Ortaokul öğretmenlerinin görüşlerine göre okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranışları ile öğretmen motivasyonu arasındaki ilişki
The relationship between destructive leadership behaviours of school managers and the motivations of teachers from the pesrpectives of secondary schools' teachers
Yazar: OZAN ARICI
Danışman: PROF. DR. ALİ SABANCI
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Liderlik = Leadership ; Motivasyon = Motivation ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Yıkıcı liderlik = Destructive leadership ; Ölçekler = Scales ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İstismarcı yönetim = Abusive supervision

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranışlarını ortaya çıkararak, öğretmen motivasyonuna etkisini incelemektir. Araştırmada ortaokul öğretmenlerinin görüşlerine göre; okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranışı sergileme düzeyi, öğretmenlerin motivasyon düzeyleri ve okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranış düzeyleri ile öğretmen motivasyon düzeyleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Öğretmen görüşlerinin cinsiyet, medeni durum, yaş, kıdem gibi demografik değişkenlerin yanında okuldaki çalışma süresi ve branş değişkenlerine göre farklılık durumlarına bakılmıştır.
Bu araştırmada nicel araştırma modelinde ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evrenini Antalya ili beş merkez ilçede görev yapan milli eğitim bakanlığına bağlı resmi ortaokullarda görev yapmakta olan öğretmenler oluşturmaktadır. Örneklem ise tabakalı-tesadüfi örnekleme yöntemi ile belirlenen 345 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, Uymaz (2013) tarafından geliştirilen "Yıkıcı Liderlik Ölçeği" ve Polat (2010) tarafından eğitime uyarlanan "Öğretmen Motivasyon Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçme aracında Likert tipi beşli derecelendirme ölçeği (1: Kesinlikle katılmıyorum, 2: Katılmıyorum, 3: Kararsızım, 4: Katılıyorum, 5: Tamamen katılıyorum) kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25 paket istatistik programından yararlanılarak frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, parametrik testlerden bağımsız gruplar için t-testi ve tek yönlü varyans analizi (One Way Anova) ile test edilmiştir. Parametrik testlerin varsayımları karşılanamadığı durumlarda parametrik olmayan testlerden Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis testleri kullanılmıştır. Okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranış düzeyleri ile öğretmen motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin tespit edilmesi için de korelasyon analizi yapılmıştır.
Araştırma sonunda ortaokullarda göre yapan yöneticilerin yıkıcı liderlik davranışları düşük düzeyde, öğretmen motivasyonu ise yüksek düzeyde bulunmuştur. Okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranışı gösterme düzeyleri cinsiyet değişkenine göre astlara karşı duyarsızlık boyutunda, yaş değişkenine göre aşırı otoriterlik boyutunda, eğitim değişkenine göre aşırı otoriterlik, etik dışı davranış ve astlara karşı duyarsızlık boyutlarında, kıdem değişkenine göre aşırı otoriterlik boyutunda, okuldaki çalışma süresi değişkenine göre aşırı otoriterlik boyutunda anlamlı farklılık göstermektedir. Yıkıcı liderliğin boyutları medeni durum ve branş değişkenine göre anlamlı farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Öğretmen motivasyon düzeyleri cinsiyet değişkenine göre mesleki gelişim boyutunda, medeni durum değişkenine göre mesleki gelişim boyutunda, yaş değişkenine göre işin kendisi, mesleki gelişim ve çalışma ortamı boyutlarında, eğitim değişkenine göre işin kendisi, ilişkisel, çalışma ortamı ve ücret boyutlarında, kıdem değişkenine göre çalışma ortamı boyutunda, okuldaki çalışma süresi değişkenine göre ilişkisel boyutta ve branş değişkenine göre mesleki gelişim boyutunda anlamlı farklılık göstermektedir. Ortaokul öğretmenlerinin görüşlerine göre okul müdürlerinin yıkıcı liderlik davranışlarını sergileme düzeyleri ile öğretmen motivasyonu arasında negatif yönlü yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to examine destructive leadership behaviours of school managers and their impacts on teachers' motivations. In this study, the level of schools managers' destructive leadership behaviours, the level of teachers' motivations and the relationship between school managers' destructive leadership behaviours and teachers' motivations have been analyzed based on teachers' perceptions. This study also tested if there is a significant difference in the perceptions of teachers according to their gender, marital status, age, tenure, organizational tenure, education and branch.
This study uses relational model as a quantitative research method. The population consists of teachers working at secondary public schools in five districts in Antalya. Using stratified-random sampling method, 345 teachers were choosen as the sample of this study. The questionnaire includes "demographic questions", "destructive leadership scale" developed by Uymaz (2013) and "teachers motivation scale" developd by Polat (2010). The scale items were ranged from (1) strongly disagree to (5) strongly agree. The data collected were analyzed in SPSS software by using frequence analysis, mean, standard deviation, t-test and one-way Anova statistics. As non-parametric tests, Mann Whitney U and Kruskal Wallis statistics were also utilized. Moreover, correlation analysis was used to test the relationship between school managers' destructive leadership behaviours and teachers' motivations.
The study results show that the levels of school managers' destructive leadership behaviours are very low, whereas theachers' motivation levels are high. There are significant differences in school managers' destructive leadership behaviours according to gender (for the component of insensibility towards followers), age (for the component of excessive authoritarianism), education (for the components of excessive authoritarianism, unethical behaviour, insensibility towards followers) tenure (for the component of excessive authoritarianism) and organizational tenure (for the component of excessive authoritarianism). There are no significant differences in destructive leadership behaviours according to marital status and branch of participating teachers. In addition, the study findings revealed that there are significant differences in teachers motivation levels according to their gender (in the components of career development), marital status (in the component of career development), age (in the components of job itself, career development and work environment), education (in the components of job istelf, relational, work environment and wage), tenure (in the component of work environment), organizational tenure (in the component of relational) and branch (in the component of career development). Further, according to the study findings, there is a significant negative relationship between school managers' destructive leadership behaviours and teachers' motivation levels.