Türkiye ile Avrupa Birliği ilişkilerinin tarihsel gelişimi ve bugünkü durumu
Diachronic relations between Turkey and European Union and present state of affairs
Yazar: TÜRKAN FIRINCI
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ARSLANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Felsefe Grubu Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Siyaset sosyolojisi = Political sociology ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; Tarihsel gelişim = Historical development ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışmada yarım yüzyılı kapsayan Türkiye ve AB siyasi ilişkilerinin kapsamlı analiziyle, geçmişte AB ile olan siyasi ilişkilerin Türkiye açısından ne türden sonuçlar doğurduğu ortaya konmaya çalışılmaktadır. Böylece bu araştırmanın en temel hedefi, Türkiye ve AB ilişkilerinin güzergâha bağlı tarihsel açıklamasını yapabilmektir.
Tarihsel sosyolojik yaklaşım temelinde gerçekleştirilen bu araştırma, benzerlerinden farklı olarak AB-Türkiye ilişkilerini kesintisiz bir süreç olarak ele almakta, sırasıyla AET öncesi, AET dönemi ve AB dönemi ilişkiler ekseninde analiz etmektedir. Araştırmada verilerin toplanması ve diplomatik süreçlerin yorumlanmasında temel hukuki belgelerin ve AB kurumlarının yayınladıkları raporların incelemesi yoluna gidilmiştir. Araştırmanın sorusuna cevap bulmak amacıyla Ankara Antlaşması, Katma Protokol, AB Zirve Kararları, Avrupa Parlamentosu Kararları, Düzenli Türkiye İlerleme Raporları, Katılım Ortaklığı Belgesi, Müzakere Çerçeve Belgesi gibi temel hukuki belgeler incelenmiştir. Ayrıca konuyla ilgili yayımlanan yerli ve yabancı kaynaklar ile AB konusunda uzmanlaşan gazetecilerin köşe yazıları ve gazete haberleri de kanıt olarak kullanılmıştır. 
Araştırma sonucunda, 1959 yılında AET?ye ilk üyelik başvurusundan günümüze uzanan tarihsel kesitte hem AB'nin kendi içinde hem de uluslararası sistemdeki büyük değişikliklere rağmen, Türkiye'nin ekonomik kalkınma ve Batılılaşma yoluyla AB'ye tam üyelik gayesinin hiç değişmediği ve süreklilik gösterdiği görülmektedir. 2005 yılında başlatılan katılım müzakereleri ile gelinen son noktada ise öne sürülen engellerin tarihsel süreç içerisinde kökleştiği; din, kültür, kimlik, nüfus, demokrasi, insan hakları, etnik sorunlar, kalkınmışlık düzeyi ve Kıbrıs sorunu gibi tartışmalı konuların yakın tarihte Türkiye'yi daha da zorlu bir sürece soktuğu görülmüştür. Son tahlilde, Türkiye'nin AB üyeliği sürecinine olumlu ve olumsuz olarak bakan siyasi görüşler çerçevesinde içinde bulunulan durum değerlendirilerek, AB elitlerinin ve hükümetler arası pazarlıkların büyük ölçüde derinleştirdiği tartışmaların sonucunda Türkiye'nin alternatif güzergâhlarda yoluna devam edebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study is trying to reveal the consequences of the relations with EU on the part of Turkey by providing a comprehensive analysis on half century old Turkey -EU political affairs. Thereby the major objective of the study is to reach a path dependant explanation of the Turkey-EU diachronic relations.  
Distinctively applying a historical sociological approach, this study examines EU-Turkey relations as a continuous process by analyzing the affairs in turn of pre-EEC, EEC, and EU period axes.  As for the data collection and for the interpretation of diplomatic processes legal documents and reports published by the EU institutions are also carefully reviewed. Various legal documents such as Ankara Treaty, Additional Protocol, EU Treaty Decisions, European Parliament Decisions, Accession Partnership Document, EC's Regular Progress Reports on Turkey, Negotiating Framework for Turkey Document, and etc. are examined in order to provide an answer to the study question. Besides, multiple local and foreign studies as well as the journals, newspapers, and articles on EU-Turkey affairs are also constantly referred. 
As a conclusion, despite the dramatic changes in the EU structure and in the international system during the extant historical period starting from the first membership application to the EEC in 1959 till now, it is indicated that Turkey's dream to become a full EU member by means of economic development and  Westernization has never changed. As for the current state of affairs within the negotiation framework period started in 2005, it is observed that the obstacles set forward regarding Turkey's EU accession such as religion, culture, identity, population, human rights, ethnicity, developmental level, and Cyprus problem which took a root in history and recently led Turkey to much more difficult period. In the last analysis, evaluting  the current state of affairs in terms of positive and negative political views on Turkey's accession, it is cocluded that as a result of the deepening debates of the EU elites and intergovernmental bargains, Turkey might decide to stand on alternative paths.