Mersin'de alevi- Bektaşi inanç ve ritüelleri: Sıdkî Baba Cemevi örneği
Alevi-Bektashi beliefs and rituals in mersin: The case of Sidkî Baba Cemevi
Yazar: BUSE ÇAĞLA YAŞAR
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇIBLAK COŞKUN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
"Mersin'de Alevi- Bektaşi İnanç ve Ritüelleri: Sıdkî Baba Cemevi Örneği" başlıklı yüksek lisans tezinde, Mersin'in Tarsus ilçesine bağlı Yenice Mahallesi'nde yaşayan Alevi Bektaşi toplumunun değişen sosyal yapı ve kentleşme ile birlikte mevcut inanç ve ritüelleri ele alınıp incelenmiş, ayrıca söz konusu inanç ve ritüellerde meydana gelen değişim ve dönüşüm ele alınmıştır. Çalışma başlıca yedi bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, yöntemi, sınırları verilmiş ve ardından sahada yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde Yenice sahası tanıtılıp Mersin Alevileri hakkında yapılan çalışmalara değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Alevilik ve Bektaşilik ile ilgili temel kavramlar tanıtılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde Mersin'in Tarsus ilçesine bağlı Yenice Mahallesi'nde derin izler bırakmış bir Bektaşi büyüğü olan Sıdkî Baba hakkında bilgi verilmiştir. Akabinde bu Bektaşi ulusunun kendi adına Yenice'de açılan "Sıdkî Baba Cemevi" tanıtılmış, Alevi-Bektaşi inanç esaslarının devamlılığında söz konusu cemevinin rolü değerlendirilmiştir. Sözlü ve yazılı kaynaklardan elde edilen bilgiler, inanç ve ritüeller kendi bağlamı içerisinde incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde Yenice Alevilerinin inanç yapısı üzerinde durulmuştur. Alevi Bektaşi toplumu açısından önemli sayılan tarihi şahsiyetlerden bahsedilerek Alevilik ile ilgili temel kavramlar Yenice'de yaşayan Alevi toplumunun aktardıkları bilgiler ışığında ele alınıp incelenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde Yenice'de yaşayan Alevilerin cem ritüelleri ve dedelik kurumu hakkında sözlü bilgi kaynaklarından edindiğimiz bilgiler incelenip geçmişten günümüze uğradığı değişimler ele alınmıştır. Çalışmanın altıncı bölümünde semah ile ilgili bilgi verilip ardından Sıdkî Baba Cemevi'ndeki semahlar icra bağlamı bakımından irdelenmiştir. Çalışmanın yedinci bölümünde Yenice'de yaşayan Alevi Bektaşi toplumunun inanç ve ritüel bağlamında değişim ve dönüşümleri detaylı olarak incelenmiştir. Sonuç bölümünde sahadan elde edilen tüm verilere dayanılarak Yenice'nin değişen sosyal yapısı ve Alevi Bektaşi halkın başka illere göç etmesi neticesinde Sünni halk ağırlık kazanmıştır. Bu durum Alevi-Bektaşi ritüellerinin zayıflamasına ve çözümlemeler başlamasına sebep olmuştur. Yenice Alevilerinin inanç ve ritüellerindeki bu değişim ve dönüşüm sahadan elde ettiğimiz malzemeler doğrultusunda ayrıntılı olarak ele alınıp değerlendirilmiştir.

Abstract:
In his master's thesis titled "Alevi-Bektashi Beliefs and Rituals in Mersin: The Case of Sıdkî Baba Cemevi", the current beliefs and rituals of the Alevi Bektashi community living in Yenice Neighborhood of Mersin's Tarsus district have been discussed and examined together with the changing social structure and urbanization, and the changes and transformations in these beliefs and rituals have been discussed. The study mainly consists of seven chapters. In the introduction section, the subject, purpose, method and limits of the study are given and then the problems and solution suggestions in the field are emphasized. In the first part of the study, the Yenice area is introduced and the studies on Mersin Alevis are mentioned. In the second part of the study, basic concepts related to Alevism and Bektashism are introduced. In the third part of the study, information about Sıdkî Baba, a Bektashi elder who left deep traces in Yenice neighborhood of Mersin's Tarsus district, is given. Subsequently, the "Sıdkî Baba Cemevi" opened in Yenice in the name of this Bektashi nation was introduced, and the role of this cemevi in the continuity of Alevi-Bektashi belief principles was evaluated. Information, beliefs and rituals obtained from oral and written sources are analyzed within their own context. In the fourth part of the study, the belief structure of Yenice Alevis is emphasized. Historical figures who are considered important for the Alevi Bektashi community are mentioned and the basic concepts of Alevism are discussed and analyzed in the light of the information conveyed by the Alevi community living in Yenice. In the fifth part of the study, the information we have obtained from oral information sources about the cem rituals of Alevis living in Yenice and the institution of dedelik is examined and the changes it has undergone from past to present are discussed. In the sixth part of the study, information about semah is given and then the semahs in Sıdkî Baba Cemevi are analyzed in terms of performance context. In the seventh part of the study, the changes and transformations of the Alevi Bektashi community living in Yenice in the context of belief and ritual are examined in detail. In the conclusion section, based on all the data obtained from the field, the Sunni people have gained weight as a result of the changing social structure of Yenice and the migration of Alevi Bektashi people to other provinces. This has led to the weakening and assimilation of Alevi-Bektashi rituals. This change and transformation in the beliefs and rituals of Yenice Alevis has been discussed and evaluated in detail in line with the materials we obtained from the field.