Üstün yetenekli yetişkinlerde başarı algısı: Nitel bir çalışma
Perception of success in gifted adults: A qualitative study
Yazar: SALİHA DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEFNE YILMAZ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Beklenmedik başarısızlık = Underachievement ; Genç yetişkinler = Young adult ; Çocuklar-üstün yetenekli = Child-gifted ; Özel yetenek = Special ability ; Özel yetenekliler eğitimi = Gifted education ; Öğrenci başarısı = Student achievement ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Bu araştırmada, üstün yetenekli yetişkinlerde başarı algılarının geçmiş yaşantılarıyla ilişkisinin bağlantısı araştırılmıştır. Temel nitel araştırma yöntemi benimsenen bu çalışmada derinlemesine bilgilere ulaşılmıştır. Veri toplama sürecinde, katılımcıların kişisel bilgilerini toplamak amacıyla ''Kişisel Bilgi Formu'' ve görüşmeler için araştırmacının hazırladığı ''Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu'' kullanılmıştır. Üç kadın ve dört erkek olmak üzere, yirmi bir yaş üstü toplam yedi yetişkin ile üç görüşme yapılmıştır. Yapılan ilk görüşme ile katılımcının araştırma için uygunluğu belirlenmiştir; ikincisi görüşmede araştırmanın ana verileri toplamış, üçüncü görüşme ise katılımcıların araştırmayla ilgili olarak yaşamındaki bağlantıları keşfetmesine ve yaşam deneyimlerini anlamlandırmasına yardımcı olmak ve görüşmeler sonrasında oluşabilecek olumsuz etkiyi en aza indirmek için yapılmıştır. 
Görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş ve bulgular temalar, kategoriler ve alt kategoriler halinde sunulmuştur. Fleiss Kappa testi ile uzmanlar arası tema uygunluk değerlendirilmesi sağlanmıştır. Görüşmelerde altı tema belirlenmiştir: duygusal- sosyal gelişim (K=,733; p<.001), aile yapısı (K=1.00; p<.001), kişisel başarı algısı (K=1.00; p<.001), üstün yeteneğin gelişimi/yeteneğe uygun gelişim (K=1.00; p<.001), sağlık (K=,798; p<.001) ve üstün yetenekli bireyin gelişimini etkileyen toplumsal faktörler (K=1.00; p=.001). 
Araştırma sonucunda üstün yetenekli etiketinin, katılımcıların duygusal sorunlar ve sosyal dışlanma yaşamalarına sebep olduğu, bu durumun başarı algılarını olumsuz etkilediği anlaşılmıştır. Katılımcıların başarı algılarının çocukluktan itibaren geliştiği, zamanla dışsal motivasyonun yerini içsel motivasyona bıraktığı görülmüştür. Üstün yetenekli bireylerin başarıya yönelik yaklaşımlarının sağlıklarını olumsuz etkilediği, genç yetişkinlikte derin yalnızlık ve depresyon gibi sorunlar ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Eğitim yaşamında aile desteğinin önemi ve uygun uzman desteğinin eksikliğinin üstün yeteneğin altında başarıda etken olabileceği araştırmanın göze çarpan bulgularındandır. Toplumsal etkilerin (üstün yeteneğe ilişkin beklentiler, önyargılar vb.) bireylerin üstün yeteneklerinin altında başarı göstermelerinde önemli bir faktör olduğu; bu süreçte toplumun üstün yetenek konusunda bilgilendirilmesi ve eğitim sistemindeki zorlayıcı süreçlerin yeniden yapılandırılmasının gerektiği araştırma sonuçları arasında önemli bulunmuştur.

Abstract:
This research investigates the relationship between perceptions of achievement in gifted adults and their past experiences. In this study, which adopted a basic qualitative research method, in - depth information was obtained.. In the data collection process, a 'demographic information form' was used to collect personal information of the participants and a 'semi - structured interview form' prepared by the researcher was used for the interviews. Three interviews were conducted with a total of seven adults over the age of twenty - one, three women and four men. In the first interview, the suitability of the participant for the research was determined, the main data of the research were collected in the second interview and the third interview was conducted to help the participants discover the connections in their lives and make sense of their life experiences in relation to the research and to minimise the negative impact that may occur after the interviews.
The data were analysed by content analysis method and the findings were presented as themes, categories and subcategories. Fleiss Kappa test was used to ensure consensus among the experts. Six themes were identified in the interviews: social - emotional development (K=,733; p<.001), family structure (K=1.00; p<.001), perception of personal success (K=1.00; p<.001), development of giftedness/talent - appropriate development (K=1.00; p<.001), health (K=,798; p<.001) and social factors affecting the development of the gifted individual (K=1.00; p=.001).
The results showed that the "gifted" label negatively impacted participants' perceptions of success due to emotional problems and social exclusion. The participants' perceptions of success developed from childhood, and over time, extrinsic motivation was replaced by intrinsic motivation. Gifted individuals' attitudes towards success negatively affected their health and led to problems such as deep loneliness and depression. The importance of family support in educational life was emphasised and the lack of appropriate expert support led to underachievement. Societal influences were seen as an important factor in the underachievement of individuals; in this process, it was determined that the society should be informed about giftedness and the challenging processes in the education system should be restructured.