Azerbaycan'daki siyasi partiler: 1905'den günümüze
Political parties in Azerbaijan: From 1905 to today
Yazar: TAHİR SÜNBÜL
Danışman: PROF. DR. AZMİ SÜSLÜ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Tarih = History
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Azerbaycan Halk Cephesi = Azerbaijan peoples front rule ; Siyasi partiler = Political parties

Özet:
Kuzey Azerbaycan. 27 Nisan I920'de yerli komünistler ve XI. Kızıl Ordu tarafından gaspedilen bağımsızlığına 30 Ağustos 1991'de tekrar kavuşmuştur. Bu bağımsızlık, Elçibey ve millî/demokratik kadroların yönetime geldiği 7 İla/ıran 1992 tarihinde gerçek manasını kazanmıştır. Bu tarihten itibaren, hızla Rus nüfuz bölgesinden uzaklaşmaya ve hür dünyanın bağımsız bir üyesi olmaya çalışan Azerbaycan'ın II. Bağımsızlık dönemi, Elçibey yönetiminin yasadışı bir şekilde iktidardan uzaklaştırıldığı. Haziran 1993 'den sonra ise tartışmalı bir nitelik kazanmıştır. Azerbaycan Tarihi ve 1. ve 11. Bağımsızlık dönemlerine bakıldığında, ülkenin Rus nüfuz bölgesinden çıkma şansı yakaladığı her iki dönemde de. ben/er şartlar ve araçlarla tekrar Rus nüfuz bölgesine dahil edildiği görülmektedir, diğer taraftan, bu dönemlerde klasikleşmiş benzerlikler veya tekrarlanan süreçler göze çarpmaktadır "Azerbaycan'daki Siyasî Partiler (1905'den Günümüze)" adlı bu çalışmamızda, Azerbaycan'ın bugünkü sorunlarını "1918-1920 döneminin temel özellikleri, bunları etkileyen içi ve dış gelişmeler, Rusya, İran ve Osmanlı Devleti'' ndeki gelişmeler. Dünya güç sistemindeki ilişkiler, Rusya' daki İhtilaller, Komünist yönetim altında Azerbaycan'daki gelişmeler, Ermenilerin Azerbaycan Millî Hareketi'ne etkileri ile petrol ve stratejik konum" açısından genel bir perspeftifte ele alınmaya çalışılmıştır. Dört ana bölümden oluşan çalışmanın, son bölümünde 1985 sonrası SSCB ve Azerbaycan'daki gelişmeler incelenmektedir. Azerbaycan'ın, diğer Türk cumhuriyetleri için bir örnek olduğu dikkate alınarak hazırlanan çalışmanın konusu, bugüne kadar bu tarzda ele alınmamıştır. Genel nitelikli birçok çalışmaya rağmen, Azerbaycan'ın I. ve II. Bağımsızlık dönemleri, tarihî benzerlikler açısından değerlendirilmemiştir. Hazırlanan çalışma; Sovyet dönemi ve 1985 sonrası Azerbaycan siyasî hayatı, teşkilatları hakkındaki Türkiye ve Azerbaycan'daki arşiv belgeleri, yerli ve yabancı müracat eserleri, periyodikler ve mahallî temaslarla gerçekleştirilmiştir. Böylece, Azerbaycan siyasî hayatındaki karanlık bazı noktalar ile Azerbaycan, SSCB, İran ve Türkiye arasındaki ilişkilerin açıklanmasına yardımcı argümanlar ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The Northern Azerbaijan welcomed on 30 August 1991 its regained indepen dence seized by native communists and XI. Red Army on 27 April llJ20. The indepen dence, gained its real meaning with the coming of Elcibey and the national/democratic staff to power. However, II. interdependence era of Azerbaijan who tried to evade the Russian influence and to integrate to free world with Elcibey. became debatable after June 1993 when Elcibey administration was overthrown by "extralegal" means. When Azerbaijan History and 1. and 11. Independence Periods of Azerbaijan are revised, it is observed that the country was pulled into the Russian influence area through similar instruments under similar conditions in both periods when it had a chance to dec line Russian influence. In these periods characteristic similarities, or repeating events or processes which seem classical were seen. This paper which is called "Political Parties Azerbaijan in Azerbaijan", attempts to cover a wide scope like the Current Problems of Azerbaijan; Characteristics of 1918- 1920 Period and internal and external causes; Developments in Russia, Iran and Ottoman Empire; Relations in the World Power System; Coups D'etat in Russia; Bolshevik Occupation; Reflection of the Azerbaijan Case to Diaspora; Developments in Azerbaijan under Communism; Influence of Armenians on Azerbaijan National Movement; and Developments Stemming from the Strategic and Energy Related Conditions. The last part of this paper attempts to analyze the rapid developments in USSR and Azerbaijan after 1985. Azerbaijan and its region issue, which was handled with the considerations that Azerbaijan constitutes an example for other Turqi States, has not be en studied with this approach priorly. Despite many general wotks, no comparative study on the I. and II. Independence Periods has been realized. This paper became possible through examination of Azerbaijan and Turkish archive document, native and foreign reference works, periodicals and local contacts. This way, it is attempted to reveal some arguments to help to explain the dark points in Azerbaijan political life and relations among Azerbaijan, USSR, Iran and Turkey.