Kronik hepatit b virüs enfeksiyonu olan hastalarda karaciğer fibrozis varlığı ve evresi ile autotaxin düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between liver fibrosis presence and stage with autotaxin levels in chronic hepatitis b virus infection
Yazar: NURCİHAN ÇALIŞKAN DOLU
Danışman: DOÇ. DR. ERDİNÇ SERİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı / Biyokimya Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Autotaxin = Autotaxin ; Enzimler = Enzymes ; Fibroz = Fibrosis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hepatit B virüsü = Hepatitis B virus ; Kan trombositleri = Blood platelets ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Autotaxin (ATX), lizofosfolipaz D (lyso D) aktivitesiyle lizofosfotidilkolini (LPC) lizofosfotidik asite (LPA) çeviren, karaciğer sinüzoidal endotelyal hücreler tarafından metabolize edilen bir enzimdir. LPA ise hepatik stellat hücrelerin (HSH) proliferasyonunu ve kontraktilitesini de uyardığı düşünülen, çok fonksiyonlu bir lipid mediatördür. Dolayısıyla ATX'in karaciğer fibrozisi ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Biz çalışmamızda kronik hepatit B virüs (HBV) enfeksiyonu olan hastalarda, ATX'in histopatolojik olarak fibrozis varlığı ve evresi ile ilişkisini değerlendirmeyi; aynı zamanda ATX'in noninvaziv belirteçlerden aspartat aminotransferaz (AST)/platelet oranı indexi (AST to Platelet Ratio Index; APRİ), fibrozis 4 index (FİB4), gamma glutamil transferaz (GGT)/platelet oranı (GGT to Platelet Ratio; GPR) ve Forns indexi ile ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ile Gastroenteroloji polikliniklerinde kronik HBV enfeksiyonu tanısı ile takip edilmekte iken karaciğer biyopsi endikasyonu doğan ve biyopsi yapılan 52 hasta ile 24 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Hastaların ve sağlıklı gönüllülerin yaş, cinsiyet, boy, kilo gibi demografik bilgileri kayıt altına alındı; ek hastalıkları sorgulandı. Hastalardan (karaciğer biyopsisi ile aynı gün ve biyopsi öncesi olmak üzere) ve kontrol grubundan ATX, biyokimyasal parametreler (AST, ALT, GGT, total protein, albümin, total kolesterol, total bilirübin), HBeAg, hemogram (platelet) ve koagülasyon parametrelerinin [INR (International Normalized Ratio)] analizi için venöz kan örnekleri alındı. ATX düzeyleri Enzyme-Linked Immuno Sorbent Assay (ELISA) yöntemiyle ölçüldü. Karaciğer biyopsi materyalinin histopatolojik değerlendirmesinde İshak skorlama sistemi kullanıldı. Her hasta için fibrozis evresi ve nekroinflamatuar skor belirlendi. Normalde F0 evre fibrozis yok; F1, F2 evre hafif fibrozis; F3, F4, F5, F6 evre ise ileri fibrozis olarak gruplandırılmakla beraber bizim çalışmamızda F0, F5, F6 evre hasta bulunmadığı için F1, F2 hafif fibrozis; F3,F4 ileri fibrozis grubu olarak belirlendi. Toplam aktivite skorları 0-4 arası olanlar minimal, 5-8 arası hafif, 9-12 arası orta, 13-18 arası olanlar ağır iltihabi aktivite olarak değerlendirildi. BULGULAR: Çalışma için hasta grubu 52 (20 kadın, 32 erkek); kontrol grubu 24 katılımcı (14 kadın, 10 erkek) ile oluşturuldu. Hasta grubunun AST, ALT, GGT, APRİ, FIB4, GPR, Forns skoru düzeyleri kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p=0,002, p<0,001, p=0,006, p<0,001, p=0,001); platelet düzeyi ise istatistiksel olarak anlamlı düşüktü (p=0,010). Hasta grubun ATX düzeyi ortalaması daha yüksek olmakla beraber, bu yükseklik istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değildi (p=0,302). Bununla birlikte hasta grubunda fibrozis evrelerine ve iltihabi aktivite derecesine göre ATX (ng/mL) düzeyleri incelendiğinde istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (sırasıyla p<0,001 p=0,001). İleri evre fibrozisi (F3, F4) bulunan hasta grubunda ATX düzeyleri, hem kontrol grubuna hem de erken evre fibrozis (F1, F2) grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (sırasıyla p<0,001 p=0,002). Hem erkek hem kadın hasta grubunda ATX'in noninvaziv fibrozis belirteçleri (APRİ, FİB4, GPR, Forns skoru) ile istatistiksel anlamlı ilişkisi saptanmadı. ROC (receiver operating characteristic) eğri analizi ile değerlendirildiğinde, serum ATX, ileri fibrozis ( ≥F3) tahmininde APRİ, FİB4, GPR, Forns skorlarına göre daha güvenilir bir belirteç olarak bulundu.
SONUÇ: Çalışmamızda kronik HBV enfeksiyonu olan hastalarda serum ATX düzeyi ortalaması daha yüksek olmakla beraber, bu yükseklik istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değildi. Bununla beraber hasta grubunda ATX düzeyleri ile fibrozis evresi ve iltihabi aktivite derecesi arasında pozitif yönde anlamlı ilişki gözlemledik. ATX'in fibrozisin yanında iltihabi aktivite derecesi ile de korelasyonunun bulunması bize, ATX düzeylerinde sadece fibrozisin değil iltihabi aktivite derecesinin de etkisi olabileceğini düşündürmektedir. ATX'in kronik HBV enfeksiyonu da dahil olmak üzere farklı etyolojilerin sebep olduğu karaciğer fibrozisiyle olan ilişkisinde halen soru işaretleri bulunmaktadır. Bu konuda daha geniş kapsamlı çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Abstract:
INTRODUCTION AND AİM: Autotaxin (ATX) is an enzyme that converts lysophosphatidylcholine (LPC) to lysophosphatidic acid (LPA) with the lysophospholipase D (lyso D) activity and is metabolized by liver sinusoidal endothelial cells. LPA is a multifunctional lipid mediator which is thought to induce the proliferation and contractility of hepatic stellate cells (HSCs). Therefore, ATX is thought to be associated with liver fibrosis. In our study, we aimed to evaluate the association of ATX with the presence and stage of fibrosis in patients with chronic hepatitis B virus (HBV) infection, and also at the same time we aimed to evaluate the correlation between ATX and the noninvasive markers aspartate aminotransferase (AST)/platelet ratio index (AST to Platelet Ratio Index; APRI), fibrosis 4 index (FIB4), gamma-glutamyl transferase (GGT)/platelet ratio (GGT to Platelet Ratio; GPR) and Forns index.
MATERIALS AND METHODS: The study included 52 patients who underwent biopsy with the indication of liver biopsy while being followed up with the diagnosis of chronic HBV infection at the Sisli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital's Infectious Diseases and Clinical Microbiology and Gastroenterology polyclinics and 24 healthy volunteers. The age, gender, height, weight, and demographic data of the patients and healthy volunteers were recorded and additional diseases were examined. Venous blood samples were collected for the analysis of ATX, biochemical parameters (AST, ALT, GGT, total protein, albumin, total cholesterol, total bilirubin), HBeAg, hemogram (platelet) and coagulation parameters [INR (International Normalized Ratio)] from the patients (on the same day as liver biopsy and before the biopsy) and control groups. ATX levels were measured by Enzyme-Linked Immuno-Sorbent Assay (ELISA) method. The histopathological evaluation of liver biopsy material was performed with the Ishak scoring system. The fibrosis stage and the necroinflammatory scores were determined for each patient. Normally, the stages are grouped like the following; F0 stage fibrosis as nonexistence; F1, F2 stage as mild fibrosis, F3, F4, F5, and F6 stages as advanced fibrosis; but F0, F5, and F6 stage patients were not available in our study so, F1, F2 stages were determined as mild fibrosis and F3, F4 stages as advanced fibrosis. The total activity scores were evaluated as a minimal inflammatory activity if between 0-4, mild inflammatory activity if between 5-8, moderate inflammatory activity if between 9-12, and severe inflammatory activity if between 13-18. RESULT: The study group consisted of 52 participants (20 female, 32 male); the control group consisted of 24 participants (14 female, 10 male). AST, ALT, GGT, APRI, FIB4, GPR, Forns score levels of the patient group were statistically higher than the control group (p <0.001, p <0.001, p = 0.002, p <0.001, p = 0.006, p <0.001, p = 0.001, respectively); the platelet levels was significantly lower (p = 0.010). Although the mean ATX level of the patient group was higher, this result was not statistically significant (p = 0.302). However, there was a statistically significant difference in the ATX (ng/mL) levels according to the fibrosis stages and the inflammatory activity grade in the patient group (p <0.001, p = 0.001, respectively). ATX levels were significantly higher in patients with advanced stage fibrosis (F3, F4) compared to the control group and mild stage fibrosis (F1, F2) group (p <0.001 p = 0.002, respectively). No statistically significant correlation was found between ATX and non-invasive fibrosis markers (APRI, FIB4, GPR, Forns score) in both male and female patients. When evaluated by ROC (receiver operating characteristic) curve analysis, serum ATX was found to be a more reliable predictor of advanced fibrosis ( ≥F3) than APRI, FIB4, GPR and Forns scores. 
CONCLUSİON: In our study, the serum ATX level was higher in patients with chronic HBV infection, but this result was not statistically significant. However, we observed a positive correlation between ATX levels and fibrosis stage and inflammatory activity grade in the patient group. The correlation of ATX with inflammatory activity grade as well as the fibrosis stage suggests that not only fibrosis stage but also inflammatory activity grade may have an effect on ATX levels. ATX still has question marks in its relationship with liver fibrosis caused by various etiologies, including chronic HBV infection. More extensive studies are needed on this topic.