Jeotermal kaynaklardan çıkan atık suların genotoksik özelliklerinin bitkisel test sistemleri ile araştırılması
The genotoxic properties of geothermal wastewaters investigated with plant test systems
Yazar: FİLİZ DİNÇ
Danışman: Y.DOÇ.DR. TÜLAY ÇELİK
Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
-62- ÖZET Jeotermal sular, yüksek sıcaklık ve basınç koşullan altında mineraller ile uzun süre temas etmeleri nedeni ile yüksek element derişimine sahiptirler. Bu nedenle jeotermal sularda bulunan elementler, çevre ve insan sağlığı açısından hemen her zaman sınır değerlerin üzerinde bulunurlar. Bu çalışmada, jeotermal atık suların genotoksik etldlerinin olup olmadığı bitkisel bir test sistemi olan Vida f aba mikronukleus testi ve kromozoma! aberasyon testi kullanılarak araştırılmıştır. Çalışma alam olarak seçilen Büyük Menderes Havzası'nda yer alan Kızıldere Jeotermal Tesisi'nden deşarj edilen atık sudan (Sarayköy karışım öncesi), atık suyun karıştığı Büyük Menderes Nehri'nden (Sarayköy karışım sonrası) ve Alangüllü Termal Tesisleri'nden, yağışlı dönem (Mayıs), kurak dönem (Eylül) ve kış dönemi (Aralık) su örnekleri alınmıştır. Vida faba tohumlan alman su örneklerinde çimlendirilmiştir. Vida faba mikronukleus testi için 7oo Mikronukleus oluşumu ve kirlilik indeksi (PI) hesaplanmıştır. Aynca, kromozom hasarlarının oranlan ve her kök için mitotik indeks değerleri de hesaplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre gerek örnek alım bölgesi ve gerekse örnek alım dönemlerinde, mikronukleus frekansında ve kromozomal hasarlarda kontrole göre istatiksel olarak anlamlı derecede artışlar olduğu ancak mitotik indeks değerlerinin ise kontrolle karşılaştınldığında istatiksel olarak anlamlı derecede azaldığı tespit edilmiştir. Sarayköy kanşım sonrası örneklerinde mikronukleus frekansında ve kromozomal hasarlarda gözlenen artışlann ve mitotik indeksteki azalmaların dönemsel olarak farklılıklar gösterdiği ancak, diğer noktalarda böyle bir farklığın ortaya çıkmadığı gözlenmiştir. Tüm su örnekleri sonucunda elde edilen verilere göre, gerek kromozom hasan ve gerekse mikronukleuslann ortaya çıkması bakımından en etkili bölgenin Alangüllü olduğu saptanmıştır. Çalışmanın sonuçlan, Büyük Menderes Havzası'nda yer alan jeotermal sistemlerden deşarj edilen atık sulann, sitotoksik ve genotoksik etkilerinin olabileceğini göstermektedir.

Abstract:
-63- SUMMARY Since geothennal waters are in contact with minerals for a long period under high temperature and high pressure conditions, they have almost always element concentrations above limit values in respect of environment and human health. In this study, Vicia faba micronucleus test and chromosomal aberration test were used to investigate the genotoxic effects of geothermal waters. Büyük Menderes Basin was selected as the study area. Water samples were collected from 3 locality. First sample was collected from Kızıldere Geothermal Power Plant (SKS), second sample collected from Büyük Menderes River where the wastewater of the same plant is discharged (SKO). The last sample was collected from Alangüllü Thermal Plant which is located in Germencik. Sampling was repeated three times; rainy period (2003 May), dry period (2003 September) and winter period (2003 December). Vicia faba seeds were germinated with water samples. For the Vicia faba micronucleus test, 1000 cells per slide were examined and °/00 Micronucleus and Pollution Indices were calculated. Ratios of chromosomal aberrations and the mitotic index for each root were also calculated. In all sample groups it was observed that chromosomal aberrations and micronucleus frequencies were increased significantly, whereas mitotic indexes were decreased significantly when compared with control. Periodical differences were observed in SKS samples for micronucleus frequency, chromosomal aberrations and mitotic index, but in other sample groups there was not any periodical difference. Micronucleus frequency and the ratio of the chromosomal aberrations were highest in the samples of Alangüllü Thermal Plant. Results of this study showed that, the wastewaters arise from the geothermal resources which are located within Büyük Menderes Basin have cytotoxic and genotoxic potentials.