Aile desteğinin diyabet hastalarının sağlık inançlarına, davranışsal ve metabolik sonuçlarına etkisi
The effect of family support on health beliefs, behavioral and metabolic results of diabetes patients
Yazar: ESRA SARAÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. İLKNUR AYDIN AVCI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile desteği = Family support ; Davranış = Behavior ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı aile desteğinin diyabet hastalarının sağlık inançlarına, davranışsal ve metabolik sonuçlarına etkisini belirlemektir.
Materyal ve Metot: Bu araştırma randomize kontrollü ön test-son test kontrol gruplu deneysel araştırma tasarım tipinde yürütülmüştür. Araştırmanın verileri Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyabet Eğitim Birimi'nde toplanmış olup, deney grubunda 38 (diyabet hastası-aile üyesi) kontrol grubunda 37 (diyabet hastası) katılımcıyla tamamlanmıştır. Araştırmanın ön test ve son test verileri diyabet hastaları için; Kişisel Bilgi Formu, Hensarling'in Diyabet Aile Destek Ölçeği (HDADÖ), Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (SİMÖ), Davranış Değerlendirme Formu (DDF) ve Metabolik Ölçümler Formu ile deney grubu aile üyeleri için Kişisel Bilgi Formu ve Diyabet Tutum Ölçeği ile toplanmıştır. Deney grubundaki diyabet hastalarıyla birlikte aile üyelerine; Sağlık İnanç Modeline Dayalı Diyabet Eğitim Programı (SİMDEP), üç ay boyunca haftada iki gün hatırlatıcı kısa mesaj ve ayda bir kez toplamda üç kez telefonla danışmanlık uygulanmıştır. Girişimlerden 3 ay sonra deney ve kontrol gruplarına son testler uygulanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, paired t testi, wilcoxon testi, ki-kare testi, Mann-Whitney U ve independent t testleri, yol analizi kullanılmıştır. Araştırma başlamadan önce Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesinden ön izin ve etik kurul izni alınmıştır. Katılımcılardan sözlü ve yazılı gönüllü olur alınmıştır. 
Bulgular: Deney grubunun yaş ortalaması 55.24±6.80 yıl, %78.9'u kadın, diyabet süreleri 8.66±5.78 yıl olarak belirlenmiştir. Deney grubundaki hastaların %65.8'nin evde düzenli şeker ölçümü yapmadığı, %92,1'nin düzenli egzersiz yapmadığı, %60.5'nin beslenmesine dikkat etmediği tespit edilmiştir. Kontrol grubunun yaş ortalaması 52.73±6.60 yıl, %51.9'u erkek, diyabet süreleri 8.14±6.37 yıl, %70.3'ünün evde düzenli şeker ölçümü yapmadığı, %73'nün düzenli egzersiz yapmadığı belirlenmiştir. Girişimler sonrasında gruplar arasında  diyabet hastalarının SİMÖ, HDADÖ toplam puan ortalamaları ve tüm alt boyutlarının puan ortalamalarında girişim öncesine göre deney grubu lehine anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). Deney grubundaki diyabet hastalarının DDF toplam puanında girişim öncesine göre girişim sonrasında kontrol grubuna göre anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). Girişimler sonrasında gruplar arasında açlık kan şekeri ve kolesterol değerleri ortalamaları arasında anlamlı farklılıklar belirlenmiştir (p<0.05). Girişim sonrasında Aile üyelerinin DTÖ toplam puanı ve tüm alt boyutları puan ortalamalarında girişim sonrasında anlamlı fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). 
Sonuç: Araştırmanın sonucunda sağlık inanç modeline dayalı diyabet eğitimlerinin hastaların sağlık inançlarını arttırmanın yanında aile üyelerinin diyabet tutumlarını arttırarak diyabet hastasına bakımda destek olmalarını da olumlu yönde etkilediği bulunmuştur.

Anahtar Sözcükler: Diyabet, Sağlık inanç modeli, Diyabet tutumu, Aile üyesi, Aile desteği

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the effect of family support on the health beliefs, behavioral and metabolic outcomes of diabetes patients.
Material and Method: This research was conducted in the type of experimental research design with randomized controlled pretest-posttest control group. The data of the study were collected in the Diabetes Education Unit of Samsun Training and Research Hospital, and it was completed with 38 (diabetes patient-family member) participants in the experimental group and 37 (diabetes patients) participants in the control group. The pre-test and post-test data of the study are for diabetes patients; Personal Information Form was collected with Hensarling's Diabetes Family Support Scale (HDFSS), Health Belief Model Scale in Diabetes Patients (HBMS), Behavior Evaluation Form (BEF) and Metabolic Measurements Form, and Personal Information Form and Diabetes Attitude Scale (DAS) for family members of the experimental group. To family members with diabetes patients in the experimental group; The Health Belief Model-Based Diabetes Education Program was provided with a reminder text message two days a week for three months, and a total of three telephone counseling once a month. Post-tests were applied to the experimental and control groups 3 months after the interventions. Descriptive statistics, paired t test, wilcoxon test, chi-square test, Mann-Whitney U and independent t tests, path analysis were used in the analysis of the data. Prior to the start of the study, preliminary permission and ethical committee approval were obtained from Samsun Training and Research Hospital. Verbal and written consent was obtained from the participants. 
Results: The mean age of the experimental group was 55.24±6.80 years, 78.9% were female, and the duration of diabetes was 8.66±5.78 years. It was determined that 65.8% of the patients in the experimental group did not measure sugar regularly at home, 92.1% did not exercise regularly, and 60.5% did not pay attention to their nutrition. It was determined that the mean age of the control group was 52.73±6.60 years, 51.9% were male, the duration of diabetes was 8.14±6.37 years, 70.3% did not regularly measure glucose at home, and 73% did not exercise regularly. After the interventions, there was a significant difference in favor of the experimental group in the HBMS, HHDFSS total score averages and mean scores of all sub-dimensions of the diabetic patients compared to the pre-intervention group (p<0.05). A significant difference was found in the BEF total score of the diabetic patients in the experimental group before the intervention compared to the control group after the intervention (p<0.05). After the interventions, significant differences were found between the mean fasting blood glucose and cholesterol values between the groups (p<0.05). After the intervention, it was determined that there was a significant difference in the DAS total score of the family members and the mean scores of all sub-dimensions compared to the pre-intervention (p<0.05).

Keywords: Diabetes, Health belief model, Diabetes attitude, Family member, Family support