Özel Am yıldızı 15 vulpecula'nın tayfsal analizi
A spectroscopic study of the marginal Am star 15 vulpecula
Yazar: AYŞEGÜL F. TEKER YELKENCİ
Danışman: PROF. DR. H. GÖKMEN TEKTUNALI ; PROF. DR. SAUL J. ADELMAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Bu çalışmada normal A tipi yıldızlar ile Am özel yıldızlarının atmosfer özellikleri karşılaştırılmıştır ve A4 III sınıfından özel bir metal çizgili Am yıldızı olan 15 Vulpecula'nın ayrıntılı tayfsal analizi yapılmıştır.Dominion Astrofizik Gözlemevi (DAO)'nde 122 cm'lik teleskobu ve Coude spektrografı ile 1996 ve 2002-2005 seneleri arasında 15 Vul yıldızına ait yüksek ayırma güçlü (2.4 mm-1) ve yüksek sinyal/gürültü oranına (S/N ? 200) sahip 3824-8979 Å dalgaboyları arasındaki taysfal bölgede 147 ve 294 Å dalgaboyunu kapsayan 29 adet CCD spektrogram 1996'da ve ayrıca 2002-2005 yılları boyunca alınmıştır. İnteraktif bilgisayar grafik programı REDUCE kullanılarak normalizasyon yapılmıştır. VLINE programı ile spektrogramlardan eşdeğer genişlik ölçümleri, dönme hızı ve radyal hız hesaplarının ardından çizgi tanısı yapılmıştır. 15 Vul yıldızı için ortalama radyal hız değeri -22,94 +/- 0,11 km/s olarak bulunmuştur. Yıldızın tayfındaki temiz ve orta şiddeti çizgilerden dönme hızı 10 km/s olarak bulunmuştur. 15 Vul'un tayfında 52 element ve iyonun varlığı saptanmıştır.WIDTH9, ATLAS9 ve SYNTHE programları kullanılarak LTE (yerel termodinamik denge) varsayımı ile model atmosfer tayini ve bolluk analizi aşamaları gerçekleştirilmiştir. Hem H? profilleri hem de enerji dağılımı grafiklerinde en iyi uyum veren Canuto-Mazzitelli (1991) konveksiyon teorisini kullanan modelden 15 Vul yıldızının atmosferi için etkin sıcaklığı Tet=7825 K ve yüzey çekim ivmesi log g = 3,45 olarak bulunmuştur. Fe I ve Fe II'nin iyonizasyon dengesinden 15 Vul yıldızının atmosferindeki mikrotürbülans hızı ? = 2,70 km/s olarak bulunmuştur. 15 Vul yıldızının atmosferinde varlığı saptanan elementlerin ayrıntılı bolluk analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar literatürdeki değerlerle karşılaştırılmış ve tartışılmıştır.Kullanılan gözlem verilerinin güncel teknoloji ile elde edilmiş ve şimdiye kadar literatürde kullanılmış birçok tayfa göre daha kaliteli olması, ayrıca analiz sırasında kullanılan yazılımların geliştirilmiş ve güvenilir olması sebebiyle elde edilen sonuçlar bundan sonra benzer tayf türünden yıldızlarla ilgili yapılacak çalışmalara referans teşkil edecektir.

Abstract:
In this work, besides comparing the properties of normal A stype stars and chemically peculiar Am stars, high quality spectral analysis of the marginal Am star 15 Vul (A4 III) is established.29 high dispersion (2.4 mm-1) and high S/N (? 200) spectrograms with wavelength coverage of 147 and 294 Å in the specral range of 3824-8979 Å are obtained with CCD detectors at the long camera of the 1.22-m Dominion Astrophysical Observatory telescope?s coude spectrograph in 1996 and between 2002-2005. The interactive computer graphics program REDUCE is used to rectify the exposure. The spectra is measured using the fix parameter mode of VLINE program while rotational, radial velocity estimates are done. Radial velocity of 15 Vul is determined as -22,94 +/- 0,11 km/s and the rotational velocity estimate is 10 km/s. After the radial velocity corrections are made stellar lines of 52 species are identified in the observed spectrum of 15 Vul.Calculations using ATLAS9 LTE plane parallel model atmospheres and program SYNTHE are done. The model atmosphere using Canuto-Mazzitelli (1991) convection theory which is most consistent with the observed H? profiles and energy distributions is adopted and some elemental abundance analysis is accomplished using WIDTH9. The effective temperature of the star is determined as Teff=7825 K and surface gravity as log g=3.45, while ? = 2.70 km/s is adopted for microturbulance velocity. The results are discussed and compared to literature.Since the quality of the spectra compared to literature is high and the reliable software used is newly improved, the results of this work will reference to studies of this type of stars.