Aksiyal spondiloartrit hastalarında hastalık global değerlendirmesine etki eden faktörler
The factors affecting patient global assesments in patients with axial spondyloarthritis
Yazar: ELİF EDİBOĞLU
Danışman: PROF. DR. SERVET AKAR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Romatoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2021
Konu: Romatoloji = Rheumatology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Spondiloartrit = Spondylarthritis ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Spondiloartritlerde BASDAI hastalık aktivitesinin ölçümünde kullanılan temel ölçeklerden biri olup hastalığın çeşitli yönleriye (aksiyal ve periferik hastalık yanısıra inflamasyon) değerlendirilmesine olanak sağlar. Hasta golbal değerlendirme (PGA) hastaların genel olarak hastalıklarının sağlık durumlarını nasıl etkilediğini değerlendirdikleri tek boyutlu ölçektir. Bu çalışmada; hem ilk vizitte hem de 2 yıllık yakipte hastaların global sağlık değerlendirmelerinde olası belirleyicileri PAG ile BASDAI komponenetleri arasındaki ilişkinin test edilerek gözden geçirilmesi planlanmıştır.
Method: Çalışmaya axSpA tanısıyla takipli; bazal PGA ve BASDAI ölçekleri tam olan 313 hasta dahil edildi. Hastaların demografik, klinik ve laboratuvar özellikleri kaydedildi. PGA skorları ile BASDAI ölçeği her bir alt skoru, BASFI  skoru ve diğer hasta ve  hastalık özellikleri arasındaki ilişki hem tek değişkenli hem de çok değişkenli analiz yöntemi ile test edildi. PGA skorunun 2 yıllık taipte değişimini etkileyen faktörler de GEE analiz yöntemi ile hem tek değişkenli hem de çok değişkenli olarak analiz edildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 313 hastanın % 56.5'u erkek, ortalama tanı yaşı (±SD) 34.3 (11) tü. PGA skorlarının normal dağılmaması nedeniyle korelasyon analizinde Spearman's rho testi kullanıldı. Bazal PGA skorlarının BASDAI özet skoru ile iyi korele olduğu gözlendi (rho: 0.71 ve p<0.001). Hastaların PGA değerlendirmelerinde etkili olabilecek yaş, cinsiyet, BASDAI alt skorları ile yapılan analizde kadın hastaların PGA skorlarının anlamlı daha yüksek bulundu (p:0.037) ve univariate analizde her bir BASDAİ alt skoru da PGA ile orta/iyi derecede ilişkiliydi. Multivariate analizde spinal ağrı (BASDAI Q2) ile sabah katılğının şiddetinin (BASDAI Q5) ve BASFI'nin aksiyal SpA hastalarının global sağlık değerlendirmelerinde temel belirleyiciler oldukları görüldü. Hastaların PGA değerlendirmelerinin 2 yıllık değişimine etkili faktörlerin değerlendirmesi için yapılan GEE analizinde bağımsız belirleyicilerin yorgunluk (BASDAI Q1), entezit (BASDAI Q4), sabah tutukluğunun şiddeti (BASDAI Q5) ve BASFI skoru olduğu görüldü. 
Sonuç: Bu analizde axSpA hastalarının global sağlık durumlarına karar vermede temel olarak spinal ağrı ve inflamasyon göstergesi olarak sabah katılığına dayandıkları görülmektedir. Hastaların tedavi altında PGA değişimlerinde etkili faktörlerin ise yorgunluk, entezit ve sabah katılığının değişimi olduğu tespit edilmiştir. Hasta global değerlendirmenin tek boyutlu olmasına rağmen BASDAI özet skoru ile iyi ilişki kurması her iki ölçeğin geçerliliği konusunda diğer bir kanıt olabilir. Ancak değerlendirmede rolü olabilecek radyolojik progresyon ve yaşam kalitesi gibi diğer faktörlerin dahil edildiği analizlere ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Aksiyal Spondiloartrit, hasta global değerlendirme, BASDAI, BASFI, longitudinal analiz

Abstract:
Objectives: The BASDAI is one of the basic scales used in the measurement of disease activity in patients with spondyloarthritis and allows the evalution of various aspects of the disease (axial and peripheral disease as well as inflammation). The patient global assesment (PGA) is a one-dimensional scale in which patients eveluate how their illness affects their health. In this study, we planned to test and review the possible determinants of PGA and its relation with BASDAI components, BASFI scores and disease-related features both at first visit and at the 2 year follow-up.
Methods: Patients with axSpA whose baseline BASDAI and PGA scores were complated, were included in the analysis. Demographic, clinical and laboratory characteristics of the patients were recorded. The relation between PGA scores and BASDAI sub-score, BASFI socre and other patient and disease characteristics were tested both univariate and multivariate analysis methods. The factors affecting the change in the PGA score over 2-year follow-up were also analyzed with GEE analysis method.
Results: In total 313 patients (56.5% of male, mean age at diagnosis 34.3±11) were included in the analysis. PGA scores were not normally distributed. Therefore Sperman's rho test was used for correlation analysis. Baseline PGA scores were in correlation with the BASDAI total score (rho:0.71, p<0.001). The factors such as age, sex, BASDAI indivual scores which may be impact on the PGA scores of the patients were preformed in the analysis. PGA scores of female patients were found to be significantly higher (p=0.037) and each BASDAI indivual score was moderately/well related with PGA. Multivariate analysis revealed that spinal pain (BASDAI Q2), the severity of morning stiffness (BASDAI Q5) and BASFI were the main determinants in global health assesments of patients with axSpA. GEE analysis was performed to evaluate the factors affecting the 2 year change in the PGA of the patients, fatigue (BASDAI Q1), enthesis (BASDAI Q4), severity of morning stiffness (BASDAI Q5) and BASFI were independent determinants of PGA in longitudinal analysis.
Conclusion: The study shows that the patients with axSpA mainly rely on morning stiffness and spinal pain in deciding their global health status. Fatigue, enthesis and morning stiffness were found to be effective factors in the PGA changes of the patients under treatment. Although PGA is unidimentional, its well correlation with the BASDAI total score may be another proof of the validity of both scales. However, as radiographic preogression and quality of life may have a role in PGA, they should be evaluated in the studies in the future. 
Key words: Axial spondyloarhritis, patient global assesment, BASDAI, BASFI, longitudinal analysis