Anadolu'da Pers hâkimiyetine ait verilerin İonia kronolojisine katkıları
Evidences of the Persian dominance in Anatolia and their effects on Ionian chronology
Yazar: SARA FOROUTAN PAHMEDANI
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN CEVİZOĞLU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
İonia bölgesindeki Yunan kent devletleri ve Pers İmparatorluğu arasındaki bağlantı iki yüzyıla yakın zaman zarfında devamlı çıkış ve inişlerle süregelmiştir. Pers Krallığı M.Ö. altıncı yüzyılda, Lydia Krallığı'nı ele geçirdikten sonra ilgisini Batı Anadolu bölgesinde yaşayan İonia kent devletlerine döndürdü. Bunun başlıca sebebini, İonia kent devletlerinin ticari ağ bağlantılarına ve aynı zamanda deniz güçlerini elde etmek istemesine bağlayabiliriz. Herodotos'un 'Tarih' adlı eserinde, İonia kent devletleri ile Perslerin arasında yaşanan ilk etkileşim olarak Pers kralı II. Kyros'un Lydia Krallığı'na karşı savaş açmaya başlatmak istediği zaman Yunan kent devletlerine eğer ona destekçi çıkıp katılırlarsa Lydia Krallığı'nın altında yaşadıkları şartları Perslerle devam edebileceklerini teklifi sunması gösterilir. Bu teklifi kabul eden Miletos dışında diğer kentlerin reddetmesiyle konu devam eder. Buna karşılık Persler Lydia Krallığı'nı ortadan kaldırdıktan sonra İonia kentlerini tek tek ele geçirip Sardeis merkezli Sparda Satraplığı'nı kurar. 
Pers Krallığı'nın Batı Anadolu'daki hükümdarlığı iki yüz yıl sürmüştür. Bu sürecin içerisinde İonia kentleri ile Pers İmparatorluğu arasında barış, ayaklanma ve savaş gibi çalkantılı devam eden bir sürece şahit oluyoruz. Persler elde ettikleri toprakların siyasi, dini ve kültürel yapılarına dokunmayıp, hatta genelde saygı duymuşlardı. Bu sebepten dolayı İonia kentlerinin satraplığa bağlı olmaları iç siyaset, kültür ve yaşamlarını etkilemedi. Bundan dolayı Pers İmparatorluğu'nun izlerini İonia kentlerinde bulma konusunda zorluklarla karşılaşmaktayız. Persler'in İonia'da yaşadığı dönem zarfında bölgedeki tarihi olaylar ve arkeolojik buluntuları birbirleriyle kıyaslayarak dönemin kronolojisinin oluşmasına kısmen yardımcı oldukları durumlar mevcuttur.
Bu tez çalışmasında İonia Kent devletlerine ait bulguların tarihlenmesine yardımcı olan Persler hakkında bilgi veren antik metinler ve yazıtlardan elimize ulaşan tarihi bilgiler, bulundukları arkeoloji kontekstine göre kesin ya da ona yakın tarih verebilen arkeolojik buluntular arasında sikke ve mühürlerden faydalanarak değerlendirmelere gidilmiştir. Yayını yapılan kazı bulgularından örnekler çıkartarak birbirleriyle bağlantıları araştırılmıştır.

Abstract:
The connection between the Greek city states in the Ionian region and the Persian Empire has experienced constant ups and downs for nearly two centuries. Persian Kingdom In the sixth century B.C., after taking the Kingdom of Lydia, transformed his attention to the Ionian city states, which were in the Western Anatolian region. We can think that the main reason for this interest was the Ionian city-states connections to the commercial networks and the desire to gain naval power. According to Herodotus, the first interaction between the Ionian city states and the Persians was, when the Persian king II. Cyrus wanted to start a war against the Kingdom of Lydia, he made an offer to the Greek city states that they could continue with the Persians under the same conditions they lived under the Kingdom of Lydia, if they supported him and joined him. This offer started with the rejection of other cities except the city of Miletus. On the other hand, after the Persians eliminated the Lydian Kingdom, they captured the Ionian cities one by one and established the satrapy of Sparda centered in Sardeis.
The reign of the Persian Kingdom in Western Anatolia lasted for two hundred years, during which we witness a constantly eventful process such as peace, rebellion and war between the Ionian cities and the Persian Empire. The Persians did not touch the political, religious, and cultural structures of the lands they acquired, and even generally treated them with respect. Therefore, the Ionian cities' dependence on satrapy did not affect the internal politics, culture, and lives. For this reason, we encounter difficulties in finding traces of the Persian Empire in the Ionian cities. On the other hand, it helps us to date the period by comparing the historical events and archaeological findings in the region during the period when the Persians lived in this region.
The aim of this thesis is to investigate the connections and relationships between the historical information we have obtained from the ancient texts and inscriptions about the Persians, which can help the dating of the Ionian city-states, and the coins and seals finds that can give an exact or close date depending on the archaeological context in which they are found, by taking examples from the excavation findings we have obtained.