İş güvenliği uzmanlarının emek süreçlerinde güvencesizleşme ve güvencesizleşmeye karşı stratejiler
Precarization in labour processes of safety professionals and strategies against precarization
Yazar: İLKNUR KARANFİL
Danışman: PROF. DR. YUNUS KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Emek süreci = Labour process ; Güvencesizlik = Without guaratee ; Mesleki gelişme = Professional development ; Mesleki sorunlar = Vocational problems ; İş güvencesi = Job security ; İş güvenliği uzmanı = Occupational safety specialist

Özet:
Türkiye'de iĢ güvenliği uzmanlığının yeni bir meslek olarak ortaya çıkıĢı
2000'lerde gerçekleĢmiĢtir. 2012 yılında çıkan ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yasası ile iĢ
güvenliği uzmanlarının görevlendirilmesi birçok iĢyeri için zorunluluk haline
getirilmiĢtir. Bu zorunluluk sonrasında iĢ güvenliği uzmanlığı yaygın bir meslek
haline gelmiĢtir. Bu çalıĢma, iĢ güvenliği uzmanlarının emek sürecinde yaĢadıkları
güvencesizleĢmeyi incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, farklı
sektörlerde deneyim kazanmıĢ otuz uzmanla derinlemesine, yarı-yapılandırılmıĢ
görüĢme yapılmıĢtır.
ĠĢ güvenliği uzmanlarının firma bünyesinde tam zamanlı çalıĢma, aracı firma
bünyesinde fakat fazla sayıda firmaya dıĢarıdan hizmet vererek çalıĢma ya da
bireysel olarak birden fazla firmayla kısmi süreli sözleĢmeli çalıĢma olarak üç farklı
çalıĢma biçiminde hizmet verdiği görülmüĢtür. Ġlk olarak iĢ güvenliği uzmanlarının
bu üç farklı çalıĢma biçimi altındaki emek süreçlerinde yaĢadıkları güvencesizleĢme
karĢılaĢtırmalı olarak ele alınmıĢtır. ĠĢ güvencesizleĢmesi, örgütsel güvencesizleĢme,
sosyal güvencesizleĢme ve gelir güvencesizleĢmesi boyutundan farklı çalıĢma
biçimlerinde uzmanların deneyimlediği emek süreçleri değerlendirilmiĢtir.
ÇalıĢmanın ikinci amacı ise iĢ güvenliği uzmanlarının güvencesizleĢmeye
karĢı kullandıkları farklı stratejilerin ortaya konmasıdır. Bu bağlamda görüĢme
verilerine dayanarak iĢ güvenliği uzmanlarının temelde bireysel ve kolektif
stratejilere baĢvurduğu gözlenmiĢtir. Bireysel stratejiler, kariyer ve örtük direnme
stratejileri olarak ikiye ayrılmaktadır. Kariyer stratejileri uzmanın mesleki geliĢimini
sağlama yoluyla güvencesizleĢmeden korunmaya çalıĢmasını sağlayan stratejilerdir.
Örtük direnme stratejileri ise emek sürecinde mesleki özerkliğini koruma çabasıyla
ürettiği stratejilerdir. Kolektif stratejiler ise mesleki örgütlenme tercihlerinden
oluĢmaktadır. DernekleĢme ve sendikalaĢma olmak üzere uzmanlar iki farklı kolektif 
ii
strateji izlemektedirler. Bu stratejilerin yanı sıra uzmanların örgütlenmelerinin
karĢısındaki engellerden de söz edilmektedir. Bu çalıĢmada, güvencesizleĢmeye karĢı
stratejilerin uzmanlar tarafından neden tercih edildiği ve emek süreçlerinde nasıl
iĢlev gördüğü üzerinde önemle durulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: ĠĢ güvenliği uzmanları, emek süreci, direnme, kontrol,
örgütlenme.

Abstract:
Occupational safety profession emerged as a new occupation in Turkey only
in the 2000s. The Occupational Health and Safety Law enacted in 2012 made
appointment of occupational safety specialists mandatory for many workplaces.
After this law, occupational safety has become a common profession. This study
aims to examine the precariousness experienced by occupational safety experts in
their labour process. For this purpose, in-depth, semi-structured interviews were
conducted with thirty experts who had experience in different sectors.
It is observed that occupational safety specialists work in three different
arrangements: full-time work in a firm, full-time work in a subcontracting firm that
provides occupational safety services to other companies or work on a freelance
basis with temporary contracts with more than one company. Firstly, the
occupational safety specialists' experiences of precarity in the labour processes
under these three different types of employment are discussed comparatively. The
labour processes of the specialists were evaleated based on four criteria, namely job
insecurity, organizational insecurity, social insecurity and income insecurity.
The second aim of the study is to reveal the different strategies that
occupational safety specialists use against precarity. In this context, based on
interview findings, it was observed that occupational safety specialists mainly apply
to individual and collective strategies. Individual strategies comprise of career
strategies and implicit resistance strategies. Career strategies enable the specialists to
protect themselves from precariousness through professional development. On the
other hand, implicit resistance strategies aimto preserve professional autonomy in the
labour process. In addition, collective strategies consist of professional organization
options. Specialists follow two different collective strategies: professional
associations and unionization. However, specialists face many barriers when they 
iv
want to use collective strategies. Therefore, this study elaborates on why specialists
prefer certain strategies but not others against precariousness and how that reflects
on labour processes.
Keywords: Safety professionals, labour process, resistance, control,
organization