17. ve 18. yüzyıllarda Rusçuk'ta servet sahiplerinin mal varlıklarını tasarruf yöntemleri ve kırsal gayrimenkul piyasası (Şer'iyye sicillerine göre)
Saving methods of assets of wealth owners and rural real estate market in Ruse in 17th and 18th centuries (According to the court records)
Yazar: AHMET İLKER BAŞ
Danışman: PROF. DR. AHMET GÜNEŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; 18. yüzyıl = 18. century ; Balkanlar = Balkans ; Bulgaristan-Rusçuk = Bulgaristan-Rusçuk ; Değirmenler = Mills ; Gayrimenkul satışı = Real estate for sale ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yatırım araçları = Investment instruments ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Bu çalışma, güçlü yerel ayanların ortaya çıkıp açıkça merkezî otorite ile çatışmaya girişinceye kadarki genel olarak yüzeysel bir değerlendirmeye tabi tutulan dönemi kapsamaktadır. Buna karşın, burada büyük adamların siyasî tarihi değil, bu büyük adamların ortaya çıkmalarına vesile olan sosyal ve ekonomik faktörler konu edinilmektedir. Bu bakımdan, Tuna havzasının en önde gelen ayanlarına ev sahipliği yapan Rusçuk, bu çalışmanın bölgesel çerçevesini belirlemektedir. Ayrıca bölgenin merkezî otorite ile çatışan ilk ayanlarından Tirsinikli İsmail Ağa'nın siyasî bir aktör olarak ortaya çıktığı dönem, bu çalışmanın kronolojik spektrumunun bir ucunu oluşturur. Bu spektrumun diğer ucunu ise bu tezin ana kaynak serilerini oluşturan kadı (şer'iyye) sicillerinin en erken tarihlisi belirlemektedir ki bu da 17. yüzyılın ortalarına tekabül eder. Büyüyen orduların ve şehirlerin iaşelerinin sağlanması için merkezî otoritenin tarım ürünlerine artan talebinin, servet sahiplerinin mal varlıklarını tasarruf yöntemlerinde bir dönüşüme yol açıp açmadığı bu çalışmanın bir ayağını oluşturmaktadır. Fakat bulgular, kırsala dair menkul ve gayrimenkullerin bu kimselerin mal varlıklarının çok küçük bir kısmına karşılık geldiğini ve gittikçe artan seviyede servetlerinin büyük bir kısmı alacaklardan oluşmaya başladığını gösterir. Öte yandan, merkezî otoritenin bu taleplerinin kırsal gayrimenkul piyasasında nasıl bir etki yaptığını konu edinen diğer ayağında ise özellikle çiftliklerin ve genel olarak kırsal gayrimenkullerin sosyo-ekonomik ve politik sermaye açısından satıcılardan daha üstün konumda olan kimseler tarafından satın alındığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, bu tezde Osmanlı İmparatorluğu'nda taşra ileri gelenlerinin yükselişine dair çalışmalara farklı bir perspektif kazandırmak amaçlanmıştır.

Abstract:
This study covers the period from the emergence of local notables until their open conflict with the central authority which is generally subject to a superficial assessment. However, social and economic factors which conduce to the emergence of great men are discussed here, not their political history. In this regard, Ruse, which is home to the most prominent local notables of the Danube basin, determines the regional framework of this study. Additionally, the period when Tirsinikli İsmail Ağa – one of the first local notables that comes into conflict with the central authority – emerges as a political actor is the end of the chronological spectrum of this study. The beginning of it is determined by the earliest of the court records which form this dissertation's main series of sources; that corresponds to the middle of the 17th century. One part of the study is whether gradually increasing demand of the central authority to supply growing armies and cities causes a transformation of investment methods of wealth owners. Evidence, but, shows that rural movable and immovable properties correspond to a very small portion of inheritances belonging to wealthy people and that credits form the greater part of their assets increasingly. On the contrary, in the other part of the study which is discussed how those demands of the central authority affect the rural real estate market, it is understood that rural real estate in general and especially çiftliks (big farms) are bought by those who are superior to the sellers in terms of socio-economic and political capital. Consequently, in this dissertation, it is aimed to put a different kind of perspective to the studies concerning the rise of provincial notables in the Ottoman Empire.