Yazınsal nitelik açısından ilköğretimde şiir ve eğitimi
Poetry and education for primary education from the point of literary quality
Yazar: AYDIN AFACAN
Danışman: PROF. DR. CAHİT KAVCAR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, şiirin ilköğretimdeki konumunun irdelenmesi ve Türkçe ders kitaplarındaki manzum metinlerin yazınsal nitelik açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Tarama niteliğinde olup, alanyazın taraması ve inceleme yoluyla yapılan bu çalışmanın evreni, 2009?2010 eğitim ve öğretim yılında okutulan İlköğretim Türkçe ders kitaplarındaki manzum metinlerdir. Örneklem ise Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanmış 1-8. sınıflar Türkçe ders ve çalışma kitaplarındaki manzum metinlerdir. Bunun için, ders ve çalışma kitaplarını kapsayan öğretmen kitaplarındaki metinlerle birlikte öğretim programları da incelenmiştir. Metinlerin değerlendirilmesi, çalışmanın, şiir sanatının tarih ve kuram bağlamında ele alındığı kuramsal çerçevesi ışığında belirlenen genel ölçütlere göre yapılmıştır. Yazınsal nitelik açısından belirlenmiş bu ölçütler, 'ahenk', 'imgesel özellikler', 'yazınsal özerklik' ve 'çocuğa görelik'tir.  Yapılan değerlendirme sonucunda, 8 sınıfta, genel toplamı 158 olan metinler içinde 'orta' düzeyde metin toplamı 16, 'iyi' düzeyde metin toplamı 11 olarak saptanmıştır. Yüzdelik ifadesiyle, 158 metnin % 10.13'ü'orta' düzeyde, % 6.96'sı 'iyi' düzeyde olup geriye kalanı (%82.91) 'zayıf' düzeydedir. Bu durum, eğitim programlarında şiire bir sanat olarak önem veriliyor oluşunun, akademik yaklaşımla dillendirilmiş bir iyi niyetten öteye geçmediğinin ve ilköğretimde, şiire doğrudan bir öğreticilik işlevi yüklendiğinin göstergesidir. Şiirin insana yararı, bir sanat oluşunda saklıdır. Belli ders içeriklerinin aktarılmasında araç olarak kullanılması, öğrencinin imgelemini, duyarlığını ve kendini ifade olanaklarını zenginleştiren bu sanata zarar vermektedir.

Abstract:
In this study, examining the position of poetry in primary education and analysing the poetic texts from the point of literary quality (poetic function) in Turkish textbooks are aimed. Scanning is the characteristic of this study; conducted through body of literature scanning and examining with its population consisting of the poetic texts taught in Turkish Elementary Education textbooks in 2009-2010 academic year. The paradigm covers the poetic texts in textbooks and workbooks published for 1st-8th grade students by Turkish Ministry of Education. This is conducted by examining the education programs and the texts in teachers' books comprising the mentioned textbooks and workbooks. Evaluation of texts is conducted according to the general criteria identified in the light of the theoretical framework within the context of this study and the history and theory of poetics. These criteria defined in terms of literary quality are: 'rhythm', 'imaginative features', 'literary autonomy' and 'appropriateness for child'. As a result of the evaluation among a grand total of 158 texts for all the eight grades, 16 'average level' texts, and 11 'good level' texts are determined. In terms of ratio, the levels identified for these 158 texts are 10.13% 'average', 6.96% 'good' and the rest (82.91%) are 'poor'. This fact is a clear indication of direct attribution of didactic quality to poetry for primary education students and taking cognizance of poetry as an art in curricula is not going beyond good intentions and remaining only in verbal statements. The convenience of poetry for people is implicit in its being an art. Using poetry as means of tool to convey specific course contents, damages this art that enriches the imagination, sensibility and the possibilities of self-expression of the students.