Meme kanserinde cerrahi sonrası radyoterapi süresince uygulanılan egzersiz eğitiminin etkinliğinin araştırılması
Investigation of the  exercise therapy efficiency during radiotherapy after breast cancer surgery
Yazar: DAMLAGÜL AYDİN ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. YAVUZ YAKUT
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Egzersiz tedavisi = Exercise therapy ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hayat kadınları = Prostitutes ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Üst ekstremite = Upper extremity

Özet:
radyoterapi süresince uygulanılan gözetimli egzersiz eğitiminin, omuz eklem hareket
açıklığı (EHA), kavrama kuvveti, skapular diskinezi, lenf ödem, üst ekstremite
fonksiyonelliği, hareket korkusu, yaşam kalitesi, ağrı ve duyusal semptomlar
üzerindeki etkinliğini araştırmaktı. Tek taraflı meme ve aksilla cerrahisi geçiren ve
aksillar alanı içeren radyoterapiye yönlendirilen 37 hasta, basit rastgele yöntem ile
egzersiz (n=19) ve kontrol (n=18) olarak iki gruba ayrıldı. Egzersiz grubundaki
hastalara; EHA, germe, kuvvetlendirme, solunum, sinir mobilizasyon egzersizleri ve
manuel terapi uygulamalarından oluşan program, 7 hafta boyunca haftada 3 gün
uygulandı. Kontrol grubundaki hastalara, rutin radyoterapi sürecinde olduğu gibi
herhangi bir egzersiz eğitimi uygulanmadı. Gruplardaki hastalar radyoterapi öncesi
ve sonrasında 2 kez olmak üzere; EHA evrensel gonyometre ile, kavrama kuvveti
Jamar el dinamometresi ile, skapular diskinezi Lateral Skapular Kayma Testi ile, lenf
ödem çevre ölçümü ile, fonksiyonellik Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi (DASH) ve
Omuz Ağrı ve Engel Indeksi (SPADI) ile, hareketten korku TAMPA Kinezyofobi
Ölçeği ile, yaşam kalitesi Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam
Kalite Anketleri C30-BR23 (EORTC QLQ-C30 ve BR23) ile, ağrı ve duyusal
semptomlar McGill Ağrı Soru Formu ve Görsel Analog Skala (GAS) ile
değerlendirildi. Çalışmanın sonuçlarına göre; omuz EHA'da egzersiz grubunda her
yönde artış elde edilirken (p<0,05), kontrol grubundaki tek değişim omuz fleksiyon
derecesinde azalma oldu (p<0,05). Kavrama kuvvetinde egzersiz grubunda artış elde
edilirken (p<0,05), kontrol grubunda azalma gözlendi (p<0,05). Skapular
diskinezinin pozitif olduğu hasta sayısı ve hastalardaki lenf ödem durumu her iki
grupta da değişmedi. Fonksiyonellikte, hem DASH hem de SPADI bulgularında
tedavi grubunda iyileşme elde edilirken (p<0,05), kontrol grubunda azalma gözlendi
(p<0,05). Hareket korkusunda, egzersiz grubunda iyileşme elde edilirken (p<0,05),
kontrol grubunda değişim bulunmadı (p>0,05). Yaşam kalitesi alt ölçeklerinde,
meme semptomlarında her iki grupta da artış gözlendi (p<0,05). Egzersiz grubunda
kognitif fonksiyon değerinde değişme olmaksızın diğer tüm parametrelerde iyileşme
elde edildi (p<0,05). Kontrol grubunda yaşam kalitesi alt parametrelerinden; vücut
imajı, emosyonel fonksiyon, genel sağlık düzeyi ve kognitif fonksiyonlarda değişme
olmazken (p>0,05), diğer tüm alt parametrelerde azalma gözlendi (p<0,05). McGill
ve GAS değerlerinde, egzersiz grubunda iyileşme elde edilirken (p<0,05), kontrol
grubunda kötüleşme gözlendi (p<0,05). Sonuç olarak meme ve aksilla cerrahisi
sonrası, aksillar radyoterapi süresince uygulanılan gözetimli egzersiz eğitimi ile üst
ekstremitedeki akut komplikasyonlar engellenmiş ve iyileşme yönünde bulgular elde
edilmiştir. Bu çalışmada kullanılan egzersiz protokolünün, meme kanseri radyoterapi
hastalarında uygulanması tavsiye edilir niteliktedir. Egzersiz tedavisinin aksillar
radyoterapi hastalarında uzun dönem etkinliğini araştıran çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Meme kanseri, adjuvan radyoterapi, egzersiz tedavisi, üst
ekstremite, hayat kalitesi

Abstract:
. The aim of this study was to investigate the
effectiveness of supervised exercise training during post surgery radiotherapy period
on range of motion, grip strength, scapular dyskinesia, lymphedema, upper extremity
functionality, fear of movement, quality of life, pain and sensory symptoms. Thirtyseven patients who underwent unilateral breast and axilla surgery and referred to
axillary radiotherapy were allocated in two groups as exercise (n = 19) and control (n
= 18) by simple random method. The patients in exercise group received, range of
motion, stretching, strengthening, breathing, neural mobilization exercises and
manuel therapy applications, 3 days a week for 7 weeks. The patients in the control
group didn't receive any exercise training as in routine radiotherapy period. The
patients in both groups were evaluated before and after radiotherapy period for
shoulder range of motion with universal goniometer, grip strength with Jamar hand
dynamometer, scapular dyskinesia with Lateral Scapular Slide Test, lymphedema
with circumferencial measurement, functionality with Disabilities of the Arm,
Shoulder and Hand Questionnaire (DASH) and Shoulder Pain and Disability Index
(SPADI), fear of movement with TAMPA Kinesiophobia Scale , quality of life with
European Organisation for Research and Treatment of Cancer Quality of Life
Questionnaire C30 and BR23 (EORTC QLQ C30 and BR23), pain and sensory
symptoms with McGill Pain Questionnaire and the Visual Analogue Scale (VAS).
According to our results; while shoulder ROM increased in all directions in exercise
group (p<0.05), the only change in control group was a decrease in the flexion
degree (p<0.05). The grip strength was increased in exercise group (p <0.05) and
decreased in control group (p<0.05). The number of patients with positive scapular
dyskinesia and lymph edema severity did not change in either group. Functional
status improved in exercise group for both DASH and SPADI findings (p<0.05) and
control group results decreased for both measures (p<0.05). Fear of movement
improved in exercise group (p<0.05) and no change was observed in control group
(p>0.05). For quality of life subscale results; breast symptoms increased in both
groups (p<0.05). In exercise group all the other subscale parameters improved except
cognitive function did not chance (p<0.05). In control group while no change was
obtained in body image, emotional function, cognitive functions and general health
level (p>0.05), all the other quality of life parameters was decreased (p<0.05). For
pain results; Mcgill and VAS values recovered in exercise group (p<0.05) and
worsened in the control group (p<0.05). In conclusion, upper extremity acute
complications were prevented and recovered with supervised exercise training during
post surgery radiotherapy. The exercise protocol used in this study is recommended
to be applied in breast cancer radiotherapy patients. Studies investigating the longterm effectiveness of exercise therapy in axillary radiotherapy patients are needed.
Keywords: Breast cancer, adjuvant radiotherapy, exercise training, upper extremity,
quality of life