Irak Selçuklu Devleti'nin Doğu siyaseti
The East policy of the Seljuk State of Iraq
Yazar: MUSTAFA SOLAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADER ALTIN
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Doğu politikası = Policy of east ; Irak = Iraq ; Irak Selçukluları = Iraq Seljugs ; Orta Çağ = Middle Ages ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Siyasi faaliyetler = Political activities

Özet:
Tüm kurum ve kuruluşları ile Büyük Selçuklu Devleti'nin bir parçası olarak ortaya çıkan Irak Selçuklu Devleti, Türk-İslâm tarihinin isminden söz ettiren siyasi organizasyonlarından biri olmuştur. Özellikle kurulduğu bölgelerin kritik mahiyette olması Irak Selçuklu Devleti'nin önemini daha da artırmıştır. Irak Selçuklu Devleti'nin, Türk tarihinde güçlü bir siyasi vaziyete erişememesi, Irak Selçuklularının birçok devlet ve siyasi güç ile doğrudan temas etmesine sebep olmuştur. Irak Selçuklularının; Abbasiler, Büyük Selçuklu ve Atabeyliklerin siyasi macerasına bağlı bir mevcudiyet arz etmesi, onların müstakil ve bağımsız bir karakterde olmadığını bizlere göstermektedir. Özellikle Büyük Selçuklu Devleti'nin inkırazı ile birlikte, birçok siyasi organizasyon meydana gelmiş ve bu güçlerin siyasi sorumlulukları da pekâla artmıştır. Irak Selçuklu Devleti'nin stratejik vaziyeti göz önüne alındığında, onların bu siyasi sorumluluğu hakkı ile ifa edemediğini anlamaktayız. Nitekim Irak sahasında güçlü bir Türk-İslâm iktidarına ihtiyaç vardı. Mevcut siyasi boşluğun doldurulması hususunda en önemli adaylardan biri olan Irak Selçuklu Hükümeti, oldukça zayıf bir siyasi pozisyonda kalmıştır. 
Abbasi Devleti'nin siyasi olarak denetim altında olduğu dönemlerde, Irak Selçuklu Devleti'nin bu zayıf vaziyeti Abbasileri oldukça rahatlatmış olmalıdır. Abbasilerin özellikle 12.yy'ın ortalarından itibaren, Irak sahasında dengeleri değiştiren bir aktör olarak ortaya çıkmaları tesadüfî değildir. Nitekim Sultan Mesud'un vefatı ve Büyük Selçuklu Devleti'nin yıkılması; Abbasilerin Irak siyasetindeki nüfûzunu oldukça artırmıştır. Bu durum Irak Selçuklu Devleti'nin tüm siyasi ilişkilerinde belirleyici bir rol oynamıştır. Irak Selçuklu Devleti'nin siyasetinde Atabeylikler, Batınî faaliyetleri, Gürcüler ve Harezmşahlılar gibi etkenler de rol oynamıştır ki, bu etkenler konumuzun gelişim kısmında izah edilmiştir.

Abstract:
The Seljuk State of Iraq, which emerged as a part of the Great Seljuk State with all its institutions and organizations, became one of the political organizations that made a name for itself in the Turkish-Islamic history. In particular, the critical nature of the regions in which it was established further increased the importance of the Seljuk State of Iraq. The failure of the Seljuk State of Iraq to reach a strong political position in Turkish history has caused Iraqi Seljuks to have direct contact with many states and political forces. The existence of the Iraqi Seljuks depending on the political adventure of the Abbasids, Great Seljuks and Atabeyliks shows us that they do not have a detached and independent character. Especially with the collapse of the Great Seljuk State, many political organizations have emerged and the political responsibilities of these powers have also increased. Considering the strategic situation of the Seljuk State of Iraq, we understand that they could not fulfill this political responsibility properly. As a matter of fact, there was a need for a strong Turkish-Islamic government in the field of Iraq. The Government of Seljuk State of Iraq, which is one of the most important candidates in filling the current political vacuum, remained in a very weak political position.
During the periods when the Abbasid State was under political control, this weak state of the Seljuk State of Iraq must have relieved the Abbasids. It is not a coincidence that the Abbasids emerged as an actor that changed the balance in the Iraqi field, especially from the middle of the 12th century. As a matter of fact, the death of Sultan Mesud and the collapse of the Great Seljuk State greatly increased the influence of the Abbasids in Iraqi politics. This situation played a decisive role in all the political relations of the Seljuk State of Iraq. Factors such as Atabeyliks, Batini activities, Georgians and Khwarazmshahs also played a role in the politics of the Seljuk State of Iraq, which these factors are explained in the development part of our subject.