Çizgi romanlarda Müslüman kadın süper kahraman temsilinin toplumsal cinsiyet ve oryantalizm bağlamında incelenmesi: ABD ve Müslüman ülkelerde yayınlanan çizgi romanlar arasında karşılaştırma
Examining the representation of Muslim female superheroes in comics in the context of gender and orientalism: Comparison between comics published in the USA and Muslim countries
Yazar: AYÇA COŞKUNER
Danışman: PROF. DR. FİGEN EBREN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Feminizm = Feminism ; Kadın imajı = Women image ; Oryantalizm = Orientalism ; Çizgi romanlar = Comic strips

Özet:
19. yüzyılda genel olarak resim sanatı içinde kendine yer bulan Oryantalizm, ilerleyen
süreçte de popüler kültür ürünü olan çizgi romanlarda da yer almaya başlamıştır. Bu çalışma,
dünyanın her ülkesine ulaşan ve yaygınlaştığı her coğrafyanın sosyal ve kültürel koşullarına
göre gelişim gösteren çizgi romanlarda yer alan Müslüman kadınların, toplumsal cinsiyet ve
Oryantalizm bağlamında popüler kültür içerisinde nasıl temsil edildiğini araştırmayı
amaçlamaktadır. Çalışmada araştırma yöntemi olarak betimsel analiz ve söylem analizi
kullanılmıştır.
Çizgi roman örneklemi Shamila Karunakaran'ın "Muslimahs in Comics and Graphic
Novels: History and Representation" isimli makalesinde yer alan Müslüman kadın süper
kahramanlar arasından seçilmiştir. Çalışmada araştırma evreni olarak Mısır, Kuveyt ve
ABD'de yayınlanan çizgi romanlarda Müslüman kadın süper kahramanlar belirlenmiştir.
Araştırmanın yöntem kısmında elde edilen bulgularla ABD'de yer alan örneklem için
seçilen (Blue Bettle-Salima Baranizar ve Miss Marvel-Kamala Khan) çizgi romanlarda hem
toplumsal cinsiyet hem de oryantalist öğeler olduğu ortaya konulurken, Kuveyt-Amerikan
işbirliği içerisinde hazırlanan The 99 çizgi romanındaki içselleştirilmiş Oryantalizme dikkat
çekilmiştir. Ancak Mısır'da ortaya çıkan Kahera isimli bir Müslüman kadın süper kahramanın
tutum ve davranışlarının oryantalist söylemlerden ve mevcut toplumsal cinsiyet klişelerinden
uzaklaştığı ortaya konmuştur.
Araştırma sonucunda, incelenen Amerikan çizgi romanlarının toplumsal cinsiyeti ve
Oryantalizmi normalleştiren söylemler içerdiği kanaatine varılmış, Müslüman ülkelerde
üretilen çizgi romanların ise Amerikan çizgi romanlarının aksine toplumsal cinsiyet ve
Oryantalizmi normalleştiren söylemler içermediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu ülkelerde
yayınlanan çizgi romanlarda Müslüman kadın süper kahramanların güçsüz ve iradesiz değil
tam tersine kararlı ve idealist kişilikler olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, Toplumsal Cinsiyet, Çizgi Roman, Müslüman, Kadın.

Abstract:
Orientalism, which generally found its place in paintings in the 19th century, began to
appear in comic books, which are products of popular culture, in the following period. This
study aims to investigate how Muslim women in comic books, which reach every country in
the world and develop according to the social and cultural conditions of each geography
where they spread, are represented in popular culture in the context of gender and
Orientalism. Document analysis, descriptive analysis and discourse analysis were used as
research methods in the study.
The comic book sample was chosen among the Muslim female superheroes included
in Shamila Karunakaran's article "Muslimahs in Comics and Graphic Novels: History and
Representation". In the study, Muslim female superheroes in comic books published in Egypt,
Kuwait and the USA were determined as the research universe.
While it was revealed that there were both gender and orientalist elements in the
comics selected for the sample in the USA (Blue Bettle-Salima Baranizar and Miss MarvelKamala Khan) with the findings obtained in the method part of the research, the 99 comics
prepared in Kuwait-American cooperation were revealed. Attention was drawn to implicit
Orientalism. However, it has been revealed that the attitudes of a Muslim superhero named
Kahera, who emerged in Egypt, have moved away from orientalist discourses and existing
gender stereotypes.
As a result of the research, it was concluded that there are discourses that normalize
gender and orientalism in the analyzed American comics. In the comics published in these
countries, it has been seen that Muslim superheroes are not weak and weak-willed, on the
contrary, they are determined and idealistic personalities.

Keywords: Orientalism, Gender, Comics, Muslim, Woman.