Duyguların kesinlik-belirsizlik boyutunun belleği dışa yükleme sürecine etkisi
The effect of the certainty-uncertainty dimension of emotion on the memory offloading process
Yazar: İLKE ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. AYCAN KAPUCU ERYAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Belleği dışa yükleme, çağlar boyu insanlar tarafından kullanılmış bir bellek stratejisi olsa
da teknolojik gelişmeler nedeniyle günlük yaşamdaki yeri giderek artmaktadır. Stratejik
kullanıldığında verimliliği artıran bu strateji, dışa yükleme yapılan dışsal kaynağa erişim
olmadığında bilginin daha zayıf hatırlanmasına neden olmaktadır. Literatürde bulunan
birçok çalışma belleği dışa yüklemenin zayıflatıcı etkisini çeşitli yöntemlerle ortaya
koymuştur. Buna karşın günümüze değin yapılmış çalışmalar arasında duygunun bu süreç
üzerindeki etkisine rastlanmamıştır. Değerlendirme eğilimi yaklaşımına dayanan birçok
çalışma duygunun kesinlik düzeyinin sezgisel düşünme ve bilişsel kestirme yollara
başvurma eğilimini artırdığını ortaya koymuştur. Bilişsel kestirme yollara başvurmanın
bilgiyi dışsal kaynaktan edinme eğilimi ile ilişkili olduğuna dair bulgulara da dayanarak
duygunun kesinlik düzeyi arttıkça belleği dışa yükleme eğiliminin artacağı hipotez
edilmiştir. Deneyde kesinlik ve belirsizlikle ilişkili olarak kullanılmak üzere korku ve
tiksinti duyguları nötr duygu koşulu ile bir arada incelenmiş, bu duygular film parçası
yoluyla duygu sevki yöntemiyle prosedüre dahil edilmiştir. Bunu incelemek üzere önce
hedef örneklem üzerinde kullanılmak üzere bir uyaran seti geliştirilmiş, ardından
literatürde bulunan çalışmalardan bu örnekleme uyarlanan bir deney prosedürü
oluşturulmuştur. Bu prosedürle katılımcıların belleği dışa yükleme olanağına sahip
olduğu ve olmadığı durumlardaki uyaran belleği performansları incelenmiş, bunun yanı
sıra deney sonrasında kaynak belleğine ilişkin değerlendirmeler de yapılmıştır. Bellek
duyarlılığı ve tepki yanlılığını birbirinden bağımsız olarak incelemek üzere veri sinyal
tespit kuramı çerçevesinde analiz edilmiştir. Analizler sonucunda belleği dışa yüklemenin
zayıflatıcı etkisi literatürle uyumlu şekilde gözlemlenmiş, deney prosedürü ve uyaran
setinin Türkiye örnekleminde çalıştığı sonucuna varılmıştır. Çalışma bulguları arasından
en önemlisi, korku ve tiksinti duygularının belleği dışa yükleme eğilimini azalttığı, buna
karşın bilinçli olarak uygulanan bir belleği dışa yükleme stratejisinin bu azaltıcı etkiyi
ortadan kaldırdığı bulgusudur.
Anahtar Kelimeler: belleği dışa yükleme, dışsal bellek, duygu, kesinlik

Abstract:
Even though memory offloading is a strategy that has been used by people over ages, it
is becoming more common in daily life due to technological advances. When used
strategically, it boosts efficiency, but if access to the external source is disrupted, it can
impair memory performance. There are already many previous studies that have shown
the disrupting effects of memory offloading. However, there has not been much research
on how emotions affect this process. Studies based on the appraisal tendency framework
suggest that as the certainty level of emotion increases, the tendency to intuitive thinking
and using heuristics also increase. Since heuristics are related to the tendency of providing
information from external sources, it's hypothesized that emotions that are associated with
higher certainty lead to an increase of the tendency of memory offloading. In the
experiment, as emotion conditions, fear which is associated with uncertainty and disgust
which is associated with certainty were induced alongside a neutral emotion condition.
For this, emotion induction by film clips method was used. A experiment procedure and
a stimulus set to use with it was created based on previous studies in this area. Participants'
memory performance for items was tested in situations where memory offloading was
possible and where it was impossible. The source memory performance for the items was
also measured after the experiment. To examine memory sensitivity and response bias
independently of each other, the data were analyzed within the framework of signal
detection theory. Consistent with previous research, the analysis showed that memory
offloading weakens memory performance. It was also concluded that the experiment and
stimulus set works well for the Turkish sample. The most important finding of the study
is that fear and disgust reduce the tendency to offload memory, but consciously using
memory offloading strategies can counteract this effect.
Keywords: memory offloading, external memory, emotion, certainty