Kuruluşundan Cumhuriyete bir eğitim kurumu: Dârüşşafaka
An educational institution from its foundation to the Republic: Darüşşafaka
Yazar: MUSTAFA ÇAVDAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. NERİMAN ERSOY HACISALİHOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada Tanzimat döneminde ortaya çıkan cemiyetlerden biri olan Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye'nin kurmuş olduğu Darüşşafakaka'nın ilk dönemlerinden Cumhuriyet'in ilanına kadarki süreci mercek altına alınmıştır. 
Darüşşafaka'nın tarihsel süreci 1863 yılında Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye'nin bir okul açma kararıyla başlamıştır. Kapalıçarşı'da esnaf çıraklarının eğitimi için atılan bu ilk adım az bir süre zarfında farklı bir boyuta evrilmiş ve şimdiye kadar devam eden uzun soluklu bir eğitim-öğretim hizmeti dönemine girilmiştir. 1873 senesinde inşa edilen Darüşşafaka, önceki dönemlerden farklı olarak Türklerin açtığı ilk özel okul olmuştur ve bu okuldan mezun olanların da birçok yerde özel okul açtıkları görülmüştür. Nizamnamesi gereği belli şartları sağlayan yetim, öksüz ve fakir çocukların alındığı okulda kızların da okutulması düşünülmüş hatta kızlar için ders programı hazırlanmıştır. Darüşşafaka'da talebeye her şey ücretsiz sağlanmış; okulun giderleri ise bağışlar ve devletin yardımları ile karşılanmıştır. Diğer taraftan Darüşşafaka, aldığı sorumluluk sebebiyle Osmanlı Devleti'nin buhranlı yıllarında meydana gelen sosyal problemlere çare olmuştur. Bu bağlamda düşmanın zulmünden dolayı her şeyini terk edip İstanbul'a sığınan birçok muhacir çocuğunun da Darüşşafaka'ya sığındığı görülmüştür. Cemiyet tarafından idare edilen okul II. Abdülhamid döneminde Maarif Nezareti'ne bağlanmış ve II. Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra tekrardan Cemiyet'in kontrolüne geçmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra ise Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tam devreli bir lise haline gelen okul, halen ülkemizdeki eğitim-öğretim sisteminin önemli bir parçası olarak yetim ve kimsesiz çocukları yetiştirmeye devam etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Cem'iyyet-i Tedrîsiyye-i İslâmiyye,  Bedirhan Paşa Darüşşafaka, Yetim ve Öksüz, Osmanlı Devleti, Maarif Nezareti, II. Meşrutiyet.

Abstract:
In this study, the process of Darüşşafaka, which was founded by Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye, one of the societies that emerged during the Tanzimat period, from its early period until the proclamation of the Republic is analyzed.
The historical process of Darüşşafaka began in 1863 with the decision of Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye to open a school. This first step to train artisan apprentices in the Grand Bazaar evolved into a different dimension within a short period, and a long-lasting education and training service was initiated. Built-in 1873, Darüşşafaka, unlike previous periods, was the first private school opened by Turks, and it was observed that graduates of this school opened private schools in many places. By its regulations, orphans and poor children who met certain conditions were admitted to the school, and it was even planned to educate girls, and a curriculum was prepared for girls. In Darüşşafaka, everything was provided to the students free of charge, and donations and state aid covered the school's expenses. On the other hand, due to the responsibility it assumed, Darüşşafaka was a remedy for the social problems that occurred during the turbulent years of the Ottoman Empire. In this context, it was seen that many children of immigrants who left everything they had and took refuge in Istanbul due to the persecution of the enemy took refuge in Darüşşafaka. The school, which the Society administered, was affiliated to the Ministry of Education during the reign of Abdülhamid II, and immediately after the declaration of the Constitutional Monarchy II, it was under the control of the Society again. After the proclamation of the Republic, the school became a full-cycle high school with the Law on Unification of Education and continues to educate orphans and orphaned children as an essential part of the education system in our country.
Key Words: Cem'iyyet-i Tedrîsiyye-i İslâmiyye, Bedirhan Paşa Darüşşafaka, Orphans and Orphans, Ottoman State, Ministry of Education, Constitutional Monarchy II.