Kuşların Trabzon havalimanı'nda mevsimsel alan kullanımı ve kuşlarla mücadelede ses sistemlerinin etkinliğinin denenmesi
Seasonal habitat use by birds at Trabzon international airport and determining the efficiency of sound systems in preventing birds
Yazar: MEHMED YUNUS MENGEN
Danışman: DOÇ. DR. ALPTUĞ SARI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Zooloji = Zoology
Dizin: Kuş çarpması = Bird strike ; Kuşlar = Birds ; Ses sistemleri = Sound systems ; Trabzon = Trabzon ; Uçuş güvenliği = Flight security

Özet:
Yoğun hava trafiği ile birlikte hava araçları ve kuşların çarpışma oranlarında büyük oranda artışlar görülmektedir. Bu çalışmada Trabzon Havalimanı'nda uçuş güvenliğine en fazla olumsuz etkide bulunan yerli kuş türlerinden gri leş kargası, gümüş martı ve kaya güvercini türlerinin mevsimsel ve saatlik bazda alan kullanımları belirlenmiştir. Ayrıca kuşlarla mücadelede ülkemiz yırtıcılarından çakal türünün birebir ölçülerinde olan çakal mankeni, BirdXPeller Pro kuş kovucu ve Bird-K İmti 040 ses cihazları denenmiştir. Kullanılan hayvan mankeni ve ses sistemlerine karşı kuşların çok kısa sürelerde alışkanlık kazandığı araştırma süresince yapılan tüm farklı denemelerde ortaya konmuştur. Araştırma süresince (13 Ağustos 2021 – 13 Kasım 2022) toplam 114 arazi çalışması yapılmıştır. Yapılan gözlemler sonucunda Trabzon Havalimanı'nda 44 familyaya ait 120 kuş türü tespit edilmiştir. Araştırma süresince yıl boyunca görülen yerli tür sayısı ise 42'dir. Havacılık Güvenliği Risk Değerleri sınıflandırmasına göre Trabzon Havalimanı'nda gözlemlenen orta düzeyde tehdit (3), yüksek tehdit (4) ve çok yüksek tehdit (5) düzeylerinde toplamda 44 kuş türü vardır. Trabzon Havalimanı ve çevresinde araştırma süresince tespit edilen türlerden 700 gram ve üzeri 28 adet kuş türü bulunmaktadır. Gri leş kargalarının alan kullanımında kısa otlak alanlarını, yapraklı ağaçları, yolları ve beşeri yapıları tercih ettiği tespit edilmiştir. Gümüş martıların alanda genelde uçuş halinde görüldüğü, bina çatıları, seyrek de olsa kısa boylu otların bulunduğu yeşil alanları, daha çok asfalt ve beton yüzeyleri ve münferit olarak elektrik direklerinin üzerlerini tercih ettikleri belirlenmiştir. Kaya güvercinlerinin ise özellikle bahar ve yaz aylarında havalimanındaki sayılarının arttığı ve beslenmek için yeni kesilmiş otları sıklıkla tercih ettikleri tespit edilmiştir. Havaların daha soğuk olduğu sonbahar ve kış aylarında kaya güvercinlerinin sahadaki sayıları azalmış ve genellikle uçuş halinde oldukları tespit edilmiştir. Sadece ekonomik kayıpları değil ileride yaşanması muhtemel can kayıplarını en aza indirebilmek için uçuş güvenliğini artırmak amacıyla, tüm havalimanlarında yaban hayatı uzmanları ivedilikle görevlendirilmeli, biyolojik ve fiziksel mücadele yöntemleri birlikte uygulanmalıdır.

Abstract:
With heavy air traffic, there is a great increase in the collision rates of aircraft and birds. In this study, seasonal and hourly habitat use of hooded crow, yellow-legged gull and rock pigeon, which are among the resident bird species that have the most negative impact on flight safety at Trabzon Airport, were determined. Also, a replica model (replica, the coyote species, one of the predators of our country), BirdXPeller Pro and Bird-K İmti 040 devices were tested in the fight against birds. It has been demonstrated in all the different trials carried out during the study that the birds became accustomed to the animal replica and sound systems used in a very short time. During the study (August 13, 2021 – November 13, 2022), a total of 114 field studies were carried out. As a result of the observations, 120 bird species belonging to 44 families were identified at Trabzon Airport. The number of resident species observed throughout the year during the project is 42. According to the Aviation Safety Risk Values classification, there are a total of 44 bird species observed at the levels of intermediate potential danger (3), high potential danger (4), and very high potential danger (5). There are 28 bird species of 700 grams and above among the species identified. It has been determined that hooded crow prefer short grazing areas, leafy trees, roads and human structures. It has been determined that yellow-legged gull are generally seen in flight in the area, and they prefer especially the roofs of the buildings, green areas with sparsely short grass, mostly asphalt and concrete surfaces, and individually over electricity poles as accommodation areas. It has been determined that the number of rock pigeons increases especially in spring and summer and they often prefer freshly cut grass for feeding. In the autumn and winter months when the weather is colder, the number of rock pigeons in the field decreased and it was determined that they were generally in flight. In order to minimize not only the economic losses but also the possible loss of life in the future and to increase flight safety, wildlife experts should be immediately assigned to all airports, and biological and physical control methods should be applied together.