Acil serviste kritik hasta bakım alanında uygulanan ilaçlar arasında ilaç-ilaç etkileşmelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of potential drug-drug interactions in critical care area of the emergency department
Yazar: ALİ KAAN ATAMAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BAŞAK BAYRAM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Acil tıp servisleri = Emergency medical services ; Kritik hastalık = Critical illness ; İlaç etkileşimleri = Drug interactions ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
ACİL SERVİSTE KRİTİK HASTA BAKIM ALANINDA UYGULANAN İLAÇLAR ARASINDA İLAÇ-İLAÇ ETKİLEŞMELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Giriş ve Amaç: İlaç-ilaç etkileşmeleri tedavinin en önemli değişkenlerinden biri olup, kritik hasta bakımında potansiyel etkileşmeler, çoğu zaman acil servis çalışanları tarafından fark edilmez. Bu çalışmada acil servis kritik hasta bakım alanında hastalara verilen ilaçlar arasındaki ilaç-ilaç etkileşmelerinin oranı, ciddiyeti ve sık ilaç-ilaç etkileşmelerinin saptanması hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Bu geriye dönük kesitsel tanımlayıcı çalışmada, Ocak-Nisan-Temmuz-Aralık 2016,  tarihlerinde her ayın ilk 1 haftası içinde acil servise başvuran, kritik hasta bakım alanlarında tetkik ve tedavileri yapılan hastalar arasından, acil servis takibi sırasında birden fazla ilaç tedavisi verilen, zehirlenme dışındaki nedenlerle başvuran hastalardan başvuru sırasına göre ilk 100 hasta çalışmaya dahil edildi.  İlaç-ilaç etkileşmelerinin değerlendirilmesi Micromedex® veri tabanı ile yapıldı. 
Bulgular: Toplam 400 hastaya acil serviste verilen ilaçlar incelendiğinde, toplam 1901 ilaç "order"ı verildiği, hasta başına ortalama 4,8±2,14 (2-10)  ilaç olduğu görüldü. Toplam 369 olası ilaç-ilaç etkileşmesi saptandı. Bunların 173'ü (%46,9) major, 10'u (%2.8) kontrendike ilaç-ilaç etkileşmesiydi. Hastaların 165'inde (%41,5) en az bir ilaç-ilaç etkileşmesi olduğu görüldü. Kullanılan ilaç sayısı ile ilaç-ilaç etkileşme sayısı arasında orta derecede pozitif yönde korelasyon olduğu görüldü (r=505; p<0,001).  Diyabetes mellitus (DM) ve kalp yetmezliği (KY) tanılı hastalarda acil serviste verilen ilaçlar arasında daha fazla ilaç-ilaç etkileşmesi saptandı (sırasıyla p=0,016 ve p=0,003). En sık farmakodinamik etkileşme olduğu (n=227; %61,5) ve  farmakokinetik ilaç-ilaç etkileşmelerinin en fazla metabolizma (n=60; %54,1) ve emilim düzeyinde (n=33; %29,7) etkileşme olduğu görüldü. Koagülasyon defekti, santral sinir sistemi (SSS) depresyonu ve hipokalemi ilaç etkileşmesine bağlı en sık beklenen yan etkilerdi.
Sonuç: Acil serviste kritik bakım alanında tedavi alan hastaların yarıya yakınında kullanılan ilaçlar arasında etkileşme olasılığı bulunmaktadır. Hastaların DM ve KY tanılarının olması ve kullanılan ilaç sayısının artması durumunda etkileşme olasılığı artmaktadır. Acil serviste kritik hasta bakım alanlarında tıbbi "order" vermeden önce kullanılan ilaçlar arasındaki etkileşme riski değerlendirilmeli ve hastaların olası yan etkiler nedeniyle takipleri planlanmalıdır. 
Anahtar Kelimeler: ilaç-ilaç etkileşmesi, acil servis, kritik bakım

Abstract:
Introduction and Objective: Drug-drug interactions (DDI) are one of the most important variables of the treatment. Potential DDIs in ED are often not noticed by emergency physcians. The aim of this study was to determine the rate, severity, and frequency of DDIs among patients treated in the critical care area of the emergency department (ED).
Materials & Methods: This retrospective cross-sectional descriptive study was conducted during the first weeks of four months in 2016.  The first hundred patients (a total of 400 patients) who were given more than one medication in critical care area of our ED, were enrolled to the study. The medications that given in ED, patient demographics and outcomes were investigated. DDIs were identified using the Micromedex® database. 
Results: It was seen that 1901 drug orders were given and the median number of drugs given was 4,8±2,14 (2-10). A total of 369 possible DDIs were detected. Of these, 173 (46.9%) were major and 10 (2.8%) were contraindicated DDIs. At least one DDI was seen in 165 (41.5%) of the patients. There was a moderate positive correlation between the number of drugs used and the number of DDIs (r=505; p<0.001). DDIs were found to be more frequent in patients who have diabetes mellitus (DM) and heart failure (HF) (p=0.016 and p=0.003 respectively). The most frequent interactions were pharmacodynamic, and also pharmacokinetic DDIs were mostly abundant in metabolism (n=60; %54,1) and absorption (n=33; %29,7). Coagulopathy, central nervous system (CNS) depression and hypokalemia were the most frequently expected side effects due to DDIs.
Conclusion: There is a possibility of interaction between drugs used in almost half of the patients treated in the critical care area of the ED. In cases of having DM and HF diagnoses of the patients and increasing number of medicines used, the possibility of interaction increases. The risk of interaction between drugs used in critical care in EDs should be assessed without giving a medical order.
Keywords: drug-drug interaction, emergency department, critical care