Seyfü Zü'l-yezen-nam padişahın hikâyesi tercümesi ve eserde geçen ikilemeler üzerine gramatikal tahliller
The translation of Saif dhi-yazan Sultan's story and grammatical analyses on the hendiadyses in the work
Yazar: ESMA BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. AHMET ŞEFİK ŞENLİK
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada 19. yüzyılda Osmanlı Dönemi'nde tercüme edilmiş Seyfü zü'l-Yezennam Padişahın Hikâyesi adlı eserin bir tanıtımı, transkripsiyonu ve hikâyede geçen
ikilemeler üzerine dilbilimsel bir inceleme yapılmıştır. Hikâyenin nüshaları,
tercümeleri, tarihî ve edebî bağlamı, edebî türü, tercüme sebebi, muhtevası, dil ve
üslubu hakkında bilgiler verilmiştir. Metnin transkripsiyonu, J. W. Redhouse'un
Turkish and English Lexicon adlı sözlüğü aracılığıyla yapılmıştır. Sözlükteki kısa ve
uzun ünlü değerleri yazılmış ve transkripsiyon karşılıkları belirlenmiştir. Modern
kullanımdan farklı kelimeler için vulgarize biçimleri dipnotlarda verilmiştir.
Transkripsiyonu yapılan metin, ikilemeler yönünden incelenmiştir. İkilemeler,
Türkçenin her döneminde çok kullanılmış bir dil formudur. Bu sık kullanılan
formlar üzerine bir araştırma tarihi verilmiştir. Literatürde, ikilemeler hakkında
birçok terim önerisi mevcuttur. Bu bağlamda, çalışmada esas alınan terim ikileme
terimidir. İkilemeler konusunda muhtelif tasnifler söz konusudur. Bu yapıların,
fonolojik, morfolojik, sentaktik, semantik, etimolojik, stilistik ve edebî açılardan vs.
incelendiği görülmektedir. Tercihen, bu çalışmada ikilemeler anlamsal, biçimsel ve
kökensel açıdan incelenmiştir. Bu tezde, adı geçen metindeki 526 ikileme üzerine
inceleme yapılmıştır. Semantik tahlilde, cihet-i camia teorisi üzerinden bir tasnif
yapılmıştır. Böylelikle anlamsal tasnif için yeni bir öneri sunulmuştur. Morfolojik
analizde, ikilemeler, sıralı ve bağlaçlı olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Etimolojik
analizde, Türkçe, Arapça ve Farsça kökenli kelimeler için dokuz kombinasyon
oluşturulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Seyfü zü'l-Yezen, ikileme, cihet-i camia, sıralı ikileme,
bağlaçlı ikileme.

Abstract:
In this study, an introduction, transcription and a linguistic analysis on the
hendiadyses in the story of Saif Dhi-Yazan Sultan's Story, which was translated in
the Ottoman Period in the 19th century, have been made. Information about the
copies, translations, historical and literary context, literary genre, reason for
translation, content, language and style of the story has been given. The
transcription of the text has been carried out through J. W. Redhouse's Turkish and
English Lexicon. Short and long vowel values in the dictionary have been written
and transcription equivalents have been determined. For words different from
modern usage, vulgarised forms have been given in footnotes. The transcribed
text was analysed in terms of hendiadyses. Hendiadys is a language form that has
been widely used in every period of Turkish. A research history has been given
on these frequently used forms. In the literature, there are many term suggestions
about hendiadyses. In this context, the term taken as a basis in this study is the term
"ikileme". There are various classifications about hendiadyses. It is observed that
these structures are examined from phonological, morphological, syntactic, semantic,
etymological, stylistic and literary perspectives etc. Preferably, this study analyses the
hendiadyses in terms of semantic, morphological and etymological aspects. In this
thesis, 526 hendiadyses in the relevant text have been analysed. In the semantic
analysis, a classification has been made based on the theory of cihet-i camia. Thus,
a new proposal for semantic classification has been presented. In the
morphological analysis, the hendiadyses have been analysed in two groups:
sequential and conjunctive. In etymological analysis, nine combinations have been
created for words of Turkish, Arabic and Persian origin.
Key Words: Saif Dhi-Yazan, hendiadys, archisememe, sequential hendiadys,
conjunctive hendiadys.