Bipolar bozukluk hastalarının manik ve ötimik dönemlerdeki serum Lipoksin A4 düzeylerinin sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması
Comparison of serum Lipoxin A4 levels between manic and euthymic bipolar disorder patients and healthy controls
Yazar: BETÜL KÜRK
Danışman: PROF. DR. MURAT ERKIRAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Lipoksinler = Lipoxins ; Maniler = Manis ; Nöroinflamasyon = Neuroinflamation ; Ötimi = Euthymia

Özet:
Amaç: Son yıllarda bipolar bozukluk (BPB) etiyolojisinde inflamatuar süreçlerin rolüne ait veriler giderek artmakta olup; akut duygudurum dönemlerinin inflamatuar parametrelerdeki değişim ile ilişkili olabileceği bildirilmektedir. Lipoksin A4 (LXA4) gibi çoklu doymamış yağ asitleri ise; sinir sisteminde bolca bulunmakta, sinaptogenezisi ve nörogenezisi desteklemekte, nöronu apoptozisten ve nöroinflamasyondan korumaktadır. Bu nedenle LXA4'ün BPB etiyolojisinde rolü olabileceği fikrinden hareketle, bu çalışmada; BPB tanısı almış, manik ve ötimik dönemlerdeki hastaların serum LXA4 düzeylerinin sağlıklı bireyler ile karşılaştırılması ve BPB'de bilişsel işlevler, genel işlevsellik ve inflamasyon belirteçleri ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Ocak 2023 ile Mart 2023 tarihleri arasında hastanemiz psikiyatri kliniklerinde yatırılarak tedavi gören DSM-5 tanı ölçütlerine göre BPB I tanısı almış ve mani atağı döneminde olan 46 erkek hasta ile psikiyatri polikliniklerinde ayaktan tedavi gören, BPB I tanısı almış ve ötimik dönemde olan 48 erkek hasta rastgele seçim yöntemiyle çalışmaya alınmıştır. Psikiyatrik hastalık öyküsü olmayan sağlıklı bireylerden cinsiyet, yaş ve sigara içimi eşleştirilmiş 40 gönüllü kişi çalışmaya kontrol grubu olarak dâhil edilmiştir. Hastalara YMDÖ, HDÖ, PANSS, MoCA ve KİDÖ ölçekleri; sağlıklı gönüllülere MoCA ölçeği uygulanmıştır. Tüm katılımcıların boy ve kilo ölçümleri yapılmış; tam kan sayımı, lipid profili, açlık kan şekeri, sedimentasyon ve CRP tetkikleri yapılmıştır. Hastaların ve sağlıklı kontrol grubunun serum LXA4 düzeyleri ölçülmüştür. Bulgular: Araştırmamızda serum LXA4 konsantrasyonları açısından en yüksek grup mani dönemi, sonra ötimik dönemdeki hastalar olup; en düşük konsantrasyon sağlıklı kontrol grubunda tespit edilmiştir. Ötimik grup ile mani (p=0,082) ve kontrol grubu (p=0,185) arasında anlamlı bir fark gözlenmezken; serum LXA4 düzeyleri manik dönemdeki hastalarda sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde daha yüksek saptanmıştır (p=0,014). İnflamatuar belirteçler olarak değerlendirilen laboratuar parametrelerinden lökosit ve nötrofil değerleri, hem mani (sırasıyla p=0,007, p=0,006) hem de ötimik grupta kontrol grubuna göre (sırasıyla p=0,027, p=0,044) istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Ek olarak akut faz reaktanı olan CRP düzeyleri de, mani grubunda, hem ötimik hasta grubuna (p=0,013), hem de kontrol grubuna (p<0,001) göre anlamlı düzeyde yüksek olarak tespit edilmiş olup; LXA4 düzeyleri ile CRP değerlerinin arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon tespit edilmiştir (p=0,023). Çalışmamızda LXA4 seviyeleri ile bilişsel işlevler ve genel işlevsellik düzeyi arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır. Sonuç: Nöroprotektif ve anti-inflamatuar etkileri olduğu bilinen LXA4'ün mani dönemindeki hastalarda sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha yüksek düzeyde saptanması; BPB'de özellikle de mani döneminde arttığı düşünülen pro-inflamatuar moleküllere reaktif olarak LXA4'ün yükselerek inflamasyonun çözülmesine aracılık ettiğini düşündürmektedir. Mani atağı dönemindeki bu yüksek LXA4 düzeylerinin mani atağına özgü bir biyobelirteç (trait marker) olabileceğini düşündürmektedir. Ancak LXA4'ün BPB ile ilişkili inflamasyonun etiyolojisindeki rolünü anlamak için, daha geniş hasta gruplarıyla yapılacak prospektif çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Aim: In recent years, data on the role of inflammatory processes in the etiology of bipolar disorder (BPD) have been increasing. It has been reported that acute mood episodes may be associated with changes in inflammatory parameters. Polyunsaturated fatty acids, such as Lipoxin A4 (LXA4), are abundant in the nervous system, support synaptogenesis and neurogenesis, and protect neurons from apoptosis and neuroinflammation. Therefore, considering the possible role of LXA4 in the etiology of BPD, we aimed to compare serum LXA4 levels between manic and euthymic bipolar disorder patients and healthy controls and to investigate its relationship with cognitive functions, general functionality, and inflammation markers in BPD. Method: Forty-six randomly selected male patients with a diagnosis of BPD I manic episodes, hospitalized in tertiary psychiatric clinics, and randomly selected forty-eight male euthymic BPD I outpatients were included as a case group in the study between January and March 2023. The diagnoses were confirmed according to the DSM-5. Forty healthy individuals with no history of a psychiatric disorder, matched for gender, age, and smoking status, were included in the study as a healthy control group. YMRS, HDS, PANSS, MoCA, and FAST scales were applied to the patient group, and the MoCA scale was used in the control group. We measured the body-mass indexes of the study sample. Complete blood count, lipid profile, fasting blood glucose, sedimentation, and CRP tests were performed. Serum LXA4 levels of the groups were measured.
Results: The serum LXA4 concentrations were the highest in manic patients, followed by the euthymic patients and healthy controls, respectively. A statistically significant difference was observed in group comparisons between manic patients and healthy controls (p=0.014). The leukocyte and neutrophil counts, evaluated as inflammatory markers, were statistically significantly higher in both manic (p=0.007 and p=0.006, respectively) and euthymic groups (p=0.027 and p=0.044, respectively) than in the control group. In addition, CRP levels, evaluated as an acute phase reactant, were significantly higher in the mania group than in the euthymic (p=0.013), and control groups (p<0.001). LXA4 levels were positively correlated to the CRP counts (p=0,023). No significant correlation was found between LXA4 levels, cognitive functions, and general functionality.
Conclusion: Considering its neuroprotective and anti-inflammatory properties, our finding of significantly higher levels of LXA4 in the manic patients than in the control group suggests that LXA4, which is reactive to pro-inflammatory molecules that are thought to increase in BPD, mediates the resolution of inflammation. In addition, the higher levels of LXA4 during manic episodes may be suggestive of a "trait marker" specific to the manic episode. However, prospective studies with larger patient groups are needed to understand the role of LXA4 in the etiology of BPD-related inflammation.