Sosyo-ekonomik statü ölçüm uygulamaları ve Türkiye için model önerisi
Socio-economic status measurements and a model suggestion for Turkey
Yazar: HASAN KEMAL SUHER
Danışman: PROF. DR. ALİ ATIF BİR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Reklamcılık = Advertising ; İşletme = Business Administration
Dizin: Pazarlama = Marketing ; Reklamlar = Advertisements ; Sosyal sınıf = Social class ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik statü = Socio-economic status ; Statü = Status ; Tüketiciler = Consumers ; Türkiye = Turkey ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
11 DOKTORA TEZ ÖZÜ SOSYO-EKONOMİK STATÜ ÖLÇÜM UYGULAMALARI VE TÜRKİYE İÇİN MODEL ÖNERİSİ H.Kemal SUHER iletişim Sanatları Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekim 2003 Danışman: Prof. Dr. Ali Atıf BİR Türkiye'de son yıllarda pazarlama, reklam ve medya sektörünün oldukça önemli bir noktaya geldiği ve bu sektörler içindeki pek çok uluslararası firmanın Türkiye'de atılım içinde olduğu gözlemlenmektedir. Tüm bu gelişmeler sektörde araştırmayı çok gereli bir konuma getirmiştir. Dolayısıyla pazarlama, reklam ve medya sektöründe tüketicilere yönelik yoğun bir veri üretimi söz konusudur. Bu araştırmaların çoğunda tüketiciler belirli sosyal sınıflara göre tanımlanmakta ve tüketim alışkanlıkları ve yaşam biçimleri bu sosyal sınıflara göre yorumlanmaktadır. Türkiye'deki sektörde sosyal sınıfları tanımlamakta kullanılan statü ölçeklerinin belirli sorunlarının olduğu gözlemlenmektedir. Her şeyden önce, bu statü ölçümleri çok fazladır. Araştırma şirketleri, medya ölçüm kuruluşları ve diğer reklam veren firmalar birbirinden farklı statü ölçüm yöntemleri kullanmaktadır. Bu çeşitlilik grupların arasında bir sözbirliğinin sağlanmasını ve özellikle yerel araştırmaların uluslararası araştırmalarla karşılaştırılmasını engellemektedir. Bir diğer problem, statü ölçüm uygulamalarının nasıl geliştirildiği ile ilgilidir. Sektörde kullanılan ölçeklerin nasıl yapılandırıldığı ve hangi kuramsal kriterlere dayandırıldığı pek açık değildir. Bu temel sorunlara bağlı olarak çalışmanın ilk bölümünde sosyal statü ölçümlerine temel olan tabakalaşma kavramı ve tabaklaşma kuramları üzerinde durulmuştur. Dolayısıyla sosyal statü ölçümlerinin arkasında yatan tabakalaşma ve sınıf kavramı sosyolojik bazda açıklanmaya çalışılmıştır.Ill Çalışmanın ikinci bölümünde, sosyal statü ölçüm uygulamalarının başlangıç noktası olan Amerika ve İngiltere'deki çalışmalar üzerinde tarihsel bir bakış açısıyla bilgi verilmiştir. Ayrıca bu bölümde kuramsal ve sektörel çalışmalara da değinilmiştir. Bu bölümde verilen bilgilerin Türkiye'de bu konuda yaşanan bilgi eksikliğini karşılayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye'deki sınıf analizi ve statü ölçümleri incelenmiş ve Türkiye'de yapılan belirli toplumsal tabakalaşma çalışmaları hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Bölümün sonunda Türkiye'deki reklam, pazarlama ve medya sektöründe uygulanan başlıca statü ölçümlerine değinilmiştir. Sektörde kullanılan pek çok ölçek vardır ama çalışmaya dahil edilenler çeşitli gruplar tarafından yoğun şekilde kullanılan ve ön planda olan çalışmalardır. Dördüncü ve Beşinci bölümde, AGB Anadolu Şirketi'nin 2002 ve 2003 yılında gerçekleştirdiği Kurucu Anket (Establishment Survey) verileri kullanılarak, ölçeklerde kullanılan unsurların arasındaki ilişki istatistiksel anlamda ispatlanmış ve ardından yeni bir sosyoekonomik statü indeksi geliştirilmiştir.

Abstract:
IV ABSTRACT SOCIO-ECONOMIC STATUS MEASUREMENTS AND A MODEL SUGGESTION FOR TURKEY H.Kemal SUHER Communication Sciences Department Anadolu University Social Sciences Institute, October 2003 Advisor: Prof. Dr. Ali Atıf BİR In recent years, marketing, advertising and media sectors come to an important position in Turkey. Many international firms are trying to make improvements in their markets and enlarge their market share. All these developments make the consumer and marketing research a necessity in the sector. Thus, there is an extensive data production towards the consumers in the market. In many of these marketing and consumer research, consumers are identified according to certain social classes. The consumption habits and life styles of these consumers are interpreted according the social class which they belong to. It is observed that there are some problems in the status scales which are used in determining the social classes in Turkey. Primarily there are too many scales which are used in marketing, advertising and media sector. This variety makes it difficult to establish an agreement between the players of these sectors. At the same time, this variety leads to meaningless comparisons between local and international researches. Secondly, another problem involves with the developing of the scales. It is not clear enough how these scales are built and which theoretical criterions are based upon. Related to these problems, in the first chapter of the thesis, it is tried to give information about the stratification concept and theories. Thus, the stratification and class concept which lay behind the social status measurement is explained in sociological perspective.In the second chapter, the information about the social status measurement studies in America and England is given in a historical perspective. Because, these countries were the main starting points of these measurements, it is important to give information about the studies in these countries. At the same time, theoretical and sectoral studies are mentioned in this section. It is thought that, the information which is given in this section is enough to cover the information lack in this subject in Turkey. In the third chapter, class analysis and social status measurements in Turkey are tired to examine. Information about the certain stratification studies in Turkey are mentioned in this section. At the end of the section, some of the socioeconomic status measurements which are used by the sector are explained in detail. Naturally, there are many scales which are used by the sector In Turkey, but the important ones accepted by many groups in the sector are mentioned. In the fourth and fifth chapters, the data from 2002 and 2003 AGB Anadolu Establishment Survey is used for proving the relationship between elements of scales in the statistical sense and building up a new socioeconomic status scale with the purpose of improving the existing ones and giving them a theoretical and an academic background.