Sosyal bilgiler dersi öğretim programında ve ders kitaplarında çokkültürlülüğün incelenmesi
Examination of multiculturalism in social studies curriculum and textbooks
Yazar: OSMAN BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. BAYKAL BİÇER
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kültür = Culture ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Çokkültürlülük; farklı etnik grup, din, dil, ırk, yaş, cinsiyet, sosyal sınıf ve eğitim 
gibi farklılıkların saygı, sevgi ve hoşgörü çerçevesinde kabul edilmesi ve bu farklılıklara 
sahip bireylerin toplum içerisinde bir ahenk oluşturması olarak ifade edilmektedir. Bu 
anlayışın toplum içerisine entegre edilmesinde ise en önemli araç eğitimdir. Çünkü eğitim 
aracılığıyla farklılıklara karşı hoşgörü ile yaklaşan, insan haklarına saygılı, empati 
becerisi yüksek ve sorumluluk sahibi etkin vatandaşlar yetiştirilebilir. Ayrıca öğretim 
programlarının çokkültürlülük anlayışına uygun olarak hazırlanmasıyla bu beceri ve 
değerlerin öğrencilere aktarılması daha kolay bir hale gelebilir. Öğretim programı
içerisinde bahsedilen değer ve becerilerin öğrencilere aktarılmasındaki önemli 
disiplinlerden birisi sosyal bilgiler dersidir. Bu araştırmada 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim 
Programında bulunan çokkültürlülüğe yönelik kazanımların ilköğretim 5, 6 ve 7. sınıf 
güncel sosyal bilgiler ders kitaplarına yansımasının nasıl olduğu belirlenmeye 
çalışılmıştır. Araştırmada temel nitel araştırma desenine uygun olarak doküman analizi 
tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın kapsamını 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim programı ve 
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylı 5, 6 ve 7. sınıf güncel sosyal bilgiler ders 
kitapları oluşturmaktadır. Dokümanlardan elde edilen veriler araştırmanın amacı 
doğrultusunda betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda 5. sınıf öğrenme 
alanında bulunan dört kazanımın, 6. sınıf öğrenme alanında bulunan beş kazanımın ve 7. 
sınıf öğrenme alanında bulunan beş kazanımın çokkültürlülükle ilişkili olduğu ve bu 
kazanımların "Birey ve Toplum, Kültür ve Miras, Küresel Bağlantılar" öğrenme 
alanlarında yoğunlaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu kazanımların ders kitaplarına 
yansımasına bakıldığında çokkültürlülüğe yönelik doğrudan vurguların sınırlı sayıda 
kaldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Multiculturalism is defined as the acceptance of differences such as different 
ethnic groups, religion, language, race, age, gender, social class, and education within the 
framework of respect, love, and tolerance and the harmonization of individuals with these 
differences in society. The most important tool for integrating this understanding into 
society is education. Because through education, effective citizens who approach 
differences with tolerance, respect human rights, have high empathy skills, and are 
responsible can be raised. In addition, with the preparation of curricula in accordance with 
the understanding of multiculturalism, it can become easier to transfer these skills and 
values to students. One of the important disciplines in transferring the values and skills 
mentioned in the curriculum to students is the social studies course. This study tried to 
determine how the achievements related to multiculturalism in the 2018 Social Studies 
Curriculum are reflected in the current 5th, 6th, and 7th-grade social studies textbooks. 
Document analysis technique was used in the study in accordance with the basic 
qualitative research design. The scope of the research consists of the 2018 Social Studies 
Curriculum and the current 5th, 6th, and 7th-grade social studies textbooks approved by 
the Ministry of National Education. The data obtained from the documents were analyzed 
descriptively in line with the purpose of the study. As a result of the research, it was 
concluded that four learning outcomes in the 5th-grade learning area, five learning 
outcomes in the 6th-grade learning area, and five learning outcomes in the 7th-grade 
learning area are related to multiculturalism and these learning outcomes are concentrated 
in the learning areas of "Individual and Society, Culture and Heritage, Global 
Connections". When these outcomes are reflected in the textbooks, it is determined that 
direct emphasis on multiculturalism remains limited.