Süs bitkisi olarak kullanılabilecek, Antalya yöresindeki yetişen üç endemik Allium türünün (A. junceum subs. tridentatum, A. robertianum, A. sandrasicum) kültüre alınma ve çoğaltılabilme olanaklarının araştırılması
Investigations on propagation and domestication possibilities of three endemic Allium species (A. junceum subs. tridentatum, A. robertianum, A. sandrasicum) native to Antalya as potantial floricultural crops
Yazar: ÖZGÜL KARAGÜZEL
Danışman: PROF.DR. İBRAHİM BAKTIR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZET SÜS BİTKİSİ OLARAK KULLANILABİLECEK, ANTALYA YÖRESİNDE YETİŞEN ÜÇ ENDEMİK ALLİUM TÜRÜNÜN (A.junceum subs, tridentatum, A. robertianum, A. sandrasicum) KÜLTÜRE ALINMA VE ÇOĞALTBLABİLME OLANAKLARININ ARAŞTIRILMASI Özgül KARAGÜZEL Doktora Tezi, Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı Danışman: Prof. Dr. İbrahim BAKTIR Ocak 2005, 137 Sayfa Bu çalışma, Antalya yöresinde doğal olarak yetişen endemik üç Allium türünün süs bitkisi olarak değerlendirilebilme imkanlarının belirlenmesi amacıyla dört farklı deneme halinde yürütülmüştür. 1. deneme yetiştirme alam (cam sera ve açık alan) ve soğanlara uygulanan soğuklatma uygulamalarının (5 °C ve 10 °C'de 15, 30 ve 60 gün bekletme), 2. deneme paclobutrazol uygulamalarının (A. robertianum ve A. sandrasicum türlerinde yapraktan, topraktan ve soğan daldırması şeklinde kontrol (0), 1.25, 2.50, 5.00 ve 10.00 mg/bitki dozlarında) bitkilerin büyüme ve çiçeklenme özellikleri üzerine etkilerini belirlemeve yöneliktir. 3. denemede tohum çimlenme özellikleri ve çoğaltım olanakları araştırılmış, 4. denemede ise çiçeklerin hasat sonrası özelliklerine ilişkin ön denemeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca türlerin doğal populasyonlarmda fenolojik ve morfolojik özellikler ile ilgili ölçüm ve gözlemler yapılmıştır. Çalışma, 2002-2004 yılları arasında, türlerin doğal ortamları, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsünün araştırma serası, arazisi ve doku kültürü laboratuarı ile Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü doku kültürü laboratuarında yürütülmüştür.1. denemeden elde edilen sonuçlar, türlerin her iki yetiştirme alanına da çok iyi uyum gösterdiğini, cam serada yetiştirilen ve soğanlarına 10°C'lik soğuklatma uygulamaları yapılmış olan bitkilerin, bitki gelişimi ve çiçeklenme ile ilgili birçok özellik açısından en yüksek değerler aldığı, açık alanda ise daha canlı ve yeşil bitkilerin oluştuğu gözlemlenmiştir. 2. deneme sonucunda, paclobutrazol uygulama yöntemine bitki gelişimi ve çiçeklenme üzerinde önemli etkileri olduğu ve dozlar arttıkça bu etkinin arttığı belirlenmiştir. 2.5 mg/bitki dozlarının bitkilerde çiçeklenmeye kadar geçen süreyi kısalttığı saptanmıştır. 3. denemenin sonuçlan tohumların taze olarak ekildikleri zaman arazi koşullarında hiçbir problemle karşılaşmadan çimlendikleri ve yaklaşık sekiz ay sonra soğancık oluşturduklarım ortaya koymuş, in vitro koşullarında (MS ortamı ) ise çimlenme oram ve soğancık oluşumunun daha düşük olduğu belirlenmiştir. Çiçeklerin vazo ömürlerine yönelik çalışmada ise (4. deneme) GTS uygulamasının Allium türlerinde vazo ömrünü arttırdığı bulunmuştur. ANAHTAR KELİMELER: Allium, tohum, soğan, kültüre alma, çoğaltma, soğuklatma, paclobutrazol, GTS Jüri: Prof. Dr. İbrahim BAKTIR (Danışman) Prof. Dr. Mustafa GÖKÇEOĞLU Prof. Dr. İbrahim UZUN Prof. Dr. Atilla AŞKIN Prof. Dr. Osman KARAGÜZEL

Abstract:
ABSTRACT INVESTIGATIONS ON PROPAGATION AND DOMESTICATION POSSD3ILITIES OF THREE ENDEMIC ALLIUM SPECIES (A.junceum subs, tridentatum, A. roberüanum, A, sandrasicum) NATIVE TO ANTALYA AS POTANTIAL FLORICULTURAL CROPS Özgül KARAGÜZEL Ph.D. Thesis in Department of Horticulture Adviser: Prof. Dr. Ibrahim BAKTIR January 2005, 137 Pages This study was conducted to determine propagation and domestication possibilities of three endemic Allium species as potantial floricultural crops, in four seperate experiments. The first experiment was conducted to investigate the effects of growing conditions (glasshouse and open field) and cooling (cold) chilling treatments (at 5 °C and 10 °C for 15,30 and 60 days) on growth and flowering of three species used in tihs study. In second experiment, effect of application methods (foliar spray,soil drench and dipping) and doses (control, 1.25, 2.5, 5.0 and 10 mg/plant) at Paclobutrazol on growth and flowering characteristics of A.robertianum and A.sandrasicum were tested. Third experiment series were carried out to investigate germination characteristics of species and propagation of them by seed using traditional or in vitro germintion methods. The purpose of the fourth experiment was to determine post harvest characteristics of species as potential cut-flower crops. During the study, mesaurements and observations related to the morphological and phenological characteristics of species in their native habitats were also performed. The study was carried out between 2002 and 2004 in native habitats of species, the greenhouse, field, tissue culture laboratories of The Agricultural Research Institute of West Mediterranean and tissue culture laboratories of Department of Horticultural Akdeniz University, Faculty of Agriculture. IllResults related to the first experiment indicated that all three species showed well adaptation in both glasshouse and partially shady place. The plants arised from bulbs chilled at 10 °C and grown under glasshouse conditions gave better results with respect to growth and flowering characteristics whereas plants grown partially open-field were better in leaf color and vigorousness. According to the second experiment results, paclobutrazol treatments had clear effect on growth and flowering and it was determined that paclobutrazol was more effective with the higher doses Applications of paclobutrazol at 2.5 mg/plant doses also decreased the number of days from planting to flowering. In the third experiment series, results showed that seed germinations in each of three species were very well in open field. There was not any problem on the germinations of the species. Bulblet formations on seedlings were nearly observed 8 months after the germinations.. Germination rates and bulblet formations were relatively low in MS media. In the fourth experiment, it was found that GTS applications increased vase life of Allium species. KEY WORDS: Allium, seed, bulb, cultivation, propagation, cold treatments paclobutrazol, GTS. COMMITTEE: Prof. Dr. Ibrahim BAKTIR (Advisor) Prof. Dr. Mustafa GÖKÇEO?LU Prof. Dr. Ibrahim UZUN Prof. Dr. Atilla AŞKIN Prof. Dr. Osman KARAGÜZEL IV