Dil gelişimi açısından risk altında olan çocukların ailelerine yönelik oluşturulan müdahale programının etkisinin incelenmesi
Examining of the effect of the improved intervention program for the families of children who are at risk in terms of language development
Yazar: ZÜBEYDE ZEYNEP ÖZEN TUNCER
Danışman: PROF. DR. BERRİN AKMAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Aile müdahalesi = Family intervention ; Dil gelişimi = Language development ; Erken müdahale eğitim programı = Early intervention educational program ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Risk altındaki çocuklar = Children under risk ; Risk altındaki öğrenciler = At-risk students

Özet:
Bu çalışma dil gelişimi açısından risk grubunda olan ve okul öncesi kurumlara devam eden 48-72 aylık çocukların gereksinimlerini belirleme, bu gereksinimleri temel alan ve erken çocuklukta dil gelişimini desteklemeyi hedefleyen bir gelişimsel erken müdahale programı hazırlama, hazırlanan programın etkililiğini belirleme ve programa ilişkin annelerin görüşlerini inceleme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını 94 çocuk ve bu çocukların anneleri oluşturmaktadır. Karma yöntem deneysel desenin kullanıldığı araştırmada Gelişimsel Erken Müdahale Programının çocukların dil gelişimi üzerinde etkisini inceleme amacı ile Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi (TEDİL), anneler üzerindeki etkilerini incelemek için ise Aile-Çocuk İlişkileri Ölçeği (anne formu), Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri ve uygulama sürecinin aileler üzerindeki yansımalarını incelemek için nitel veri toplama teknikleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Gelişimsel Erken Müdahale Programının katılımcılara katkı sağladığı görülmüştür. Sonuçlar çocukların dil gelişimlerinde deney grubu lehine anlamlı ve kalıcı bir farklılık olduğunu göstermiştir. Annelerin çocuklarıyla ilişkilerinde aile kabul ve reddetme geneli, sıcaklık ve sevgi, saldırganlık ve kin, ilgisizlik ve ihmal, ayrıştırılamamış reddetme boyutları arasında anlamlı bir farkın olduğu sonucuna varılmıştır. Gelişimsel Erken Müdahale Programının uygulandığı deney grubunda hem durumluk kaygıda hem de sürekli kaygıda anlamlı bir fark oluşmuşken kontrol grubunda sürekli kaygıda herhangi bir anlamlı fark bulunmamıştır. Gelişimsel Erken Müdahale Programı aileler tarafından eğitimci, program ve katılımcı boyutlarıyla incelenmiş, programın ve uygulama sürecinin nitelikli, bilgi artırıcı, aile içi iletişimi artırıcı, faydalı, aile katılımına teşvik edici ve olumlu duygular uyandırıcı olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuçlar genel olarak Gelişimsel Erken Müdahale Programının ve uygulama sürecinin katılımcılara olumlu ve çok yönlü katkı sağladığını göstermiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine the requirements of 48-71 months old children who are at risk of language development and currently attending preschool institutions, to organize a developmental early intervention program that bases the requirements and aims to support language development in early childhood, to define effectiveness of the program and to inspect the feedback from mother about program. The participants of the research are consisted of 94 children and their mothers. To define the effect of Developmental Early Intervention Program on children' language development Test of Early Language Development (TEDİL) was used. Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (PARQ) and State-Trait Anxiety Scale (STAI-TX) used to evaluate the impact of program on mothers. As a result of the research a significant and permanent difference in the language development of the children in favor of the experimental group and a significant difference between mothers' relationships with their children in terms of family acceptance and rejection in general was found. While a significant difference was found in both state anxiety and trait anxiety in the experimental group, no significant difference was found in trait anxiety in the control group. The Program was examined by the families in terms of educator, program, and participant dimensions, and it was concluded that the program and its implementation process were qualified, information-enhancing, enhancing intra-family communication, beneficial, encouraging family participation, and generating positive emotions. The Developmental Early Intervention Program and the implementation process in general contributed to the participants in a positive and multi-directional way.