Türkiye'de ulusal yazılı basında edebiyat eleştirisi ve kitap ekleri üzerine bir inceleme
An analysis on literary criticism and book reviews in Turkish national press
Yazar: ÖMER ALANKA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DERYA TELLAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Basın = Press ; Dergiler = Magazines ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Eleştiri = Criticism ; Gazeteler = Newspapers ; Türk basını = Turkish press ; Yazılı basın = Written press

Özet:
Kitle iletisim araçlarının ortaya çıkısı ve toplumsal pratikler içinde önemli bir konumkazanmasıyla birlikte `elestiri' ve `edebiyat elestirisi'nin çehresi değismis; toplumsalgeçislilikler hızlanırken, edebiyat ürünleri, medyanın çıkarlarına hizmet ettikleri sürece buisleyisin içerisine dahil edilir hale gelmistir. Günümüzde bu dönüsümün anlasılabilmesi,medyada elestirinin rolü ve konumunun ele alınması ile mümkündür. ?Türkiye'de Ulusal YazılıBasında Edebiyat Elestirisi ve Kitap Ekleri Üzerine Bir ?nceleme? baslıklı bu tez çalısmasında,özellikle Türkiye'de edebiyat tarihi açısından yasanan dönüsümler, `elestiri' olgusuçerçevesinde ortaya konulmakta; kitle iletisim araçları vasıtasıyla toplumsal yasamda, tüketimedayalı bir anlayısın gelistirilmeye çalısıldığı varsayımından hareketle, edebiyat eserlerinin debirer tüketim metası olmasının kaçınılmazlığı noktasında `yazılı basın-kitap elestirisi'iliskiselliğinin kurulmaktadır. Yazılı basın ile kitap elestirisi olgularının ele alınmasında somutmateryaller olarak edebiyat dergilerinin ve kitap eklerinin değerlendirilmesi ise konunun medyave yayın sektörü açısından nasıl anlamlandırıldığını belirlemek açısından önemlidir.Gerçeklestirilen tez çalısmasının doğası, (i) konunun çok boyutluluk içerisinde(ekonomik, politik, sosyolojik, tarihsel ve kültürel) ele alınması, (ii) edebiyat-basın iliskisindekisorunların tespit edilmesi, (iii) iliskiyi etkileyen unsurların açığa çıkarılması, (iv) edebiyat-basıniliskisine yönelik farklı yaklasımların tartısılması ve (v) edebiyatın ticarilesmesi/popülerlesmesiseklinde ifade edilebilecek olan güncel dinamiklerin çözümlenmesi bağlamındaçerçevelendirilmistir. Bu bağlamda, tez çalısması, iletisim alanının günümüzde önemli birboyutunu olusturan gazetelerin kitap eklerinin ihmal edilen, tüketimi artırma sürecinidestekleme yönünü akademik olarak sorgulamakta olup; `elestiri' olgusunu iletisimsel amaçlılıkbağlamında toplumsal yapılarla iliskilendirerek, kuramsal düzeyde tartısmaktadır. Tez çalısmasıkapsamında yapılan incelemeyle ise medyada (yazılı basının kitap tanıtım eklerinde) yer alankitap tanıtımlarının (i) yer alıs ve islenis biçimlerinin, (ii) içeriklerinin ve (iii) tanıtımı yapılankitabın tüketicilerce satın alınmasına yönelik rolünün ortaya konulması amaçlanmıstır.Tez çalısması çerçevesinde elde edilen bulgular, edebiyat ile elestiri iliskisinin,günümüzde sosyolojik, kültürel ve tarihi birikimin ötesinde pazarlama faaliyetleri ilereklamcılığın çizdiği yolda gelisim gösterdiğine isaret etmektedir. Elestiri, bireysel kaygılar iletoplumsal iliskilerde gözlemlenen sürekliliğe bağlı bir olgu iken, medya holdinglerinin elindeekonomik çıkar amaçlı savaslarda kullanılabilen bir silaha dönüstürülmüs; edebiyat gibi millikimliğin kurulması ve toplumsal değerlerin korunması amacına hizmet edebilecek bir iletisimtarzının, `satın al-kullan at-yeniden satın al' biçiminde özetleyebileceğimiz ekonomik kârmekanizmasına dönüstürülmesine destek olmustur. Edebiyat tartısmalarında ve edebi eserlereiliskin değerlendirmelerde subjektif yargıların objektif kriterlere kıyasla daha ön plana çıkmıs;günlük yasam pratikleri içerisinde sıklıkla deneyimlenen ve davranıs kalıplarımızın bir uzantısıolarak görülen edebi yorumlar ve yorumlara iliskin yargılar zaman içerisinde adeta objektifkriterlere dönüsmüstür.

Abstract:
The appearance of critic and literary criticism have changed by arising the mass mediaand gaining an important situation in social practices; have been included in this working if theywould serve on behalf of media. Today, the understanding of this transition is possible byhandling the role and position of criticism in media. In this thesis, called ?An Analysis onLiterary Criticism and Book Reviews in Turkish National Press?, transition from the point ofliterary history lived especially in Turkey, have been introduced in `criticism? phenomenon;moving from the assumption of trying to develop a perception related to consumption in sociallife by mass media, the relation between `written press and book criticism? is furnished in theunavoidable point of being a consumption commodity of literary works. The examination ofliterature magazines and book reviews as concrete materials in handling the phenomenon ofwritten press end book criticism is important on the side of how it has been given meaning tofrom media and press sector.The nature of thesis is framed in the analysis of current dynamics as (i) handling of thetopic from different dimensions (economic, political, social, historical and cultural), (ii) beingestablished the problems connected to literature-press, (iii) setting the factors that impact therelation, (iv) discussing the different approaches directed to literature-press relation and (v) thepopularization/commercialization of literature. In this conception, thesis, academicallyquestions the neglected and supporting way of increasing process of consumption of thenewspapers? book reviews which occupy the great part of communication area; discuss the factof criticism theoretically by connecting it to social structures. In the sphere of thesis, the displayof the book presentations in media (in book reviews of written press) of their (i) manipulation,(ii) content and (iii) the role of them in assuring the reader to buy are aimed.The findings, gained by thesis, designate that the literature and criticism relationdevelops in the areas of advertising and marketing activities rather than historical, cultural andsocial accumulation. As criticism, is a fact related to the continuance, that is observed inindividual concern and social relations, media is transformed into a gun that can be used in warsof economic advantage in the hands of companies. It has nourished the transformation ofaccumulation way as literature, that can served to the protection of social values andestablishment of national identity, into a profit machine, which can be summed up ?buy-use,throw-re-buy?. In literary discusses and in evaluations related to literary works subjectivecriteria; literary interpretations that are seen as a part of our behavioral forms and are usuallylived in daily life, and the estimations related to the interpretations have nearly changed intoobjective criteria.