Kalite maliyetlerinin PAF modeli ile analizi ve bir karar destek sistemi tasarımı
Analysis of quality costs with the PAF model and design of a decision support system
Yazar: EZGİ ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ULUSKAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Kalite Yönetimi ve Kalite Güvence Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Kalite, insanoğlunun sürekli peşinden koştuğu ve yakalamak adına sürekli çalıştığı
bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Kalitenin elde edilmesinin sağlanabilmesi için
sürekli olarak gelişim ve dönüşümler yaşanmaktadır. İşletmelerin ise bu dönüşüm ve
gelişimlere ayak uydurması gerekmektedir.
Bu çalışmanın başlıca amacı ve yöntemi; madencilik sektöründe faaliyet gösteren bir
işletmeden elde edilen verilerle kalite maliyet kalemlerinin belirlenerek detaylı bir toplam
kalite maliyet analizi yapılmasıdır. Daha sonra kalite maliyetlerini belirleme, izleme ve
iyileştirme aşamalarında karar vericilere yardımcı olacak şekilde Python tabanlı bir karar
destek sistemi geliştirmektir. Tasarlanacak olan karar destek sisteminde uygulamalarda göz
ardı edilen görünmeyen/ölçülemeyen/gizli maliyetler de eklenmelidir.
İşletme maliyetlerinin dağılımı, maliyetlerin %36'sının üretim maliyetleri,
%37'sinin kalite maliyetleri, %21'inin işçilik maliyetleri ve %6'sının ise diğer maliyetler
olduğunu ortaya koymaktadır. Kalite maliyetlerinin yüksek oranı kalitenin önemini
göstermektedir. Yapılan oransal analizlerde kalite maliyetlerinin toplam maliyet içerisindeki
payı %37,4 olarak bulunmuştur. Her bir ton satış başına 71,56 TL/ton kalite maliyeti
oluşmaktadır. Yine bir ton satış yapıldığında iç başarısızlık maliyeti 4,20TL/ton çıkmaktadır.
İşletme bir birim üretim yaptığında ise 1,05 birim maliyetli kalite maliyeti çıkmaktadır.
PAF modeli kullanıldığında, değerleme maliyetleri kategorisinin %71 ile en yüksek
olduğu görülmektedir. Bakım-onarım maliyetleri en yüksek maliyet kalemi olarak
belirlenmiştir. Bakım-onarım ve hurda giderlerini azaltmak için Ar-Ge ve danışmanlık
kategorilerine daha fazla önem verilmelidir. Oluşturulan arayüz ise maliyet hesabını
kolaylaştırıp işletmelere gizli maliyetleri görebilme şansı sağlanmıştır.
Bu çalışmanın literatüre üç katkısı vardı. İlki PAF modelinin farklı sektörlerde de
uygulanabileceğini göstermesinden dolayı seçilen yerin maden olmasıdır. İkincisi PAF
modeline KDS'yi entegre edip bir ara yüz oluşturulmasıdır. Üçüncü katkı ise gizli
maliyetlerin eklenmesidir.

Abstract:
Quality emerges as a concept that humanity continually pursues and strives to
achieve, requiring constant development and transformations to ensure its attainment.
Enterprises, in turn, must adapt to these transformations and developments.
The primary objective and methodology of this study involve determining quality
cost items using data obtained from a mining sector enterprise to conduct a detailed analysis
of total quality costs. Subsequently, a Python-based decision support system will be
developed to assist decision-makers in determining, monitoring, and improving quality
costs. The designed decision support system should also incorporate
hidden/unmeasurable/implicit costs often overlooked in applications.
The distribution of enterprise costs reveals that 36% are production costs, 37% are
quality costs, 21% are labor costs, and 6% are other costs. The high proportion of quality
costs underscores the importance of quality. Proportional analysis found that quality costs
account for 37.4% of total costs. The quality cost per ton of sales is calculated at 71.56
TL/ton. Additionally, internal failure cost per ton of sales amounts to 4.20 TL/ton. When the
enterprise produces one unit, the quality cost is 1.05 units of cost.
When the PAF model is applied, valuation costs emerge as the highest category at
71%. Maintenance and repair costs have been identified as the highest cost item. Greater
emphasis on R&D and consulting categories is necessary to reduce maintenance, repair, and
scrap expenses. The created interface facilitates cost calculation and enables enterprises to
visualize hidden costs.
This study contributes to the literature in three main ways. Firstly, it demonstrates
the applicability of the PAF model in different sectors, specifically in mining. Secondly, it
integrates the PAF model with Decision Support Systems (DSS) to create an interface.
Thirdly, it includes the addition of hidden costs.