Mizaç ve karakter özelliklerinin şizofreni hastalarında sosyal işlevsellik, yaşam kalitesi ve klinik üzerine etkisi
Effect of temperament and character features on social functioning, quality of life and clinical situations in patients with schizophrenia
Yazar: FİLİZ DERE YILMAZ
Danışman: UZMAN MEHTAP DELİCE ARSLAN ; DOÇ. DR. ERHAN KURT
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Dahili Tıp Bilimleri Bölümü / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Karakter = Character ; Mizaç = Temperament ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
AMAÇ:  Günümüzde  şizofreni  hastalarının  tedavisinde  en  önemli  nokta  hastaların  yaşam  kalitelerini  arttırabilmektir.Bu  yüzden  de  son  dönemde  şizofreni  hastalarının  yaşam  kalitesi  ile  ilişkili  faktörlerin  araştırılması  gündemdedir.  Bu  konuda  yapılan  araştırmalar  daha  çok  klinik  özellikler  ve  uygulanan  tedaviye  yöneliktir,  yine  de  yeterli sonuçlar elde edilememiştir. Son dönemde şizofreni hastalarının  kişilik özelliklerinin yaşam kalitesi ile ilişkisini değerlendiren çalışmalar yapılmaktadır,  ancak sayıları çok  azdır.Bu  çalışma şizofreni hastalarının kişilik özelliklerini  Cloninger'in  psikobiyolojik  kişilik  modelinden   temel  alınarak  gelişitilen  mizaç  ve  karakter  özelliklerini  değerlendiren  TCI  envanterini  kullanarak  ölçmek;  belirlenen  farklı  ya  da baskın mizaç ve karakter özelliklerinin  yaşam  kalitesi,  yaşam  kalitesini  etkilediği  düşünülen klinik belirtiler ve özbenlik saygısı üzerine ilişkisini değerlendirmeyi   amaçlamaktadır.
YÖNTEM:  Çalışmaya Bakırköy Profesör Doktor Mazhar Osman Ruh  Sağlığı ve  Sinir  Hastalıkları  Eğitim  Araştırma   Hastanesi'nde ayaktan  takipli  DSM- V   tanı  kriterlerine göre şizofreni  tanısı  alan  100  hasta  gönüllü  ile   daha  önce  hayatlarının  hiçbir döneminde ruhsal rahatsızlık  nedeniyle  tedavi  başvurusu  olmamış  100  sağlıklı  gönüllünün oluşturduğu 200 kişi dahil edildi. Her iki katılımcı grubuna da Sosyodemografik  Veri  Formu,  Mizaç  ve  Karakter  Envanteri (MKE),  Dünya  Sağlık  Örgütü  Yaşam  Kalitesi  Ölçeği- Kısa  Formu  Türkçe  Versiyonu,  Rosenberg  Benlik  Saygısı Ölçeği uygulandı. Hasta katılımcılara farklı olarak klinik değerlendirme yapabilmek için Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği, Negatif Belirtileri Değerlendirme  Ölçeği,  Bireysel  ve  Sosyal  Performans  Ölçeği  uygulandı. 
BULGULAR:Çalışmamızda  şizofreni  hastalarının  yaşam  kaliteleri  bedensel,  ruhsal, sosyal  ve çevresel alanların tümünde sağlıklı bireylerden daha düşük  saptanmıştır.Yine  şizofreni  hastalarının  özbenlik  saygıları,  insanlara  güven  duyma,  tartışmaya  katılabilme  becerileri  kontrol  grubundan  düşük,  psişik  izolasyon,  kişiler  arası  tehdit  hissetme,  hayalperestlik  yüksek  saptanmıştır.  Şizofreni  hastalarının  zarardan kaçınma (ZK) ve  işbirliği  yapabilme (İY)  puanları  sağlıklı  bireylerden  daha  yüksek  yenilik  arayışı (YA)  ve  sebat  etme (SE)  puanları  daha  düşük  saptanmıştır. ZK  ve  kendini  yönetme (KY)  puanlarının  hem  sağlıklı  hem  de  hasta  grubu  için  yaşam  kalite  alanlarını  etkilediği  belirlenmiş, yapılan  çok  değişkenli  lineer  regresyon  analizinde  sağlıklı  grupta  KY  ile  ilişki  daha  anlamlı   iken;  hasta  grubunda  ZK  ile  ilişki  daha  anlamlı  bulunmuştur. Şizofreni  hastalarında  ZK  puanlarındaki  artış  benlik saygısında azalma, depresif belirtiler, psikosomatik belirtiler ve psişik  izolasyonda  artma  ile pozitif  anlamlı  ilişkili  saptanmıştır. Şizofreni  hastalarında  KY  puanları  ile  benlik  saygısı  pozitif  anlamlı  ilişki  saptanmış,  bu  durum  kontrol  grubunda da benzer saptanmıştır. ZK  puanları  ile şizofreni  hastalarının  kişisel  sosyal  performanslarının  negatif , negatif  klinik  puanlarının  pozitif  anlamlı  ilişkili  olduğu  tespit  edilmiştir.  Şizofreni  hastalarındaki  KY  puanları  ile  hastalardaki   negatif  belirtilerin  negatif  ilişkili  olduğu tespit  edilmiştir.  
SONUÇ:  Bu  çalışmada  literatürle  uyumlu  olarak  şizofreni  hastalarının  özellikle  ZK  ve  KY  puanlarının  yaşam  kalitesi,  benlik  saygısı  ve klinik  belirtiler  ile   ilişkili  olduğu  saptanmıştır. Ancak bu durum kontrol grubunda  da  benzer  bulunmakla  birlikte  hasta  grubunda ZK puanlarının  yaşam  kalitesi  ile ilişkisi  ve benlik  saygısına  ilişkisi daha anlamlı saptanmıştır. ZK'ya  yönelik verilecek  psikososyal  destek  çalışmalarının, hastaların yaşam kalitesini arttırma da önemli olabileceğini  düşünmekteyiz. Bunun birlikte çalışmamızın kesitsel olması ve  MKE puanlarını etkileyebileceğini düşündüğümüz depresyon, damgalama  gibi  parametrelere bakılmamış olması çalışmamızın kısıtlılıklarındandır. Bu parametrelerin de değerlendirildiği izlem çalışmalarıyla  desteklenmesi  gerekmektedir.

Anahtar  Kelimeler:  Şizofreni,  Mizaç,  Yaşam  Kalitesi

Abstract:
OBJECTIVE:  Today,  the  most  important  point  in  the  treatment  of  patients  with  schizophrenia  is  to  improve  patients  quality  of  life.  So  on  the  agenda  to  investigate  the  factors  associated  with  quality  of  life  of   patients  with  schizophrenia  in  recent  years.  Studies  which  have  done  in  this  area  so  far  are  mostly  on  treatment  and  clinical  implications.  However  they  have  not  been  able to obtain  sufficient  results.  Recently, studies  evaluating  the  relationship  between quality  of  life  with  the  personality  traits of  patients  with  schizophrenia  are  conducted  but the  number  of  such  studies  is very  small.  This  study  aims  to  measure  personality  traits  of  patients  with  schizophrenia  using  the  inventory  TCI  which  developed  to assess  temperament   and  character  based  on  Cloninger's  psychobiological  model;  and  to  asses   the  impact  of  different  or  dominant  temperament  and  character  features  on quality  of  life,  on  the  relationship  between  clinical  symptoms  considered  to  affect  quality  of  life  and  the  self-esteem. 
METHODS:  In  this study,  100  patient  volunteers  who  are  outpatients  in  the  Bakırkoy  Professor  Dr.  Mazhar  Osman  Mental  Health  and  Neurological  Disorders  Training  and  Research  Hospital  with  diagnosis  of  schizophrenia  according  to  DSM-V   and  100  healthy  volunteers  who  had  never  taken  treatment  applications  for  a  mental  illness  in  their  lives  voluntarily  included  as  200  participants.  In  both   participant  groups  socio-demographic   data  form,  the  Temperament  and  Character  Inventory (TCI),  the  World  Health  Organization  Quality  of  Life  Scale-Short  Form  Turkish  Version (WHOQOL-Bref)  and  Rosenberg  Self-Esteem  Scale  was  administered.  For  a different  clinical  evaluation  Assessment  of  Positive  Symptoms  Scale (SAPS),  Assessment  of  Negative  Symptoms  Scale (SANS),  Personal  and  Social  Performance  Scale (PSP)   were  administered  to  patient  participants.
RESULTS:  In  our  study  quality  of  life  patients  with  schizophrenia  were  lower  in  all  physical,  mental,  social  and  environmental  areas  than  healthy  individuals.  Also,  self-esteem,  relying  on  other  people  and  skills  to  participate  in  the  discussion  were  lower  whereas  psychic  isolation,  feeling  of  interpersonally  theratened  and  visionary  were  higher  in  the  patients  with schizophrenia  than  the  control  group.  Scores  of  harm avoidance  (HA)  and  cooperativeness  (C)  were  found  higher  in  patient  group  but  scores  of  NS  and  P  were  lower. Both in the patient and healthy groups scores of  HA and  self  directedness (S)  were determined to affect the fields of quality of life and after conducting a multivariate lineer regression, we found that S was  more  significant  in  the  healthy  group  while  HA   was more significant in patient group. Higher HA  scores in patient group was positively significant with the decrease in self-esteem and increase in depressive symptoms, psychosomatic symptoms and psychic isolation. Like in the control group, S scores were positively associated with the self esteem in patient group.  HA scores and  personal social performance of patients with schizophrenia have been found to be  significantly and negatively whereas  SANS scores were  positively associated. S scores were negatively  associated  with  the  negative  symptoms  in  the  patient  group. 
CONCLUSION: In this study, in accordance with the literature, it was found that especially HA and S scores of patients  with schizophrenia associated with self-esteem,  quality of life and clinical symptoms. Despite the similar results in the control group,  HA  scores were found to more significantly related with quality of life and self esteem in the patient group. We think that psychosocial support to   HA   might be important to increase the quality of life in paitents. Also we believe that being a cross-sectional study and not looking to parameters which could affect TCI  scores such as depression  and  stigma  were  limitations  of  our  study.  For  further evaluations,  follow-up  studies   which   with   these  parameters  supported  are needed. 

Key words: Schizophrenia, Temperament, Quality of Life