Gazzâlî ve İbn Rüşd'ün tehâfüt'leri bağlamında din ve felsefe ilişkisi
Relationship between religion and philosophy in the context of Ghazali's and Averroes' tehafuts
Yazar: İLYAS KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. METİN BECERMEN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Dindarlık = Religiousness ; Gazzali = Gazali ; Tehafüt = Tehafüt ; İbn Rüşd = İbn Rüşd ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Müslüman felsefeci ve âlimlerin Yunan felsefesinin uzun bir aradan sonra tekrar
canlanması ve geliştirilmesi yolundaki üstün katkılarına rağmen XII. Yüzyıldan sonra
İslam toplumlarında felsefenin neredeyse hiç derecesine indiği genel kabul gören bir
fikirdir. Müslümanlarca hazırlanan alt yapıyı kullanan Avrupa'daki Hıristiyan toplumların
felsefe ve bilimde katettiği mesafe ve buna karşılık İslam ülkelerinin felsefe ve bilimdeki
iyi olmayan durumu bilinen bir gerçektir. Bu konuda yapılan araştırmaların çoğu;
Gazzâlî'ye ait felsefeyi reddeden bir tür din yorumunun tercih edilerek akılcı düşüncenin
terkedilmesi, İbn Rüşd'ün felsefe lehine gayretlerinin Müslümanlarca benimsenmemesinin
sorunun asıl nedeni olduğu sonucuna ulaşmaktadır.
İslam dünyasındaki "felsefesizlik" günümüzde de radikal akımlar üretebilmekte ve
terörden uzak müslümanları yaşanan (ve İslam kaynaklı olduğu iddia edilen) tedhiş olayları
karşısında tereddütte bırakabilmektedir. Oysa Gazzâlî ve İbn Rüşd ilk kaynaklardan yani
kendi eserlerinden incelendiğinde durumun böyle olmadığı anlaşılmaktadır. Ne Gazzâlî
felsefeye düşmandır ne de İbn Rüşd dine. Her ikisi de -ton farkıyla da olsa- barış içinde
mutlu bir yaşam imkânı için din ve felsefenin tek tek ve birlikte sağlayabileceklerinin
değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur. Bu çalışmada Eski Yunan'dan devralınan felsefî miras ve sağlanan katkının
tesbitinden sonra Gazzâlî ve İbn Rüşd'ün din ve felsefe ilişkisi hakkındaki görüşleri
mukayeseli olarak incelenmiştir. Din ve felsefenin çatışmasından doğan halen yaşanan
sorunlar irdelenmiştir.
Bu kapsamda:
Birinci bölümde, Gazzâlî'ye kadar etkili olan felsefî öğretilerin ve filozofların dine
bakışları incelenmiştir.
İkinci bölümde, Gazzâlî'nin, din açısından felsefeyi ve felsefe üzerinden dindarlığı
açıklaması tesbit edilmiştir.
Üçüncü bölümde, Gazzâlîye verdiği yanıtlar esas alınarak İbn Rüşd'ün din ve felsefe
hakkındaki fikirleri belirlenmiştir.
Dördüncü bölümde, Gazzâlî, İbn Rüşd ve aralarındaki fikir çatışmasının nasıl
anlaşıldığı, etkileri/sonuçları üzerinde durulmuştur.
Sonuç bölümünde, elde edilen bilgiler ışığında bir değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
Despite the high contribution of Muslim philosopher and scholars to rebirth and
improvement of Greek philosophy after a long time; after XII. Century philosophy nearly
not existed in Muslim communities. Whereas deplorable condition of Islamic countries,
many researches on the distance European communities got so far using the infrastructure
established by Muslims. This concludes that; with Ghazali, philosophy was abandoned by
preferring a version of religion that denies philosophy and Averroes' effort in favor of
philosophy was not adapted by Muslims.
Absence of philosophy in the world of Islam, still can produce radical movements
and waver sincere Muslims in the face of terrorism incidents (claimed to be Islamic
centered). When Ghazali and Averroes studied from the main sources it is obvious that it is
not as it seems. Neither Ghazali is an enemy of philosophy nor Averroes to religion. Both
of them thought, what religion and philosophy can offer one by one or together must be
considered for a peaceful and happy life.
In this study, following identification of inherited philosophical heritage and
contributions, Ghazali and Averroes' opinions about the relationship between religion and
philosophy is studied comparatively. Problems are examined that caused by - and still goes
on- the conflict between religion and philosophy In this context,
In first chapter, the philosophical doctrines and philosophers' perspective of religion
which affected to Al-Ghazali have been examined.
In second chapter, Al-Ghazali's explanation of philosophy through religion and
devoutness in terms of philosophy has been identified.
In third chapter, Averroes's ideas on religion and philosophy has been stated, based
on the responses of Averroes to Ghazali.
In fourth chapter, how the conflicts of thought between Ghazali and Averroes is
understood and the effects/implications of this is emphasized.
In the conclusion section, an evaluation was made in the light of the information
obtained.