İstanbul'da toplumsal hafızanın dönüşümü: Geç Osmanlı-Erken Cumhuriyet dönemi incelemesi
The transition of social memory in Istanbul: An analysis of Late Ottoman- Early Republican period
Yazar: HANDE TATOĞLU
Danışman: PROF. DR. EMİNE ZEYNEP SUDA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tez, Osmanlı İmparatorluğu'ndan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş sürecinde, bir dizi değişimin yaşandığı İstanbul'un hafıza katmanlarını oluşturan başlıca tarihsel gerçeklikleri, mitleri, siyasi aktörlerin veya sıradan insanların hatıralarını belli bağlamsal temalarla ilişkilendirerek analiz etmektedir.
Tezin birinci bölümünde hafıza kavramı ve işaret ettiği olgular ile hafıza çalışmalarının tarihsel ve kuramsal gelişimine dair metodolojik bir çerçeve çizilerek; "hafıza mekânı" kavramı ile hatıralar ve otobiyografik öğeler içeren anlatılar başta olmak üzere çeşitli edebi ve kültürel metinlerden tarihsel malzeme olarak nasıl yararlanılabileceği üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki hâkim İstanbul imgesi ve İstanbul'un temel değişim temaları ortaya konmuştur. Tezin üçüncü ve son bölümünde ise ulus hafızası oluşturmaya yönelik pratiklerin deneyimlendiği Cumhuriyet dönemi İstanbul'una atfedilen anlamlar, anlatılar ve temsiller üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak, doğrudan İstanbul'u konu edinen hatıralar, mektuplar, seyahatnameler ve edebi anlatılar referans gösterilerek; İstanbul'a atfedilen anlamların ve bu çerçevede üretilen İstanbul nostaljisinin, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde başlayıp Cumhuriyet döneminde çeşitlenerek devam ettiği ve iktidar ilişkilerini meşrulaştırmaya yönelik bir biçimde, İstanbul tarihinin katmanlarını tek tipleştirdiği ileri sürülmektedir.

Abstract:
This thesis analyzes the major historical realities, myths, political actors or ordinary people that constitute the layers of memory of Istanbul, a city that underwent a series of changes during the transition from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey, in relation to certain contextual themes.
The concept of "memory space" and how various literary and cultural works, especially memoirs and narratives with autobiographical variables, can be applied to historical sources is addressed in the first part of the thesis, which also establishes a methodological framework based on the concept of memory and the phenomena it points to as well as the historical and theoretical progress in memory studies. In the second chapter, the dominant image of Istanbul during the Ottoman Empire and its main themes of change are presented. The third and final part of the thesis focuses on the meanings, narratives, and representations attributed to Istanbul in the Republican period when practices aimed at creating a national memory were experienced. In conclusion, with reference to memoirs, letters, travelogues, and literary narratives that directly deal with Istanbul, it is argued that the meanings attributed to Istanbul and the nostalgia for Istanbul produced within this framework began in the late Ottoman Empire and continued to diversify in the Republican period, uniformizing the layers of Istanbul's history in an attempt to legitimize power relations.