Erişkin bireylerde çölyak hastalığı ile doğum şekli, anne sütü ve beslenmenin ilişkisi
The realtionship of celiac di̇sease and deli̇very method,breast milk and nutrition in adults
Yazar: GULANA MURADOVA
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN GÖKDEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; Beslenme = Nutrition ; Doğum = Delivery ; Emzirme = Breast feeding ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Yetişkinler = Adults ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
AMAÇ: Çölyak hastalığı (ÇH), gluten ve benzeri prolaminlerin neden
olduğu immüniteyi etkileyen gastrointestinal sistem (GİS) hastalığıdır. En önemli
risk faktörü genetik yatkınlıktır. Ayrıca doğum şekli ve anne sütü ile beslenme süresi
gibi mikrobiyotayı etkileyen faktörler de bazı çalışmalarda çölyak hastalığı ile
ilişkilendirilmiştir. Ancak bu faktörlerin tanı yaşı üzerine etkisi veya ekstraintestinal
(Eİ) tutulum ile ilişkisi araştırılmamıştır.
Araştırmada, doğum şekli ve anne sütü ile beslenme süresinin çölyak
hastalığı riski ile ilişkisi, klinik prezantasyonu ve tanı yaşına etkisi; ayrıca bu
faktörlerin tedaviye yanıtsız çölyak hastalığı ve ekstraintestinal tutulum ile ilişkisinin
araştırılması amaçlanmaktadır.

GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya 72 çölyak ve 72 sağlıklı kontrol grubu
olmak üzere toplam 144 birey dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş, cinsiyet, vücut
kitle indeksi (VKİ), ekstraintestinal bulgular, ek hastalıklar, doğum şekli, anne sütü,
glutensiz diyete uyum, biyokimyasal ve hematolojik parametreleri karşılaştırılmıştır.
Her iki grupta da anne sütü ve doğum şekli karşılaştırılmış.

BULGULAR: Gruplar arasında yaş, cinsiyet, VKİ, sigara, alkol kullanımı,
anne sütü alım süresi ve doğum şekli açısından istatistiksel fark yoktur. Üç ay ve
daha az anne sütü alan grupta 12-24 ay anne sütü alanlara kıyasla daha fazla güncel
semptom olduğu saptanmıştır (p=0.008). Cinsiyet, doğum şekli, VKİ'nin tedavi
direnci ile ilişkili saptanmazken anne sütünü 12 aydan daha az alanlarda, 12-24 ay
alanlara kıyasla daha fazla tedaviye direnç görülme eğilimi saptanmıştır (p=0,078).
Ekstraintestinal (Eİ) bulguların görülme sıklığı ile anne sütü (p=0,347) ve doğum
şekli (p=0,719) ile arasında ilişki saptanmamıştır.

SONUÇ: Doğum şekli ve anne sütü alım süresinin çölyak hastalığı
insidansını etkilemediği ancak vajinal yol ile doğan çölyak hastalarının daha geç
dönemde tanı aldığı görülmüştür. Uzun süre anne sütü alan kişilerde çölyak
bulgularının daha ileri dönemde ortaya çıktığı; daha az güncel semptom olduğu ve

14

tedaviye yanıtın yüksek olduğu görülmüştür. Otuz yaşından sonra tanı alan
hastalarda tedaviye direncin daha fazla olduğu saptanmıştır.

Anahtar kelimeler: çölyak hastalığı, doğum şekli, emzirme, ekstraintestinal bulgu

Abstract:
AIM: Celiac disease is a gastrointestinal system disease that affects
immunity caused by gluten and similar prolamins. The most significant risk factor is
genetic predisposition. Additionally, factors that affect the microbiota, such as mode
of delivery and duration of breastfeeding, have been associated with celiac disease in
some studies. However, the impact of these factors on age at diagnosis or their
association with extraintestinal involvement has not been investigated.
This study aims to investigate the relationship between mode of delivery and
duration of breastfeeding with celiac disease risk, clinical presentation, and age at
diagnosis, as well as the relationship of these factors with unresponsive celiac disease
and extraintestinal involvement
MATERIAL AND METHODS: The study included a total of 144
individuals, consisting of 72 celiac patients and 72 healthy control group. The age,
gender, body mass index, extraintestinal symptoms, coexisting diseases, mode of
delivery, breast milk, adherence to gluten-free diet, biochemical and hematological
parameters of the participants were compared. Mode of delivery and breast milk
were compared in both groups.

RESULTS: There was no statistically significant difference between groups
terms of age, gender, body mass index, smoking, alcohol use, duration of
breastfeeding, and mode of delivery. It was found that the group who received three
months or less of breastfeeding had more current symptoms compared to those who
received breastfeeding for 12-24 months (p=0.008). Gender, mode of delivery, and
BMI were not found to be associated with treatment resistance, but a tendency
towards higher treatment resistance was observed in those who received less than 12
months of breastfeeding compared to those who received breastfeeding for 12-24
months (p=0.078). The frequency of extraintestinal symptoms was not found to be
related to breastfeeding (p=0.347) or mode of delivery (p=0.719).

16

CONCLUSION: The mode of delivery and duration of breastfeeding did not
affect the incidence of celiac disease, but it was observed that celiac patients born
vaginally were diagnosed later. It was also found that celiac symptoms appeared later
in those who received breastfeeding for a longer period, had less current symptoms,
and had a better response to treatment. Treatment resistance was found to be higher
in patients diagnosed after the age of thirty.

Keywords: breast feeding, Celiac disease, delivery method, extraintestinal
manifestations