Harran ovası farkli toprak seri̇leri̇nde toprak kali̇te parametreleri̇ni̇n ve kali̇te i̇ndeksleri̇ni̇n beli̇rlenmesi̇
Determination of soil quality parameters and soil quality indexes of different soil series in the Harran plain
Yazar: TAJDİN SARIYILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ VOLKAN BİLGİLİ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Toprak kalitesi (sağlığı) toprakların fonksiyonlarını yerine getirebilme kapasitesidir. Bu çalışma Harran ovası yaygın toprak serilerinde (Harran, Gürgelen, Çekçek, Kısas, Beğdeş, Sırrın) toprak kalite parametrelerinin ve toprak kalite indekslerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla arazide ve laboratuar ortamında 30 u aşkın toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojiksel kalite parametreleri belirlenerek toprak kalite indeksleri elde edilmiştir. Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis;PCA) kullanılarak asgari data seti belirlenmiştir. Daha sonra doğrusal ve doğrusal olmayan skorlama fonksiyonları kullanarak toprakların kalite indeksleri belirlenmiştir.  PCA analizine göre toprak organik maddesi, değişebilir Ca, Na, K, Mg, çözülebilir Ca, Na, dehidrogenaz, katalaz enzimi, mikrobiyal biomass, bitkiye yarayışlı Fe ve Cu gibi değişkenler toprakların kalitelerinin belirlenmesi için gerekli asgari data setinde yer almıştır. Doğrusal skorlama fonksiyonu kullanarak elde edilen toprak kalite indeks skorları 23/100 ile 40/100 arasında değişirken, doğrusal olmayan skorlama fonksiyonu kullanarak elde edilen toprak kalite indeksleri 30/100 ile 71/100 arasında değişmiştir. Her iki yöntemle elde edilen kalite indeksleri arasındaki korelasyon yüksek ve istatiksel açıdan önemlidir (r= 0.64). Genel olarak toprakların kaliteleri düşük bulunmuştur. Toprakların kalitelerinin arttırılması amacıyla uygun toprak yönetimi uygulanmalıdır.

ANAHTAR KELİMELER: Toprak kalitesi, Harran Ovası, Doğrusal Skor Fonksiyonları, Temel Bileşenler analizi, Asgari Data Set

Abstract:
Soil quality is the ability of soils to perform their functions well. This study aimed to determine soil quality parameters and soil quality indexes of common soil series ( Harran. Gürgelen, Çekçek, Kısas, Sırrın, Beğdeş) of the Harran plain. For this purpose, over 30 soil physical, chemical and biological soil quality parameters have been determined in the field and laboratory conditions. Principal Component Analysis (PCA) was used in order to obtain the Minimum Data Set to be used for the determination of soil qualities. Both linear and non-linear scoring functions have been used for determination of soil quality indexes. According to the results of PCA analysis, Minimum Data Set included variables such as soil organic matter, exchangeable Ca, Mg, Na, K, soluble Ca and Na, dehidrogenaz and catalyzed enzyme activities, microbial biomass, plant available Fe and Cu. The soil quality indexes determined using linear and non-linear scoring functions ranged from 23/100 to 46/100  and from 30/100  to 71/100. There was a strong and statistically significant correlation between two (r =0.64). Overall, the qualities of soils have been found low. In order to increase that, appropriate soil management strategies should be applied.

KEY WORDS: Soil quality, Harran plain, Principal Component Analysis, Scoring functions