Ortaokul öğrencilerinin okuma tutum ve alışkanlıkları ile üst bilişsel farkındalık düzeyleri arasındaki ilişki
Relationship between reading attitudes and habits and metacognitive awareness level of secandary school students
Yazar: BÜŞRA GÜL
Danışman: DOÇ. DR. SEZGİN DEMİR
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü farkındalık = Matacognitive awereness ; Farkındalık = Awareness ; Okuma = Reading ; Okuma alışkanlığı = Reading habit ; Okuma alışkanlığı = Reading habit ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Üst bellek = Metamemory ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Okuma fiziksel ve zihinsel süreci içinde barındıran karmaşık bir süreçtir. Bireylerde okuma alışkanlığının gelişebilmesi için önce okumaya karşı olumlu tutumun gelişmesi gerekmektedir. Bu açıdan bireylerin küçük yaşlardan itibaren kitaplarla tanışması önemlidir. Kitaba karşı olumlu tutum geliştikten sonra okuma alışkanlığı zamanla gelişecektir. Okuma alışkanlığı gelişmiş bireylerde üst bilişsel farkındalık da gelişir. Çünkü yeterli okuma alışkanlığına sahip olanlar yaptığı okumalardan neyi öğrenip öğrenmediğini bilir. Kişinin öğrenmeyi öğrenmesi üst bilişsel farkındalığıdır. Bu araştırmanın amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin okuma tutum ve alışkanlıkları ile üst bilişsel farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkisinin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada iç içe geçmiş sıralı karma desen kullanılmıştır. Nicel boyutu ilişkisel tarama modeli, nitel boyutu ise olgubilimsel modelle oluşturmuştur. Çalışmanın nicel boyutunda veri toplamak için Sperling, Howard, Miller ve Murphy tarafından geliştirilip Karakelle ve Saraç tarafından Türkçeye uyarlanan "Çocuklar İçin Üst Bilişsel Farkındalık Ölçeği" (2007) ile araştırmacı tarafından geliştirilen "Okuma Tutum ve Alışkanlık Ölçeği" kullanılmıştır.  Veriler, tabakalı örnekleme yoluyla belirlenen Malatya'da eğitim gören 1281 ortaokul öğrencisinden toplanmıştır. Veriler analiz edilirken; cinsiyet, sınıf düzeyi, anne ve baba eğitim durumu, anne ve baba meslek durumu, okul öncesi eğitim durumu, günlük bilgisayar kullanma süresi, günlük televizyon izleme süresi, evlerinde kitaplık olup olmadığı, kendilerine ait bir kitaplığın var olup olmadığı değişkenleri kullanılmıştır. Analizler SPSS ve LISREL programları yardımıyla gerçekleştirilmiş ve ortaya çıkan bulgular alan yazından faydalanılarak yorumlanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunu ise Malatya'da görev yapmakta olan 10 Türkçe öğretmeni ile yapılan yüz yüze görüşme sonrası elde edilen veriler ve bu verilerin analizi oluşturmaktadır. Verilerin toplanabilmesi için bire bir görüşmelerde araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel ve içerik analizi yöntemleri tercih edilmiştir. Elde edilen bulgular yine alan yazından hareketle yorumlanmıştır. Nitel veriler, nicel verileri desteklemesi, açıklaması ve somutlaştırması amacıyla toplanmıştır. Yapılan araştırma sonrası okuma tutum ve alışkanlıkları ile üst bilişsel farkındalık düzeyleri arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu; aynı zamanda öğrencilerin okuma tutum alışkanlık ve üst bilişsel farkındalıklarının anne-baba eğitim durumu ve anne-baba mesleğine göre değişiklik göstermediği, diğer tüm değişkenler açısından ise değişiklik gösterdiği görülmüştür.
Anahtar sözcükler: Okuma, tutum, alışkanlık, üst bilişsel farkındalık.

Abstract:
Reading is a complex process that involves physical and mental processes. In order to develop reading habits in individuals, firstly a positive attitude towards reading must be developed. In this respect, it is important for individuals to meet with books from a young age. After developing a positive attitude towards the book, the reading habit will develop over time. The metacognitive awareness also develops in individuals with a reading habit. Because those who have enough reading habits know what they learn and do not learn from their readings. Learning to learn is metacognitive awareness. The purpose of this research is to determine the relationship between the reading attitudes and habits and metacognitive awareness levels of students at secondary school level. For this purpose, a nested mixed order is used in the study. The quantitative dimension is determined by the relational survey model and the qualitative dimension by the phenomenological model. "Reading Attitude and Happiness Scale" developed by Sperling, Howard, Miller and Murphy and "Metacognitive Awareness Scale for Children" (2007) was developed by Karakelle and Saraç. To collect data in the quantitative size of the study "Metacognitive Awareness Scale" developed by Sperling, Howard, Miller and Murphy, adapted to Turkish by Karakelle and Sarac, and "Reading Attitude and Habit Scale" developed by the researchers are used. The data are collected using stratified sampling from 1281 middle school students who are educated in Malatya. While analyzing the data; variables of gender, class level, parents' education status, parents' occupational status, pre-school education status, daily computer use time, daily television watching time, whether the library is in their homes, whether they have a library of their own are used. Analyzes are performed with the help of SPSS program and the findings are interpreted by using the literature. The qualitative dimension of the research is the data obtained after face-to-face interviews with ten Turkish teachers working in Malatya and the analysis of this data. In order to collect the data, semi-structured interview form developed by the researcher are used. In the analysis of the data, descriptive and content analysis methods are used. The findings are also interpreted by the help of the literature. The qualitative data are collected for the purpose of supporting, explaining and embedding quantitative data. After the research, it is seen that there was a significant relationship between reading attitudes and habits and metacognitive awareness levels; at the same time, reading attitude habits and metacognitive awareness of students don't not change according to parental education status and parent profession, and it changed in terms of all other variables.
Key words: Reading, attitude, habit, metacognitive awareness