Şanlıurfa kentsel siti-Suriçi bölgesi yerleşim morfolojisi ve avlulu konut tipolojisinin incelenmesi: Kurtuluş mahallesi örneği
Sanliurfa urban site-surici region settlement morphology and investigation of housing typology with court: Example of Kurtuluş neighborhood
Yazar: ÖZLEM YÜCEL ERİŞMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. NEZİH RECEP AYSEL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kentler zaman içerisinde doğal fiziksel değişimlerinin yanında yapısal müdahalelerle de biçimsel olarak gelişip dönüşürler. Kent gelişimleri kontrollü bir mekanizma değildir. Günümüze ulaşabilmiş tarihi kentsel dokular yaşadıkları süreçlerde doğru kullanım ve ihtiyaca yönelik tasarlandıkları için yaşamsal etkilerle yok edilememişlerdir. Bu tür kentsel dokuların doğru analizlerle tasarlandığı gözlemlenmiştir.
Şanlıurfa'nın konumu, coğrafi yapısı, kent dokusunun kurulduğu günden bugüne fiziksel gelişimi incelenmiştir. Eski dokunun korunmuş olması bu bölgede morfolojik analizler yapmaya olanak vermiştir. Tarihi kent merkezi ticari, dini ve konut yapılarının aktif kullanıldığı bir alandır ve şehir bu alan çevresinde gelişmektedir. Tarihi kent merkezi ticari, dini ve konut yapılarının aktif kullanıldığı şehrin bu alan çevresinde geliştiği bölgeyi oluşturmaktadır. Kentsel sit bölgesi, Sur içi bölgesinde yer alan Kurtuluş Mahallesi zaman içerisinde etkileşimlerde bulunduğu sosyal-ekonomik-iklimsel yapılarla biçimlenen yoğun konut yapılarıyla ev tipolojisi üzerinde çalışılmaya uygun bir bölge olarak seçilmiştir. Bu çalışmada Şanlıurfa Sur İçi Bölgesinde kent okuma yöntemlerinden morfolojik analizler kullanılarak kentsel doku ve ev sokak ilişkilerinin saptanması; özel yapı adalarındaki ev tipolojisi çalışmaları aracılığıyla doğru kentsel tasarım yaklaşımlarının geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Türk Evi, Urfa Evi yapısı araştırılmış ve bu bağlamda Urfa kentinin tarihi bölgesinin tarihsel süreci, şehir bağlantıları, yapılaşması, gelişimine etkisi olan çevresel faktörleri incelenmiştir. Şanlıurfa Sur İçi Bölgesindeki araştırmalardan ulaşılan belgelerden, rölöve çizimlerinden, fotoğraflardan plan tipolojileri çıkarılmıştır. Bu çalışmalarda "Olasılık Modeller" oluşturularak mekân ve kentsel doku gelişimi için doğru bir biçimsel alt kaynak üretilmiştir.

Abstract:
Cities develop and transform formally with structural interventions as well as their natural physical changes over time. Urban developments are not a controlled mechanism. Historical urban textures that have survived to the day have not been destroyed by vital effects because they were designed for correct use and needs in the processes they lived. It has been observed that such urban textures are designed with correct analysis. 
Sanliurfa's location, geographical structure, and the physical development of the texture of the urban from the day it was founded to the present have been examined. The preservation of the old tissue allowed morphological analyzes in this region. The historical city center is an area where commercial, religious and residential buildings are actively used, and the city is developing around this area. The urban conservation site, Kurtuluş Mahallesi, located in the Suriçi region, has been chosen as a suitable area to study on the house typology with its dense housing structures shaped by the social-economic-climatic structures which it interacted over time. In this study, it is aimed to determine the urban texture and house-street relations by using morphological analysis, one of the urban reading methods, and to develop correct urban design approaches through house typology studies in private building blocks in Sanliurfa Suriçi Region.
The structure of The Turkish House, Urfa House has been researched and, in this context,, the historical process, the city connections and the construction of the historical region of Urfa have been examined, also environmental factors that impact its development have been researched. Plan typologies were derived from the documents, survey drawings and photographs obtained from the researches in Sanliurfa Sur içi Region. In these studies, a correct formal sub-resource was produced for the development of space and urban texture by "Probability Models" were created.