Beyan ve nesih konularında Cessas'ın Şafii'ye eleştirileri
Jassās's criticisms of Shāfi'ī's subjects of the Bayān and the Neskh
Yazar: GÖKHAN MUSAB ÇANTEPE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUAMMER VURAL
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Muhammed b. İdris eş-Şâfiî ve Ebubekr el-Cessâs, kendi mezhepleri dâhilinde ilk usûl-i fıkıh eserlerini yazan kimselerdir. Ayrıca İmam Şâfiî günümüze kadar ulaşan en eski usûl-i fıkıh eserinin sahibidir. Her iki müellif de beyân ve nesih konularına son derece önem vermişlerdir. Şâfiî, "er-Risâle" isimli eserinin ilk konusu olarak beyân konusunu işlemektedir. Cessâs da "el-Fusûl fi'l-Usûl" isimli eserinin ikinci cildine beyân konusuyla başlamaktadır. Cessâs, Şâfiî'ye beyân ve nesih konularında muhalefet etmiştir. Beyân ve nesih konuları, fıkhî hükümlere doğrudan etki etmesi cihetinden son derece önemli konular olduklarından dolayı Cessâs'ın bu eleştirilerinin incelenmesi ve anlaşılması çok önemlidir. Bu çalışmada Cessâs'ın Şâfiî'ye yönelttiği eleştiriler doğrudan incelenmiş; Cessâs dışında beyan ve neshe dair mezheplerin görüşlerine de yer verilmiştir. Cessâs'a göre Şâfiî'nin beyan tanımı ve taksimi son derece hatalıdır. Cessâs'a göre onun beyan tanımı anlaşılmayacak kadar kapalı olduğu gibi; beyân taksimi de tutarsızlıklar içermektedir. Aynı şekilde Şâfiî'nin nesih teorisini de eleştiren Cessâs onun Kur'an ve Sünnet'in birbirlerini neshedemeyeceği iddiasını şiddetle reddeder ve bu iddianın Hz. Peygamber'i yalancılıkla itham etmek olacağını ifade eder. 
Çalışmamız; giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından müteşekkildir. Giriş bölümünde Cessâs ve Şâfiî'nin biyografilerine yer verilmiştir. Birinci bölümde Hanefî ve Şâfiî mezhebi ile Cessâs ve Şâfiî'nin beyân tarifleri ve taksimleri, ikinci bölümde de nesih tarifleri ve taksimleri detaylı olarak delilleriyle birlikte zikredilmiştir. Üçüncü bölümde ise Cessâs'ın Şâfiî'ye eleştirileri ve bu eleştirilerin analitik değerlendirmeleri yer almaktadır. Sonuç kısmında ise incelenen ihtilaflar ve varılan neticeler zikredilmiştir.

Abstract:
Abū ʿAbdillāh Muhammad ibn Idrīs al-Shāfiʿī and Abū Bakr al-Jassās are who wrote first usul al-fiqh books within their own mazhab. Also al-Shāfiʿī is writer of first usul al-fiqh book reached to the present day. Both of them extremely care about subjects of bayān and neskh. al-Shāfiʿī handles subject of declaration as firts subject of his book called "al-Resālah". Al-Jassās begins second binder of his book "al-Fusul fil-usul" with subject of bayān. al-Jassās disputes al-Shāfiʿī about subjects of bayān and neskh. Investigating and understanding al-Jassās's critiques of are very important because of importance of bayān and neskh for their directly action on judgment. In this study, al-Jassās's critiques of al- Shāfiʿī's bayān concept are examined and analyzed and opinions of their mazhabs are transmitted. In al-Jassās's opinion al-Shāfiʿī's bayān description and bayān dividing are mistaken. His bayān description is ambiguous so it is not possible to be understood. And his bayān dividing contains inconsistencies. al-Jassās criticizes his neskh theory likewise and refuses his opinion about al-Qur'an and Sunnah can not abrogate each other. 
The study consists of the introduction, three sections and the conclusion parts. We mentioned of the lives of al-Jassās and al-Shāfiʿī in the introduction. In the first section we mentioned of al-Hanafī mazhab, al-Shāfiʿī mazhab, Jassas and al-Shāfiʿī's declaration definitions and devides and in the second their neskh definitions and dividings with their proofs. In the thirth there are critiques of al-Jassās to al-Shāfiʿī. In the conclusion part we mentioned of evaluations about their disagreements and the result we have reached.