Ankara'daki aile hekimlerinin bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesi
Evaluation the knowledge and practices of family physicians in Ankara about the approach of low back pain
Yazar: MUHAMMET ÖMER YAŞASIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TARIK EREN YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bel ağrısı = Back pain ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Özbakım = Self-care

Özet:
Giriş ve Amaç: Bel ağrılarının oldukça yaygın ve önem arz eden bir sağlık sorunu olduğu bilinmektedir. Erişkin insanların %80'inden fazlası hayatının bir noktasında bel ağrısı yaşarlar. Yetişkinlerin dörtte birinden fazlasının, son 3 ay içinde bel ağrısı yaşadığı bilinir. İşe bağlı engelliliğin en yaygın nedenidir. Bel ağrısı Aile Hekimine en sık başvuru sebepleri içinde ise beşinci sırada bulunmaktadır. Bu çalışmadaki amacımız da Ankara'daki Aile Hekimlerinin böylesi yaygın görülen bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesinin yapılması, bu değerlendirmede ünvanlara göre bir farklılığın olup olmadığının tespit edilmesi ve olası eksikliklerin neler olduğunun saptanmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir gözlemsel araştırmadır. Ankara'daki Aile Hekimlerinin bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesi için araştırmacılar tarafından 25 sorudan oluşan bir anket formu hazırlandı. Anket sorularında amaç çalışmaya katılan hekimlerin sosyo-demografik bilgilerini, bel ağrısı hakkında genel bilgilerini, tutumlarını ve bel ağrılı hastaya yaklaşımlarının ünvanlara göre karşılaştırılmasını değerlendirmektir.  
Araştırmamızın örneklemini Ankara'daki 50'şer kişiden oluşan Aile Hekimliği Uzmanı, Sözleşmeli Aile Hekimliği Uzmanlık Öğrencisi (SAHU) ve Aile Hekimliği Asistanı olarak çalışan toplamda 150 aile hekimi oluşturmaktadır. Örneklem alınırken cinsiyet ayrımı gözetilmeden ardı sıra şeklinde Ankara'da eğitim gören tüm asistanlar ile saha haricinde çalışan tüm uzmanlar arasından bir grup seçilmiştir. Çalışmamızda hem Aile Hekimliği hizmeti sunan hekimlerin bel ağrısına yaklaşımı konusundaki bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesine hem de belirlediğimiz bu üç grup arasındaki bilgi ve uygulamalarının farklılığına bakıldı. Çalışmadaki anket soruları 3 gruba ayrıldı. Birinci grup sorular hekimlerin bel ağrısı ve bel ağrılı hasta yönetimi ile ilgili bilgi düzeylerini değerlendirmek için soruldu. İkinci grup soruların amacı hekimlerin bel ağrısı ve bel ağrılı hasta yönetimi ile ilgili yaklaşımlarını değerlendirmekti. Üçüncü grup sorularda ise hekimlerin bu konu ile ilgili genel tutum ve davranışlarını öğrenmekti. Bu üç gruptaki sorulardan ilk ikisinde toplam bilgi ve toplam yaklaşım puanları hesaplanabilmesi adına additivity testi ile toplanabilirliği değerlendirildi ve uygun olduğu saptandı (p<0,001). Bilgi ve yaklaşım düzeyinin etkilenebileceği faktörler olarak da hekimlerin ünvanları, meslekteki ve aile hekimliğindeki geçirdikleri süreleri, aldıkları ekstra eğitimleri, bel ağrısı konusunda herhangi bir rehber-algoritmadan faydalanıp faydalanmadığı gibi bazı faktörler belirlenerek değerlendirildi. 
Aile Hekimlerince tamamlanan anketlerin istatistiksel analizleri IBM SPSS Statistics 22 istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak alındı.
Bulgular:Çalışmamız 50'şer kişilik Aile Hekimliği uzmanı, Sözleşmeli Aile Hekimliği Uzmanlık öğrencisi (SAHU) ve Aile Hekimi asistanı olarak çalışan toplamda 150 hekim ile yapıldı. Erkeklerin sayısı 58 (%38,7), kadınların sayısı 92 (%61,3) idi. Katılımcıların meslekte çalışma sürelerinin ortanca değeri 8yıl, en düşük 0,5 yıl en yüksek 30 yıl olup,Aile Hekimliğindeki çalışma sürelerinin ortancası 4yıl, en düşük 0,5 yıl, en yüksek 19yıldır.
Bilgi sorusu olarak sorulan dört sorunun toplam maksimum puanı 36, minimum puanı 0 olup, katılımcıların verdikleri cevapların puan ortalaması ise 25,75±3,44 olarak hesaplandı.Aile Hekimliği Uzmanlarının puanortalaması 27,24±3,23 iken, SAHU'ların 26,04±3,41 ve Aile Hekimliği Asistanlarının 23,96±2,91 idi. Ünvanlar bilgi puanı yönünden aralarında karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p<0,001) ve Aile Hekimliği Uzmanları bel ağrısı konusunda daha bilgili idi.
Yaklaşım puanını saptamak için katılımcılara sorulan üç sorunun toplam maksimum puanı 36, minimum puanı 0 olup, tüm katılımcıların verdikleri cevapların puan ortalaması 17,24±6,31 idi.Aile Hekimliği Uzmanlarının puan ortalaması 14,12±5,59 iken, SAHU'ların 19,30±6,81 ve Aile HekimliğiAsistanlarının 18,30±5,28 idi.Ünvanlar yaklaşım puanı yönünden aralarında karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p<0,001) ve SAHU'lar bel ağrılı hastaya yaklaşım konusunda daha iyiydiler.
Bel ağrılı hasta yönetiminde herhangi bir algoritma/rehberden faydalananların sayısı sadece9 kişi iken faydalanmayanlar 141 kişi idi.
Meslekte geçirilen toplam süre 8 yıl ve daha fazla olanların, daha az olanlara göre bilgi puanları daha yüksekti ve istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,001)  ancak yaklaşım puanları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak fark saptanmadı (p=0,44).
Aile Hekimliğinde geçirilen toplam süre 4 yıl ve daha fazla olanların, daha az olanlara göre bilgi puanları daha yüksekti ve istatistiksel olarak anlamlı (p<0,001) iken yaklaşım puanları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak sınırda anlamlı bir fark saptandı (p=0,069).
Katılımcılara hastalarına bel ağrısında öz bakımı (self care) ne sıksıkla önerip önermediğini öğrenmeye çalıştığımız sorunun toplam maksimum puanı 30, minimum puanı 0 puan olup ortalama puanları 13,51±5,77 idi ve düşüktü. Verdikleri cevaplara göre elde edilen özbakım yaklaşım puanı, ünvanlar arasındakarşılaştırıldığındaistatistiksel fark bulunmadı (p=0,95).
Sonuç: Çalışmamızda Aile Hekimliği hizmeti sunan hekimlerin bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi düzeylerinin, yaklaşım durumlarının ve genel olarak eksiklerinin neler olduğunu tespit ettik. Aile Hekimliği Uzmanların daha çok bilgi puanına sahip olması uzmanlık eğitiminin önemini anlamamızı sağladı. SAHU'ların yaklaşım puanının daha yüksek olması saha deneyimlerinin ehemmiyetine dikkat çekti. Meslekte ve Aile Hekimliğinde yıllar arttıkça artan tecrübeye paralel olarak hekimlerin bel ağrısı ile ilgili bilgi düzeylerinin arttığını gördük. 
Bunlara ek olarak hekimlerin bel ağrısında öz bakıma gereken önemi vermediğini ve bunu hastalarına yeterince önermediklerini saptadık. 
Ayrıca birinci basamakta çalışan hekimlerin bel ağrısı ile ilgili herhangi bir algoritma ya da rehberden neredeyse hiç faydalanmadıklarının sonucuna vardık.
Ülkemizde "bel ağrısı ve bel ağrılı hasta yönetimi" hakkında birinci basamak hekimlerin daha da bilinçlenmesi ve kendilerini geliştirmesi gerekir. Aile Hekimleri bel ağrılı hastalarına bel ağrısı öz bakım uygulamalarını daha çok önerip, onları bu konuda güçlendirmeli ve teşvik etmelidir. 
Anahtar Kelimeler: Bel ağrısı, Aile Hekimliği, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri, Öz Bakım

Abstract:
Aim:  It is known that mechanical back pain is a common and important health problem. More than 80% of adult people experience low back pain at some point in their lives. Over a quarter of adults are known to have low back pain in the last 3 months. It is the most common cause of work-related disability. Low back pain is the fifth most common reason for patients who applies to family physicians. The aim of this study is to evaluate the knowledge and practice of family physicians in Ankara on the approach to low back pain and to determine if there is a difference according to the titles in this evaluation and to determine what are the possible deficiencies.
Material and Methods: Our study is a cross-sectional descriptive type of observational research. A questionnaire form consisting of 25 questions was prepared in order to evaluate the knowledge and practices of Family Physicians in Ankara about the approach of low back pain. The aim of the questionnaire is to evaluate the socio-demographic information, general information about low back pain and approach to the patient with low back pain. 
The sample of our study consists of 150 family physicians working as Family Medicine Specialist, Contracted Family Medicine Speciality Student (SAHU) and Family Medicine Assistant in Ankara. Each group has 50 people. A sample of all family physicians working in Ankara was selected without taking into consideration gender discrimination. In our study, we evaluated the knowledge and practices of the physicians who provide Family Medicine services on the approach of low back pain and the differences between the information and practices of these three groups. Questionnaire questions were divided into 3 groups. The first group of questions were asked to evaluate physicians' knowledge about low back pain and low back pain management. The aim of the second group of questions was to evaluate the attitudes of physicians about low back pain and low back pain management. The third group was to learn the attitudes of physicians about this subject. In the first two of these three group questions, total information and total approach scores were calculated and the additivity test was used to assess aggregability and it was determined to be appropriate. The factors that the level of knowledge could be affected by the level of the family physician and the time spent as an assistant and total years in profession were determined. 
Statistical analyzes of the questionnaires were evaluated using the IBM SPSS Statistics 22 statistical package program. Statistical significance was determined as p <0.05.
Results: Our study was conducted with 150 physicians working as a family medicine specialist, contracted family medicine speciality Student (SAHU) and family physician assistant. The number of males was 58 (38.7%) and the number of females was 92 (61.3%). The median value of duration of work of the participants is 8 years, the lowest is 0.5 years and the highest 30 years, and the median value of working time in as a family physician is 4 years, the lowest is 0.5 years and the highest is 19 years.
The total score of the four knowledge questions was 36, the minimum score was 0, and the mean score of the participants was 25.75 ± 3.44. The mean score of the family physicians was 27,24 ± 3,23, while it was 26,04 ± 3,41 for the contracted family physician and 23,96 ± 2,91 for the family medicine assistants. There was a statistically significant difference (p <0.001) between groups, and specialists were more knowledgeable about low back pain.
In order to determine the approach score, the total maximum score of the three questions  was 36, the minimum score was 0, and the mean score of all the participants was 17.24 ± 6.31. The mean score of the family physicians was 14,12 ± 5,59, and the contracted family physicians' mean score was 19,30±6,81 and family physician assistants' mean score was 18,30±5,28. There was a statistically significant difference (p <0.001) between groups for the approach score and contracted family medicine speciality students (SAHU) were better at approaching patients with low back pain. 
Participants who benefited from an algorithm / guide in the management of low back pain were 9 people and 141 people were not.
Those with the total time spent in the profession was 8 years or more had a higher knowledge score than those with less time, but there was no statistical difference when the approach scores were compared (p = 0.44).
Those with the total time spent in family medicine was 4 years or more, the knowledge scores were higher than those with less time and it was a statistically significant difference (p <0.001). There was a statistically difference when the approach scores were compared (p = 0.069). 
The total maximum score of questions we are trying to find out is whether or not the participants recommend self care for their patients with low back pain was 30, the minimum score was 13, and the mean score was 13,51 ± 5,77. When the answers were compared between the groups, no statistical difference was found (p = 0.95).
Conclusion: In our study, we determined the knowledge, practices and deficiencies of the physicians about low back pain. The fact that the specialists had more knowledge points enabled us to understand the importance of specialization training. The fact that contracted family medicine speciality students (SAHU) approach score was higher pointed out the importance of field experiences. As the years of occupation increased, physicians' knowledge about back pain increased. 
In addition, we found that physicians do not give the necessary attention to self-care and do not recommend this to their patients. 
We also concluded that physicians working in primary care clinics had almost no benefit from any algorithm or guidelines related to low back pain.
In our country, primary care physicians need to be more conscious and develop themselves about "low back pain and low back pain management". Family physicians should recommend and support self-care practices for patients with low back pain. 
Key words: Low back pain, self-care, family medicine, primary health care