Yıldız Çini/Porselen Fabrikası
Yildiz tile/Porcelain Factory
Yazar: SİNEM SERİN
Danışman: DOÇ. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Osmanlı seramikleri = Ottoman ceramics ; Porselen = Porcelain ; Porselen endüstrisi = Pocelain industry ; Porselen sanatı = Pocelain art ; Yıldız Sarayı = Yıldız Palace ; Yıldız Çini Fabrikası = Yıldız Tile Factory ; Çini = Tile ; Çini sanatı = Tile art

Özet:
II. Abdülhamid dönemindeki sanayileşme hareketlerinden biri olan Yıldız Porselen Fabrikası, 1894 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Fabrikanın kurulma amacı, saray ve kasırların porselen ihtiyacını karşılamaktır. Aslında daha da önemlisi Sultan Abdülhamid'in başta Sevres olmak üzere Avrupa saraylarına bağlı porselen işletmelerinin bir benzerini Yıldız'da kurdurması ve üretilen porselen eşyaların dünyada, Osmanlı ve Sultan II. Abdülhamid kimliğiyle tanıtılmasıdır.Fabrika idarî ve malî olarak Hazine-i Hassa Nezareti'ne bağlıdır. Giderlerinin tamamı Hazine-i Hassa Nezareti bünyesindeki Emlâk-ı Hümâyûn İdaresi'nin gelirlerinden karşılanmıştır. Sultan Abdülhamid döneminde fabrikanın idarî ve teknik kadrosu oluşturularak teşkilatı tamamlanmış ve Avrupa'daki benzerlerine eş seviyede üretim yapılmıştır. Özellikle fabrikanın teknik kadrosunun büyük bir kısmı, porselen imalinde tecrübe ve bilgilerinden istifade edilmek üzere Fransa'dan getirtilmiştir. Fransa'dan gelen ustalar, yerli çalışanlara porselen imalini öğretmişler ve böylece fabrika bir anlamda okul vazifesi görmüştür. Yıldız Porselen Fabrikası'nda imal edilen mamullerde, yerli toprağın kullanımına mümkün olduğunca itina gösterilmiştir. Ancak fabrikanın ömrü maalesef II. Abdülhamid'in saltanatıyla sınırlı kalmış, Sultan Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden sonra istikrarlı bir çalışma devresi geçirememiştir. 1911 yılında Maarif Nezareti bünyesindeki Müze-i Hümâyûn İdaresi'ne bağlanarak tekrar işletilmeye başlanmışsa da, Birinci Dünya Savaşı nedeniyle kapatılmış, müteakiben çok kısa bir çalışma sürecinden sonra ise tekrar kapanarak Cumhuriyet döneminde dahi uzun süre faaliyete geçirilmemiştir. 1959 yılında Sümerbank tarafından işletilmeye başlanan fabrika, halen T.B.M.M. Milli Saraylar'a bağlı olarak faaliyetini sürdürmektedir.

Abstract:
Yıldız Porcelain Factory was established in 1894 as one of the industrialisation attempts in the reign of Abdulhamid II. The rationale behind the establishment was to procurement of porcelain needed by palaces and summer palaces. Probably more importantly Abdulhamid had a porcelain factory established in Yıldız Palace like its counterparts in European courts especially in Serves aimed introducing the porcelain objects fabricated by the factory to the world under the Ottoman and Abdulhamid identity.The factory was financially and administratively attached to the Department of Hazine-i Hassa. All its expenditure was provided from the revenue of Administration of Emlak-ı Hümayun within the former department. The managerial and mechanical staff of the establishment arranged, thus completing its organisation and manufactured at the same level similar to European counterparts. A great deal of mechanics was hired from France in order to benefit from their experience and knowledge in this field. They taught the native workers the production of porcelain thus the factory, in a sense, served as a school. Usage of domestic clay in the production was given highest priority. However, the existence of the factory unfortunately lasted within the reign of Abdulhamid II, following his overthrown it did not functioned properly. Although it was re-opened in 1911 within the body of Administration of Imperial Museum, controlled by Ministry of Education, closed down due to the World War I. A while later closed again after a short period of operation. It did not commence operation during the Republican era for considerably long course of time. The factory finally started to run by Sümerbank in 1959 and has been operating under the body of TBMM Department of National Palaces.