Komşuluk politikasından kriz yönetimine Avrupa Birliği ve Ukrayna ilişkileri
European Union and Ukraine relations from neighborhood policy to crisis management
Yazar: DENİZ GÜNEY
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ALPER ARISOY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı / Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Komşuluk politikası = Neighborhood policy ; Kriz = Crisis ; Kriz yönetimi = Crisis management ; Liberalizm = Liberalism ; Realizm = Realism ; Ukrayna = Ukraine ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Çatışma çözme = Conflict resolution ; İdealizm = Idealism

Özet:
AB'nin çatışma çözümü alanında kurumsal ve operasyonel kapasitesinin incelendiği bu çalışmada, vaka analizi yapılarak Ukrayna'da 2014 yılında "Meydan Olayları" olarak anılan ve şiddet dışı sokak gösterileri ile başlayıp uluslararası kriz dönüşen kaotik süreç ele alınmıştır. Tezde öne sürülen temel argüman, AB'nin sınırları dışında gerçekleşen ve dolaylı olarak taraf olduğu şiddet içerikli çatışmaların çözümünde yetersiz bir pozisyonda olduğudur.   
Çatışmaların engellenmesi, çözülmesi ve sürdürülebilir barışın gerçekleşmesi son 20 yılda AB'nin dış politika alanına girmiştir. Çıkartılan yasalar ile gerek hedefler ve ilkeler gerekse de kurumsal kapasite genişlemiş, barışın sağlanması yönünde atılacak adımların daha fonksiyonel hale getirilmesi planlanmıştır. Tüm bu gelişmelere rağmen, AB'nin barışın gerçekleştirilmesinde bir ilerleme sağlayamadığı görülmektedir.
Bu tezde, AB entegrasyonunu, uluslararası ilişkileri ve çatışma çözümünü açıklayan teorilerden idealizm, realizm, liberalizm temelinde barış ve çatışmanın ana hatlarına ve kavramsal olarak çatışma süreçlerine değinilmiştir.  Ukrayna'nın genel özellikleri, Soğuk Savaş sonrası politik tarihi süreci, çatışma nedenleri ve çatışmaya taraf aktörlerin rolleri ve çıkarlarına ilişkin tutumları ele alınmıştır. AB ve Ukrayna ilişkilerinin kriz öncesinde ve sonrasında nasıl bir yön çizdiği, Komşuluk Politikası, Doğu Ortaklığı, Ortaklık Anlaşmaları gibi AB'nin araçlarının Ukrayna'nın tarihsel sürecini şekillendirici özelliği ile AB'nin çatışmanın çözümü için kullandığı yöntemlerin barış inşa sürecindeki etkisi değerlendirilmiştir. AB'nin bu süreçteki başarısızlığının idealizm ve realizm arasındaki tereddütlerinden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır.
Sokak eylemlerinin başlamasına neden olan olaylar ve sonrası yaşanan süreç ile Kırım ve Donbas'ın ilhakı sonrası girişilen çözüm çabaları tezin kapsamını oluşturmuştur. Nitekim 2022'ye gelindiğinde Rusya tarafından Ukrayna'ya yönelik gerçekleşen geniş kapsamlı operasyon ile çatışmanın daha geniş alana yayılması çalışmanın doğruluğunu kanıtlamış AB'nin çatışmaların çözümünde yetersizliğini göstermiştir.    

Anahtar Kelimeler: İdealizm, Liberalizm, Realizm, Çatışma Çözümü, Ukrayna Krizi, AB ve Çatışma Çözümü.

Abstract:
In this study, which examines the institutional and operational capacity of the EU in conflict resolution area, the chaotic process that started with non-violent public demonstrations in Ukraine in 2014 and turned into an international crisis was discussed by making as a case study. The main argument asserted in the thesis is that the EU is in an inadequate position in the resolution of violent conflicts that take place outside its borders and to which it is indirectly a party to. 
 The conflicts prevention and resolution and the realization of sustainable peace have entered the foreign policy area of the EU in the last 20 years. With the enacted laws, both the objectives and principles and the institutional capacity have expanded, and it is planned to make the steps to be taken towards achieving peace more functional. Despite all these developments, it is seen that the EU has not been able to make any progress in achieving peace.
In this thesis, the main features of peace and conflict and conceptually conflict processes on the basis of idealism, realism and liberalism, which are among the theories that explain EU integration, international relations and conflict resolution, are mentioned. The general characteristics of Ukraine, the post-Cold War political history process, the causes of the conflict and the attitudes of the actors involved in the conflict regarding their roles and interests was discussed. The direction of the EU-Ukraine relations before and after the crisis,  EU's instruments such as Neighborhood Policy, Eastern Partnership, Association Agreements, the historical process of Ukraine, and the effects of the methods used by the EU for the resolution of the conflict for the peace have been evaluated. It was concluded that the failure of the EU in this process was due to its hesitations between idealism and realism.
The events that led to the public protests, the process that followed, and the resolution efforts after the annexation of Crimea and Donbas constitute the scope of the thesis. As a matter of fact, in 2022, the wide-ranging operation of Russia against Ukraine and the spread of the conflict to a wider area proved the accuracy of the study and showed the inadequacy of the EU in resolving conflicts.

Keywords: Idealism, Liberalism, Realism, Conflict Resolution, Ukraine Crisis, European Union and Conflict Resolution.