Akciğer kanseri tanılı hastaların yaşam kalitesi algısı-bir karma yöntem çalışması /
Yazar: NUR ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN KILIÇ ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer neoplazmları = Lung neoplasms ; Biyopsikososyal yaklaşım = Biopsychosocial approach ; Hastalık algısı = Illness perception ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Günümüzde tıbbi bakım ve tedavinin amacı sadece yaşam süresini uzatmak değil, tedavinin yanında yaşam kalitesinin de birlikte sağlanması olmalıdır. Tedavinin etkisini değerlendirme, tedavi yöntemini belirleme ve klinik gidişe karar vermede; yaşam kalitesinin sorgulanması önemli bir olgu haline gelmiştir. Kanser, hem hastalığın kendisi hem de uygulanan tedavi yöntemlerinin etkisi nedeniyle, hastaların yaşamlarında ciddi ve yoğun bir sağlık sorunu yaşadığı, hastaların yaşam kalitesinin önemli derecede etkilendiği bir sağlık problemidir. Uygulanan tedavilerin değerlendirilmesinde cevap oranı veya yaşam süresi, tek başına yeterli bir kriter değildir. Bu araştırmada Aile Hekimliği klinisyenleri tarafından yürütülen kapsamlı bir palyatif bakım merkezinde izlenen Akciğer kanseri tanısı almış bireylerin, yaşam kalitesi kavramını nasıl algıladıklarını değerlendirmek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Karma desende olan çalışmanın evrenini T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Palyatif Bakım Merkezinde 20.12.2019 ile 20.08.2020 tarihleri arasında Akciğer Kanseri tanısı ile izlenen, bilgilendirilmiş gönüllü olur formunu imzalayan, soruları anlayacak ve yanıtlayacak bilişsel yeterlik düzeyine sahip hastalar oluşturmaktadır. Katılımcılara görüşme tekniği 3 aşamada uygulanarak hastalık sürecindeki yaşam kalitesi algıları değerlendirildi. Araştırmanın nicel bölümünde örneklem seçimi yapılmadan tüm evrene ulaşılması hedeflenirken; nitel bölümde maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanıldı. Buna göre örnekleme alınacak bireyler belirlenirken yaş, cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum, kemoterapi ve radyoterapi alma durumları, çocuk sahibi olma durumu , gelir durumu ve tanıdan itibaren geçen süre dikkate alındı. Çalışmada ki tüm bireylere EQ-5D-3L genel yaşam kalitesi ölçeği uygulandı. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ile aşam kalitesi algısını tanımlayan ifadeler tekrar etmeye başlayıncaya dek hastalarla yüz yüze görüşmeler sürdürüldü. Araştırmanın nitel kısmı 30 olgu, nicel kısmı ise 80 hasta ile tamamlandı.
Bulgular: Araştırma grubunun yaş ortalaması 62,88±10,69 yıl olup çalışma grubunun %86,3'ü (n=69) erkekti. Genel yaşam kalitesi değerlendirmesinde Akciğer kanseri tanılı hastaların ortalama EQ-5D indexi ortalaması 0,58±0,26, Vizüel Analog Skala (VAS) skoru ortalaması 59,50±19,89 idi. Kaliteye uyarlanmış yaşam yılı (Quality Adjusted Life Years, QALY) indeks ve VAS skorunun; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, medeni durum, tanıdan itibaren geçen süre, kemoterapi alınması ve radyoterapi alınması değişkenleri ile arasında anlamlı ilişkili bulunamadı.VAS skoru çocuk sahibi olanlarda anlamlı yüksekti. QALY indeks değeri gelir durumuna göre anlamlı farklılık göstermekteydi. 
 Araştırmanın nitel bölümünde ise yaşam kalitesi algısı incelendi ve veriler kodlanarak 13 tema 43 alt tema oluşturuldu. Yaşam kalitesini oluşturan temalar, yaşam kalitesini bozan unsurlar, yaşam kalitesini arttırmak için yapılanlar ve yaşam kalitesini bozan unsurlarla baş etme mekanizmaları başlıklı tablolar içinde; tema, alt tema, kodlar belirtildi ve hasta ifadelerine örnek verilerek ayrıntılı şekilde incelendi. Yaşam kalitesi ölçeklerinde sıklıkla ter almayan yaşam kalitesini yükseltmeye yönelik sosyal destek alanları, sağlık sistemi ve çalışanlarının etkileri, baş etme mekanizmaları, endişeler ve ekonomik durum gibi boyutların nitel değerlendirmelerde ifade edildiği değerlendirildi.
Sonuç: Akciğer Kanserli hastalarda yaşam kalitesini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyen çok sayıda faktör olduğu görülmüştür. Araştırmanın nicel bölümünde EQ-5D-3L genel yaşam kalitesi ölçek puanları ile sosyodemografik özelliklerden; cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum, tanıdan itibaren geçen süre, kemoterapi alınması ve radyoterapi alınması değişkenleri arasında anlamlı ilişkili bulunamadı. Fakat çalışmanın nitel bölümünde yaşam kalitesi ile ilgili; hem sosyodemografik özellikleri ve EQ-5D-3L alt boyutlarını kapsayan, hemde farklı temalardan oluşan birçok cevap verilmiştir. Hastaların sosyodemografik özelliklerinin yaşam kalitesinde kesin etkilerinin olmadığı, yaşam kalitesi ölçeklerinin yaşam kalitesi skorunu belirlemede yetersiz kalabildiği ve yapılan yaşam kalitesi ölçeklerinin subjektif değerlendirmelerden ayrı düşünülmemesi gerektiği görülmektedir. Yaşam kalitesinin hem klinik hem öznel bir çok parametreden etkilenmekte olan dinamik bir ölçüm olduğu düşünülmektedir. Kanser hastalarında yaşam kalitesine bütüncül yaklaşım için fiziksel, ruhsal, sosyal ve manevi yönden etkileyen faktörlerin daha ayrıntılı incelenmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Yaşam Kalitesi, Akciğer Kanseri, Biyopsikososyal yaklaşım, Aile Hekimliği

Abstract:
Objective: The aim of medical care and treatment should not only be to prolong life time, but also to ensure the quality of it. In evaluating the effect of the treatment, forming the treatment method, and deciding on the clinical course, questioning the life quality became an important issue. Cancer disease is a health problem in which the life quality of patients is significantly affected due to both the disease itself and the effects of the treatment methods applied. The response rate of the treatment and the life expectancy is not an adequate criteria to evaluate the efficiency of treatment modalities. In this study, it is aimed to understand and evaluate the perception of the quality of life concept among the pulmonary cancer patients who are followed up in a comprehensive palliative healthcare center.
Materials and Methods: The study group, which has a mixed design universe, consists of patients who applied to the center with a diagnosis of pulmonary cancer between 20.12.2019 and 20.08.2020, signed the informed consent form, and had the cognitive competence level to understand and answer the questions asked. The participants' perceptions of life quality were evaluated by performing the interviews in three stages. In the quantitative part of the research, it is aimed to reach the whole population by not performing any sample selection. In the qualitative part, it was planned to use maximum diversity sampling. Accordingly, when determining the individuals to be included, age, gender, educational status, marital status, chemotherapy or/and radiotherapy treatment status, having a child, income status, and the time elapsed since diagnosis were taken into account. EQ-5D-3L general life quality scale was applied to all individuals in the study. Face-to-face interviews were performed until the expressions defining the perception of life quality began to repeat with the semi-structured interview form. The qualitative part of the study was completed with 30 cases, and the quantitative part with 80 patients.
Results: The mean age of the study group was 62,88 ± 10,69 years, and 86.3% (n = 69) of the study group were males. In the general quality of life evaluation, the mean EQ-5D index of the patient with a pulmonary cancer diagnosis was 0.58 ± 0,26, and the mean Visual Analogue Scale (VAS) score was 59.50 ± 19.89. Quality Adjusted Life Years (QALY) index and VAS score; VAS score was significantly higher in those with children, which were not statistically significant between gender, age, educational status, marital status, time since diagnosis, chemotherapy, and radiotherapy applicators shown according to the QALY indicator. 
In the qualitative part of the study, the perception of life quality was assessed. 13 themes and 43 sub-themes were created by coding the data. Dimensions such as social support areas, the effects of health system and health workers, coping mechanisms, concerns and the economic status that are not frequently included in the quality of life scales, were evaluated to be expressed in qualitative evaluations.
Conclusion: It has been observed that many factors affect the quality of life positively or negatively in patients with pulmonary cancer. In the quantitative part of the study, the sociodemographic characteristics of the EQ-5D-3L general life quality scale; no significant correlation was found between the variables of gender, educational status, marital status, the period since diagnosis, chemotherapy or/and radiotherapy treatment status. However, in the qualitative part of the study, there are many answers given that were covering both sociodemographic characteristics and sub-dimensions of EQ-5D-3L, as well as different themes. It is observed that the sociodemographic characteristics of the patients do not have a definite effect on the life quality. The scales for assessing life quality may be insufficient, and should not be considered separately from subjective evaluations. It is contemplated that the quality of life is a dynamic measurement affected by many parameters, both clinical and personal. In order to approach holisticly to the quality of life in cancer patients, factors affecting physical, mental, social and spiritual aspects should be examined in more detail.
Keywords:Quality of Life, Pulmonary Cancer, Biopsychosocial approach, Family Medicine