Neoliberal dünyada yeni maneviyat arayışları ve neo-özne: Spiritüel faaliyetlere katılan bireylerin deneyimleri üzerine bir çalışma
New spirituality quest in the late modern world: A qualitative study on the worlds of emotion and meaning of individuals participating in spiritual activities and groups
Yazar: BEYZA KOÇKAYA
Danışman: DOÇ. DR. MERAL TİMURTURKAN
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Geç modern dünyada neoliberal ideoloji bireylerin bedenine ve duygularına sızarak dispositif söylem ve yapılarla onları kontrol etmekte ve denetlemektedir. Neoliberal anlayış bir yandan bireylere sınırsız özgürlük tanırken öte yandan bu özgürlüğü kontrol edecek araç ve pratikleri hegemonik şekilde üretir. Bu dünyanın temel ethosu "mutlu ol", "hazzı yaşa", "zinde kal", "kendi içine dön", "başarılı ol", "sınır tanıma" gibi söylem yapıları ile kurulmakta ve bu yapılar bireyin bedenine, anlam dünyasına tezahür ederek yaşam tarzını biçimlendirmektedir. Birey bu ethosların yarattığı gerilimi aşmak için mutluluk arayışına girmekte, bitip tükenmeyen çabaya sürüklenmektedir. Bu durum literatürde "Homo Sentimentalis'in yükselişi" olarak karşımıza çıkmaktadır. İktidarın duyguları denetleyerek bireyin hangi duygulardan uzak durması veya hangi duyguları benimsemesi gerektiğini dayatır. Birey duygularının yönetimini sağlamak ve ideal duygulara ulaşmak için çeşitli stratejilere ve tüketim pratiklerine başvurmaktadır. Bunlardan biri de son yıllarda yükselişe geçen ve "New Age Hareketlerinin" içinde yer alan spiritüel faaliyetlerdir. Geç modern dönemin popülerleşen, piyasaya eklemlenen ve bireyselleşen maneviyat arayışları olarak da tanımlanan bu yeni çabaların bireylerin gündelik hayattaki deneyimlerini anlamlandırmasında, duygularını ve bedenlerini biçimlendirilmesinde nasıl bir rol üstlendiği sosyolojik bir yaklaşımla araştırılması gereken konular arasındadır. Bu bağlamda söz konusu çalışmada, toplumsal gerçekliğin inşasında ve bireylerin duygularını kontrol etmesinde "alternatif şifa", "bütünsel maneviyat" veya "spiritüel" olarak adlandırılan faaliyetlerin ve grupların rolü, bireylerin söz konusu faaliyetlere dahil olma biçimi ele alınması amaçlanmaktadır. Söz konusu amaç kapsamında amaçlı örneklem yöntemi ile seçilen; yoga, reiki, şifacılık, biyoenerji, alternatif tıp, ayurveda ve benzeri spiritüel destek ağlarına ve eğitim gruplarına katılan 24 birey ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler belli temalar ve alt kodlar doğrultusunda kategorize edilerek tartışılmış ve yorumlanmıştır.

Abstract:
In the late modern world, neoliberal ideology infiltrates the bodies and emotions of individuals and controls and supervises them through dispositive discourses and structures. The basic ethos of this world is established with discourse structures such as 'be happy', 'experience pleasure', 'stay fit', 'return to yourself', 'be successful', 'recognise no boundaries', and these structures are manifested in the individual's body and world of meaning and shape his/her lifestyle. In order to overcome the tension created by these ethos, the individual seeks happiness and is driven to endless endeavour. This situation appears in the literature as 'the rise of Homo Sentimentalis'. By controlling emotions, power imposes which emotions the individual should avoid or which emotions he/she should adopt. Individuals resort to various strategies and consumption practices in order to manage their emotions and achieve ideal emotions. One of these is the spiritual activities that have been on the rise in recent years and are included in the 'New Age Movements'. How these new efforts, which are also defined as the popularised, market-articulated and individualised spirituality pursuits of the late modern period, play a role in making sense of individuals' experiences in daily life and shaping their emotions and bodies are among the issues that need to be researched with a sociological approach. In this context, this study aims to address the way individuals are involved in activities called 'alternative healing', 'holistic spirituality' or 'spiritual'. Within the scope of this purpose, in-depth interviews were conducted with 24 individuals who participated in spiritual support networks and selected by purposeful sampling method. The interviews were categorised, discussed and interpreted in line with certain themes and sub-codes.