Romatoid artritli hastalarda fibromyalji sendromu sıklığı ve hastalık aktivitesi ile ilişkisi
The diagnosis of fibromyalgia syndrome and disease activity in patients with romatoid arthritis
Yazar: AYŞEGÜL KILIÇARSLAN
Danışman: DR. FATMA GÜL YURDAKUL
Sağlık Bakanlığı / Adana Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Romatoid artrit (RA) etiyolojisi bilinmeyen, eroziv sinovit ile karakterize, ilerleyici, otoimmün, inflamatuvar bir hastalıktır. En sık görülen inflamatuvar artrittir. Tüm dünyada görülme oranı yaklaşık %1 'dir. Fibromyalji sendromu (FMS) ise etiyolojisi tam bilinmeyen, altta yatan organik bir hastalık olmadan, yaygın ağrı, kaslarda hassasiyet, yorgunluk, uyku bozuklukları ve duygudurum bozuklukları ile karakterize bir sendromdur. FMS'li hastalarda ellerde artralji ve uzamış sabah tutukluğu görülebilir ve bu durumda erken RA ile ayırıcı tanısı yapılmalıdır. FMS bir dışlama tanısı değildir ve RA gibi inflamatuvar hastalıklara sıklıkla eşlik eder. RA'de FMS sıklığı normal popülasyona göre artmış olmakla birlikte kullanılan tanı kriterine göre oranlar değişmektedir. ACR 1990 kriterlerinin kullanıldığı çalışmalarda RA olgularında FMS sıklığı % 6-17 civarında bildirilmiştir. Bu çalışmada RA'lı hastalarda FMS sıklığı ve FMS'nin hastalık aktivitesi ile ilişkisini incelemek amaçlanmıştır. 
Çalışmaya Eylül 2013 – Eylül 2014 tarihleri arasında, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniği romatizmal hastalıklar izlem polikliniğinde takipli olan 151 RA'lı hasta alındı. Farklı nedenlerle fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğine başvurmuş, 18 yaş üzeri inflamatuar romatizmal hastalığı olmayan 77 hasta kontrol grubu olarak alındı. Hastaların demografik özellikleri, vücut kitle indeksi, sabah tutukluğu süresi, DAS 28, RF ve Anti CCP değerleri, VAS Ağrı, hastanın ve doktorun global değerlendirmesi, RAQOL ve SF 36 skorları kaydedildi. 
RA'lı hastaların %35,1'inde FMS varken, kontrol grubunun %19,1'inde FMS tespit edildi (p=0,015). Hastalar RA VE FMS varlığına göre 4 grupta incelendi (Grup 1: RA +, FMS+; Grup 2: RA+, FMS-; Grup 3 RA-, FMS+; Grup 4: RA-, FMS-). HGD değerleri grup 1'de 5,8±1,9 grup 2'de 1,8±2 grup 3'te 5,2±2,6 ve grup 4'te 1,5±1,6 olarak hesaplandı. DGD skorları grup 1'de 4,4±1,6 grup 2'de 1,7±1,6 grup 3'te 4,3±1,3 ve grup 4'te 1,4±1,3 olarak hesaplandı. Hasta gruplarında hesaplanan DAS28 ortalamaları sırası ile 4,4±1; 2,6±1; 3,4±1 ve 1,7±0,5 olarak bulundu. En yüksek DAS 28 skoru ortalaması grup 1'de en düşük DAS 28 skoru ortalaması ise grup 4'te saptanmıştır. Gruplar arasındaki DAS 28 skoru farkları istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Çalışmaya katılan RA'lı bireyler hastalık aktivitesine göre remisyonda olanlar ve aktif hastalığı olanlar (DAS 28 ≤2,6 ve >2,6) şeklinde ayrılarak DAS 28 parametreleri (ESH, hassas eklem, şiş eklem, HGD) tek tek analiz edildi. Aktif hastalığı olan grupta, şiş ve hassas eklem sayısı, HGD ve ESH düzeyleri anlamlı olarak yüksekti. 
Sonuç olarak; bu çalışmada RA'lı hastalarda FMS sıklığı sağlıklı kontrollere göre daha yüksek bulunmakla birlikte her iki grupta da FMS sıklığının yüksek olması dikkat çekmiştir. Saptanan yüksek FMS oranlarının 2010 ACR FMS tanı kriterleri kullanılmış olması ile ilişkili olabileceği düşünülmüştür. Fibromiyaljili RA hastalarında DAS 28 skorlarının yüksek olduğu dikkati çekmiştir ve DAS 28 parametreleri tek tek analiz edilmiştir. FMS'li hastalarda ESH ve şiş eklem sayısının belirgin yüksek olduğu ve bu hastaların yoğun hastalık aktivasyonu nedeni ile yaygın ağrısı olması, uyku kalitesinin bozulması sonucunda FMS tanısının kolaylaştığı sonucuna varılmıştır. FMS'li hastalarda fonksiyonel yetersizliğin arttığı ve yaşam kalitesinin daha kötü olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Rheumatoid arthritis (RA) is a progressive, autoimmune, inflammatory disease of unknown etiology characterized by erosive synovitis. The worldwide prevalence is around 1%. Fibromyalgia syndrome (FMS) is a syndrome characterized by diffuse pain, tenderness in the muscles, fatigue, sleep disorders and mood disorders without an underlying organic disease. In patients with FMS, arthralgia and prolonged morning stiffness may be seen in the hands and differential diagnosis should be made with early RA. FMS is not a diagnosis of exclusion and is often accompanied by inflammatory diseases such as RA. Although the frequency of FMS in RA has increased compared to the normal population, rates vary according to the diagnostic criteria used. In the studies using ACR 1990 criteria, the frequency of FMS in patients with RA was reported to be around 6-17%. The aim of this study was to investigate the frequency of FMS and the relationship between FMS and disease activity in RA patients.
The study included 151 patients with RA who were followed-up in the rheumatic diseases outpatient clinic of Ankara Numune Training and Research Hospital, Physical Medicine and Rehabilitation Clinic between September 2013 and September 2014. The control group consisted of 77 patients who had applied to physical medicine and rehabilitation outpatient clinic for different reasons and had no inflammatory rheumatic disease above 18 years of age. Demographic characteristics, body mass index, duration of morning stiffness, DAS 28, RF and Anti-CCP values, VAS Pain, global assessment of patient and doctor, RAQOL and SF 36 scores were recorded.
FMS was present in 35.1% of RA patients and FMS was found in 19.1% of the control group (p = 0.015). The patients were examined in four groups according to the presence of RA and FMS (Group 1: RA +, FMS +; Group 2: RA +, FMS-; Group 3 RA-, FMS +; Group 4: RA-, FMS-). HGD values were calculated as 5.8 ± 1.9 in group 1, 1.8 ± 2 in group 2, 5.2 ± 2.6 in group 3 and 1.5 ± 1.6 in group 4. DGD scores were calculated as 4.4 ± 1.6 in group 1, 1.7 ± 1.6 in group 2, 4.3 ± 1.3 in group 3 and 1.4 ± 1.3 in group 4. DAS28 mean values calculated in the patient groups were 4.4 ± 1; 2.6 ± 1; 3.4 ± 1 and 1.7 ± 0.5. The highest DAS 28 score was found in Group 4 and the lowest DAS 28 score was found in group 4. DAS 28 score differences between the groups were statistically significant (p <0.05). Patients with RA who were in remission according to the disease activity and those with active disease (DAS 28 2,62,6 and> 2,6) were analyzed by analyzing the DAS 28 parameters (ESR, sensitive joint, swollen joint, HGD) individually. In the active disease group, the number of swollen and sensitive joints, HGD and ESR levels were significantly higher.
As a result; In this study, the frequency of FMS was higher in patients with RA than in healthy controls, but the frequency of FMS was high in both groups. It was thought that high FMS rates could be related to the use of the 2010 ACR FMS diagnostic criteria. It was noticed that DAS 28 scores were higher in RA patients with fibromyalgia and the parameters of DAS 28 were analyzed individually. It was concluded that the number of ESR and swollen joints was significantly higher in patients with FMS and these patients had diffuse pain due to intensive disease activation, and FMS diagnosis was made easier due to impaired sleep quality. In patients with FMS, functional impairment was found to be higher and quality of life was worse.