Türkçe şiirde lirik ve ideoloji okumaları ve Marksist Bir Ara Konum: Niyazi Akıncıoğlu
The sampling study of lyric poetry and ideology and A Marxi̇st Ara Konum [in between lyri̇c and rethori̇cal di̇scourse]: Ni̇yazi̇ Akıncıoğlu
Yazar: GÜNEŞ SEZEN
Danışman: PROF. DR. SEMİH TEZCAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Bölümü
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tezde, Adorno'nun, kuramsal olarak ortaya koyduğu lirik şiir ve toplum 
ilişkisi, Eagleton'ın katmanlı ideolojisiyle birlikte ele alınarak, özellikle modern 
Türkçe şiir üzerinden bir örnekleme çalışması yapılmaya çalışılmıştır. Lirik şiirin 
bugüne kadarki alımlamalarının tersine, sadece öznel ve bireysel bir şiiri imlemediği, 
öznel bir ifadeyle topluma ve dolayısıyla farklı ideolojik katmanlara göndermeler 
yaptığı vurgusundan hareketle yapılan örneklemeler, ele alınan her şair için farklı
sonuçlar ortaya çıkarmıştır. 
 Özellikle toplumsal ve siyasal değişimlerin ve / veya baskıların arttığı
süreçlerde, şiirin, başlangıçta yüksek sesle retorikleşmek veya lirik bir sessizleşme 
yaşamak arasında gidip geldiği, bunun da Türkçe şiirde çeşitli ara konumlanmalara 
yol açtığı görülmüştür. 
 Modern öncesi süreçte Cenab Şahabettin ve Tevfik Fikret'in, hayal ve hakikat 
ekseninde geliştirdikleri çevre ve yaşam algısı, modern dönemde değişerek 
kullanılmıştır. Ahmet Hâşim'in lirik şiirlerinde muhayyel bir âleme ve zamana, 
Yahya Kemal'de ise eski kültür ve estetiğe duyulan özlemle ilişkili olarak, tarihi 
mekânlara gönderme yapan imler görülmüştür. Asaf Hâlet'in şiirlerinde, dinî ve 
mistik metaforların kullanımı, amaç değil araç olarak görülse de, tercihlerin bu tarz 
metaforlardan oluşmasının anlamlı olduğu ortaya konmuştur. Behçet Necatigil'de, 
baskının, modernleşmenin ve kentleşmenin, arada kalmış bir şairin şiirine ve 
yaşamına bir mikro-evren çizmesi ve sığınmasıyla okunmuştur. 
 Nâzım Hikmet ve Niyazi Akıncıoğlu'nun şiirlerinde ise, toplumcu gerçekçi 
ve Marksist iki şairin, içinde bulundukları düşünce yapısından ve şiirsel anlayıştan 
uzağa kurulmuş yapılar olduğu gözlenmiştir. İlkinin, kadın söylemi açısından, 
ataerkil bir bilinçdışı söylemi bazışiirlerinde kullandığı vurgulanmış; ikincisinin ise, 
gerçekçi anlayıştan uzaklaşan, masalsı ve soyut bir evreni ve şiiri oluşturma çabası
şiirleri üzerinden izlenmiştir. 
 Yapılan tüm bu örnekleme çalışmaları, lirik şiire, bugüne kadarki bakış
açılarından farklı bir ele alış biçimini ortaya koyma denemesi olmuştur. 

Anahtar Sözcükler: Adorno, lirik şiir, ideoloji, Türkçe şiir, örnekleme.

Abstract:
In this thesis, the relationship between lyric poetry and society put forward 
theoretically by Adorno has been approached in relation with Eagleton's layered 
ideology, and a sampling study which focuses especially on Turkish modern poetry 
has been attempted to be conducted. The samplings made with the emphasis, 
contrary to the reception until today of lyric poetry, that lyric poetry does not allude 
only to a subjective and individual poem, but makes references subjectively to 
society and thus different ideological layers, have revealed various outcomes for 
each of the poets discuused. 
It has been discovered that, especially during times of escalated social and 
political change and/or oppression, poetry tends to at first alternate between going 
rhetorical through increased volume or going through a lyric silence, and that this 
situation leads in Turkish poetry to various presentations somewhere between these 
two dominant types. 
The perception of environment and life developed around the axis of dream 
and reality by Cenab Şahabettin and Tevfik Fikret in the pre-modern period, has been 
used during the modern period after going through some changes. Symbols have 
been observed to make references in Ahmet Hâşim's lyric poems to an imaginary 
place and time, and in yahya Kemal's, in accordance with the longing for the old 
culture and aesthetics, to historical places. Even though, the use of religious and 
mystical metaphors in Asaf Hâlet's poems has been considered to be a means rather 
than an end, the fact that such metaphors have been the choice has been deemed 
significant. Betçet Necatigil has been read with the view that oppression, 
modernization and urbanization has depicted a micro-universe to the poetry and life 
of a poet hanging in the balance; in which he has taken refuge. 
In Nâzım Hikmet and Niyazi Akıncıoğlu's poems, structures have been 
observed that have been constructed outside the frame of mind and poetic horizon of 
two poets—one socialist realist and the other, Marxist. It has been emphasized that v 
the former, in terms of female discourse, has used a patriarchal unconscious 
discourse in some of his poems; while it has been observed through the poems of the 
latter that he has digressed from realistic discourse with the attempt to create an epic 
and abstract universe and poetry. 
All the sampling in this study has been an attempt to put forward an approach 
to lyric poetry which is divergent from the points of view exhibited until now. 

Key Words: Adorno, lyric poetry, ideology, Turkish poetry, sampling