Sosyobilimsel konular bağlamının sınıfta kullanılan söylem desenleri ve iletişim yaklaşımları üzerine etkisinin araştırılması
An investigation on the effects of using socioscientific issues as a teaching context on classroom discourse and communicative approaches in science classes
Yazar: SEVİM ALAT
Danışman: PROF. DR. O. SERHAT İREZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Sosyobilimsel konular = Soscioscientific issues ; Söylem desenleri = Discourse patterns ; İletişim = Communication

Özet:
Bu çalışma, SBK bağlamında işlenen derslerin öğrenme ortamlarında kullanılan söylem desenleri ve iletişimsel yaklaşımları üzerine etkisini incelemek için yapılmış, nitel bir çalışmadır. Bu çalışma doğrultusunda, öğretmenlerin klasik yaklaşımla işledikleri dersleri ve SBK bağlamında işledikleri dersleri söylem deseni ve iletişim yaklaşımı açısından karşılaştırılmıştır.

Araştırma, nitel çalışma içinde durum çalışması deseni ile hazırlanmış olup, Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki bir devlet okulunda çalışmakta olan dört fen bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Çalışma süreci boyunca, çeşitli veri kaynakları kullanılmıştır. Bu veri kaynakları, öğretmenlerin derslerini içeren video ve ses kayıtlarıdır.

Çalışmada sınıf içi iletişim yaklaşımları, Mortimer ve Scott (2003) tarafından geliştirilen dört tür iletişimsel yaklaşıma göre; söylem desenleri ise, Lemke'nin (1990) belirlediği üçlü, Scott, Mortimer ve Aguiar'ın (2006) belirlediği zincir ve Schegloff'un  (1978) belirlediği bitişik sözce söylem desenlerine göre analiz edilmiştir.

Araştırma sonunda, çalışmaya katılan öğretmenlerin klasik yaklaşımla işledikleri derslerinde söylem deseni olarak sıklıkla üçlü ve bitişik sözce söylem desenlerini, iletişim yaklaşımı olarak ise etkileşimli otoriter ve etkileşimsiz otoriter iletişim yaklaşımlarını kullandıkları bulunmuştur. Öğretmenlerin SBK bağlamında işledikleri derslerinde ise, üçlü ve bitişik sözce söylem desenlerinin yanı sıra zincir söylem deseninin ortaya çıktığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca diyalojik etkileşimli iletişim yaklaşımının sadece SBK bağlamında işlenen derslerde ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, SBK bağlamında işlenen derslerde öğretmen-öğrenci iletişimin klasik yaklaşımla işlenen derslere göre daha diyalojik olarak gerçekleştiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Sosyobilimsel konular, söylem desenleri, iletişim yaklaşımları, Fen eğitimi

Abstract:
This study is a qualitative study conducted to examine the effect of lessons taught in the context of SBK on discourse patterns and communicative approaches used in learning environments. In line with this study, the lessons taught by teachers with a classical approach and lessons taught in the context of SBK were compared in terms of discourse pattern and communication approach.

The research was prepared with a case study pattern in a qualitative study and was conducted with four science teachers working in a public school within the Ministry of Education. Various data sources were used throughout the study process. These data sources are video and audio recordings that include teachers' lessons.

In  the study, intraclass communicative approaches are analyzed in compliance with four types of communicative approaches improved by Mortimer and Scott (2003); discourse patterns are analyzed in compliance with trio pattern defined by Lemke (1990), with chain defined by Scott, Mortimer and Aquiar (2006) and with Schegloff's (1978) adjacent pair discourse pattern.

At the end of the research, it was found that the teachers who participated in the study frequently used triple and adjacent pair discourse patterns as the discourse pattern, and interactive authoritarian and noninteractive authoritarian communication approaches as the communication approach. In the lessons taught by teachers in the context of SBK, it was concluded that as well as triple and adjacent discourse pattern, the chain discourse pattern emerged. In addition, it was determined that the dialogical interactive communication approach only occurs in the courses taught in the context of SBK. Findings obtained from the study show that teacher-student communication takes place more dialogically in the lessons taught in the context of SBK compared to the lessons taught with the classical approach.

Keywords: Socioscientific issues, discourse patterns, communication approaches, Science education