Ali Şir Nevayi'nin Şeyh San'an destanı (Dil incelemesi-metin-sözlük) /
Yazar: EMEL TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. AZİZ MERHAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ali Şir Nevai = Ali Şir Nevai ; Dil özellikleri = Language features ; Kuş dili = Bird language ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türk destanları = Turkish legends ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çağatayca = Chagatay language ; Şeyh San'an Destanı = Sheikh San'an Epic

Özet:
Ali Şir Nevayi'nin Şeyh San'an Destanı (Dil İncelemesi-Metin-Sözlük) başlıklı bu çalışma Çağatay dili ile ilgili olup destanın transkripsiyonunu, Türkiye Türkçesine çevirisini, dil incelemesini ve söz varlığını kapsamaktadır. Çalışmamızda Ali Şir Nevayi'nin Lisanu't-Tayr'ında da bulunan bu hikâyenin kelime hazinesi tespit edilmiş ve dil kullanımı incelenmiştir. Dil incelemesi kısmına geçmeden önce, Giriş bölümünde Çağatay dili ve edebiyatı, Ali Şir Nevayi'nin edebi şahsiyeti, eserleri ve Şeyh San'an Destanı hakkında bilgi verilmiş ve destanın özeti sunulmuştur. Ardından hâlihazırda elimizde bulunan ve çalışmamızın kaynağını teşkil eden, Fransa Millî Kütüphanesinde (Bibliotèque Nationale de France) Supplèment Turc. 978 numarayla muhafaza edilen BnF nüshasının tavsifi yapılmıştır. Bu bilgilerin ardından elimizdeki nüsha, Türkiye'de ve Özbekistan'da yayımlanmış olan nüshalarla beyit ve söz varlığı açısından karşılaştırılmıştır. Çalışmamızın ikinci ana başlığını oluşturan Dil İncelemesi bölümü; yazım, ses bilgisi ve şekil bilgisi özellikleri olmak üzere üç alt başlıkta ele alınmıştır. Bu bölümde konuya uygun örnekler metinde geçtiği şekil ile italik olarak verilmiş, ayrıca örneğin çevirisi ve geçtiği beyit numarası da belirtilmiştir. Metnin özünü iyi kavramak ve dil incelemesine daha iyi katkı sunmak amacıyla metin Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Çeviri yapılırken anlamı tamamlayacağını ya da pekiştireceğini düşündüğümüz kelime ve ekler parantez içerisinde gösterilmiştir. Sözlük kısmında ise bütün kelimelerin metindeki anlamları ve beyit numaraları verilmiştir. Ayrıca kelimeler arası bağlamın inceleyenlere kolaylık sağlayacağı düşüncesiyle birleşik fiiller ve tamlamalar birlikte alınmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Türk Dili, Çağatayca, Ali Şir Nevayi, Lisanu't-Tayr "Kuş Dili", Şeyh San'an Destanı

Abstract:
This study is related to the Chagatai language analysis. It is named as Ali Shir Navai's Story Sheikh San'an which includes transcription of the story, its Turkish translation and language and vocabulary analyses. Also, this study is one of the stories in Ali Shir Navai's Lisanuttayr which is chosen for finding vocabulary affluence and analysing the usage of language. Before the section of the language analysis, the information about Chagatai language and literature, Navai's literary personality and his works are acquainted. Also Story of Sheikh San'an and it's summary are shared. BnF copy is formed the bases of the study and is tried to describe it's features. This copy is the source of the study we have and it is kept in the National Library in France (Bibliotèque Nationale de France, Supplèment Turc.) with the number 978. Additionally, this copy which exists in Turkey is compared with the published one in Uzbekistan in terms of their verses. The second major title of the Language Analysis section is about the story's writing, phonetic and morphological form. In this section, examples are given in the italic writing form like in text and example's translation and verse number is informed. In order to apprehend the subject well and contribute to language analysis, the text was translated to Turkish. While translating, some words and addings are shown in parentheses which is thought to be complementary and reinforcing. In dictionary part, all words' meanings in text and verse numbers are given. Morever, in case it can help the people who analyse the convenience between the vocabularies, the verbs and phrases are analysed together.

Keywords: Turkic Language, Chagatai, Ali Shir Navai, Lisanu't-Tayr "The Language of the Birds", Story Sheikh San'an