Tasarım eğitiminde proje yürütücülerinin davranışlarınınstüdyo kültüründe öğrencilerin çalışma motivasyonlarına ve yaratıcılıklarına etkisi üzerine bir araştırma
A research on the effect of the behavior of the projectexecutives on students' study motivations andcreativity in studio culture in design education
Yazar: MAHMUT CELALEDDİN KALELİ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ZEKİ TURAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı / Endüstri Ürünleri Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design

Özet:
Bu tez, endüstri ürünleri tasarımı eğitiminin omurgasını oluşturan proje/stüdyo
derslerini veren proje yürütücülerinin kendilerine özgü davranışlarının, stüdyo
kültürü içerisinde öğrencilerin çalışma motivasyonlarına ve yaratıcılıklarına olan
etkisine, bir zamanlar öğrenci rolünü üstlenmiş endüstri tasarımcılarının geçmiş
deneyimlerine şimdiki donanımları ile birlikte geri dönüp bakmaları ve deneyimlerini
yorumlamaları üzerinden gerçekleştirilen araştırmaların perspektifinden
bakmaktadır.
Tezin üzerine temellendiği zemini güçlendirmek adına ilk olarak endüstri ürünleri
tasarımı tarihi, endüstri ürünleri tasarımı disiplininin karakteri, tasarım eğitimi,
eğitim bilimsel yaklaşımlar, öğrenci farklılıkları ve sosyal ağ yapılarının
çözümlenmesinde kullanılan teoriler üzerine genel akademik okumalar yapılmıştır.
Tezin literatür kısmı, ağırlıklı olarak yapılan bu akademik okumalara dayanmaktadır.
Araştırmacının deneyimlediği ve literatürde konuya bakan yönü ile karşılaşılan
sorunların, pratikte yaşanan deneyimlerle mukayese edilebilmesi ve çapraz bir
şekilde okunabilmesi için tezin saha çalışması kısmında, araştırmacının bakış açısını
yansıtmasını ve elde ettiği bulguları yorumlamasını olanaklı kılan, nitel araştırma
yöntemleri kullanılmıştır. Bu bağlamda mezuniyetleri üzerinden belli süre geçmiş,
endüstri tasarımcıları evrenini dengeli bir şekilde temsil ettiği değerlendirilen ve
amaçlı örneklem yöntemi ile seçilmiş örneklem kümesine başarılı ve yetkin bir proje
yürütücüsünde bulunmasını bekledikleri nitelikler ve davranışlar ile bunların
yansımalarına yönelik algılarını ortaya çıkarabileceği değerlendirilen, yarı
yapılandırılmış görüşmelerde çeşitli sorular yöneltilmiştir. Bu görüşmeler cep
telefonunun ses kayıt özelliği ile kaydedilmiş, ardından metne geçirilmiş ve elde
edilen veriler tematik analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Bu çözümlemeler
yürütücülerin nitelikleri ve davranışları olmak üzere iki ayrı başlık altında
incelenmiştir.
Yürütücülerin niteliklerine yönelik yapılan tematik analiz çözümlemesinde kodlar,
alt kategoriler, kategoriler ve temalar elde edilmiş ve çark şeklinde tablolaştırılmıştır.
Bu tablonun araştırmaya katılan örneklem kümesinin başarılı ve yetkin bir proje
yürütücüsünde bulunması gerektiğini düşündükleri niteliklerin toplu bir fotoğrafını
sunduğu değerlendirilmektedir.

ii

Yürütücünün davranışlarına ve bu davranışların öğrencilerin çalışma motivasyonları
ile yaratıcılıklarına nasıl yansıdığına yönelik paralel kodlama olarak
adlandırılabilecek ikinci tematik analiz çözümlemesinde ise "teknik ve eğitim
bilimsel davranışlar" ve "karaktere dönük davranışlar" olmak üzere iki kategori elde
edilmiştir. Elde edilen bu kategorilerdeki, alt kategorileri oluşturan davranışlar ise
çapraz bir şekilde "yetersiz davranışlar", "ölçülü davranışlar", "aşırı davranışlar"
olmak üzere sınıflandırılmış ve dairesel bir şekilde tablolaştırılmıştır. Bu ikinci
tablodaki davranışlar, proje süreçleri içerisindeki yansımaları ve sonuçları
bakımından elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiş ve resmedilmiştir.
Çalışmanın sonunda yürütücü aktörlerin davranışları ve bu davranışların sonuçları
stüdyo kültürü içerisinde, "aktör network" ve "kara kutu" teorileri temelinde
çözümlenmiş tüm aktör, aktant ve ajan temsilleri arasındaki iletişim ilişkileri
zemininde ve proje süreçleri bağlamında tartışılmıştır. Yürütücü aktörlerin tüm
kategorilerdeki yetersiz ve aşırı davranışlarının öğrenci aktörlerle aralarındaki
iletişim ilişkisinin gerçekleştiği iletişim kanalını daralttığına ve onların çalışma
motivasyonları ile yaratıcılıklarını olumsuz yönde etkilediğine dair güçlü veriler elde
edilmiştir. Diğer yandan ölçülü davranışların ise iletişim kanalını genişlettiğine ve
öğrencilerin çalışma motivasyonları ile yaratıcılıklarında olumlu bir provokasyonu
ve sıçramayı tetiklediğine yönelik güçlü bulgulara ulaşılmıştır.
Araştırmanın bir diğer önemli sonucu ise, katılımcılara yöneltilen ve proje
yürütücülerini insan ve insan olmayan varlıklara benzetmelerini talep eden sorulara
verilen yanıtların elenerek ve yorumlanarak, sosyal açıdan ve derslerde baskın olarak
kullandıkları davranışlar açısından güçlü eğretilemelere ulaşılmış olmasıdır. Mecaz
anlamın ifadedeki gücünü arkasına alan bu arındırılmış ve gruplandırılmış çapraz
eğretilemelerin tablolaştırılması ile eğitim bilimleri alanında da karşılığı bulunan
hoca türlerini betimleyen genel resimlerin tasarım eğitiminin karakterine göre
özelleşmiş bir versiyonuna ulaşıldığı değerlendirilmektedir.

Abstract:
This thesis focuses on the perspective of researches that were conducted through
experience reviews and returning back to the current qualifications, past experiences
of industrial designers who once played students roles, to students' studying
motivations and creativities in studio culture and of peculiar behaviors of project
executives who teach project/studio classes which constitutes backbone of industrial
design education.
In order to bolster up the basis of the thesis, general academic readings were firstly
carried out on the history of industrial product design, the character of the industrial
design discipline, design education, educational scientific approaches, student
differences and theories used in deciphering social network structures. The literature
part of the thesis relies heavily on these academic readings.
Qualitative research methods were used in the field study part of the thesis to enable
the researcher to reflect his/her perspective and interpret the findings in order to be
able to compare and cross-read the problems experienced by the researcher with
regard to the aspects of the subject in the literature and to be read in a cross way.
Within this context, various questions were asked to the sampling set who are
considered to represent industrial designers' universe in a balanced manner and
selected via purposeful sampling method in semi-structured interviews which are
thought to be able to reveal perceptions intended to reflections of qualifications and
behaviors that are expected to be found in a successful and qualified project
executive. These interviews were recorded with the voice-recording feature of the
mobile phone, then transcribed to the text and the data obtained were analyzed by
thematic analysis method. These analyzes are examined under two separate headings
as the qualifications and behaviors of the executives.
In the solutions of the thematic analysis of the qualifications of the executives; codes,
sub-categories, categories and themes were obtained and indicated in a table in the
form of wheel. The table evaluates that the sample set participating in the research
presents a collective photograph of the qualifications that they think should be
present in a successful and competent project executive.

iv

In the second thematic analysis, which can also be called as parallel coding
conducted for how executive behaviors reflect on students' studying motivations and
creativities, two categories; "technical and educational scientific behaviors" and

"character-oriented behaviors" were obtained. The behaviors constituting the sub-
categories of these categories were classified as inadequate behaviors, moderate

behaviors and extreme behaviors in a crossway and were indicated in a table in the
form of a wheel. The behaviors in this second table are evaluated and illustrated in
the light of the data obtained in terms of their reflections and results in the project
processes. At the end of the study, the behaviors of the executive actors and the
results of these behaviors were discussed in the studio culture, based on the
communication relationships between all actor, actant and agent representations,
which were deciphered based on"actor network" and "black box" theories and in the
context of the project processes.
In this study, strong data were obtained that the inadequate and excessive behaviors
of the executive actors in all categories were related to the communication
relationship between the student actors, narrowed the communication channel and
negatively affected their motivation and creativity. On the other hand, it was found
that moderate behaviors widened the communication channel and triggered a positive
provocation and jump in students' motivation and creativity.
Another important result of the research is that the answers to the questions directed
to the participants and asking them to compare the project executives to human and
non-human beings are eliminated and interpreted, and social metaphors and strong
behaviors that are dominant in the lessons have been achieved. It is considered that
by the tabulation of these purified and grouped cross metaphors, which gains the
strength of metaphor meaning to be used for the expression, a customized version of
the general paintings, also corresponding in the field of educational sciences, which
counters in the field of educational sciences, is reached according to the character of
design education.