Max Von Oppenheim'ın Osmanlı Devleti'ndeki siyasi ve kültürel faaliyetleri 1886-1918
Max Von Oppenheim's political and cultural activities in the Ottoman Empire
Yazar: SAFA FURKAN KARACAKAYA
Danışman: PROF. DR. CEZMİ ERASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Almanya = Germany ; Dünya Savaşı I = World War I ; Kültürel etkinlikler = Cultural activities ; Mısır = Egypt ; Oppenheim, Max Freiherr von = Oppenheim, Max Freiherr von ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Türk-Alman ilişkileri = Turkish-German relations

Özet:
Bu çalışma, 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Almanya İmparatorluğu adına Mısır'da ve Osmanlı Devleti'nde siyasi faaliyetler yürütmüş olan Max Freiherr von Oppenheim'ın (1860-1946) faaliyetlerini incelemiştir. Çalışmada uzun yıllar Osmanlı topraklarına yönelik siyasi ve kültürel faaliyetlerde bulunmuş olan Oppenheim'ın hangi amaçlar doğrultusunda hareket ettiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda tez hazırlanırken Oppenheim'ın faaliyetleri hakkında bilgi içeren Osmanlı arşivi belgeleri, kendi hatıraları ve yazmış olduğu eserler ile onun hakkında yapılmış diğer inceleme türünde eserlerden yararlanılmıştır.
1896 yılından 1909 yılına kadar Kahire'deki Alman konsolosluğunda görevli bulunan Oppenheim, Alman Dışişlerine İslam ve dünya meselelerine dair çok sayıda rapor yazmıştır. 1909 yılında İngiliz ve Fransızların baskıları sonucunda Mısır'dan ayrılmak zorunda kalan Oppenheim, 1911-1913 yılları arasında Suriye Vilayeti'ne bağlı Tel Halef harabelerinde arkeolojik kazılar yapmıştır. Bu tarihler arasında bölgede sadece arkeolojik kazılar yapmakla kalmayan Oppenheim, Mısır'da çalıştığı dönemde bulunduğu siyasi faaliyetlerine devam etmiş sadece resmi bir görevi bulunmamıştır.
1914 yılında Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine Oppenheim, Almanya adına kariyerindeki en önemli göreve getirilmiştir. Almanya'nın İngiltere, Fransa ve Rusya ile savaşa girmesinin ardından, bu ülkelerin sömürge topraklarında yaşayan Müslümanların ayaklanma ve isyan çıkarmalarını içeren bir program hazırlayan Oppenheim, bu programı uygulamaya geçirmekle görevli olacak olan "Nachrichtenstelle für den Orient" (NfO) isimli teşkilatı kurmuştur. Almanya Dışişleri Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren bu teşkilat savaş boyunca aktif olmuştur. 1915 yılında programının uygulanması için kilit öneme sahip olan ve Almanya'nın savaşta müttefiki olan Osmanlı Devleti'ne gelen Oppenheim, burada diğer ülkelerde çıkarılacak isyanların koordine edilmesini sağlamış, Osmanlı Devleti'ne bağlı Arap aşiretlerinin ilan edilmiş olan cihada katılmalarına çalışmış ve son olarak da Almanya'nın Osmanlı Devleti'ndeki iktasadî çıkarlarını geliştirmek için fırsatlar oluşturmuş ve propaganda yapmıştır. Bunun için 1915 yılında geldiği İstanbul'da İstanbul Almanya Sefaretine bağlı olarak "Kaiserlich Deutsche Botschaft Nachrichtenstelle Konstatinople" (Dersaadet Almanya Sefareti İstihbarat Riyaseti) isimli teşkilatı kurmuştur.

Abstract:
This thesis examines the activities of Max Freiherr von Oppenheim who acted on behalf of the German Empire during the Wilhelmine Period. The purpose of this study is to clarify the aims and motivations of Oppenheim during these years. In this regard the sources are the Ottoman archives, which includes significant information about the activities, Oppenheim's own books and other researches that had been done about him.
Working in Cairo until 1909, Oppenheim wrote countless of reports to German Foreign Ministry about the Islamic World and their problems. In 1909, French and English pressure was finally enough for Germany to dismiss Oppenheim and he gave up his post in the consulate. But Oppenheim did not want to leave the area and he appealed for an excavation permission to Ottoman government about the Tel Halef ruins which he discovored in 1899. With the permission he acquired, Oppenheim started his excavation in 1911 but he furthermore continued his activities like he was still Consulate's employee.
Oppebheim's career had reached a peak when the First World War broke out. Germany's declaration of war to England, France and Russia brought Oppenheim a chance to finally carry out his plans about the Islam and the Muslims. In October 1914 he wrote a memorandum in which he asserts the need for Muslim subjects of the Entente Powers to rebel against them. He later established "Nachrictenstelle dür den Orient" (NfO) to implement his plans. NfO's primary task was to carry Oppenheim's memorandum into action. Acting under the German Foreign Ministry, NfO stayed active until the end of the war. On the other hand, Oppenheim himself came again to Ottoman Empire in 1915 to personally execute the plans. Alongside the encouragement of rebellions he tried to expand Germany's economic interests in the Ottoman Empire. In İstanbul, he organised "Kaiserlich Deutsche Botschaft Nachrichtenstelle Konstatinople" -a new institution- for these purposes.