Malumat Gazetesi (1911) üzerine bir inceleme /
Yazar: AFAG MUSTAFAYEVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHDİ GENCELİ
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Biyografi = Biography ; Gazeteler = Newspapers ; Malumat gazetesi = Malumat newspaper ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
XX. asır pek çok açıdan değişim çağıdır. Bütün dünyada olduğu gibi Çarlık Rusyasında da ciddi değişimler, gelişmeler oldu. Dahası, Çarlık bu yüzyılda yerini Bolşeviklere bıraktı. Çarlığı yıkıma götüren sürecin başlangıcını 1905 Rus-Japon Savaşında aramak yanlış olmaz. Milletler hapishanesi olan Çarlık Rusyasında, bu tarihten sonra ciddi kolaylıklar görülmüş, esneklikler yaşanmıştır. Bu rahatlığın izlenebildiği en önemli noktalardan biri de matbuattır.
Azerbaycan matbuat tarihinin kökü çok eski olmamakla birlikte XIX. asrın ikinci yarısına dek uzanır. Bir dönem Çarlık baskısıyla peşpeşe kapanan gazete ve dergilerin neşri ancak 1905 sonrasında, büsbütün bir rahatlıkla olmasa da eskiye nazaran çok daha esnek bir ortamda, gerçekleşebilmiştir. Bu gazetelerden birisi de Malumat'tır. Gazetenin amacı, yine gazetede yapılan beyanata göre hiçbir şahsi davaya kapılmadan tamamen millet için rehber olunacak ve Müslümanların telakki ve tealisine çalışmaktır. Gazete, 2 Temmuz 1911 ile 18 Ağustos 1911 tarihleri arasında Azerbaycan'da yayımlanmıştır. Bu çalışmada Malumat gazetesinin,  incelemesi yapılmış, yazar ve konu fihristi çıkarılmıştır. Çalışma bir giriş ile dört ana bölümden oluşmaktadır. 
Giriş bölümünde, 1911 yılına kadar olan Azerbaycan matbuat tarihi hakkında bilgi verilmiş ve çalışmanın önemi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, Malumat gazetesi, şekil özellikleri ve muhteva bakımından incelenmiş, devamında gazetedeki yazarların biyografilerine yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, yazar adlarına ve konularına göre Malumat gazetesinin fihristi yer almaktadır Üçüncü bölümde, Malumat gazetesinde hakkında sıkça yazılara rastlanılan ve Azerbaycan edebiyatı için büyük önem taşıyan Mirze Aliekber Sabir'in biyografisi ve gazetede ona ithafen yazılmış yazılar bulunmaktadır. Dördüncü bölümde, seçme metinler Latin harflerine aktarılmıştır. Bu metinler seçilirken çalışmanın gayesi ve buna bağlı olarak da metinlerin içeriği değerlendirilmiştir. Son bölümde ise ekler vardır.

Abstract:
In this thesis, the newspaper Malumat, which was published in Azerbaijan between July 2, 1911, and August 18, was examined and its author and subject index was published. The thesis consists of an introduction and 4 main parts.
In the introduction, information about the history of the Azerbaijani press until 1911 is given.
In the first part, the newspaper Malumat was examined in terms of its shape features, and content, and then the biographies of the authors in the newspaper were given.
In the second part of the thesis, there is an index of Malumat newspaper according to author names and topics.
In the third part, there is a biography of Mirze Aliekber Sabir, who has frequent articles on this subject in Malumat newspaper and which is of great importance for Azerbaijani literature, and articles dedicated to him in the newspaper.
In the fourth chapter, the selected texts are translated into Latin letters.