Hodgkin dışı lenfoma hastalarında pozitron emisyon tomografisinden hesaplanan indekslerin kemoterapi cevabını belirlemedeki yeri
The role of index values obtained from positron emission tomography for predicting prognosis in patients with Non-Hodgkins lymphomas
Yazar: BURCU DİRLİK SERİM
Danışman: PROF. DR. GÜLAY DURMUŞ ALTUN
Trakya Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Dahili Tıp Bilimleri Bölümü / Nükleer Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Hematoloji = Hematology ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Beyin = Brain ; Dalak = Spleen ; Karaciğer = Liver ; Lenfoma-non Hodgkin = Lymphoma-non Hodgkin ; Mediastinum = Mediastinum ; Pozitron emisyon tomografi = Positron-emission tomography ; Prognoz = Prognosis ; Tomografi-emisyon-bilgisayarlı = Tomography-emission-computed

Özet:
Lenfoid dokunun klonik proliferatif hastalığı olan non-hodgkin lenfoma genel olarak orta yaş ve daha yaşlı erişkinlerin hastalığıdır. Bu hastalarda klinik evre ve prognostik faktörlerin tespiti, etkin başlangıç tedavisinin belirlenmesinde önemlidir. F18 FDG PET/BT görüntülemesi non-hodgkin lenfomalı hastalarda evreleme, yeniden evreleme, uygun biyopsi alanını belirleme, tedavi yanıtını, kemosensitiviteyi ve tedavi sonrası rezidü hastalığı değerlendirmede önemli yere sahip fonksiyonel görüntüleme yöntemidir. Literatürde F18 FDG PET/BT'yi prognoz öngörmede ön plana çıkaran çok sayıda çalışma olması, görüntülemelerden elde edilecek anlamlı kantitatif parametrelerin prognoza, IPI skoruna veya tedaviye yanıt kriterlerine katkısını düşündürmektedir. Bizim çalışmamızda, NHL'lı hastalarda tedavi öncesinde yapılan başlangıç FDG-PET/BT görüntülemelerinde elde edilen mediasten, karaciğer ve beyin indeksleri değerlerinin hastalığın prognozunu öngörmedeki değerinin belirlenmesi hedeflendi.Çalışmamızda Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Nükleer Tıp Anabilim Dalı'nda Aralık 2009 ile Temmuz 2011 tarihleri arasında histopatolojik olarak Non-Hodgkin Lenfoma tanısı almış ve PET/BT taraması yapılan 31 hastanın verileri retrospektif olarak değerlendirildi.Çalışmaya alınan 31 hastanın 18'i kadın, 13'ü erkek; yaş ortalaması 58 ±13 (18-79) idi. NHL tanılı hasta grubu 7 farklı alt gruptan oluşmaktaydı; 14 hasta diffüz büyük B hücreli, 6 hasta agresif B hücreli, 4 hasta B hücreli, 3 hasta anaplastik T hücreli, 2 hasta foliküler hücreli, 1 hasta marjinal zon ve 1 hasta mantle hücreli lenfoma.Tedavi öncesi PET/BT görüntülerinden hesaplanan mediasten (p=0.008), karaciğer (p=0.02) ve beyin (p=0.022) indeks değerleri tedavi öncesinde yapılan evreleme ile ilişkiliydi. Tedavi öncesi PET/BT'de mediasten (p=0.61), karaciğer (p=0.65) ve beyin (p=0.58) indeks değerlerinin prognozla istatistiksel olarak ilişkisi saptanmadı. Tedavi öncesi PET/BT'de mediasten (p=0.24), karaciğer (p=0.24) ve beyin (p=0.26) indeks değerlerinin tedavi öncesi yapılan IPI skoru ile istatistiksel olarak ilişkisi saptanmadı.Rutinde lenfoma görüntülemesinde değerlendirdiğimiz bir parametre olan dalak/karaciğer oranını çalışmamızda prognoz öngörmedeki yeri açısından kantitatif bir parametre olarak kullandık. Tedavi öncesi PET/BT görüntülemesinden elde edilen dalak/karaciğer oranının tedavi öncesi PET/BT'de hesaplanan karaciğer (p=0.002), mediasten (p=0.007) ve beyin (p=0.001) indeks değerlerinin herbiri anlamlı olarak ilişkiliydi. Tedavi öncesi PET/BT görüntülemesinde hesaplanan dalak/karaciğer oranının tedavi sonrası PET/BT görüntülemesine göre yapılan sonuç değerlendirme ile istatistiksel olarak ilişkisi saptanmadı (p=0.461). Ayrıca tedavi öncesi PET/BT görüntülemesinde hesaplanan dalak/karaciğer oranının tedavi öncesi evre (p=0.094) ve IPI skoru ile istatistiksel olarak ilişkisi saptanmadı (p=0.626).Tedavi öncesi PET/BT görüntülerinden hesaplanan karaciğer, mediasten ve beyin indeks değerlerinin tedavi öncesi evre ile ilişkisi tedavi planlaması açısından anlamlıdır. Bu küçük hasta grubunda prognoz tayiniyle ilgili yeterli sonuç alınamasa da; başlangıç evresiyle tedavi öncesinde yapılan PET/BT görüntülemesinden hesaplanan karaciğer, mediasten ve beyin indekslerinin doğrusal ilişki gösteriyor olması, lenfomalı hastalarda diğer klinik parametrelerin yanısıra evreleme çalışmasında yeni bir parametre kullanıma girmesinde öncü olabilecektir. Bu konuda prospektif, çok merkezli, geniş hasta sayılarıyla yapılacak ileri çalısmalara ihtiyaç vardır.Anahtar kelimeler: Non Hodgkin Lenfoma, karaciğer, dalak, mediasten, beyin, indeks, IPI (uluslararsı prognostik indeks), pozitron emisyon tomografisi (PET), SUV (standart tutulum değeri)

Abstract:
Non-hodgkin?s lymphoma (NHL) is a heterogeneous group of clonal proliferative disease that originate in lymph nodes or extranodal lymphatic tissues. NHL is often a disease of middle-aged and older adults. Identifying prognostic factors and clinical staging is important for choosing the adequate initial therapy. F18 FDG PET/CT scan is a significant functional imaging tool for NHL patients in staging, re-staging, defining the adequate biopsy side, theraphy response, determinating chemosensitivity and residu disease after therapy. Several studies were presented about predicting prognosis with F18 FDG PET/CT scan. Thus give rise to thought the contribution of quantitetive parameters obtained from PET scan for predicting prognosis, IPI score system and therapy responce criterias. In this study the role of liver, mediastinum and brain index values obtained from initial F18 FDG PET/CT scan for predicting prognosis in NHL patients are investigated.The data of 31 non-Hodgkin?s lymphoma patients, pathologically diagnosed, admitted to the Department of Nuclear Medicine, Medical Faculty of the University of Trakya, between December 2009 and July 2011 were retrospectively analyzed.There were 13 males and 18 females, ranging in age from 18 to 79 years with an average of 58±13 years. Patient group were consisting 7 different subgroups, histological distribution of patients was as follows: 14 patients diffuse large B cell, 6 patients agresive B cell, 4 patients B cell, 3 patients anaplastic T cell, 2 patients follicular cell, 1 patient marginal zone and 1 patient mantle cell.There was statistically significant relationship between mediastinum (p=0.008), liver (p=0.02) and brain (p=0.022) index values obtained from initial PET/CT scan and pre-treatment staging.There was no significant relationship between mediastinum (p=0.61), liver (p=0.65) and brain (p=0.58) index values obtained from initial PET/CT scan and the end point due to post treatment PET/CT scan.There was no significant relationship between mediastinum (p=0.24), liver (p=0.24) and brain (p=0.26) index values obtained from initial PET/CT scan and IPI score before threrapy.Spleen/liver ratio as routinely evaluated in PET/CT scan of lymphoma patients is also used as a quantitive parametre for contribution to predict prognosis.There was statistically significant relationship between spleen/liver ratio obtained from initial PET/CT scan and mediastinum (p=0.007), liver (p=0.002) and brain (p=0.001) index values obtained from initial PET/CT scan.There was no significant relationship between spleen/liver ratio obtained from initial PET/CT scan and the end point due to post treatment PET/CT scan (p=0.461).There was no significant relationship between spleen/liver ratio obtained from initial PET/CT scan both pre-treatment staging (p=0.094) and IPI score before threrapy (p=0.626).In our study, mediastinum, liver and brain index values obtained from initial PET/CT scan were determinated significantly related with pre-treatment staging. Therefore this is impotant for initial therapy approach. In this small patient group results were inadequate for prognosis prediction. The significant relation between pre-treatment staging and mediastinum, liver and brain index values obtained from initial PET/CT scan, may lead to a brand new parameter for staging beside clinical parameters in NHL patients. Multicentric studies with larger patients groups are needed to identify parameters contributing prognosis prediction in non-Hodgkin?s lymphoma patients.Key words: Non-Hodgkin?s lymphoma, liver, spleen, mediastinum, brain, index, IPI (international prognostic index), PET (positron emission tomography), SUV(standart uptake value).