Bir baskı aracı olarak gıdanın dış politikada yeri ve kullanımı
Food as an instrument of foreign policy: Its place and leverage
Yazar: FUNDA ERSOY
Danışman: PROF. DR. ŞENOL KANTARCI
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Gıda egemenliği = Food sovereignty ; Gıda güvenliği = Food safety ; Gıda politikaları = Food policies ; Gıda ürünleri = Food products ; Rusya = Russia ; Türkiye = Türkiye ; Ukrayna = Ukraine ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışmanın amacı, gıdanın bir baskı aracı olarak dış politikada yerinin ve kullanımının mercek altına alınmasıdır. Bu çerçevede, gıda güvenliği ve gıda egemenliği ile güvenlikleştirme kavramları ön plana çıkmaktadır. Gıda güvenliği kavramı, devletlerin dış politika tercihlerini uygularken dayandıkları güvenli bir yastık işlevi üstlenmektedir. Gıda egemenliği kavramı, ülkelerin dış politika kararlarının isteklerine uygun olarak belirlenmesini sağlayan ya da tam aksi bir biçimde, şayet gıda egemenliklerini kaybetmişlerse, bunu yapamamalarına neden olan unsur olarak belirmektedir. Güvenlikleştirme kavramı ise gıdanın dış politika kullanımını kolaylaştıran uygulamaların anahtarı konumundadır. Çalışmada kullanılan bu kavramlar, gıdanın dış politikada nasıl kullanıldığı sorusuna cevap ararken birer sütun vazifesi görmüştür. Liberal ticaret kurallarından korunmak maksadıyla başvurulan ekonomik yaptırımlar, gıda güvenliği kılıfı altında işlev kazanırken; ithal ikameci korumacı politikalar, gıda egemenliği kavramı altında kendisine yer bulmaktadır. Güvenlikleştirme yoluyla da bu iki kavramın dış politika amaçlarına uygun bir şekilde uyarlanması kolaylaştırılmaktadır. 
Bu çalışmada, gıda sisteminin uluslararası yapı içindeki gelişiminin genel çerçevesi çizildikten sonra gıdanın bir baskı aracı olarak dış politikadaki rolü belirli bir ülke ya da dış politika olayı temelinde analiz edilmiştir. Bu şekilde, örnek olay veya ülke bazında yapılan incelemelerden faydalanılarak gıdanın dış politikaya etkisine dair bir çıkarıma ulaşılmaya çalışılmıştır. Buna göre, gıda sistemi mevcut uluslararası sistemin bir yansımasıdır ve elindeki her türlü güçten en iyi şekilde yararlanıp uluslararası sistemi kendi lehine kullanmayı başaran ülkeler gıda konusunu dış politika amaçlarına uygun şekilde yönlendirebilmektedirler. Böylece, gıdanın tek başına bir dış politika aracı olarak kullanımının etkisi sınırlı iken bütüncül bir yaklaşım içinde dış politika hedefleri açısından başarılı sonuçlar elde edilmesine neden olmaktadır. Bu çerçevede, Küba örneği ile Ukrayna meselesi yanında Türk-Rus ilişkilerinde gıda güvenliği konusu incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Gıda Güvenliği, Gıda Egemenliği, Güvenlikleştirme, Rusya Federasyonu, Ukrayna, Küba, Türkiye.

Abstract:
This study has been written with an objective to shed the light better on the food issue as an instrument of foreign policy. In this context, food security, food sovereignty, and securitization have become discernable pillars of the study. While the concept of food security takes the undesirable burden from the shoulders of the state for difficulties which might arrive in the implementation of foreign policy preferences as a pretext, the concept of food sovereignty appears as the element which enable states enact foreign policy decisions as they wish without any hindrance on their way. If the state does not have it, then it is apt to any imposition on its foreign policy decisions. The concept of securitization, on the other hand, is the prime key for the facilitating use of food as an instrument in the foreign policy area. All of those concepts have made the pillars in the search of the answer to the question how the use of food issue acts as a leverage in the matters of foreign policy. 
In this study, after setting the general framework regarding the food system within the changing international structure, the role of food as an instrument in the foreign policy as a leverage tool has been analyzed within the context of case studies based on a specific country choice or a specific foreign policy event within a limited time period. In this way, a deduction with regard to the use of food in the foreign policy as an instrument has been tried to achieve. In this regard, the conclusion has revealed itself as follows: the food system acts as the mirror of the present international system. Under this structure, countries which preside over the international system best to their advantage in tandem with all kinds of power they have are also able to manage food issue to their best foreign policy interests. Since therefore, within this inclusive approach, the use of food issue has become something more powerful than its limited use as a single-handed instrument. In this context, the Cuban exemplar, Ukraine issue and food security issue in Turkish-Russian relations as well have been examined. 

Keywords: Food Security, Food Sovereignty, Securitization, Russian Federation, Cuba, Ukraine,Turkey.