Bağcılar'da aile sağlığı merkezine kayıtlı 15-49 yaş arası kadın nüfusunda kullanılan doğum kontrol yöntemlerinin ve çiftlerin buna karar verme durumlarının eğitim seviyeleri ve sigara kullanımı ile ilişkisi
The correlation between the chosen contraceptive method and the partner choosing the used method, the educational levels and smoking status among the female population between the ages 15-49 registered to the family and health center in Bagcilar
Yazar: BEYZA ARPACI SAYLAR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile planlaması = Family planning ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Doğum kontrolü = Contraception ; Eğitim düzeyi = Education level ; Kadınlar = Women ; Sigara içme = Smoking ; İstanbul-Bağcılar = İstanbul-Bağcılar

Özet:
Giriş: Çalışmamızda yetişkin üreme çağındaki kadınların kullandıkları aile planlaması yöntemleri ve bu yöntemleri seçmelerinde etkili faktörler değerlendirilmiştir. Sonuçlardan yola çıkarak, kadınların aile planlaması (AP) konusundaki yönelimlerini daha net anlamak; bu sayede birinci basamakta etkili ve yararlı AP danışmanlık hizmeti sunabilmek, kadınların etkili ve güvenli AP yöntemlerine yönelmesini sağlamak, AP hakkındaki bilgi düzeyini artırmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma prospektif, tek merkezli, gözlemsel tanımlayıcı çalışma olarak tasarlanmış bir anket çalışmasıdır. Çalışmaya 01.04.2020-01.08.2020 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Bağcılar Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı nüfustan 15-49 yaş arası, cinsel aktif olan 223 kadın dâhil edildi. İstatistiksel analizde SPSS 20.0 istatistiksel paket programı kullanıldı. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamıza dâhil olma kriterlerine uygun olan 223 kadın dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş ortalamaları 36,3±7,3 (min: 21, maks: 49) yıl idi. Katılımcıların %3,1'inin (n:7) okuma yazması yok, %13,4'ünün (n:30) okuma yazma bilmesine karşın eğitimi yok, %59,1', (n:132) ilkokul mezunu, %15,2'si lise mezunu, %8,9'u (n:20) üniversite mezunu. Katılımcıların %25,1'i RİA, %33,2'si kondom, %13,5'i bilateral tüp ligasyonu yöntemini, %11,7'si geri çekme metodunu kullanırken, %4,5'i (n:10) oral kontraseptif kullanıyor. Çalışmamıza katılan kadınların en çok kullandığı doğum kontrol yöntemi kondom iken, en az tercih edilen yöntem oral kontroseptiflerdir.
Katılımcıların %50,2'si kullanılan doğum kontrol yöntemine kendisinin karar verdiğini belirtirken, %24,7'si kullanılan yönteme eşinin karar verdiğini belirtmiştir.  Kadınların eşlerine oranla doğum kontrol yöntemini belirlemede daha etkin olduğu görülmektedir. Doğum kontrolü tercihini kadınlar yaptığında RİA kullanımının eşleri yaptığındaysa, tüp ligasyonu ve geri çekme yöntemlerinin ön planda olduğu görülmekle beraber, ortak kararda kondom kullanımının oranı yüksekti.
Yaş gruplarına göre tercihlere baktğımızda, 20-29 yaş grubunda kondom kullanımı, 30-39 yaş grubunda RIA kullanımı, 40-49 yaş grubunda tüp ligasyonu yöntemi diğer gruplara göre yüksekti.
18 yaşından erken evlenen katılımcılarda tercih edilen yöntem tüp ligasyonu, 18-24 ve 25-34 yaş gruplarında evlenen katılımcılarda kondom kullanımı diğer gruplara göre yüksekti.
Parite sayısı sıfır olan katılımcılarda kondom kullanımı ve yöntem kullanmamak, parite sayısı bir olan katılımcılarda kondom kullanımı, parite sayısı iki ve üstü olan katılımcılarda kondom ve RİA kullanımı diğer yöntemlere göre yüksek oranda tercih edilmekteydi.
Okuma yazması olmayanlarda RİA kullanımı, lise ve üniversite mezunu olanlarda kondom kullanım oranları yüksekti.
Katılımcılardan sigara içmeyenlerin %32,8'i kondom kullanımını, %25,7'si RİA, %13,7'si tüp ligasyonu yöntemini, %10,4'ü geri çekme yöntemini tercih ederken, %4,9'u hap kullanıyor. Sigara içenlerin %35,0'i kondom kullanırken, %22,5'i RİA, %12,5'i tüp ligasyonu yöntemini, %17,5'i geri çekme yöntemini tercih ederken, %2,5'i hap kullanıyor.
Sonuç: Çalışmamızda katılımcıların yaşı, evlilik yaşı, eğitim durumu, çiftlerin kullanılan yönteme karar verme durumu ve parite sayıları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Buna karşın sigara kullanımı ile kullanılan doğum kontrol yöntemi arasında anlamlı fark saptanmamıştır.
 Etkili ve modern AP yöntemi kullanımının istenilen seviyede olmadığı görülmüştür. Toplumdaki bireylerin eğitim ve gelir düzeylerinin artırılması, AP danışmanlığının ve AP hizmetlerinin yaygınlaştırılması etkili ve modern AP yöntemlerinin kullanımını artıracaktır. AP danışmanlığı ve AP hizmetlerinin verilmesinde aile hekimlerine önemli görevler düşmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aile Planlaması, Eğitim Düzeyi, Sigara

Abstract:
Introduction: In our study, family planning methods used by women of reproductive age and the factors affecting their choice of these methods were evaluated. Based on the results, to understand more clearly the orientation of women in family planning (FP); In this way, it is aimed to provide effective and useful FP counseling services in primary care, to enable women to turn to effective and safe FP methods, and to increase the level of knowledge about FP.
Materials and Methods: This is a prospective, single-center, observational descriptive survey designed as a study. 223 women, who are registered in the Health Sciences University Haseki Health Application and Research Center Bağcılar Education Family Health Center between 01.04.2020-01.08.2020,  were included in the study. SPSS 20.0 for Windows program was used for statistical analysis. Statistical alpha significance level was accepted as p<0.05.
Results: 223 women who met the inclusion criteria were included in our study. The mean age of the participants was 36.3±7.3 (min: 21, max: 49) years. 3.1% (n:7) of the participants are illiterate, 13.4% (n:30) are literate but have no education, 59.1% (n:132) are primary school graduates, 15.2%  of them are high school graduates, and 8.9% (n:20) are university graduates. While 25.1% of the participants used IUDs, 33.2% used condoms, 13.5% used the bilateral tubal ligation method, 11.7% used the withdrawal method, 4.5% (n:10) used oral contraceptives. The most commonly preferred contraceptive method by the women participating in our study are condoms, while the least preferred methods are oral contraceptives.
While 50.2% of the participants stated that they decided on the birth control method used, 24.7% stated that their spouses decided on the method used. It is seen that women are more effective in determining the contraceptive method compared to their spouses. Tubal ligation and withdrawal methods were preferred at a higher rate when women preferred IUD use, whereas condom use rate was high in the consensus decision.
When we look at the preferences by age groups, condom use in the 20-29 age group, IUD use in the 30-39 age group, and tubal ligation method in the 40-49 age group were higher than in the other groups.
Tubal ligation was the preferred method for the participants who got married before the age of 18, and condom use was higher in the participants who got married in the 18-24 and 25-34 age groups compared to the other groups.
While the use of condom and not using any method was preferred by participants with zero parity, the use of condom was preferred by primiparous participants, and the use of condom and IUD was preferred by participants with two or more parities.
IUD use rates were highest among illiterate people, and condom use rates were highest in the high school and university graduates.
Among the non-smokers, 32.8%  use condoms, 25.7% use IUD, 13.7% decide on undergoing tubal ligation, 10.4% perform the withdrawal method, 4.9% use pills. 35.0% of smokers use condoms, 22.5% use IUD, 12.5% decide on undergoing tubal ligation, 17.5% perform the withdrawal method, 2.5% use pills.
Conclusion: In our study, a statistically significant difference was found between the age of the participants, the age of marriage, the education level, the decision of the couples on the method used and the parity numbers. However, no significant difference was found between smoking and the contraceptive method used.
 It has been observed that the use of effective and modern AP method is not at the desired level. Increasing the education and income levels of individuals in the society, and disseminating FP counseling and FP services will increase the use of effective and modern FP methods. Family physicians have an important role in providing FP counseling and FP services.

Keywords: Family Planning, Education Level, Smoking