Roma Cumhuriyet Dönemi Anadolu Akdenizi'nde kamu mali yönetiminin değerlendirilmesi
Evaluation of Public Financial Management in Anatolian Mediterranean region during the Roman Republic Period
Yazar: BAYKAL DENİZ ATİLLA
Danışman: PROF. DR. MURAT ARSLAN
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Eski Çağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Roma Dönemi = Roman Period

Özet:
Quaestor'luk görevi Roma Tarihi'ndeki en eski magistratus'luk makamlarından biri olarak kabul edilmektedir. Tacitus'a (MS 56 – 120) göre quaestor'luk makamı krallar henüz hüküm sürüyorken kurulmuştu. Titus Livius (MÖ 59 – MS 17) ve çağdaşı Dionysios Hallikarnassos (MÖ 60 – 7) ve sonrasında Plutarkhos (MS 46 – 120) ise quaestor görevinin Roma Cumhuriyet Dönemi'nde oluşturulduğunu öne sürmüşlerdir. 
Her ne kadar MÖ 449 yılında düzenlenen On İki Levha Kanunları'nda geçen quaestores parricidii görevinin yargısal nitelikli bir görev olduğu öne çıksa da zamanla quaestor'luk görevi mali yönetim ve denetimden sorumlu magistratus'luk makamına dönüşmüştür. Cumhuriyet Dönemi'nin başlarında quaestores aeraii adı verilen sadece 2 quaestor görevlendirilmekteydi. Roma şehrinde görev yaptıklarından quaestores urbani olarak da isimlendirilen bu memurlar Saturnus Tapınağı'ndaki kamu hazinesi'ni [aerarium] yönetirlerdi. İlerleyen zamanlarda consul'lara savaşlarda yardımcı olmak üzere quaestores militares olarak bilinen quaestor'lar atandı. Roma'nın genişlemesi ve eyaletlerin ortaya çıkmasıyla quaestor'ların görev kapsamı ve sayıları da değişime uğradı; MÖ ca 421 yılında 4, Kartaca Savaşları (MÖ 264 – 146) sırasında 8, Sulla (MÖ 82 – 79) zamanında 20, Caesar (MÖ 49 – 44) zamanında ise 40 quaestor vardı. Cursus honorum'a başlangıç adımı olarak, her yıl comitia tributa tarafından yapılan quaestor seçimlerine aday olmak için yaklaşık 10 yıllık bir askeri tecrübenin yanı sıra belirli bir yaş şartı da aranmaktaydı. Görev için en erken yaş uzun bir süre 27 olarak belirlenmişti. Sulla, bu yaş sınırını 30'a yükseltti. Görevin bir diğer önemli özelliği ise, her quaestor'un göreve başladığı yıl aynı anda Senatus üyesi sayılmasıydı. 
MÖ 126 yılında Anadolu Akdeniz'inde ilk Roma eyaleti olan Asia Eyaleti'nin kurulmasıyla bölgede geniş çaplı bir Romanizasyon hareketi yaşandı. Romalılar, oluşturdukları eyalet idari yapısı çerçevesinde Anadolu eyaletlerine quaestor'lar göndermeye başladılar. Çalışmada, Roma Cumhuriyet Dönemi'nde Anadolu'da görevlendirilen ve ismen bilinen toplam 36 quaestor ve quaestor kökenli olarak değerlendirilen proquaestor, quaestor pro praetor ve proquaestor pro praetor'un prosopografik bir değerlendirmesi yapılmış ve görevliler hakkında antik kaynak, epigrafik belgeler ve modern literatürde yer alan bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise MÖ 80 yılında Cilicia Eyaleti proconsul'u Dolabella'nın emrinde proquaestor olarak görev yapan Gaius Verres'in yaşamı ve görevini yürütürken giriştiği yasadışı faaliyetler, konuya ilişkin canlı bir örnek teşkil etmek üzere Cicero'nın kalem aldığı de Verrem metni çerçevesinde mercek altına alınmıştır.

Abstract:
The quaestorship is accepted as one of the oldest magistrat offices in Roman history. According to Tacitus (56 – 120 AD), the office of quaestorship was established while the kings were still ruling. Titus Livius (59 BC – 17 AD) and one of his contemporary historian Dionysius Halicarnassus (60 - 7 BC) and during in later period Plutarch (46 – 120 AD) claimed that the quaestorship was created during the Roman Republic Period.
Although the task of quaestores parricidii in the Laws of the Twelve Tables issued in 449 BC, came to the fore as a judicial task, in time the task of quaestorship turned into the office of magistratus responsible for financial management and supervision. At the beginning of the Republic Period, only 2 quaestors were appointed and they were called quaestores aeraii. These officials, also called quaestores urbani because they served in the city of Rome only, administered the public treasury [aerarium] in the Temple of Saturnus. In later times, quaestors, known as quaestores militares, were appointed to assist the consuls in battles. With the expansion of Rome and the emergence of provinces, the scope and number of quaestors changed; there were 4 quaestors in 421 BC, 8 during the Carthaginian Wars (264 – 146 BC), 20 during the reign of Sulla (82 – 79 BC), and 40 during the reign of Caesar (49 – 44 BC). As a starting step to the cursus honorum, to be a candidate for the quaestor elections held every year by the comitia tributa, a certain age requirement was sought, as well as approximately 10 years of military experience. At the beginning, the earliest age for the office has been determined at 27. Sulla raised this age limit to 30. Another important feature of the office was that each quaestor was appointed a member of the Senatus at the same time in the year the office has been taken.
With the establishment of the Provincia Asia, the first Roman province in the Anatolian Mediterranean region, in 126 BC, a wide-scale romanization period began in the region. The Romans began to send quaestors to the Anatolian provinces within the framework of the provincial administrative structure they created. In the study, a prosopographic evaluation of a total of 36 quaestor (also knowing the offices as coming from quaestorship origin; quaestor pro praetor and proquaestor pro praetor also) who were assigned to Anatolia during the Roman Republic Period and known as names was made and included information in ancient sources, epigraphic documents and modern literature about the officials. In the last part of the study, the activities of Gaius Verres, who served as proquaestor under Dolabella, proconsul of the Province of Cilicia in 80 BC, while carrying out his duty, were examined in the light of the de Verrem text written by Cicero to set a vivid example on the subject.