Doğu Karadeniz bölgesi bazı akçaağaç türlerinin (Acer trautvetteri Medvedev ve Acer cappadocicum Gleditsch) tohumla üretilmesi üzerine teknolojik araştırmalar
Technological investigations on propagation via seed of some maple species (Acer trautvetteri medvedev ve Acer cappadocicum gleditsch) in the Eastern Black Sea region
Yazar: HANİFE ERDOĞAN GENÇ
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖMER ÜÇLER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Çalışma kapsamında, Doğu Karadeniz Bölgesinde doğal olarak yayılış gösteren iki önemli Akçaağaç türünün (Acer trautvetteri ve Acer cappadocicum) tohumlarının çimlenme engelinin giderilmesi ve bazı tohum özelliklerinin belirlenmesiyle ilgili araştırmalar yapılmıştır. Bu amaçla, bu türlerin yörede toplu olarak bulunduğu yerler tespit edilerek 2006, 2007 ve 2008 yıllarında 15 gün arayla 2-3 farklı zamanda her iki türden tohum toplanmıştır. Toplanan tohumların; eni, boyu, kalınlığı, 1000 tane ağırlığı ve tetrazolium yöntemine göre canlılık yüzdeleri her yıl ve her toplama zamanı için ayrı ayrı belirlenmiştir.Her iki türün tohumları çimlenme engelinin giderilmesi için suda bekletme, katlama ve GA3 işlemlerine tabi tutularak, farklı sıcaklıklardaki çimlendirme dolabında, sera ve açık alanda çimlendirme denemelerine alınmıştır. Ayrıca tohumlar hiç bir işleme tabi tutulmadan toplanır toplanmaz sonbaharda açık alana ekilmiştir.Yapılan çalışmalar sonucunda, her iki Akçaağacın tohumunda da fizyolojik dormansinin bulunduğu ve bunun da ancak katlama işlemiyle ortadan kalkabileceği belirlenmiştir. En yüksek çimlenme yüzdesi her iki türde de 8 hafta katlamaya alınarak, serada erken ilkbaharda ekilen tohumlarda elde edilmiştir (Acer cappadocicum % 97, Acer trautvetteri % 81). Çimlendirme dolabında çimlendirilen her iki türün tohumları için optimum çimlenme sıcaklığı +5 0C olarak bulunmuştur. Çimlendirme dolabında en yüksek çimlenme yüzdesi (Acer trautvetteri % 66, Acer cappadocicum % 62) 8 hafta katlamaya alındıktan sonra GA3 ile işleme alınarak çimlendirilen tohumlarda elde edilmiştir. Açık alanda ise en yüksek çimlenme yüzdesi (Acer trautvetteri % 74, Acer cappadocicum % 81) 8 hafta katlamaya alınarak erken ilkbaharda ekilen tohumlarda tespit edilmiştir.Toplanan tohumlar 3 yıl saklanarak, saklama töleransları belirlenmeye çalışılmıştır. Her iki türün de çimlenme yüzdeleri istatistiksel olarak düşmesine rağmen, yaklaşık % 10 nemde 3 yıl canlılıklarını kaybetmeden saklanabildikleri, ayrıca Acer cappadocicum'un saklama töleransının Acer trautvetteri'ye göre daha iyi olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In this study, seed dormancy removal and seed characteristics of two major maple species (Acer trautvetteri Medyedev and Acer cappadocicum Gleditsch) of the eastern Black Sea region were studied. To do that, seeds of both species were collected in 2006, 2007 and in 2008. Collection were carried out two or three times each year with 15-day intervals between each collection. Seed width, length, thickness, 1000 seed weight, seed viability percentage by tetrazolium test were determined every year and for collection time.In order to overcome dormancy, several germination treatments were applied. The treatments were (1) soaking, (2) cold stratification and (3) GA3 application. The treated seeds were germinated in a growing chamber under different temperatures, in a greenhouse and in a open field. In addition, fresh seeds (untreated) were sown without any process in the field in the fall.This research showed that seeds of both Acer species exhibit physiological dormancy and require stratification process to overcome seed dormancy. The highest percentage of germination in both species were obtained with cold stratification after eight weeks and sawing in the greenhouse in early spring. Acer cappadocium had 97 % whereas Acer trautwetteri had 81 % germination rates. Optimal germination temperature for both species in the growing chamber was +5o C. The highest germination percentages in the growing chamber subjected to GA3 process after eight weeks of stratification were 66 % and 62 % for Acer trautvetteri and Acer cappadocicum, respectively. The highest germination percentage in the field were obtained in seeds sown in early spring (81 % for Acer cappadocium and 74 % for Acer trautvetteri) after eight weeks of stratification.The storage tolerance (viability) of the seeds of both species collected in different times were also determined by storing about 3 years under 10 % humidity. Although germination percentage of both species were reduced, the loss in germination percentages were negligible. Both species could be stored without losing viability for 3 years. However, the storage tolerance of Acer cappadocicum was greater than Acer trautvetteri.