Sosyal ve kültürel yönleriyle hakkari
Hakkari with its social and cultural aspects
Yazar: ADNAN MENDERES KAYA
Danışman: PROF.DR. ABDULKADİR YUVALI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
Hakkâri, Türkiye'nin güneydoğusunun en uç noktasında İran ve Irak devletleriyle sınırlarının kesiştiği yerde bulunmaktadır. Coğrafi yapının çok dağlık ve engebeli olması yöreye ulaşımı zorlaştırmaktadır; ancak bölgede tabii koridor oluşturan vadiler ve geçitlerle çevreye bağlanan yolların kesiştiği noktada yer alması şehri, eskiden beri insanların yerleştiği bir idari birim haline getirmiştir. Söz konusu özelliği sayesinde çoğu zaman dış etkilere kapalı kalması sonucu yöre kültürü özgünlüğünü bir dereceye kadar koruyabilmiştir.Hakkâri, çeşitli kültür ve uygarlıkların kavşak noktasında bulunduğu için eski çağlardan beri çevrede kurulmuş olan devletlerin egemenlik mücadelesine sahne olmuştur. Türklerin bölgeye gelmesinden sonra ise sırayla Selçuklu, Musul Atabeyleri, İlhanlı, Karakoyunlu, Timur ve Akkoyunlu hâkimiyeti altında kalmıştır. Osmanlı Devleti'nin yörede görünmeye başladığı dönemde Osmanlı-Safevi çekişmesine sahne olan Hakkâri, iki devlet arasında birkaç kez el değiştirmesine rağmen sonunda Kanuni Sultan Süleyman tarafından kesin olarak Osmanlı toprakları arasına katılmıştır. Osmanlı devrinde ?Hükûmet? sistemiyle idare edilen Hakkâri, 19. yüzyıl başlarından itibaren adından sıkça söz ettirmeye başlayacaktır. Bunda Osmanlı'yı parçalamak isteyen emperyalist devletlerin yörede yaşayan Nesturi Hıristiyanları kullanarak iç isyanlar çıkarma düşüncesi etkili olmuştur. Lozan'da Musul meselesinin Türkiye'nin plan ve amaçları doğrultusunda çözümlenmemesi üzerine İngilizler yöreyi Nesturilere vermek için uğraşmışlar ancak başarılı olamamışlardır. Nihayet Şeyh Sait isyanı sonrası imzalanan 1926 Ankara Antlaşması ile Hakkâri ve civarı Türkiye toprakları içinde kalmıştır.Gerek bulunduğu coğrafi konum gerekse tarihte oynadığı roller bakımından stratejik öneme sahip Hakkâri'nin sosyal ve kültürel yapısının incelenip tespit edilmesi önem arzetmektedir. Yapmış olduğum araştırmada yörenin sosyal yapısı ve kültürel dokusu Türk sosyal ve kültür hayatının bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır.

Abstract:
Hakkâri is located at the intersection point of the borders of Iran and Iraq states at the last tip of Turkey?s southeast. Transportation is diffucult because of geographical structure?s being mountainous and rough, however beeing at the intersection point of the roads connected by the valleys and passages to the environment has made the city a managerial unit preferred by the people for location. By the help of the mentioned quality, local culture could have preserved its originality in some terms because of beeing closed to outer effects.Hakkâri has been the scene of sovereignity strifes of the states established nearby because of beeing at the junction of various cultures and civilizations. After Turks came to the region it has been under the reign of Seldjuks, Musoul Atabeys, İlkhans, Karakoyunlu, Tamburlain and Akkoyunlu states. After the Ottoman?s started to be seen in the zone. Hakkâri, which has been the scene of Ottoman-Safawid rivalry, has been included into the Ottoman Empirement by Süleyman the Magnificient after being invaded by both states several times. Hakkâri, which was managed by ?Hükûmet? system in Ottoman times, started to let the others talk about itself from the beginning of 19th century. The intention of the imperalist countries which were planning to break the Otoman Empire into pieces tried to make Nestorian Christians living there rise against the Ottoman and Hakkâri has been known by those. Having not solved the Musoul problem due to Turkish plans and purposes in Lausanne, the English tried to give the region to Nestorians but couldn?t succeed. At last, with Ankara Pact signed at 1926 after Sheikh Sait riot, Hakkâri and its environment has remained in Turkish territories.Hakkâri which has a strategical importance, because of not only its geographical position but also having played crucial roles in the history. Hakkâri ?s social and cultural structure must be searched and determined which has always been important. In my research the social structure and cultural issues of the region is seen as a reflection of Turkish social and cultural life.