İslam öncesi Türk kültüründe elçi ve elçilik müessesesi
The ambassador and the embassy institution in pre-Islamic Turkish culture
Yazar: NURDAN VARDAN
Danışman: PROF. DR. MUALLA UYDU YÜCEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Elçi = Envoy ; Elçilik = Ambassadorship ; Kültür = Culture ; Türk kültürü = Turkish culture ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; İslamiyet öncesi = Before Islam

Özet:
Projemizi özgün kılan, Türk kültüründe elçi ve elçilik müessesesi konusunda daha önce bir çalışma yapılmamış olmasıdır. Çalışmamızdaki amacımız ?elçi? kelimesinin etimolojisinden başlayarak, elçilerin ve heyetlerinin taşıması gereken tüm vasıfları, Türk devletlerinin diğer devletlerle elçilik münasebetleri ve elçiliğin müesseseleşme sürecini ele almaktır.Elçi, devletin dış ilişkilerinin olmazsa olmazıdır. Elçi gönderme ve kabulünün tarihin en eski çağlarından beri bâki olduğu kaynaklardan malûmumuzdur. ?Ad hoc diplomasi? adı verilen bu ziyaret, geçici bir süre için elçilik görevinin yerine getirilmesi yani görevin yerine getirilmesinden sonra elçinin ülkesine geri dönmesi şeklinde ifade edilmiştir. M.S. XV- XVI. yüzyıla kadar da daimi elçilikler kurulmadığı görülmektedir. Bu durum Türkler'de XVIII. yüzyılın sonlarını bulmaktadır. Ancak bu döneme kadar elçilerin kabul ve uğurlanmalarında teşrifat ve merasimlerden bahsedilmesi, bu konuya önem verildiği ve özen gösterildiğine işaret etmektedir. Öyle ki tüm protokol kuralları, belli bir sistem ve düzen içinde olmuştur.Türkler, elçilerine pek çok isim vermişler ise de belgelerde en sık rastlanılan kelime ?elçi?dir. ?Barış, sulh? anlamındaki ?il? kökünden türemiş, ? il idare eden kişi? manasındaki ?ilci? kelimesinin bir versiyonudur. Elçi kelimesi ?Devletini başka bir devlet katında temsil eden kimse?, ?uzlaşma sağlamak veya iş bitirmek için birinin yanına gönderilen kişi? anlamındadır. ?peygamber, resûl, yalvaç/ yalafar, sefir, dilmaç, haberci, savcı, sözcü? gibi eş anlamlıları da bulunmaktadır.Türkler'de büyük memuriyetlerden biri addedilen elçilik görevi, genellikle ?vezir?, ?hâcib?, ?tamgaçı/tamgacı/tuğrâî?, ?ayguci?, ?buyruk?, ?yınanç/inanç?, ?ata sagun?, ?tegin/tigin?, ?bitikçi? unvanını taşıyan memurlara verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Türk, Kültür, Elçi, Elçilik

Abstract:
What makes our project original, previously a study doesn?t have been made about the ambassador and the embassy institution in the Turkish culture. Aim of our study is to consider starting with ?ambassador? from the etymology of the word, which must bear all the qualities of envoys and delegations, diplomatic relations with the other states, the period of turning into an institution of the embassy.The ambassador is sine qua non of external relations of the state. Sending and acceptance of an envoy is known from the resources since history's the most ancient ages. This visit that the "ad hoc diplomacy" is called to fulfilment of the task of the embassy for a temporary period of time that the task was expressed in the form of a return to his country after fulfillment of the mission. Until A.D. XV-XVI. century, were not established the permanent embassies. The 19th century, are seen without permanent embassies. This situation finds of the XVIII. century breaks for Turks. However, until this period, is mentioned from protocol rules and ceremonies about the envoys acceptance and to wish a safe journey. This issue is given attention and care has shown the signs. So much so that all of the protocol rules have been in a layout and a particular system.Although Turks gave the envoys by many names, the word that is the most common name in the documents is "envoy". It?s a variation of "the person who administrates the provincial" which means in Turkish ?ilci? word, derived from the "Peace" which means in Turkish "il". The word, envoy or ambassador means "the person who is representing his state in the other state opinion", "the person who is sent to provide reconciliation or to finish the job ". "The prophet, apostle / yalafar, ambassador, messenger, prosecutor, advocate" are synonyms, such as.The embassy is regarded as one of the largest among the Turks, often called "vizier", "hâcib", "tamgaçı / tamgacı / tugra", "ayguci", "command", "yinanç / inanç", "ata sagun", "tegin / tigin", "bitikçi" bearing the title of the officers would be generated.Keywords: Turk, Culture, Ambassador, Embassy