Nîsâbûrî'nin (Sa'lebî) 'Kısas-ı Enbiyâ' adlı eserindeki minyatürlerde melek figürü ve özgün tasarımlar
The angel figure in the illustrations of Nîsâbûrî's (Sa'lebî) Qisas al-Anbiya and unique designs
Yazar: SEÇİL SEVER
Danışman: DOÇ. FİLİZ ADIGÜZEL TOPRAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2020
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Cebrail = Gabriel ; Figür = Figure ; Kısas-ı Enbiya = Kısas-ı Enbiya ; Melek = Angel ; Minyatür = Minyature ; Salebi = Salebi ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
'Nîsâbûrî'nin (Sa'lebî) 'Kısas-ı Enbiyâ' Adlı Eserindeki Minyatürlerde Melek Figürü ve Özgün Tasarımlar' başlıklı Sanatta Yeterlik Tezi kapsamında Peygamber Hikâyeleri olarak tercüme edilen Kısas-ı Enbiyâ adlı (Kitābu'ara'isu'l-mecālis fį ķıśaśu'l Enbiyâ) yazma eserin 16. yüzyılda Sâfevi devleti hâkimiyetinde olan Kazvin ve Şiraz şehirlerinde istinsah edilmiş nüshaları incelenmiştir. Eserin orijinal nüshası Nîsâbûrî (Sa'lebî) tarafından 11. yüzyılda Nişabur'da yazılmıştır. Eserde, Âdem ve Havva'dan başlamak üzere Kur'an-ı Kerim'de geçen 25 peygamber ve önemli dini kişilerin mucizelerine ait hikâyeler resimlenerek anlatılmıştır. Bu çalışma kapsamında eserin günümüzde uluslararası koleksiyonlarda bulunan 6 istinsah nüshasındaki 49 melek figürlü minyatür incelenmiştir. Bu nüshalar, 'Staatsbibliothek zu Berlin (SBB), 1577 tarihli Diez Fol A.3'; 'Bibliothèque Nationale De France (BnF), 1581 tarihli Persan 54'; 'Bibliothèque Nationale De France (BnF), 1595 tarihli Persan 1313'; 'The New York Public Library (NYPL), 1577 tarihli Spencer Persian 1'; 'The New York Public Library (NYPL), 1580 tarihli Spencer Persian 46' ve 'Dallas Museum Of Art (DMA), 1570/1580 tarihli Keir 3'te bulunan yazma eserlerdir. Bu yazmalar arasında 'Meleklerin Hz. Âdem'e Secde Etmesi', 'Hz. Âdem ve Havva'nın Cennetten Kovuluşu', 'Hz. İdris'in Öğrencileri ile Cennet Bahçesinde Sohbeti', 'Hz. İbrahim'in Ateşe Atılması', 'Hz. Eyyûb ve Eşi Rahime', 'Hz. Musa'ya Cebrail'in Kutsal Kitabı Getirmesi', 'Hz. Süleyman ve Kraliçe Belkıs', 'Hz. Süleyman'ın Ölümü', 'Hz. Muhammed'in Mi'rac'a Yükselmesi', 'Peygamberlerin Cennet Bahçesinde Sohbeti' vb. konulardaki minyatürlerdeki melek figürleri incelenmiştir. Her bir Melek figürünün mürekkep ve fırça ile aydınger kâğıda eskizleri çizilerek, biçim ve hareket özellikleri daha anlaşılır hale getirilmiştir. Bu sayede meleklerin kompozisyonda bulunduğu yer ve görevleri; tasarım özellikleri, genel fiziksel özellikleri, simaları, saç modelleri, giysi tasarımları, başlıkları ve kanatları ayrı detaylar halinde analiz edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, incelenen yazmalar çerçevesinde, minyatürlü yazmalarda görülen melek figürlerine ilişkin bir biçim, renk ve üslûp derlemesi yaparak, melek figürünün geçmişteki anlam ve simgesel özelliklerini de göz önüne alarak günümüz sanat anlayışı içinde değerlendirilmesine zemin oluşturmaktır.

Abstract:
The copied versions of Qisas Al-Anbiya (Kitābu'ara'isu'l-majālis fįiśaśu'l Enbiyâ) which were written in the cities of Qazvin and Shiraz dominated by the Safavid state in the 16th century were examined within the scope of the proficiency in art thesis entitled 'The Angel figure in the Illustrations of Nîsâbûrî's (Sa'lebî) Qisas al-Anbiya and Unique Designs' which was translated as stories of the prophet. The original copy of the work was written by Nishaburi (Sa'lebî) in Nisabur in the 11th century. In that work, stories about the miracles of twenty-five prophets and significant religious people in the Qur'an, commencing with Adam and Eve, are narrated with illustrations. As part of this study, forty-nine angel-figure miniatures in six copies of the work, which are currently in international collections, were examined. These copies, ' Staatsbibliothek zu Berlin (SBB), Diez Fol A.3 dated 1577 '' 'Bibliothèque Nationale De France (BnF), Persan 54 dated 1581; 'Bibliothèque Nationale De France (BnF), Persan 1313 dated 1595'''the New York Public Library (NYPL), Spencer Persian 1 dated 1577'; ' The New York Public Library (NYPL), Spencer Persian 46 dated 1580 'and ' Dallas Museum of Art (DMA) are the manuscripts found in Keir 3 dated 1570/1580. Among these manuscripts, angel figures in miniatures with the theme of 'the Prostration of the Angels To Prophet Adam', 'The expulsion of Adam and Eve from Heaven', 'Idris' Conversation with his disciples in the Garden of Eden', 'The story of Abraham Thrown Into The Fire', 'Abraham's Ascension', 'Queen Belkis', 'Death Of Solomon', ' Muhammad's Ascension to Miraj', and 'The Conversation of the Prophets in the Garden of Eden' were examined. By drawing sketches of each angel figure on tracing paper with ink and brush, the shape and movement characteristics have been made more clear. In this way, the place and duties of the Angels in the composition; design characteristics, general physical characteristics, faces, hairstyles, clothing designs, headdresses and wings were analysed in separate details. The aim of this study, within the framework of the studied manuscripts, is to create the basis for the evaluation of the angel figure in today's understanding of art by making a form, colour and style compilation of the angel figures seen in illustrated manuscripts and by taking into account the meaning and symbolic features of the past.