Kütahya Merkez'de bulunan tarihsici kamu yapılarının analizi (1990 - günümüz)
Analysis of historicist public buildings in Kutahya center (1990 – present)
Yazar: ÖZCAN ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL BAKIR
Balıkesir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlık, tarih boyunca geniş bir uygulama alanını oluşturan bilim ve sanat nitelikli bir 
meslek olarak tanımlanmaktadır. Sanat olarak kabul edilen mimarlığın bünyesinde taklit 
unsurunu barındırması beklendik bir olgudur. Taklidin, mimaride canlandırmacı/ tarihselci 
dönemlerde biçime indirgemeci bir tavırda kullanıldığı görülmekte ve tarihsel, geleneksel 
mimari öğelerin kopyalanması/ stilize edilmesi ile cephe oluşturma noktasına geldiği 
izlenmektedir. Bu bağlamda taklidin bir eğitim ve gelişim enstrümanı olarak 
kullanılmasından çok, kopyalama metodu ve hızlı üretim aracı haline geldiği 
anlaşılmaktadır. Tarihselciliğin kapsamında özelleştirilen ve indirgemeci eleştirel bakışın 
bir ifadesi olarak türetilen "tarihsicilik", günümüzde özellikle kamu mimarisinde 
ülkemizde artan bir yaklaşım olarak görülmektedir. Ülke genelindeki, kamu yapılarının 
cephelerinin tarihsel mimari öğelerin kopyalanması yoluyla elde edilmesi, şehirleri tek 
tipleştiren ve özgün mimari kimliklerini zedeleyen, tarihsel ve özgün olanın niteliğini 
indirgeyerek karmaşaya sebebiyet veren bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmanın 
amacı, Kütahya Merkez'de bulunan tarihsici kamu yapılarının cephe tasarımlarında 
referans verilen dönemleri tespit ederek analiz etmek ve güdülen tarihsici yöntemi 
tartışmaya açmaktır. Kapsam, Kütahya ili Merkez ilçeyle sınırlı olmakla birlikte 1990 
yılından günümüze kadar üretilen kamu yapılarını içermektedir. Çalışma kapsamında 
mimaride tarihsiciliğin bir gelenek haline geldiği savına cevap aranmakta, ülke genelinden 
kent özeline eleştirel bir bakış açısı geliştirilmektedir. Çalışmada, görsel/ biçimsel 
karşılaştırmalı analiz metodu kullanılmıştır. Tespit edilen tarihsici kamu yapılarının analiz 
fişleri ile katalog oluşturulmuş ve değerlendirmeler gerçekleştirilerek istatistiksel verilere 
ulaşılmıştır. Sonuçta, Kütahya/ Merkez kamu mimarisinde tarihsiciliğin bir gelenek haline 
geldiği ve artarak ilerlediği; Selçuklu Dönemi'nin en çok taklit edilen dönem olmakla 
birlikte Osmanlı Dönemi, I. Ulusal Mimarlık Dönemi, II. Ulusal Mimarlık Dönemi, yerel 
mimari ve Klasik Antik Dönem'in sıklıkla taklit edildiği görülmüştür.

Abstract:
Architecture is defined as a profession of science and art that has established a broad field 
of application throughout history. It is an expected phenomenon for architecture, 
considered an art, to contain elements of imitation. It is seen that imitation is used in a 
reductionist attitude in architecture in revivalist/historicist periods, and it is observed that it 
has come to the point of forming a facade by copying/stylizing historical traditional 
architectural elements. In this context, it is understood that imitation has evolved from an 
instrument for education and development into a method of copying and a tool for rapid 
production. "Historicism", which is privatized within the scope of historicism and derived 
as an expression of reductionist critical view, is seen as an increasing approach in our 
country, especially in public architecture. The ensure of the facades of public buildings 
throughout the country within copying historical architectural elements is a phenomenon 
that standardizes cities and damages their original architectural identities, and causes 
confusion by reducing the quality of the historical and original. This study aims to identify 
and analysis the historical periods referenced in the facade designs of historicist public 
buildings in Kütahya Center and to open a discussion on the historicist method followed. 
Within the scope of the study, an answer is sought to the argument that historicism has 
become a tradition in architecture, and a critical perspective is developed from the country 
in general to the city. In the study, visual/formal comparative analysis method was used. A 
catalog of the identified historicist public buildings was created using analysis sheets, and 
statistical data were obtained through their evaluation. As a result, it was seen that 
historicism became a tradition in Kütahya/Central public architecture and that it was 
increasingly progressing, and the Seljuk Period was the most imitated period, while the 
Ottoman Period, the First National Architecture Period, the Second National Architecture 
Period, local architecture and the Classical Antiquity Period were frequently imitated.