Bir üniversite hastanesindeki sağlık çalışanlarının COVID-19 salgınından etkilenme durumlarının incelenmesi
A study on the effect of COVID-19 on the healthcare workers of a university hospital
Yazar: YUSUF ARMAN
Danışman: PROF. DR. GÜLRU PEMRA ÜNALAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Pandemiler = Pandemics ; Personel sağlık servisleri = Personal health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Yardımcı sağlık personeli = Allied health personnel

Özet:
Giriş ve Amaç: Aralık 2019'da Çin'in Hubei eyaletinin Vuhan şehrinde ortaya çıkan COVID-19 hastalığı, tüm dünyaya yayılarak benzeri görülmemiş bir ölçekte pandemiye neden olmuştur. Bu pandemide en çok etkilenen gruplardan bir sağlık çalışanlarıdır. Bu çalışmada bir üniversite hastanesindeki sağlık çalışanlarının COVID-19 pandemisinden etkilenme durumlarını ortaya koymak amaçlanmıştır. 
Yöntem: Araştırma nicel ve nitel bileşenleri olan karma tipte bir araştırmadır. Nicel kısmı gözlemsel ve analitik olup kesitsel tipte, nitel kısmı ise fenomenolojik desendedir. Örneklem hesabı yapılarak, Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, Temmuz 2020 - Haziran 2021 arasında tabakalandırılmış örnekleme ile hesaplanan ve ulaşılabilirliğe göre seçilen 351 katılımcıya anket uygulanmıştır. Daha sonra katılımcılar arasından anketteki psikolojik etkilenme durumuna göre ayrılmış, aşırı durum örneklemesiyle ulaşılan 18 kişiyle 18 Mayıs 2021 – 2 Haziran 2021 tarihleri arasında birebir derinlemesine görüşme yapılmıştır. Anketten elde edilen veriler istatistik programıyla analiz edilmiştir. Derinlemesine görüşmelerden elde edilen transkriptler üç araştırmacı tarafından tematik olarak analiz edilmiştir.  
Bulgular: Çalışmaya katılanların 189'u kadın(%53,8), 162'si erkek(%46.2); 108'i doktor(%30,8), 91'i hemşire(%25,9), 38'i diğer sağlık profesyonelleri(%10,8), 5'i idari(%1,4), 109'u yardımcı personeldir(%31,1). Katılımcıların 326'sı(%92,9) COVID-19 ile ilişkili alanlardan birinde çalışmış; 98'i (%27,9) COVID-19 tanısı aldıklarını belirtmiştir. 222'si (%63,2) sağlık çalışanı olduğu için sosyal hayatında normalden farklı bir muameleye maruz kaldığını; bunlardan 20'si (%9,0) olumlu, 67'si (%30,2) olumsuz ve 135'i (%60,8) hem olumlu hem olumsuz muamele gördüğünü belirtmiştir. 206 katılımcı kişisel koruyucu ekipman yetersizliği yaşadığını belirtmiş, bunlardan en sık N95-FFP2 maske (n=162(%46,2)), cerrahi maske (n=99(%28,2)) ve önlük (n=82(%23,4)) yetersizliği yaşandığı belirtilmiştir. Pandeminin başında kendilerini pandemiye ne kadar hazır hissettiklerini 1-10 puan arasında değerlendirmeleri istendiğinde katılımcıların verdikleri cevabın ortalaması 4,27(±0,11); aynı soru şimdi için sorulduğunda ortalama 7,6(±0,1) olmuştur. Pandemi sürecinde uyku bozukluğu ve beslenme düzeninde değişiklik olup olmadığını 0-5 arasında puanlamaları istendiğinde verilen cevapların ortalamaları sırasıyla 3,06(±0,86) ve 3,21(±0,83)'dir. Pandemi sürecindeki psikolojik etkilenmelerini 1-10 arasında puanlamaları istendiğinde verilen cevapların ortalaması 6,54(±0,12)'dir.
COVID-19 ile ilgili yeterli eğitim alanların ve hastane enfeksiyon kontrol komitesiyle ilgili bilgi sahibi olanların olmayanlara göre pandemiye daha hazır hissettiği, bunun yanında eğitim seviyesi, meslek ve COVID-19 geçirmenin hazırlılık seviyesini etkilediği görülmüştür. Kadınlarda, bekarlarda, lise ve altı eğitim seviyesinde, hemşirelerde, N95-FFP2 maske eksikliği yaşayanlarda, kronik hastalığı olanlarda, daha önce acil hizmetlerde çalışmamış olanlarda uyku bozukluğu daha fazla görülmüş, COVID-19 alanlarında çalışma süresi arttıkça uyku bozukluğu artmış, yaş ve sağlık çalışanı olarak çalışma süresi arttıkça azalmıştır. Bekarlarda, lisansüstü eğitim seviyesinde, hekimlerde ve evde odalarını ayıranlarda beslenme düzeninde daha fazla değişiklik görülmüştür. Evli olmak, COVID-19 ile ilgili yeterli eğitim almadığını düşünmek, maske yetersizliği yaşamak, pandeminin başında kişisel koruyucu ekipman yetersizliği yaşamak, farklı eve taşınmak, birlikte yaşanılan kişilerin COVID-19 tanısı alması psikolojik etkilenmeyi anlamlı olarak arttırmıştır.
Birebir derinlemesine görüşme yapılan 4 doktor, 4 hemşire, 5 diğer sağlık profesyoneli, 5 yardımcı sağlık personeli olmak üzere toplam 18 katılımcının 9'u erkek, 9'u kadındır. Katılımcıların 9'u çok etkilenmiş, 9'u az etkilenmiştir. Araştırmacıların üzerinde uzlaştıkları temalar; pandemi sürecinin sağlık hizmetlerinde yarattığı değişiklikler ve buna bağlı oluşan meslek/profesyonellik algısı, sosyal etkiler ve pandemiden etkilenmenin sosyal/toplumsal nedenleri, iş yükü, yorgunluk, tükenmişlik ve psikolojik destek ihtiyacı, sağlık çalışanlarına göre etkilenmeyi değiştiren faktörler ve başa çıkma yolları, olumsuz duygular, pandemiye hazırlık/hazırsızlık, aşılanmanın rahatlatıcı etkisi, COVID-19'un sağlık üzerine etkileri temaları olmuştur.
Tartışma: COVID-19 pandemisi sağlık çalışanlarını mesleki, sosyal ve bireysel olarak etkilemiştir. Bu etkileri azaltmak amacıyla sağlık çalışanlarının yeterli eğitimi almalarının sağlanması, koruyucu ekipman yetersizliği yaşanmamasının sağlanması, çalışma şartlarının iyileştirilmesi, iş bölümünün daha dengeli yapılması, ek ödemeler konusundaki adaletsizliklerin giderilmesi, personel eksikliği dengesi gözetilerek izin ve istifalar konusunda serbestlik sağlanması, kendi alanları dışında ve kendi işleri haricinde mümkün olduğu kadar çalıştırılmamaları önerilebilir. Bunların yanında, yönetim tarafından dinlenildiklerini ve desteklendiklerini hissettirmek, genel motivasyonu arttırmanın yanında bazı sağlık çalışanlarındaki değersizlik/sahipsizlik hissini azaltmaya yardımcı olabilir. Son olarak, ihtiyacı olan tüm sağlık çalışanlarına ve aile bireylerine psikolojik destek sağlanması için gerekli çaba gösterilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Sağlık çalışanları, COVID-19, pandemi, etkilenme

Abstract:
Introduction and Aim: The COVID-19 disease, which emerged in December 2019 in the city of Wuhan, Hubei province of China, has spread all over the world, causing a pandemic on an unprecedented scale. One of the groups most affected by this pandemic is healthcare workers. In this study, we aimed to examine the effect of the COVID-19 pandemic on healthcare workers in a university hospital.
Methods: The study is a mixed type of research with quantitative and qualitative components. The quantitative part is observational and analytical, cross-sectional, and the qualitative part is phenomenological. After calculating the sample size according to stratified sampling, a questionnaire was applied to 351 participants who were selected through convenience mtehod between July 2020 and June 2021 at Marmara University Pendik Training and Research Hospital. Then, one-on-one in-depth interviews were conducted with 18 people between 18 May – 2 June 2021. The participants in the interviews were selected by extreme case sampling, based on psychological impact according to the questionnaire results. The data obtained from the questionnaire was analyzed with a statistical program. Transcripts obtained from in-depth interviews were thematically analyzed by three researchers.
Results: Of the participants, 189 were female (53.8%), 162 were male (46.2%); 108 doctors (30.8%), 91 nurses (25.9%), 38 other health professionals (10.8%), 5 administrative (1.4%), 109 assistant medical personnel (31.1%). 326 (92.9%) of the participants worked in one of the fields related to COVID-19; 98 (27.9%) stated that they were diagnosed with COVID-19. 222 (63.2%) of them were exposed to a different treatment than normal in their social life because they were health workers; 20 (9.0%) of them stated that they were treated positively, 67 (30.2%) negatively, and 135 (60.8%) stated that they were treated both positively and negatively. 206 participants stated that they had a shortage of personal protective equipment, the most common of which was N95-FFP2 mask (n=162 (46.2%), surgical mask (n=99 (28.2%)) and gown (n=82 (23%). ,4)) shortage. When asked to rate how ready they felt at the beginning of the pandemic, between 1-10 points, the average of the answers given by the participants was 4.27(±0.11); when the same question was asked for now, the mean was 7.6(±0.1). When asked to score between 0 and 5 whether there was a change in sleep disorder and eating habits during the pandemic process, the average of the answers given was 3.06 (±0.86) and 3.21 (±0.83), respectively. When asked to rate their psychological effects during the pandemic process on a scale of 1-10, the average of the answers given is 6.54(±0.12).
It was observed that those who received adequate training on COVID-19 and had knowledge of the hospital infection control committee felt more prepared for the pandemic than those who did not, and that education, occupation, and exposure to COVID-19 affected the level of preparedness. Sleep disturbance was more common in women, singles, high school and below education level, nurses, those with N95-FFP2 mask shortages, those with chronic diseases, those who have not worked in emergency services before. Sleep disturbance increased with time spent in COVID-19 areas, and decreased with age and time worked as a healthcare worker. More changes in diet were seen among singles, postgraduate level, physicians, and those who separated their rooms at home. Being married, the perception of not receiving adequate training on COVID-19, experiencing a shortage of masks, inadequacy of personal protective equipment at the beginning of the pandemic, moving to a different house, someone from the same household being diagnosed with COVID-19 significantly increased the psychological impact.
Of the 18 participants, 4 doctors, 4 nurses, 5 other health professionals and 5 assistant medical personnel, who were interviewed individually, 9 were male and 9 were female. 9 of the participants were highly affected and 9 were slightly affected. The themes that the researchers agreed on were; changes caused by the pandemic process in health services and the perception of profession/professionalism, social effects and social reasons for being affected by the pandemic, workload, fatigue, burnout and the need for psychological support, factors that change the impact according to healthcare workers and ways of coping, negative emotions, preparedness/unpreparedness for the pandemic, the relaxing effect of vaccination, and the effects of COVID-19 on pyhsical health.
Discussion: The COVID-19 pandemic has affected health workers professionally, socially and individually. In order to reduce these effects, ensuring that health workers receive adequate training, ensuring that there is no shortage of protective equipment, improving working conditions, making the division of labor more balanced, eliminating injustices in additional payments, providing freedom in leaves and resignations taking into account the balance of personnel shortages, ensuring healthcare workers are in their own departments as much as possible, can be suggested. In addition, making them feel listened to and supported by management can help reduce feelings of worthlessness and forlornness in some healthcare professionals, as well as increase overall motivation. Finally, necessary efforts should be made to provide psychological support to all healthcare professionals and family members in need. 

Key words: Healthcare workers, COVID-19, pandemic, impact