Buğday'da (Triticum aestivum L.) bitki boyu genleri ile koleoptil uzunluğu arasındaki ilişkilerin F4 generasyonunda agronomik ve moleküler olarak belirlenmesi
Molecularly and agronomi̇cally determi̇nati̇on of the relati̇onshi̇p between plant hei̇ght genes and coleopti̇l lenghts i̇n F4 generati̇on wheat (Triticum aestivum L.)
Yazar: MURAT MUTLUCAN
Danışman: DOÇ. DR. EMRE İLKER
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Genetik = Genetics ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Buğdayda koleoptil uzunluğu kuraklığa dayanıklılık stresine dayalı ıslah çalışmalarında doğrudan etkili bir parametredir. Bu çalışmada Amerika'dan Türkiye'ye getirilen MerJ5 X Scholar ve Magsilva15 X Scholar melezlerinin F4 generasyonunda bitki boyu genleri ile koleoptil uzunluğu arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Ayrıca hatlar, ebeveynler ve şahitlere ait bitki boyu, başak boyu, başakcık sayısı, başakta tane sayısı, bin tane ağırlığı, sıra verimi ve koleoptil uzunluğu karakterleri ölçülmüş ve ümitvar hatların seleksiyonları gerçekleştirilmiştir. Tarla denemeleri Augmented deneme desenine uygun şekilde 2012-2013 buğday yetiştirme döneminde Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Deneme Alanında yürütülmüştür. Tarladaki F4 bitkilerin genç yapraklarından DNA örnekleri alınarak Rht-12 ve Rht-13 genlerine (kısa boyluluk geni) ait SSR markörleri ile taramalar gerçekleştirilmiştir.
Merj-5 X Scholar ve Magsilva-15 X Scholar F4 populasyonlarındaki Rht-12 ve Rht-13 genlerinin moleküler markörleri ile taranması sonucunda, her iki populasyondaki kısa boyluluk genlerinin teorik olarak beklenen değerlerle uyum içerisinde bulunduğu gözlenmiştir. 
Çalışma sonucunda varyans analizlerine göre her iki kombinasyonda da gözlemlenen tüm karakterler için oldukça yüksek bir varyasyonun söz konusu olduğu belirlenmiştir. Ayrıca populasyon içerisinde kısa boylu olmasına rağmen uzun koleopile sahip genotipler de saptanmıştır. Bu çalışmada iki adet genotiphem kısa boylu ve hem de uzun koleoptile sahip ümitvar genotipler olarak belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday (Triticum aestivumL.), bitki boyu genleri, koleoptil uzunluğu, SSR, agronomik özellikler.

Abstract:
Coleoptil length of wheat is an effective parameter in breeding programs for drought tolerance.Coleoptil lenght of wheat directly effects the breeding researches which are based on resistance  of drought stress. In this study, the relationship between plant height genes and coleoptil lenghts of the wheat crossesMerJ5 X Scholar and Magsilva15 X Scholar obtained from USAwere studied. Plant height, spike lenght, spikelet number,grain number per spike, 1000 grain weight, grain yield and coleoptil lenght of the lines, the parents and control varieties were determined. Besides selection of promising lines were made. Field experiments were conducted in accordance to Augmented Experimental Design in 2012-2013 wheat cultivation season, at the experimental areaof Ege University, Faculty of Agriculture, Department of Field Crops. Samples belongs to Rht-12 and Rht-13 genes (dwarfism genes) were taken from young leaves of experimental plants and scanned by SSR markers.
Variance analyses showed that there is high variation for all characters which were observed in both combinations. Furthermore two genotypes were determined as promising lines for short plant height and high coleoptile length. Significant and positive correlation between plant height and coleoptil height were determined in MerJ5xScholar lines. However, the existence of plants which have low plant height and high coleoptil lenght in Magsilva15xScholar lines population, also low and statistically non-significant correlation between these two characteristics shows that the linkage between characteristics might be broken.
Keywords: Bread wheat (Triticum aestivumL.), plant height genes, coleoptil lenght, SSR, agronomic properties.