Otizm spektrum bozukluğu olan gençlere serbest zamanı yönetme becerilerinin öğretimi: Karma yöntem araştırması
Teaching leisure time-related skills to youths with autism spectrum disorder: A mixed method research
Yazar: SENİHA KURTOĞLU
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ERGENEKON
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan gençlerin serbest zamanlarını işlevsel olarak değerlendirme konusundaki gereksinimlerinin belirlenerek gereksinimler doğrultusunda hazırlanan Serbest Zamanı İşlevsel Değerlendirme Eğitim Paketi'nin (SEZİDEP) etkililiğinin sınanması ve SEZİDEP'in uygulanmasının sonrasında OSB olan gençlerin serbest zaman katılımlarına yönelik olarak kendilerinin ve ebeveynlerinin görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırma karma yöntem araştırmasının deneysel karma yöntem deseni kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın ilk aşamasında durum çalışması deseni kullanılarak gereksinimler belirlenmiş, ikinci aşamada SEZİDEP hazırlanmış ve SEZİDEP'in etkililiği tek-denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılarak sınanmış,üçüncü aşamada ise fenemonoloji deseni kullanılarak OSB olan gençlerin ve ebeveynlerin çocuklarının serbest zamanlara katılımlarına ilişkin görüşleri belirlenmiştir. Araştırma bulguları OSB olan gençlerin serbest zaman farkındalığı, serbest zaman etkinlikleri, seçim yapma, serbest zaman kaynakları ve kullanımı, etkinliği başlatma, sosyal etkileşimde bulunma ve problem çözmeyi içeren serbest zamanı yönetme becerilerini öğrenmeye gereksinimlerinin olduğunu göstermiştir. SEZİDEP bu gereksinimi kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Bulgular OSB olan gençlere uygulanan SEZİDEP'in etkili olduğunu, OSB olan gençlerin SEZİDEP kapsamında öğrendikleri becerileri toplumsal ortamlarda da beceri olarak sergilediklerini göstermektedir. Bulgular ayrıca SEZİDEP sonrası OSB olan gençlerin ve ebeveynlerin de çocuklarının serbest zamanlara katılmalarına yönelik olarak memnun edici, olumlu, geliştirici yönde görüşlerinin olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the needs of youths with autism spectrum disorder (ASD) in functional use of their leisure time, to test the effectiveness of the Leisure Time Functional Assessment Training Package (SEZIDEP), which was prepared in line with the needs, and to determine the opinions of the youths with ASD regarding their leisure time participation after the implementation of SEZIDEP. The research was carried out using the experimental mixed method design of the mixed method research. In the first stage of the research, the needs were determined using the case study design, SEZIDEP was prepared in the second stage, and the effectiveness of SEZIDEP was tested using the multiple probe model with inter-participant probe phase, and in the third stage, the views of the youths with ASD and their parents regarding their children's participation in leisure time were determined by using the phenomenology design. Research findings showed that youths with ASD need to learn leisure time-related skills including leisure awareness, leisure activities, making choices, leisure resources and using, initiating activity, social interaction, and problem-solving. SEZIDEP has been prepared to cover this requirement. Findings show that SEZIDEP applied to youths with ASD is effective, and youths with ASD demonstrate the skills they learned within the scope of SEZIDEP as skills in social environments. The findings also revealed that after SEZIDEP, youths with ASD and their parents also had satisfactory, positive, and improving views on their children's participation in leisure time.