Spor eğitimi veren yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarının örgütsel sinizm, iş doyumu ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between organisational cynicism, job satisfaction and burnout levels of academic staff in higher education institutions providing sports education
Yazar: AYDAN ERMİŞ
Danışman: PROF. DR. SONER ÇANKAYA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Spor = Sports
Dizin: Sinizm = Cynicism ; Spor eğitimi = Sport education ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Ölçekler = Scales ; Örgütsel sinizm = Organizational cynicism ; Öğretim elemanları = Instructors ; Üniversiteler = Universities ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Bu çalışmanın amacı spor eğitimi veren yükseköğretim kurumlarındaki öğretim
elemanlarının örgütsel sinizm, iş doyumu ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki
ilişkileri belirlemek; örgütsel sinizm ve tükenmişliği önlemek, iş doyumunu artırmak
açısından öneriler sunmaktır. Araştırmada betimsel nitelik taşıyan ilişkisel tarama
modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye'de spor eğitimi veren
yükseköğretim kurumlarında görev yapanlar içerisinden tesadüfen seçilmiş 525
öğretim elemanını oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Maslach Tükenmişlik
Ölçeği, Minesota İş Doyum Ölçeği ve Örgütsel Sinizm Ölçeği kullanılmıştır.
Verilerin analizinde Shapiro-Wilk ve Levene, Student t-test, Tek Yönlü Varyans
Analizi ve Tukey çoklu karşılaştırma testleri kullanılmıştır. Örgütsel sinizm, iş
doyumu ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla Yapısal
Eşitlik Modellemesi'nden yararlanılmıştır. Çalışmada kadın öğretim elemanlarının
kişisel başarı seviyelerinin düşük, evli öğretim elemanlarının bilişsel sinizm
düzeylerinin ise yüksek olduğu belirlenmiştir. Lisans mezunu öğretim elemanlarının
diğer öğretim elemanlarına oranla duygusal tükenmişlik düzeylerinin yüksek olduğu
belirlenmiştir. Çalışmada, öğretim görevlilerinin iş doyumlarının en düşük, doktor
öğretim üyelerinin duyuşsal sinizm düzeylerinin en yüksek olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca, idari görevi olmayan öğretim elemanlarının ve Bölüm Başk. Yrd. bilişsel
sinizm düzeylerinin yüksek; gelirinin yetersiz olduğunu düşünenlerin duygusal
tükenmişlikleri ve duyuşsal sinizm düzeylerinin yüksek, iş doyumlarının ise düşük
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapısal Eşitlik Modeli sonuçlarına göre öğretim
elemanlarının iş doyum düzeyleri ile tükenmişlik düzeyleri arasında negatif yönlü, iş
doyum düzeyleri ile örgütsel sinizm düzeyleri arasında negatif yönlü, tükenmişlik
düzeyleri ile örgütsel sinizm düzeyleri arasında pozitif yönlü, istatistiksel olarak
anlamlı ilişki saptanmıştır. Dolayısıyla, öğretim elemanlarının bilişsel sinizim ve
kişisel başarı düşüklüğü düzeylerini azaltmak ve iş doyumlarını arttırmak için,
kurumda iletişimi geliştirmek, çalışanların önerilerini dikkate almak, doğru
beklentiler sunmak, çalışanların sorunlarına ilişkin uzmanlara (psikiyatrist, psikolog
vb.) yönlendirmek hizmet-içi eğitim, kurs vb. katılımları sağlamak, çeşitli aktiviteler
organize etmek, yapılan işi ödüllendirerek değerli kılmak ve çalışanların
motivasyonu arttırmaya yönelik önlemler alınması önem arz etmektedir.

Anahtar Sözcükler: İş doyumu, örgütsel sinizm, tükenmişlik, yapısal eşitlik

Abstract:
The aim of this study is to find out the relationships between organizational
cynicism, job satisfaction and burnout levels of academic staff in higher education
institutions providing sport education; to make suggestions to prevent organizational
cynicism and burnout and to increase job satisfaction. Descriptive relational survey
model was used in the study. The sample consists of randomly chosen 525 academic
staff teaching in higher education institutions providing sport education. Maslach
Burnout Inventory, Minesota Satisfaction Scale and Organizational Cynicism Scale
were used as data collection tools. Shapiro-Wilk and Levene, Student t-test, One way
ANOVA and Tukey multiple comparison tests were used in data analysis. Structural
Equation Modeling was used to examine the relationship between organizational
cynicism, job satisfaction and burnout levels. It was found that female participants
had low personal achievement levels, while married participants had high cognitive
cynicism levels. Participants with an undergraduate degree were found to have high
emotional exhaustion levels. Instructors were found to have the lowest job
satisfaction, while assistant professors had the highest affective cynicism. Academic
staff who did not have administrative duties and deputy heads of departments were
found to have high affective cynicism levels; participants who thought they had
insufficient level of income had high emotional exhaustion and affective cyncisim
and low job satisfaction. Structural Equation Modeling results showed negative
statistically significant association between job satisfaction and burnout levels, and
between job satisfaction and organizational cynicism levels; and also positive
statistically significant association between burnout and organizational cynicism
levels. Therefore, it is important to take measures to develop communication in the
institution, to consider the suggestions of employees, to provide accurate
expectations, to guide employees to experts (psychiatrist, pscyhologist, etc.), to
provide in-service training, courses, to organize various activities, to award and to
increase motivation in order to decrease academic staff's affective cynicism and
personal achievement levels and to increase job satisfaction.

Keywords: Job satisfaction, organizational cynicism, burnout, structural equation
modeling