Çiftlerde ilişkisel yılmazlığın ebeveynlik stresi, ilişkisel başa çıkma, ilişkisel profesyonel yardım arama ile ilişkisi
The association between relational resilience and dyadic cope with, parenting stress and relational professional help-seeking behavior on couples
Yazar: DİDEM AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ÖZBAY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Psikolojik Danışma ve Rehberlik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Evli çiftler = Married couples ; Evlilik ilişkisi = Marital relationship ; Stres = Stress ; Yardım arama davranışı = Help seeking behaviors ; Yılmazlık = Resiliency

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ilişkisel yılmazlığın, ilişkisel başa çıkma, ebeveynlik stresi ve ilişkisel profesyonel yardım aramayla ilişkisinin incelenmesidir. Araştırma sosyal-ekolojik yaklaşıma temellendirilmiştir. Araştırman grubunu, çocuk sahibi ve en az sosyal ekolojik bağlamda bir riske sahip olan 229 evli çift (n=458) oluşturmaktadır. Araştırmada belirlenen amaç doğrultusunda iki model test edilmiştir. İlk modelde, ilişkisel yılmazlık ve ebeveynlik stresinde ilişkisel başa çıkmanın aracı rolü incelenmiştir. İkinci modelde ise, ilişkisel yılmazlık ve ilişkisel profesyonel yardım arama arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmada veriler için İlişkisel Yılmazlık Ölçeği, İlişkisel Profesyonel Yardım Arama Ölçeği, Ebeveynlik Stres Ölçeği, İlişkisel Başa Çıkma Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi için betimsel istatistik, Pearson Momentler Çarpımı Kore¬lasyonu, İkili (dyadic) analiz için Yapısal Eşitlik Modelinde yol (path) analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmada ikili analiz yaklaşımlarından Aktör Partner Karşılıklı Bağımlı Modeli (APIM) ve Aktör Partner Karşılıklı Bağımlı Aracı Modeli(APIMeM) kullanılmıştır. Araştırmada verilerin analizinde SPSS, AMOS ve LISREL istatistik paket programlarından yararlanılmıştır. 
Araştırmada sınanan birinci modelde, kadın ve erkeğin ebeveynlik stresinin ilişkisel yılmazlıkları üzerinde aktör etkisinin olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte partner etkilerinde ise erkeğin ebeveynlik stresi arttıkça kadının ilişkisel yılmazlığı arttığı sonucuna ulaşılırken kadının ebeveynlik stresinin erkeğin ilişkisel yılmazlığı üzerinde bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Araştırmanın bir diğer değişkeni olan ilişkisel başa çıkma da ise yalnızca aktör etkilerine ulaşılmıştır. Kadın ve erkeğin ilişkisel başa çıkması arttıkça ilişkisel yılmazlıkları artmaktadır. Bununla birlikte ebeveynlik stresi ve ilişkisel başa çıkma arasında aktör ve partner etkileri bulunmamıştır. Aynı zamanda ilişkisel başa çıkmanın (aktör-partner aracı değişken) aracı değişken olmadığı sonucu elde edilmiştir. İkinci modelde ise, kadın ve erkeğin ilişkisel profesyonel yardım arama yaklaşımlarının ilişkisel yılmazlıkları üzerinde aktör etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İkinci modelde partner etkileri değerlendirildiğinde ise yalnızca kadınların profesyonel yardım arama tutumlarına yönelmeleri erkeklerin ilişkisel yılmazlıklarını arttırmaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar sosyal-ekolojik yaklaşım bağlamda, ilgili araştırmalarla tartışılmış olup, araştırmacılara, uygulamacılara ve alan uzmanlarına yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to explore the association between relational resilience and dyadic coping, parenting stress and relational professional help-seeking behaviors. The study is grounded on social-ecological context. The participants of the study are composed of 229 married couples (n=458) who have at least one child and have had one traumatic experience.Two models have been tested in the study. The first model aims to explore the mediating role of dyadic coping between relational resilience and parenting stress on married couples. The second model aims to explore the association between relational professional help seeking and relational resilience.The Relational Resilience Scale, Parenting Stres Inventory, Dyadic Coping Scale and Relational Professional Help-Seeking BehaviorScale, Personel Information and Life Events Forms are used to collect data for this study. Fort data analysis, Descriptive statics, Pearson Product Moment Correlation, dyadic analysis in the structural equation modelling with path analysis models are employed. In the study, The Actor-Partner Interdependence Model (APIM) and TheActor-Partner Interdependence Mediation Model (APIMeM) which are dyadic analysis approaches are used. Data analysis is carried out by using SPSS, AMOS and LISREL programmes. 
In the primary tested model, it is found that the men and the women's parenting stress has an affect on actor's relational resilience. However, the partner effects show that male participant's parenting stress also has a negative effect on their partner's relational resilience but women's parenting stress doesn't have an impact on men's relational resilience. The results also demonstrated that men and women's dyadic coping has impact on actor's relational resilience.The more the men's and the women's dyadic coping increases, the more their relational resilience increases. Furthermore, there is no significiant actor and partner effects between dyadic coping and parenting stress. However the results revealed that dyadic coping (actor-partner mediation variables) doesn't mediate between relational resilience and parenting stress. In the secondary tested model, men and women's relational professional help seeking behavior has an impact on actor's relational resilience.Partner effects show that only women's relational professional help seeking behavior had a positive impact on men partner's relational resilience but men's relational professional help-seeking behavior didn't impact on women's relational resilience. Results were discussed in relation to the social-ecological model and relevant literatüre. Based on the findings of the study, some recommendations and implications for the practice and for future research are made as well.