Peyami Safa'nın Yalnızız ve Elias Canetti'nin Körleşme adlı eserlerinin "yabancılaşma" açısından karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of "alienation" in Peyami Safa's We Are Alone and Elias Canetti's The Blinding
Yazar: İLHAN GÜLTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. ENGİN BÖLÜKMEŞE
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature
Dizin: Canetti, Elias = Canetti, Elias ; Edebi eserler = Literary works ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Modernleşme = Modernization ; Safa, Peyami = Safa, Peyami ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yabancılaşma = Alienation ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Günümüzde toplum içerisindeki bireylerin yaşadığı yabancılaşma probleminin giderek arttığı görülmektedir. Giderek kalabalıklaşan dünya üzerinde bu kalabalıklaşmaya rağmen kendini yalnız hisseden birçok insan bulunmaktadır. Toplulukların içerisinde kendini yalnız hisseden bireyler anlam arayışı içerisine girmekte fakat anlamsızlığın nedenlerini temellendirememektedir. Bu anlamsızlık kendini topluma yabancı hisseden bireylerin artışına yol açmaktadır. Topluma yabancı hisseden bireyler yalnız, mutsuz ve aidiyet duygusundan yoksun hissetmektedirler. Bu problem insanın kendi eliyle kurduğu toplum düzeninin içerisinde ortaya çıkmaktadır. Yabancılaşma problemi bireysel ve sosyal kimlik uyumsuzluğu neticesinde ortaya çıkmaktadır. Bu mekanikleşen sistem içerisinde kendine veya çevresine yabancılaşan bireylerin yaşadıkları kimlik çatışması, bireyin kendini toplum içerisinde bir yere ait olamadığını hissetmesine yol açmaktadır. Yabancılaşma problemi bu yüzden birey ve toplum ilişkisiyle doğrudan bağlantılıdır. Bu problemin oluşumu özellikle dünyanın modernleşme süreci içerisinde ortaya çıkmaktadır.

17. yüzyıldan itibaren başlayan, özellikle sanayileşmenin artmasından sonra ivmelenen modernleşme süreci, insanı çağdaş zihniyete taşırken aynı zamanda kendine has sorunları da beraberinde getirmiştir. Bu sorunlardan biri de yabancılaşma sorunudur. Kapitalist düzen içerisinde insanın bireysel kimliklerine yönelimi azalmış, toplum tarafından oluşturulan sosyal kimliklere verilen önem artmıştır. Sosyal kimliklerin önem kazandığı dünya üzerinde bireyler kendi öz benliklerinden uzaklaşarak kendi özlerine yabancılaşmaktadırlar. Sosyal kimliklerine uyum sağlayamayan bireyler ise topluma karşı yabancılaşmaktadırlar. Bu kimlik çatışması ve yabancılaşma problemi modernleşme sürecinde birçok düşünürün ilgisini çekmiştir. Hegel, Marx, Lukacs, Fromm ve Freud gibi birçok ünlü düşünür yabancılaşma problemini kuramsal bir çerçevede incelemiş ve sorunun temellerini ortaya koymuştur. 

Yapılacak olan bu çalışmada yabancılaşma sorununa neden olan modern topluma geçiş süreci, bu süreç içerisindeki toplumsal değerlerin değişimleri ve toplum düzeninin üzerine kurulu olduğu temeller incelenecektir. İncelenecek olan eserler bağlamında temelleri güçlendirmek adına modernleşme sürecinin çıkış kaynağına farklı olarak Türk toplumu ve Alman toplumu içerisinde nasıl geliştiği incelenecektir. Modernleşme sürecinin temelinde yatan değerlerin incelenmesi ile birlikte yabancılaşma probleminin ne olduğu, nasıl meydana geldiği, nelere sebep olduğu bu probleme dair üzerinde çalışmış olan kuramcıların düşünceleri aracılığıyla kuramsal bir çerçevede verilecektir. Sonrasında yazarların biyografileri, yaşadıkları dönem, incelenecek olan eserlerin özetleri ve  yazarların edebi anlayışları hakkında bilgiler verilecektir. Verilen tüm bilgiler bağlamında Peyami Safa'nın Yalnızız ve Elias Canetti'nin Körleşme adlı eserlerinde yabancılaşma sorunu psikanalitik ve sosyolojik yöntemler aracılığıyla analiz edilecek ve karşılaştırılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Yabancılaşma, Modernleşme, Toplumsal Düzen, Türk Toplumu, Alman Toplumu, Yalnızız, Körleşme.

Abstract:
Nowadays, it can be seen that the problem of alienation experienced by individuals in the society has been gradually increasing. In the world where the population is increasing day by day, there are many people who feel lonely despite that crowd. Individuals who feel lonely in communities keep seeking meaning, but cannot give grounds for the reasons for this meaninglessness. This meaninglessness leads to an increase in individuals who feel alienated in society. Individuals who feel alienated in society feel lonely, unhappy and deprived of a sense of belonging. This problem arises in the social order that people establish with their own hands. The problem of alienation is a problem that arises from a conflict of individual and social identity. In this mechanized system, individuals who are alienated from themselves or their environment experience identity conflict, causing the individual to feel that they do not belong to a place in the society. The alienation problem is therefore directly related to the individual-society relationship. The formation of this problem arises especially during the modernization phase of the world.

The modernization process, which started in the 17th century and accelerated especially after the increase in industrialization, brought people to the contemporary mindset, while at the same time it brought its own problems. Perhaps the most important of these problems is alienation. In the capitalist system, the orientation to the individual identities of people has decreased, and the tendency to give importance to the social identities created by the society has increased. In a world where social identities prevail, individuals become alienated from themselves by losing their own personal identity. Individuals who cannot adapt to their social identities are alienated from society. This identity conflict, individual and society relationship has attracted the attention of many thinkers in the modernization process. Many famous thinkers such as Hegel, Marx, Lukacs, Fromm and Freud analyzed the problem of alienation in an institutional framework and revealed the foundations of the problem.

In this study, the process of transition to modern society, which causes the alienation problem, the value changes in this process and the foundations on which the social order is built will be examined. In the context of the works to be examined, in order to strengthen the foundations, how the modernization process developed in Turkish and German society, unlike its main source of origin, will be examined. By learning the fundamentals underlying the modernization process, what the alienation problem is, how it occurs and what causes it will be given in a theoretical framework through the thoughts of the theorists working on this problem. Afterwards, information will be given about the biographies of the authors, the period in which they lived, the summaries of the works to be examined and the literary understanding of the authors. In the context of all the information given, the problem of alienation in Peyami Safa's We are alone and Elias Canetti's The Blinding will be analyzed and compared through psychoanalytic and sociological methods.

Key Words: Alienation, Modernization, Social Order, Turkish Society, German Society, We Are Alone, The Blinding.