Geç Antik Çağ'da (M.S. 4.-7. yüzyıl) Doğu Akdeniz'de üretilen ticari amphoralarda dipinti, graffiti ve mühür kullanımı
Dipinti, graffiti and stamps on commercial amphorae produced in The Eastern Mediterranean in late antiquity (4-7th c.ad)
Yazar: ÜLKÜ KARA
Danışman: PROF. DR. GONCA ŞENOL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Amforalar = Amphoras ; Antik Çağ = Ancient Ages ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Dipinto = Dipinti ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Graffiti = Graffiti ; Mühürler = Signet rings

Özet:
Geçtiğimiz yirmi yılda Doğu Akdeniz'in Geç Roma – Erken Bizans dönemiamphoraları, araştırmacılar tarafından merak edilen ve ilgi çekenkonular arasında yer almakta ve bu ilgi ile her geçen gün yeni araştırmalar ortaya çıkmaktadır.Özellikle, yaklaşık üç/dört yüz yıllık bir dönemi kapsayan Geç Roma – Erken Bizans dönemine ait amphoraların üretim ve kullanımını anlamaya dönük çalışmaların son yıllarda oldukça arttığını görmekteyiz.Söz konusu çalışmalar sayesinde artık, Doğu Akdeniz Havzasında üretilmiş ve yaygın dolaşıma sahip amphoralara dair daha detaylı verilere ulaşılmıştır. Ancak, söz konusu amphoraların üzerindeki yazıt ve mühürlere ilişkin çalışmaların, Batı Akdeniz amphoralarının araştırma seviyesine ulaşacak aşamada olmadığı görülmektedir. Bahsi geçen, Doğu Akdeniz Havzası kökenli amphoralar üzerinde görülen yazıt ve mühürler, burada hazırlanan tez çalışmasının esas konusunu oluşturmaktadır.
Tezin odak noktası, Doğu Akdeniz'de özellikle Küçük Asya merkezli, büyük ölçekli üretim yapılan ve Doğu Roma İmparatorluğu içinde ekonomik ve ticari açıdan bir yeri olduğu öngörülen başlıca amphora formlarıdır: LRA 1, LRA 2, LRA 3 ve Zeest 80. Öncelikle, amphoralar üzerindeki yazıt ve mühürlerin bir korpusu oluşturulmuş ve bu korpus üzerinden, anlam çözümlemelerinin yanı sıra, yazıt geleneği ve amphora tipolojisi açısından değerlendirilmeleri yapılmaya çalışılmıştır. 
Tez araştırmasının ikincil kısmında ise, ilk bölümünden elde edilen verilerin dönemin ekonomik ve ticari hayatı içindeki konumu değerlendirilmiştir. Buna göre, amphora tipleri ve kataloglanan yazıt ve mühürlerin ışığında; Roma Döneminde var olduğu bilinen annona civicia ve annona militaris sistemleri, Doğu Roma imparatorluğu özelinde sorgulanmaya çalışılmıştır. Bu inceleme, amphora tipolojileri ve buluntu yerlerini esas aldığı kadar, yazıt ve mühürlerin anlamları, içerikleri ve kimi temsil ettikleri temelinde de yürütülmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Over the last two decades, the Late Roman - Early Byzantine amphorae from Eastern Mediterranean have been one of the most interesting topics for researchers, and results of new researches are emerging day by day. In particularly, studies on understanding the production and usage of the Late Roman - Early Byzantine amphorae, which cover a period of approximately three to four hundred years, have increased considerably in recent years. Through these studies, more detailed data have been obtained from the whole of the Eastern Mediterranean Basin. However, it is seen that the studies on the inscriptions and seals on the amphorae can not reach to a level of the ones on the Western Mediterranean amphorae. The inscriptions and seals on the amphorae of the Eastern Roman Imperial period are constituted the main subjects of the thesis. 
The main focus of the thesis is on the four major mass-production amphora types from the Eastern Mediterranean, mainly based in Asia Minor, which are essential economically and commercially in the Eastern Roman Empire: LRA 1, LRA 2, LRA 3 ve Zeest 80. Primarily, a corpus has been composed to analyze both in terms of inscription (for inscriptions and seals) tradition and amphora typology.
In the second part of the thesis research, the position and importance of the data obtained from the first part, has been evaluated in the economic and commercial conditions of the period. Accordingly, in the light of these amphora types, inscriptions and seals in the corpus; annona civicia and annona militaris system, which had been known to have existed in the Roman Imperial Period, were examined on specific to the Eastern Roman Empire. This study is based on the amphora typologies and findspot of examples, as well as the meanings, contents, and representing of the inscriptions and seals.