Özgün işlevini sürdüremeyen anıtların yeniden kullanım sorunları
The Problems of reusing monuments which cannot keep their original usage
Yazar: AYŞE ESİN KULELİ
Danışman: DOÇ. DR. ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Restorasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anıtsal yapılar = Monumental buildings ; Koruma = Conservation ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Rehabilitasyon = Rehabilitation

Özet:
Daha geçen yüzyıla kadar, bir yapının anıt olarak tanımlanabilmesi için kentsel ölçekte önem taşıması gerektiği düşünülürdü. Oysa ki günümüzde estetik, tarihsel ya da toplumsal değerleri açısından, önemli olduğu düşünülen her yapı, anıt kapsamında değerlendirilebilmektedir. Ülkemizde kültür varlıklarını gruplandırma metodla ve kriterler, 2863 şayılı "Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu" ile belirlenmiştir. Tarihi yapıların restorasyonuna ilişkin müdahaleler ise, K.T.V. Koruma Yüksek Kurulunun 14.07.1998 gün ve 598 sayılı ilke karan ile belirlenmiştir. Yasalar, kültür varlıklarının belgeleme, tespit ve tescil çalışmalarının yapılması, kültür varlıklarının korunması için yeterli değildir. Özgün işlevini sürdüremeyen bir anıt terkedilirse, zamanla yıkılarak yok olmaya mahkumdur. Bu nedenle, mümkünse özgün işlevin sürdürülmesi olumlu olacaktır. Mümkün değilse, anıtın yeni işlevle değerlendirilmesi gündeme gelecektir. Bu çalışmalar, anıtı yıkılmaktan kurtaracaktır. Ne yazık ki, ülkemizde gerçekleştirilen bazı rehabilitasyon çalışmaları sırasında;. araştırma yapmadan, projeler tamamlanmadan, rehabilitasyon çalışmalarına başlanılması,. Anıt karakterine uygun olmayan yeni işlevin belirlenmesi sonucu, geniş kapsamlı müdahaleler ve ek yapı yapılması,. Deneyimsiz bir ekip tarafından a hatalı kararlar nedeniyle, olumsuz müdahalelerin gerçekleştirilmesi, ». Ulusal ve uluslararası tüzük ve anlaşmaların ilkelerine uyulmaması,. Yeterli finans sağlanamaması,. İhale yönteminin çarpıklıkları,. Kültür varlıklarının korunması ve restorasyonu konusunda hassas olunmaması ve koruma bilinci eksikliği gibi nedenlerle, anıtların otantikliği ve karakterleri olumsuz yönde etkilenmektedir. Tarihi süreçte de görüldüğü gibi, sağlıklı durumdaki anıtların yeni işlevlerle değerlendirilmeleri son derece doğal bir gelişmedir. Buna iyi bir örnek olduğu düşünülen, Roma, İtalya'da bulunan Sant'Angelo Kalesinin yapımı Roma'hlar dönemine dek uzanmaktadır. Anıt, birbirinden son derece farklı işlevlerle değerlendirilmiştir. İmparator Hadrian'ın mezarı olarak yapılan anıt, daha sonra kaleye, papalara ait ikametgaha ve son olarak da Sant'Angelo Kalesi Ulusal Müzesine dönüştürülmüştür. Anıt değişik dönemlerdeki kullanımlarına ait izler, müze gezilirken gözlenebilmektedir. İtalya, Roma 'dan diğer bir örnek, antik çağın en büyük yapılarından birisi olan Diocletian Hamamıdır. Bu yapı da, tarihsel süreçte farklı işlevlerle değerlendirilmiştir. Örneğin, hamamın bölümlerinden olan sekizgen salon, depo, jimnastik salonu, sergi salonu, planetaryum olarak kullanılmıştır. 1983 yılında, anıt müze olarak, yeniden kullanımına karar verilmiş ve anıtı yeni işleve uyarlamak için rehabilitasyon çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmalarda, 19. Yüzyıl müdahalesi olan planetaryumun kubbe ekranının anlamlı tarihi bir strüktür olduğu düşünülerek, korunmasına karar verilmiştir. Diğer bir örnek, Antalya'dan geç 19. Yüzyıla ait bir yapıdır. Antalya K. T. V. Koruma Kurulu Binası'nın 1991-1993 yıllan arasında gerçekleştirilen onarım çalışmaları sırasında,avluda üstüste üç katman halinde podüme çakıl mozayik döşemeler bulunmuştur. Anıtı kullanan kişilerin zemini kaplarken, bir öncekine zarar vermemeyi tercih ettiği açıktır. Çalışmalar sırasında rehabilitasyon ekibinin karan, Helenistik duvar, çakıl mozayik, sarnıç, kuyu, kapı vb. tüm mimari öğelerin konsolide edilerek, korunması yönünde olmuştur. Bu öğeler, anıtın 2000 yılı aşkın tarihi süreçte kullanıldığının göstergesidir. Rehabilitasyon çalışmaları sırasında, anıtı yeni kullanıma uyarlarken, geçmişte uygulanan dönem ek ve müdahalelerinin geçerli katkılarına da saygı gösterilerek, otantikliğinin ve değerlerinin korunması, ulusal kültürel kimliğin korunmasına da katkıda bulunacaktır.

Abstract:
Up to last century, a building had to have importance in urban scale in order to be defined as a monument. However today any building which is considered important within it's artistic, historic and social values and context can be defined as a monument. In this country, the classification methods and criteria of cultural properties are determined by the Law No. 2863/ 1983 called, "The Protection Law of Cultural and Natural Heritage". The interventions related to the restoration of historic buildings are determined by the principle decisions No. 598/ 14.07.1998 which were taken by High Council for the Preservation of Cultural and Natural Heritage. Legislation and the establishment of inventories and catalogues of the cultural property are not enough to protect them. If a monument abandoned, because it's original usage cannot continue, it would be destroyed partly or completely by the time. It would therefore be better to maintain the original usage if possible. If this is impossible, it would be necessary to reuse it with a new function. These efforts could save the monument from demolition. Unfortunately some of the rehabilitation work which has been carried out in this country, has affected negatively the monument's authenticity and character such as;. starting the rehabilitation work without making any research and without completing projects,VII. the construction of new additions and large interventions following the establishment new usage which is not compatible with the monument's character,. the application of negative interventions to the monument because of wrong decisions made by an inexperienced team,. not comforming with the principles of national and international charters and conventions,. insufficient finance,. faults of contract systems,. lack of awareness and sensibility in the field of conservation and protection of cultural property. History has shown us that reusing monuments which are in good condition with new purposes is part of natural development. A good example of this, which has considered is the Castel Sant' Angelo which dates back to Roman period in Rome, Italy. It has been used for various extremely different functions; it began as the tomb of Emperor Hadrian and was subsequently altered to a fortified castle, the Papal apartments and finally, The National Museum of Castel Sant' Angelo. The evidences of different uses of the monument can be seen during the museum tour. Another example is one of the largest monument in the antiquity, The Bath of Diocletian in Rome, Italy. This has also been used for different purposes throughout it's history. For instance, octagonal hall which is a part of the baths, was used as warehouse, gymnasium, exhibition room and planetarium. In 1983, it was decided to reuse the monument as a museum and rehabilitation works started in order to adopt it to it's new function. During the rehabilitation process, the dome of the planetarium's projection screen was retained in the hall as a significant historical structure.Another example is late 19th century building from Antalya, Turkey. While the offices of the Antalya Preservation Council for Cultural and Natural Haritage was being restored in 1991- 1993, three layers of pebble mosaic were found, one on top of the other in the courtyard. It is obvious that, the user of the monument preferred to cover ground with pebble mosaic without destroying previous one. A decision was taken to conserve all the architectural compenents of the monument such as the Hellenistic wall, pebble mosaic, cistern, door etc. by consolidating them. This components are documents of use of the monument through more than 2000 years of history. During the process of rehabilitation work, while adopting monuments to new usage, it is essential to protect their authenticity and values; more over by respecting valid contrubitions of all additions and interventions which were applied in the past it can also help to keep alive national cultural identity.