Çocukluk çağı nonalkolik yağlı karaciğer hastalığında karaciğer fibrozis derecesi ile B12 düzeyi arasındaki ilişki
The relationship between the degree of liver fibrosis and B12 levels in childhood nonalcoholic fatty liver disease
Yazar: CEREN ÖNCEL
Danışman: PROF. DR. NAFİYE URGANCI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ikincil sebepler olmaksızın
karaciğerde artmış yağ birikimi ile karakterize, karaciğer inflamasyonu ve fibrozisin
eşlik edebildiği kronik bir karaciğer hastalığıdır. Çocukluk çağında kronik karaciğer
hastalığının en yaygın nedenidir. Yeterli non-invaziv tarama yöntemlerinin olmaması
hastaların takibini güçleştirmektedir. Yapılan bazı çalışmalarda serum B12 düzeyi ile
karaciğer fibrozis ve inflamasyon derecesi arasında ters ilişki olduğu gösterilmiştir. Bu
çalışmada, çocukluk çağı nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı tanısı alan hastalarda
serum B12 düzeyi ile elastografide ölçülen karaciğer fibrozis derecesi arasındaki
ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız; tek merkezli, propektif bir çalışma olarak
tasarlandı. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji ve Çocuk Endokrinoloji polikliniklerine başvuran,
ultrasonografik olarak hepatosteatoz saptanan 6-18 yaş arası 66'sı (%53,7) kız, 57'si
(%46,3) erkek; toplam 123 olgu alındı. Hastaların yaş, cinsiyet, kilo, boy, BMI, kan
basıncı bulguları kaydedildi. Alınan venöz kanda AST, ALT, ALP, GGT, Albumin,
Total protein, globulin, açlık glikozu, insülin, HDL, LDL, total kolesterol, trigliserid,
B12, folik asit, homosistein, malondialdehit (MDA) biyokimyasal parametreleri
çalışıldı. Hastaların tek uzman radyolog tarafından yapılan ultrason ve elastografi
görüntülemeleri ile karaciğer steatozu ve fibrozis derecesi değerlendirildi.
İstatistiksel analiz için SPSS 15.0 for Windows programı kullanıldı.
Bulgular: Çocukların yaşları ortalaması 12,4±3,4 yıldır. BMI persentiline
göre; normal çocuk sayısı 1 (%0.8), kilolu çocuk sayısı 10 (%8.1), obez çocuk sayısı
112 (%91.1) olarak kaydedildi. Olguların hepatosteatoz derecesi; %70.7'si (n=87)
Grade 1, %24.4'ü (n=30) Grade 2 ve %4.9'u (n=6) Grade 3 olarak tespit edildi. Fibrozis
derecesi; %67.9'u (n=76) <5.5 kPa ile F0 (normal veya minimal fibrozis), %25.0'ı
(n=28) 5.6-7.0 kPa ile F1 (hafif fibrozis) ve %7.1'i (n=8) 7.1-9.5 kPa ile F2 (orta
derecede fibrozis) olarak sınıflandırıldı. Kilolu ve obez çocuklar karşılaştırıldığında
karaciğer steatozu (p=0,278) ve fibrozisi (p=0,157) arasında anlamlı fark saptanmadı.
Steatoz ve fibrozis dereceleri karşılaştırıldığında steatoz derecesi arttıkça, fibrozis

ix

derecesinin arttığı gösterildi (p=0,025). Hepatosteatoz derecesi arttıkça ALT, AST,
GGT, insülin, HOMA-IR, total kolesterol, trigliserid düzeylerinin anlamlı derecede
arttığı gösterildi (p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p=0,014, p=0,001).
Hepatosteatoz derecesi arttıkça; B12, folik asit, homosistein düzeylerinde istatistiksel
açıdan anlamlı fark saptanmazken, ileri steatoz derecelerinde B12 ve folik asit
düzeylerinin daha düşük olduğu saptandı. Fibrozis derecesi arttıkça ALT, AST, ALP,
GGT, insülin, HOMA-IR düzeylerinin anlamlı derecede arttığını gösterildi (p=0,003,
p=0,028, p=0,047, p=0,003, p=0,028, p=0,049). Fibrozis derecesi arttıkça; B12, folik
asit düzeylerinde istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmamasına rağmen, ileri
fibrozis derecelerinde B12 ve folik asit düzeylerinin daha düşük olduğu gösterdi.
Fibrozis derecesi arttıkça homosistein düzeyinde anlamlı artış olduğunu saptandı
(p=0,009).
Sonuç: Steatoz derecesinin fibrozis derecesi ile ilişkili olması, daha yüksek
steatoz derecelerinin daha dikkatli izlem ve tedavi gerektirdiğini ortaya koymaktadır.
İleri fibrozis derecelerine sahip hastalarda; daha düşük B12 ve folik asit düzeylerinin,
anlamlı olarak artmış homosistein düzeyinin tespit edilmesi neticesinde; NAYKH
tanılı olgularda elastografi fibrozisi göstermede biyopsi öncesi değerli bir non-invaziv
yöntemi olup B12 vitamini, folik asit düzeylerinde azalma ve homosistein düzeyindeki
artışın fibrozisi öngörmede önemli bir belirteç olabileceği kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler: Fibrozis, Homosistein, Nonalkolik Yağlı Karaciğer
Hastalığı, Steatoz, Vitamin B12

Abstract:
Objective: Non-alcoholic fatty liver disease is a chronic liver disease
characterized by increased fat accumulation in the liver without secondary causes and
may be accompanied by liver inflammation and fibrosis. It is the most common cause
of chronic liver disease in childhood. The lack of adequate non-invasive screening
methods makes the follow-up of patients difficult. Some studies have shown an inverse
relationship between serum B12 levels and the degree of liver fibrosis and
inflammation. In this study, we aimed to investigate the relationship between serum
B12 level and the degree of liver fibrosis measured by elastography in patients with
childhood nonalcoholic fatty liver disease.
Materials and Methods: Our study was designed as a single-center,
prospective study. A total of 123 patients, 66 (53.7%) girls and 57 (46.3%) boys, aged
6-18 years, 66 (53.7%) girls and 57 (46.3%) boys, who were admitted to the Pediatric
Gastroenterology and Pediatric Endocrinology outpatient clinics of the University of
Health Sciences, Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, were included.
Age, gender, weight, height, BMI and blood pressure were recorded. Biochemical
parameters of AST, ALT, ALP, GGT, albumin, total protein, globulin, fasting glucose,
insulin, HDL, LDL, total cholesterol, triglyceride, B12, folic acid, homocysteine,
malondialdehyde (MDA) were measured in venous blood. The degree of liver steatosis
and fibrosis was evaluated by ultrasound and elastography imaging performed by a
single specialist radiologist.
SPSS 15.0 for Windows program was used for statistical analysis.
Results: The mean age of the children was 12.4±3.4 years. According to BMI
percentile, the number of normal children was 1 (0.8%), the number of overweight
children was 10 (8.1%), and the number of obese children was 112 (91.1%). The grade
of hepatosteatosis was Grade 1 in 70.7% (n=87), Grade 2 in 24.4% (n=30) and Grade
3 in 4.9% (n=6). Fibrosis grade was classified as F0 (normal or minimal fibrosis) with
<5.5 kPa in 67.9% (n=76), F1 (mild fibrosis) with 5.6-7.0 kPa in 25.0% (n=28) and F2
(moderate fibrosis) with 7.1-9.5 kPa in 7.1% (n=8). There was no significant difference
in liver steatosis (p=0.278) and fibrosis (p=0.157) between overweight and obese

xi

children. When the degrees of steatosis and fibrosis were compared, it was shown that
as the degree of steatosis increased, the degree of fibrosis increased (p=0.025). ALT,
AST, GGT, insulin, HOMA-IR, total cholesterol, triglyceride levels, total cholesterol,
triglyceride levels increased significantly as the degree of hepatosteatosis increased
(p<0.001, p<0.001, p<0.001, p<0.001, p<0.001, p<0.001, p=0.014, p=0.001). No
statistically significant difference was found in B12, folic acid and homocysteine
levels as the degree of hepatosteatosis increased, whereas B12 and folic acid levels
were lower in advanced steatosis. ALT, AST, ALP, GGT, GGT, insulin, HOMA-IR
levels increased significantly as the degree of fibrosis increased (p=0.003, p=0.028,
p=0.047, p=0.003, p=0.028, p=0.049). Although no statistically significant difference
was found in B12 and folic acid levels as the degree of fibrosis increased, B12 and
folic acid levels were lower in advanced fibrosis. There was a significant increase in
homocysteine level as the degree of fibrosis increased (p=0.009).
Conclusion: The fact that the degree of steatosis is associated with the degree
of fibrosis suggests that higher degrees of steatosis require more careful monitoring
and treatment. As a result of the findings of lower B12 and folic acid levels and
significantly increased homocysteine levels in patients with advanced degrees of
fibrosis, elastography is a valuable non-invasive pre-biopsy method to demonstrate
fibrosis in patients with NAFLD and we believe that decreased vitamin B12 and folic
acid levels and increased homocysteine levels may be important markers to predict
fibrosis.
Key Words: Fibrosis, Homocysteine, Nonalcoholic Fatty Liver Disease,
Steatosis, Vitamin B12