Geleneksel Türk tiyatrosu'nun biçimsel özelliklerinin Haldun Taner'in oyunlarında değerlendirilmesi
Evaluation of the characteristics of traditional türkish theater in Haldun Taner's plays
Yazar: GİZEM EKİNCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH NALBANTOĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Biçim = Form ; Keşanlı Ali Destanı = Keşanlı Ali Epic ; Taner, Haldun = Taner, Haldun ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Tiyatro tarihi = Theatre history ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
İnsan var olduğu günden bu yana evreni ve doğayı kavrama çabası içindedir.
İlkel toplumlarda doğanın bilinmezliği ve tekinsizliği karşısında doğa güçlerini
etkileme adına zorunlu bir gereksinim olarak doğan sanat, insan doğa ilişkisinden
kültürel bir unsura evrilmiştir. Özellikle mevsim geçişlerinde taklitten yola çıkarak
şarkı ve danslar eşliğinde oynanan ritüel niteliğindeki bu oyunlar tiyatronun
doğuşunu sağlamıştır. Anadolu topraklarında, Orta Asya Kültürü, Şamanizm ve
İslam inancıyla sentezlenen bu ritüelistik oyunlar mite ve öyküye dönüşerek,
Geleneksel Türk Tiyatrosu'nun temel dinamiklerini oluşturmuş, günümüz tiyatro
anlayışına kadar uzanmıştır.
Bu çalışma Geleneksel Türk Tiyatrosunun biçim özelliklerinin Haldun
Taner'in oyunlarına yansımasını içermektedir. Çalışmanın ilk bölümünde Geleneksel
Türk Tiyatrosu'nun türleri ve bu türlerin özellikleri değerlendirilmiştir. Türler
değerlendirilirken, biçim özellikleri bağlamında Göstermeci biçim anlayışı,
kişileştirme ve dil-tavır ilişkisine değinilmiştir. İkinci bölümünde ise Haldun
Taner'in "Keşanlı Ali Destanı", "Eşeğin Gölgesi" ve "Ay Işığında Şamata" adlı
oyunlarında Geleneksel Türk Tiyatrosu'ndan gelen biçimsel özelliklerinin izi
sürülmüş, güncel tiyatro anlayışı ile olan sentezi ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk Tiyatrosu, Haldun Taner, Keşanlı Ali
Destanı, Eşeğin Gölgesi, Ay Işığında Şamata.

Abstract:
Human beings have been trying to understand the universe and nature since
its existence. In primitive societies, art emerged as a compulsory necessity to
influence the forces of nature against the unknown and uncanny of nature. Especially
in the transition of seasons, this ritual-like game played with songs and dances from
the imitation of imitation has ensured the emergence of the theater. These ritualistic
plays, which are synthesized in Central Asia with the culture of Central Asia,
shamanism and Islam, transformed into mite and story, forming the basic dynamics
of traditional Turkish theater and extending to the contemporary theater.
This study includes the reflection of the characteristics of traditional Turkish
theater on the play of Haldun Taner. In the first part of the study, the types of
Traditional Turkish Theater and the characteristics of these species were evaluated.
In evaluating species, in the context of form characteristics, demonstrative form
understanding, personification and language-attitude relationship are mentioned.
Haldun Taner's plays called "Keşanlı Ali Destanı", "Eşeğin Gölgesi" and "Ay
Işığında Şamata" have been traced their formal characteristics from the traditional
Turkish theater and their synthesis with the today's theater concept has been put
forward.
Keywords: Traditional Turkish Theater, Haldun Taner, Keşanlı Ali Destanı,
Eşeğin Gölgesi, Ay Işığında Şamata.