Rusya'nın Azerbaycan'da sömürge siyaseti ve petrol (19-20. yüzyıl)
Russia's colonial politics in Azerbaijan and oil (19-20th centuries)
Yazar: RUFAT RUSTAMLI
Danışman: PROF. DR. ALİ ASKER
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Petrol = Petroleum ; Petrol endüstrisi = Petroleum industry ; Rusya = Russia ; Sömürgeler politikası = Colonies policy ; Uluslararası politik ekonomi = International political economy ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışmada, Rusya'nın sömürge politikası kapsamında Azerbaycan petrol
endüstrisinin gelişim süreçleri incelenmiştir.
Çalışmanın Birinci Bölümünde Rusya'nın Azerbaycan'ı işgali tarihi ele
alınmıştır. Rusya'nın genel olarak Doğu siyaseti ve özelde Kafkasya ve Azerbaycan'a
yönelik sömürge politikası incelenmiş, bir sömürge olarak Azerbaycan'ın Rusya için
önemi tespit edilmeye çalışılmıştır. Aynı bölümde, 18. yüzyılın sonlarında ve 19.
yüzyılın başlarında Azerbaycan'ın siyasi durumu ve Kuzey Azerbaycan'ın Rusya
tarafından sömürgeleştirilmesiyle sonuçlanan iki Rus-İran savaşına değinilmiştir.
Azerbaycan petrolünün tarihi ve Rusya işgali döneminde petrol üretimi de bu bölümde
ele alınmıştır.
İkinci Bölümde Rusya'nın Azerbaycan'da sömürge yönetimi, kapitalist
ilişkilerin ortaya çıkışı ve petrol endüstrisinin oluşumundan bahsedilmektedir.
Rusya'nın sömürgeleştirilmesinin Azerbaycan'ın petrol endüstrisi üzerindeki etkisini
açıklamak için, Çarlık Rusyası'nın ekonomik alanda gerçekleştirdiği reformların yanı
sıra petrol endüstrisine ilişkin yasal düzenlemeleri de ele alınmıştır. Buna ek olarak,
Azerbaycan'da petrol endüstrisinin gelişiminde yerli ve yabancı girişimcilerin rolüne
dikkat edilmiştir.
Üçüncü Bölümde, 20. yüzyılda petrol endüstrisinin durumu incelenmiştir. Bu
bölümde Bakü petrolünün her iki dünya savaşındaki önemine değinilmiş, Azerbaycan
Halk Cumhuriyeti (1918-1920), Sovyetler Birliği döneminin petrol politikalarının ana
hatları ve nihayet, bağımsızlık sonrası dönemde yaşanan gelişmelerin temel istikametleri
ele alınmıştır.

Anahtar kelimeler: Rusya, Azerbaycan, petrol siyaseti, petrol, sömürge siyaseti

Abstract:
This article examines the development processes of Azerbaijan's oil industry
within the scope of Russia's imperialist policy.
The First Part of the study discusses Russia's occupation of Azerbaijan and the
general outlook of Russia's political economy. While discussing Russia's politics
towards the East as well as its imperialist policy towards Caucasia and Azerbaijan, this
part touches upon the importance of Azerbaijan as a colonial region for Russia. The part
also gives space to Azerbaijan's economic and political situation at the end of the 18th
century and the start of 19th century as well as the Russian Tsardom's economic policies.
The Second Part discusses Russia's imperialist policy in Azerbaijan, the
formation of capitalism, the development of oil legislation, monopolization and foreign
investment, domestic capitalism and intellectuals, as well as the importance of
Azerbaijan's oil reserves during the two world wars. To explain the effect of Russia's
imperialist policy on Azerbaijan's oil industry, this part also discusses the reforms
implemented by Tsarist Russia in the economic sphere as well as the legal regulations
concerning the oil industry. In addition to this, the part discusses oil related policies of
the Azerbaijan Democratic Republic (1918-1920) and the Soviet Union period, and
finally, the fundamental course of the developments that were experienced in this field
in the post-independence period.

Keywords: Russia, Azerbaijan, oil politics, oil, imperialist policy