12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından verilen ölüm cezalarının Türk basınında sunumu
The presentation of the death penalty sentences in Turkish press after 12 March 1971 Memorandum
Yazar: PINAR ÖZŞARLAK
Danışman: PROF. DR. GÜLSEREN ŞENDUR ATABEK
Yaşar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı / İletişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: 12 Mart 1971 Dönemi = 12 March 1971 Period ; Askeri müdahale = Military intervention ; Basın = Press ; Gazeteler = Newspapers ; Kültürel çalışmalar = Cultural studies ; Türk basını = Turkish press ; Ölüm cezası = Death penalty

Özet:
12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından Deniz Gezmiş ve arkadaşları hakkında
Sıkıyönetim Mahkemeleri'nce ölüm cezası kararı verilmiştir. Bu çalışmada, konuya
ilişkin haberlerin yakalama, yargılama ve infaz dönemlerine göre Türk basınında
nasıl sunulduğunun ortaya konulması amaçlanmıştır. Böylelikle, basının iktidara
göre konumu ve üstlendiği rol Gramsci'nin "hegemonya", Althusser'in "devletin
ideolojik aygıtları" kavramsallaştırmalarına dayanarak eleştirel bakış açısıyla
açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın temel varsayımı, basının rızaya dayalı bir
hegemonya kurmasında iktidara destek olan ideolojik bir araç olduğudur.
Araştırmada niceliksel ve niteliksel çözümleme yöntemleri bir arada kullanılmıştır.
Nicel çözümlemede, örnekleme alınan Cumhuriyet, Hürriyet ve Tercüman
Anahtar sözcükler: Deniz Gezmiş ve arkadaşları, ölüm cezası, Britanya Kültürel Çalışmaları, ideoloji çözümlemesi, Türk basını
gazetelerindeki haberler, köşe yazıları, fotoğraflar ve karikatürler nicel açıdan
çözümlenmiştir. Niteliksel çözümlemede ise Stuart Hall vd.'nin (1978) yapısalcılık
etkisindeki kültürel çalışmalara denk gelen kategorilendirmelerine dayalı ideolojik
çözümleme yapılmıştır. Araştırma sonucunda, özellikle Tercüman gazetesinin, Deniz
Gezmiş ve arkadaşlarını "vatan haini" çerçevesi içine yerleştirerek belirgin bir
ideolojik üretim yaptığı saptanmıştır. Cumhuriyet gazetesinin Deniz Gezmiş ve
arkadaşları hakkında en fazla haber yapan gazete olduğu, Tercüman gazetesinin ise
en fazla köşe yazısı ve fotoğraf yayımlayan, keskinleştirme ve kızıştırma gibi
yollarla iktidar lehine en fazla ideolojik üretim yapan gazete olduğu görülmüştür.
Hürriyet gazetesi, ana akım habercilik anlayışına uygun şekilde, sansasyonel başlık,
haber içerikleri ve fotoğraflarla öne çıkarak, çok satmayı hedefleyen, bunu yaparken
de iktidarla ters düşmemeye özen gösteren bir sunum sergilemiştir. Sonuç olarak,
gazetelerin siyasi iktidarla kurdukları ilişkiler ve yapısal konumları ideolojik
üretimde temel belirleyiciler olarak rol oynamaktadır.

Anahtar Sözcükler: Deniz Gezmiş ve arkadaşları, ölüm cezası, Britanya Kültürel Çalışmaları, ideoloji çözümlemesi, Türk basını

Abstract:
After the 12 March 1971 Memorandum, a Martial Law Court, sentenced Deniz
Gezmiş and his friends with death penalty. The aim of this study is to analyze the
related news in Turkish press with respect to seizure, trail, and execution periods.
Thus, the position the press with respect to political power and the role it assumed is
explored from a critical perspective based on conceptualizations of Gramsci's
"hegemony" and Althusser's "ideological state apparatus". The basic assumption of
the study is that in coup d'état periods, the press is used as an ideological apparatus
by the state in support of establishing a hegemony based on consent.
Qualitative and quantitative analysis methods were used together in the study. In the
quantitative analysis, news, columns, photographs, and cartoons in Cumhuriyet,
Hürriyet, and Tercüman dailies were analyzed. In the qualitative analysis, ideological
analysis based on the categorization of Stuart Hall et al. (1978), corresponding to
cultural studies influenced by structuralism. As a result of the analysis, Tercüman,
specifically served as an ideological apparatus by framing Deniz Gezmiş and his
friends as "traitors". It was detected that Cumhuriyet was the newspaper that
published the highest number of news stories about Deniz Gezmiş and his friends,
whereas Tercüman published the highest number of columns and photographs, and
thus producing more ideological support for the government through sharpening and
agitation. Hürriyet, in compliance with mainstream journalism, presented sensational
headlines, news contents, and photographs aiming at high sales and simultaneously
avoiding a conflict with the government. It is concluded that relationships of
newspaper with the government and their structural positions are the main
determinants of their ideological production.

Keywords: Deniz Gezmiş and his friends, death penalty, British Cultural Studies, ideological analysis, Turkish press