İcra Hukukunda ölçülülük ilkesi
The principle of proportionality in Enforcement Law
Yazar: ALİCAN TÜRKAY
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ÖZBAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa hukuku = Constitutional law ; Cebri icra hukuku = Compulsory enforcement law ; Medeni usul hukuku = Law of civil procedura ; Medeni yargılama hukuku = Civil process law ; İcra hukuku = Enforcement law ; İflas hukuku = Bankruptcy law

Özet:
Herkesin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahip olduğu kabul edilmektedir (AY m. 12/1). Bu temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın sadece belirli sebeplerle ve ancak kanunla sınırlanabilir. Anayasa'nın bir gereği olarak temel hak ve hürriyetler sınırlandırılırken Anayasa'nın sözü ve ruhu, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gerekleri ve ölçülülük ilkesi dikkate alınmak zorundadır (AY m. 13).
Cebri icra faaliyeti boyunca temel hak ve özgürlüklere ciddi ve yoğun müdahale edilmektedir. Cebri icra hukuku bir müdahale ve zor kullanma hukukudur. Bu nedenle icra hukukunda da temel hak ve özgürlükler sınırlandırılırken bir takım kriterler göz önünde bulundurulmalıdır. Bu kriterlerden bir tanesi ölçülülük ilkesidir. Ölçülülük ilkesi yasama, yürütme, yargı organları, idari makamları, diğer kuruluş ve kişileri bağlar. Öyleyse icra hukuku süjelerinin tamamı ölçülülük ilkesine uygun hareket etmek zorundadır.
Ölçülülük ilkesi bir denetim aracı ve hukuka uygunluk kriteri olarak evrensel bir ilkedir. Bir hak veya özgürlüğün hukuka uygun olarak sınırlanıp sınırlanmadığı araştırılırken başvurulacak araçlardan bir tanesidir. Hukuk devleti ilkesiyle sıkı bir ilişki içinde olan ölçülülük ilkesi, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında önemli bir rol oynar. Özellikle cebri icra faaliyetinde temel hak ve özgürlüklere ağır müdahaleler söz konusu olabildiğinden temel hak ve özgürlüklerin korunması ve dolayısıyla ölçülülük ilkesinin bir denetim aracı olarak kullanılması ciddi bir önemi haizdir.
İcra hukuku alanında ölçülülük ilkesine ilişkin kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerinden oluşan ölçülülük ilkesinin yapısı, işlevi, önemi, tarihsel süreci ve uygulanma biçimi incelenmeye değer bir konudur. Kendine özgü bir yapısı olan icra hukukunda ölçülülük ilkesinin görünümü de ayrıca incelenmelidir. İlkenin Türk hukukuna girişinden günümüze kadar geçen süreçteki gelişimi, doktrinin ve yargı organlarının ilkeye bakışı, olan hukuk hakkındaki değerlendirmeler ve olması gereken hukuk bakımından görüşler bu çalışmada incelenmeye gayret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Orantılılık, Ölçülülük İlkesi, İcra Hukuku, Eşitsizliklerin Azaltılması, İnsan Hakları

Abstract:
It is accepted that everyone has inviolable, inalienable and indispensable fundamental rights and freedoms. These fundamental rights and freedoms can only be limited for certain reasons and only by law, without affecting their essence. While limiting fundamental rights and freedoms as a requirement of the Constitution, the word and spirit of the Constitution, the requirements of the democratic social order and the secular Republic, and the principle of proportionality must be taken into account.
Fundamental rights and freedoms are seriously and heavily interfered with during the enforcement activity. Forced enforcement law is a law of intervention and use of force. For this reason, certain criteria should be taken into account while limiting fundamental rights and freedoms in enforcement law. One of these criteria is the principle of proportionality. The principle of proportionality binds the legislative, executive, judicial organs, administrative authorities, other organizations and individuals. Therefore, all subjects of enforcement law must act in accordance with the principle of proportionality.
The principle of proportionality is a universal principle as an audit tool and a criterion of compliance with law. It is one of the tools to be used when investigating whether a right or freedom is restricted in accordance with the law. The principle of proportionality, which is closely related to the rule of law principle, plays an important role in the protection of fundamental rights and freedoms. Since there may be heavy interferences with fundamental rights and freedoms in the enforcement activity, it is of great importance to protect fundamental rights and freedoms in this area and therefore to use the principle of proportionality as a control tool.
There is no comprehensive study on the principle of proportionality in the field of enforcement law. The structure, function, importance, historical process and application of the principle of proportionality, which consists of the sub-principles of suitability, necessity and fair balance, is a subject worth examining. The appearance of the principle of proportionality in enforcement law, which has a unique structure, should also be examined. In this study, the development of the principle from its introduction into Turkish law to the present day, the view of the doctrine and the judicial organs to the principle, the evaluations about the current law and the opinions in terms of the law that should be have been tried to be examined in this study.

Key Words: Proportionality, Principle of Proportionality, Enforcement Law, Reducing Inequalities, Human Rights