Uluslararası makarnalık buğday çekirdek koleksiyonunun bazı agro-morfolojik özellikler bakımından karakterizasyonu
Characterization of international durum wheat collection for some agro-morphological traits
Yazar: UMUT MORSÜNBÜL
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Uluslararası Makarnalık Buğday Çekirdek Koleksiyonu'ndan seçilen 729 adet makarnalık buğday genotipini bazı agro-morfolojik özellikler bakımından karakterize etmek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada kullanılan 729 adet makarnalık buğday genotipi alfa latis deneme denesine göre iki tekerrürlü olarak Tarla Bitkileri Bölümü Araştırma ve Uygulama alanına ekilmiş ve dokuz özellik incelenmiştir. 
Çalışma sonunda incelenen makarnalık buğday genotiplerinde başaklanma süresinin 106,5 gün ile 118,25 gün arasında, bitki boyunun 81.54 cm ile 152.17 cm arasında, üst boğum uzunluğunun 31.65 cm ile 55.837 arasında, bayrak yaprak uzantısının 19.09 cm ile 29.67 cm arasında, başak uzunluğunun 6.50 cm ile 11.03 cm arasında, başakta başakçık sayısının 20.67 adet ile 28.80 adet arasında, başaktaki dane sayısının 18.10 adet ile 68.78 adet arasında, başaktaki dane ağırlığının 1.02 g ile 3.22 g arasında ve bindane ağırlığının 29.95 g ile 60.55 g arasında değiştiği saptanmıştır. 
Korelasyon analizi sonucunda özellikle bitki boyu ile üst boğum uzunluğu, bayrak yaprak uzantısı ve başakta başakçık sayısı arasında, üst boğum uzunluğu ile bayrak yaprak uzantısı arasında ve başakta dane sayısı ile başakta dane ağırlığı arasında olumlu ve istatistiki olarak önemli bir ilişki saptanırken, bitki boyu ile başakta dane sayısı ve başakta dane ağırlığı arasında, üst boğum uzunluğu ile başakta dane sayısı ve başakta dane ağırlığı arasında ve bayrak yaprak uzantısı ile başakta dane ağırlığı ve başakta dane ağırlığı arasında olumsuz ve istatistiki olarak önemli bir ilişki bulunmuştur.
Çalışma sonucunda incelenen özellikler bakımından oldukça geniş bir varyasyonun olduğu ve bu varyasyonun amaca uygun olarak makarnalık buğday ıslahında kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study aimed to characterize the agro-morphological and spike traits of 729 durum wheat genotypes selected from the International Durum Wheat Core Collection. The genotypes were sown in the Research and Application Area of the Field Crops Department in two replications following the alpha lattice experiment. A total of nine traits were examined.
The heading date of the durum wheat genotypes ranged from 106.5 days to 118.25 days. The plant height varied between 81.54 cm and 152.17 cm, while the upper internode length ranged from 31.65 cm to 55.837 cm. The flag leaf extension was between 19.09 cm and 29.67 cm. The spike length varied from 6.50 cm to 11.03 cm. In terms of spike characteristics, the number of spikelets in the spike ranged from 20.67 to 28.80, and the number of grains in the spike ranged from 18.10 to 68.78. The grain weight in the spike was between 1.02 g and 3.22 g. Additionally, the weight of a thousand grains ranged from 29.95 g to 60.55 g.
The correlation analysis revealed several significant relationships among the traits. There was a positive and statistically significant correlation between plant height and upper internode length, flag leaf extension, and the number of spikelets in the spike. Similarly, a positive correlation was observed between upper internode length and flag leaf extension and between the number of grains in the spike and grain weight in the spike. On the other hand, there was a negative and statistically significant correlation between plant height and the number of grains and grain weight in the spike. Additionally, a negative correlation was found between upper internode length and the number of grains and grain weight in the spike, as well as between flag leaf extension and grain weight in the spike. These correlations indicate that as certain traits increase, others also tend to increase, while some traits decrease as others increase.
Based on the study's findings, it can be concluded that there is a significant variation in the examined traits of durum wheat. This wide range of variation presents an opportunity for the utilization of these traits in durum wheat breeding programs.