Türkiye'deki üniversitelerin etkinlik ölçümü ve performanslarının karşılaştırılması: Panel veri analizi
Performance comparison and efficiency measurement of universities in Turkey: Panel data analysis
Yazar: ÖZGE SAYGIN KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. ŞENAY ÜÇDOĞRUK BİRECİKLİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Performans = Performance ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Yükseköğretim = Higher education ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Günümüzde bilgi transferinin temel ve en önemli lokomotiflerinden biri olan yükseköğretim kurumlarında etkinlik konusu yenilikçi stratejilerin kurgulanmasında politika yapıcılar ve yükseköğretim profesyonelleri için yüksek önem arz etmektedir. Yükseköğretim kurumlarının etkinliklerinin ölçülmesi ve etkinliklerini belirleyen faktörlerin araştırılması üzerine son yıllarda literatürde birçok çalışma yapılmıştır. Dünyada yapılan çalışmalar ile karşılaştırıldığında Türkiye'deki üniversitelere yönelik özellikle panel veriye dayalı çalışmalar görece daha azdır. Tez çalışması Türkiye'deki üniversitelerin mercek altına alınarak durum tespitinin yapılması, panel veri ile çalışılması ve üniversitelerin girişimcilik ve yenilik faaliyetleri kapsamında etkinliğini belirleyen faktörlerin araştırılması bakımından özgün değere sahiptir. Tezin amacı 2011 – 2016 yıllarına ait altı yıllık veriye dayanarak ilk aşamada Türkiye'deki üniversitelerin araştırma ile girişimcilik ve yenilik odağında etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi ile ölçülmesi, etkinliklerinin zaman içindeki değişiminin Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi ile incelenmesi, ikinci aşamada etkinliklerini belirleyen faktörlerin panel Tobit model, havuzlanmış en küçük kareler yöntemi (HEKKY), kesirli regresyon ve Simar-Wilson bootstrap kesikli regresyon ile araştırılmasıdır.
Araştırma sonuçlarına göre üniversitelerin 2011 – 2016 yıllarına ilişkin ölçülen araştırma etkinliklerinde ve girişimcilik ve yenilik faaliyetleri odağında etkinliklerinde sistematik bir iyileşme gözlenmemiştir. Araştırma etkinliği ve girişimcilik ve yenilik faaliyetleri odağında etkinliği belirleyen faktörlere genel olarak bakıldığında üniversitenin bulunduğu il bazında kişi başına GSYİH'nın yüksek olması ve üniversitede teknopark bulunması üniversitelerin etkinliklerini olumlu, akademisyen başına düşen öğrenci sayısının yüksek olması, üniversitede tıp fakültesi bulunması ve üniversitede meslek yüksek okulu bulunması ise olumsuz etkileyen önemli faktörler olarak tespit edilmiştir. Bunun yanısıra İç Anadolu ve Marmara Bölgesi'nde bulunan üniversitelerin etkinliği Ege, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Bölgelerindeki üniversitelere göre daha yüksektir.

Abstract:
Today, one of the main and most important locomotives of knowledge transfer is Higher Education Institutions. The efficiency of higher education is of high importance for policymakers and higher education professionals in setting up innovative strategies. In recent years, many studies have been conducted in the literature on measuring the efficiency of higher education institutions and investigating the factors that determine their efficiency. Compared to the studies conducted in the world, especially panel data-based studies for universities in Turkey are relatively less. The thesis has a unique value in terms of scrutinize universities in Turkey, working with panel data, and investigating the factors that determine the efficiency of universities within the scope of entrepreneurship and innovation activities. The aim of the thesis is to calculate the efficiency scores of the Turkish universities' research and entrepreneurship and innovation focus by data envelopment analysis, to investigate the change over time by Malmquist Total Factor Productivity Index and to examine the environmental factors affecting the efficiency scores with panel Tobit model, pooled least squares method (POLS), fractional regression and Simar-Wilson bootstrap truncated regression based on the data for the years 2011 – 2016.
According to the results of the research, no systematic improvement was observed in the focus of research, entrepreneurship and innovation efficiencies of the universities measured for the years 2011 – 2016. According to the second stage analysis to determine the drivers of efficiency; presence of technopark and GDP per capita by region have a positive effect on the efficiency scores in the focus of research and entrepreneurship and innovation activities. Additionally, with reference to the results, the efficiency of the universities in the Central Anatolia and Marmara Region is higher than the universities in the Blacksea, Eastern and Southeastern Regions. Moreover, the existence of a medical faculty, vocational high school, and the number of undergraduate students per academician adversely affect efficiency.