Türkiye'nin Mavi Vatan Güvenliği açısından Yunanistan hâkimiyeti altındaki Girit adasının stratejik önemi
The strategic importance of the island of Crete under Greek domination in terms of Turkey's Blue Homeland Security
Yazar: MAHMUT KÖSE
Danışman: PROF. DR. OSMAN CAN ÜNVER
İstinye Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Girit Adası 1669-1913 yılları arasında Türk hâkimiyetinde kalmıştır. Resmen
Osmanlı İmparatorluğu'nun hâkimiyetinden çıktığı tarihe kadar Kıbrıs Adası ve Rodos
Adası ile birlikte hem Akdeniz'e hem Adalar (Ege) Denizi'ne, dolaylı olarak da
Karadeniz ve Türk Boğazlarına mutlak hâkimiyet ve denetim için oldukça stratejik
önem taşımaktaydı. Ulus devletlerin kurulmasının yükselişte olduğu dönemde
özellikle Yunanistan'ın yürüttüğü ayrılıkçı ve milliyetçi faaliyetler, Osmanlı
İmparatorluğunda yaşanan askeri açıdan bozulmalar, savaşlar ve savaş tehditleri,
merkezi otoritenin zayıflaması, ekonomik sorunlar gibi sebepler neticesinde nihai
olarak da 1897 Türk-Yunan savaşı ile Girit Adası Türk hâkimiyetinden çıkmıştır.
Yaşanan bu kayıpla birlikte Adalar Denizindeki çeşitli adaların da Yunanistan
hâkimiyetine geçmesi, Türkiye Cumhuriyeti devleti için Sınır Güvenliği, İç Güvenlik,
Mavi Vatan Güvenliği, Hava Sahası Güvenliği gibi oldukça yüksek önem arz eden
alanlarda stratejik güç kaybına neden olmuştur. Bu çalışmada ise akademik anlamda
Girit odaklı stratejik çalışmaların yeterli derecede olmamasından yola çıkılarak
yukarıda bahsedilen ''güvenlik'' konulu alanlar açısından Girit Adası incelenmeye
çalışılmıştır. Uluslararası siyaset ve dengeler günümüzde oldukça hızlı değişmektedir.
Bu sebeple çalışma süresince özellikle son yirmi yıl zarfında ortaya konan birincil
kaynaklardan daha sık yararlanılmaya çalışılmıştır. Türkiye açısından 21. yüzyıl Mavi
Vatan Güvenliği alanı, Girit Adasının stratejik önemini irdelenerek ele alınmıştır. Bu
stratejik önemi etkisizleştirmek ve yaşanan stratejik güç kaybını telafi etmek adına
Mavi Vatan Güvenliği açısından Türkiye tarafından geliştirilen, geliştirilebilecek olan
ulusal ve uluslararası politikalar, iş birlikleri ve güvenlik önlemleri gibi alanlarda
değerlendirmeler yapılmaya çalışılmıştır. Ortaya konulan bu tez çalışmasının Siyaset
Bilimi ve Uluslararası İlişkiler alanında ''Mavi Vatan'' kavramını jeopolitik alanında
ele alması hasebiyle ve bilindiği kadarıyla bu alanda çok çalışmanın olmaması
sebebiyle literatüre katkı sunacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Girit Adası, Mavi Vatan, Akdeniz, Adalar (Ege) Denizi, Strateji.

Abstract:
Crete was under Turkish rule between 1669-1913. It had strategic importance for the
absolute dominance and control of both the Mediterranean and the Islands (Aegean)
Sea, in addition to the Black Sea and the Turkish Straits indirectly, as well as the Island
of Cyprus and Rhodes, until it officially came out of the Ottoman Empire domination.
In the period when the establishment of nation-states were on the rise, especially as a
result of separatist and nationalist movements carried out by Greece, military
deterioration in the Ottoman Empire, wars and war threats, weakening of the central
authority, and economical problems, the island of Crete came out of Turkish
domination. Along with this loss, the later passing of various Islands in the Islands Sea
to Greek domination caused a strategic loss of power in areas of high importance for
the Republic of Turkey, such as Border Security, Internal Security, Blue Homeland
Security, and Airspace Security. In this study, we tried to deal with the island of Crete
in terms of security-related areas mentioned above, emphasizing the lack of academic
Crete-oriented strategic studies from a civilian perspective.
International Politics and balances are changing very rapidly today. For this reason,
while preparing our thesis, we tried to examine strategic importance of the island of
Crete in terms of our country's 21st Century Blue Homeland Security by making more
frequent use of the primary sources revealed in the last twenty years. In order to
neutralize this strategic importance and to compensate for the loss of strategic power,
we tried to evaluate areas such as national and international policies, cooperation and
security measures developed by our country in terms of Blue Homeland Security. This
thesis we have presented is going to contribute to the literature as it is the first thesis
on Geopolitics that includes the concept of "Blue Homeland" in the field of Political
Science and International Relations.
Keywords: Blue Homeland, Crete, Mediterranean, Black Sea, Islands (Aegean) Sea.