Hematolojik maligniteli ve hematopoietik kök hücre nakli yapılan hastalarda CMV reaktivasyonu ve risk faktörleri
CMV reactivation and risk factors in patients with hematological malignancies and hematopoietic stem cell transplantation
Yazar: ELİF EŞCAN
Danışman: DOÇ. DR. DUYGU MERT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
Amaç: Sitomegalovirüs (CMV) enfeksiyonu son organ hastalığından bağımsız olarak
özellikle hematopoietik kök hücre nakli (HKHN) yapılan hematolojik maligniteli hastalarda
ciddi morbidite ve mortalite sebebidir. Sadece hematolojik malignitesi olup HKHN
yapılmayan hastalarda ise son yıllarda bazı kematerapötik ajanların yaygın kullanımı ile CMV
reaktivasyon riskinin arttığı gözlenmiştir. Hastalar gelişen kemoterapötik ajan kullanımı ve
artan hasta sayısı nedeniyle CMV reaktivasyonu açısından risk faktörleri doğrultusunda yakın
takip edilmelidir.
Gereç ve Yöntem: 1 Ocak 2017- 31 Aralık 2022 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri
Üniversitesi Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Hematoloji Kliniği ve Kemik İliği Transplantasyon Ünitesi'nde yatırılarak takip edilen
hematolojik maligniteli ve HKHN yapılan hastalardan CMV reaktivasyonu gelişen hastalar,
risk faktörleri açısından değerlendirilmek üzere retrospektif olarak incelenmiştir. Hastalar yaş,
sahip olunan malignite, HKHN türü ve buna ilişkin veriler, CMV reaktivasyonu ve
reaktivasyona dair bulgular açısından değerlendirilmiştir.
Bulgular: Toplam 156 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Yüz elli altı hastanın 12'si HKHN
yapılmayıp sadece hematolojik malignite ile takip edilen ve CMV reaktivasyonu gelişen
hastalardır. Bu hastalarda CMV reaktivasyonu ile ilişkili olabilecek yüksek oranda rituksimab
kullanımı gözlenmiştir. HKHN yapılan 144 hastanın 126'sı ilk HKHN sonrasında CMV
reaktivasyonu ile takip edilmiştir. İlk HKHN sonrası CMV reaktivasyonu ile takip edilen 126
hasta allojenik ve otolog nakil olma durumlarına göre; akut lenfoblastik lösemi, akut myeloid
lösemi, lenfoma ve diğer hematolojik malignite ile takip edilme durumlarına göre gruplara
ayrılarak değerlendirilmiştir. HKHN yapılan hastalarda CMV reaktivasyonu ile ilişkili olan
fludarabin, siklofosfamid, siklosporin, steroid, anti-timosit globulin gibi tedavilerin ve total
vücut ışınlamasının anlamlı olarak allojenik nakilli bireylerde otolog nakilli bireylere göre
daha sık kullanıldığı görülmüştür. Reaktivasyon günü açısından allojenik ve otolog nakilli
hastalar değerlendirildiğinde iki grup arasında anlamlı ilişki saptanmış olup, medyan
reaktivasyon günü iki grup içinde benzer olarak hesaplanmıştır. Her iki grup için de yakın
takip gerektiren dönemin, özellikle nakil sonrası ilk 30 gün olduğu sonucuna varılmıştır.
CMV reaktivasyonu olan allojenik nakilli bireylerin graft-versus-host hastalığı (GVHH)
açısından özellikleri incelendiğinde büyük çoğunluğunun sistemik tedavi gerektiren ve
özellikle steroid tedavisi alan GVHH geçirdiği gözlenmiştir.
viii
Sonuç: Yaş, kullanılan immünsüpresif tedaviler, GVHH durumu gibi risk faktörleri
doğrultusunda HKHN yapılan hastalar için CMV reaktivasyonuna dair uygun takip stratejileri
geliştirilmelidir. Her merkez hasta profiline uygun olarak kendi CMV DNA eşik değerini
belirleyerek halihazırda morbidite ve mortalite oranı yüksek bu hasta grubu için CMV'nin
sebep olacağı klinik sonuçlar açısından hazırlıklı olmalıdır. Nakil yapılmayan hematolojik
maligniteli hastalarda ise immünsüpresif tedaviler nedeniyle gelişen reaktivasyon risklerine
dair daha çok çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Hematopoietik kök hücre nakli, sitomegalovirüs, reaktivasyon

Abstract:
Objective: Cytomegalovirus (CMV) infection is a significant cause of morbidity and
mortality, particularly in patients with hematological malignancies who have undergone
hematopoietic stem cell transplantation (HSCT), regardless of end-organ disease. In recent
years, it has been observed that the widespread use of certain chemotherapeutic agents has
increased the risk of CMV reactivation in patients who only have hematological malignancies
and have not undergone HSCT. Patients should be closely monitored for risk factors related to
CMV reactivation due to the increasing use of chemotherapeutic agents and the rising number
of patients.
Materials and Methods: Between January 1, 2017, and December 31, 2022, patients with
hematological malignancies who were hospitalized and monitored in the Hematology Clinic
and Bone Marrow Transplantation Unit of Health Sciences University Dr. Abdurrahman
Yurtaslan Ankara Oncology Training and Research Hospital, and who developed CMV
reactivation, were retrospectively examined to evaluate risk factors. Patients were assessed
based on age, type of malignancy, type of HSCT, and related data, as well as findings related
to CMV reactivation.
Results: A total of 156 patients were included in the study. Of these 156 patients, 12 were
followed for hematological malignancy without undergoing HSCT and developed CMV
reactivation. A high rate of rituximab use, which may be associated with CMV reactivation,
was observed in these patients. Among the 144 patients who underwent HSCT, 126 were
followed for CMV reactivation after the first HSCT. The 126 patients followed for CMV
reactivation after the first HSCT were evaluated by grouping according to their status of
allogeneic and autologous transplantation, as well as the types of hematological malignancies
such as acute lymphoblastic leukemia, acute myeloid leukemia, lymphoma, and other
hematological malignancies. It was observed that treatments associated with CMV
reactivation, such as fludarabine, cyclophosphamide, cyclosporine, steroids, anti-thymocyte
globulin, and total body irradiation, were significantly more frequently used in allogeneic
transplant recipients compared to autologous transplant recipients. When evaluating the
reactivation day for allogeneic and autologous transplant patients, a significant relationship
was found between the two groups, and the median reactivation day was calculated to be
similar in both groups. It was concluded that the period requiring close monitoring for both
x
groups is particularly the first 30 days after transplantation. When examining the
characteristics of allogeneic transplant recipients with CMV reactivation in terms of graftversus-host disease (GVHD), it was observed that the vast majority required systemic
treatment and particularly experienced GVHD while receiving steroid therapy.
Conclusion: Appropriate monitoring strategies for CMV reactivation should be developed for
patients who have undergone HSCT based on risk factors such as age, immunosuppressive
treatments used, and GVHD status. Each center should determine its own CMV DNA
threshold value according to the patient profile and be prepared for the clinical outcomes that
CMV may cause in this patient group, which currently has high morbidity and mortality rates.
More studies are needed regarding the reactivation risks due to immunosuppressive treatments
in patients with hematological malignancies who have not undergone transplantation.
Keywords: Hematopoietic stem cell transplantation, cytomegalovirus, reactivation