Erken Cumhuriyet döneminde seyahat yazını çevirileri: Lady Montagu'nün Mektupları
Translated travel writing in the Early Republican period of Turkey:Lady Montagu's Letters
Yazar: SİTEM İNCE
Danışman: DOÇ. DR. ATALAY GÜNDÜZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Tarih, edebiyat, coğrafya ve diğer birçok disipline veri sağlayan, birçok farklı türle bütünleşerek melez bir tür olarak karşımıza çıkan seyahat yazını için tek bir tanım yapmak ya da bir forma sokmaya çalışmak mümkün değildir. 'Türlerin türü' olarak betimlenen bu hareketli, geniş ve verimli alan çok uzun yıllar göz ardı edilmiş, farklı disiplinlerin çatısı altında sıkışıp kalmış ya da emperyalizmin suç ortağı olarak görülmüştür. Özerk bir disiplin olarak ortaya çıkması 1980li yıllarda postkolonyal çalışmaların hız kazanmasıyla olmuştur. Bu çalışma Türkiye'de Tarih ve Türk Dili Edebiyatı alanında seyahat yazınından sıklıkla faydalanıldığını ancak Çeviribilim alanında henüz yeterince çalışılmadığını ve bu anlamda geniş kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığını ortaya çıkarmıştır. Bu eksiklikten yola çıkarak hazırlanan ve çeviri seyahat yazınını kapsayıcı bir bakış açısıyla ilk defa tartışmaya açması bakımından önemli olan bu çalışmanın makro düzeyde amacı Türk "kültür ve edebiyat çoğul dizgesi" (Even-Zohar, 1991) içinde çeviri seyahat yazınını tartışmaya açmak iken mikro düzeyde bu alanda faaliyet gösteren eyleyicilerin, bir diğer deyişle çevirmenlerin rolünü sosyolojik bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Bu amaçla Osmanlı ya da Cumhuriyet Türkiye'si hakkında İngilizce yazılmış çeviri seyahat eserlerinin bütüncesi hazırlanmıştır. Çeviri seyahat yazını Türk kültür ve edebiyat çoğul dizgesi içinde tartışılarak seçilen eyleyicilerin sosyolojik profillerinin çeviriye nasıl yansıdığı Bourdieu sosyolojisinden ve kavramlarından faydalanılarak irdelenmiştir. Çalışmanın vaka çalışması olarak seçilen ve benzer dönemde çevirileri yayımlanan Ahmet Refik ve Reşad Ekrem Koçu'nun benzer habitus ve sermayelere sahip olmalarına rağmen çok farklı çeviri pratikleri ortaya koydukları ve çevirilerini farklı etiketlerle sundukları, hedefledikleri okur kitlesi ve çeviri eylemi sonucunda hedefledikleri çıkara göre çevirilerini şekillendirdikleri tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çeviri seyahat yazını, Bourdieu, eyleyici odaklı yaklaşım, Lady Montagu, Mektuplar, Ahmet Refik, Reşad Ekrem Koçu

Abstract:
Providing data for history, literature, geography and many other disciplines, Travel Writing emerges as a hybrid genre. This dynamic, broad and productive field was ignored for many years, studied under different disciplines, or regarded as the accomplice of imperialism. It emerged as an independent discipline in the 1980s following the rise of postcolonial studies. This study aims to reveal that travel writing has been frequently utilized by the fields of History and Literature in Turkey, but it has not been thoroughly studied by Translation Studies. This study aspires to contribute to the filling of this gap opening translated travel writing up for discussion for the first time from a comprehensive perspective within the Turkish "cultural and literary polysystem" (Even-Zohar, 1991), while at the micro level to reveal the role of the agents, from a sociological perspective. For this purpose, a corpus of translated travel works, written in English, about the Ottoman or Republican Turkey has been prepared. After discussing translated travel writing within the Turkish cultural and literary polysystem, how the sociological profiles of the selected agents are reflected to their translations are examined by utilizing Bourdieu's sociology. It has been concluded that Ahmet Refik and Reşad Ekrem Koçu, who were selected as the case studies of the study and whose translations were published in a similar period, put forward very different translation practices despite having similar habitus and capitals, they presented their translations with different labels, and shaped their translations according to the audience and the interests they targeted.

Keywords: Translated travel writing, Bourdieu, agent, Lady Montagu, Letters, Ahmet Refik, Reşad Ekrem Koçu