Ankara'da bir hastanenin erişkin acil servisinde çalışan hemşire ve ebelerin kadına yönelik eş şiddeti konusunda tutum ve uygulamaları ile bildirim yapma niyet/davranışlarının incelenmesi
Investigation of the relationship between attitudes and practices and intensions and behaviours to notify on spousal violence against women of nurses and midwives working in the adult emergency service of a hospital in Ankara
Yazar: GAMZE GÜL BAĞCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. DENİZ ODABAŞ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Ankara'da Bir Hastanenin Erişkin Acil Servisinde Çalışan Hemşire ve Ebelerin Kadına Yönelik Eş Şiddeti Konusunda Tutum ve Uygulamaları ile Bildirim Yapma Niyet ve Davranışlarının İncelenmesi 
Kadına yönelik şiddet (KYŞ), bireyin ve toplumun sağlığını ciddi anlamda tehdit eden bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle kadınların fiziksel ve psikolojik sağlığını doğrudan etkilemekte ve bu etkiler birçok hastalık hatta ölüm ile sonuçlanabilmektedir. Ulusal çalışmalar, kadınlarda herhangi bir şiddet türüne maruz kalma oranının %14-43 arasında değiştiğini göstermektedir. Mağdurların sıklıkla ilk başvuru yerinin acil servis olduğu düşünüldüğünde, burada çalışan hemşirelere önemli sorumluluklar düşmektedir. Ama hemşireler kendilerinden veya mağdurdan kaynaklı çeşitli nedenlerden anlamlı müdahaleler uygulayamamaktadır. Hemşirelerin şiddetle mücadelede geliştirdiği pozitif inanç, niyet ve tutum bir eyleme karar vermesinde önemlidir. Davranış değişikliğini sağlamak için ise hemşirelerin niyet ve tutumları ölçülmelidir. Alanyazın taramasında hemşire/ebelerde KYŞ'ye ilişkin tutum ve uygulamaları ölçen pek çok çalışma varken, bildirim yapma niyet/davranışlarını ölçen çalışma oldukça sınırlıdır. Bu araştırmada Ankara Etlik Şehir Hastanesi'nin erişkin acil servisinde çalışan hemşire ve ebelerin kadına yönelik eş şiddeti konusunda tutum ve uygulamaları ile bildirim yapma niyet/davranışları ve etkili faktörleri saptamak amaçlanmıştır. 
Araştırma kesitsel tipte olup, evrenini Ankara Etlik Şehir Hastanesi'nde, Eylül 2022-Mayıs 2024 tarihleri arasında görev yapmakta olan ve araştırmaya dâhil edilme kriterlerine uyan 350 acil servis hemşire/ebesi oluşturmaktadır. Örneklem seçilmeyip tüm evrene ulaşmak hedeflenmiş ve 112 hemşire/ebeye ulaşılmıştır. Katılım oranı %32'de kalmıştır.
Hemşireler mesai saatlerinde ziyaret edilmiş, araştırma hakkında sözlü ön bilgilendirme yapıldıktan sonra katılım gönüllüğü sorgulanıp yazılı onamları alınmıştır. Katılımcılardan öz bildirime dayalı olarak, araştırmacı tarafından literatüre dayanarak oluşturulan "Tanımlayıcı Özellikler Formu" ile "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Konusunda Tutum ve Uygulamaları Ölçeği" ve "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği" kullanılarak veri toplanmıştır.  "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Konusunda Tutum ve Uygulamaları Ölçeği", 1998'de Dickson ve Tutty tarafından geliştirilmiş ve 2007 yılında Gutmanis vd. tarafından hekim ve hemşirelere uyarlanmıştır. Türkçe uyarlaması ve metodolojik çalışması ise 2011'de Biçici Gezgin tarafından, birinci basamakta çalışan hekim, hemşire ve ebeler ile yapılmıştır. Ölçek toplumumuz için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Ölçekten alınabilecek en yüksek puan 168, en düşük puan 42 ve kesme puanı 84'tür. Ölçek 42 maddeden oluşmaktadır ve 4'lü likert tiptedir. Alınan puanın artması mesleki rollere ilişkin olumlu tutum geliştirildiğini göstermektedir. "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği" ise, 2016'da Koştu ve Uysal Toraman tarafından geliştirilmiştir. Metodolojik çalışması üniversite hastanelerinin kadın-doğum ve acil servislerinde çalışan hemşire/ebelerle yapılmıştır. Geçerli ve yüksek düzeyde güvenilir bir ölçüm aracıdır.  Ölçek 21 maddeden oluşmakta ve 7'li likert tiptedir. Ölçeğin kuramsal çerçevesini planlı davranış teorisi oluşturmaktadır. Ölçekten alınabilecek en yüksek puan 147 ve en düşük puan 21'dir. Alınabilecek en yüksek puana yakın değerler olumlu niyet/davranışı yansıtmaktadır. 
Çalışma için Ankara Etlik Şehir Hastanesi idari biriminden, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu'ndan, ölçek sahiplerinden izin alınmıştır. 
Elde edilen verilerin analizinde SPSS (IBM SPSS for Windows, ver.26,0) istatistik paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler ortalama, standart sapma, ortanca, çeyrekler arası aralık, yüzde, minimum ve maksimum değerler olarak hesaplanmıştır. Kategorik değişkenlere göre ölçek puanlarının karşılaştırılmasında Bağımsız T-testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi kullanılmıştır. Varyans analizini takiben farklılık yaratan grupları belirlemede Tukey testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemede Ki-kare testi hesaplanmıştır. Ölçekler arası ilişkiyi belirlemede ise Pearson korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Hesaplamalarda istatistik anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır.
Araştırmaya katılan 112 hemşire/ebenin %84,8'i (n=95 kişi) kadındır. Yaş ortalamaları 30,76,72 yıldır. Katılımcıların "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Konusunda Bilgi, Tutum ve Uygulamaları Ölçeği" ortalaması 102,1012,10 (minimum 47, maksimum 123)'tür. Katılımcılar, mesleki rollerine ilişkin genel olarak olumlu tutum geliştirmektedir. Katılımcıların "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği" ortalaması 92,9520,62 (minimum 26, maksimum 137)'tir.  Katılımcılar KYŞ bildirimi konusunda olumlu niyet/davranış göstermektedir. Katılımcıların %25,0'ı (n=28 kişi) çalışma yaşamları boyunca karşılaştıkları KYŞ şüphe/vakasını bildirmiştir. Bu grubun, son bir yıl için bildirim yapma sıklığı ise %89,3 (n=25 kişi)'tür. 
"Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Konusunda Bilgi, Tutum ve Uygulamaları Ölçeği" ortalaması ilçe ve köyde yaşayanlar (p=0,025), geliri giderine denk ve geliri giderinden fazla olanlar (p=0,042), son bir yıl içerisinde KYŞ vakası ya da şüphesiyle karşılaşanlarda daha yüksektir (p=0,034). "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği" puanı, erkeklerde (p=0,001), eşinden ayrılmış olanlarda (p=0,001), hanede üç ve daha fazla kişi yaşayanlarda (p=0,003), 6-12 ay ve 3 yıldan önce hizmet içi eğitim alanlarda (p=0,040) diğer gruplara göre daha yüksek bulunmuştur. Katılımcıların yaşı (p=0,001), meslekteki yılı (p=0,005), kurumdaki çalışma yılı (p=0,012) ve acil servisteki çalışma yılı (p=0,005) arttıkça, "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği" puanının da arttığı görülmektedir. Ayrıca, "çalışma yaşamı boyunca, herhangi bir eş şiddeti mağduru kadının, şiddet denetimini hemşire/ebe ile paylaşma durumu" (p=0,001) ve "son bir yıl içerisinde kadına yönelik eş şiddeti vakası ya da şüphesiyle karşılaşma durumu" (p=0,008) sorularına "evet" diyen katılımcılarda ölçek puanı daha yüksektir. KYŞ'ye ilişkin konularda hizmet içi eğitim alma zamanı cinsiyetten etkilenmiştir. Kadın hemşire/ebelerin neredeyse tamamının, yakın zamanda yapılan eğitimlere katıldığı dikkat çekmektedir (p=0,023). 
"Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Konusunda Tutum ve Uygulamaları Ölçeği"nden alınan puan arttıkça, "Sağlık Çalışanlarının Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği" puanı da artmaktadır (p=0,001).
Sonuç olarak hemşirelerin KYŞ konusunda tutum ve uygulamaları yerleşim yeri, ekonomik durum ve hemşire/ebelerin bir yıl içerisinde KYŞ vakası ya da şüphesiyle karşılaşma durumunda etkilenmektedir. Bildirim yapma niyet/davranışları ise cinsiyetten, hanede yaşayan kişi sayısından, en son hizmet içi eğitim alma zamanından, yaştan, meslekte, kurumda ve acil serviste çalışma yılından etkilenmektedir. Ayrıca, hemşire/ebelerin çalışma yaşamı boyunca herhangi bir eş şiddeti mağduru kadının, şiddet deneyimini kendisiyle paylaşma durumu ve son bir yıl içerisinde kadına yönelik eş şiddeti vakası ya da şüphesiyle karşılaşma durumundan da etkilenmektedir. Katılımcıların KYŞ'ye yönelik tutum ve uygulamaları ile bildirim yapma niyet/davranışları arasında pozitif korelasyon vardır. Bu bulgular doğrultusunda, çalışmanın yürütüldüğü acil serviste çalışan hemşireler KYŞ'nin belirtilerini tanımak, mağdurlara destek olmak ve toplumda farkındalık yaratmak için sürekli eğitim almalı ve diğer paydaşlarla iş birliği yapmalıdır. Verilen hizmet içi eğitimler, kadına yönelik şiddet vakasıyla karşılaşıldığında yapılacak müdahaleleri içeren poster ve broşürlerle desteklenmelidir. KYŞ'yi azaltmak için toplumda cinsiyet eşitliği, saygı ve empati gibi değerler yaygınlaştırılmalı, politikalar uygulanmalı ve kadınların hizmetlere erişimi kolaylaştırılmalıdır. Erkeklerin bu mücadelede aktif rol alması ve farkındalık yaratması gerekmektedir. Gelecek araştırmalarda, acil servis hemşirelerinin KYŞ bildirimlerini engelleyen faktörler derinlemesine incelenmeli ve bu konuda etkili müdahaleler geliştirilmelidir. 
Anahtar Sözcükler: acil servis, bildirim, hemşire, kadına yönelik şiddet, tutum ve uygulama

Abstract:
Investigation of the Relationship between Attitudes and Practices and Intensions and Behaviours to Notify on Spousal Violence Against Women of Nurses and Midwives Working in the Adult Emergency Service of a Hospital in Ankara
Violence against women (VAW) is a serious problem that threatens the health of individuals and society. It directly affects the physical and psychological health of women in particular. These effects can result in many diseases and even death. National studies show that the rate of exposure to any type of violence in women varies between 14-43%. Considering that the first place victims often apply to is the emergency room, nurses working here have important responsibilities. However, nurses can't implement meaningful interventions due to various reasons originating from themselves or the victim. The positive belief, intention and attitude that nurses develop in combating violence is important in deciding on an action. In order to ensure behavioral change, nurses' intentions and attitudes should be measured. While there are many studies in the literature review measuring the attitudes and practices of nurses/midwives regarding VAW, studies measuring the intention/behavior of reporting are quite limited. This study aimed to determine the attitudes and practices of nurses and midwives working in the adult emergency room of Ankara Etlik City Hospital regarding spousal violence against women, their intention/behavior of reporting and effective factors.
The study is cross-sectional in type and its universe consists of 350 emergency service nurses/midwives who were working at Ankara Etlik City Hospital between September 2022 and May 2024 and who met the inclusion criteria. No sample was selected, the aim was to reach the entire universe and 112 nurses/midwives were reached. The participation rate remained at 32%.
The nurses were visited during working hours, and after being given verbal preliminary information about the study, their willingness to participate was questioned and their written consent was obtained. Data were collected from the participants using the "Descriptive Characteristics Form" developed by the researcher based on the literature, based on self-reporting, and the "Healthcare Workers' Attitudes and Practices Towards Intimate Partner Violence Against Women Scale" and "Healthcare Workers' Intention/Behavior to Report Intimate Partner Violence Against Women Scale". The "Healthcare Workers' Attitudes and Practices Towards Intimate Partner Violence Against Women Scale" was developed by Dickson and Tutty in 1998 and adapted to physicians and nurses by Gutmanis et al. in 2007. Its Turkish adaptation and methodological study were conducted by Biçici Gezgin in 2011 with physicians, nurses and midwives working in primary care. The scale is a valid and reliable measurement tool for our society. The highest possible score from the scale is 168, the lowest score is 42, and the cut-off score is 84. The scale consists of 42 items and is a 4-point Likert-type scale. An increase in the score indicates that a positive attitude towards professional roles has been developed. The "Healthcare Workers' Intention/Behavior to Report Intimate Partner Violence Against Women Scale" was developed by Koştu and Uysal Toraman in 2016. Its methodological study was conducted with nurses/midwives working in obstetrics and gynecology and emergency services of university hospitals. It is a valid and highly reliable measurement tool. The scale consists of 21 items and is a 7-point Likert-type scale. The theoretical framework of the scale is the theory of planned behavior. The highest possible score from the scale is 147 and the lowest is 21. Values close to the highest possible score reflect positive intention/behavior. Permission was obtained from the administrative unit of Ankara Etlik City Hospital, Ankara University Faculty of Medicine Human Research Ethics Committee, and the scale owners for the study. SPSS (IBM SPSS for Windows, ver.26.0) statistical package program was used in the analysis of the obtained data. Descriptive statistics were calculated as mean, standard deviation, median, interquartile range, percentage, minimum and maximum values. Independent T-test and One-Way Analysis of Variance were used to compare scale scores according to categorical variables. Following the variance analysis, Tukey test was used to determine the groups that created differences. Chi-square test was calculated to determine the relationships between categorical variables. Pearson correlation coefficients were calculated to determine the relationship between scales. The statistical significance level in the calculations was taken as p<0.05.
Of the 112 nurses/midwives who participated in the study, 84.8% (n=95 people) are female. Their average age is 30.76.72 years. The average of the participants' "Healthcare Workers' Knowledge, Attitude, and Practices on Intimate Partner Violence Against Women Scale" is 102.1012.10 (minimum 47, maximum 123). Participants generally develop positive attitudes towards their professional roles. The average of the participants' "Healthcare Workers' Intention/Behavior to Report Intimate Partner Violence Against Women Scale" is 92.9520.62 (minimum 26, maximum 137). Participants show positive intentions/behaviors regarding reporting VAW. 25.0% of the participants (n=28 people) reported a suspicion/case of VAW that they have encountered during their working lives. The reporting frequency of this group in the last year was 89.3% (n=25 people).
The mean of the "Healthcare Workers' Knowledge, Attitudes and Practices on Intimate Partner Violence Against Women Scale" was higher in those living in districts and villages (p=0.025), those whose income is equal to their expenses and those whose income is greater than their expenses (p=0.042), and those who have encountered a case or suspicion of VAW within the last year (p=0.034). The "Healthcare Workers' Intention/Behavior to Report Intimate Partner Violence Against Women Scale" score was found to be higher in men (p=0.001), those who have separated from their spouses (p=0.001), those who live in a household with three or more people (p=0.003), and those who received in-service training before 6-12 months and 3 years (p=0.040) compared to other groups. As the age of the participants (p=0.001), years in the profession (p=0.005), years working in the institution (p=0.012) and years working in the emergency department (p=0.005) increased, the score of the "Healthcare Workers' Intention/Behavior to Report Intimate Partner Violence Against Women Scale" also increased. In addition, the scale score was higher in participants who answered "yes" to the questions "whether a woman who was a victim of intimate partner violence shared the supervision of violence with a nurse/midwife during her working life" (p=0.001) and "whether she encountered a case or suspicion of intimate partner violence against women within the last year" (p=0.008). The time to receive in-service training on issues related to VAW was affected by gender. It is noteworthy that almost all of the female nurses/midwives attended trainings held recently (p=0.023).
As the score from the "Healthcare Workers' Attitudes and Practices towards Intimate Partner Violence Against Women Scale" increases, the score from the "Healthcare Workers' Intention/Behavior to Report Intimate Partner Violence Against Women Scale" also increases (p=0.001).
As a result, nurses' attitudes and practices regarding VAW are affected by place of residence, economic status, and whether nurses/midwives encounter a case or suspicion of VAW within a year. Intention/behavior to report is affected by gender, number of people living in the household, time of receiving the last in-service training, age, profession, institution, and years working in the emergency department. In addition, nurses/midwives are affected by whether any woman victim of spousal violence has shared her experience with them during their working lives and whether they have encountered a case or suspicion of spousal violence against women within the last year. There is a positive correlation between the participants' attitudes and practices regarding VAW and their intention/behavior to report. In line with these findings, nurses working in the emergency department where the study was conducted should receive continuous training and collaborate with other stakeholders to recognize the symptoms of VAW, support victims, and raise awareness in society. In-service training provided should be supported with posters and brochures containing interventions to be performed when a case of violence against women is encountered. In order to reduce VAW, values such as gender equality, respect and empathy should be promoted in society, policies should be implemented and women's access to services should be facilitated. Men need to take an active role in this fight and raise awareness. In future studies, the factors that prevent emergency room nurses from reporting VAW should be examined in depth and effective interventions should be developed in this regard.

Keywords: attitudes and practices, emergency department, nurse, reporting, violence against women