Obstruktif uyku apne sendromlu hastalarda pozitif hava yolu basıncı tedavisine uyumu etkileyen faktörler
Factors affecting adherence to positive airway pressure therapy in patients with obstructive sleep apnea syndrome
Yazar: FERHAT SAĞUN
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM YOSUNKAYA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Pozitif basınç solunumu = Positive pressure respiration ; Tedavi = Treatment ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç. Çalışmamızda obstruktif uyku apne sendromu tanısı almış, pozitif hava yolu basıncı tedavisi uygulanan hastaların uzun süreli tedaviye uyumunu etkileyen faktörler ve tedavi sonrası şikayetlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem. Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği Uyku Laboratuvarı bölümünde 2018-2021 yılları arasında tüm gece standart polisomnografi yapılarak OUAS tanısı konulmuş, PAP tedavisi önerilmiş ve cihazını alarak tedaviye başlayan 101 hasta çalışmaya dahil edildi. Tedaviye uyumu etkileyen; demografik ve klinik özellikler, cihaz ve maske ile ilişkili şikayetler ve yan etkiler, PSG ve titrasyon verileri değerlendirildi.
Bulgular. Olguların %81,2'si erkekti ve yaş ortalaması 52,98 ± 11,56 (min – max: 27 – 75) yıldı. Tanıda olguların %59,4'ünde AHİ 30'un üzerindeyken, titrasyon gecesinde AHİ sıklığının istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı belirlendi (p<0,001). Hastaların %47,5'i CPAP, %27,7'si BPAP, %24,8'i APAP kullanıyordu. En sık eşlik eden hastalıklar %41,6 hipertansiyon ve %25,7 diyabetti. Hastaların %31,7'si sigara, %4'ü alkol içmekteydi. Sigara içen kişilerin ortalama sigara içme miktarı 27,41 ± 19,02 (min – max: 2 – 100) paket-yıldı. Tedavi öncesinde gündüz aşırı uyku hali %44,6 iken tedavi sonrasında %15,8 idi. Tedavi öncesi ile karşılaştırıldığında aşırı uyku hali sıklığının tedavi sonrasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı görüldü (p<0,001). Olguların tedavi öncesi uyku hali ve apne-hipopne indeksine göre tedavi uyumu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değişmemekteyken (p>0,05), tedavi sonrası uyku hali olanların istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla sıklıkta tedaviye uyumsuz oldukları belirlendi (p = 0,001). Tedaviye düzenli uyan olguların %6,4'ü, tedaviye uymayan olguların %24,1'inde tedavi sonrasında aşırı uyku hali saptandı. Cihaz tipi, ısıtıcı nemlendirici olması ve yan etkiler ile tedavi
vi
uyumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Maske tipi %41,6 nazal, %58,4 oronazaldi. Maske tipi nazal olanlarla karşılaştırıldığında oronazal maske tipi kullanan olgular arasında tedavi uyumsuzluğu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,027). Hastaların tedavi öncesi ile karşılaştırıldığında tedavi sonrasında VKİ değişimi istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değildi (p = 0,211). Tedaviye düzenli uyan olgularla karşılaştırıldığında, tedavi uyumu düzensiz olanların boyun çevresi ve bel çevresi istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha geniş, diastolik kan basıncı değeri ise anlamlı düzeyde daha azdı (p<0,05). Olguların sosyodemografik özellikleri, ek hastalık ve sigara/alkol kullanımlarına göre tedavi uyumu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değişmemekteydi (p>0,05).
Sonuç. Çalışmamızda 3 yıllık takipte PAP tedavisine uyum oranları nispeten düşük tespit edildi. PAP tedavisinin tedaviye uyumlu olanlarda, uyumlu olmayanlara göre gündüz uyku halini ve Epworth Uykululuk Ölçeği skorunu azalttığı, maske tipinin, tedavi öncesi boyun ve bel çevresinin tedaviye uyumda etkili faktörler olduğu, en sık tedavi düzensizlik nedenlerinin %22,8 konfor problemi, %17,8 maske ve cihaz kaynaklı problemler olduğu gösterilmiştir.

Abstract:
Aim. In our study, it was aimed to evaluate the factors affecting the long-term compliance with the treatment and the post-treatment complaints of the patients who were diagnosed with obstructive sleep apnea syndrome and were treated with positive airway pressure.
Method. 101 patients who were diagnosed with OSAS by performing standard polysomnography all night between 2018-2021 in Konya Necmettin Erbakan University Meram Medical Faculty Hospital Chest Diseases Clinic Sleep Laboratory department, were recommended PAP treatment, and started treatment by purchasing their device were included in the study. Affecting adherence to treatment; demographic and clinical features, device and mask related complaints and side effects, PSG and titration data were evaluated.
Results. 81.2% of the cases were male and the mean age was 52.98 ± 11.56 (min - max: 27 - 75) years. While AHI was above 30 in 59.4% of the cases at diagnosis, the frequency of AHI was found to be statistically significantly decreased at night of titration (p<0.001). 47.5% of the patients were using CPAP, 27.7% BPAP, 24.8% APAP. The most common comorbidities were 41.6% hypertension and 25.7% diabetes. 31.7% of the patients were smoking and 4% were drinking alcohol. The average smoking amount of smokers was 27.41 ± 19.02 (min – max: 2 – 100) pack-years. While excessive daytime sleepiness was 44.6% before the treatment, it was 15.8% after the treatment. When compared with before the treatment, the frequency of excessive sleepiness among the cases decreased statistically significantly after the treatment (p<0.001). While the ESS score before the treatment was similar between the patients who complied with the treatment and did not comply with the treatment regularly (p>0,05), the patients who did not comply with the treatment had a statistically significantly higher ESS score after the treatment (p = 0,001). Excessive sleepiness was detected in 6.4% of the patients who complied with the treatment regularly and in 24.1% of the patients who did not comply with the treatment. There
viii
was no statistically significant relationship between device type, heater-humidifier, side effects and treatment compliance (p>0.05). Mask type was 41.6% nasal, 58.4% oronasal. Treatment non-adherence was statistically significantly higher among the patients using the oronasal mask type compared to the nasal mask type (p = 0.027). BMI change after treatment was not statistically significant when compared with the patients before treatment (p = 0.211). Compared to the patients who complied with the treatment regularly, the neck circumference and waist circumference of the patients with irregular treatment compliance were statistically significantly larger, and the diastolic blood pressure value was significantly lower (p<0.05). Treatment adherence did not differ statistically significantly according to the sociodemographic characteristics of the cases, comorbidities and smoking/alcohol use (p>0.05).
Conclusion. In our study, adherence rates to PAP treatment were found to be relatively low at 3-year follow-up. PAP treatment reduced daytime sleepiness and Epworth Sleepiness Scale scores in those who were compliant with treatment compared to those who were not, the type of mask, neck and waist circumference before treatment were effective factors in compliance with treatment, and the most common causes of treatment irregularity were 22.8% comfort problems, 17.8% mask and device-related problems have been shown.