Neo-liberal küresel kapitalizmin teolojik arkeolojisi
The theological archeology of neo-liberal global capitalism
Yazar: ASLAN SAVAŞ DEMİRCAN
Danışman: PROF. DR. ŞEVKET YAVUZ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Hristiyanlık = Christianity ; Kapitalizm = Capitalism ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Yahudilik = Judaism ; İlahiyat = Theology

Özet:
Neo-Liberal Küresel Kapitalizmin Teolojik Arkeolojisi isimli doktora tezi olarak
hazırlanan bu çalışma küreselleşen dünya da yaşanan ekonomik olayların teolojik bir
sebebinin olduğunu açıklamayı amaçlamaktadır. Küreselleşme sadece siyasi anlamda
yaşanmamaktadır. Kültürel ve ekonomik alanda yaşanan gelişmeler baş döndürücü bir hâle
gelmiş gözükmektedir. Kültürün önemli bir parametresi olarak kabul edilen din duygusunun
kendi içinde yaşadığı değişimlerin etki alanının geniş olduğunu düşündüğümüzde ekonomi
bu değişim ve etkiden payını alan bir diğer fenomen olarak kabul edilebilir.

Dinin insanın duygu dünyasında bıraktığı izlerin en güçlüsünün motivasyon olduğu
iddia edilebilir. Nitekim Umberto Eco'nun "Bir inancın doğruluğuna yanlışlığına değil,
müntesiplerinin neyi göze aldığına bakın." sözü bu iddiayı doğrular niteliktedir. Tanrı'nın
rızasını ve cenneti arzulayan bir insan için dünya sadece geçici bir mekândır. Bu insan
inancının da samimiyetini ispatlamak için inancının tüm emirlerini yerine getirmek dünyayı
bu inanç ekseninde tasarlamak amacıyla elinden geleni yapacaktır. Öyleki bu amaca ulaşmak
Batı Hrıstiyan dünyası için -Tanrı rızası ve diğer eskatolojik umdeler- ekonomi uygun bir
araç gibi gözükmektedir.

Ekonomi doğrudan hayatın içindeki eylemlerle organik bir bağa sahip olduğu için
inancın en temel yansımaları ekonomik eylemler içinde kendine yer bulacaktır. Özellikle
helal, haram, cehennem ve cennet, günah, sevap gibi kavramların ekonomik eylemler
üzerindeki etkisi yadsınamaz bir gerçektir.

Din duygusunun ekonomik parametreler üzerindeki etkisinin anlaşılmasına dair
önemli bir veri, farklı dini inanca sahip olan toplumların ekonomi pratiklerinin de farklı
olmasıdır. Hristiyan Batı dünyasının ekonomik tepkileri ile diğer coğrafyalarda farklı dinlere
inanan toplumlar arasındaki ekonomik kalkınma ve büyüme oranlarının iyi bir örnek teşkil
ettiği iddia edilebilir. Hatta farklı Hristiyan mezheplerinin ekonomik eylem ve
yeteneklerinin birbirleri ile örtüşmediği gerçekliktir.

Ekonomi de din duygusunu önemli ölçüde etkileme yeteneğine sahip gözükmektedir.
Özellikle ekonomik anlamda geride kalmış toplumların dini algılama ve yaşama biçimleri
dikkate değerdir. Örnek vermek gerekirse Protestan olan İngiltere ve Kuzey Avrupa Ülkeleri
ile Katolik olan Güney İtalya, Portekiz, İspanya ve Ortodoks olan Yunanistan arasındaki
ekonomik kalkınmışlık arasındaki fark gibi. Böyle bir durumda ekonomik parametrelerin
din algısını değiştirdiğini iddia etmek mümkün gözükmektedir.

Çalışmada Judeo-Hristiyan kodların birçok yönleri ile kapitalizm üzerindeki etkisi
tarihsel ve sosyolojik bağlamda analiz edilmeye çalışılmıştır. Özellikle Yahudi ve Hristiyan
kutsal metinleri ve din adamlarının ve bu metinlerin yorumlanmasının sonuçları bu süreçte
incelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study, which was prepared as a doctoral thesis named The Theological
Archeology of Neo-Liberal Global Capitalism, aims to explain that the economic events in
the globalizing world have a theological reason. Globalization is not only experienced in a
political sense. It seems that the developments in the cultural and economic field have
become dizzying. Considering that the influence of the changes experienced by the sense of
religion, which is accepted as an important parameter of culture, is wide, the economy can
be considered as another phenomenon that takes its share from this change and effect.

It can be claimed that motivation is the strongest of the traces that religion leaves on
the emotional world. As a matter of fact, Umberto Eco's "Look not at the truth of a belief,
but at what its followers risk." statement confirms this claim. For a person who desires God's
pleasure and heaven, the world is only a temporary place. In order to prove the sincerity of
this human belief, he will do his best to fulfill all the orders of his belief and to design the
world on the axis of this belief. So much so that economics seems to be an appropriate tool
for the Western Christian world - God's consent and other eschatological hopes - to achieve
this goal.

Since the economy has an organic connection with the actions in life directly, the
most basic reflections of belief will find a place in economic actions. It is an undeniable fact
that concepts such as halal, haram, hell and paradise, sin and good deeds have an impact on
economic actions.

An important data on understanding the effect of religious sentiment on economic
parameters is that the economic practices of societies with different religious beliefs are also
different. It can be claimed that the economic development and growth rates between the
economic reactions of the Christian Western world and the societies that believe in different
religions in other geographies set a good example. In fact, it is a reality that the economic
actions and abilities of different Christian denominations do not overlap with each other.

The economy also seems to have the ability to significantly affect the feeling of
religion. The religious perception and way of living of societies that have fallen behind in
economic terms are particularly noteworthy. For example, the difference in economic
development between Protestant England and Northern European Countries, Catholic
Southern Italy, Portugal, Spain and Orthodox Greece. In such a case, it seems possible to
argue that economic parameters change the perception of religion.

In this study, many aspects of Judeo-Christian codes and their effects on capitalism
have been tried to be analyzed in a historical and sociological context. In particular, the
results of Jewish and Christian scriptures and clergy and the interpretation of these texts were
tried to be examined in this process.