Sağlık çalışanı ve ebeveyn perspektifinden çocukluk çağı aşılarının reddi niteliksel bir araştırma
Ethical concerns for the rejection of childhood vaccination in view of healthcare professionals and parents, a qualitative study
Yazar: ESRA ÇAPANOĞLU
Danışman: PROF. DR. PROF.DR.YEŞİM IŞIL ÜLMAN
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Ana-baba = Parents ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bebekler = Infant ; Halk sağlığı = Public health ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tedavi reddi = Treatment refusal ; Tıp etiği = Medical ethics ; Çocuklar = Children

Özet:
Aşılar küresel düzeyde sağlığın geliştirilmesini sağlayan halk sağlığı uygulamalarının temel taşlarından biridir. Aşıların ve bağışıklamanın tarihi çok eski zamanlara dayanmakla birlikte bu tarihin en başından itibaren aşılara itiraz edenler olmuştur. Aşıların güvenilirliğini, yararlarını ve başarılarını destekleyen kanıtlara rağmen son yıllarda aşı reddi tekrar gündeme gelmiş özellikle çocukluk çağı aşılarına karşı ailelerdeki direnç artış göstermiştir.
Çocuğun aşı kararı ilk bakışta ebeveynin vereceği bireysel bir karar gözükmekle beraber diğer kişileri de etkileyen toplumsal bir karardır. Ebeveynin çocuğun üstün yararını düşünerek vermesi gereken aşı kararı çeşitli açılardan toplumdaki diğer kişileri de etkilemektedir. Aşı reddi kararının ilk etkisi aşılama oranlarının düşmesi ve buna bağlı olarak hastalıkların yayılmasını kolaylaştırmasıdır. Sadece aşı olamayan bireyleri değil tüm toplumu etkileyen bu durum özellikle ebeveynlerinin onlar adına karar verdiği çocukları riske atmaktadır.
Bir halk sağlığı uygulaması olan aşılar, yüksek bağışıklama oranları ile toplumsal bağışıklığı sürdürmeye çalışırken, toplumun ve çocuğun yararı ile bireysel özerklik kavramları arasındaki çatışma ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu tez/bu araştırma ebeveynlerin ve sağlık çalışanlarının aşı reddi konusundaki görüşlerini, tutumlarını ve deneyimlerini öğrenerek bu konudaki etik tartışmaları incelemeyi amaçlamaktadır.
Türkiye'de çocukluk çağı aşıları ile ilgili mevcut araştırmaların kantitatif olup aşı reddi konusunu derinlemesine incelemedikleri fark edilmiştir. Bu eksikliği, aşı reddi ile ilgili görüşleri, tutumları ve deneyimleri yansıtan niteliksel bir araştırma ile doldurmak hedeflenmiştir.
Bu çalışma çocuklarına aşı yaptırmayı reddeden ebeveynler ve aşı uygulayıcısı sağlık çalışanları üzerinde yoğunlaşmaktadır. Aşı reddi konusunda 19 ebeveyn ve 21 sağlık çalışanı ile niteliksel görüşme yapılmıştır. Bu görüşmeler sonucunda aşı reddi konusundaki görüşlerin çok çeşitli olduğu anlaşılmıştır. Ebeveynlerin aşı reddi kararını vermelerinde onları etkileyen faktörler karmaşık ve değişkendir. Bu faktörler arasında; bilgilendirme eksikliği, yan etkiler, din, politika, sosyal medya gibi çok çeşitli sebeplerden biri ya da birkaçı yer almaktadır. Katılımcı sağlık çalışanları aşı reddi nedenleri hakkında katılımcı ebeveyn / anne-babalar ile benzer faktörleri söylemekle beraber ebeveyn / anne-babalar aşı konusundaki bilgi eksikliğine ve yanlış bilgilendirmeye daha çok vurgu yapmışlardır.
Sonuç olarak çocuğun ve toplumun üstün yararının gözetilip hareket edilmesi gereken aşı uygulamalarında etik olarak tartışmalı birçok konu başlığı olduğu fark edilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda ailelerin aşı konusunda yeterli bilgilendirilmediği anlaşılmıştır. Aşılar konusunda ailelerde artış gösteren kaygıların ve farklı inanışların toplum sağlığı için giderilmesi gerekmektedir. Bu konuda sağlık çalışanlarının ailelerin itirazlarını saygılı bir şekilde dinlemeleri, onlara doğru bilgi vermeleri ve aşı ile ilgili yanlış anlamalarını gidermek için aile eğitimlerine vakit ayırmaları önerilmektedir.

Abstract:
Immunisation ranks as one of the 15 most important advances in health care in the last century. Immunisation undoubtedly prevents illness and saves lives. However immunisation is often controversial, at least to the general public in the context of compulsory public policies. Parents have a moral responsibility to care for their children as well as possible, according to their personal beliefs, unless these put their children at serious risk. 
The common good requires us to acknowledge and protect a public interest in recognising that parents have the primary responsibility for protecting the health and welfare of their children, but also a public interest in ensuring that the welfare of children is not put at risk through parental ignorance, neglect or abuse. We have to balance these two 'social goods', particularly in circumstances in which they conflict. Childhood immunization involves a balance between parents' autonomy in deciding whether to immunize their children and the benefits to public health from mandating vaccines. Ethical concerns about pediatric vaccination span several public health domains, including those of policymakers, clinicians, and other professionals. 
This master thesis aims to explore the key issues related to ethical aspects of chilhood immunisation and parental rejection putting child's health at stake, as well as the social good. It also draws attention to the need of deeper researches better understanding parents' attitudes in cultural and societal context through sociological qualitative studies.