Muş ili sınırları içindeki toy kuşu (Otis tarda L., 1758)'nun  üreme ekolojisi üzerine araştırmalar
Research on the reproduction ecology of great bustard (Otis tarda L., 1758) within the border of Muş province
Yazar: ASLI TANRIVERDİ BAHAR
Danışman: DOÇ. DR. ÖZDEMİR ADIZEL
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
Toy Kuşu küresel ölçekte Hassas (Vulnerable) tehlike derecesindedir. Çalışma 2010- 2014 yılları arasında Muş Ovası'nda yapıldı. Tür çalışma alanı için Yaz Göçmenidir. Toyun bölgeye Mart başında geldiği ve Kasım sonuna kadar ovada kaldığı gözlendi. Yörede türün Muş Ovası, Bulanık Ovası ve Kavuştuk Yarımadasında bilinen üç üreme popülasyonu vardır. Araştırmada üç lekten oluşan ve sayıları 32 – 67 birey arasında değişen Toy Kuşunun Muş Ovası'nda ürediği ortaya kondu. İlkbahar göçü sırasında daha doğudaki üreme alanlarına gidecek bireylerle birlikte sayının 420'ye adar çıkabildiği tespit edildi.
Toy Muş Ovası'nda sürekli korunan TİGEM çiftliği arazisi içindeki ekin tarlalarında yuva yapmaktadır. Araştırma sürecinde her birinde 2 – 3 yumurta bulunan 13 yuva tespit edildi. Yuvalardaki toplam 34 yumurtadan 7'si çeşitli nedenlerle zarar gördü. Muş Ovası'nda üreme öncesi ve üreme sonrası sayımların karşılaştırılması sonucu ortalama % 29,5122 artış olduğu görüldü. Ovadaki nispeten yüksek artış başarısının üreme alanının büyük kesiminin koruma altında olmasına bağlandı.
Muş Ovası'nda türe yönelik başlıca tehditler av, elektrik iletim hatları kazaları, insan ve hayvan aktiviteleri, iş makineleri kazaları ile zamansız tarım faaliyetleri olarak belirlendi.
Grup şeklinde beslenirken en az bir bireyin nöbet tutarak tehlikeleri haber verdiği gözlendi. Tehlikenin ciddileşmesi durumunda 1 – 2 bireyin tehlikeye doğru güvenli mesafede bir kavis çizerek uçtuğu gözlemlendi. Bu davranışı ile keşif ve şaşırtma yaptığı kanaati uyandırdı.  Bu esnada çoğunluğu oluşturan diğer bireylerin zıt yöne uçarak uzaklaştığı görüldü. 
Türün daha iyi korunması için yöre insanının bilinçlendirilmesine ve Toy Gözlem Günü veya Toy Festivali gibi aktivitelerle tanıtılmasının fayda sağlayacağı kanaatine varıldı.
Anahtar Kelimeler: Toy Kuşu, Otis Tarda, Great Bustard, Muş Ovası, Bulanık Ovası, Kavuştuk Yarımadası

Abstract:
Great Bustard (Otis tarda) is a bird species which takes place on Vulnerable danger level of the global scale. This study has been conducted in Muş Plain between the years 2010 and 2014. The species is Summer Migrant for the study field. It is observed that Great Bustard comes to the plain at the beginning of March and remains there at the end of November. In this region, there are three reproduction populations known in Muş Plain, Bulanık Plain and Kavuştuk Peninsula. In the study it is presented that Great Bustard three leks and have a population of 32 – 67-reproduce in Muş Plain. It is observed that this number increases up to 420 along with the birds which would go to the eastern reproduction areas during the spring migration. 
These birds nest in the crop fields within the TIGEM farm land which is constantly under protection in Muş Plain. During the research, 13 nests, each including 2-3 eggs, have been discovered. Out of the 34 eggs in the nests, 7 of them have been damaged due to different reasons. Comparing the census performed before and after reproduction in Muş Plain, it is observed that there is a 29.5122% increase. The relatively high increase in the plain is associated with the fact that the majority of the reproduction area is under protection. 
The primary dangers in Muş Plain against the species are determined to be hunting, the accidents in electricity delivery lines, human and animal activities, the construction equipment accidents and untimely agricultural activities. 
It is observed that at least one bird keeps guard and announces dangers while they feed together. When the danger gets serious, it is observed that one or two of them fly towards the danger, arching in a safe distance. It is inspired that this behavior aims at making discovery and creating an illusion. At the same time, it is seen that the other birds fly in the opposite direction and go further from the danger. 
It is concluded that it would be helpful to raise the awareness among the local people and to introduce some activities such as Great Bustard Observation Day or Great Bustard Festival in order to protect this species. 
Key Words: Otis Tarda, Great Bustard, Muş Plain, Bulanık Plain, Kavuştuk Peninsula