65 yaş üstü bireylerin kronik ağrı yönetimiyle ilgili bilgi tutum ve davranışları
Management of chronic pain knowledge, attitudes, and practices in individuals aged 65 and older
Yazar: ELİF SEDA DOĞANER
Danışman: DOÇ. DR. HACER HİCRAN MUTLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Yaşlanma süreci bireylerin biyolojik, psikolojik ve sosyal değişiklikler yaşadığı karmaşık bir süreçtir ve bu değişiklikler ağrı algısını ve ağrı yönetimini doğrudan etkiler. Kronik ağrı, yaşlı bireylerde multidisipliner bir ağrı yönetimi yaklaşımını zorunlu kılar. Bu bağlamda, etkili ve güvenli ağrı yönetimi, hem bireylerin sağlık durumunu iyileştirmede hem de sağlık hizmetlerinin yükünü azaltmada kritik bir rol oynar. Bu çalışmada hastanemiz Aile Hekimliği polikliniğine başvuran geriatrik hastaların kronik ağrı yönetimiyle ilgili bilgi düzeyleri, davranışları ve bu özellikleri etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Çalışmaya Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniğine başvuran 65 yaş ve üzeri olup çalışmaya katılmayı kabul eden 181 geriatrik hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara demografik bilgiler, akılcı ilaç kullanımıyla ilgili bilgi düzeyleri ve kronik ağrı yönetimi ile ilgili 20 soruluk bir anket ve 24 sorudan oluşan Geriatrik Ağrı Ölçeği yüzyüze yapılmıştır. Verilerin analizi SPSS-30 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Çalışmamızda Geriatrik Ağrı Ölçeği ile ağrı düzeyi belirlenen hastaların sosyodemografik özelliklerinin, bilinç düzeylerinin ve tedavi yaklaşımlarının ağrı düzeyine etkisi analiz edilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 71,1 ± 5,7 olup %64,6'sı kadın, %35,3'ü erkektir. Artan yaş, kadın cinsiyet, düşük eğitim düzeyi, düşük gelir düzeyi, bakımveren desteğinin olması parametreleri ile ağrı düzeyi arasında anlamlı ve pozitif yönde korelasyon saptanmıştır (p<0.05; p = 0.006; p < 0.001; p < 0.001; p = 0.01). En sık eşlik eden kronik hastalıklar sırasıyla hipertansiyon (%65,7), diyabet (%41,0) ve psikiyatrik hastalıklar (%30,5) olup, kronik hastalığı olmayan bireylerin ağrı düzeyi kronik hastalığı olan bireylerle kıyaslandığında anlamlı derecede düşüktür (p<0.001).
Katılımcıların %51,7'si kronik ağrı yönetiminde parasetamol kullanmakta olup bu gruptaki hastaların Geriatrik Ağrı Ölçeği puanı anlamlı derecede düşüktür (p=0.048). NSAİİ kullanan hastalar katılımcıların %38,8'ini oluşturmaktadır ve ağrı düzeyleri anlamlı derecede yüksektir (p<0.001). İlaç kullanımına ilişkin bilgi düzeyini inceleyen anket sorularında, bilinçli ilaç kullanım düzeyi yüksek olan hastaların ölçek puanları anlamlı şekilde düşüktür (p=0.005; p=0.012; p<0.001; p<0.001).
Çalışmamızda geriatrik popülasyonda kronik ağrı yönetiminde sosyodemografik özellikler, eşlik eden komorbidite varlığı ve akılcı ilaç kullanımı yönelimleri ile ağrı şiddeti arasında korelasyon saptanmıştır. Bu bireylerde farmakolojik tedavi yöntemlerinden en sık parasetamol tercih edildiği ve parasetamol kullananlarda Geriatrik Ağrı Ölçeği puanlarının düşük olduğu gösterilmiştir. Non-steroidal antiinflamatuar ilaç kullanan hastalarda ise ağrı düzeyi anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur.
Geriatrik hastalarda ağrı yönetimi için sağlık çalışanlarının rehberlik etmesi, hasta-hekim iletişiminin güçlendirilmesi ve eğitim programlarının yaygınlaştırılması, bilinçli hasta sayısını artırabilir.
Anahtar Kelimeler: Ağrı yönetimi, akılcı ilaç kullanımı, Geriatrik Ağrı Ölçeği, kronik ağrı, yaşlılık

Abstract:
The aging process is a complex phenomenon characterized by biological, psychological, and social changes, all of which directly influence pain perception and management. Chronic pain in older adults necessitates a multidisciplinary approach to pain management. Effective and safe pain management plays a critical role in improving the health status of individuals and reducing the burden on healthcare services. This study aimed to investigate the knowledge, behaviors, and influencing factors related to chronic pain management among geriatric patients attending the Family Medicine outpatient clinic of our hospital.
A total of 181 geriatric patients aged 65 years and above who presented to the Family Medicine outpatient clinic at Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital and consented to participate were included in the study. Participants completed a face-to-face survey consisting of 20 questions about demographic characteristics, knowledge of rational drug use, and chronic pain management, along with the 24-item Geriatric Pain Measure. Data analysis was conducted using SPSS-30 software.
The study analyzed the impact of sociodemographic characteristics, levels of awareness, and treatment approaches on the pain levels of patients assessed using the Geriatric Pain Measure. The mean age of participants was 71.1 ± 5.7 years, with 64.6% female and 35.3% male. A significant positive correlation was found between pain levels and advancing age, female gender, low educational level, low income, and the presence of caregiver support (p<0.05; p=0.006; p<0.001; p<0.001; p=0.01). The most common comorbid conditions were hypertension (65.7%), diabetes (41.0%), and psychiatric disorders (30.5%). Pain levels were significantly lower in individuals without chronic illnesses compared to those with chronic conditions (p<0.001).
Paracetamol was used by 51.7% of participants for chronic pain management, and these individuals demonstrated significantly lower Geriatric Pain Measure scores (p=0.048). Non-steroidal anti-inflammatory drugs were used by 38.8% of participants, and their pain levels were significantly higher (p<0.001). Survey questions assessing knowledge of medication use revealed that patients with higher levels of awareness had significantly lower pain scores (p=0.005; p=0.012; p<0.001; p<0.001).
This study identified correlations between sociodemographic characteristics, the presence of comorbidities, rational drug use practices, and pain severity in the geriatric population. Among pharmacological treatments, paracetamol was the most frequently preferred, with patients using paracetamol demonstrating lower Geriatric Pain Measure scores. In contrast, patients using non-steroidal anti inflammatory drugs exhibited significantly higher pain levels. Guidance from healthcare providers, improved patient-physician communication, and expanded education programs can enhance the number of informed patients and improve pain management outcomes for geriatric individuals.
Keywords: Aging, chronic pain, Geriatric Pain Measure, pain management, rational drug use