Karayolu tehlikeli madde taşımacılığına yönelik kantitatif risk analizi
Quantitative risk analysis for dangerous goods transportation by road
Yazar: AHMET DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. SALİHA ÇETİNYOKUŞ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kazalar = Accidents
Dizin: Risk analizi = Risk analysis ; Tehlikeli mallar = Dangerous goods

Özet:
Karayolu tehlikeli madde taşımacılığına yönelik kaza senaryolarının şiddetini matematiksel modellerin uygulanmasına ve belirli bir alanda ortaya çıkan riskin tahminine karşılık gelen frekansların kullanımına dayandıran QRA(Kantitatif Risk Analizi) alanında çalışmalar sınırlıdır. QRA ile insan, mal ve çevre sağlığı üzerinde ciddi etkiler meydana getiren tehlikeli madde taşımacılığı kazalarına daha etkin hazırlık ve müdahale sağlanabilmektedir. Bu tez çalışmasında, karayolu tehlikeli madde taşımacılığı kazaları için QRA ile yeni bir metodoloji önerisi getirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, veri analizi, kaza senaryosu belirleme ve frekans tahmini, kaza etki modellemesi ve risk haritaları aşamalarını içeren bir metodoloji oluşturulmuştur.  Veri analizi,  2020-2021 yılları arasında ülkemizde meydana gelen tehlikeli madde taşımacılığı kazalarının analizi üzerinden gerçekleştirilmiş; lokasyon, atmosferik koşullar, bütünlük kaybı türü ve kazalara dahil olan tehlikeli madde türleri ile araçları tespit edilmiştir. Ardından, tehlikeli madde taşımacılığı kazalarının en sık yaşandığı İzmir' de 3 farklı güzergâhta uygulama yapılmasına karar verilmiştir.  Olay ağacı analizleri ile muhtemel kaza senaryoları oluşturulmuş ve her bir kaza lokasyonu için kaza frekansları hesaplanmıştır. Kaza senaryolarının etki alanları ALOHA Yazılımı ve ilgili korelasyonlar üzerinden belirlenmiştir. Her bir kaza noktasında önce bireysel riskler hesaplanmış, ardından çevre unsurlar dikkate alınarak sosyal risk eğrileri elde edilmiştir. Her bir kaza noktasında elde edilen riskler mevzuat eşik değerin üzerinde tespit edilmiştir. Bu bağlamda, acil durumlara ve kazalara etkin hazırlık için önlemler alınması gerektiği ortaya konulmuştur. Objektif ve deterministik çıktılar sağlayan önerilen metodolojinin, bilimsel çalışmalara, ilgili uygulayıcı ve kontrol sağlayıcılara önemli katkılar sunacağı ön görülmektedir.

Abstract:
Studies are limited in the field of QRA (Quantitative Risk Analysis), which bases the severity of accident scenarios for road dangerous goods transportation on the application of mathematical models and the use of frequencies corresponding to the estimation of the risk arising in a certain area. With QRA, more effective preparation and response can be provided for hazardous material transportation accidents that have serious effects on human, property and environmental health. In this thesis, it is aimed to propose a new methodology with QRA for road hazardous material transportation accidents.. For this purpose, a methodology was created that included the stages of data analysis, accident scenario determination and frequency estimation, accident impact modeling and risk maps.  Data analysis was carried out through the analysis of dangerous goods transportation accidents that occurred in our country between 2020-2021, and location, atmospheric conditions, types of loss of containment, and types of dangerous goods and vehicles involved in the accidents were determined. Then, it was decided to carry out the application on 3 different routes in İzmir, where dangerous goods transportation accidents occur most frequently. Possible accident scenarios were created with Event Tree Analysis and accident frequencies were calculated for each accident location. The impact areas of the accident scenarios were determined through ALOHA Software and relevant correlations. First, individual risks were calculated at each accident point, and then social risk curves were obtained by taking environmental factors into consideration. The risks at each accident point were determined to be above the legislative threshold value.  In this context, it has been revealed that precautions must be taken for effective preparation for emergencies and accidents. It is predicted that the proposed methodology, which provides objective and deterministic outputs, will make significant contributions to scientific studies, relevant practitioners and control providers.