Hidroelektrik santrallerin çevresel akış miktarlarının değerlendirilmesi: Trabzon ili örneği
Evaluation of environmental flow amounts of hydroelectric plants: Example of Trabzon city
Yazar: ÖMER KARAŞ
Danışman: PROF. DR. SALİM SERKAN NAS
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Debi = Flow ; Debi hesabı = Discharge computation ; Hidroelektrik santralleri = Hydroelectric power plants ; Islak çevre yöntemi = Wet environment method ; Çevresel etki değerlendirme = Environmental impact assesment ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Etkili ve güvenli şekilde kullanımı ile insan yaşamının ve ekosistemin vazgeçilmez bir parçası olan su, aynı zamanda ekonomik ve teknolojik gelişmelerinde önemli bir yapı taşı durumundadır. Özellikle yenilebilir enerji kaynaklarından hidroelektrik enerjinin dönüşümünde kullanılan su miktarlarına bağlı olarak bir akarsu ekosisteminin sağlıklı kalabilmesi ve ekolojik işlevlerini sürdürebilmesi için doğal akış rejiminin ne kadarının akarsuyun mansabına bırakılması gerektiğinin belirlenmesi hem sürdürülebilir ekosistem bütünlüğü hem de sürekli artan enerji ihtiyaçlarının karşılanması gerekliliği açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada; Çevresel akış yöntemleri ile ayrıntılı teorik bilgilendirmeler yapıldıktan sonra Trabzon ilindeki Hidroelektrik Santrallerin projelendirme ve işletme aşamalarındaki çevresel akış miktarları karşılaştırılmıştır. Bu kapsamda; çalışma özelinde Trabzon ilinde belirlenmiş olan Hidroelektrik Santrallerin can suyu miktarlarının yıllara göre Devlet Su İşleri (DSİ) 22. Bölge Müdürlüğünden elde edilen debilerine bağlı olarak Doğa Koruma Milli Parklar Müdürlüğü (DKMPM) tarafından belirlenmiş olan Debi Süreklilik Eğrisi Yöntemi, Düşük Akış İndisleri 
Yöntemi (7Q10) ve Islak Çevre Yöntemi ile hesaplamaları yapılmıştır. Bulunan debi değerleri Doğa Koruma Milli Park Müdürlüğünden elde edilen Çevresel Akış Miktarları (Can Suyu) ile karşılaştırılmıştır. Böylece uygulamada ölçülen debi değerleri ile teorikte bulunan debi değerlerinin karşılaştırmalı olarak su canlılarının sürdürülebilir ekosistem 
bütünlüğü açısından yeterlilikleri belirlenmiştir ve irdelenmiştir. Bu tür çalışmaların sayısının arttırılması ile Trabzon ili özelinde, ardından Doğu Karadeniz Bölgesi ve ülkemiz özelinde yüzeysel su kaynaklarında su yapılarının çevresel etkilerinin daha doğru bir şekilde incelenmesinin ve Çevresel Akış Miktarının sürdürülebilir ve doğru bir şekilde 
belirlenmesinin sağlanabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Water, which is an indispensable part of human life and ecosystem with its effective and safe use, is also an important building block in economic and technological developments. In particular, depending on the amount of water used in the conversion of hydroelectric energy from renewable energy sources, it is very important to determine how much of the natural flow regime should be left to the downstream of the river in order for a river ecosystem to remain healthy and maintain its ecological functions, both in terms of sustainable ecosystem integrity and the necessity of meeting the everincreasing energy needs. In this study; After giving detailed theoretical information with environmental flow methods, the amount of environmental flow in the design and operation stages of Hydroelectric Power Plants in Trabzon province was compared. In this context; Flow Continuity Curve Method, Low Flow Indices Method (7Q10) determined by the Nature Conservation National Parks Directorate (DKMPM) depending on the flow rates obtained from the 22nd Regional Directorate of State Hydraulic Works (DSI) of the vital water amounts of the Hydroelectric Power Plants determined in the 
province of Trabzon in particular for the study.) and Wet Environment Method calculations were made. The flow rates found were compared with the Environmental Flow Amounts (Life Water) obtained from the Nature Conservation National Park 
Directorate. Thus, by comparing the flow values measured in practice and the flow values in theory, the adequacy of aquatic organisms in terms of sustainable ecosystem integrity has been determined and examined.