Toplumumuzda eğitimin dikey sosyal hareketliliğe etkisi (İzmir'de profesyonel meslek sahibi bireyler üzerine bir araştırma)
The impact of education on upward social mobility in our society
Yazar: TURHAN ŞENGÖNÜL
Danışman: PROF.DR. NİHAT ERDOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eğitim = Education

Özet:
Bu çalışma ile amacımız, eğitimin dikey toplumsal hareketliliğe etkisiniaraştırmaktır. Bilindiği gibi, asal kurumlardan biri olarak ?eğitim?, toplumda belirliişlevleri yerine getirmektedir. Eğitimi kısaca, bireylerin bilgi, beceri, davranış kalıpları vetoplumsal değerleri öğrenme süreci olarak tanımlayabiliriz. Eğitim, maddi ve maddiolmayan kültürün kuşaklar arasında aktarımını gerçekleştirmektedir.Liberal teoriye göre gelişen bilim ve teknoloji, gittikçe farklılaşan toplumsalişbölümünün yapısında hızlı değişmelere neden olmaktadır. Bu bağlamda, bireylerinyukarı doğru dikey hareketlilik olanakları görece artmaktadır. Nitelikli işgücüne talebinartması, eğitimin yaygınlaşmasını sağlamış ve eğitim olanaklarından yararlanabilmeşansının tüm sınıflara açılmasına neden olmuştur. Bu nedenle de günümüzde toplumlar,geçmiş toplumlara göre ?açık toplum? olarak nitelenebilmektedir. Eğitim, mesleki statüyüve gelir düzeyini yükselterek kişilerin toplumsal konumunu da pozitif anlamdaetkilemektedir. Tümü ile bu gelişmeler, toplumsal farklılıkların azaldığı, orta sınıfınbüyüdüğü ve gelir eşitsizliğinin büyük ölçekte ortadan kalktığı iddialarını da beraberindegetirmektedir.Marx, beyaz yakalı işgücünün diğerlerine göre daha yüksek ücret aldıklarını kabuletmekle beraber, bunun geçici bir olgu olduğunu ve eğitimli işgücünün artması, eğitimolanaklarının yaygınlaşması gibi nedenlerle, beyaz yakalı işgücünün sahip olduğu buavantajı yitireceğini savunmuştur. Weber'e göre ise özellikle uzmanlığa ve yönetimişlevlerine duyulan gereksinme, eğitilmiş işgücünün önemini artırmaktadır. ?Diploma?yasahip olan işgücü, diğerlerine göre daha farklı ve üstün bir konum sağlamaktadır. Bu türişgücü, elde ettiği görece yüksek ücretin yanında, işyerinde sahip olduğu yetki ve göreceözerklik ve daha elverişli yükselme olanakları gibi avantajlardan yararlanabilmektedir.Weber, Marx'dan farklı olarak ?sınıf?ı, üretimde değil, tüketimde, daha doğrusu ?pazar?karşısındaki konuma göre belirlemektedir.Marx ve Weber yaklaşımları, araştırmamızın bulgularını yorumlamamıza bağlıolarak, bulgularımız tarafından doğrulanmaktadır. Şöyle ki, araştırma kapsamına gireneğitilmiş-diplomalı çalışanların %92'si üretim araçlarına sahip değildirler. Dolayısıyladiploma, onlara sınıf değiştirme şansı vermemiştir. Ancak aynı kişiler, Weberci tanımçerçevesinde sınıf değiştirmişlerdir. Çünkü, araştırma deneklerinin % 80'i, anne-babanınyaşamlarına göre çok daha gelişmiş koşullarda yaşama şansına kavuşmuşlardır.

Abstract:
This study aims to research the impact of education on upward social mobility. As itis known, education, as one of the major institutions, performs many functions for society.Education can be shortly defined as the individual?s learning knowledge, skill, behavior,and social values. Education provides for the transmission of material and immaterialculture from one generation to the other.According to the liberal theory, the developing science and technology cause rapidchanges in the structure of the social division of labor, which tends to become graduallydifferentiated. In this context, there occurs a relative increase in the individual?s upwardmobility opportunities. The growing demand for highly qualified manpower has ensuredthe expansion of education and given chance to all social classes to benefit fromeducational opportunities. Therefore, contemporary societies can be characterized more?open? than in the past. Education positively affects the social position of the individualby increasing his occupational status and income level. All of these developments enhancethe claims that the social differences decline, the middle-class gradually widens and theinequality of income disappears.Although Marx accepts that the white-collar workers earn better wages than theothers, he still claims that this is a temporary case and the white-collar workers will losetheir advantage due to the increasing of qualified labor and the expansion of educationalopportunities. According to Weber also the increasing demand especially for expertise andmanagement functions enhances the importance of qualified labor. The workforce with a?diploma? ensures more different and superior position than the others. This type workersalso benefit from the advantages as they earn relatively high wages, own authority andrelative autonomy and more suitable opportunity of upward progress in work place.Weber differs from Marx in identifying the class not in the production, but in theconsumption, or rather according to its situation in the market.Marx?s and Weber?s approaches have been confirmed by ours findings, or rather theway how we analyzed and interpreted the findings of our research. That is, 92 per cent ofthe workers, included in the scope of the research, who are educated and own a diploma,do not own their means of production. Therefore, the diploma does not give them a chanceto change their social classes. But the same individuals change classes within the frame ofWeberian definition because 80 per cent of the research subjects have obtained the chanceof living in better conditions than their parents.