Şanlıurfa Kızılkoyun ve Kale Eteği Nekropollerinin kandil buluntuları
Şanlıurfa Kızılkoyun and Kaleeteği Necropolis lamps
Yazar: MÜSLÜM DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAKBULE EKİCİ BULUT
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Kandiller = Lamps

Özet:
İnsanoğlu, ateşi keşfedip kontrolünde tutmaya başlamasıyla birlikte aydınlatmada da kullanmıştır. Aydınlatmada ilk olarak meşale, sonrasında mum devamında ise kandil kullanılmaya başlanmıştır. Kandiller birçok malzemeden yapıldığı gibi kolay taşınması kullanım pratikliğini doğurmuştur. Yapılan kazılarda en çok karşılaşılan buluntulardan biride, pişmiş toprak kandillerdir. Şanlıurfa Kale Eteği ve Kızılkoyun Nekropollerinde yapılan arkeolojik çalışmalarda, kaya mezar odalarının iç kısımlarında kalıp yapımı pişmiş toprak 162 adet kandil ele geçmiştir. Kandillerin burun ve gövde yapılarına bakılarak, 4 ana tip oluşturulmuştur. Her ana tip, kendi içerisinde farklı özellikler gösterenler için, alt tiplere ayrılmaktadır. Kandiller hakkında yerli ve yabancı kaynak taraması yapılarak benzer özellikler gösteren tipler ile karşılaştırılmıştır. Kandillerin tarihlendirilmesi, bulundukları nekropollerdeki diğer buluntular ve benzer özellikler taşıyan örnekleri ile karşılaştırarak yapılmıştır. Uygun görülen tarihler arasına, Hristiyanlık inancının girmesi sonucunda iki tarih verilmesi uygun görülmüştür. Kandillerin geneli M.S. 3.-5. yüzyıl arasına tarihlenirken üzerinde Hristiyanlık sembolü olan haç motifliler M.S. 4.-5. yüzyıl olarak tarihlemek uygun görülmüştür. Nekropollerde ele geçen kandiller, Şanlıurfa Müzesi Müdürlüğü'nün deposunda muhafaza edilmektedir. Arkeolojik kazılar sonucunda müzeye getirilen pişmiş toprak kandiller üzerine yapılacak ilk çalışma olması ve yapılan kataloglamayla da bundan sonra yapılacak çalışmalara katkı sunacaktır. Ayrıca, kandillerin üretildikleri yerin saptanması, bölgenin ticari, ekonomik ve inanç ilişkilerinin değerlendirilmesi sağlanmıştır.

Abstract:
When human beings discovered fire, they used it in lighting and began to keep it under control. First, the torch was used for lighting, then the candle, and then oil lamps were started to be used. As oil lamps are made of many materials, easy transportation has given rise to the practicality of use. One of the most common finds during the excavations is terracotta oil lamps. During the archaeological studies conducted at the Şanlıurfa Castle foothills and Kızılkoyun Necropolis, 162 pieces of mold-made terracotta oil lamps were recovered in the inner parts of the rock burial chambers. Four main types of lamps were created by looking at the nose and body structures. Subtypes were created for those with different characteristics within each main type. The oil lamps were compared with the types showing similar characteristics by conducting a domestic and foreign source screening. It was made by comparing the oil lamps with other finds and samples bearing similar characteristics in the necropolis where they were found for dating. As a result of the introduction of the Christian faith among the dates considered appropriate, it was deemed appropriate to give two dates to them. The general of the lamps 3.- 5. A.D while dating between the centuries, the motif of the cross, which is a symbol of Christianity, is seen on 4.- 5. A.D, the dates of the century were considered appropriate. The oil lamps found in the necropolis are kept in the storage of the directorate of the Sanliurfa Museum. As the first study to be carried out on the terracotta oil lamps brought to the museum as a result of the archaeological excavations, and with the cataloging carried out, it will contribute to the studies to be carried out after that. In addition, it was provided to determine the place where the lamps were produced, to evaluate the commercial, economic and religious relations of the region.