İdari işlem olarak ÇED ve katılım hakkı
EİA as an administrative procedure and the right of participation
Yazar: ÖZGE NUR DÖLEN
Danışman: DOÇ. DR. YASİN SÖYLER
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsanlık ilk çağlardan itibaren içerisinde yaşadığı çevreyi yaşamını devam ettirmek için kullanmış, değiştirmiş ve dönüştürmüştür. Teknik, teknolojik ilerlemeler ve Sanayi Devrimi ile birlikte insanlığın çevreyi kullanma hızı giderek artmıştır. Sanayi Devrimi sonrası artan üretim ve değişen tüketim alışkanlıkları, çevrenin ham madde olarak daha yoğun bir şekilde kullanılmasına neden olmuştur. Çevremizdeki doğal ham maddeler enerjiye çevrilmiş ve bu enerji ile birlikte tüketim maddeleri üretilmiştir. Enerji üretimi sonucu karbon salınımı ile üretim faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan zehirli atıkların toprağa, deniz ve okyanus sularına sızması içinde yaşadığımız çevrenin kirlenmesine neden olmuştur. Üretim faaliyetleri dışında üretilen ürünün kullanımından geriye kalan atıklar ve tek kullanımlık plastiklerden oluşan ambalajlar, üretim esnasında ortaya çıkan atıklar kadar çevreyi kirletici bir unsur olmuştur.
   Dünyanın artan nüfusu ve insanların yeni talepleri sonucu artan enerji ihtiyacını karşılamak üzere Yirminci Yüzyılda nükleer enerji üretim tesisleri kurulmuş ve imhası oldukça zahmetli nükleer atıklar ortaya çıkmıştır. Çevreyi kirleten bu unsurların atık bırakma hızının dünyanın kendini yenileme hızının çok üzerinde olması; küresel ısınma, ozon tabakasında seyrelme, buzulların hızla erimesi gibi iklim krizine sebebiyet veren sonuçlar doğurmuştur. İklim krizi; biyoçeşitliliğin yok olması, kuraklık, gıda kıtlığı ve temiz su sorunu gibi yaşam hakkını derinden etkileyen ve sınıraşan sorunları beraberinde getirmiştir. İnsanlığın yaşayacak bir çevresinin kalmaması tehlikesi, çevre hakkını ve kirliliğin önlenmesini çağımızın en önemli konularından birisi haline getirmiştir. Çevrenin kirletici unsurlar tarafından kirletilmesi sonucu ortaya çıkan neticelerin onarılması ve kirliliğin temizlenmesine ilişkin maliyeti, kirliliğin kaynağında henüz oluşmadan engellenmesi maliyetinden daha fazla olduğunun fark edilmesi ile birlikte kirliliği oluşmadan önleyecek araçlar geliştirilmiştir.
   Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED), kirliliğin henüz oluşmadan kaynağında engellenebilmesi noktasında geliştirilen en etkili ve önemli araçtır. Bir yatırım faaliyetinin henüz gerçekleşmeden çevreye verebileceği muhtemel zararları ve kirliliği tespit ile bu sonuçların oluşmasını önleyecek tedbirleri belirleyerek idari makamlara yol gösteren ÇED, idari makamlar, yatırımcı, sivil toplum kuruluşları ile halkın etkin katılımını içeren bir iş birliği sürecidir. Muhtemel zararlar ve kirliliğin tespit edilebilmesinde en etkili unsur, söz konusu sürece halkın etkin katılımının sağlanmasıdır. Bir çevrede yaşayan insanlar, o çevreyi en iyi bilen ve söz konusu yatırım faaliyetinin meydana getireceği muhtemel sonuçları en iyi görebilecek kişilerdir. Yatırım faaliyetinin gerçekleşeceği çevrede yaşayan insanların ÇED sürecine etkin katılımının sağlanması, uzmanların muhtemel zarar ve kirliliği tespit ile alınacak tedbirleri belirleyebilmesinde oldukça önemlidir. Halkın söz konusu karar alma sürecine etkin katılımı, muhtemel zarar ve kirliliğin tespiti kadar idari makamların karar alma sürecinin şeffaflığı ile demokrasinin sağlanabilmesi bakımından da oldukça önemlidir. Çalışmamızda çevrenin korunmasında etkili bir araç olan ÇED ve ÇED'in en önemli aşaması olan halkın katılımı incelenecek olup katılımın etkili ve verimli olabilmesi adına önerilerde bulunulacaktır.

Abstract:
Since the first ages, humanity has used, changed and transformed the environment in which it has lived in order to continue its life. With the technical and technological advances and the Industrial Revolution, the way humanity uses the environment has accelerated. Increasing production and changing consumption habits after the Industrial Revolution caused the environment to be used more intensively as raw material. The natural raw materials around us have been converted into energy, and with this energy, consumer goods have been produced. Carbon emission resulting from energy production, leakage of wastewater resulting from production activities to the soil, uncontrolled release into sea and ocean waters, and oil spills that occur in pipelines, especially on the ocean floors, have caused pollution of the environment we live in. The wastes remaining from the use of the product produced outside of production activities and the packaging consisting of disposable plastics have become an environmental pollutant as much as the wastes generated during production.
   Nuclear energy production facilities were established in the twentieth century in order to meet the increasing energy needs as a result of the increasing population of the world and the new demands of people, and nuclear wastes, which are very difficult to dispose of, have emerged. The fact that the rate of waste release of these environmental pollutants is much higher than the self-renewal rate of the Earth has resulted in climate crisis such as global warming, thinning of the ozone layer, and rapid melting of glaciers. The climate crisis has brought with it transboundary problems that deeply affect the right to life, such as the loss of biodiversity, drought, food shortages and clean water problems. The danger of not having a living environment for humanity has made the right to environment and the prevention of pollution the most important issue of our age. With the realization that the cost of repairing the results of the pollution of the environment by the pollutants and cleaning the pollution is higher than the cost of preventing the pollution before it occurs at the source, tools have been developed to prevent the pollution before it occurs.
   Environmental Impact Assessment (EIA) is the most effective and important tool developed to prevent pollution before it occurs at the source. EIA is a cooperation process that includes the active participation of administrative authorities, investors, non-governmental organizations and the public by determining the possible damages and pollution that an investment activity may cause to the environment before it takes place, and determining the measures to prevent these results from occurring. The most effective factor in detecting potential damages and pollution is ensuring the active participation of the public in the process. The people living in an environment are the ones who know the environment best and can see the possible results of the investment activity in question. Ensuring the active participation of the people living in the environment where the investment activity will take place in the EIA process is very important for the experts to determine possible damage and pollution and to determine the measures to be taken. The active participation of the public in the decision-making process of the administrative authorities is as important as the detection of possible damage and pollution, as well as the transparency of the decision-making process of the administrative authorities and ensuring democracy. In our study, EIA, which is an effective tool in protecting the environment, and public participation, which is the most important stage of EIA, will be examined and suggestions will be made for effective and efficient participation.