Sosyal hayatın 17.yüzyıl dîvân şiirine yansımaları ve anlam çerçeveleri
The reflections of social life to the seventeenth divan poetry and meaning frames
Yazar: NESLİHAN İLKNUR KESKİN
Danışman: PROF. DR. AHMET MERMER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Halk bilimi = Folklore ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışma, 1615-1720 yılları arasında yaşamış 70 divân şairinin divânlarında yer alan 24440 şiir metni üzerinde yürütülmüştür. Bu divânlarda sosyal hayatla ilgili malzemeler tespit edilmiş, 14341 fiş elde edilmiştir. Tespit edilen fişler de konularına göre tasnif edilerek değerlendirilmiştir.İncelenen divân metinlerinde, 17.yüzyıl Osmanlı toplumunun sosyal yapılanması, gelenek, inanış, davranış ve uygulamaları, eğlence hayatı, yiyecek ve giyecekleri, eşyaları, yerleşim merkezleri, ekonomik faaliyetleri, hastalıklar ve tedavi yolları, suçlar ve cezalandırma yöntemleri, spor faaliyetleri, haberleşme ve ulaşım araçları gibi insanı ve toplumu ilgilendiren her unsur söz konusu edilmiştir. Şairler, bu unsurları teşbih, istiare, teşhis, mecâz-ı mürsel, îhâm, tevriye sanatları çerçevesinde şiirde kullanmışlardır. Bu başlıklara ek olarak, 17.yüzyılda Osmanlı Devleti'nin yaşadığı siyasî, ekonomik, toplumsal birçok problemin şairler tarafından estetik bir malzeme şeklinde yorumlandığı tespit edilmiştir.O dönemdeki padişah merkezli olan devlet yapısının bir uzantısı olarak şairler en çok padişah ve onunla ilgili unsurlardan bahsetmişlerdir. Kültür devamlılığını sağlayan gelenekler de yine şairlerin en çok bahsettikleri konular arasındadır. Divânlarda en az bilgi verilen konular ise spor faaliyetleri ile haberleşme ve ulaşım araçlarıdır.Divânlar dışında, Evliya Çelebi ve bu yüzyılda Osmanlı Devleti'ne çeşitli görevlerle gelmiş yabancı seyyahların verdikleri bilgiler de şairlerin dile getirdiklerini desteklemektedir.

Abstract:
This study has been put forward on 24440 poetry texts that take part in divans of 70 divan poets lived between the years 1615-1720. Social materials have been identified and 14341 index cards have been obtained. Identified index cards have also been evaluated by classifying according to their topics.In these studied texts, every element that concerns people and society such as social constructions, traditions, beliefs, behaviours and practices, recreational life, food and clothing, belongings, residential centres, economic activities, illnesses and ways of treatment, crimes and ways of punishment, sporting activities, ways of communicaton and transportation of Ottoman society in the seventeenth century has been mentioned. Poets have used these elements in their poems within the frame of teşbih, istiare, teşhis, mecâz-ı mürsel, îhâm, tevriye arts. In addition to these headlines, it is also identified that the various political, economic, social problems the Ottoman Empire experienced in the seventeenth century has been interpreted in an aesthetical way by the poets.Poets have mentioned a lot about the sultans and elements related to them as an extension of sultan-centered state construction in that period. Tradions ensuring the cultural continuity have also been among widely mentioned topics. The least informed topics are sporting activties and ways of communication and transportation.Except for the divans, the information given by Evliya Çelebi and foreign travellers coming to the Otoman Empire with various missions has also supported the expressions of the poets.