Bir eğitim ve araştırma hastanesi aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerin fitoterapötik bitkisel ürünlerin güvenli kullanımına yönelik bilgi, tutum ve farkındalığının araştırılması
Investigation of knowledge, attitude and awareness of individuals applying to a training and research hospital family medicine outpatient clinic on the safe use of phytotherapeutic herbal products
Yazar: MEHMET SAMAKLI
Danışman: DOÇ. DR. BERNA ERDOĞMUŞ MERGEN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Bitkisel ürünler = Vegetable products ; Farkındalık = Awareness ; Fitoterapi = Phytotherapy ; Hastalar = Patients ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Giriş ve Amaç: Kullanımı giderek artan bitkisel ürünlerin olası zararlarını engellemek koruyucu hekimlik adına önemlidir. Bu çalışmada bir eğitim ve araştırma hastanesi aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerin bitkisel ürün güvenli kullanımına yönelik tutum, bilgi ve farkındalıklarının araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmacılarca yapılan literatür taraması sonucu oluşturulan anket; aile hekimliği polikliniğine ayaktan başvuran 18 yaş ve üstü bireylerden, çalışmaya katılmaya gönüllü ve dahil olma kriterlerini sağlayan 291 bireyle yapılmıştır. Veri toplama formu; katılımcıların sosyodemografik özellikleri, bitkisel ürünlerin güvenli kullanımına yönelik tutum ölçeğinden oluşmaktadır. Ölçek kullanım izni, etik kurul onayı ve hastane izni alındıktan sonra yüz yüze anket uygulaması yapılarak veriler toplanmıştır. Veriler, SPSS.23 programına aktarılarak sürekli değişkenlerin tanımlayıcı istatistiklerinde ortalama ve standart sapma değerleri verilmiştir. Mann Whitney-U testi, Kruskal Wallis-H testi uygulanmıştır. Anlamlılık çıkması durumunda Bonferroni düzeltmesi ile incelenmiştir. Sürekli değişkenlerin korelasyon analizi için Sperman's rho korelasyon testi kullanılmıştır. Kategorik verilerin analizinde Ki-kare testi uygulanmıştır. Bütün analizlerde anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 değeri kabul edilmiştir. 
Bulgular: Katılımcıların %56,7'si kadın, %43,3'ü erkek ve ortalama yaşı 41,65±13,95 olduğu görülmüştür. Katılımcıların 41'i (%14,1) bitkisel ürün kullanmıyorken; 221'i (%75,9) bazen, 29'u (%10) ise her zaman bitkisel ürün kullandığı saptanmıştır. Bitkisel ürün kullanımı ile eğitim durumu arasında (p=0,044) ve gelir durumu arasında (p=0,008) istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Kadınların alt ölçek ortalamalarının, erkeklere göre istatistiksel olarak anlamlı derecede fazla olduğu görülmüştür. Kronik hastalığı olan kişilerin bitkisel ürünlerin riskleri ve katılımcıların yaklaşımı alt faktöründe ortalama puan değerinin kronik hastalığı olmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede fazla olduğu gözlenmiştir (p=0,032). Asgari ücretin üzerinde alanların ortalama ölçek toplam değerinin (p=0,010) ve bitkisel ürünlerin güvenilirliği ve denetimi alt faktör (p=0,002) ortalama değerinin, asgari ücret alanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur.
Sonuç: Katılımcıların gelir durumu ve eğitim seviyesi arttıkça bitkisel ürün kullanımının arttığı saptanmıştır. Kronik hastalığı olanların ve bitkisel ürün kullanım sıklığı artan katılımcıların bitkisel ürünlerin riskleri ve katılımcıların yaklaşımı alt faktöründe bilgi ve farkındalıklarının arttığı görülmüştür. Gelir durumu yüksek olanların bitkisel ürünleri güvenli kullanım ölçek puanı anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur.

Anahtar Sözcükler: Bitkisel ürün, hasta tutumları, fitoterapi, aile hekimliği

Abstract:
Introduction and Aim: The use of herbal products is increasing. It is important for preventive medicine to prevent the possible harms of herbal products. In this study, it was aimed to investigate the attitudes, knowledge and awareness of the individuals who applied to the family medicine outpatient clinic of a training and research hospital for the safe use of herbal products.
Materials and Methods: A questionnaire was created as a result of the literature review conducted by the researchers. This survey was conducted with 291 individuals aged 18 and over who applied to the family medicine outpatient clinic, who volunteered to participate in the study and met the inclusion criteria. Data collection form; It consists of the sociodemographic characteristics of the participants and the attitude scale for the safe use of herbal products. Data were collected by conducting a face-to-face survey after obtaining permission to use the scale, ethics committee approval and hospital permission. The data were transferred to the SPSS.23 program and mean and standard deviation values were given in the descriptive statistics of continuous variables. Mann Whitney-U test and Kruskal Wallis-H test were applied. In case of significance, it was examined with Bonferroni correction. Sperman's rho correlation test was used for correlation analysis of continuous variables. Chi-square test was used in the analysis of categorical data. A value of p <0.05 was accepted as the level of significance in all analyzes.
Results: It was observed that 56.7% of the participants were female, 43.3% were male, and the mean age was 41.65±13.95. It was determined that 41 (14.1%) of the participants did not use herbal products, 221 (75.9%) sometimes and 29 (10%) always used herbal products. There was a statistically significant difference between the use of herbal products and educational status (p=0.044) and income status (p=0.008). It was observed that the subscale averages of women were statistically significantly higher than that of men. It was observed that the mean score value in the sub-factors of the risks of herbal products and the approach of the participants in people with chronic diseases was statistically significantly higher than those without chronic disease (p=0.032). It was found that the average scale total value (p=0.010) of those who earn above the minimum wage and the mean value of the reliability and control sub-factor of herbal products (p=0.002) are statistically significantly higher than those who earn the minimum wage.
Conclusion: It was determined that the use of herbal products increased as the income and education level of the participants increased. It has been observed that the knowledge and awareness of those with chronic diseases and those with a high frequency of herbal product use increase in the sub-factor of herbal product risks and approach. The scale score of safe use of herbal products was found to be significantly higher in those with high income.

Keywords: Herbal product, patient attitudes, phytotherapy, family medicine.