1924 Anayasasından günümüze Türkiye'de yürütme organının değişimi
From 1924 to the present day change in the Constitution of the executive branch in Turkey
Yazar: SEMİH ŞEKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILMAZ YURTSEVEN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa 1924 = Constitution 1924 ; Anayasa = Constitution ; Başkanlık sistemi = Presidency system ; Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Parlamento = Parliament ; Referandum = Referendum ; Yürütme = Executive ; Yürütme organı = Executive organs ; Yürütme yetkisi = Executive power

Özet:
Osmanlı Devleti gerileme döneminden itibaren yönetsel arayışlar içine girmiştir. 1876 Meşrutiyet sistemi ile Padişahın yetkileri sınırlandırılmış ve Osmanlı'da Meclis sitemi getirilmiştir. Gerçi Padişahın Meclise karşı hukuki üstünlüğü devam etmişse de Meşrutiyetin ilanı ve meclisin ihdas edilmesi Cumhuriyete giden yolda önemli bir kilometre taşını oluşturmuştur. 
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşında dağılması ve Milli Mücadele ile yeni bir devletin kurulması, yeni devletin hangi sistemle yönetileceği sorununu da beraberinde getirmiştir.  Sorun 29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyetin ilan edilmesi ile noktalanmıştır. Bu sistem ile hem meclisin üstünlüğü hem de Devletin yönetici olarak en üst merci olarak Cumhurbaşkanı kabul edilmiştir. Meclisin ve Cumhurbaşkanının hukuki statüsü ise 1924 Anayasasında net bir şekilde ortaya konulmuştur. Meclise getirilen tasarıda Cumhurbaşkanına geniş yetkiler tanınmışsa da Meclis bunların bir kısmını kabul etmeyerek karma bir sistem oluşturmuştur. Böylece meclis üstünlüğüne dayalı, Cumhurbaşkanının da Yürütmenin başı olan bir sitem kurulmuştur. Bu sistem "Tek Parti Dönemi" olarak isimlendirilen 1924-1946 yılları arasında CHP Genel Başkanının aynı zamanda Cumhurbaşkanı olmasına imkân vermiştir. Fakat çok partili hayata geçilmesi ile birlikte çeşitli sorunları da beraberinde getirmiştir. 1961 Anayasası ile Yürütmenin Başı Cumhurbaşkanı olmuşsa da Meclis güçlü yapısı bu dönemde de devam etmiştir. Fakat 1980 yılına kadar kurulan hükümetlerdeki başbakanlar yetkilerini tam olarak kullanamamaktan şikâyet etmişlerdir. 1980 Anayasası da Cumhurbaşkanına geniş yetkiler vermiştir. Fakat Cumhurbaşkanı makamı ile Başbakanlık makamı arasında yetki tartışmaları kaçınılmaz hale gelmiştir.
2007 Cumhurbaşkanlığı seçim sorunu, adeta bir sistem sorununa dönüştürülmüş ve yapılan halk oylaması ile Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi sitemi getirilmiştir. 2014 tarihinde Recep Tayyip Erdoğan'ın halk tarafından seçilmesi ile de yetki tartışması yaşanmaya başlamıştır. Bu sorunları aşmak maksadıyla 2017 yılında yapılan halkoylaması ile de Başbakanlık müessesi kaldırılmıştır. Onun yerine "Partili Cumhurbaşkanlığı Sistemi" ihdas edilmiştir. Henüz değerlendirme için çok yeni bir sistem olmakla birlikte "Tür Tipi Başkanlık Sistemi" olarak lanse edilen sistem, çeşitli eleştirilere maruz kalsa da günümüzde bu sistem geçerliliğini devam ettirmektedir.
Bu tezde 1924 anayasasında yürütmeye tanınan yetkiler ile 2017 referandumu ile yürütmeye tanınan yetkiler verilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: 1924 Anayasası, Yürütme, Parlamento, Başkanlık, Referandum

Abstract:
The Ottoman Empire has been in administrative searches since the decline period. Finally, with the 1876 Constitutional System, the powers of the Sultan were limited and the system of the Assembly was brought in the Ottoman Empire. Although the legal superiority of the Sultan against the Assembly continued, the declaration of the Constitutional Monarchy and the establishment of the assembly constituted an important milestone on the road to the Republic.
The disintegration of the Ottoman State in the First World War and the establishment of a new state with the National Struggle brought with it the problem with which system the new state would be ruled. This problem ended with the proclamation of the Republic on 29 October 1923. With this system, the President was accepted both as the superiority of the parliament and as the highest authority of the State as the ruler. The legal status of the Assembly and the President was clearly laid down in the 1924 Constitution. Although the President was granted broad powers in the draft brought to the Parliament, the Assembly did not accept some of them and created a mixed system. Thus, a system based on the rule of the parliament and the President of the President was established. This system allowed CHP President to become President at the same time between 1924 and 1946, which was called Single Party period.
However, with the introduction of multi-party life, it brought along various problems. Although the President of the powerful Executive was the President with the 1961 Constitution, the Assembly's strong structure was maintained in this period as well. However, the prime ministers in governments established until 1980 complained of not being able to fully exercise their powers. The 1980 Constitution also gave the President broad powers. However, debates on authority between the President and the Prime Ministry have become inevitable.
The 2007 Presidential election problem has been turned into a system problem and the public election of the President has been introduced with the popular vote. In 2014, with the election of Erdoğan by the public, a discussion of authority started. In order to overcome these problems, the Prime Minister's institution was abolished with the popular vote held in 2017. Instead, the party presidential system has been created. Although it is a very new system for evaluation, it has been introduced as a Type-type Presidential system, although it has been subjected to various criticisms, this system continues to be valid today.
In this thesis, the powers granted to the executive in the 1924 constitution and the powers granted to the executive with the 2017 referendum were tried to be given.
Keywords: 1924 Constitution, Executive, parliament, President, Referendum