Modern rasyonalist felsefede Leibniz teleolojisinin zemini
The ground of Leibniz's teleology in modern rationalist philosophy
Yazar: KENAN MUTLUER
Danışman: DOÇ. DR. KURTUL GÜLENÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Leibniz, Gottfried Wilhelm = Leibniz, Gottfried Wilhelm ; Modern felsefe = Modern philosophy ; Rasyonalizm = Rationalism

Özet:
Bu çalışma, modern rasyonalist felsefenin kurucu figürlerinden biri olan Gottfried Wilhelm Leibniz'in monadlar teorisinin felsefî zeminini kendi çağının önemli rasyonalist filozoflarından René Descartes ve Benedictus de Spinoza'ın  düşünce sistemleriyle birlikte karşılıklı olarak tartışmayı hedeflemektedir. Bu yolla, kaynağını geometrik akıl yürütme formundan alan modern rasyonalist felsefenin temel kavramlarından olan nesnel gerçeklik ve biçimsel gerçeklik, sonsuz ve sonlu töz ilişkisi, tözlerin varlık derecelerinden hareketle, metafiziksel zorunluluğun ötesinde ahlâkî zorunluluğun ve doğanın mekanik kavranışının ötesinde de teleolojik kavranışının imkânını araştırmayı amaçlamaktadır. Öncelikle, analitik-sentetik yöntemi kullanan modern rasyonalist düşüncenin salt düşüncenin veya öznenin kendisinde kalarak dolaysız bir şekilde varlığa erişmesinin Leibniz tarafından neden kabul edilemeyeceği epistemolojik düzlemde ele alınmıştır. Bu noktada, analitik-sentetik yöntemde kesinlik yerine olanaklının zemini araştırılmıştır. İkinci olarak, epistemolojik düzlemde mümkünün tesis edilmesiyle birlikte, ontolojik olarak akıl hakikatleri ve olgu hakikatleri ayrımı tartışılarak, organik bir birliğin koşulu olan yeterli-zemin ilkesinden hareketle metafiziksel zorunluluğun ötesinde ahlâkî zorunluluğun zemini incelenmiştir. Son olarak, ontolojik düzlemde Leibniz'in töze yönelik kavrayışı ele alınmış ve mekanik doğa tasarımının niçin teleolojiyle birlikte ele alınması gerektiği incelenmiştir. Böylelikle, tözün faal olarak kavranışı ve organik doğa kavrayışı ve hareketin olgunlaşmayla olan ilişkisi değerlendirilmiştir.

Abstract:
This study aims to examine the philosophical basis of the theory of monads of Gottfried Wilhelm Leibniz, one of the founding figures of modern rationalist philosophy; comparatively with the thought systems of René Descartes and Benedictus de Spinoza, who are among prominent rationalist philosophers of his era. In this way, with reference to objective reality and formal reality, infinite and finite substance relation, which are basic concepts of the modern rationalist philosophy which takes its origin from the geometrical reason; this study intends to inquire the possibility of the moral necessity beyond the metaphysical necessity and of the teleological conception beyond the mechanical conception of nature. First of all, the reason why Leibniz cannot accept the argument of modern rationalist thought that uses analytic-synthetic method which suggests that merely thought or subject can attain existent by remaining within thought or subject itself is discussed on the epistemological level. At this point, we seek the ground of possibility instead of precision in analytic-synthetic method. Secondly, with the establishment of the possibility on the epistemological level, ontologically, the distinction between truths of reason and truths of fact is discussed, and the ground of moral necessity beyond the metaphysical necessity is examined starting from the principle of sufficient reason which is the condition of an organic union. Finally, on the ontological level, Leibniz's understanding of the substance and the reason of why mechanical nature design should be considered together with teleology is discussed. Thus the understanding of the active substance and that of organic nature are considered along with the relationship between movement and maturation.