Tekirdağlı Ahmed Lutfî Dîvânı (İnceleme-tenkitli metin-sözlük)
Tekirdağlı Ahmed Lutfî's Dîvân (Research-criticized context-dictionary)
Yazar: AHMET SERDAR ERKAN
Danışman: PROF. DR. ORHAN KURTOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Divan şiiri = Court poem ; Türkçe divan = Turkish divan

Özet:
Tekirdağlı Ahmed Lutfî, 18. yy. Dîvân şairlerindendir. Hayatı hakkında fazla bir bilgi yoktur. Sadece Tuhfe-i Nâ'ilî adlı eserde "Tekirdağlı bir mahkeme kâtibi olduğu ve 1742 yılı itibariyle hayatta olduğu" bilgisi vardır. Ancak "Dîvân" ve "Tezkire-i Şuarâ" adlı eserlerinden birçok bilgiye ulaşmaktayız. Bu bilgiler ışığında Tekirdağ'da 17.yy. son çeyreğinde (m. 1690-1691 [?] ) doğup 18. yy. ikinci yarısından sonra (m. 1745-1746'dan sonra) da vefat etmiştir. Tekirdağ'da mahkeme kâtipliği ve Rüstem Paşa Camisi'nde hatîplik yapmıştır. Ahmed Lutfî'nin bilinen iki eseri vardır. Bunlardan ilki 623 şiirden meydana gelen hacimli bir Dîvân ve Tekirdağlı 20 şair hakkında bilgi verdiği "Tezkire-i Şuarâ" adlı eseridir. Şairin Dîvânı'nda 15 kaside, 5 mesnevi, 131 tarih şiiri (99 adet kıta, 21 adet gazel, 7 adet nazm, 2 adet kaside, 2 adet mısra), 110 musammat (3 adet terkîb bend, 3 adet tercî bend, 1 adet 24'lü, 19 adet müseddes, 13 adet tesdis, 7 adet muhammes, 20 adet tahmis, 44 adet şarkı), 332 gazel, 19 lugaz (14 adet mesnevi, 5 adet gazel), 9 kıta, 1 rubai ve 1 müfret olmak üzere toplam 623 şiir vardır. Kasidelerini; Lale Devri'nin meşhur veziri Damat İbrahim Paşa ve birkaç vezir hariç çoğunu, yakın çevresindeki naip ve şair dostları için yazmıştır.110 musammattan 44'ü şarkıdır. Lirik bir söyleyişin hâkim olduğu gazellerinde hasret, özlem ve ayrılık konuları büyük bir yekûn tutmaktadır. Şiirlerinde; Bâkî, Nâbî, Nedîm gibi Dîvân edebiyatının büyük isimlerinin yanında dayısı Şehrî gibi çağdaşı olan birçok isimden de etkilenmiştir. Ahmed Lutfî, bu şairlerin şiirlerine nazire yazmanın yanında bunlara ait bazı beyitleri de şiirlerine almıştır. Şair; şiirlerinde cinas, iştikak, kalp gibi hünere dayalı sanatların yanında harf oyunlarına da çokça yer vermiştir. Sade bir dile sahip olan şiirlerinde birçok mahallî unsuru görmek mümkündür. Yaşadığı dönemde gerçekleşmiş birçok olay ve durumu 131 adet tarih şiiriyle tespit etmiştir.

Abstract:
Tekirdağlı Ahmed Lütfî is one of the Divan poets of the 18th century. There is not much information about his life. Just only in the work called Tuhfe-i Nâ'ilî there is information that "he was a court clerk from Tekirdağ and he was alive as of 1742". However, we can reach a lot of information from his works named "Dîvân" and "Tezkire-i Şuarâ". In the light of this information, the 17th century in Tekirdağ. In the light of this information, he was born in Tekirdağ in the last quarter of the 17th century (1690-1691 [?]) and died after the second half of the 18th century (after 1745-1746). He worked as a court clerk in Tekirdağ and orator at the Rüstem Pasha Mosque. There are two known works of Ahmed Lutfi. The first of these is a voluminous Dîvân consisting of 623 poems and his work called "Tezkire-i Şuarâ", in which he gives information about 20 poets from Tekirdağ. There are a total of 623 poems in the poet's Dîvân, including 15 odes, 5 masnavi, 131 history poems (99 piece stanzas, 21 piece ghazals, 7 piece nazm, 2 piece odes, 2 piece verse), 110 musammat (3 piece terkib bend, 3 piece terci bend, 1 piece 24'lü, 19 piece müseddes, 13 piece tesdis, 7 piece muhammes, 20 piece tahmis, 44 piece song), 332 ghazals, 19 lugaz (14 piece masnavi, 5 piece ghazals), 9 stanzas, 1 rubai and 1 mufret.  Their odes; except for Damat İbrahim Pasha, the famous vizier of the Tulip Era, and a few viziers, he wrote most of them for his close friends, regents and poets.Of the 110 musammats, 44 are songs. The themes of longing, and separation take up a great deal in his ghazals, which are dominated by a lyrical utterance. In his poems; In addition to the great names of Dîvân literature such as Bâkî, Nâbî, Nedîm, he was also influenced by many contemporary names such as his uncle Şehrî. Ahmed Lutfî included some couplets belonging to these poets in his poems as well as writing nazires to the poems of these poets. Poet; In his poems, he gave a lot of place to letter games as well as arts based on skill such as pun, affliction and heart. It is possible to see many local elements in his poems, which have a simple language. He identified many events and situations that took place during his lifetime with 131 historical poems.