Gazzālī ve İbn Sīnā'da metafizik\ayüstü ālem ilişkisine dair temel kavramlar
Basic concepts regarding metaphysics\supralunar world in Gazzālī and Avicenna
Yazar: EBRAR DİLARA YAKIŞIK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM MARAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
İslām felsefe geleneğinde âlemin mahiyetine dair görüşler, düşünce sisteminin temel konularından birini teşkil eder. İslām düşünce geleneğinin iki muhalif görünen yüzü Gazzālī ve İbn Sīnā'nın âlem tasavvurlarında mihenk taşı olan bazı kavramlar vardır. Âlem anlayışlarına temel oluşturan bu kavramların yakından incelenmesi aralarındaki etkileşimin tezahürlerini daha yakından görme imkânı sunar. Söz konusu kavramların Kur'ān'da yer alan kavramlar olması düşünürlerimizin din ile felsefe- akıl ile nakil arasında kabul ettikleri ilişkiyi de bizlere sunacaktır.
Birinci bölümde Gazzālī ve İbn Sīnā'nın Kur'ān yorumlama anlayışını ele alarak düşünürlerimizin yorum alanındaki yaklaşımlarını açıklamaya çalıştık. İkinci bölümde Gazzālī ve İbn Sīnā'nın âlem tasavvurlarını tanıttık. Gerekli temeli oluşturarak geçtiğimiz üçüncü bölümde ise düşünürlerimizin Metafizik\Ay üstü ve Şehādet\ Ay altı Ālem İlişkisine dair temel kavramları olan Melek, Arş- Kürsī, Kalem, Levh-i Mahfūz, Emr- Mutāʿ kavramlarını inceledik. Sonuç olarak ulaştığımız bilgilerle, mukayeseli bir şekilde, genel bir değerlendirme yaptık. Düşünürlerimizin Kur'āni referansla kullandıkları kavramlara olan yorumlarına bakarak aralarındaki benzerlik ve farklılıkları açıklamaya ve böylece Gazzālī ve selefi İbn Sīnā arasındaki etkileşimin boyutlarını daha yakın fakat sınırlı bir çerçevede serdetmeye çalıştık.

Abstract:
In the tradition of Islamic philosophy, the views on the nature of the world constitute one of the main issues of the thought system. There are some concepts that are cornerstones in the world view of Gazzālī and Avicenna, the two opposing facets of the Islamic thought tradition. A close examination of these concepts, which form the basis of their understanding of the universe, offers the opportunity to see more closely the manifestations of the interaction between them. The fact that the concepts in question are those in the Qur'an will also present us the relationship that our thinkers accept between religion and philosophy- reason and revelation.
In the first part, we tried to explain the approaches of our thinkers in the field of interpretation by discussing Gazzālī and Ibn Sīnā's understanding of interpretation of the Qur'an. In the second part, we introduced Gazzālī and Avicenna's conceptions of the world. In the third chapter, by creating the necessary basis, we examined the concepts of Angel (Malak), ʿArş, Kursī, Ḳalam, Lavh-i Maḥfūẓ, Amr-Muṭāʿ, which are the basic concepts of our thinkers regarding Metaphysics\Supralunar and Physics\Sublunar Relation. As a result, we made a general evaluation in a comparative way with the information we obtained. We tried to explain the similarities and differences between them by looking at our thinkers' interpretations of the concepts they used with Qur'anic reference, and thus, we tried to reveal the dimensions of the interaction between Gazzālī and his predecessor, Ibn Sīnā, in a closer but limited framework.