Adjuvan radyoterapi alan meme kanserli hastalarda hayat kalitesinin değerlendirilmesi
Quality of life after adjuvant radiotherapy for breast cancer
Yazar: SEHER BAHAR
Danışman: DOÇ. DR. BİRSEN YÜCEL
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Ocak 2010-Nisan 2014 tarihleri arasında Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Kliniği'ne başvuran ve meme kanseri tanısı ile izlenmekte olan 222 hastaya ait demografik, histopatolojik ve klinik veriler retrospektif olarak incelenmiştir.Bu çalışmada, meme kanseri hastalarında radyoterapinin ve yapılan cerrahi tipinin hayat kalitesi (QoL) üzerindeki etkileri sorgulanmıştır. 
Hastalara hayat kalitesini değerlendirmek için RT başlangıcı, RT bitimi, RT'den 1 ay sonra ve RT'den 6 ay sonra EORTC-C30 ve EORTC-BR23 hayat kalitesi formları uygulanmıştır. Anket soruları 4 farklı zaman noktasında tekrarlayan ölçeklerde varyans analizi (ANOVA) ile karşılaştırılmıştır. Birden fazla değişkenin (cerrahi tipi)  QoL üzerine olan etkisi iki yönlü tekrarlayan ölçeklerde varyans analizi (MANOVA) kullanılarak karşılaştırılmıştır.
Hastaların 221'i kadın (%99,5) ve 1'i erkek (%0,5) idi. Kırkyedi  (%21) hasta evre I, 88 (%40) hasta evre II, 86 (%39) hasta evre III olarak tespit edilmiştir. Cerrahi yöntem olarak 96 (%43,2) hastaya modifiye radikal mastektomi, 126 (%56,8) hastaya ise meme koruyucu cerrahi uygulanmıştır. RT bitiminde 27 (%12) hastada ECOG performans durumu bazale göre kötüleşmiştir. RT'nin akut yan etkileri hastaların 202'sinde (%91) gözlenirken, yan etki görülme zamanının ortanca değeri 3. hafta (1-6) olmuştur.  Ancak hastaların sadece 7'sinde (%3) grade 3-4 cilt reaksiyonu, 5'inde (%2) grade 3-4 hematolojik yan etki gözlenmiştir. En sık rastlanan yan etki cilt reaksiyonları olup hastaların 183'ünde (%82) cilt reaksiyonu görülmüştür. 
EORTC-C30'un fonksiyonel skalasında global sağlık skoru (p<0,001), fiziksel (p<0,001), rol (p<0,001), emosyonel (p<0,001), kognitif (p<0,001) ve sosyal fonksiyon (p<0,001); semptom skalasında yorgunluk (p<0,001), bulantı-kusma (p<0,018), ağrı (p=0,013), insomnia (p=0,003), konstipasyon (p=0,44), finansal zorluk (p<0,001); EORTC-BR23 fonksiyonel skalasında vücut görüntüsü (p=0,002), gelecek perspektifi (p=0,003); semptom skalasında sistemik tedavi yan etkileri (p<0,001), meme semptomları (p<0,001), saç dökülmesinden rahatsızlık (p=0,017) parametrelerinde istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir. 
MRM ve MKC'nin hayat kalitesine etkisi karşılaştırıldığında,  EORTC-C30'a göre; fonksiyonel skalada global sağlık skoru (p<0.001), fiziksel (p<0.001), rol (p<0.001), emosyonel (p<0.001), kognitif (p<0.001) ve sosyal fonksiyon (p<0.001); semptom skalasında yorgunluk (p<0.001), bulantı-kusma (p=0.009), ağrı (p=0.020), insomnia (p=0.002), finansal zorluk (p<0.001); EORTC-BR23'e göre; vücut görüntüsünden endişe, gelecek kaygısı, sistemik tedavi yan etkileri, meme semptomları, saç dökülmesinden rahatsızlık cerrahi tipinden etkilenen skorlar olmuşlardır. 
Bu çalışmaya göre hayat kalitesi fonsiyonel skalasından vücut görüntüsü ve gelecek perspektifi olumsuz etkilenen skorlar olurken, semptom skalasından sadece bulantı-kusma, ağrı, finansal zorluk ve meme semptomu olumsuz etkilenmiştir. Cerrahi tipinin etkileri ise neredeyse tüm skorlarda gözlenmiştir. Meme koruyucu cerrahi yapılan hastalarda, modifiye radikal mastektomiye göre çoğu hayat kalitesi skorlarının sonuçları daha iyi olmuştur. Ancak vücut görüntüsü ve gelecek perspektifinin sonuçları meme koruyucu cerrahi yapılan hastalarda daha kötü olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
We retrospectively investigated 222 diagnosed breast cancer patients who followed up at the Department of Radiation Oncology, Cumhuriyet University College of Medicinebetween January 2008 and April 2014. The demographic, histopathologic and clinicaldata of patients were analyzed and evaluated retrospectively. We aimed that how radiotheraphy (RT) and types of surgery affect the quality of life (QoL) in breast cancer patients.
Patients were asked to answer EORTC-C30 and EORTC-BR23 QoL questionnaires for four times: at the beginnig of RT, at the end of RT, in the one month after RT and in the six months after RT. Questionnairescores were compared across the four time points usingrepeated-measures analysis of variance (ANOVA). Effects of multiple variables (surgery type) on changes in QoL over time were analyzed usingtwo-way repeated-measures analysis of variance (MANOVA). 
221 of patients (99,5%) were women and 1 of patient (0.5%) was man. 47 of patients (21%) were stage I, 88 of patients (40%) were stage II, 86 of patients (39%)were stage III breast cancer. 96 of patients (43,2%) were treated surgically by modified radical mastectomy (MRM) and 126 of patients (56,8%) were treated surgically by breast conserving surgery (BCS). ECOG performance status deterioated in 27patients (12%)  at the time of radiotheraphy ending. Acute side effects of radiotheraphy were seen in 202 patients (91%).  Median time of which side effects of radiotheraphy were seen for the first time was 3rd week (range between 1-6 weeks). But grade 3-4 hematological side effects were seen only 5 of patients (2%) and grade 3-4 skin reactions were seen only 7 of patients (3%). The most common side effect was skin reaction and it was seen in 183 patients (82%).  
It was found that there are statistically significant relationship between radiotherapy and global health score (p<0,001), physical functioning (p<0,001), role functioning (p<0,001), emotional functioning (p<0,001), cognitive functioning (p<0,001) and social functioning (p<0,001) in functional scale of EORTC-C30;  there are statistically significant relationship between radiotherapy and fatigue (p<0,001), nausea-vomitting (p<0,018), pain (p=0,013), insomnia (p=0,003), constipation (p=0,44), financial crisis (p<0,001) in symptom scale of EORTC-C30; there are statistically significant relationship between radiotherapy and body image (p=0,002), future perspective (p=0,003) in functional scale of EORTC-BR23; there are statistically significant relationship between radiotherapy and systemic theraphy side effects (p<0,001), breast symptoms (p<0,001), onset of hair loss (p=0,017) in symptom scale of EORTC-BR23.
MRM and BCS was compared as effect on QoL and it were found that global health score (p<0,001), physical functioning (p<0,001), role functioning (p<0,001), emotional functioning (p<0,001), cognitive functioning (p<0,001) and social functioning (p<0,001) in functional scale of EORTC-C30, fatigue (p<0,001), nausea-vomitting (p=0.009), pain (p=0,020), insomnia (p=0,002), financial crisis (p<0,001) in symptom scale of EORTC-C30 and body image, future perspective, systemic therapy side effects, breast symptoms, onset of hair loss in  EORTC-BR23 were affected parameters from surgery type.
According to our study,   negatively affected parameters from radiotheraphy were body image and future perspective in functional scale; nausea-vomitting, pain, financial crisis and breast sypmtoms in syptom scale of EORTC-BR23.  Effects of surgery type on QoL were seen almost all parameters.Patients who were done breast conserving surgery had higher scores in large part of parameters in comparision with modified radical mastectomy. But patients who were done breast conserving surgery had lower scores in body image and future perspective in comparision with modified radical mastectomy.