Fertigasyon yöntemiyle farklı miktarlarda uygulanan azotun mısır bitkisinin (Zea mays L. indentata) verim ve verim parametreleri üzerine etkilerinin belirlenmesi
Determination of the effects of different nitrogen levels applied by fertigation on yield and yield parameters of corn plant (Zea mays L. indentata)
Yazar: MEHTAP SARAÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH ÖKTEM
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot = Nitrogen ; Makro element = Macro element ; Mikro elementler = Microelements ; Nişasta = Starch ; Proteinler = Proteins ; Silaj = Silage

Özet:
Bu araştırmada fertigasyon yöntemi ile farklı düzeylerde uygulanan azotun mısır bitkisinin verim ve verim parametrelerine etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak 2018 ve 2019 yıllarında Şanlıurfa ikinci ürün koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada 10 azot dozu (0, 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32 ve 36 kg N da-1) denenmiştir. Denemede bitki materyali olarak DKC 6664 mısır çeşidi kullanılmıştır. Bitkinin gelişme dönemlerindeki günlük buharlaşma değerlerine ve bitki su ihtiyacına bağlı olarak 4-6 gün aralıklarla damla sulama yapılmıştır. Sulama suyu Class A Pan evaporasyonun 1.25 katı olarak verilmiştir. Azot dozları damla sulama ile birlikte vejetasyon süresi boyunca bölünerek uygulanmıştır. İncelenen özellikler bakımından azot dozları arasındaki farklılık istatistiki olarak önemli bulunmuştur (P≤0.01). İki yılın ortalama sonuçlara göre; artan azot dozlarına paralel olarak tepe püskülü çiçeklenme süresi, bitki boyu, bitkide yaprak sayısı, sap kalınlığı, koçan uzunluğu, koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı, koçanda tane ağırlığı, bin tane ağırlığı, hasat indeksi, bitkide yaprak alanı, kuru madde verimi, tane verimi ve  biyokütle verimi gibi özelliklerin değerlerinde artış gözlenmiştir. En yüksek tane verimi (1594 kg N da-1) ve biyokütle verimi değeri (6266 kg da-1) 28 kg N da-1 azot dozundan elde edilmiştir. Düşük azot dozlarında azot kullanım etkinliği daha yüksek iken, azot dozları arttıkça azot kullanım etkinliği azalmıştır. Bitki analizleri sonuçlarına göre; artan azot dozlarına paralel olarak Mg, Na, Mn, protein ve nişasta değerleri artmış, Cu ve B değerleri azalmıştır. Tane analizlerinde azot dozu arttıkça protein ve yağ oranlarında artış görülmüştür. Silaj analizlerinde ise Ca, Cu ve protein oranı azot dozlarının artmasıyla birlikte artmış, NDF ve ham selüloz oranları ise azalmıştır. Regresyon ve ekonomik analiz sonuçları göz önüne alındığında mısır bitkisinde en yüksek tane verimi ve biyokütle veriminin damla sulamayla birlikte bölünerek uygulanan 28 kg N da-1 azot dozundan alındığı belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the effect of nitrogen applied at different levels by fertigation method on yield and yield parameters of corn plant. The research was carried out in Şanlıurfa second crop conditions in 2018 and 2019 with 4 replications according to the randomized blocks experimental design. Ten nitrogen doses (0, 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32 and 36 kg N da-1) were used in the study. DKC 6664 corn variety was used as plant material in the experiment. Depending on the daily evaporation values and water needs of plant during the development stages of the plant, drip irrigation was applied at intervals of 4-6 days. Irrigation water is given as 1.25 of Class A Pan evaporation. Nitrogen doses were applied with drip irrigation by dividing throughout the vegetation period. The difference between the nitrogen doses in terms of the investigated properties was found to be statistically significant (P≤0.01). According to the average results of two years; an increase was observed in parallel with increasing nitrogen doses at the some properties such as tassel flowering period, plant height, number of leaves per plant, stem diameter, ear length, ear diameter, number of kernels per ear, grain weight per ear, thousand kernel weight, harvest index, leaf area per plant, dry matter yield, grain yield and biomass yield. The highest grain yield (1594 kg N da-1) and biomass yield value (6266 kg da-1) were obtained from 28 kg N da-1 nitrogen dose. While nitrogen use efficiency was higher at low nitrogen doses, nitrogen use efficiency decreased as nitrogen doses increased. According to the results of plant analysis; parallel to increasing nitrogen doses, Mg, Na, Mn, protein and starch values increased, Cu and B values decreased. In grain analysis, as the nitrogen dose increased, protein and fat ratios augmented. In silage analysis, Ca, Cu and protein ratios increased with the increase of nitrogen doses, while NDF and crude cellulose ratios decreased. Considering the results of the regression and economic analysis, it was determined that the highest grain yield and biomass yield of the corn plant was obtained from the 28 kg N da-1 nitrogen dose applied by dividing with drip irrigation.