Trafik ortamındaki sürücü saldırganlığının sosyal psikolojik değişkenler açısından incelenmesi
The role of social psychological factors in examining the driver aggression in traffic environment
Yazar: PINAR ÇINAR
Danışman: PROF. DR. SELİM HOVARDAOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik kavramı = Self concept ; Saldırganlık = Aggressiveness

Özet:
Saldırgan davranısların yasamın her alanında olduğu gibi trafik ortamında da çoğaldığıve daha olağan bir hale geldiği görülmektedir. Bu durum sürücülerin trafikte yaptıklarısaldırgan davranısların trafik kazalarına, yaralanma ve ölümlere neden olma oranını daarttırmaktadır. Bu artısta; engellenme-saldırganlık yaklasımı, saldırgan kisilik özelliği, artanstresli ve güç yasam kosulları, sürücünün yası, cinsiyeti, içinde bulunduğu kültür, aracınınbazı özellikleri, ortamdaki saldırgan uyarıcılar ve durumsal faktörler gibi bazı değiskenlerinrol oynadığı düsünülmektedir.Bu faktörlerin dısında ve belki de daha önemli bir rol üstlenen ise sürücünün benliğidir.Kendini aracıyla ya da sürücülüğüyle tanımlayan bir sürücünün, benlik tanımında bunlarındaha az yer kapladığı ve daha az önemli olduğu diğer bir sürücüye göre daha saldırgan birsürüs sergileyebileceği düsünülmektedir. Bu nedenle sürücülerin benliklerinde neyin dahaönemli bir yer kapladığı ve bunun saldırgan sürüse etkilerinin nasıl olacağı önemli birsorudur. Bu çalısmada da, benliğin trafik ortamındaki saldırganlık düzeyi ile iliskili olduğugörüsünü sınamak, trafik kazalarına yol açan saldırgan sürüsün nedenlerini belirlemede biradım daha atabilmek ve bu soruna etkili çözümler üretilmesine yardımcı olmak istenmektedir.Yapılan çalısmada; taksi, minibüs, sehir içi otobüs ve özel araç sürücülerine kisisel bilgiformu, Sürücü Saldırganlık Göstergeleri Ölçeği ve Trafik Öfkesi Ölçeği uygulanarak veritoplanmıstır. Her sürücü grubundan 71 kisi olmak üzere, toplam örneklem sayısı 284 'tür vetüm katılımcılar erkektir.Analizler sonucunda; arastırmanın ana varsayımını tam olarak destekleyen sonuçlaraulasılamamıstır. Kullanılan aracın ve sürücülüğün kisinin benliğinde kapladığı yerinsürücünün trafikteki saldırgan davranıslarını ve öfke düzeyini anlamlı bir sekilde yordamadığıgörülmektedir. Kullanılan ölçeklerin bazı alt boyutları ile ise, arastırmanın hipotezinidestekleyen fakat düsük düzeyde iliskiler bulunmustur. Sürücülüğün ve kullanılan aracınkisinin benliğinde kapladığı yeri belirleyebilmek amacıyla sorulan sorular üzerinden gruplarkarsılastırıldığında, ticari araç sürücüleriyle özel araç sürücüleri arasındaki farkgörülebilmektedir. Özellikle de sahip olunan aracı kullanmaya verilen önem, araca verilenönem ve araca duyulan sevgi ile ilgili sorularda özel araç sürücüleriyle diğer gruplararasındaki fark belirgin bir sekilde artmaktadır. Duyulan öfke ve saldırgan davranıslaraçısından gruplar arası karsılastırmalara bakıldığında ise, sehir içi otobüs sürücülerinin taksi,minibüs ve özel araç sürücülerine göre trafik ortamında meydana gelen bazıdurumlara/davranıslara daha az kızdıkları ve diğer ticari araç sürücülerine göre daha azsaldırgan sürüs davranıslarında bulundukları görülmektedir.Yapılacak benzer çalısmalarda; sürücülüğün benlik yapısındaki yerini ölçmede daha iyiyapılandırılmıs ve güvenirlik ve geçerliği yüksek olan bir ölçüm aracı kullanılmasının dahageçerli ve tatmin edici bulguların elde edilmesini sağlayacağı düsünülmektedir.

Abstract:
As in all areas of life, aggressive behaviours have been increasing and becoming normalat the traffic environment. This situation increases the probability of traffic accidents, injuriesand deaths that result from aggressive behaviors of drivers. It is considered that somevariables such as frustration aggression hypothesis, aggressive personality, stress and hard lifeconditions, aggressive stimulants, culture, age, sex and vehicle properties cause thisincrement.Another factor that is more important is the self of the driver. A driver who defineshimself with his/her vehicle?s and driving style can drive more aggressively than anotherdriver whose self-definition do not include driving-related characteristics and who attach lessimportance to these. Therefore, what is more central to the self of drivers and how the selfdefinitions will influence aggressive driving are important questions. In this study, it wasaimed to test the correlations between self and measures of aggression at the trafficenvironment, to take a step for determining the causes of aggressive driving and to facilitatefinding effective solutions to this problem.In this study, form of personal data, Driver Aggression Indicators Scale and TrafficAnger Scale were administrated to taxi, minibus, bus and personal car drivers. There were 71participants at each group of drivers and the total number of the sample was 284 male drivers.The results do not completely support the main hypothesis of the study. It has been seenthat the place of the vehicle driven and driving at self structure of driver do not significantlypredict driver?s aggressive behaviours and measure of anger in traffic. However, although thecorrelations were weak, some of the subscales of the scales were found to support thehypothesis. When the groups are compared on the basis of questions that were asked for thepurpose of determining the centrality of driving and the vehicle-driven in self definitions,significant differences have been observed between drivers of commercial vehicles anddrivers of personal car. Especially, this difference increases distinctly in questions concerningthe importance that is given to the car and driving a car as well as being emotionally attachedto the car. When the groups were compared on the basis of aggressive behaviours andmeasures of anger that occur in traffic environment, bus drivers were found to get less angrythan other groups and were found to exhibit the aggressive driving behaviours less thandrivers of other commercial vehicles.In future studies, the use of well-structured scales with high reliability and validity ofmeasure in predicting the importance of driving in self structure, may lead the results to bemore valid and satisfying.