Saçlı deri masajı ve müziğin KOAH'lı hastalarda uyku kalitesi, yorgunluk, dispne ve oksijen satürasyonu üzerine etkisi
The effect of scalp massage and music on sleep quality, fatigue, dyspnea and oxygen saturation in patients with COPD
Yazar: ELİF KANT
Danışman: PROF. DR. REVA BALCI AKPINAR
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Deri = Skin ; Dispnea = Dyspnea ; Oksijen satürasyonları = Oxygen saturation ; Saçlı deri = Scalp ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: Bu araştırma saçlı deri masajı ve müziğin KOAH'lı hastalarda uyku kalitesi, yorgunluk, dispne ve oksijen satürasyonu üzerine etkisini incelemek amacıyla yapıldı.
Materyal ve Metot: Araştırma ön test – son test ölçümlü, kontrol gruplu deneysel çalışma olarak gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini, Mart 2019–Haziran 2020 tarihleri arasında Göğüs Hastalıkları Kliniğinde yatarak tedavi gören 250 hasta oluşturdu. Araştırmanın örneklemini ise bu evrenden araştırma kriterlerine uyan, araştırmayı kabul eden, her bir deney ve kontrol grubunda 30 hasta olmak üzere toplam 90 KOAH hastası oluşturdu. Masaj grubunda yer alan hastalara 7 gün boyunca saçlı deri masajı, müzik grubundaki hastalara 7 gün boyunca kendilerinin seçtikleri müzik dinletildi. Konrol grubundaki hastalara hiçbir girişimde bulunulmadı. Verilerin toplanmasında hasta tanıtım formu, pittsburgh uyku kalitesi indeksi (PUKİ), yorgunluk şiddeti ölçümü -visual analog skala (VAS), KOAH ve astım yorgunluk ölçeği, m(MRC) dispne skalası kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde, aritmetik ortalama, standart sapma, yüzdelik, ki kare, bağımsız gruplarda t testi, oneway anova testi kullanıldı.
Bulgular: Grup içi ve gruplar arası ön test-son test PUKİ puan ortalamaları karşılaştırıldığında; saçlı deri masajı grubunda 9.60±1.61'dan 5.50±0.97'ye, müzik grubunda 9.90±1.44'dan 7.40±1.97'a düşmüş, kontrol grubunda ise 9.56±1.50'den 11.06±0.90'a yükselmiştir. 
Grup içi ve gruplar arası ön test-son test yorgunluk puan ortalamaları karşılaştırıldığında; saçlı deri masajı grubunda 69.33±3.87'den 62.76±1.59'ya, müzik grubunda 68.13±3.27'den 65.30±3.34'a, kontrol grubunda ise 69.76±5.09'dan 68.56±5.5'ya düşmüştür. 
Hem PUKİ hem de yorgunluk puan ortalamalarının grup içi ön test-son test puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Hem PUKİ hem de yorgunluk puan ortalamalarının gruplar arası ikili karşılaştırmalar arası ön test puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmazken (p>0.05) son test puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05).  
Grup içi ve gruplar arası ön test-son test dispne puan ortalamaları karşılaştırıldığında; saçlı deri masajı grubunda 3.36±0.96'dan 2.63±0.85'e, müzik grubunda 3.53±0.68'den 3.20±0.71'a, kontrol grubunda ise 3.03±1.03'den 2.96±1.12'ya düşmüştür. Her iki deney grubunda,  grup içi ön test-son test dispne puan ortalamaları arasındaki fark anlamlı iken (p<0.05), kontrol grubunda anlamlı değildir (p>0.05). Gruplar arası ikili karşılaştırmalar arası ön test dispne puan ortalamaları arasındaki fark anlamlı değildir (p>0.05). Gruplar arası ikili karşılaştırmalarda; iki deney grubu hastalarının son test dispne puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunurken (p<0.05), diğer grupların son test dispne puan ortalamaları arasındaki fark anlamlı değildir (p>0.05).
Her iki deney ve kontrol grubu hastalarının grup içi ve gruplar arası oksijen satürasyonu puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmamıştır  (p>0.05).
Sonuç: Çalışmada KOAH hastalarında, saçlı deri masajı uygulaması ve müzik dinletmenin uyku kalitesini arttırdığı, yorgunluğu azalttığı, dispneyi iyileştirdiği ve oksijen satürasyonuna etki etmediği bulunmuştur. Saçlı deri masajının, müzik dinlemeden daha etkili olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Dispne, Hemşirelik, KOAH, Müzik, Oksijen Satürasyonu, Saçlı Deri Masajı, Uyku Kalitesi, Yorgunluk

Abstract:
Aim: This research was carried out to examine the effect of head massage and music on sleep quality, fatigue, dyspnea and oxygen saturation in patients with COPD.
Materials and Methods: The research was carried out as an experimental study with pre-test and post-test measurement and control group. The universe of the study consisted of 250 patients who were hospitalized in the Chest Diseases Clinic between March 2019 and June 2020. The sample of the study consisted of a total of 90 COPD patients, 30 patients in each experimental and control group, who met the research criteria and accepted the study. The patients in the massage group were given head massage for 7 days, and the patients in the music group listened to music of their choice for 7 days. No attempt was made to the patients in the control group. Patient introduction form, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Fatigue Severity Measure -Visual Analogue Scale (VAS), COPD and Asthma Fatigue Scale, m(MRC) Dyspnea Scale were used to collect data. In the evaluation of the data, arithmetic mean, standard deviation, percent chi square, independent groups t test, oneway anova test were used.
Results: When the average scores of PSQI before and after the procedure were compared between the groups; decreased from 9.60±1.61 to 5.50±0.97 in the scalp massage group, from 9.90±1.44 to 7.40±197 in the music group, in the control group, it increased from 9.56±1.50 to 11.06±0.90. 
When pre-test and post-test fatigue mean scores were compared within and between groups; decreased from 69.33±3.87 to 62.76±1.59 in the scalp massage group, from 68.13 ±3.27 to 65.30±3.34 in the music group, and from 69.76±5.09 to 68.56±5.5 in the control group. 
The difference between the pre-test and post-test mean scores of both PSQI and fatigue mean scores was statistically significant (p <0.05). While there was no significant difference between the pre-test mean scores between paired comparisons of both PSQI and fatigue mean scores (p> 0.05), the difference between the post-test mean scores was statistically significant (p <0.05).
When pre-test and post-test dyspnea mean scores were compared within and between groups; decreased from 3.36±0.96 to 2.63±0.85 in the scalp massage group, from 3.53±0.68 to 3.20±0.71 in the music group, and from 3.03±1.03 to 2.96±1.12 in the control group. While the difference between the pre-test and post-test dyspnea mean scores in both experimental groups was significant (p <0.05), it was not in the control group (p> 0.05). The difference between pre-test dyspnea mean scores between paired comparisons between groups is not significant (p> 0.05). In paired comparisons between groups; While there was a significant difference between the posttest dyspnea mean scores of the two experimental groups (p <0.05), the difference between the posttest dyspnea mean scores of the other groups was not significant (p> 0.05).
No significant difference was found between the in-group and between-group mean oxygen saturation scores of both experimental and control groups. (p> 0.05).
Conclusion: In the study, it was found that the application of scalp massage and listening to music improve sleep quality, reduce fatigue, improve dyspnea and have no effect on oxygen saturation in COPD patients. It has been found that scalp massage is more effective than listening to music.
Keywords: Dyspnoea, Nursing, COPD, Music, Oxygen Saturation, Scalp Massage, Sleep Quality, Fatigue