Diocletianus'un (284-305) hayatı ve onun döneminde Roma İmparatorluğu'nda idari, ekonomik ve sosyal yapı
The life of Diocletian (284-305) and the administrative, economic and social structure in the Roman Empire during his reign
Yazar: ENVER EFE KARABIYIKOĞLU
Danışman: PROF. DR. CUMHUR TANRIVER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
'Diocletianus'un (284-305) hayatı ve onun döneminde Roma İmparatorluğu'nda idari, ekonomik ve sosyal yapı' başlıklı tez konumuz 286-305 yılları arasında Roma İmparatorluğu'nda gerçekleşen olayları kapsamaktadır. Diocletianus üçüncü yüzyıl krizine son verip, bu kadar büyük bir imparatorluğun artık tek merkezden yönetilemeyeceğini ve yükselen doğu dini Hristiyanlığın gelişini öngörüp Roma tarihinde ilk defa uygulanan tetrarşi uygulamasını uygulamaya koymuş ve yine devletin resmi dinini korumak için Hristiyanlığa karşı önemli tedbirler almıştır. Ayrıca çöküşe geçen ekonomiyi düzeltmek adına çeşitli ekonomik reformlar gerçekleştirmiştir. Bu bütün reformların ve düzenlemelerin Roma İmparatorluğu'na ne gibi etkilerde bulunduğu tezin temel sorusudur. Daha önce Diocletianus dönemine dair böyle bir çalışma yapılmamış olmasından dolayı elde edilecek veriler sonraki araştırmalar için oldukça önemlidir. Antik yazıtlar, sikkeler ve epigrafik buluntular konumuzun birinci elden kaynakları olup modern literatür tarafından desteklenmektedir. Diocletianus Britanya'dan Mezopotamya'ya kadar uzanan bu büyük ama artık yıkıma doğru giden imparatorluğun gidişatını değiştirmiştir. İmparatorluğa düzen, disiplin getirmiş ve onu dört parçaya ve dioceselere ayırarak doğunun önemini fark etmiş ve imparatorluğun merkezini Büyük Constantinus'tan önce doğuya çeken kişi olmuştur. Bu reformları ve ileri görüşlülüğü sayesinde imparatorluğun ömrünün uzun yıllar devam etmesinin temelini de Diocletianus atmıştır. Ayrıca Dominatus dönemini başlatmasıyla birlikte artık demokratik dönem resmi anlamda da tarihe karışmış (Principatus Dönemi) ve gerçek anlamda imparatorlar dönemi başlamıştır (Dominatus Dönemi). Bu konuyu seçmemizdeki en önemli sebeplerden biri her ne kadar konu hakkında belirli başlıklar halinde parça parça yapılmış yayınlar olsa da tez konumuza dair doğrudan bütünlüklü bir çalışma daha önce yapılmamıştır. Bu nedenle tez konusu olarak seçilmiştir. Daha önce Diocletianus'un ekonomik faaliyetlerine dair çeşitli araştırmalar yapılmıştır ancak belirttiğimiz konuda bir tez çalışmasının yapılmamış olması tez konumuzun literatürdeki önemini göstermektedir. Bu anlamda çalışmamızın bu konudaki eksiklikleri gidereceğine inanılmaktadır.

Abstract:
Our thesis titled 'The life of Diocletian (284-305) and the administrative, economic and social structure in the Roman Empire during his reign' covers the events that took place in the Roman Empire between 286-305. Diocletian put an end to the crisis of the third century, predicted that such a large empire could no longer be governed from a single center and the rising eastern religion of Christianity, put into practice the tetrarchy practice, which was applied for the first time in Roman history, and again took important measures against Christianity to protect the official religion of the state. In addition, he carried out various economic reforms in order to fix the collapsed economy. This is the main question of the thesis, what kind of effects all reforms and regulations had on the Roman Empire. The data to be obtained are very important for future research, since such a study has not been conducted on the period of Diocletian before. Ancient inscriptions, coins and epigraphic finds are primary sources of our subject and are supported by modern literature. Diocletian changed the course of this great but now devastated empire that stretched from Britain to Mesopotamia. He brought order and discipline to the empire, and by dividing it into four parts and dioceses, he realized the importance of the east and was the one who moved the center of the empire to the east before Constantine the Great. Thanks to these reforms and his farsightedness, Diocletian laid the foundation for the longevity of the empire. In addition, with the initiation of the Dominatus period, the democratic period officially disappeared into history (Principate Period) and the period of the emperors in the real sense began (Dominatus Period). One of the most important reasons for us to choose this topic, although there are publications on the subject under certain headings, a direct and complete study on our thesis topic has not been done before. For this reason, it was chosen as the thesis topic. Various researches have been done on the economic activities of Diocletian before, but the fact that a thesis study has not been conducted on the subject we mentioned shows the importance of our thesis topic in the literature. In this sense, it is believed that our study will eliminate the deficiencies in this regard.