Özgün yerleşimlerin sürekliliği üzerine bir araştırma: Kemaliye örneği
A research on the continuity of the original settlements: Kemaliye sample
Yazar: EMRE TORBAOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YÜKSEL DEMİR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Erzincan-Kemaliye = Erzincan-Kemaliye ; Kültürel süreklilik = Cultural continuity

Özet:
Bu çalışmanın amacı, günümüzde özgün yerleşimlerin gelişim sürecinden geçerken, mimari ve kentsel mekan karakterlerinin korunarak varlıklarını sürdürebilmeleri için izlenebilecek tasarım yaklaşımlarını araştırmaktır. ?Güncel mimarlık pratiği, keskin biçimde diğerini yıkıyorsa; arada nasıl bir diyalog kurulabilir??, ?Diğerini yadsıyan, öteleyen bir anlayış yerine ondan beslenen alternatif yaklaşımlar geliştirilebilir mi?? gibi sorular tezin temel arayışlarını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda tez, kuramsal ve kılgısal olmak üzere iki aşamalı bir çalışma olarak kurgulanmıştır. Öncelikle ?kültürel süreklilik? kavramı ele alınarak, bu kavramın mimarlık alanındaki yansımaları hem kuramsal açıklamalar hem de mimari örnekler üzerinden incelenmiştir. Oluşturulan kuramsal temel üzerinden, çalışma yeri olarak seçilen Kemaliye yerleşimi alan pratiğine dayalı veriler ışığında süreklilik açısından değerlendirilmiştir.Tezin kuramsal çerçevesi, güncel mimarlık pratiğinin bilinçsizce üretiminin neden olduğu insan-mekan organizasyonu kopukluğuna çözüm üretmeyi amaçlayan yaklaşımlara dayanmaktadır. Bu bağlamda, ?eleştirel bölgeselcilik? kavramı ve bu kavramı örnekleyen mimarlık yaklaşımları değerlendirilmiştir. Kültürel bağlama dayalı çağdaş yaklaşımlar başlığı altında, doğal ve kültürel verileri değerlendiren yaklaşımlar, güncel ihtiyaçların mevcut yapı içindeki çözümlemeleri ve özgün yerleşimlerde alan pratiğine dayalı yaklaşımlar incelenmiştir. Yapılan analizlerde, bu örneklerde geliştirilen yaklaşımların eski-yeni, yerel-çağdaş ilişkilerinin dengeli şekilde kurulmasını sağladıkları, böylelikle de kültürel sürekliliklere katkı yaptıkları belirtilmiştir. Bu bölümde, özgün bir yerleşim örneği olarak Urbino ve burada uzun bir proje süreci içinde yer alan Giancarlo De Carlo'nun mimarlık anlayışı da ele alınmıştır. Mimarın Urbino'daki çalışma yöntemi üzerinde durularak, özgün yerleşimlerde yapılacak çalışmalarda sosyo-kültürel bağlama dayalı bir anlayışın geliştirilmesinin gerekliliği vurgulanmıştır. Bu bölümün sonunda, mimarlıkta alan pratiğinin önemi ILAUD, IFS ve KAG'un çalışmaları üzerinden anlatılmıştır.Dördüncü ve beşinci bölümde, Kemaliye'nin özgünlük değeri üzerinde durularak, yerleşimin kentsel mekan ve mimari karakterinin belirleyicileri olan doğal ve kültürel unsurlar ele alınmıştır. Yerleşimin bu verilere bağlı olarak gelişen ve yüzyıllardır kesintisiz biçimde süregelen bütüncül tasarım anlayışı irdelenmiştir. Kemaliye'nin son yıllardaki gelişimi ise; KAG ve Kolektif'in analizleri ile Gençağa Sokak'ın karşılaştırmalı bir değerlendirmesi yapılarak ortaya konmuştur. Yapılan bu değerlendirmeler sonucunda yerleşimin gelişimine katkı sağlayabilecek stratejiler geliştirilmiştir.Kuramsal ve kılgısal araştırmalar üzerinden yapılan değerlendirmelerde çıkan sonuç, özgün yerleşimlerin sürekliliğinin sağlanabilmesi için, yeni tasarımlara dışarıdan dayatılan değil, içeriden keşfedilen bir bakış açısıyla yaklaşılması gerektiğidir. Bu bakış açısı doğrultusunda, mimarların önerilerini, toplumları ve yaşam alanlarını daha derin sorgulayarak, onların yaşam biçimlerini, düşünce sistemlerini ve geleneklerini keşfetmeye çalışarak geliştirmeleri yaşanan kopuş sürecinde olumlu bir katkı sağlayabilir.

Abstract:
The work involved in this thesis aims to investigate alternative design approaches to sustain original settlements by preserving their architectural and urban space qualities, while keeping their developmental process in mind. By asking questions like ?how is it possible to construct a dialogue between them, while the practice of actual the architecture is destroying the other, the original one??, or ?how are we to advance an approach that draws on the other, rather than an approach that undermines and rejects the other?? this thesis intends to think further about the issue. To this end, the thesis is formed by two levels of analysis. Firstly the concept of ?cultural continuity? is discussed in terms of theoretical explanations and architectural examples. After this theoretical discussion, Kemaliye Settlement, the field work area, is examined in the context of cultural continuity depending on the data gathered in the field work.The theoretical framework of the thesis draws on approaches, which aim at suggesting solutions to the problem of disintegration in terms of the relationship between human and space. It is in this theoretical framework that the concept of ?Critical Regionalism? and those architectural approaches are covered. Under the heading of contemporary approaches in terms of cultural context, approaches that imply natural and cultural data, the examples of the solutions of actual needs inside the present structure, and approaches deriving from the field work in original settlements are investigated. In consequence of the analysis, the approaches adopted in these samples are stated to provide successfull relationships between between new-old, and local-contemporary, and thus to contribute to the cultural continuity. In this chapter, Urbino Settlement in Italy and also the architectural thought of Giancarlo De Carlo, who worked at Urbino Settlement in a long-time project, are scrutinized. Centering on the architect?s method in Urbino, it is stressed that a context-bound understanding, which needs a deep analysis of the area, should be developed. In the end of this chapter, the importance of field work in architecture is referred with reference to ILAUD, IFS, and KAG?s works.In the fourth and fifth chapters, drawing on the originality value of Kemaliye Settlement, the natural and cultural determinants of the urban space and architectural character of the settlement is covered. The centuries-old coherent design of the settlement, which has survived up today for centuries on the basis of these significant determinants, is scrutinized. Through KAG and Kolektif?s analysis and a comparative study of Gencaga Street, the development of the Kemaliye Settlement in recent years is displayed. In addition to this analysis, strategies for the development of the settlement are also produced.As a result of the analysis of the theoritical framework and the sample of Kemaliye, it is argued that design is to generate from within, rather than a point of view, which is imposed from the outside; if the original settlements are to be sustained. In following such a point of view, architects are expected to develop their suggestions by deeply examining the society and considering its living spaces, life styles, mentalities and traditions; and contribute to the present situation in terms of the actual rupture.