Side Antik Kentinin Bizans Dönemi dini mimarisi
Byzantine religious architecture of the Antique City of Side
Yazar: ŞENER YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. B. YELDA OLCAY UÇKAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Antalya-Side = Antalya-Side ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Dini mimari = Religious architecture ; Kiliseler = Churchs ; Pamphylia = Pamphylia

Özet:
Bu çalışmada Antalya'nın Manavgat ilçesine bağlı Selimiye beldesinde bulunan antik Side kentindeki Bizans Dönemi Dini mimarisi konu edilmiştir. Antik Dönemden itibaren Pamphylia Bölgesinin en önemli liman kenti konumunda olan Side, Bizans Döneminde piskoposluk listelerine göre Pamphylia Prima bölgesinin metropolisidir. Kentin özellikle deniz ticareti konusundaki önemi, beraberinde zengin ve büyük bir kent olmasını getirmiştir. Orta Bizans Dönemine kadar büyüklüğünü ve önemini koruyan kent, çok sayıda dini yapıyı da bünyesinde barındırmaktadır. 
Bu çalışma kapsamında Side'de bugüne ulaşan altı dini yapı incelenmiştir. Bu yapılardan biri kentin Piskoposluk Sarayı olup, bünyesinde çok sayıda ve çeşitlilikte mekan barındırmaktadır. Kentte bugüne kalan kiliselerin tarihlendirmelerine bakıldığında yapılaşmanın 5. yüzyılda Piskoposluk Sarayı Kilisesi ile başladığı anlaşılmaktadır. Farklı plan tiplerinde inşa edilen kiliselerin en geç tarihli örneği ise 10. yüzyılda liman yakınındaki AA Bazilikası içine inşa edilen Küçük Liman Kilisesidir.  
Arap akınları döneminde nüfusu azalan ve boyutları küçülen Side?de sayıları çok az olmakla birlikte, 14. yüzyıla kadar bir Hıristiyan nüfusun yaşadığı anlaşılmaktadır. Ancak, kentin tam olarak ne zaman terk edildiği bilinmemektedir. 19. yüzyılda Giritli Müslüman göçmenlerin yerleştirildiği Side uzun süre bir köy yerleşimi olarak Selimiye adıyla yaşamını sürdürmüştür. 1980?li yıllarda turizmin canlanmasıyla birlikte Side, yoğun bir modern yapılaşmaya maruz kalmıştır.

Abstract:
The Byzantine Religious Architecture of Ancient Side, which lies beneath the modern Selimiye village of Manavgat/Antalya, constituted the subject of this thesis. Side, the most important harbor city of ancient Pamphylia region, was mentioned as a metropolis of Pamphylia in Byzantine Bishop?s lists. Because of its important position in Mediterranean trade routes, Side became a rich and glorious city in antiquity. The city, which kept its position until the Middle Byzantine Period, has also many religious buildings.
In this study, there are six buildings which were used for religious purposes to be examinated. One of these buildings; the Episcopal Palace, contains various rooms inside.  Among the Byzantine churches in Side it can be say that the earliest example was the episcopal palace, dated to 5th. Century A.D. The small harbor church in AA Basilica that lies close to harbor was dated to 10 th.  Century and can be taken the latest example of Side churches that has various plans. 
After the Arab invasion, the Christian population has decreased and there has been only a small community in Side until 14 th.  Century AD.. It cannot however to be determined when the city was leaved. In 19 th. Century, when the Muslim immigrants were moved to the city and constitute the modern Selimiye, the city was transformed to small village. Side transformed in a modern city, with the buildings in 1980?s, after the increasing of the tourism activity.