Belediye madde bağımlılığı merkezlerinin çalışmalarının değerlendirmesi
Assessment of the work of municipal substance abuse centers
Yazar: MUSTAFA OZAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. MÜNİRE ARZU İÇAĞASIOĞLU ÇOBAN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Belediye hizmetleri = Municipal services ; Belediyeler = Municipalities ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Sosyal hizmetler = Social services ; Yerel yönetimler = Local administrations

Özet:
Madde bağımlılığı ve sonuçları, insan sağlığını olumsuz etkileyen birçok durumun aksine, sadece madde bağımlısı kişiyi etkilemez. Madde bağımlılığı, bir halk sağlığı sorunu ve sonuçları toplumun her tabakasına etki eden, toplumsal bir olgudur. Bu sebeple madde kullanan kişilerin yalnızca bireysel tedavi görmesi sorunun çözümü için yeterli değildir. Madde kullanımını azaltacak hizmetler kadar koruyucu önleyici çalışmalar da en az tedavi kadar önem arz etmektedir.
Son yıllarda Ülkemizde ve dünya genelinde madde kullanım oranlarında gözle görülür artış olduğu yapılan araştırmalarda açıkça görülmektedir. Bu artış ile doğru orantılı olarak, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinde de artış olması gereklilik haline gelmiştir. Ülkemizde madde bağımlılığının tedavisinin yalnızca kamu hastaneleri tarafından yapılması birçok farklı nedene bağlı olarak, olanaklı değildir. Sağlık Bakanlığı'na bağlı çalışan hastanelerin AMATEM kliniklerinin yatak kapasiteleri, tedavi ihtiyacını karşılayamamaktadır. Alanda çalışacak nitelikli profesyonel elemanların sayıları yetersizdir. Özel madde bağımlılığı klinikleri ise maliyetli tedaviler uygulamaları sebebiyle, toplumun her kesimi tarafından tercih edilememektedir.
Belediyeler, yerel düzeyde hizmet veren kurumlar olması sebebiyle, vatandaşların en kolay ulaştığı kamu kurumu durumundadır. Belediyelerin görevleri yalnızca imar, alt yapı, ulaşım gibi fiziksel düzenlemeler ve lojistik işlerle sınırlı değildir. Özellikle son dönemde öne çıkan sosyal belediyecilik kavramı belediyelerin sosyal sorun alanlarında koruyucu önleyici, tedavi ve rehabilite edici hizmetleri de yürütmekle yükümlü olduklarını ifade etmektedir. Belediyelerin, madde bağımlılığı sorunda da tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin desteklenmesi açısından özellikle gelecek yıllarda kilit rol oynaması muhtemeldir. Yatılı ve tıbbi tedavi uygulayan bir klinik kurmak, maliyeti olması sebebiyle, özellikle küçük ölçekli belediyeler açısından mümkün değildir.Fakat madde bağımlılığı tedavisi süreci, tıbbi tedavinin yanında önleyici çalışmaları ve psikososyal destek programlarını da içermektedir.
Bu çalışmanın amacı, ülkemizde son yıllarda gelişen, belediyeler düzeyinde yürütülmekte olan madde bağımlılığı rehabilitasyon hizmetlerinin, merkez çalışanları gözünden değerlendirilmesidir. Çalışmanın amacına uygun olarak araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın yürütüldüğü sırada, Türkiye'de belediyelere bağlı olarak gündüzlü hizmet veren toplam 11 merkez araştırmanın çalışma evrenini oluşturmuştur. Bu merkezlerden ikisi araştırmaya katılmayı kabul etmediği için araştırma, 9 merkezde ve bu 9 merkezde çalışan toplam 16 personelle yürütülmüştür. Araştırmanın verileri 20 Aralık 2016-15 Ocak 2017 tarihleri arasında, yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmelerden önce her katılımcıdan sözlü onam alınmıştır. Katılımcıların tamamı ses kaydı alınmasına onay vermiştir. Ses kayıtları bilgisayar ortamına aktarıldıktan sonra biri sosyal hizmet uzmanı olmak üzere üç farklı kişi tarafından döne döne okuma yöntemi ile okunmuş ve veriler içerik çözümlemesine tabi tutularak temalar oluşturulmuştur.
Araştırmanın bulguları iki temel başlık altında verilmiştir. İlk bölümde belediyelerin madde bağımlılığı alanındaki hizmetlerinin neler olduğuna ilişkin veriler bulunmaktadır. İkinci bölümde ise merkez çalışanlarının merkezde verilen hizmetlere ilişkin değerlendirmeleri yer almıştır. Temaların da işaret ettiği üzere, görüşülen çalışanların, alana ilişkin kişisel algıları, verilen hizmete ilişkin değerlendirmeleri ve yerel yönetim düzeyinde yürütülen çalışmalara ilişkin değerlendirmeleri tema olarak karşımıza çıkmıştır. Madde bağımlılığı gibi tedavi ve rehabilitasyonun zor olduğu bir alanda yerel yönetimlere bağlı olarak açılan merkezlerin, belli bir fiziksel ve hizmet standardının olmadığı, merkezlerin yerel yönetimlere bağlı olması nedeniyle çalışanların hizmet sunumu sırasında kimi zaman siyasi baskı ile karşılaştıkları belirlenmiştir. Ancak katılımcılar, ülkemizdeki madde bağımlılığı hizmetlerinin, sınırlı sayıda olması nedeniyle yerel yönetimlerde bu hizmetlerin verilmesinin, hizmetlerin ulaşılabilirliğini arttırması sebebiyle önemli olduğunu ifade etmişlerdir. Bu açıdan, yerel yönetim hizmetlerinin avantajlarının, dezavantajlarından fazla olduğu yönünde görüş bildirmişlerdir. Madde bağımlılığının tedavisi sürecinin uzun ve kapsamlı olduğunu bu nedenle, tıbbi tedavi ve sosyal rehabilitasyonun mutlaka birlikte yürütülmesinin gerekli olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcılar yüksek iş doyumu yaşadıklarını da belirtmelerine karşın, yerel yönetimlerin alana ilişkin uyguladığı düşük ücret politikalarından memnun olmadıklarını ifade etmişlerdir.
Merkezlerin hiçbirinde sosyal hizmet uzmanı istihdam edilmediği görülmüştür. Oysa gerek nedenleri gerekse sonuçları açısından madde bağımlılığı alanı sosyal hizmetin işlevlerinin önemli olduğu bir alandır.
Bu araştırmanın, yerel yönetimler düzeyinde oluşturulacak, madde bağımlılığı rehabilitasyon hizmet modeli geliştirme çalışmalarına ışık tutması beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Madde bağımlılığı, yerel yönetim, sosyal hizmet

Abstract:
Substance-addiction and its consequences, unlike many diseases that negatively affect human health, do not only affect the substance addict.
Substance dependence is a public health issue and a social fact that affects every layer of the society. For this reason, only individual treatment of substance users is not sufficient to solve the problem. State policies to reduce the use of drugs and preventive measures are at least as important as treatment.
Researches clearly show that there has been a marked increase in substance use rates in our
country and in the world in recent years. In line with this increase, there has also been a need to increase treatment and rehabilitation services. However, it is not possible for a single public hospital to respond to this need, depending on many different reasons. The bed capacities of the AMATEM clinics of the hospitals affiliated to the Ministry of Health can not meet the need for treatment. The number of qualified professionals to work on the field is insufficient. Private substance addiction clinics are not preferred by all segments of society because of costly treatments.
The municipalities are public institutions that citizens can access most easily because they are institutions that serve at the local level. The functions of the municipalities are not limited to physical arrangements such as reconstruction, infrastructure, transportation, and logistics. Especially the recent concept of social municipality expresses that municipalities are obliged to carry out preventive, rehabilitative services in social problem areas. The municipalities are also likely to play a key role in support of treatment and rehabilitation services, especially in the coming years, in the matter of drug addiction. It is not possible to establish a clinic that does hospitalization and medical treatment because of its cost, especially for small-scale municipalities. However, the substance abuse treatment process includes psychosocial support programs as well as medical treatment.
The aim of this study is to evaluate the treatment and rehabilitation services of substance dependence which is being carried out at the level of local governments developing in our country in recent years. Qualitative research method has been used in this research to suit the purpose of the study. A total of 11 centers providing daytime services during the time that the research is conducted constituted the universe of the research. Since two of these centers did not agree to participate in the survey, the study group consisted of 9 centers and a total of 16 personnel working in these 9 centers. The data of the study were collected from December 20, 2016 to January 15, 2017 through semi-structured, in-depth interviews. Verbal consent was obtained from each participant before the interviews. All of the participants approved the voice recording. After the voice recordings were transferred to the computer environment, they were read by three different people –one of whom is a social worker- using the return reading method and the themes were created by subjecting the data to content analysis. 
The findings of the research are presented in two main themes.The first part contains data on what the municipal services are in the field of substance abuse. In the second part, employees'evaluations of services provided at the center are included. As the themes pointed out, the opinions of the interviewed professionals regarding their personal perceptions about the field, the evaluations of the services provided and the evaluations carried out at the level of local government were emerged as the theme. Substance dependence is a field where treatment and rehabilitation are difficult. Yet, in this field, it seems that the centers opened by local governments do not have a certain physical and service standard. Because centers are affiliated to local governments, it has been determined that occupational employees sometimes face political pressure while giving service. However, participants stated that the provision of these services in local governments is important because of the limited availability of drug addiction services in the country. In this respect, it has been suggested that the advantages of local government services are more than disadvantages. It has been also suggested that as the process of treatment of substance abuse is long and comprehensive, it is necessary to carry out medical treatment and social rehabilitation together. Participants also stated that they are experiencing high job satisfaction, but they are not satisfied with the low wage policies that local governments apply.
It is seen that social workers are not employed at any of these centers.However, in terms of its reasons and results, substance dependence is a field where the functions of social service are important. This research is expected to shed light on studies to develop drug addiction treatment and rehabilitation service model to be formed at the level of local administrations.
Key words: Substance dependence, local government, social work