İki dünya savaşı arasında farklı coğrafyalardaki işletme yönetimi bilgisinin ilk uluslararası seyahati: Aktörler, bilgi üretim türleri ve mesajlar
First international travel of business management knowledge between different geographical locations during the interwar period: Actors, types of knowledge production, and messages
Yazar: ENES KURT
Danışman: PROF. DR. YASİN ŞEHİTOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: İşletme yönetimi = Business management

Özet:
"Atlantik Bölünmesi" yaklaşık son elli yıldır yazınımızda tartışılan bir konu olagelmiş, ABD'li ve Avrupalı araştırmacıların farklılık veya benzerlikleri ortaya konulmuştur. Bu konuyu iki tarafın uluslararası alanda ilk karşılaşmalarına örnek teşkil eden yönetim kongreleri açısından ele aldım. Çalışmada (a) yönetim bilgisinin uluslararası transferindeki aktörlerini, (b) transfer edilen yönetim bilgisinin üretimini, (c) ABD'li ve Avrupalı araştırmacılar arasındaki farklılıkları, (d) kongreler boyunca hâkim olan yönetim düşüncelerini ve verilmek istenen mesajın ne olduğunu ortaya koymayı amaçladım. Bu sebeple çalışmayı aktörler, bilgi üretimi ve mesajlar başlığı altında sınırlandırdım. Kongre metinlerini içerik analizi yöntemini kullanarak analiz ettim. 
Farklı kuruluş ve aktörlerin inisiyatifleri ile 1924'te Prag, 1925'te Brüksel, 1927'de Roma, 1929'da Paris, 1932'de Amsterdam, 1935'te Londra ve 1938'de Washington'da düzenlenen bu kongreler, bu dönemin yönetim ve örgüt teorisi ve pratiğine yönelik gündem oluşturmuştur. İlk kongre "İlk Bilimsel Yönetim Kongresi" olarak düzenlenmiş ve ABD'li aktörler bilimsel yönetimi her yönüyle Avrupalı takipçilere aktarmaya çalışmıştır. Daha sonrasında tertip edilen Brüksel Kongresi daha yerel bir konseptte düzenlenmiş; Avrupalı yazarların üstünlüğü ve Fayol'un etkisi bu kongrede ağır basmıştır. Roma ve Paris kongreleri nispeten ABD'li aktörlerin bilimsel yönetimi aktardıkları kongreler olsa da yönetsel sorunlara tam çare bulunamaması sebebiyle bir format değişikliğine gidilmiştir. Bu değişiklik, Amsterdam Kongresi'nde kongrenin düzenlenmesinden önce on iki soru belirlenerek bildirilerin bu sorular bağlamında hazırlanmasının istenmesidir. Amsterdam Kongresi'yle ilgili bir diğer önemli husus, ilk işletme okulu temsilcisinin bu kongrede ortaya çıkmasıdır. Londra Kongresi'ne kadar yapılan kongrelerde öne çıkan meslek grubu mühendisler olmuştur. 1929 Büyük Buhranı, kongrelerin gündemini de etkilemiştir. Bu çerçevede aktörlerin örgüt ve çalışanlar odaklı yaklaşımına devlet ve iş dünyası ilişkisi de eklenmiştir. Eklenenler sadece bunlarla kalmayıp insan ilişkileri yaklaşımı da kendine yavaş yavaş yer bulmaya başlamıştır. Bu noktada Atlantik Bölünmesi'nin önermelerinden olan ABD'nin teorik merkez oluşuna dair ilk örnek kongrelerde ortaya konmuştur. ABD'li araştırmacıların bilimsel yönetim konularındaki çalışmaları azalırken Avrupalı katılımcıların bu alanda çalışmaları artmıştır. Bu kongrelerdeki önemli bir diğer husus, Avrupalı araştırmacıların örgütsel yapı ve teknolojiye ilgisini ortaya koyan ilk örneklerinden biri olarak karşımıza çıkmasıdır. ABD'li araştırmacılar, çalışanlara ve amaçlara yönelik olarak insan ilişkileri çalışmalarına yönelmiştir. Değişen araştırma gündeminin yanı sıra aktörler de değişmeye başlamıştır. Mühendislerin yerini yöneticiler alırken ilk defa Washington Kongresi'nde yönetici sayısı mühendislerin bir hayli üzerine çıkmıştır.

Abstract:
"Atlantic Divide" has been a topic of debate in the literature for the last fifty years or so, and the differences or similarities between US and European researchers have been revealed. In this respect, I focus on management congresses as an example of the first encounter between the two sides. In this study, I aimed to reveal (a) the actors in the international transfer of management knowledge, (b) the production of transferred management knowledge, (c) the differences between US and European researchers, and (d) the flow management ideas and the intended message during congresses. Therefore, I limited the study to the headings of actors, knowledge production, and messages. Congress texts were analyzed using the content analysis method.
These congresses were held in Prague in 1924, Brussels in 1925, Rome in 1927, Paris in 1929, Amsterdam in 1932, London in 1935, and Washington in 1938, with the initiatives of different organizations and actors, setting the agenda for the management and organizational theory and practice of this period. The first congress was organized as the "First International Management Congress" and US actors tried to transfer all aspects of scientific management to European followers. The subsequent Brussels Congress was organized in a more local concept, with the predominance of European authors and the influence of Fayol. Although the Rome and Paris congresses were relatively congresses where US actors conveyed scientific management, a change in format was made because of the inability to find a complete solution to managerial problems. At the Amsterdam Congress, 12 questions were identified before the Congress was organized, and papers were asked to be prepared in the context of these questions. Engineers were a prominent professional group in these congresses. Another noteworthy point is that the first business school representative appeared in this congress. In this process, the Great Depression of 1929 in the last century also affected congresses and the agenda. In this framework, the relationship between the state and business world was added to the organization's employee-oriented approach. This was not the only addition, and the human relations approach gradually began to find a place for itself. At this point, the first example of the US being the theoretical center, one of the propositions of the Atlantic Divide, is presented. While the work of US researchers on scientific management issues has decreased, that of European researchers has increased. In another respect, it was one of the first examples of European researchers' interest in organizational structure and technology. US researchers, on the other hand, turned to the study of human relations, with a focus on employees and goals. In addition to the changing research agenda, the actors began to change. Engineers were replaced by managers, and for the first time in the Washington Congress, the number of managers outnumbered engineers.