Sağlıkta dijitalleşme sürecinde yaşlıların e-sağlık uygulamalarını kabulü
Acceptance of e-health applications by the elderly in the digitalization process in health
Yazar: REŞAT ÜNER
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ÇETİNKAYA
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışma, sağlıkta dijitalleşme sürecinde yaşlıların e-sağlık uygulamalarını kullanım düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu araştırma tarama deseninde modellenmiş olup, araştırma kapsamında yaşlı bireylerin e-sağlık uygulamalarını kullanma kabul düzeylerinin belirlenmesine yönelik bir ölçek geliştirilmiştir. Çalışmada 1007 yetişkine ulaşılmış olup hatalı ve eksik veriler çıkarılarak, 901 kişinin verisi araştırmaya dahil edilmiştir. Okuma yazma bilmediği için veya e-sağlık uygulamasını kullanmadığı için ölçek verisi alınamayan 216 kişi ölçek analizlerine dahil edilmemiştir. Birinci aşamada 417 katılımcı grubuyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmış olup ölçeğin 6 alt boyut ve 40 maddeden oluştuğu belirlenmiştir. Yapılan AFA sonrası ölçek 268 yetişkine uygulanmış ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonucu 6 faktörlü yapı doğrulanmıştır. Ölçeğin tamamı için Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.96; her alt boyut için Cronbach Alfa katsayısı sırasıyla 0.95, 0.96, 0.90, 0.86, 0.84 ve 0.82 olarak hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda güvenilir ve tutarlı bir ölçek elde edilmiştir. Toplanan veriler Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U ve Bağımsız örneklemler t testleri ile analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen analizler sonucunda 65 yaş ve üstü bireylerin e-sağlık uygulamalarını kabul düzeylerinin cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim, kiminle yaşadıkları, internet kullanım süreleri ve Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) kullanım durumları gibi değişkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulgusuna ulaşılmıştır (p<.05). Çalışma kapsamında teknolojik cihaz kullanırken yardım aldığını belirten yaşlıların, yardım alırken kişisel verilerini üçüncü şahıslarla paylaşmaları, gizlilik ve güvenlik konuları ile ilgili olası sorunları da beraberinde getirmektedir. Bu sebeple e-sağlık uygulamalarının kullanımına yönelik bilgilendirici eğitim ve faaliyetlerin yürütülmesi faydalı olacaktır. Ayrıca, bu eğitimler sayesinde e-sağlık uygulamalarını kullanırken hata yapmaktan korktuğunu ve kullanmayı bilmediğini belirten yaşlıların daha konforlu ve güvenli teknoloji deneyimi sağlanabileceği düşünülmektedir. Bunların yanında teknolojik cihaz kullanırken sağlık sorunları sebebiyle uygulamalardaki yazıları okuyamadığını belirten yaşlılar için geliştirilecek uygulamaların kullanıcı dostu olması ve geri bildirimlerin dikkate alınarak uygulamaların geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This study aims to determine the level of use of e-health applications by the elderly during the digitalization process in healthcare. The research was modeled on a survey design, and within the scope of the research, a scale was developed to measure the acceptance levels of elderly individuals in using e-health applications. The study reached 1007 adults, and after excluding incorrect and incomplete data, the data from 901 participants were included in the research. Data from 216 individuals who could not provide scale data due to illiteracy or not using e-health applications were not included in the scale analyses. In the first stage, Exploratory Factor Analysis (EFA) was performed with a participant group of 417, and it was determined that the scale consisted of 6 sub-dimensions and 40 items. Following the EFA, the scale was applied to 268 adults, and the 6-factor structure was confirmed by Confirmatory Factor Analysis (CFA). The Cronbach's Alpha reliability coefficient for the entire scale was calculated to be 0.96; for each sub-dimension, the Cronbach's Alpha coefficients were calculated as 0.95, 0.96, 0.90, 0.86, 0.84, and 0.82, respectively. The analyses resulted in a reliable and consistent scale. The collected data were analyzed using Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, and independent samples t-tests. The analyses revealed that the acceptance levels of individuals aged 65 and over towards e-health applications significantly varied based on variables such as gender, age, marital status, education level, whom they live with, internet usage durations, and the usage status of the Central Physician Appointment System (MHRS) (p<.05). The study also found that elderly individuals who reported needing assistance while using technological devices may share their personal data with third parties, raising potential privacy and security issues. Therefore, conducting informative training and activities regarding the use of e-health applications would be beneficial. Moreover, these trainings could potentially provide a more comfortable and secure technology experience for elderly individuals who are afraid of making mistakes or claim not to know how to use e-health applications. In addition, it is recommended that applications to be developed for elderly individuals who have difficulty reading texts in applications due to health issues be user-friendly and that feedback be considered in the development of these applications.