Hanefî hadîs usûlü anlayışı ve Aliyyu'l-Kârî'nin bu anlayıştaki yeri
The understanding of Hanafi hadith method and Ali al-Qari's place in this understanding
Yazar: MUHAMMED FURKAN TAHA DEMİRBAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZŞENEL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ali el-Kari = Ali al-Qari ; Hadis = Hadith ; Hanefiler = Hanifies ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada Hanefî hadîs usûlü anlayışının temel meseleleri ve prensipleri ile Aliyyu'l-Kârî'nin (1014/1605) bu hususlardaki görüş ve uygulamaları incelenmiştir. Araştırma teşekkül sürecinden itibaren müstakil bir anlayışa sahip olan Hanefî geleneğinin hadîs usûlünü temsil eden konularına odaklanmaktadır. Tedvîn dönemi sonrası kaleme alınan ilk fıkıh usûlü eserlerinden itibaren farklı dönemlerde yapılan çalışmalar Hanefî hadîs usûlünün anlaşılmasına ve sistemleştirilmesine öncülük etmiştir. İlk sistemli fıkıh usûlü kaynaklarından Aliyyu'l-Kârî'nin yaşadığı döneme kadar telif edilen birçok eserdeki haber ve sünnet bölümlerinin değerlendirildiği bu çalışmada, elde edilen bulgular Aliyyu'l-Kârî'nin görüşleri ile mukâyese edilmiştir. Giriş kısmında araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Aliyyu'l-Kârî'nin hayatı, ilmî şahsiyeti ve yaşadığı dönemin özelliklerinden bahsedilmiştir. Birinci bölümde Hanefî hadîs usûlünün temel konuları incelenmiş, Aliyyu'l-Kârî'nin tercih ettiği görüşler vurgulanmıştır. İkinci bölümde Aliyyu'l-Kârî'nin Hanefî hadîs usûlüne dair meseleler hakkındaki uygulamalarına örnekler sunulmuştur. Böylece müellifin zikredilen prensiplere ne derece bağlı kaldığı, meseleleri hangi bağlamda ele aldığı ve Hanefî usûlünde teorinin pratiğe nasıl yansıdığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde Aliyyu'l-Kârî'nin istidlâl yöntemini teşkil eden çeşitli prensipler üzerinde durulmuştur. Müellifin eserlerinden alınan örneklerle hem bu prensiplerin uygulama alanı incelenmiş hem de Aliyyu'l-Kârî'nin kendisine has olan yönteminin tespit edilmesi için çaba harcanmıştır. Ayrıca bu bölümdeki bilgilerin bütününden hareketle Hanefî bir muhaddisin riâyet etmesi gereken kâidelere örneklik edecek bir çerçeve sunmak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hadis, Fıkıh, Usûl, Hanefî Hadîs Usûlü, Aliyyu'l-Kârî.

Abstract:
In this study, the basic issues and principles of Hanafi hadith methodology and the views and practices of Ali al-Qari (1014/1605) on these issues were examined. The research focuses on the issues that represent the hadith method of the Hanafi tradition, which has an independent understanding since its formation process. Studies carried out in different periods, starting from the first fiqh works written after the tadwin period, have pioneered the understanding and systematization of the Hanafi hadith method. In this study, in which khabar and sunnah sections in many works that were written from the first systematic sources of fiqh method until the period when Ali al-Qari lived, the findings obtained were compared with the views of Ali al-Qari. In the introduction, information is given about the subject, importance, purpose, method and sources of the research. In addition, Ali al-Qari's life, scientific personality and the characteristics of the period in which he lived are mentioned. In the first chapter, the main subjects of Hanafi hadith methodology were examined and the views preferred by Ali al-Qari were emphasized. In the second part, examples of Ali al-Qari's practices on Hanafi hadith methodology are presented. Thus, it has been tried to reveal to what extent the author adheres to the mentioned principles, in which context he deals with the issues and how the theory in the Hanafi method is reflected in practice. In the third chapter, various principles constituting Ali al-Qari's inference (istidlal) method are emphasized. With the examples taken from the author's works, the application area of these principles has been examined and efforts have been made to determine the unique method of Ali al-Qari. In addition, based on the whole of the information in this section, it is aimed to present a framework that will set an example for the rules that a Hanafi scholar should abide by.

Key Words: Hadith, Fiqh, Method, Hanafi Hadith Method, Ali al-Qari.