Sanal gerçeklik ortamında, iki ve üç boyutlu arayüz tasarımlarının, kullanılabilirlik üzerindeki etkisi
The effect of two and three-dimensional user interface designs in virtual reality on usability
Yazar: SEDEF SEZEN
Danışman: PROF. DR. SALİH OFLUOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı / Bilgisayar Ortamında Sanat ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu çalışmada, sanal gerçeklik ortamlarında kullanıcı arayüz tasarımlarının 2 veya 3 boyutlu oluşunun kullanılabilirlik üzerindeki etkisi, kullanıcı deneyimi araştırma yöntemlerinden olan kullanılabilirlik laboratuvar çalışması yöntemi ile değerlendirilmiştir. Bununla birlikte kullanıcıların sanal gerçeklik deneyim durumları ve cinsiyet faktörleri ile kullanıcıların tercihleri arasındaki ilişki araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre SG ortamlarında daha iyi bir deneyim sunulması adına etkileşim ve görsel tasarım kapsamında önerilerde bulunulmuştur. Çalışma için yeni bir uygulamanın tasarlanması ve kodlamanması tercih edilmemiş, bunun yerine Oculus Rift'in sanal mağazasından ücretsiz olarak indirilebilen iki uygulama seçilmiştir. Tüm katılımcılar, SG ortamında arayüzleri 2B ve 3B olmak üzere farklı olan Avatar Editor (2B) ve Thread Studio (3B) uygulamalarını kullanarak bir adet görev tamamlamışlardır.
Çalışmada nitel veri toplamak amacıyla katılımcılar test görevlerini gerçekleştirdikleri süre boyunca gözlenmişlerdir. Gözlem süresince sesli düşünme (think aloud) tekniği kullanılmış ve katılımcılardan sesli düşünmeleri istenerek ürünle etkileşimleri süresince bilişsel süreçleri anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak ise, literatürde kabul görmüş meCUE 2.0: kullanıcı deneyiminin temel bileşenlerinin modüler değerlendirilmesi ölçeği, Affect Grid (His Ölçeği), ek olarak katılımcıların kişisel bilgi ve tercihlerini kapsayan anketler uygulanmıştır. meCUE 2.0 ölçeği, literatürde yer alan birçok ölçekten farklı olarak katılımcıların ürün hakkındaki görsel estetik fikirlerini ve pozitif-negatif duygularını ele alan modüller içerdiği için bu çalışma kapsamında tercih edilmiştir. Affect Grid (His Ölçeği) ise, katılımcıların ürün hakkındaki hislerini Zevk (hoş duygu)-Rahatsızlık(hoş olmayan duygu) ve Yüksek uyarılma-Uyuklama eksenlerinde ölçtüğü için,  meCUE ölçeği ile toplanan bu pozitif-negatif duygulara ait verilerin daha detaylı anlamlandırılması için seçilmiştir.
Elde edilen ölçek verileri MS Excel programı ile işlenmiş ve grafikleri oluşturulmuştur. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, değerlendirmeye tabi tutulan uygulamaların kullanılabilirlik skorları ile pozitif duygu skorları arasında doğru orantılı bir ilişki saptanmıştır. Katılımcıların deneyim durumlarının kullanıcı tercihlerini etkilediği görülmüştür. Grafiksel kullanıcı arayüz tasarımının 2B veya 3B oluşunun kullanıcı tercihlerine yansıdığı görülmüş ancak kullanılabilirlik skoruna etkisi kesin olarak doğrulanamamıştır.

Abstract:
In this study, the effect of the type of the graphical user interface designs (2 or 3 dimensions) in virtual reality (VR) environments on usability were evaluated by usability laboratory study method which is one of the research methods of user experience. In addition to this, the relationship between the users' preferences, the virtual reality experience status and gender factors were investigated. According to the results, suggestions were made in terms of interaction and visual design in order to provide a better experience in VR environments. For the study, it was not preferred to design and encode two new applications which include 2D and 3D user interface designs, but instead, two free applications were selected from the Oculus Rift market. All of the participants had completed one task by using these selected applications: Avatar Editor (2B) and Thread Studio (3B).

In order to collect qualitative data, the participants were observed while they were performing the task. During the observation, Think-aloud technique had been used and the participants were asked to think aloud. So, the cognitive processes were studied during the interaction. As quantitative data collection tools, those questionnaires were applied; a questionnaire which is covering the modular assessment of the main components of the user experience, the Affect Grid scale, a short questionnaire to collect the participant's personal information and the product preferences. The meCUE 2.0 questionnaire was chosen within the scope of this study because it contains modules that address the visual aesthetic and positive-negative emotions of the participants. The Affect Grid is a quick measure to assess effect along with the theoretical dimensions Pleasure-Displeasure and Arousal-Sleepiness. It was selected for a more detailed interpretation of the data of these positive-negative emotions collected with the meCUE questionnaire.
The questionnaire data were processed with the MS Excel program and the graphs were created. According to the results of this study, a direct correlation was found between the usability scores of the evaluated applications and the positive feeling scores. It was seen that the experience of the participants affected user preferences. The 2D or 3D graphical user interface design was found to reflect user preferences, but the effect on the usability score could not be confirmed.