İyonya bölgesi kült yapılarında yer seçimini belirleyen etmenler
The Factors that affected the selection of cult places in Ionia
Yazar: KENAN EREN
Danışman: DOÇ. DR. NURAN KARAPİLEHVARİAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
ÖZET Bu çalışmanın amacı, Eski Yunanlılar için kült yapılarının kutsallığının, yapının inşa edildiği topraktan geldiği, yani kutsallığın kült yapısına değil, bulunduğu toprağa ait olduğu varsayımından yola çıkarak, İyonya Bölgesi' nden seçilmiş bazı kült alanlarının yer seçimi kriterlerini sorgulamaktır. Çalışmada Eski Yunanlılarda dinsel hayatın toplumsal hayatla ne kadar iç içe olduğu ve dinsel olan ile din dışı olan arasındaki çizginin belirsizliğinin altı çizilmiş; dinin dogmatik olmayan yapışma bağlı olarak, kültlerin ve kült yapılarının bölgesel farklılıklar gösterdiği vurgulanmıştır. İyonya' da bulunan belli başlı kült alanları konu kapsamına dahil edilmiş, seçilen yapıların konumlan, kentle ve topografyayla ilişkileri ve kült özellikleri bağlanımda sorgulanmış ve bu sorgulama sonrasında kent içi ve kent dışı kutsal alanlar olarak iki ayrı kategoride değerlendirilmişlerdir. Bu değerlendirme sonucunda, kent içi kutsal alanların konumlanma, kentteki sosyal hayatın gelişimi ve değişen yönetim biçimleriyle bağlantılı olduğu, kutsal alanlann kentli değerleri ifade eden tanrılara adanmasının tercih edildiği ve kutsal alanın göz önünde ama ulaşılması zor bir yer olduğu izlenimini verebilmek için, kent içindeki yüksek kottaki noktaların seçildiği sonucuna vanlmıştır. Kent dışı kutsal alanlar ise vahşi doğa ile uygar insan arasında bir ara geçiş alanlandır, bir anlamda da onlan kontrol eden kentlerin bulunduklan arazi üzerinde hak iddia etmesini sağlamaktadır. Aynı zamanda bölgede yaşayan diğer topluluklarla ilişki kurmayı kolaylaştıran güvenli bölgeler olarak değerlendirilebilirler. Anahtar Kelimeler: İyonya, Kült Yapılan, Temenos, Yer Seçimi, Tapmak iv

Abstract:
ABSTRACT The main objective of this study is to analyse the location of some Ionic sanctuaries and their cult formations in regard to the hypothesis emphasizing that, the sanctity of those cult places was not derived from the architectural outline, but from the site they occupy. The work also underlines how the religion was intermingled with the public life and how the fine line between the sacred and the secular concepts was obscure, while stressing the regional differences of cult place formations as a result of unconventional nature of paganism. The discussion included the major Ionian temeni, while the chosen sanctuaries' setting and their relation with the settlement, the topography and cultic characteristics were investigated in two subsidiary headings divided in regard to their urban or rural nature. In that order, it is decided that, the location of the sanctuaries within the urban contexts is related to the development of public life and the alteration in administrative patterns, and the cult formations are preferably dedicated to those divinities, who embody the values, related to the Hellenic poleis, while locating their temples at prominent settings of higher elevations as if for underlining their secluded character. On the other hand, the extra-urban temeni are considered as places of transition between the ruthless nature and the civilized man; in another point, they further function as spots for marking the territory claimed by the polis. At the same time, they can be also considered as secure zones that enable ease of communication between the other communities sharing the same region. Key Words: Ionia, Cult Places, Temenos, Orientation, Temples