Kafkasya hakkında bilgi veren seyyahlar ve seyahatnameleri
Travelers and travel books giving information about the Caucasia
Yazar: SELVİ GÖKÇİN VURAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKNİL ARDA
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
İçerisinde yaşadığımız kadim Kafkas coğrafyası tarihin her döneminde seyyahların uğrak yeri olmuştur. Zamanın anlamını yitirdiği, kutsiyetinin insanları sarıp sarmaladığı, hırçın ve yılmaz bir coğrafya olan Kafkasya'yı en iyi yaşayan, anlayan ve aktaranlar seyyahlar olmuştur. Çünkü onlar, farklı çağlarda Kafkasya'ya gelerek doğal kaynakları,insanları, dilleri, halkları, kültürleri bizzat gözlemlemiş ve bunlardan çok daha fazlasını, seyahatnamelerinde ebedileştirmişlerdir. Bundan dolayı Kafkasya'da yaşamış milletlerin tarihine ve kültürüne ışık tutmuşlardır. Bu çalışmada konu edinilen seyyahların tamamına yakınının seyahat arzusu ile yollara düşmüş sıradan seyyahlar olmayışı dikkate değerdir. Daha doğrusu tarih boyunca Kafkasya'ya gelen seyyahlar sıradan maceraperestler değillerdir. Eğitimli, hatta alanlarında uzman, belli görev ve amaçlarla gelen asker, din adamı, botanikçi, misyoner vb. kişilerdir. Dolayısıyla tuttukları notlar birer ana kaynak olup, bizim için eşsiz bilgiler sunmaktadır.Bundan dolayı ilim alemine tanıtılmaları gerekmektedir. 
Bu seyyahların bazısı Shiltberger gibi esaret altında gitmiş, bazısı Yehuda Halevi veya Rubruck gibi dini misyon ile yolculuk yapmış, Sir Cunynghame gibi asker, Klaproth gibi botanikçi veya Marco Polo gibi ticari amaçla seyahat etmiştir.Özellikle doğu dünyasına kuşku ile yaklaşan Avrupalı seyyahların eserleri incelenirken, seyyah hakkında malumat sahibi olma zarureti vardır. Zira oryantalist bakış acısının oluşmasında bu seyahatnamelerin rolü büyüktür. Esasen aynı durum, Arap ve Fars seyyahların seyahatnameleri için de geçerlidir.
Kafkasya'ya farklı uluslardan pek çok seyyah gelmiştir. Ortaçağ seyyahlarından, Priscus, İbn A'Sem El-Kûfî, İbn Fadlan, Ebu Dülef, Carpini, Marco Polo ve Rubruck, Yeniçağ'da Evliya Çelebi, Barbaro, Zeno, Contarini, Yakınçağ'da Klaproth, Koch, Dumas, Frishfield, Cunynhgame vb. seyyahları örnek olarak verebiliriz. Ortaçağ'da seyyahlar sadece bilinmeyen coğrafyaların ve kültürlerin keşfi için değil, aynı zamanda,misyonerlik çalışmaları için de seyahat etmişlerdir. Yeniçağ'da, kudretli Osmanlı Devleti ve civarı merak konusu olurken, dünya dengelerinin değişmeye başladığı Yakınçağ'da İngiliz, Fransız, Alman ve Rusların,her alanda üstünlük mücadelesine girişmesi, seyyahların da bu politikalar doğrultusunda desteklenmesini gerektirmiştir. Özellikle Hazar havzası enerji kaynaklarının belirginlik kazanmaya başladığı bu çağda, Kafkasya seyyahlarının da artmış olması, hiç şüphesiz tesadüf değildir.
Tarih, coğrafya, dil, antropoloji, sosyoloji vs. araştırmalarına bilgi ve belge sağlamak amacı güdülen bu çalışmada Ortaçağ, Yeniçağ ve Yakınçağ'da Kafkasya'ya gelen önemli seyyahlar ve seyahatnameleri tanıtılmıştır.

Abstract:
The ancient Caucasus geography we live in has been frequented by travelers in every period of history. It was the travelers who best lived, understood and conveyed the Caucasus, a fierce and unyielding geography where time has lost its meaning, where its holiness up binds people. As the travelers came to the Caucasus at different ages, they observed the natural resources, people, languages, peoples and cultures personally and perpetuated much more of these in their travel books. Therefore, they shed light on the history and culture of the nations that lived in the Caucasus. It is noteworthy that almost all of the travelers covered in this study are not ordinary travelers who have fallen on the road with the desire to travel. In other words, these people who came to the Caucasus throughout history are not ordinary adventurers. They were educated people who were field experts such as military officers, clergy, botanists, missionaries who had certain duties and purposes. Therefore, the notes they kept are great sources and provide us unique information of their time. Therefore, they should be acknowledged in the academic world.
Some of these travelers went to the Caucasus in captivity like Shiltberger, some traveled with a religious mission like Yehuda Halevi or Rubruck, a soldier like Sir Cunynghame, a botanist like Klaproth or a commercial trip like Marco Polo. When examining the works of European travelers who are suspicious of the eastern world, it is necessary to have information about the traveler as well since they have a great role in the formation of an orientalist point of view. Actually, this applies to the travel books of Arab and Persian travelers.
Many travelers from different nations came to the Caucasus. Medieval travelers such as Priscus, İbn A'Sem El-Kûfî, İbn Fadlan, Ebu Dülef, Carpini, Marco Polo and Rubruck, Evliya Çelebi, Barbaro, Zeno, Contarini and Modern Age travelers such as Klaproth, Koch, Dumas, Frishfield, Cunynhgame can be given as examples. In the Middle Ages, travelers traveled not only for the discovery of unknown geographies and cultures, but also for missionary work. The mighty Ottoman Empire and its surroundings were a matter of curiosity in the New Age. However, in the Modern Age when the English, French, German and Russian struggled for supremacy in every field and the world balances began to change, travelers needed to be supported in line with these policies. It is no coincidence that the number of Caucasian travelers has increased, especially in this age when the energy resources of the Caspian basin began to gain prominence.
In this study, which aims to provide information and documents for the researches of history, geography, language, anthropology and sociology, important travelers and their travel books who came to the Caucasus in the Middle Ages, New Ages and Modern Ages were introduced.