Fıkıh usûlünde mendûb kavramı
The concept of mandub in usul al-fiqh
Yazar: MUSTAFA ŞEREF AYDIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA GENÇ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Nafile = Supererogatory ; Sünnet = Sunna ; Teklifi hüküm = Rules of responsibility ; Vacib = Wajib ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Fıkıh usûlü bilginleri teklifî hükümlerin taksiminde dolayısıyla "mendûb"un anlamlandırılma ve derecelendirilmesinde genel olar iki gruba ayrılırlar. Bunlardan, mütekellimin metodunu benimseyenler teklifi hükümleri vâcib, mendûb, mubah, mekruh ve haram şeklinde beş kısma ayırmışlardır. Fukahâ (Hanefî) metodunu esas alan usulcüler ise yapılması istenen fiilin delilinin katî veya zannî oluşunu dikkate alarak farz ve vâcibi iki ayrı hüküm saymışlardır. Ayrıca onlar özellikle Hz. Peygamber (s.a.s.)'in farz ve vâcip olmaksızın herhangi bir şeyi devamlı, ara-sıra ya da nadiren yapması sebebiyle yapılanların hükmünü aynı derece görmemişler ve sünnet ile mendûbu farklı tanımlamışlardır.  Böylece onlar teklifi hükümleri, farz, vâcib, sünnet, nâfile (mendûb/müstehab), mubah, mekruh ve haram şeklinde yediye taksim etmişlerdir. 
Görüldüğü üzere her iki metodu esas alan usulcülerin taksiminde de mendûb teklîfi hükümlerden bir hükümdür. Ancak mütekelliminden olan usulcüler kısaca zannî bir delil ile kesin ve bağlayıcı olmayan bir tarzda istenen şeyleri  "mendûb" hükmü ile nitelendirmişler ve sünnet ve müstehab gibi kavramları aynı anlamda kullanmışlardır. Fukahâ metodunu benimseyenler ise "sünnet"e ayrı bir önem vermiş ve onu mendûb kavramından daha üst bir derecede değerlendirmişlerdir. Ayrıca onlar taksimlerinde mendûb ve müstehab gibi kavramlar yerine genellikle "nâfile" kavramını kullanmışlardır. Şer'i hükümlerin teklifi hüküm kısmından bir hüküm olan ve genel olarak zannî bir delil ile kesin ve bağlayıcı olmayan tarzda yapılması istenen şey anlamındaki mendûbun, anlamlandırılma ve derecelendirilmesinde dolayısıyla fıkhın furûunda kullanılmasında fıkıh usulü meslekleri ve mezhepler arası ihtilaflar ve mezhep içi farklılıklar vardır.


Anahtar Kelimeler: Usûlü Fıkıh, Mütekellimîn, Fukahâ, Teklifi Hüküm, Vâcib, Sünnet, Mendûb, Nâfile

Abstract:
The grading and defining the "mandup" have been divided into two categories by Usul-al Fiqh (legal methodology, fundamentals of jurisprudenec) studided Muslim scholars due to the hukm al-taklifi. The first group Mutakallimun scholars are categorized the hukm-al taklifi as Waajib (obligation), Haraam (prohibition), Masnoon (recommended) , Makrooh (detested), Mubaah (permissible). The other group Fuqaha (Hanefi) scholars divided into two catagories as waajib (obligatory) and fard (obligation) due to masaa'il (issues) and the dalaa'il (evidences), respectively.  In addition, they are also categorized the Sunneh and mandup differently. Due to the Prophet Muhammad the Messenger of Allaah (sallallaahu alayhi wa sallam)'s continuous or rare behaviours (except fard or waajib) were categorized differently. Thus, the hukm-al taklifi is divided into seven parts.
These two groups of scholars are accepted the term "mandup" is part of hukm-al taklifi. But Mutakallimun scholars are defined this term as a masaa'il (issues) and used the term Sunnah and mustahab as a same concept. Fuqaha scholars are gave more importance to the Sunnah and evaluated a high degree of concept than mandûb. Besides, they are generally use supererogatory (nafil) for mandup and mustahab. As a result, the grading and defining of mandup is different in Islamic literature.


Keywords: Usul-al Fiqh, Mutakallimun, Fuqahâ, hukm-al taklifi, waajib, Sunnah, Mandûb, Nâfil (supererogatory).