Çocuklarda kardiyak kateterizasyon sonrası gelişen trombotik komplikasyonların sıklığının, risk faktörlerinin ve prognozunun belirlenmesi
Frequency of thrombotic complications in children after cardiac catheterization, determination of risk factors and prognosis
Yazar: ERDAL PAZAR
Danışman: DOÇ. DR. ELİF İNCE
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Hematoloji = Hematology ; Kardiyoloji = Cardiology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Arterler = Arteries ; Heparin = Heparin ; Kateterizasyon = Catheterization ; Komplikasyonlar = Complications ; Prognoz = Prognosis ; Risk faktörleri = Risk factors ; Tromboz = Thrombosis ; Vasküler hastalıklar = Vascular diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocuklarda Kardiyak Kateterizasyon Sonrası Gelişen Trombotik Komplikasyonların Sıklığının, Risk Faktörlerinin ve Prognozunun Belirlenmesi
Giriş, Gerekçe ve Amaç:  Kardiyak kateterizasyon (KK), konjenital ya da edinsel kalp hastalığı olan olgularda tanı ve tedavide önemli yeri olan, sık kullanılan hızlı, güvenilir bir yöntemdir. Bu çalışmada: Kardiyak kateterizasyon yapılan hastalarda profilaktik heparin uygulaması sonrasında trombotik komplikasyonların gelişme sıklığının belirlenmesi, tromboz gelişen hastalarda risk faktörlerinin saptanması, tromboz gelişen hastalarda antitrombotik ve trombolitik tedavi başarısının belirlenmesi amaçlanmıştır. Aynı zamanda kliniğimizde 1990 yılından bu yana yapılan kardiyak kateterizasyon işleminin son 7 yıldaki hasta verileri derlenerek vaka sayısı ve tromboz dışı komplikasyon oranlarının saptanması amaçlanmıştır.
Hastalar ve Yöntem:  2006-2012 yılları arasında AÜTF Pediatrik Kardiyoloji Bilim Dalı tarafından kardiyak kateterizasyon yapılan tüm hastalar retrospektif olarak değerlendirildi.
Bulgular: Toplam 692 hastaya yapılmış olan 778 KK işlemi değerlendirildi. İşlem sonrası komplikasyon bilgisine ulaşılan 761 KK işleminde nabız farkı saptanma oranı %11,7 (89/761), tromboz saptanma oranı %3,7 (28/761) idi. Hastaların ortanca yaşı 2,84 yıl (0-20,069), vücut ağırlığı (VA) 13kg (2-81) idi. Hastaların 523'üne (%68,7) tanısal, 237'sine (%31,1) girişimsel işlem yapılmıştı.
Nabız farkı gelişen hastalarda ortalama VA, yaş, vücut yüzey alanı (VYA) ve kateter boyutu gelişmeyen gruba göre daha küçüktü. Yaş ≤2, VA ≤10 kg, VYA ≤0,5 m², yenidoğan ve çoklu kardiyak defekti olan hastalarda nabız farkı saptanma oranı anlamlı olarak daha yüksek saptandı. Çok değişkenli regresyon analizinde sadece VA ≤10 kg olanlarda nabız farkı gelişme riskinin 5,53 kat fazla olduğu görüldü.
Tromboz gelişen hastalarda ortalama VA, yaş, vücut yüzey alanı (VYA) ve kateter boyutu gelişmeyen gruba göre daha küçüktü. Yaş ≤2, VA ≤10 kg, VYA ≤0,5 m² olan hastalarda tromboz gelişme oranı anlamlı olarak daha yüksek olduğu görüldü. Çok değişkenli regresyon analizinde sadece VA ≤10 kg olanlarda nabız farkı gelişme riskinin 4,37 kat fazla olduğu görüldü.
Tromboz gelişmiş olan hastalarda faktör V Leiden (FVL) mutasyonu taşıyıcılığı %29,1 (7/24), MTHFR gen mutasyonu homozigot olan %12,5 (3/24), heterozigot olan %25 (6/24) bulunmuştur.
Trombolitik tedavi uygulanan 10 hastanın 3'ünde (%30) tam, 4'ünde (%40) kısmi tromboliz sağlanmış, 3 hastada (%30) ise tromboliz başarılı olmamıştır.
Uzun süreli izlemde tromboz gelişen hastaların %71,4'ünün (15/21) tamamen normale döndüğü, %23,8'inde (5/21) femoral arterinde tedavi gerektirmeyen sekel kaldığı, %4,7'sine (1/21) iliofemoral by-pass operasyonu yapıldığı belirlendi.
Sonuç: Hem nabız farkı hem de tromboz gelişimi için VA ≤10 kg olan hastalar önemli risk altındadır. Yaş ve VA küçük olan hastalarda işlem sırası ve sonrasında daha dikkatli olunmalı, nabız farkı gelişirse erken dönemde tromboz araştırılarak gerektiğinde endikasyonuna göre trombolitik tedavinin erken başlanması uygun olacaktır. Tromboz gelişmiş olan hastalarda sağlıklı Türk çocuklarına oranla FVL mutasyonu sıklığı daha yüksektir. Tromboz saptanan hastalarda trombofilik risk faktörlerinin araştırılması faydalı olmakla birlikte kesin öneri verebilmek için randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Kardiyak kateterizasyon, Arteryel Komplikasyon, Tromboz, Vasküler komplikasyon, Heparinizasyon.

Abstract:
Frequency of Thrombotic Complications in Children After Cardiac Catheterization, Determination of Risk Factors and Prognosis

Objective: Cardiac catheterization (CC) is an important and frequently used method for diagnosis and treatment of patients with congenital or acquired heart disease. The aim of this study is to determine the prevalance of thrombotic complications in children undergoing cardiac catheterization, to determine risc factors in patients with thrombosis, to determine the success of antithrombotic and thrombolytic therapy in patients with thrombosis.
Materials and Methods: Diagnostic and/or interventional CC patients in AÜTF Pediatric Cardiology Department between 2006-2012 were retrospectively evaluated.
Results: 761 CC procedures in 692 patients evaluated. Pulse loss detected in 89 (11,7%), thrombosis detected in 28 (3,7%) patients. Median age was 2,84 yrs (0-20,069), weight was 13 kg (2-81). Diagnostic CC performed in 523 (68,7%),  interventional CC performed in 237 (31,1%) patients. Weight, age, body surface area (BSA) and catheter size were smaller in pulse loss group than pulse present group. In multivariate analysis weight ≤ 10 kg was the main risc factor and risc was 5,53 times greater.
Thrombosis detected group had lower weight, height, BSA and catheter size values according to non-thrombotic group. In multivariate analysis weight ≤ 10 kg was the main risc factor and risc was 4,37 times greater for thrombosis.
In thrombosis detected group factor V Leiden mutation incidence was %29,1 (7/24), MTHFR mutation homozygosity was 12,5%(3/24), heterozygosity was 25%(6/24).
Thrombolytic therapy was given for 10 patients. Total thrombolysis in 3, partial thrombolysis in 4 patients achieved. Thrombolysis was unsuccesfull for 3 of the patients.
In long term follow-up period of thrombotic patients 71,4% (15/21) of them were totally healthy, 4,7%(1/21) needed iliofemoral by-pass graft.
Conclusion: Body weight ≤ 10 kg is the main risc factor both for thrombosis and pulse loss. It is important to detect thrombosis early in patients which developped pulse loss. Thrombosis detected group has a higher incidence for FVL mutation.

Key Words: Cardiac catheterizaton, Arterial Complication, Thrombosis, Vascular complications, Heparinization