Karakaya Baraj Gölü'nün su kalitesinin ekotoksikolojik yaklaşımla değerlendirilmesi
The evaluation of water quality in Karakaya Dam Lake: An ecotoxicological approach
Yazar: ABBAS GÜNGÖRDÜ
Danışman: PROF.DR. MURAT ÖZMEN
İnönü Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Su kirliliği = Water pollution

Özet:
Bu biyolojik izleme çalışması kapsamında, insan kaynaklı çevre kirliliğininKarakaya Baraj Gölünde neden olduğu ekotoksikolojik sonuçlar değerlendirildi. Buamaçla 2004-2006 yılları arasında farklı dönemlerde, farklı istasyonlardan sazan(Cyprinus carpio) balıkları ve su örnekleri alınarak çeşitli biyobelirteç değerleri vesuyun fiziko-kimyasal değerleri ölçüldü. Çalışmada karaciğer 7-Etoksirezorufin-Odeetilaz(EROD), glutatyon S-transferaz (GST), glutatyon redüktaz (GR),karboksilesteraz (CaE) aktiviteleri, karaciğer ve plazma aspartat aminotransferaz (AST),alanin aminotransferaz (ALT), laktat dehidrogenaz (LDH) aktiviteleri, beyinasetilkolinesteraz (AChE) aktivitesi ve plazma vitellogenin (VTG) düzeyi saptandı.Ayrıca hepatosomatik indeks ve kondisyon faktörü de hesaplandı. Sultansuyu BarajGölünden de bir dönemle sınırlı olmak üzere balık ve su örnekleri alınarak, her iki bölgekarşılaştırıldı. Laboratuvarda yapılan bir 17ß-östradiol uygulaması ile sazan balıklarındaVTG indüksiyonu test edilerek, Karakaya örnekleri ile karşılaştırıldı.Biyobelirteç değerler karşılaştırıldığında ve bu değerler su fiziko-kimyasalparametreleri ile ilişkilendirilerek değerlendirildiğinde, bazı parametrelerin bubiyoizleme çalışması için daha uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle EROD,AChE, HSİ, KF, VTG gibi değerlerin dönemsel değişimleri yansıttığı ve istasyonlararasındaki farkın belirlenmesi açısından daha duyarlı biyobelirteçler olduğu ifadeedilebilir. ALT, AST, LDH, GST ve GR aktiviteleri özellikle bazı dönemlerde kirlilikleilgili önemli ipuçları sağlamaktadır. Su fiziko-kimyasal değerleri bulgularına bağlıolarak, Karakaya Baraj Gölünde kimyasal kirliliğin belli bir düzeyde olduğu, özelliklekurşun bakımından ileri derecede bir kirliliğin olduğu ifade edilmektedir. Nitrit, toplamorganik karbon, bakır ve fosfat değerleri açısından da bazı istasyonlarda dönemsel birkirliliğin olduğu görülmektedir. Hem biyobelirteç değerleri hem de suyun fizikokimyasalparametreleri özellikle Mart 2006'da kirliliğin önemli düzeye ulaştığına ve enkirli bölgenin Hasırcılar istasyonu olduğuna işaret etmektedir.

Abstract:
Ecotoxicological results of man made environmental pollution in Karakaya DamLake were evaluated in this biomonitoring study. The carp (Cyprinus carpio) capturedfrom different localities in the lake between 2004 and 2006 were used to determineselected biomarkers. Also, water samples from the same region were collected todetermine some of its physico-chemical parameters. Liver 7-ethoxyresorufin Odeethylase(EROD), glutathione S-transferase (GST), glutathione reductase (GR),carboxylesterase (CaE) activities; liver and plasma aspartate and alanineaminotransferase (AST and ALT), lactate dehydrogenase (LDH) activities; plasmavitellogenin (VTG) concentration were determined. Furthermore, hepatosomatic indexand condition factor were calculated. A similar study was also conducted for one seasonperiod in Sultansuyu Dam Lake to compare the results of these two nearby lakes. Somefish samples were exposed to 17ß-estradiol in laboratory conditions for induction ofVTG and results were compared to fish samples of Karakaya Dam Lake.Comparison of the selected biomarker results and physico-chemical analysis ofwater showed that the selected markers were most suitable for this biomonitoring study.Especially EROD, AChE, HIS, CF and VTG results showed good correlation and moresensitivity with sampling seasons and stational differences. ALT, AST, LDH, GST andGR activities were also represented further evidence about water pollution. Dependingon the physico-chemical analysis results of water, we assumed that lead being the mostcontributing pollutant, Karakaya Dam Lake is polluted by a number of pollutants. Inthis regard, nitrite, total organic carbon level, copper and phosphate values were alsodetermined as seasonal pollutants in some stations. Both biomarker values and physicochemicalparameters of water showed that the dam lake