Hegel'in kendilik bilinci kavramıyla komediye yaklaşmak: satir ve fars geleneklerinde bedensel ve toplumsal açıdan karakter üretimi
Approaching comedy with Hegel's concept of self-consciousness: Physical and social character production in satire and farce traditions
Yazar: NAZIM SARIKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZ ARICI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Hegel, Georg Wilhelm Friedrich = Hegel, Georg Wilhelm Friedrich ; Komedi = Comedy ; Satir = Satire

Özet:
Kendilik bilinci, insanın bedensel ve toplumsal bir bilinç varlığı olduğunu kavramasıyla birlikte geliştirilir. İnsan, kendisinin farkına vardığında bunu sanat, din, hukuk gibi alanların yanında komediyle de açığa çıkarmaktadır. Felsefe üzerinden tiyatro disiplinine yönelen bu çalışma, Hegel'in kendilik bilinci kavramıyla komediye yönelik bir okuma modeli geliştirmektedir. Hegel, yazar-oyuncu-seyirci ilişkisi üzerinden bir komedi okuması yaparken burada yazar-metin-okur ilişkisi öne çıkarılmaktadır. Tinin Fenomenolojisi'nde açıklanan bilinç kabulü üzerinden ulaşılan kendilik bilinci kavramı, üç aşamalı tasarımsal bir yapıyla oyun metinlerine uyarlanmaktadır. Nesnenin duyusal bilgisi, öznenin kendini bilmesi ve özne nesne özdeşliğini açığa çıkaran tasarımdan kendilik bilinci kavramına ulaşılarak öznenin aynı zamanda nesne olduğu gösterilmektedir. Metinler üzerinden kendi bedensel ve toplumsal varlığını, nesnel olan öznelliğini gören okur ve yazar eşitlerarası bir ilişkiyle daha yüksek bir bilinç düzeyine ulaşacaktır.  

Hegel'in ifadesiyle "sanatın sonu" olduğu içinde çok farklı alt türler barındıran komedi, çalışmada satir ve fars gelenekleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Toplumsallık ve bedensellik üzerinden değerlendirilen bu iki gelenek; kökensel bağlantılar, mizah anlayışları ve komik tekniklerle birlikte değerlendirilmektedir. Antik Yunan ve Roma'ya uzanan satir ve fars, komediyi tarihsel açıdan da bütünlüklü görebilmeye imkan tanır. Antik, klasik ve modern dönem oyunlarında evrensel bir insan doğası yansıtılmaktadır. Komedide insanın "doğal ve etik özü", içi boş ve anlamsız biçimde görünür kılınarak kendilik bilinci yaklaşımı geliştirilir. Okur ve yazar, karakter dolayımıyla kendilerini fark edip karakterle birlikte kendilerine de gülebilirse komedi yoluyla özne nesne özdeşliği sağlanacaktır.

Abstract:
Self-conciousness is developed with the understanding that man is a bodily and social conscious being. When a person realizes himself, he reveals this with comedy as well as fields such as art, religion and law. This study, which is directed to the discipline of theater through philosophy, develops a reading model for comedy with Hegel's concept of self-consciousness. While Hegel makes a comedy reading through the author-actor-audience relationship, the author-text-reader relationship is highlighted in this study. The concept of self-consciousness, which is reached through the acceptance of consciousness explained in the Phenomenology of Spirit, is adapted to the play texts with a three-stage structure. It is shown that the subject is also an object by reaching the concept of self-consciousness from the design that reveals the sensory knowledge of the object, the subject's self-knowledge and the subject-object identity. Readers and writers, who see their own bodily and social existence and objective subjectivity through texts, will reach a higher level of consciousness through an interequal relationship. 

In Hegel's words, comedy, which is the "end of art" and contains many different sub-genres, is handled within the framework of satyr and Persian traditions in the study. In Hegel's words, comedy, which is the "end of art" and contains many different sub-genres, is examined within the framework of satire and farce traditions in the study. These two traditions, which are evaluated through sociality and bodiliness; tradational connections are evaluated together with their sense of humor and comic techniques. Satire and farce dating back to Ancient Greece and Rome allow to see the comedy in a historical perspective.