Rusya Federasyonu, Avrupa Birliği ilişkilerinde enerji politikalarının rolü ve önemi
The role and the importance of energy policies in the relations between Russian Federation, European Union
Yazar: ŞERİFE ÖZKAN NESİMİOĞLU
Danışman: PROF. HASAN SAYGIN ; DOÇ. DR. BARIŞ ÖZDAL
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Ulusal ve Uluslararası Güvenlik Stratejileri  Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Avrupa Birliği (AB) ile Rusya Federasyonu (RF) arasındaki ilişkiler siyasi ve ekonomik anlamda çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu boyutlardan bir tanesi de hem dış ve iç siyaset hem de ekonomi başlığı ile etkileşim halinde olan enerji politikalarıdır. Dünya'nın en fazla enerji tüketen coğrafyası olan AB'nin enerji kaynakları açısından kendine yeterli olmaması, enerjide ithalat bağımlılığı sorununu beraberinde getirmiştir. Bu çerçevede AB'nin özellikle petrol ve doğalgaz ölçeğinde en önemli tedarikçisi Rusya Federasyonu'dur. AB, RF'nin enerji pazarındaki hem en büyük hem de en fazla parayı ödeyen müşterisidir. 
Soğuk Savaş sonrasında özellikle 2000'li yıllarla birlikte Rusya ekonomisi çok büyük ölçekte enerji kaynaklarından farklı kalemlerde alınan vergilere ve enerji kaynaklarının satışına bağımlı hale gelmiştir. Bu yüzden AB, ya da AB pazarı Rusya için çok önemlidir. AB'nin enerji ihtiyacı ve RF'nin enerji kaynaklarından elde edilen gelire bağımlı olan ekonomisi tarafları enerji ticareti noktasında bir araya getirmiştir. AB ve RF tarafından enerji diyaloğu olarak da tanımlanan bu ilişkinin doğası, tez çalışmasında uluslararası ilişkilerde karşılıklı bağımlılık teorisi kullanılarak incelenmeye çalışılmıştır.
Karşılıklı bağımlılık teorisi üç temel bileşenden oluşmaktadır. "Hassasiyet", "kırılganlık" ve "pazarlık gücü". Karşılıklı bağımlılık ilişkisinin asimetrik olduğu durumlarda, hangi tarafın bağımlılığı daha fazla ise ortaya çıkabilecek krizlerde hassasiyetlerinin kırılganlığa dönüşme ihtimali de o kadar fazla pazarlık gücü de o denli azdır. Karmaşık karşılıklı bağımlılık olarak tanımlanan, daha simetrik modellerde ise, kurulan ilişkide herhangi bir kriz durumunda taraflardan birinin mutlaka kazandığı bir durum yerine iki tarafında kaybettiği bir durum söz konusudur. Bu da son kertede işbirliğini beraberinde getirmektedir. RF, AB enerji ilişkilerinde bu durumun güncel örneği Ukrayna ile ilgili yaşanan krizlerdir. 
AB'nin enerji tedarik güvenliğini, enerjiye uygun fiyatı ödeyerek, kaynak ve tedarikçi çeşitlendirerek sürdürme çabası, AB pazarındaki yerini kaybetmek istemeyen RF ile zaman zaman çatışma yaşamasına neden olmaktadır. RF ise arz güvenliğini, ekonomik güvenliğini de göz önünde bulundurarak sağlama çabası içerisindedir. Bu yüzden bir taraftan AB'ye uzanabilecek, Orta Asya ya da Ortadoğu ve Afrika kökenli enerji projelerinin önünü kesmeye çalışırken diğer taraftan da AB'ye alternatif Çin gibi büyük pazarlar arayışındadır. 
Sonuç olarak tüm veriler ışığında bakıldığında iki taraf için de aralarındaki bağımlılık ilişkisi farklı başlıklar altında, farklı derecelerde hassasiyet içermektedir. Dünya Enerji Ajansı'nın 2040 yılı için bir projeksiyon oluşturmak için yaptığı çalışmaya göre, AB'nin enerji ihtiyacı yakın gelecekte de özellikle doğalgaz ölçeğinde artarak devam edecektir. Yenilenebilir enerji politikaları ve enerji verimliliği politikalarından istenen sonuçlar alınsa bile, AB'nin fosil yakıtlara bağımlılığının devam edeceği düşünülmektedir. Bu sebeple, bağımlılık ölçeğinde bir azalma olsa bile RF ile AB arasındaki karşılıklı bağımlılık ilişkisi de devam edecektir.

Abstract:
The relations between European Union (EU) and Russian Federation (RF) have a multi dimensional from political and economic aspect. One of them of those aspect is energy policy which has interaction with internal and external politics and economy. Being insufficient at energy sources has brought to the world's largest energy consumers geography EU energy import dependency. As a result of this situation, EU is depend on some some energy supplier countries too. In this context, the EU's most important supplier of oil and natural gas in particular scale Russian Federation. EU is the biggest and the most money paying customer at the Russian energy market.
After the Cold War especially during 2000s, Russian economy has become depend on energy taxes on various items and energy. Therefore EU or EU market is very important for Russia. Energy demand of European Union and energy income dependency of Russia has brought the parties together in energy trading point. The nature of relationship, which is also define as "energy dialogue" by EU and RF, has been tried to examine by using interdependency at international relations theory. 
	The interdependence theory has three basic components: Sensitivity, vulnerability and bargaining power. In case of asymmetric interdependency, which side is more dependent, for it, risk of to become more vulnerable because of any crise between sides is higher also bargaining power is lower, by comparison with the other side. On the other hand, at complex interdependency where is dependency is more symmetric for both sides, a crise at the relationship could make vulnerable them. It means while o ne of them is loosing the other one can not be the certain winner. This character of complex interdependency which could be seen between EU and Russia, pushes sides to cooperation to minimize losses. The actual sample of this situation is the Ukraine crise for EU and RF.
The EU struggle to get its energy supply security with affordable price and diversification of source and supplier, could be reason of some conflicts with Russia. In contrary placing on the energy market and supplying economic security is crucial for Russia. Because of this, while EU is seeking for alternative suppliers, pipeline and LNG routes, Russia is seeking for alternative markets like China and also trying to block, energy projects which is rooted Central Asia, Middle East and Africa energy sources by EU. 
As a result, in the light of all data, interdependency between EU and RF contains different level of sensitivity with different concerns. According to International Energy Agency 2040 projection, energy need of EU is going to be continue at the near future especially for natural gas even it could have intended results from usage of renewables and energy efficiency politics. Because of that interdependency between EU and RF will also continue may be at more less level.