Mali'de kaju fıstığı üreticilerinin pazarlama kanalı tercihlerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of factors affecting marketing channel preferences of cashew nut producers in Mali
Yazar: MOHAMED EL BECHIR KOITA
Danışman: PROF. DR. HAKAN ADANACIOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kaju fıstığı = Cashew nuts ; Mali = Mali ; Pazarlama kanalları = Marketing channels ; Çiftçiler = Farmers

Özet:
Kaju fıstığı üretimi birçok tropikal ülke için önemli bir tarımsal faaliyet olarak görülmektedir. Kaju, dünyadaki tropikal ülkelerin çoğunda yetiştirilen ürünlerden birisidir. Batı Afrika, dünyadaki ana kaju üretim alanları arasında önemli bir paya sahiptir. Kaju, Batı Afrika'da 2014 yılından beri ihracat değeri açısından kakaodan sonra ikinci ana ticari ürün durumuna gelmiştir. Batı Afrika'nın kaju üretim bölgesinde yer alan önemli ülkelerden birisi de Mali'dir. Bu araştırmanın temel amacı Mali'de kaju fıstığı üreticilerinin pazarlama kanalı tercihlerinde etkili olan faktörleri belirlemektir. Araştırma kapsamında Mali'deki kaju fıstığı üreticileri için pazarlama kanalları seçeneklerinin neler olduğu, üreticilerin daha çok hangi pazarlama kanalını tercih ettikleri ve üreticilerin pazarlama kanal tercihlerinde hangi temel faktörlerin etkili olduğu sorularına yanıt aranmıştır.  
Bu araştırmanın verileri Mali'nin Sikasso bölgesinde kaju fıstığı üretimi yapan çiftçilerden anket yoluyla elde edilmiştir. Bu çalışmada gayeli örnekleme yöntemi uygulanmış ve 100 kaju fıstığı üreticisi ile yüz yüze görüşülmüştür. 
Araştırmanın sonuçlarına göre, çiftçilerin toplam kaju satışlarının %50.37'si toptancılara, %30.69'u perakendecilere, %13.42'si komisyonculara, %2.81'i tüketicilere ve %2.70'i ihracatçılara gerçekleştirilmektedir. Toptancılara yapılan kaju satışlarının önemli bir kısmını büyük işletmeler gerçekleştirmekte, bunu küçük ve orta büyüklükteki işletmeler izlemektedir.
Kaju fıstığı üreticilerinin pazarlama kanal tercihleri üzerinde bazı değişkenlerin etkisini ölçmek amacıyla Multinominal (Çok kategorili) Lojistik Regresyon Modeli kullanılmıştır. Modelde bağımlı değişken olarak kullanılan pazarlama kanalları sırasıyla toptancılar, komisyoncular, ihracatçılar, perakendeciler ve tüketicilerdir. Bu modelde kaju satışlarının önemli bir bölümünün yapıldığı toptancılar referans kategori olarak göz önüne alınmıştır. Model sonuçlarına göre; üretilen kaju fıstığı miktarı, çiftçi eline geçen kaju fıstığı fiyatı ve yıl içinde gerçekleştirilen kaju satışı sayısı çiftçilerin kaju fıstığı pazarlamasında pazarlama kanal tercihleri üzerinde etkili olan faktörler olarak saptanmıştır. Model sonuçlarında, üretilen kaju fıstığı miktarı arttıkça kaju üreticisi çiftçilerin toptancılar yerine ihracatçıları tercih etme olasılığının 1.002 kat artış gösterdiği belirlenmiştir. Diğer yandan, yıl içinde gerçekleştirilen kaju satışı sayısının artması kaju üreticisi çiftçilerin ihracatçılar yerine toptancıları tercih etme olasılığını 3.69 kat artırmaktadır. Perakendeciler için elde edilen analiz sonuçlarına göre; üretilen kaju fıstığı miktarı artıkça kaju üreticisi çiftçilerin toptancılar yerine perakendecileri tercih etme olasılığı 1.001 kat artış göstermektedir. Çiftçi eline geçen kaju fıstığı fiyatı arttıkça da kaju üreticilerinin toptancılar yerine perakendecileri tercih etme olasılığı 1.017 kat artmaktadır.
Bu tez çalışmasının sonuçları, pazarlama alt yapısında bir gelişme sağlanamadığı sürece çiftçilerin pazarlama kanal tercihlerinde çok fazla esnek hareket edemeyeceğini ortaya koymuştur. Araştırma kapsamında görüşülen çiftçilerin önemli bir bölümü ürünlerinin satışını tüccarlara yapmaktadır. Bu bulgular ışığında, Mali'deki kaju örneğinde olduğu gibi, çiftçilere pazarlama kanal tercihlerinde daha esnek davranmasına olanak veren ve böylelikle onlara tercihlerinde avantaj sağlayan pazarlama alt yapısının (işleme, lojistik, vb.) oluşturulması önemli bulunmaktadır.

Abstract:
Cashew nut production is considered as an important economic activity for many tropical countries. Cashew is one of the crops grown in most tropical countries in the world. West Africa has a significant share among the main cashew production areas in the world. Cashew has become the second main commercial product after Coconut in terms of export value in West Africa since 2014. Mali is one of the important countries in the cashew production region of West Africa. The main purpose of this thesis study was to determine the factors that affect the marketing channel preferences of cashew nut producers in Mali. Within the scope of the thesis, answers were sought to the questions of what are the marketing channel options for cashew nut producers in Mali, which marketing channel the producers prefer and which factors infleunce the marketing channel preferences of the producers.  
The data of this study were obtained through a questionnaire from farmers producing cashew nut in the Sikasso region of Mali. Purposive sampling method was used in this study. In this context, face-to-face interviews were conducted with 100 cashew nut producers.
According to the results of the study, 50.37% of total cashew sales of farmers are made to wholesalers, 30.69% to retailers, 13.42% to brokers, 2.81% to consumers and 2.70% to exporters. A significant portion of cashew sales to wholesalers is made by large enterprises, followed by small and medium-sized enterprises.
Multinominal (multi-category) Logistic Regression Model was used to measure the effect of some variables on the marketing channel preferences of cashew nut producers. The marketing channels used as dependent variables respectively in the model are wholesalers, brokers, exporters, retailers and consumers. In this model, wholesalers, where a significant quantity of cashew sales are made, are considered as the reference category. According to the model's results; The amount of cashew nut produced, the price of cashew nut received by the farmer and the number of cashew sales realized during the year were determined as the factors that affect the marketing channel preferences of the farmers in the marketing of cashew nut. The findings equally show that, as the amount of cashew nut produced increased, the probability of cashew farmers to prefer exporters instead of wholesalers increased 1.002 times. On the other hand, the increase in the number of cashew sales during the year increases the probability of cashew farmers to prefer wholesalers instead of exporters by 3.69 times. According to the  results obtained for retailers; As the amount of cashew nuts produced increases, the probability of cashew farmers to prefer retailers instead of wholesalers increases 1.001 times. As the price of cashew nut  increases, the probability of cashew farmers to prefer retailers instead of wholesalers increases 1.017 times. 
The results of this study reveal that as long as there is no improvement in the marketing infrastructure, the farmers cannot act very flexibly in their marketing channel preferences. As a matter of fact, a significant portion of the farmers interviewed within the scope of the study sell their products to traders. In light of what has been said, it is important to establish a marketing infrastructure (processing, logistics, etc.) that allow farmers to be more flexible choosing their marketing channel, as in the case of cashew in Mali, and thus provide them with an advantage in their preferences.