Buharî'nin metin tenkidine tabi tutulan hadisleri(Cemal el-Benna örneği) /
Yazar: MEHMET ÇELİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET BİLEN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Buhârî'nin eseri Kur'an-ı Kerim'den sonra en çok teveccüh edilen eser olarak
kabul edildiğinden dolayı ona yapılan eleştiriler büyük ses getirmiştir. Cemâl el-Benna
da "Tecridü'l-Buhârî ve Müslim mine'l-ehâdisi'l-lleti lâ tülzim" adlı eserinde on dört
başlık altında altı yüz küsur hadisi ele alarak bunların bağlayıcı olmadığını ifade
etmiştir. Aslında Cemâl el-Benna'nın hadis anlayışına göre hadisler Hz.
Peygamber'den çok sonraları yazılmış olduğundan içinde uydurma ve yalan dolu pek
rivayetler bulunmaktadır. Bundan dolayı tamamına şüphe ile yaklaşmaktadır.
Onun hayatı, görüşleri ve hadis anlayışı çok önemli olduğu için üzerinde özenle
durduk. Onun eserinde geçen hadisleri metin tekidine (bir çalışmaya sığmayacağından
sened tenkidi yapılmamıştır) tabi tuttuk ve karşımıza bazı yerlerde Cemâl elBenna'nın günümüzdeki gelişmelerden dolayı hadislere farklı baktığını, kendi örf ve
ona yüklenen ilkeler üzerinden bu hadisleri eleştirdiğini, bazı yerlerde hadis metninin
sebep-sonuç ve onu vuzuha kavuşturacak nedenlerden hali olmasının onu böyle
düşünmeye sevk ettiğini görmekteyiz.
Hadislerin sağlıklı bir şekilde anlaşılması için bütün tarikleri bir araya
getirilmeli, şerhine bakılmalı ve söylendiği zamanın şartları göz önünde tutularak
anlaşılmaya çalışılmalıdır. Uydurma deyip kabul etmemek sağlıklı bir yöntem
değildir.
Anahtar Sözcükler: Hadis, Buhârî, Sahihü'l-Buhârî, Metin Tenkidi, Cemâl el-Benna,
Tecridü'l-Buhârî ve Müslim mine'l-ehâdisi'l-lleti lâ tülzim, Şerh.

Abstract:
Since al-Bukhārī's work is considered to be the most respected work after the
Holy Qur'an, his criticisms have been very loud. Jamāl al-Banna, in his work "Tajrīd
al-Bukhārī and Muslim mine al-ahādī al-leti lā tulzim", discussed six hundred-odd
hadiths under fourteen headings and stated that they were not binding. In fact,
according to Jamal al-Banna's understanding of hadith, since hadiths were written long
after the Prophet, there are many narrations that are full of fabrications and lies.
Therefore, he approaches all of them with suspicion.
Since his life, views, and understanding of hadith are very important, we have
paid special attention to them. We have subjected the hadiths in his work to textual
criticism (sened criticism was not carried out because it would not fit in one study),
and we see that in some places Jamal al-Banna looks at the hadiths differently due to
the developments in the present day, criticizes these hadiths based on his own customs
and the principles imposed on him, and in some places we see that the text of the hadith
is devoid of cause and effect and the reasons that would clarify it, which led him to
think this way.
In order to understand the hadiths in a healthy way, all of their narrations should
be brought together, their commentaries should be examined, and they should be
understood by taking into account the conditions of the time in which they were said.
It is not a healthy method to call it fabricated and not accept it.
Keywords: Hadith, Bukhārī, Sahih al-Bukhārī, Textual Criticism, Jamāl al-Banna,
Tajrīd al-Bukhārī wa Muslim mine'l-ahādī al-leti lā tulzim, Commentary.