Zeytinlerde periyodisite ve çiçek tomurcuğu oluşumu üzerine içsel hormonlarının etkilerinin saptanması /
Yazar: SALİH ÜLGER
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM BAKTIR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Zeytin = Olive

Özet:
7. ÖZET Bu çalışmada başta Ege Bölgesi olmak üzere ülkemizin çoğu bölgelerinde yetişen Memecik çeşidi ile Antalya ve yöresinin önemli zeytin çeşidi olan Tavşan Yüreği zeytinlerinde yıllık hormonal değişiklikler saptanmıştır. Araştırma Temmuz 1994-Haziran 1996 yıllan arasında yapılmıştır. Zeytinlerde çiçek tomurcuklarının yıllık sürgünler üzerinde oluşması nedeniyle örnekler yıllık sürgün üzerinde bulunan yaprak, boğum, sürgün ucu ve meyve organlarından alınmıştır. Alınan örneklerde ABA, GA3 ve IAA miktarları saptanmış ve farklı iki yılın sonuçlan kıyaslanmıştır. Böylece meyvenin olduğu ve olmadığı yıllardaki içsel hormon seviyeleri tesbit edilmiştir. Çalışma Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde bulunan fizyoloji laboratuan ve Fakültenin Merkezi laboratuannda yürütülmüştür. Örneklerde ekstraksiyon işlemleri tamamlandıktan sonra, içsel hormonlann saflaştırma işlemi İnce Tabaka Kromatoğrafide yapılmıştır. Ultraviole (UV) kabin altında İ.T.K'da IAA Rfo.5, GA3 Rfo.6 ve ABA Rfö.7 kromatoğramlannda tesbit edilmiştir. İ.T.K. üzerinde ABA, GA3 ve IAA'ya karşılık gelen Rf kromatoğramlan metil alkolde çözülmüş, mikropor filitrede süzüldükten sonra analizleri Reversed Phase HPLC'de yapılmıştır. HPLC'de sonuçlar pg.g"1 yaş ağırlık olarak belirlenmiştir. Biyolojik testler için İ.T.K. plakalan 10 eşit parçaya aynlmış (her bir parçaya kromatoğram veya Rf bandı denilmektedir) ve herbir kromatoğramdaki hormon ve hormon benzeri maddeler saptanmıştır. GA3 ve GA3-benzerlerinin biyoljik yöntemle bulunmasında marul hipokotil testi kulanılırken, ABA, ABA-benzeri, IAA ve IAA-benzeri maddelerin tesbitinde yulaf koleoptil testi kulanılmıştır. Biyolojik testte hormon ve hormon-benzeri maddeler kalitatif olarak hesaplanmıştır. Çalışmalardan elde edilen bulgulann istatiksel analizleri MSTATC bilgisayar programında yapılmış ve istatiksel olarak önemli bulunan değerlerin çoklu karşılaştırma testi Duncon Çoklu Karşılaştırma Testiyle yapılmıştır. Zeytinlerde tomurcuk oluşumunda etkili olan Temmuz, Kasım, Ocak ve Mart aylarında bulunan hormon miktarlannın oluşan tomurcukların vegetatif veya generatif yönde gelişimine etki ettiği görülmüştür. İlk uyartının olduğu Temmuz ayında meyvenin olduğu yılda saptanan fazla miktardaki GA3, ertesi yıl oluşacak çiçek tomurcuklan üzerine olumsuz etki yapmaktadır. Özellikle fizyolojik uyartının olduğu Kasım ve tomurcuk farklılaşmasının olduğu Mart ayına kadar olan dönemde saptanan GA3 ve ABA 188tomurcuklann vegetatif veya generatif yönde gelişimini yönlendirmektedir. Bu dönemde GA3 az iken ABA miktarı biraz fazla ise daha çok generatif tomurcuk oluşumu hızlanmakta, buna karşın GA3 fazla ABA'nın az olduğu dönemlerde vegetatif yönde gelişen tomurcuklann sayısı artmaktadır. Ağacın sürgüne başlamasından önceki dönem olan Mart ayında özellikle sürgün ucu örneklerinde saptanan IAA, IAA-benzeri maddeler ve GA3 oluşacak yıllık sürgün miktarını etkilemektedir. Bunların miktannm fazla olduğu dönemde yıllık sürgün oluşumu fazla olurken, az olduğu dönemlerde yıllık sürgün oluşumu oldukça azalmıştır. Araştırma sonuçlanna göre zeytinlerde düzenli meyve alabilmek için meyvenin olacağı yılın Kasım ve Ocak aylarında dışandan GA3 uygulanarak fazla miktarda çiçek tomurcuğu oluşumu engellenmesinin gerektiği ve meyvenin olmayacağı yılda ise oluşan fazla miktardaki GA3'ün etkisini kırmak için ABA gibi engelleyicilerin uygulanmasına ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkmıştır. Meyvenin olduğu yılda yıllık sürgün sayışım artırmak için Mart ayından önce IAA ve GA3 gibi teşvik ediciler kullanılmalıdır. Aynca, meyvenin olmadığı yılda fazla miktarda yıllık sürgün oluşumunu engellemek için Mart ayında ABA gibi büyümeyi engelleyiciler uygulanmalıdır. 189

Abstract:
8. SUMMARY Annual phythormones changes on Memecik and Tavşan Yüreği olive cultivars, which are grown in Eagen region and Antalya provience, respectively, were examined. This resarch was conducted in between July 1994 and June 1996. Flower bud formation occurs on the annual shoots in olives, because leaf, bud, apical bud and fruit samples were taken from annual shoots. Amount of ABA, GA3 and IAA were evaluated in bearing and non-bearing years and endogenous phythormone levels were confirmed during stated years. Analitical parts of the research were carried out at physiology laboratory of the Department of Horticulture and central laboratory of Agricultural Faculty, Akdeniz University. After the extraction procedure, the crude extract was purified with thin layer chromatography (TLC). The relative fluidity (Rf) numbers of IAA, GA3 and ABA were established on the Rfo.5, Rfb.6 and Rfb.7, TLC plates under ultraviolet (UV) cabinet. Each hormone chromatogram was dissolved İn methyl alcohol and filtered with a micropore filter, than analysed on Reversed Phase HPLC. The results were obtained as ug.g"1 fresh weight. TLC plates were divided in to ten equal pieces and present hormon and hormon- like compound in each piece were observed. Lettuce hypocotil assay was used for GA3 and GA-like compounds, while oats coleoptile assay was used for ABA, ABA-like, IAA and IAA-like compounds. Hormon and hormon-like compounds were qualitatively assesed with bioassay. Statistical analysis was made on MSTATC computer programme. Statistical differences were eveluated by Duncon Multiplier. It was shown that hormonal levels in July, November, January and March had an effect on vegetative and generative bud formations. Especially, ABA and GA3 contents had an important role on initiation of vegetative and generative buds in November and January. During the initiation period, if ABA level was found to be slightly higher than GA3, flower bud formation was increased. On the other hand, ABA level was found to be slightly lower than GA3, vegetative bud formation was increased. The high levels of IAA, IAA-like compounds and GA3 especially in apical bud in March, which is differentation period, affected the number of annual shoots. In this month, the annual 190shoot formation was incresaed by high levels of the hormones wherease it was decreased by low levels of them. The results showed that, in order to get regular yield in on year GA3 should be externally applied to prevent flower bud formation and in off year, hormones like- ABA should be applied to inhibit the effect the high concentration of GA3 in similar :way. External application of IAA and GA3 like growth regulators should be used before March to induce the annual shoot formation in on year, and inhibitors (ABA and ABA- like compounds) should be used to decrease annual shoot formation in off year. 191