Romatoid artritli hastalarda beslenme durumunun değerlendirilmesi
Evaluating nutritional status of patients with rheumatoid arthritis
Yazar: HÜLYA UZUN
Danışman: PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Bölümü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; El = Hand ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Kas kuvveti = Muscle strength

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Romatoid artritli (RA) hastaların besin tüketim durumlarının, diyetsel besin ögesi alım yetersizliklerinin saptanması, bazı antropometrik ölçümlerin standartlarla
uygunluğunun değerlendirilmesi ve beslenme durumu ile fiziksel aktivite düzeyinin
biyokimyasal parametrelerle olan ilişkisinin incelenmesidir. Yaş ortalamaları
51.8±7.4 yıl olan, ilgili polikliniğe rutin kontrollerine gelen, çalışma kriterlerine uygun
71 kadın hastaya ulaşılmıştır. Genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel
aktivite durumlarına ilişkin veriler anket formu ile toplanmıştır. Bir günü hafta sonuna
gelecek şekilde birbirini takip eden üç günde "bireysel besin tüketim kaydı" ve bir
günlük "bireysel fiziksel aktivite kaydı" alınmıştır. Hastaların fonksiyonel durumları,
"Sağlık Değerlendirme Anketi (SDA)" ile belirlenmiştir. Hastaların bazı antropometrik
ölçümleri (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel çevresi, kalça çevresi, üst orta kol
çevresi) yapılmış, biyoelektrik empedans analiz değerleri ve el kavrama gücü
ölçümleri kaydedilmiştir. Biyokimyasal bulgular, hasta dosyalarından alınmıştır.
Hastaların, ortalama 10.8±7.9 yıl önce tanı aldığı, 9.9±7.7 yıldır tedavi gördüğü
saptanmıştır. En çok kullanılan destek ürünü folik asit (%39.4) ve kalsiyum-D
vitamini kompleksi (%33.8)'dir. Sağlık Değerlendirme Anketi skoru ortalaması
1.3±0.7 bulunmuştur. Bireylerin % 59.2'si günlük işlerde yardım almakta ve %57.7'si
yardımcı araç gerece ihtiyaç duymaktadır. Eklemlerde ısı artışı, sabah tutukluğu ve
nodül şikayeti olan bireylerin olmayanlara göre SDA skorlarının daha yüksek olduğu
sonucuna varılmıştır. Hastalar en çok öğle yemeğini (%40.8) atlamaktadır. Bireylerin
%9.9'u normal ağırlığa sahipken, %46.5'i hafif şişman, %36.6'sı birinci derece obez,
% 7'si ise ikinci derece obezdir. Hastaların %2.8'inin bel çevrelerinin 80 cm'nin
altında, %8.5'inin 80-88 cm arasında, %88.7'sinin 88 cm'nin üzerindedir. Bireylerin
%84.5'inin bel/kalça oranı 0.8 ve üstü değerde iken, %15.5'i 0.8'in altındadır. Vücut
ağırlığı normal olan bireylerin el kavrama güçleri hafif şişman ve obez sınıfındakilere
göre daha yüksek bulunmuştur. Eklemlerde ısı artışı olan bireylerde olmayanlara
göre el kavrama gücü daha düşük bulunmuştur (p:0.009). Hastalar karbonhidrat,
B12 vitamini, D vitamini, K vitamini, kalsiyum ve demiri gereksinmenin %67'sinin
altında almışlardır. Günlük alınan enerjinin %50.5'i karbonhidratlardan, %32.6'sı
yağlardan ve %16.9'u ise proteinlerden sağlanmaktadır. Ateşlenmenin sık
bulunduğu kişilerin ateşlenme olmayan bireylere göre yiyeceklerle daha az folik asit
aldığı gözlenmiştir (p:0.040). Eklemlerde kızarıklık (p:0.018) ve yorgunluk (p:0.016)
belirtileri bulunan hastaların çinko alımlarının bulunmayanlara göre daha yüksek
olduğu gözlenmiştir. Bireylerin diyetle antioksidan alımlarına göre; C vitamini ile
hemoglobin (p:0.014), albümin (p:0.007) seviyeleri, ß-karoten ile karaciğer fonksiyon
testleri (p:0.001;0.022), total kolesterol (0.043) ve CRP (p:0) arasında pozitif ilişki
saptanmıştır. Çinko alımı ile hemoglobin (p:0.011) ve hematokrit (p:0.007) düzeyleri,
çoklu doymamış yağ asidi alımı ve ALP değerleri (p:0.038) arasında ise negatif ilişki
bulunduğu gözlenmiştir. Çoklu doymamış yağ asidini fazla alan bireylerde
ateşlenmenin daha az olduğu (p:0.050); kansızlığı olan bireylerin olmayanlara göre
daha az oleik asit (p:0.050) aldığı sonucuna varılmıştır. Romatoid artritin
tedavisinde, semptomların azaltılması ve yaşam kalitesinin arttırılmasında hastaların
tanı sonrasında diyetisyene yönlendirilmesi, beslenme durum değerlendirmesi
yapılırken BKİ, bel ve kalça çevresi ölçümlerinin yanı sıra el kavrama gücü ve vücut
analizi yöntemlerinin kullanılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study aims to determine the food
consumption states and nutritional element deficiency in patients with RA, evaluate
the conformability of some anthropometric measurements to standards, and
examine the relation of these patients' nutrition states and physical activity levels to
biochemical parameters. The patients (n:71) who were accessed were females
between the ages 51.8±7.4. These patients had been having their routine checkups
in the related polyclinic and were appropriate for the research criteria. A
questionnaire form was used to gather general information about these patients',
their feeding habits and physical activity states. The "individual food consumption"
for three consecutive days including one weekend day and the "individual physical
activity" for one day were recorded. The patients' functional states were identified
using the "Health Assessment Questionnaire (HAQ)". Some anthropometric
measurements (i.e. body weight, stature, waist circumference, hip circumference
and mid upper arm circumference) were made and bioelectric impedance analysis
values and handgrip strength measurements were recorded. The biochemical
findings were obtained from the patients' files. It was identified that the patients were
diagnosed 10.8±7.9 years ago and had been treated for 9.9±7.7 years. Folic acid
(39.4 %) and calcium-vitamin complex were used most as supporting items. The
average score of the HAQ was 1.3±0.7. 59.2 % of the patients receive support for
their daily chores, and 57.7 % need assistive equipment. The individuals who suffer
from heat increase in joints, morning stiffness and nodules had higher HAQ scores
compared to those who do not have those problems. The patients skip lunch most
(40.8 %). 9.9 % of the patients have normal body weight while 46.5 % are slightly
fat, 36.6 % are first degree obese and 7 % are second degree obese. The patients'
waist circumferences were under 80 cm (2.8 %), between 80-88 cm (8.5%) and over
88 cm (88.7 %). 84.5 % of the patients' waist/hip rate is 0.8 and while 15.5% is
below 0.8. The handgrip strength of the patients with normal body weight was found
to be higher than those who are fat or obese. The handgrip strength of the patients
who have heat increase in joints was found to be higher than those who do not
(p:0.009). 50. 5% of the daily energy is obtained from carbohydrates, 32.6 % from
fats and 16.8 from proteins. People who run a fever frequently were found to
consume less folic acid with food than those who do not (p:0.040). It was observed
that the patients who have rashes over joints (p:0.018) and symptoms of tiredness
(p:0.016) take more zinc than those who do not. The individuals' antioxidant intake
with diet showed a positive relationship between Vitamin C and hemoglobin
(p:0.014), albumin (p:0.007) levels, between ß-carotene and liver function
tests(p:0.001;0.022), and between total cholesterol (0.043) and CRP (p:0). A
negative relationship was found between zinc intake and hemoglobin (p:0.011) as
well as hematocrit (p:0.007) levels and between polyunsaturated fatty acid intake
and ALP values (p:0.038). The results showed that the individuals who takes
polyunsaturated fatty acid a lot run a fever less frequently (p:0.050); and the
individuals who have anemia take less oleic acid than those who do not (p:0.050). It
was concluded that in the rheumatoid arthritis treatment, the patients should be
directed to a dietician in order to reduce the symptoms and increase quality of life,
and that the handgrip strength and body analysis methods should be implemented
as well as the Body Mass Index, waist and hip circumference measurements.