Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki metinlerin tür odaklı okunabilirliğinin incelenmesi
Analyzing the genre-oriented readability of the texts in the textbooks of teaching Turkish as a foreign language
Yazar: ABDULVAHAP AVŞAR
Danışman: PROF. DR. SEDAT MADEN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Metin = Text ; Okuma = Reading ; Okunabilirlik = Readability ; Yabancı dil öğrenimi = Foreign language learning

Özet:
Bu araştırmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarındaki 
metinlerin genel dağılımı, yazar tercihi, metin türü dağılımı ve tür odaklı okunabilirliğinin 
belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi 
kullanılmıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi amacıyla çeşitli düzeylere hitap eden 27 
ders kitabı araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Verilerin analizinde içerik analizine 
başvurulmuş, metinlerin tür odaklı okunabilirliğinin belirlenmesinde ise Ateşman (1997), 
Çetinkaya ve Uzun (2010) ve Bezirci ve Yılmaz (2010) tarafından geliştirilen formüllerle 
metinler analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen 27 kitaptaki 977 metnin 799'u 
komisyonlar tarafından, 143'ü Türk yazarlar ve 17'si yabancı yazarlar tarafından kaleme 
alınmıştır. Ayrıca 10 metin süreli yayınlardan, 7 metin ise internet sitelerinden alınmış, 1 metin 
ise anonimdir. Metinlerin çoğunlukla kitap komisyonlarınca yazıldığı, düzeyi belirsiz olan 
kitapların yazar çeşitliliğinin daha fazla olduğu, A1, B1, B2, C1, C2, A1-A2, B1-B2- B2-C1 ve 
bütün düzeyleri kapsayan kitaplarda bilgilendirici metinlerin sayısının daha fazla, A2, C1-C2 
ve düzeyi belirsiz kitaplarda ise hikâye edici metinlerin sayısının daha fazla olduğu sonucuna 
ulaşılmıştır. A1, A1-A2, B1-B2, C1-C2 düzeyinde türler arasındaki okunabilirlik değişmezken 
A2, B1, B2, C1, C2, B2-C1 ve Tüm düzeyleri kapsayan kitapta bilgilendirici metinler; düzeyi 
belirsiz kitaplarda ise hikâye edici metinler daha zordur. Kitap boyutunda bakıldığında ise set 
hâlinde olan kitaplarda Ateşman ve Bezirci-Yılmaz formüllerine göre Yeni Hitit seti; Bezirci
Yılmaz formülüne göre ise Metropol Yabancılar İçin Türkçe setindeki bilgilendirici metinler 
düzeylere göre zorlaşmıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the general distribution, author preference, text type 
distribution and genre-oriented readability of the texts in the textbooks used in teaching Turkish 
as a foreign language. Document analysis, one of the qualitative research methods, was used in 
the study. The sample of the study consists of 27 textbooks addressing various levels for 
teaching Turkish as a foreign language. Content analysis was used to analyse the data, and the 
texts were analysed with the formulas developed by Ateşman (1997), Çetinkaya and Uzun 
(2010) and Bezirci and Yılmaz (2010) to determine the genre-oriented readability of the texts. 
In the books examined within the scope of the research, 799 of the 977 texts were written by 
commissions, 143 by Turkish authors and 17 by foreign authors. In addition, 10 texts were 
taken from periodicals, 7 texts were taken from internet sites and 1 text was anonymous. It was 
concluded that the texts were mostly written by book commissions, author diversity was higher 
in books with uncertain levels, the number of informative texts was higher in books covering 
A1, B1, B2, C1, C2, A1-A2, B1-B2- B2-C1 and all levels, and the number of narrative texts 
was higher in A2, C1-C2 and books with uncertain levels. While inter-genre readability did not 
change at A1, A1-A2, B1-B2, C1-C2 levels, it was observed that informative texts were more 
difficult in books covering A2, B1, B2, C1, C2, B2-C1 and all levels, and narrative texts were 
more difficult in books of uncertain level. In terms of book size, informative texts in Yeni Hitit 
prepared according to Ateşman and Bezirci-Yılmaz formulas and Metropol Turkish for 
Foreigners prepared according to Bezirci-Yılmaz formula became more difficult according to 
the levels.