Kamu okullarında görev yapan okul müdürlerinin takdir yetkisi davranışlarının incelenmesi
Investigation of discretionary behaviors of school principals working in public schools
Yazar: YASİN KEKLİK
Danışman: PROF. DR. ŞÖHEYDA GÖKTÜRK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Devlet okulları = State schools ; Etik = Ethics ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Gevşek yapılı sistemler = Loosely coupled systems ; Kamu bürokrasisi = Public bureaucracy ; Okul yöneticileri = School administrators ; Takdir yetkisi = Discretionary power

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin takdir yetkilerini uygulamaya nasıl yansıttıklarını ve bu yetkiyi kullanarak verdikleri kararların merkezi siyasaları ve hedef kitleyi etkileme alanlarını ortaya çıkarmaktır. 
Nitel araştırma yaklaşımı ile yürütülen bu araştırmada kolektif durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırma, maksimum çeşitlilik, kartopu ve kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemleri ile Şanlıurfa ilinde bulunan ve farklı özelliklere sahip okul müdürleri arasından seçilmiş yirmi katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırmada veriler, görüşme tekniği ve katılımcı gözlem tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda beş adet temaya ulaşılmıştır: (1) takdir yetkisine yönelik görüşler, (2) sokaktaki bürokratlar olarak okul müdürlerinin takdir yetkileri, (3) takdir yetkisine bağlı ikilemler, (4) takdir yetkisine bağlı baskılar ve baş etme stratejileri/mekanizmaları, (5) siyasa yapıcılardan beklentiler ve öneriler.
Araştırmanın sonucunda okul müdürlerinin takdir yetkisi davranışlarının kişilerin takdir yetkisine yönelik bireysel algılarına göre farklılık gösterdiği anlaşılmıştır. Takdir yetkisinin kişilerin kendi değer, inanç ve varsayımlarına göre şekillenmesinin keyfi kullanımlara ya da suistimallere yol açabileceği görülmüştür. Araştırma sonucunda bu gibi durumların önlenmesi adına profesyonel etik kavramının uygulamadaki önemi ortaya çıkarılmıştır. Okul müdürlerinin belirlenen siyasaları uygulamaya koymayarak, kısmen uygulamaya koyarak, bazen de farklı yorumla yeni bir formda uygulamaya koyarak siyasa uygulayıcısından çok siyasa yapıcı rolünü üstlenmekte oldukları görülmüştür. Bu durum siyasaların yukarıda yasa yapıcılar tarafından yazılsa da aşağıda okul müdürleri tarafından şekillendirildiğini ya da oluşturulduğunu göstermektedir. Ayrıca siyasaların yorumlanmasında etkin bir role sahip olan okul müdürlerinin yetkinliğinin ve liyakatinin önemi ile  gevşek bağlı  sistemler olarak kabul edilen okullara atanacak bu kişilerin seçimindeki kriterlerin bilinçli bir şekilde koyulmasının gerekliliği ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
The purpose of this research is to reveal how school principals reflect their discretionary power in practice and the areas where the decisions they make using this authority affect central policies and the target audience.
In this research, which was conducted with a qualitative research approach, the collective case study design was used. The research was conducted with 20 participants selected from among the school principals with different characteristics in the province of Şanlıurfa, using maximum diversity, snowball and easily accessible sampling methods. The data in the study were obtained by using the interview technique and participant observation. The obtained data were subjected to content analysis. As a result of the analysis, five themes were reached: 1) opinions about discretion, 2) the discretionary powers of school principals as street level bureaucrats, 3) the dilemmas associated with the use of discretion 4) strategies/mechanisms for coping with pressures depending on use of discretionary power, 5) expectations from policy makers and suggestions.
As a result of the research, it was understood that the discretionary behaviors of the school principals differ according to the individual perceptions of the individuals towards the discretion. It has been seen that shaping the discretionary power according to people's own values, beliefs and assumptions can lead to arbitrary uses or abuses. As a result of the research, the importance of the concept of professional ethics in practice has been revealed in order to prevent such situations. It has been observed that school principals assume the role of policy maker rather than policy implementer by not putting the determined policies into practice, partially putting them into practice, and sometimes putting them into practice in a new form with a different interpretation. This situation shows that although the policies are written by the lawmakers above, they are shaped or created by the school principals below. In addition, the importance of the competence and merit of school principals, who have an active role in the interpretation of policies, and the necessity of consciously setting the criteria for the selection of these people to be appointed to schools that are accepted as loosely connected systems have been revealed