Hücvîrî'nin Keşf'ûl-Mahcûb eseri bağlamında tasavvuf anlayışı
The understanding of Sufism in the context of the Discovery of the Ahvari al-Maqjub work
Yazar: HAMZA CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. ADEM ÇATAK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Hücvîrî, 11. yüzyılda yaşamış bir mutasavvıftır. Eserinde kendi yaşadığı dönemi vurgulamıştır. Muhaddis, din adamı ve kısmen de şair kimliği ile öne çıkan mutasavvıf kendinden önceki dönemden elde ettiği birikimi kendinden sonrakilere aktaran biri olarak kabul edilir. 
Hücvîrî'nin, günümüze ulaşan tek eseriKeşfü'l-Mahcûb'tur. Bu eserin çoğunlukla tasavvufî meseleleri ortaya koyan bir niteliği vardır. Biz bu çalışmamızda 11. asırda yaşamış Hücvîrî'yi ve onun eseri olan Keşfü'l-Mahcûb'ubütün yönleriyle ele aldık.
Hücvîrî'yi, 11. yüzyıl klasik döneminin bir mutasavvıfı olarak görmek daha doğru olacaktır. Onun sûfî kimliğini Kuşeyrî veSühreverdî seviyesinde görmek yanlış olmasa gerektir. Ayrıca muhaddis kimliği ve şairlik yönü de  güçlü bir mutasavvıftır.
Hücvîrî eserinde tasavvufun tahalluk ve tahakkuk kavramlarına genişçe yer vermiştir. O, klasik dönem tasavvufunun temel terimleri olan "tevbe, fakr, muhabbet, rıza, kabz ve bast, fenâ ve bekâ, sekr ve sahv, gaybet ve huzur, cem' ve fark" gibi kavramları detaylı bir şekilde ele almış ve bir mutasavvıf olarak kendi hayatına uygulamaya çalışmıştır
Hücvîrî, eserini giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşturmuştur. Biz bu çalışmamızda, tasavvufun bütün konularına değinen yazarın, başta kendi eseri olmak üzere onun hakkında yazılmış eserlerden de yararlanma yoluna gittik. 
Tezin birinci bölümünde Hücvîrî'nin hayatı ve eserini konu ettik. Tezin ikinci bölümünde ise Hücvîrî'nin genel tasavvuf anlayışını, tasavvufî kavramlar üzerinden yola çıkarak açıklama yoluna gittik. Mutasavvıf, eserinden hareketle tasavvufî kavramlara bakışını ve bu kavramlara yüklediği manaları ele alıp günümüzdeki anlam arayışına nasıl bir karşılık gelebileceğini ortaya koymaya çalıştık. 

Anahtar Kelimeler: Hücvîrî, Keşfü'l-Mahcûb, mutasavvıf, sûfî, tasavvuf anlayışı.

Abstract:
Hücvîrî is a mysticwholived in the 11th century. In his work, he emphasizedtheperiod in which he lived. TheMystic, whostandsoutwith his identity as a muhaddis, a cleric, andpartly a poet, is regarded as someonewhotransferstheknowledge he gainedfromthepreviousperiodtothenext. 
Theonlywork of Hücvîrî that has survivedtothepresentday is Keşfü'l-Mahcûb. Thisworkmostly has a qualitythatrevealsmysticalissues. In thisstudy, wehavediscussed Hücvîrî, wholived in the 11th century, and his work, Keşfü'l-Mahcûb, in allitsaspects.
Itwould be moreaccuratetosee Hücvîrî as a mystic of the 11th-century classicalperiod.  Itshould not be wrongtosee his Sufiidentity at thelevel of KuseyriandSuhrawardi.He is also a strongMysticwith his muhaddis identityandpoeticaspect.
Hücvîrî gavewidecoveragetotheconcepts of tahallukand tahakkuk in Sufism in his work.He dealtwiththebasicterms of classicalperiodSufism, such as "repentance, fakr, conversation, consent, kabzandbast, fenâ-beka, sekrandsahv, occultationandpeace, cem anddifference," in detailandstarted his own life as a mystic, tryingtoimplementthem.
Hücvîrî composed his workfrom an introduction, twochaptersand a conclusion. In thisstudy, wehavetriedtobenefitfromtheworkswrittenabouthim, especially his ownwork, bytheauthor, whotouches on allthesubjects of Sufism.
In thefirstpart of thethesis, wetalkedaboutHücvîrî's life andwork.Inthesecondpart of thethesis, wehavetriedtoexplainHücvîrî's general understanding of Sufism, based on mysticalconcepts. Based on his work, wetriedtoreveal how theMysticcouldcorrespondtotoday'ssearchformeaningbyaddressing his view of suficonceptsandthemeanings he attributedtotheseconcepts.

KeyWords: Hücvîrî, Keşfü'l-Mahcub, Mystic, Sufi, Sufiunderstanding.