Fehîm-i Kadîm Dîvânı'nda kozmolojik unsurlar üzerine bir inceleme
A study on cosmological elements in The Divan of Fehîm-i̇ Kadîm
Yazar: ZEKİYE ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. FETTAH KUZU
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
ÖZET

FEHÎM-İ KADÎM DÎVÂNI'NDA KOZMOLOJİK UNSURLAR 
ÜZERİNE BİR İNCELEME
ÖZTÜRK, Zekiye
Yüksek Lisans Tezi
Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Fettah KUZU
Eylül 2024, 182 Sayfa
	
Çalışma, 17. yüzyıl klasik Türk edebiyatının önemli temsilcilerinden olan Fehîm-i Kadîm'in Dîvânı'nda yer alan kozmik unsurların tespit ve tahlilini içermektedir. Bu çalışmaya, Fehîm-i Kadîm'in hayatı, sanatı, edebî kişiliği ve eserlerinin açıklanması ile başlanmıştır. Aynı yüzyılda cereyan eden Sebk-i Hindî'nin öne çıkan şairlerinden olan Fehîm-i Kadîm'in soyut tasavvurları, ince muhayyilesi, insan mantığının sınırını zorlayan, girift, güçlü ve derin hayalleri kozmik beyitler bağlamında tahlil edilmeye çalışılmıştır. Fehîm-i Kadîm'de kozmik unsurların çok zengin bir şekilde kullanıldığı görülmüştür. Özellikle divanın kaside bölümünde astronomik unsurlara çokça yer verilmiş ve bu unsurlar teşbih, teşhis, mübalağa ve mecaz sanatlarıyla yoğun biçimde işlenmiştir. Çalışmanın amacı, Fehîm-i Kadîm Dîvânı'nı Sebk-i Hindî bağlamında  kozmik unsurların işlenişi yönüyle ele almak, bu alanda yapılacak çalışmalara katkı sunmaktır. Çalışma, giriş ve iki bölüm hâlinde hazırlanmıştır. Giriş bölümünde Fehîm-i Kadîm'in hayatı, sanatı, edebî kişiliği ve eserleri detaylı bir şekilde verilmiş, ardından kozmolojinin tanımı kısaca yapılmıştır. Birinci bölümde kozmik unsur olan gökyüzü (felek), yıldızlar, seyyâre (gezegen)ler, burçlar incelenmiştir. İkinci bölümde ise ışık, karanlık, gölge, berk, yağmur, bulut, şebnem, Güneş tutulması, Ay tutulması vb. hadiseler konu edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Fehîm-i Kadîm, Dîvân, Klasik Türk Edebiyatı, Kozmolojik Unsurlar, Sebk-i Hindî

Abstract:
ABSTRACT

A STUDY ON COSMOLOGICAL ELEMENTS IN
THE DIVAN OF FEHÎM-İ KADÎM
ÖZTÜRK, Zekiye
Master's Thesis
Department of Turkish Language and Literature
Thesis Advisor: Assoc. Prof. Fettah KUZU
September 2024, 182 Page

The aforementioned question involves the identification analysis of the cosmic elements in the Dîvân of Fehîm-i Kadîm, one of the  important representatives of the 17th century classical Turkish literature. This study started with the explanation of Fehîm-i Kadîm's life, art, literary personality and works. The abstract imaginations, subtle imagination, intricate, powerful and deep dreams of Fehîm, one of the prominent poets of the Sebk-i Hindî movement that took place in the same century were tried to be analyzed in the context of cosmic couplets. It has been seen that cosmic elements are used very affluently in Fehîm. Particularly in the odesection of the diva, astronomical elements were given a lot of space and the seelements were intensively processed with thearts of simile, diagnosis, exaggeration and metaphor. The objective of our study is to examine the independent Fehîm-i Kadîm's Dîvân in terms of thetreatment of cosmic elements in the context of the Sebk-i Hindî movement to contribute to the studies to be carried out in this field. The study was prepared in an introduction and two parts. In the introduction, the definition of cosmology is briefly given and Fehîm-i Kadîm's life, art, literary personality andworks in detail. In the first part, the cosmic elements of the sky, stars, planets and zodiac signs were examined. In the second part, light, darkness, shadow, bark, rain, cloud, dew, solar eclipse, lunar eclipse, etc. events were mentioned.
Key Words: Fehîm-i Kadîm, Dîvân, Classical Turkish Literature, Cosmological Elements, Sebk-i Hindî