Miyeloproliferatif hastalıklarda JAK2V617F gen mutasyon sıklığı ve tromboz ile ilişkisi
The frequency of JAK2V617F gene mutation in miyeloproliferative disease and its relationship with thrombosis
Yazar: MELİKE KALFA
Danışman: DOÇ. DR. REYHAN DİZ KÜÇÜKKAYA
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Hematoloji = Hematology

Özet:
Kronik Miyeloid Lösemi (KML) dışı miyeloproliferatif hastalıklar olarak bilinen polisitemia vera (PV), esansiyel trombositemi (ET) ve idiyopatik miyelofibroziste (İMF) temel özellikler; kemik iliği hipersellüleritesi, tromboza ve hemorajiye meyil ve uzun dönemde lösemik transformasyon riskidir. 2005 yılında yapılan çalışmalarda KML dışı miyeloproliferatif hastalıkların çoğunda Janus kinaz (JAK2) geninde edinilmiş noktasal mutasyon (617. kodonda fenilalanin-valin yer değiştirmesi ,V617F) olduğu gösterilmiştir. Bu mutasyon sonucunda JAK-STAT, PI3K, AKT (protein kinaz B) yolları ve mitojen aktive protein kinaz (MAPK), sitokinden bağımsız olarak aktive olur. Duyarlı yöntemler ile PV'lı hastaların %90-95'inde, ET'li hastaların %50-60'ında ve İMF'li hastaların %40-50'sinde JAK2 mutasyonu pozitif olarak saptanmıştır. Bu çalışmada 1980-2008 yılları arasında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi (İÜİTF) Hematoloji Polikliniği'nde Kronik Miyeloid Lösemi (KML) dışı miyeloproliferatif hastalık tanısı ile izlenen hastalarda JAK2 V617F mutasyon sıklığı ve tromboz ile ilişkisi incelenmiştir.Hematoloji Polikliniği'nde WHO kriterlerine göre PV (37 hasta), ET (53 hasta) ve İMF (10 hasta) tanısı ile izlenmekte olan 100 hastadan bilgilendirilmiş onay alınmıştır. Hastaların 43'ü erkek, 57'si kadındır, yaş ortalaması 51,44±14,15 (20-70) bulunmuştur. Hastaların venöz kan örneğinden genomik DNA elde edilip, FRET yöntemine dayalı LightCycler ile ?Çözülme Eğrisi Analizi? yapılarak genotipleme yapılmıştır. Hastalarda tromboz öyküsü araştırılmış ve veriler SPSS 11.0 ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel değerlendirmede Ki-kare testi, Kruskal-Wallis testi ve Mann-Whitney testi kullanılmıştır.Hastalarda JAK2 V617F mutasyon pozitifliği tarandığında; tüm hastaların %66'sında (66/100) JAK2 V617F mutasyonu pozitif saptandı. JAK2 V617F mutasyon sıklığının, istatiksel olarak cinsiyet farkı göstermediği belirlendi (p: 0,791). Hastalıklar tek tek ele alındığında; ET'de JAK2 V617F mutasyon pozitifliğinin %57,4 (29/53), PV'da %83,8 (31/37), İMF'de %60 (6/10) olduğu ve istatistiksel olarak PV'da JAK2 V617F mutasyon sıklığının, ET ve İMF'ye göre anlamlı olarak yüksek olduğu görüldü (p:0,015).JAK2 V617F mutasyonu olan ve olmayan hastalar yaş, cinsiyet, lökosit, hemoglobin, hematokrit ve trombosit değerlerine göre karşılaştırıldığında; JAK2 V617F mutasyonu olanlarda, olmayanlara göre anlamlı olarak yüksek lökosit (p<0,0001), hemoglobin (p:0,003) ve hematokrit (p:0,002) değerleri saptandı.Hastalıklar tek tek değerlendirildiğinde; ET'de JAK2 V617F mutasyonu olanlarda olmayanlara göre anlamlı olarak yüksek lökosit (p:0,010) ve hematokrit (p:0,016) değerleri olduğu, PV'da anlamlı olarak yüksek lökosit (p:0,043) ve trombosit (p:0,004) değerleri olduğu görüldü. İMF'de JAK2 V617F mutasyonu olanlarda olmayanlara göre yaş, cinsiyet, lökosit, hemoglobin, hematokrit ve trombosit değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı.Araştırma sonucunda toplam 22 hastada (%22) tromboz öyküsü saptandı. Hastalıklar tek tek değerlendirildiğinde; ET'de tromboz sıklığı %18.9 (10/53), PV'da %27 (10/37), İMF'de %20 (2/10) idi. Trombozu olan tüm hastaların %81,8'inde JAK2 V617F mutasyonu pozitif idi (18/22). ET ve PV'da trombozu olan hastaların %80'inde JAK2 V617F mutasyonu pozitif (8/10), İMF'de trombozu olan hastaların tamamında JAK2 V617F mutasyonu pozitif saptandı (2/2). Klinik olarak JAK2 V617F pozitifliğinin tromboz gelişimi ile anlamlı ilişkisi olduğu düşünüldü ve bu amaçla JAK2 V617F mutasyonu pozitif olan ve trombozu olan hastalar ile JAK2 V617F mutasyonu negatif olan ve trombozu olan hastalar karşılaştırıldı. Sonuçta istatiksel olarak JAK2 V617F pozitifliğinin tromboz gelişimi üzerine etkisi gösterilemedi (p: 0,076).PV'lı hasta grubunda hem trombozu olan, hem de trombozu olmayan hastalarda yüksek JAK2 V617F mutasyon pozitifliği görüldü (%80, %85,18). PV'lı hasta grubu çıkarılıp, ET ve İMF'li hastalar birlikte değerlendirildiğinde (63 hasta), JAK2 V617F mutasyonunun tromboz gelişimi üzerine istatiksel olarak anlamlı etki ettiği gösterildi (p: 0,031).Sonuç olarak bu çalışma ile KML dışı miyeloproliferatif hastalıklarda, özellikle de PV'da JAK2 V617F pozitifliğinin oldukça sık olduğu görüldü. JAK2 V617F mutasyonunun yüksek hematokrit ve lökosit değerleri ile ilişkili olduğu saptandı. PV'lı hastalarda JAK2 V617F mutasyonunun çok yüksek oranda görülmesi nedeniyle tromboz üzerine etkisi net olarak gösterilemedi. Ancak ET ve İMF grubu birlikte değerlendirildiğinde JAK2 V617F mutasyonunun tromboz riskini artırdığı görüldü. Bu bulgular yüksek hematokrit ve lökosit değerleri olan JAK2 V617F mutasyonlu ET hastalarında tromboz riskinin artacağını işaret etmektedir. JAK2 V617F mutasyonu hem tanısal hem de prognostik açıdan çok önemli bir parametredir ve miyeloproliferatif hastalık düşünülen her olguda JAK2 V617F mutasyonu değerlendirilmelidir.

Abstract:
The cardinal features of polycythemia vera (PV), essential thrombocythemia (ET) and idiopathic myelofibrosis (IMF), which are collectively known as myeloproliferative diseases other than chronic myeloid leukemia (CML), are bone marrow hypercellularity, thrombotic and hemorrhagic diathesis and risk for leukemic transformation in long-term. Many studies performed in 2005 showed that many of myeloproliferative diseases other than CML have an acquired point mutation (substitution of phenylalanine-valine at 617th codone, V617F) in Janus kinase (JAK2) gene. As a result of this mutation, JAK-STAT, PI3K, AKT (protein kinase B) and mitogen active protein kinase (MAPK) pathways become actived independently from cytokines. By sensitive methods, JAK2 mutation was found to be positive in 90-95% of PV patients, 50-60% of ET patients and 40-50% of IMF patients. In this study, frequency of JAK2 V617F mutation and its association with thrombosis are investigated in patients with myeloproliferative diseases other than chronic myeloid leukemia (CML), who have been followed up in out-patients?clinic of Hematology at Istanbul Faculty of Medicine between the years of 1980 and 2008.Informed concents of 100 patients followed up in out-patients?clinic of Hematology with the diagnoses of PV (37 patients), ET (53 patients) and IMF (10 patients) according to WHO criteria were taken. Forty-three of these patients were males, 57 of them were females and mean age was 51,44 ± 14,15 years (20-70). Genomic DNA was obtained from venous blood samples of the patients and genotyping was made by applying `Melting Curve Analysis? with LightCycler based on FRET method. Thrombosis history was questioned in patients and datas were evaluated with SPSS 11.0. Chi-square test, Kruskal-Wallis test and Mann-Whitney test were used for statistical analysis.When the presence of JAK2 V617F mutation was screened, JAK2 V617F mutation was found to be positive in 66% of all patients (66/100). Frequency of JAK2 V617F mutation was not statistically different between males and females (p: 0,791). When the diseases were considered seperately, JAK2 V617F positivity was found in 57.4% of ET patients (29/53), 83.8% of PV patients (31/37) and 60% of IMF patients (6/10). Frequency of JAK2 V617F mutation was significantly higher in PV than that in ET or IMF (p:0,015).When the patients with or without JAK2 V617F mutation were compared according to their age, sexuality, leukocyte, hemoglobin, hematocrit and platelet values; it was obtained that leukocyte (p<0.0001), hemoglobin (p: 0.003) and hematocrit values were significiantly higher in patients carrying JAK2 V617F mutation than those in patients not carrying same mutation (p: 0.002).When the diseases were considered seperately; ET patients carrying JAK2 V617F mutation had significiantly higher leukocyte (p: 0.010) and hematocrit values than those not carrying JAK2 V617F mutation (p: 0.016), while PV patients had significiantly higher leukocyte (p: 0.043) and platelet values (p: 0.004). In IMF, there was no statistically significant difference in age, sexuality, leukocyte, hemoglobin, hematocrit and platelet values between the patients carrying JAK2 V617F mutation and those not carrying .As a result of analysis, thrombosis history was found in 22 patients (22). When the diseases were evaluated seperately; frequency of thrombosis was 18.9% (10 patients), 27% (10 patients) and 20 % (2 patients) in ET, PV and IMF, respectively. JAK2 V617F mutation was positive in 81.8% of all patients with thrombosis (18/22). JAK2 V617F mutation was positive in 80% of ET and PV patients with thrombosis (8/10) and in all of IMF patients with thrombosis (2/2). It was thought that there could be a significant relationship between JAK2 V617F mutation positivity and thrombosis formation. For this reason, the patients who carried JAK2 V617F mutation and had thrombosis were compared with the patients who did not carry JAK2 V617F mutation and had thrombosis. But we could not show the effect of JAK2 V617F positivity on thrombosis formation statistically (p: 0.076).In PV patients, both the patients who had thrombosis and those who did not have thrombosis had high JAK2 V617F mutation positivity (80%, 85%,18). When PV patients were excluded and EV and IMF patients were evaluated together (63 patients); it was shown that JAK2 V617F mutation positivity was significantly associated with thrombosis formation (p: 0.031).In conclusion; in this study it is shown that JAK2 V617F positivity is frequent in myeloproliferative diseases other than chronic myelogenous leukemia (CML), especially in PV. JAK2 V617F mutation positivity is associated with high hematocrit and leukocyte values. Because of increased JAK2 V617F mutation frequency in PV patients, it is hard to show the association between JAK2 V617F mutation and thrombosis formation in PV patients. But when ET and IMF patients were evaluated together; it was shown that JAK2 V617F mutation positivity was associated with thrombosis formation. These findings show that, ET patients who carry JAK2 V617F mutation and who have high hematocrit and leukocyte values have increased thrombosis formation risk. JAK2 V617F mutation is a very important parameter in diagnostic and prognostic evaluation. Thus, every patient suspected of having a myeloproliferative disease should be screened for JAK2 V617F mutation.