Kayıt dışı ekonomi ve Türkiye uygulaması (1990-2005)
Unrecorded economy and Turkey case (1990-2005)
Yazar: MURAT KARASU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SAATÇİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Kaçakçılık = Smuggling ; Refah ekonomisi = Welfare economy ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Vergi kaçakçılığı = Tax evasion ; Vergi yükü = Tax burden ; Vergiler = Taxes

Özet:
Türkiye ekonomisinin en önemli yapısal sorunlarından biri olan kamu maliyesi alanında vergi ve harcama reformlarının yapılamaması, 1990'ların başından başlayarak kamu açıklarının yeniden yükselmesine neden olmuş ve makroekonomik dengeleri bozmuştur. Makroekonomik istikrarsızlık ortamı, firma ve bireyleri kısa vadeli kararlar almaya yönlendirerek ekonomide kaynak ve gelir dağılımını bozmuş ve ekonominin üretken kapasitesinin gelişmesini engellemiştir. Diğer yandan, ekonomik dengelerin zayıf olduğu bir ortamda sermaye hareketlerinin kontrolsüz bir biçimde serbest bırakılması, ekonomide kırılganlıkları artırmış ve Türkiye ekonomisini bugün de içinde olduğumuz kısa vadeli sermaye hareketlerinin belirleyiciliğinde oluşan reel faiz ve düşük kur döngüsüne sokmuştur.İlk olarak küreselleşme evresi 1980-1983 dönüşümü ile başlamış, 1989-1990'da da tamamlayan Türkiye ekonomisinde öncelikle mal piyasaları dış pazara açılmış ve ticaret kotaları altındaki ithalat politikası serbestleştirilmiştir. Döviz kuru yüksek bir devalüasyonla esnekleştirilmiş ve teşviklerle sanayi ihracata yönlendirilmeye çalışılmıştır. 1990'lı yıllardan sonra ülke ekonomisi tamamen dışarı açık konuma gelmiştir. Özellikle 1990 yılından sonra kayıt dışı ekonominin hacmi hızla büyümeye başlamıştır. 1995 yılında kayıt dışı ekonominin resmi ekonomiye oranı %31 gibi yüksek bir düzeye ulaşmıştır. 1998'te %29, 1999'da ise %26 olarak gerçekleşmiştir. 2000 yılı itibariyle Türkiye'de kayıt dışı ekonominin hacmi 38 katrilyon iken, resmi ekonomiye olan oranı da %24,7 olarak hesaplanmıştır. Her ne kadar Türkiye ekonomisi için yapılan bu kayıt dışı ekonomi hesaplamaları, sınırlı bir tahmin sağlasa da, bu büyüklüğün oldukça geniş bir alanı kapsadığını ve artarak önemli bir boyuta ulaştığını göstermektedir. Sonuç olarak 1990-2005 döneminde kayıt dışı ekonominin pozitif faydalarına rağmen, ekonomik ve sosyal yapı üzerinde yaratacağı tahribatlar göz önünde bulundurulduğunda, kayıt dışı faaliyetlerin kayıt altına alınması ve bu büyüklüğün azaltılması Türkiye ekonomisi açısından da son derece önem kazanmıştır.Anahtar Kelimeler: Kayıt Dışı Ekonomi, Vergi Yükü, Refah Kaybı, Kaynak Dağılımının Bozulması

Abstract:
One of the most important structural troubles that can not be done about tax and expenditure reforms in the field of public finance in Turkey?s economy has led to is public deficits and unbalanced the macro economics since the very early days of 1990s. The instability environment of macroeconomic has violated the resource and income distribution and it blocked the development of productive capacity of economy via ledding the firms and individuals to make them short-term decisions. Furthermore, setting free motion of wealth movement in a week balanced economy has increased the sadness in the economy and put the real interest and low exchange rate by occurring short-terms movement in today?s Turkey?s economy.First of all, the globalization started the conversion from 1980 to 1983 and the completed goods opened their doors to foreign markets, and the import politics under the trade quotes were setted free in 1989 and 1990. The exchange rate has been flexibled with a high rate devaluation and there has been great efforts about industry so as to direct it to import. After 1990s, the country?s economy opened his doors to foreign policy completely. The volume of unregistered economy began to grow rapidly, especially after the year of 1990, the informal economy rate reached such a high level as 31%. It was 29% in 1998 and it was 26% in 1999. The volume of unregistered economy in Turkey was 38 quadrillion in 2000 while economy rate was calculated as 24.7%.Although there have been some limited guesses about these calculations of the informal version in Turkey?s economy, it shows that this greatness coves a wide area and reaches an important size increasingly.As a result, from 1990 to 2005 during the informal economy, the positive benefits, despite the economic and social structures on will create havoc and keep in mind, the informal activities are recorded and the size reduction of Turkeys economy in terms of highly become important.Key Words: Unrecorded Economy, Tax Burden, Welfare Loss, Deformation of Resource Allocation