Wilson hastalığı tanısı ile takip edilen hastaların retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of patients followed with Wilson's disease diagnosis
Yazar: ZEYNEP NUR KÜÇÜKAKÇALI ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. TANER ÖZGÜR
Bursa Uludağ Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Wilson Hastalığı, ATP7B genindeki mutasyonlardan kaynaklanan, otozomal resesif kalıtım gösteren bir hastalıktır. Karaciğer, beyin, böbrek, göz gibi çeşitli doku ve organlarda bakır birikimi olmasıyla klinik bulguları ortaya çıkmaktadır. Küçük yaşlarda hepatik tutulumla prezente olurken adölesan dönem ve sonrasında nörolojik tutulum daha sık görülmektedir. Hastalığın tanısını koymada serum seruloplazmin düzeyi, 24 saatlik idrarda bakır atılımı, karaciğer kuru bakır ağırlığı, genetik analiz ve gözde Kayser-Fleischer halkası varlığı önemlidir. Wilson hastalığı, tedavisi hayat boyu devam eden bir süreçtir. Tedavinin amacı birikmiş olan bakırın atılması, yeniden bakırın birikmesinin önlenmesidir. 

Bu çalışmada Bursa Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalında 2004-2020 yılları arasında Wilson hastalığı tanısı almış 20 hastanın dosyaları retrospektif olarak incelendi. 

Hastaların 10'u (%50) başvuru anında asemptomatik olup transaminaz yüksekliği ile başvuran hastalardı. En sık görülen başvuru semptomları; karın ağrısı (n:5, %25), batın distansiyonu (n:3, %15), nörolojik semptomlar (n:2, %10), sarılıktı (n:2, %10). Bir hasta hariç tüm hastalar hepatik formda prezente olmuştu. On dört hastanın (%70) başvuru sırasında fizik muayenesi normal olarak değerlendirildi. En sık rastlanan muayene bulguları; hepatomegali (n:5, %83,3), splenomegali (n:4, %66,6) ve asitti (n:2, %33,3). Yirmi hastanın 19'unda (%95) AST yüksekliği, 18'inde (%90) ALT yüksekliği, 17'sinde (%85) GGT yüksekliği mevcuttu. On sekiz hastada (%90) serum seruloplazmin düzeyi düşük bulundu. Yirmi dört saatlik idrarda bakır atılımı 15 hastada (%75), karaciğer kuru bakır ağırlığı, hastaların 8'inde (%42,1) yüksek bulundu. Yirmi dört saatlik idrarda bakır atılımı ve karaciğer kuru bakır ağırlığı normal olan hastaların, tanıda kullanılan diğer klinik semptom, bulgu ve laboratuvar parametreleri değerlendirildi. Bu hastalar, Wilson Hastalığı Leipzig skorlama sistemine göre 4 ve üzerinde puan almaları nedeniyle Wilson hastalığı tanısı aldı. Hastaların sadece 4'ünde (%20) Kayser Fleischer halkası mevcuttu.

Hastaların hepsine şelatör ve çinkodan oluşan kombine tedavi başlanmıştı. Hastalara bakırdan fakir diyet önerilmişti. Yirmi hastanın 19'una (%95) D-penisilamin tedavisi başlanırken, nörolojik tutulumu olan 1 hastaya trientin tedavisi başlanmıştı. Tedavi başlanan hastaların tanı anındaki AST, ALT, GGT değerleri ile son vizitteki değerleri arasında anlamlı fark saptandı.

Akraba evliliği sıklığı yüksek olan ülkemizde de transaminaz yüksekliği ile başvuran hastaların ayırıcı tanısından Wilson hastalığı düşünülmelidir. Erken tanı ve uygun tedavi ile mortalite ve morbidite önemli oranda azaldığı için tanı alan hastalarda aile taraması yapılmalı ve tedaviye uyum yakından izlenmelidir.

Anahtar kelimeler: ATP7B, Çocuklarda Wilson hastalığı, transaminaz yüksekliği, Kayser Fleischer halkası

Abstract:
Wilson's Disease is a disease caused by mutations in the ATP7B gene, exhibiting autosomal recessive inheritance. Clinical symptoms arise due to the accumulation of copper in various tissues and organs such as liver, brain, kidneys, and eyes. While it presents with hepatic involvement at a young age, neurological symptoms are more commonly observed during adolescence and later stages. Diagnosis of the disease relies on serum ceruloplasmin levels, 24-hour urinary copper excretion, hepatic copper content, genetic analysis, and the presence of Kayser-Fleischer rings in the eyes. Wilson's Disease requires lifelong treatment, aiming to remove accumulated copper and prevent its re-accumulation.

This study retrospectively examined the medical records of 20 patients diagnosed with Wilson's Disease between 2004 and 2020 in the Pediatric Gastroenterology Department of Bursa Uludağ University Faculty of Medicine Hospital.

Among the patients, 10 (50%) were asymptomatic at presentation but showed elevated transaminase levels. The most common presenting symptoms were abdominal pain (n: 5, 25%), abdominal distention (n: 3, 15%), neurological symptoms (n: 2, 10%), and jaundice (n: 2, 10%). Except for one patient, all patients presented with a hepatic form. Physical examination at presentation was normal in 14 patients (70%). The most common examination findings were hepatomegaly (n:5, 83,3%), splenomegaly (n:4, 66,6%)  and ascites (n:2, %33,3). Of the 20 patients, 19 (95%) had elevated AST levels, 18 (90%) had elevated ALT levels, and 17 (85%) had elevated GGT levels. Low serum ceruloplasmin levels were found in 18 patients (90%). 24-hour urinary copper excretion was elevated in 15 patients (75%), and hepatic copper content was high in 8 patients (42.1%).

The clinical symptoms, findings, and laboratory parameters used in diagnosis were evaluated for patients with normal copper excretion in a 24-hour urine sample and normal hepatic copper content. These patients were diagnosed with Wilson's Disease based on the Leipzig Scoring System, as they scored 4 or higher. Kayser Fleischer rings were present in only 4% of patients (20%).

Combined treatment involving chelators and zinc, as well as a low-copper diet, was initiated for all patients. D-penicillamine treatment was started for 19 out of 20 patients (95%), while 1 patient with neurological involvement received trientine treatment. Significant differences were observed between the AST, ALT, and GGT values at the time of diagnosis and at the last visit for patients who underwent treatment.

In a country where cousin marriage is common, differential diagnosis of Wilson's disease should be considered for patients presenting with elevated transaminases. Since early diagnosis and appropriate treatment significantly reduce mortality and morbidity, family screening should be conducted for diagnosed patients, and adherence to treatment should be closely monitored.

Keywords: ATP7B, Wilson's Disease in children, elevated transaminase levels, Kayser Fleischer ring