Kültür endüstrisi ve bağımsız sinema: Nuri Bilge Ceylan sineması örneği
Cultural industry and independent cinema: Nuri Bilge Ceylancinema example
Yazar: DERYA DAĞDELEN TANIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANDAŞ CAN
Sinop Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bağımsız sinema = Independent cinema ; Ceylan, Nuri Bilge = Ceylan, Nuri Bilge ; Kültür = Culture ; Kültür endüstrisi = Cultural industry ; Sinema = Cinema ; Sinema sektörü = Cinema sector

Özet:
Birçok sosyal teorisyen tarafından kültür endüstrisinin ve dolayısıyla sinema filmlerinin, tüketim 
toplumu üzerinde etkisi olduğu iddia edilmektedir. Bu kapsamda bir Frankfurt Okulu temsilci 
olan Theodor Adorno'nun (1903-1969), kültür endüstrisi ve popüler kültür üzerine olan 
düşüncelerinin kayda değer olduğu ifade edilmelidir. Adorno'nun düşüncelerini şekillendirmesi 
ve ortaya koymasında önemli katkıları olduğu görülen Max Horkheimer'la (1895-1973) birlikte 
yürüttüğü kültür endüstrisi kavramsallaştırmasına yönelik çalışmalarında, ticari kâr amacıyla 
hareket eden kültür endüstrisi kıskacındaki sinema filmlerinin akıl dışı bir gösteriye büründüğünü 
savunmaktadırlar. Her ne kadar çağımız kültür endüstrisinin bu boyutunu oldukça özlü bir 
biçimde ortaya koymuş olsa da Adorno'nun kültür endüstrisine ilişkin yaklaşımının birtakım 
üretim biçimlerini göz ardı ettiği ifade edilebilir. Daha açık bir ifadeyle, kültürel üretim alanının 
salt egemen özneler ve/veya sistemler tarafından belirlendiğini ifade etmek, kültürel üretimin 
diyalektik boyutunun anlamlı bir şekilde analiz edilebilmesini imkânsız kılar. Şöyle ki verili bir 
toplumsal yapıda ortaya çıkan kültürel üretim evreni, bir yandan egemen özne ve/veya sistemlerin 
baskısı diğer yandan da alt grupların buna direnmesi üzerinden şekillenmektedir. Bu yönde bir 
bakış açısına sahip olduğu ifade edilebilecek olan Stuart Hall'a göre (1932-2014) kültür alanı, 
oldukça farklı kültürel üretim çabalarını ve bunlar arasında süregiden mücadeleleri sunan bir 
hegemonya alanıdır. Hall'un bakış açısı üzerinden hareket edildiğinde, kültür endüstrisinin arzu 
ettiği Hollywood sinemasının ötesinde farklı sinema yorumlamalarının ve arzu edilen bu 
üretimden oldukça farklı bir sinema dilini ortaya koyan yönetmenlerin olduğu görülmektedir. Bu 
yönde ortaya konulan üretim biçimine "bağımsız sinema", yeni bir sinema dili sunmaya çalışan 
yönetmenlere de "bağımsız yönetmen" denilmektedir. Bağımsız sinemanın ilk ortaya çıkış amacı, 
büyük şirketlerin baskısına karşı bir protestodur ve bağımsız yönetmenler kendilerine özgü film 
içerikleri hazırlayarak filmin kurgusundan yönetmenliğine kadar her türlü görevi 
üstlenmektedirler. Bu bağlamda Türkiye'de 1990'lar sonrası ortaya çıkan yeni Türk sineması, 
Yeşilçam sinemasına karşı bir varoluş örneğini ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında yeni 
Türk sineması veya bağımız sinema çerçevesinde filmler üreten Nuri Bilge Ceylan'ın filmleri 
incelenmektedir.

Abstract:
It is claimed by many social theorists that the culture industry and thus movies have an impact on 
the consumer society. In this context, it should be stated that the thoughts of Theodor Adorno 
(1903-1969), a Frankfurt School representative, on the culture industry and popular culture are 
remarkable. In their work on the conceptualization of the culture industry, conducted with Max 
Horkheimer (1895-1973), who seems to have made significant contributions to Adorno's shaping 
and expression of his thoughts, they argue that the movies in the grip of the culture industry, 
which act for commercial profit, turn into an irrational show. Although our age has revealed this 
dimension of the culture industry quite concisely, it can be stated that Adorno's approach to the 
culture industry ignores some forms of production. To put it more clearly, to state that the field 
of cultural production is determined only by dominant subjects and/or systems makes it 
impossible to analyze the dialectical dimension of cultural production in a meaningful way. That 
is, the cultural production universe that emerges in a given social structure is shaped by the 
pressure of the dominant subject and/or systems on the one hand, and the resistance of subgroups 
to it on the other. According to Stuart Hall (1932-2014), who can be said to have a point of view 
in this direction, the field of culture is a field of hegemony that presents quite different cultural 
production efforts and the ongoing struggles between them. Moving from Hall's point of view, it 
is seen that there are different cinema interpretations beyond the Hollywood cinema desired by 
the culture industry, and there are directors who reveal a very different cinematic language from 
this desired production. The production style put forward in this direction is called "independent 
cinema", and the directors who try to present a new cinema language are called "independent 
directors". The first purpose of independent cinema was a protest against the pressure of big 
companies, and independent directors undertake all kinds of tasks from editing to directing the 
film by preparing their own film content. In this context, the new Turkish cinema that emerged 
after the 1990s in Turkey presents an example of existence against Yeşilçam cinema.