Hemodiyaliz uygulanan hastalarda hastalık algısının, umudun ve hasta güçlendirmenin incelenmesi
Examination of illness perception, hope and patient empowerment in patients undergoing hemodialysi̇s
Yazar: YAĞMUR ÖZMEN
Danışman: DOÇ. DR. ZÜLFÜNAZ ÖZER
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Hemodiyaliz tedavisi bireylerde komplikasyonlara ve psikososyal sorunlara neden olabilir. Bu sorunların ciddiyeti, bireylerin hastalıklarını nasıl algıladıklarını, umut düzeylerini ve güçlenmelerini etkileyebilir. Bu çalışma hemodiyaliz uygulanan hastalarda hastalık algısı, umut ve hasta güçlendirme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Tanımlayıcı, kesitsel ve ilişki arayıcı tipte olan bu araştırma, İstanbul'da Kasım 2023- Ocak 2024 tarihleri arasında 253 hemodiyaliz hastası ile yapıldı. Çalışma verileri, "Kişisel Bilgi Formu, Modifiye Charlson Komorbidite İndeksi, Hastalık Algısı Ölçeği (HAÖ), Sürekli Umut Ölçeği (SUÖ), Hasta Güçlendirme Ölçeği (HGÖ)" ile yüz yüze görüşme yoluyla toplandı. Hastaların yaş ortalaması 57.13±14.32 yıl, hemodiyalize girme süresi 71.34±65.6 ay olup Modifiye Charlson Komorbidite Indeksi 3.77±1.66, Hastalık tipi 4.43±2.99, Süre (akut/kronik) 18.35±1.99, Sonuçlar 19.39±5.16, Kişisel kontrol 18.52±3.03, Tedavi kontrolü 17.12±2.98, Hastalığı anlayabilme 13.79±3.94, Süre (döngüsel) 14.62±3.36, Duygusal temsiller 18.56±6.2, Psikolojik atıflar 18.69±5.2, Risk faktörleri 21.27±6.72, Bağışıklık 9.68±2.77, Kaza veya şans 5.33±2.08,  SUÖ 39.64±11.32, Alternatif 20.88±5.82, Eyleyici düşünce 18.76±6.11, HGÖ 3.29±0.83, Karar alma 3.33±0.79, Kimlik özdeşlik 35.5±0.98, Kişisel kontrol 3.35±1.02, Bilme anlama 3.41±0.96 ve Başkaları ile etkileşim 3.26±1.1 bulundu. Sonuçlar, Hastalığı Anlayabilme, Duygusal Temsiller ile SUÖ ve HGÖ arasında negatif; SUÖ ve alt boyutları ile HGÖ arasında pozitif ilişki saptandı. Hastalığın negatif sonuçları, kişinin hastalığını iyi kavrama düzeyi ve kişinin hastalığıyla ilgili endişeleri umut ve güçlendirme düzeylerini azaltmaktadır.  Hastaların umut düzeyi artıkça güçlendirme düzeyleri de artmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Hastalık Algısı, Umut, Hasta Güçlendirme, Hemşire.

Abstract:
Hemodialysis treatment can cause complications and psychosocial problems in individuals. The severity of these issues can impact how individuals perceive their disease, their level of hope, and their of empowerment. This study was conducted to examine the relationship between disease perception, hope and patient empowerment levels in patients undergoing hemodialysis. This descriptive and cross-sectional study was conducted with 253 hemodialysis patients in Istanbul between November 2023 and January 2024. The study data were collected through face-to-face interviews using the Personal Information Form, Charlson Comorbidity Index (CCI), Illness Perception Scale (PPS), Dispositional Hope Scale, (DHS), and Patient Empowerment Scale (PES). The mean age of the patients was 57.13±14.32 years, the duration of hemodialysis was 71.34±65.6 months, CCI was 3.77±1.66, Disease type was 4.43±2.99, Duration (acute/chronic) was 18.35±1.99, Consequences was 19.39±5.16, Personal control was 18.52±3.03, Treatment control was 17.12±2.98, Understanding the disease was 13.79±3.94, Duration (cyclic) was 14.62±3.36, Emotional representations was 18.56±6.2, Psychological attributions was 18.69±5.2, Risk factors was 21.27±6.72, Immunity was 9.68±2.77, Accident or chance was 5.33±2.08, DHS was 39.64±11.32, Alternative was 20.88±5.82, Agentic thinking was 18.76±6.11, HGÖ was 3.29±0.83, Decision making was 3.33±0.79, Identity identification was 35.5±0.98, Personal control was 3.35±1.02, Knowing understanding was 3.41±0.96, and Interaction with others was 3.26±1.1. A negative correlation was found between Consequences, Understanding of Illness, Emotional Representations, and DHS and HGQ, and a positive correlation was found between DHS and its sub-dimensions and HGQ. The negative consequences of the disease, the level of understanding the person has about their disease, and their concerns about the disease decrease the levels of hope and empowerment. As the patients' level of hope increased, their level of empowerment also increased.
Keywords: Hemodialysis, Disease Perception, Hope, Patient Empowerment, Nurse.