Bilişsel esneklik ve yeme bozukluğu belirtilerinin ödüllendirici ve caydırıcı uyaranlara karşı kortikal reaksiyonlarının eeg ile incelenmesi /
Yazar: ZEYNEP SUİÇMEZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ELİZ VOLKAN
Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü
Derece: Yüksek Lisans, 2023

Özet:
Bu çalışma, yeme bozukluğu belirtileri kapsamında, beynin frontal bölgesindeki sol
ve sağ alfa aktivasyonlarını inceleyerek yaklaşma ve kaçınma davranışına olan eğilimi
yorumlamayı ve bilişsel esneklik düzeylerinin yeme bozukluğu belirtileri ile ilişkisini
incelemeyi amaçlamaktadır. Frontal Alfa Asimetrinin yeme bozukluğu belirtileri
üzerinde yordayıcı bir etkisinin olduğu düşünülmektedir. Bu doğrultuda, katılımcıların
gıda uyaranlarını değerlendirme görevlerindeki performansları karşılaştırmak ve
yaklaşma - kaçınma motivasyonunu belirten frontal alfa asimetri kapsamında yeme
bozukluğunun nörobiyolojik boyutu incelemek amaçlanmıştır. 20 adet kalori
kategorisinde (düşük kalorili-yüksek kalorili) ve 20 adet tazelik kategorisinde (taze
çürük) gıda görselleri katılımcılara sunulmuştur. Bilişsel Esneklik ile Yeme
Bozukluğu arasındaki ilişki ise özbildirim ölçeği ile incelenecektir.
Araştırmanın örneklemini Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yaşayan 18-40 yaş
aralığındaki 80 katılımcıyı içeren (42 kadın, 38 erkek) klinik olmayan toplum
örneklemi oluşturmaktadır. Araştırma deseni deneysel desenlerden denek içi desen
olup katılımcılar uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmada veri
toplama araçları kapsamında "Demografik Bilgi Formu", "Yeme Bozukluğu
Değerlendirme Ölçeği", "Bilişsel Esneklik Ölçeği" , "E Prime" ve
''Elektroensefalogram'' kullanılmıştır. Verilerin analizinde ''EEGLAB'' ,
''MATLAB'' ve "SPSS" programı kullanılarak istatistiksel analizler kapsamında
Bağlantısız T-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Bağlantılı Örneklemler T Testi,
Pearson Korelasyon Analizi, Tukey Testi, Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis H
Testi, Spearman Korelasyon Analizi ve Çoklu Regresyon Analizi yapılmıştır.
Araştırmadan elde edilen analizler sonucunda yeme bozukluğu belirtileri ile bilişsel
esneklik düzeylerinin sosyodemografik değişkenler kapsamında farklılaşmadığı
bulunmuştur. Tazelik ve kalori kategorisinde gıdaya yönelik verilen yanıtlar arasında
anlamlı farklılaşma bulunmuştur. Bilişsel Esneklik ile Yeme Bozukluğu arasında
anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Fp1-Fp2 asimetri değerinin yeme bozukluğu toplam
puanı ile kısıtlama alt boyutu üzerinde yordayıcı etkisinin olduğu bulunmuştur. Frontal
Alfa Asimetri değerlerinin tümünün pozitif olduğu ve dolayısıyla sol frontal
aktivasyonda alfa gücünün düşük olduğu ve bu durumun uyaranlara yönelik yaklaşma
eğilimin olabileceğine işaret ettiği görülmüştür.
Araştırma bulguları alanyazın kapsamında tartışılmış, araştırmacı ve klinisyenlere
yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Beslenme ve Yeme Bozuklukları, Bilişsel Esneklik, EEG,
Frontal Alfa Asimetri, Ödüllendirici ve Caydırıcı Uyranalar, Yaklaşma ve Kaçınma
Motivasyonu

Abstract:
This study aims to interpret the tendency towards approach and avoidance behavior by
examining left and right alpha activations in the frontal region of the brain within the
scope of eating disorder symptoms and to examine the relationship between cognitive
flexibility levels and eating disorder symptoms. Frontal Alpha Asymmetry is thought
to have a predictive effect on the symptoms of eating disorders. In this direction, it was
aimed to compare the performances of the participants in the task of evaluating food
stimuli and to examine the neurobiological dimension of eating disorder within the
scope of frontal alpha asymmetry, which indicates approach-avoidance motivation.
Food images in 20 calorie categories (low calorie-high calorie) and 20 freshness
categories (fresh rotten) were presented to the participants. The relationship between
Cognitive Flexibility and Eating Disorder will be examined with the self-report scale.
The sample of the study consists of 80 participants (42 women, 38 men) between the
ages of 18-40 living in the Turkish Republic of Northern Cyprus. The research design
is the within-subject design, which is one of the experimental designs, and the
participants were determined by convenient sampling method. In the research,
"Demographic Information Form", "Eating Disorder Examination Questionnaire",
"Cognitive Flexibility Scale", "E Prime" and "Electroencephalogram" were used
within the scope of data collection tools. In the analysis of the data, "EEGLAB",
"MATLAB" and "SPSS" programs were used within the scope of statistical analysis,
Independent Sample T-test, One-Way Analysis of Variance, Paired Samples T Test,
Pearson Correlation Analysis, Tukey Test, Mann Whitney U Test, Kruskal Wallis H
Test, Spearman Correlation Analysis and Multiple Regression Analysis were
performed.
As a result of the analyzes obtained from the research, it was found that the symptoms
of eating disorders and cognitive flexibility levels did not differ within the scope of
sociodemographic variables. A significant difference was found between the responses
to food in the freshness and calorie categories. No significant relationship was found
between Cognitive Flexibility and Eating Disorder. It was found that the Fp1-Fp2
asymmetry value had a predictive effect on the eating disorder total score and the
restriction sub-dimension. It was observed that all of the Frontal Alpha Asymmetry
values were positive and therefore alpha power was low in left frontal activation,
indicating that there may be a tendency to approach stimuli.
The research findings were discussed within the scope of the literature, and
suggestions were made for researchers and clinicians.
Keywords: Approach and Avoidance Motivation, Cognitive Flexibility, EEG,
Feeding and Eating Disorders, Frontal Alpha Asymmetry, Rewarding and Aversive
Stimuli.