Millî Eğitim Bakanlığı taşra teşkilatında görev yapan şube müdürlerinin görevlerine ilişkin görüşleri
The opinions of departmental managers working in Ministry of National Education's provincial directorates on their jobs
Yazar: MAHMUT YEŞİL
Danışman: PROF. DR. NECLA ŞAHİN FIRAT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı /  Eğitim Yönetimi ve Denetçiliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Milli Eğitim Bakanlığı taşra teşkilatında görev yapan şube müdürlerinin kendilerini bir şube müdürü olarak nasıl gördüklerini, görevlerine ilişkin görüşlerinin neler olduğunu ve deneyimlerini nasıl anlamlandırdıklarını derinlemesine incelemeyi amaçlayan bu araştırma fenomenoloji deseninde nitel bir çalışmadır. Çalışmanın verileri, doküman incelemesi ve görüşme teknikleriyle veri çeşitlemesine göre elde edilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formunun kullanıldığı görüşmeler, İzmir ile Tunceli il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinde görevli şube müdürlerinden oluşan 36 katılımcıyla yüz yüze yapılmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik yöntemiyle belirlenmiştir. Elde edilen veriler, fenomeolojik analiz aşamaları izlenerek betimsel ve içerik analiz yöntemleriyle analiz edilmiştir. Analiz sonucunda şube müdürlerinin görevlerine ilişkin görüşleri yedi ana temada toplanmıştır.  Bunlardan birincisi yapılan görevin tanımlanmasıdır. Bu ana tema 'olumlu görev algısı' ve 'olumsuz görev algısı' şeklinde iki temaya ayrışmıştır. Görev algısının ikinci ana teması 'sorumluluk' temasıdır. Bu ana tema 'gerçekleştirme-uygulama sorumluluğu', 'aracılık-iletme sorumluluğu', kolaylaştırma-rehberlik yapma sorumluluğu' ve 'kusursuz sorumluluk' şeklinde dört temadan meydana gelmiştir. Üçüncü ana tema olan 'yetki' kavramı 'göreve bağlı takdir edilmiş yetki', 'yaptırımsız uzmanlık yetkisi' ve 'yetkisiz görev' şeklinde üç temadan oluşmuştur. Dördüncü ana tema 'iş yükü' dür. Bu boyut 'zihinsel iş yükü', 'iş yükünün sebepleri' ve 'iş yükünün sonuçları' olarak üç tema altında ele alınmıştır. Şube müdürlerinin zihinsel iş yükünü bilişsel talep, duygusal talep, zaman talebi ve performans talebi alt temalarında yaşadıkları tespit edilmiştir. Şube müdürlerinde iş yüküne örgütsel, bireysel ve çevresel bazı faktörlerin sebep olduğu, oluşan iş yükünün ise geliştirici ve bozucu bazı sonuçlara yol açtığı bulguları elde edilmiştir. Beşinci ana tema olarak da şube müdürlerinin yeterlikleri ele alınmıştır. Bu ana temada 'görev yeterliliği', 'yetiştirilme' ve 'öz yeterlik' temaları yer almıştır. Görev yeterliği algısında atanma şekli ve atanma şartları etkili olurken yetiştirilmenin araştırma-inceleme, tecrübelerden yararlanma, hizmet içi eğitim ve iş başında deneyim yoluyla gerçekleştiği bulgularına ulaşılmıştır. Şube müdürlerinin öz yeterliklerinin çözümde ısrar etme, beceri ve yeteneklerine güvenme, zorlukla başa çıkma ve başarma inancı alt temalarından oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. Altıncı ana tema şube müdürlerinin karar verme düzeylerine ilişkindir. Bu ana tema, 'kararlarda etkisiz kalma' ve 'kararlarda etkili olma' şeklinde iki temadan oluşmuştur. İlk temada şube müdürlerinin alınmış kararların uygulayıcısı oldukları, ikinci temada ise yetki devri ile bazı uygulama kararları aldıkları ve uzmanlık bilgisi ile alınacak kararları etkiledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Yedinci ve son ana tema ise şube müdürlerinin iş doyumuna ilişkindir. Bu boyutta şube müdürlerinin işin niteliği ve yönetici tutumu gibi bazı içsel ve dışsal etkenler nedeniyle kısmen iş doyumu sağladıkları, öte yandan bazı örgütsel, bireysel ve çevresel etmenler nedeniyle genellikle iş doyumsuzluğu yaşadıkları, iş doyumsuzluğunun ise şube müdürlerinde bazı fiziksel, ruhsal sorunlar ile aile ve sosyal yaşamlarında olumsuzluğa yol açtığı sonucuna ulaşılmıştır. Yedi ana tema birlikte değerlendirildiğinde görev ve sorumluluğun iş yükünü etkilediği, iş yükünün yeterlik ve iş doyumuna etki ettiği, yetkinin karar verme düzeyini etkilediği ve karar verme düzeyinin ise yeterlik ve iş doyumuna etki ettiği, yeterlik temasının ise iş yükü, karar verme düzeyi ve iş doyumuyla ilişkili olduğu sonuçları elde edilmiştir. Şube müdürlerinin görevi algılama biçimlerine göre 'teknokratlar', 'hizmetkarlar', 'gözcüler', 'yenilikçiler' ve 'destekçiler' şeklinde beş görev tipine ayrıldıkları ve genel olarak yapılan görevi; eğtim sitemini işleten ve güvende tutan ancak değer verilmeyen 'mandal görev' olarak algıladıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This research, designed as a qualitative study in the phenomenological approach, aims to deeply examine how branch managers working in the provincial organization of the Ministry of National Education perceive themselves as branch managers, their opinions regarding their duties, and how they make sense of their experiences. The data for the study was obtained through data triangulation using document analysis and interview techniques. The interviews, conducted with a semi-structured interview form, were held face-to-face with 36 participants, consisting of branch managers working in the provincial and district directorates of national education in İzmir and Tunceli. The participants were selected using the maximum variation method, one of the purposive sampling techniques. The data were analyzed through descriptive and content analysis methods by following the stages of phenomenological analysis. As a result of the analysis, the branch managers' views on their duties were grouped under seven main themes. The first of these is the definition of the task. This main theme is divided into two sub-themes: 'positive task perception' and 'negative task perception.' The second main theme of task perception is the 'responsibility' theme. This main theme consists of four sub-themes: 'responsibility for execution-implementation,' 'responsibility for mediation-transmission,' 'responsibility for facilitation-guidance,' and 'flawless responsibility.' The third main theme, the concept of 'authority,' consists of three sub-themes: 'authority delegated based on the task,' 'non-punitive expertise authority,' and 'duty without authority.' The fourth main theme is 'workload.' This dimension is addressed under three sub-themes: 'mental workload,' 'causes of workload,' and 'consequences of workload.' It was determined that branch managers experience mental workload under sub-themes such as cognitive demand, emotional demand, time demand, and performance demand. Findings indicate that some organizational, individual, and environmental factors cause workload, and this workload leads to some developmental and disruptive consequences. The fifth main theme focuses on the competencies of the branch managers. In this main theme, the sub-themes of 'task competence,' 'training,' and 'self-efficacy' are included. It was found that the method of appointment and the conditions of appointment affect the perception of task competence, while training occurs through research-examination, utilizing experiences, in-service training, and on-the-job experience. It was concluded that the self-efficacy of branch managers consists of the sub-themes of persistence in solving problems, confidence in skills and abilities, coping with difficulties, and belief in success. The sixth main theme relates to the decision-making levels of branch managers. This main theme consists of two sub-themes: 'ineffectiveness in decisions' and 'effectiveness in decisions.' In the first theme, it was found that branch managers are implementers of decisions already made, while in the second theme, it was concluded that they make some implementation decisions through delegation of authority and influence decisions with their expertise. The seventh and final main theme concerns the job satisfaction of branch managers. In this dimension, it was found that branch managers achieve partial job satisfaction due to some internal and external factors such as the nature of the job and managerial attitude, while they generally experience job dissatisfaction due to some organizational, individual, and environmental factors. It was concluded that this job dissatisfaction leads to some physical and mental problems and negatively affects family and social life for branch managers. When the seven main themes are evaluated together, it was found that duty and responsibility affect workload, the workload affects competency and job satisfaction, authority affects the decision-making level, the decision-making level affects competency and job satisfaction, and the competency theme is related to workload, decision-making level, and job satisfaction. It was concluded that branch managers are divided into five task-type groups based on their task perception: technocrats, servants, watchers, innovators, and supporters. Overall, the branch managers perceive their role as a 'clothespin task' that operates and secures the education system but is undervalued.