Genetik ve çevrenin antropometrik özellikler üzerine etkisi
Genetic and environmental effects on anthropometric traits
Yazar: YENER BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. GALİP AKIN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Fizik Antropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Genetik = Genetics
Dizin: Aile = Family ; Antropometri = Anthropometry ; Büyüme = Growth ; Gelişme = Development ; Genetik = Genetics ; Çevre = Environment ; Çevre koşulları = Environmental conditions

Özet:
Antropometrik karakterler, ortak aile çevresi, seçkili eş seçimi ve ontojenik yaş gibi çevresel etmenlerden etkilenebilmesine rağmen, farklı jenerasyonların ailesel korelasyonların çalışılması antropometrik karakterlerin genetik olarak belirlenme derecesinin bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Son altmış yıldır farklı genetik ve çevresel koşulları yansıtan değişik populasyonlarda, ebeveyn ve çocuklarının antropometrik karakterleri açısından ailesel benzerlikleri ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Bununla birlikte, biyolojik yakınlık gösteren bireylerin korelasyon karşılaştırmaları temelinde ailesel benzerliklerinin değerlendirmesi çalışmaları ülkemizde oldukça sınırlı sayıdadır. Bu çalışmanın amacı, Ankara şehir merkezinden seçilen çekirdek aile üyeleri arasındaki benzerlik ilişkilerinin korelasyon ve regresyon analizleri ile incelenerek antropometrik karakterler üzerindeki genetik ve çevre faktörlerinin etki payları değerlendirilmektedir.Bu çalışma kesitsel yöntem ile Ankara'nın merkez ilçelerinde yaşayan 100 çekirdek aile (347 birey; 97 baba, 99 anne, 87 erkek çocuk, 54 kız çocuk) üzerinde yürütülmüştür. Alan araştırması 2009 yılının bahar ve yaz aylarında gerçekleştirilmiştir. Antropometrik ölçüler IBP (International Biological Program) ve ASRM (Anthropometric Standardization Reference Manual)'nin öngördüğü teknikler doğrultusunda araştırmacının kendisi tarafından alınmıştır. Farklı çeşitteki akrabalık ilişkilerini karşılaştırmak ve seküler trendin etkilerinden kaçınmak amacıyla tüm veri jenerasyon ve cinsiyete göre standardizasyona tabii tutulmuştur. Kalıtım derecesinin tahmininde seçkili eş seçiminin etkilerini de gözönünde bulunduran Rice ve ark.'nın (1997) formülü kullanılmıştır.Çalışma sonucunda aile üyeleri arasında istatistiki olarak anlamlı benzerlik ilişkileri gözlenmiştir. Aile üyeleri arasında gözlenen bu korelasyonlar insanın fiziksel varyasyonunda hem genetik hem de çevresel faktörlerin farklı derecelerdeki etkilerini yansıtmaktadır.Anahtar Kelimeler: Ailesel benzerlik, antropometri, büyüme ve gelişme, genetik, çevre

Abstract:
The familial correlations of the different generation (parent-offspring individuals) and same generation (siblings) are considered as indicators of the degree of genetic determination of anthropometric characters, even though they can be influenced by some environmental factors like common environment, assortative mating and ontogenic age. In the last six decades there have been many reports on familial resemblance involving parents and their children for anthropometric characters in a variety of populations representing different genetic and environmental backgrounds. However, the evaluation of familial resemblance based on the computation of correlation coefficients between biologically related individuals has been extremely few in Turkey. The aim of the present research is the assessment of the degree of familial resemblance for anthropometric characters, by means of analyzing correlation coefficients between nuclear family members in a population sample from the urban center of Ankara, the capital of Turkey.The studied population consisted of a cross-sectional sample of 347 individuals from 100 nuclear families (97 fathers, 99 mothers, 87 sons and 54 daughters) living in the urban center of Ankara, the capital of Turkey. Data were collected during the spring and summer of 2009. The measurements were taken according to the IBP and ASRM criterias by author. In order to compare different kinds of relatives and to avoid the eventual effects of secular trends on the studied traits, the standardization of data was performed separately for each generation and sex. The maximal heritability (h2) of the two variables was estimated with Rice et al.?s (1997) formula, which takes into account the resemblance between mates.In conclusion, the present study has demonstrated significant familial resemblance for given anthropometric traits. The pattern of familial correlations suggests that both genetic and environmental factors are playing a role in explaining the variability in human physique.Keywords: Family resemblance, anthropometry, growth and development, genetic, environment