Câhiliye dönemi Arap lehçeleri ve bazı fonetik özellikleri
Arabic dialects in Jahili times and its phonetic features
Yazar: MUNA HAJ SALEH
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İCLAL ARSLAN
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Cahiliye Dönemi = Jahiliyye Period ; Dil bilimciler = Linguists ; Dilbilgisi = Grammar ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Lehçeler = Dialects ; Ses bilgisi = Phonetic

Özet:
Modern dönem lehçe incelemesi, çağdaş lügat araştırmalarının en önemli alanını
oluşturur. Fonetik düzeydeki farklılıklar genellikle lehçeleri birbirinden ayırmaktadır.
Arapların çeşitli bölgelerde ve dağınık kabileler hâlinde yayılmaları neticesinde oluşan
ilk dönem Arap lehçeleri ile ilgili bu çalışmamızda fonetik düzeydeki bu farklılıklar
incelenmektedir. Arap lehçelerinin bir kısmı unutulup giderken bir kısmı da adım adım
ilerleyerek gelişme katetmiştir. Lehçelerin kuvvetli olanlarının zayıf özelliğe sahip
lehçeler üzerinde baskın olması, bu iki lehçenin birleşmesine ve böylece kendine has
özelliğe sahip yeni bir lehçe oluşumuna yol açar.
Arap kabilelerinin sayıca çok olması, bütün kabilelerin lehçelerini ayrı ayrı
araştırılmasını zorlaştırır. Bundan dolayı ilk dönem Arap lehçelerini bedevi ve şehirli
olmalarını göz önünde bulundurarak ve kabileler şeklinde
incelenmektedir. Bedevi ve medeni kabilelere ait lehçeleri de, dil özellikleri bakımından
ayrıca fasih ve radî/makbul olmayan lehçelere ayrılmaktadır. Dil ve diğer kitaplar
aracılığıyla, ilk dönem kaynaklarından edindilen fasih dil âlimlerinin koymuş olduğu
kriterler doğrultusunda araştırmamız tamamlanıldı. Bu kaynaklar, Kur'an kıraati, şiir ve
nesri ihtiva ederken delil getirme bakımından da bize fayda sağladı.
İlk dönem Arap lehçeleri arasındaki farklılıkları incelerken, fonetik düzeyde bazı
olgulara değinilmektedir. Bu olguları, 'hemze', 'idgam', 'imâle' ve 'lugavî ibdâl'
başlıkları altında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Abstract:
The study of dialects has become in the modern era one of the most important
modern linguistic research, and it is the differences in the phonetic aspect that often
distinguish between one dialect and the other. This is what we observed in our study of
the ancient Arabic dialects that were the result of the spread of Arabs in various regions
in different tribes, some of which had been vanished and others that had been developed
gradually, where strong dialects was overtaking weak dialects, therefore, from this
mixture a new dialect had been formed with a new charachtaristics in some situations.
As a result of the vast number of Arabic tribes, it is difficult to study the dialect
of each tribe on its own. So in order to facilitate this, we have studied the ancient Arabic
dialects according to bedouinism and urbanization and we diveded them into badouin
and rural tribes dialects, and we distiguished between bad and fluent dialects.
This is based on the standards developed by the scholars of classical Arabic that
we obtained from the ancient sources books of dialects and others. Besides sources from
Quranic readings, poetry or prose which were very good examples of these dialects that
supported us.
To study the differences between the ancient Arabic dialects on the phonetic
level we have studied some cases of these dialects, and these cases were discussed
under the titles of Hamz, Idgam, Imalah and Ibdal.