Kültürel miras ve insan hakları bağlamında Türkiye'de koruma sisteminin incelenmesi: İstanbul Tarihi yarımada örneği
Investigation of the conservation system in Turkey in the context of cultural heritage and human rights: The Historical peninsula case, istanbul
Yazar: MEHMET ERDEM ERYAZICIOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN CENGİZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel koruma = Urban conservation ; Kültürel miras = Cultural heritage ; İnsan hakları = Human rights ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İnsan hakları düşüncesinin gelişimi ve tüm alanlarda öneminin giderek artmasının sonucu olarak insan hakları gündelik yaşam içinde somut hale gelmeye başlamıştır. 'Toplum için kültürel miras' anlayışının ortaya çıkması ile birlikte kültürel miras insan hakları bağlamında ele alınmaya başlamış, insan hakları kültürel miras ile ilgili kuram ve uygulamaya dahil olmuştur. Kültürel mirasın korunması ve insan haklarının hayata geçmesini bir arada sağlamayı hedefleyen bu yöneliş mevcut kültürel miras anlayışında da değişimlere neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı evrensel, ulusal ya da yerel ölçeklerdeki bir kültürel miras sisteminin insan hakları odaklı olması için sahip olması gereken özellikleri belirlemek ve İstanbul Tarihi Yarımada örneği aracılığıyla bir değerlendirme modeli oluşturmaktır.
Tez çalışması, insan haklarının korunması yoluyla kültürel mirasın korunduğu bir sistemin daha başarılı sonuç vereceği iddiasını ileri sürmektedir. Bu kapsamda tezin kavramsal kısmında birbiri ile ilişkili üç konu ele alınmıştır. Çalışma kültürel miras anlayışında gerçekleşen değişim ve bu değişimin mirasın farklı boyutlarındaki yansımalarının açıklanması ile başlamaktadır. İkinci olarak insan hakları ve insan hakları düşüncesinin günümüzde geldiği aşama ortaya konmuştur. İnsan haklarının kültürel miras kuramı ve uygulamasındaki yerinin incelenmesinin ardından, son olarak sentez niteliğinde insan hakları odaklı kültürel miras sisteminin sahip olması gereken özellikler sunulmuştur. Alan çalışması aşaması ise insan hakları odaklı kültürel miras sisteminin yapısının netleştirilmesini sağlamıştır. Çalışmanın sonunda ise İstanbul Tarihi Yarımada'da geçerli olan koruma sisteminin hak odaklı sistem özelliği göstermediği ortaya çıkmıştır.
Bu çalışma, insan haklarının kültürel miras anlayışı ve sistemi üzerindeki etkisinin tespit edilmesi konusunda öncü bir çalışmadır. Ayrıca açtığı tartışma ortamı ile hukuk, ekonomi, sosyoloji gibi farklı disiplinlere de katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Abstract:
As a result of the development of the idea of human rights and its increasing importance in all areas, human rights have become more tangible in everyday life. With the introduction of the concept of 'cultural heritage for society', cultural heritage addressed in the context of human rights, and human rights have been involved in the relevant theory and practice of cultural heritage. The tendancy that aiming to ensure the protection of cultural heritage and the realization of human rights, has also led to alterations in the existing cultural heritage mentality. The present study aims to identify the characteristics that a cultural heritage system on a universal, national or local scale should have in order to be human rights-based and to form an evaluation model through case of Historic Peninsula, Istanbul.
The study, argues the claim that a system where cultural heritage is protected through the protection of human rights will generate more successful consequences. In this context, three inter-related issues are discussed in the article. The study begins with explanation of the changes in the understanding of cultural heritage and the reflections of these changes in different aspects of heritage. Secondly human rights and the stage in which the idea of human rights reaches today is revealed. Following the examination of the place of cultural heritage theory and practice in human rights, finally the characteristics of the cultural heritage system based on human rights are presented as a synthesis. And the case study phase ensures to clarify the structure of human rights-based cultural heritage system. It has been revealed that the current conservation system of The Historic Peninsula does not conform to rights-based system, at the end of the study.
This study is pioneering in determining the impact of human rights on cultural heritage idea and system; in addition, it aims to contribute to different disciplines such as law, economy and sociology.