Atık kesici uçlardan oksitleyici asit liçi ile metallerin geri kazanımı
Recycling of metals with oxidizing acid leaching from wasteinsert
Yazar: MÜRSEL ORAK
Danışman: PROF. DR. HACI DEVECİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Mermer blokların kesilmesinde çeşitli testereler kullanılmaktadır. Yaygın olarak kullanılanlardan birisi dairesel testerelerdir. Elmas soketler mermer ve diğer doğal taşların kesme işleminde kullanılan kesici uç takımlardır. Mermer ve granit gibi doğal taşların kesiminde kullanılan elmas soketler değişik metaller kullanılarak toz metalurjisi tekniği ile üretilmektedir. Bu tez çalışmasında madencilik sektöründe kullanılan ve atıl duruma gelmiş kesici uçlardan metallerin (Ag, Co, Cu) farklı reaktif sistemlerinde (HNO3, H2SO4-NaNO3, NH4OH) liçi ile geri kazanımı olanakları araştırılmıştır. Yapılan nitrik asit liçi çalışmalarında, kobalt ve demirin hızlı şekilde çözündüğü bakır ve gümüşün ise liç koşullarına da bağlı olarak daha uzun sürelerde çözündüğü görülmüştür. Elde edilen deneysel sonuçlar gümüşün çözünürlüğünün bakıra göre daha düşük olduğunu göstermiştir. Bakır ve gümüşün daha yüksek oranda çözünmesi için daha kuvvetli bir oksitleyici ortamın gerekli olduğu belirlenmiştir. Oksitleyici olarak sodyum nitratın kullanıldığı (NaNO3) H2SO4-NaNO3 liçinde nitrik asit liçi ile benzer sonuçlara ulaşılmıştır. Amonyak liçi testlerinde çalışılan parametrelerin metallerin kazanımına ayırt edici bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Elde edilen sonuçlar, uygun liç parametreleri seçilerek atık kesici uçlardan metallerin geri kazanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Mermer, Elmas Kesici Uç, Geri Kazanım, Liç, Nitrik Asit.

Abstract:
Various sawing machinery are used for cutting marble blocks. Among these, industrially the most widely used are circular saws. Diamond sockets are the cutting tools used in cutting natural stones. Diamond sockets used in the cutting of natural stones such as marble and granite are produced by powder metallurgy from a combination of different metals. In this thesis, recovery of metals (Ag, Co, Cu), from waste diamond sochet used in the mining industry, was investigated by leaching in various reagent systems (HNO3, H2SO4-NaNO3, NH4OH). In the nitric acid leaching tests, cobalt and iron were found to dissolve rapidly compared with slow and limited dissolition of copper and silver under the leaching conditions tested. The experimental results also showed that leaching of silver is even slower than that of copper. For improving the leaching of these metals, stronger oxidizing environments appered to be required. Similar results to those in nitric acid leaching were also obtained in H2SO4-NaNO3 leaching where sodium nitrate was used as the oxidant (NaNO3). Ammonia leaching tests showed no discernable effects of the studied parameters on the recovery of metals. The results obtained indicate that metals can be effectively recovered from waste scraps by selecting appropriate leaching conditions.


Key Words: Marble, Cutting Tools, Recovery, Leach, Nitric Acid.