Hariçteki Türkistan dergilerine göre basmacılık ve Ermeni meselesi
Basmachi movement and Armenian issue according to Turkestan magazines abroad
Yazar: HAKAN ARABACI
Danışman: PROF. DR. TUFAN GÜNDÜZ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Basmacı hareketi = Basmacı movement ; Bağımsızlık = Independence ; Bağımsızlık mücadelesi = Struggle for independence ; Dergiler = Magazines ; Ermeni sorunu = Armenian question ; Ermeniler = Armenians ; Resulzade, Mehmet Emin = Resulzade, Mehmet Emin ; Türkistan = Turkistan ; Türkistan-Sovyet ilişkileri = Turkistan-Soviet relations ; Çokay, Mustafa = Çokay, Mustafa

Özet:
Çalışmada Türkistan milli bağımsızlık hareketi ve Ermeni meselesi bir bütün olarak ele
alınmaktadır. Burada Türkistanlıların niçin bir bağımsızlık mücadelesine girdiği
sorusuna yanıt aranmaktadır. Ardından Hokand'ın Bolşevikler ve Taşnaklar tarafından
yakılıp yıkılmasıyla başlayan göç hareketlerinin ne gibi etkiler yarattığına değinilmiştir.
Türkiye ve Avrupa'ya giden Türkistanlı aydınların çıkardığı Yeni Kafkasya, Azerî Türk
ve Yaş Türkistan gibi dergilerin incelenmesiyle beraber Ermeni meselesinin bölge
halkına nasıl bir etki bıraktığı sorusuna cevap alınmıştır.
Hariçteki Türkistanlıların Ermeni meselesinden oldukça etkilendikleri görülen
makalelerde özellikle Mustafa Çokayoğlu ve Mehmet Emin Resulzade gibi isimler ön
plana çıkmaktadır. Söz konusu isimlerin Ermeni meselesini ne zaman ve nasıl kaleme
aldığı incelenmiştir. Ayrıca yayınlanan dergilerin hangi amaçlar taşıdıkları
aktarılmaktadır.
Türkistan, Kafkasya ve Azerbaycan gibi bölgelerde Türk ve Müslüman halka Ermeniler
tarafından yapılan katliamlarla beraber bölgenin nüfus yapısının ne gibi değişiklikler
yaşadığı gözlemlenmiştir. Nitekim yapılan çalışmayla beraber Ermeni meselesinin Türk
tarihi açısından ne kadar önemli olduğu bir kez daha anlaşılmıştır.

Abstract:
In the study, Turkestan National Independence Movement and the Armenian issue are
discussed as a whole. Here, an answer is sought to the question of why the people of
Turkistan entered a struggle for independence. Then, it is mentioned what kind of
effects the migration movements experienced after Kokand was burned and destroyed
by the Bolsheviks and Dashnaks. With the examination of magazines such as Yeni
Kafkasya, Azerî Türk and Yash Turkestan published by Turkestan intellectuals who
went to Turkey and Europe, the question of how the Armenian issue in the region
affected the people of the region was answered.
In the articles, in which the people of Turkistan abroad are seen to be highly affected by
the Armenian issue, names such as Mustafa Çokayoğlu and Mehmet Emin Resulzade
come to the fore. When and how these names wrote about the Armenian issue has been
examined. In addition, the aims of the published journals are explained.
It has been observed what kind of changes in the population structure of the region have
been experienced with the massacres perpetrated by the Armenians on the Turkish and
Muslim people in regions such as Turkistan, the Caucasus and Azerbaijan. As a matter
of fact, with the work done, it has been understood once again how important the
Armenian issue is in terms of Turkish history.