Ergenlerde mükemmeliyetçilik ile erken dönem uyumsuz şemaların ilişkisi
The relationship between perfectionism and early maladaptive schemas in adolescents
Yazar: AYŞE ALTINGÖZ
Danışman: PROF. DR. ASLI ENEZ DARÇIN
İSTANBUL TOPKAPI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, ergenlerin mükemmeliyetçilik nitelikleri ile erken 
dönem uyumsuz şemaları arasındaki korelasyonun incelenmesidir. Araştırma 
evrenini, 2022-2023 yıllarında İstanbul şehrinde okuyan lise öğrencileri 
oluşturmaktadır. Katılımcılar, İstanbul ilinin Ataşehir, Bayrampaşa ve Beykoz 
ilçelerinin çeşitli liselerinde okuyan öğrencilerden basit tesadüfi örnekleme ile 
seçilen 343 öğrenci (190 kadın, 153 erkek) oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında 
"Çocuk-Ergen Mükemmeliyetçilik Ölçeği Kısa Formu", "10-16 Yaş Çocuk ve 
Ergenler İçin Erken Dönem Uyumsuz Şema Örnekler Takımı (ÇEŞÖT)" ve 
"Demografik Bilgi Formu" faydalanılmıştır. Verilerin analiz sürecinde, Pearson 
korelasyon, bağımsız örneklem t testi ve çoklu doğrusal regresyon analizleri 
kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları; ergenlerdeki mükemmeliyetçilik ile erken 
dönem uyumsuz şemaları arasında zayıf düzeyde anlamlı ilişki göstermiştir. Kendine 
yönelik mükemmeliyetçilik ile duygusal yoksunluk, kusurluluk/utanma, yetersiz 
özdenetim, onay arayıcılık, cezalandırıcılık, karamsarlık şemaları arasında anlamlı ve 
pozitif ilişkiler ortaya çıkmıştır. Yine aynı şekilde toplum tarafından dayatılan 
mükemmeliyetçilik ile kusurluluk/utanma, kuşkuculuk ve kötüye kullanma, duygusal 
yoksunluk, terk edilme ve tutarsızlık, başarısızlık, bağımlılık/yetersizlik, hastalık ve 
tehditlere karşı dayanıksızlık, haklılık/büyüklenmecilik, yetersiz özdenetim, kendini 
onaylamama, boyun eğicilik, onay arayıcılık, cezalandırıcılık, karamsarlık şemaları 
arasında anlamlı ve pozitif ilişkiler ortaya konmuştur. Şema değişkenlerinin 
ergenlerde mükemmeliyetçiliği anlamlı bir şekilde yordadığı ortaya konulmuştur. 
Çalışma bulgularına göre, kendine yönelik mükemmeliyetçiliği yetersiz özdenetim, 
cezalandırıcılık, haklılık/büyüklenmecilik, bağımlılık/yetersizlik, onay arayıcılık ve 
boyun eğicilik şemaları açıklamaktadır. Toplum tarafından dayatılan 
mükemmeliyetçiliği ise kuşkuculuk ve kötüye kullanılma, onay arayıcılık ve yetersiz 
özdenetim şemaları açıklamaktadır. Ayrıca mükemmeliyetçilik ve şemalar, sosyo
demografik değişken gruplarına göre farklılıkları açısından da incelenmiştir.

Abstract:
The main aim of this research is to examine the correlation between perfectionism 
traits and early maladaptive schemas in adolescents. The study population consists of 
high school students studying in Istanbul between 2022 and 2023. Participants were 
343 students (190 females, 153 males) selected through simple random sampling 
from various high schools in the Ataşehir, Bayrampaşa, and Beykoz districts of 
Istanbul. Data were collected using the "Child-Adolescent Perfectionism Scale Short 
Form," the "Early Maladaptive Schema Inventory for Children and Adolescents 
(EMSICA)," and a "Demographic Information Form." Pearson correlation, 
independent samples t-test, and multiple linear regression analyses were used in the 
data analysis process. The findings of the study showed a weak significant 
relationship between perfectionism and early maladaptive schemas in adolescents. 
Self-oriented perfectionism was significantly and positively related to emotional 
deprivation, shame/guilt, insufficient self-control, approval-seeking, punishment, and 
pessimism schemas. Similarly, socially prescribed perfectionism was significantly 
and positively related to shame/guilt, mistrust/abuse, emotional deprivation, 
abandonment/instability, failure, dependence/incompetence, vulnerability to 
harm/illness, entitlement/grandiosity, insufficient self-control, self-disapproval, 
submission, approval-seeking, punishment, and pessimism schemas. Schema 
variables significantly predicted perfectionism in adolescents. According to the study 
findings, self-oriented perfectionism was explained by insufficient self-control, 
punishment, entitlement/grandiosity, dependence/incompetence, approval-seeking, 
and submission schemas. Socially prescribed perfectionism, on the other hand, was 
explained by mistrust/abuse, approval-seeking, and insufficient self-control schemas. 
Additionally, perfectionism and schemas were examined in terms of differences 
across socio-demographic variable groups.