İslam borçlar hukukunda akdin korunması
Protection of contract in Islamic law of obligations
Yazar: MAHMOUD SAAD EDDİN SHABAN
Danışman: DOÇ. DR. EREN GÜNDÜZ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Akitler =   ; Hile = Fraud ; Sözleşmeler = Contracts ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Akdin korunması insanların hayatlarını idâme ettirmeleri için gerekli olan muâmelelerde belli ilkeler çerçevesinde kolaylaştırıcı yolu bulmayı amaçlamaktadır. Bunun için İslâm tarihi boyunca fakihler kullanılan akitleri incelemişler ve İslâmın getirdiği ilkelere aykırı olmayacak şekilde düzenlemişlerdir. Aykırı olan fâsit akitleri ise olabildiğince bu ilkelere uygun şekilde düzenleyip iptal edilmemesi için çaba harcamışlardır. Bundan maksad İslâmın insan hayatını kolaylaştırmayı hedefleyen makâsıdü'ş-şerîayı hayata taşımaktır.  Fakihler bu şekilde akitleri korumaya çalışırken örf, istishâb, istihsân ve delâlet-i iktizâ gibi çeşitli ilke, kâide ve usûller kullanmışlardır.  Bu çeşitlilik sebebiyle de akdin korunması hususunda ihtilâflar ortaya çıkmıştır. Özellikle dört mezhebin vaz' ettikleri kâidelere binaen zamanla bey' bi'l-vefâ, isticrâr, teverruk, tevrîd, icâreteyn, sigorta gibi yeni bir takım akitler ortaya çıkmıştır. Bu akitler de fakihlerin daha önce kullanmış oldukları hile-i şer'iyye, tashihü'l-ukûd, taharrî li'l-cevâz, tarîkü'l-itibâr ile iptal edilmemiş bilakis korunmuşlardır. Akdin korunması hususunda fakihler çok fazla çaba harcamışlardır. Öyleki zarar, aldatma (garar) veya ribâ şüphesi olan durumlarda bile akdi korumaya gayret etmişlerdir. Bu araştırmadan beklentisi, fâsit akitlerin her zaman feshedilmesinin kaçınılmaz olduğuna ve bu akitlerin devam edemeyeceğine inanan geniş bir kitlenin zihinlerinde, fukahanın, akitleri tamamlamayı insan irâdesine bir saygı olarak gördüğü ve fâsit akitleri tashih ederek korumaya çalıştığı düşüncesini inşa etmektir. Günümüzde İslâmi finans sisteminde de esnekliğin bulunduğu ve her fâsit sözleşmenin iptâl edilmemesi gerektiği konusunda onların zihinlerinde yeni kanaatler oluşması.

Abstract:
The protection of the contract aims to find a way to facilitate the transactions necessary for people to continue their lives, within the framework of certain principles. For this reason, throughout the history of Islam, jurists have examined the contracts used and arranged them in a way that would not contradict the principles brought by Islam. They made an effort to ensure that contrary corrupt contracts were regulated in accordance with these principles as much as possible and not annulled. The purpose of this is to realize the purpose of Islam, which aims to make human life easier. While trying to protect the contracts in this way, jurists used various principles, rules and procedures such as custom, istishâb, istihsan and dalalet-i iktiza. Due to this diversity, disputes have arisen regarding the protection of the contract. In particular, based on the rules laid down by the four sects, a number of new contracts such as Bey-i vefa, Bey-i istiğlal, istikrar, teverruk, tevrid, icâreteyn and insurance have emerged over time. These contracts have not been annulled, but have been preserved, in accordance with the shari'ah, tashih-i akit, taharri licevaz, tarik-i reputation, which were used by the jurists before. The jurists have made a lot of effort to protect the contract. So much so that they tried to protect the contract even in cases where there was suspicion of harm, gharar or riba. Today, the issue of contract protection should be used to protect people's rights and for a financial system free of interest. Solutions to people's problems can be found by using the principles and contract types mentioned above, which were put forward by jurists in the past to protect the contract, and perhaps by deriving new principles and new contracts.