Elazığ ilinde süt ineği besleme bilinci geçiş dönemi beslemesi ve süt ineklerinin verim durumlarının araştırılması
Investigation of awareness in dairy cow feeding, nutrition of transition period and production of dairy cows in the province of Elaziğ
Yazar: AHMET MAMAK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HALİL ÇERÇİ
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Elazığ = Elazığ ; Hayvan yemleri = Animal feeds ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Süt = Milk ; Süt inekleri = Dairy cows ; Süt verimi = Milk yield ; Sığırlar = Cattles ; İnekler = Cows

Özet:
Bu araştırma, Elazığ İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği verilerine dayanılarak, Elazığ il ve ilçelerinde 20 baş ve daha üzeri hayvanla süt inekçiliği yapan işletmelerin yaklaşık %60'ını temsil edecek sayıda süt ineği işletmesinde yürütülmüştür. Araştırmada Elazığ ilinde bulunan süt işletmelerinde süt ineği beslemesinde yetkili ve sorumlu kişilerin bilinç ve birikimi, geçiş dönemi beslemesinin uygulama durumu, süt ineklerinin ırk dağılımı, yem envanteri, ineklerin süt verimi durumu, laktasyon dönemlerindeki ineklerin beslenme durumları, süt ineklerinin üreme durumu, sık görülen hastalık durumları ve süt ineği işletmeciliği ile ilgili diğer unsurlar incelenmiştir. İncelemede, tüm işletmeler hayvan besleme uzmanları tarafından ziyaret edilmiş ve işletmelerde yüz yüze anket çalışmaları, yem ve süt örnekleri alınarak laboratuarda analizler yapılmıştır.
İşletmelerin %67.5'inde, beslemede yetki ve sorumluluk sahibi kişilerin işletme sahibinin bizzat kendisinin olduğu ve aile fertlerinin birlikte çalıştıkları ortaya konmuştur. Beslemede yetki ve sorumluluk sahibi kişilerin %73'nün ilköğrenim ve altı eğitim seviyesinde. olduğu gözlenmiştir. Bu kişilerin %65'nin iş tecrübesinin  >10 yıl olduğu, % 35'inin de < 10 yıl olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın yetki ve sorumluluk sahibi kişilerin süt ineği beslemesi konusunda yenilikleri takip için bilimsel etkinliklere katılım oranının %30 seviyesinde olduğu tespit edilmiştir. Yenilikleri takip ettiğini ifade eden kişilerin ise süt ineği beslemesi konusunda katıldıklar bilimsel etkinliklerin %83.4'ü üretici birlikleri, yem fabrikaları ve fuarların düzenledikleri bilgilendirme toplantılarıdır. İşletmecilerin %77.5'i hayvan besleme konusunda danışmanlık hizmeti almadıkları ve danışmanlık hizmeti alanların da bu hizmet karşılığı herhangi bir ücret ödemedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Danışmanlık hizmeti almama nedenleri ise serbest veteriner hekimlerin yeterli olmaması (%42), danışmanlık hizmeti alacağı yeri bilmemeleri ve bundan haberdar olmamaları (%35) ve ihtiyaç duymayıp kendilerini yeterli görmeleri (%23) biçiminde sıralanmaktadır.
İşletmelerdeki ineklerin, laktasyon dönemlerindeki süt verimleri (kg/gün/hayvan), canlı ağırlıkları ve tükettikleri yemlerin isimleri ve miktarları (kg/gün/hayvan) düzenli kayıt altına alınmamıştır. Bu konularda verilen bilgilerin ise tahmini olduğu gözlenmiştir. İşletmelerdeki ineklerin inek başına günlük süt verimlerinin %47.5'i 12-15 kg, %37.5'i 16-20 kg ve  %15'i  >21 kg biçiminde sıralanmaktadır. İşletmelerden alınan süt örneklerinin kuru madde (KM), yağ, protein ve üre düzeyleri sırasıyla %52.5 = %11.6-12.5, %77.5 = %2.5-3.5, %40 = %3.3-3.5, %80 = 10 - 20 mg/dl aralığında olduğu tespit edilmiştir. 
Takibe alınan işletmelerde ineklerin ilk buzağılama yaşının daha çok (%32.5) 24 aylık yaşta yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Ortalama iki doğum aralığı işletmelerin %57.5'inde 12 ve 13 ay olduğu ortaya konulmuştur. İncelenen işletmelerin tamamında geçiş dönemi belemesi uygulanmamaktadır. 
İşletmelerin %47.5'inde, hayvanlara verilen yemlerin miktarları ve hayvanların ihtiyaçları, ineklerin süt verimi ve canlı ağırlığına bakılarak belirlendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte hayvanların hepsine aynı miktarda yem verenlerin oranı %20, sadece süt verimine bakarak verdiği yemi artırıp azaltanların oranı ise %15 olarak bulunmuştur.  İşletmeciler yaz ve kış dönemlerinde hayvanlarını daha çok 3 öğün üzerinden olmak üzere 2- 3 öğün beslemektedirler. İşletmelerin %92.5'i hayvanlara grup yemlemesi uygulamaktadırlar.
 İşletmelerin tamamında yıl boyu buğdaygil samanları yedirilmektedir. Buğdaygil samanları işletmelerin %84'ünde patozdan geçirildikten sonra hayvanlara verildiği anlaşılmıştır. İşletmelerin %70'inde kuru ot bulunduğu, bunların %64'ünde kuru otun doğranarak hayvanlara verildiği belirlenmiştir. İşletmelerin %62.5'inde yaş yonca biçildiği şekliyle pörsütmeden hayvanlara verildiği saptanmıştır.  İşletmelerin kışın silajı daha çok kullandıkları (%87.5) tespit edilmiştir. Yaz döneminde hayvanlara verilen yemler arasında, buğdaygil samanları işletmelerin %95'inde, karma yem (fabrika yemi) %87.5'inde, Arpa-buğday ezmesi %75'inde, yonca %72.5'inde, kepek %60'ında  ve %35'inde ise mısır silajı kullanıldığı tespit edilmiştir. Buna karşın kış döneminde işletmelerin %95'inde buğdaygil samanı, %95'inde karma yem (fabrika yemi), %82.5'inde arpa-buğday ezmesi, %52.5'inde yonca, % 65'inde kepek ve mısır silajı ise %87.5'inde kullanıldığı tespit edilmiştir. 
İşletmelerdeki buğdaygil samanının tamamının 5 cm den küçük olduğu, kullanılan samanların da %2'si 2.5 cm den , %34'ü 1 cm den , %25'i 0.5 cm den, %18'i 0.3 cm den büyük, %21'i ise 0.3 cm den küçük partikül büyüklüğüne sahip olduğu saptanmıştır.  Doğranarak verilen kuru yoncanın %60'ı 5 cm den büyük, fiğin ise %46'sı 5 cm den büyük partikül büyüklüğüne sahip olduğu gözlenmiştir. Mısır silajının partikül büyüklüğü İşletmelerin tamamında 5 cm den küçük olduğu, kullanılan mısır silajların %6'sı 2,5 cm den, %57'si 1 cm den, %30'u 0.5 cm den, %6'sı 0.3 cm den büyük, %1'i ise 0.3 cm'den küçük partikül büyüklüğüne sahip olduğu saptanmıştır.
 İşletmelerden alınan fabrika yem örneklerinin yaklaşık %97.2'sinde %2'den az, %85.8'inin de %1,5'den az üre içerdiği tespit edilmiştir. İşletmelerde hayvanların rasyonlarının NRC standartlarına göre KM, HP ve NEL düzeyinin sırasıyla %45 düşük- %55 yüksek, %42.5 düşük- %57.5 yüksek ve %22.5 düşük- %77.5 yüksek olduğu tespit edilmiştir. 
İşletmelerde görülen sağlık problemleri arasında %60 ile mastitis birinci sırada yer alırken; bunu, %47.5 ile birden fazla suni tohumlama, %35 ile güç doğum, %25 ile ayak problemleri, %22.5 ile hipokalsemi ve buzağı ishalleri, %15 ile de göbek iltihabı izlemektedir.
 Sonuç olarak; Bu çalışmada, Elazığ ilinde beslenmede yetki ve sorumluluk sahibi kişilerin süt ineği beslemesi konusunda bilgi birikimi ve eğitim seviyesinin düşük olduğu, yenilikleri gereği gibi takip etmedikleri, yeterli danışmanlık hizmeti almadıkları, süt ineklerinde geçiş dönemi beslemesi uygulamadıkları, düzenli bir kayıt tutmadıkları, araştırma kapsamında yapılan analizlerin değerlendirmesine göre verdikleri bilgilerde çelişkilerin olduğu gözlenmiştir. Bu durumun düzeltilmesi için, süt ineği işletmecileri kendilerinin bir işletmeci olduklarının farkına varıp gereğini yapmaları gerekir.

Anahtar Kelimeler: Süt İneği, Besleme Bilinci, Geçiş Dönemi, Verim Düzeyi

Abstract:
This study was carried out based on the data provided by the Elazığ Cattle Breeding Union about cattle facilities, number of which represents approximately 60% of the facilities with equal or more than 20 head of dairy cow in Elazığ and its towns. Many factors including authorized personnel's consciousness and condition of transitions period feeding practice, distribution of the race of dairy cow, feed inventory, fertility of the cows, the condition of cow's feeding in the lactation period, reproduction of the cattles, disease conditions which are frequently seen and other conditions about the cattles and cows' facilities which are in Elazığ. In the investigation, all the facilities were visited by expert animal nutritionist's to carry out face-to face interview. Feed and milk sample were gathered from the farms for analysis. 
The people who are in charge of feeding were the owner and family members together in 67,5%  of the facilities at the feeding it is observed that the 73% of the responsible person had elementary school diploma or less. It is determined that 65% of these people had experience more than 10 years while 35% were less than 10 years. However it is also proved that the responsible people's proportion of participating scientific activities for updating themselves about feeding cattle were 30%. The 83,4% of the activities that these people attended for updating were meetings which are organized by fairs, factories and the unions of producers. It is concluded that the 77.5% of the administrators could not have any service of counseling about animal nutrition and those who take such service, they for this service. The reasons of not taking counseling service are; insufficient veterinarians (42%), lack of knowledge about where to take counseling service, and not being informed and thinking it is unnecessary (35%), and seeing themselves qualified and sufficient (23%). Production of milk during the lactation season (kg/day/animal),weight and feed that they consumed and feed names and quantities (kg/day/animal) are not recorded regularly in the establishments. The knowledges about this issue were determined to be estimation. Daily milk production of cows in the facilities were 12-15% kg in 32.5%, 16-20 kg in 52.5%and >21 kg in 15%. The composition of the samples of milk which were taken from the facilities were dry matter (KM), fat, protein and level of urea were determined as 52.5% = 11.6%-12.5 %, 77.5% = 2.5%-3.5%, 40% = 3.3%-3.5%, 80% = 10-20 mg/dl, respectively. It is determined than the calve of cows is more common at the age of 24 months in facility which is followed. It is obvious that the space between two calves is 12 and 13 months in 57.5% of facilities.   
Transition period is applied at the whole facilities which were investigated. It is determined that quantities of bait and needs of the animals given to animals, according to milk products and the animals weight in 47.5% of the facilities. Additionally the proportion is found of people who gave bait to the animals at the same proportion is 20% and those who look dairy products and according to it decrease or increase the bait is 15%.
The administrators are feeding their animals 2 or 3 times a day, especially in summer and winter.
%92.5 of the facilities are applying group feeding to the animals.
Wheat straws are given to animals in all facilities. It is understood that the wheat straw are given to animals after grinding in the machine in 84% of facilities.
There is dry weed at 70% of the facilities, and it is concluded that the dry weeds are given to animals chopping at the 64% of the facilities. It is determined that the wet trefoils are given to the animals by the shape of their being reaped without being withered, at the 62.5% of the facilities.
It is proved that 87.5% of the facilities are using the silaj more in winter.
In summer season, among the baits which are given to the animals, it is determined that there are wheat straw in 95%, mixed bait in 87.5% (factory bait), puree of barley - wheat in 75% trefoil in 72.5% scuff in 60% and maize in 35% of the facilities. However in winter season, it is determined that there are wheat straw in 95% and mixed bait in 95% (factory bait), puree of barley-wheat in 82.5%, trefoil in 52.5%, scuff in 65% and maize in 87.5% used, of the facilities. 
It is determined that, all the wheat straws are smaller than 5 cm. Yet the wheat straws that are used and its 2% is bigger than 2.5 cm, 34% is bigger than 1 cm, 25%, is bigger than 0.5 and its 18% is bigger than 0.3 cm but its 21% is smaller than 0.3 cm and it has a size as the same as particuls.
It is observed that the dry trefoil is which is given by chopping, 60% is bigger than 5 cm but the fig's 46% is bigger than 5 cm. It is determined that the maize particle size in all facilities is smaller than 5 cm, the maize, which is used, 6% is bigger than 2.5cm its 57% is bigger than 1 cm, its 30% is bigger than 0.5, its 6% is bigger than 0.3 cm, and its 1% is smaller than 0.3 cm.
It is determined that the samples of bait and ingredients of urea which less are taken from the facilities are than about 2% in 97.5% and 1.5% in 85.8%.
It is determined that the level of KM, HP and NEL according  to standards of NRC of the animals rations, is 45% low, 55% high, 42.5% low, 57.5% high and 22.5% low, 77.5% high respectively.
While the health problems, which are seen at the facilities are at the first rank by the frequency of being seen at the 60% of the facilities. Other problems, follow such as too much artificial insemination in 47.5%, difficult birth, or calve in 35%, foot problems in 25%, hypocalcemia and calf's diarrhea in 22.5% lastly belly inflammation in 15%.
As a result, it was determined that the animal owners who were responsible for feeding the dairy cows were not sufficiently trained and did not have basic information regarding the nutrition of dairy cows, they did not keep themselves updated on nutrition as they should be, they did not receive enough consultancy, they did not practice a transmission period feeding in dairy cows, they did not keep appropriate records, and they provided contradictory  information and data used for analysis in this study. The owners should be aware of these important deficiencies and take necessary steps to improve these shortcomings. 

Key Words: Dairy Cow, Awareness In Dairy Cow Feeding, Transition Periods, Level Of Production