Sosyal medyada işçi olarak kullanılan çocuklar: Instagram örneği
Child labor in social media: The case of Instagram
Yazar: FATMA NUR TÜRKERİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KANAK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, Instagram isimli sosyal paylaşım sitesinde içerik üretme amacıyla öğretmenler ve ebeveynler tarafından kullanılan çocukların durumunu tespit etmek ve çocuğa yönelen ekonomik istismara akademik bakış açısıyla dikkat çekmek amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve görüşme tekniği ile yürütülmüştür. Nitel verilerin toplanması sürecinde örneklem grubunun belirlemede ölçüt örnekleme ve basit tesadüfi örnekleme yöntemleri tercih edilmiştir. Araştırma 2023-2024 eğitim-öğretim yılı güz döneminde gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında 25 ebeveyn ve 25 okul öncesi öğretmenine ait Instagram hesapları incelenmiş, 20 ebeveyn ile de görüşmeler yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak Dijital İçerik İnceleme Formu ve Ebeveyn Görüşme Formu kullanılmıştır. Araştırmada toplanan veriler içerik analizi ve betimsel analiz yöntemleri ile araştırmacı tarafından analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda; annelere ait Instagram hesaplarının sayıca fazla olduğu ve annelerin çocuklarının görüntüleriyle bu platformlardan gelir elde etme oranlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Ebeveynlere ait hesapların çoğunda (%72) hesabın ticari amaç güttüğüne yorulacak açıklamalar yer aldığı ve yine büyük çoğunluğunda (%84) çocuklara çeşitli reklamlar yaptırıldığı görülmüştür. Öğretmenlere ait hesaplar incelendiğinde ise çoğunun (%68) sosyal medyayı ün ve gelir amaçlı kullandığına yorulacak şekilde hesaplarında açıklamalara yer verdikleri ancak yalnız %24'ünde çocuğun gelişim düzeyinin dışında içeriklere yer verildiği görülmüştür. Hesapların %40'ında çocuk görüntüleri kullanılarak doğrudan veya dolaylı çeşitli reklamların yapıldığı görülmüştür. 
Ebeveynlerle yapılan görüşmelere göre ise çoğunluğun (%70) çocuğunun görüntülerini Instagram' da kendilerince özel günlerde veya günlük aktiviteler esnasında paylaştıklarını görülmüştür, ancak paylaşım yapan ebeveynlerin yine çoğunluğunun (%85) çocuğunun mahremiyetini çeşitli yollarla korumaya çalıştıkları görülmüştür. Ebeveynlerin %90'ı ise öğretmenlerin çocukların görüntülerini paylaşmalarını doğru bulmadıklarını ifade etmiştir. Bu sonuçlara göre görüşme yapılan ebeveynlerin sosyal medyada çocuğun mahremiyet haklarının ve ekonomik istismarının farkında olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Ayrıca ebeveynlerin öğretmenlerin çocukları paylaşmasını farklı gerekçelerle de olsa çoğunlukla doğru bulmadıkları anlaşılmaktadır.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the situation of children used by teachers and parents to produce content on the social networking site Instagram and to draw attention to the economic abuse of children from an academic perspective. The research was conducted with document analysis and interview technique from qualitative research methods. In the process of collecting qualitative data, criterion sampling and simple random sampling methods were preferred in determining the sample group. The research was conducted in the fall semester of the 2023-2024 academic year. Within the scope of the research, Instagram accounts of 25 parents and 25 preschool teachers were analyzed and interviews were conducted with 20 parents. Digital Content Review Form and Parent Interview Form were used as data collection tools. The data collected in the study were analyzed by the researcher using content analysis and descriptive analysis methods. As a result of the research, it was observed that the number of Instagram accounts belonging to mothers was higher and that mothers were more likely to earn income from these platforms with their children's images. It was observed that most of the accounts belonging to parents (72%) contained explanations that could be interpreted as the account pursued commercial purposes, and the majority (84%) had children make various advertisements. When the accounts belonging to teachers were analyzed, it was observed that most of them (68%) included explanations that could be interpreted as using social media for fame and income, but only 24% included content outside the child's developmental level. In 40% of the accounts, it was seen that various direct or indirect advertisements were made using child images.	
According to the interviews with parents, it was observed that the majority (70%) shared images of their children on Instagram on special occasions or during daily activities, but the majority (85%) of parents who shared images tried to protect their children's privacy in various ways. 90% of the parents stated that they did not think it was right for teachers to share images of their children. According to these results, it is concluded that the interviewed parents are aware of the child's privacy rights and economic exploitation in social media. In addition, it is understood that parents mostly do not find it right for teachers to share images of children, albeit for different reasons.