Mushafların tetkiki meselesi: Tetkik-i Mesâhif Heyeti örneği
The issue of the Mushafs' investigation: Sample of Tatkik Masahif Committee
Yazar: HAFİZ OSMAN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH EMİN ÇİMEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti'nde Sultan II. Abdülhamit Han dönemi, matbuat hayatının hareketli olduğu bir dönemdir. Yeni gelişen fikri akımlar, muhalif faaliyetler ve modern eğitim sistemi ile ilgili düzenlemeler kitap basımı ve yayımlanmasını hızlandırmış, bununla birlikte bir kontrol mekanizması da gelişmiştir.
Bu bağlamda ilk adım olarak, matbaada kitapların basılmasından önce kontrol edilmesi için 1881 yılında Maarif Nezaretine bağlı olarak Encümen-i Teftiş ve Muayene Heyeti ve sonrasında dinî içerikli kitap ve risalelerin basılmadan önce tetkiki için 1306/1889 yılında Şeyhülislâmlık bünyesinde Tedkîk-i Müellefat Encümeni kurulmuştur. Heyetin kurulmasından bir süre sonra Mushafların da matbaada basılmasına izin verilmesi üzerine 1309/1892'de Teftîş-i Mesâhif-i Şerîfe Encümeni kurulmuştur. Tedkîk-i Müellefât ile Teftiş-i Mesâhif-i Şerîfe Encümeninin görevlerinin birbirine yakın olması nedeniyle bu iki meclis daha sonra Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer'iyye Meclisi ismiyle birleştirilmiştir.
Meclis, vazifesini 1924 yılına kadar icra etmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Osmanlı Devleti'nden tevarüs eden bu kurumun faaliyetlerini, Diyanet İşleri Başkanlığı çatısı altında Mushafları İnceleme ve Kıraat Kurulu olarak devam ettirmektedir.
Tezimizde Şeyhülislâmlık ve Osmanlı Arşivi belgeleri ışığında Şeyhülislâmlıkta tesis edilmiş Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer'iyye Meclisinin kuruluş amacı, işleyişi, yetki ve hizmet alanı, görevlileri, ilmiye bürokrasisindeki işlevi, Şeyhülislâmlık içerisindeki mekânı, meclisle ilgili arşiv kaynakları, görevlilerinin ilmi kariyerleri ve biyografileri detaylı bir şekilde ele alınmıştır.

Abstract:
The time of Sultan Abdulhamid II in the Ottoman Empire was a period when publishing was flourishing. The newly developing intellectual movements, opposition activities and regulations regarding the modern education system accelerated the printing and publication of books and developed a control mechanism. 
In this respect, first, the Consultation of Inspection and Examination Committee was established under the Ministry of Education in 1881 to review the books in the publishing house before they were printed. Then the Tatkik Al-Muallafat Commission was established in 1306/1889 within the Shaykh-al-Islam Institution to investigate the religious texts and treatises before they were published. After the committee's establishment, the publication of the Mushafs in the publishing house was allowed, and the Inspection of Masahif Sharifah Committee was established in 1309/1892. Since the missions of Tatkik Al-Muallafat and Inspection of Masahif Sharifah Committee are similar, these two assemblies were combined with the name of Tatkik Masahif and Muallafat Shariyah Council.
Tatkik Masahif and Muallafat Shariyah Council carried out its mission until 1924. The Republic of Turkey continues the activities of this committee, which it inherited from the Ottoman Empire, as the Review Board of Mushafs under the umbrella of the Presidency of Religious Affairs.
In this thesis, in the light of the Shaykh-al-Islam and Ottoman Archive documents, the following topics were discussed in detail: the establishment purpose, functioning, authority and service area of the Tatkik Masahif and Muallafat Shariyah Council; its function in the ilmiye (scholars) bureaucracy, its place in the Shayk-al-Islam Institution, archive resources related to the parliament, its officials and their scholarly careers and biographies.