İstanbul Eminönü bölgesi kuş evleri
Bird houses in İstanbul's Eminönü district
Yazar: SEYYİDE GÖKSAL
Danışman: DOÇ. DR. ALEV ERKMEN ÖZHEKİM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kuş evleri, kentsel yerleşimlerde yaşayan küçük kuş türlerinin barınması, beslenmesi ve korunması amacıyla bina duvarlarına eklenen mimari donatılar olarak tanımlanabilirler. Bu mimari ögelerin, pek çok coğrafyanın geleneksel yapı kültüründe olduğu gibi Osmanlı mimarlığında da kayda değer bir yeri bulunmaktadır. 
Bu çalışmada, Osmanlı Dönemi kuş evlerine ait en fazla bilinen örneğin bulunduğu İstanbul Eminönü Bölgesi'nde saha çalışması yapılarak günümüzde bulunan örnekleri yerinde tespit edilmiş ve belgelenmiş; örnekler biçim ve malzeme özellikleriyle incelenmiş, mimari farklılıkları ve tarihsel süreçteki değişimleri değerlendirilmiştir.  
Tezin birinci bölümünde, çalışmanın amacı ve hipotez belirlenmiştir.
İkinci bölümde; farklı coğrafyalarda kuşlar için inşa edilen yapı türleri oarak kuş evleri ve güvercinlikler incelenmiştir. 
Üçüncü bölümde, Eminönü Bölgesi'nin kısa tarihçesini ve anıtsal ve tarihsel yapılarını anlatır.  
Dördüncü bölüm, araştırmanın kataloğudur. Bölgedeki kuş evlerinin bir envanterini oluşturan bu katalogda,  toplam 32 yapı üzerinde ise toplam 272 tane kuş evi yer almaktadır. 
Beşinci bölümde, katalogda derlenen bulguların bir değerlendirilmesini ve elde edilen sonuçları aktarır.  Araştırmada, bölgedeki kuş evleri biçimsel olarak üç farklı grupta sınıflandırılmış ve bu gruplar "kovuklar"; "oymalı kuş evleri" ve "duvar rölyefi biçiminde kuş evleri" olarak adlandırılmıştır. Bu biçimsel farklılıklar, katalogda da işlenmiş, ayrıca bölgedeki dağılımı da gösteren bir haritaya işlenmiştir. Belgelenen toplam 272 kuş evi arasında 178 kovuk, 57 oymalı ve 37 duvar rölyefi biçiminde kuş evi tespit edilmiştir. Biçimsel olarak sınıflanmış kuş evleri harita üzerine işlenerek bölgede kuş evlerinin biçimlerine göre yoğunluğu görselleştirilmiştir. 
Çalışma verilerinden elde edilen bulgular, İstanbul Eminönü bölgesindeki kuş evlerinin, genellikle yapıların dış duvarları ile bütünleşen maketler ya da beden duvarlarına oyulmuş kovuklar şeklinde karşımıza çıkan, biçim özellikleriyle dönemin üslubunu yansıtan özgün yapılar olduğunu ortaya koyar. Farklı dönemlerde yapılmış kuş evleri örnekleri incelenerek; kuş evlerinin biçimsel farklılıkların, inşa edildiği dönemin beğenisine ve alışkanlıklarına uygun olarak zaman içinde geçirdiği değişim ve olası kültürel etkileşimler değerlendirilmiştir.

Abstract:
Bird houses may be defined as architectural components found on the outer walls of masonry buildings, made for small birds to take shelter. These houses are a wide geographic range, including that of traditional Ottoman architecture. 
This thesis presents a survey and evaluation of the bird houses located in Istanbul's Eminönü district, which preserves the largest number of bird houses known in the city.  
The first chapter is an introduction to the thesis and outlines the existing academic studies on the subject; the objectives and methodology of this research and defines its hypothesis.
The second chapter provides a summary of bird houses as an architectural genre, dwelling on the bird houses of the Mediterranean and Middle East and dovecotes found in Europe. 
Chapter Three presents the Eminönü district with its urban and historical features, and gives 
Chapter Four consists of the catalogue of bird houses documented in this study. It includes an inventory of almost 272 bird houses, found on 32 individual historical buildings in the Eminönü area. These bird houses are located on maps and illustrated with photographs. 
The thesis ends with Chapter Five, which includes the conclusion and evaluation of the research. In evaluating the bird houses of Eminönü, the study classifies these architectural elements, into three groups according to their architectural form: Alcoves, Carved bird houses and Bird Houses as High Reliefs. The final chapter also remarks on the aesthetics, materials, dimensions and historical changes of these traditional architectural elements.