Serada topraksız salkım domates yetiştiriciliğinde büyüme, gelişme ve verim üzerine ışık ve sıcaklığın kantitatif etkilerinin modellenmesi
Modelling the quantitative effects of light and temperature on the growth, development and yield of cluster tomatoes in the soilless cultures in greenhouse
Yazar: MELEK ÖZKAPLAN
Danışman: PROF. DR. AHMET BALKAYA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada serada yetiştirilen salkım domates çeşitinde (Solanum lycopersicom L., Bandita F1) büyüme, gelişme ve verim üzerine ışık ve sıcaklığın kantitatif etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, üç farklı dönemde (Mart, Nisan ve Ağustos), iki farklı yetiştirme ortamında (Hindistan cevizi lifi (HCL) ve kayayünü (KY)), cam serada gölgeli ve gölgesiz koşullarda yürütülmüştür. Çalışmada gölgeleme etkisi %55 ve ışık geçirgenliği %45 olan alüminyum ve polietilen dokuma enerji perdesi kullanılmıştır. Işık ve sıcaklığın, salkım domatesin büyüme özellikleri (bitki boyu, gövde çapı, yaprak sayısı, kök, gövde ve yaprak kuru ağırlıkları, toplam bitki vegetative kuru ağırlığı, yaprak alanı, oransal kök, gövde ve yaprak ağırlıkları, oransal ve özgül yaprak alanı, yaprak kalınlığı, net asimilasyon oranı ve nispi büyüme hızı), bitki gelişme özellikleri (dikimden çiçeklenmeye kadar geçen gün sayısı, boylanma, yapraklanma ve gövde çapı artış hızı), bitki verim potansiyeli (bitki başına meyve sayısı, ortalama meyve ağırlığı ve bitki başına verim) ve meyve kalite unsurları (meyve boyu, meyve çapı, meyve şekil indeksi, meyve kabuk ve et rengi (L, a b, hue˚, chroma*), toplam asitlik (TA), suda çözünebilir kuru madde (SÇKM, %), meyve eti sertliği, meyve suyu EC ve pH değeri) üzerine olan etkileri ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bitkilerde incelenen özelliklerden kantitatif olarak elde edilen verilere çoklu regresyon analizleri uygulanarak salkım domateste büyüme, gelişme ve verim modelleri üretilmiştir. Araştırma sonucunda; salkım domates yetiştiriciliğinde büyüme, gelişme, verim ve kalite unsurlarının 16.42-26.22˚C sıcaklık ve 96.10-455.93 µmolm-2s-1 ışık şiddeti sınırlarında Hindistan cevizi lifi ve kayayünü yetiştirme substratlarına bağlı olarak değişkenlik gösterdiği belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, yaprak sayısı, toplam vejetative kuru ağırlığı ve net asimilasyon oranı, yüksek sıcaklık 26.22 ˚C ve yüksek ışık 455.93 µmolm-2s-1 koşullarında en yüksek değerlere (sırasıyla 47.6 adet/bitki, 122.5 g ve 0.081g/cm²/gün) ulaşmıştır. Artan sıcaklık ve azalan ışık şiddeti, bitki boyu, yaprak alanı, oransal yaprak alanı ve özgül yaprak alanını arttırmış, yaprak kalınlığını azaltmıştır. Çalışmada, nispi büyüme hızı, bitki başına meyve sayısı, ortalama meyve ağırlığı ve verim değerleri incelenen ışık şiddeti sınırlarında artan ışık şiddetiyle doğrusal olarak artmıştır. Nispi büyüme hızı, bitki başına meyve sayısı ve verim değerleri için optimum sıcaklık, ışık şiddetine bağlı olarak 22.71-24.60 ˚C olarak tespit edilmiştir. Yüksek ışık ve yüksek sıcaklık uygulamaları, salkım domates meyvelerinde SÇKM (%4.00-5.66) değerini arttırmıştır. Artan ışık şiddeti, bitki başına ortalama meyve ağırlığını arttırmıştır. Bitki başına en yüksek verim değeri ve meyve sayısı 2015 yılı ilkbahar döneminde 24.60˚C'de ve 432.67 µmolm-2s-1 ışık koşullarında, Hindistan cevizi lifi substratlarında tespit edilmiş ve bitki başına verim (BBV) modeli;
BBV=-6699.96+639.3432xT+5.5225xL-13.6672xT²
T: Sıcaklık (°C), L: Işık (µmolm-2s-1) (r²:0.97***) olarak bulunmuştur.
Çalışmada Hindistan cevizi lifi ortamının yüksek ışık ve yüksek sıcaklık koşullarında verim ve kalite unsurları açısından daha iyi sonuçlar verdiği saptanmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the quantitative effects of light and temperature on growth, development and yield of (Solanum lycopersicum L., Bandita F1) cluster tomato variety. The study carried out at three different growing periods (March, April and August), two different substrates (cocopeat and rockwool) under shaded and unshaded conditions in greenhouse. Aliuminium and polythene fabric curtain with 55% shading effect and 45% light transmittance were used to differring light and temperature. The effects of light and temperature on plant growth (plant height, stem diameter, leaf number, root, stem and leaf dry weight, total plant dry weight, plant leaf area, root, stem and leaf weight ratio, leaf area ratio and specific leaf area, leaf thickness, net assimilation rate and relative growth rate); plant development (days from planting to blooming, rate of plant height increase, leaf appearence rate and rate of stem diameter); yield parameters (fruit number per plant, mean fruit weight per plant and yield per plant) and fruit quality (fruit height, diameter, shape index and color (L, a, b, hue˚, chroma*), titratable acidity (TA), total soluble solid contents (%TSS), flesh firmness, EC and pH of fruit juice) have been determined in detail. Multiple regression analyses were applied to the qualitatiely obtained data have been produced to generate growth, development and yield models for cluster tomato. As a result of the research; growth, development, yield and quality of Bandita F1 tomato cultivar were found to vary between 16.42-26.22°C temperature and 96.1-455.93 μmolm-2s-1 light intensity depending on the substrates of cocopeat and rockwool substrate. For the results obtained from the present study, leaf numbers, total plant dry weight and net asimilation rate (NAR), reached the highest value at high light and high temperature.(47.6 per plant, 122.5 g and 0.081 g/cm²/day, respectively) Increasing temperatures and decreasing light integrals were increased plant height, leaf area (LA), the leaf area ratio (LAR) and specific leaf area (SLA), leaf thicknes were decreased. In study, within the examined light limitations relative growth rate (RGR), fruit number per plant, mean fruit weight per plant and yield per plant, were increased linearly by increasing the light integral.The optimum temperature for relative growth rate (RGR), fruit number per plant, mean fruit weight per plant and yield per plant, were determined to be about 22.71-24.60 ⁰C dependent on light integral. High light and high temperature applications increased the value of %TSS (4.00 and 5.66 %) in tomato fruit. Increasing intensity of light, per plant increases the fruit weight. The highest yield, fruit number per plant obtained from cocopeat with optimum temperature of 24.60 ˚C and 432.67 µmolm-2s-1 light integral at 2015 spring term. And regression model was also produced to prediet yield at affected by temperature (°C) and light intensity (μmolm-2s-1);
Y=-6699.96+639.3432xT+5.5225xL-13.6672xT²
Y: represent yield of per plant, T: represents temperature (°C), L: represents light intensity (µmolm-2s-1) (r²:0.97***)
It is determine that cocopeat media with high light and temperature gave the best results as yield and avality paremeters than roockwoll media.
July 2018, 215 pages 
Key Words: Tomato, Light, Temperature, Media, Yield, Quality, Quantitative, Model, Soilless culture