Kırşehir ilinin doğal fon radyasyon haritasının çıkartılması
Determination of background radiation map of Kırşehir province
Yazar: SÜMEYRA YAMÇIÇIER
Danışman: PROF. DR. DOĞAN YAŞAR
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, toprak numunelerinin radyoaktivite seviyelerini, su numunelerinde toplam alfa ve beta aktivite konsantrasyonlarının belirlenmesi ve çevresel radyasyon ölçümlerini analiz ederek Türkiye'de Kırşehir ilinin radyolojik haritasını oluşturmaktır. 47 lokasyondan toplanan toprak numunelerinde 226Ra, 232Th, 40K ve 137Cs radyonüklidleri HPGe dedektörlü gama spektrometresi kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, 226Ra, 232Th, 40K ve 137Cs için gama radyoaktivite konsantrasyon aralıkları ve ortalama değerleri 133±15- 1515±128 Bq/kg (599. 40 Bq/kg), 0.3±0.09 – 21.1±1.7 Bq/kg (4.61 Bq/kg), 8.7±0.9 – 128.5±8.5 (29.66 Bq/kg) ve 11.6±8.6 – 273.8±19.9 Bq/kg (48.80 Bq/kg) olarak belirlenmiştir. 40K ve 232Th için ortalama radyoaktivite seviyeleri dünya ortalamasının üzerindedir. Su numunelerinde analiz edilen toplam alfa aktivite konsantrasyonu il ortalama değeri 0.207±0.04 Bq/L olarak tespit edilmiştir. Su numunelerinde analiz edilen toplam beta aktivite konsantrasyonu il ortalama değeri 0.275±0.04 Bq/L olarak tespit edilmiştir. Su numunelerinde tespit edilen il ortalama değerleri dünya ortalaması değerinin altında tespit edilmiştir. Ortalama radyum eşdeğeri aktivite (Raeq), gama doz hızı (D), yıllık etkin doz eşdeğeri (AEDE), dış tehlike indeksi (Hex) ve aşırı yaşam boyu kanser riski (ELCR) sırasıyla 145.45 Bq/kg, 122.13 nGy/saat, 0.15 mSv/saat, 0.392 ve 0.292x10-3 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca Kırşehir ilinde yoğun olarak yetişen ve tüketilen gıda ürünlerinin radyoaktivite konsantrasyonları tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this thesis is to determine the radioactivity levels of soil samples, total alpha and beta activity concentrations in water samples and to create a radiological map of Kırşehir province in Turkey by analyzing environmental radiation measurements. Soil samples collected from 47 locations were analyzed for 226Ra, 232Th, 40K and 137Cs radionuclides using gamma spectrometer with HpGe detector. According to the results obtained, gamma radioactivity concentration ranges and mean values for 226Ra, 232Th, 40K and 137Cs were 133±15- 1515±128 Bq/kg (599. 40 Bq/kg), 0.3±0.09- 21.1±1.7 Bq/kg (4.61 Bq/kg), 8.7±0.9- 128.5±8.5 (29.66 Bq/kg) and 11.6±8.6 - 273.8±19.9 Bq/kg (48.80 Bq/kg). The average radioactivity levels for 40K and 232Th are above the world average. The provincial average value of total alpha activity concentration analyzed in water samples was 0.207±0.04 Bq/L. The provincial average value of total beta activity concentration analyzed in water samples was 0.275±0.04 Bq/L. The provincial average values determined in the water samples were below the world average value. Average radium equivalent activity (Raeq), gamma dose rate (D), annual effective dose equivalent (AEDE), external hazard index (Hex) and excess lifetime cancer risk (ELCR) were calculated as 145.45 Bq/kg, 122.13 nGy/h, 0.15 mSv/h, 0.392 and 0.292x10-3 respectively. In addition, the radioactivity concentrations of food products grown and consumed intensively in Kırşehir province were determined.