Türk İslam Edebiyatında Hz. Ömer
Caliph Omar in the Turkish Islamic Literature
Yazar: RIDVAN SAİTOĞLU
Danışman: PROF. DR. ALİM YILDIZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Türk-İslam edebiyatı = Turkish Islamic literature

Özet:
İslam tarihi açısından mümtaz bir yere sahip olan Hz. Ömer'in İslamî Türk edebiyatında yansımasını konu edinen bu çalışma üç bölüm halinde tasarlandı. 
Birinci bölümde on ikinci yüzyılda Ahmed Yesevî'den başlamak üzere yirminci yüzyılda Ali Emîrî Efendi ve Mehmet Akif Ersoy'a varıncaya dek manzum ve mensur ulaşılabilen edebî müktesebat tarandı. Bu çerçevede taranan eserlerden elde edilen Hz. Ömer konulu malzemeler derlenerek kronolojik sıraya göre tasnif edildi ve bu malzemelerin muhtevaları izaha çalışıldı. Evvela manzum daha sonra mensur metinlerin işlendiği bu bölüm, "müstakil olanlar" ile "bir bölümü Hz. Ömer'i konu edinenler" olmak üzere iki alt başlık altında değerlendirildi.
İkinci bölüm, birinci bölümde tasnif edilen eserlerin muhtevalarındaki Hz. Ömer'e dair motiflerin örnek beyitlerle izahından ibarettir. Bu bölümde Hz. Ömer'in dinî ve insanî yönlerinin ayrıca kendisiyle beraber zikredilen edebî ve tasavvufî kavram ve remizlerin, oluşturulan alt başlıklarla edebiyatta nasıl işlendiğine değinildi.
Üçüncü ve son bölümde, yazma eser kütüphanelerinden elde edilen Hz. Ömer konulu biri Gazavât-ı Hulefâ-i Râşidîn adlı manzum ve diğeri Risâle-i Tuhfetü'l Mebniyye Alâ Hikâyet-i Hazret-i Ömer adlı mensur iki eserin inceleme ve çeviri-yazısına yer verilmiştir. İlk olarak eserlerin yazarları, kütüphane bilgileri, nüsha tanıtımı, muhteva ve dil hususiyetleri incelenmiş, ardından metinler çeviri-yazı yöntemiyle Latin harflerine aktarılmıştır.

Abstract:
This study, focusing on the reflection of Hz. Omar, who holds a distinguished place in Islamic history, in Islamic Turkish literature, was designed in three sections. The first section delved into all available literary works, both in verse and prose, starting from the 12th century with Ahmed Yesevi up until the 20th century with Ali Emîrî Efendi and Mehmet Akif Ersoy. Within this framework, materials related to Hz. Omar were compiled from the surveyed works, categorized in chronological order, and attempts were made to explain their contents. This section, which initially addresses poetic and then prose texts, was evaluated under two subtitles: 'independent works' and 'those dealing with Hz. Omar in part.'
The second section merely comprises the explanation of motifs related to Hz. Omar found in the contents of the classified works, with examples of couplets. This section discussed how the religious and human aspects of Hazrat Omar, as well as the literary and mystical concepts mentioned alongside him, were elaborated in literature under created subheadings.
The third and final section presents an examination and translation of two works found in manuscript libraries, one in verse named 'Gazawât-ı Khulefâ' and the other in prose titled 'Risâlah Tuhfah al-Mabniyye Alâ Hikâyeti Hz. Omer' Initially, the authors of the works, library information, manuscript introductions, content, and linguistic features were analyzed, followed by the translation of the texts into Latin letters using the translation-writing method.