İbn Haldun'un eğitim görüşü
Ibn Haldun's viwes related to the process of education
Yazar: HACER EV
Danışman: PROF.DR. HANİFİ ÖZCAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Tarih felsefesinin kurucusu ve sosyolojinin öncülerinden kabul edilen bnHaldun'un (1332-1406) eserleri, özellikle Mukaddime'nin çeşitli bölümleri eğitim-öğretim açısından ilginç ve önemli görüşleri içerir. Bugüne kadar bunların bilimsel birincelemeye konu edilmemiş olması bizi bu konuya yöneltmiştir.bn Haldun'a göre, her hayvana kendini koruması ve yaşamını sürdürebilmesiiçin özel bir yetenek veya organ verilirken insana da düşünme yeteneği ve ellerinikullanabilme becerisi verilmiştir. Bu sayede insan hem diğer canlılardan üstün birkonuma gelmiş hem de fizikû âlem, nefis, zihin âlemi ve ruhanû âlem hakkında bilgiedinme ve üretme konumuna yükselmiştir.Kalıtımla getirilenlerden çok eğitim ve çevrenin gücüne vurgu yapan bn Haldun,toplumsal bir varlık olan insan için eğitim ve öğretmenin zorunlu bir ihtiyaç olduğunuileri sürer. Çünkü ona göre davranış ve bilgi arasında güçlü bir ilişki vardır. Yiyecek vegıdaların vücudu beslemesi ve geliştirmesi gibi eğitim-öğretim de insan ruhunu ve aklınıgeliştirip olgunlaştırır.O, bütün sosyal olayların temelinde yardımlaşma duygusunun bulunduğunainanır; yardımlaşma üretimdeki artışı sağlarken, üretimdeki artış da genellikle kültürve uygarlığın gelişmesine ve refahın artmasına yol açar. Eğitim-öğretimin yaygınlaşmasıve kalitesinin arttırılması ekonomik iyileşmeyi, ekonomik iyileşme de ilimleringelişmesini sağlar.bn Haldun, konuları, kaynakları, problemleri, amaçları ve gelişim çizgileribakımından ilimleri aklû ve naklû ilimler olarak sınıflandırırken sanki akıl ile vahyinalanını birbirinden ayırır. O imana ilişkin konularda vahye dayanan bilgileringeçerliliğini kabul ederken toplumsal, ekonomik, siyasi vb. konularda da gözlemverilerinin, varlığın tabiatının sosyal ve tabiat kanunlarının geçerliliğini kabul ederekher iki alanın birbirinden ayrılması gerektiğine inanır.Sonuç olarak, geleneksel eğitim anlayışının hâkim olduğu bir dönemde bnHaldun'un eğitimin önemi ve gerekliliği konusundaki görüşleri ile büyük orandamodern eğitim anlayışına yaklaştığı söylenebilir.Anahtar Kelimeler: 1) bn Haldun, 2) Mukaddime, 3) Eğitim-öğretim,4) Akletme yeteneği, 5) Yardımlaşma duygusu

Abstract:
Ibn Haldun (1332-1406) is generally accepted as a founder of the philosophy ofhistory and one of the pioneer of the sociology. But at the same time, in his works,especially in Mukaddime we can find some important and interesting views about thenature and methodologies of education.According to him when God created a special ability or organ for animals toprotect themselves and to sustain their life, he also gave humans the ability of reasoningand using of hands as well. The human, who is above than other organisms or creatures,can have knowledge about universe, soul, and cognitive area and transcendental fields.Ibn Haldun emphasized on environment and education rather than heredity. Heputs forward that education and teacher are compulsory need for each human being,because there is a close relationship between action and knowledge. Education andlearning are necessary items of the development and mature of the human soul andreason as the food and nourishment are compulsory for the physical development of thebody.He believes that the sense of co-operation/collaboration is the base of the all socialactivities. Because the cooperation leads to increase of production and it successivelyleads to the development of culture and civilization and increase of the prosperity. Andthese developments promote the quality of education and made it widespread amongpeople. In summary, education leads to the economical improvement, it also successivelyleads to the development and the improvement of sciences.On the other hand, Ibn Haldun classifies sciences in two groups as rational andtraditional ones. This shows that he separates between reason and revelation. While hewas accepting the revelation as a source knowledge on the subjects which related to thefaith, he accepts only the datum of observation and social and the laws of nature on thesubjects which related to social, economical and political matters.As a result, it can be said that Ibn Haldun comes close to modern educationalapproaches at least in his some views within a time which the traditional educationalapproaches were very powerful.Key Words: 1)Ibn Haldun, 2)Mukaddime, 3)Education and Teaching, 4)Reason,5) Co-operation