İstanbul'da kontrole tabi ilaç kulllanımının araştırılması
Prescription patterns of controlled medicines in İstanbul
Yazar: DİLEK DEMİRCAN
Danışman: PROF. DR. AHMET AKICI
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Denetim = Control ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions ; İlaçlar = Drugs ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Kontrole tabi ilaçların (K.T.İ.) takip ve değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araştırmada K.T.İ.'lerin başta kullanım seyri olmak üzere, ilaç kullanımına ait diğer ayrıntılarının araştırılması amaçlandı. İstanbul Sağlık Müdürlüğü arşivindeki ?kırmızı reçete (K.R.) ve yeşil reçetelerden (Y.R.)? Aralık 2008?Aralık 2009 tarihlerine ait toplam 52000 reçete (4000 reçete/ay) retrospektif olarak incelendi. İlaçların içerik, şekil, endikasyon vb. detayları, hastaların ve reçeteleyenlerin bazı özelliklerine göre değerlendirildi. K.T.İ'lerin reçete edildiği kişilerin yaş ortalamasının 46.0±20.6 ve %50.6'sının kadın olduğu saptandı. Y.R. ve K.R.'lerin yazıldığı kişilerin cinsiyetlerine göre dağılımları incelendiğinde, Y.R.'in kadınlara (%55.4), K.R.'lerin ise erkeklere (%67.8) daha fazla yazıldığı saptandı (p<0.001). Tüm reçetelerin %78.6'sını Y.R. ve %21.4'ünü ise K.R. oluşturduğu ve bu reçeteleri en fazla psikiyatri (%33.0), dahiliye (%12.7), nöroloji (%11.9) uzmanlarının yazdığı saptandı. Y.R.'lerin en sık özel hastanelerde (%33.1), K.R.'lerin ise en sık üniversite hastanelerinde (%40.7) yazıldığı ve aralarında bu bakımdan anlamlı farklılık bulunduğu saptandı (p<0.001). En sık reçete edilmiş olan K.T.İ'lerin Y.R.'lerde alprazolam (%39.4), K.R.'lerde ise metilfenidat (%51.1) olduğu saptandı. Bu reçetelerde en sık karşılaşılan tanıların, Y.R.'lerde anksiyete bozuklukları (%30.8), K.R.'lerde ise hiperkinetik bozukluklar (%53.5) olduğu saptandı. Reçetelerin %78.3'ünün Sosyal Güvenlik Kurumu geri ödeme sistemine tabi oldukları saptandı. İncelenen ayların herbirinde kontrole tabi reçete içeriklerinin genel olarak birbirleriyle benzerlik gösterdiği saptandı. Aylık periyotlarla ve yüksek örneklemle K.T.İ.'lerin kullanımının metropol bir şehirde ilk kez incelenmiş olması, K.T.İ kullanım paterninin ayrıntılı olarak ortaya koyması bakımından önemlidir. K.T.İ kullanımının önemli kurumsal ve demografik farklılıklar gösterdiği bu araştırmayla ortaya konmuş oldu. Bu bilgilerin, K.T.İ. takip sistemlerinin geliştirilmesinde ve ilgili diğer girişimlerde yol gösterici olarak kullanılması beklenmektedir.Anahtar Sözcükler: Kontrole tabi ilaç, Kontrole tabi reçete, Kırmızı reçete, Yeşil reçete, Uyuşturucu.

Abstract:
There is an excessive need for follow-up and assessment of controlled drugs (C.D.). In this study, it was aimed to investigate C.D. utilization patterns and other utilization-related details. Total of 52000 ?red coloured scripts (R.C.S.)? and ?green coloured scripts (G.C.S.)? from Provincial Health Directorate of Istanbul were analysed retrospectively (December 2008-December 2009). C.D. utilization was assessed by analysing drug details and some patients and prescribers? characteristics. Mean age was 46.0±20.6 and 50.6% of patients were women. G.C.S. was prescribed mostly for women (55.4%) whereas R.C.S. was prescribed mostly for men (67.8%) (p<0.001). Many scripts were G.C.S. (78.6%) and prescribed by physicians mainly from psychiatry (33.0%), internal medicine (12.7%) and neurology (11.9%) departments. There was statistically significant difference between G.C.S. and R.C.S. groups regarding prescribed institutions (33.1% of G.C.S. at private hospitals and 40.7% of R.C.S. at university hospitals). The most frequently prescribed medicine on G.C.S. was alprazolam (39.4%) and on R.C.S. was methylfenidate (51.1%). The most commonly prescribed indication on G.C.S. was anxiety (30.8%) and on R.C.S. was attention deficiency-hyperactivity disorders (53.5%). The majority of scripts (78.3%) were reimbursed by national insurance system. Prescription content was found to be similar for each month. This was the first study presents C.D. utilization in a metropolitan city with a high sample size and monthly periods. In generally, there were institutionally and demographically differences regarding C.D. utilization. All these findings are expected to be guidance for the development of C.D. follow-up systems and manifestation of other related activities.Key words: Controlled drug, Controlled prescription, Red coloured script, Green coloured script, Narcotic.