Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne ve babaların çocuklarının iletişim becerilerine yönelik görüşlerinin incelenmesi
Investigation of the opinions of parents of children with intellectual disabilities on their children's communication skills
Yazar: SEVDE ATAŞ CANSEVER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAZİYE ERDEM
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, orta-ağır derece zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne ve
babaların, çocuklarının iletişim becerilerine yönelik görüşlerini incelemektir. Bu amaç
doğrultusunda anne ve babaların çocuklarının iletişim becerilerine yönelik görüşleri, karşılaştıkları sorunlar, çocuklarının iletişim becerilerini geliştirmek için yaptıkları, kimlerden destek aldıkları, yararlandıkları iletişim destek sistemleri ve toplumsal beklentilerinin neler olduğu araştırılmıştır.
Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Katılımcılar
gönüllülük esasınca seçilmiş, çalışma dâhilinde 10 anne ve 10 baba ile hazırlanmış olan yarı
yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla görüşülmüştür. Gerçekleştirilen görüşmeler ses kayıt
eden bir cihazla kayıt altına alınmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin analizi için
betimsel analiz tekniği kullanılmıştır.
Çalışma bulguları incelendiğinde çalışmaya katılan anne ve babaların çocuklarının iletişim
kurma gereksinimlerine yönelik farklı görüşlere sahip oldukları görülmüştür. Orta-ağır derece zihin
yetersizliği olan çocuğa sahip anneler, çocuklarının iletişim kurma gereksinimlerinin fiziksel
ihtiyaçlarını karşılama, nesne talep etme gibi durumlarda artış gösterdiğini; babalar ise oyun
oynama, dışarı çıkma-oyun alanlarına gitme gibi durumlarda artış gösterdiğini belirtmiştir. Diğer
yandan anne ve babalar, çocuk ile kurulan iletişimde yaşanılan güçlüklere yönelik benzer biçimde
çocuklarının ifade edici dil becerilerinde yetersizliklerini vurgulamışlardır. Katılımcılar
çocuklarının iletişim güçlüklerinin aile ve sosyal yaşamlarını etkilediğini ifade etmiştir. Anne ve
babaların çocuklarının iletişim kurma becerilerini geliştirmeye yönelik benzer bir yaklaşıma sahip
olduğu tespit edilmiştir. Anne ve babalar çocuklarının iletişim becerilerini geliştirmek amacıyla,
çoğunlukla oyun ve sohbet etme stratejilerini kullandıklarını söylemiştir. Çocuklarının iletişim
becerilerini geliştirmeye yönelik hem anne hem de babalar en çok öğretmenlerden destek
aldıklarını belirtmiştir. Son olarak anne ve babalar toplumsal beklentilerini, çocuklarının dil ve
konuşma becerilerinin geliştirilmesi, birebir eğitim ortamlarının sağlanması, özel eğitim ve
rehabilitasyon merkezlerinde ders sayılarının artırılması, sosyal aktivite alanlarının oluşturulması, dil ve konuşma terapistlerine erişim imkanlarının artırılması biçiminde açıklamışlardır. Anne ve babaların görüşlerine ulaşılan bu bulgular, literatürde yer alan araştırmalarla ilişkilendirilerek tartışılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to examine the views of parents of children with moderate to
severe intellectual disabilities on their children's communication skills. For this purpose, parents' views on their children's communication skills, the problems they face, what they do to improve their children's communication skills, from whom they receive support, the communication support systems they use, and their social expectations were investigated.
In this study, phenomenology design, one of the qualitative research methods, was used.
Participants were selected on a voluntary basis and 10 mothers and 10 fathers were interviewed
through a semi-structured interview form. The interviews were recorded with a voice recording
device. Descriptive analysis technique was used to analyze the data obtained as a result of the
research.
When the findings of the study were analyzed, it was seen that the mothers and fathers who
participated in the study had different views on their children's communication needs. Mothers with
children with moderate to severe intellectual disabilities stated that their children's need for
communication increased in situations such as meeting their physical needs and requesting objects,
while fathers stated that it increased in situations such as playing games, going out and going to
playgrounds. On the other hand, mothers and fathers similarly emphasized their children's
inadequacy in expressive language skills regarding the difficulties experienced in communication
with the child. Participants stated that their children's communication difficulties affected their
family and social lives. It was found that parents had a similar approach towards developing their
children's communication skills. Parents reported that they mostly used play and conversation
strategies to improve their children's communication skills. Both mothers and fathers stated that
they received the most support from teachers to improve their children's communication skills.
Finally, parents explained their social expectations as improving their children's speech and
language skills, providing one-to-one education environments, increasing the number of courses in
special education and rehabilitation centers, creating social activity areas, and increasing access to speech and language therapists. These findings, which were obtained from the opinions of the
parents, were discussed in relation to the studies in the literature.