Özgün tasarlanan eğitsel oyunların fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık farkındalık düzeylerine etkisi ve öğretmen adaylarının uygulama sürecine yönelik görüşleri
The effect of original designed educational games on the zero waste awareness levels of science teacher candidates and teacher candidates opinions about the aplication process
Yazar: ÖZNUR KAYIŞ
Danışman: DOÇ. DR. EZGİ GÜVEN YILDIRIM
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dünya genelinde kentleşme, sanayileşme ve insan nüfusunun hızla artması birçok çevre sorununu da beraberinde getirmektedir. İnsanların sebep olduğu en önemli çevre sorunlarından biri de atık sorunu ve atıkların imhasıdır. Son yıllarda Türkiye de dahil olmak üzere, birçok ülke atık sorununa çözüm olarak sıfır atık felsefesini ülke politikası olarak benimsemiş aynı zamanda bu felsefeyi uygulamaya başlamıştır. Sıfır atık yaklaşımının yaşam tarzı olarak benimsenebilmesi için bireylerde bu kavrama ilişkin bir farkındalık oluşturmak gerekmektedir. Bu noktada bireylere verilecek olan çevre eğitimi büyük önem taşımakta ve özellikle bireylere rol model olan ve çevre eğitimi veren öğretmenlere büyük görevler düşmektedir. Bu araştırmanın amacı; özgün tasarlanan eğitsel oyunların fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık farkındalık düzeylerine etkisinin incelenmesidir. Çalışmanın diğer bir amacı ise özgün tasarlanan eğitsel oyunlarla öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adaylarının uygulama sürecine ilişkin görüşlerinin belirlenmesidir. Çalışmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem araştırma deseninden faydalanılmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılı güz döneminde Ankara ilinde bulunan bir devlet üniversitesinde öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adayları oluşturmuştur. Çalışmada nicel veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek 3 alt boyut ve 27 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı .86 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri araştırmacı tarafından hazırlanan kelime ilişkilendirme testi ve yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır. Uygulama öncesinde Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği deney ve kontrol grubuna ön test olarak uygulanmıştır. Araştırmanın deney grubunda (N=20) öğretim, sıfır atık yaklaşımının öğretimine yönelik tasarlanan özgün eğitsel oyunlar kullanılarak yürütülmüş, kontrol grubunda (N=20) ise çoklu ortam destekli soru cevap tekniği kullanılmıştır. Uygulama süreci deney ve kontrol grubunda 6 hafta (18 ders saati) boyunca devam etmiştir. Uygulama süreci sonunda ölçek her iki gruba da son test olarak tekrar uygulanmıştır. Aynı zamanda deney grubundaki öğretmen adaylarına kelime ilişkilendirme testi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Öğretmen adaylarına eğitsel oyunlar, uygulama süreci ve süreçteki etkinliklerin değerlendirilmesine ilişkin sorular sorulmuştur. Nicel veriler analiz edilirken SPSS 25 paket programı kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde bağımsız gruplar t-testi kullanılmıştır. Verilerin analizinde anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Nicel verilerin analizi sonucunda uygulama öncesinde deney ve kontrol grubu Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği ön test puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir fark bulunmazken, uygulama sonrasında ölçekten elde edilen puan ortalamalarının deney grubunda bulunan öğretmen adaylarının lehine istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Deney grubundaki öğretmen adaylarına uygulanan kelime ilişkilendirme testinde, öğretmen adaylarından sıfır atık denilince akıllarına gelen ilk 10 kelimeyi yazmaları istenmiştir. Öğretmen adaylarının verdikleri cevaplar incelendiğinde en çok tekrar eden kelimelerin atık oluşturmama (f=14), geri dönüşüm (f=9), sıfıra indirme (f=7) olduğu görülmüştür. Öğretmen adayları toplumun sıfır atık farkındalığını artırmak amacıyla afiş/poster, film/çizgi film, depozito kutusu ekleme uygulamalarının yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte araştırma sonucunda öğretmen adaylarının uygulama süreci içerisinde en çok Kullan At'ma' oyununu sevdiklerini, en fazla Düşün, Net, Kağıdı Yok Et oyununda zorlandıklarını ve oynadıkları oyunların onların bilişsel, duyuşsal ve psikomotor öğrenmelerini desteklediğini açıkladıkları görülmüştür. Bu çalışmanın sonucunda geçerli ve güvenilir Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği geliştirilmiştir. Çalışmada öğretmen adaylarına tasarlanan eğitsel oyunlarla sıfır atık farkındalığı kazandırılmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının uygulama sürecine yönelik olumlu görüşler belirttikleri bulunmuştur. Bu sonuçlardan hareketle konuyla ilgili çalışma yürütecek araştırmacılara birtakım öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The escalating trends of urbanization, industrialization, and rapid population growth worldwide have precipitated a multitude of environmental problems. One of the most important environmental problems caused by humans is the waste problem and its disposal. In recent years, numerous nations, including Turkey, have embraced and operationalized the zero waste philosophy as a pivotal component of their national policy to redress the exigencies posed by waste. In order for the zero waste approach to be adopted as a lifestyle, it is necessary to raise awareness of this concept in individuals. At this point, environmental education given to individuals is of great importance, and especially teachers who are role models for individuals and provide environmental education have great responsibilities. The aim of this researcher is to examine the effect of originally designed educational games on the zero waste awareness levels of science teacher candidates. Additionally, the study seeks to discern the perspectives of prospective science educators, engaged in the instructional process with these educational games, regarding the implementation dynamics. The research design adopts a mixed-method approach, combining quantitative and qualitative research methodologies. The study group of this research consisted of science teacher candidates studying at a state university in Ankara in the fall semester of the 2021-2022 academic year. "Zero Waste Awareness Scale" developed by the researcher was used as a quantitative data collection tool in the study. The scale consists of 3 sub-dimensions and 27 items. The Cronbach Alpha internal consistency coefficient of the scale was calculated as .86. Qualitative data were collected through a word association test and a semi-structured interview form designed by the researcher. Prior to the implementation phase, the Zero Waste Awareness Scale was administered as a pretest to both the experimental and control groups. In the experimental group of the study (N = 20), teaching was carried out using original educational games designed to teach the zero waste approach, and in the control group (N = 20), multimedia supported question and answer technique was used. The application process continued for 6 weeks (18 lesson hours) in the experimental and control groups. At the end of the application process, the scale was reapplied to both groups as a posttest. At the same time, a word association test and a semi-structured interview form were applied to the teacher candidates in the experimental group.  Interviews encompassed aspects of the educational games, the application process, and evaluations of the instructional activities. SPSS 25 package program was used when analyzing quantitative data. Independent samples t-test was used to analyze quantitative data. In the analysis of the data, the significance level was accepted as .05. As a result of the analysis of the quantitative data, it was concluded that while there was no statistically significant difference between the Zero Waste Awareness scale pre-test mean scores of the experimental and control groups before the application, the mean scores obtained from the scale after the application showed a statistically significant difference in favor of the teacher candidates in the experimental group.  In the word association test administered to the experimental group of teacher candidates, participants were instructed to articulate the first 10 words that came to mind when prompted with the term 'Zero Waste.' When the answers given by the teacher candidates were examined, it was seen that the most repeated words were not creating waste (f = 14), recycling (f = 9), reducing to zero (f = 7). Teacher candidates stated that to increase society's awareness of zero waste, practices such as adding banners/posters, movies/cartoons, and deposit boxes should be implemented. However, because of the research, it was seen that the teacher candidates stated that they liked the "Kullan At'ma" game the most during the application process, that they had the most difficulty in the "Düşün Net Kağıdı Yok Et" game and that the games they played supported their cognitive, affective, and psychomotor learning experiences. As a result of this study, a valid and reliable Zero Waste Awareness Scale was developed. In the study, zero waste awareness was raised with educational games designed for teacher candidates. It was also found that teacher candidates expressed positive opinions about the application process. Based on these results, some suggestions are presented to researchers who will conduct research on the subject.