Eğitimi kurgu-dışı süreçlerde aramak: Bir mahal(le) etnografisi
Searching education beyond the structured processes: Etnography of a neighborhood
Yazar: MUHAMMED ÖZ
Danışman: PROF. DR. CEMİL YÜCEL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bütünlük = Integrity ; Etnografya = Ethnography ; Habitus = Habitus ; Kariyer = Career ; Kurgu = Fiction ; Mahalleler = Neighborhoods ; Yatkınlık = Disposition

Özet:
Amaç: Bu tezin amacı iki madde halinde özetlenebilir. Birincisi, eğitimi kariyer ve kurgu alanı dışındaki yaşanmışlıklar düzleminde tartışmak, kurgu-dışı süreçlere yargılama değil, anlama çabasıyla bakmaktır. İkincisi amaç ise, kurgu-dışı süreçlerin inşa ettiğini görünür kılarak, gerçekleştirilecek kurgusal çalışmalar için bir düşünsel altlık oluşturmaktır. 
Yöntem: Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden "etnografi" kullanılmıştır. 1 yıl süren araştırma sürecinde araştırma sahası olan mahallede yoğun gözlem çalışmaları sürdürülmüş, kartopu örnekleme yöntemiyle 39 kişiyle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca 6 adet odak grup görüşmesi yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme, katılımcı gözlem ve doküman incelemesi yöntemleriyle elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. 
Bulgular: Dede Mahallesi'nde yerleşik habitus, birliktelik, paylaşım, yardımlaşma, himaye, bağımlılık, çevreyle ilgili olma, çevreye kayıtsızlık gibi birbiriyle aynı ve zıt yönde faaliyet gösteren iklim bileşenlerinden mürekkep bir eğitim çevresi tedarik etmektedir. Mahallenin sağladığı fiziksel koşullar bu habitusun bileşenlerindendir. Yaşlı sakinler, geçmiş deneyimlerin toplum hayatında varlığını güvence altına alırken; yaşlı, muhtaç ve mülteci sakinler ayrıca, toplumsallık içinde yardımlaşma, paylaşım ve himaye kesişiminde bir habitus inşa etmektedir. Mahalle habitusunda bir diğer bileşeni, son birkaç yıla kadar toplumsallığa yön veren alkol ve uyuşturucu bağımlılığı oluşturmaktadır. Bağımlılığın yaygın olduğu yıllarda, toplumsal iklim içinde şiddet dili, birey ve toplum habitusu içinde güçlü bir bileşen halinde yerleşmiştir. 
Mahallede çocuklar, küçük yaştan itibaren bu muhitin tedarik ettiği fiziksel ve toplumsal koşullar altında yetişmektedir. Ev ile sokak arası geçişlerin flulaşması çocuğun sokakta varlığını ve etkinliğini çoğaltmaktadır. Sokakta oyun üretme ve oynama pratikleri içinde çocuğun bedeni ve zihni faaliyet halindedir. Bu imkânlar içinde çocuk, seyirci değil "eyleyen" ve "çevrenin sorumluluğunu üstlenen" özne olma sürecinde mesafe almaktadır. Çocuğun ev ortamında geçirdiği zaman dilimi ağırlıklı olarak "ekran" tarafından kullanılmaktadır. Çocuğu -ve yetişkini- evde "eğleyecek" şeyler anlamında bir "boşluk" söz konusudur. Çocuk –ve yetişkin- bünyesinde bu süreçte "çevresinden" ve çevrenin sorumluluğundan kopma yönünde bir habitus yerleşmektedir. 
Sonuç ve Öneriler: Araştırmada mahalle bünyesinin çok katmanlı bir yapıda olduğu, aynı anda, aynı ve zıt yönde iklim bileşenlerinin faaliyet halinde olduğu görülmüştür. İnsan bünyesi de içinde yetiştiği mahal(le)lerden mürekkep ve çok katmanlı bir özellik arz etmektedir. Eğitim kurgusunun bu durumu göz önünde bulundurması, insan ve onun çok katmanlı bünyesiyle ahenk ve refakat ilkesini gözeten esnek bir yapıya kavuşturulması gerekmektedir. Eğitim politikalarının, ilgi ve tartışma alanı içine kentleşme, medya, bağımlılık gibi toplumsal meseleleri katması gerekmektedir. İnsanın toplumsallık içinde yetişmesini araştıran ilave çalışmalar yapılmalıdır.

Abstract:
Purpose: The purpose of this thesis can be summarized in two items. The first aim is to discuss education on the bases of true life experiences beyond career and structured education. It is aimed to study unstructured educational processes to deeply understand it without judging. The second aim of this study is to form an intellectual base for future structured educational studies by making visible what unstructured processes constructed.
Method: In this study, "ethnography" was used as a qualitative research method. Intensive observation studies were carried out in the neighborhood which is a research area for one year, and intensive interviews were conducted with 39 people by using snowball sampling method. Six focus group interviews were also conducted. The data which were obtained through semi-structured interview, participant observation and document analysis were analyzed by descriptive analysis.
Results: The resident habitus in Dede neighborhood provides an environment of education that is a composition of climate components such as togetherness, sharing, cooperation, patronage, dependency, addiction, responsibility for the environment and indifference to the environment which are operating in the same and opposite directions. The physical conditions provided by the neighborhood are the components of this habitat. The elderly inhabitants of the neighborhood guarantee the existence of past experiences in community life. The elderly, needy and refugee residents also build a habitus at the intersection of cooperation, sharing and protection in the community. Another component in neighborhood habitus constitutes alcohol and drug addiction, which has led the community up to the last few years. Over the years, when addiction has become widespread, the language of violence in the social climate has settled into individual and community habitat as a powerful component.
In the neighborhood, children grow up under the physical and social conditions that this neighborhood has supplied since the young age. The blurred transition between home and street multiplies the child's presence and activity on the street. In the practice of producing and playing games on the street, the body and mind of the child are in activity. Within these opportunities, the child improves a predisposition in the process of being a subject who "act" and "assume responsibility for the environment rather than being an "audience". The time period spent by the child in the home is mainly used by the "screen" since there are no other options that keeps his or her body and mind busy. In this process, a habitus is set up in the child within the direction to break away from the "environment" and from the responsibility of environment.
Conclusion and Suggestions: In the study, it is seen that the neighborhood is in a multi-layered structure and that the same and opposite climate components are in operation. In order to take this situation of education into consideration, it is necessary to gain a flexible structure that respects the principle of harmony and companionship with human and his multi-layered body. Education policies need to incorporate social issues such as urbanization, media, addiction into the field of interest and discussion. Further studies should be done to investigate the development of human in community.