Kültür endüstrisi ve otoritaryen irrasyonalizm bağlamlarında Vatan Gazetesi astroloji köşelerinin incelenmesi (1957)
An examination of Vatan Newspaper's astrology columns in the contexts of culture industry and authoritarian irrationalism (1957)
Yazar: BUĞRAHAN DEMİRCİ
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLA KUBİLAY KAMİLOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Astroloji = Astrology ; Gündelik kültür = Daily culture ; Kültür endüstrisi = Cultural industry ; Otoriteriyenizm = Authoritarianism ; Popüler kültür = Popular culture ; Postmodernite = Postmodernity ; Psikanaliz = Psychoanalysis ; Spiritüalizm = Spiritualism ; Vatan gazetesi = Vatan newspaper ; İrrasyonalite = Irrationality

Özet:
Tarihin en eski dönemlerinden beri astroloji gibi pek çok okültist eğilim toplumda varlık bulmuştur. Bu yapılar, Aydınlanma sonrasında da silinmemiş olup özellikle tekelci kapitalizme ve çağdaş kültüre eklemlenmiştir. Bu çalışmada astroloji fenomeni, Theodor W. Adorno'nun kültür endüstrisi ve otoritaryen irrasyonalizm tezleri bağlamlarında irdelenmiştir. Geç kapitalist toplumda bireylerin boş zamanına hükmeden, endüstri üzerinde yükselen sahte bir kültür ile ilişkili olması nedeniyle kültür endüstrisi bağlamında değerlendirilmiştir. Modern toplumun tehditkâr ve opak yapısının yarattığı kaygıya karşı bireylerin güvenlik arayışı ile paranoyakça yöneldiği otoriter bir tahakküm formu olması nedeniyle de otoritaryen irrasyonalizm bağlamında ele alınmıştır.
Çalışmada 1957 tarihli Vatan gazetesinin 1 Ekim ve 31 Aralık arasında yayınlanan astroloji köşelerinden oluşan üç aylık bölümü (91 gün) tematik analiz ve içerik analizi yöntemleri ile incelenmiştir. Yapılan analizde Adorno'nun psikolojik, sosyolojik kuramsal çerçevesinden yararlanılmıştır. Çalışma ile amaçlanan incelenen materyalde sınıf ve cinsiyet bağlamlarında güç ve iktidar ilişkilerinin dolaylı ve/veya dolaysız olarak nasıl işlediğini astroloji köşelerinin yeni yeni ortaya çıktığı 1950'ler Türkiye basınında göstermektir.
Çalışmanın sonucunda 1957 Türkiye'sinde incelenen astroloji köşelerinin kapitalist ataerkil sistemi onaylayan ve yeniden üreten muhafazakâr bir kültür endüstrisi aracı oldukları görülmektedir. Ancak astrolojinin otoritaryen irrasyonalizm bağlamında değerlendirilemeyeceğine ve faşizm, totalitaryenizm, Antisemitizm gibi eğilimlerle aynı kategoride ele alınamayacağına ulaşılmıştır. Astroloji, totaliter topluma "göz kırpan" bir fenomen olarak ele alınmamalıdır. Disipliner otoritenin gerilemesiyle güçlenen liberal toplumla bütünleşik çağdaş olumlayıcı ideolojinin bir parçası olarak görülmelidir.

Anahtar Sözcükler: Astroloji, astroloji köşeleri, okültizm, spiritüalizm, ideoloji, kültür endüstrisi, popüler kültür, otoritaryen irrasyonalizm, postmodernizm, psikanaliz

Abstract:
Since the earliest periods of history, many occultist tendencies such as astrology have found their presence in society. These structures were not erased after the Enlightenment and were especially articulated in monopolist capitalism and contemporary culture. In the study, the phenomenon of astrology was examined in the context of Theodor W. Adorno's thesis on the culture industry and authoritarian irrationalism. It was evaluated in the context of the culture industry because it is associated with a false culture that rises above the industry, dominating the leisure time of individuals in late capitalist society. It is also discussed in the context of authoritarian irrationalism because it is an authoritarian form of domination in which individuals turn paranoidly in search of security against the anxiety created by the threatening and opaque structure of modern society.
In the study, the quarterly section (91 days) of astrology columns published between October 1 and December 31 of Vatan newspaper dated 1957 was examined with thematic analysis and content analysis methods. In the analysis, Theodor W. Adorno's psychological, sociological theoretical framework was used. The study aims to show how power and power relations functioned indirectly and/or directly in class and gender contexts in the Turkish media in the 1950s when astrology columns were newly revealed in the material examined.
As a result of the study, it is seen that the astrology columns examined in 1957 Turkey are a conservative culture industry tool that approves and reproduces the capitalist patriarchal system. However, it has been reached that astrology cannot be evaluated in the context of authoritarian irrationalism and cannot be considered in the same category as tendencies such as fascism, totalitarianism, Anti-Semitism. Astrology should not be treated as a "winking" phenomenon to a totalitarian society. It should be seen as part of a contemporary affirmative ideology integrated with a liberal society strengthened by the decline of disciplinary authority.

Keywords: Astrology, astrology columns, occultism, spiritualism, ideology, culture industry, popular culture, authoritarian irrationalism, postmodernism, psychoanalysis