Güneş enerjili parçacıklar, X-ışını güneş patlamaları ve güneş leke grupları arasındaki ilişkinin araştırılması
Investigation of the relationship between solar energetic particles, X-ray solar flares, and sunspot groups
Yazar: MELİKE TIRNAKÇI
Danışman: PROF. DR. ALİ KILÇIK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzay Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Uzay Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Güneş ve onun kaotikliği uzun yıllardır bilinen, bilim insanlarının üzerinde çalıştığı ve hala tam olarak anlaşılamamış bir konudur. Tam anlamıyla anlaşılması için tahmin yöntemlerinin, analizlerin gelişmesi ve ileri seviyelere taşınması gerekmektedir. Bu sayede uzay havası, iklim, güneş sistemi gibi alanlara dair bilgi kapsamımız ve alınabilecek önlemler de gelişecektir. Tüm bu gerekliliklerden hareketle, bu tez çalışması kapsamında, uzay havasının önemli ve anlaşılması nispeten güç bir bileşeni olan güneş enerjili parçacıklar (SEP) üzerinde durulmuştur. 

SEP'lerin doğasını anlamak için güneş patlamaları ve güneş leke grupları da çalışmaya dahil edilmiştir. Aralarındaki ilişkiyi anlamak için çapraz korelasyon analizi uygulanmış, periyodik davranışlarının Güneş'e ve güneş patlamalarına olan benzerliğini tespit etmek için, sürekli verilerde yüksek doğrulukla çalışan Multi-Taper Metot (MTM) periyot analizi uygulanmıştır. Ek olarak, güneş proton olayları (SPE) da tez çalışmasının kapsamını genişletmek ve tahminlerde olası bir iyileştirme yapabilmek adına incelenmiştir. 

Tez çalışması sonucunda, SEP'lerin Güneş'e ve Güneş aktivitesine olan bağımlılığı ortaya konmuş ve SPE'lerin tahmin edilmesinde SEP'lerin kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. En kompleks güneş leke gruplarının ve yüksek enerjili patlamaların daha yüksek SEP üretme potansiyeline sahip olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
The Sun and its chaotic nature have been known and studied by scientists for many years and is still not fully understood. For it to be fully understood, forecasting methods and analyses need to be developed and advanced levels. In this way, the scope of our knowledge on areas such as space weather, climate, solar system, and the measures that can be taken will also improve. Based on all these requirements, this thesis focuses on solar energetic particles (SEPs), an important and relatively difficult to understand component of space weather.

Solar flares and sunspot groups are also included to understand the nature of SEPs. Cross-correlation analysis was performed to understand the relationship between them, and Multi-Taper Method (MTM) analysis, which works with high accuracy on continuous data, was applied to determine the similarity of their periods to the Sun and solar flares. In addition, solar proton events (SPEs) were also analyzed to extend the scope of the thesis and to improve the predictions.

As a result of the thesis, the dependence of SEPs on the Sun and solar activity has been demonstrated and it has been concluded that SEPs can be used in the prediction of SPEs. It was found that the most complex sunspot groups and higher energy flares have the potential to produce higher SEPs.