Fotoğraf sanatında panoramalar ve sanal dioramalar
Panoromas and virtual dioramas at art of photography
Yazar: MEHMET ÇELİKSAN
Danışman: DOÇ. DR. IŞIK SEZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Fotoğraf Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Fotoğraf = Photograph ; Fotoğraf sanatı = Photography art ; Mimari fotoğraf = Architectural photography ; Panoramik görüntüleme = Panoramic imaging ; Reklam fotoğrafçılığı = Advertisement photography ; Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Sayısal fotoğraf = Digital photography

Özet:
Sayısal panoramik fotoğraf geleneğinin kökenleri estetik algısını aldığı resim sanatına dayanmaktadır.  Resim sanatında perspektif algısının aktif kullanılmaya başlanması, camera obscura, camera lucidia, claude camı gibi araçlarında yardımıyla artmıştır. Bu sayede panoramalarda görünen alandaki perspektif ve boyutlandırmalar daha gerçekçi hale gelmeye başlamış sadece topografiyi betimleyen işler olmaktan çıkıp başlı başına sanatsal bir anlatı dili oluşturmaya başlamıştır.  Büyüyen boyutları ile izleyiciye farklı deneyimler sunmaya başlamıştır. Sadece resim ile kalmamış cosmorama, myriorama, diaroma gibi çalışmalarda ana malzeme olarak seyir kültüründe de yer almaya başlamıştır.

	19. yy.da gelişmeye başlayan fotoğrafla birlikte  panorama algısı kendine fotoğrafta çok hızlı bir şekilde yer bulmuştur. Özellikle 1890'lardan sonra fotoğraf tekniğindeki levhadan film tabanına dönüş ile birlikte gelen üretim kolaylığı sayesinde panoramik görüntü üretimleri artmıştır. Sinema tekniğinin gelişmesi Stereopticon-Cyclorama, Cinerama gibi yöntemleri doğurmuş ve seyir kültürümde panoramik resim algısının önemini kaybedip talebin azalarak yok olmasına dönem içinde neden olmuştur.
Fotoğrafta ise özellikle duyarkat değişimi ile küçülen ekipmanlar ekonomik olarak ulaşılabilirliği arttırmıştır. Panorama için yapılan fotoğraf makinelerinin çeşitlenmesiyle ekonomik olarak ta fotoğraf sektöründe teknik olarak kendine yer edinerek sürekli geliştirmeye açık bir dal haline gelmiştir. 

	Görmediğimiz kadar geniş açıda ve estetik olarak idealize edilmiş panorama resim geleneğinin fotoğrafta evrimleşerek kendine yer bulması, optik ve mekanik olarak bunun üretilmesi her ne kadar kolay ve düşük maliyetli olsa da  fotoğraf makinelerinden kaynaklı teknik kusurları da barındırıyordu. Kompozisyonda geniş açıya bağlı deformasyonlar, ışık yoğunluğunun farkları gibi sorunlar resimdeki idealize estetiği yansıtmada yeterli değildi. 2000ler gelişmeye başlayan sayısal fotoğraf teknikleri sayesinde yazılım destekli panoramik fotoğraflardaki hdr etkisi, perspektif düzeltmesi gibi teknikler sayesinde panorama resmindeki idealize halede dönüşmüştür. Bu haliyle sayısal panoramik fotoğraf sadece fotoğrafta değil bilgisayar oyunları ve video görüntülerde estetik bir değişimi başlatmış. Sayısal panoramik fotoğraf sanal gerçeklik, panoramik video ve 3 boyutlu video tekniklerinin temelini oluşturmuştur

Abstract:
The origins of the digital panoramic photography tradition are based on the art of painting in which it takes its aesthetic perception. The active use of perspective perception in painting has increased with the help of tools such as camera obscura, camera lucidia, claude glass. In this way, the perspectives and dimensions in the field of panoramas have become more realistic. It has begun to offer different experiences to the audience with its growing dimensions. Not only with painting, but also cosmorama, myriorama, diaroma as a main material in studies such as the culture began to take part.

 	In the 19th century, the perception of panorama was found in the photograph very quickly with the photography that started to develop. Especially after the 1890s, panoramic image production has increased thanks to the ease of production that comes with the return of the photographic plate to the film base. The development of cinematic technique gave birth to methods such as Stereopticon-Cyclorama and Cinerama, and lost the importance of the perception of panoramic painting in my viewing culture and caused the demand to decrease and disappear during the period. In the photograph, especially the equipment shrinking with the sensarkat change has increased the economic accessibility. With the diversification of the cameras made for panorama, it has become a branch open to continuous improvement by technically taking its place in the photography sector.

 	As far as we have seen, the tradition of panorama painting, which has been aesthetically idealized in a wide angle, evolved into photography, and although it was easy and cost-effective to produce it, it also contained technical flaws from the cameras. Problems such as wide angle deformations in composition and differences in light intensity were not sufficient to reflect the idealized aesthetics in the picture. With the help of digital photographic techniques which started to develop in 2000s, hdr effect in software supported panoramic photographs turned into an idealized state in panorama picture thanks to techniques such as perspective correction. As such, digital panoramic photography has initiated an aesthetic change not only in photography but also in computer games and video. Digital panoramic photography is the basis of virtual reality, panoramic video and 3D video techniques