Hollywood ve Türk Sinemasında oryantalist söylem bağlamında İstanbul imgesi
The image of Istanbul in the context of orientalist discourse in Hollywood and Turkish Cinema
Yazar: SERCAN KULE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL ERİM GÜLAÇTI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Amerikan sineması = American cinema ; Türk sineması = Turkish cinema ; İçselleştirilmiş oryantalizm = Internalized Orientalism

Özet:
Tarih boyunca süren ve bugün toplumların kimliklerini oluşturan birikimli bir yığının son noktasında kültür bulunmaktadır. Kültüre ve kimliklere dâhil olan anlatılar ise onlara yön vererek nitelendirme konusunda baş aktörlerdendir. Bu söylemlerden biri olan oryantalizm, benliğin konumlandırılmasından yer tayin etmeye, şekil vermekten tekrar baştan başlatmaya kadar kullanılarak Batı'nın Doğu üzerinde bir hâkimiyet mücadelesinin uygulanışını yansıtmaktadır. Böylece hem bir üstünlük kurma hem de ortaya konan veya konacak eylemler konusunda meşruluk kazandırma sağlanmaktadır.
Oryantalizmin sanatı kullanımı, sınırlarını genişletme ve söylemlerini yayma fırsatı vermektedir. Resim ve edebiyattan sonra özellikle sinemayla birlikte hareketin ve görselliğin gücünü kullanarak geniş kitlelere ulaşma şansına erişmektedir. Etkin bir sinema gücüne sahip olan Hollywood ve Türk Sineması, görsel anlatıların sinemada araştırılması ve karşılaştırılması amacıyla konu kapsamında dâhil edilmektedir. Oryantalist eserlerde sıklıkla yer alan ve defalarca sunulan İstanbul, medeniyetler açısından önemli bir yerdir. Bu çalışmada, oryantalist söylemlerle Hollywood ve Türk Sineması'nda İstanbul imgesinin nasıl yansıtıldığı incelenmektedir.  1970-2020 arası Hollywood ve Türk Sineması'nın ürettiği ve konu itibariyle İstanbul'da geçmesi gereken filmler evreni oluşturmaktadır. Olasılıksal olmayan örneklem seçim yöntemi kullanılarak örneklem olarak belirlenen filmlerin incelemesi ise göstergebilimle yapılmaktadır.
Hollywood üretimi filmlerde, İstanbul'u yansıtılışında oryantalizm ekseninde bir bakış görülmektedir. Aksiyon filmleri temelli tür çerçevesinde, İstanbul belli sınırlarda tutulmaktadır. Türk Sineması'ndan örneklem dâhilindeki filmler, farkında olunarak ya da olunmadan oryantalist anlatılara sahip olmaktadır. Doğu veya Batı'da olmak üzerinden görsel anlatıya yansımış söyleme rastlanmaktadır.

Abstract:
Culture is at the end of a cumulative mass that has continued throughout history and forms the identities of societies today. Narratives included in culture and identities are the main actors in guiding and characterizing them. Orientalism, one of these discourses, reflects the West's struggle for dominance over the East, using everything from positioning the self to determining a place, from shaping to starting over again. Thus, both establishing superiority and legitimizing the actions taken or to be taken are provided.
Orientalism's use of art provides the opportunity to expand its boundaries and spread its discourses. After painting and literature, especially with cinema, it has the chance to reach large audiences by using the power of movement and visuality. Hollywood and Turkish Cinema are included within the scope of the subject in order to research and compare visual narratives in cinema. Istanbul, which is frequently featured and presented many times in orientalist works, is an important place for civilizations. In this study, the visual reflection of the image of Istanbul in Hollywood and Turkish Cinema with orientalist discourses is examined. The films produced by Hollywood and Turkish Cinema between 1970 and 2020, which should be set in Istanbul in terms of subject matter, constitute the universe. The analysis of the films determined as samples using the non-probabilistic sample selection method is carried out with semiotics.
In Hollywood-produced films, an orientalism-based perspective can be seen in the reflection of Istanbul. Within the framework of the action movie-based genre, Istanbul is kept within certain limits. The films in the sample from Turkish Cinema have orientalist narratives with or without being aware of it. There is a discourse reflected in the visual narrative based on being in the East or West.