Bozkır kültür çevresinde yabancı dinlerin varlığı ve etkisi (başlangıçtan Uygur dönemi sonuna kadar)
Existence and impact of foreign religions in around the steppe culture (from the beginning to the end of the Uyghur period)
Yazar: FATIMA EROL
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ONAY
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Bozkır kültürü = Steppe culture ; Dinler = Religions ; Dinler tarihi = History of religions ; Eski Türk dinleri = Old Turkish religions ; Eski Türk inançları = Old Turkish beliefs ; Eski Türkler = Old Turks ; İpek Yolu = Silk Road

Özet:
Genel olarak kabul edildiği üzere Türkler bugün Orta Asya diye tarif edilen tarihi coğrafyada tarih sahnesine çıkmıştır. Çeşitli coğrafi ve iklimsel farklılıklara sahip olmakla birlikte, büyük ölçüde Bozkır arazisini de barındıran bu coğrafya Türk kültürünün hayat bulduğu bir alan bulmuştur. Gerek iktisadi gerekse siyasi ve sosyal hayatın şekillendiği bu alanlarda, dini hayatın da kendine has birtakım özelliklere sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Bozkır topluluklarının kendi coğrafyaları dışında hayat bulmuş ve gelişmiş yabancı dinlerle de temas kurdukları anlaşılmaktadır. Bozkır halklarının, yabancı dinlerle temas kurmasının en önemli araçlarından biri, esasen ticari bir değer olan İpek yolu olmuştur. İpek Yolu üzerinde hâkimiyeti kurma isteği yanında, bu ticari yolların etkili unsurları olan Soğdlarla ilişkiler de Türklerin, bilmedikleri kültür ve dinlerle tanışmalarına neden olmuştur.
Bozkır kültüründe varlık gösteren toplulukların yaşamlarında, dini hayat unsurları ile iç içe olduğu ve bu dinlerin sadece inanç boyutuyla değil; ticari, ekonomik ve siyasi etkilerinin de olduğu görülmüştür. İpek yolu vasıtasıyla taşınan kültür ve din, bozkır topluluklarına yeni unsurlar öğretmiştir. Bozkır halklarının yabancı dinlerle temas kurmasını sağlayan unsurlardan bir diğeri de siyasi, askeri ve iktisadi gerekçelerdir. Gök-Türk ve Uygur Hakanlığı döneminde bazı Hakanların bu gibi gerekçelerle Budizm ve Manihaizm gibi yabancı dinlerle temas kurdukları ve bu dinlere belli ölçüde eğilim gösterdikleri bilinmektedir.  
Yine de Bozkır coğrafyasında yaşayan Eski Türkler, her ne kadar yabancı dinlerle temasta bulunmuşsa da kendi öz inançlarından vazgeçmemişlerdir. O yabancı dinleri de kendi inançlarıyla birleştirmişlerdir.

Abstract:
As it is generally accepted, the Turks appeared on the stage of history in the historical geography that is defined as Central Asia today. Although it has various geographical and climatic differences, this geography, which mostly includes the Bozkır land, has found an area where Turkish culture comes to life. It is understood that in these areas where both economic, political and social life is shaped, religious life has some unique features. However, it is understood that the Steppe communities also came into contact with foreign religions that came to life and developed outside their own geography. One of the most important means for steppe peoples to come into contact with foreign religions has been the Silk Road, which is essentially a commercial value. In addition to the desire to establish dominance on the Silk Road, the relations with the Sogdians, who were the influential elements of these commercial routes, also caused the Turks to meet the cultures and religions they did not know.
In the lives of the communities that exist in the steppe culture, it is intertwined with the elements of religious life, and these religions are not only in terms of belief; It has also been seen that there are commercial, economic and political effects. Culture and religion carried through the Silk Road taught new elements to steppe communities. Another factor that enables steppe peoples to come into contact with foreign religions is political, military and economic reasons. It is known that during the Gok-Turk and Uyghur Khanate, some Khans contacted foreign religions such as Buddhism and Manichaeism for such reasons and showed a certain tendency towards these religions.
However, the Old Turks living in the steppe geography, although they had contact with foreign religions, did not give up their own beliefs. They combined those foreign religions with their own beliefs.