Profesyonellerin yönetiminde örgüt-çalışan ilişkilerinin düzenlenmesinde mesleki özerklik sorunu: Hastane-hekim ilişkileri
The Issue of professional autonomy in designing organisational relations between the organisation and its professional employees: The case of hospital physician relations
Yazar: MUSTAFA KILIÇ
Danışman: PROF. DR. HİKMET TİMUR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Doktorlar = Physicians ; Hastane yönetimi = Hospital administration ; Meslekler = Occupations ; Organizasyon = Organization ; Yönetim = Management ; Özerklik = Autonomy

Özet:
Çalışmanın amacı, hastane hekim ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir sorun olarak ortaya çıkan "hekim özerkliği" konusunda meslek adamları olarak hekimlerin algılarının ve beklentilerinin belirlenmesidir. Meslek adamları uygulamalarında bağımsız çalışan ve örgütlerce istihdam edilen diğer çalışanlardan daha farklı değerler ve çalışma kalıplan izleyen kişiler olarak düşünülürler. Meslek adamları bir örgüt adına çalıştıklarında bu durum hem kendileri hem de onları çalıştıran örgütler açısından önemli sonuçlar doğurur. Genelde tüm düzeylerdeki bireysel çabaların, örgütsel amaçların başarılmasına yöneltileceği konusunda bir varsayım vardır. Örgüt çalışanları, örgütün amaçlarına ulaşmasına katkıda bulunma ve örgütün kurallarına uyma açısından bir yükümlülük altındadırlar. Oysa meslek adamları, mesleki normların desteklediği bağımsız karar verme ve fikir bildirmelerine gereksinim duyulduğu için istihdam edilirler. Bu durum meslek adamı çalışanların, genellikle yönetimin konrol gereksinimi ile ters düşen, mesleki açıdan özerk olmalarım gerektirmektedir. Ancak özerklik çeşitli örgütlerde farklı düzeylerde gerçekleşebilir. Bu çalışmada hastane-hekim ilişkilerinde mesleki özerklik sorununun nasıl ele alındığı irdelenmiş ve eğitim hastanelerinde çalışan hekimlerin mesleki özerklik konusundaki algıları ve beklentileri araştırılmıştır. Araştırmada hekimlerin bireysel olarak a) gelirlerini kontrol edebilmeleri, b) tıbbi görevlerinin niteliğini ve miktarını kontrol edebilmeleri, c) hasta kabul edip etmeme serbestlikleri, d) tam ve tedaviyi kontrol edebilmeleri, e) kaynak kullanımım etkileyebilmeleri, f) diğer meslek mensuplarının faaliyetlerini etkileyebilmeleri ve g) verilen hizmetin değerlendirilmesi konusunda meslek dışı müdahalelerin olmamasını hekim özerkliğinin unsurları olarak değerlendiren tanımlama kabul edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular Türkiye'deki mevcut yasalar ve uygulamalar da göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Genel olarak hekimlerin özerklik konusundaki beklentilerinin algılarından daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Hekim özerkliğinin önemli bir unsuru olan "verilen hizmetin değerlendirilmesi'' konusunda da hekimlerin daha yüksek beklentiye sahip oldukları bulunmuştur. Diğer bir deyişle hekimler bu alanda bazı örgütsel ve mesleki değerlendirmelerin uygulanmasını istemektedirler.

Abstract:
The purpose of the study is to determine the perceptions and expectations of physicians about "physician autonomy", which is an important issue affecting the relations between hospitals and physicians as professionals. Professionals are thought of as independent practitioners working in private practice and therefore following different patterns of work and different values from those of people employed by organisations. When professionals work for organisations, this has important consequences for both the individual and the employing organisations. There is an assumptions that individual efforts at all levels will be directed towards the achievement of organisational goals. Employees of an organisation are supposed to be committed to make contribution in achieving organisational goals within. By contrast, professionals are hired for, and expected to use their independent judgement. This situation requires some degree of autonomy for the professional employee, which usually contrasts the management's need for control. However, professional employees may realise this autonomy at different degrees in various organisations. In this study, professional autonomy issue in structuring relations between hospitals and physicians is examined and perceptions and expectations of physicians working for teaching hospitals were surveyed. In the survey, physicians' a) control over their earnings, b) control over the nature and volume of medical tasks, c) acceptance of patients, d) control over diagnosis and treatment, e) control over other professionals f) control over evaluation of care, are accepted and used as the components of physician autonomy. Findings from the survey is analysed by considering the current practices and legal frame for teaching hospitals in Turkey. The study finds that, in general, physicians surveyed have higher expectations in compare with their perceptions about the physician autonomy. Physicians have also higher expectations about "evaluation of care", which is an important component of physician autonomy. In other words, they prefer that some professional and/or organisational evaluation mechanisms should be put into practice.