Bir geleneğe dönüş projesi olarak DOBAG ve ötesi
DOBAG as a return to tradition project and beyond
Yazar: MİNE TAYLAN
Danışman: PROF. ŞERİFE ATLIHAN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2018
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Boyama = Dyeing ; Boyama teknikleri = Dyeing techniques ; DOBAG projesi = DOBAG project ; El halısı = Hand carpet ; Halı dokumacılığı = Carpet weaving ; Halıcılık = Carpet business ; Halılar = Carpets ; Türk halı sanatı = Turkish carpet art

Özet:
Anadolu'da halı dokumacılığı el eğirmesi saf yün, doğal boyalar ve geleneksel
desenler kullanılarak yüzyıllar boyu devam etmiş ve birçok halı günümüze ulaşmıştır.
Ancak 19. yüzyılın ortalarında sentetik boyaların bulunması ile dünyanın birçok yerinde
ve Anadolu'daki boyamacılıkta doğal boya kullanımı azalmaya başlamıştır. Pazarın
istekleri doğrultusunda 20. yüzyılın ikinci yarısında dokunan yöresel halılarda desen
yozlaşması ve solan sentetik boyaların kullanımı, halı pazarını olumsuz yönde
etkilemiştir. Halıların yozlaşmasını durdurmak, aslına döndürmek ve dünya pazarında
eski konumuna ulaşmasını sağlamak gerektiğine inanan Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar
Yüksek Okulu (DTGSYO), Tekstil Sanatları Bölümü, 1981 yılında DOBAG (Doğal Boya
Araştırma ve Geliştirme) Projesi'ni başlatmıştır. Projenin hedefi doğal boyamacılığın,
geleneksel desenlerin yaşatılması ve yüksek kalitede halı üretiminin sağlanmasıdır.
Başlangıçta altı yıl sürmesi planlanan DOBAG Projesi otuz yedi yıl devam etmiştir.
DOBAG Projesi kapsamında üretilen halılar bir garanti etiketi ile tescillenerek dünyanın
çeşitli ülkelerinde pazar bulmuş, birçok müze ve koleksiyon tarafından satın alınmıştır.
Ayrıca proje, uygulama alanlarındaki halkın sosyo-ekonomik düzeyini yükseltmiştir.
Günümüzde projenin uygulama alanlarında üretim neredeyse durmuştur.
Zorlaşan yaşam şartları yüzünden halkın halı dokumacılığından sağladığı kazanç aylık
masraflarını karşılayamaz olmuş, halk yevmiye karşılığı tarlalarda çalışmaya
başlamıştır. Diğer yanda dünya çapında halı piyasasındaki durgunluk ve dalgalanmalar
da üretimi olumsuz yönde etkilemiştir. Pazarın ihtiyacı dışında dokumalarda doğal boya
kullanımının sürdürülebilirliği için toplumun çeşitli kesimlerine, meslek gruplarına ve
sanatçılara önemli görevler düşmektedir. Bunların başında doğal boyalı ürünlere karşı
toplumda bilinç oluşturmak gerekir. Tasarım eğitiminde yapılan uygulamalarda sentetik
elyafların yanında doğal boyalı, doğal elyafların kullanılması da önerilmelidir.

Abstract:
In Anatolia carpet weaving has been carried out for centuries by using handspun
pure wool, natural dyes and traditional designs, and many carpets have reached the
present day. However, with the invention of synthetic dyes in the mid-19th century, the
use of natural dyes in many parts of the world and in Anatolia has begun to decrease. In
the second half of the 20th century in the direction of the market's demand, the pattern
degeneration and the use of fading synthetic dyes in traditional carpets affected the carpet
market in a negative way. State School of Applied Fine Arts, Department of Textile, has
started the DOBAG (Natural Dye Research and Development) Project in 1981, believing
that it is necessary to stop the degeneration of the carpets, to restore the originality and
to reach its old position on the world market. Because one of the most important factors
in degeneration is the use of poor quality synthetic dyes. The goal of the project is to
sustain natural dyeing, keeping traditional patterns and producing high quality carpets.
Initially planned for six years, the DOBAG Project has lasted for thirty-seven years. The
carpets produced under the DOBAG Project are certified by a guarantee label and have
been purchased by many museums and collections found on the market in various
countries of the world. In addition, the project has raised the socio-economic level of the
people in the DOBAG areas.
Nowadays, production in the DOBAG areas is almost stopped. Because of the
difficult living conditions, people's earnings from carpet weaving could not afford the
monthly expenses, and the weavers began to work in the fields to earn money. On the
other hand, recession and fluctuations on the carpet market around the world have also
affected production negatively. Apart from the weavings for the market, there are
important tasks for the various segments of the society, professions and artists for the
sustainability of the use of natural dyestuffs. At the beginning of these, it is necessary to
create awareness in society for using natural dyed products. In design education, it
should be recommended to use natural dyed natural fibers besides synthetic fibers.