Borsa İstanbul'da adaptif piyasalar hipotezinin testi
The test of adaptive markets hypothesis in Borsa İstanbul
Yazar: CANAN KARAOSMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYKUT KARAKAYA
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Adaptif piyasa hipotezi = Adaptive market hypothesis

Özet:
Finansal piyasalarda "geçmiş fiyat hareketlerinden yola çıkarak gelecekteki fiyatlar öngörülebilir mi?" sorusuna yanıt bulabilmek amacıyla birçok çalışma yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda Etkin Piyasalar Hipotezi (EPH) ve Davranışsal Finans (DF) olmak üzere iki ayrı kavram türemiştir. EPH'ye göre yatırımcılar rasyonel, piyasa ise etkindir. Piyasadaki fiyatların mevcut bütün bilgileri içerdiğini savunan EPH'ye karşı, DF yatırımcıların irrasyonel olduğunu ve dolayısıyla finansal piyasaların etkin olamayacağını öne sürmüştür.

Andrew Lo, Davranışsal Finans ve Etkin Piyasalar Hipotezi'ni uzlaştırmak amacıyla 2004 senesinde Adaptif Piyasalar Hipotezi'ni (APH) geliştirmiştir. APH' ye göre yatırımcılar ne tamamen rasyonel ne de tamamen mantıksızdır. APH'ye göre piyasa bazen etkin olabilirken bazen de etkin olmayabilir. Bir piyasanın etkinliği ise piyasadaki rakiplerin hacmine, çevresel koşullarına, kar fırsatlarına ve yatırımcıların adaptasyon yeteneğine göre değişmektedir.

Piyasa etkinliğinin incelenmesi ve APH'nin test edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, BİST 100, Mali, Sınai, Hizmet ve Teknoloji endeksleri analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle 2000-2021 dönemleri için BİST 100, Sınai, Mali, Hizmet ve Teknoloji endekslerinin zayıf formda etkinliği incelenmiştir. Bu amaçla Portmanto Testi ve birim kök testleri kullanılmıştır. Etkin Piyasalar Hipotezinin geçerliliği için yapılan testlerde BİST 100, Sınai, Mali, Hizmet ve Teknoloji endekslerinin 2000-2021 dönemi günlük getirilerinde Etkin Piyasalar Hipotezinin geçerli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ardından Adaptif Piyasalar Hipotezi, 2000-2021 dönemleri boyunca doğrusal ve doğrusal olmayan yöntemlerle incelenmiştir. Bu amaçla günlük getiri verileri iki yıllık alt dönemlere ayrılmıştır. Doğrusal testlere göre endekslerde Adaptif Piyasalar Hipotezinin geçersiz olduğunu sonucuna varılmıştır. Adaptif Piyasalar Hipotezinin doğrusal olmayan testlere göre Adaptif Piyasalar Hipotezinin Teknoloji endeksinde geçerli olmadığı, BİST 100, Sınai, Mali, Hizmet endekslerinde ise geçerli olduğu görülmüştür. Hipotezin geçerli olması ilgili endekslerde piyasa etkinliğinin piyasa koşullarına göre değiştiğini ifade etmektedir. Piyasa etkinliğinin zaman içinde değişiyor olması, yatırımcılara yatırım stratejileri geliştirmeleri konusunda yol gösterici olabilir. Piyasanın etkin olmadığı dönemlerde yatırımcılar arbitraj ve yatırım fırsatları elde edebilir.

Abstract:
In financial markets, "Can future prices be predicted based on past price movements?" Many studies have been carried out to answer the question. As a result of the studies, two different concepts emerged as Efficient Markets Hypothesis (EMH) and Behavioral Finance (BF). According to EMH, investors are rational and the market is efficient. Against EMH, which argues that the prices in the market contain all available information, BF argued that investors are irrational and therefore financial markets cannot be efficient.

Andrew Lo developed the Adaptive Markets Hypothesis (AMH) in 2004 to reconcile the Behavioral Finance and the Efficient Markets Hypothesis. According to AMH, investors are neither completely rational nor completely irrational. According to AMH, while the market can sometimes be efficient, sometimes it may not be effective. The efficiency of a market depends on the volume of competitors in the market, environmental conditions, profit opportunities and the adaptability of investors.

It is aimed to examine market efficiency, and test the validity of the AMH. Accordingly, BIST 100, Financial, Industrial, Service, and Technology indexes were analyzed. First of all, the poor form effectiveness of BIST 100, Industrial, Financial, Service and Technology indexes for the 2000-2021 periods was examined. For this purpose, Portmanto Test and unit root tests were used. In the tests conducted for the validity of the Efficient Markets Hypothesis, it has been concluded that the Efficient Markets Hypothesis is not valid in the daily returns of the BIST 100, Industrial, Financial, Service and Technology indexes for the 2000-2021 period. Then, the Adaptive Markets Hypothesis was examined with linear and nonlinear methods during the 2000-2021 periods. For this purpose, daily return data is divided into two-year sub-periods. According to the linear tests, it was concluded that the Adaptive Markets Hypothesis in the indexes is invalid. According to the non-linear tests of the Adaptive Markets Hypothesis, it has been seen that the Adaptive Markets Hypothesis is not valid in the Technology index, but is valid in the BIST 100, Industrial, Financial and Service indexes. The validity of the hypothesis means that the market efficiency in the relevant indexes varies according to the market conditions. The fact that market activity changes over time can guide investors in developing investment strategies. Investors can obtain arbitrage and investment opportunities during periods when the market is not efficient