HIV durumunun açıklanması kanaat ölçeğinin uyarlanması ve Ankara Üniversitesi Hukuk Tıp ve Mühendislik Fakülteleri öğrencilerine uygulanması
Adaptation of the HIV disclosure belief scale and its application on Ankara University Faculty of Law, Medicine, and Engineering students
Yazar: ALİ MÜCAHİT GÜZELSOY
Danışman: PROF. DR. NERGİS CANTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı / Kriminalistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: AIDS = AIDS ; Ankara Üniversitesi = Ankara University ; Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi = Ankara University Faculty of Medicine ; Cinsel partnerler = Sexual partners ; Cinsel temasla bulaşan hastalıklar = Sexually transmitted diseases ; HIV = HIV ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Hu ve arkadaşlarının 2017 yılında geliştirdiği HIV Disclosure Belief Scale (DBS)'in Türkçe'ye çevrilmesi ve içeriğin daha kapsayıcı olacak şekilde uyarlanmasıyla oluşturulan HIV (İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü) Durumunun Açıklanması Kanaat Ölçeği'nin Ankara Üniversitesi Hukuk, Tıp ve Mühendislik Fakültesi öğrencilerine uygulanarak grubun HIV durumunun açıklanmasına yönelik tutumlarının incelenmesi ve toplumsal ve etik açıdan tartışmalı olan bu konudaki kanaatlerin öğrenim görülen fakültenin yanında diğer sosyodemografik faktörlere göre nasıl değiştiğinin araştırılmasıdır.

Bu çalışmanın örneklemini Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Tıp Fakültesi ve Mühendislik Fakültesi öğrencisi olan ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 407 öğrenci oluşturmuştur. Veriler çevrimiçi anket yoluyla son hali 17 maddeden oluşan HIV Durumunun Açıklanması Kanaat Ölçeği ve Bilgilendirilmiş Onam Formu ile toplanmıştır. Geçerlilik ve güvenilirlik sonuçları sağlanan ölçek verilerinin analizinde SPSS 22.0 yazılımı aracılığıyla normal olmayan dağılım gösteren örneklem üzerinden Mann Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar testi ve Friedman testi gibi parametrik olmayan testler kullanılmıştır. 

Çalışma sonucunda öğrencilerin cinsiyet, yaş, ilişki durumu ve son 6 aydaki cinsel partner sayısı gibi sosyodemografik faktörlerin önemsiz bulunurken öğrenim görülen fakültenin HIV durumunun açıklanması hakkındaki kanaatler için önemli bir faktör olduğu sonucuna varılmış; Mühendislik Fakültesi öğrencileri, HIV durumunun açıklanmasını diğer fakülte öğrencilerine göre anlamlı oranda (p=0,003) daha gerekli bulurken, en az gerekli bulan öğrencilerin anlamlı oranda (p=0,008) Tıp Fakültesi öğrencileri olduğu görülmüştür. 

Bunun yanında gerçekleşen cinsel temasın kondomlu veya kondomsuz olması; reseptif ve kondomsuz hallerde anal veya vajinal olması; ankette belirtilenlerin dışında herhangi başka türde bir cinsel temas olması; cinsel partnerin ise yeni tanışılmış veya düzenli bir partner olması; HIV-negatif veya HIV-pozitif olması; HIV durumunun bilinmesi veya yeni tanışılmış olmasının da verdikleri anlamlı sonuçlarla kanaatleri etkileyen değişkenler arasında olduğu tespit edilmiştir. Cinsel temasın kondomsuz olması halinde HIV durumunun açıklanması önemli ölçüde (p<0,010) daha gerekli bulunurken hem kondomsuz hem reseptif hallerde ise vajinal temas durumunda HIV durumunun açıklanması anal temasa göre anlamlı oranda daha gerekli (p=0,007) bulunmuştur. Cinsel partnerin yeni tanışılmış olması HIV durumunun açıklanmasının gerekliliğini anlamlı oranda (p=0,000) azaltırken partnerin HIV-negatif olduğunun bilinmesi HIV durumunun açıklanmasının önemli ölçüde (p=0,006) daha gerekli bulunmasının sebebi olmuştur.

Bu çalışmada katılımcıların kanaatlerinin ağırlıklı olarak HIV durumunun açıklanması gerektiğine yönelik olduğu sonucuna varılmıştır ve buna aksi yöndeki HIV durumunun açıklanmamasına yönelik görüşlerin farklı koşullardaki değişkenler üzerinden istatistiksel olarak anlamlandırılarak bu kanaatlerin muhtemel sebepleri tartışılmıştır. Ölçeğin gelecek çalışmalarda başka ölçeklerle birlikte veya başka demografik gruplara uygulanması sonucunda daha ileri analizler yapılabilecektir.

Abstract:
The aim of this study is to translate the HIV Disclosure Belief Scale (DBS) developed by Hu and colleagues in 2017 into Turkish and adapt it to be more inclusive to apply the students of Ankara University Faculty of Law, Medicine, and Engineering to examine their beliefs towards disclosing HIV (Human Immunodeficiency Virus) status and to explore how these beliefs vary across sociodemographic factors alongside the faculty of study on this socially and ethically controversial issue.

The sample of this study consisted of 407 volunteers, who were students of Ankara University Faculty of Law, Medicine, and Engineering. Data were collected through an online survey using the final version of the HIV Disclosure Attitude Scale, consisting of 17 items, and an Informed Consent Form. The analysis of the scale data, whose validity and reliability ensured, were conducted using non-parametric tests such as Mann Whitney U test, Kruskal-Wallis test, Wilcoxon Signed Ranks test and Friedman test using SPSS 22.0 software on the sample which exhibited non-normal distribution.

The study revealed that socio-demographic factors such as gender, age, relationship status, and number of sexual partners in the last 6 months were found to be insignificant while the faculty of study was a significant factor in their attitudes towards disclosing HIV status. Engineering students tend to consider disclosing HIV status more necessary (p=0,003) compared to the students from other faculties, while students from the Faculty of Medicine were found to consider it least necessary (p=0,008).

Furthermore, the study found that variables including the use of condoms during sexual intercourse, engaging in receptive and unprotected anal or vaginal intercourse, involvement in any sexual activity beyond those listed in the survey; the status of the sexual partner whether they were newly met or regular, HIV-negative or HIV-positive and whether the HIV status was known or newly met were identified as factors influencing attitudes. Disclosure of HIV status was considered significantly more necessary (p<0,010) when sexual contact occurred without a condom and again more necessary (p=0,007) in vaginal contact compared to anal contact which occured in receptive and condomless situations. If the sexual partner is newly met, it significantly (p=0,000) reduces the perceived necessity for disclosing HIV status, whereas knowing the partner is HIV-negative significantly (p=0,006) increases the perceived necessity of disclosure.

In this study, it has been concluded that participants' beliefs are predominantly in favor of disclosing HIV status, and the opinions opposing the non-disclosure of HIV status have been statistically contextualized through variables in different conditions, and the probable reasons for these opinions have been discussed. Further analyses can be conducted in future studies by applying the scale alongside other scales or to different demographic groups.