Bir bölgesel entegrasyon girişimi olarak Orta Asya Liderlerinin İstişare Buluşmaları
Central Asian Leaders' Consultation Meetings as a regional integration initiative
Yazar: ALISHER ESANOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ UĞUR
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
İnsanlık tarihinin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Orta Asya, tarih boyunca sosyopolitik, 
sosyoekonomik ve coğrafi konumu açısından her zaman önemini korumuş, ancak Sovyetler 
Birliği döneminde önemini kaybederek adeta unutulmuş bir bölge haline gelmiştir. 21. yüzyılın 
başlamasıyla birlikte, güç rekabetinin farklılaştığı ve çok kutuplu küresel sisteme doğru geçişin 
başladığı bu yeni dünya düzeninde Orta Asya, yeniden keşfedilen ve uluslararası ilişkiler 
disiplininde tekrar önem kazanmaya başlayan bir coğrafyaya dönüşmüştür. Bu coğrafya, Rusya, 
Çin, ABD, AB, Türkiye, İran ve Hindistan gibi küresel ve bölgesel aktörlerin siyasi, iktisadi, 
stratejik ve kültürel rekabet alanı haline gelmiş, bölgenin jeopolitik, jeoekonomik, jeostratejik 
ve jeokültürel önemi adeta yeniden keşfedilmiştir. Bu durum, Orta Asya ülkelerinin, yeniden 
şekillenmekte olan küresel ortamın sunduğu fırsat ve potansiyellerden verimli şekilde istifade 
etmeleri ve bölgenin güncel önemini kavramaları gerektiğini göstermektedir. Bu gerekçelerle, 
Orta Asya ülkeleri hem fırsatları değerlendirmek hem de riskleri bertaraf etmek adına bölgesel 
bir entegrasyon arayışına girmişlerdir. Bu arayışın bir ifadesi olarak Orta Asya ülkeleri 
bağımsızlıklarını kazandıktan sonra ilk defa eksiksiz bir araya gelerek, bölgenin geleceğine 
yönelik birlikte adım atmak amacıyla Orta Asya Liderleri İstişare Buluşmaları dizisini 
başlatmışlardır. 2018'den beri düzenli olarak gerçekleştirilen bu buluşmalar, bugüne kadar her 
ülkede birer kez düzenlenerek bir döngüyü tamamlamıştır. Buluşmalarda bölge liderleri, 
politik, ekonomik ve sosyokültürel meselelere ilişkin bölgesel sorunları ele alarak bölgesel 
çözümler üretmeye çalışmaktadırlar. Bir bölgesel entegrasyon arayışı olarak da görülebilecek 
bu buluşmalarda gözetilen esas amaç, bölgesel istikrar ve huzurun korunması, bölgesel 
kalkınma ve refahın sağlanması ve bölgede ortak kültür ve kimliğin oluşturulmasına yönelik 
birlikte hareket etmektir. Bu nedenle, bugüne kadar düzenlenen tüm İstişare Buluşmalarının bir 
arada değerlendirilmesi, ileride ortaya çıkması muhtemel bir bölgesel entegrasyon modeline 
dair genel bir düşünce sunması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu saiklerle yapılan bu 
araştırmada, Orta Asya ülkelerinin daha uyumlu ilişkiler kurmasını tetikleme potansiyeli
taşıyan İstişare Buluşmalarının sebep ve sonuçları incelenmiştir. Ayrıca bu çalışmada, Orta 
Asya'da bir entegrasyon eyleminin gerçekleşme olasılığı, bölgenin bu konudaki imkânları ile 
bu yöndeki olumlu ve olumsuz etkenler de detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. Hülasa, bu 
çalışma, bir bölgesel entegrasyon arayışı olan Orta Asya liderlerinin istişare buluşmalarına 
odaklanarak, bu sürecin arka planını farklı açılardan ele almıştır.

Abstract:
Central Asia, one of the oldest inhabited regions in human history, has always maintained its 
importance due to its sociopolitical, socioeconomic, and geographical position, but during the 
Soviet era, it lost its importance and became a forgotten region. With the onset of the 21st 
century and the emergence of a new world order characterized by a shift in power dynamics 
and the transition towards a multipolar global system, Central Asia has become a geography 
that has been rediscovered and is once again regained significance in international relations 
discipline. This region has become an area for political, economic, strategic, and cultural 
competition among global and regional actors such as Russia, China, US, EU, Türkiye, Iran, 
and India, and the region's geopolitical, geoeconomic, geostrategic, and geocultural importance 
has been virtually rediscovered. This situation demonstrates that the Central Asian countries 
must efficiently leverage the opportunities and potential offered by the evolving global 
landscape while recognizing the current importance of their region. For these reasons, the 
Central Asian countries have embarked on a quest for regional integration to capitalize on 
opportunities and mitigate risks. As an expression of this pursuit, for the first time since gaining 
independence, the Central Asian countries have come together to initiate the Central Asian 
Leaders' Consultative Meetings, aiming to take collective steps towards the future of the region. 
Held regularly since 2018, these meetings have been organized once in each country, 
completing a full cycle. During these meetings, regional leaders address political, economic, 
and sociocultural issues, seeking regional solutions to regional problems. The main purpose of 
these meetings, which can be seen as a search for regional integration, is to act together to 
maintain regional stability and peace, ensure regional development and prosperity, and create a 
shared culture and identity in the region. Therefore, evaluating all the Consultation Meetings 
held so far together is of foremost importance in terms of providing a general idea about a 
regional integration model that is likely to emerge in the future. Conducted with these motives, 
this research analyzes the causes and consequences of the Consultative Meetings, which have 
the potential to trigger more harmonized relations among Central Asian countries. Furthermore, 
this study thoroughly examines the possibility of a regional integration in Central Asia, the 
opportunities available to the region in this regard, and positive and negative factors influencing 
this process. In summary, this study focuses on the consultation meetings of Central Asian 
leaders, who are in a quest for regional integration, and examines the background of this process 
from various perspectives.