Farklı konut alanlarında kentsel yaşam kalitesinin değerlendirilmesi: Kayseri örneği
Evaluation of quality of urban life in different residential environments: The case of Kayseri
Yazar: MERVE KOÇAK GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. FATİH TERZİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentsel gelişim sürecinde, değişen üretim tüketim ilişkilerine bağlı olarak, bireylerin yaşam alanlarına yönelik beklenti ve ihtiyaçları da değişmiştir. Kentsel yaşam kalitesi araştırmaları, bireylerin yerleşmelere yönelik ihtiyaç ve beklentilerinin anlaşılması, farklı sosyo-demografik grupların yaşam memnuniyetini artırmak için kentleşme politikalarına girdi sunması ve doğru kentleşme politikalarının geliştirilebilmesi bakımından kritik öneme sahiptir. Araştırmalar, bireylerin kentsel yaşam kalitesi algısının konut ve konut çevresine ilişkin niteliklere duyarlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, kentlerde yaşam kalitesinin geliştirilebilmesi çerçevesinde ölçek, yoğunluk, yapı düzeni gibi çeşitli yönleri ile farklılaşan konut alanlarında yaşayan sakinlerin memnuniyet algısının ölçülmesini önemli bir gereksinim haline getirmektedir. Buna karşın ilgili literatürde kentsel gelişim sürecinde çeşitlenen konut sunum yaklaşımlarına bağlı olarak ortaya çıkan farklı konut alanlarında kentsel yaşam kalitesi algısını değerlendiren araştırmalar kısıtlıdır.
Bu tezin amacı Orta Anadolu'nun en gelişmiş kentlerinden biri olan Kayseri'de, konut alanlarına ilişkin niteliklerin genel yaşam memnuniyeti üzerindeki etkilerini ölçmek ve farklı konut çevrelerinde yaşayan sakinlerin konut memnuniyetine ilişkin belirleyicilere dair sınırlı bilgilere katkı koymaktır. Araştırma, Kayseri'nin farklı konut çevrelerinde algılanan yaşam kalitesine ilişkin ampirik verilere dayanmaktadır. Araştırmanın yönteminde Kayseri kentinin toplam nüfusu ve kentteki farklı konut alanları kriter alınarak tabakalı amaçsal örnekleme tekniği kullanılmıştır. Kayseri'deki farklı konut alanlarını temsil eden sekiz mahalle belirlenerek toplam 364 yüz yüze hane anketi yapılmıştır. Anket verileri birbirini takip eden üç istatistiksel yöntem kullanılarak değerlendirilmiştir. Birinci aşamada faktör analizi kullanılarak konut alanlarına ilişkin 11 nitelik belirlenmiştir. İkinci aşamada çoklu regresyon kullanılarak, her bir faktörün genel yaşam memnuniyeti üzerindeki etkisi ölçülmüştür. Son aşamada ise ANOVA ile farklı konut çevrelerinde genel yaşam memnuniyetinin algılanmasında bir fark olup olmadığı ortaya konmuştur.
Çalışmanın sonucunda, Kayseri'nin farklı yerleşim yerlerinde yaşayan bireylerin genel kentsel yaşam kalitesi üzerindeki en etkili faktörler, mahalle ve şehir düzeyindeki kentsel hizmetlerden memnuniyet, komşuluk ilişkileri ve aidiyet faktörü grupları olmuştur. Bu çalışmada elde edilen kritik bulgu, Kayseri'de az katlı ve kompakt formdaki konut alanlarındaki yaşam memnuniyetinin, çok katlı mahallelerdeki konut memnuniyetine göre daha yüksek olmasıdır. Bu sonuç, Türkiye'nin büyük kentlerinde hakim olan çok katlı yapılaşma tipolojisinin ciddi bir anlamda sorgulanması ve kentsel gelişme politikalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Genel olarak bu tez, kentlerin kendine özgü koşullarını dikkate alarak, Kayseri kentinde yaşayan sakinler tarafından algılanan konut koşullarına yönelik gelecekteki değişiklik kararlarını desteklemek üzere izlenebilmesi için temel veriler üretmek üzere tasarlanmıştır. Bununla birlikte konut memnuniyeti literatüründe oldukça sınırlı olan az katlı ve çok katlı konut çevrelerine ilişkin karşılaştırmalı vaka incelemeleri alanına da katkıda bulunmaktadır. 
Toplumsal gelişmenin çok boyutlu bir hedefi ve göstergesi olarak kabul edilen yaşam kalitesi araştırmaları, hızla değişen üretim-tüketim ilişkileri nedeniyle değişen yaşam koşulları, ihtiyaçlar ve beklentilerin anlaşılması ve yaşam kalitesinin artması çerçevesinde önemli bir araç haline gelmiştir. Bu araştırma kapsamında elde edilen verilerden gelecekte kent ve mahalle koşullarını iyileştirmek ve yaşayanların yaşam kalitesini artırmak için yararlanılabilir. Kentlerin yerel dinamiklerine bağlı olarak, alana özgü koşulların bireylerin yaşam kalitesi üzerindeki etkisini belirlemek için gelecekteki yaşam kalitesi araştırmaları orta ve küçük ölçekli kentleri de kapsamalıdır. Bu çalışmalar, nitelikli kentlerin inşası kapsamında planlama disiplinine de katkı sağlayacaktır. Bu çalışma konusunun düzenli olarak tekrar edilmesi, daha olumlu/yaşanabilir kentsel çevrelerin, dolayısıyla kentsel yaşam kalitesinin tasarlanması ve inşasında, kaliteli bir kentsel çevreye ve kesintisiz bir kentsel sisteme erişimde olumlu sonuçlar sağlayacaktır.

Abstract:
In the urban development process, expectations and needs for living spaces have also changed, depending on the changing production-consumption relations. In this process, it is still an important requirement within the scope of developing the right urbanization policies to carry out quality of urban life studies at the scale of different spatial practices and differentiating social qualities. Housing environments plays a vital role in improving quality of life. Yet, the varying housing environment supply of the suppliers due to rapid urbanisation and changing housing needs of the residents has led to the emergence of differentiated housing environments. However, a limited number of studies discuss the living conditions offered to the residents of these differentiated residential environments within the framework of the quality of the space and the quality of life of the individuals. The aim of this thesis is to measure the effects of residential properties on the overall quality of urban life in Kayseri, one of the most developed cities in Central Anatolia.
The stratified purposive sampling technique was used in the method of the research by taking the total population of the city of Kayseri and different residential areas in the city as criteria. Eight neighborhoods representing different residential areas in Kayseri were identified and a total of 364 face-to-face household surveys were conducted. Survey data were evaluated using three consecutive statistical methods. In the first stage, 11 attributes related to residential areas were determined by using factor analysis. In the second step, the effect of each factor on overall life satisfaction was measured using multiple regression. In the last stage, it was revealed whether there is a difference in the perception of overall quality of urban life in different housing environments with ANOVA.
The doctoral thesis consists of five parts. In the introduction, the research problem is defined, clues about the research method and approach are given, and the contributions of this study are explained.
In the second part, the literature on quality of life, urban quality of life, measurement of quality of life, indicators and life satisfaction in different housing areas, which constitute the theoretical foundations of the thesis, is summarized. Studies focusing on the effect of physical spatial arrangements on individuals' perceptions of satisfaction with their housing and residential environment in differentiating housing environments are presented.
In the third chapter, in the light of the information obtained from the literature, information about the research design and research universe developed within the scope of the evaluation of the quality of life in different residential areas in the city of Kayseri is presented. In this section, the procedure for determining the research population, the variables of the research model, indicator types, scales, and measurement and evaluation methods and data sources are defined.
In the fourth chapter, the research results of the thesis are presented. With the questionnaire created in line with the research model, the factors affecting the perceptions of the people living in different residential areas in Kayseri about the house they live in, the residential environment (neighborhood and city) and general life satisfaction were investigated. The results of the analysis were interpreted in the light of the urban space characteristics of Kayseri and the relevant literature.
In the fifth chapter, presented the conclusion to show the confession of overall understanding of this research in acknowledging the findings from the analysis. As a result of the study, the most effective factors on the overall quality of urban life in different residential areas in Kayseri city were the satisfaction with the urban services provided at the neighborhood and city level (urban level), neighborhood relations, and belonging factor groups, which confirms previous studies. It has been proved that in urban spaces which are richer in terms of urban amenities, the quality of urban life is relatively higher than the poorer urban spaces in terms of urban amenities and services. These case studies show that there is a clear path between the quality of life in cities and the order of the housing environments. This finding has determined that the type of residence and neighborhood characteristics (housing environment) are an important predictor/indicator of the quality of life of the residents. Based on this finding, it has been shown that improving the urban environment can improve the quality of life of residents by producing more qualified living spaces.
The critical finding obtained in this study is that life satisfaction in low-rise and compact form housing areas in Kayseri is higher compared to the life satisfaction in high-rise neighborhoods (avarage 15 floors). This result reveals that the high-rise building typology that is dominant in Turkey's big cities should be seriously questioned and urban development policies should be re-evaluated.
The use of quality of life researches for problem solving includes its comprehensive perspective – urban/housing/housing environment perspectives. On the other hand, global external effects are mostly ignored. In the future, studies on the impact of global external effects on quality of life should be conducted. Regular repetition of the subject of this study will provide positive results in the design and construction of more positive / livable urban environments, thus on the quality of urban life, and access to a quality urban environment and an uninterrupted urban system.
From the data obtained within the scope of this research, it is also possible to obtain information other than individuals' perceptions of housing and neighborhood conditions. The research findings can be used in the future to improve the urban and neighborhood conditions and to increase the quality of life of the residents. Quality of life research, which is accepted as a multidimensional target and indicator of social development, has become an important tool within the framework of understanding the changing living conditions, needs, and expectations due to rapidly changing production-consumption relations and increasing the quality of life of individuals.
The future quality of life studies should also include medium and small-sized cities in order to determine the impact of site-specific conditions on the quality of life of individuals, depending on the local dynamics of the cities. These studies will also contribute to the planning discipline within the scope of constructing qualified cities. Regular repetition of the subject of this study will provide positive results in the design and construction of more positive/livable urban environments, thus on the quality of urban life, and access to a quality urban environment and an uninterrupted urban system.