"Lazzaretto"dan "Tahaffuzhâne"ye arşiv belgeleri ışığında Venedik Cumhuriyeti ve Osmanlı İmparatorluğu'nda karantina yapıları
From "Lazzaretto" to "Tahaffuzhâne" quarantine buildings in the Venice Republic and the Ottoman Empire in the light of archival documents
Yazar: DİDEM İŞLER
Danışman: PROF. DR. ZİYA KENAN BİLİCİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Karantina, 2019 yılının son aylarından itibaren pandeminin dünya gündeminin en önemli maddesi olarak hayatımıza girmesiyle birlikte, yeniden konuşulan ve araştırılan bir kavram olmuştur. Tarih boyunca çok sayıda salgın hastalık sebebiyle yüzyıllarca sürmüş olsa da belli ki maddi ve manevi anlamda son derece yıkıcı ve korkutucu olduğundan uzun süredir hatırlamak istemediğimiz pandemi olgusu, bugün tüm bilimsel disiplinlerin kendi alanları dâhilinde çalışmaya gayret ettiği bir konu hâlini almıştır. Bu çalışmada, sanat ve mimarlık tarihi bağlamında, karantinanın kavramsal olarak ortaya çıktığı ve dünyada ilk kez 15. yüzyılın ilk çeyreğinde uygulanmaya başladığı Venedik Cumhuriyeti'nin "lazzaretto" yapıları ile yaklaşık dört yüz yıl sonra Tanzîmat Fermanı'nın ilân edilmesiyle batı kültürüne yönelimi resmiyet kazanan Osmanlı İmparatorluğu'nun inşâ etmiş olduğu "tahaffuzhâne" yapılarının bir araya getirilerek incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmaya kaynak oluşturan belgelerin büyük ölçüde her iki devlete ait arşiv kayıtlarından seçilmesine, incelenen tarihî verilerin özellikle somut görsel kaynaklar üzerinden değerlendirilmesine gayret edilmiştir. Bu bağlamda dünyada karantina kavramını ve dolayısıyla konuya ilişkin terminolojiyi de geliştiren Venedik Cumhuriyeti'nin, öncelikle Avrupa'yı ve ardından tüm dünyayı etkileyen uygulamalarının Osmanlı İmparatorluğu'na da yansıyan etkilerinin özetle değerlendirilebilmesine çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı, birbirleriyle sosyal, ekonomik ve kültürel olarak yoğun ve sürekli ilişkiler kuran iki toplum olarak Türkler ve İtalyanların daha önce farklı bilimsel disiplinler dâhilinde incelenmiş olan toplumsal etkileşimlerine dair çalışmalara, mimari bir arketip ölçeğinde sanat tarihi alanına özel, küçük ve öncül bir katkı sunabilmektir.

Abstract:
Quarantine has been a concept what is talking and researching about again since the last months of 2019, with the pandemic entering our lives as the most important item on the world agenda. Although it has lasted for centuries due to numerous epidemics throughout the history, the pandemic phenomenon, probably which we do not want to remember for a long time because of its social and economic effects of it that was extremely destructive and frightening. But today it has become a topical issue that all scientific disciplines strive to work in their fields. In this study, in the context of the history of art and architecture, we intend to examine by bringing together the structures of the "lazzaretto" of the Republic of Venice, where the quarantine conceptually emerged and began to be applied for the first time in the world in the first quarter of the 15th century, and the "tahaffuzhane" structures built about four centuries later by the Ottoman Empire whose orientation to Western culture became official with the declaration of the Tanzimat Fremanı. Efforts were made to select the documents that constitute the source of the study, mostly from the archive records of both states, and to evaluate the historical data examined, especially through concrete visual sources. In this context, it has been tried to briefly evaluate the effects of the practices of the Republic of Venice, which developed the concept of quarantine in the world and therefore the terminology related to the subject, which primarily affected Europe and then the whole world, reflected on the Ottoman Empire. The main purpose of the study is to make a special, small and preliminary contribution to the field of art history at the scale of an architectural archetype, to the studies on the social interactions of Turks and Italians, which have been studied before in different scientific disciplines, as two societies that establish intense and continuous relations with each other socially, economically and culturally.