Ortaokul 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin çevre sorunları, ekolojik ayak izi ve su ayak izi kavramları ile ilgili bilişsel gelişimlerinin incelenmesi
Investigation of the cognitive development of secondary school 5th, 6th, 7th and 8th grade students related to environmental problems, ecological footprint and water footprint concepts
Yazar: GÜLİSTAN AYHAN
Danışman: DOÇ. DR. UFUK TÖMAN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada; ortaokul öğrencilerinin çevre sorunları, ekolojik ayak izi ve su ayak izi kavramlarının bilişsel gelişimlerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden gelişimsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. 5.sınıf kademesinden 16, 6. sınıf kademesinden 16, 7. sınıf kademesinden 27 ve 8. sınıf kademesinden 21 olmak üzere toplam 80 öğrenci araştırmaya katılmıştır. Veri toplama aracı olarak; çevre sorunlarına, ekolojik ve su ayak izi hakkında senaryolandırılmış açık uçlu sorular ve yarı yapılandırılmış görüşme kullanılmıştır. Çalışmanın birinci aşamasında öğrencilere çevre sorunları, ekolojik ve su ayak izi başlıkları altında senaryolarla hazırlanmış açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Verilen yanıtlar literatürdeki tanımlara özdeş bilimsel olarak ifade edilip edilmemesine göre kategorize edilmiştir. Verilen yanıtlara temalar ve kodlar tayin ederek frekansları belirlenmiştir. "Çevre Sorunları" başlığı altında su kirliliği, toprak kirliliği, hava kirliliği kavramları hakkında sorulan soruları 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin büyük bir kısmının cevaplayabildikleri tespit edilmiştir. "Ekolojik Ayak İzi" başlığı altında sorulan sorularda öğrencilerin büyük bir kısmının ekolojik ayak izinin bilimsel tanımını yapamadıkları tespit edilmiştir. "Su Ayak İzi" başlığı altında sorulan sorularda öğrencilerin hiç birinin su ayak izinin tanımını bilimsel olarak yapamadıkları görülmüştür. Araştırmanın ikinci aşamasında ise senaryolarla oluşturulmuş açık uçlu sorulara paralel olarak hazırlanmış yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır.  5., 6., 7. ve 8. sınıflardan beşer öğrenci seçilmiş, toplam 20 öğrenci ile yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Öğrencilerin çevre sorunları hakkında bilgi sahibi oldukları ancak ekolojik ve su ayak izini bilimsel olarak tanımlayamadıkları tespit edilmiştir. Öğrencilerin ekolojik ayak izi ve su ayak izi kavramlarını tanımlamada yeterli olmadıkları görülmüştür. Üst sınıflara geçtikçe bilimsel kelime kullanımı sayısının artışı gözlenmemiştir.

Abstract:
This research aims to examine the cognitive development of secondary school 5th, 6th, 7th and 8th grade students' concepts of environmental problems, ecological footprint and water footprint. Developmental research method, one of the quantitative research methods, was used in the study. A total of 80 students, 16 from the 5th grade, 16 from the 6th grade,  from the 7th grade and 21 from the 8th grade, participated in the research. Scripted open-ended questions and a semi-structured interview form about environmental problems, ecological footprint and water footprint concepts were used as data collection tools. In the first stage of the study, open-ended questions prepared with scenarios were asked to the students under the headings of environmental problems, ecological footprint and water footprint. The answers given were categorized according to whether they were scientifically expressed or not, identical to the definitions in the literature. Frequencies were determined by assigning themes and codes to the answers given. It has been determined that most of the 5th, 6th, 7th and 8th grade students can answer the questions asked about the concepts of water pollution, soil pollution and air pollution under the title of environmental problems. In the questions asked under the heading of ecological footprint, it was determined that most of the students could not define the ecological footprint. In the questions asked under the title of water footprint, it was seen that none of the students could scientifically define the water footprint. In the second stage of the research, a semi-structured interview prepared in parallel with open-ended questions created with scenarios was conducted. five students from each of the 5th, 6th, 7th and 8th grades were selected, and a face-to-face semi-structured interview was conducted with a total of 20 students. It was determined that students were knowledgeable about environmental problems, but could not define the concepts of ecological footprint and water footprint. It was observed that students were not sufficient in defining the concepts of ecological footprint and water footprint. There was no increase in the number of scientific word usage as we moved to upper grades.