Ankilozan spondilit hastalarında temporomandibular eklem disfonksiyonu sıklığının belirlenmesi ve bulguların sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması
Prevalence of temporomandibular joint dysfunction in patients with ankylosing spondylitis and comparison of the findings with healthy controls
Yazar: BÜŞRA ŞİRİN AHISHA
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR KESİKTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Spondilit-ankilozan = Spondylitis-ankylosing ; Temporomandibular eklem = Temporomandibular joint ; Temporomandibular eklem disfonksiyon sendromu = Temporomandibular joint dysfunction syndrome ; Temporomandibular eklem hastalıkları = Temporomandibular joint disorders

Özet:
Amaç: Çalışmamızda ankilozan spondilit (AS) tanılı hastalarda ve sağlıklı gönüllülerde temporomandibular disfonksiyon (TMD) sıklığını belirlemek amaçlanmıştır. AS hastalık aktivitesinin TMD ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca depresif duygudurum, anksiyete, kronik ağrı, somatik belirtiler ve parafonksiyonel alışkanlıklar gibi psikososyal faktörlerin TMD ile bağlantısı incelenmiştir.

Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim Araştırma Hastanesi polikliniklerine 01.04.2022-01.04.2023 tarihleri arasında başvuran 18-75 yaş aralığında ardışık 113 AS hastası ve 110 sağlıklı gönüllü çalışmaya dahil edildi. TMD varlığını değerlendirmek için "Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD)" tanı kriterleri içerisinde yer alan Belirti Anketi, Muayene Formu, Ağrı Çizimi, Derecelendirilmiş Kronik Ağrı Skalası (GCPS), Çenenin Fonksiyon Kısıtlanma Skalası-20 (JFLS-20), Hasta Sağlık Anketi- 9 (PHQ-9), Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7 (GAD-7), Hasta Sağlık Anketi-15 (PHQ-15), Ağız Alışkanları Kontrol Listesi (OBC) uygulandı. AS hastalık aktivitesini belirlemek için Bath AS Hastalık Aktivite İndeksi (BASDAI) formu, Bath AS Metroloji İndeksi (BASMI), Bath AS Fonksiyonel İndeks (BASFI) kullanıldı.

Bulgular: Çalışmamıza 113 AS hastası (%59,3'ü erkek) ve 110 sağlıklı gönüllü (%48,2'si erkek) dahil edilmiştir. TME muayenesinde ağrısız açma (p=0,023), maksimum yardımlı açma (p=0,042) ve maksimum yardımsız açma (p=0,003) değerleri, AS grubunda sağlıklı gruba göre anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır. Sağlıklı grupta yer alan 110 bireyin %60,9'u herhangi bir TMD tanısı almazken %39,1'ine en az bir TMD tanısı konulmuştur. 113 AS hastasının ise %69,9'u en az bir TMD tanısı alırken, yalnızca %30,1'i bir tanı grubuna dahil edilmemiştir (p<0,001). TMD tanı gruplarından eklem bozukluğu (p=0,001) ve ağrı bozukluğu (p=0,008) tanıları AS grubunda sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak daha sık saptanmıştır. AS hastalarında eklem bozukluğunun BASDAI (p=0,220), BASFI (p=0,979) ve BASMI (p=0,911) skorları ile arasında anlamlı bir ilişki bulunamamış ancak ağrı bozukluğu saptanan hastalarda BASDAI (p<0,001) ve BASFI (p=0,005) skorları değerlendirildiğinde, istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki görülmüştür. AS hastalarında ağrı bozukluğu ile ağrı çizimi (p<0,001), bruksizm varlığı (p<0,001), GCPS (p<0,001), PHQ-9 (p=0,004), GAD -7 (p=0,006), JFLS-20 (p<0,001) ve PHQ-15 (p<0,001) arasındaki ilişki anlamlı olarak değerlendirilmiştir.

Sonuç: Ankilozan spondilit hastalarında TMD görülme oranı sağlıklı popülasyona kıyasla anlamlı olarak daha yüksektir. Ağrı bozukluğu ve eklem bozukluğu tanılarına AS hastalarında daha sık rastlanmakta, hastalık aktivitesi ile ağrı bozukluğu tanıları arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Ağrısız açma, maksimum yardımlı ve maksimum yardımsız açma değerleri AS grubunda belirgin olarak kısıtlıdır. Ayrıca depresyon, anksiyete, somatik belirtilerin varlığı, kronik ağrı ile ağrı bozukluğu tanıları arasındaki ilişki anlamlı olup, aynı durum eklem bozukluğu tanıları için geçerli değildir.

Abstract:
Aim: The aim of our study was to determine the frequency of temporomandibular dysfunction (TMD) in patients with ankylosing spondylitis (AS) and healthy controls. The relationship between disease activity and TMD was evaluated in AS patients. Additionally, the association between psychosocial factors such as depressive mood, anxiety, chronic pain, somatic symptoms, and parafunctional habits with TMD was examined.
Materials and Methods: A consecutive 113 AS patients and 110 healthy volunteers aged 18 to 75 years who came to the Istanbul Physical Medicine and Rehabilitation Training and Research Hospital for consultancy between April 1, 2022, and April 1, 2023, were included in the study. The Symptom Questionnaire, Examination Form, Pain Drawing, Graded Chronic Pain Scale (GCPS), Jaw Functional Limitation Scale-20 (JFLS-20), Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), Generalized Anxiety Disorder-7 (GAD-7), Patient Health Questionnaire-15 (PHQ-15), and Oral Habits Control List (OBC) included in the "Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD)" diagnostic criteria were applied to evaluate TMD presence. The Bath AS Disease Activity Index (BASDAI), Bath AS Metrology Index (BASMI), and Bath AS Functional Index (BASFI) were used to determine AS disease activity.
Results: A total of 113 AS patients (59.3% male) and 110 healthy volunteers (48.2% male) were included in our study. In the TME examination, painless opening (p=0.023), maximum assisted opening (p=0.042), and maximum unassisted opening (p=0.003) values were significantly lower in the AS group than in the healthy group. While 60.9% of the 110 individuals in the healthy group did not receive any TMD diagnosis, at least one TMD diagnosis was found in 39.1% of them. In contrast, 69.9% of the 113 AS patients received at least one TMD diagnosis, and only 30.1% were not included in any diagnosis group (p<0.001). Joint disorders (p=0.001) and pain disorders (p=0.008) were significantly more common in the AS group than in the healthy controls in the TMD diagnosis groups. No significant relationship was found between joint disorders and BASDAI (p=0.220), BASFI (p=0.979), and BASMI (p=0.911) scores in AS patients. However, a statistically significant relationship was observed when BASDAI (p<0.001) and BASFI (p=0.005) scores were evaluated in patients with pain disorders, In AS patients, a significant relationship was found between pain disorders and pain drawing (p<0.001), bruxism presence (p<0.001), GCPS (p<0.001), PHQ-9 (p=0.004), GAD-7 (p=0.006), JFLS-20 (p<0.001), and PHQ-15 (p<0.001).
Conclusion: The incidence of TMD in AS patients is significantly higher than that in healthy populations. Pain disorders and joint disorders are more common in AS patients, and a significant relationship was observed between disease activity and pain disorders. Psychosocial factors such as chronic pain, somatic symptoms, depressive mood, anxiety, and parafunctional habits were significantly associated with TMD in AS patients.