Sosyo - kültürel bağlamda Kayserili Ruzi ve şiirleri: İnceleme - tenkitli metin
Kayserili Ruzi and poems in socio - cultural context: Analysis - critizing text
Yazar: ERHAN ÇAPRAZ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL GÖRKEM
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Edebiyat = Literature ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Halk şiiri = Folk poetry ; Kayseri = Kayseri ; Kayserili Aşık Ruzi = Kayserili Aşık Ruzi ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
Âşıkların monografilerine yönelik çalışmalarda âdeta klasikleşmiş bir tutumla âşığın hayatı, sanatı ve eserleri şeklinde sabit bir yapı benimsenmiştir. Bu çalışmada ise XIX. yüzyılın ileri gelen temsilcilerinden biri olan Kayserili Rûzî ve ona ait şiirler sosyo-kültürel bağlamı içerisinde ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışma klasik manadaki monografilerden ayrılmaktadır. 
Çalışma ön söz, sonuç, kaynakların değerlendirilmesi, kaynakça ve ekler dışında beş ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde âşık tarzı şiir geleneği ve Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıldaki durumu hakkında genel hatlarıyla bilgiler verilmiştir. Böylece Rûzî'nin gelenek içindeki yeri ve yaşadığı dönem aydınlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca burada tezde kullanılan bazı terimler de açıklanmıştır. Monografik yapının temelini oluşturan ikinci bölümde Rûzî'nin hayatı, öğrenimi, mesleği, kişiliği, sanatkârlığı, dinî hayatı ve poetikası hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde Rûzî'nin sanatı ve sanatkârlığı bağlamı içinde ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu bakış açısıyla onun önce icra bağlamları üzerinde durulmuş, daha sonra kültür ortamlarındaki konumu belirlenmeye çalışılmıştır. Dördüncü bölümde de Rûzî'ye ait şiirler bağlama yönelik olarak incelenmiştir. Bu sebeple şiirler Oluşumsal Yapısalcılık (Structuralisme Génétique) yöntemine göre değerlendirilmiştir. Altıncı bölümde ise Rûzî'ye ait metinler yayımlanmıştır. Bu kısımda Rûzî'ye ait toplam 161 şiir yer almaktadır. Bu şiirlerden 18'i ilk defa ilim âleminin istifadesine sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: 
Âşık tarzı şiir geleneği, Kayserili Rûzî, sosyo-kültürel bağlam,
Oluşumsal Yapısalcılık yöntemi.

Abstract:
In monographic minstrel studies, classically, 'minstrel's biography, poetry and his poems' are examined. In this study, Ruzi, who is one of the notable representatives of Turkish Minstrel Tradition, and his poems are evaluated according to their socio-cultural context. By this approach this study is different from the classical monographic studies.
In this thesis there are five main chapters (except foreword, conclusion, bibliography and appendix). In first chapter information about Turkish minstrel tradition and the situation of Ottoman Empire in XIX.th century was given. By this information we try to enlighten the period Ruzi lived and Ruzi's place in Turkish minstrel tradition. In addition to this some of the main terms are also explained in this chapter. In the second chapter, which is the base of monographic constructure, information about Ruzi's biography, education, profession, characteristic, artistry, religious life and poetics was given. In the third chapter Ruzi's art and artistry was evaluated in their context. By this approach, firstly, context of performance was explained and than his place in cultural environment was identified. In fourth chapter Ruzi's poems was examined by their context. For this examination, we used Genetic Structuralist Method. In sixth chapter Ruzi's poems were published. In this chapter there are 161 poems. 18 of the poems are firstly published.

Key words: 
Minstrel type poetry, Kayserili Ruzi, socio-cultural context, Genetic
Structuralist method.