Z kuşağı bireylerin finansal risk algısı ve sigortaya karşı tutumları: Davranışsal bir bakış açısı
Generation Z individuals' perception of financial risk and attitudes towards insurance: A behavioral perspective
Yazar: AYŞE PINAR ULUÇAY
Danışman: PROF. DR. SELİM YAZICI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Strateji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Yirminci yüzyılın sonlarından itibaren psikolojik ve bilişsel süreçler hakkındaki tıbbi bulguların yanı sıra bilgi teknolojilerindeki ve finansal piyasalardaki gelişmeler, geleneksel finans yaklaşımındaki rasyonel düşünce kavramında bir paradigma kaymasına yol açmıştır. Geleneksel finansın öne sürdüğü rasyonellik ve mükemmel bilgi varsayımlarının aksine, davranışsal finans, bireylerin finansal kararlarının genellikle bilişsel eğilimlerden etkilendiğini ileri sürmektedir. Davranışsal finans, yatırımcıların ve piyasa profesyonellerinin karar verme mekanizmalarını etkileyen irrasyonel tutum ve davranış kalıplarını anlamada önemli bir rol oynamaktadır. Bireylerin finansal karar verme süreçlerini etkileyen bilişsel eğilimlerle birlikte finansal risk algıları da diğer önemli bir faktördür.
Bu kapsamda tezin amacı, Z kuşağı bireylerinin finansal risk algıları ile finansal kararlarını etkileyen bilişsel eğilimlerden aşırı güven, çerçeveleme, kayıptan kaçınma ve sürü psikolojisi eğilimlerini incelemektir. Ayrıca, davranışsal finans literatüründe yer almayan ancak Türk toplumunun sosyo-kültürel yapısında önemli bir yeri olduğu düşünülen "kadercilik eğilimi"nin de bu finansal kararlara etkisini değerlendirmektir. Aynı zamanda, Z kuşağı bireylerinin sigortaya yönelik tutumlarının belirlenmesi ve belirlenen bilişsel eğilimler ve kadercilik eğilimini ile  sigortaya karşı tutum arasındaki ilişkide finansal risk algısının mediatör rolünün araştırılması da tezin amaçları arasındadır.
Tezin amacı doğrultusunda gerekli olan verilerin toplanması için nicel bir araştırma yöntemlerinden anket tekniği kullanılmıştır. İstanbul'da ikamet eden 18-28 yaş aralığındaki Z kuşağından 474 katılımcıya Google Formlar aracılığıyla çevrimiçi anket ulaştırılmış ve veriler toplanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS 24 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, Z kuşağı bireylerinin finansal risk algılarının yaklaşık olarak yarısının ortalama ve yarıya yakının da yüksek olduğu ve sigortaya yönelik pozitif bir tutum sergiledikleri bulunmuştur. Finansal karar alma süreçlerinde aşırı güven yanılgısı ve çerçeveleme yanılgısı ile sigortaya tutum arasında bir ilişki olduğu tespit edilmiş; bilişsel yanılgılar ve kadercilik eğilimi ile sigortaya tutum arasındaki ilişkide finansal risk algısının mediatör bir rol üstlenmediği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Since the late twentieth century, medical findings about psychological and cognitive processes and developments in information technology and financial markets have led to a paradigm shift in the concept of rational thought within the traditional finance approach. Contrary to the rationality and perfect information assumptions advanced by traditional finance, behavioral finance contends that cognitive biases often influence individuals' financial decisions. Behavioral finance plays a significant role in understanding the irrational attitudes and behavior patterns that affect the decision-making mechanisms of investors and market professionals. Cognitive biases and financial risk perceptions are another essential factor affecting individuals' financial decision-making processes.
In this context, the aim of the thesis is to investigate the relationship between Generation Z individuals' financial risk perceptions and the cognitive biases that affect their financial decisions—overconfidence, framing, loss aversion, and herd mentality. What sets this research apart is its evaluation of the influence of fatalism—a tendency not included in behavioral finance literature but considered to be significant within the socio-cultural structure of Turkish society—on these financial decisions. The thesis also aims to identify the attitudes of Generation Z individuals towards insurance and to research the moderating role of cognitive biases and fatalism in the relationship between financial risk perception and attitudes towards insurance.
The survey technique, one of the quantitative research methods, was used to collect the necessary data for the purpose of the thesis. An online survey was conducted with 474 participants from Generation Z residing in Istanbul through Google Forms, and data were collected. The data obtained in the research were analyzed using the SPSS 24 software package. The analysis revealed that Generation Z individuals have average and high financial risk perceptions and display a positive attitude toward insurance. These findings are significant as they contribute to understanding Generation Z's financial decision-making processes. It was determined that there is a relationship between overconfidence biases and framing effect in financial decision-making processes and attitudes towards insurance; It has been concluded that financial risk perception does not play a mediating role in the relationship between cognitive biases and fatalistic tendencies and attitudes towards insurance.