Roma dönemi tiyatro-tapınak kompleksleri ve Anadolu'daki izdüşümleri
Roman theater-temple complexes and projections in Anatolia
Yazar: ÖZEL TERAMAN
Danışman: DOÇ.DR. HÜSEYİN SABRİ ALANYALI
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Mimarlık tarihi = Architectural history

Özet:
Tiyatro olgusu ve bir mimari yapı elemanı olarak tiyatro yapısı her zaman din, kültve ritüel kavramlarıyla iç içe olmuştur. Bereket kavramıyla ilişkili ritüellerin ön planaçıkarıldığı Doğu dinlerinde ve sonrasında Doğulu öğelerin baskın bir role sahip olduğuYunan dininde karşılaşılan kült tiyatrolarıyla başlayan tiyatro ve kutsal alan birlikteliği,Roma Cumhuriyet Dönemi'nden itibaren sistematik bir anlayışla tasarlanan anıtsal biryapı bütününe dönüşmeye başlamıştır. Roma İmparatorluk Dönemi'yle birlikte geniş bircoğrafyaya yayılma imkanı bulan bu yapı kompleksleri, izlenen Roma siyasetine bağlıolarak kökenlerindeki `kült yapısı' özelliğinden bir şey kaybetmeden dönemin dinpolitikalarına hizmet etmeye başlamıştır. Diğer Roma eyaletlerinin aksine Anadolu'dasadece birkaç örnekle temsil edilen bu yapı bütünü, diğer birçok örnekle aynı işlevesahip olmuş ve İmparatorluk kültüne hizmet etmiştir.Bu çalışmada tiyatro ve tapınak yapılarının sistemli bir mimari bütün oluşturmasüreci ve zaman içerisinde değişen kült fonksiyonları ele alınmaktadır. Söz konusumimari oluşum incelenirken öncelik, bir temel oluşturması açısından Ege ve Romadünyası içinde farklı karaktere sahip tapınak ve tiyatro kavramlarının özetlenmesineverilmiştir. Araştırma konusu belirli bir kronolojik ve coğrafi düzen gözetilerek, kültkökenleri, etkilenmiş olabilecekleri coğrafya ve kültürler temelinde ele alınan tiyatrotapınakkompleksi örnekleri dahilinde detaylandırılmaya ve mimari bir sınıflandırmaoluşturulmaya çalışılmıştır.Farklı dönemlerde, farklı mimari formlar altında karşılaşılan tiyatro-tapınakkompleksleri, çeşitli dönemlere ait resmi din politikalarının ve siyasi propagandalarıngözlemlenebildiği önemli kamusal merkezlerden biri olmuştur

Abstract:
The phenomenon of theater and theater building as an architectural constructionelement have always been related to concepts of religion, cult and ritual. Togethernessof theater and sanctuary which begins with cultic theaters seen in the Eastern religionswhere rituals related to abundance are prominent and later on in the Greek religion inwhich Eastern components have a dominant role, has transformed to an entiremonumental construction designed with a systematic understanding from RomanRepublican Period on. These complexes with Roman Imperial Period have found anappropriate environment to spread, have started to function as a component of religionpolitics dependent on Roman politics, without any loss of their `cultic building? roots.This complex, which is represented in Anatolia with only a few samples in opposition toother Roman provinces has had the same functions with many other examples andserved to Emperor cult.In this study, it is focused on the period in which theater and temple buildingstransformed to a systematic whole and on cultic functions which have changed in thecourse of time. While above-mentioned architectural formation was studied, for thepurpose of constituting a basis, priority has been given to summarizing the concepts oftemple and theater which have different characters in Aegean and Roman worlds.Following a specific chronological and geographical order, subject of study was tried tobe detailed considering cult origins, the geography and cultures which might beinfluential and discussed examples of theater-temple complexes; and it is tried to forman architectural categorization.The theater-temple complexes appear in different periods and differentarchitectural forms have been important public centers through which official religionpolitics and political propaganda can be observed.