Türkiye imalat sanayinde yoğunlaşma ve ölçümü
Concentration in manufacturing industry and measurement
Yazar: ALPER ASLAN
Danışman: PROF.DR. MUSTAFA SAATÇİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics

Özet:
Türkiye' de dış ticaret serbestisinin sektörel fiyat-maliyet marjları üzerinde etkileriniinceleyen çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Bunlardan Katırcıoğlu (1990)' nun 1980-85dönemini incelediği çalışmasının sonucuna göre, Türkiye' de dış ticaretserbestleşmesinin karlılığı azaltıcı yönde etki yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. 1984-1986döneminin verilerini kullanan Levinsohn (1993)' un çalışmasına göre, 1985-86döneminde 1985 dönemine göre fiyat marjinal maliyet oranı düşmüştür. Foroutan(1991)' a göre ise, ithalat artışı özel imalat sanayi sektörlerinde 1977-85 yılları arasındafiyat-maliyet marjları azalmakla birlikte, kamu sektöründe ithalat artışının fiyat-maliyet marjları üzerinde etkisinin olmadığını tespit etmiştir.Metin- Özcan ve Voyvoda (2000) ve Yeldan (2001)' ın çalışmalarında 1980-1996 yıllarıdikkate alınmış, fiyat-maliyet marjlarının belirleyenleri incelenmiştir. Çalışmalarınsonucu ticaret serbestisi ile fiyat-maliyet marjları arasındaki ilişkinin zayıf olduğuyönündedir. Benzer şekilde, özel imalat sanayi sektörleri için ithalat değişkeni ile fiyat-maliyet marjları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı sonucu, Engin,Katırcıoğlu ve Akçay (1995)' ın çalışmalarında da belirtilmiştir.Yalçın (2000)' ın 1983-94 dönemini incelediği çalışmasında ticaret serbestisinin yalnızcaözel sektörde fiyat-maliyet marjlarını azalttığı görülmüştür.Endüstrinin fiyat maliyet aralığı, piyasadaki firmaların kar marjlarının piyasa paylarıile ağırlıklandırılmış toplamıdır. Buna göre piyasa paylarının küçük olduğuyoğunlaşmamış endüstrilerde karlılık düşük olabilecek; buna karşın nispeten dahayüksek yoğunlaşmanın olduğu endüstrilerde daha yüksek kar düzeyleri eldeedilebilecektir. Bu anlamda piyasa yapısı ile karlılık arasındaki söz konusu ilişki,endüstrideki yoğunlaşmanın derecesi ile karlılık arasında kurulacak ampirikçalışmamızın da nedenini oluşturmaktadır.Çalışmamızda imalat sanayinde fiyat-maliyet marjlarının belirleyenleri için 1965-2001dönemini kapsayan zaman serisi yaparak sektörleri kamu, özel ve alt sektörlere ayırıpdışa açılma ile karlılığın nasıl etkilendiğini ortaya koyduk. Çalışmamızın iktisatliteratürü açısından önemi ise bu alanda bu denli geriye giderek zaman serisi yapan vekamu özel ayrımı ile alt sektörleri de birbirinden ayıran ilk çalışma olmasıdır.

Abstract:
There have been lots of studies which examine the effect of trade liberalization onsectoral price cost margin. One of them is Katırcıoğlu?s paper. He concludes that tradeliberalization leads to decrease price cost margin (1980-1985). Levinsohn (1993) whoused 1984-1986 data set in his study noticed that price cost margin in the period of 1985-1986 less than previous period has. According to Foroutan (1991) increase in importleads to decrease PCM in private manufacturing sector. (1977-1985) And this increase inimport has no effect on PCM in public sector. Metin- Özcan- Voyvoda and Yeldanexamined the determinants of PCM by using 1980-96 data. They concluded that therehas been a weak relation between trade liberalization and PCM. This weak relation hasbeen also mentioned by Engin, Katırcıoğlu and Akçay (1995). It has seen in the study ofYalçın (2000) that trade liberalization reduces PCM for only private sector.PCM in Industry is sum of weighted profit margin in market. So the profit marginwould be low in Industry where there has been small and unconcentrated market shareand more profit in more concentrated market. So the reason why we have studied profitmargin in manufacturing ındustry is that more profit means that more concentratedmarket.