Bazı tekyıllık yoncalarda farklı fenolojik devrelerdeki biçmelerin kök gelişmesine ve yem verimine etkileri üzerinde araştırmalar. /
Yazar: SUZAN ALTINOK
Danışman: PROF.DR. AHMET ERAÇ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1993
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki boyu = Plant height ; Biçme zamanı = Cutting time ; Ham protein = Crude protein ; Kuru maddeler = Dry matters ; Kök = Root ; Medicago ciliaris = Medicago ciliaris ; Medicago polymorpha = Medicago polymorpha ; Medicago scutellata = Medicago scutellata ; Tarla bitkileri = Field crops ; Çiçeklenme = Flowering

Özet:
Ill Özet Doktora Tezi BAZI TEK YILLIK YONCALARDA FARKLI FENOLOJİK DEVRELERDEKİ BİÇMELERİN KÖK GELİŞMESİNE VE YEM VERİMİNE ETKİLERİ ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR Suzan ALTINOK Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Ahmet ERAÇ 1993, Sayfa: 112 Jüri: Prof. Dr. Ahmet ERAÇ Prof.Dr. Sahabettin ELÇİ Prof. Dr. Servet TEKELİ Araştırma, 1989 ve 1992 yıllarında A.Ü.Z.F. Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlasında ve 1991 yılında iki dönem halinde Kanada Nova Scotia Tarım Koleji Bitki Yetiştirme Bölümü seralarında yürütülmüştür. Bu araştırmanın amacı, üç tek yıllık yonca türünün, farklı fenolojik devrelerde sap ve kök büyümesi ile köklerde nitrojen tespitini tayin etmek, yem verimlerini belirlemek ve en uygun büyüme ve biçim zamanı ile en verimli türü tespit etmektir. Tarla denemelerinde en fazla sap büyümesi 27 cm ile doğal bitki boyunda, 48.1 cm ile ana sap uzunluğunda, 3. 1 mm ile ana sap kalınlığında ve 5.5 ile de birinci dal sayısında M. scutellata türünden elde edilmiştir. Biçim zamanları geciktirildiğinde bu gecikmedoğal bitki boyu ve ana sap uzunluğunda etkili olmuştur. En fazla kök gelişmesi 24.3 cm ile kök uzunluğunda, 1.5 g ile kök yaş ağırlığında ve 0.51 g ile kök kuru ağırlığında yine M. scutellata türünde saptanırken, en fazla kökte yumrucuk sayısı da 27.1 ile M., ciliaris türünde gözlenmiştir. Toprakta doğal olarak bulunan Rhizobium ırklarının türlerde yeterli sayıda ve aktif kök yumrucukları oluşturduğu tahmin edilmiştir. Farklı devrelerdeki biçmeler, 1989 yılında kök gelişmesinde etkili olmazken, 1992 'de yalnız kök uzunluğunda artış olmuştur. En fazla bitki verimleri 3.7 ile sap:kök oranında M. scutellata türünde, 4643 kg/ha ile yeşil ot veriminde, 1473 kg/ha ile kuru madde veriminde ve 266 kg/ha ile ham protein veriminde M. ciliaris türünde belirlenirken, en yüksek ham protein oranı % 19 ile M. polvmorpha var. brevispina türündenIV elde edilmiştir. Biçim zamanları geciktirildikçe 1989 ve 1992 'de M. polymorpha var, brevispina ve 1989 'de yalnızca M. ciliaris'de yem verimleri artarken, ham protein oranları da azalmıştır. Sera denemelerinde sap büyümesi, tarla denemelerinden pek farklılık göstermemiştir. En fazla sap büyümesi 32.4 cm ile doğal bitki boyunda, 69.1 cm ile ana sap uzunluğunda, 3.4 mm ile ana sap kalınlığında, 3.8 ile birinci dal sayısında M. scutellata türünden elde edilmiştir. Tüm türlerde biçim zamanları geciktirildikçe sap büyümesi de artmaya devam etmiştir. Sera denemelerinde kök büyümesi tarla denemelerinin çok üstünde olmuştur. En fazla kök büyümesi, 71 cm ile kök uzunluğunda, 24.96 g ile kök yaş ağırlığında, 2.9 g ile kök kuru ağırlığında ve 38 ile kökte yumrucuk sayısında M. scutellata türünden elde edilmiştir. Birinci sera denemesinde geciktirilen biçim zamanı ile yalnızca M. ciliaris türü kök büyüme ve gelişmesinde artış olduğu, ikinci sera denemesinde biçim zamanlarının türler üzerinde etkisi olmadığı saptanmıştır. İkinci sera denemesinde R. meliloti'nin ticari ırkı her üç türde de yumrucuk oluştururken asetilen indirgenmesi metodunu kullanarak yalnızca M. scutellata türü yumrucuklarının aktif olduğu ve nitrojen tespit ettikleri saptanmıştır. Her iki sera denemesinde de en fazla bitki verimleri 28047 kg/ha ile yeşil ot veriminde, 4945 kg/ha ile kuru madde veriminde ve 686 kg/ha ile ham protein veriminde M. scutellata türünden, 8.3 ile sap: kök oranı M. polymorpha var. brevispina türünden, % 30 ile ham protein oranı M. ciliaris türünden elde edilmiştir. Seradan elde edilen yem verimleri, tarla denemelerinden daha fazla olmuş, aynı zamanda biçim zamanlarının türler üzerindeki etkisi daha belirgin bir şekilde meydana gelmiştir. Tarla ve sera denemelerinde ölçümü, tartımı ve gözlemi yapılan karakterlerle kuru madde verimi arasındaki tekli ilişkiler en yüksek yeşil ot ve ham protein veriminde, path katsayıları ise yine kuru madde verimine bu karakterlerin doğrudan etkisiyle elde edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Medicago polymorpha var. brevispina. W^ scutellata, M. ciliaris. tomurcuklanma, çiçeklenme ve çiçeklenme sonu zamanı, doğal bitki boyu, ana sap uzunluğu, ana sap kalınlığı, birinci dal sayısı, kök uzunluğu, kök yaş ve kuru ağırlığı, kökte yumrucuk sayısı, asetilen indirgenmesi, sap: kök oranı, yeşil ot, kuru madde ham protein verimi ve ham protein oranı

Abstract:
ABSTRACT Ph. D. Thesis RESEARCH ON THE EFFECTS OF CUTTING AT THE VARIOUS PHENOLOGICAL STAGES INTO THE ROOT DEVELOPMENT AND FORAGE YIELDS ON SOME ANNUAL MEDICS Suzan ALTINOK Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Agronomy Supervisor: Prof. Dr. Ahmet ERAÇ 1993, Page: 112 Jury: Prof. Dr. Ahmet ERAC Prof. Dr. Sahabettin ELÇİ Prof. Dr. Servet TEKELİ This research was conducted on the field of Agronomy Department, Faculty of Agriculture, Ankara University in 1989 and 1992 and in the greenhouse of Canada-Nova Scotia Agricultural College in 1991. The objectives of this study were to determine the shoot growth, root growth, nitrogen fixation and forage yield of three medic species at the different phenological stages and to evaluate their proper cutting time and the most yielding species. In the field trials, the maximum natural plant height, main stem length, main stem diameter and primary branch number were measured on M. scutellata as 27 cm, 48.1 cm, 3.1 mm and 5.5, respectively. Natural plant height and main stem length were affected by the cutting times. Maximum root length, root fresh and dry weight in regard to root development were taken from M. scutellata as 24.3 cm, 1.5 g and 0.51 g, in order. Number of root nodules was maximum on M. ciliaris as 27.1. It was estimated that there were enough Rhizobium strains in the field soils and root nodules were occured actively in the roots of annual medics. The cutting on the different phenological stages did not affect the root development in 1989. However, the root length increased in 1992. The maximum shoot:root ratio was taken from M. scutellata with 3.7. However, fresh yield, dry matter and crude protein yields were determined on M. ciliaris as 4643 kg/ha, 1473 kg/ha and 266 kg/ha, in order. M. polymorpha var. brevispina gave the highest crude protein ratio with 19 %. By the delaying cutting time, forage yields were increased and crude protein ratios were decreased on M. polymorpha var. brevispina in 1989 and 1992, on M. ciliaris in 1989. In the greenhouse trials, the results of shoot growth were not so different than the field trials. The maximum natural plant length, main stem length, main stem diameter and primaryVI branch numbers were measured on M. scutellata as 32.4 cm, 69.1 cm, 3.4 mm and 3.8, respectively. The shoot growth increased on the all species by the delaying cutting time. In the greenhouse, the root development was occured much more than the field trials. The maximum root length, root fresh and dry weight and nodule numbers were obtained from M. scutellata as 71 cm, 24.96 g, 2.9 g and 38, in order. In the first greenhouse trial, only root growing and development of M. ciliaris was increased by the delaying cutting times. However, there is no any effect of cutting time on the species in the second greenhouse trial. On the species, the root nodules were occured by the inoculation with the commercial strain of Rhizobium meliloti. It was determined by the acetylene reduction assay that only the nodules of M. scutellata had the ability of nitrogen fixation. In two greenhouse trials, maximum fresh yield, dry matter and crude protein yields were obtained from M. scutellata as 28047 kg/ha, 4945 kg/ha and 686 kg/ha, in turn. Maximum root: shoot ratio with 8.3 and crude protein ratio with 30 % were measured on M. polymorpha var. brevispina and M. ciliaris. respectively. The forage yields from greenhouse were much more than the field trials meanwhile the effect of cutting times on the species was seen clearly. The maximum correlations of dry matter yield and some characters which are measured, weighed and observed in the field and greenhouse trials were found on the fresh yields and crude protein yields. The highest path coefficients were also determined between the dry matter yields and same characters. KEY WORDS: Medicago polymorpha var. brevispina, M. scutellata, M. ciliaris. budding stage, flowering stage and end of the flowering stage, natural plant height, main stem length, main stem diameter, primary branch number, root length, root fresh and dry weight, nodule numbers on the root, acetylene reduction, stem: root ratio, fresh yields, dry matter yields, crude protein ratio, crude protein yields.