Stok kontrolünde yeni bir model: JIT (Just in time) gıda sektöründe bir uygulama
A new model of stock control: JIT (Just in time) An applied study in food sector
Yazar: FATMA ZEHRA SAVİ
Danışman: Y.DOÇ.DR. M. SUPHİ ORHAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Gıda sektörü = Food sector ; Stok kontrol = Stock control ; Tam zamanında üretim = Just in time production

Özet:
l ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZİ Fatma Zehra SAVİ Danışman: Yrd.Doç.Dr. M.Suphi Orhan 1996, sayfa: 74 Jüri:Yrd.Doç.Dr. M.Suphi Orhan II. Dünya Savaşından sonra Japon ekonomisindeki olumsuz gelişmeler, Japonları kısıtlı kaynaklarla, minimum maliyetle ekonomik varlıklarını sürdürmeye yönlendirmiştir. Bunun sonucu olarak ilk kez 1940 yılnda Japonlar tarafından JIT sistemi geliştirilip uygulamaya konulmuştur. Sistemde ana amaç minimum maliyetle, ihtiyaç duyulan zamanda ve miktarda, sıfır stok ve sıfır hatayı hedefleyen stoksuz üretim stratejisini geliştirmektir. Bu çalışmada,JIT üretim sisteminin teorik esasları oldukça ayrıntılı olarak incelenmeye çalışılmış ve sistemin stok maliyetleri ile ilişkisi dikkate alınarak uygulanabilme şartları araştırılmıştır. Ülkemiz açısından oldukça yeni olan sistemin; özellikle yüksek f enflasyon, işletmelerin teknik yapısı, hammaddenin istenilen miktar ve kalitede zamanında temin edilememesi, sistem için gerekli personelin bulunmayışı ve tedarik maliyetlerinin stoklama maliyetlerinin çok üzerinde olması sebebiyle uygulama şansı çok azdır. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde "JIT Üretim Sistemi" başlığı altında JIT'in tarihçesi, tanımı, genel yapısı ve unsurları, felsefesi ve bu sistemi diğer sistemlerden farklı kılan sebepler ve varmak istediği sonuçlar incelenmiştir. İkinci bölümde stok kavramı ve stok maliyetleri ile stok yönetimi üzerinde durularak özellikle stok bulundurma maliyetleri ve JIT stok yönetimi teorik olarak ele alınmıştır. Bu bölümde stok politikasının belirlenmesi, stok bulundurmama maliyeti ve minimum stok kavramı ilen geleneksel stok yönetimi ve JIT stok yönetimi ilişkisi incelenmiştir. Üçüncü bölümde JIT ve maliyet muhasebesi ilişkisi kurularak, geleneksel muhasebe ile JIT muhasebesinin maliyet muhasebesi açısından karşılaştırılması yapılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise uygulama alanı olarak seçilen Aziziye Un Fabrikası'nda JIT sisteminin uygulanabilme imkanı ile işletmenin 1994 yılı verileri esas alınarak stoksuz üretimin etkisi araştırılmıştır.

Abstract:
m ABSTRACT MASTER THESIS Fatma Zehra SAVI Supervisor: Asst. Prof. M.Suphi Orhan 1996/74 pages Jury: Asst.Prof. M.Suphi ORHAN The unfavourable developments in the Japanese economy following the Second World War forced them to maintain their economic activities by very limited resources with minimum costs. As a result of this, the JIT system was introduced and applied for the first time by the Japanese in 1940. The main target of this system is to develop a strategy for production with minimum cost at the most convenient time and the most suitable amount. This strategy should be aimed at non-stock and no- error policy. In order to accomplish satisfactory results, set-up times, lead times, in-process inventories and defective production were to be minimized. In the present study, the theoretical basis of JIT production system was presented in detail and its relations to stock costs is investigated. This system, which is almost unfamiliar to our people, appears to be inapplicable as far as economic conditions of Türkiye are concerned. Because of the different technical structure of managements, the difficulty in obtaining raw material of good quality in proper time, the lack of qualified personnel for the implementation of this system and higher procurement costs due to high inflation it is almost impossible to employ such a system in our country. This dissertation is divided into four chapters, in the first of which, titled "JIT Production System", I studied JIT' s historical background, its different definitions, general structure and elements, its philosophical foundations and the reasons which make this system different from the others and, finally, the targets which JIT aims at.IV In the Second Chapter, the main emphasis is placed on the concept of "stock", together with theoretical elucidations of stock-costs and JIT stock-management. This chapter also covers the study of non-stock and minimum-stock processes. A view of the relations between conventional stock methods and JIT stock management is added to this chapter. The Third Chapter includes a study on the relations between JIT and cost accounting systems. Conventional accounting methods are compared and contrasted with JIT system from the point of view of cost accounting. The Fourth and last Chapter is based on an applied study carried out at Aziziye Flour Plant. The applicability of JIT system at this firm and the effects of non-stock production on costs were investigated based on the data for the year 1994 obtained from the firm administration.