Tarihsel süreç içinde müslim-gayrimüslim birlikteliğinde bir kentsel hafıza okuması: Talas örneği
A reading of urban memory in muslim-non-muslim unity in the historical process: The case of Talas
Yazar: BERKAN KAHVECİOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYSU AKALIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kent kimliği = Urban identity ; Kent tarihi = Urban history ; Kentleşme süreci = Urbanization process ; Kentsel bellek = Urban memory ; Kentsel değişim = Urban change ; Kentsel doku =   ; Kentsel gelişme = Urban development ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Kolektif bellek = Collective memory ; Mekansal bellek = Spatial memory

Özet:
Geçmişten günümüze içinde yaşadığımız kentler, dönemin siyasi, sosyal, demografik ve ekonomik göstergelerinin değişkenliği ile birlikte sürekli bir değişim içerisinde olmuş ve bu durum özellikle tarihi yerleşim dokularına olumlu ya da olumsuz şekilde yansımıştır. Bu araştırmaya konu olan Kayseri İli, Talas İlçesi de coğrafi konumu itibariyle geçmişten günümüze birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Özellikle Osmanlı Dönemi'ndeki çoklu kültürün etkisiyle yerleşimdeki çeşitlilik önem kazanmış; Müslümanların, Ermenilerin ve Anadolu Türkleri olarak da bilinen Rumların yaşamış olduğu kozmopolit bir yerleşim yeri olmuştur. Yerleşkenin geleneksel dokusu daha çok 19. yüzyılın ilk yarısı itibari ile oluşmaya başlamıştır. Müslim-gayrimüslim birlikteliğinde oluşan bu mimari yapılanma, mahalle dokusunun ve kentsel hafızanın en önemli taşıyıcısı olmuştur. 1915'te Ermenilerin ve daha sonra da Lozan Antlaşması ile mübadeleye tabi olan Rumların yöreyi terk etmeleriyle birlikte bölgenin sosyal, kültürel, ekonomik, yapısal ve fiziksel şartları değişime uğramıştır. Son yıllardaki hızlı nüfus artışı ile birlikte çevredeki değişimler geleneksel dokuyu olumsuz etkilemiştir. Bu çalışma kapsamında; Talas geleneksel tarihi dokusunda yer alan özgünlüğünü kaybetmiş ya da kaybetme riski altında olan yapılar ile günümüze ulaşamayan karakteristik özellikli kültür yapıları detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Alanın bütünlüğünü tehdit eden değişim ve dönüşümler, UNESCO Dünya Miras Kriterleri'nden 'özgünlük' ve 'bütünlük' kavramları kapsamında incelenmiştir. Çalışma sonucunda yerleşkenin bugün halen sahip olduğu sosyal, kültürel ve mimari değerler ortaya konularak tarihi yapıların mülkiyet durumlarıyla ilgili yaşanan gelişmelere dikkat çekilmiş, buna bağlı olarak gelişen köklü fonksiyon değişikliklerinde özgünlüğün ve dolayısıyla alan bütünlüğünün yitirilme riski gözler önüne serilmiştir. Sonuçta Talas mahalleleri ölçeğinde, bütüncül bir bakış açısıyla bakılarak, mekânsal ve aynı zamanda sosyal sürekliliğin korunarak devam ettirilebilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
The cities we live in from the past to the present have been in a constant change with the variability of the political, social, demographic and economic indicators of the period, and this situation has reflected in the historical settlement textures in a positive or negative way. Kayseri Province, Talas District, which is the subject of this research, has hosted many civilizations from past to present due to its geographical location. Especially in the Ottoman Period, the diversity in the settlement has gained importance with the effect of the multi-culture; it has been a cosmopolitan settlement where Muslims, Armenians and Greeks known as Anatolian Turks, lived. The traditional texture of the settlement began to take shape following the first half of the 19th century. This architectural structuring, formed by the union of Muslim and non-Muslim, has been the most important carrier of the neighbourhood texture and urban memory. The social, cultural, economic, structural and physical conditions of the region have changed with the abandonment of the Armenians in 1915 and later the Greeks who were subject to the exchange with the Treaty of Lausanne. Along with the rapid population growth in recent years, changes in the environment have adversely affected the traditional texture. Within the scope of this study, the buildings that have lost or are at risk of losing their authenticity in the traditional historical texture of Talas and the memory places that cannot survive to the present are discussed in detail. These changes and transformations, which also threaten the integrity of the area, have been examined under the concepts of 'authenticity' and 'integrity' from the UNESCO World Heritage Criteria. As a result of the study, the social, cultural and architectural values that the settlement still has today are revealed, and the developments regarding the ownership status of the historical buildings are pointed out. The risk of losing the originality and thus the integrity of the field has been revealed in the radical functional changes that develop accordingly. As a result, suggestions have been developed to maintain spatial as well as social continuity by taking a holistic perspective at the scale of Talas neighbourhoods.