Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin yargısal denetimi
Judicial review of presidential decrees
Yazar: HAMİT YELKEN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA EBRU GÜNDÜZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa yargısı = Constitutional justice ; Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Cumhurbaşkanı = President ; Denetim = Control ; Kamu hukuku = Public law ; Kararnameler = Decrees ; Yargısal denetim = Judical rewiew

Özet:
2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği neticesinde anayasa koyucu, yeni hükümet sisteminde devletin temel organları olan yasama ile yürütme arasında düzenleyici işlem yapma konusunda yürütme lehine yeni bir kurum olan CBK'a yer vererek iki erk arasındaki iş bölümü ve yetki haritasını yeniden düzenlemiştir. Bununla birlikte Anayasa koyucu bu düzenlemeyi yaparken söz konusu değişikliğin devletin demokratik niteliği ve diğer evrensel hukuk devleti değerlerini ihlal etmesini engelleyecek kurallara da yer vermiş ve bu kuralların doğru ve objektif uygulanmasını teminat altına almak üzere hukuk devletindeki üçüncü güç olan yargı organını yetkilendirmiştir. 
Ancak yeni sisteme geçiş yapılırken Anayasa, bir bütün olarak başkanlık sistemine göre yeniden yazılmamış, parlamenter sisteme göre dizayn edilmiş bir sisteme bazı hükümler eklenmek suretiyle yeni sisteme geçilmeye çalışılmıştır. Diğer taraftan Anayasa'da CBK'nın düzenleme yetkisi alanı ile ilgili olarak sadece 104. maddenin on yedinci fıkrasındaki genel hükme değil, bununla birlikte anılan hükümle ilk bakışta çeliştiği izlenimi veren ve CBK'yla düzenleme yapılabilecek konuları özel olarak belirten başka hükümlere de yer verilmiştir. Anılan hususlar Anayasa'dan kendi bütünlüğüne uyum arz eden, tutarlı, anlamlı ve işleyen bir CBK sisteminin okunmasını epeyce zorlaştırmıştır. Hatta CBK düzenlemeleri ile birlikte Anayasa'da adeta içinden çıkılması mümkün olmayan kaotik bir durumun oluştuğu yorumları yapılmıştır. 
Bağımsız ve tarafsız bir yargı denetiminin anılan sorunların nihai olarak çözümlenmesi hususunda belirleyici bir işlev göreceği kuşkusuzdur. Bu çalışmada Anayasa hükümlerinin sistematik bir şekilde ele alınarak anayasa koyucunun bu kurumu öngörme amacına uygun ve Anayasa'nın dayandığı temel ilke ve değerleri zedelemeyen bir yorumun yapılarak CBK'ya ilişkin tutarlı, anlamlı ve işleyen bir yargısal denetim sisteminin inşa edilmesinin mümkün olup olmadığı sorusu cevaplandırılmaya çalışılmıştır. 
Bu bağlamda öncelikle CBK'nın kuramsal dayanağı üzerinde durulmuştur. Akabinde CBK'nın yargısal denetim sürecinin tüm aşamaları (ilk incelemeden nihai karar aşamasına kadar) incelenerek bu aşamalarda uygulanacak anayasal ilke ve kurallar ele alınmıştır. 
Nihayetinde yorum ilkeleri kullanılarak Anayasa'nın CBK'ya ilişkin hükümleri ile diğer hükümleri arasında hem CBK'nın öngörülme amacına uygun hem de Anayasa'nın üzerine inşa edildiği değerlerle çelişmeyen, dolayısıyla Anayasa'nın temel felsefesi ve tasarımıyla uyum arz eden bir CBK yargısal denetim sisteminin ortaya konulabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Anayasa Yargısı, Anayasa Mahkemesi

Abstract:
Through the constitutional amendment of 2017, the constitution-maker has empowered the executive, which is one of the basic organs of the State along with the legislature, to issue regulatory acts, namely the presidential decrees, in the recently-established government system, thereby re-organising the division of function and the scope of authority of these two organs. In introducing this arrangement, the constitution-maker has also set certain rules which would preclude the amendment in question from infringing the democratic nature of the State and other universal values inherent in a state of law. It has also empowered the judiciary, as the third power in a state governed by rule of law, so as to secure the application of these rules in a proper and objective manner. 	
However, during this transition from parliamentary system to presidential system, the Constitution has not been re-written, as a whole, in line with the presidential system; but instead, the new system has been tried to be put into effect by means of incorporating certain provisions into a system already designed according to the parliamentary system. On the other hand, the Constitution does not only embody a general provision, in Article 104 § 17 therein, but also involves certain other provisions as to the scope of the issues to be regulated through presidential decrees which may prima facie be considered to be in breach of Article 104 § 17. These considerations have made it quite difficult to have an insight, through the Constitution, into the institution of presidential decrees in a way which is coherent, consistent, sound and well-functioning. It has been even asserted that the constitutional amendments concerning the presidential decrees have led to a chaotic situation, which is not easy to solve, in the Constitution. 
Undoubtedly, an independent and impartial judicial review would have a decisive function in the final resolution of these issues. This paper intends to address, by dwelling on the constitutional provisions in a systematic manner, the question whether it is possible to set up a consistent, sound and functioning judicial review system as regards presidential decrees by means of making an interpretation that serves the constitution-maker's purpose of introducing the institution of presidential decrees and is in keeping with the basic principles and values underlying the Constitution. 
In this context, the theoretical basis of presidential decrees is primarily discussed. Then, all stages of the process whereby presidential decrees are subject to judicial review (from the stage of preliminary examination to the stage of final decision) are examined, and the constitutional principles and rules to be applied at these stages are discussed. 
It is ultimately concluded that a review system pertaining to presidential decrees which serves the purpose of its establishment and is not in contradiction with the values underlying the Constitution and which is thus in compliance with the fundamental philosophy and formulation of the Constitution, may be set up by applying the principles of interpretation between the constitutional provisions concerning presidential decrees and other provisions.
	Keywords: Presidential Decree, Constitutional Jurisdiction, Constitutional Court