A, N, D genom tanımlaması ile morfolojik olarak benzer olan buğday türlerinin ayırt edilmesi
Differentiation of morphologically similar wheat species by A, B, D genome identification
Yazar: UZUK KASYMOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASİYE ULUĞ
Kafkas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Genetik = Genetics

Özet:
Bu çalışmada, morfolojik olarak benzer olan Triticum aestivum ve Triticum durum buğday türlerini moleküler düzeyde ayırt edebilmek amacıyla çeşitli nükleer ve kloroplast gen bölgeleri analiz edilmiştir. Bu kapsamda 26S rDNA, ribulose 1,5-bisphosphate karboksilaz büyük alt birimi (rbcL), iç transkribe aralık bölgesi (internal transcribed spacer 2, ITS2), genler arası aralık bölgesi (intergenic spacer, IGS), gluten ve XDuPw167 mikrosatellit gen bölgeleri incelenmiş ve iki tür arasındaki genetik varyasyonlar detaylı olarak ortaya konmuştur. Özellikle IGS, 26S rDNA ve XDuPw167 lokuslarındaki varyasyonlar, iki türün genetik olarak birbirinden açık bir şekilde ayrılabileceğini göstermiştir. Ayrıca, T. aestivum ve T. durum türleri arasındaki ploidi düzeyi farkları, IGS bölgesinde gözlenen eklemeler ve baz değişimleri ile desteklenmiştir. Bu sonuçlar, özellikle D genomunun tür ayrımında ayırt edici bir özellik taşıdığını ortaya koymuştur. Diğer gen bölgeleri olan rbcL ve ITS2, türler arasında belirgin bir varyasyon göstermemekle birlikte, tamamlayıcı belirteçler olarak kullanılabilir potansiyele sahiptir.
Elde edilen bulgular, buğday türlerinin doğru sınıflandırılmasında moleküler genetik analizlerin morfolojik yöntemlere kıyasla daha güvenilir bir yaklaşım sunduğunu ortaya koymuş ve bu sayede verimli, kaliteli ve dayanıklı buğday türlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalara önemli katkılar sağlamıştır. Bu çalışma, sürdürülebilir buğday üretimini desteklemek amacıyla genetik kimliklendirme yöntemlerinin kullanılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Abstract:
In this study, various nuclear and chloroplast gene regions were analyzed to distinguish the morphologically similar Triticum aestivum and Triticum durum wheat species at the molecular level. For this purpose, 26S rDNA, ribulose 1,5-bisphosphate carboxylase large subunit (rbcL), internal transcribed spacer 2 (ITS2), intergenic spacer (IGS), gluten, and XDuPw167 microsatellite gene regions were examined, and the genetic variations within these regions were detailed for both species. Notably, variations in the IGS, 26S rDNA, and XDuPw167 loci clearly demonstrated the genetic differentiation between the two species. The ploidy differences between T. aestivum and T. durum were further supported by insertions and base substitutions observed in the IGS region. These results highlighted the D genome as a distinctive feature for species discrimination. Although the rbcL and ITS2 gene regions did not exhibit significant variation between species, they may serve as supplementary markers.
The findings confirm that molecular genetic analyses provide a more reliable approach than morphological methods for the accurate classification of wheat species and contribute valuable information for the development of productive, high-quality, and resilient wheat cultivars. This study emphasizes the necessity of using genetic identification to support sustainable wheat production.