Tek parti döneminde ceza infaz kurumları (1923-1950)
Prisons in the single party era (1923-1950)
Yazar: ALİ ÖZKARDAŞ
Danışman: PROF. DR. FEVZİ ÇAKMAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Cezaevleri eskiden beri hürriyeti bağlayıcı cezaların uygulandığı mekanlar olmuştur.
Bu nedenle birçok medeniyette cezaevleri görülmüştür. Günümüzde ceza infaz kurumu olarak
adlandırılan bu yapılar önceleri sadece ceza vermek amacıyla kullanılmış ve zaman içinde
yaşadığı değişim ve dönüşümlerle bir ıslah müessesesi halini almıştır. Osmanlı Devleti'nde
hürriyeti bağlayıcı cezaların uygulandığı mekanlar olarak önceleri zindanlar kullanılırken
Tanzimat Fermanı'yla birlikte hapishaneler kurulmaya başlanmış, daha sonra çıkartılan
kanunnameler ve layihalarla hapishanelerin genel düzenlemesi yapılmıştır. Fakat bu ıslahatlar
devletin büyük güçlükler yaşadığı bir zamanda çoğu hapishanede uygulanamamış, iyi niyetli
tüm çabalara rağmen istenilen sonucu verememiştir. Yine de Osmanlı Devleti Türkiye
Cumhuriyeti'ne bu alanda önemli bir miras bırakmıştır.
Cumhuriyet'in ilanından hemen sonra değinilen önemli konulardan biri de cezaevleri
olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti yeni kurulan bir devlet olmasına rağmen bu alanda önemli
ıslahatlar yapmıştır. En önemli ıslahat, mahkumların iş gücünden tam manasıyla
faydalanabilmek ve bu yolla mahkumların ıslahını sağlayabilmek için iş esası üzerine
cezaevleri inşa etmesi olmuştur. Ayrıca çağın ihtiyaçlarına uygun modern cezaevleri de bu
dönemde yapılmaya başlanmıştır. Açılan cezaevleri ve mahkumların ıslah edilip yeniden
topluma kazandırılması da ilk kez yine bu dönemde gündeme gelmiş ve bunu
gerçekleştirebilmek için birçok kanunlar ve nizamnameler yayınlamış, fakat çıkartılan
nizamnamelerin ve kanunların uygulanmasında ciddi sorunlar yaşanmıştır. Bu sorunlardan en
önemlisi yeni kurulan bir devlet olan Türkiye Cumhuriyeti'nin bu iş için ayırdığı bütçe ve bu
alanda eğitimli personelinin olmamasıdır. Tüm bunlara rağmen Cumhuriyet'in idealist
kadroları gösterdikleri fedakarlıklarla bu alanda önemli işler yapmış ve günümüz ceza infaz
sistemine ışık tutmayı başarmışlardır.

Abstract:
Prisons have historically been places where restrictive punishments are applied to limit
people's freedom. Therefore, prisons have been observed in many civilizations. The structures
named as penal institutions today were initially used solely for the purpose of administering
punishment and, over time, have evolved into institutions focused on rehabilitation. In the
Ottoman Empire, dungeons were initially used as places where restrictive punishments were
applied. However, with the Edict of Gülhane (1839), the establishment of prisons began, and
subsequently, with the issuance of laws and regulations, a general organization of prisons was
made. Nevertheless, these reforms were not implemented in many prisons during a time of
great difficulty for the state and, despite all well-intentioned efforts, did not yield the desired
results. Nonetheless, the Ottoman Empire left a significant legacy in this field for the
Republic of Turkey.
Immediately after the proclamation of the Republic, prisons became one of the
important topics. Despite being a newly established state, the Republic of Turkey
implemented significant reforms in this field. The most crucial reform was the construction of
prisons based on the principle of utilizing the labor force of inmates to the fullest extent
possible, aiming to achieve the rehabilitation of prisoners through meaningful work.
Moreover, modern prisons in line with the needs of the time began to be built during this
period. The opening of prisons and the rehabilitation and reintegration of inmates into society
became a topic for the first time in this era. To accomplish this, numerous laws and
regulations were promulgated, but serious problems were encountered in the implementation
of these regulations and laws. The most significant problem was the lack of budget allocated
by the newly established Republic of Turkey for this purpose and the absence of educated
personnel in this field. Despite all these challenges, the idealistic cadres of the Republic made
significant contributions in this field through their sacrifices and managed to shed light on the
contemporary penal system.