Avrupa'da Türk diasporası 3. kuşak sinemacılığı: Tevfik Başer örneği
Turkish diaspora 3rd generation cinematography in Europe: The case of Tevfik Başer
Yazar: ECE AKÇA
Danışman: PROF. DR. TURAN AKKOYUN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Alman sineması = German cinema ; Kurgusal mekan = Fictional place ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Melez kimlik = Hybrid identity ; Sosyal kimlik = Social identity ; Türk sineması = Turkish cinema ; Uluslararası göç = International migration ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship ; İç göçler = Internal migrations ; İş gücü göçü = Labour migration

Özet:
Sinema, tarih boyunca toplumla olan etkileşimini sürdürerek, dönemin değişen koşullarına uyum sağlamış ve varlığını devam ettirmiştir. Günümüzde varlığını sürdüren göç konusu da sinema aracılığıyla toplumun bir yansıması olarak ele alınmış ve işlenmiştir. Türkiye'de 1950'li yıllarda başlayan göç olgusu, ekonomik faktörlere dayanmakta olup, kültürel ve sosyal alanlarda da çeşitli değişimlere neden olmuştur. Bu değişim ve dönüşümlerle beraber toplumsal konulara odaklanan Türk Sineması'nda 1960'lı yıllardan itibaren göç konusu öne çıkan önemli temalardan biri haline gelmiş ve ardından Türkiye'deki ekonomik kalkınma, döviz akışını artırma ve ulusal ekonomiye katkıda bulunma gibi amaçlar doğrultusunda yurtdışına göçlerin başladığı gözlenmiştir. Özellikle Almanya, sanayisini geliştirmek ve iş gücünü artırmak amacıyla ülkelerden işçi göçü almayı hedeflemiş ve 1961 tarihinde Türkiye ile yapılan diplomatik anlaşma ile Türk işçi göçü gerçekleşmiştir. Ancak, bu mekansal hareketlilik bir dizi sorunu da beraberinde getirmiştir. Yabancı bir ülkede yaşamak zorunda olan bireylerin karşılaştıkları kültürel ve kimlik sorunlarının dikkat çekmesiyle birlikte 1970'li yıllardan itibaren Türk yönetmenler tarafından dış göç olgusu işlenmeye başlanmış ve göçmen kökenli bireylerin temsili üzerine odaklanan filmlerde artış gözlenmiştir. 

Bu çalışma kapsamında; eğitim amacıyla Almanya'ya giden ve Alman-Türk ortak yapımı olarak Almanya'ya göç konusu üzerinden ilk uzun metraj film çeken Türk yönetmen Tevfik Başer, bir parçası olduğu göçmen toplumunun yanlarında getirdikleri kültürleri ve yabancı kimliği altında yaşanan deneyimleri filmlerine aktarmıştır. 'Yalıtılmış Yaşam Üçlemesi' olarak adlandırılan 40 Metrekare Almanya (1986), Sahte Cennete Veda (1989) ve Elveda Yabancı (1991) filmleri dış göç konusuna odaklanmakta ve karakterlerin yalıtılmış yaşamlarını farklı ölçekteki mekanlar üzerinden temsil etmektedir. Bu yapımlar, fiziksel yer değiştirme eyleminin ötesinde, göç olgusunun bireyin etnik, toplumsal ve sınıfsal sorunlarının yanı sıra yeni bir kültür, mekan ve sosyal yapıyla karşılaşmasını işlemektedir. Yapımlarda, karakterlerin ötekileştirilme, kimlik çatışması ve yabancılaşma gibi kimlik sorunlarıyla mücadele ettiği, bu zorlukların temelinde ise bireyin mekânsal edinimleri ile yeni mekan arasında yaşadığı gerilime vurgu yapılmaktadır. Bu bağlamda çalışma; seçilen yapımların mekansal unsurlarını da dikkate alarak göç olgusunun birey üzerindeki etkilerini ve karakterlerin sınırlı mekanlarda yaşadıkları kimlik sorunlarının ilişkisini içerik analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır.

Abstract:
Cinema, maintaining its interaction with society throughout history, has adapted to changing conditions of each era, ensuring its continuity. The issue of migration, which persists today, has been approached and portrayed through cinema as a reflection of societal dynamics. The phenomenon of migration in Turkey, beginning in the 1950s, is rooted in economic factors and has caused various changes in cultural and social domains. In tandem with these transformations, migration has become a prominent theme in Turkish Cinema since the 1960s, focusing on societal issues. Subsequently, starting in the 1960s, international migration from Turkey aimed at economic development, increasing foreign currency inflow, and contributing to the national economy. Particularly, Germany aimed to enhance its industry and workforce, leading to a Turkish labor migration through a diplomatic agreement in 1961. However, this spatial mobility has brought about a series of challenges. The attention to the cultural and identity issues faced by individuals obliged to live in a foreign country led Turkish directors to explore the phenomenon of external migration from the 1970s onwards. An increase in films focusing on the representation of individuals of migrant origin has been observed.

In the context of this study, Turkish director Tevfik Başer, who went to Germany for educational purposes and filmed the first feature-length movie in Germany as a German-Turkish co-production, portrays the cultures brought by migrants and the experiences lived under the foreign identity. The 'Yalıtılmış Yaşam Üçlemesi,' consisting of the films '40m² Deutschland' (1986), 'Abschied Vom Falschen Paradies' (1989), and 'Lebewohl, Fremde' (1991), focuses on the theme of external migration, representing characters' isolated lives through different scaled spaces. Beyond the physical act of displacement, these works explore the encounter of migration with the individual's ethnic, societal, and class issues, along with the experience of a new culture, space, and social structure. The films depict characters struggling with identity issues such as marginalization, identity conflict, and alienation, emphasizing the tension between the individual's spatial acquisitions and the new space. In this context, the study aims to examine the effects of the migration phenomenon on individuals and the relationship between the characters' identity issues in limited spaces, taking into account the spatial elements of the selected films, using content analysis methodology.