Zaman etkenli faaliyet bazlı maliyetlendirmenin geleneksel maliyetlendirme modellerine göre üstünlüğü ve kargo sektörü için bir uygulama
Comparison of time driven-activity based costing with the traditional costing models and a practice in the cep sector
Yazar: HAKAN AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN KARABINAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Faaliyete dayalı maliyetleme =   ; Kargo = Cargo ; Kargo sektörü = Cargo sector ; Lojistik sektörü = Logistic sector ; Maliyetleme = Costing ; Zaman sürücülü faaliyet tabanlı maliyetleme = Time driven activity based costing

Özet:
Gelişen teknoloji ile yaygınlaşan akıllı cihazlar ve artan altyapı hizmetleri ile birlikte internet geniş kitlelere yayılmış, hemen hemen her konuda olduğu gibi alışveriş alışkanlıklarını da derinden değiştirmiştir. Çok hızlı büyüyen e-ticaret pazarı kargo sektörünün gelişiminde de en önemli itici gücü olmuştur. Bununla beraber kargo işletmeleri, e-ticaret firmalarının artan hacimleri, hizmet talepleri ve pazarlık güçleri karşısında operasyon modellerini adapte etmek ve diğer pek çok sektörde olduğu gibi artan rekabet ve düşen kar marjları ile maliyetlerini detaylı analiz etmek durumunda kalmışlardır. 
Maliyetlemenin artan önemiyle literatürde farklı sektörlerde maliyetleme yöntemlerine yönelik karşılaştırmaların yapıldığı görülse de kargo sektörüne yönelik yapılan çalışmaların kısıtlı olduğu görülmüştür. Bu çalışma ile işletmelerin müşteri, ürün gibi maliyet objeleri bazında birim maliyetlerini uygun ve doğru bir şekilde ölçebilmeleri için güncel maliyetlendirme yaklaşımlarından zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlendirme yönteminin kendisine öncülük eden geleneksel faaliyet tabanlı maliyetlendirme ve geleneksel hacim tabanlı maliyetlendirme yöntemlerine göre karşılaştırarak üstün olduğu özelliklerinin araştırılması amaçlanmaktadır. Bununla beraber, farklı maliyetlendirme yöntemleri farklı iş alanlarında, farklı işletme sorunları için daha uygun olabilmekteyken özellikle hizmet sektöründe faaliyet gösteren kargo işletmecilerinin maliyet ve operasyon yapısına zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlendirme yönteminin daha uygun olduğunun araştırılması amaçlanmaktadır. 
Bu doğrultuda, çalışmanın ilk bölümünde maliyetlendirme yöntemleri ile ilgili bilgiler ve literatür araştırmalarına yer verilmiş, ikinci bölümde kargo sektörü hakkında bilgiler paylaşılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise yeni faaliyete başlayan bir kargo işletmesinde üç maliyetlendirme yöntemi uygulanarak ortaya  çıkan  sonuçlar  doğrultusunda yöntemler, farklı operasyon süreçlerini gerçeğe uygun şekilde gösterebilmeleri ve maliyetleri doğru şekilde ortaya koyabilmeleri açılarından karşılaştırmaya tabi tutulmuştur. 
Uygulama sonuçlarına göre zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlendirme yönteminin kargo sektörünün operasyonlarında önem arzeden döngü sürelerini dikkate alarak müşteri bazındaki farklılaşan kaynak ve faaliyet kullanımlarını daha doğru bir şekilde ve uygulanabilir bir yolla ayırdığını, atıl durumdaki kapasiteye ait maliyetleri maliyet objelerine yüklemeyerek daha doğru bir ölçümleme yapabildiğini söylemek mümkündür.

Abstract:
Smart devices and infrastructure services have become widespread thanks to developing technology. So the internet has spread to a wide audience and has changed the shopping habits deeply as in almost every subject. The fast growing e-commerce market has also been the most important driving force in the development of the CEP sector. However, cargo enterprises had to adapt their operation models against increasing volumes of e-commerce companies, service demands and bargaining powers and to analyze their costs with increasing competition and falling profit margins as in many other sectors.
Although there are comparisons in the literature about costing systems in different sectors with the increasing importance of costing, cost studies in the CEP sector are limited. Aim of this study is to research the characteristics of time-driven activity based costing method which is pioneered by traditional activity based costing method and traditional volume based costing methods in order to enable enterprises to measure unit costs in accordance with cost objects such as customer and product. However, while different costing systems may be more suitable for different business problems in different business areas, it is also aimed to research that time-based activity based costing system is more suitable to cost and operation structure of CEP enterprises which are operating in the service sector.
In this context, in the first chapter of the study, information about costing systems and literature researches are included. In the second chapter, information about the cargo sector was shared. In the third and last chapter, in a company which has started to operate in the CEP sector, three costing methods have been applied and the methods have been compared in terms of showing the different operation processes in a correct way and reflecting the costs accurately. 
According to the results of the application, it can be said that time-driven activity based costing method separates the differentiated resource and activity usage of cost objects by taking into account the cycle times that are important in the operations of the CEP sector by an applicable manner. Moreover, this method can make a more accurate measurement by separating the costs related to the idle capacity.