Ermenilerin Kuzey Azerbaycan'daki faaliyetleri (1905-1920)
The activities of the Armenians in Northern Azerbaijan (1905-1920)
Yazar: BEŞİR MUSTAFAYEV
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERSAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: Aras Nehri = Aras River ; Arşivler = Archives ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Azerbaycan Halk Cephesi = Azerbaijan peoples front rule ; Azerbaycan Milli Harekatı = Azerbaijan Nation  Operation ; Azeri Türk dergisi = Azeri Turk magazine ; Dağ Yahudileri = Mountain Jews ; Dağıstan = Dagestan ; Ermenistan = Armenia ; Karabağ = Karabakh

Özet:
?Ermenilerin Kuzey Azerbaycan'daki Faaliyetleri (1905-1920)? başlığını taşıyan doktora tezimiz, ağırlıklı olarak arşiv belgelerine dayalı olup, toplam beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde hem Azerbaycan, hem Türkiye hem de dünyada son yıllarda konunun artan önemi açıklanmıştır.Birinci bölümde Azerbaycan'ın tarihi hakkında özet bilgiler vererek, Ermeni kimliğinin mitolojik geçmişi, Ermeni milletinin ortaya çıkışında kilisenin rolü ve değişik devletlerin himayesi altındaki yaşam serüvenleri incelenmiştir. Ermenilerin Osmanlı himayesinde yaşamlarının ardından, dış güçlerin kışkırtma ve destekleri sonucu ihanet, isyan ve Türk katliamına varan olaylar irdelenmiştir.İkinci ve Üçüncü bölümde Çar Rusya'sının Kafkasları işgali ardından bölgede ?Büyük Ermenistan? hayaline giden yolda Ermeni nüfusun arttırılması, Ermenistan'ın tampon bölge olarak Azerbaycan topraklarında kurulması konusuna değinilmiştir.Dördüncü bölümde Ermenilerin Kuzey Azerbaycan'da 1917-1919 yılları zarfında Taşnak-Bolşevik işbirliği ile yaptıkları mezalim ve soykırım hadiseleri anlatılmıştır.Beşinci bölümde Nuri Paşa önderliğindeki Türk-Kafkas-İslam Ordusunun Azerbaycan'a gelişi ve o dönemde Bolşevik-Taşnak zulmüne rağmen Mehmet Emin Resulzade önderliğinde Şarkta ilk kurulan Türk Cumhuriyetinin faaliyetlerine yer verilmiştir. Son olarak Kuzey Azerbaycan'da Sovyet Hakimiyetinin kurulması ve Sovyet dönemi Ermeni faaliyetleri ele alınmıştır. Çalışmamız zengin içerikli ekler bölümü ile son bulmaktadır.

Abstract:
The Ph. D. Thesis entitled ?The Activities of the Armenians in Northern Azerbaijan (1905-1920)? mainly based on archival documents and consists of five chapters. In the introduction we dealt with the increasing importance in recent years in Azerbaijan, in Turkey and in the world.The first chapter provides a summary about the history of Azerbaijan, mythological past of the Armenian identity, the emergence of the Armenian nation and the role of churches in this emergence and their lives in different states. After an information about the Ottoman Armenians, the Armenian rebellion and the Turkish massacre of up to the events supported by Great Powers as a result of the provocation and betrayal, are also discussed.In the second and the third chapters, after the invasion of the Caucasia by Russian Tsardom, increasing the Armenian population in the region with the dream of ?Great Armenia? and the establishment of Armenian state as a buffer zone the in the territory of Azerbaijan are examined.In the fourth chapter, the atrocities and genocide made by the Armenians in cooperation with the Dashnak-Bolsheviks in northern Azerbaijan during the years 1917-1919 are explained.In the fifth chapter, the arrival of the Turkish-Caucasus-Islamic Army that led by Nuri Pasha to Azerbaijan and in that period despite the persecution of the Bolshevik-Dashnak, the activities of the firstly founded Turkish Rebublic in the east under the leadership of Mehmet Emin Resulzade are also included. The and final chapter, establishment of Soviet rule in the north of Azerbaijan and the Armenian activities of Soviet-era are addressed. Our thesis ends with an rich appendix.