İstanbul'daki batılılaşma dönemi Osmanlı hanedan türbeleri
Ottoman dynasty tombs of the westernization era in İstanbul
Yazar: AÇELYA ÜMİT EZEN
Danışman: PROF. DR. NURCAN YAZICI METİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk-İslam Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Mezar taşları = Tambstones ; Mezarlar = Graves ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Hanedanı = Ottoman Dynasty ; Süslemeler = Ornamentations ; Türbeler = Tombs ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nun Batı'ya açılma dönemi olarak bilinen 18. yüzyıl, birçok alanda olduğu gibi, Osmanlı Mimarisi açısından da önemli bir dönüşümün başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

18. yüzyıla doğru, art arda kaybedilen topraklarla birlikte, İmparatorluğun siyasal gücünün azalması ve Avrupa'da yaşanan gelişmelerden geride kalınması, özellikle yönetici kadroda, Batıya karşı geç kalınmış bir ilginin uyanmasına neden olmuştur.

III. Ahmed'in saltanat yıllarında (1703-1730) başlayan bu ilgi, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar uzanan süreçte, geleneksel mimari ve süsleme anlayışının giderek terkedilmesine, yerini, batı kaynaklı üslup ve biçimlere bırakmasına sebebiyet vermiştir.

III. Ahmed'in saltanat yıllarında, Lale Devri ile başlayan batıya açılma dönemi, klasik mimarinin çözülerek, batı kaynaklı üslup ve biçimlerin, Osmanlı mimari repertuarına girmeye başladığı bir dönem olmuştur. Özellikle 1755'de inşa edilen Nuruosmaniye Külliyesi'ndeki barok etkili biçim ve üslup değişimi, sonrasında gelecek uygulamaların da zeminini hazırlamıştır. İlk zamanlarda kendini dekorasyonda gösteren barok ve rokoko etkilerini, 19. yüzyılda ise ampir, neoklasik ve oryantalist üslup etkileri izlemiştir. 

Bu etkileşimle birlikte, Klasik mimaride görülen ağırbaşlı tutum, sadelik, cephelerdeki net ve simetrik tasarım anlayışı büyük ölçüde değişmiş, yerini daha hareketli cephe tasarımlarına bırakmıştır. Uzun yılları kapsayan bu etkileşim sürecinde, Osmanlı Mimarisi her ne kadar batı kaynaklı üslupların etkisinde kalmış olsa da geleneksel mimarinin izleri de tamamen silinmemiştir. Klasik Dönem Osmanlı Mimarisi ile barok üslup öğeleri harmanlanarak "Türk Baroğu" ismiyle anılan yeni bir dil oluşturulmuş ve bu eklektik yaklaşım dönemin birçok yapısında, şekil değiştirerek tekrarlanmıştır.
Mimari ve süsleme anlayışındaki bu köklü değişim, dönemin türbe yapılarında da net bir şekilde izlenebilmekte ve sonrasında, İmparatorluğun çöküşüne kadar uzanan 150 yılı aşkın süreçte, mimari anlayışın devinimini gözler önüne sermektedir. 

Bu çalışma, 200 yıllık bir süreç içinde, İstanbul'da yer alan Osmanlı Hanedan Türbelerinin mimari ve süsleme bazında üslup değişimlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini ve farklılıklarını saptamak, yıllar içinde meydana gelen onarım çalışmaları sonucunda günümüzdeki son durumlarını görsellerle belgelemek, şehir ve külliye içindeki konumlarını, bani ve yapı ilişkilerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Türbe, Batı, Osmanlı, Mimari, Üslup

Abstract:
18th century that is known as the expansion period of Ottoman Empire to the West is being accepted as the beginning of an important transformation in terms of Ottoman Architecture, as is in many fields. 
 
Decline in the political power of the Empire and falling behind the development experienced in Europe, caused a delayed interest to revive toward the West particularly in the administrative staff. 
 
This interest which started in the reign years of Ahmed III (1703-1730) had caused the traditional architecture and ornament understanding to be abandoned gradually and to give its place to western-based style and patterns during the process extending until the collapse of the Ottoman Empire. 
 
The western expansion period started in the Tulip Era was an era where Classical architecture dissolved and western-based style and patterns started to enter into the repertoire of Ottoman architecture in the reign years of Ahmed III. Particularly the baroque-effect style and pattern change in Nuruosmaniye Complex constructed in 1755 established a ground fort he practices to come subsequently. In the 19th century, imperial, neoclassical and orientalist style effects followed the Baroque and rococo effects asserting itself in the decoration in the beginning. 
 
The somber attitude, simplicity, clear and symmetrical design understanding in the facades seen in the Classical architecture significantly changed along with this interaction, it gave its place to the moving facade design. In this interaction processes covering long years, although the Ottoman Architecture was influenced by the western-based styles, traces of the traditional architecture were not completely removed. A new language called as "Turkish Baroque" was created by blending the baroque style elements with Classical Period Ottoman Architecture and this eclectic approach was repeated in many structures of the era by changing shape. 
This radical change in the architecture and ornament understanding could be clearly seen in tomb structures of the era and then, reveals the movement of the architectural understanding in a process exceeding 150 years extending till the collapse of the Empire. 
 
This study was conducted for the purpose of detecting the style changes, relations with each other and differences of Ottoman Dynasty Tombs located in Istanbul on basis of architecture and ornament in a process of 200 years, documenting their recent conditions with images as a result of the repair studies performed over years and evaluating their locations within the city and Islamic social complex, constructive and structural relations. 
 
Key words: Tomb, West, Ottoman, Architecture, Style