Sosyo-kültürel bağlamda Farsça kaynaklarda Kaşkay Türkleri
Qashqai Turks in Persian resources in socio-cultural context
Yazar: ZEYNEP MÜGE ERÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. HÜSNE HİLAL ŞAHİN
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Fars kültürü = Persion  culture ; Jeokültürel yapı = Geo-cultural structure ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; Türk kültürü = Turkish culture

Özet:
Bu tez giriş ve üç bölümden oluşmak üzere, İran coğrafyasında yaşayan Kaşkay Türkleri hakkında yazılmış kapsamlı bir çalışmadır. Tezde kaynaklar büyük bir çoğunlukla Farsça dilinde yazılmış eserlerden, sözel kaynaklar kişi röportajlarından ve yabancı dillerden Farsçaya çevrilmiş kaynaklardan yararlanılmıştır. Çalışmada bilimsel gerçekler ele alınarak kanıtlı hipotez ve araştırmalara yer verilmiştir. 
Dünya üzerindeki farklı Türk toplulukları birçok farklı adlarla anılmaktadır. Bu adların oluşmasında tayfa, tire vb. sosyal yapı isimlerinin oluşma biçimleri etkili olmaktadır. Bazen bu adlandırmada en güçlü tire veya tayfanın bir Türk boyunun adını verebilmektedir. Aynı zamanda yaşanılan coğrafya veya halkın özelliklerini yansıtan sembolik unsurlar da Türk boylarının adlarını oluşturma ihtimali yüksektir. Kaşkay adı geçmişte "Kaşka, Kaçka, Kaşkayii, Kaşanli" vb. onlarca benzer ad ile anılmaktadır.
Tezin ikinci bölümünde ise Kaşkay Türklerinin İran coğrafyasında 18. yy. ile 20. yy. başlarına kadar olan aktif göç hareketleri ve coğrafi yaşam alanları haritalar aracılığıyla ele alınmıştır. Buna ek olarak mera ve iklim durumlarının göç güzergahlarına nasıl bir etkisi olduğuna dair bilgiler paylaşılmıştır. Yazılı kaynaklar esas alınarak tayfa ve tirelerin adları, durumları ve Kaşkay halkının sosyal yapısı işlenmiştir. 18. ve 20. yy. süresince  genel siyasi süreçleri ve politik hadiseler ele alınmıştır. Tarihsel hipotezler çerçevesinde "Kaşkayların Kayıp Uygarlığı" başlığı altında Anadolu'daki arkeolojik kazılarda yapılan incelemelerde Kaşkayların varlığına işaret eden kaynaklara ve tercümelerine yer verilmiştir. 
Tezin üçüncü bölümünde ise Kaşkay Türklerinin sosyal yapısı dahilinde kültürleri, gelenek ve görenekleri çerçevesinde Kaşkay Türklerinin ünlü yazar ve şairleri, Kaşkaylarda kadının statüsü, günlük giyim ve özel günlerde giyimlerine değinilmiştir. Oğuz boylarının halı desenlerinde kullandıkları semboller ile Kaşkay Türklerinin halı desenleri açıklanmıştır. Tezin son kısmında ise Atasözleri ve deyimler çalışması olarak Kaşkay Türkçesi ve Türkçe'deki ortak atasözleri ve deyimler çalışması yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler : İran Coğrafyası, Kaşkay Türkleri, Kaşkayiler, Türkler, Jeopolitika,

Abstract:
This thesis is a comprehensive study written about the Qashqai Turks living in the Iranian geography, consisting of an introduction and three points. In the thesis, a large compilation of sources, works written in Persian, oral sources, interviews and foreign languages directed to Persian were used. In the study, scientific facts and evidence-proven assumptions and assumptions are included.
In the first part of the thesis, different apporoaches related to the origins of the name "Qashqai" and of the Qashqai Turks were analyzed.
In the second part, The active migration movements and geographical habitats of the Qashqai Turks in the Iranian geography are discussed in detail with maps. And In addition, studies on where the Qashqai tribe immigrated to Iran were studied. Based on the written sources, the names of the crew and the hyphens, their status and the social structure of the people of Qashqai are indicated. The distribution of sects in Qashqai Turks was examined. With to discussing general political and political events, the sources pointing to the existence of the Qashqai and their translations are included in the examinations made in the archaeological excavations in Anatolia.
In the third part of thesis, The culture, traditions and customs of the Qashqai Turks were examined within the social structure. Famous works and writers of Qashqai Turks were introduced, their lives, works and poems were mentioned. The place and importance of women in the order of patriarchy has been examined. Accordingly, the distinctive dresses of the Qashqai Turks were mentioned. The features of the clothes worn by women and children in daily and ceremonies are explained through photographs. Qashqai carpets are world famous for their unique and blended carpets with the patterns of Turkish culture. It is expressed in the light of the information obtained from Persian sources on the patterns and hand-woven dates of the carpets. In the last part of the thesis, the study of proverbs and idioms, and common proverbs and idioms in Qashqai Turkish and Turkish were studied by comparing Turkish sources.

Key Words: Iranian Geography, Qashqai Turks, Qashqais Turks, Geopolitics