Tiyatro ve mekân ilişkisinin üç oyun üzerinde incelenmesi
An examination of the relationship between theater and space on three plays bun
Yazar: TOLGA KARASU
Danışman: PROF. DR. DİLEK ZERENLER
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Antik Yunan'da doğan tiyatro duygu, düşünce ve olayların sahnede sergilenmesiyle anlam kazanmış temelleri milattan önce 6.yüzyıla dayanan bir sanattır. Seyirlik yer anlamına karşılık gelen Yunanca kökenli 'Theatron' kelimesinden türeyen tiyatronun, Antik Yunan'da Dionysos adlı bağ bozumu tanrısı için yapılan dinsel törenlerde doğduğu bilinmektedir. Dionysos'un insanlara neşe verdiğini düşünen Antik Yunan halkı şükranlarını göstermek için 'Dionysos Şenlikleri' adını verdikleri bir eğlence düzenlerler. Bu eğlence sırasında insanların kendi aralarında yaptıkları taklitler ve eğlenceli hikayeler kısa süre sonra şenliğin bir geleneği haline gelir. Koronun yanı sıra tek kişilik anlatım, iki ve üç kişiye çıkarak daha ilgi çekici bir hale gelir. Antik Yunan döneminde uzun yıllar 'agora' adı verilen meydanlarda ve sonraları bu alana ek olarak seyirciler için yapılan 'amphitheatron' adlı basamakların olduğu alanlarda sergilenen oyunlar Antik Roma döneminde arena ve hipodromlarda, Ortaçağ'da ise kilise avlusunda seyirci ile buluşur. Zaman içinde ortaya çıkan farklı yaşam şekli ve bakış açıları ile birlikte tiyatro binası ve olay örgüsünün geçtiği mekân da gelişim gösterip evrilmeye başlar. Mekân, kişinin fiziksel eylemlerini sürdürebileceği ve kişiyi bulunduğu çevreden ayıran bir alan olarak tanımlanabilir. Tiyatro sanatında mekânın iki farklı şekilde değerlendirildiği görülür; oyunun sahnelendiği mekanın yanı sıra olay örgüsünün geçtiği ve dramaturjik bir birim olan mekan. Bu bağlamda mekân ise dekor ve oyuncunun içinde bulunduğu bir alan olarak yönetmenin, oyuncunun, dramaturgun anlam üretmeleri açısından oldukça önemlidir. İnsan mekânda hareket eder ve yer kaplar, insanın duyguları da fikirleri de mekâna bağımlı olduğu için, hem fiziksel hem de ruhsal yapısı ile mekânsaldır. Bu çalışmada Antik Yunan tiyatrosundan çağdaş tiyatroya kadar tiyatro ve mekan arasında kurulan ilişki ve mekanın dönemin dinamikleri doğrultusunda değişimi değerlendirilmiş, Euripides'in Medea, Güngör Dilmen'in Kurban ve Ariel Dorfman'ın Araf adlı oyunlarında ise dramaturjik bir unsur olarak mekan değerlendirilmiştir.

Abstract:
Theater, which was born in ancient Greece, is an art that has gained meaning with the display of emotions, thoughts and events on the stage, and its foundations date back to the 6th century BC. Derived from the Greek word 'Theatron', which corresponds to the meaning of a place to watch, the theater was used as a term from Ancient Greece time. It is presumed that it was born with religious ceremonies for the vintage god named Dionysus. The people of Ancient Greece, who thought that Dionysus created joy and happiness for people, organized an entertainment called 'Dionysus Festivals' to show their gratitude to Dionysus. During this festival, the imitations and entertaining stories that people make among themselves soon become a tradition of the festival. Later, with those who take this tradition as a profession, the concepts of theater and actor emerge. After a while, with the existence of choro, this one-man narrative turned to dialogue between two and three actor which brings brings theatricality. The plays, which were called 'agora' for many years in the Ancient Greek period and later in the areas where the steps called 'amphitheatron' built for the audience; the arenas and hippodromes in the Ancient Roman period and in the churchyard in the Middle Ages were the spaces to perform the plays. Along with the different lifestyles and perspectives that emerge over time, the art of theater and the space where the plot takes place begin to develop and evolve. Space can be defined as an area where a person can maintain his physical actions and underlines the relation with his environment. The theatrical space, on the other hand, is very important in terms of producing meaning for the director, actor and dramaturg as a space in which the décor and the actor are located. Human beings move and occupy space, and since human emotions and ideas are dependent on space, they are spatial with both their physical and spiritual structure. In this thesis, the relationship between theater and space from Ancient Greek theater to contemporary theater will be evaluated and also the importance of space affecting the plot in the plays as a dramaturgical item through the plays named Medea by Euripides, Kurban by Güngör Dilmen and Araf by Ariel Dorfman is examined.