Salihli (Manisa) ilçesinde zeytin alanlarında Bactrocera oleae (Gmelin, 1790 ) (Diptera: Tephritidae) ve Prays oleae (Bernard, 1788 ) (Lepidoptera: Praydidae) türlerinin popülasyon değişimi
Salihli (Manisa) ilçesinde zeytin alanlarında Bactrocera oleae (Gmelin, 1790 ) (Diptera: Tephritidae) ve Prays oleae (Bernard, 1788 ) (Lepidoptera: Praydidae) türlerinin popülasyon değişimi
Yazar: NİSA GÜRLEK
Danışman: PROF. DR. FERİT TURANLI
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Aralık 2020, 66 sayfa 
Zeytin sineği, Bactrocera oleae (Gmelin, 1790) (Diptera: Tephritidae) ve Zeytin güvesi, Prays oleae (Bernard, 1788) (Lepidoptera: Praydidae) ülkemizdeki zeytin üretiminin en önemli sorunlarındandır. Doğru zamanda doğru mücadele yöntemi kullanılarak yapılacak mücadele ile bu zararlıların zararı engellenebilir. Bu çalışmada söz konusu zararlıların popülasyonlarındaki değişim yıl boyunca takip edilmiş ve ekolojik faktörlerle ilişkisi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Zararlıların popülasyonları 2019 ve 2020 yıllarında Manisa'nın Salihli ilçesinde dört bahçede izlenmiştir. Çalışma kapsamında Zeytin sineği için sarı yapışkan + feromon tuzak kombinasyonu ile McPhail tipi tuzak kullanılırken, Zeytin güvesi için feromonlu delta tip tuzak kullanılmıştır. Tuzaklar ocak haziran ayları arasında tek tekerrürlü halinde, haziran ayının ortasından yıl sonuna kadar dört tekerrürlü olarak asılmıştır. Tuzaklar, ocak-mart ayları arasında 20 günde bir, mart ayından yıl sonuna kadar haftalık olarak kontrol edilmiştir. 
Popülasyon takibinin yapıldığı dört bahçede de Zeytin sineği tüm yıl boyunca gözlenmiştir. Diğer zararlı Zeytin güvesinde aralıktan nisan ayına kadar olan dönemde ve yıl içerisinde en yüksek sıcaklığın görüldüğü temmuz ayından (+25̊C) ile eylül ayının ortasına kadar olan dönemde düşük popülasyon yoğunluğu gözlemlenmiştir.
Organik tarım yapılan üç numaralı bahçede her iki zararlının popülasyon yoğunluğu diğer bahçelerden farklılık göstermiştir. Bu bahçede zararlının popülasyon yoğunluğu diğer bahçelere göre aşırı artış göstermeyerek ortalama düzeyde seyretmiştir.
Çalışmaların yapıldığı bahçelerden ilk üçünde "Gemlik (Tirilye)" çeşidi, 4 numaralı bahçede ise "Tekir" çeşidi yetiştirilmektedir. Zararlıların popülasyon yoğunluğu zeytin çeşitleri göz önüne alınarak da değerlendirilmiştir. Dört numaralı bahçede Zeytin sineğinin popülasyon yoğunluğu mart-haziran ayları arasındaki dönemde diğer bahçelerden daha yüksek gözlemlenmiştir. Bu bahçede Zeytin güvesi popülasyonu ise kasım-aralık ayları arasındaki dönemde diğer bahçelere göre daha düşük yoğunlukta seyretmiştir.
Çalışmada zararlıların popülasyon yoğunluğunun hasat zamanları ile ilişkisi de araştırılmıştır. Bahçeler hasat tarihlerine göre sıralandığında ilk olarak dört sonra üç daha sonra bir ve en son iki numaralı bahçeler gelmektedir. Bu bilgi ışığında Zeytin sineğin popülasyonunun diğer bahçelere oranla iki numaralı bahçede kasım-ocak ayları arasında yüksek görülmesinin nedeninin hasat zamanının gecikmesi ile ilişkili olabileceği düşünülmüştür.
İstatistik analiz sonuçlarına göre tuzakların zararlı yakalama performansları değerlendirildiğinde, en fazla zararlıyı sırasıyla 2085 birey ile Zeytin güvesi için kullanılan delta tuzak, Zeytin sineği için kullanılan tuzaklarda 616 birey ile feromonlu sarı yapışkan tuzak ve 504 birey ile McPhail besi tuzak yakalamıştır. 
Zararlılar ile mücadelede doğru zamanlama çok önemlidir. Bu çalışmada zeytinin önemli zararlılarının elde edilen popülasyon yoğunlukları dikkate alınarak kritik dönemler belirlenmiştir. Bu dönemler popülasyonların tepe noktası yaptıkları dönemlerdir. Araştırma ile yıl içinde Zeytin sineği için iki, Zeytin güvesi için ise üç tepe noktası belirlenmiştir. Bu dönemlerde yapılacak mücadele ile ekonomik kayıpların en aza indirgenmesi, verimin ve ürün kalitesinin arttırılması mümkün görünmektedir.  
Anahtar sözcükler: Bactrocera oleae, Prays oleae, popülasyon değişimi, izleme, tuzak

Abstract:
The olive fruit fly, Bactrocera oleae (Gmelin, 1790) (Diptera: Tephritidae) and the olive moth, Prays oleae (Bernard, 1788 1788) (Lepidoptera: Praydidae) are among the most important pests of olive orchards in Turkey. By using the most appropriate control method at the right time, the damage of these pests can be prevented. In this study, the change in the populations of the pests in question was followed throughout the year and it was tried to reveal its relationship with ecological factors.
Populations of pests were monitored in four gardens in Salihli (Manisa) county in 2019- 2020. Within the scope of the study, while McPhail type trap with yellow sticky + pheromone trap combination were used for olive fruit fly, delta type trap with pheromone was used for olive moth. The traps were hung in one repetition between January and June, with four repetitions from mid-June to the end of the year. The traps were checked every 20 days between January and March, and weekly from March to the end of the year.
In all four orchards where population monitoring was conducted, olive fruit flies were observed all year round. In the other pest, olive moth, low population density was observed in the period from December to April and from July to mid-September, when the highest temperature(+25̊C) during the year was observed.
The population density of both pests in the organic farming garden number three differed from the other gardens. The population density of the pests in this garden did not increase excessively compared to other gardens and remained at an average level. 
The "Gemlik (Tirilye)" variety has been growing in the first three of the gardens where the studies are carried out, and the "Tekir" variety is grown in the garden number 4. The population density of the pests was also evaluated considering the olive varieties. Population density of olive fruit fly in garden number four was observed higher than other gardens in the period between March-June. The olive moth population in this garden was at a lower density than other gardens in the period between November and December.
The relationship between the population density of the pests and their harvest times was also evaluated in the study. When the gardens are listed according to their harvest dates, first the gardens are numbered four, then three, then one, and finally number two. In the light of this information, it was assumed that the reason why the population of olive fruit fly had been seen higher in the number two garden compared to other gardens between November and January would be related to the delay in harvest time.
According to the statistical analysis results, when the pest catching performances of the traps were evaluated, the most pest type was the delta trap used for Olive moth with 2085 individuals, yellow sticky trap with pheromone with 616 individuals and McPhail feed trap with 504 individuals in the traps used for olive fly.
Correct timing is very important in the control against pests. In this study, the critical periods were determined by considering the population densities of important pests of olive. These are the periods when the populations peak. According to the research, two peaks for the Olive fly and three peaks for the Olive moth were determined during the year. It seems possible to minimize economic losses and increase the yield and product quality with the pest management to be made in these periods.
Key words: Bactrocera oleae, Prayss oleae, population changes, monitoring, trap