Osmanlı'da Türkçe yazılmış matbu kırk hadislerin din eğitimi açısından incelenmesi
Examination of forty hadiths written and printed in Turkish in the Ottoman Empire in terms of religious education
Yazar: CAVİT ERDEM
Danışman: PROF. DR. HAMİT ER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Hadis = Hadith ; Kırk Hadis = Forty Hadith

Özet:
Eski çağlarından beri birçok inanç ve kültürde kırk sayısı kutsal ve uğurlu sayılmıştır. Kırk rakamına yüklenen kutsallık, başta Ortadoğu coğrafyası olmak üzere dünyanın her tarafında; semavî dinlerde ve eski medeniyetlerde de görülmektedir.
Tarih boyunca Arapça, Farsça ve Türkçe olarak çok sayıda kırk hadis yazılmış ve tarihsel süreç içerisinde kırk hadis yazma, bir geleneğe dönüşmüştür. Aynı veya farklı konularda kırk adet hadisin seçilmesiyle oluşan "Kırk Hadis" eserlerini yazanlar arasında, ulemanın dışında, şairler,  mutasavvıflar ve diğer meslek grubundan kişiler de bulunmaktadır. 
Kırk hadisler, İslam'ın inanç, ibadet, ahlak ve diğer konulardaki görüşlerini, insanların anlayabileceği sadelikte sunmuş, bireylerin dini tavır ve davranışlarında istendik değişiklikler meydana getirmede etkin rol oynamıştır. İnsanların hadisler yoluyla dini bilgiye ulaşması, kırk hadis derlemeleri sayesinde kolaylaşmıştır. Büyük hadis külliyatları, kırk hadislerin oluşmasıyla taşınabilir boyuta ve sayıya inmiştir. Anlaşılması uzmanlık isteyen hadis kaynakları, bu tür çalışmalarla kitlelerin anlayabileceği sadeliğe getirilmiştir. Kırk hadis geleneği eğitim ve öğretim açısından incelediğinde kırk hadislerin din eğitimi açısından önemli bir işleve sahip olduğu görülmektedir.
Osmanlı, kırk hadislere karşı çok büyük ilgi göstermiştir. Osmanlıda kırk hadisler üzerine yapılan telif, tercüme ve şerh çalışmaları, Türkçe'nin dışında Arapça, Farsça olarak da yapıldığı görülmüştür. Osmanlının Türkçe olarak yazdığı kırk hadislerin, Arapça ve Farsça yaptığı kırk hadis çalışmalarından daha başarılı olduğu görülmüştür. Osmanlıda XIV. ve XXI. yüzyıllar arasında altmış tane Türkçe kırk hadis çalışması yapıldığı ve bunlardan on iki tanesinin matbu olarak neşredildiği tespit edilmiş. 
Bu araştırmada, Osmanlıda Türkçe yazılmış ve matbu olarak neşredilmiş on iki kırk hadis eseri, din eğitimi açısından incelenmiştir. Yapılan çalışmada genel olarak kırk hadisler ve tarihi seyri, kırk hadislerin yazılma amaçları, kırk hadislerin çeşitleri ve konuları incelenmiştir. Çalışmada Osmanlıda Türkçe yazılıp matbu olarak neşredilmiş kırk hadislerin benzer ve farklı yönlerine,  kırk hadislerde görülen eğitim ilke ve metotlarına, eserlerin din eğitimi açısından önemine de yer verilmiştir.

Abstract:
Since the very old times of history, the number forty has been regarded as holy and fortune. Especially in the Middle East and all over the world, the holiness given to the number Forty can be seen in divine religions and old civilizations.
Throughout history, many Forty Hadiths works have been written in Arabic, Persian and Turkish and it has turned into a tradition over time. Forty Hadith works formed by choosing Forty Hadiths on the same or different issues have also been written by poets, Sufis, and various other occupational groups apart from the scholar.
Forty Hadiths have given the principles of Islam on belief, worship, morality, and other issues in a simplicity that people can understand; and played an effective role in giving rise to desired changes in religious attitudes and behaviours of individuals. It has become easier for people to get access to religious information by Forty Hadiths. Large collections of hadith have been reduced to portable dimensions and quantity. As the Forty Hadiths works were constituted. Hadith sources that require expectancy to understand have been turned into a simplicity that masses of people can understand. When analysed in terms of education and training, we see that the Forty Hadiths tradition has a significant function in the education of religion. It is seen that there have been various reasons for Forty Hadiths writing
Ottomans showed great interest in Forty Hadiths. In the Ottomans, studies of copyright, translation and expound were not only made in Turkish but also in Arabic and Persian. It has been seen that Forty Hadiths written in Turkish are more successful than the ones written in Arabic and Persian. It has been seen that sixty Forty Hadiths works were made between XIV and XXI and twelve of them were printed and published.
In this research, twelve Forty Hadiths works written in Turkish in the Ottaman have been studied in terms of religious education. In this study, generally, the historical course purposes of writing the types and the subjects of Forty Hadiths have been searched. Similar and different sides, educational principles and methods, and the importance of the Forty Hadiths works have also been included in this study.