Sağlık kuruluşlarında tıbbi atık yönetimi yazılımlarının değerlendirilmesi (Kars ili örneği)
Evaluation of the medical waste management software  in healthcare institutions (Kars province example)
Yazar: MAİDA UZUNER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERSİN AYHAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Hastane İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Atık yönetimi = Waste management ; Atıklar = Wastes ; Kars = Kars ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Tıbbi atık = Medical waste ; Tıbbi atık imhası = Medical waste disposal ; Yazılım programları = Software programs

Özet:
Dünyada artan nüfus ve gelişen teknoloji ile birlikte insan hayatını kolaylaştıran bir takım yeniliklerle beraber doğa ve insan sağlığını tehdit eden gelişmelerde ortaya çıkmıştır. Artan nüfusla beraber toplum sağlığına yönelik birçok hastane ve halk sağlığı ile ilgili merkezler kurulmuştur. Ancak bu kurum ve kuruluşlar koruyucu, tanısal ve tedavi edici hizmetlerini sürdürürken birtakım tıbbi atıkların oluşumuna sebep olmuştur. Tıbbi atıklar toplum üzerinde doğrudan ve dolaylı olarak artan maliyetler yaratmasına sebep olmuştur. Bu atıkların bertarıfı için sadece İngiltere'de günlük 2.200.000 pound harcanmaktadır. Uygun olmayan atık yönetiminden kaynaklı olarak sadece iğne ve şırıngaların hatalı yönetilmesinden dolayı Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 260.000 HIV enfeksiyonu ile karşılaşıldığı bildirilmiştir. Bu durumun sağlıklı bir şekilde kontrol altına alınabilmesi için atık yönetiminde tıbbi atık yazılımları aracılığı ile durumun en iyi şekilde yönetilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Bu araştırma; Kars İlinde bulunan sağlık kuruluşlarında kullanılan tıbbi atık yönetimi yazılımı değerlendirilmesi amaçlanarak gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda çalışmamıza katılan 6 adet 2.ve 3. basamak hastanelerden 2018 yılı öncesi tıbbi atık yönetimi yazılım programı bulunan ve tıbbi atık yönetimi ile ilgili kayıtları bulunan bir adet üniversite hastanesi, bir adet ağız diş sağlığı merkezi ve dört adet devlet hastanesinde bulunan tıbbi atık yönetimi yazılım programları değerlendirilmiş ve program kullanıcılarına yönelik anket uygulaması yapılmıştır. 54 soru ve ifadeden oluşan veri toplama formu hazırlanmıştır. 35 sorunun yanıtları evet-hayır olacak şekilde hazırlanmış olup, 19 ifade ise 5'li likert tipte anket kullanılarak toplanmıştır. Bu ankette her bir ifade değeri en düşük bir puan en yüksek 95 puan olarak hesaplanmıştır. Tanımlayıcı tipte yapılan araştırmanın verileri yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Kullanılan programlar ile ilgili hem kullanıcı gözüyle hem de araştırmacının yerinde programı incelemesi ile çalışma verileri toplanılmıştır. Tanımlayıcı ölçütlerde frekans ve yüzdeler kullanılmıştır. İstatistiktiksel analizlerde Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis Varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmada oluşturulan hipotezler sonucunda; yazılımları incelendiğinde genellikle aynı tip Excel formatında hazırlanan programlar kullanıldığı, programın lisansı olmadığı, hastane otomasyon sistemlerine entegre olmadığı ve hastane bünyesinde programın tasarlandığı, dışarıdan erişim bulunmadığı, birden çok kullanıcısı olduğu saptanmış; kullanıcılara yapılan değerlendirmede ise; tıbbi atık personelinin objektif değerlendirilmesine olanak sağlayamadığı, istatistiksel değerlendirmeler ve araştırmalar için veri olanağı sağlayamadığı ve kapsamlı bir maliyet analizinin de yapılamadığı, kullanılan programın Çevre ve Şehircilik Bakanlığın belirlediği tıbbi atıklar yönetmeliğine göre ülke genelinde tüm sağlık kuruşlarında aynı formatta olması gerektiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının tıbbi atık konusunda aldığı önlemlerin yeterli olduğu, kullanılan programın önemine ve niteliklerine göre değerlendirildiğinde istatistiki bakımdan fark olmadığı, merkez hastaneler ile ilçe hastaneleri arasında da programın önem ve niteliği açısından istatistiki bakımdan fark bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Son olarak tüm hastanelerin ortalamanın üzerinde puanlar aldığı tespit edilmiştir. Ancak kullanıcılara teknolojik yeniliklerin takip edilerek, kaliteli eğitimin sıklıkla verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The increase in world population and the continuous technological developments have brought about a number of innovations, which while facilitating people's lives have at the same time caused impacts that pose threats to nature and human health. Institutions such as hospitals and health centers, that have been established to respond to the needs of the ever-increasing population, apart from providing for protective, diagnostic and curative services, also generate medical waste, which in turn consists in direct or indirect added costs. For instance, medical waste disposal in England necessitates a daily cost of GBP 2.2 million. Furthermore, as a result of inappropriate waste management, according to World Health Organization, 260.000 cases of HIV infection have been faced only due to the improper management of syringes and needles. In light of these circumstances, medical waste management softwares are regarded as the most convenient solution for the sound management of the situation. This research aims at the evaluation of the medical waste management software in healthcare institutions in Kars province. In this regard, out of a total of six 2nd and 3rd level hospitals that were part of the study, institutions which use medical waste management systems and those which have the related pre – 2018  records available, have been selected. These medical waste management softwares have been further evaluated and surveys have been conducted with program users. The data collection form contained 54 questions; out of which the first 35 questions consisted in yes-no questions and the other 19 questions were prepared in a 5 point – Likert  scale format. The value of each question in this survey ranged from a minimum of 0 to a maximum of 76 points. Descriptive data that have been used in the study, have been gathered via face – to – face  interviews. In the descriptive criteria, frequency and percentages have been used. Data for the research has been gathered by the survey carried out to program users and by the researcher's own program examining. Mann – Whitney  U Test and Kruskal – Wallis analysis of variance have been used in the statistical analysis. As a result of the hypotheses formulated within the framework of this research, the followings were concluded. When examining softwares, it was proved that generally programs prepared in the same type of Excel format are used; the program lacks license; it is not integrated in the automatisation systems of the hospital; it is designed within the hospital's structure; access from outside cannot be found and there are more than one users. As regards the program users' evaluation: no opportunity to objectively evaluate the medical waste personel was provided; no data opportunity for the statistical evaluations and researches could be provided; a comprehensive cost analysis could not be done; according to the regulation of the Ministry of Environment and Urban Planning, the program must be in the same format in all the healthcare institutions of the country; the measures undertaken by the Ministry of Environment and Urban Planning on the medical waste management area are sufficient; according to the importance and qualities of the program in use no statistically significant differences were found; no statistically significant difference was found neither between the central and periferic hospitals as regards the importance and qualities of the program. Finally, it was seen that all hospitals received higher than average points; however it is concluded that it is necessary to frequently provide for quality education to users, while at the same time following recent technological innovations.