Liseye geçiş sınavlarındaki Türkçe dersi sorularında yer verilen metinlerin metindilbilim açısından incelenmesi (2012-2021)
Analyzing the texts included in the questions of Turkish course in high school transition exams in terms of textual analysis (2012-2021)
Yazar: ZERENGÜL KEFELİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN SARITİKEN
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Metindilbilim, bir metnin metinsellik ölçütlerini inceleyen dil biliminin alt dalı olan bir çalışma sahasıdır. Bir metnin cümleleri arasındaki bütünlüğü sağlayan unsurların inceliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çözümlemeler okunan metni hem içeriksel hem de yapısal açıdan anlamlandırmaya hizmet etmektedir. Lise kademesine geçmek için MEB tarafından hazırlanan sınavlar içerisindeki Türkçe bölümünün soru yapıları incelendiğinde çoğunluk olarak paragraf sorularının ağırlıkta olduğu görülmektedir. Bu paragrafların metin dil bilimsel şekilde çözümlenmesi sınavın yapısına dair genel bir yargı oluşturmaya yardımcı olacaktır. Yapılan araştırmada 2012-2021 yılları arasındaki liseye geçiş sınavlarındaki Türkçe bölümünde yer alan sorulardaki metinler taranmış metinsellik ölçütlerinin aranacağı sorular tespit edilmiştir. Sonrasında tespit edilen sorulardaki bağlaşıklık unsurları tespit edilip yıllara göre sınıflandırılarak metin dil bilimsel açıdan incelemeler yapılmıştır. Bu inceleme doküman incelemesi yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Daha öncesinde liselere geçiş sınavlarına yönelik böyle bir çalışmanın mevcut olmaması nedeniyle literatürdeki bu boşluk doldurulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda sınavdaki sorular metinsellik ölçütleri açısından incelendiğinde 167 Türkçe sorusunda metinsellik ölçütü aranabileceği görülmüştür. Bu sorulara metinsellik ölçütleri açısından küçük ölçekli yapı bağlamında bakıldığında en çok yineleme (654), gönderim (432) ve eksilti (254) unsurlarının kullanıldığı, en az kullanılan unsurun ise örtük anlatım olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınav sorularındaki paragraflarda yer verilen dilsel unsurların yer verilme dağılımı değerlendirildiğinde de yıllara göre anlamlı bir artış veya azalma olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Textlinguistics is a field of study that is a sub-branch of linguistics that examines the textuality criteria of a text. These analyses, which aim to determine the subtleties of the elements that ensure the integrity between the sentences of a text, serve to make sense of the text read both contextually and structurally. When the question structures of the Turkish section in the exams prepared by the Ministry of National Education for the transition to high school level are examined, it is seen that paragraph questions are predominant. Analyzing these paragraphs in a text linguistic way will help to make a general judgment about the structure of the exam. In the research, the texts in the questions in the Turkish section of the high school transition exams between 2012-2021 were scanned and the questions for which textuality criteria were sought were identified. Afterwards, the cohesion elements in the identified questions were identified and classified according to the years and analyzed in terms of text linguistics. This study was conducted by document analysis method. Since there was no such study on high school transition exams before, this gap in the literature was tried to be filled. As a result of the study, when the questions in the exam were analyzed in terms of textuality criteria, it was seen that 167 Turkish questions could be searched for textuality criteria. When these questions were analyzed in terms of small-scale structure in terms of textuality criteria, it was concluded that the most frequently used elements were repetition (654), reference (432) and omission (254), and the least used element was implicit expression. When the distribution of the linguistic elements in the paragraphs in the exam questions was evaluated, it was concluded that there was no significant increase or decrease according to the years.