Kimya öğretmenlerinin, öğretmen adaylarının ve çevre ile ilişkili meslek gruplarındaki bireylerin çevre okuryazarlığı seviyelerinin karşılaştırılması
Comparison of environmental literacy levels of chemistry teachers, teaching students and environmentally-related professional groups
Yazar: EMRE ÖZDİL
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE YALÇIN ÇELİK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Kimya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Kimya eğitimi = Chemistry education ; Kimya öğretimi = Chemistry teaching ; Meslek grupları = Occupational group ; Çevre = Environment ; Çevre okuryazarlığı = Environmental literacy

Özet:
Bu araştırmanın amacı, kimya öğretmen adayları, çevre eğitimi alan kimya öğretmenleri ile çevreyle doğrudan ilişkili farklı meslek gruplarındaki bireylerin çevre okuryazarlıklarını bilgi, tutum, kullanım ve çevre problemlerine karşı ilgi boyutunda belirlemek ve çevre okuryazarlığı seviyelerini karşılaştırmaktır. Çalışmanın örneklemini Türkiye genelinde çeşitli yerlerde görev yapan kimya öğretmenleri, eğitim fakültelerinde okuyan kimya öğretmen adayları ve Ankara ilinde görev yapan çevre mühendisliği, mimar, şehir plancısı, ziraat mühendisliği, inşaat mühendisliği, jeoloji mühendisliği, harita mühendisliği, maden mühendisliği, orman mühendisliği, biyolog, kimya mühendisliği, jeofizik mühendisliği, petrol mühendisliği meslek grupları oluşturmaktadır. Meslek gruplarındaki katılımcılar amaçsal örnekleme yöntemi ile seçilerek araştırmaya dâhil edilmiştir. Toplamda 793 katılımcı araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Çalışma gruplarının çevre okuryazarlık seviyelerini belirlemek amacıyla nicel araştırmalardan biri olan tarama deseni uygulanmıştır.  Araştırmada Teksöz, Şahin ve Ertepınar (2010) tarafından geliştirilen Çevre Okuryazarlığı Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek ile üniversitede öğrenim gören kimya öğretmen adaylarının, kimya öğretmenlerinin ve çevreye ilişkili meslek gruplarının çevre okuryazarlıklarının çevre bilgisi, çevre ile ilgili kullanımlar, tutum ve çevre problemlerine karşı ilgi olmak üzere dört ana konu başlığı altında tespit edilmesi hedeflenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler IBM SPSS 26 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Toplanan verilerin normallik koşullarını test etmek amacıyla Kolmogorov Smirnov Testi uygulanmıştır. Birçok testin normal dağılım göstermediği tespit edilmiş ve nonparametrik testler uygulanmıştır. Çevre okuryazarlık bileşenlerinin gruplar arasında kıyaslanması amacıyla Kruskal Wallis H-Testi ve Mann Whitney U-testleri kullanılmıştır. Kimya öğretmen adayları, kimya öğretmenleri ve çevreyle ilişkili meslek gruplarındaki katılımcıların bilgi, çevre problemlerine ilgi ve çevre okuryazarlığı toplam puanları arasında anlamlı farklar bulunurken tutum ve kullanım puanları arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Çevreyle ilişkili farklı meslek gruplarındaki katılımcıların bilgi, tutum, kullanım ve çevre okuryazarlığı toplam puanları arasında anlamlı farklar bulunurken ilgi testi puanları arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Çalışma gruplarında yer alan tüm katılımcıların bilgi ve çevre okuryazarlığı toplam puanının cinsiyete göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı; tutum, kullanım ve ilgi puanlarının cinsiyete göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte kimya öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık alt bileşenleri testlerinden aldıkları puanların ve çevre okuryazarlığı toplam puanının, cinsiyete göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı bulunurken, kimya öğretmenlerinin sadece bilgi puanının, çevreyle ilişkili meslek gruplarındaki bireylerin ise tutum ve çevre okuryazarlığı toplam puanının cinsiyete göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı bulunmuştur. Kimya öğretmen adaylarının, çevre okuryazarlık puanlarının ve alt bileşenlerinin sınıf seviyesine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı saptanırken kimya öğretmenlerinin bilgi, kullanım, ilgi ve çevre okuryazarlığı toplam puanının, çevreyle ilişkili meslek gruplarındaki bireylerin ise sadece ilgi testi puanının mesleki tecrübeye göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine three groups (chemistry teacher candidates, chemistry teachers who receive environmental education and individuals in different occupations, who are directly related to the environment) environmental literacy, in terms of their interest in environmental issues, their knowledge, attitude and  usage and then to compare these three groups regarding their environmental literacy levels. The individuals in the sample set of this study is  the occupational groups; chemistry teachers working in various places throughout Turkey, chemistry teacher candidates studying at education faculties and the individuals who are working in Ankara with the occupations of environmental engineering, architect, urban planner, agricultural engineering, civil engineering, geology engineering, topographical engineering, mining engineering, forest engineering, biologist, chemical engineering, geophysical engineering, petroleum engineering. Participants in these occupational groups, were selected by purposeful sampling method and then included in this study. A total of 793 participants constitute the sample set of this study. Scanning design, which is one of the quantitative studies, was applied in order to determine the environmental literacy levels of the study groups. Environmental Literacy Scale developed by Teksöz, Şahin and Ertepınar (2010) was used in the study. With this scale, it was aimed to identify environmental literacy of chemistry teacher candidates, chemistry teachers and environmental-related occupational groups under four main topics: environmental knowledge, environmental uses, attitude and interest in environmental problems. The data obtained in the research were analyzed using IBM SPSS 26 program. In order to test the normality conditions of the collected data, Kolmogorov Smirnov Test was applied. It was determined that many tests did not show normal distribution so, nonparametric tests were applied. In order to make comparison in terms of environmental literacy components between the study groups, Kruskal Wallis H-Test and Mann Whitney U-Tests were used. Regarding the occupations of the chemistry teacher candidates, chemistry teachers and the individuals in environmentally related professions scored semantically in terms of knowledge, their interest in environmental issues and their total scores of environmental literacy, while their attitude and usage are not differentiated. In consideration of the environmentally related different professions; while  their knowledge, attitude, usage and total scores of environmental literacy  is expressive, their scores of interest are not differentiated. It was found that information and the total scores of the environmental literacy of all participants in this study group is differed significantly according to gender; Also, it has been determined that the attitude, use and interest scores do not differ according to gender. Besides, it was found that the scores of the chemistry teacher candidates, in the environmental literacy subcomponent tests and the environmental literacy, are not differentiated in gender wise. On the other hand it is determined that chemistry teachers only information scores, and the individuals in environmentally related professions attitude and their total scores of environmental literacy are differantiated in gender basis. It was detected that chemistry teaching candidates environmental literacy scores and their subcomponents did not differ significantly according to the class level. While it was determined that knowledge, usage, interest and the total score of environmental literacy of chemistry teachers and only the interest test score of the individuals in environmental-related occupational groups differ significantly according to their professional experience.