Çoruh Vadisi'nde (Tao-klarjeti bölgesi) bir gürcü manastırı: Haho Manastır Kilisesi (taş cami) ve ek yapıları koruma projesi
A georgion monastery in Çoruh Valley (Tao-klarjeti region): Khakhuli Monastery Church (Taş mosque) and its dependencies conservation project
Yazar: MUSTAFA TAHİR OCAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLSÜM TANYELİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anadolu mimarisi = Anatolia architecture ; Dini mimari = Religious architecture ; Gürcü mimarisi = Georgian architecture ; Hristiyan mimarisi = Christian architecture

Özet:
Tao-Klarjeti, Anadolu'nun kuzeydoğusunda 9.-11. yüzyıllar arasında aynı isimde bir Gürcü krallığının hüküm sürdüğü bölgedir. Gürcü Tao-Klarjeti Krallığı bölgede büyük imar faaliyetlerinde bulunmuş ve manastırlar yaptırmıştır. Bu manastırlar asırlar boyunca bölgede din ve eğitim merkezleri olarak faaliyet göstermişlerdir. Bugünkü adıyla Çoruh Vadisi'nde yer alan manastırların en önemlilerinden birisi Haho Manastırı'dır. Haho Manastırı, kilisesine zaman içinde eklenen yapılarla birlikte manastır özelliği kazanmıştır. Günümüzde cami olarak kullanılan manastır kilisesi Taş Cami adıyla bilinmektedir.
Tez kapsamında, Haho Manastırı'nın günümüzde cami olarak kullanılan kilisesi ile manastırı çevreleyen ek yapıları, bahçe duvarı ve bahçe sınırları içinde bulunan iki şapelin mevcut durumu ayrıntılı bir şekilde belgelenmiştir. Yapıyla bağlantılı olan,  köy içine yayılmış vaziyetteki altı şapel ve vaziyet planı sınırı olarak belirlenen duvarın hemen dışındaki yapı kalıntıları fotoğraf ve krokilerle belgelenmiş, halihazır harita üzerinde işaretlenmiştir. Yapının bulunduğu yaklaşık iki dönümlük alanı çevreleyen bahçe duvarı dışında, köy içinde tespit edilen, daha büyük bir alanı çevreleyen duvar da fotoğraflarla tespit edilip, uydu görüntülerine işlenmiştir.

Abstract:
In this thesis; Khakhuli Monastery located in the village of Bağbaşı, Tortum district, Erzurum province is documented and its conservation project is prepared. In the content, by survey investigations made on the site, historical process of the building is determined.
In the first chapter of the thesis, previous researches on medieval Georgian architecture in Çoruh Valley, the aim of the study and the methods that used were explained. The aim of this study is to document the existing condition of the structure, to prepare the restitution project of building, to decide a suitable new functions and to determine the suitable interventions for the restoration of the Khakhuli Monastery Church and its dependencies. In the second section of the study, the location and the historical development, some monuments of medieval Georgian architecture in Çoruh Valley are analyzed. In the third chapter, buildings was defined in terms of all its properties. Historical, architectural and structural properties of Khakhuli Monastery Church and its dependencies were evaluated under subtitles. In the fourth chapter, the original design of the building and the changes that occurred in the course of time were verified depending on the data provided from building, written and visual documents and similar buildings. In the fifth chapter, restoration proposals for the building were explained. A suitable new functions for the Khakhuli Monastery Church and its dependencies were determined. The work is summed up with the evaluation of all the informations and recommendations.