Vortioksetin içeren farmasötik preparatlarda spektrofotometrik ve kromatografik yöntemlerle miktar tayinleri
Quantitations in pharmaceutical preparations containing vortioxetine by spectrophotometric and chromatographic methods
Yazar: CANSU ALVER
Danışman: PROF. DR. NEVİN ERK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry ; Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering
Dizin: Antidepresif ajanlar = Antidepressive agents ; Depresif bozukluk = Depressive disorder ; Depresyon = Depression ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Miktar tayini = Determination ; Spektrofotometri = Spectrophotometry ; Vortioksetin = Vortioxetine

Özet:
Vortioksetin.HBr, serotonin modülatör ve stimülatörü olan multimodel bir antidepresan etkili etken maddedir. Bu tez çalışması  ile, yeni bir etken madde olan vortioksetin.HBr içeren  preparatlarda miktar tayini için geliştirilmiş pratik bir Yüksek basınçlı sıvı kromatografi (YSBK) metodu ve spektrofotometrik metotlar  önerilmiştir.
YBSK ile yapılan deneylerde Waters Symmetry C18, 100 x 4,6 mm, 3,5 μm kolon kullanılmıştır. Aynı zamanda çözücü olarak kullanılan hareketli faz; pH'sı 3,00±0,5 olan 0,05 M potasyum fosfat tamponu : Metanol (30:70 (h/h)) karışımıdır. Dedektör dalga boyu 225,0 nm, kolon akış hızı 1,3 mL/dk ve kolon fırın sıcaklığı 50 ºC'dir. İç standart olarak kafeinin hareketli fazda hazırlanan çözeltileri kullanılmıştır. Belirtilen kromatografik şartlarda, 10,0 – 70,0 µg/mL çalışma aralığında korelasyon katsayısı 0,999 olarak hesaplanmıştır. Yöntemden elde edilen geri kazanım değeri ise %100,74'tür. Etken maddeye uygulanan hızlandırılmış degradasyon çalışmaları ile vortioksetin çeşitli stres test koşullarına maruz bırakılmış ve oksidatif degradasyon şartları dışında etken maddenin stabil kaldığı görülmüştür. 
Doğrudan UV-GB spektrofotometrik deneylerde çözücü olarak metanol, seyreltme çözeltisi olarak ise pH 4,00 asetat tamponu kullanılmıştır. 220,0-325,0 nm aralığında çalışmalar yapılmıştır. Belirtilen spektrofotometrik şartlarda 6,0 – 30,0 µg/mL çalışma aralığında korelasyon katsayısı 0,999 olarak hesaplanmıştır. 
Birinci türev UV-GB spektrofotometri yöntemi ile yapılan hesaplarda, maksimum absorbans veren dalga boylarından 237,7 nm ve 257,2 nm seçilmiştir. Doğrudan UV-GB spektrofotometri yönteminde bahsedilmiş spektrofotometrik şartlarda 6,0 - 30,0 µg/mL çalışma aralığında korelasyon katsayıları 237,7 nm için 0,999 ve 257,2 nm için 0,998 olarak hesaplanmıştır.
Uygulanan üç yöntemle elde edilen gün içi ve günler arası çalışmaların başarı ile sonuçlanmaları ile deneylerin kesinliği ispat edilmiştir. Preparatlardaki vortioksetin miktar tayinleri, yüksek güvenilirlikli sonuçlar ile üç yöntemle de başarıyla gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına uygulanan F testi, student'ın t testi ve cochran testi sonucunda üç yöntem arasında %95 olasılıkla anlamlı farkların olmadığı görülmüştür. Yöntemler, kısa analiz süreleri içermektedir. Ayrıca dayanıklı, kolay ve pratik yöntemler olarak tüm kalite kontrol ve araştırma geliştirme çalışmaları için önerilmektedir. 
       
Anahtar Kelimeler: Birinci türev UV-GB spektrofotometri; doğrudan UV-GB spektrofotometri; farmasötik preparatlar; miktar tayini; Vortioksetin; yüksek basınçlı sıvı kromatografi.

Abstract:
Quantitations in Pharmaceutical Preparations Containing Vortioxetine by Spectrophotometric and Chromatographic Methods
Vortioxetine is a multimodal antidepressant-effective active ingredient, which is serotonin modulator and stimulator. Within this study, a workable HPLC method and spectrophotometric methods are proposed for quantitation of the new active ingredient, vortioxetine, in preparations.
In the study of HPLC, a Waters Symmetry C18, 100 x 4.6 mm, 3.5 μm column was used. The mobile phase was pH:3.00±0.5, 0.05 M potassium dihydrogen phosphate buffer and methanol (30:70 (v/v)) mixture, also used as the solvent. The detector wavelength was 225.0 nm, the flow rate was 1.3 mL/min. and the column oven temperature was 50 ºC. Solutions of caffeine in the mobile phase were used as the internal standard. Under prescribed chromatographic conditions, with operating range 10.0 – 70.0 µg/mL, the correlation coefficient was calculated as 0.999. The recovery value obtained from the method was 100.74%. Vortioxetine was exposured to different stress test conditions with forced degradation conditions applied to the active ingredient, and it was observed that the active ingredient was stable except under oxidative degradation conditions. The method has a short analysis period. Also, the method is durable, easy and practical and proposed for all quality control and research and development studies. 
In the direct UV-VIS spectrophotometric studies, methanol was used as the solvent and pH:4.00 acetate buffer was used as the diluent. The studies were performed between 220.0-325.0 nm. Under the following spectrophotometric conditions, with operating range 6.0 – 30.0 µg/mL, the correlation coefficient was calculated as 0.999.
During the calculations with the first derivative UV-VIS spektrophotometric method, 237.7 nm and 257.2 nm were chosen as the wavelengths give the maximum absorbance values. Under the spectrophotometric conditions mentioned in the direct UV-VIS spectrophotometric method, with operating range 6.0 – 30.0 µg/mL, the correlation coefficient was calculated as 0.999 for 237.7 nm and 0.998 for 257.2 nm.
The precision of the studies was proved with good results of intra-day and inter-day studies with all the methods applied in this thesis. The quantitaion of vortioxetine in preparations was executed successfully with highly reliable results with these three methods. In the wake of F test, student's t test and cochran test applied to the analyse results; it was seen that three methods have no significant discrepancies with 95% possibility. The methods have short analysis periods. In addition, they are proposed for all quality control and research&development studies as durable, easy and practical methods.       
Keywords: Direct UV-VIS spectrophotometry; first derivative UV-VIS spectrophotometry; High Pressure Liquid Chromatography; pharmaceutical preparations; quantitation; Vortioxetine.