Ülkemizde satılmakta olan bazı içeceklerde PDE-5 inhibitörlerinin sıvı kromatografi ile tayini ve metot validasyonu
Determination of PDE-5 inhibitors by liquid chromatography in some beverages sold in our country and method validation
Yazar: ELİF KESKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLA KAYA
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Kimya = Chemistry
Dizin: Analitik kimya = Analytical chemistry ; Besin-ilaç etkileşimleri = Food-drug interactions ; Bitkisel ilaçlar = Herbal medicine ; Erektil disfonksiyon = Erectile dysfunction ; Farmasötik kimya = Chemistry-pharmaceutical ; Gıda kimyası = Food chemistry ; Reçetesiz ilaçlar = Nonprescription drugs

Özet:
Teknoloji alanında hızla gelişen dünyada nüfus olarak da hızlı bir artış görülmektedir. Her ne kadar teknolojinin hızlı gelişimi iyi bir gelişme olsa da toplumların teknoloji ulaşılabilirliği ve ekonomik koşulları arasındaki fark ciddi anlamda açılmaktadır. Toplumun bir kesimi teknolojik ve ekonomik olarak hızla büyürken bir kısmı da aynı hızla yoksullaşmaktadır. Bu durum insanların sağlık harcamalarını kısıtlamalarına ve muadil ürünler kullanımının artmasına sebep olmaktadır. Bu da hali hazırda büyük bir pazar olan ilaç ve takviye ürünlerde sahteciliğin artması ve yasa dışı üretimler yapılması ile sonuçlanmaktadır. Sahte ilaç ve takviye ürünlerin içeriği kontrol edilmediğinden içerisinde bulunabilecek ilaç etken maddelerin miktarları ve türevleri bilinmemekte olup, bu durum halk sağlığı için ciddi tehdit oluşturan bir suç unsurudur.
Sahte ilaç ve takviye ürünleri arasında büyük yer tutan gruplardan biri erkeklerde erektil disfonksiyon (ED) hastalığının tedavisinde kullanılan fosfodiesteraz tip 5 (PDE-5) inhibitörleri (sildenafil, vardenafil, tadalafil vs.) ve türevleridir. Bu ürün grubunun sahte ilaç ve takviye gıdalarda sıklıkla tercih edilmesinin nedenlerinden biri toplumda tabu olarak kabul gören ED hastalığının teşhis ve tedavilerinde kişilerin utanmaları ve doktor ziyaretinden kaçınmalarıdır. Ancak piyasaya sürülmekte olan bu ürünlerde kişilerin sağlığını tehlikeye atabilecek ya da hastalığın tedavisini etkileyecek pek çok sahtecilik söz konusudur. Bunlardan bazıları; ürünlerin etken madde içermemesi, yanlış miktarda etken maddeye sahip olmaları, etiketinde yazandan farklı bir etken madde içeriğine sahip olmaları ve/veya yüksek miktarda safsızlık içermeleridir. Bu ürünlerin analizinde iki önemli unsur karşımıza çıkmaktadır. Halk sağlığının korunması için toksik kimyasal içeriğinin belirlenmesi gerekirken, diğer yandan ürünlerin profillerinin çıkartılması, yasa dışı kimyasalların kaynağı ve ilgili diğer adli bilgiler hakkında çıkarımlarda bulunulması gerekmektedir. Bu ürünlerin içeriğindeki ilaç etken maddelerin tespiti için, yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC), sıvı kromatografi-kütle spektrometrisi (LC-MS), yüksek basınçlı sıvı kromatografi-kütle spektrometrisi (UPLC- MS) nükleer manyetik rezonans (NMR), Fourier dönüştürülmüş kızılötesi spektroskopisi (FTIR) ve Raman mikro spektroskopisi gibi analitik yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden UPLC-MS'i LC-MS'ten üstün kılan yanı ise, daha yüksek basınçlara çıkarak pikleri daha kısa sürede ve daha net ayırıyor ve daha az çözücü kullanıyor olması gibi özellikleridir.
Bu tez çalışması kapsamında içeriğinde ED hastalığında kullanılan ilaçların etken maddesi olan sildenafil, vardenafil ve tadalafil etkenlerinin yaşa dışı olarak üretilen ve satılmakta olan enerji içeceklerindeki varlığını tespit etmek amacıyla yeni bir UPLC-MS metodu geliştirilerek, metot validasyonu yapılmıştır. Geliştirilen metot ile seçicilik, doğrusallık, algılama limiti (LOD), tayin limiti (LOQ), aralık, doğruluk, kesinlik (tekrarlanabilirlik, ara keskinlik) ve sağlamlık (metot parametreleri değişiklikleri) validasyon parametreleri incelenmiştir. Yapılan bu metot ile altı adet enerji içeceğinin içeriğinde bu etkenlerin varlığı başarılı bir şekilde tespit edilmiş ve raporlanmıştır. Altı enerji içeceğinde de sildenafil'in farklı miktarlarda varlığı tespit edilirken vardenafil ve tadalafil varlığına rastlanılmamıştır.

Anahtar Kelimeler: PDE-5 İnhibitörleri, Sildenafil, Vardenafil, Tadalafil, Erektil Disfonksiyon

Abstract:
Technology is rapidly developing worldwide while the population is growing fast. Although the development of technology is considered as an improvement, the gap between technology accessibility and economic status in the society is seriously widening. While a part of the society is growing fast technologically and economically, the other part is getting poorer at the same time. This poverty limits access to basic needs and leads to increase in the use of substitute products. This results in the increase of counterfeiting and illegal production of pharmaceuticals and supplements which already have a large market. The content of counterfeit drugs and supplements is not controlled and the amounts or derivatives of active pharmaceutical ingredients are not known which is a situation that seriously threatens public health.
Phosphodiesterase type 5 (PDE-5) inhibitors (sildenafil, vardenafil, tadalafil, etc.) and their derivatives, which are used in the treatment of erectile dysfunction (ED) disease in men, occupy a large share in counterfeit drugs and supplements market. One of the reasons why this product group is often preferred in counterfeit medicines and supplements is that people are embarrassed of being diagnosed or treated for ED disease, which is considered taboo in the society and patients avoid visiting a physician. However, there are many counterfeit products on the market, which threaten people's health or affect the successful treatment of the disease. Some of those can be summarized as; falsified medical products may contain no active ingredient, the wrong active ingredient, the wrong amount of the correct active ingredient or high amount of unknown impurities. There are two important factors in the analysis of these products. While it is necessary to determine the toxic chemical content in order to protect public health, on the other hand, it is required that profiling the products and making inferences about the source of illegal chemicals and other relevant forensic information. Analytical methods such as high-performance liquid chromatography (HPLC), liquid chromatography-mass spectrometry (LC-MS), ultra high-pressure liquid chromatography-mass spectrometry (UPLC-MS), nuclear magnetic resonance (NMR), Fourier transformed infrared and Raman micro spectroscopy are used to determine the active pharmaceutical ingredients in these products. Among these methods, the UPLC-MS system is superior to LC-MS system because the UPLC system operates at high pressure which allows for shorter run times with high resolution and sensitivity while minimizing the consumption of mobile-phase.
Within the scope of this thesis, a new UPLC-MS method was developed and method validation was carried out in order to detect the presence of sildenafil, vardenafil and tadalafil which are the active substances of the drugs used in the treatment of ED disease in energy drinks produced and sold illegally. The presence of these substances in six energy drinks was successfully detected and reported by using this method. The validation parameters of selectivity, linearity, limit of detection (LOD), limit of quantitation (LOQ), range, accuracy, precision (repeatability and intermediate precision) and robustness (method parameters changes) were examined. With this method, the presence of these factors in the content of six energy drinks was successfully detected and reported. While the presence of sildenafil in different amounts was detected in six energy drinks, the presence of vardenafil and tadalafil was not found.

Keywords: PDE-5 Inhibitors, Sildenafil, Vardenafil, Tadalafil, Erectile Dysfunction