Mimar Sinan Dönemi yapılarında Taçkapılar
The portals of Mimar Sinan Period buildings
Yazar: MURAT KARADEMİR
Danışman: PROF. DR. OSMAN ERAVŞAR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Dini yapılar = Religious buildings ; Mimar Sinan = Mimar Sinan ; Mimari eserler = Architectural works ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Taçkapılar = Portals

Özet:
Osmanlı Devletinin 16. yüzyılında, yarım asır kadar süren Baş mimarlık görevinde bulunan Koca Sinan, geniş Osmanlı coğrafyasına bıraktığı sayısız eserlerle ve bu eserlerinde görülen tasarım anlayışıyla Türk Mimarisinin gelmiş geçmiş en büyük mimarı olarak ünlenmiştir. Bu eserlerinde avludan veya sokaktan kapalı mekâna geçişi saplayan önemli mimari unsurların başında şüphesiz ki taçkapılar gelmektedir. Kütle biçimlenişinin en önemli öğesi konumundaki taçkapılar dikdörtgen kitleleri, tasarım özellikleri ve bezeme öğeleriyle geleneğin izlerini sürdürmüşlerdir.
Mimar Sinan Dönemi Yapılarındaki Taçkapıları konu alan bu çalışma "giriş", "katalog", "değerlendirme" ve "sonuç"tan oluşan dört ana bölümden meydana gelmektedir.
Birinci bölümde konunun tanımı, sınırları ve önemi, konu hakkında yapılan yayın ve araştırmalar, metot ve düzen ve taçkapı elemanları tanıtılarak taçkapı terimi üzerinde durulmuş, Türk-İslam mimarisinde taçkapı gelişimi ile Sinan dönemi öncesi taçkapıların malzeme-teknik ve tasarım özellikleri üzerinde durulmuştur. 
İkinci bölüm tezin katalog örneklerini oluşturmaktadır. Burada 38 adet cami, 8 adet medrese, 2 adet hamam, 3 adet imaret, 2 adet tabhane, 2 adet darüşşifa olmak üzere toplam 55 adet taçkapı incelenmiştir. Her katalog örneği tanıtılırken başta taçkapıların bulunduğu yapının inşa tarihi, yaptıranı ve mimari tanımı hakkında genel bilgiler verilmektedir. Ayrıca taçkapının yapıdaki yeri, korunma durumu, malzeme ve teknik elemanları hakkında da bilgi verilmiştir. 
Üçüncü bölüm mevcut örneklerin genel özelliklerinin belirlendiği bölümdür. Değerlendirmede Mimar Sinan dönemi yapılarındaki taçkapıların konumları, malzeme ve teknik tasarımları, inşa unsurları, oran ve modülasyon özellikleri ve süsleme kompozisyonları ele alınarak tipolojik gruplara ayrılmıştır. Burada Mimar Sinan'ın yapı türlerine ve banilerin siyasi kimliklerine göre taçkapıların biçimsel gelişimi ve tasarımı ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Dördüncü bölümde çalışma sonunda Mimar Sinan dönemi yapılarındaki taçkapıların tasarım ve süsleme özellikleri üzerine tespit edilen bulgulardan bahsedilerek taçkapıların Türk Sanatı içindeki yeri ve önemi belirtilmiştir.

Abstract:
Koca Sinan, who served as a head architect for half a century in the 16th century Otoman Empire, was renowned as the greatest architect ever in Turkish architecture with his many works in wide Ottoman land and and his concept of design seen in these works. Among the important architectural elements that allow pass from yard or street to enclosed space in these works are undoubtedly portals. Portals, the most important elements of shaping mass, continued the traces of tradition with their rectangular body, design features and decoration elements.   
This study which is about portals in Mimar Sinan's works consists of four main parts: introduction, catalogue, evaluation and conclusion.
In the first part, the definition, borders and importance of the subject, publications and studies about the subject, method, order and portal elements were introduced; and the term of portal, the progress of portals in Turkish- Islamic architecture and material- technical and design features of portals before the time of Sinan were emphasized. 
The second part comprises catalogue examples of the thesis. Here 38 mosques, 8 madrasas, 2 bath houses, 3 poorhouses, 2 tabhane, 2 hospitals; thus a total number of 55 portals were studied. While introducing each catalogue example, general information about the year, builder and architectural definition of construction was presented. Besides, information about place of the portal in the construction, its protection state and its material and technical elements was also given.
The third part is where general attributes of the examples are determined. By assessing the places of portals in Mimar Sinan's works, their material and technical designs, their construction elements, proportion and modulation features and ornamentation compositions, they were divided into typological groups. Here, it was attempted to show stylistic developments and designs of portals according to construction types and political identities of the commanding builders.In the fouth part, by mentioning the findings on design and ornamantation features of the portals in Mimar Sinan's works at the end of the study, the place and importance of the portals in Turkish art was specified.