Kronik ruhsal hastalığı olan bireylere uygulanan fiziksel sağlığı koruma ve geliştirme programının fiziksel sağlığa ve yaşam kalitesine etkisi
Effect of physical health protection and promotion program on the physical health and quality of life of individuals with severe mental illness
Yazar: SEVECEN ÇELİK İNCE
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN GÜNÜŞEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Fiziksel sağlık = Physical health ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, kronik ruhsal hastalığa sahip bireylerin, fiziksel aktivite ve beslenmeye yönelik görüşlerini ve davranışlarını belirlemek, Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli'ne temellendirilmiş sağlıklı beslenme ve fiziksel aktiviteyi içeren eğitim programının hastaların fiziksel sağlığına, fiziksel aktivitelerine, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ve yaşam kalitesine etkisini incelemektir. 
Yöntem: Araştırma niteliksel ve yarı deneysel olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Niteliksel aşamada; veriler, kronik ruhsal hastalığı olan 15 birey ile yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler ile toplanmış ve içerik analizi ile analiz edilmiştir. Yarı deneysel aşamada; araştırma örneklemini 41 kronik ruhsal hastalığı olan birey (girişim: 21-kontrol:20) oluşturmuştur. Veriler, Tanıtıcı Bilgi Formu, SYBD ölçeği, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve adım sayar ile toplanmıştır. Veriler eğitim programı öncesi, sonrası, 3.ay ve 6.ayda toplanmıştır. Verilerin analizinde nonparametrik Friedman testi, man Whitney U testi, kikare testi kullanılmıştır.
Bulgular: Niteliksel araştırma sonucunda beslenme ve fiziksel aktivite davranışlarına yönelik olmak üzere dört ana tema ortaya çıkmıştır: engeller, kolaylaştırıcılar, alışkanlıklar ve gereksinimler. Yarı deneysel araştırmanın sonucunda girişim grubundaki bireylerin bel çevresinde anlamlı bir azalma, SYBD ölçeği sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite ve beslenme alt boyut puanlarında ve SF-36 yaşam kalitesi fiziksel işlev ve mental özet değer alt boyut puanlarında anlamlı bir artış olduğu, adım sayısında anlamlı bir fark olmadığı saptanmıştır. Kontrol grubunun bel çevresinde ve SF-36 yaşam kalitesinde anlamlı bir fark olmadığı, SYBD ölçeğinde ise yalnızca manevi gelişim alt boyutunda artış olduğu saptanmıştır. 
Sonuç: Bu çalışmanın sonucunda yürüyüş odaklı fiziksel aktivite ve sağlıklı beslenmeyi içeren eğitim programının kronik ruhsal hastalığı olan bireylerin fiziksel sağlık sonuçlarını, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını ve yaşam kalitesini olumlu yönde etkileyebildiği söylenebilir. 
Anahtar kelimeler: kronik ruhsal hastalık, fiziksel sağlık, yaşam kalitesi, sağlıklı yaşam biçimi, psikiyatri hemşireliği

Abstract:
Objective: The aim of this study is to determine the opinions and behaviors of individuals with mental illness on physical activity and nutrition behaviors, and to investigate the effect of the educational program including healthy nutrition and physical activity based on Pender's Health Development Model on the physical health, physical activities, healthy lifestyle behaviors and quality of life of the patients.
Method: This study was conducted in two stages included descriptive qualitative and quasi-experimental method. In qualitative stage; data were collected by semi-structured in-depth individual interviews with 15 individuals with mental illness. Data were analyzed by content analysis. In the quasi-experimental stage; the study sample consisted of 41 patients with mental illness (intervetion: 21- control: 20). Data were collected with the Introductory Information Form, HLB scale, SF-36 Quality of Life Scale and pedometer. The data were collected pretest, post test, third months and sixth months. Friedman test, man Whitney U test and chi-square test were used for data analysis.
Results: As a result of qualitative research, four main themes have emerged: the barriers, facilitators, habits and the needs. As a result of the quasi-experimental study, it was found that there was a significant decrease in waist circumference, a significant increase in HLB scale health responsibility, physical activity and nutrition subscale scores and SF-36 Quality of Life physical function and mental summary value subscale scores and there was no significant difference in the number of steps of individuals in the intervention group. There was no significant difference in waist circumference and SF-36 quality of life in the control group, but there was a significant increase only in the spiritual development subscale of the HLB scale. 
Conclusion: As a result of this study, the education program including walking-focused physical activity and healthy nutrition can positively affect physical health outcomes, healthy lifestyle behaviors and quality of life of individuals with chronic mental illness.
Key words: severe mental illness, physical health, quality of life, healthy lifestyle behaviors, psychiatric nursing