Diyarbakır ili sebze ekim alanlarında bulunan Trips (Thysanoptera)türleri ve popülasyon gelişimleri
Thrips (Thysanoptera) species and population developments in vegetable planting areas in Diyarbakır
Yazar: AHMET HAKAN BÜYÜK
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN MUTLU
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Entomoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Sebzelerin üretimini ve verimini önemli ölçüde azaltan biyotik ve abiyotik birçok etmen bulunmaktadır. Bu etmenlerden biri olan Tripsler (Thysanpotera) doğrudan emgi sonucu yapmış oldukları zararın dışında, birçok virüs ve virüs benzeri hastalıklara vektörlük yaparak bu zararı daha da artırmaktadır. Bu çalışma, Diyarbakır ili merkez Kayapınar ve Sur ilçeleri sebze üretim alanlarında 2022-2023 yıllarında domates, biber, patlıcan ve hıyar bitkilerinde bulunan trips türleri ile önemli olan türlerin popülasyon gelişimlerini takip etmek amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, sebze fidelerinin ekiminden hasat dönemine kadar haftalık periyotlarla devam etmiştir. Bu amaçla örnekleme yapılan alanları temsil edecek şekilde 10 farklı bitkiden 20 yaprakta darbe ve yaprak toplama metoduyla örnekler alınarak sayımlar yapılmıştır. Araştırma sonucunda Diyarbakır ili sebze alanlarında Thripidae, Phlaeothripidae, Aeolothripidae familyalarına ait toplam 12 trips türü tespit edilmiştir. Belirlenen türlerin 8'inin zararlı tür olduğu ve bunların; Thrips tabaci (Lindeman 1889), Frankliniella occidentalis (Pergande 1895), Frankliniella tenuicornis (Uzel 1895), Tenothrips frici (Uzel 1895), Tenothrips hispanicus (Bagnall 1921), Chirothrips meridionalis (Bagnall 1927), Haplothrips reuteri (Karny 1907) ve Haplothrips ganglbaueri (Schmutz 1913) olduğu tespit edilmiştir., Scolothrips longicornis (Priesner 1926), Scolothrips latipennis (Priesner 1950), Aeolothrips intermedius (Bagnall, 1934) ve Aeolothrips wittmeri (Priesner, 1935) olmak üzere 4 tane de avcı tür belirlenmiştir. Trips türlerinin konukçu bitkide bulunma durumuna göre T. tabaci, F. occidentalis, F. tenuicornis, H. reuteri ve H. ganglbaueri örnekleme yapılan dört sebze türünde tespit edilmiştir. Trips türlerinin sebze türlerine göre bulunma oranları 2022 ve 2023 yıllarında hıyar, patlıcan ve biber bitkilerinde sırasıyla %72, %58, %50 ve %64, %57 %58 olarak kaydedilmiştir. Belirlenen trips türleri içinde en yaygın ve yoğun türün T. tabaci olduğu, bunu takiben ise F. occidentalis olduğu belirlenmiştir. Ancak, domateste 2022 yılında %45, 2023 yılında %46 oranında F. occidentalis'in en yoğun tür olduğu ve bunu T. tabaci'nin takip ettiği belirlenmiştir. T. tabaci'nin 2 yıllık popülasyon gelişimi çalışımlarında ise özellikle sebze ekiminin ilk yapıldığı haziran başında ve fenoloji dönemi sonunda (Ağustos sonu-eylül başı) yoğun olduğu, zaman içerisinde popülasyonun dalgalanmalar gösterdiği tespit edilmiştir. En yoğun popülasyonun hıyarda, en az ise biberde oluştuğu tespit edilmiştir. Tespiti yapılan avcı türlerden Aeolothrips wittmeri'nin ise Türkiye faunası için yeni bir kayıt olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
There are many biotic and abiotic factors that significantly reduce the production and yield of vegetables. One of these agents Thrips (Thysanpotera), in addition to the damage caused by direct sucking, increase this damage by vectoring many viruses and virus-like diseases. This study was carried out to follow the population development of thrips species and important species in tomato, pepper, eggplant and cucumber plants in the vegetable production areas of Kayapınar and Sur districts of Diyarbakır province in 2022-2023. The studies were carried out in weekly periods from the planting of vegetable seedlings until the harvest period. For this purpose, 20 leaves from 10 different plants representing the sampled area were counted by shaking-tapping and leaf collection method. As a result of the research, a total of 12 thrips species belonging to the families Thripidae, Phlaeothripidae, Aeolothripidae were identified in the vegetable fields of Diyarbakır province. 8 of the identified species were harmful pest and these are; Thrips tabaci (Lindeman 1889), Frankliniella occidentalis (Pergande 1895), Frankliniella tenuicornis (Uzel 1895), Tenothrips frici (Uzel 1895), Tenothrips hispanicus (Bagnall 1921), Chirothrips meridionalis (Bagnall 1927), Haplothrips reuteri (Karny 1907) and Haplothrips ganglbaueri (Schmutz 1913). And also 4 predator species were identified and these are; Scolothrips longicornis (Priesner 1926), Scolothrips latipennis (Priesner 1950), Aeolothrips intermedius (Bagnall, 1934) and Aeolothrips wittmeri (Priesner, 1935). According to the presence of thrips species in the host plant, T. tabaci, F. occidentalis, F. tenuicornis, H. reuteri and H. ganglbaueri were detected in four vegetable species sampled. It was determined that T. tabaci was the most abundant pest species in cucumber, eggplant and pepper plants in 2022 respectively 72%, 58%, 50% and in 2023 64%, 57%, 58%. In these plants, T. tabaci was followed by F. occidentalis. In tomato plants, F. occidentalis was the most abundant species with 45% in 2022 and 46% in 2023, followed by T. tabaci. In the 2-years population development studies of the pest, it was determined that especially dense at the beginning of June when the first vegetable planting was made and at the end of the phenology period (end of augst-beginning of september). It was determined that the population fluctuated over time. The highest population was found in cucumber plants and the lowest in pepper plants. Aeolothrips wittmeri, one of the predator species identified, is a new record for the fauna of Turkey.