Kuzey Anadolu'da yayılış gösteren Apodemus (Mammalia: Rodentia) cinsinin morfolojik analizi
Morphological analysis of the genus Apodemus (Mammalia: Rodentia) distributed in northern Anatolia region
Yazar: DUYGU KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. ERCÜMENT ÇOLAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Apodemus = Apodemus ; Kuzey Anadolu bölgesi = Northern Anatolia region ; Morfoloji = Morphology ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Bu çalışmada Kuzey Anadolu, Trakya, Gökçeada, Bozcaada ve Marmara Adası'ndan 
genetik (mtDNA cyt b ve mtDNA kontrol bölgesi) yakınlıkları tespit edilmiş toplam 39 
lokaliteden 133 Apodemus örneği incelendi. Araştırmaya dahil olan 5 Apodemus türünün 
(Apodemus flavicollis, Apodemus witherbyi, Apodemus sylvaticus, Apodemus uralensis, 
Apodemus mystacinus) yayılış alanlarındaki populasyonlarında kürk, kafatası ve diş 
varyasyon sınırları belirlendi. Apodemus cinsi türlerinin belirleyici morfolojik 
karakterleri ve bölgelere göre varyasyonları tespit edildi. Bu varyasyonların 
paleocoğrafik sebepleri tartışıldı. A. flavicollis ve A. sylvaticus gibi benzer habitatlarda 
yaşayan türlerin ayrımı oldukça zordur. Bu nedenle bu türleri ayıran morfolojik 
karakterlerin varyasyon sınırları genetik yakınlıkları tespit edilmiş örneklerde araştırıldı. 
Marmara Denizi, İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Melet Irmağı, Çoruh Nehri gibi 
coğrafik bariyerlerin türlere ait populasyonları birbirinden ayırmadığı, buna karşın 
Kızılırmak'ın A. mystacinus örneklerinde muhtemel bir ayrıma sebep olduğu tespit edildi. 
Adalarda yayılışı olan Apodemus türlerinde Ada popülasyonlarıyla ana kara 
popülasyonları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edildi. Kuzey Anadolu'da 
Doğu-Batı geçişindeki farklılıklar tür içinde belirlenip habitatla ilişkilendirildi. Miyosen 
ve erken Pliyosen dönemindeki C3-C4 bitkileri arasında yaşanan vejetasyon 
değişikliğinin dişlere etkisi tespit edildi.

Abstract:
In this study, 133 Apodemus specimens from 39 localities with genetic (mtDNA cyt b and 
mtDNA control region) affinities from North Anatolia, Thrace, Gökçeada, Bozcaada and 
Marmara Island were examined. Fur, skull and tooth variation limits were determined in 
the populations of 5 Apodemus species (Apodemus flavicollis, Apodemus witherbyi, 
Apodemus sylvaticus, Apodemus uralensis, Apodemus mystacinus) included in the study. 
The distinctive morphological characters and regional variations of Apodemus species 
were determined. The paleogeographic reasons for these variations are discussed. Species 
living in similar habitats such as A. flavicollis and A. sylvaticus are difficult to distinguish. 
For this reason, the limits of variation of the morphological characters that distinguish 
these species were determined in the genetically diagnosed samples. It was determined 
that geographical barriers such as the Marmara Sea, the Istanbul and Çanakkale Straits, 
the Melet River, and the Çoruh River did not separate the populations of the species, but 
the Kızılırmak caused a possible separation in the A. mystacinus samples. Similarities and 
differences between island populations and mainland populations were determined in 
Apodemus species distributed on the islands. The differences in the East-West transition 
in Northern Anatolia were determined within the species and associated with the habitat. 
The effect of vegetation change between C3-C4 plants in the Miocene and early Pliocene 
periods on teeth was determined.