Asmaboğazı formasyonu (Aksaray) içerisindeki granitoyid çakıllarının kökeni ve üst kretase stratigrafisindeki magmatizma açısından önemi, İç Anadolu, Türkiye
The origin of the granitoids gravels within the Asmaboğazı formation (Aksaray) and importance in the upper cretaceous stratigraphy in the view of the magmatism, Central Anatolia, Turkey
Yazar: EMİNE SERNUR DURSUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KIYMET DENİZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Granit = Granite ; Granitoidler = Granitoids ; Köken bilim = Etymology ; İç Anadolu bölgesi = Central Anatolia region

Özet:
Orta Anadolu Kristalen Kompleksi (OAKK), Orta Anadolu'da Ankara–Sivas–Ulukışla arasında yer alan üçgen biçimindeki alanda yüzeylenir. OAKK genel olarak dört ana kaya grubundan oluşmaktadır. Bunlar Orta Anadolu Metamorfikleri (OAM), Orta Anadolu Ofiyolitleri (OAO), Orta Anadolu felsik (OAF) ve Orta Anadolu Mafik (OAM) intrüzifleri ile tüm bu temel birimlerin üzerini uyumsuz bir şekilde örten sedimanter, Orta Anadolu volkanizmasına ait ürünlerdir. Üst Kretase yaşlı sedimanter birimler Maestrihtiyen-Kampaniyen yaşlı Kartal Formasyonu ve Maestrihtiyen yaşlı Asmaboğazı Formasyonu'dur. Bunlar Tuz Gölü Fayı (TGF)'nın doğusundaki yükseltilerde tipik yüzlekler vermektedir. Bu birimlerin yaşları önceki literatürde fosil içeriklerine ve stratigrafik konumlarına göre belirlenmiştir. Belirtilen bu formasyon çökellerinde gözlenen çakıllar çoğunlukla magmatik kökenlidir. Tezin amacı Asmaboğazı Formasyonu içerisindeki çakılların tanımlanması, granitoyid bileşimdeki çakılların kökeni ve Üst Kretase stratigrafisindeki önemini ortaya koymaktır. Çakılların bileşimini ve kökenini ortaya koymak amacıyla mineraloji, petrografi, mineral kimyası ve jeokimya çalışmaları yapılmıştır. Formasyon içerisindeki magmatik kökenli çakıllar derinlik, damar ve volkanik kayaların çakılları olup alkali feldispat granit, granodiyorit, tonalit, gabro, granodiyorit porfir, monzonit porfir, siyenit porfir, diyabaz, dasit, latit ve bazalt bileşimindedir. Alkali feldispat granit bileşimindeki çakıllar içerisindeki plajiyoklazların albit, oligoklaz mika minerallerin ise siderofillit bileşiminde oldukları tespit edilmiştir. Mika minerallerinin kimyası kabuk kökenli bir magmanın 579-662°C, 1.12-3.07 kbar ve 4.31-11.81 Km'de oluştuğunu belirtmektedir. Jeokimyasal verilere göre granitoyid kökenli çakılların üst kabuktan türedikleri söylenebilir. Magmatik kökenli çakılların petrografisi ve jeokimyası Ağaçören İntrüzif Kütlesi (AİK) ile karşılaştırıldığında S-Tipi granitlerine benzer bir kaynaktan türedikleri ve çarpışma ile eşzamanlı kabukta meydana gelen ergimelerle oluşmuş Orta Anadolu'nun S-Tipi granitlerine ait çakıllar oldukları söylenebilir.

Abstract:
The Central Anatolian Crystalline Complex (CACC) crops out in a triangular area between Ankara-Sivas-Ulukışla in Central Anatolia. CACC generally consists of four rock groups. These are Central Anatolian Metamorphics (CAM), Central Anatolian Ophiolites (CAO) Central Anatolian Felsic (CAF) and the Central Anatolian Mafic (CAM) intrusives and the sedimentary, volcanic and pyroclastic rocks cover all these units unconformably. Upper Cretaceous sedimentary units comprise of Maestrichtian-Campanian aged Kartal Formation and Maestrichtian aged Asmaboğazı Formation. These typically outcrop at the elevations at east of the TGF. The ages of these sedimentary deposits have been determined according to their fossil content and their stratigraphic relations. There are magmatic pebbles within these units. The aim of the thesis is to identify the pebbles in the Asmaboğazı Formation, to reveal the origin of the pebbles in granitoid composition and their importance in the Upper Cretaceous stratigraphy. To reveal the composition and origin of these pebbles detailed mineralogy, petrography, mineral chemistry and geochemistry studies were carried out. The mentioned magmatic origin pebbles are pebbles of intrusives, subvolcanic and volcanic rocks and it has been determined that they are alkali feldspar granite, granodiorite, tonalite, gabbro, granodiorite porphyry, monzonite porphyry, syenite porphyry, diabase, dacite, latite and basalt in composition. It was determined that plagioclases in the pebbles which are alkali feldspar granite in composition are albite and oligoclase, micas are siderophyllite in composition. The chemistry of micas indicates that a crustal magma was formed at 579-662°C, 1.12-3.07 kbar and 4.31-11.81 Km depth. According to the geochemical data, it can be said that the granitoid-originated pebbles are derived from upper crustal source. When the petrography and geochemistry of the igneous pebbles are compared with the Ağaçören Intrusive Body (AİB), it is seen that they are derived from a source similar to the S-Type granites and they are belonging to the S-Type granites of Central Anatolia, formed by melting in the crust as syncollisional.