Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarında tarihi metinlerin değerler açısından incelenmesi
Examination of historical texts in social studies course teaching program and textbooks in terms of values
Yazar: AYŞE YALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL TURAL
Bartın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Tarihi metinler, öğrencilerin ulusal ve evrensel değerleri öğrenmesine katkı sağlayarak
kültür aktarımını kolaylaştırır niteliktedir. Geçmiş yaşam tecrübelerini bu güne taşıyarak
öğrencilere geçmişin değerleri ile bugünün değerlerini karşılaştırma fırsatı
sunabilmektedir. Öğrenciler tarihi metinler aracılığı ile geçmişteki kişilerin yaşam
tecrübelerinden değer çıkarımları yapabilir. Bu noktada tarihi metinlerin ders kitaplarına
yansıtılması öz değerlerimizin öğrencilere tanıtılması açısından son derece önemlidir. Bu
görüşe istinaden araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler ders kitaplarının "Kültür ve
Miras" öğrenme alanında tarihi metinlerin (seyahatname, destan ve yazıt) değerler
açısından incelenmesidir. Nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan durum çalışması ile
tasarlanan araştırmada, sosyal bilgiler dersi kitapları, seyahatname, destan ve yazıt türü
tarihi metinlerin tespitine yönelik incelenmiştir. Doküman incelemesi kapsamında tespit
edilen tarihi metinlerde bulunan ifadeler sosyal bilgiler dersi öğretim programı değerleri
bağlamında betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda:
Seyahatname türü tarihi metinlere 5 ve 7.sınıf, destan ve yazıt türü tarihi metinlere ise 5 ve
6. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında rastlanılmıştır. Tespit edilen tarihi metinlerde yer
alan ifadeler içerisinde bulunan değerler ile sosyal bilgiler dersi öğretim programı
değerlerinin büyük oranda örtüştüğü gözlenmiştir. Öyle ki, sosyal bilgiler dersi öğretim
programının on sekiz değerinden "tasarruf" değeri hariç geriye kalan on yedi değere (aile
birliğine önem verme, saygı, adalet, eşitlik, bağımsızlık, barış, bilimsellik, çalışkanlık,
dayanışma, duyarlılık (kültürel mirasa), dürüstlük, estetik, özgürlük, saygı, sevgi,
vatanseverlik, yardımseverlik ve sorumluluk) karşılık gelecek ifadeler tarihi metinlerde
geçmektedir. Ders kitaplarında seyahatnamelerden Türk kültür unsurlarını tanıtmada
yararlanılmıştır. Türklerin yardımsever, cömert ve saygılı ve dürüstlük özelliklerinin öne
çıktığı ifadelerin yanı sıra Osmanlı görsel sanatları, el sanatları, mimari yapıları, hamam
kültürü, kahve kültürü, Ramazan Bayramı kutlamaları, düğün törenleri ve yeme- içme
kültürü de tarihi metinler aracılığı ile öğrencilere tanıtılmıştır. Dört ayrı Türk destanından
(Oğuz Kağan, Ergenekon, Türeyiş ve Göç) kesitlerin yer aldığı destan türü tarihi
metinlerde; dayanışma, saygı, adalet, eşitlik, aile birliğine önem verme, sevgi,
yardımseverlik, bilimsellik, bağımsızlık, özgürlük değerleri ile ilişkili ifadeler yer
almaktadır. Orhun Yazıtlarından (Kül Tigin ve Bilge Kağan) yer verilen kesitlerde ise
vatanseverlik, bağımsızlık, çalışkanlık değerleri öne çıkmıştır. Bu sonuçlara göre; sosyal
bilgiler dersi öğretim programı "Kültür ve Miras" öğrenme alanında yer verilen
seyahatname, destan ve yazıt türü tarihi metinler ders kitaplarına yansıtılmıştır. Tarihi
metinlerden ders kitaplarına seçilen kesitler sosyal bilgiler dersi öğretim programı
değerlerini karşılamaktadır.

Abstract:
Historical texts facilitate cultural transfer by contributing to students' learning of national
and universal values. By bringing past life experiences to the present, it can offer students
the opportunity to compare the values of the past with the values of today. Students can
make value inferences from the life experiences of people in the past through historical
texts. At this point, reflecting the historical texts in the textbooks is extremely important in
terms of introducing our core values to the students. Based on this view, the main purpose
of the research is to examine the historical texts (travel book, epic and inscription) in terms
of values in the "Culture and Heritage" learning area of social studies textbooks. In the
research, which was designed with a case study, which is one of the qualitative research
approaches, social studies textbooks, travel books, epics and inscription type historical
texts were examined. The expressions found in the historical texts determined within the
scope of the document review were analyzed through descriptive analysis in the context of
the values of the social studies course curriculum. As a result of the research: Travel book
type historical texts were found in 5th and 7th grade, epic and inscription type historical
texts were found in 5th and 6th grade social studies textbooks. It has been observed that the
values in the expressions in the identified historical texts and the values of the social
studies course curriculum largely overlap. So much so that, out of the eighteen values of
the social studies curriculum, excluding the "saving" value, the remaining seventeen values
(emphasis on family unity, respect, justice, equality, independence, peace, scientificness,
hard work, solidarity, sensitivity (cultural heritage), honesty. , aesthetics, freedom, respect,
love, patriotism, benevolence and responsibility) are mentioned in historical texts. Travel
books were used in the textbooks to introduce Turkish cultural elements. In addition to the
expressions in which the helpful, generous, respectful and honesty characteristics of the
Turks come to the fore, Ottoman visual arts, handicrafts, architectural structures, Turkish
bath culture, coffee culture, Ramazan Feast celebrations, wedding ceremonies and eating
and drinking culture were introduced to the students through historical texts. In epic type
historical texts that include sections from four different Turkish epics (Oğuz Kağan,
Ergenekon, Türeyiş and Göç); There are expressions related to values of solidarity, respect,
justice, equality, giving importance to family unity, love, benevolence, being scientific,
independence and freedom. The values of patriotism, independence and industriousness
came to the fore in the sections from the Orhun Inscriptions (Kül Tigin and Bilge Kağan).
According to these results; Travel book, epic and inscription type historical texts included
in the "Culture and Heritage" learning area of the social studies course curriculum were
reflected in the textbooks. Selected sections from historical texts to textbooks meet the
values of the social studies course curriculum.