Türkiye'de doğal olarak yetişen yaygın çitlenbik (Celtis australis L.)'nin morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikleri
The morphological, anatomical and palynological characteristic of hachberry (Celtis australis L.) growing naturally in Turkey
Yazar: ÖZGÜR YAMAN
Danışman: PROF. DR. METİN SARIBAŞ
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Celtis australis = Celtis australis ; Palinolojik özellikler = Palinologic properties ; Çitlembik = Hackberry

Özet:
Ülkemizde doğal olarak yetişen ve yayılış alanları gittikçe azalan orman ağaçlarımızdan Celtis australis L.'in iç ve dış morfolojik özellikleri ile polen özellikleri araştırmamızın konusunu oluşturmuştur. Araştırma için gerekli materyaller Akdeniz Bölgesi (Kemer- Tahtak Dağı) ile Karadeniz bölgesinden (Devrek) alınmıştır. Yaygın çitlenbik'in dış morfolojik özelliklerini saptamak amacıyla gerekli materyaller toplam 20 örnek ağaçtan alınmıştır. Odunun anatomik özelliklerinin yükseltiyle gösterdiği değişikliği belirleyebilmek için ise 6 farklı yükseltiden odun örneği alınmıştır. İncelenen türün ekolojik odun anatomisi kapsamında "vulnerability" ve "mesomorphy" değerleri saptanmıştır. Örnek ağaçlar arasında mezomorfi oranının en yüksek olduğu örnek ağaç 541,96 ile 92 İm rakımdaki ağaçtır. Bu da yaz kuraklığının hakim olduğu bölgelerde yüksek rakımların daha mezomorfik olduğunun bir göstergesidir. Örnek ağaç sayısının az olması, yükseltiye bağlı bazı ekolojik trendlerin değerlendirilmesini olanaksız kılmışsa da IIIÖZET (devam ediyor) yapılan Varyans analizi ve Duncan testi sonuçlan; trahe özellikleri bakımından ortaya çıkan bazı sonuçlan ekolojik yönden değerlendirme imkanı vermiştir. Yaz odunu trahe çaplan 921m, rakımda 55,15um iken 40m rakımda 33,lum olarak bulunmuştur. Ayrıca trahe gruplaşmalarında da anlamlı faklar bulunmaktadır. Alçak rakımda (40m) oluşan yaz odunu trahe gruplaşmaları 8,3 iken yüksek rakımlarda (921m) oluşan yaz odunlarında bu değer 3,7 olarak bulunmuştur. Alçak rakımlardaki odunlar yüksek rakımlara kıyasla çok kurak koşullarda meydana geldiği için iletimde emniyeti sağlamanın bir gereği olarak gruplaşma indeksi yüksek çıkmıştır. Yaygın çitlenbik'de yapraklar yumurtamsı mızraksı şekilde olup yaprak tabam asimetriktir. Belirgin bir damla ucuna sahip olup her iki yüzü de tüylüdür. Stomalar sadece alt yüzde olup hipostomatiktir. Ayrıca stomalar, normal epidermis hücreleriyle çevrili olduklarından anamositik stoma olarak adlandırılırlar. Yaprak mezofil yapısı bakımından heterojen asimetrik mezofile sahip olup bifasiyal yaprak olarak adlandırılır. Celtis australis L.'de polen tipi stephanoporate, polen şekli sphaeroidae ve polenlerin ornamentasyonu verrucate'dh. Anahtar Sözcükler : Celtis australis L., Morfoloji, Odun Anatomisi, Polen

Abstract:
Inner and external morphological proporties of Celtis australis L., one of forest trees growing naturally and having gradually less spreading areas, constituted our research subject The materials required for the research were taken from the Mediterranean region in Mediterranean flora area and Euxine sub-region containing the west part of the Black Sea region in Euro-Siberian flora area, that is from two of Turkey's three principal flora areas. Wood specimen from different altitudes were taken to be able to determine the variations emerging on anatomical proporties of wood depending on altitude. External morphological, leaf anatomy and pollen morphology were researched too.ABSTRACT (continued) "Vulnerability" and "mezomorphy" values were determined in context of ecological wood anatomy of the species examined. The mesomorphy value of the late wood of Celtis australis L. is more at high altitude (921m; 541,96) than at low altitude (40m; 200,21). Insufficent amount of sample trees made impossible to evaluate some ecological trends depending on altitude, nevertheless, the results of Variance analysis and Duncan test applied made possible to evaluate some outcomes having emerged relating to vessel proporties ecologically. Summer wood vessel diameters at high altitudes (921m; 55,15um) are higher in comparison with low altitudes (40m; 33,1 um) in mediterranean region. Additionally, significant difference were found in vessel groupings. Vessel grouping is more at low altitudes (40m; 8,3) than at high altitudes (921m; 3,7) in this region. Since summer wood at low altitudes occured within too dry conditions in comparison with high altitudes, grouping index was high as a requirement to provide safety in water conduction. The leaves are ovate; long-pointed; usually sharply toothed and its base asymmetric. Stomata exist only on the abaxial surface (hypostomatic). Stomata are anomocytic (with no subsidiary cells). Mesophyll is heterogenous-asymmetric. Prismatic crystals seen along the leaf vessels are the ones attracting the most attention on the leaf surface sections. Pollen type of Celtis australis L. is stephanoporate, pollen form of Celtis australis L. sphaeriodae and ornamentation is verrucate. Keywords : Celtis australis L., Morphology, Wood Anatomy, Pollen