Lise öğrencilerinde bilişsel çarpıtmaların kariyer geleceği algısına etkisi
The impact of cognitive distortions on perceived career future in high school students
Yazar: BÜŞRA ÇAKIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR BARUT
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel çarpıtma = Cognitive distortion ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Kariyer = Career ; Kariyer beklentileri = Career expectation ; Kariyer planlama = Career planning ; Kariyer seçenekleri = Career preference ; Lise öğrencileri = High schools students ; Öğrenciler = Students

Özet:
Gelecekte meslek seçimi yapacak olan bireylerin, mesleğe yönelik bireysel duygu,
düşünce ve algıları, mesleğe yönelik genel algı ve düşüncenin oluşmasındaki en
önemli faktörlerdendir. Bireyin yaşama bakış açısı ve mesleğe bakış açısı arasındaki
ilişkiyi değerlendirebilmek için öncelikli olarak, bireyin mesleğe yönelik
düşüncelerini ve değerlendirmesini belirlemek gerekmektedir. Bireyin düşüncelerinin
duygu ve davranışlarını etkilediği varsayımından yola çıkıldığında algıların ve
tepkilerin kaynağını saptamak ve bunlara müdahale etmek için olayları ve
davranışları değil düşünceleri ele almak gerekmektedir. Kariyer danışmanlığı
alanındaki çalışmalara bakıldığında, bireylerin ilgi, yetenek ve değerlere göre
yönlendirildikleri görülmektedir. Halbuki, düşüncelerdeki hatalar olarak bilinen
bilişsel çarpıtmaların, mesleğe yönelik bakış açısını, algıyı ve meslek performansını
etkilediği düşünülmektedir. Bireyin gelecekte seçmeyi planladığı ya da seçtiği
mesleğine yönelik olumlu ya da olumsuz algının kaynağı hakkında bilgi vermesi
açısından bilişsel çarpıtmaların tespit edilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir.
Akademik başarı ve demografik özellikler bakımından birbirinden farklı olan öğrenci
gruplarında, bilişsel çarpıtmaların, kariyer geleceği algılarını nasıl etkilediğinin
ortaya çıkarılmasının, kariyer danışmanlığı alanındaki bu boşluğu dolduracağı
düşünülmektedir. Bu çalışmada, lise öğrencilerinin bilişsel çarpıtmalarının kariyer
geleceği algılarını nasıl etkilediğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya, 2016-
2017 eğitim-öğretim yılında Samsun ilinin Tekkeköy ilçesinde bulunan ve eğitim
veren Büyüklü Anadolu Lisesi ve Çarşamba ilçesinde bulunan ve eğitim veren
Çarşamba Anadolu Lisesi'nde öğrenim görmekte olan 9. 10. 11. ve 12. sınıfa devam eden 216 kız öğrenci ve 122 erkek öğrenci katılmıştır. Verileri elde etmek için,
"Bilişsel Çarpıtma Ölçeği (BÇÖ)", "Kariyer Geleceği Ölçeği (KARGEL)" ve
demografik özellikleri belirlemek amacıyla "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır.
Veriler SPSS v21 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre,
kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre BÇÖ puan ortalamaları daha yüksek
bulunmuştur. Erkek öğrencilerin KARGEL Algılanan Bilgi alt boyutuna ait puanları,
kız öğrencilere göre daha yüksektir. Anne eğitim düzeyi arttıkça öğrencilerin
KARGEL Algılanan Bilgi alt boyutu puanları da artmaktadır. Öğrencilerin bilişsel
çarpıtma düzeyleri, kariyer geleceği algısını yordamamaktadır. Öğrencilerin BÇÖ
puanları ile KARGEL puanları arasında çok düşük düzeyde (r=-.146) negatif yönde
anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p=.007). Öğrencilerin BÇÖ'nden aldıkları puan
arttıkça KARGEL'den aldıkları puan azalmaktadır. Araştırma sonucuna göre, çok
düşük düzeyde de olsa, öğrencilerin bilişsel çarpıtma düzeylerinin yüksek olması,
kariyer geleceği algısını olumsuz yönde etkilemektedir. Yani bireyin kariyer
uyumluluğu ve kariyer iyimserliğini olumsuz olarak etkilemekte, kariyer seçenekleri
hakkında sahip olduğu bilgi düzeyini de olumsuz olarak etkilemektedir.Bir bireyin
sağlıklı karar verebilmesi ve sağlıklı seçimler yapabilmesi için bilişsel çarpıtma
düzeyinin düşük olması gerekmektedir. Bilişsel çarpıtma düzeyinin düşük olması,
kişinin kariyer geleceği ile ilgili sağlıklı seçimler yapabilmesine olanak
sağlayacaktır.

Abstract:
The most important factors in the formation of the general perception and thinking
towards the profession, individual emotions, thoughts and perceptions of individuals
towards occupationwho will make career choices in the future.To evaluate the
relationship between the individual's perspective of life and the perspective of the
professionfirst of all, it is necessary to determine the individual's opinions and
evaluations about the profession.When we think that an individual's thoughts affect
their emotions and behaviors,to identify the source of perceptions and reactions, and
to intervene, it is necessary to address the thoughts and not the events and
behaviors.Looking at the work in career counseling,it is seen that individuals are
directed according to their interests, abilities and values. Whereas it is thought that
cognitive distortions, which are known as errors in thoughts, affect the point of view,
perception and job performance of the profession.In this study, it is aimed to examine
how high school students' cognitive distortions affect their perceptions of career
future.The study was conducted in the 2016-2017 academic year in Tekkeköy district
of Samsun province, which gives education in Büyüklü Anatolian High School and
Çarşamba Anatolian High School in Çarşamba district of Samsun province. 216
female students and 122 male students attending 9th, 11th and 12th grades
participated in the study.In order to obtain the data, "Cognitive Distortion Scale
(CDS)", "Career Future Inventory (CFI)" andPersonal Information Form" prepared
by the researcher were used to determine demographic characteristics.Data were
analyzed using SPSS v21 program.As a result of the analysis, female students have
higher mean score for CDS than male students.Male students' scores of CFIPerceived Knowledge sub-dimension are higher than female students.As the level of
maternal education increases, the scores of students' CFI Perceived Information subdimension increase.A significant negative correlation was found between CDS
scores and CFI scores (p = .007).As the points that students get from CDS are
increasing, their score from CFI decreases.According to the results of our study, the
high level of cognitive distortions affects the perception of career future
negatively.In other words, it adversely affects an individual's career compatibility
and career optimism and adversely affects the level of knowledge about career
options.In order for a person to make healthy decisions and make healthy choices,
the level of cognitive distortions should be low.The low level of cognitive distortions
will allow one to make healthy choices about the future of career.