Ortaöğretim tarih ders kitaplarında harita-metin ilişkisi ve sınıf içi öğretmen uygulamaları
The correlation between map and text in secondary education history course books and in-class teacher practices
Yazar: AHMED FATİH GÖKTAN
Danışman: PROF. DR. BAHRİ ATA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Haritalar = Maps ; Kitaplar = Books ; Metin = Text ; Sınıf içi çalışmalar = In-class works ; Tarih = History ; Tarih dersi = History lesson ; Tarih eğitimi = History education ; Öğretmen tutumu = Teacher attitude

Özet:
Bu çalışmada tarih ders kitaplarında yer alan haritalar incelenmiştir ve inceleme doğrultusunda öğretmenlerin fikirlerine başvurulmuştur. İki ayrı safhadan oluşan bu çalışmanın her safhasında ayrı araştırma teknikleri uygulanmıştır. İlk aşamada veri toplama aracı olarak 2018-2019 eğitim öğretim yılında okullarda okutulan tarih ders kitapları kullanılmıştır. Bu kitaplarda yer alan haritalar ise çalışma grubunu oluşturmuştur. Haritalardaki veriler doküman analizi ile incelenerek haritaların nitelikleri ve konu anlatımı ile olan ilişkileri ortaya çıkarılıp değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında ise Ankara ili merkezinde random yöntemi ile belirlenen okullarda tarih öğretmenleri ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Öğretmenlerin ders kitaplarındaki haritalarla alakalı görüşleri alınarak onların tarih öğretmeni tiplerine ilişkin görüşleri alınmış ve Ronald W. Evans'ın oluşturduğu tarih öğretmeni tipolojisi dâhilinde mensup oldukları tipler belirlenmiştir. Son olarak, uygulanan betimsel analiz ile birlikte tarih öğretmenlerinin harita kullanım yöntemleri ile mensup oldukları tarih öğretmeni tipolojisi arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, daha önce yapılan benzer çalışmalara paralel olarak tarih ders kitaplarında yer alan haritaların yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Yeni okutulan tarih ders kitapları hazırlanırken geçmiş yıllarda olduğu gibi haritalarla alakalı ortaya konulan akademik çalışmaların göz ardı edildiği anlaşılmıştır. Öğretmenlerin mensup oldukları tarih öğretmeni tipolojileri ile harita kullanım becerileri arasında somut manada veriler elde edilemese de bir takım ilişkiler ortaya konulmuştur. Yapılan çalışma sonucunda tarih öğretmenlerinin harita kullanımına yönelik görüşleri, derslerinde harita kullanımına yönelik belirledikleri öğretim yöntem ve teknikleri incelenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular neticesinde tarih ders kitaplarında yer alan haritaların yeniden gözden geçirilmesi gerektiği, tarih derslerinde animasyon destekli dijital haritalar hazırlanarak, bu hazırlanan haritaların kullanımının teşvik edilmesi gerektiği, mevcut sistemdeki öğretmenlere gerekli eğitimler verilerek hem bilişim teknolojisi alt yapısını daha etkin kullanmaları hem de harita kullanım becerilerinin geliştirilmesi gerektiği, üniversitelerde lisans ve lisansüstü anlamda alan eğitimi veren bölümlerde uygulamalı temel harita bilgisi derslerinin verilmesi gerektiği düşünülmüştür.

Abstract:
In this study, the maps in the history textbooks have been analyzed and the teachers have been consulted for their ideas under the scope of the study. In this study, which consists of two separate parts, separate research techniques were applied in each stage. In the first stage, history textbooks taught in schools in 2018-2019 academic year were used as data collection tools. The maps included in these books constituted the study group. The data in the maps were examined by document analysis and their qualities and their relationship with the subject expression were clarified and evaluated. In the second stage of the study, semi structured interviews were conducted with history teachers in schools determined by random method in Ankara city center. The teachers' opinions about the maps in the textbooks were taken and their views on the types of history teachers were taken and the types they belonged to within the typology of history teachers formed by Ronald W. Evans were identified. Finally, with the descriptive analysis method, the relationship between history teachers' map usage methods and the history teacher typology they belong to was compared. When the results of the research were evaluated as a whole, it was concluded that the maps in the history textbooks were insufficient in parallel with similar studies. In the preparation of the history textbooks, it was understood that the academic studies related to the maps were ignored as in the previous years. Although concrete data cannot be obtained between the typology of history teachers and map usage skills of the teachers, some relations have been put forward. As a result of this study, the views of history teachers about the use of maps and the teaching methods and techniques were identified in correspondence with the actual use of maps in their courses. As a result of the findings obtained in the research, it is necessary to revise the maps in the history textbooks, to prepare digital maps with animation support in history lessons, to encourage the use of these prepared maps, to provide the necessary trainings to the teachers in the current system and to use the information technology infrastructure more effectively. Relevant skills should be developed and applied basic map knowledge courses should be given in departments providing undergraduate and postgraduate field education in universities.