Marmara Bölgesinde faaliyet gösteren serbest bölgelerin performanslarının karşılaştırılması ve ekonomi üzerindeki etkileri
The comparison of performances of free zones operating in Marmara Region and their impact on the economy
Yazar: SEDA DÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN YILDIRIM
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Pazarlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik etki = Economic effect ; Marmara bölgesi = Marmara region ; Performans = Performance ; Serbest bölgeler = Free zones ; Serbest ticaret = Free trade ; TOPSIS = TOPSIS

Özet:
Bu çalışmada, çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak, 7 farklı serbest
bölgenin; belirlenen 15 kriter gözetilerek performanslarının karşılaştırılması incelenmiştir.
Çalışmada, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri arasında bulunan Analitik
Hiyerarşi Süreci (AHP) ve Benzerliklerin Sıralanarak İdeal Çözümün Bulunması Tekniği
(TOPSIS) yöntemleri birlikte kullanılmıştır.
Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; araştırmanın problemi, amacı,
önemi varsayımı ve sınırlılıkları açıklanmıştır. İkinci bölümde konuya ilişkin kavramlar
irdelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde; araştırmanın yöntemi örneklemi ve veri toplamı
araçları ortaya konmuş, AHP ve TOPSIS yöntemlerinin detayları anlatılmıştır. Çalışmanın
dördüncü bölümünde ise AHP ve TOPSIS yöntemleri ile serbest bölgelerin 2018, 2019 ve
2020 yıllarındaki performansları incelenmiş ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Çok kriterli karar
verme yöntemlerinden AHP ve TOPSIS'in serbest ticaret bölgesi gibi büyük ölçekli tesislerin
performanslarının karşılaştırılmasında etkinlikle kullanılabileceği belirlenmiştir. Ayrıca
çalışmada, 2018 ve 2019 yıllarında en başarılı serbest bölgenin Avrupa Serbest Bölgesi ve en
başarısız serbest bölgenin Kocaeli Serbest Bölgesi olduğu; 2020 yılında ise en başarılı serbest
bölgenin İstanbul İhtisas Serbest Bölgesi ve en başarısız serbest bölgenin yine Kocaeli Serbest
Bölgesi olduğu tespit edilmiştir.
Çalışmanın son bölümünde ise konuya ilişkin 7 serbest bölgenin 2018, 2019 ve 2020
yılları için performans sıralamaları yapılmıştır. Serbest bölgelerin işleyişi ve sektöre ait bazı
önerilerde bulunularak çalışma tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Ticaret, Serbest Bölge, Performans, Analitik Hiyerarşi Prosesi
(AHP), Benzerliklerin Sıralanarak İdeal Çözümün Bulunması Tekniği (TOPSIS)

Abstract:
In this study, using multi-criteria decision making methods, the performances of 7
different free zones were compared by considering 15 criterias. In the study, Analytical
Hierarchy Process (AHP) and Finding the Ideal Solution by Sorting Similarities (TOPSIS)
methods, which are among the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods, were used
together.
The study consists of five parts. In the first part, the problem, purpose, importance,
assumption and limitations of the research are explained. In the second part, the concepts
related to the subject are examined. In the third part of the study, the method sample and data
collection tools of the research are presented, and the details of the AHP and TOPSIS
methods are explained. In the fourth part of the study, the performances of the free zones
among the 2018, 2019 and 2020 years were examined with the AHP and TOPSIS methods
and the results were compared. It has been determined that AHP and TOPSIS, which are
multi-criteria decision-making methods, can be used effectively in comparing the
performances of large-scale facilities such as free trade zones. In addition, in the study, it was
determined that the most successful free zone was European Free Zone and the most
unsuccessful free zone was Kocaeli Free Zone in 2018 and 2019, while the most successful
free zone was Istanbul Specialized Free Zone and the most unsuccessful free zone was again
Kocaeli Free Zone.
In the last part of the study, the performance rankings of the 7 free zones related to the
subject for the years 2018, 2019 and 2020 were made. Some suggestions have been made
regarding the functioning of free zones and the sector and the study completed.

Keywords: Trade, Free Zone, Performance, Analytical Hierarchy Process (AHP),
Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS)