Koroner arter hastalığında stent restenozunda serum nükleer faktör eritroid 2 ile ilişkili faktör 2 (NFR2) ve tiyol/disülfat düzeyinin araştırılması
Investigation of nuclear factor erythroid 2 related factor 2 (NFR2) and thyol / disulphate level in coronary artery disease  in-stent restenosis
Yazar: FERHAT COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. ERTAN VURUŞKAN
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kardiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Kardiyoloji = Cardiology
Dizin: Disülfitler = Disulfides ; Hiperplazi = Hyperplasia ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Koroner arter hastalığı = Coronary artery disease ; Koroner hastalık = Coronary disease ; Nükleer faktör-E2-ilişkili faktör 2 = Nuclear factor-E2-related factor 2 ; Stentler = Stents ; Tiyoller = Thiols

Özet:
AMAÇ: Son 30 yılda koroner arter hastalığında perkütan koroner girişimler (PKG) özellikle stent implantasyonu standart tedavi olmuştur ancak yüksek stent içi restenoz (SİR) oranı PKG'nin yararını kısıtlamaktadır. Restenozun en sık nedeni PKG sırasında oluşan arteryel hasara karşı meydana gelen iyileşme yanıtı sonucudur. Altta yatan mekanizma oksidatif strese aşırı inflamatuar ve proliferatif yanıtın rol almasıdır, böylece neointimal hiperplazinin gelişmesidir. Herhangi bir oksidatif stres durumunda serbest oksijen radikallerine karşı antioksidan tiyol/disülfat hemostazı rol oynar. Serum Nükleer Faktör Eritroid 2 ile İlişkili Faktör2 (NRF2) oksidatif stres esnasında antioksidan ve detoksifikasyon özelliği ile dokunun hasara karşı direnci ve onarımını sağlar. Oksidatif stres ile tiyol/disülfat ve NRF2 arasındaki bağlantıdan stent restenozunun erken tanı ve tedavisine imkân sağlayabileceği düşünülüp NRF2 ve tiyol/disülfat düzeyinin ölçülmesi hedeflenmiştir.
MATERYAL VE METOD: Çalışmaya 76 hasta alındı. Mart-Aralık 2020 tarihleri arasında hastanemize başvuran 76 stabil anjina hastasının koroner anjiografi (KAG) görüntüleri değerlendirilerek yapılmıştır. Koroner arterde everolimus salınımlı Promus stent öyküsü (en az 3 ay geçmiş) olan 51 hastanın SİR olan 25 kişi grup 1 ve SİR olmayan 26 kişi grup 2 olarak ayrılmıştır. Grup 3; 25 hasta daha önce koroner arter hastalığı olmayan KAG normal çıkan hastalardan alınmıştır. Her üç grupta NRF2, Total Tiyol, Natif Tiyol, Disülfit, Total Tiyol/Disülfit oranı, Natif Tiyol/Disülfit oranı ve Natif Tiyol/Total Tiyol oranı ölçülmüştür.
BULGULAR: NRF2; grup 1(105,97 pg/mL) ve grup 2 (131,53 pg/mL) ve grup 3'de (116,54 pg/mL) bulunmuş, anlamlı çıkmıştır. (p=0,029). NRF2 bakımından gruplar birbiri ile karşılaştırıldığında sadece grup1 ve grup2 için anlamlı çıkmıştır. (p=0,01).Total tiyol; grup 1(626,11 mikromol/L) ve grup 2 (630,27 mikromol/L)'e kıyasla grup 3'de (738,76 mikromol/L) yüksek ve anlamlı çıkmıştır. (p=0,014). Total tiyol bakımından grup 3; grup1 ve grup 2'den anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p=0,009, p=0,013). Grup 1 ve grup 2 arasında total tiyol bakımından farklılık bulunamamıştır(p=0,922). Natif tiyol; grup 1(483,91 mikromol/L) ve grup 2 (501 mikromol/L)'e kıyasla grup 3'de (570,53 mikromol/L) yüksek ve anlamlı çıkmıştır. (p:0,006) Natif tiyol bakımından grup 3; grup1 ve grup 2'den anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p=0,003, p=0,015). Grup 1 ve grup 2 arasında natif tiyol bakımından farklılık bulunamamıştır(p=0,54). Bunlara ek olarak Disülfit ve Tiyol/Disülfit ortalamaları gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05).
SONUÇ: Çalışmamızda koroner arter hastaları karşılaştırıldığında SIR gelişmeyen grupta NRF2 değerleri anlamlı yüksek izlendi.  Koroner arter hastalarında total tiyol ve natif tiyol değerleri koroner arter hastalığı olmayanlardan düşük izlendi. Tiyol/disülfat dengesi oksidatif stres belirteci olarak koraner arter hastalığı erken tanısında kullanılabileceği, NRF2' nin ise stent restenozunun erken tanı ve tedavisine imkân sağlayabileceği düşünülebilir.
ANAHTAR KELİMELER: NRF2, Tiyol/Disülfat, Neointimal Hiperplazi, Stent İçi Restenoz

Abstract:
OBJECTIVE: In the last 30 years, percutaneous coronary interventions (PCI), especially stent implantation, has been the standard treatment in coronary artery disease, but the high rate of in-stent restenosis (ISR) limits the benefit of PCI. The most common cause of restenosis is the result of a healing response to arterial damage during PCI. The underlying mechanism is the involvement of an excessive inflammatory and proliferative response to oxidative stress, thus the development of neointimal hyperplasia. In any case of oxidative stress, antioxidant thiol / disulfate hemostasis plays a role against free oxygen radicals. Serum Nuclear Factor Erythroid 2 Related Factor2 (NRF2) provides the resistance and repair of tissue against damage with its antioxidant and detoxification properties during oxidative stress. It was aimed to measure NRF2 and thiol / disulphate levels, considering that the connection between oxidative stress and thiol / disulphate and NRF2 may allow early diagnosis and treatment of stent restenosis.
MATERIAL AND METHOD:76 patients were included in the study. Coronary angiography (CAG) images of 76 stable angina patients admitted to our hospital between March and December 2020 were evaluated. 25 patients with ISR of 51 patients with a history of everolimus-releasing Promus stent in the coronary artery (at least 3 months past) were divided into group 1 and group 2 with 26 patients without ISR. Group 3; 25 patients were recruited from patients with normal CAG who had no previous coronary artery disease. In all three groups, NRF2, Total Thiol, Native Thiol, Disulfide, Total Thiol / Disulfide ratio, Native Thiol / Disulfide ratio and Native Thiol / Total Thiol ratio were measured.
RESULTS: NRF2 was significant (p = 0.029); it was found in group 1 (105.97 pg / mL), group 2 (131.53 pg / mL) and group 3 (116.54 pg / mL). In terms of NRF2, only group1 and group2 were significant compared to each other. (p=0.01). Total thiol: it was higher and significant in group 3 (738.76 micromole / L) compared to group 1 (626.11 micromole / L) and group 2 (630.27 micromole / L). (p = 0.014). Group 3 in terms of total thiol; It was found to be significantly higher than group1 and group 2 (p = 0.009, p = 0.013). No difference was found between group 1 and group 2 in terms of total thiol (p = 0.922). Natif tiyol; it was high and significant in the group 3 (570.53 micromol/L) compared to group1 (483.91 micromoles/L) and group 2 (501 micromoles/L). (p:0,006) Group 3 in natif tiyol was found to be significantly higher than group1 and group 2 (p=0.003, p=0.015). There was no difference between group 1 and group 2 in terms of natif tiyol (p=0.54). In addition, the means of Disulfide and Tiyol/Disulfide do not differ statistically significantly according to groups (p>0.05).
CONCLUSION: In our study, when patients with coronary artery disease were compared, NRF2 values were found to be significantly higher in the group that did not develop ISR. Total thiol and native thiol values were lower in patients with coronary artery disease than those without coronary artery disease. Thiol / disulfate balance can be used as an oxidative stress marker in the early diagnosis of coranary artery disease, and NRF2 can provide early diagnosis and treatment of stent restenosis.
KEYWORDS: NRF2, Tiyol/ Dysulfat, Neointimal Hyperplasia, In-Stent Restenosis