Kadı Abdulcebbar'ın ahlak felsefesi
The ethics of Qadı Abd al Jabbar
Yazar: ABDULNASIR SÜT
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Kadı Abdülcebbar = Qadı Abdulcabbar ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışma ile özelde Kadı Abdulcebbar'ın genelde Mutezili düşüncenin ahlak konusuna ilişkin düşüncelerinin temel belirleyenleri, parametreleri irdelenmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde Mutezile'de ahlaki eylemin teolojik iki temeli olan tevhit ile adalet ilkeleri ve adalet ilkesi kapsamında ?el-va'd ve'l-vâ'îd?, ?el-menziletu beyne'l-menzileteyn?, ?emri bi'l-ma'ruf nehyi anî'l-munker? ilkeleri ile salah ve aslah anlayışı değerlendirilmiştir.Yükümlüğünün insanın teklife muhatap olmasının bilgisel ve ahlaki temelini teşkil eden bilgi, güç ve irade unsurları ikinci bölümde detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu sayılan üç unsurun eylemle ilişkisi, eylemin belirlenmesindeki etkisi konularında Kadı Abdulcebbar'ın düşüncelerine açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Kadı Abdulcebbar'a göre, teklife ilişkin bütün eylemleri aslah olan Allah'ın, bilgi, irade ve güç donanımlarına sahip olmayan bir mükellefi, yükümlü tutması düşünülemez. Kadı, bu donanıma sahip olmadan insan eylemlerinin övgü ve yergi hak etmesi, ahlaki bir içerik kazanması mümkün görmemektedir. Ayrıca ahlaki bilginin kaynağı, akıl ve naklin değer ile ilişkisi ve iradenin ahlaki eylemle ilişkisi, iradenin halleri gibi konular detaylandırılmıştır.Üçüncü bölümde ise Kadı Abdulcebbar'ın eylem ve değer hükümleri ahlaki bağlamda değerlendirilmiştir. Kadı Abdulcebbar'a eylem aldığı artı niteliğe göre ahlaki bir içerik kazanmaktadır. Ahlaki bir içeriğe sahip olan eylemde iyi ve kötü olmaktadır. Eylemin sahip olduğu değer içeriği, başka bir ifade ile eyleme değer kazandıran yönler eylemdeki değere nesnellik kazandırmaktadır.

Abstract:
In this study, in particular, Qadi Abd al-Jabbar?s, in general, Mutezili school? basic determiners and parameters of thoughts regarding ethic are dealt. In the first chapter Tawhid and Justice Principles, the theological-two main base of ethical act of Mu?tezilu thougt is dealt and in the framework of justice principle, ?al-Tawhid wa al-'Adl (Divine Unity and Justice)? ?al-wa?d wa?l-wâ?îd (the promise and the treat)?, ?al-manzilatu bayna?l-manzilatayn (the intermediate position)?, ?amri bi?l-ma?ruf nahyi anî?l-munker (advocating the good and forbidding the evil)? as well as the conceptions of ?salah (beneficial)? and ?aslah? (the most beneficial) are analyzed.In the second chapter, knowledge, power and will of the responsibility, as a base of moral and epistemological are discussed. These above mentioned three-factors? relation with the ?act? and effect of those on the determination of ?act? are demonstrated. According to Qadi Abdulcebbar, Allah who is the most beneficial and merciful in his acts does not necessarily hold a human deprived of knowledge, power and will responsible. Qadi thinks that the human?s acts does not gain moral value and does not deserve praise and criticism unless he is not equipped with these competences. Besides, the issues such as the source of ethical knowledge, the relationship of the ?reason and divine knowledge? with the ?value? and the status of ?will? are dealt in detail.In the third chapter, Qadi Abdulcebbar?s acts and value judgments are discussed in ethical context. Qadi Abdulcebbar thinks that the act gains a moral value in that it is good or evil. A moral value includes both good and evil. The ?good? and ?evil? aspects of the act gain the act ?objectivity? in that the ?value?.