Bazı ilaç etkin maddelerinin antioksidan aktivite/ kapasitelerinin çeşitli yöntemlerle belirlenmesi ve kemometrik hesaplamalarla sınıflandırılması
Determination of antioxidant activity/capacity of  some pharmaceutical formulation with several methods and classify pharmaceuticals by chemometric calculations
Yazar: ONUR ŞENOL
Danışman: PROF. DR. YÜCEL KADIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Asetilkolinesteraz = Acetylcholinesterase ; Kemometrik yöntem = Chemometric method ; Lipid peroksidasyonu = Lipid peroxidation ; Spektroskopi = Spectroscopy ; İlaçlar = Drugs ; İn vitro = In vitro

Özet:
Amaç: Antioksidan özellik gösterebileceği düşünülen farklı ilaç etkin maddelerinin in-vitro antioksidan, asetilkolinesteraz ve lipid peroksidasyon özelliklerinin spektroskopik yöntemlerle  incelenmesi ve ölçülen değerlere göre kemometrik sınıflandırma yapılması amaçlanmaktadır. 
Materyal ve Metot: Antioksidan deneylerinde troloks referans maddesinin CUPRAC, FRAP ve ABTS radikallerine vermiş olduğu yanıtlar belli derişim aralıklarında hesaplanmış ve verilen yanıta karşılık derişim grafikleri çizilmiştir. Daha sonra geliştirilen yöntemler ilaç etkin madesi numunelerine uygulanmış ve örneklerin troloks eşdeğer antioksidan kapasiteleri belirlenmiştir. Lipid peroksidasyon inhibisyonu deneyinde ilaçların eklendiği numunedeki malondialdehit miktarı spektroskopik ölçümlerle saptanmıştır. Anti kolinesteraz aktivite çalışmasında   ise donepezil referans maddesine karşı yüzde anti kolinesteraz aktivite 15 ilaç için saptanmış ve değerler MATLAB programına aktarılarak kemometrik sınıflandırılması ve kategorizasyonu gerçekleştirilmiştir.
Bulgular: İncelenen sonuçlara göre en yüksek antioksidan kapasite β agonistleri olan terbutalin, fomoterol, salmaterol, salbutamol ve ritodrin etkin maddelerinde gözlenmiştir. Lipid peroksidasyon çalışmalarında en yüksek inhibisyon düzeyi kaptopril ve enalapril etkin maddelerinde saptanmıştır. Anti kolinesteraz aktivite deneylerinde ise en yüksek değerler irbesartan ve ebselen molekülleri için belirlenmiştir.
Sonuç: Yapılan çalışma sonucunda ilaç etkin maddelerinin in-vitro antioksidan, antikolinesteraz ve lipid peroksidasyon değerleri belirlenmiş ve kemometrik yöntemlerle ilaç grupları sınıflandırılmıştır.

Abstract:
Aim: It is aimed to evaluate in-vitro antioxidant, anticholinesterase and lipid peroxidation of  different pharmaceutical formulations by spectrophotometric methods  and establish a chemometric classification in accordance with obtained data. 
Material and Method: In antioxidant activity assays, response of trolox reference against ABTS, CUPRAC and FRAP radicals were calculated in different concentration range and absorbance against concentration graphs were plotted. After that developed method were applied onto real pharmaceuticals and trolox equivalent antioxidant capacity of real samples were measured. In Lipid peroxidation inhibition assay, Malondialdehyde level of each pharmaceutical were determined by spectrophotometric methods. Furthermore, Donezepil equivalent anticholinesterase activity were evaluated for 15 different pharmaceutical and data were transferred to MATLAB software programme for chemometric classification and charecterisation. 
Results: According to the data, the highest measured antioxidant activity value belonged to  β agonists which are  terbutalin, fomoterol, salmaterol, salbutamol and  ritodrin.The highest value for lipid peroxidation inhibition were observed in  kaptopril and  enalapril. In addition to this, The highest value were reported from ebselen and irbesartan  in  anticholinesterase activity experiments.
Conclusion: According to the results, in-vitro antioxidant, antikolinesterase and lipid peroxidation inhibition levels of each pharmaceuticals were determined and drug groups were classified with respect to the chemometric methods.