Avrupa Birliği ve Türkiye rekabet hukukunda alıcı gücü ve alıcı gücüne yönelik rekabet politikası tasarımı
Buyer power in the EU and Turkish competition law and competition policy design for buyer power
Yazar: DİLAN ALMA
Danışman: DOÇ. DR. KEREM CEM SANLI
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Alıcı gücü = Buyer power ; Alıcılar = Buyers ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği hukuku = European Union law ; Pazarlık = Bargaining ; Perakende sektörü = Retail sector ; Rekabet = Competition ; Rekabet hukuku = Competence law ; Rekabet politikaları = Competition policies ; Türk hukuku = Turkish law

Özet:
Bugün önemli rekabet hukuku sistemlerinde yaygın olarak benimsenen rekabet
politikası, büyük ölçüde sağlayıcının yüksek pazar gücüne odaklanır ve
piyasadaki rekabetin korunması için öncelikli hedeflerini, sağlayıcının rekabete
aykırı davranışlarının tespit edilmesi ve bunların cezalandırılması olarak belirler.
Yine aynı geleneksel yaklaşım, alıcının yüksek pazar(lık) gücünün, sağlayıcının
pazar gücünü dengeleyeceğini; bu sayede üst pazarda rekabeti artıracağını ve
dolayısıyla fiyatlarda düşüş gibi tüketici yararına sonuçlar doğuracağını kabul
eder. Hal böyleyken alıcı konumundaki teşebbüsün pazar gücü (alıcı gücü),
rekabet politikasının ana odaklarından biri olarak kabul edilmez.
Bugün geldiğimiz nokta -özellikle organize perakende sektöründe yüksek pazar
gücüne sahip alıcıların ortaya çıkmasıyla ve dağıtım sisteminde meydana gelen
radikal dönüşümle birlikte- güçlü alıcıların piyasadaki etkisinin zaman zaman
geleneksel varsayımla çelişebildiğini; alıcının yüksek pazar gücünün hem
tüketiciler hem de küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerinde olumsuz etkileri
olabildiğini göstermektedir.
Yukarıda belirttiğimiz çerçevede bu çalışmada özetle; (i) alıcı gücünün tanımı ve
kaynakları (ii) alıcı gücünün ekonomik etkinlik üzerindeki etkileri (iii) alıcıların
dahil olduğu rekabet analizlerinde ilgili pazarın nasıl belirleneceği (iv) alıcının
pazar gücünün nasıl belirleneceği (v) alıcının potansiyel rekabeti sınırlayıcı
davranışları ve bu davranışlara ilişkin zarar teorileri ve bunların yanında (vi) alıcı
gücünden doğan sorunların tespit edilmesi ve çözülmesi için tüketici refahına ve
yoğun iktisadi analize dayanan rekabet politikasında bir değişiklik gerekip
gerekmediği (vii) şayet geleneksel ölçütlerden ve müdahale araçlarından bir
ayrışma gerekiyorsa uygun politika araçlarının neler olabileceği ve son bölümde
de önceki bölümlerdeki tartışmaları somutlaştırmak adına (viii) Türkiye'de alıcı
gücü tartışmalarının merkezindeki sektör olan hızlı tüketim malları
perakendeciliği pazarının yapısı (ix) Rekabet Kurumu'nun sektör raporları ve Rekabet Kurulu kararları kapsamında bu pazardaki rekabet hukuku sorunları ele
alınmakta ve son olarak (x) söz konusu rekabet hukuku problemlerine yönelik
politika önerilerimize yer verilmektedir.

Abstract:
Conventional competition policy largely focuses on sellers' market power and
sets its primary objectives for the protection of competition as detecting and
penalizing the sellers' anti-competitive behavior. Again, the same conventional
approach assumes that the high market power (or bargaining power) of the buyers
will countervail the market power of the sellers; by this mean it will increase
competition in the upstream market and therefore will result in decrease in prices
and benefit consumers. And yet, the buyers' market power is not considered as
one of the main focuses of the competition policy. However, today especially with
the emergence of buyers with high market power in the organized retail sector and
the radical transformation that has taken place in the distribution chain- shows
that the impact of buyer power on the market can sometimes contradict the
conventional assumption and buyer power may have negative effects on both
consumers and small and medium-sized producers and suppliers.
Under this framework, in this study we aim to analyze; (i) definition and sources
of buyer power (ii) effects of buyer power on economic efficiency (iii) market
definition in buyer power cases (iv) buyer market power assessment (v) potential
anti-competitive behaviors of the buyers and how to address these behaviors
under the EU and Turkish competition laws (vi) whether a change in competition
policy is required to identify and address the problems arising from buyer power
(vii) what would be the appropriate policy tools if a separation from traditional
criteria and intervention tools is required (viii) and as a case study, the structure of
the fast-moving consumer goods retail market which is the sector at the center of
the buyer power debates in Turkey (ix) the competition law problems in this
sector and finally (x) our policy proposals for the competition concerns arising
from buyer power in this sector.