İşitme engelli bireylerin aile hekimliğine erişiminde yaşadığı zorluklar ve yaşam kalitesine etkisi
Difficulties experienced by hearing impaired individuals in accessing family medicine and its effect on quality of life
Yazar: KÜBRA YILDIRIM ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İşitme engelliler = Hearing impaired

Özet:
Amaç: İşitme engelli bireylerin en temel sorunu iletişimdeki engellerdir. İletişimdeki engeller eğitim, istihdam, ekonomi ve sağlık alanında birçok sorunu da beraberinde getirmektedir. Sağlık alanında yaşanan sorunlar işitme engellilerin hastalıklarla baş etmede güçlük çekmelerinde, sağlık kuruluşuna başvurmada gecikmelere, hastalığın doğasına ilişkin bilgilenmede, kaygı durumlarının artmasında ve kamusal alanda kendilerini ifade ederken içe dönük tutum sergilemelerinde etkili olmaktadır. Bu durum onları hem psikolojik hem sosyal yönden etkilenmesine neden olmaktadır. İşitme engelli bireyin yaşadığı tüm bu zorluklar bireyin engellilik algısını arttırıp yaşam kalitesini de düşürür. Bu çalışma da işitme engelli bireylerin sağlığın ilk temas noktası olan aile hekimliğinden aldığı hizmetteki zorlukların belirlenmesiyle yaşam kalitelerine etkisinin araştırılıp sorunların iyileşmesine yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

	Gereç ve Yöntemi: Kesitsel tipte olan bu çalışmamız 20.07.2023-20.10.2023 tarihleri arasında Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği bölümüne başvuran ve Adana Sağırlar Derneğine kayıtlı 143 işitme engelli birey ile yüz yüze görüşme yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Yapılandırılmış anket formu ile sosyodemografik veriler, kullandıkları iletişim yöntemleri, sağlık hizmeti alırken ilk başvurudaki kurum tercihi ve aile hekiminden sağlık hizmeti alırken karşılaştığı zorlukları anlamaya yönelik beşli likert tipi sorularla birlikte İşitme Engelli Ölçeği-Erişkin (İEÖ-E) ile WHOQOL-BREF (TR) Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanıldı. Veriler SPSS 25 programı kullanılarak analiz edildi.

	Bulgular: Çalışmamıza katılan 143 işitme engelli bireyin 36,5 yaş (±11,9) idi. Katılımcıların%56,6'sı erkek, %60,8 evli, %54,5'i çekirdek aile tipinde, %39,9'u düşük eğitimli, %48,3'ü çalışmadığını belirtmekle beraber %57,3'ü orta aile gelirliydi. Kadınların erkeklere göre çalışmama oranları daha yüksek olduğu görüldü (p<0,05). Katılımcıların %31,5'i en az bir kronik hastalığı vardı ve %46,9'u sigara, %29,4'ü alkol kullanıyordu. Katılımcıların %62,9'u doğuştan işitme kaybı, %66,4'ü ağır derecede işitme kaybı vardı ve %32,9'u aktif işitme cihazı kullanıyordu. Katılımcıların iletişim için en çok Türk işaret dilini kullandıkları (ortalama puanı 3,71±1,1), sağlık hizmetini alırken en çok devlet hastaneleri (ortalama puanı 4,08±0,800) ve sonrasında aile hekimliğine (ortalama puanı 3,20±0,981) başvurdukları saptandı. Aile hekimlerini tanıdıklarını, işitme engellilere yönelik davranışlarının ilgili ve olumlu olduğunu ama aile hekimlerinin işaret dili bilmediğini, aile hekimiyle iletişim olarak en çok yakını aracılığıyla iletişim kurduğu saptanmıştır(p<0,05). Katılımcılar aile hekimine kendini yeteri kadar ifade ettiğini ama şikayetiyle ilgili yeteri kadar bilgi alamadığını, aile sağlık merkezi içinde yazılı ve görsel yönlendirmelerin yeterli olduğunu ama engellilere sunulan sağlık hizmetinin yeterli olmadığını düşündükleri saptanmıştır (p<0,05). Aile hekimine başvurmakta çekinme yaşadıkları ve başvurmadaki çekinme nedenini olarak yardımcı olacak yakını olmadığından ve kendilerini doğru ifade edemeyeceklerini düşündüklerinden dolayı olduğu saptanmakla beraber maddi durum yetersizliğinden ve işitme engelinden kaynaklı oluşan öncelik hakkından yararlanamadıkları için başvurmada çekinme yaşamadıkları da saptandı (p<0,05). Katılımcıların engellilik algısını ölçtüğümüz İşitme Engelli Ölçeği-Erişkin (İEÖ-E) ile ortalama puana 39,97±18,929 olup %9,8 engel yok, %45,5 hafif-orta engeli olan ve %44,8 belirgin engeli olan olarak değerlendirildi. Katılımcıların WHOQOL-BREF (TR) yaşam kalitesi ölçeği uygulandığında; en düşük ortalama puanın çevre alanında 47,94±12,676 en yüksek ortalama puanı bedensel sağlık alanında 60,85±17,761 olduğu görülmüştür. Ruhsal sağlık boyutu ortalama puanı 60,80±15,773, sosyal ilişkiler boyutu ortalama puanı 57,5±20,253 idi. Katılımcıların eş desteği, aile gelir durumu ve çalışma durumu engellilik algısını; aile tipi, eğitim durumu, kronik hastalık durumu ve engellilik algı seviyesi yaşam kalitesini etkilediği saptandı. 

	Sonuç: İşitme engelli bireylerde eş desteğinin olmaması, aile gelir seviyesi azalması ve çalışmama durumunun engellilik seviyesini arttırdığı saptanmakla beraber eğitim seviyesi ve gelir seviyesi arttıkça, engellilik seviyesi azaldıkça yaşam kalitesinin arttığı saptandı. İşitme engellilerde aile gelir seviyesi arttıkça işitme cihaz kullanımının arttığı ve işitme cihaz kullanımının artmasıyla eğitim seviyesinin yükseldiği görüldü. İşitme engelli bireylerin aile hekimliğine başvuru da çekinme yaşadıkları ve çekinmenin temel nedeni olarak iletişimdeki engeller olduğu saptanmıştır. İşitme engelli bireylerin iletişimdeki engelleri kaldırmak için sağlık çalışanları başta olmak üzere toplumda Türk işaret dili kullanımı yaygınlaştırılmalı, toplumda işitme engellilere yönelik farkındalığı artırmak amacıyla eğitimler düzenlenmelidir. İşitme engellilerin işitme cihaz kullanımları her yönden desteklenmeli ve daha iyi eğitim almaları için eğitimdeki engeller araştırılıp düzenlemeler yapılmalıdır. İşitme engelli bireylerin toplum içinde daha aktif bir şekilde iletişim kurmalarını sağlanmalı ve toplumsal katılımları arttırılmalıdır.

Anahtar kelimeler: İşitme engeli, Engellilik, Yaşam Kalitesi, Aile Hekimliği hizmeti

Abstract:
Objective: The main problem of hearing impaired individuals is the barriers in communication. Barriers in communication bring along many problems in the fields of education, employment, economy and health. The problems experienced in the field of health are effective in the hearing impaired people's difficulty in coping with diseases, delays in applying to the health institution, information about the nature of the disease, increased anxiety and introverted attitude while expressing themselves in the public sphere. This situation causes them to be affected both psychologically and socially. All these difficulties experienced by the hearing impaired individual increase the individual's perception of disability and reduce the quality of life. In this study, it is aimed to determine the difficulties in the service received by hearing impaired individuals from family medicine, which is the first point of contact of health, and to investigate the effect on their quality of life and to develop solutions for the improvement of the problems.

	Materials and Methods: This cross-sectional study was carried out by face-to-face interview method with 143 hearing-impaired individuals who applied to Adana City Training and Research Hospital Family Medicine Department between 20.07.2023-20.10.2023 and registered to Adana Deaf Association. Hearing Impairment Scale-Edult (HIS-E) and WHOQOL-BREF(TR) Quality of Life Scale were used with a structured questionnaire form, along with five-point Likert-type questions to understand sociodemographic data, communication methods they use, institution preference at the first application while receiving health services and difficulties encountered while receiving health services from the family physician. Data were analysed using SPSS 25 software.

	Results: The age of the 143 hearing impaired individuals who participated in our study was 36.5 years (±11.9). Of the participants, 56.6% were male, 60.8% were married, 54.5% were in nuclear family type, 39.9% had low education, 48.3% were not working, and 57.3% had middle family income. It was observed that women had higher rates of not working than men (p<0.05). 31.5% of the participants had at least one chronic disease, 46.9% smoked cigarettes and 29.4% drank alcohol. Of the participants, 62.9% had congenital hearing loss, 66.4% had severe hearing loss and 32.9% were active hearing aid users. It was found that the participants mostly used Turkish sign language for communication (mean score 3.71±1.1), and they mostly applied to public hospitals (mean score 4.08±0.800) and then to family medicine (mean score 3.20±0.981). It was determined that they knew their family physicians, their behaviours towards the hearing impaired were relevant and positive, but the family physicians did not know sign language, and they communicated with the family physician mostly through their relatives (p<0.05).The participants thought that they expressed themselves sufficiently to the family physician but could not get enough information about their complaint, written and visual guidance in the family health centre was sufficient, but the health service provided to the disabled was not sufficient (p<0.05). It was determined that they hesitated to apply to the family physician and the reason for hesitation in applying was that they did not have a relative to help and they thought that they could not express themselves correctly, but it was also determined that they did not hesitate to apply because they could not benefit from the priority right arising from the lack of financial situation and hearing disability (p<0.05). The mean score of the Hearing Impairment Scale-Adult (HIS-A), with which we measured the disability perception of the participants, was 39.97±18.929 and 9.8% had no disability, 45.5% had mild-moderate disability and 44.8% had significant disability. When the WHOQOL-BREF (TR) quality of life scale was applied to the participants, it was observed that the lowest mean score was 47.94±12.676 in the field of environment and the highest mean score was 60.85±17.761 in the field of physical health. The mean score of the mental health dimension was 60,80±15,773 and the mean score of the social relations dimension was 57,5±20,253. Spousal support, family income status and employment status of the participants were found to affect the perception of disability; family type, educational status, chronic disease status and disability perception level were found to affect the quality of life.

	Conclusion: It was found that lack of spousal support, decreased family income level and non-employment increased the level of disability in hearing impaired individuals, but as the level of education and income level increased, the quality of life increased as the level of disability decreased. It was seen that the use of hearing aids increased as the family income level increased and the level of education increased with the increase in the use of hearing aids. It was found that hearing impaired individuals experienced hesitation in applying to family medicine and the main reason for hesitation was the barriers in communication. In order to remove the barriers in the communication of hearing impaired individuals, the use of Turkish sign language should be made widespread in the society, especially in healthcare professionals, and trainings should be organised to raise awareness of hearing impaired people in the society. Hearing impaired people's use of hearing aids should be supported in all aspects and barriers in education should be investigated and arrangements should be made for them to receive better education. Hearing impaired individuals should be enabled to communicate more actively in society and their social participation should be increased.

Keywords: Hearing impairment, Disability, Quality of life, Family medicine service