Makamsal ezgi çekirdeği tabanlı bilişim uygulamaları için analitik bir yöntem önerisi
An analytical method for melodic nuclei based applications in music informatics
Yazar: ŞULE YILDIZ
Danışman: PROF. DR. CENK GÜRAY
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Teorileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Ezgi = Melody ; Gülizar = Gülizar ; Hüseyni makamı = Huseyni mode ; Makamlar = Modes ; Matematiksel modelleme = Mathematical modelling ; Türk müziği = Turkish music ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Makamsal ezgi çekirdeği, yapısı itibarıyla algoritmik yaklaşıma ve matematiksel modellemeye 
elverişlidir. Ezgi çekirdeği yaklaşımı, "dizi temelli" yöntemlere alternatif olarak önerilen, "motif 
eksenli-çekirdek temelli" bir makam analizi yöntemi olarak literatürde yer edinmiştir. Bu 
yöntemin matematiksel açıdan ele alınması, gelecekte çeşitli bilişim uygulamalarıyla birlikte 
kullanılabilmesinin de önünü açacaktır.
Bu çalışmada, ezgi parçalarını matematiksel bir yaklaşımla ele alarak sınıflandırma yapan ve 
perde fonksiyonları temelli analizler yapan çok aşamalı analitik bir yöntem önerilmektedir. 
Yöntemin ilk aşamasında, literatürde yer alan makam sınıflarının hangi kriterlere göre alt 
sınıflara ayrılabileceği tanımlanmıştır. Yöntemin ikinci aşamasında ise, ezgi çekirdekleri 
dâhilinde bulunan perdelerin birbiriyle ilişkisi sonucu ortaya çıkan perde fonksiyonları, hem 
matematiksel açıdan ele alınmış, hem de kritik perdeler için aralık ve örüntü ilişkilerine 
bakılmıştır.
Önerilen yöntemin Hüseyni ve Gülizar makamı ezgilerine uygulanması sonucunda, 6'sı Hüseyni 
ve 8'i Gülizar olmak üzere toplam 14 makam alt sınıfı oluşturulmuştur. Ayrıca, merkezi eğilim 
ölçüleri, ekstremum noktaları, büküm noktaları ve perde hâkimiyetinin, ilgili makamdaki ezgi 
çekirdeğinin perde fonksiyonu göstergeleri olarak ortaya çıktığı gözlenmiştir. Son olarak, nota 
süre değeri, aralık ve örüntü analizleri ile, perde fonksiyonlarının aynı makama ait alt sınıflarda 
ve makamlar arasında ne şekilde benzeştiği ve farklılaştığına dair anlamlı sonuçlar üretilmiştir. 
Bu yöntemin farklı makamlara da uygulanması mümkün olup, bu çalışma ile ortaya konan 
matematiksel yaklaşımın, yeni ezgi üretimi gibi bilişim uygulamaları için yön gösterici nitelikte 
olduğu öngörülmekte ve umut edilmektedir.

Abstract:
Melodic nuclei have a suitable structure for algorithmic approach and mathematical modeling. 
The melodic nuclei method has taken its place in the literature as a "motif centric-nuclei based" 
makam analysis method, which is presented as an alternative to "scale-based" methods. A 
mathematical approach will pave the way for the use of melodic nuclei method in music 
informatics studies in the future.
In this study, a multi-stage analytical method is proposed, which classifies melodic pieces with 
a mathematical approach and performs pitch function-based analyses. In the first stage of the 
method, it is defined according to which criteria the makam classes in the literature can be 
subclassified. In the second stage of the method, the pitch functions which emerge from the 
the relationship between the pitches within the melodic nuclei are both analyzed 
mathematically, and the interval and pattern relationships for critical pitches are examined.
As a result of applying the proposed method to Hüseyni and Gülizar melodies, a total of 14 
maqam subclasses were formed, 6 of them Hüseyni and 8 of them Gülizar. In addition, it was 
observed that central tendency measures, extremums, inflection points and pitch dominance 
emerged as pitch function indicators of the melodic nuclei in the relevant makam. Finally, pitch
duration, interval and pattern analyses provided significant results on how the pitch functions 
resemble and differ in subclasses of the same makam and among makams. It is possible to 
apply this method to other makams, and it is anticipated and hoped that the mathematical 
approach proposed in this study will be guiding for music informatics studies such as melody 
generation.