Ayçiçeği mildiyösü etmeni Plasmopara Halstedii (Farl.) Berl. & de Toni'nin Türkiye'deki ırklarının tespiti ve bazı ticari ayçiçeği çeşitlerinin bu ırklara karşı reaksiyonlarının belirlenmesi
Determination of the races of Plasmopara Halstedii (Farl.) Berl. & de Toni, the causal agent of sunflower downy mildew in Turkey and reactions of some commercial sunflower varieties against these races
Yazar: ERÇİN OKSAL
Danışman: PROF. DR. SALİH MADEN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ayçiçeği (Helianthus annuus) ülkemizin en önemli yağ bitkisi olup, tohumunda ihtiva ettiği % 45'lik yağ oranı ile yağ sanayinin ana hammaddesi sayılmaktadır. Etmeni Plasmopara halstedii (Farl.) Berl. & de Toni olan Ayçiçeği mildiyösü tüm dünyada ayçiçeğinin en önemli hastalığıdır. Şimdiye kadar etmenin dünyada 36 ırkı tespit edilmiştir. Bu çalışmada ülkemizdeki ayçiçeği ekim alanlarındaki P. halstedii'nin mevcut ırklarının tespiti ve bu ırklara karşı bazı ticari ayçiçeği çeşitlerinin reaksiyonları belirlenmiştir. Çalışma kapsamında 2010 yılında Türkiye'nin yoğun ayçiçeği tarımı yapılan Tekirdağ, Edirne, Kırklareli, Ankara, Kırşehir, Kırıkkale, Eskişehir, Bursa, Samsun, Tokat ve Adana illerinde sürveyler yapılmıştır. Sürveyler sonucunda 65 adet      P. halstedii izolatı elde edilmiş ve saflaştırılmıştır. İzolatların tamamına PCR yapılarak 310 bp lik türe spesifik bant elde edilmiş ve sekans analizi yapılarak tanı doğrulanmıştır. Teşhis çalışmaları sonucunda P. halstedii türü tespit edilmiştir. Irk ayırıcı set kullanılarak P. halstedii izolatlarının ırk tespitleri yapılmış ve ülkemizde etmenin 9 faklı ırkı (100, 102, 110, 300, 500, 502, 510, 702, 712) tespit edilmiştir. Tespit edilen ırkların hepsi Türkiye için ilk kayıt niteliğindeyken ırk 102, 712, 510 ve 110 ise dünya için yeni kayıt niteliğindedir. Mildiyö ırklarının %69,2'si ırk 100 olarak belirlenmiştir. Ülkemizdeki bazı ticari ayçiçeği çeşitlerinin P. halstedii'nin ırklarına karşı durumlarının belirlenmesi amacıyla ırk tespiti yapılan ve farklı ırkları temsil eden P. halstedi izolatları kullanılarak yaygın olarak ekimi yapılan 20 adet ticari ayçiçeği çeşidinin reaksiyonları tespit edilmiştir. Hiçbir ticari çeşit etmenin 9 farklı ırkına da dayanıklılık göstermemiştir. LG540HO, LG5580, Sanbro MR, Sanay MR, Sanbro ve Comfeta çeşitleri sırasıyla 2, 4, 3, 3, 1 ve 2'şer ırka karşı dayanıklı reaksiyonlar gözlenmiştir.

Abstract:
Including 45 % of oil in its seed, sunflower (Helianthus annuus) is the most important oil crop plant of Turkey as well as being the the main raw material of the oil industry. Downy mildew of sunflower caused by Plasmopara halstedii (Farl.) Berl. & de Toni, is the most important disease of sunflower throughout the world. Thirty six races of the disease have been detected until now. This study is to determine the present races of P. halstedii and the the reactions of some commercial sunflower varieties against these races. Within the scope of the study, surveys were performed in Tekirdağ, Edirne, Kırklareli, Ankara, Kırşehir, Kırıkkale, Eskişehir, Bursa, Samsun, Tokat and Adana provinces where sunflower is widely grown in 2010. During the surveys, 65 P. halstedii isolates were obtained and purified. PCR was performed to all of the isolates, a band of 310 bp spesific to the species is obtained and were validated by sequence analysis. Plasmopara halstedii was detected according to the identification studies. Using the race differential set, the races of P. halstedii were determined and nine different races of the pathogen (100, 102, 110, 300, 500, 502, 510, 702, 712) were detected. All the races detected are first records for Turkey, wheras the races 102, 712, 510, 110 are the first record for the world. Sixty nine percent of the downy mildew races was determined as race 100. The reaction of 20 commercial sunflower varieties against P. halstedii was determined by using isolates representing different races of downy mildew. None of the commercial sunflower varieties showed resistance against all the pathotypes of downy mildew at the same time. The cultivars; LG540HO, LG5580, Sanbro MR, Sanay MR, Sanbro and Comfeta were found resistant against 2, 4, 3, 3, 1 and 2 races respectively.