Resim sanatında uçak figürü
Aircraft figure in the art of painting
Yazar: RAZİYE YÜZER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KÜÇÜKÖNER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Bilim Dalı / Resim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Batı resim sanatı = Western painting art ; Fransız resim sanatı = French painting art ; Modern resim = Modern painting ; Modern resim sanatı = Modern painting art ; Soyut resim = Abstract painting ; Tuval resimleri = Canvas paintings ; Türk resim sanatı = Turkish painting art ; Çağdaş resim sanatı =   ; İngiliz resim sanatı = British picture art ; İtalyan resim sanatı = Italian painting art

Özet:
Yüzyıllardır insanoğlunun ilgisini çeken en büyük eylemlerden biri 'uçmak' olmuştur. Uçma isteği, kimi zaman insanların hayallerini süslemiş, kimi zaman ise uçma eylemini gerçekleştirme planlarını kurdurmuştur. Sonunda insanoğlu birçok farklı alet yaparak uçmak isteğini eyleme dönüştürmeyi başarmıştır. 
Özellikle son yüzyılda yapılan uçma eylemleri sayesinde şehirler, ülkeler arası havadan yolculuk çok ileri boyutlara taşınmış, uzay araştırmaları alanında yapılan uçma eylemleri sayesinde gezegenler ve uzay hakkında bilgilere ulaşılmıştır. Gelecekte hava yolu ile bireysel ulaşım isteği yeni uçuş eylemlerini de beraberinde getirecektir. 
Tarihi süreç içerisine bakıldığında Müslüman alimlerden Abbas İbn Firnas'ın uçuş çalışmaları yaptığı, Osmanlı Dönemi'nde Hezarfen Ahmet Çelebi'nin kollarına kendi tasarladığı kanatları takarak Galata Kulesi'nden Üsküdar'a kadar uçtuğu, Lagari Hasan Çelebi'nin kendi tasarladığı roket ile bir süre havada kalmayı başardığı görülmüştür. 20. yüzyılın başlarında da Vecihi Hürkuş, Emrullah Ali Yıldız, Nuri Demirağ ve Baykar Bayraktar uçak ve havadan ulaşım konusunda kayda değer gelişmelere katkı sağlamışlardır.
Dünya ülkelerinde de uçma düşüncesi çok sayıda kişi tarafından eyleme dönüştürülmüştür. Rönesans Dönemi sanatçısı Leonardo Da Vinci kuşların uçuş şekillerinden ve kanatlarından yola çıkarak uçma konusunda tasarımlar yapmış, Otto Lilienthal uçuş çalışmalarında bulunmuş, 20. yüzyılın başlarında Wright Kardeşler ilk motorlu uçağı üreterek uçmayı başarmışlardır. 
Uçma isteği bilimsel gelişmelerle eyleme dönmeye başladıkça, sanatçılar tarafından da sanat yapıtlarında konu edilmeye başlamıştır. Leonardo Da Vinci'nin uçuş konulu çizimleri kayda değer ilk sanatsal çizimler olmuş, motorlu uçakların üretilmesi ve özellikle 1. Dünya Savaşında ve 2. Dünya Savaşında savaş uçaklarının kullanılması sürecinde ressamlar tarafından tuvallerde uçak figürleri yer almaya başlamıştır. Yolcu taşımacılığının toplumun çoğunluğunun hayatında yer almaya başlaması ile beraber hava taşıtları da toplum arasında ilgi odağı olmuştur. Bu gelişmelerden sanatçılar da doğal olarak etkilenmişlerdir. Resim sanatında da uçma düşüncesi ve uçak figürleri oldukça yer almıştır. Resim sanatında uçma ve uçak figürünün yer aldığı eserleri günümüzde bir araya toplama gereği duyulmuş ve konu ile ilgili olarak bu tez çalışması ortaya çıkarılmıştır. Bu kapsamda konu ile ilgili yapılan çalışmalar araştırılarak bir araya getirilmiş, çalışma dahilinde yorumlanmıştır. Ayrıca konu ile ilgili uygulama çalışmaları da yapılmıştır. 
"Resim Sanatında Uçak Figürü" adlı bu tez çalışmasında Giriş bölümünde tezin konusu, amacı, önemi, sınırlılığı ve yöntemi verilmiştir. Kavramsal Çerçeve bölümünde kaynaklardan yararlanılarak uçma isteğinin uçma eylemine dönüşünün tarihi sürecinden bahsedilmiş, uçma eyleminin gelişimi anlatılmış, Rönesans Döneminden başlayıp Leonardo Da Vinci'nin çalışmalarıyla devam eden ve 20. yüzyılda Empresyonizm başta olmak üzere, Fütürizm, Dadaizm, Süprematizm, Sürrealizm, Soyut Ekspresyonizm, Soyut Sanat, Pop Art Sanat akımlarında ve Çağdaş Sanat sürecinde sanatçılar tarafından uçma konusunda yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. 
Bulgular ve Yorumlar Bölümünde ise yapıtlarında uçak figürü kullanan Batı Resim Sanatında Gerardo Dottori, Sonia Delaunay, Roy Lichenstein, Anselm Keifer ve Philippe Vercellotti, Türk Resim Sanatında Mehmet Gürbüz Gürer, Murat Ilgın, Osman Törer, Barış Sarıbaş ve Nihat Evren Derman'ın yapıtlarında yer alan uçak figürü sanatsal olarak ele alınarak değerlendirilmiştir. Uygulama Çalışmaları adlı son bölümde ise tez konusu kapsamına giren çalışmalar ele alınarak değerlendirilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Uçmak, Uçak, Resim, Sanat.

Abstract:
For centuries, one of the greatest activities that has attracted the attention of mankind has been 'flying'. The desire to fly sometimes embellished people's dreams, and sometimes made plans to realize the act of flying. In the end, mankind has succeeded in transforming the desire to fly into action by making many different tools.
Thanks to the actions of flying, especially in the last century, air travel between cities and countries has been carried to a very advanced level, and information about planets and space has been reached thanks to the actions of flying in the field of space research. In the future, the desire for individual transportation by air will bring along new flight actions. 
Looking at the historical process, one of the Muslim scholars Abbas Ibn Firnas did flight studies, Hezarfen Ahmet Çelebi wore his own designed wings on his arms and flew from Galata Tower to Üsküdar for a while with a rocket designed by Lagari Hasan Çelebi himself. It was seen that he was able to stay in the air. At the beginning of the 20th century, Vecihi Hürkuş, Emrullah Ali Yıldız, Nuri Demirağ and Baykar Bayraktar contributed to significant developments in aircraft and air transportation.
The idea of flying has been turned into action by many people in the countries of the world. Renaissance period artist Leonardo Da Vinci made designs on flying based on the flight patterns and wings of birds, Otto Lilienthal was involved in flight studies, and at the beginning of the 20th century, the Wright Brothers produced the first powered airplane and succeeded in flying.
As the desire to fly began to return to action with scientific developments, it started to be the subject of art works by artists. Leonardo Da Vinci's drawings on flight were the first noteworthy artistic drawings, and during the production of powered airplanes and especially the use of warplanes in World War I and World War II, airplane figures began to appear on canvases by painters. As passenger transportation started to take place in the lives of the majority of the society, aircraft became the focus of attention among the society. Artists were naturally affected by these developments. In the art of painting, the idea of flying and the figures of the plane took place quite a lot. Today, it has been felt necessary to gather together the works of flying and the figure of an airplane in the art of painting, and this thesis study on the subject has been revealed. In this context, studies on the subject were researched and brought together and interpreted within the scope of the study. In addition, application studies related to the subject were also carried out.
In this thesis titled "Airplane Figure in Painting", the subject, purpose, importance, limitation and method of the thesis are given in the Introduction section. In the Conceptual Framework section, the historical process of the return of the desire to fly to the act of flying was mentioned, the development of the act of flying was explained, starting from the Renaissance Period and continuing with the works of Leonardo Da Vinci, and especially Impressionism in the 20th century, Futurism, Dadaism, Suprematism, Surrealism, Abstract Expressionism, The studies on flying by the artists in the Abstract Art, Pop Art Art movements and the Contemporary Art process are mentioned.
In the Findings and Comments section, there are works by Gerardo Dottori, Sonia Delaunay, Roy Lichenstein, Anselm Keifer and Philippe Vercellotti in Western Painting, Mehmet Gürbüz Gürer, Murat Ilgın, Osman Törer, Barış Sarıbaş and Nihat Evren Derman in Turkish Painting, who use airplane figures in their works. The plane figure in the field was evaluated artistically. In the last part called Application Studies, the studies within the scope of the thesis are evaluated and evaluated.
Keywords: Flying, Airplane, Painting, Art.