Obezite sağlık inanç modeline göre obez sağlık çalışanlarının sağlık inançları ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları
Health beliefs and healthy lifestyle behaviors of obese healthcare professionals according to the obesity health belief model
Yazar: DERYA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SEHER YURT
İstanbul Kent Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Obezite = Obesity ; Sağlık bilgisi-tutum, uygulama = Health knowledge-attitudes, practice

Özet:
Amaç: Bu araştırma, obez sağlık profesyonellerinin obezite sağlık inançları ile sağlıklı yaşam tarzı davranışları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Materyal ve Metot: Araştırma, Ocak 2022-Eylül 2023 tarihleri arasında Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesinde görev yapan ve BKİ'ne göre obez ve üzerindeki sağlık çalışanları arasından yüzyüze anket yöntemiyle ulaşılabilen 222 sağlık çalışanı ile tanımlayıcı-kesitsel tipte gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, Ocak 2022-Nisan 2023 tarihleri arasında, Kişisel Tanıtım Formu, Obezite Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (OSİMÖ) ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ-II)'ni içeren veri toplama formu kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde Cronbach Alpha güvenirlik analizi, Kolmogorov-Smirnov (K-S) testi, tanımlayıcı istatistik testleri, Bağımsız gruplarda t testi, Tek Yönlü ANOVA Varyans Analizi, Pearson Korelasyon Katsayısı analizi ve Lineer Regresyon Analizi kullanılmıştır. Araştırmada, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır.  Bulgular: Araştırmada, sağlık çalışanlarının ortalama 36.23±8.76 yaşında ve %39.6'sının 36-45 yaş aralığında, %47.3'ünün kadın, %96.4'ünün sosyal güvencesi olduğu, %87.4'ünün çekirdek aile tipinde olduğu, %78.4'ünün evli ve %46.4'ünün lisans ve üzeri okul mezunu, %11.7'sinin kronik hastalık tanısı bulunduğu, %33.3'ünün sigara ve %9.9'unun alkol kullandığı, %59'unun günde 2-3 öğün besin tükettiği, %45.5'inin haftada 1-2 kez ev dışı mekânlarda yemek yediği belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının %48.6'sının sağlık teknisyeni/teknikeri olduğu, %56.8'inin fiziksel aktivite/egzersiz yaptığı, çalışanların ortalama 33.13±3.24 kg/m2 ve %81.1'inin 30-34.9 kg/m2 BKİ'ne sahip olduğu belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının SYBDÖ II'nden toplam ortalama 125,55±22,58 puan ile sağlıklı yaşam biçimleri davranışlarının orta düzeyin üzerinde bulunmuştur. Sağlık çalışanlarının OSİMÖ'nin Sağlığın Önemi alt boyutundan ortalama 21,94±5,46 puan, Algılanan Duyarlılık alt boyutundan ortalama 14,29±3,32 puan, Algılanan Ciddiyet alt boyutundan ortalama 17,06±3,58 puan, Algılanan Yarar alt boyutundan ortalama 31,86±6,60 puan ve Algılanan Engel alt boyutundan ortalama 20,09±6,51 puan aldıkları saptanmıştır. Araştırmada, sağlık çalışanlarının SYBDÖ II toplam puanı ile OSİMÖ'nin Sağlığın Önemi alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve yüksek düzeyde, Algılanan Ciddiyet alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve düşük düzeyde, Algılanan Yarar alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve düşük düzeyde ve Algılanan Engel alt boyut puanı arasında negatif yönde ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişkiler bulunmuştur. Lineer regresyon analizi sonuçlarına göre sağlık çalışanlarının Sağlığın Önemi alt boyutu puanının artışının, SYBDÖ-II toplam puanını anlamlı düzeyde artırdığı; ancak Engel Algısı alt boyut puanının artışının ise SYBDÖ-II toplam puanını anlamlı düzeyde azalttığı saptanmıştır. Sonuç: Sağlık çalışanlarının sağlıklı yaşam biçimleri davranışları ile sağlığın önemi, algılanan duyarlılık, algılanan ciddiyet, algılanan yarar ve algılanan engel algısının orta düzeyin üzerinde olduğu belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının obez sağlık profesyonellerinin obezite sağlık inançları ile sağlıklı yaşam tarzı davranışları arasında pozitif ilişki bulunurken sağlık inançlarının, sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını önemli ölçüde etkilediği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Obezite, Sağlık Personeli, Sağlık İnanç Modeli, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları.

Abstract:
Aim: This research was conducted to determine the relationship between obesity health beliefs and healthy lifestyle behaviors of obese health professionals. Materials and Methods: The research was conducted in a descriptive-cross-sectional type with 222 health workers working at Gaziantep University Şahinbey Research and Application Hospital between January 2022 and September 2023, who were obese and above according to BMI and could be reached by face-to-face survey method. The data of the study was obtained between January 2022 and April 2023, using a data collection form including the Personal Introduction Form, Obesity Health Belief Model Scale (OHBMS) and Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (HLBS-II). Cronbach Alpha reliability analysis, Kolmogorov-Smirnov (K-S) test, descriptive statistics tests, t-test in independent groups, One-Way ANOVA Analysis of Variance, Pearson Correlation Coefficient analysis and Linear Regression Analysis were used to evaluate the data. In the study, the significance level was taken as p<0.05. Results: In the study, the average age of healthcare workers was 36.23±8.76 years old, 39.6% were between the ages of 36-45, 47.3% were women, 96.4% had social security, 87.4% were in nuclear family type, 78.4% were married. and 46.4% have a bachelor's degree or higher, 11.7% have a chronic disease diagnosis, 33.3% smoke and 9.9% use alcohol, 59% consume 2-3 meals a day, 45.5% have a diet per week. It was determined that he ate outside the home 1-2 times. It was determined that 48.6% of healthcare workers were healthcare technicians/technicians, 56.8% were engaged in physical activity/exercise, and 81.1% of the employees had an average BMI of 33.13±3.24 kg/m2 and 30-34.9 kg/m2. With a total average score of 125.55±22.58 on HLBS II, the healthy lifestyle behaviors of healthcare professionals were found to be above the average level. Healthcare workers' average score was 21.94±5.46 points from the Importance of Health sub-dimension of OHBMS, 14.29±3.32 points from the Perceived Susceptibility sub-dimension, 17.06±3.58 points from the Perceived Seriousness sub-dimension, and 17.06±3.58 points from the Perceived Usefulness sub-dimension. It was determined that they received an average of 31.86±6.60 points from the sub-dimension and an average of 20.09±6.51 points from the Perceived Obstacle sub-dimension. In the study, there was a positive and high relationship between the HLBS II total score of healthcare workers and the Importance of Health sub-dimension score of OHBMS, a positive and low level between the Perceived Seriousness sub-dimension score, a positive and low level between the Perceived Benefit sub-dimension score and a positive and low level between the OSIMÖ's Health Importance sub-dimension score and Perceived Obstacle. A negative and low-level significant relationship was found between the subscale scores. According to the results of linear regression analysis, an increase in the Importance of Health subscale score of healthcare workers significantly increased the HLBS-II total score; However, it was determined that an increase in the Perception of Obstacle subscale score significantly decreased the HLBS-II total score. Conclusion: It was determined that healthcare professionals' healthy lifestyle behaviors and the importance of health, perceived sensitivity, perceived seriousness, perceived benefit and perceived obstacle were above the medium level. While there was a relationship between obesity health beliefs and healthy lifestyle behaviors of obese healthcare professionals, it was determined that health beliefs significantly affected healthy lifestyle behaviors. Keywords: Obesity, Health Personnel, Health Belief Model, Healthy Lifestyle Behaviors.