Çermik-Çüngüş (Diyarbakır) arasında kalan sahanın karst jeomorfolojisi
Karst geomorhphology of the area between Çermik-Çüngüģ (Diyarbakir)
Yazar: BERZAN DİNDAROĞLU
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT DOĞU
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Diyarbakır-Çermik = Diyarbakır-Çermik ; Diyarbakır-Çüngüş = Diyarbakır-Çüngüş ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Kast = Caste

Özet:
Çermik-ÇüngüĢ (Diyarbakır) arasında kalan saha Güneydoğu Toroslar kuĢağında Diyarbakır havzasının kuzeybatısında yer almaktadır. AraĢtırma sahası, karstlaĢma koĢulları ve oluĢan karstik erime Ģekiller açısından oldukça zengin bir sahadır. Ġnceleme sahasındaki formasyonlar Paleozoyik ve Senozoik yaĢ aralığındadır. Ġnceleme sahasının en yaĢlı kayaç grupları Jura-Kratse yaĢ aralığında Koçali ve Karadut karmaĢıklarıdır. Sahanın en genç formasyonu Alt Miyosen yaĢ aralığındaki Lice formasyonudur. Sahada karstlaĢma koĢullarının yaygın olduğu formasyonlar Fırat, Gaziantep ve Hoya formasyonlarıdır. Fakat karstik Ģekiller yaygın olarak saf kireç taĢlarından oluĢan Fırat formasyonu üzerinde geliĢmiĢlerdir.
Miyosen ortalarında baĢlayıp günümüze kadar devam eden neotektonik süreçler, güneydeki Arabistan levhasının Anadolu levhasını kuzeye doğru itmesi Güneydoğu Toroslar kuĢağında faylı, kırıklı bindirme sistemlerinin geliĢmesini neden olmuĢtur. Bu hareketler aynı zamanda sahadaki kireçtaĢlarının bol kırıklı ve çatlaklı olmasının sağlamıĢtır bu da sahada karstik erime Ģekillerinin geliĢimini hızlandırmıĢtır. YağıĢ, sıcaklı, hidrografya ve bitki örtüsü koĢulları sahadaki karstik Ģekillerin geliĢimini sağlayan diğer önemli faktörlerden olmuĢtur. Bunun sonucunda sahada karstik jeomorfoloji açısından oldukça zengin tipik ve zengin Ģekiller çıkmıĢtır. Bunlar içinden en önemlileri; Yeniköy Polyesi, Sinek Çayı Kanyonu, Hoya Kanyonu vadileri, Yeniköy Düdeni, ElifuĢağı Boğazı ve Gelincik Dağı Peribacaları sayılabilir.
AraĢtırma sahasında yapılan incelemeler neticesinde karstik saha ve doğal ortam insan iliĢkisi çerçevesinde incelemeler yapılıp tarım hayvancılık faaliyetleri ve sahanın turizm potansiyeli değerlendirilmiĢtir.

Abstract:
The area between Çermik and ÇüngüĢ (Diyarbakır) is located in the southeastern Taurus belt, northwest of the Diyarbakır basin. The research area is a laboratory area in terms of karstic conditions and karstic melting forms. The formations in the study area are of Paleozoyik and Cenozoic age. The oldest rock groups of the study area are Koçali and Karadut complexes in the Jurassic-Kratse age range. The youngest formation of the area is the Lice formation in the Lower Miocene age range. Formations where karstification conditions are common in the field are Fırat, Gaziantep and Hoya formations. However, karstic shapes were developed on the Euphrates formation, which consists of pure limestone.
Neotectonic processes that stared in the middle of Miocene and continued to the present day, the arabian plate in the South pushed the Anatolian plate towards the North caused the faulted and fractured thurst systems in the southeeastern Taurus belt. These movements alsı made tehe limestones in the field abundant and fractured, which accelerated the development of karstic mekting patterns in the field. The study area is one of tehe places where rainfall conditions are high between tehregions located North of the Diyarbakır basin. Precipitation, temperature, hydrography and vegetation conditions were other important factors in the fieıld Yeniköy polje, the Fly Creek Canyon, Hoya Canyon Valleys, Yeniköy Sinkhole, ElifuĢağı strait and popy Mountain Fairy Chimneys can be conuted.
As a result of the investigations made in the research area, the researches were carried out within the framework of the karst field and the natural environment human relationship and the agricultural potential of the field and tourism were evaluated.