Türkiye'de çevre kirliliğinin belirleyicileri üzerine ampirik bir çalışma (1970-2022)
An empirical study on the determinants of environmental pollution in Türkiye (1970-2022)
Yazar: OSMAN AKDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA DAVARCIOĞLU ÖZAKTAŞ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu tez çalışmasının temel amacı, Türkiye'de 1970-2022 dönemi için çevre kirliliğinin belirleyicilerini incelemeyi ve Çevresel Kuznets Eğrisi, Kirlilik Sığınağı ve Kirlilik Hale Hipotezlerinin geçerliliğini sınamaktır. Bu bağlamda, literatürde en çok tartışılan ve çevreyi en çok etkileyen, ekonomik büyüme, enerji tüketimi, sanayileşme, ticari açıklık, doğrudan yabancı yatırım ve kentleşme değişkenlerinin ekolojik ayak izi üzerindeki etkisi Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış (ARDL) Sınır Testi kullanılarak analiz edilmiştir.
Çalışmada değişkenlerin durağanlığı Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips Perron (PP) birim kök testleri ile sınanmıştır. Durağanlık sonuçlarına göre ARDL sınır testi uygulanmış ve uzun dönem eş bütünleşme ilişkisi bulunmuştur. Değişkenlerin uzun dönem katsayıları da ARDL modeli ile tahmin edilmiştir. Değişkenlerin kısa dönem katsayılarını değerlendirmek için Hata Düzeltme Modeli (HDM) tercih edilmiştir.
Analiz sonuçlarına göre, uzun dönemde ekonomik büyüme, enerji tüketimi, sanayileşme, ticari açıklık, doğrudan yabancı yatırımın ekolojik ayak izine etkisinin pozitif, kentleşmenin ise literatürdeki ana akım çalışmaların aksine negatif etkisi bulunmuştur. Bununla birlikte hem uzun dönemde hem de kısa dönemde Türkiye'de Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Kirlilik Sığınağı Hipotezinin varlığı sadece uzun dönemde doğrulanmıştır.
ANAHTAR KELİMELER: Ekolojik Ayak İzi, ARDL Sınır Testi, Çevre Kirliliği, Türkiye

Abstract:
The primary aim of this thesis is to examine the determinants of environmental pollution in Turkey for the period 1970-2022 and to test the validity of the Environmental Kuznets Curve, Pollution Haven, and Pollution Halo Hypotheses. In this context, the effects of the most debated and environmentally impactful variables in the literature economic growth, energy consumption, industrialization, trade openness, foreign direct investment, and urbanization on the ecological footprint are analyzed using the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) Bound Test.
The stationarity of the variables is tested using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Phillips Perron (PP) unit root tests. Based on the stationarity results, the ARDL bound test is applied, and a long-term cointegration relationship is found. The long-term coefficients of the variables are estimated using the ARDL model. The Error Correction Model (ECM) is used to evaluate the short-term coefficients of the variables.
The analysis results indicate that, in the long term, economic growth, energy consumption, industrialization, trade openness, and foreign direct investment positively impact the ecological footprint, while urbanization negatively impacts it, contrary to mainstream studies in the literature. Moreover, the Environmental Kuznets Curve Hypothesis is found to be valid in both the long and short term in Turkey. Additionally, the Pollution Haven Hypothesis is confirmed only in the long term.


Keywords: Ecological Footprint, ARDL Bound Test, Environmental Pollution, Türkiye