Ortaöğretimde Cumhuriyet Dönemi mantık ders kitaplarının incelenmesi
A study into the logi̇c course books in the secondary education in the Republican Period
Yazar: EKREM ZİYA DUMAN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ARSLANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Felsefe Grubu Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Mantık = Logic ; Mantık dersi = Logic lesson ; Mantık öğretimi = Logic teaching ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools

Özet:
Araştırmanın temel amacı,  Türkiye'de mantık dersi öğretim programları doğrultusunda yazılan ve ortaöğretim kurumlarında okutulan mantık ders kitaplarını incelemektir. Araştırmada bu çerçeve içerisinde Türkiye'de 1924 yılından 2009 yılına kadar ortaöğretim kurumlarında okutulan mantık ders kitaplarının fiziksel, içeriksel, bilimsel vb. yönlerden belirlenen kriterlere uygun olup olmadığı incelenmiştir. 
Araştırmada "Cumhuriyet döneminde ortaöğretimde okutulmuş olan mantık ders kitapları ders kitabı olma özelliklerini taşımakta mıdır?" ana problemine yanıt aranmıştır. Ana probleme ulaşmak için mantık ders kitapları, Bakanlığın belirlediği kriterler ve literatürden oluşturulan kriterler çerçevesinde değerlendirilmiştir. 
Araştırmada tarama modeli çerçevesinde konuyla ilgili kaynakların bulunduğu literatür taraması yapılmıştır. Bu nedenle araştırma, içerik analizinin de yapıldığı betimsel bir araştırmadır.  Dolayısıyla incelenen kitaplar çeşitli kriterler çerçevesinde irdelenerek durum tespiti yapılmıştır. Ayrıca dönemler kendi içerisinde ve birbirleriyle kıyaslanmıştır. Elde edilen bulgular irdelenmiş ve yorumlanmıştır.
Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır;
Cumhuriyet'ten günümüze kadar çeşitli yıllarda kabul edilen bazı kitaplarda bilimsel hataların olduğu saptanmıştır. Bu bilimsel hatalara rağmen kitapların ders kitabı olarak kabul edilmesi ve okutulması öğretmenlere önemli görev ve sorumluluk yüklemiştir. Bilimsel hataların daha çok şekillerde ve sembolik mantık ünitesinde yapıldığı dikkati çekmektedir. Cumhuriyet döneminden günümüze doğru ders kitaplarındaki bilimsel hataların azalmadığı aksine arttığı görülmüştür. 
Cumhuriyet'ten günümüze doğru mantık kitaplarında kavramlara yeni karşılıklar verme süreçleri yaşandığı belirlenmiştir. Bu süreçteki dilde meydana gelen değişimlerde kültürün, pozitivizmin, savaşların, değişme ve gelişmelerin etkilerinin olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca zaman zaman dönemsel şartlara zaman zaman ise uygulayan kişilere göre kriterler getirildiği dikkati çekmiştir. Bu değişikliklerin ise kitaplarda yansımalarının olduğu tespit edilmiştir.
Cumhuriyet'ten günümüze kadar mantık ders kitaplarında bazı kavramlarda birliktelik sağlanamadığı ve bazı kavramların da yanlış kullanıldığı saptanmıştır. Kitaplarda şekil, şema, sınıflandırma, grafik, resim, fotoğraf, tablo vb. kavramların zaman zaman birbirlerine karıştırıldığı, birbirinin yerine kullanıldığı görülmüştür. Örneğin bazı kitaplarda resme fotoğraf denilmiş bazı kitaplarda ise sınıflandırmaya şekil denilmiştir. Bu durumlar kitaplarda kavram kargaşasına ve bilgi kirliliğine neden olmuştur.
Cumhuriyet'ten günümüze kadar ders kitaplarının içeriklerinin ilgili oldukları öğretim programlarına genel olarak uygun oldukları anlaşılmıştır. Bu uygunluğun günümüze doğru daha da arttığı dikkati çekmiştir. Çünkü günümüze geldikçe öğretim programının sınırları, içerikleri, yazılma kriterleri daha ayrıntılı ve net olarak verilmiştir. 
Cumhuriyet'ten günümüze doğru ders kitabı inceleme kriterleri değişiklik göstermiştir. Bu değişikliklerle birlikte kitaplarda olması istenen özellikler daha ayrıntılı ve somut olarak ortaya konulmuştur. Böylece ders kitapları, günümüze doğru daha ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Bu inceleme sürecinde kitapların okutulması için yeterli puanı alsa da hata oranlarının sıfırlanana kadar Bakanlık tarafından yayınevlerine ya da yazarlara geri gönderildikleri bilinmektedir. Fakat tüm bunlara rağmen mantık ders kitaplarındaki hataların sıfırlanmadan kabul edildiği ve okutulduğu saptanmıştır. Ayrıca bu hata oranlarının günümüze geldikçe arttığını söylemek mümkündür.

Abstract:
The purpose of the current research was to investigate the logic course books written in line with the teaching programs of the course of logic and taught in the secondary education institutions. The course books of logic taught in the secondary education institutions in Turkey from 1924 up to 2009 were investigated in terms of the criteria to determine whether they were suitable or not from physical, content and scientific points. 
In the research, the main question of "Do the course books of logic taught in the secondary education in the Republican period have the features of a course book?" was tried to be answered? In order to reach the main problem, the course books of logic were examined from the point of the criteria and literature that were formed by the Ministry. 
In the research, the related literature was examined in order to obtain the sources with regard to the subject as a survey. Therefore, the research is a descriptive survey including a content analysis. Thus, the books examined were analyzed in terms of various criteria and assessed. In addition, the period were compared with each other. The findings were analyzed and evaluated. 
The following results were obtained; 
It was found that there were some scientific mistakes in some books approved to be studied from the period of Republic up to the current time. Despite these scientific mistakes, their approval as a course book and being taught put some more responsibilities on teachers. It was determined that the mistakes were mostly over figures and in the unit of symbolic logic. It was also found that these mistakes did not decrease from the Republican period up to the current time but increased. 
It was found that the processes of calling concepts with new news were initiated in the books of logic from the period of Republic. It was determined that culture, positivism, wars, novelties had an impact on the changes happening at language in this process. In addition, there was an emphasis on the fact that some criteria were put forward according to periodical conditions of the some in some occasions and sometimes according to the people applying them. These changes had also an impact on the course books. 
It was found in the research that there was no unity in the concepts in the course books from the period of Republic up to the current time and that some concepts were also used wrongly. Such concepts as figures, schemes, classification, graphic, picture, photos and tables were mostly confused and substituted. As an example, a picture was called as a photo and classification were named as a figure. These cases caused a contradiction in terms and information pollution.  
It was found that the content of the course books from the period of Republic up to the current time were convenient for the related teaching programs in general sense. It was also determined that this convenience increased more towards the current time; since the limits of the teaching program, the contents, the criteria of writing were given in a more detailed and clear way.  
The criteria of investigation in the course books from the period of Republic up to the current time have changed. With these changes, the features required for the books in a detailed and concrete way were put forward. In that way, course books were examined in a detailed way in the current time. It is known that even though the book gets the required score to be taught in the process of this investigation, they are returned to the publishers and authors until the rate of mistakes is nullified by the Ministry. However, despite all these applications, it was found that the course books of logic were approved without nullifying the mistakes and taught at schools. In addition, it is likely to say that the number of these mistakes has increased up to the current time.