Halk sağlığı için afetlerde nükleer atık ve tıbbi radyoaktif atık yönetimi
Nuclear waste and medi̇cal radi̇oacti̇ve waste management i̇n di̇sasters for publi̇c health
Yazar: MİHRİBAN DELLALOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEFA ERTÜRK
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Nükleer tehlike, nükleer izotopların parçalanması (fisyon) veya iki atomun birleşmesi (füsyon) sonucunda meydana gelen güçten yararlanmasıyla oluşturulan; yıkıcı basınç dalgasının, ölüme sebep olan radyasyonun ve yüksek ısının ortaya çıktığı hususları ifade etmektedir. Radyoaktif malzemelerin bulunduğu santral ve tesislerde meydana gelebilecek kaza ve olaylar sonucu olarak radyoaktif madde yayılımı gözlemlenmektedir. Bu tesislerde ortaya çıkan kaza ve olayların nedenleri arasında doğal afetler de yer almaktadır. Oldukça büyük bir alanı etkisi altına alabilecek böyle bir durumda radyoaktif salınımının kesilmesi, önlenmesi ve radyasyon etkisinin önlenmesi gibi hayati önem arz eden birtakım planlar yapılmalıdır. Çok kısa bir vakitte ve kısıtlı imkanlar ile planlanan ve hayata geçirilmesi gereken aksiyonları ilgilendiren bu durumun başarılı olabilmesi, afet öncesi hazırlık aşamasındaki eylemlere bağlıdır.Bu çalışmamda ilk ve temel olarak afet çeşitleri, radyasyon türleri ve radyasyon salınımının insanlarda görülme durumunda meydana gelebilecek durumları,nükleer ve radyolojik risk ve tehlikeleri, bazı ülkelerdeki nükleer ve radyoaktif atıklar ve bu atıkların yönetimi ve oluşturduğu riskler de dikkatle incelenerek Türkiye bakımında değerlendirilmesi yapılmıştır.Radyoaktif atıkların çevreye salınımı bu elementlerin daha çok kullanıldığı tıp, nükleer santraller ve nükleer silah kullanımı yüksek bölgelerdedir. Radyoaktif maddeler salınım yapıldıkları bölgede ışımaya devam ederek doğaya zarar verirler.

Abstract:
Nuclear danger is obtained by utilizing the energy released when nuclear materials (uranium, plutonium, etc.) break apart (fission) or combine (fusion) of two atoms; Expresses the release of destructive pressure stress, lethal radiation and high heat. Radiation release may occur as a result of accidents that may occur in facilities where radioactive materials are kept. Natural disasters (earthquake, flood, tsunami, etc.) are among the causes of accidents occurring in these facilities. In such a situation that can affect a very large area, some vital plans should be made, such as cutting off the radioactive mission, preventing it and preventing the radiation effect. The success of this situation, which concerns the actions that are planned and need to be implemented in a very short time and with limited opportunities, depends on the actions in the pre-disaster preparation stage. In this study, first of all, disaster types, radiation types and the effects of radiation on living things, nuclear and radiological hazards, nuclear and radioactive wastes in some countries and the management of these wastes and the risks they pose were evaluated in terms of Turkey. There lease of radioactive wastes to the environment is in the regions where these elements are mostly used in medicine, nuclear power plants and nuclear ,weapons.