Birleşmiş milletler sözleşmelerinde insan haklarının bireysel başvuru usûlü yoluyla korunması
Protection of human rights by the individual complaint procedure under the United Nations treaties
Yazar: GÜLCE ÖZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TİJEN DÜNDAR SEZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Bireysel başvuru = Individual application ; Bireysel başvuru = Individual application ; Birleşmiş Milletler = United Nations ; Sözleşmeler = Contracts ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
İkinci Dünya Savaşı'nın yol açtığı tahribatın ardından Birleşmiş Milletler Örgütü, hem dünya barışının hem de insan haklarının korunması alanında önemli bir rol üstlenmiştir. Birleşmiş Milletler bünyesinde insan haklarının korunması için birbirinden farklı yöntemlere yer verilmiştir. Bu koruma yöntemlerinden bir kısmı Birleşmiş Milletler'in hazırladığı ve devletlerce kabul edilen sözleşmelerde düzenlenirken, bir kısmı ise bu sözleşmeleri imzalamayan ancak Birleşmiş Milletler Örgütü'nün üyesi olan tüm devletler için geçerlidir. İlk gruptaki yöntemlere sözleşme içi koruma yöntemleri, ikinci gruptakilere ise sözleşme dışı koruma yöntemleri denir. Sözleşme dışı koruma yöntemleri, İnsan Hakları Konseyi bünyesinde yürütülen evrensel periyodik inceleme mekanizması ve şikâyet başvurusu yöntemi ile bu yöntemlerin dışında kalmakla beraber diğer Birleşmiş Milletler sözleşmelerinde öngörülmeyen özel yöntemlerdir. Sözleşme içi koruma yöntemleri ise; raporlara dayalı koruma yöntemi, devletlerarası şikâyet yöntemi, soruşturma yöntemi, ziyarete dayalı koruma yöntemi ve bireysel başvuru yöntemi olarak sınıflandırılabilir.
Birleşmiş Milletler sisteminde genel bir bireysel başvuru yöntemi düzenlenmemiş olup, bu yöntem Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan sözleşmelerde ayrı ayrı düzenlenmiştir. Ancak ayrı ayrı düzenlenmesine rağmen bu yöntemlerin ortak noktaları da mevcuttur. Bireysel başvuru yöntemine genel olarak baktığımızda, Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan sözleşmeleri kabul eden devletler, bu sözleşmelerde yer alan hakları ihlâl ettiği takdirde, ihlâl mağdurları bu yöntemi kullanarak konunun bağımsız komiteler önünde incelenmesini isteyebilmektedirler. Bireysel başvurular öncelikle kabul edilebilirlik incelemesinden geçmekte ve kabul edilen başvurular esas açısından incelenmektedir. İnceleme esnasında mağdurun telafisi imkânsız zararlarının doğma riski varsa, komiteler taraf devletten geçici önlemler almasını talep edebilirler. Komiteler incelemeler neticesinde bağlayıcı olmayan ve görüş olarak adlandırılan kararlar vermekte ve varsa ihlâlin giderilmesi için taraf devlete önerilerini sunmaktadırlar. Ardından komiteler taraf devletlerin bu kararlara ne derece uyduğunu denetlemektedirler.

Abstract:
After the destruction caused by the Second World War, the United Nations has undertaken a critical role in the protection of world peace and human rights. Different methods have been included in the United Nations system to protect human rights. While some of these methods of protection have been arranged in the treaties which have been prepared by the United Nations and adopted by the state parties; the others are effective for all states which have not adopted these treaties but a member of the United Nations. The first group of these methods are called charter-based bodies whereas the second group is called treaty-based bodies. Charter-based bodies include the universal periodic review and complaint procedure, while they also include special procedures which are not involved in the United Nations treaties. Treaty-based bodies are state reporting procedure, inter-state complaints, inquiry procedure, regular visits and individual complaint mechanism. 
The United Nations system does not involve a general individual complaint mechanism, but this method has been formed in the separate treaties which have been prepared by the United Nations. Although they have been arranged in different treaties, these methods also have common features. In general view of individual procedures, if state parties accepted the United Nations treaties violates the rights included in the treaties, victims of the violation may demand the examination of the situation before the independent committees. In the first stage individual complaints are examined for admissibility criteria and complaints which have been found to be admissible are considered by its merits. During the examination process, committees may request state parties to take interim measures to avoid possible irreparable damage to the victim. After the examination of the merits, committees make a non-binding decision named view and submit its recommendations to avoid violation if needed. Furthermore, committees supervise the implementation of their recommendations by state parties.