Avrupa Birliği'ne tam üyeliğin Türkiye sütçülük  
sektörüne muhtemel bölgesel etkilerinin analizi
An analysis for possible regional impacts of European Union full membership on Turkey's dairy industry
Yazar: MUSTAFA TERİN
Danışman: PROF. DR. FAHRİ YAVUZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, Avrupa Birliği'ne tam üyeliğin Türkiye sütçülük sektörüne muhtemel bölgesel etkileri NUTS 1 düzeyinde Spatial Denge Modeli ile analiz edilmiştir. Spatial Denge Modeli, Türkiye'deki NUTS 1 bölgesinin ve Avrupa Birliği'nin üretim, işleme ve tüketim aşamalarını içermektedir. Modelin çözümünde GAMS programı kullanılmıştır. 
Türkiye sütçülük sektörü için oluşturulan spatial denge modelinin politika analizleri için sektörü temsil edebileceği yapılan testlerle tespit edilmiştir. Bu temel modelin sonuçları gerçek değerlerle hem üretim tüketim seviyeleri hem de bölgelerarası ticaret açısından uyumludur. Avrupa Birliği'ne tam üyelik senaryosu sonuçlarına göre; Türkiye'nin AB'ye tam üye olması durumunda, AB'nin Türkiye'ye tereyağı ve süt tozu, Türkiye'nin AB'ye beyaz peynir ve yoğurt ihraç edeceği, ham süt ve içme sütünde ise ticaretin olmayacağı belirlenmiştir. Ege, Doğu Marmara ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinin AB'ye peynir, Batı Marmara, Ege, Orta Anadolu, Batı Karadeniz ve Kuzeydoğu Anadolu Bölgelerinin de AB'ye yoğurt ihraç edebilecekleri belirlenmiştir. 
Tam üyeliğe hazırlık sürecinde, ham süt üretiminde hijyen ve verimliliği iyileştirici politikaların öne çıkması, süt ürünleri ve özellikle rekabet şansı olan peynir ve yoğurtta kalite, hijyen ve ürün çeşitliliğinin arttırılmasının teşvik edilmesinin yararlı olacağı çalışma sonuçlarından anlaşılmaktadır.

Abstract:
In this study, potential regional impacts of EU full membership on dairy sector were analyzed by Spatial Equilibrium Model at NUTS I regional levels. Spatial Equilibrium Model covers production, processing and consumption stages NUTS I regions of Turkey and EU. GAMS program is used to solve the model.
Political analysis of Spatial Equilibrium Model of the dairy sector of Turkey has been identified by tests to confirm the model representing the sector. Results of this basic model with observed values are consistent with both production-consumption and intra-regional trade levels. According to the results under the EU full membership scenario; with the case of Turkey's EU full membership, it is determined that butter and powder milk are exported from the EU to Turkey, whilst Turkey will export white cheese and yoghurt to the EU and no trades on raw milk and drinking milk. Aegean, Marmara and Southeastern Anatolia Regions export cheese to the EU, while the yoghurt product is exported from the Western Marmara, Aegean, Central Anatolia, Western Black Sea and Northeastern Anatolian regions to the EU. 
In the process of preparation for EU full membership, hygiene in raw milk production and politics focusing on enhancement of yields should be taken into account, whilst results show us that milk products, especially quality improvements in cheese and yoghurt which have potential trade competition over the EU, promoting hygiene and product diversity should be taken into account.