Derin ven trombuslarının teşhisi ve sintigrafik görüntülenmesi amacıyla geliştirilen ilaç taşıyıcı sistemler üzerinde in vitro ve in vivo çalışmalar
In vitro and in vivo studies on drug delivery systems developed for diagnosis and scintigraphic imaging of deep vein thrombosis
Yazar: SUNA ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. A. YEKTA ÖZER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Radyofarmasi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
VI ÖZET Erdoğan S, Derin ven trombuslarının teşhisi ve sintigrafık görüntülenmesi amacıyla geliştirilen ilaç taşıyıcı sistemler üzerinde in vitro ve in vivo çalışmalar, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Radyofarmasi Programı Doktora Tezi, Ankara, 2001. Bu araştırmanın amacı trombusun tedavisi için kullanılan ve pıhtıda birikme özelliği gösteren fibrinolitik ilaçlardan streptokinaz ve ürokinazın lipozom, niozom, sifingozom gibi taşıyıcı sistemlere hapsedilerek trombusların teşhisi için kullanılabilirliklerinin araştırılmasıdır. Streptokinaz, Lancefield Grup C P-hemolitik streptokoki tarafından üretilen, ürokinaz ise insan idrarından izole edilen plazminojenle kompleks oluşturarak fibrinolitik sistemi direkt olarak aktive eden proteolitik enzimlerdir. Streptokinaz/ürokinaz içeren lipozom, niozom, sfingozom dispersiyonları, film tekniği, ardından ekstrüsyon tekniği ve dondurma/çözme tekniği kullanılarak hazırlanmıştır. Lipozom formülasyonu için DMPC, niozom için SUR I ve sfingozom için SPH kullanılmıştır. Streptokinaz içeren dispersiyonlarda pozitif yük veren SA, ürokinaz içeren dispersiyonlarda negatif yük veren DCP ve geçirgenliği azaltmak için tüm formülasyonlara CHOL eklenmiştir. Tüm dispersiyonlar için (10:1:4) molar bileşimi kullanılmıştır. Hazırlanan dispersiyonların içte tutulan etkin madde miktarı, lipozomal fosfolipit miktarı ve partikül büyüklükleri tayin edilmiştir. En fazla etkin madde enkapsülasyonunun niozom dispersiyonlarıyla sağlanmıştır. Gerek streptokinaz gerekse ürokinaz içeren dispersiyonlarda, lipozomların fosfolipid verimi sfingozomlardan daha fazla bulunmuştur. Tüm dispersiyonların partikül büyüklükleri ektrüsyon işlemi sonrasında 150-200 nm boyutuna indirilmiştir. Dispersiyonların tampon ve albümin içeren tampon ortamındaki salım çalışmalarında her iki ortamda da streptokinaz/ürokinaz içeren dispersiyonlar için niozom dispersiyonları en fazla etkin maddenin salındığı formülasyonlar olarak bulunmuştur. Salım kinetikleri incelendiğinde, her iki ortamda da tüm dispersiyonların salım sonuçlarının en iyi Higuchi kinetiğine uyum sağladığı bulunmuştur. Dispersiyonların fiziksel stabiliteleri incelenmiş, gerek buzdolabı gerekse oda sıcaklığında LSK ve LUK formülasyonlarının daha dayanıklı olduğu bulunmuştur. In vivo deneylerde veziküler streptokinaz/ürokinazla, serbest streptokinaz ve ürokinazın biyodağılımları incelenmiştir. Serbest streptokinaz/ürokinazla karşılaştırıldığında enzimlerin veziküllere hapsedilmesiyle Trombus/Ven oranlarının artırılabildiğivıı bulunmuştur. Sintigrafi çalışmalarında LSK formülasyonuyla trombus görüntülenebilmiştir, ancak tekrarlanabilir sonuçlar alınamamıştır. Sterilizasyon çalışmaları sonucunda dispersiyonların 15 kGy dozla steril oldukları, dispersiyonların bileşimine giren maddelerin yapılarında büyük değişikliklerin olmadığı bulunmuştur. Sonuç olarak, etkin madde hapsetme yüzdesi niozomlarda daha yüksek olmasına rağmen salım, stabilite, biyodağılım ve sintigrafi çalışmalarında LSK [DMPC:SA:CHOL + Streptokinaz (10:1:4)] formülasyonuyla uygun sonuçlar alındığı görülmüştür. Ancak, sintigrafi görüntülerinin iyileştirilmesi için formülasyonlar üzerinde daha ileri çalışmaların yapılmasına gerek vardır. Anahtar Sözcükler: Lipozom, Niozom, Sfingozom, Streptokinaz, Ürokinaz, Trombus, Sintigrafik Görüntüleme, Gama İrradyasyonu, Sterilizasyon Destekleyen Kurumlar: TÜBİTAK-SBAG 100S055 (SBAG-2303) HÜAF 99.02.301.001 HÜAF98.T08. 102.001

Abstract:
viii SUMMARY Erdoğan S, In vitro and in vivo studies on drug delivery systems developed for diagnosis and scintigraphic imaging of Deep Vein Thrombosis, Hacettepe University Health Science Institute PhD Thesis in Radiopharmacy, Ankara, 2001. The aim of this research is to investigate the feasibility of drug delivery systems such as liposomes, niosomes, sphingosomes containing fibrinolytic enzymes like streptokinase and urokinase having the ability to accumulate in thrombi and used for the treatment of thrombus. Streptokinase and urokinase produced Lancefield Group C P-hemolitic streptococi and isolated form human urine, respectively, are proteolitic enzymes directly activating fibrinolitic system. Film method followed by extrusion and freeze-thawing was used for the preparation of streptokinase/urokinase liposome, niosome, sphingosome dispersions. DMPC was used for liposome bilayer as phospholipid. SUR I was used for niosome bilayer as surfactant and SPH was used for sphingosome bilayer. SA and DCP were incorporated into streptokinase and urokinase dispersions, respectively. CHOL was added to all formulations as bilayer condenser. Molar bilayer compositions of (10:1:4) for all dispersions were used. The amount of entrapped drug, liposomal phospholipid content, particle size were determined for all dispersions. The highest entrapment efficiency was obtained with niosome dispersions. Phospholipid yield of liposome vesicles was bigger than sphingosome vesicles both containing streptokinase and urokinase. After extrusion technique, particle size of all dispersions was reduced to 150-200 nm. In vitro release of drug from vesicles was investigated in buffer and buffer containing albumine and results were evaluated kinetically. The highest release rate was obtained with niosome vesicles containing streptokinase or urokinase both in buffer and buffer containing albumine medium. Higuchi kinetics was found as the best fitting kinetic for all formulations in both medium. Physical stability of liposome, niosome, sphingosome vesicles containing streptokinase/urokinase was investigated. Liposome dispersions containing streptokinase/urokinase were found the most stable formulations stored at refrigerator and room temperature, both. In vivo experiments were carried on rabbits which have thrombus formed in jugular vein and biodistribution of liposome, niosome, sphingosome vesicles containing radiolabeledIX streptokinase or urokinase was invastigated with the free streptokinase or urokinase. It was found that Trombus/Ven ratio was enhanced by encapsulating these enzymes into liposome, niosome, sphingosome vesicles, when compared with the free streptokinase or urokinase. After the biodistribution studies, scintigraphic imaging studies were carried out on rabbits. It was succeed to have imaging of thrombi by LSK formulations but it was not obtained as reproducible results. After the sterilisation studies, it was found that dispersions can be sterilised by 1 5 kGy radiation dose and no big changes were occurred the chemical structure of raw material composed to dispersions. Briefly, as far as release, stability and scintigraphy studies are concerned, formulation LSK [DMPC:SA:CHOL+streptokinase (10:1:4)] was found as the most convenient formulation. However, niosomes were evaluated as the best formulation when entrapment efficiency results are taken into consideration. But, there is still a need further studies on the formulations to improve the scintigraphic images Key Words: Liposome, Niosome, Sphingosome, Streptokinase, Urokinase, Thrombus, Scintigraphic Imaging, Gamma irradiation, Sterilisation Supported by TÜBİTAK-SBAG 100S055 (SBAG-2303) HÜAF 99.02.301.001 HÜAF98.T08. 102.001