Koru (Çanakkale) Baritli kurşun-çinko yataklarının jeolojisi
Geology of koru (Çanakkale) Barite bearing lead-zinc deposits
Yazar: GÜLCAN BOZKAYA
Danışman: PROF. DR. AHMET GÖKÇE
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Koru (Çanakkale) baritli kurşun - çinko yatakları Biga Yarımadası'nda
Tersiyer yaşlı volkanik kayaçlar içinde gözlenenen kurşun - çinko yataklarının
tipik örneklerinden birisi olup, günümüzde kurşun - çinko üretimi amacıyla
işletilmektedir.
Yatakların yakın çevresinde yüzeyleyen volkanik kayaçıar; Eosen yaşlı
Akçaalan andeziti (andezit - bazaltik andezit, ender olarak riyodasit ve dasİt
bileşimli volkanik kayaçlar), Oligosen yaşlı Adadağı piroklastikleri (trakit, latit,
dasit, riyodasit bileşimli tüf ve aglomeralar ile ender olarak andezitik ve dasİtik
lavlar), Miyosen yaşlı Dededağ dasiti (dasitik yer yerde riyodasitik bileşimli
lavlar), Pliyo - Kuvaterner yaşlı Karaömerler bazaltı (bazalt) şeklinde
ayrılmışlardır.
İnceleme alanı içindeki cevherleşmeler, Adadağı piroklastikleri içinde
BKB -DGD konumlu fay hattı boyunca damar tipi ve üst seviyelerdeki ileri
derecede breşleşmiş kesimlerde stockwork tipi oluşumlar şeklindedir.
Cevherleşmelerde galenit, sfalerit ve barit hakim mineraller olup, pirit, kalkopirit,
fahlerz (tennantit), markaZİt, kalkosin, kovellin, bOl'nit, tenörit ve kuvars az
miktarlarda bileşime katılmaktadır.
Sıvı kapanıın incelemeleri sırasında ölçülen TFM, TmıcE ve Tf·! değerleri,
mineraloluşturucu hidrotermal çözeltiler içinde CaCh ve MgCh gibi tuzların
bulunduğunu, baritlerin oluşumu sırasında hidrotermal çözeltilerin tuzluluklarının biraz yüksek, sıcaklıklannın düşük olduğunu (80 °C'den daha düşük), sülfiirlü
minerallerin oluşumu sırasında tuzluluğun önemli miktarda düştüğünü, sıcaklığın
270 °C'ye kadar yükseldiği, sfaleritlerin 120 - 160 oC sıcaklık aralığında
oluştuğunu (sfaleritlerde birincil kapanımlar) göstermektedir. Çözeltiler içinde
CaCh ve MgCh gibi tuzlann bulunması, mineraloluşturucu hidrotermal
çözeltilerin ya deniz suyu kökenli olduklannı veya denizel sedimanlar içinden
geçerek ortama geldiklerine işaret etmektedir.
Ana element jeokimyası sonuçlanndan; inceleme alanındaki volkanik
kayaçların erken evre de (Karaömerler bazaltı hariç) yüksek potasyumlu kalkali
bileşimli olduklan, sonraki evrelerde ise orta potasyumlu kalkalkelen karakterli,
levha içi bazaltlar (Karaömerler bazaltı) şeklinde oluştuklan anlaşılmaktadır
İz element jeokimyası incelemeleri, yatak içinde zenginleşen kurşun ve
çinkonun Akçalaan andeziti ile Adadağı piroklastiklerinden, bakırın ise Dededağ
dasiÜnden kaynaklanmış olabileceğini düşündürmektedir. NTE incelemeleri;
baritlerin deniz suyunda belirlenmiş değerlere benzediklerini göstermiştir.
Kurşun izotoplan jeokimyası incelemeleri baritlerle, sülfiirlü (galenit ve
sfalerit) minerallerin farklı bileşimlerde kıtasal kabuk malzemelerinden
kaynaklandıklanna işaret etmektedir.
Kükürt izotoplan jeokimyası incelemelerine göre; baritlerin
bileşimlerindeki kükürtün deniz suyu içindeki sülfattan kaynaklandığı, sülfürlü
minerallerdekinin ise büyük olasılıkla bölgedeki magmatik kayaçlardan veya bir
magmatik rezervuardan 32S'ce zengin (hafif) kükürtün hidrotermal çözeltilerce
çözülüp, cevherleşme ortamına taşınması şeklinde geliştiği kabul edilmiştir.
Oksijen izotoplan jeokimyası incelemelerinden; inceleme alanındaki
baritlerin S izotoplan bileşimi bakımından benzedikleri deniz suyu içindeki
sülfatın O izotoplan bileşimine (8 180 O %0) göre oldukça farklı olduklan ve
magmatik kayaçlar için belirlenmiş değerlere benzediği, bu durumun deniz
suyunun yöredeki volkanik kayaçlarla ileri derecede etkileşimi sonucu gelişmiş
olabileceği düşünülmüştür.

Abstract:
Koru (Çanakkale) barite bearing lead-zinc deposits are typical examples of
the lead-zinc deposits occulTed in the Tertiary volcanic rocks outcropped in the
Biga Peninsula, and are being mined for lead-zinc production.
Volcanic rocks around the investigated deposits are distinguished as;
Eocene Akçaalan andesite (andesite, basaltic andesite, rarely rhyodacite and dacite
types of volcanic rocks), Oligocene Adadağı pyroclastics (tuffs and agglomerates
with trachytic, latitic, dacitic and riyolitic compositions and rarely andesitic and
dacitic lavas), Miocene Dededağ dacite (dacitic and rarely rhyodacitic lavas) and
Plio-Quaternary Karaömerler basalt (basalt).
The investigated deposits hosted by Adadağı pyroclastics and show two
different mineralization styles such as; stockwork ore veinlets in the upper parts
and ore veins along the fault zones in the depper parts. Galena, sphalerite, barite
are the main minerals and accompained by minor amounts of pyrite, chalcopyrite,
fahlerz (tennantite), mareasite, chalcosine, covelline, bornite, tenorİte and quartz.
TFfvı, TmlCE and Tı-ı values measured during tluid inclusion studies indicate
the presence of CaClı and MgCl2 types of salts in the mineralizing hydrothermal
solutions, salinity of the hydrothermal solutions is rather relatively high during barite crystalisation in the early episode of mineralization, while decrased during
the sulfide dominated later episode of mineralization. The temperatures of fluids is
low « 80 oc) during the early phase and increased up to 270 oC during the later
phase. Sulfide minerals seem to be formed in a temperature range of 120-160 oC
according to the primary fluid inc1usion in sphalerite crystals. The presence of
CaCh and MgCh indicate that the mineral iz ing hydrothermal solutions are either
originated from sea water or circulated trough the marinal sediments.
According to the major element geochemistry, it has been assumed that the
volcanic rocks in the study area have high potassic calcalcaline composition in the
early stage ,but have medium potassic calcalcaline compositon characteristic for
within plate basalts in the later stage (Karaömerler basalt).
Trace elements contents of the various rock units show that lead and zinc
may be originated from Akçaalan andesite, whiIe copper from Dededağ dacite.
REE studies show that normalised REE values ofbarites resemble to sea water.
The lead isotope studies show that barites and sulfides (galena and sfalerit)
were originated from continental crust materials with different compositions.
According to the sulphur isotope studies, sulfur in the barites is originated
from suIphate in the sea water, whiIe sulfur in the gaIena and sphalerite is
probably originated from either igneous rocks in the surraunding area or from a
magmatic reservoir by dissolution of sulfur enriched in 32S (lighter) isotope.
Investigations of oxygene isotope geochemistry show that the oxygene
isotope composition of barites resemble to those of igneous rocks, however the
oxygene isotope compositon of sea water sulphate was expected to be similar to
that of sea water. This compositon may be assumed to have been developped as a
result of deep interaction of sea water sulfate with surrounding volcanic rocks.