Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerinin sosyolojik eleştiri bağlamında incelenmesi
Mehmet Âkif Ersoy's poems investigation in the context of sociological criticism
Yazar: HİLAL ALAT
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL ŞAHİN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Edebiyat sosyolojisi, birey ve toplumun metinleşen kimliğini neden sonuç ilişkisi bağlamında inceleyen bir bilim dalıdır. Toplumsal, millî ve kültürel olanı ön plana çıkararak sanat eserlerini bu öz değerler üzerine kuran ve Türk edebiyatının en önemli sanatçılarından olan Mehmet Âkif Ersoy, döneminin toplumsal, dinî, siyasi gerçekliklerini eserlerinde yansıtarak eserlerini aynı zamanda sosyolojik bir vesikaya dönüştürür. Bu açıdan bireysel duyguların çok fazla yer almadığı eserlerinde Mehmet Âkif Ersoy'un toplumun yol göstericisi, sözcüsü olduğunu söylemek mümkündür.
Bilimsel tarafsızlık ilkesiyle yürütmeye çalıştığımız bu tez, genel olarak üç ana bölümden meydana gelmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde Mehmet Âkif Ersoy'un hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilecektir. Bu bilgiler ışığında yazarın Türk edebiyatındaki yeri, konumu hakkında tespitler yapılacaktır. Yazarı anlamak ve anlamlandırmak için, içinde bulunduğu edebî topluluktan faydalanıldı. 
 Çalışmanın ikinci bölümünde iki farklı disiplinin bir araya gelerek oluşturdukları disiplinler arası anlayış olan "edebiyat sosyolojisi" hakkında bilgiler verilecek, dünyadaki gelişimine paralel olarak Türkiye'deki gelişimine de değinilecektir. Bu çalışma ile geleneksel kuramlardan çağdaş kuramlara geçiş hakkında bilgi kazanımı sağlanacak, çağdaş kuramların uzun zaman önce yazılmış şiirler üzerinde yansımaları bulunacak ve Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerinin temaları üzerindeki sosyolojik yansımalar üzerinde durulacağı için özgünlüğü artacaktır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise şiirlerin tematik unsurları sosyolojik bağlamda değerlendirilecektir. Bu bölümde ahlak, eğitim, din, kültür, dil, müzik, spor, meslek, aile sosyolojisi gibi farklı sosyolojik başlıklardan fayda sağlanacaktır. Bu başlıkların edebiyatla olan ilişkisi irdelenip daha sonra Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerine olan yansımaları, şiirlerdeki sosyolojik bulgular tespit edilecektir.
Sonuç bölümünde ise çalışma ile ilgili genel çıkarımlar yapılıp elde edilen bulgular ve öneriler sunulacaktır.
"Bu çalışma Fırat Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenmiştir. Proje Numarası: İSBF.22.03."

Abstract:
Sociology of literature is a branch of science that examines the textual identity of the individual and society in the context of cause and effect relationships. Mehmet Âkif Ersoy, one of the most important artists of Turkish literature, who emphasizes the social, national and cultural and builds his works of art on these core values, reflects the social, religious and political realities of his period in his works, and also turns his works into sociological documents. In this respect, it is possible to say that Mehmet Âkif Ersoy is the guide and spokesman of the society in his works, where individual emotions are not included much.
This thesis, which we try to carry out with the principle of scientific impartiality, generally consists of three main parts. In the first part of the study, information about Mehmet Âkif Ersoy's life, literary personality and works will be given. In the light of this information, determinations will be made about the author's place and position in Turkish literature. In order to understand and make sense of the author, the literary community he is in will be used.
In the second part of the study, information will be given about "Sociology of Literature", which is an interdisciplinary understanding created by two different disciplines coming together, and its development in Turkey in parallel with its development in the world will also be touched upon. With this study, information will be gained about the transition from traditional theories to contemporary theories, reflections of contemporary theories will be found on poems written long ago, and its originality will increase as it will focus on the sociological reflections on the themes of Mehmet Âkif Ersoy's poems.
In the third part of the study, the thematic elements of the poems will be evaluated in a sociological context. In this section, you will benefit from different sociological topics such as morality, education, religion, culture, language, music, sports, profession and family sociology. The relationship of these titles with literature will be examined and then their reflections on Mehmet Âkif Ersoy's poems and sociological findings in the poems will be determined.
In the conclusion section, general conclusions about the study will be made and the findings and recommendations will be presented.
"This study was supported within the scope of Fırat University Scientific Research Projects Support Program. Project Number: İSBF.22.03."