Ebû Saʿȋd el-Asmaʿȋ ve monografik sözlük geleneği
Ebû Saʿîd el-Asmaʿî's monographic dictionary tradition
Yazar: ZEHRA BİŞKİN GEMİCİOĞLU
Danışman: PROF. DR. SONER GÜNDÜZÖZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Ebû Saʿîd el-Asmaʿî'nin monografik sözlük geleneği üzerine yapılacak inceleme, evrensel bir dinin vahiy dili olan Arapçanın zengin kelime hazinesini ortaya koyma açısından önemlidir. Asmaʿî'nin monografik sözlük çalışmalarını eski ulemanın bakış açısıyla incelemek, Arapçanın vahiy dili olarak taşıdığı kelime zenginliğini anlamak için önemli bir fırsat sunmaktadır. Çalışmanın amacı Arap dil âlimi Asmaʿî'yi daha yakından tanıyıp kendi dönemindeki ve sonraki dönemlerdeki âlimler üzerindeki etkisini açıklamak ve sözlük çalışmalarının Arap diline katkısını detaylı bir şekilde inceleyip araştırmaktır. Bu çalışma, dilsel ve edebî bir konu olması nedeniyle nicel yöntemin temellerini esas almıştır. Asmaʿî'nin sözlük çalışmalarında kelimelerin kökenleri, dil bilgisi yapıları kullanımları ve anlamları üzerinde titizlikle durulduğu görülmüştür. Ayrıca Asmaʿî'nin Arapçayı anlamak için sadece kelime köklerine ve tanımlara dayanmadığı, aynı zamanda Arapçanın edebî ve estetik yönlerine de odaklandığı gözlemlenmiştir. Asmaʿî'nin şiirler, hadisler, atasözleri, deyimler gibi çeşitli kaynakları kullanarak Arap dilinin zenginliğini ortaya koyduğu görülmüştür. Asmaʿî'nin sözlük çalışmaları kendinden sonraki âlimleri etkilemiştir. Çalışmaları Arap âlimler ve dil bilimciler tarafından referans olarak kabul edilmiştir ve daha sonra yapılan sözlük çalışmalarının temelini oluşturmuştur. Günümüzde unutulmaya yüz tutmuş Arapça kelimelerin korumaya alındığı bu tür çalışmalardan İslamî ilimlerde daha fazla istifade edilmelidir.

Abstract:
The study on Ebû Saʿîd el-Asmaʿî's Monographic Dictionary Tradition is important in terms of revealing the rich vocabulary of Arabic, the language of revelation of a universal religion. Examining Asmaʿî's monographic dictionary works from the perspective of ancient scholars offers an important opportunity to understand the richness of words that Arabic carries as the language of revelation. The aim of the study is to get to know the Arabic language scholar Asmaʿî more closely, to explain his influence on scholars in his own period and in subsequent periods, and to examine and investigate in detail the contribution of his dictionary studies to the Arabic language. Since this study is a linguistic and literary subject, it is based on the foundations of the quantitative method. In Asmaʿî's dictionary studies, it was observed that the origins of words, their grammatical structures, their uses and meanings were meticulously emphasized. It has also been observed that Asmaʿî does not only rely on word roots and definitions to understand Arabic, but also focuses on the literary and aesthetic aspects of Arabic. It has been seen that Asmaʿî enriched the vocabulary of the Arabic language by using various sources such as poems, hadiths, proverbs and idioms. Asmaʿî's dictionary works influenced the scholars who came after him. His works were accepted as a reference by Arab scholars and linguists and formed the basis of dictionary studies on him. Islamic sciences should benefit more from such studies, in which Arabic words that are about to be forgotten today are protected.