Çocukların beslenme alışkanlıklarının Sağlık Davranışı Etkileşim Modeline göre incelenmesi
Evaluation of children?s dietary habits according to Interaction Model of Client Health Behavior
Yazar: MERYEM ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. SEMRA ERDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Çocuklar = Children

Özet:
Metodolojik ve tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte tasarlanan bu çalışmanın amacı, okul çağındaki çocukların beslenme alışkanlıkları ve beden kitle indeksi (BKİ) sonuçlarını etkileyen faktörleri Sağlık Davranışı Etkileşim Modeli (SDEM) kapsamında incelemektir. Ayrıca çocuk beslenme öz-yeterlik ölçeği ve beslenme davranış ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliği değerlendirilmiştir. Araştırmanın verileri, Şubat-Haziran 2007 tarihleri arasında, İstanbul'da üç ilköğretim okulunun beşinci sınıfına devam eden 420 çocuk ve ebeveynlerinden elde edilmiştir.Modelin bireysel özellikler bileşenine ilişkin bilgiler aile formu, aile ortamı ölçeği, çocuk beslenme öz-yeterlik ölçeği, çocuk beslenme tutum ölçeği ve sağlık algısı formu kullanılarak toplanmıştır. Sağlık sonucu bileşeni beslenme davranış ölçeği ve BKİ değerleri ile ölçülmüştür. Sağlık sonuçlarını etkileyen faktörler çoklu regresyon analizi, karşılaştırmalı analizler ile hesaplanmıştır.Model, tüm çocukların beslenme alışkanlıkları için varyansın % 22'ni açıklamıştır. Beslenme öz-yeterliği, beslenme tutumu ve cinsiyet beslenme alışkanlıklarını doğrudan etkilemiştir. Kızlar için oluşturulan beslenme alışkanlığı modeli varyansın % 30'nu açıklamış, beslenme öz-yeterliği ve beslenme tutumu alışkanlığı etkileyen iki değişken olarak bulunmuştur. Erkekler için oluşturulan beslenme alışkanlığı modeli, varyansın % 13'nü açıklamış, alışkanlığı doğrudan etkileyen tek değişken olarak beslenme öz-yeterliği bulunmuştur. Öğrencilerin % 14,2'si hafif şişman ve % 7,7'si şişman bulunmuştur. BKİ modeli varyansın % 16'nı açıklamıştır. Ailedeki birey sayısı, ebeveynlerin evlilik durumu, anne-baba BKİ değerleri, ebeveyne göre çocuğun sağlık durumu ve ailenin sosyo-ekonomik seviyesi çocukların BKİ sonucunu doğrudan etkileyen değişkenler olmuştur. Bulgular çocukların beslenme alışkanlığı ve BKİ sonuçlarını açıklamak için SDEM'in kullanılmasını desteklemiştir.

Abstract:
The aim of this methodological and descriptive-correlational study is to investigate the factors affecting school age children?s dietary habits and body mass index (BMI) results according to Interaction Model of Client Health Behavior (IMCHB). In addition, the reliability and validity of the Turkish version of children?s dietary self-efficacy scale and food behavior scale were also assessed. The data were obtained from 420 fifth grade children attending three primary schools in Istanbul and their parents between February-June 2007.Data related to the client singularity element of the model was collected with family form, family environment scale, children?s dietary self-efficacy scale, diet attitude scale and health perception form. The health outcome element was measured with food behavior scale and BMI values. The factors affecting the health outcomes were calculated by multiple regression analysis and comparative analyses.The model accounted for 22 % of the variance in all children?s diet habits. Diet self-efficacy, diet attitude and gender influenced diet directly. The dietary habit model for girls explained 30% of the variance, and the self-efficacy and attitude were two variables that affected the diet. The dietary habit model for boys accounted for 13 % of the variance and the only self-efficacy affected the diet directly. The 14.2 % of the students were found overweight and 7.7 % were found obese. The BMI model explained 16 % of the variance. The family size, parental marital status, parental BMI values, child health status according to parent and the socio-economic status were the factors that influenced children?s BMI results directly. Findings supported to the use of IMCHB for explaining children?s diet habits and BMI results.