Aile hekimlerinin uygulamadaki tarama ve takip programları hakkındaki öz değerlendirmesi ve görüşleri: Çanakkale örneği
Self-assessment and opinions of family physicians on screening and follow-up programs in practice: A case study of Çanakkale
Yazar: SÜLEYMAN KONUŞ
Danışman: PROF. DR. GALİP EKUKLU
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Halk Sağlığı = Public Health ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Cinsel sağlık = Sexual health ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Okul sağlık servisleri = School health services ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Yardımcı sağlık personeli = Allied health personnel ; Yaşlılar için sağlık hizmetleri = Health services for the aged

Özet:
Giriş ve Amaç: Bu çalışmanın amacı, Çanakkale'de çalışan aile hekimlerinin, Sağlık Bakanlığı'nca belirlenen koruyucu sağlık hizmetlerini uygulama düzeylerinin belirlenmesi; aile hekimlerinin bu hizmetler hakkındaki görüşlerinin ve yaşadıkları sorunların değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntemler: Araştırmamızda iki aşamalı karma yöntem kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşaması kantitatif, 2. aşaması kalitatif olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın 1. aşamasının evrenini Çanakkale'de çalışan 170 aile hekimi oluşturmaktadır. Örneklem seçilmeden, evrenin tamamına ulaşılması amaçlanmıştır; araştırma verileri soru formu yoluyla toplanmıştır. 2. aşama için 5 katılımcı ile görüşme yapılmıştır; yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşme yapılmıştır. Katılımcıların HYP (Hastalık Yönetim Platformu) ve PSM'de (Periyodik Sağlık Muayeneleri ve Tarama Testleri Rehberi) belirtilen işlemleri uygulama düzeyi 0-100 arası bir değer alacak şekilde puanlanmıştır.
Bulgular: Araştırmamızın 1. aşamasına 142 (katılım orantısı %83,5) aile hekimi katılmıştır. Katılımcıların %58,5'i erkek, %80,3'ü pratisyen aile hekimidir; yaş ortalaması 45,2'dir. Katılımcıların, HYP ve PSM'nin uygulanabilir olduğunu düşünme orantısı sırasıyla %15,5 ve %42,3'tür. PSM uygulama puanı 62,8, HYP uygulama puanı 26,5 olup, aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Günlük ortalama muayene sayısı ile HYP uygulama puanı arasında pozitif yönlü, zayıf şiddette korelasyon tespit edilmiştir; diğer sosyodemografik özellikler ve çalışma özellikleri ile HYP ve PSM uygulama puanı arasında ilişki tespit edilememiştir. Çalışmamızın 2. aşamasında yapılan görüşmelerde; koruyucu sağlık hizmetleri ile ilgili görüşler, koruyu sağlık hizmetlerinde yaşanan sorunlar ve koruyucu sağlık hizmetlerinde yaşanan sorunlarla ilgili çözüm önerileri olmak üzere 3 tema belirlenmiştir.
Sonuç: Katılımcılarımız, birinci basamakta önerilen koruyucu sağlık hizmetlerinin uygulanabilirliğinin düşük olduğunu düşünmekte ve düşük düzeyde uygulamaktadır. Koruyucu sağlık hizmetlerinin, birinci basamağın en önemli görevi olduğu düşünülmektedir. Bu hizmetlerde yaşanan sorunlar arasında aile hekimlerinin iş yükünün fazla olması, bireylerin sağlıkları ile ilgili sorumluluğunun düşük olması ve aile hekimliği birimlerine bağlı nüfusun fazla olması yer almaktadır.

Abstract:
Background and Aim: The present study aimed to determine the implementation levels of preventive health services as defined by the Ministry of Health among family physicians working in Çanakkale. Additionally, the study aims to evaluate the opinions of family physicians regarding these services and assess the problems they encounter in the process.
Material and Methods: A two-stage mixed-methods approach, the first of which is quantitative, and either is qualitative, was employed in the research. Although the entire population was aimed at, a total of 170 primary care physicians in Çanakkale were included in the first part of the study, and data were collected with the questionnaire. Then, in the second part of the study, a semi-structured form was used in individual interviews for in-depth discussions with five participants. The HYP (Hastalık Yönetim Platformu) and PSM (Periyodik Sağlık Muayeneleri ve Tarama Testleri Rehberi) were used, and the application level of participants was scored between 0- 100.
Results: 142 family physicians were included in the first stage of the study (rate of participants 83.5%). 58.5% of participants were male, 80.3% of all were practicing family physicians and the age average was 45.2. The participants' rates of perceiving HYP and PSM as applicable are 15.5% and 42.3%, respectively. The PSM application score is 62.8, and the HYP application score is 26.5, with a statistically significant difference. A positively correlated, weak relationship was found between the daily average number of examinations and the HYP application score. There were no significant relationships between other sociodemographic characteristics, work features, and HYP and PSM application scores. In the second part of the study, three main schemes exist about preventive health services in the interview as arguments, issues, and solution suggestions.
Conclusion: Based on the research, participants perceive and implement the applicability of recommended preventive health services in primary care as insufficient. Excessive workloads of primary care physicians, inadequate responsibility of patients, and the immoderate population of the units are some reasons for a lack of health care services.