Türkiye`de çocukluğun değişimi: Çocuk imgesinin Doğan Kardeş dergisi üzerinden okunması
Changing of childhood in Turkey: Reading the child image from Doğan Kardeş magazine
Yazar: AYÇA GÜRDAL
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇELEBİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışmanın konusu, "Doğan Kardeş Dergisi özelinden harekede çocukluk kavramlaştırmasındaki değişimin gösterilmesi"dir. Çocukluk kavramlaştırmasındaki değişimin, çocuğun özne oluşu kavramlaştırması ışığında gösterilmesi temel alınmıştır. Dolayısıyla çalışmanın amacı, "Doğan Kardeş Dergisi'ndeki değişmenin kaynağının tespit edilmesi bağlamında, değişmenin, çocuğun özne oluşu kavramlaştırması ışığında 2österilme"si olarak belirlenmiştir. Konu ve amaç ışığında çalışmanın hipotezi ise şöyledir: Doğan Kardeş Dergisi'ndeki değişmenin öznesi çocuktur. Çocuğun özne oluşu, durum tanımı kavramı çerçevesinde tanımlanmış ve dergideki biçim ve içerik değişmelerinin derginin yayımlandığı toplam 40 yıldaki görünümü esas alınarak, söz konusu görünüm çocuğun özne oluş pratikleri ile ilişkileııdirilmiştir. İlk olarak 1945 yılında yayımlanmaya başlayan ve yayımına 1993 yılında son verilen Doğan Kardeş Dergisi, içerik analizi tekniği ile incelenmiştir. İçerik analizi tekniğinin uygulandığı Doğan Kardeş Dergisi, toplam 40 yıllık tarihsel süreçte görülen biçim ve içerik değişmeleri esasında dört döneme ayrılarak değerlendirilmiştir. Bir başka deyişle dergide görülen çocukluk kavramlaştırmasındaki değişimler 1945-1954, 1955-1966, 1967-1978 ve 1988-1993 dönemleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Dört dönem esasında yapılan değerlendirmeler ayrıca, dergide değişliği tesbit edilen çocukluk kavraınlaştırmalarıııa açıklayıcı ve anlamlı bir bağlam sunduğu kabul edilen Türkiye'nin siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal tarihi ile ilişkileııdirilmiş ve çalışmanın nitel verileri kapsamlı bir çerçevede, değerlendirilmiştir. Çalışmanın hipotezinin sınanması nitel verilerin değerlendirildiği kapsamlı çerçeve ışığında, nicel verilerin değerlendirilmesi temelinde gerçekleştirilmiştir. Buna göre dergideki değişimin öznesinin çocuk olduğu hipotezi gerçeklenmiştir. Çocuklar 1945'ten 1993'e, kendi çocukluk söylemlerini yetişkinlerin söylemleri ile buluşabilir bir mahalde (mümkün olduğunca) eklemlemeyi başarmışlardır. Söz konusu mahalde, 1945'lerden 1960'lara yetişkinler tarafından belirlenen çocuklar, 1960'lardan 1980'lcrc yetişkinler tarafından belirlenmeleri kadar beliıleyebilme4*3? imkanlarının kapısını aralamışlar, 1980'lerden 1990'lara gelindiğinde ise dergi içeriğini belirleyebilirle imkanına kavuşmuşlardır. Çocukların, yetişkinlerden farklılıklarının kabul edilmesi, kendilerine özgü çocuktuk dünyalarının ve akran kültürlerinin olduğunun kabul edilmesi, çocukların 1988-1993 dönemi Doğan Kardeş Dergisi özelinden hareketle, aktif ve katılımcı sosyal aktörler oldukları anlayışı ile gerçekleşmiş ve dergi içeriğindeki değişmelerin kaynağı olarak özne haline geldikleri sonucuna varılmıştır. Söz konusu sonuca ulaşmada Doğan Kardeş Dergisinde 1945 'ten 1993 'e giden süreçte, çocukların okumaktan zevk aldıkları, hoşlandıkları, ilgilendikleri yazılann(nıacera, heyecan, çizgi roman, keşif ve gezi yazıları vb) görsel malzemelerle içeriklendirilen sunumunun, eğitici-didaktik ve uzun yazılı malzemelerle içeriklendirilen sunumuna göre başat hale geldiği görülmüştür.

Abstract:
43fi summary The topic of this study is the changing childhood conceptualizations in Turkey. The purpose of this study is to put forth the changing childhood conceptualizations in the base of the becoming subject ofthe children. In this respect the hypothesis of it is in that way. The child is subject of the changes at Doğan Kardeş Review. Becoming subject of the child is defined in the frame of the "definition of the situation" The review is published between 194S-1993 years and is analysed with content analysis technigue. Doğan Kardeş is evaluated according to four period of time which has different childhood conceptualizations with regard to changes about the content and the form of it or in oilier words with regard to qualitative and quantitative evaluations and these periods are determined according to the changes of the content and (he form of Doğan Kardeş. In other words the childhood conceptualizations which could get from the rewiev are evaluated at these periods: 1945-1954, 1955-1966, 1967-1978, 1988- 1903, Besides that these qualitative evaluations are even placed in the political, economic, cultural and social history of Turkey which are assumed a meaningful context to understand the childhood conceptualizations. The hypothesis is tested according to quantitative data which is related with qualitative data that mentioned above. In this reason the hypothesis is tested with respect to the child is subject ofthe changes at Doğan Kardeş Review. In that context the children who are determined by adults from the 1945s to 196()jhad gotten the oppurtunity to determine partly from the 1960s to 19SQ,-.And in the end the children had become subjects ofthe review which reflects their concerns, pleasures, expectations. So it could be said that the children had reached to become subjects and accomplished to be understood by the adults