Ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinde açık alan terapi ünitelerinin peyzaj tasarımı: Ataköy (Trabzon) Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi örneği
Open space therapy unit in psychiatric hospitals a case study of Ataköy Psychiatric Hospital
Yazar: ÇİĞDEM SAKICI
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA VAR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Günümüzdeki yoğun yapılaşma insanların terapi sağlayıcı alanlara olan ihtiyacını artırmıştır. Bu çalışma kapsamında ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinde tedavi edici açık alan terapi ünitelerinin nasıl olması gerektiği ve bu tarz alanlarda gereken etkinlik alanları ortaya konulmuştur. Ayrıca bu etkinlik alanlarının kullanıcıların kişisel mekan sınırlarına uygun olarak düzenlenebilmesi için barındırması gereken yapısal ve bitkisel materyallerle oluşturulan kapalılık ve doğallık düzeylerinin hastalar üzerindeki etkileri belirlenecektir. Hangi etkinlik için hangi kapalılık ve doğallık düzeylerini tercih ettikleri ve özellikle kişisel alan sınırları geniş olan hastaların istek ve ihtiyaçlarına uygun etkinlik alan sınırları belirlenerek bu mekanlarda kendilerini nasıl hissettikleri ortaya konulmuştur.Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Türkiye'deki ruh ve sinir hastalıkları bölge hastane bahçelerinin duyusal uyarım, hareket ve denetim başlıkları altında terapik açıdan mevcut durumları ortaya konulmuş ve hastaneler belirlenen tasarım özellikleri yardımıyla birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Ayrıca, yurtdışından ideal bir açık alan terapi ünitesi örneğinin envanteri çıkarılmıştır. İkinci aşamada ise bu bölge hastanelerinden Ataköy Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi pilot bölge seçilmiş, hastanenin avantajları, kullanıcı istek ve ihtiyaçları ve açık alan terapi ünitesi tasarım özellikleri dikkate alınarak hastanenin mevcut problemlerine çözüm önerileri getirilerek bu hastane için yeni bir açık alan terapi ünitesi önerilmiştir. Bu aşamada ayrıca önerilen açık alan terapi ünitesindeki etkinlik alanlarının kişisel mekan sınırlarının belirlenebilmesi için Doğal-Yapay ve Kapalı-Açık kriterleri kullanılarak her bir etkinlik alanı için 4 farklı seçenek üretilmiştir. Daha sonra tüm kullanıcı gruplarının hangi etkinlik alanı için hangi seçeneği beğendiği ve beğenmediği nedenleriyle sorgulanmıştır. Ayrıca, beğendiği seçenekte kendilerini nasıl hissedeceği ortaya konulmuştur.Sonuç olarak, hastaların ve diğer kullanıcı gruplarının (personel, yöre halkı, peyzaj mimarları, tıp fakültesi öğrencileri) tercihleri ve bu tercihlerinde etkili olan etmenler ortaya konulmuştur. Açık alan terapi ünitesi tasarımcısı olan peyzaj mimarlarının bu mekanları tasarlarken mutlaka farklı disiplinlerle işbirliği içinde olması ve hastaların istek ve ihtiyaçlarına uygun tasarım yaklaşımı sergilemesi gerektiği vurgulanmıştır.

Abstract:
Within the framework of this study, how the structure of the therapeutic open spaces in Psychiatric Hospitals must be and the activity areas to be needed in such areas have been introduced. The effect of the enclosure and naturality levels, formed by structural and plants materials to design the activity areas according to the personal space boundaries of the users, on patients were put forward., Also, which enclosure and naturality levels were preferred for which activity areas and particularly, the determination of the activity areas suitable for the needs and wishes of the patients who have large personal space boundaries was made and thus how they feel within these spaces was given.The study includes two stages. In the first stage, the present situation of the Psychiatric Hospitals in Turkey was determined in terms of therapy under the titles of sensory stimulation, movement, control, and the hospitals were compared to each other through the design criteria determined earlier. Moreover, the inventory of an ideal open space therapy sample from abroad was made. In the second stage, the advantages of the garden of the Ataköy Psychiatric Hospital, which has the worst therapeutic facilities, the users? requirements determined through the observations and interviews to have been made earlier and the design criteria for open space therapy unit were all considered, and thus the solutions were offered for the present problems of the hospital and for the hospital in this context, a new open space unit has been offered. At this stage, in order to determine the personal space boundaries of the activity areas in the suggested open space therapy unit, such criteria as natural-artificial and open-enclosed were used for every activity area. Later on which options was liked or disliked for which activity area by the all users group have been questioned. How they will feel in the option they chose has been put forward.As a result; the affective factors in the choices of the patients and other users groups (personal, local people, landscape architects, medicine faculty students) were put forward. The need for landscape architects to cooperate with other disciplines while designing these spaces and to produce designs suitable for the needs of the patients was emphasized.