2000'li yıllarda inşa etme kültürü bağlamında ideoloji: Türkiye'deki ve uluslararası platformdaki adliye binaları üzerinden karşılaştırmalı bir değerlendirme
Ideology in the context of building culture in the 2000's: A comparative evaluation on the courthouses in turkey and in the intenational platform
Yazar: CEREN BİLGİN
Danışman: PROF. DR. GÜL DENİZ DOKGÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimarlık = Architecture ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Mimarlık ürünleri, yapı ölçeklerindeki fonksiyonlarının yanı sıra egemenin varlığını ve ideolojisini yapılı çevrede somutlaştıran tahakküm araçları niteliğindedir. Fiziksel ve mekânsal özellikleri ile yargı mekanizmasının işleyişine katkı sunan adliye binaları; sahip oldukları temsil değeri ile kamunun, iktidarın temsilcisi konumundadır. Türkiye'de, Cumhuriyet'in ilanı inşa edilmeye başlanan adliye binalarının üretimi, süreklilik gösteren bir olgu olarak konumlanmış, ilgili bakanlık tarafından belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda bağımsız adliye binalarının inşası gerçekleştirilmiştir. Sahip oldukları biçimsel özellikler, çoğunlukla temsil ve anıtsallık kaygılarıyla belirlenen adliye binaları, 2000'li yıllara kadar inşa edildikleri dönemlerin mimari panoramalarını yansıtan yapılar niteliğindedir. 2000'li yıllara gelindiğinde ise adliye binaları özelinde hızlı bir yapılaşma süreci yaşanırken, adliye binaları özelinde biçimsel bir dönüşüm gerçekleşmiş ve dönemin egemen ideolojisine paralel olarak Selçuklu-Osmanlı dönem mimarilerinden alınan referanslarla biçimlenen mimari üslubun egemenliği söz konusu olmuştur.
     Çalışmanın amacı adliye binalarını birer 'iktidar mahalli' olarak ele alarak güç ile mekân arasında kurulan ilişkinin boyutlarını 2000'li yıllarda Türkiye'de ve uluslararası platformda üretilen adliye binaları üzerinden irdelemek, iki örnek grubu arasında güç-mekân ilişkisi bağlamında ön plana çıkan benzerlik ve farklılıkları karşılaştırmalı analiz yaparak bulgulamaktır. 
     Bu amaç doğrultusunda kurgulanan çalışmada ilk olarak ideoloji kavramına ilişkin kuramsal bir çerçeve çizilmiş, kavramın mimarlık ile olan ilişkisi tarihteki örnekleriyle ele alınmıştır. Üçüncü Bölüm kapsamında, 2000'li yıllarda uluslararası zemindeki ve Türkiye'deki inşa etme kültürüne değinilerek kamunun üretim pratiğine odaklanılmıştır. Çalışmanın Dördüncü Bölümünde adliye binalarının tarihsel süreçlerinden ve temsilî değerlerinden bahsedilmiş; 2000'li yıllarda Türkiye'de ve uluslararası platformlarda inşa edilen adliye binaları güç-mekân ilişkisi bağlamında incelenmiştir. Beşinci Bölüm kapsamında ise iki örnek grubu arasında karşılaştırma yapılarak çalışma kapsamında üretilen çıkarımlara yer verilmiştir.

Abstract:
Apart form their function at the building scale, architectural products are the tool of domination that embody the existence and ideology of the hegemon. As the architectural products, courthouse buildings that contribute to the judicial mechanism with their physical and spatial characteristics; they are the representatives of the public and the power with their representetive value. In Turkey, the production of courthouse buildings which have started to be built after the proclamation of the Republic has been positioned as a continuos phenomenon and independent courthouses has been constructed according to the needs determined by relevant ministry. Courthouses whose formal features are mostly determined by the concerns of representation and monumentality, are buildings that reflect the architectural panoramas of the periods tehy were built until the 2000's. In the 2000's, while there was a rapid construction process in the courthouse buildings,, a formal transformation has been occured and in parallel with the dominant ideology of the period, the architectural style shaped with references taken from Seljul-Ottoman period has become dominant on the courthouses.
     The aim of the study is to consider courthouses as 'places of power',to examine the constituents of the relationship between power and space through the courthouses produced in Turkey and international platforms in the 2000's, to analyze the similarities and differences between these sample groups in the context of power-space relation comperatively.