Molla Sadrâ'da zaman anlayışı ve tarih bilinci
Understanding of time and consciousness of history inMulla Sadra
Yazar: MAHMUT MEÇİN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÇAKSU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Felsefe tarihi = Philosophy history ; Hareket = Motion ; Molla Sadra = Mullah Sadra ; Tarih = History ; Tarih bilinci = Historical consciousness ; Varlık = Asset ; Zaman = Time

Özet:
Bu tezin konusu Molla Sadrâ'da zaman anlayışı ve tarih bilincidir. Kendinden önceki İslâm düşünce mirasını mezcederek önemli bir senteze ulaşan Sadrâ, varlık merkezli bir düşünce sistemi kurmuştur. Bu sistemin öne çıkan en önemli özelliği bahse konu edilen tüm felsefî problemlerin muhkem bir ontoloji temelinde mütalaa edilmesidir. Tezin amacı Molla Sadrâ'nın zaman tasavvurunu ele almak ve bu tasavvurun şekillendirdiği tarih bilincini ortaya koymaktır. Sadrâ varlık ile zaman arasında kurduğu sağlam ve merbut ilişki üzerinden felsefî sistemine özgü bir zaman tasavvuru ortaya koyar. Geliştirdiği hareket-i cevherî nazariyesi bağlamında zamanı da varlığın zihindeki taayyünü olarak gören Sadrâ, varlığın seyyal boyutunu teşkil eden hareketin idrak edilmesinde zamanın önemli bir işlev gördüğüne inanır. Aynı şekilde zaman, varoluşun geçmiş, şimdi ve gelecek boyutlarını izhar ederek tarih bilincinin oluşumunda da aslî bir görev icra etmektedir. Sadrâ'nın tarih bilincinin izlerini sürerken amacımız Sadrâ'nın bir tarih filozofu olduğu iddiasını temellendirmek değildir. Daha ziyade varoluşun zamansal süreciyle yakından ilgilenerek tarihin başlangıcı, yönü, gayesi ve sonu konusunda önemli görüşlere sahip olduğunu ortaya koymaktır. Çalışmamızın asıl önemi ve özgünlüğü Sadrâ'nın varlık ile zaman arasında kurduğu güçlü bağı tespit etmesinden ve buradan hareketle güçlü bir tarih bilincine sahip olduğunu izhar etmesinden kaynaklanmaktadır.

Anahtar Sözcükler: Zaman, Hareket, Varlık, Tarih Bilinci, Molla Sadrâ

Abstract:
The subject of this dissertation is the understanding of time and historical consciousness in Mullā Sadrā. Sadrā, who achieved an important synthesis by exerting the legacy of Islamic thought before him, established an existence-centered thought system. The most important feature of this system is that all the philosophical problems mentioned are considered on the basis of a strong ontology. The aim of the thesis is to deal with Mulla Sadrā's conception of time and to reveal the consciousness of history shaped by this conception. Sadrā through the solid and appendant relationship he established between time and existence, presents a time conception specific to his philosophical system. In the context of the substantial movement theory he developed, sees time as the reflection of existence in mind and believes that time plays an important role in the realization of the movement that constitutes the illusory dimension of existence. Meanwhile, time has an essential role in the formation of historical consciousness by explaining the dimensions of existence as past, present and future. While tracing Sadrā's historical consciousness, our aim is not to justify his claim that he is a historian philosopher. Rather, it is to show that he is closely interested in the temporal process of existence and that he has important views on the beginning, direction, purpose and end of history. The real importance and originality of our study stems from the fact that it determines the strong connection that Sadrā has established between being and time and it declares that he has a strong sense of history from.

Keywords: Time, Motion, Existence, Consciousness of History, Mulla Sadrā