Hipertansiyonlu bireylere mobil telefon ile verilen eğitimin dash diyetine uyum, yaşam kalitesi, bilinçli farkındalık ve stres üzerine etkisi
The effect of education given to individuals with hypertension by mobile phone on dash diet compliance, quality of life, mindfulness and stress
Yazar: GÜLCAN MEŞHUR
Danışman: PROF. DR. SERAP ÜNSAR
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Hipertansiyon = Hypertension ; Stres = Stress ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu araştırma; Hipertansiyonlu bireylere mobil telefon ile verilen eğitimin DASH diyetine uyum, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, yaşam kalitesi, bilinçli farkındalık ve stres düzeyine etkisini değerlendirmek amacıyla randomize kontrollü olarak planlandı. 
Araştırma 20.01.2022 ve 18.05.2023 tarihleri arasında Edirne ilinde bir üniversite hastanesine başvuran 134 hipertansiyonlu birey (68 deney, 66 kontrol) ile randomize kontrollü olarak yürütüldü. Verilerin toplanmasında "Hasta Bilgi Formu", "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II", "EQ-5D Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği", "Bilinçli Farkındalık Ölçeği" "Algılanan Stres Ölçeği" kullanıldı. Deney grubuna mobil eğitim uygulaması yüklendi. Hipertansiyonlu bireylerin mobil uygulama aracılığı ile üç ay süresince eğitim almaları sağlandı. Deney ve kontrol grubundaki hipertansiyonlu bireyler tarafından başlangıç ve 3. ayda veri toplama formları mobil uygulama üzerinden dolduruldu.  Veriler SPSS 26 (Statistical Package for the Social Sciences) programında; Shapiro Wilks test, Student t-test, Paired Sample t-test, Ki-Kare test, Fisher's Exact test, Fisher Freeman Halton test ve Pearson korelasyonu ile analiz edildi. Bulgular %95'lik güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi. 
Mobil eğitim sonrasında hipertansiyonlu bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının iyileştiği, yaşam kalitelerinin ve bilinçli farkındalık düzeylerinin arttığı ve stres düzeylerinin azaldığı bulundu (0=0,05). Hipertansiyonlu bireylerin mobil eğitim sonrasında bilinçli farkındalık düzeyleri arttıkça sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının da arttığı belirlendi (p<0,05). Mobil eğitim sonrasında hipertansiyonlu bireylerin bilinçli farkındalık düzeyleri ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları iyileştikçe stres düzeylerinin de azaldığı saptandı (p<0,05).
Sonuç olarak; hipertansiyonlu bireylere verilen mobil eğitimin, DASH diyetine uyumu arttırdığı, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını ve yaşam kalitesini iyileştirdiği, farkındalık düzeylerini arttırdığı ve stres düzeylerini azalttığı belirlendi. Sağlık çalışanları tarafından mobil sağlık eğitim uygulamalarının hipertansiyonlu bireylerde kullanımı önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hipertansiyon, DASH diyeti, yaşam kalitesi, bilinçli farkındalık, stres.

Abstract:
This study was planned as randomized controlled trial in order to evaluate the effect of the mobile education given to the individuals with hypertension on DASH diet compliance, healthy lifestyle behaviours, quality of life, mindfulness and stress levels.
The study was conducted as a randomized controlled trial with 134 individuals with hypertension (68 experimental, 66 controlled) who applied a university hospital in Edirne between the dates on 20.01.2022 and 18.05.2023. The data were collected by "Patient Information Form", "Healthy Lifestyle Behaviour Scale II", "EQ-5D General Quality of Life Scale", "Mindful Attention Awareness Scale" and "Percieved Stress Scale" were used. An education application was installed on the mobile phones of the experimental group. Individuals with hypertension were provided with a training for three months through the mobile application. Data collection forms were filled in by the individuals with hypertension in the experimental and controlled groups at the beginning and at the 3rd month via the mobile application. The data were analyzed in SPSS 26 (Statistical Package for the Social Sciences) program with the Shapiro-Wilk test, Student's t-test, Paired-Sample t-test, Chi-Square test, Fisher's Exact test, Fisher-Freeman-Halton test and Pearson correlation coefficient. The results were evaluated at % 95 confidence interval and the significance was evaluated at p<0,05 level.
It was found that after the mobile education the healthy lifestyle behaviours of the individuals with hypertension had improved, their quality of life and mindfulness had increased and their stress levels had decreased (p=0,001). It was determined that as the mindfulness levels of the individuals with hypertension had increased after the mobile education their healthy lifestyle behaviours also improved (p<0,05). It was also determined that as the mindfulness levels and the healthy lifestyle behaviours of individuals with hypertension had improved, their stress levels had decreased (p<0,05).
In conclusion it was determined that mobile education given to the individiuals with hypertension increased the compliance to DASH diet, the mindfulness levels and improved the quality of life and healthy lifestyle behaviours meanwhile reducing the stress levels. It is recommended by healthcare professionals to use mobile education applications for individuals with hypertension.
Keywords: Hypertension, DASH diet, quality of life, mindfulness, stress.