Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi`nin görüşleri ve değerlendirilmesi
Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi`s thoughts and their evaluatings
Yazar: ÖMER CERAN
Danışman: DOÇ. DR. KAMİL CİHAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Din = Religion

Özet:
ŞEHBENDERZADE FİLİBELİ AHMET HİLMİ'NİN GÖRÜŞLERİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET Ahmet Hilmi 1864 yılında Filibe'de doğdu. Kendisine babasının mesleğine nispetle Şehbenderzade denmiştir. Fransızca ve Arapça bilen Ahmet Hilmi bir süre bazı devlet dairelerinde çalışmış, birkaç kere sürgüne gönderilmiş ve Daru-1 Fünun'da felsefe dersleri vermiştir. Çıkardığı dergi ve gazetelerle basın yayın hayatının içinde yer almış ve değişik isimler altında yazdığı 40 'm üzerinde eseriyle dönemin fikir tartışmalarında taraf olmuştur. Ahmet Hilmi felsefe ile ilgili düşüncelerinde batılı ve özellikle Fransız filozofların etkisinde kalmıştır. O, felsefenin kısımları konusundaki düşüncelerinde bazı Fransız filozoflarla mutabıktır. Felsefenin lüzumu konusunda, felsefeyi gereksiz bulanları eleştirmiştir. Din, bilim ve felsefenin birbirinden ayrı alanlar olduğunu ve bunlardan hiçbirinin diğerini gereksiz kılmayacağını savunmuştur. Avrupa'da ortaya çıkan felsefi akımları değerlendirmiş ve bunlardan hiçbirini yetkin bulmamıştır. Bunlara alternatif olarak eklektik bir sistem önermiştir. O, İslam felsefesinin varlığını ise tamamen İslamî esaslara bağlamıştır. O, varlık konusunda İbn Arabi'nin Vahdet-i Vücut öğretisinin etkisinde kalmıştır. Batıdaki bilimsel gelişmeleri yakından takip etmiş ve özellikle madde ve enerji konularında ortaya çıkan son bilimsel tezlerle Vahdet-i Vücut öğretisindeki âlem anlayışları arasında bir paralellik görmüştür. O, bu iki görüşün birbiriyle örtüştüğünü savunmuştur. Bilim konusunda, bilimin mutlak bir değerinin olmadığını; o zamanki bilimsel doğruların gelecekte değişebileceğini söylemiştir. Bilimde bir metodumuzun olmadığını tespit etmiş ve metotsuz bir uğraşın amacın ulaşamayacağını vurgulamıştır. Onun bilginin türleri konusundaki görüşleri de Spencer'le örtüşmektedir. O, dinin insan için vazgeçilmez bir unsur olduğunu belirtmiştir. Ona göre, tarihte dinsiz bir toplum yaşamamıştır. O, dinsizliğin zorunlu sonucunu ahlaksızlık olarak görmüş ve dinsiz bir kişinin ahlaklı olamayacağını savunmuştur. Dinin, suret ve sîret dediği iki yönünü vurgulamış ve bunlardan suret yani şeriat yönünün zamana ve yere göre değişebileceğini söylemiştir. Anahtar Kelimeler: Felsefe, Varlık, Bilim, Din.

Abstract:
ŞEHBENDERZADE FİLİBELİ AHMET HILMI'S THOUGHTS AND THEIR EVALUATINGS ABSTRACT Ahmet Hilmi was born in 1864. He's called by Şehbenderzade on account of his father's job. Ahmet Hilmi who knows French and Arabic worked as an official for a short time. He exiled by goverment then he teached philosophy at Daru-1 Fiinun. He took place part in press and publication. He participated to intellectual discussions at his period of time by books which he wrote with other names. Ahmet Hilmi was influenced by French philosophers in his ideas about philosophy; he agreed with some French philosophers with reference to parts of philosophy. On philosophy's necessity, he criticized to some writers who though that philosophy isn't necessary. He defenced that religion, science and philosophy are different disciplines. According to him any of them doesn't necessitate to other's absence. He evaluated the doctrines which appeared in Europe. He didn't see as a perfect none of them. He proposed as an alternative to them an eclectic system. He said that Islam philosophy depended on Islamic principles. He influenced from the doctrine of Ibn Arabi called Vahdet-i Vücut. He traced scientific progress in Europe. He saw an harmony among the universe doctrine of Vahdet-i Vücut and last scientific progress in Europe. He said that the science doesn't have absolute value and scientific straights of today can change tomorrow. He established that Otoman thinkers don't have method in science. According to him the struggle without method doesn't arrive at aim. His thoughts about species of knowledge harmonized with Spencer's thoughts He said that the religion is the most important element for human. According to him, the nation without religion didn't live in history. He thinked that the necessary result of without religion is immoral. He defenced this opinion that the person without religion doesn't be moral. For him, the religion had two directions. One of them is manner means şeriat. İt can change to time and place. Key Words: Philosophy, Exist, Science, Religion.