Cerrahi ve endovasküler olarak tedavi edilen intrakraniyal anevrizmalarda Cok Kesitli Bilgisayarlı Tomografik Anjiografi(ÇKBTA) bulgularının Dijital Subtraksiyon Anjiografisi(DSA) sonuçları ile karşılaştırılması
Comparison between the results of Multidetector Computerized Tomographic Angiography and Digital Subtraction Angiography in the patients with intracranial aneurysms that were treated with surgery or endovascular techniques
Yazar: KÜBRA NUR GARİP EMEK
Danışman: PROF. DR. N.SERRA SENCER
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyodiagnostik Ana Bilim Dalı / Nöroradyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Anevrizma = Aneurysm ; Anjiyografi = Angiography ; Anjiyografi-dijital subtraksiyon = Angiography-digital subtraction ; Cerrahi = Surgery ; Sinir cerrahisi = Neurosurgery ; Tomografi-emisyon-bilgisayarlı = Tomography-emission-computed ; İntrakraniyal anevrizma = Intracranial aneurysm

Özet:
Giriş ve Amaç: DSA (dijital subtraksiyon anjiyografisi) intrakraniyal anevrizmaların hem tedavi öncesi, hem de cerrahi klipleme ve endovasküler yolla tedavi sonrası değerlendirilmesinde altın standarttır. Nöroradyolojik görüntülemelerde kaydedilen gelişmeler sayesinde bilgisayarlı tomografık anjiyografi (BTA), manyetik rezonans anjiyografi (MRA) gibi noninvazif vasküler görüntüleme yöntemleri de özelikle preoperatif dönemde yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Noninvazif yöntemlerin ortak özellikleri hastaya uygulama sırasında yüksek risk oluşturmamaları, daha hızlı ve ucuz olmaları ve özellikle acil şartlarda ve çalışma saatleri dışında yüksek maliyetli ekip çalışması ve teknik donanım gerekmeden yapılabilmeleridir. İntrakraniyal anevrizmalarda preoperatif değerlendirme ve tedavi öncesi izlemde BTA'nın değeri birçok çalışmada incelenmiş olmakla beraber, postoperatif dönemde kullanımı konusundaki bilgi yetersizdir.Çalışmamızda, cerrahi veya endovasküler olarak tedavi edilen intrakranial anevrizmalarda çok kesitli bilgisayarlı tomografik anjiografi (ÇKBTA) bulgularının DSA sonuçları ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada değerlendirme kapsamına alınan kriterler başlıca; ÇKBTA tetkikinin teknik başarısı, tedavi edilen anevrizma bölgesinin değerlendirilmesi, `diğer' anevrizmaların değerlendirilmesi ve ana damar veya diğer damarlardaki daralma veya oklüzyonların değerlendirilmesidir.Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Temmuz 2008 ? Kasım 2009 tarihleri arasında, fakültemiz Nöroradyoloji Bilim Dalı ve Nöroşirurji Anabilim Dalı'nda intrakranial anevrizma tanısı ile takip ve tedavi edilen, postoperatif takiplerinde DSA ve BTA uygulanmış 19'u kadın,13'ü erkek 32 hastada 40 anevrizma çalışmaya dahil edildi. Olguların yaş aralığı 31 ile 72 arasında ve yaş ortalaması 54 idi.Bulgular: Çalışmamızda ÇKBTA 20 olguda teknik bakımdan yeterli bulunmuştur.12 olguda koil veya klip artefaktı, yetersiz mAs, venöz kontaminasyon, hareket artefaktları nedeniyle suboptimal tetkik elde edilmiştir. Bir olgu da yoğun koil artefaktı, düşük mAs nedeniyle değerlendirme mümkün olmadığından çalışma dışı bırakıldı.Tedavi edilen anevrizma bölgesi sekiz anevrizmada klip veya koilin yarattığı artefaktlar sebebiyle ÇKBTA'da değerlendirilememiştir. Değerlendirilen 20 olgudan BTA üç hastada, DSA ise altı hastada kalıntı saptanmıştır.ÇKBTA, tedavi edilmiş anevrizma haricinde (insidental) `diğer' anevrizma varlığını belirleme amacıyla DSA ile karşılaştırıldığında, ÇKBTA'nın %88 sensitivite ve %100 spesifısite gösterdiği saptanmıştır. Parent arter ve diğer arterlerdeki daralma varlığını ve daralma alanlarını saptamada ÇKBTA, DSA tetkiki ile bu açıdan karşılaştırıldığında, % 87 sensitivite ve % 95 spesifısite bulunmuştur.Tartışma: Postoperatif dönemde BTA, ameliyat sahasının değerlendirilmesi bakımından yetersiz görünmekle beraber özellikle artefakt giderici programlar, uygun görüntüleme algoritmaları, farklı klip kompozisyonları kullanıldığında ümit vaat eden bir tetkiktir. Ancak şu anda altın standart olan DSA'ya üstün bir özelliği saptanmamıştır.Postoperatif dönemdeki hastalarda akut vasküler bir problem (akut oklüzyon, büyük damar trombozu, vazospazm) düşünüldüğünde, BTA; hızlı, noninvaziv bir test olarak kullanılabilir. Bu testde aynı zamanda parankimal değişiklerin izleniyor olması ek bir avantaj teşkil eder.Bu hastalardaki `insidental' diğer anevrizmaların saptanması açısından BTA'nın başarısı yüksektir.Bulgularımız ve literatürdeki bilgiler, ÇKBTA' nın postoperatif değerlendirmede ümid vaad eden bir tetkik olduğunu göstermektedir. Ancak bu alandaki çalışmalar attırılmalıdır.

Abstract:
Introduction and objective: DSA (Digital subtraction angiography) is gold standart in the evaluation of aneurysms, before and after surgical clipping or interventional endovascular treatment. With the progress of technical achievements in neuroradiologic imaging, computerized tomographic angiography (CTA) and magnetic resonance angiography (MRA) are widely used in preoperative evaluation. The main features of non-invasive imaging techniques are; they have low risk factor for patients, can be performed immediately and cost-effectively without a need of radiology team in emergency situations. The importance of CTA in preoperative screening of aneurysms has been very well documented by many reports in literature, however, there isn?t enough data about its value in the postoperative evaluation.The main goal of our study was to evaluate diagnostic value of multislice computerized tomographic angiography(MSCTA) in aneursyms treated with surgery or endovascular interventions and with a correlation DSA findings. Main criteriae of interest in this study were; technical success of CTA compared to DSA, review of the treated vascular region, detecting the presence of incidental ("other") aneurysms and occlusion/stenosis of parent artery or other vascular structures.Materials and Methods: Between July 2008 - November 2009, 32 patients with 40 aneurysms were included in our study. In all patients, after surgical clipping or endovascular coil placement DSA and CTA were performed. 19 patients were female, 13 were male. Their age differed between 31 to 72, mean age was 54.Results: In our study, MSCTA was found to be technically optimal in 20 cases out of 32. In 12 cases, because of coil/clip artifact, low mAs, venous contamination and movement artifacts, results were suboptimal. Finally, one case was excluded because evaluation was impossible due to intense coil artifact and low mAs.The treated aneurysm site could not be detected by MSCTA in 8 of all aneurysms due to clip/coil artifact. In 20 cases, DSA detected 6 rest aneursyms while MSCTA detected 3 of them.MSCTA was also compared to DSA in means of incidental (localization different from treated aneurysm) aneurysms. Its sensitivity and specifity were 88% and 100% respectively.Discussion: Although CTA seems to be inadequate to evaluate operation site postoperatively, with the use of imaging algorithyms and appropriate software, it may be the screening technique of the future. But DSA is still the gold standart in evaluation of intracranial aneurysms postoperatively.In the postoperative period, CTA can be used as an immediate and noninvasive screening method if there is doubt of acute vascular problem (occlusion, major vessel thrombosis, vasospasm). CTA?s ability to detect cerebral paranchymal pathology in the mean time, is an extra advantage point.In these patients, the success of MSCTA is superior to DSA, while evaluating other 'incidental' aneurysms.Our findings, as well as the current literature, show that MSCTA is a promising imaging technique in the evaluation of postoperative aneurysms. But there is need for more studies in this issue.