Yüksek yapılarda strüktürel sanat ve mimari biçimlenişe yönelik bir tasarım modeli
A design model intended for structural art and architectural shape at high rise buildings
Yazar: SULTAN ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. AYŞİN SEV
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bulanık sistemler = Fuzzy systems

Özet:
Strüktürel sanat eseri yapılar, biçimsel anlamda estetik değerlerin ön planda olduğu, tek defaya mahsus tasarlanan ve strüktürel tasarımıyla yeni bir süreç başlatan yapılardır. Tarihin ilk dönemlerinden beri bu yapılar çoğunlukla, köprüler, geniş açıklıklı yapılar, kuleler ve yüksek yapılardan oluşmaktadır. 
Bu çalışma kapsamında, yüksek yapılarda strüktürel sanat kuralları çerçevesinde, güncel sanatsal yaklaşımlar oluşturulmaya çalışılmıştır. Öncelikle hem bu kuralları oluşturabilmek, hem de döneminde sanat eseri sayılan yüksek yapılar arasında sanata en yakından en uzağa bir değerlendirme yapabilmek için değerlendirme ölçütleri oluşturulmuştur. Değerlendirme ölçütlerine göre örneklem olarak seçilen yapılar, Çok Ölçütlü Karar Verme Yöntemlerinden (ÇÖKVY) olan Bulanık Mantık ve Analitik Hiyerarşi Yöntemi'nin (AHS) kombine edilmesiyle oluşan Bulanık AHS (BAHS)  yöntemi ile değerlendirilmiştir. 
Çalışmanın girişini oluşturan birinci bölümde, problem tanıtılarak, çalışmanın amacından ve yönteminden bahsedilmiştir. Çalışmanın kapsamı, sınırlılık ve kısıtları ortaya konulmuştur. Bu alanda yapılan çalışmalar tespit edilmiş, literatür bilgisinden faydalanılarak çalışmada referans gösterilmiş ve kaynaklara eklenmiştir.
İkinci bölüm, çalışmanın esasını oluşturan yüksek yapı kavramının tanımının yapıldığı, güncel strüktürel sistemlerin ve tasarım ilkelerinin anlatıldığı bölümdür. Bu bölümde, yüksek yapı tasarımının esasını oluşturan mimari ve strüktürel tasarım analizleri yapılmış ve örnekler verilmiştir.
Üçüncü bölümde, strüktür kavramı ve mimari strüktürün görevlerinden bahsedilerek strüktür tasarımında yaklaşımlar ve strüktür-mimari form ilişkisi incelenmiştir. Strüktürel sanat kavramı ve ilkelerin bahsedildiği bu bölümde strüktürel sanatın bileşenlerinden oluşan estetik kavramının mimariyle ilişkisi ele alınarak, estetik bir eserin nasıl değerlendirileceği, ölçütlerin nasıl belirleneceği ve değerlendirme yöntemleri üzerinde durulmuştur.
Dördüncü bölüm, alan çalışmasını oluşturan yüksek yapıların strüktürel sanat bağlamında değerlendirildiği bölümdür. Amaç, güncel tasarım yaklaşımına en uygun yapıya karar vermektir. Bu bölüm beş aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama, değerlendirme ölçütlerinin belirlendiği ve örnek yapıların tespit edilerek mimari ve strüktürel analizlerinin yapıldığı aşamadır. İkinci aşama, değerlendirme yöntemi olarak tercih edilen Bulanık Mantık ve Analitik Hiyerarşi Yöntemi'nin tanıtımının yapıldığı aşamadır. Üçüncü aşama, örnek yapıların BAHS yöntemi ile değerlendirildiği aşamadır. Dördüncü aşamada, BAHS yöntemi ile hesaplamalar yapılarak her bir ölçütlerin ağırlık değerleri bulunmuştur.  Beşinci aşamada ise, seçilen örnek yapıların performans değerlerine göre strüktürel sanata yakınlıkları tespit edilmiştir. Güncel tasarım ilkelerine göre yapılan bu değerlendirmede,  ölçütlerin öncelik sırası ve sanatsal özelliği yüksek olan yapılar arasında ölçütlere göre bir sıralama yapılmıştır.
Beşinci bölüm, sonuç değerlendirmesinin yapıldığı ve sanatsal özelliği yüksek bir yapı yapmak isteyen tasarımcıya yol gösterici olması açısından önerilerin sunulduğu kısımdır.

Anahtar Kelimeler: Yüksek yapılar, biçim, strüktür, strüktürel sistem, strüktürel sanat, estetik, değerlendirme,AHS, bulanık sistemler, bulanık AHS.

Abstract:
The common characteristic of structural art structures is that they aesthetic values in the formal sense are on the foreground, as well as being designed once and for all and launching a new period with their structural design. Since the earliest periods of history, the majority of structural works of art have been made up of wide span structures, towers, bridges and high structures.
Within the context of this study, contemporary artistic approaches have been tried to be established in high structureswithin the frame of formal aesthetic rules. First of all, some evaluation criteria have been formed to make these rules as well as making an assessment towards the furthest from the nearest to art among the high buildings considered to be works of art during the period. The structures, taken as samples, have been evaluated by means of BAHS method, one of the multi-criteria decision-making methods created by the combination of Ambiguous Logic, one of Multi-Criteria Decision Making tools (ÇÖKVY) and Analytical Hierarchy Method (AHS).
In the first part including the introduction to the work, the problem is introduced and the objectives and methodology of the work are mentioned. The scope and limitations of the work are revealed. As a result of literature review, relevant scholarly studies are identified and indicated in the references.
The second part includes the definition of high rise buildings is made, which actually forms the core-point of the study, as well as providing explanations about contemporary structural systems and design principles. Architectural and structural design analyses have been made, which form the basis of high rise building design, as well as providing relevant examples.  
In the third part, the concept of structure and the tasks of architectural structure are clarified and approaches in structure design and relationship between structure and architectural form have been examined. In the second chapter, in which the concept and principles of structural art are mentioned, the concept of aesthetic consisting of the components of structural art and it's relation with the architect has been examined. How to evaluate an aesthetic work and how to determine the criteria and methods are emphasized.
The fourth part is where high structures are evaluated in the context of structural art which form the field work. The aim is to decide the most appropriate structure for the contemporary design approach. This section consists of five stages. In the first stage, the selected examples were identified and examined in terms of both architectural and structural aspects. At the same stage, evaluation criteria were determined. In the second stage, the BAHS method of evaluation is theoretically introduced. In the third step, the application part was proceeded to. In the fourth stage, BAHS method and calculations and related weight values of each criterion were found.  In the fifth stage, the closeness to formal aesthetics was determined according to the performance values of the selected sample structures. In this evaluation made according to contemporary design principles, a ranking can be made between the priority order of the criteria and the structures with high artistic characteristics.
The fifth part includes the evaluation of findings and recommendations presented in a way to guide a designer who wants to make a structure with high artistic qualities.

Keywords: High rise buildings, form, structure, structural art, structural system, aesthetics, evaluation, fuzzy logic,AHS, fuzzy AHS.