Lomber spinal stenoz tanılı hastalarda paraspinal kasların manyetik rezonans görüntüleme bulguları ve dizabilite arasındaki ilişki
The relationship between magnetic resonance imaging findings of paraspinal muscles and disability in patient with lumbar spinal stenosis
Yazar: GÜL UĞUR ÇETİN
Danışman: PROF. DR. GÜL DEVRİMSEL
Sağlık Bakanlığı / Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Giriş ve Amaç; Lomber spinal stenoz; santral spinal kanal, lateral reses ve intervertebral 
foraminaların yumuşak doku ve / veya kemiksel değişiklikler nedeniyle daralmasıdır. Bu 
daralma nöral elementler üzerine bası yaparak bel ağrısına ve alt ekstremitede nörolojik 
bulgulara neden olmaktadır. Yaşamın altıncı ve yedinci dekadında meydana gelen bel 
ağrılarının büyük çoğunluğunu lomber dejeneratif hastalık ve dar kanal oluşturmakta, 
kişilerde ciddi fonksiyon kayıplarına neden olmaktadır. Bu çalışmada amacımız, lomber 
spinal stenoz tanısı olan hastalarda paraspinal kasların manyetik rezonans görüntüleme 
bulguları ve dizabilite arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. 
Gereç ve yöntem; Bu çalışma, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim 
ve Araştırma Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon polikliniğine Mart 2022 - Aralık 2022 
tarihleri arasında tanı ve tedavi amacı ile başvuran klinik ve manyetik rezonans görüntüleme 
(MRG) bulguları sonucu lomber spinal stenoz tanısı alan 100 hasta üzerinde gerçekleştirildi. 
Çalışmaya dahil edilen hastalara çalışma hakkında bilgi verildikten sonra aydınlatılmış 
onamları alındı. Hastaların klinik ve sosyodemografik özellikleri (yaş, cinsiyet, meslek, eşlik 
eden hastalıklar, kilo, boy, vücut kitle indeksi (VKİ), sigara kullanımı) , sportif aktivite düzeyi 
ve yürüme mesafesi kaydedildi. Hastaların 10 cm'lik bir Vizüel Analog Skala (VAS) 
kullanılarak istirahat ve aktivite sırasındaki ağrı düzeyleri kaydedildi. Hastaların fonksiyonel 
durumunu değerlendirmek için Oswestry dizabilite indeksi (ODİ), İsviçre spinal stenoz anketi 
(İSSA) ve yürüme mesafesi: 1 (< 100 m), 2 (100–500 m), 3 (500–1,000 m), 4 (> 1,000 m) 
kullanıldı. Ağrı karakterinin değerlendirilmesi; Douleur Neuropathique 4 Questions (DN4) 
ölçeği kullanıldı. Hastaların anksiyete ve depresyon semptomlarının değerlendirilmesinde 
Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) Ölçeği kullanıldı. Yaşam kalitesinin 
değerlendirilmesinde Kısa Form-36 (SF-36) ve EuroQuol 5 boyutlu yaşam kalitesi indeksi 
(EQ-5D) kullanıldı. MRG değerlendirmelerinde; modic dejenerasyon tipi, disk dejenerasyon 
evrelemesi, multifidus, erektör spina, psoas majör hacim ölçümü yapıldı. Disk dejenerasyonu 
değerlendirmesinde Pfirrmann Evreleme Sistemi kullanıldı. Multifidus, erektör spina ve psoas 
majör hacmi lomber vertebra 4-5 düzeyinde Radiant uygulaması ile belirlendi. 
Bulgular: Çalışmaya katılan 100 hastanın 71'i (%71,0) kadın, 29'u (%29,0) erkekti. 
Hastaların yaş ortalaması 65,4±8,5 yıl ve vücut kitle indeksi ortalaması 30,5±5,2 olarak 
saptandı. Hastaların %37'sinin HADÖ-A skoru, % 39'unun ise HADÖ-D skoru 11 üzeri 
tespit edildi. Depresyon ve anksiyete semptomu olan hasta sayısı daha yüksek düzeyde tespit 
edildi. Hastaların %52' sinde DN 4 skoru > 4 olarak saptandı. Hastaların % 63'ünde orta ağır 
özürlülük ve %16'sında ise tam fonksiyonel yetersizlik olduğu tespit edildi. Yaşam kalitesi 
değerlendirmesinde SF-36 Fiziksel Fonksiyon değeri 38.7, SF-36 Enerji Canlılık değeri 36.6, 
SF-36 Ağrı değeri 43.6 olarak tespit edildi. Hastaların %66' sı disk dejenerasyonu evre 4-5 
olarak tespit edildi. Hastaların disk dejenerasyonu Evre 0-1-2 olan grubun SF-36 Enerji 
Canlılık skoru, disk dejenerasyonu Evre 4 olana gruba göre anlamlı düzeyde yüksekti 
(p=0,022). Yürüme mesafesi 100 metrenin altında olan hastaların %67.8' inde disk 
dejenerasyonu evre 4-5 olarak tespit edildi. Disk dejenerasyonu evresi 0-1-2 olanlar ile evre 3 
olanların EQ5D genel sağlık skoru, disk dejenerasyonu evre 5 olanlardan anlamlı düzeyde 
yüksekti (p<0,001). Sağ ve sol multifidus kas çapı ile SF-36 Emosyonel Rol Güçlüğü alt 
ölçeği arasında negatif yönde zayıf kuvvette( sırasıyla, r= - 0,256, p=0,010 ve r=0,269, 
p=0,007), SF-36 Enerji Canlılık alt ölçeği ile pozitif yönde zayıf kuvvette ilişki tespit edildi 
edildi (r = - 0,284, p=0,004 ve r=0,298, p=0,003, sırasıyla). Sağ ve sol multifidus kas çapı ile 
EQ5D Genel Sağlık skoru arasında pozitif yönde zayıf kuvvette ilişki saptandı (sırasıyla 
r=0,259;p=0,009 & r=0,248; p=0,013). Sol multifidus kas çapı ile ODİ arasında negatif yönde 
zayıf kuvvette (r=-0,245, p=0,014), sol erektör spina kas çapı ile HAD ölçeği depresyon alt 
boyutu arasında negatif yönde zayıf kuvvette korelasyon saptandı ( r=-0,237, p=0,017).
 Sonuç: Lomber spinal stenoz, hastaların ağrısında artışa sebep olmakta, günlük yaşam 
aktiviteleri esnasında fonksiyonelliği olumsuz yönde etkilemekte ve kişinin dizabilitesini 
artırmaktadır. Lomber spinal stenoz tanılı hastalarda görüntüleme yöntemi ile tespit edilen kas 
atrofisi ve paraspinal kasların yağlı dejenerasyonu hastaların tedavi sürecinin yönetilmesinde 
göz önünde bulundurulmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Lomber spinal stenoz, Oswestry dizabilite indeksi, Hastane 
anksiyete depresyon ölçeği, Euroquol 5 boyutlu yaşam kalitesi indeksi, İsviçre spinal stenoz 
anketi, paraspinal kas çapı, Kısa form -36.

Abstract:
Introduction: Lumbar spinal stenosis is the narrowing of the central spinal canal, 
lateral recesses, and intervertebral foramina due to soft tissue and/or bony changes. This 
narrowing compresses neural elements, leading to lower back pain and neurological 
symptoms in the lower extremities. The majority of lower back pain occurring in the sixth and 
seventh decades of life is caused by lumbar degenerative disease and spinal canal stenosis, 
resulting in significant functional impairments. This study aims to investigate the relationship 
between the magnetic resonance imaging (MRI) findings of paraspinal muscles in patients 
diagnosed with lumbar spinal stenosis and disability. 
Materials and methods: The study was conducted on 100 patients diagnosed with 
lumbar spinal stenosis based on clinical and MRI findings between March 2022 and 
December 2022 at Recep Tayyip Erdoğan University Faculty of Medicine Training and 
Research Hospital, Physical Medicine and Rehabilitation outpatient clinic. Informed consent 
was obtained from the patients after providing them with information about the study. The 
patients' clinical and sociodemographic characteristics (age, gender, occupation, 
comorbidities, weight, height, body mass index (BMI), smoking status), sports activity level, 
and walking distance were recorded. Pain levels during rest and activity were recorded using a 
10 cm Visual Analog Scale (VAS). The Oswestry Disability Index (ODI), Swiss Spinal 
Stenosis Questionnaire (SSSQ), and walking distance: 1 (<100 m), 2 (100-500 m), 3 (500-
1,000 m), 4 (>1,000 m) were used to assess the patients' functional status. The Douleur 
Neuropathique 4 Questions (DN4) scale was used to assess pain characteristics. The Hospital 
Anxiety and Depression (HAD) Scale was used to assess anxiety and depression symptoms. 
The Short Form-36 (SF-36) and EuroQuol 5-Dimensional Quality of Life Index (EQ-5D) 
were used to assess the patients' quality of life. In MRI evaluations, Modic degeneration type, 
disc degeneration staging, multifidus, erector spinae, and psoas major volume measurements 
were performed at the lumbar vertebra level 4-5 using Radiant software. Pfirrmann Grading 
System was used for disc degeneration assessment. 
Results: Out of the 100 patients in the study, 71% were female, and 29% were male. 
The average age of the patients was 65.4±8.5 years, and the average BMI was 30.5±5.2. In 
37% of the patients, HAD-A score, and in 39%, HAD-D score was above 11. Depression and 
anxiety symptom prevalence is found to be at a higher level. In 52% of the patients, the DN4 
score was >4. It was determined that 63% of the patients had moderate to severe disability, 
and 16% had complete functional impairment. In the assessment of quality of life, the SF-36 
Physical Function value was 38.7, SF-36 Vitality value was 36.6, and SF-36 Pain value was 
43.6. 66% of the patients had disc degeneration stage 4-5. The SF-36 Vitality score of the 
group with disc degeneration stage 0-1-2 was significantly higher than the group with stage 4 
(p=0.022). 67.8% of the patients with a walking distance below 100 meters had disc 
degeneration stage 4-5. The EQ5D general health score of the group with disc degeneration 
stage 0-1-2 was significantly higher than the group with stage 5 (p<0.001). Weak negative 
correlations were found between the right and left multifidus muscle diameter and the SF-36 
Emotional Role Difficulty subscale (r= -0.256, p=0.010 and r=0.269, p=0.007, respectively). 
Weak positive correlations were found between the right and left multifidus muscle diameter 
and the SF-36 Vitality subscale (r = -0.284, p=0.004 and r=0.298, p=0.003, respectively). A 
weak positive correlation was found between the right and left multifidus muscle diameter 
and the EQ5D General Health score (r=0.259; p=0.009 & r=0.248; p=0.013). A weak 
negative correlation was found between the left multifidus muscle diameter and the ODI (r=-
0.245, p=0.014), and a weak negative correlation was found between the left erector spinae 
muscle diameter and the HAD depression subscale (r=-0.237, p=0.017).
Conclusion: Lumbar spinal stenosis is a disease that increases pain in patients, 
negatively affects functionality during daily activities, and increases disability. In patients 
diagnosed with lumbar spinal stenosis, muscle atrophy detected by imaging and fatty 
degeneration of paraspinal muscles should be taken into consideration in the management of 
patients' treatment. 
Keywords: Lumbar spinal stenosis, Oswestry Disability Index, Hospital Anxiety and 
Depression Scale, EuroQuol 5-dimensional quality of life index, Swiss Spinal Stenosis 
Questionnaire, paraspinal muscle diameter, Short Form-36.