Periferik kök hücre nakli yapılmış lösemi ve lenfomalı hastalara bakım veren bireylerin bakım verme yükü ve yaşam kaliteleri
The burden and the quality of life of caregivers who give care to leukemia and lymphoma patients with peripheral stem cell transplant
Yazar: HÜMEYRA DENİZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FİGEN İNCİ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile = Family ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hücre nakli = Cell transplantation ; Kök hücreler = Stem cells ; Lenfoma = Lymphoma ; Lösemi = Leukemia ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Periferik kök hücre nakli hasta kadar bakım veren bireyi de olumsuz etkileyen, yaşam kalitesini azaltan bir durumdur. Bu tanımlayıcı çalışma, periferik kök hücre nakli yapılmış lösemi ve lenfomalı hastalara bakım veren bireylerin bakım verme yükü ve yaşam kalitelerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.  Çalışma Nisan 2012-Ekim 2013 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Kemik İliği Nakil Ünitesi'nde nakil olup kontrolleri devam eden 123 hasta yakını ile gerçekleştirilmiştir. Veriler Hasta ve Bakım Veren Bilgi Formu, Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği ve Kanserli Hastalara Bakım Verenlerde Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde, tanımlayıcı istatistikler, Korelasyon Analizi, Kruskall Wallis Varyans Analizi, Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır. 
Periferik kök hücre nakli yapılmış lösemi ve lenfomalı hastalara bakım veren bireylerin bakım verme yükü ölçeği toplam puan ortalaması 40.86±6.60 olarak saptanırken, yaşam kalitesi ölçeğinden aldıkları toplam puan ortalaması 37.54±7.68 olarak bulunmuştur. Bakım veren bireylerin, bakım verme yükü ölçeği ile kanserli hastalara bakım verenlerde yaşam kalitesi ölçeği toplam puanı, yük alt boyutu, rahatsızlık alt boyutu ve finansal sıkıntı alt boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki yokken (p>0.05), pozitif adaptasyon alt boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde negatif yönde çok zayıf ilişki olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Hasta bireyin yaşlı olması, günlük yaşam aktivitelerinde bağımlı olması ve başka bir kronik hastalığının varlığı ile bakım veren bireyin erkek olması, ekonomik durumunun kötü olması, ev hanımı olması, hastanın bakım verenin eşi olması, aile, iş ve sorumluluklarının etkilenmesi bakım verenlerin yaşam kalitesi ve bakım yükü algısında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık oluşturmaktadır (p<0.05).
Sonuç olarak; bakım veren bireylerin bakım yükünü azaltacak ve yaşam kalitelerini artıracak destek sistemlerinin oluşturulması önerilebilir.

Anahtar kelimeler: Periferik Kök Hücre Nakli, Lösemi, Lenfoma, Bakım Verici, Bakım Verme Yükü, Yaşam Kalitesi

Abstract:
Peripheral stem cell transplant affects caregivers in a negative way in as much as it affects patients and it also reduce the quality of lives of caregivers. This descriptive study was conducted to determine the burden and the quality of lives of caregivers giving care to leukemia and lypmphoma patients with peripheral stem cell transplantion.  This study was conducted with 123 patient relatives whose patients had their transplantions in Erciyes University Health Research and Application Center between the dates of April 2012 and October 2013 and whose patients were under follow-up. The data was obtained by Patient and Cargiver Information Form, Zarit Caregiver Burden Scale and The Quality of Life Scale of Cancer Patients's Caregivers. For the assesment of the data, descriptive statistics, correlation analysis, Kruskall-Wallis Variance Analysis, Mann- Whitney U tests were used. 
While the avarage of total points of the burden scale of caregivers giving care to leukemia and lyphoma patients with peripheral stem cell transplant was 40.86±6.60, the avarage of the total points of the quality of life scale was 37.54±7.68. While no statistically significant relationship was found between the total points of caregiving load and the quality of life, burden sub-level, ailment sub-level and financial sub-level of caregivers giving care to cancer patients (p>0.05),  a statistically weak significant relationship was found between positive adaptations sub-level (p<0.05). That a patient is young, is depended for performing daily activities and the presence of another chronical illnesses, and that caregiver is a male, is in a poor state financially, is a spouse of patient and the presence of other situations like family, job and responsibilities make differences in a statistically significant level in the quality of lives of caregivers and in their perceptions of burden.  (p<0.05).
In conclusion, constructing support systems easing the burden of caregivers and increasing their quality of lives may be recommended.

Keywords: Peripheral stem cell transplant, leukemia, lymphoma, caregiver, the burden of caregiving, the quality of life.