Türkiye'de kısmi süreli çalışanların sosyal güvenliği
Social security of part-time employees in Turkey
Yazar: GENCO AYAZEN
Danışman: PROF. DR. HAKAN KESER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Kısmi süreli istihdam = Part-time employment ; Kısmi süreli çalışma = Part time working ; Prim hesaplama = Premium calculation ; Sigorta = Insurance ; Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal güvenlik sigortaları = Social security insurances

Özet:
Türkiye'de sosyal sigortalar sistemine ilişkin temel düzenleme 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'dur. 5510 sayılı Kanun'da
sosyal güvenlik haklarından yararlanma açısından kural olarak tam gün
çalışanlar ile kısmi süreli çalışanlar arasında bir ayrım yapılmamıştır. Ancak,
Türk sosyal güvenlik sisteminde sigortalının birçok hakka ulaşması belirli
miktarda prim ödeme gün sayısı koşuluna bağlandığından uygulamada kısmi
süreli hizmet akdiyle çalışanların gerekli prim ödeme gün sayılarını
tamamlamaları ve sosyal güvenlik yardımlarına erişebilmeleri kolay
olmamaktadır. Yine, tam gün çalışanlar ile kısmi süreli çalışanların sigortalılık
bildirimlerine ilişkin usul ve esaslarda kural olarak bir ayrım söz konusu değilse
de kanun koyucunun kısmi süreli çalışan sigortalılara ilişkin düzenlemelerde
çoğu zaman 5510 sayılı Kanun'un genel sistematiği ile sosyal sigortalara ilişkin
genel ilkelerden ayrıldığı görülmektedir.
Diğer yandan, 5510 sayılı Kanun'da bazı kısmi süreli çalışanların sosyal
güvenliği ek maddelerde özel olarak düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemeler
kısmi süreli hizmet akdiyle çalışan sigortalılar için aynı Kanun'da yer alan genel,
ortak ve kapsayıcı düzenlemelerin birçoğundan farklılık göstermektedir. Kısmi
süreli hizmet akdiyle çalışan sigortalılar kural olarak tüm sigorta kollarına tabi
olmasına karşın, sosyal güvenlikleri özel olarak düzenlenen bu çalışanların tüm
sigorta kolları yerine bazı sigorta kolları kapsamında olmaları yeterli
görülmüştür. Çoğu durumda prim ödeme yükümlüsü de hizmet akdine tabi olan
bu çalışanların kendisi olmaktadır. Bazı kısmi süreli çalışanlara ilişkin bu özel
düzenlemeler incelendiğinde bu çalışanların sosyal güvenlik kapsamına
alınmalarını sağlamaktan ziyade, bunları çalıştıran işverenler üzerindeki sosyal
güvenlik yükümlülüklerini azaltmak amacının daha baskın olduğu görülmektedir.

Abstract:
The basic regulation regarding the social insurance system in Turkey is
the Social Insurance and General Health Insurance Law No. 5510. In the Law
No. 5510, as a rule, no distinction is made between full-time employees and parttime employees in terms of benefiting from social security rights. However, in the
Turkish social security system, since the insured's access to many rights is
conditional on the number of days to pay premiums, in practice, it is not easy for
employees with part-time employment contracts to complete the required
number of premium payment days and access social security benefits. Although
there is no distinction as a rule in the procedures and principles regarding the
insurance arrangements of full-time workers and part-time workers, it is seen
that the legislator often differs from the general systematic of the Law No. 5510.
On the other hand, the social security of some part-time employees is
specifically regulated in additional articles in the Law No. 5510. These regulations
differ from most of the general, common and comprehensive regulations in the
same Law for those working with part-time employment contracts. Although
part-time employees are subject to all insurance branches as a rule, some parttime employees whose social security is regulated separately are considered
sufficient to be covered by some insurance branches instead of all insurance
branches. In most cases, the obligation to pay the premium is the employees
themselves with the employment contract. When these special regulations
regarding some part-time employees are examined, it is seen that the aim of
reducing the social security obligations on the employers who employ them is
more dominant than ensuring that these employees are covered by social security.