Okul öncesi çocuklarda beslenme tarama aracının geçerlik güvenirliği ve web tabanlı eğitimin riskli beslenmeye etkisi
Validity and reliability of the nutrition screening tool for every preschooler and the effect of web based education on nutritional risk
Yazar: MERVE AZAK
Danışman: PROF. DR. DUYGU GÖZEN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: İki araştırma gerçekleştirilerek yapılan bu çalışmada, ilk araştırmada Okul Öncesi Çocuklarda Beslenme Tarama Aracı'nın (OBTA) geçerlik-güvenirliği, ikinci araştırmada ise çocukların riskli beslenme durumunun belirlenerek, ailelerine verilecek web tabanlı eğitimin çocuğun riskli beslenme durumuna etkisini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirildi.
Yöntem: Araştırma iki farklı etik kurul ile iki farklı örneklem grubu üzerinde yürütüldü. Birinci araştırma OBTA'nın Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışmasını gerçekleştirmek amacıyla metodolojik olarak gerçekleştirildi. Araştırmaya çevirim içi olarak İstanbul'da 10 anaokulundan 196 ebeveyn katıldı. Ölçeğin çevirileri yapılarak orijinal yazardan onay alındı ve görünüş geçerliği değerlendirildi. Yordama geçerliği için BKİ, gelir durumu, anne çalışma durumu ve aile tipi kriterleri belirlendi. Güvenirliği değerlendirmek için test-tekrar test yöntemi kullanıldı. Türkçe versiyonun içerik geçerliliği, yapı geçerliliği ve güvenilirliği değerlendirildi. İkinci araştırma İstanbul'da 11 anaokulundan 156 ebeveynin katılımı ile ön test-son test yarı deneysel tasarımda gerçekleştirildi. Eğitim öncesi çevirim içi form ile ebeveynlerin ve çocukların demografik bilgileri alındı. Ardından ebeveynler tarafından doldurulan OBTA ile çocukların riskli beslenme durumu değerlendirildi. Ebeveynlere web tabanlı beslenme eğitim programı uygulandı. Eğitim programı tamamlandıktan 1 ay ve 3 ay sonra tekrar OBTA ile çocukların riskli beslenme durumu değerlendirildi.
Bulgular: OBTA'nın metodolojik araştırmasında kapsam geçerlilik indeksi 0,99 bulundu. Her bir madde ile toplam puan arasında korelasyon bulundu. OBTA'nın test-tekrar test puanları arasında korelasyon görüldü. İkinci araştırmada ebeveynlere verilen web tabanlı eğitim tamamlandıktan 1. ay ve 3. ay sonra yapılan izlemlerde çocuklarda riskli beslenme durumunun ön teste göre anlamlı derecede düştüğü bulundu (x2:263,143; p:0,000). Eğitim sonrası 1. ayda riskli beslenme durumunda hızlı ve yüksek bir düşüş görüldü. Eğitim sonrası 3. ayda riskli beslenme durumunda hafif bir yükselme görülse de eğitim öncesine göre anlamlı derecede düşük bulundu. 
Sonuç: OBTA'nın Türkçe versiyonu geçerli ve güvenilirdir ve okul öncesi çocuklarda kullanılabilir. Riskli beslenme durumu olan çocukların ebeveynlerine verilen web tabanlı eğitimin, çocukların riskli beslenme durumunda azalma sağladığı ve eğitimin uzun vadede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Purpose: In this thesis, which was carried out by conducting two studies, the validity-reliability of the Nutrition Screening Tool for Every Preschooler (NutriSTEP) was determined in the first study, and the children's nutritional risk status was determined in the second study, and the effect of web-based education to be given to their parents on the child's nutritional risk status was carried out.
Method: The research was conducted on two different sample groups with two different ethical approval. The first study was carried out methodologically to carry out the Turkish validity-reliability study of NutriSTEP. A total of 196 parents from 10 preschools in Istanbul participated in the research online. The scale was translated. The original author approved the back translation and evaluated its face validity. BMI, income status, maternal employment status, and family type criteria were determined for the validity of the prediction. The test-retest method was used to evaluate the reliability. Content validity, construct validity, and reliability of the Turkish version were evaluated. The second research was carried out in a pretest-posttest quasi-experimental design with the participation of 156 parents from 11 preschools in Istanbul. Demographic information of parents and children was obtained with the online form before the training. Then, the nutritional risk of the children was evaluated with the OBTA filled by the parents. A web-based nutrition education program was applied to the parents. After 1 and 3 months after the web-based training program was completed, the nutritional risk of the children was re-evaluated with NutriSTEP.
Results: In the methodological study of NutriSTEP, the content validity index was found to be 0.99. Item-to-scale correlation analysis showed a correlation. There was a correlation between test-retest scores of NutriSTEP. In the second study, after the completion of the web-based education given to the parents, it was found that the nutritional risk of children decreased significantly in the 1st and 3rd month follow-ups compared to the pre-test (x2:263,143; p:0.000). There was a rapid and high decrease in nutritional risk at 1-month post-training. Although there was a slight increase in the nutrition risk in the 3rd month after the training, it was significantly lower than before the training.
Conclusion: The Turkish version of NutriSTEP is valid and reliable and can be used in preschool children. The web-based education given to the parents of children with nutritional risk reduces the children's nutritional risk, and the education is effective in the long run.