Ailesel epilepsi, motor ve/veya zihinsel yetersizlikli 
çocuklarda klinik, laboratuvar ve pedigri incelemeleri
Clinical and laboratory findings and pedigree analysis in children with familial epilepsy, motor retardation and/or intellectual disability
Yazar: GÖKÇEN ÜNAL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÇAKSEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Epilepsi = Epilepsy ; Motor beceri testleri = Motor skills tests ; Motor beceriler = Motor skills ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Zeka geriliği = Mental retardation ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışmada ailesel epilepsi, zihinsel yetersizlik, bilişsel gelişimde gecikme
ve/veya motor gerilik tanıları olan ve üç kuşak soyunun en az birinde epilepsi, zihinsel
yetersizlik, bilişsel gelişimde gecikme veya motor gerilik saptanan 35 vaka prospektif
olarak değerlendirildi. Amacımız akraba evliliğinin sık olduğu ülkemizde ailesel epilepsi
ve/veya zihinsel yetersizlik/bilişsel gelişimde gecikmesi olan vakaların soyağacı, klinik ve
laboratuvar bulgularını inceleyerek etyolojide rol oynayan faktörleri ve soyağaçlarının
olası kalıtım paternlerini belirlemektir.
Çalışmaya, Ocak 2013-Kasım 2014 tarihleri arasında Necmettin Erbakan
Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi çocuk nörolojisi polikliniğine müracat eden ve ailesel
epilepsi ve/veya zihinsel yetersizlik/bilişsel gelişimde gecikme ve/veya motor gerilik olan
35 vaka alındı.
Vakalar demografik veriler, şikayet, perinatal öykü, anne-baba akrabalığı, ailede
benzer hastalık öyküsü, konvülziyon varlığı, motor-mental gelişim açısından incelendi.
Tüm vakaların ayrıntılı fizik ve nörolojik muayeneleri yapıldı.
Vakaların tümünden soyağacı çıkarıldı. Etyolojiyi ve eşlik edebilecek ilave
hastalıkları saptanmak amacıyla tüm vakalardan hematolojik ve biyokimyasal tetkiklere ek
olarak serum B12 vitamini ve folat düzeyleri, tandem kütle spektrometri, metabolik
hastalık taraması, beyin manyetik rezonans görüntüleme, elektroensefalografi, görsel
uyarılmış potansiyel, işitsel beyin sapı uyarılmış potansiyel ve zeka testi incelemeleri
yapıldı. Gerekli görülen vakalarda toksoplazmozis, rubella, sitomegalovirüs, herpes
simpleks virüs (TORCH) enfeksiyonlar için serum markırları, idrarda organik asit profili,
bilgisayarlı beyin tomografisi ve batın ultrasonografisi yapıldı.
Vakaların 20'si (%57,2) erkek ve 15'i (%42,8) kızdı (Erkek/Kız:1,33). Vakaların
yaş ortalamaları 6,46±3.99 yıl idi. Çalışmaya dahil edilen vakalar üç gruba ayrıldı. Grup 1:
sadece epilepsisi olan vakalar; grup 2: zihinsel yetersizlik/ bilişsel gelişimde gecikme olan
vakalar; grup 3: epilepsi ve zihinsel yetersizlik/bilişsel gelişimde gecikme birlikteliği olan
vakalardan oluşmaktaydı.
Grup 1'de beş vaka vardı. Vakaların yaş ortalamaları 8,08±3,05 yıl idi. Vakaların
ikisi (%40) erkek, üçü (%60) kızdı. Erkek/Kız oranı 0,66 idi. Vakaların birinde (%20)
anne-baba arasında 1. yeğen evliliği vardı. İkisinin (%40) anne-babası aynı köydendi.
Geriye kalan iki vakada ise (%40) ise anne-baba arasında akrabalık yoktu. İki vakada
ailede benzer hastalık nedeniyle ölüm öyküsü, bir vakada düşük öyküsü vardı. Grup 1'deki
vakaların soyağaçları incelendiğinde üç (%60) vakada otozomal resesif kalıtım, bir (%20)
vakada otozomal dominant kalıtım, diğer bir (%20) vakada ise büyük olasılıkla otozomal
resesif kalıtım, düşük olasılıkla kromozomal kalıtım ya da otozomal dominant kalıtım
olabileceği düşünüldü. Vakaların dördünde (%80) jeneralize epilepsi, birinde (%20)
parsiyel epilepsi vardı.
Grup 2'de 15 vaka vardı. Vakaların yaş ortalamaları 6,66±4,45 yıl idi. Vakaların
yedisi kız (%46,6) ve sekizi (%53,4) erkekti. Erkek/kız oranı 1,14 idi. Vakaların üçünün
(%20) anne-babası arasında 1. yeğen evliliği vardı. Altısının (%40) anne-babası aynı
köydendi. Diğer altı vakanın (%40) anne-babası arasında akrabalık yoktu. Vakaların
üçünde düşük, üçünde benzer hastalık nedeniyle ölüm öyküsü vardı. Grup 2'deki vakaların
soyağaçları incelendiğinde dokuz (%60) vakada otozomal resesif kalıtım, üç (%20) vakada
otozomal dominant kalıtım, olabileceği düşünüldü. Bir vakanın (%6,7) yüksek ihtimalle
otozomal resesif, düşük olasılıkla da kromozomal kalıtım ya da otozomal dominant
kalıtım, bir vakada (%6,7) anne-baba arasında akrabalık olmadığı için mitokondrial
hastalık, kromozom hastalığı ve otozomal resesif kalıtım olasılıkları düşünüldü. Diğer bir
vakanın (%6,7) otozomal resesif ya da X'e bağlı resesif kalıtım olabileceği düşünüldü.
Grup 3'te 15 vaka vardı. Vakaların yaş ortalamaları 5,72±3,83 yıl idi. Onu (%66,7)
erkek, beşi (%33,3) kız idi. Erkek/kız oranı 2 idi. Vakaların yedisinin (%46,7) anne-babası
arasında 1. yeğen evliliği vardı. İkisinin (%13,3) anne-babası arasında bir ileri 1. yeğen
evliliği vardı. Dördünün (%26,7) anne-babası aynı köydendi. İkisinin (%13,3) ise anne babası
arasında akrabalık yoktu. Üç vakada düşük, iki vakada benzer hastalık nedeniyle
ölüm, diğer iki vakada ise düşük ve benzer hastalık nedeniyle ölüm öyküsü birlikteliği vardı. Vakaların soyağaçları incelendiğinde 14 (%93,3) vakada otozomal resesif kalıtım bir
(%6,7), vakada otozomal dominant kalıtım olabileceği düşünüldü. Vakaların 11'inde
(%73,4) jeneralize, ikisinde (%13,3) parsiyel, diğer ikisinde (%13,3) parsiyel başlayıp
jeneralizasyon gösteren, epilepsi vardı.
Sonuç olarak; epilepsi ve/veya zihinsel yetersizlik/bilişsel gelişimde gecikmesi olan
vakalarda aile öyküsünün ayrıntılı bir şekilde sorgulanması, kalıtım biçimini belirlemek
amacıyla en az üç kuşak aile ağacının çıkarılması ve gerekli görülen vakalarda hastalığa
özel laboratuvar, kraniyal görüntüleme incelemelerinin ve ileri genetik analizlerin
yapılması ve ailelere genetik danışma açısından bilgi verilmesi gerektiğini düşünüyoruz.
Anahtar Kelimeler: Çocuk, soyağacı, ailesel epilepsi, zihinsel yetersizlik, motor gerilik.

Abstract:
In this study, 35 patients diagnosed with familial epilepsy, intellectual disability
and/or motor retardation with at least one member in their three generations displaying
epilepsy and/or intellectual disability and/or motor retardation have been evaluated,
prospectively. The aim of the study is to determine probable inheritance patterns of
pedigrees and the factors affecting etiology of epilepsy and/or intellectual disability by
analyzing the pedigrees and clinical and laboratory findings in patients with familial
epilepsy and/or intellectual disability and/or motor retardation in our county where
consanguineous marriage are common.
The study has been performed at Necmettin Erbakan University, Faculty of
Medicine, Department of Pediatric Neurology, from January 2013 to November 2014. The
patients were examined for demographical data, complaints on admission, perinatal events,
consanguinity between parents and presence of similar disease in the family, convulsion
and motor-mental development. Detailed physical and neurological examination were
perfomed in all patients.
A pedigree for each patient has been established in all patients. In order to detect
etiological or other accompanying abnornalities, all patients have been tested for
hematological and biochemical laboratory tests, serum vitamin B12 and folate levels,
tandem-mass spectrometry, metabolic disease screening, brain magnetic resonance
imaging, electroencephalography, visual evoked potential, brainstem auditory evoked
response and intelligence test. If necessary, further investigations such as serum markers for TORCH group infections, organic acid profile in urine, computerized cranial
tomography and abdominal ultrasonography have been performed.
In this study, 20 (57.2%) males and 15 (42.8%) females were enrolled
(male/female:1.33). The mean age of the patients was 6.46±3.99 years. The cases included
in the study have been divided into three groups. Group 1 included patients with epilepsy;
group 2 included patients diagnosed with only ıntellectual disability/global developmental
delay; and group 3 includes patients with epilepsy and intellectual disability/global
developmental delay together.
There were five patients in group 1. The mean age of the patients was 8.08±3.05
years. Two (40%) were males and three (60%) were females. Male/female ratio was 0.66.
First cousin marriage was present in one (20%). Parents of two (40%) patients were from
the same village. There were two (40%) patients without any consanguineous marriage
history. Exitus history was present in two patients and abortus history was present in one
patient. In the analysis of patients' pedigrees in group 1, it has been suggested that three
(60%) patients could have autosomal recessive inheritance, one patients (20%) could have
autosomal dominant inheritance and the other patient (20%) could have autosomal
recessive, autosomal dominant or chromosomal inheritance. Four (80%) patients had
generalized epilepsy and one (20%) patient had partial epilepsy.
There were 15 patients in group 2. The mean age of the patients was 6.66±4.45
years. Eight (53.4%) were males and seven (46.6%) were females. Male/female ratio was
1.14. First cousin marriage was present in three (20%) patients. In six (40%) patients the
parents were from the same village. There were six (40%) patients without any
consanguineous marriage history. Exitus history was present in three patients and abortus
history was present in the other three patients. In the analysis of patients' pedigrees in
group 2, it has been suggested that nine (60%) patients could have autosomal recessive
inheritance and three (20%) patients could have autosomal dominant inheritance. One
(6.7%) patient could have autosomal recessive, choromosomal or autosomal dominant
inheritance. One (6.7%) patient could have mitochondrial inheritance, chromosomal
abnormality or autosomal recessive inheritance and the other (6.7%) patient could have
autosomal recessive or X-linked recessive inheritance.
There were 15 patients in group 3. The mean age of the patients was 5.72±3.83
years. Ten (66.7%) were males and five (33.3%) were females. Male/female ratio was 2. First cousin marriage was present in seven (46.7%) patients. First cousins once removed
marriage was present in two (13.3%) patients. Parents of four (26.7%) patients were from
the same village. There were two (13.3%) patients without any consanguineous marriage
history. Exitus history was present in two patients, abortus history was present in three
patients and both of exitus and abortus history was present in two patients. In the analysis
of patients' pedigrees in group 3, it has been suggested that 14 patients could have
autosomal recessive, one patient could have autosomal dominant inheritance. Eleven
patients had generalized epilepsy, two patients had partial epilepsy and the other two
patients had a partial epilepsy with secondary generalization.
In conclusion, we suggest that, in patients with epilepsy and/or intellectual
disability, a detailed family history should be inquired and at least three generation
pedigree analaysis should be performed to determine probable inheritance patterns.
Additionally we think that spesific laboratory examination, cranial imaging and advanced
genetic analaysis should be performed in required patients and genetic counseling should
be given to the parents.
Key Words: Child, pedigree, familial epilepsy, intellectual disability, motor retardation.