Siyasal gerçekliğin inşasında bir aktör olarak basın: Türkiye'de askeri müdahalelerin Türk yazılı basınında simgesel yeniden kuruluşu
The press as an agent in the construction of political reality: The symbolic refashioning of military interventions in Turkey in the Turkish printed press
Yazar: HANİFİ KURT
Danışman: DOÇ. DR. GÜLGÜN ERDOĞAN TOSUN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Genel Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Toplumsal veya siyasal gerçekliğin içinde bulunulan an'da hegemonya oluşturmuş ideolojiler çerçevesinde kurgulandığı savından hareket eden bu çalışmanın ana teması, Türkiye'de yasalarla desteklenen ve ?hegemonik bir durum? oluşturan Kemalizm/Atatürkçülük ideolojisinin hem öznesi hem de nesnesi olarak ayrıcalıklı bir konuma sahip olan Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) ve onun gerçekleştirdiği askeri müdahalelerin Türk yazılı basınında yer alış biçimidir. Askeri müdahale dönemlerinde yayınlanmış olan gazetelerin haber metinleri/unsurları üzerinde yapılan çalışma, milletin özüyle ilişkilendirilen dolayısıyla ?ordu-millet?in bir uzantısı olarak görülen TSK'nın resmi ideolojideki ayrıcalıklı konumu ve toplumunun tahayyülündeki yeri gözönünde bulundurularak yürütülmeye çalışılmıştır.Söylem analizi tekniğinden destek alınarak yapılan haber metinleri/unsurları analizinde, resmi ideolojinin söyleminde rejimi koruma refleksiyle yapıldığı vurgulanmakla birlikte, her birinin farklı gerekçeleri olan askeri müdahale süreçlerinde, Türk basının her halükarda askerlere destek çıkarak, seçilmiş siyasi aktörleri olumsuzladığı görülmüştür. Anayasal düzeni tamamen veya kısmen ortadan kaldırarak, seçilmiş siyasal iktidarları yerinden eden askerlerin devletin kurucu ideolojisi olan Kemalizm'le organik bağını sürekli vurgulayan basın, her müdahale döneminde, müdahaleyi yapan askerlere sempatiyle yaklaşmış, onları yüceltmiş ve her şeye muktedir bir özne olarak sunmaya çalışmıştır. TSK'nın yaptığı eylemin yasal dayanaklarını ortaya koyarak, müdahalelerin meşruiyet zeminini oluşturmaya çalışan gazeteler, müdahale dönemlerinde, askerlere hem iç hem de dış kamuoyundan gelen destek açıklamaları, beyanları, gösteri ve mitingleri özellikle baş sayfalarında yer vererek, yapılan eylemin meşruluğunu yeniden ve tekrar tekrar üretmişlerdir. Siyasal alanın yetersizliklerini, hatalarını, yanlış politika ve icraatlarını gündemde tutan dönemin basını, yapılan askeri müdahalelerin gelişi güzel yapılmadığı, planlara ve stratejiler takip edilerek gerçekleştirildiğini topluma anlatma çabası içerisinde olmuştur. Son olarak, her askeri müdahale döneminde cumhuriyetin ve rejimin temel ilkelerinin tehlikede olduğu söylemini yeniden üreten Türk basının, müdahalelerin ?gerçek demokrasi? adına yapıldığı amentüsünü sürekli tekrarladıkları, böylelikle müdahalelerin ne denli yerinde ve gerekli olduklarını ispatlama çabası içerisinde oldukları görülmüştür.

Abstract:
This study, building from the thesis that socio-political reality is constructed within the framework of the hegemonic ideologies of the historical moment, takes as its fundamental object of study the forms of representation in Turkey?s printed press of the Turkish Armed Forces (TSK) and its military interventions. The TSK, we recall, occupies a priveleged position in Turkey, as both subject and object of Atatükist/Kemalist ideology, its hegemonic position furthermore bolstered by law. Analyzing texts published during military interventions, this study demonstrates the place of the TSK in the social imaginary, and the priveleged position of the TSK, which is commonly associated with the essence of the nation, and thus a nation-army extension.In analyzing the printed press, this study relies on discourse analysis. It emphasizes that the discourse of official ideology is built upon a reflexive tendency to protect the contemporary regime. Additionally, we see that during military interventions, each with its own particular rationale, the Turkish press invariably supports soldiers and paints elected political actors in a negative light. By doing away with the constitutional order, whether in part or as a whole, the press continuously emphasizes the organic links between the the state?s foundational ideology of Kemalism and the soldiers who take the place of elected political officials. Further, during every military intervention the press portarys soldiers sympathetically, glorifies them, and presents everything as the actions of a capable, powerful subject. By presenting the legal grounds for TSK?s actions, newspapers attempt to constitute the legitimacy of military interventions. In particular, by giving first page priority during interventions to domestic and international speeches, announcements, demonstrations, and meetings in support of soldiers, the discourse of the printed press constantly reproduces military legitimacy. During military interventions, the contemporary press focuses on deficiencies, errors, and incorrect policies and performances in the political field. But when it comes to the military, its effort becomes one of explaining to society that intervention was not undertaken haphazardly, and that plans and strategies were followed through and successfully realized. Finally, we observe that during every military intervention, the printed press reproduces a discourse that the basic principles of the Republic and the regime are in danger. We see that the press repeats ad infinitum its credo that interventions are undertaken in the name of ?true democracy?, and in this way is engaged in effort of proving the positive grounding and necessity of intervention.