Uluslararası hukuk açısından hukuken bağlayıcı olmayan anlaşmalar
Legally non-binding agreements in terms of international law
Yazar: FATMA ULUTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHADIR BUMİN ÖZARSLAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Bağlayıcılık = Bindingness ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Uluslararası hukuk = International law

Özet:
Günümüzde antlaşmalar hukukuna ilişkin en önemli belge, 1969 tarihli Viyana
Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'dir. Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi
"antlaşma"yı özünde "uluslararası hukuka tabi bir uluslararası anlaşma" şeklinde
tanımlamakla birlikte bir anlaşmanın hangi koşullar altında uluslararası hukuka tabi
olacağı Sözleşme'nin hükümleri içerisinde düzenlenmemiştir. Bununla birlikte,
Uluslararası Hukuk Komisyonu "uluslararası hukuka tabi" ifadesini "uluslararası
hukukta haklar ve yükümlülükler yaratma niyeti" unsurunu içerecek şekilde
yorumlamaktadır. Bu çerçevede uluslararası hukukta devletlerin ve uluslararası
örgütlerin tarafı olduğu her anlaşmanın uluslararası hukuka tabi olduğu ve bir antlaşma
niteliğinde olduğu söylenemez. Devletler ve uluslararası örgütler tarafından hukuken
bağlayıcı olmadığı kabul edilen, tarafları arasında hukuki haklar ve yükümlülükler
yaratmayan anlaşmalar da akdedilmektedir. Bu tür anlaşmalar doktrinde ve devletlerin
uygulamalarında "hukuken bağlayıcı olmayan anlaşma", "MOU", "centilmenler
anlaşması", "siyasi ve ahlaki olarak bağlayıcı anlaşma" ve "yumuşak hukuk" gibi
isimlerle anılmaktadır. Bu çalışmanın amacı bu tür anlaşmaların niteliğini, sonuçlarını
ve antlaşmalardan ayırt edilmelerini sağlayan ölçütleri ortaya koymaktır. Hukuken
bağlayıcı olmadıkları kabul edilen bu anlaşmaların niteliğinin belirlenmesinde
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun yorumları, doktrinde yer alan görüşler, uluslararası
yargı kararları ve özellikle devletler ile uluslararası örgütlerin uygulamalarından hareket
edilmiştir.

Anahtar Sözcükler
Antlaşma, Hukuken Bağlayıcı Olmayan Anlaşma, MOU, Centilmenler Anlaşması,
Siyasi ve Ahlaki Olarak Bağlayıcı Anlaşma, Yumuşak Hukuk

Abstract:
Today, the most important document regarding the law of treaties is the 1969 Vienna
Convention on the Law of Treaties. Although the Vienna Convention on the Law of
Treaties defines "treaty" as an "international agreement governed by international law"
in essence, the conditions under which an agreement is governed by international law
is not regulated within the provisions of the Convention. However, the International Law
Commission interprets the expression "governed by international law" to include the
element "intention to create rights and obligations under international law". In this
context, it cannot be said that in international law every agreement to which states and
international organizations are parties is governed by international law and has the
quality of a treaty. Agreements that are considered not legally binding by states and
international organizations and that do not create legal rights and obligations between
their parties are also concluded. Such agreements are referred to as "non-legally
binding agreement", "MOU", "gentlemen's agreement", "politically and morally binding
agreement" and "soft law" in the doctrine and practices of states. The aim of this study
is to reveal the nature of such agreements, their results and the criteria that enable
them to be distinguished from treaties. In determining the nature of these agreements,
which are considered to be not legally binding, the interpretations of the International
Law Commission, the views in the doctrine, international judicial decisions and
especially the practices of states and international organizations have been taken into
consideration.

Keywords
Treaty, Legally Non-Binding Agreement, MOU, gentlement's agreement, Politically and
Morally Binding Agreement, Soft Law