Riskli sağlık davranışlarının ve uyku problemlerinin akran zorbalığını açıklayıcı rolleri
Risky health behaviors and sleep problems as predictors of peer bullying
Yazar: EMİNE ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM TANRIKULU
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Lise öğrencileri = High schools students ; Riskli davranışlar = Risk behaviours ; Sağlık sorunları = Health problems ; Uyku = Sleep ; Uyku sorunu = Sleep problem ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada, akran zorbalığı yapma ve akran zorbalığına maruz kalma deneyimlerinin sağlık davranışları (riskli sağlık davranışları ve uyku sorunları) tarafından nasıl açıklandığı incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda, Mardin'in resmi ve özel liselerinde öğrenim gören 325 lise öğrencisi (164'ü kız, 161'i erkek) bu araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri Olweus Öğrenciler için Akran Zorbalığı Anketi, Riskli Sağlık Davranışları Ölçeği, Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak elde edilmiştir.  Verilerin analizi, Pearson korelasyon analizi, ANOVA ve çoklu regresyon analizi ile yapılmıştır. Analiz sonuçları, erkek öğrencilerin kız öğrencilere kıyasla akran zorbalığına daha fazla maruz kaldıklarını, daha fazla akran zorbalığı yaptıklarını ve daha fazla fiziksel sağlık sorunları yaşadıklarını göstermiştir. Bu araştırmanın sonuçlarında, 9. sınıf öğrencileri ile 12. sınıf öğrencileri arasında beslenme sorunları davranışlarında istatistiksel olarak anlamlı olmasa da belirgin bir fark olduğunu, sınıf kademesi arttıkça öğrenciler arasında daha fazla beslenme sorunu yaşandığı görülmüştür.  Çoklu regresyon analizinin bulguları fiziksel sağlık sorunları, beslenme sorunları ve uyku sorunlarının akran zorbalığına maruz kalmayı yordadığını ortaya koymuştur. Akran zorbalığı yapmayı ise sadece uyku sorunlarının yordadığı bulunmuştur. Bu araştırmanın bulguları, akran zorbalığının lise öğrencileri için önemli bir sorun olduğunu ve akran zorbalığının lise öğrencilerinin sağlıklarını olumsuz etkilediğini göstermiştir. Bu araştırmanın bulguları okul psikolojik danışmanlarına, ebeveynlere ve okul idarecilerine akran zorbalığının sadece psikolojik etkilere yol açmadığını, akran zorbalığının fiziksel sağlık sorunları, beslenme sorunları ve uyku sorunları ile de ilişkili olduğunu göstermektedir.

Anahtar kelimeler: Akran zorbalığı, riskli sağlık davranışları, uyku sorunları, beslenme sorunları, lise öğrencileri

Abstract:
This study examined the predictor roles of risky health behaviors and sleep problems regarding peer bullying experiences (bullying perpetration and victimization). For this purpose, data were collected from 325 (164 were girls and 161 were boys) high school students studying in the public and private high schools of Mardin. The data were obtained by using Olweus Bullying Questionnaire, Risky Health Behaviors Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index and demographics form. Analyses of the data were made with Pearson correlation analysis, ANOVA and multiple regression analysis. The results of the analysis showed that male students experienced more peer bullying perpetration, more peer bullying victimization and more physical health problems. A significant difference between 9th grade students and 12th grade students in their nutrition problems behavior was detected, although it was not statistically significant. Findings of the multiple regression analysis revealed that physical health problems, nutrition problems and sleep problems predicted peer bullying victimization. Peer bullying was only predicted by sleep problems. The findings of this study showed that peer bullying is a fundamental problem for high school students negatively affecting the health of high school students. The findings of this present study provides evidence, to psychological counselors, parents and school administrators, that peer bullying is not only linked to psychological effects but it is also associated with physical health problems.

Keywords: Peer bullying, risky health behaviors, sleep problems, nutrition problems, high school students