Akıllı şehir endeks modelinin kurgulanması ve uygulanabilirliğinin irdelenmesi
The development of the smart city index model and an examination of its applicability
Yazar: FATİH KAFALI
Danışman: PROF. DR. FATİH GÜLGEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Günümüzde birçok şehir değişen ihtiyaç ve beklentilerin artması ile karşılaştığı sorunlara çözüm bulmak, vatandaşları için daha yaşanılabilir, yaşadıkları çevre için daha sürdürülebilir ve insan hayatını kolaylaştırmak için Akıllı Şehir tartışmalarına ilgi duymakta ve Akıllı Şehir kapsamı içerisinde çalışmalar yürütmektedir. Bu tartışmalar çok yeni ve somut olmamakla birlikte, her şehir kendi ihtiyaçları doğrultusunda Akıllı Şehir çalışmalarına yönelmeye başlamıştır. Akıllı Şehirler konusunda gelişen yöntem ve tekniklerin izlendiği araştırma kurumları bu yönelişi şehirlerin Akıllı Şehir olma yolunda nasıl bir seviyede olduklarını tespit amacıyla şehir endeksleri veya kıyaslama raporları yayınlamaktadır. Yayınlanan endeks ve kıyaslama raporları, hem birbirinden farklı fonksiyonel alan ve göstergeleri kullanmakta hem de farklı yöntemler ile hesaplamalar yapmaktadır. Bu çalışma ile endeks oluşturmada fonksiyonel alan ve göstergelerin belirlenip, hesaplama yöntemlerinde yapılan çalışmaların analiz edilmesi ve ortak bir dil geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma, endeks hesaplama sürecinde kullanılacak adımların bir taksonomi içinde sıralanmasıyla başlamıştır. Her bir aşama için toplanacak veriler ve kaynakları açık bir şekilde ortaya konulmuştur. Akıllı şehir endeksleri olarak mevcutta kullanılan, farklı sektörel uygulama alanlarına değinen ve özel alanlara odaklanan farklı endeksler uluslararası standartlar bu çalışmada referans olarak kullanılmıştır. Kaynak çalışmalardan elde edilen gösterge setleri filtrelenerek çalışmada kullanılacak temel göstergelere karar verilmiştir. Ele alınan şehirler için gösterge değerleri veri kaynaklarından çıkarılarak endeks puanları hesaplanmış ve şehirlerin karşılaştırılması yapılarak analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında 9 fonksiyonel alan belirlenerek, bu alanların etki katsayıları ilgili uzmanların ortak görüşleri sonucunda belirlenmiştir. Gösterge katsayılarının belirlenmesinde başvurulan uzman görüşleri Karar Destek Aracı yaklaşımları kullanılarak değerlendirilmiştir. Tasarlanan bu endeks kullanılarak dünyanın önde gelen şehirleri sıralanarak ülkemizin en önde gelen metropolü İstanbul'un bunlar arasındaki yeri tespit edilmiştir. Endeks çalışmasında yer alan her fonksiyonel alan ve altında yer alan göstergelerin kapsam içerinde aynı katsayıya sahip olması ile farklı katsayı değerine sahip olmasının şehirlerin endeks içerisindeki puan ve yerini yüksek düzeyli etkilediği görülmektedir. Uzman görüşüne başvuran katsayı hesaplama yöntemlerinin şehirlerin endeks sıralamasındaki yerini ve puanını daha gerçeğe yakın temsil ettiğini söylemek mümkündür. Bu yöntemler içerisinde ise kendi içerisindeki tutarlık katsayısı ile ilgili uzmanların kararlarındaki doğrulaması ile En İyi En Kötü Yöntemi (BWM)'nin endeks çalışmaları kapsamında en tutarlılık gösteren yöntemdir. Çalışma sonucunda, Akıllı Şehir sistemlerinin oluşturulma süreçlerinde endeks oluşturmanın önemi ortaya konmuştur.

Abstract:
Today, many cities are interested in Smart City discussions and carry out studies within the scope of Smart City in order to find solutions to the problems they face with changing needs and increasing expectations, to make life more livable for their citizens, more sustainable for the environment they live in and to make human life easier. Although these discussions are not very new and concrete, each city has started to turn towards Smart City studies in line with its own needs. Research institutions, which monitor the methods and techniques developed in the field of Smart Cities, publish city indices or benchmarking reports in order to determine how cities are at the level of becoming a Smart City. Published indices and benchmarking reports use different functional areas and indicators and make calculations with different methods. The aim of this study is to determine the functional areas and indicators in index creation, to analyse the studies on calculation methods and to develop a common language. The study started by listing the steps to be used in the index calculation process in a taxonomy. The data to be collected for each step and their sources are clearly presented. Different indices and international standards that are currently used as smart city indices, addressing different sectoral application areas and focusing on specific areas were used as reference in this study. The indicator sets obtained from the source studies were filtered and the basic indicators to be used in the study were decided. Indicator values for the cities were extracted from the data sources, index scores were calculated and analysed by comparing the cities. Within the scope of the study, 9 functional areas were identified and the impact coefficients of these areas were determined as a result of the joint opinions of the relevant experts. Expert opinions used in determining the indicator coefficients were evaluated using Decision Support Tool approaches. Using this index, the leading cities of the world were ranked and the place of Istanbul, the leading metropolis of our country, among them was determined. It is seen that the fact that each functional area and the indicators under it have the same coefficient within the scope of the index study and that they have different coefficient values have a high level of influence on the score and place of the cities in the index. it is possible to say that the coefficient calculation methods that refer to expert opinion represent the place and score of the cities in the index ranking more realistically. Among these methods, the Best Worst Method (BWM) is the most consistent method within the scope of the index studies with its consistency coefficient within itself and the verification of the decisions of the relevant experts. As a result of the study, the importance of creating an index in the creation processes of Smart City systems has been revealed.