Enerji ithalatı ve cari açık: Türkiye için ekonometrik bir değerlendirme
Energy imports and current account deficit: An econometric assessment for Turkiye
Yazar: ALIHEYDAR MAMMADLI
Danışman: PROF. DR. SELİM YILDIRIM
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy

Özet:
Ekonomik ve sosyal kalkınmanın bir işareti olan enerji, üretim sürecinde temel bir girdi 
olarak hayatımızın her anında önemli bir rol oynar ve bu nedenle öncelikli bir konu olarak 
kabul edilir. Enerjinin temin edilme koşulları, ülkelerin üretim yapılarının şekillenmesinde 
ve maliyetlerin belirlenmesinde etkili olmaktadır. Ayrıca, ihtiyaç duyulan enerjinin yerli 
kaynaklarla karşılanamaması durumunda ithalat yoluna gidilmesi, cari işlemler dengesini de 
olumsuz yönde etkilemektedir.
Türkiye, enerji talebinin yüksek ve enerji kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle 
ihtiyacını büyük ölçüde ithalatla karşılamaktadır. Bu durum, Türkiye'yi enerjide dışa bağımlı 
bir ülke haline getirmekte ve kronikleşmiş cari açık sorununa ek bir baskı oluşturmaktadır. 
Sürdürülebilir ve istikrarlı bir büyüme için dış dengenin kontrol altında tutulması ve 
cari açığın azaltılması gereklidir. Türkiye, sahip olduğu büyük potansiyele rağmen yeterince 
değerlendiremediği yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanıp, enerji ithalatına olan 
bağımlılığını düşürerek cari açığı kontrol altında tutabilir.
Çalışmada, 2000:1-2022:4 dönemi verileri ile Toda-Yamamoto nedensellik testi 
gerçekleştirilmiştir. Analizin sonuçlarına göre, net enerji ithalatı, petrol ithalatının enerji 
ithalatı içindeki yüzdesi ve cari açık arasında çift yönlü; petrol ithalatının enerji ithalatı 
içindeki yüzdesinden net enerji ithalatına ve cari açığaç GSYİH'den petrol ithalatının enerji 
ithalatı içindeki yüzdesine doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur.

Abstract:
Energy, as an indicator of economic and social development, plays a crucial role in 
every aspect of our lives as a fundamental input in the production process, and is therefore 
considered a priority issue. The conditions under which energy is supplied influence the 
structuring of production frameworks and the determination of costs in countries. 
Additionally, if the necessary energy cannot be sourced domestically, resorting to imports 
negatively impacts the current account balance.
Turkiye, due to its high energy demand and limited energy resources, meets its needs 
largely through imports. This situation makes Turkiye an energy-dependent country and adds 
further pressure to its chronic current account deficit problem.
For sustainable and stable growth, it is necessary to keep the external balance under 
control and reduce the current account deficit. Turkey can keep the current account deficit 
under control by using renewable energy resources, which it cannot adequately utilize despite 
its great potential, and by reducing its dependence on energy imports.
A Toda-Yamamoto causality test was conducted utilizing quarterly data spanning from 
2000: Q1 to 2022: Q4 to investigate the causal nexus between the current account deficit and 
energy imports. The results of the causality test indicated a bidirectional causal relationship 
among net energy imports, the share of petroleum imports, and the current account deficit. 
Furthermore, the analysis revealed a unidirectional causal relationship flowing from the share 
of petroleum imports to net energy imports, and from the current account deficit to GDP to 
the share of petroleum imports.