Hemodiyaliz hastalarında intradiyalitik hipotansiyon sıklığı, serum ozmolaritesi ve elektrolitlerle ilişkisi
Intradialytic hypotension frequency in hemodialysis patients, the relationship between serum ozmolarites and electrolyte
Yazar: ŞAYESTE AKKAN EREN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÜNEY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Elektrolitler = Electrolytes ; Hipotansiyon = Hypotension ; Komplikasyonlar = Complications ; Osmolar konsantrasyon = Osmolar concentration ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Giriş ve Amaç: Kronik böbrek hastalığı (KBH) tüm dünyada ve ülkemizde oldukça sık görülen önemli bir morbidite ve mortalite sebebidir. Tüm dünyada KBH oranı %10-16 arasında değişmektedir. Son dönem böbrek yetmezliği gelişen hastalarda renal replasman tedavisi uygulanmaktadır. Son dönem böbrek yetersizliği olan hastalarda renal replasman tedavileri; hemodiyaliz, periton diyalizi veya renal transplantasyondur. Hemodiyalize alınan hastalarda ise bir takım komplikasyonlar görülebilmektedir. Hemodiyalizin akut komplikasyonlarından olan intradiyalitik hipotansiyon %20-30 oranında görülmektedir. Bu da hastaların yaşam kalitesini ve tedaviye uyumunu kötü yönde etkilemektedir. Bizim bu çalışmadaki amacımız intradiyalitik hipotansiyonun (IDH) serum elektrolitleri ve ozmolaritesi ile ilişkisini belirlemek ve buna yönelik önlemlerin alınmasını sağlamaktır.
Materyal ve Metod: Bu prospektif çalışma Sağlık Bilimleri Ünüversitesi Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Ünitesinde takipli rutin diyalize giren, son dönem böbrek yetmezliği olan 94 hasta ile yapılmıştır. Tüm hastalarda diyalizat ısısı 36,5°C, diyalizat sodyum (Na+1) değeri 138 meq/l, potasyum (K+1) 2meq/l, kalsiyum (Ca+2) 1,5mg/dl, magnezyum (Mg+2) 0,50 mmol/l olacak şekilde hemodiyalize alındı. Hastaların 4 saatlik diyaliz süreleri boyunca 15 dakika ara ile tansiyon arteryel düzeyleri ambulatuvar kan basıncı monitorizasyonu (AKBM) ile yapıldı. Hastaların diyaliz başlangıcı ile ikinci ve dördüncü saatlerinde; serum ozmolaritesi, glikoz, Na+1, K+1, Ca+2, Mg+2 ve üre düzeylerine bakıldı. Ayrıca düzeltilmiş Ca+2 değerini hesaplamak için diyaliz başlangıcında bir kez albumin düzeyine bakıldı. Çalışmanın istatistiksel analizi SPSS 19.0 paket programı kullanılarak yapıldı.
Bulgular ve tartışma: Çalışmaya toplam 66 kronik böbrek yetmezliği hastası dahil edildi. Bunlardan 32 (%48) tanesi bayan ve 34 (%52) tanesi erkek hasta idi. Hastaların 26'sı (%39) sabah seansı, 33'ü (%50) öğlen seansı ve 7'si (%11) akşam seansı hastası idi. Toplam 66 hastanın 29'unda (%44) hipotansiyon tespit edilirken, 37 (%56) tanesinde hipotansiyon tespit edilmedi. IDH olan hastalarda başlangıç glikoz ortalamaları 188,03±124,53mg/dL iken hipotansiyon olmayan vakalarda 123,32±56,92 mg/dL ölçülmüştü. 2.saat ve 4.saat ölçümleri gruplar içerisinde düşme gösterdi ve gruplar arasında anlamlı düzeyde farklılık vardı. Bunun dışında yalnızca 4.saat Mg+2 ölçümleri arasında anlamlı farklılık bulundu. Hipotansiyon olan hastalarda Mg+2 değeri (1,96 mg/dL) olmayan hastalara göre (1,88 mg/dL) biraz daha yüksekti. Aynı zamanda hipotansiyon olan vakalarda antihipertansif ilaç kullanımı oranı da yüksek olduğundan gruplar ile ilaç kullanımı durumu ilişkili bulundu.
Sonuç: Sonuç olarak; IDH'na neden olan en önemli faktörün antihipertansif kullanılması olduğunu belirledik. Bununla birlikte hastaların kan glukoz düzeyinin yüksek olması bir başka ifadeyle tokluk hali, IDH'na katkıda bulunan bir başka önemli faktördür. Ayrıca daha önceki çalışmalarda bildirilen serum ozmolaritesinin IDH'na anlamlı bir etkisi olduğu görüşünün doğru olmadığını gözlemledik.

Anahtar Kelimeler: Kronik böbrek hastalığı, hemodiyaliz, intradiyalitik hipotansiyon

Abstract:
Introduction and objective: Chronic kidney disease (CKD) is an important and common cause of morbidity and mortality in all over the world and in our country. CKD rates varies between 10-16% in the world wide. Renal replacement therapy (RRT) is applied in patients with end-stage renal failure. RRT in patients with end-stage renal failure include hemodialysis, peritoneal dialysis, or renal transplantation. Several complications can be seen in hemodialysis patients. Intradialytic hypotension, which is an acute complication of hemodialysis, is seen in 20-30% of cases and it can be affects patients quality of life and treatment compliance in the worst way. In this study our aim is to determine the relationship with intradialytic hypotension (IDH) serum electrolytes and osmolarity and to take prevention for it.
Material and Method: This prospective study was done with 94 patients with end stage renal failure who underwent routine hemodialysis at the Dialysis Unit of the Konya Training and Research Hospital, University of Health Sciences. All patients had on hemodialysis with the dialysate temperature of 36.5℃, dialysate Na+1 value of 138 meq/l, potassium (K+1) 2 meq/l, calcium (Ca+2 ) 1,5mg/dl and magnesium (Mg+2) 0,50 mmol/l. The arterial blood pressure levels were measured and recorded with the ambulatory blood pressure monitor (AKBM) during 15 min intervals during the 4 hour dialysis periods of the patients. In the beginning and second and fourth hours of hemodialysis periods; serum osmolarity, glucose, Na+1, K+1, Ca+2, Mg+2, and urea levels were measured. In addition, albumin level was measured once at the beginning of dialysis to calculate adjusted calcium level. Statistical analyses of the study were done using the SPSS 19.0 package program. 
Results: A total of 66 chronic renal failure patients were included in this study. 32 (48%) were female and 34 (52%) were male of these patients. Twenty-six (39%) were morning session patients, thirty three (50%) were noon session patients and seven (11%) were evening session patients. Twenty-nine (44%) of all patients had hypotension, thirty-seven (56%) had no hypotension. In patients with IDH, mean baseline glucose levels was 188,03±124,53 mg/dL Whereas in non-hypotension cases, it decreased to 123,32±56,92 mg/dL. The second and fourth hour measurements showed a decrease in the groups and there was a significant difference between the groups. Apart from these, there is a significant difference only between the fourth hour Mg+2  measurements was found. The Mg+2  level in patients with hypotension was slightly higher than in non-hypotension patients. In patienst with hypotension group, the patients were using more drugs, compared to patients with non-hypotension group. 
Conclusion: As a result; we concluded that the most important factor causing the development of IDH is the presence of antihypertensive drugs treatments. In addition, higher blood glucose levels is an another important factor to development of IDH. On the other hand, the relationship between serum osmolarity and IDH is not observed, which is reported in previous studies.
Keywords: Chronic kidney disease, hemodialysis, intradialytic hypotension