2000 sonrası Türk sinemasında muhafazakâr söylem
After 2000 conservative discourse in Turkish cinema
Yazar: NUR TUĞÇE BİGA
Danışman: PROF. DR. HASAN AKBULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Muhafazakarlık = Conservatism ; Sinema = Cinema ; Söylem = Discourse ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Dünyada 1980 sonrası yükselişe geçen ve Türkiye'de de ivme kazanan muhafazakâr ideoloji, sinemada da belirli tema, biçim ve söylemlerle temsil edilmektedir. Türk sinemasında her daim muhafazakâr unsurlar görülse de 2000 sonrasında muhafazakâr dil, biçim ve içerikler belirginleşmektedir. Sinemada muhafazakârlık inşası hem film üreticileri hem de muhafazakârlığı tartışan yazarlar tarafından oluşturulmaya çalışılır. Siyasal atmosfer bu durumun en önemli belirleyicilerinden biridir.  Türkiye'de gişe başarısı elde etmeyen filmlerin çoğunlukla Kültür Bakanlığı desteği ile çekilmesi, siyasi iktidarın film üretim sürecine müdahale edebilme olanağını doğurmaktadır. Çalışmada, Türkiye'de Kültür Bakanlığı'nın 2004 yılında başlattığı ve 2013-2019 yıllarında değişikliğe gittiği yönetmeliğe dayanarak filmleri desteklemeye dair kanun/ yönetmelik/ çerçeve ve anlayışlara bakılmış, 2013 yılından itibaren bu çerçevede desteklenen filmlerin muhafazakâr söylem üretip üretmediği tartışılmaktadır.
Bu çalışma, Kültür Bakanlığı'nın her yıl en çok destek verdiği uzun metrajlı projelerdeki muhafazakâr söyleme odaklanarak, iktidarın sinemaya vermek istediği politik yönü ortaya çıkarmayı amaçlayan nitel bir araştırmayı betimlemektedir. Hegemonik rıza oluşturmada muhafazakâr sinemanın, iktidar tarafından araç olarak görüldüğünün iddia edildiği bu araştırmada sinema sektöründe yönetmenlik ve yapımcılık yapan altı kişiyle görüşüldü. Veri toplama tekniği olarak derinlemesine görüşmenin yapıldığı yönetmen ve yapımcılar sinemadaki muhafazakârlaşma eğilimleri ve Bakanlık destekleri arasındaki ilişkiye dair görüşlerini dile getirdiler. Yönetmen ve yapımcıların görüşleriyle birlikte Kültür Bakanlığı'nın en çok destek verdiği filmler incelenerek iktidarın sinemadaki muhafazakârlaşma eğilimlerine verdiği yön açığa çıkartıldı. Çalışma kapsamında, Kültür Bakanlığı'nın her yıl en çok destek verdiği filmler arasında 2014 yılında en çok desteği alan Buğday, 2017 yılındaki desteklerde ikinci sırada olan Kardeşim İçin Dera (Doktor Sıra Sana Gelecek), 2018 yılındaki desteklerde en çok desteği alan Süveyda (Hadim), 2019 yılındaki desteklerde ikinci sırada olan Elli Kelimelik Mektuplar filmleri seçildi. Fairclough'un eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenen bu dört filmde iktidarın "yerli ve milli" sinema söylemiyle uyumlu, belirgin muhafazakâr tema ve söylemlerin mevcut olduğu tespit edildi. Bu temalar geçmişe, dine ve geleneksel değerlere bağlılık ve Kemalist rejimle hesaplaşma iken, diğer taraftan filmlerde Geleneksellik Söylemi: "Gelecek Gelenektedir" "Modern-Laik Zorba Devlet" söylemi, "Mütedeyyin Mağdur Yurttaş: Siyasal Mağduriyetin Tarihsel Referansları"na dair söylemler, Dini Söylem: "Kurtuluş ilahi olandadır", "Bilim ve Rasyonalite Karşıtlığı" söylemlerinin inşa edildiği tespit edildi. 
Siyasal iktidarın desteklediği, iktidar mensuplarının galalarına ve gösterimlerine katıldığı bu filmlerde Siyasal İslam, Kemalist devlet, Tek Parti iktidarının ve Suriye'de Esad rejiminin uygulamaları siyasal iktidarın politik tutumuyla örtüşecek şekilde bir çerçeveyle kurgulanmıştır. Araştırma sonucunda ortaya çıkan filmlerde inşa edilen söylemlerin hem Türkiye'nin dış hem de iç politikasıyla paralellik içerdiğini söylemek mümkündür. Bunun nedeni, iktidarların destek mekânizması aracılığıyla sinemaya müdahale edebilmesidir. Bu bağlamda devletin sinema alanına müdahale etmesinin önüne geçilmesi gerekmektedir.  Olması gereken, sinema alanında özerk bir kurumun bu işleyişi düzenlenmesi ve devletin yalnızca ekonomik destek sağlayıcı olarak kalmasıdır. Bu anlamda siyasi yapıdan bağımsızlaşma gerçekleştiğinde, iktidarın müdahaleleri ortadan kaldırılacak, böylece fikir üretimi daha özgürce gerçekleşebilecektir.

Abstract:
Conservative ideology, which started to rise after 1980 in the world and gained momentum in Turkey, is also represented in cinema with specific themes, forms, and discourses. Although conservative elements are always seen in Turkish cinema, conventional language, structure, and contents became more evident after 2000. The construction of conservatism in cinema is tried to be created by both film producers and writers who discuss conservatism. The political atmosphere is one of the most important determinants of this situation. The fact that films that do not achieve box office success in Turkey are mostly shot with the support of the Ministry of Culture creates the opportunity for the political power to intervene in the film production process. In this study, based on the regulation initiated by the Ministry of Culture in Turkey in 2004 and amended in 2013-2019, the laws/regulations/frameworks and understandings of supporting films are examined, and it is discussed whether the films supported in this framework since 2013 produce conservative discourse.
This study describes qualitative research aimed at revealing the political direction that the government wants to give to cinema by focusing on the conservative discourse in the feature-length projects that the Ministry of Culture supports the most every year. In this research, in which it is claimed that conventional cinema is seen as a tool by the government in forming hegemonic consent, six people who are directors and producers in the cinema industry were interviewed. The directors and producers, who were interviewed in-depth as a data collection technique, expressed their views on the relationship between conservatism trends in cinema and Ministry support. Along with the opinions of the directors and producers, the films most supported by the Ministry of Culture were examined and the direction of the government's conservatism in cinema was revealed. Within the scope of the study, Wheat, which received the most support in 2014, among the films that the Ministry of Culture gives the most support every year, Dera for My Brother (The Doctor will come to you next) in 2017, Süveyda (Hadim), which received the most help in 2018. , Fifty-Word Letters films were selected, which ranked second in support in 2019. Examined by Fairclough's critical discourse analysis method, these four films have distinctive conservative themes and discourses that are compatible with the "domestic and national" cinematic discourse of the government. While these themes are loyalty to the past, religion, and traditional values, and reckoning with the Kemalist regime, on the other hand, Discourse of Tradition in films: "The Future is in Tradition", "Modern-Secular Tyrant State" discourse, "Religious Victim Citizen: Historical References of Political Victimization", Religious Discourse: It was determined that the discourses of "Salvation is in the divine" and "Anti-Science and Rationality" were constructed.
In these films, supported by the political power and attended at the premieres and screenings by the members of the government, the practices of Political Islam, the Kemalist state, the One Party government, and the Assad regime in Syria are framed in a way that coincides with the political attitude of the political power. It is possible to say that the discourses constructed in the films that emerged as a result of the research have parallels with both Turkey's foreign and domestic policies. This is because the powers can intervene in the cinema through the support mechanism. In this context, it is necessary to prevent the condition from interfering in cinema. What needs to happen is that an autonomous institution in the field of cinema regulates this operation, and the state remains only an economic support provider. In this sense, when independence from the political structure is realized, the government's interventions will be eliminated so that ideas can be produced