Hazar-Arap-Doğu Roma ilişkileri ışığında Kafkasya
Khazar-Arab-East Roman relations in the light of Caucasus
Yazar: KÜBRA KOÇ
Danışman: PROF. DR. KONURALP ERCİLASUN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Araplar = Arabs ; Hazar bölgesi = Caspian region ; Hazarlar = Khazars ; Kafkasya = Caucasus ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Türk tarihi = Turkish history ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Bu çalışma; Hazar, Doğu Roma, Arap ilişkileri ışığında Kafkasya bölgesinin siyasi yapısını çok
yönlü olarak değerlendirmeyi amaçlamıştır. Dolayısıyla çalışmada dönemle ilgili, Kafkasya Bölgesi
ve kavimler; özelde Hazarlar ile ilgili geniş bir kaynak taraması yapılmıştır. Asya ile Avrupa'yı
birbirine bağlayan bir köprü; aynı zamanda birinden diğerine gerçekleştirilmek istenen saldırılara
karşı doğal bir set vazifesi gören, coğrafi özellikleri ve konumu itibariyle önemli ticaret yollarının
kesişiminde yer alan Kafkasya, bu özelliklerinin yanında iklimi ve bitki örtüsü ile de eski çağlardan
itibaren kavimler için cazip bir bölge olmuştur. Böylece Kafkasya hem Asya'dan hem Avrupa'dan
göçler almış ve hakimiyeti için büyük mücadelelere sahne olmuştur. Eski tarihlerden itibaren
Kafkasya'da mevcudiyetini sürdüren Türkleri ise zirveye taşıyan bölgede İmparatorluğunu kurmayı
başaran Hazarlar olmuştur. Hazarların yaşadıkları döneme; 7-10. yüzyıllara damgasını vurmasında
sadece Kafkasya'dan Doğu Avrupa'ya uzanan büyük bir İmparatorluk kurmaları değil; aynı zamanda
Kafkasya bölgesinde vermiş oldukları büyük mücadeleler etkili olmuştur. Çalışma, Hazarların
bölgedeki bu mücadeleleri üzerinden Kafkasya'nın jeopolitik yapısını resmetmeye çalışmaktadır.
Çalışmanın Giriş Bölümünde bölge olarak Kafkasya'nın adı, tanımı; coğrafyasının özellikleri kısaca
verilmiştir. Birinci Bölümde Hazarlara kadar milattan önceki ve miladi yüzyıllarda Kafkasya
bölgesinde yer alan kavimler ve mücadeleleri özetlenmiştir. İkinci Bölümde "Hazar adı, dili, menşei;
döneminde Kafkasya bölgesinin siyasi yapısı ve bu yapıda Hazarların yeri, siyasi tarihi" gibi konu
başlıklarıyla Hazarlar detaylı bir şekilde tanıtılmıştır. Üçüncü Bölümde Hazar-Arap ilişkileri;
"Mücadele Dönemi" ve "Barış Dönemi" olmak üzere iki temel başlık çerçevesinde ele alınmıştır.
Tezin Dördüncü Bölümü; son bölümünde Hazarların Doğu Roma İmparatorluğu ile olan ilişkileri ele
alınmış, Sonuç bölümünde ise tüm bu tartışma başlıkları ışığında Kafkasya'da Hazar etkisi
özetlenerek çalışma sonlandırılmıştır.

Abstract:
The aim of this work is to evaluate the political structure of the Caucasus region in the light of
Caspian, Eastern Roman and Arab relations. Therefore, in this study, the Caucasus region and the
tribes and in particular, a wide range of resources have been searched for the Caspian.As a bridge
connecting Asia and Europe; the Caucasus, which acts as a natural barrier against the attacks intended
to be carried out from one to the other and is located at the intersection of important trade routes due
to its geographical features and location, has been an attractive region for the tribes along with these
characteristics since ancient times. Thus, the Caucasus received immigrants from both Asia and
Europe and witnessed great struggles for its sovereignty. The Khazars succeeded in establishing their
empire in the region that carried the Turks to the summit that has been in existence in the Caucasus
since ancient times. The creation of a great empire stretching from the Caucasus to Eastern Europe
was not the only thing for the Khazars to be important between the 7th and 10th century, their great
struggle in the Caucasus region was effective at the same time. The study tries to depict the
geopolitical structure of the Caucasus through these struggles of the Khazars in the region. In the
introductory part of the study, the name and description of the Caucasus as a region and the
characteristics of the geography are briefly given. The first chapter summarizes the tribes and their
struggles in the Caucasus region until the presence of the Khazars. In the second chapter, the Khazars
were introduced in detail under the titles of the name, language and origin of Khazars, the political
structure of the Caucasus region and the position of the Khazars in this structure and the political
history of Khazars. In the third part, The relatonship between Khazars and Arabs is explained under
the titles of "The Struggle Period" and "The Peace Period". In the last chapter of thesis, the relation
of the Khazars with the Eastern Roman Empire is discussed and in the conclusion, the Khazars
influence in the Caucasus is summarized in the light of all these topics.