Gezici mevsimlik tarım işçilerinin 36-72 aylık çocuklarına yönelik geliştirilen aile eğitim programının ve okul öncesi eğitim etkinliklerinin etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of the family education program and pre-school education activities for the 36-72-months children of migrant seasonal agricultural workers
Yazar: TUĞBA KONTAŞ AZAKLI
Danışman: PROF. DR. OZANA URAL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Erken müdahale eğitim programı = Early intervention educational program ; Mevsimlik işçiler = Seasonal workers ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Tarım işçileri = Agricultural workers

Özet:
Gezici mevsimlik tarım işçisi aileler yıl içinde birden fazla şehre giderek, tarım alanında 
zorlayıcı koşullarda göçe kona yaşamaktadırlar. Çocuklar da bu göç yolu boyunca ailelerine 
eşlik etmektedir. Karmaşık bir olgu olan mevsimlik tarım göçü, yola çıkan her bireyi etkilese 
de elbette en çok etkilenenler en kırılgan durumda olan çocuklardır. Bu araştırmanın amacı
gezici mevsimlik tarım işçisi ailelere ve 36-72 aylık çocuklarına uygulanacak aile eğitim 
programı ve okul öncesi eğitim etkinliklerinin annelerin ebeveynlik becerilerine ve çocukların 
gelişim düzeylerine etkisinin incelenmesidir. Bu araştırmada eş zamanlı ve eşit statülü karma 
yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmında deney ve kontrol gruplu ön test son 
test deseni kullanılmış olup, nitel kısmında ise durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Bu 
araştırmanın evrenini 2019 fındık hasadı döneminde 36-72 ay arası çocuğu ile İkizce ilçesine 
gelerek mevsimlik tarım işinde çalışan anneler ve çocuklar oluşturmaktadır. Örneklem ise 
çalışmaya katılmaya gönüllü 15 anne ve 17 (üçü kardeş) çocuktan oluşmaktadır. Çalışmanın 
başında araştırmaya katılmayı kabul eden katılımcılar arasından çocuklarını yaz okuluna 
gönderen ve kendileri de aile eğitimine katılmayı kabul eden beş anne ve beş çocuk Deney 1 
Grubu'nda yer almıştır. Çocuklarını yaz okuluna gönderen ancak aile eğitimine katılmak 
istemeyen beş anne ve yedi çocuk (üçü kardeş) Deney 2 Grubu'nda yer almıştır. Çocuklarını 
yaz okuluna göndermeyen ve kendisi de aile eğitimine katılmak istemeyen ancak araştırmaya 
katılmayı kabul eden beş anne ve beş çocuk ise Kontrol Grubu'nda yer almıştır. Araştırma 
kapsamında okul öncesi çağda çocuğu olan gezici mevsimlik tarım işçilerinin mevcut 
koşullarına ve kültürlerine duyarlı bir aile eğitim programı geliştirilmiştir. Gezici mevsimlik 
tarım işçilerinin çocuklarına yönelik ise okul öncesi eğitim programına bağlı kalınarak okul 
öncesi eğitim etkinliklerinden oluşan bir paket destek programı hazırlanmıştır. Ayrıca 
araştırmada kültüre duyarlı bir Mevsimlik Göç Eden Aile ve Çocuklara Yönelik Senaryo 
Temelli Değerlendirme Aracı geliştirilmiştir. Araştırma sonunda oldukça kısa süreli olan (beş
haftalık) aile eğitimi müdahalesinin annelerin bilgi, beceri ve yaklaşımlarında olumlu anlamda 
kalıcı değişiklik yaratarak etkili olduğu; beş haftalık okul öncesi eğitim etkinlikleri 
müdahalesinin ise çocukların psikomotor, bilişsel, dil ve sosyal duygusal gelişim alanlarında 
olumlu anlamda kalıcı değişiklik yaratarak etkili olduğu belirlenmiştir. Hem anneleri hem de 
kendileri müdahale grubunda yer alan Deney 1 Grubu'ndaki çocukların diğer gruplardaki çocuklara göre daha yüksek oranda ve kalıcı bir sosyal duygusal gelişim gösterdikleri belirlenmiştir. Annelere ve çocuklara birlikte eğitim uygulamanın daha etkili olduğu bu çalışmanın en önemli sonucudur.

Abstract:
Mobile seasonal agricultural worker families travel to many cities for temporary jobs 
throughout the year and live in harsh and challenging conditions. Children have to be with their 
families during this migration since there is no better alternative for them. Thus, in addition to 
their work, families have to accomplish one important mission as well which is raising their 
children under difficult conditions. Although seasonal agricultural migration, which is a 
complex phenomenon, affects every individual who participates in the migration, of course, 
those who are most affected are the most vulnerable children. The main purpose of this study 
is deep examination of the effects of a family education program and preschool education 
activities on mothers' parenting skills and children's developmental levels to be applied to 36-
72 month-old children and mothers of seasonal agricultural worker families. In this study, the 
simultaneous and equal status mixed method design was used. In the quantitative part of the 
research, the pre-test post-test design with experimental and control groups was used, while the 
case study method was used in the qualitative part. The population of this research consists of 
mothers and children whose mother tongue is Kurdish and who come to İkizce district with 
their 36-72 month old children during the 2019 hazelnut harvest period and work in seasonal 
agriculture. The sample consists of 15 mothers and 17 (three siblings) children who volunteered 
to participate in the study. Among the participants who agreed to participate in the study at the 
beginning of the study, five mothers and five children who sent their children to summer school 
and who agreed to participate in family education were included in the Experimental 1 Group.
five mothers and seven children (three siblings) who sent their children to summer school but 
did not want to participate in family education were included in the Experimental Group 2. Five
mothers and five children who did'nt send their children to summer school and did'nt want to 
participate in family education, but agreed to participate in the study, were included in the 
Control Group. Within the scope of the research, a family education program that is sensitive 
to the current conditions and cultures of migrant seasonal agricultural workers with pre-school 
children has been developed. For the children of mobile seasonal agricultural workers, a 
package support program consisting of pre-school education activities was prepared by 
adhering to the pre-school education program. In addition, a culture-sensitive Scenario-Based 
Assessment Tool for Seasonal Migrant Families and Children was developed in the research. At the end of the research, it was determined that the family education intervention, which is 
very short (five weeks), was effective by creating a positive and permanent change in the 
knowledge, skills and approaches of the mothers; It was determined that the intervention of five 
week preschool education activities was effective by creating positive and permanent changes 
in the psychomotor, cognitive, language and social-emotional development areas of children. It 
was determined that the children in the Experimental Group 1, whose mothers and themselves 
were in the intervention group, showed a higher rate of permanent social-emotional 
development than the children in the other groups. The most important result of this study is 
that applying education to mothers and children together is more effective.