Kahramanmaraş ili aile sağlığı merkezlerinde çalışan aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarının ulusal kanser tarama programı ve neonatal tarama programları hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları
Information, attitudes and behaviors of family physicians and family health professionals working in Kahramanmaraş family health centers about national cancer screening program and neonatal screening programs
Yazar: AHMET YUSUF ÇAKIRCİ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL ERDOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık personeli = Health personnel ; Teşhis = Diagnosis ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
AMAÇ: Bu araştırmada Kahramanmaraş il merkezi ve ilçelerdeki Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) çalışan Aile Hekimleri (AH) ve Aile Sağlığı Çalışanlarının (ASÇ) Ulusal Kanser Tarama Programı (UKTP) ve Neonatal Tarama Programları (NTP) hakkındaki bilgi, tutum, davranışları ve bununla ilişkili olabilecek etkenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu araştırma kesitsel tipte tanımlayıcı bir anket çalışmasıdır.
Aralık 2021-Şubat 2022 tarihleri arasında Kahramanmaraş merkez ve ilçelerdeki ASM'lerde çalışmakta olan AH ve ASÇ arasında yapılmıştır. Çalışmamızın evrenini Aile Hekimliği Birimlerinde (AHB) çalışan toplam 752 AH ve ASÇ oluşturmaktadır. Örneklem için %95 güven aralığı ve %5 yanılma payı ile 255 kişi hesaplanmış olup toplam 298 kişi araştırmaya dahil edilmiştir. Konuyla ilgili literatür taraması sonucunda oluşturulan anket katılımcılara yüz yüze uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde Ki-kare testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
BULGULAR: Araştırmamıza katılan toplam 298 sağlık çalışanının yaş ortalaması 39,72±8,42'dir. Katılımcıların %62,8'i (n=187) kadın, %37,2'si (n=111) erkektir. Katılımcıların, %53,4'ü aile hekimi, %46,6'sı ise aile sağlığı çalışanıydı. UKTP kapsamında yer alan meme kanserini bilme oranı %97,7 ile en yüksek iken bu oran en düşük olarak kolorektal kanserinde %88,3 bulunmuştur. UKTP ile ilgili olarak pratisyen ve uzman aile hekimlerinin yaklaşık üçte biri, aile sağlığı çalışanlarının ise %37,4'ü kurum içi eğitim almadıklarını ifade etmişlerdir. UKTP konusunda AH ve ASÇ'larına yeterli danışmanlık verilememe nedeni sorulduğuna en sık olarak yeterli vakitlerinin olmaması şeklinde ifade edilmiştir.
Otuz yaş ve üzerinde yer alan kadın sağlık çalışanlarından kendisi için serviks kanseri taraması yaptıranların oranı %27,7 olarak bulunurken, elli yaş ve üzerinde yer alan toplam 14 kadın sağlık çalışanının hiç biri kolorektal kanser taraması yaptırmamıştır. Elli yaş ve üzerinde yer alan erkek sağlık çalışanlarından kendisi için kolorektal kanser taraması yaptıranların oranı ise %25,9 olmuştur. Sağlık çalışanları NTP kapsamında yer alan programlardan en fazla Fenilketonürinin (FKÜ) en az ise Konjenital Adrenal Hiperplazinin (KAH) yer aldığını bilmişlerdir.
SONUÇ: ASM çalışanlarının UKTP kapsamında yer alan kanser türlerini yüksek oranda bilmekle beraber standartları bilme düzeyi daha düşük bulunmuştur. UKTP kapsamında hedef grupta yer alıp kendisi için kanser taraması yaptırma durumunun istenen düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. Neonatal dönemde uygulanan taramalar ASM çalışanlarının büyük bir bölümü tarafında bilinmekle beraber bazı tarama programlarını daha az bildikleri saptanmıştır. Ayrıca ilgili taramalar konusunda katılımcıların önemli bir bölümünün kurum içi eğitim almadıkları görülmüştür.

Abstract:
OBJECTIVE: In this study, the knowledge, attitudes, behaviors of Family Physicians (FP) and Family Health Professionals (FHP) working in Family Health Centers (FHC) in Kahramanmaraş city about the National Cancer Screening Program (NCSP) and Neonatal Screening Programs (NSP) and it is aimed to determine the factors that may be associated with this.
MATERIALS AND METHODS: This research is a cross-sectional descriptive survey study. It was conducted among FP and FHP who work in the FHCs in the center and districts of Kahramanmaraş between December 2021 and February 2022. The universe of our study consists of 752 FPs and FHPs working in these Family Medicine Units (FMU). For the sample, 255 people were calculated with a 95% confidence interval and a 5% margin of error, and a total of 298 people were included in the study. The questionnaire, which was created as a result of the literature review on the subject, was applied face-to-face to the participants. Chi-square test was used in the statistical evaluation of the data. Statistical significance level was accepted as p<0.05.
RESULTS:  The average age of the 298 healthcare workers who participated in our study is 39.72±8.42. Additionally, 62.8% (n=187) of the participants were female and 37.2% (n=111) were male. Of the participants, 53.4% were family physicians and 46.6% were family health workers. While the rate of knowing breast cancer within the scope of the NCSP was the highest with 97.7%, this rate was found to be the lowest in colorectal cancer at 88.3%.  Regarding the NCSP, approximately one-third of general practitioners and specialist family physicians and 37.4% of family health workers stated that they did not receive in-house training. When asked about the reason for not providing adequate counseling to FPs and FHPs about NCSP, it was stated that they did not have enough time most frequently.
While the rate of women aged 30 and over who had cervical cancer screening for themselves was 27.7%, none of the 14 female health workers aged 50 and over had colorectal cancer screening. The ratio of male healthcare professionals aged 50 and over who had colorectal cancer screening for themselves was 25.9%. Health workers knew that in the programs within the scope of NSP, Phenylketonuria was the most and Congenital Adrenal Hyperplasia (CAH) was the least.
CONCLUSION: Although FHC employees have a high level of knowledge of cancer types within the scope of NCSP, the level of knowing the standards was found to be lower. It has been determined that the target group within the scope of NCSP is not at the desired level to have cancer screening for themselves. Although the screenings applied in the neonatal period are known by the majority of FCH staff, it has been determined that they know less about some screening programs. In addition, it has been observed that a significant part of the participants did not receive in-house training on related screenings.