In vitro fertilizasyon yapılan endometriozisli olgularda opere olan ve olmayan hastaların sonuçlarının karşılaştırılması
Characteristics of infertility cases with endometriosis treated by in vitro fertilization who had previously endometriosis surgery or not
Yazar: BURCU ÖZATA
Danışman: PROF. DR. RECEP ONUR KARABACAK
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Cerrahi-kadın doğum = Surgery-obs.-gyn. ; Endometriyoz = Endometriosis ; Fertilizasyon-in vitro = Fertilization-in vitro ; Genital hastalıklar-kadın = Genital diseases-female ; Kısırlık = Infertility ; Over = Ovary

Özet:
Endometriozis; prevalansı net olarak bilinmemekle infertil kadınların %9-50'sinde saptanmıştır. Yapılan çalışmalar yaştan bağımsız olarak endometriozis evresi arttıkça over rezervinin progresif olarak azaldığını göstermektedir. Endometriozis cerrahisinin over rezervine etkileri tartışmalıdır.
 Çalışmamızda Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum bölümü üremeye yardımcı tedavi merkezine 01.01.2000 – 31.12.2017 tarihleri arasında gebelik istemi ile başvuran, 18-45 yaş aralığında, USG ya da laparoskopi ile endometriozis tanısı koyulmuş 144 adet hasta ve 210 adet IVF siklusu karşılaştırıldı. Hastalar endometriozis nedeniyle operasyon geçirmemiş ve operasyon geçirmiş olarak iki gruba ayrıldı. Yaş, infertilite süresi, over rezervleri, endometriozisin evresi, ovulasyon indüksiyonu öncesi ve süresince kullanılan ajanlar, ovulasyon indüksiyonu için gereken gonadotropin dozları ve indüksiyonun süresi, ovulasyon indüksiyonu süresince değerlendirilen E2, progesteron ve LH düzeyleri, elde edilen oositlerin sayı ve kalitesi, klinik ve canlı gebelik sonuçlarına göre karşılaştırıldı. Değerlendirme sürekli değişkenlerde iki bağımsız grup arasında "Student T test" kullanılarak yapıldı. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılması "Chi-Square test" kullanılarak yapıldı. 5'in altında vaka olan durumlarda "Fisher's Exact test" kullanıldı. 
Analiz sonuçları değerlendirildiğinde; IVF yapılan tüm vakalarda gebe kalan grubun yaş ortalaması 31,4 ± 4,0 SD ve gebe kalamayan grubun yaş ortalaması 33,6 ± 4,5 SD olmak üzere, gebe kalan grup anlamlı olarak 2 yaş (%6,5) daha genç bulundu. Opere olan grup yaş gruplarına göre değerlendirildiğinde 35 yaş altındaki olgularda gebelik hızı %46,2 ve 37 yaş üzerindeki olgularda gebelik hızı %13,3 olmak üzere 35 yaş altındaki grupta gebelik hızı yüksek saptandı. Opere olan grupta gebe kalan olgulardan ortalama 12,3 ± 8,2 SD oosit elde edilmişken gebe kalamamış gruptan 6,6 ± 6,3 SD oosit elde edildi.  Fazla oosit toplanabilmiş olgularda gebelik oranı daha yüksek izlendi. Opere olmayan ve olan grup arasında sırayla klinik gebelik hızı % 21,4 ve %36,8, gebelik kaybı hızı %0 ve %12,1 ve implantasyon hızı ise %23,8 ve %22 olmak üzere anlamlı fark saptanmadı. Transfer edilen ilk embriyo grade 1 olduğunda opere olmayan grupta %25 gebelik izlenirken, opere olan grupta %48,8 gebelik izlendi ve opere grubun gebelik hızının yüksek olduğu görüldü. İkinci embriyo da grade 1 verildiğinde opere olmayan grupta gebelik izlenmezken, opere grupta %57,4 oranında gebelik saptandı ve istatistiksel olarak gebelik hızı opere olan grupta yüksek görüldü. Opere olmayan ve olan evre 1-2 endometriozisli olgularda gebelik hızı sırasıyla %18,2 ve %41,2, evre 3-4 endometriozisli olgularda sırasıyla %23,5 ve %35,8 olarak görüldü. Opere olan vakalarda gebelik oransal olarak daha düşük saptanmayıp, yüksek saptandı ve IVF öncesi opere olmanın gebelik oranını düşürmediği görüldü. Sonuç olarak cerrahinin over rezervini azaltabilmesine karşılık bizim çalışmamızda opere olan hasta grubunda 35 yaşın altında olmak ve/veya ovulasyon indüksiyonu ile ortalama 12 adet oosit oluşturabilme kapasitesinde olmak cerrahinin etkisini ortadan kaldırmaktadır.

Abstract:
Endometriosis may detected in 9-50% of infertile women. Recent studies revealed that, ovarian reserve decreases progressively as the stage of endometriosis increases independent to age. The effects of endometriosis surgery on ovarian reserve are controversial.
In our study, we compared 144 infertility patients with 210 IVF cycles between the ages 18-45, who diagnosed with endometriosis using USG or laparoscopy and referred Gazi University Center for Assisted-Reproduction between 01.01.2000 and 31.12.2017 for treatment. Patients with endometriosis distributed into two groups; operated or non-operated. Variables such age, infertility duration, ovarian reserve, stages of endometriosis, ovulation induction protocols, gonadotropin cumulative doses, duration of induction, E2, LH, and progesterone levels, oocyte numbers and quality of embryos, clinical and take home baby rates and implantation rates were evaluated. "Student's T Test" in continuous variables between two independent groups, "Chi-Square test" and "Fisher's exact test" in categorical variables were calculated with SPSS statistical package.
Mean age of the pregnant group were 31.4 ± 4.0 SD years and 33.6 ± 4.5 SD years of non-pregnant group. Pregnant group was significantly 2 years (6.5%) younger. Considering the operated group, the pregnancy rates in the cases below 35 years old were found 46,2% and in the cases above 37 years old were found 13.3%, since the pregnancy rates were determined higher in the group below 35 years old. In the operated group, 12.3 ± 8.2 SD oocytes obtained from the pregnant women, 6.6 ± 6.3 SD oocytes obtained from the group who could not get pregnant. Pregnancy rate was higher in patients who had excessive oocytes. There was no significant difference between the non-operated and operated group respectively with clinical pregnancy rate of 21.4% and 36.8%, pregnancy loss rate of 0% and 12.1% and implantation rate of 23.8% and 22% respectively. When first embryo transferred were grade 1, 25% pregnancy observed in the non-operated group and 48.8 % significantly higher observed in the operated group.   When the second embryo was grade 1, no pregnancy observed in the non-operated group, while 57.4% significantly higher in the operated group. Non-operated and operated cases with stages 1-2 endometriosis pregnancy rates were 18.2%, 41.2 % and with stages 3-4 endometriosis 23.5%, 35.8% respectively. Rates were only proportionately higher and observed as operation prior to IVF did not necessarily decrease pregnancy rate. In conclusion, despite the fact that surgery can reduce ovarian reserve, in our operated patient group, being under 35 years of age and / or being capable of forming an average of 12 oocytes with ovulation induction eliminates probable negative effect of surgery on folliculles.