İş biçimlendirme ile iş performansı arasındaki ilişkide kişi-iş uyumunun aracılık rolü
The mediating role of person-job fitting in the relationship between job crafting and work performance
Yazar: FATMA GÜLİN ÖZYİĞİT
Danışman: PROF. DR. HAMDULLAH NEJAT BASIM
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kişisel uyum = Personal adjustment ; Uyum = Adjustment ; İş becerikliği = Job crafting ; İş performansı = Job performance ; İş uyumu = Work harmony

Özet:
Bu araştırmanın amacı; iş biçimlendirme ile iş performansı arasındaki ilişkiyi
incelemek ve işgörenlerin iş biçimlendirme davranışlarının, iş performansı üzerindeki
etkisinde kişi-iş uyumunun aracılık rolünü tespit etmektir. Araştırmaya yönelik yapılan
kuramsal taramalar çerçevesinde bağımlı değişken iş performansı, bağımsız değişken
iş biçimlendirme ve aracı değişken kişi-iş uyumunu içeren bir araştırma modeli
oluşturulmuş ve bahsi geçen değişkenler ile ilgili hipotezler geliştirilmiştir.
Araştırmada yer alan hipotezler, iş biçimlendirme ile iş performansı ve iş
performansının alt boyutları arasındaki ilişkileri; kişi-iş uyumu ile iş performansı ve alt
boyutları ile olan ilişkileri ve son olarak iş biçimlendirmenin iş performansı ve alt
boyutları üzerindeki etkisinde kişi-iş uyumunun aracılık rolünün olup olmadığının
analiz edilmesi hususlarını içermektedir. Araştırma modelinin ve hipotezlerin test
edilmesi amacıyla bu çalışmada, araştırma yaklaşımlarından nicel araştırma yöntemi
kullanılmıştır. Kamu ve özel sektör kuruluşlarında çalışan 402 kişiden anket yöntemi
ile veri toplanmış ve araştırma hipotezleri test edilmiştir. Araştırmada, verilerin
değerlendirilmesinde SPSS 28.0, SmartPLS 3.2.8. istatistik programları kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda iş biçimlendirme ile iş performansı arasında aynı yönlü bir ilişki
ortaya çıkmıştır. Diğer bir ifadeyle bir örgütte çalışanların iş biçimlendirme
davranışları geliştikçe iş performansları da artmaktadır. Buna ek olarak iş
biçimlendirmenin, iş performansı alt boyutlarından rol içi performans ve rol dışı
performans ile olan ilişkisinde de aynı yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Dolayısıyla bir
kurum ya da kuruluşta işgörenlerin iş biçimlendirme davranışları geliştikçe hem rol içi
performansları hem de rol dışı performansları da aynı yönde gelişmektedir. Bu hususun
tam tersi de söz konusu olabilmektedir. Bir örgütte iş biçimlendirme yetenekleri
azaldıkça iş performansları, rol içi ve rol dışı performanslarının da azaldığı
görülmektedir. Araştırmada ortaya çıkan sonuçlardan biri de iş biçimlendirme ile kişi-iş uyumu arasında aynı yönlü bir ilişki olduğudur. İşgörenlerin iş biçimlendirme
davranışları geliştikçe kişi-iş uyumu da aynı paralellikte artmaktadır. Tüm bunlara ek
olarak kişi-iş uyumu ile iş performansı alt boyutlarından biri olan rol dışı performans
ile olan ilişkisinde de ters yönlü bir etkileşim ortaya çıkmıştır. Ancak kişi-iş uyumunun
rol içi performans ile olan ilişkisinde aynı yönlü bir etkileşim tespit edilmemiştir.
Aracılık etki analizleri sonucunda ise iş biçimlendirme ile rol içi performans arasındaki
ilişkide kişi-iş uyumunun aracılık rolünün olmadığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak, iş
biçimlendirme ile rol dışı performans arasında kişi-iş uyumunun aracılık etkisinin
olduğu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla iş biçimlendirme ile iş performansı arasındaki
ilişkide kişi-iş uyumunun kısmi aracılık rolünden bahsedilebilmektedir. Ek olarak ilgili
yazında demografik ve mesleki değişkenlerin araştırma değişkenleri incelendiğinde ise
rol içi performansın cinsiyete ve katılımcıların yaşlarına göre; rol dışı performansın ve
kişi-iş uyumunun medeni duruma göre; kişi-iş uyumunun ise katılımcıların kurumdaki
çalışma yıllarına göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: İş biçimlendirme, iş performansı, kişi-iş uyumu.

Abstract:
The aim of this research examining the relationship between job crafting and work
performance and determine the mediating role of person-job fit in the effect of job
crafting behaviors of employees on work performance. Within the framework of the
theoretical scans made for the research, a research model including dependent variable
work performance, independent variable job crafting and mediating variable personjob fit was created and hypotheses related to the mentioned variables were developed.
The hypotheses in the research, the relationships between job crafting and work
performance and sub-dimensions of work performance; It includes the relationship
between person-job fit and work performance and its sub-dimensions, and finally,
analyzing whether person-job fit has a mediating role in the effect of job crafting on
work performance and its sub-dimensions. In order to test the research model and
hypotheses, quantitative research method, one of the research approaches, was used in
this study. Data were collected from 402 people working in public and private sector
organizations by questionnaire method and research hypotheses were tested. In the
research, SPSS 28.0, SmartPLS 3.2.8 statistical programs were used.
As a result of the research, a same-sided relationship has emerged between job crafting
and work performance. In other words, as the job crafting behaviors of the employees
in an organization improve, their work performance also increases. In addition, a
similar relationship was found in the relationship between job crafting and job
performance sub-dimensions, in-role performance and extra-role performance.
Therefore, as the job crafting behaviors of the employees in an institution or
organization develop, both their in-role performances and theiextra-role performances
develop in the same direction. The opposite of this may also be the case. It is seen that
as job crafting abilities decrease in an organization, work performances, in-role and extra-role performances also decrease. One of the results of the research is that there is
a one-way relationship between job crafting and person-job fit. As the job crafting
behaviors of the employees improve, the person-job fit also increases in parallel. In
addition to all these, an inverse interaction has emerged in the relationship between
person-job fit and extra-role performance, which is one of the sub-dimensions of work
performance. However, no one-sided interaction was found in the relationship between
person-job fit and in-role performance. As a result of mediation effect analysis, it was
determined that person-job fit does not have a mediating role in the relationship
between job crafting and in-role performance. In addition, it was revealed that there is
a mediating effect of person-job fit between job crafting and extra-role performance.
Therefore, the partial mediation role of person-job fit in the relationship between job
crafting and work performance can be mentioned. In addition, when the research
variables of demographic and occupational variables are examined in the related
literature, it is seen that in-role performance according to gender and age of
participants; extra-role performance and person-job fit according to marital status; It
has been determined that the person-job fit differs according to the working years of
the participants in the institution.

Keywords: Job crafting, work performance, person-job fitting.