Alevilikte sosyal kontrol aracı olarak düşkünlük ve musahiplik: Malatya örneği
Duskunluk and musahiplik as a social control means in Alevism: The case study of Malatya
Yazar: İSMAİL SEFA BİTİRMİŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET DÖNMEZ
İnönü Üniversitesi / Alevilik Araştırmaları Enstitüsü / Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Türkiye'de geniş bir kitleyi içerisinde barındıran Alevilik dinî, tarihî, kültürel, sosyal
ve edebî boyutlarıyla özgün bir yapıdır. Kapalı bir toplum özelliği gösteren Alevilik, zaman
içerisinde kendi kontrol mekanizmalarını kurumsal olarak ortaya çıkarmıştır. Anadolu
Aleviliğini yüzlerce yıllık tarihi ile ayakta tutan temel unsurlardan olan musahiplik ve
düşkünlük kurumları son derece önem arz etmektedir. Kan bağından öte bir kardeşlik
hukuku oluşturan musahiplik, varlığı çok eskilere dayanan bir kurumdur. Aynı şekilde
düşkünlük de Alevilerin ürettiği bir iç hukuk sistemidir. Bu iki kurum bir arada
değerlendirildiğinde, sosyal kontrolün sağlanmasında büyük katkıları olduğu ortaya
çıkmaktadır. Bu kurumlar toplumsal birliktelik, düzen ve asayişi tesis etmektedir.
Literatür taraması ve alan araştırmasına dayalı çalışmamızda Alevilik, düşkünlük ve
musahiplik kurumları alt başlıkları ile ele alınarak, sosyal kontrol ve kentleşme etkisi
bağlamında değerlendirilmiştir. Malatya ilinde bu kurumların nasıl işleyiş gösterdiği
araştırılmıştır. Araştırma tekniği olarak gözlem ve mülakata karar verilmiştir. Görüşmeler
esnasında daha sonra analiz edebilmek için ses kaydı alınmıştır. Ayrıca çalışmamızda elde
edilen tüm bulgular değerlendirilerek, musahipliğin ve düşkünlüğün Alevilik içerisinde ne
kadar önemli görevler üstlendiğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Alan araştırması sonucu
elde edilen verilere göre, musahiplik ve düşkünlük kurumlarının işlevselliklerinde
kentleşmenin de etkisiyle geçmişe nazaran azalma olduğu tespit edilmiştir. Sosyal kontrol,
Alevilik, düşkünlük, musahiplik, kentleşme ve günümüz kent ortamında Alevilik konuları
tezimizde ele almaya çalıştığımız ana başlıklar olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Alevilik, Düşkünlük, Musahiplik, Sosyal Kontrol, Kentleşme

Abstract:
Alevism, which includes a large community in Turkey, is a unique form in terms of
religious, historical, cultural, social and literary sides. Alevism, which is a closed society,
creates its control mechanisms institutionally in the course of time. Musahiplik and
duskunluk institutions are so important that they support and keep alive the Alevism which
is centuries old. Musahiplik, which exists the right of brotherhood beyond kindredship, is a
very old institution. In the same way, duskunluk is an interior law system for Alevis. When
we take these institutions into consideration together, it shows us that they ensure social
control in the community. These institutions provide social unity and public order.
In our study based on literature review and field study, Alevism, duskunluk and
musahiplik have been evaluated in terms of social control and urbanization. It has been
investigated how these institutions function in Malatya. Observations and interviews have
been decided as method of the study. Interviews have been recorded for analyzing later. Our
study aims to reveal the importance of duskunluk and musahiplik in Alevism. According to
the data in the field study, functionalities of duskunluk and musahiplik have decreased with
regard to past under the influence of urbanization process. Social control, Alevism,
duskunluk, musahiplik, urbanization and Alevism in urbanization process are main headings
of our thesis.

Key Words: Alevism, Duskunluk, Musahiplik, Social Control, Urbanization