Diyarbakır Arkeoloji Müzesi'ndeki İslam dönemi taş eserleri
Islamic stone works from in Diyarbakır Archeology Museum
Yazar: SAİM ÇİFTÇİ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLSEN BAŞ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Diyarbakır Müzesi = Diyarbakır Museum ; Mezar taşları = Tambstones ; Mezarlar = Graves ; Sanat eserleri = Artistic works ; Tarihi eserler = Historic buildings ; Taş eserler = Stone works ; Taş heykeller = Stone sculptures ; Türk-İslam mezarları = Turkish-Islamic graves

Özet:
Diyarbakır M.Ö 3000 yıllarından bu yana önemli bir yerleşim merkezi olmuştur. Coğrafi konumu ve stratejik önemi nedeniyle birçok uygarlığa tanıklık etmiştir. Özelikle 7.yüzyıldan başlayan İslam hâkimiyetinden Osmanlı dönemine kadar uzanan bu tarihsel süreç içerisinde bu uygarlıklara ait birçok mimari ve envanterlik esere ev sahipliği yapmıştır. Bu eserler ait oldukları toplumun inanç sistemi başta olmak üzere o dönemin; sosyal, kültürel ve ekonomik özellikleri hakkında da önemli ipuçları sağlayan birer tarihi belge niteliğindedir. Bu tarihi belgelerin Anadolu'daki önemli örneklerini üzerinde taşıyan Diyarbakır Arkeoloji Müzesi'nde gerçekleştirdiğimiz çalışmamız bölgenin kültür tarihi hakkında önemli veriler elde etmemizi sağlamıştır. 

"Diyarbakır Arkeolji Müzesi İslam Dönemi Taş Eserleri" başlığı adıaltında elde edilen bu veriler yüksek lisans tez kurallarına göre bilimsel anlamda bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Öncelikle Diyarbakır'ın coğrafi konumu ve tarihçesiyle çalışma alanın tanıtımı sağlanmış ardından müze hakkında kısa bilgiler sunulmaya çalışılmıştır. Katalog bölümünde Diyarbakır Arkeolji Müzesi'nde İslam Dönemine ait Taş Eserlerden 59 adet mezar taşı, 26 adet kitabe ve 8 adet mimari parçayı gözlem fişlerine göre tanıtımları verilmeye çalışılmıştır. Değerlendirme ve sonuç bölümünde ise; tipolojileri, yapım teknikleri, kitabeleri, süslemeleri, usta ve diğer tüm özellikleri göz önünde tutularak kendi aralarında ve benzer örnekleriyle karşılaştırmaları yapılmıştır. Bu bölümün ardından yararlandığımız kaynakların alfabetik listesi verildikten sonra, bu taş eserlerin çizimleri ile fotoğrafları katalog düzenine göre sıralanmıştır.
Böylece tezin amacına uygun olarakincelen taş eserler tanıtılmaya çalışılıp, yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olan bu milli değerlerimizin sanat tarihi içerisindeki önemi saptanarak, Türk Sanatı'ndaki yerleri bir nebzede olsa vurgulanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Diyarbakir has been an important settlement since 3000 years BC. Due to the geographic location and strategic importance it has witnessed many civilizations. Especrally, starting from 7th Century İslamic Pevod to Ottoman Pevod Diyarbakir makes tome ounership to many invertory-architectural and civilizations. These works are mainly in the society to which they belong, the belief system of that period; social, cultral and economic characteristics, providing important clues about a  historical document important clues about a historical document it is. This historic document important instances in Anatolia of carrying on our work that we perform in the Archaelogical Museum of Diyarbakir, the region's cultural history as they allowed us to obtain important data. 

	Under the little of the  'Diyarbakir Arkeolog Museum İslamic Period Stone Relics' obtained this data according to the rules of the master's thesis is a scientific sense assesment. First of all, the history of the geographic location of Diyarbakir and the presentation of a working is achieved then tried to be presented a brief overview about the Museum ın catalog section, stone inscriptions that are 59 tombstone, 26 inscription, 8 architectural masterpiece which are all of then belarged to Islamic Pevod, attemped to present according to obserwing of the plugs. In evaluation and conclusion section, by conssdening the typologses, construction techniques, the inscriptions, the decorations, the master and all other features, they were compared within amongst then and with similor examples. After this part, after giving alphabetic ust of the sources which were used to our search, these stone works, drawings and photos were usted according to the lay out of the catalog.

	Thus, store works which were examined  the approprivate purpose of the thesis examining, attempt to present and stone works, which are in danger of being destoryed, determined to our national importance within art history and treed to stress the importance of the stonework.