Dünyada ve Türkiye'de yükseköğretimde kayırmacılık
Favoritism in higher education in the world and in Turkey
Yazar: RASİM KAAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN ACAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Dünya = World ; Kayırma = Favoritism ; Türk kamu yönetimi = Turkish public administration ; Türkiye = Türkiye ; Yolsuzluk = Corruption ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions

Özet:
Yükseköğretimde yolsuzluk türlerinden birini oluşturan kayırmacılık, yaygınlık ve etkileri bakımından ülkeler arasında farklılıklar bulunmakla birlikte küresel bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Yükseköğretim kurumlarında özellikle nepotizm ve kronizmin yaygın olduğu ifade edilmektedir. Kayırmacılık, Türk yükseköğretim sisteminde ciddi bir sorun olarak varlığını sürdürmekte, yükseköğretim kurumlarında farklı şekil ve çehrelerde ortaya çıkmaktadır. Kayırmacılık, liyakati ve adil rekabeti esas alan uygulamaların yaygınlaşmasını önlemek suretiyle Türk yükseköğretim sisteminde kalite arayışlarının önündeki en büyük engellerden birini oluşturmaktadır. Bu nedenle yükseköğretimde kayırmacılıkla etkin bir şekilde mücadele edilmesi gerekmektedir. Türk yükseköğretim sisteminde ortaya çıkan kayırmacılık kapsamındaki tüm tutum ve davranışları tespit etmek ve bunları sınıflandırmak bir hayli güç olmakla birlikte yükseköğretim kurumlarında hangi alanlarda kayırmacı uygulamaların yoğunlaşma eğilimi gösterdiğini ve bununla bağlantılı olarak hangi alanların kayırmacılığa açık olduğunu belirlemek mümkündür. Ancak bu anlamda literatürün oldukça sınırlı olduğu ve konuyu geniş bir bakış açısıyla ele alan çalışmalara ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Bu nedenle çalışmanın amacı; Türk yükseköğretim kurumlarında kayırmacılığa açık alanların tespit edilmesi olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda konuyla ilgili literatürde yer alan çalışmalar, yargı kararları, ilgili mevzuat, kurumların yayımladıkları resmi rapor, belge ve bilgi notları ile basına yansıyan haberler incelenmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde kayırmacılık kavramının genel kavramsal çerçevesi ortaya konulmuştur. İkinci bölümde kayırmacılığın bireysel ve toplumsal kökenleri ile örgütsel etkileri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise dünyada ve Türkiye'de yükseköğretimde kayırmacılık konusu incelenmiş ve Türk yükseköğretim kurumlarında kayırmacı uygulamalarla ilgili belgeler ve bulgular; akademik yöneticiler, öğrenci, personel, ihale ve satın alma olmak üzere dört ana başlık altında irdelenmiştir. Türk yükseköğretim kurumlarında kayırmacılığa açık alanların tespit edilmesinin; kayırmacılık sorununun muğlak sınırlarının belirginleşmesine ve karmaşık yapısının netleşmesine katkıda bulunacağı, kayırmacılıkla etkin bir şekilde mücadele edilebilmesi ve yükseköğretim sisteminin kalitesinin artırılmasına yönelik etkili politikaların oluşturulabilmesi için de bir hareket noktası teşkil edeceği değerlendirilmektedir.

Abstract:
Favoritism, which is one of the types of corruption in higher education, emerges as a global problem, although its prevalance and impacts vary across different countries. It is stated that especially nepotism and cronyism are common in higher education institutions. Favoritism continues to exist as a serious problem in the Turkish higher education system, different forms and facets of which can be seen in higher education institutions. Favoritisim is one of the biggest obstacles to the pursuit of quality in the Turkish higher education system, as it prevents the diffusion of practices based on merit and fair competition. For this reason, favoritisim in higher education must be effectively combated. Although it is very difficult to identify and classify all attitudes and behaviors within the scope of favoritism that emerged in the Turkish higher education system, it is possible to determine in which areas favoritism tends to intensify and which areas are open to favoritism. However, in this sense, it is seen that the literature is quite limited and there is a need for studies that deal with the subject from a broad perspective. Therefore, the aim of the study has been determined as the detection of areas open to favoritism in Turkish higher education institutions. In this direction, studies in the literature, judicial decisions, relevant legislation, official reports, documents and information notes published by institutions and news reflected in the press were examined. In the first part of the study, which consists of three parts, the general conceptual framework of the concept of favoritism is revealed. In the second part, the individual and social origins and organizational effects of favoritism are emphasized. In the third part, the subject of favoritism in higher education in the world and in Turkey has been examined and documents and findings related to favoritism in Turkish higher education institutions; academic administrators, students, personnel, tender and procurement under four main headings. It is considered that identifying areas open to favoritism in Turkish higher education institutions will contribute to the clarification of the ambiguous borders of the problem of favoritism and clarify its complex structure, and will also constitute a point of action in order to effectively combat favoritism and to create effective policies to increase the quality of the higher education system.