Ankara'daki devlet ilköğretim ve ortaöğretim okulları yönetici ve öğretmenlerinin eğitimin yapısal dönüşümü sürecine ve öğretmenlerin istihdamına yönelik görüşleri
The opinions of teachers and administrators working at the public primary and secondary schools in Ankara about the process of structural adjustment of education and the employment of teachers
Yazar: TARIK SOYDAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Okul yöneticileri = School administrators ; Yapısal değişme = Structural change ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; Öğretmenler = Teachers ; İlköğretim öğretmenleri = Primary education teachers ; İstihdam = Employment

Özet:
Türkiye'de 1980 sonrası dönemde etkili olan ekonomik ve toplumsal politikalarla birlikte eğitim alanında gerçekleşen değişimi ve bu değişimin genel anlamda öğretmen istihdamı politikalarına yönelik etkilerini yönetici ve öğretmenlerin görüşleri yoluyla çözümlemeyi hedefleyen bu araştırma genel tarama modelinde bir araştırmadır.Araştırmanın evrenini Ankara ili merkez ilçelerinde (Çankaya, Keçiören, Mamak, Altındağ, Yenimahalle, Sincan, Etimesgut, Gölbaşı ve Pursaklar) devlet genel ilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın evreninde 22.884'ü ilköğretim, 6449'u ortaöğretim olmak üzere toplam 29.333 yönetici ve öğretmen görev yapmaktadır. Araştırmada örneklem seçiminde olasılığa dayalı örnekleme yöntemlerinden tabakalı ve tesadüfi örnekleme yöntemlerinden yararlanılmış ve 419 yönetici ve öğretmen örneklemde yer almıştır.Türkiye'de eğitimin yapısal dönüşümü sürecinde öğretmen istihdamı konusunu çözümleyebilmek için nicel bir veri toplama aracı geliştirilmiştir. Veri toplama aracı, birinci bölümünde kişisel bilgiler, ikinci bölümünde Türkiye'de eğitimin yapısal dönüşümü sürecinin farklı boyutlarına ilişkin ifadeler ve üçüncü bölümünde geniş anlamda öğretmen istihdamının farklı alt boyutlarına ilişkin ifadeler olmak üzere üç bölümden oluşmuştur. Verilerin analizinde Excel ve SPSS 13.0 istatistik programları kullanılmıştır.Yönetici ve öğretmenlerin eğitim alanında meydana gelen değişiklikler ve farklı alt boyutları ile geniş anlamda öğretmen istihdamına ilişkin görüşleri betimsel istatistik teknikleri ile çözümlenmiş; yüzdelik dağılımlar, ortalamalar ve standart sapmalar belirlenmiştir. Yönetici ve öğretmenlerin görüşleri arasında, eğitim basamağı, cinsiyet, görev, kıdem, gelir düzeyi, göreve başladıkları istihdam biçimi, öğretmenlik statüsü ve sendika üyeliği değişkenlerine göre bir farklılık olup olmadığı, varsa hangi yönde değişiklik olduğu, konusunda ise fark testleri yapılmıştır. Bu açıdan, eğitim basamağı, cinsiyet ve görev değişkenleri için t-testi, kıdem, gelir düzeyi, göreve başladıkları istihdam biçimi, öğretmenlik statüsü ve sendika üyeliği değişkenleri için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) testleri yapılmıştır. Gruplar arasındaki farklılıkların anlamlandırılmasında Post-Hoc yöntemlerinden Scheffe, LSD ve DunnetC testlerinden yararlanılmıştır.Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, yönetici ve öğretmenler değişimin arka planında dünya genelinde etkisini gösteren ekonomik kriz ve bununla bağıntılı olarak ulusal ve uluslararası ekonomik ve siyasal güçlerin olduğu görüşüne kısmen katılmıştır. Bu görüşe, sendika üyesi olanlar sendika üyesi olmayanlara göre daha yüksek oranda katılmıştır.Yönetici ve öğretmenler, Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişikliklerin yarattığı eğitsel sonuçlara ilişkin olarak tereddütlü ve/veya olumsuz yönde düşünce belirtmiştir. Bu konuda, 16 yıl ve üstü kıdemi olanlar, 6-15 yıl kıdemi olanlara göre, sendika üyesi olmayanlar, sendika üyesi olanlara ve sendika üyeliğinden ayrılmış olanlara göre, daha olumlayıcı yaklaşım göstermiştir.Yönetici ve öğretmenlerin Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında eğitim finansmanı alanındaki gelişmelere ilişkin görüşleri kısmen olumlu kısmen de tereddütlü ve/veya olumsuz yönde olmuştur. Bu konuda, ilköğretim basamağında görev yapan yönetici ve öğretmenler ortaöğretim basamağındakilere göre ve sendika üyesi olmayanlar sendika üyesi olanlara göre, daha olumlayıcı yaklaşım göstermiştir.Yönetici ve öğretmenlerin, Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında öğretmen yeterliklerine ilişkin görüşleri tereddütlü ve/veya olumsuz yönde olmuştur. Bu konuda, ilköğretim basamağında görev yapan yönetici ve öğretmenler ortaöğretim basamağında görev yapanlara göre, 1-5 yıl arası kıdemi olanlar 6-15 yıl arası ve 16 yıl ve üstü kıdemi olanlara göre, sendika üyesi olmayanlar sendika üyesi olanlara ve sendika üyeliğinden ayrılmış olanlara göre, daha olumlayıcı görüşlere sahiptir.Yönetici ve öğretmenlerin Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında istihdam biçimi konusundaki görüşleri, yeni istihdam yaklaşım ve politikalarına ilişkin olarak, ?çok az katılıyorum? düzeyinde olmuştur. Bir başka ifade ile, yönetici ve öğretmenler yeni istihdam yaklaşım ve politikalarına ilişkin olarak, tereddütlü ve/veya olumsuz yönde düşünce belirtmişlerdir. Bu konuda, ortaöğretim basamağında görev yapan yönetici ve öğretmenler ilköğretim basamağında görev yapanlara göre daha olumlayıcı görüşlere sahiptir.Yönetici ve öğretmenlerin Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında öğretmen kariyer basamakları düzenlemesine yönelik görüşleri ?kısmen katılıyorum? düzeyinde olmuştur. Bir başka ifade ile, bu konuda yönetici ve öğretmenler ne tam anlamıyla olumlayıcı yönde ne de tereddütlü ve/veya olumsuz yönde düşünmektedirler. Bu konuda, 1-5 yıl arası kıdemi olan yönetici ve öğretmenler, 6-15 yıl arası kıdemi olanlara göre, sendika üyesi olmayanlar, sendika üyesi olanlara göre ve 2501 - 3500 TL arası geliri olan yönetici ve öğretmenler, 3501 ? 4500 TL arası ve 4501 - 5500 TL arası geliri olanlara göre daha olumlayıcı görüşlere sahiptir.Yönetici ve öğretmenlerin Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında performans değerlendirme konusundaki görüşleri ?çok az katılıyorum? düzeyinde olmuştur. Bir başka ifade ile, öğretmen ve yöneticiler performans değerlendirme konusunda tereddütlü ve/veya olumsuz yönde düşünmektedirler. Bu konuda, sendika üyesi olmayanlar sendika üyesi olanlara göre, daha olumlayıcı görüşlere sahiptir.Yönetici ve öğretmenlerin Kamu personeli Seçme Sınavı'nın (KPSS) etkililiği konusundaki görüşleri net bir şekilde olumsuz yönde olmuştur.Yönetici ve öğretmenlerin, Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında hizmetiçi eğitim konusundaki görüşleri ?kısmen katılıyorum? düzeyinde olmuştur. Bir başka ifade ile, yönetici ve öğretmenler mevcut hizmetiçi eğitim uygulamaları ile ilgili ne tümüyle olumlu ne de tümüyle tereddütlü ve/veya olumsuz yönde düşünmektedirler. Hizmetiçi eğitim konusunda yönetici ve öğretmenlerin özelliklerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır.Yönetici ve öğretmenlerin mesleki örgütlenme konusundaki görüşleri mesleki örgütlenmeyi ve sendikal hakları olumlayıcı yöndedir. Bu konuda, kadın yönetici ve öğretmenler erkek yönetici ve öğretmenlere göre ve sendika üyesi olmayanlar sendika üyesi olanlara ve sendika üyeliğinden ayrılmış olanlara göre, daha tereddütlü ve/veya olumsuz görüşlere sahiptir.Yönetici ve öğretmenlerin, Türkiye Eğitim Sistemi'nde meydana gelen değişiklikler bağlamında atama, yükseltme ve yer değiştirme düzeni konusundaki görüşleri ?çok az katılıyorum? düzeyinde olmuştur. Bir başka ifade ile, yönetici ve öğretmenler atama, yükseltme ve yer değiştirme düzeni konusunda tereddütlü ve/veya olumsuz yönde düşünmektedirler. Bu konuda, 16 yıl ve üstü kıdemi olan yönetici ve öğretmenler, 6-15 yıl arası kıdemi olanlara göre ve sendika üyesi olmayan yönetici ve öğretmenler sendika üyesi olanlara göre, daha olumlayıcı görüşlere sahiptir.

Abstract:
This dissertation is based on the general survey model that analyze the changes (arising from the post-1980 economic and political policy preferences) in the education area and the effects of the changes on the teachers? employment policies using teachers? and administrators? opinion as reference.Population of the research is composed by the teachers employed at the state primary and secondary schools in the main districts of Ankara (Çankaya, Keçiören, Mamak, Altındağ, Yenimahalle, Sincan, Etimesgut, Gölbaşı ve Pursaklar). It contains 22.884 primary, 6449 secondary school teachers. In all there are 29.333 educators. In the research, stratified and ramdom sampling methods have been used and it contains 419 educators.Quantitative data collection tool has been developed to analyze the employment of teachers in the structural adjustment of education process in Turkey. Data collection tool consists of three sections. In the first part personal information; in the second part, statements about the different dimensions of the structural adjustment of education process in Turkey and the last part statements about the different substrata of teachers? employment have taken place. Collected data are analyzed by the Excel and SPSS 13.0 statistics software.The ideas of educators about the changes occurred in the education area and the teachers? employment has been analyzed with the descriptive statistical techniques and percentage distributions, means and standard deviations have been determined. The difference tests are carried out to evaluate the differences in the educators? opinion taking into account the level of education, gender, duty, seniority, level of income, type of the very first employment, status of educator, status and membership of teachers? union variables. In this respect, level of education, gender and duty variables are tested by the t-test; and seniority, level of income, type of the very first employment, status of educator and membership of trade union variables are tested by one-sided variance analysis (ANOVA). To make of the differences between the groups, the Post-Hoc methods, namely Scheffle, LSD and DunnetC tests are utilized.The findings of the research are as follows. On the reasons backing the changes in the area of education: The educators are partly in line with the opinion that the reason for the change in the area of education is the economic crisis and national and international economic and political forces in connection with the crisis. Educators that have trade union membership agree with the opinion more than those that do not have teachers? union membership.On the educational results of the changes that have been experienced in the area of education: The educators are hesitant and/or negative on the educational results that have been given rise by the changes in the Turkish Education System. Those who have seniority of 16 years, teachers? union membership are more positive compared with those who have seniority of 6-15 years, do not have trade union membership, and are have given up the teachers? union membership, respectively.On the influences of the changes on finance of education: The educators are partly positive and partly hesitant and/or negative about the influences of changes in Turkish Education System on finance of education. In this regard, the educators that are employed in the primary school and that have teachers? union membership are more positive compared to those that are employed in secondary school and that have no trade union membership.On the professional competency of educators: The educators are hesitant and/or negative about the professional competency of educators that have come up with the changes in Turkish Education System. In this respect, the educators who work at the primary grade, who have 1-5 years seniority and trade union membership are more positive compared to those who work at secondary school, who have seniority of 6-15 years and 16 and more years, and who do not have trade union membership and have given up the membership, respectively.On the employment of educators: The opinion of educators on the type of employment in the context of the changes in Turkish Education System, with respect to the new employment approach and policies is ?hardly agree?. In other words, they are hesitant and negative on the issue. In this regard, the educators who work at secondary school are more positive compared to those working at the primary grade.On the career steps of the profession of education: The educators opinion on the career steps of the profession of education that have been given rise by the changes in Turkish Education System is ?moderately agree?. In other words, the educators are neither completely positive nor hesitant and/or negative. In this respect, the educators who have seniority of 1-5 years, who do not have trade union membership and have an income of 2501-3500 TL per month are more positive compared to those having seniority of 6-15 years, trade union membership and incomes of 3501-4500 TL and 4501-5500 per month, respectively.The educators? opinion on the performance evaluation that has been given rise by the changes in Turkish Education System is ?hardly agree?. In other words, they are hesitant and/or negative on the issue. In this respect, the educators who do not have trade union membership are more positive compared to those having the membership.On the selection of educators: The educators? opinion on the efficiency of the Public Personnel Selection Examination (KPSS) is negative.On the in-service training: The educators? opinion on the in-service training in the context of the changes in Turkish Education System is ?partly agree?. In other words, the educators are neither completely positive nor completely hesitant and/or about the in-service training.On the occupational organization: The educators? opinions on the occupational organization are positive with respect to occupational organization and union rights. In this regard, the female educators and the educators who do not have trade union membership are more hesitant and/or negative compared to male educators and those who have membership and have given up the membership.On the assigning, promotion and exchange of post: The educators? opinions on the assigning, promotion and exchange of post in the context of the changes in Turkish Education System are ?hardly agree?. In other words, the educators are negative on the assigning, promotion and exchange of post. In this respect, the educators who have seniority of 16 and more years and who do not have trade union membership are more positive on the assigning, promotion and exchange of post issues compared to those have seniority of 6-15 years and who have trade union membership.