Viyana'dan Zenta'ya: Osmanlı büyük stratejisi bağlamında Habsburg Savaşları (1683-1697)
From Vienna to Zenta: Ottoman-Habsburg War in the context of Ottoman grand strategy (1683-1697)
Yazar: MUHAMMET MUSTAFA KOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET YILMAZ AKBULUT
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
1683-1699 yıllarında cereyan eden Büyük Türk Savaşları'nda Macaristan cephesi bu tezin ana konusunu oluşturmaktadır. Bu tez, Osmanlıların Büyük Türk Savaşları yılları boyunca ricattan ziyade belirli bir strateji dahilinde hareket ettiklerini ileri sürer. Bu iddia üç farklı alan incelenerek desteklenmeye çalışılmıştır. Osmanlı büyük stratejisini yorumlamak adına öncelikle Avrupa devletlerinin durumu ve Osmanlılar ile münasebetleri ele alınmıştır. Devamında ise cephedeki duruma doğrudan etkisi olan Osmanlı iç siyasi meseleleri irdelenmiştir. Son olarak ise Habsburglara karşı mücadele edilen Macaristan cephesinde yaşanan gelişmeler incelenmiş ve tüm bunların sonucunda uygulanan Osmanlı stratejileri yorumlanmıştır. Fiili olarak on dört, resmi olarak on altı yıl süren Büyük Türk Savaşları'nın tek bir süreç dahilinde ele alınması beklenemez. Bundan dolayı tez, savaşın gidişatını doğrudan etkileyen gelişmeler ve şahıslar nedeniyle üç ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde Osmanlıların 1683'te Kahlenberg'de uğradıkları mağlubiyet ile Belgrad'ın 1688 yılında ellerinden çıkması arasında yaşanan gelişmeleri ele alır. Osmanlıların bu dönemde mağlubiyetler yaşamasına rağmen savaşa devam etme çabaları incelenir. Özellikle Yeğen Osman Paşa'nın Macaristan serdarı olarak Habsburglara karşı yürüttüğü başarısız mücadele savaşın gidişatını değiştirir. İkinci bölümde 1688 yılında Belgrad'ın el değiştirmesi neticesinde Osmanlı topraklarına yönelen Habsburg akınları ile başlar ve Fâzıl Mustafa Paşa'nın sadrazam olmasıyla birlikte Osmanlı karşı saldırısını konu edinir. Aynı zamanda Avrupa devletleri arasında 1688 yılında başlayan Dokuz Yıl Savaşları'nda yaşanan gelişmeler de bu bölümde yer alır. İkinci bölüm Osmanlıların mağlubiyet yaşadıkları 1691 tarihli Salankamen Muharebesi sonucunda 1692 tarihinin başlangıcında noktalanır. Üçüncü bölüm 1692-1697 yıllarını kapsar. Bu bölümde II. Mustafa'nın padişah olmasıyla birlikte yeniden şekillenen Osmanlı stratejisi ve seferleri incelenir. Bu bölüm, taraflar arasındaki savaşı fiili olarak bitiren ve Osmanlı mağlubiyeti ile neticelenen 1697 tarihli Zenta Muharebesi ile noktalanır. Tüm bu gelişmeler neticesinde ortada Osmanlı geri çekilmesinden ziyade belirli bir stratejinin varlığından bahsedilmesi tezin ortaya çıkardığı başlıca argümanlardandır.

Abstract:
The Hungarian front in the Great Turkish War of 1683-1699 is the main subject of this thesis. This thesis argues that the Ottomans acted within a specific strategy during the years of the Great Turkish Wars. This claim is supported by analyzing three different areas. In order to interpret the Ottoman grand strategy, the situation of the European states and their relations with the Ottomans are discussed first. Then, Ottoman domestic political issues that had a direct impact on the situation on the front line are analyzed. Finally, the developments on the Hungarian front against the Habsburgs are analyzed and the Ottoman strategies implemented as a result of these developments are interpreted. The Great Turkish War, which lasted fourteen years de facto and sixteen years officially, cannot be expected to be handled within a single process. Therefore, the thesis is divided into three main chapters due to the developments and individuals who directly affected the course of the war. The first part deals with the developments between the Ottoman defeat at Kahlenberg in 1683 and the fall of Belgrade in 1688. The efforts of the Ottomans to continue the war despite the defeats they suffered during this period are analyzed. Especially Yegen Osman Pasha's unsuccessful struggle against the Habsburgs as the serdar of Hungary changes the course of the war. The second part begins with the Habsburg invasion against the Ottoman lands of Rumelia as a result of Belgrade changing hands in 1688 and deals with the Ottoman counterattack after Fâzıl Mustafa Pasha's grand vizierate. At the same time, the developments in the Nine Years' War between the European states that started in 1688 are also included in this section. The second part ends at the beginning of 1692 with the Battle of Salankamen in 1691, in which the Ottomans were defeated. The third part covers the years 1692-1697. It examines the Ottoman strategy and campaigns, which were reshaped after Mustafa II became sultan. The chapter concludes with the Battle of Zenta in 1697, which effectively ended the war between the two sides and resulted in the Ottoman defeat. As a result of all these developments, one of the main arguments of the thesis is that there was a specific Ottoman strategy rather than an Ottoman retreat.