Mimari korumanın insanlar üzerindeki bilişsel etkilerinin EEG cihazı ve Eye Tracking Yöntemi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the cognitive effects of architectural conservation on people with EEG device and Eye Tracking Method
Yazar: TÜRKAN BÜŞRA BAŞAR
Danışman: DOÇ. DR. SEDA ŞİMŞEK TOLACI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bilişsel bilim = Cognitive science ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Konya-Sille = Konya-Sille ; Mimarlık = Architecture ; Öz değerlendirme = Metacognition

Özet:
Mimari koruma, sadece yapıların korunması için değil, bununla beraber kültürel mirası mevcut kitleye aktarabilmek için de gereklidir. Bellek, çağlar arasında bir köprü oluşturur. Teknoloji, tarihin ilk dönemlerinden itibaren toplumlar için önemli bir yere sahiptir. Mimari koruma ve koruma kavramı hakkındaki bilinçlendirme çalışmalarında teknolojinin kullanımına daima ihtiyaç duyulmuştur. Ulusal ve uluslararası akademik yayınlar, tüzükler ve anlaşmalar da mimari korumada modern teknolojinin kullanılmasını önermektedir. Koruma çalışmalarında kullanılacak malzeme, teknik ve yöntemler belirlenirken tarihi çevrenin dokusu ve kimlik özelliklerinin korunmasına dikkat edilmelidir. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesiyle farklı alanlarda kullanılan sanal gerçeklik ve yapay zekâ sistemleri; mimari koruma ve kültürel miras alanlarını da etkileyerek, korunacak alanlarda yapılan görselleştirme çalışmalarına dayanan bilişsel ölçümler için yeni olanaklar sağlamaktadır. Bilişsel bilimler, insan zihninin temsiller içeren bir tür hesaplama cihazı olduğunu varsaymakta olup beyin görüntüleme, biliş ve etki, veri yoğun öğrenme ve genetik konularını ele almaktadır. Bilgi işlemenin güncel kullanımında zihinsel durumlar modellenebilmekte ve kaydedilebilmektedir. Uygulamada kullanılan ileri teknolojik yöntemlerin amacı, kullanıcılara etkileşimli deneyimler sağlamaktır. Hazırlanan animasyon çalışmaları ile yapılar, iki boyutlu (2D) çizimler ve fotoğraflara kıyasla daha kolay aidiyet hissi oluşturarak daha kalıcı bir biçimde deneyimlenebilmektedir. Katılımcıların yapıları üç boyutlu (3D) ortamda deneyimlemeleri kullanıcıya içinde olma hissi ve kendi bakış açısını oluşturma imkânı tanıdığı çalışma alanının daha iyi kavranmasını sağlamıştır.

Bu çalışmada, mimari koruma uygulamalarında sanal gerçeklik ve üç boyutlu bilgisayar modellemesi yöntemlerinin kullanılması denenmiş olup, duygu durumlarının sinirsel temelindeki uzmanlık farklılıklarını ve duygusal hafızanın nörobiyolojisi üzerindeki uzmanlığa bağlı etkileri araştırmak amacıyla geleneksel yapısını korumuş, günümüzde sahip olduğu değerleri ile turizm anlamında önemli, farklı dinlere ait yapıları nedeniyle bugün farklı inançta insanları da kendisine çekmeyi başarabilen, mimari dokuya sahip olan Konya Sille Mahallesi Hükümet Caddesi özelinde katılımcılara rölöve çalışması ve öneri restorasyon projeleri sunularak, EEG Cihazı ile beyin sinyalleri alanında uzman ve uzman olmayan kişiler olarak incelenmiştir. Uygulanması planlanan çalışmaları kullanıcının bakış açısından 'görebilmek' yapıları nasıl deneyimlediği hakkında bilgi vermektedir, Sanal Eye Tracking teknolojisi (Ogama Yazılımı) Heatmap Analizi ile katılımcıların modellenen yapıların hangi noktalarına (uyaranlara) kaç saniye hangi sıra ile baktığı verileri analizlenmiş ve Öz Değerlendirme Mankeni (SAM Ölçeği) metodu ile katılımcıların uyarılma, değerlik ve baskınlık seviyesi değerlendirilmiştir.  
 
Anahtar Kelimeler: Mimari Koruma, Bilişsel Bilimler, EEG Cihazı, Öz Değerlendirme Mankeni (SAM Ölçeği), Konya Sille

Abstract:
Architectural protection is necessary not only for the protection of structures, but also for the transfer of cultural heritage to the existing audience. Technology has an important place for societies since the early periods of history. The use of technology has always been needed in awareness-raising studies about the concept of architectural conservation and protection. National and international academic publications, statutes and agreements also recommend the use of modern technology in architectural conservation. While determining the materials, techniques and methods to be used in conservation works, attention should be paid to the preservation of the texture and identity characteristics of the historical environment. The development of computer technology and virtual reality, artificial intelligence systems used in different areas; by affecting the field of architectural conservation and cultural heritage to be protected, based on the work provides new possibilities for cognitive measurements in the areas of visualization. Cognitive science assumes that the human mind is a kind of computational device that contains representations, and deals with the issues of brain imaging, cognition and affect, data-intensive learning and genetics. In the current use of information processing, mental states can be modeled and recorded. The purpose of the advanced technological methods used in the application is to provide interactive experiences to users. With the animation works prepared, the structures can be experienced in a more permanent way by creating a feeling of belonging more easily compared to two-dimensional (2D) drawings and photographs. The fact that the participants experienced the structures in a three-dimensional (3D) environment provided a better understanding of the working area, which gave the user the feeling of being in it and the opportunity to create their own point of view.

In this study, applications of virtual reality in architectural conservation and three-dimensional computer modeling is tested using methods and expertise in the neurobiology of emotional memory differences and expertise on the neural basis of emotion-related effects in order to investigate preserve the traditional structure, with the values that have important nowadays due to the structures of the various religions in terms of Tourism today, able to attract people in different faiths, in the Konya Sille Neighborhood Hükümet Street, which has an architectural texture, survey work and suggestion restoration projects were presented to the participants and examined by experts and non-experts in the field of brain signals with an EEG device. The implementation of the planned work from the perspective of the user 'to see' structures provides information about how experience, eye tracking Virtual technology (Ogama software) Heatmap Analysis of structures modeled with points which of the participants (stimuli) on the order of seconds looking at what the data when analizlenmi's self-assessment model (SAM scale) using the method of participants arousal, valence and dominance level was evaluated.

Keywords: Architectural Conservation, Cognitive Sciences, EEG Device, Self-Assessment Manikin (SAM Scale), Konya Sille