Tatlı su istakozlarında (Astacus leptodactylus Esch. 1823) chlorpyrifos-ethyl'in toksik etkilerinin belirlenmesi
Determination of the toxic effects of chlorpyrifos-ethyl on narrow clawed crayfish
Yazar: AYŞE ÜLGER
Danışman: PROF. DR. AYSEL ÇAĞLAN GÜNAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada, tarımsal zararlılarla mücadele etmek amacıyla kullanılan yağmur suları, yüzey akışları ve direkt su ortamına yapılan uygulamalar sonucu sucul ekosisteme bulaşabilen organofosforlu pestisitlerden chlorpyriphos-ethyl'in tatlısu istakozları üzerine akut toksisitesi araştırılmıştır. Deneylerde tatlı su ekosistemlerinde indikatör olan tatlı su istakozu türü (Astacus leptodactylus Esch.) kullanılmıştır. Deneyler, ön deney ve asıl deney olmak üzere iki aşamalı olarak yapılmıştır. Her bir deneyde de farklı altı chlorpyrifos-ethyl konsantrasyonu ve iki kontrol grubu kullanılmıştır. 96 saat sürdürülen deneyler, yarı statik yöntem kullanılarak üç tekrarlı yürütülmüştür. LC50 değerleri, Finney'in probit analiz yöntemi baz alınarak U.S. EPA bilgisayar programına göre hesaplanmıştır. Ana deneyde tatlı su istakozlarının kontrol grubuna göre davranış değişiklikleri gözlenmiştir. Sonuç olarak, chlorpyrifos-ethyl'in (C9H11Cl13NO3PS) 24, 48, 72 ve 96 saatlik akut LC50 değeri (%95 güven sınırları), tatlı su istakozu (Astacus leptodactylus) bireyleri üzerinde 6,13(3,95-10,76) µg/L; 4,41(2,68-7,15) µg/L; 2,48(1,44-3,86) µg/L ve 2,29(1,35-3,50) µg/L olarak saptanmıştır. Deney esnasında tatlı su istakozlarının kontrol gruplarına göre daha agresif oldukları ve ölüm öncesi sırt üstü yattıkları gözlenmiştir. Sonuç olarak; Chlorpyrifos-ethyl'in, sucul ekosistemde hedef olmayan organizmalardan tatlı su istakozlarında çok toksik etkili olduğu saptanmıştır.  Bu pestisitin, su kaynaklarına bulaşmaması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.

Abstract:
Chlorpyriphos-ethyl, an organophosphorous pesticide contaminating aquatic ecosystems as a result of agricultural facilities, can be reached through rain and drain water, was investigated in the present study. Narrow clawed crayfish (Astacus leptodactylus Esch.), indicator species for freshwater ecosystems, was selected as a test animal for determination of the acute toxicity of chlorpyriphos-ethyl. Experiments were conducted in two stages as range finding test and a main test. In each experiment, six different chlorpyriphos-ethyl concentrations and two control groups have been used. The experiment has been carried out with semi-static bioassay method on three replicates during 96 h. Datas were evaluated using the U.S. E.P.A. LC50 computer program based on Finney's Probit Analysis Method. During the main tests, the behavioral changes of crayfish were also observed. According to bioassay results 24, 48, 72 and 96 h LC50 (95% confidence limits) values for crayfish 6.13(3,95-10,76) µg/L; 4.41(2,68-7,15) µg/L; 2.48(1,44-3,86) µg/L and 2.29(1.35-3.50) µg/L respectively. Contrary to control group, crayfish exposed to chlorpyriphos-ethyl were more aggressive and laid upside down before death. In conclusion, chlorpyriphos-ethyl is extremely toxic to the non-target organism crayfish in aquatic ecosystems. Precautions must be taken to prevent from contaminants of this pesticide.