Heidegger'de metafor sorunu
Metaphor in Heidegger
Yazar: ZEYNEP MÜNTEHA KOT TAN
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ALİ ÇETİNKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Heidegger, Martin = Heidegger, Martin ; Metafizik = Metaphysical ; Metafizik şiir = Metaphysical poem ; Metafor = Metaphor ; Sanat = Art ; Şiir = Poem

Özet:
Heidegger metaforu metafizik, metafiziği ise Varlığın unutulması ile ilişkilendirirken, diğer taraftan bize metaforlardan örülü bir düşünme dili sunar. Bu tez, söz konusu itiraz-kullanım ikilemini anlamlandırmak üzere yola çıktı; ilk keşfi ise şu oldu: Heidegger'in itiraz ettiği metaforik anlatım değil, uzlaşımsal metafor nosyonudur. Sözü edilen itiraz tezin Birinci Bölümü'nde ontoloji, epistemoloji ve dilbilim şubelerine ayrıldı. Metafor, soyut bir kavramın ondan daha somut bir kavramla ifadesi olarak kabul edildiğinde, duyusal ve düşünsel alanlar arasında bir ayrılık gözetilir. İkinci olarak duyusalı düşünsele metaforik transfer yolu ile taşıma işleminin özne tarafından gerçekleşen bir işlem olarak kabulü, insanın kelimeyi gereçleştirebileceği veya nesneleştirebileceği fikrine dayanır. Üçüncü olarak ise metafor, anlamın bir ses grubundan diğerine taşınması olarak tanımlandığında ses ve anlam arasında bu transferi mümkün kılacak bir ayrılıktan söz ediyor oluruz.
Bu tezin temel bulgusu, uzlaşımsal metafor nosyonunun duyusal-düşünsel, özne-nesne ve ses-anlam düalitelerini arka planında taşıdığı için Heidegger'in eleştirisine konu olduğu, temel amacı ise söz konusu eleştirilerin isabet etmediği bir metafor izahına ulaşmaktır. Tez, Heidegger'in metafizik ayrım yerine önerdiği ontolojik ayrımı, metaforu tekrar düşünmek için kullandı. Bu minvalde cevabı aranan soru ise şu oldu: Heidegger veya şair/düşünür bir metafor kullandığında duyusal-düşünsel, özne-nesne ve ses-anlam arasında vuku bulan nedir? Bu soruya Heidegger külliyatından hareketle verilen cevap, metafizik ayrım yerine ontolojik ayrımı esas aldı. Böyle olduğunda bu alanlar arasında bir ayrılık değil, birliğe çağıran bir ayrım (Riss) olduğu varsayıldı. Tezin İkinci Bölüm'ü bu varsayımın gerekçelerini ortaya koyup, metafiziksel olmayan bir metafor düşüncesinin imkanını araştırırken; ontoloji, epistemoloji ve dilbilim üzerinden incelenen uzlaşımsal metafor nosyonuna, Üçüncü Bölüm'de aynı noktalardan hareketle Heideggerci bir alternatif önerildi.

Anahtar Kelimeler: Heidegger, Metafor, Metafizik, Şiir, Sanat

Abstract:
Whereas Heidegger relates metaphor to metaphysics and metaphysics to the "forgetfulness of Being" we encounter a web of metaphors when we come to the works written after Being and Time. The thesis attempted to make sense of this dilemma and first discovered that what has been objected is the conventional notion of metaphor rather than metaphor per se. The objection in question is divided into the branches of ontology, epistemology and linguistics in the First Part. Since metaphor is thought to be the expression of the abstract via concrete, it presumes a distinction between sensible and intelligible fields. Secondly conventional metaphor that has a subjectivist background, relies on the idea that subject can objectify and instrumentalise words. Thirdly when we define metaphor as transfer of a meaning from one group of sounds to the other, we end up believing that meaning and sound are separable identities.
The primary finding of the thesis is that Heidegger has objected the notion of metaphor since it posits the dichotomies of sensible-intelligible, subject-object and sound-sense. Thus, what was aimed at is reaching an explanation that survives those. The thesis made use of "ontological difference", (offered by Heidegger instead of "metaphysical difference") in order to rethink metaphor, subsequently sought answer for the following question: What goes on between sensible-intelligible, subject-object and sound-sense realms when Heidegger or a thinker/poet uses a metaphor? The answer given within Heidegger's corpus departed from ontological difference. Therefore hypothetically there is a rift (Riss) between those fields that does not let the opponents burst apart, but calls them into a union. Whereas the Second Part tests this hypothesis and search for the possibility of a non-metaphysical notion of metaphor, departing from same three divisions, the Third Part offers an Heideggerian alternative to the conventional notion of metaphor.

Keywords: Heidegger, Metaphor, Metaphysics, Poetry, Art