Zihin yetersizliği olan öğrencilere güvenlik becerilerinin öğretiminde ve akıcılığında okuryazarlığa dayalı davranışsal uygulamaların etkililiğinin incelenmesi
Effectiveness of literacy-based behavioral interventions in acquisition and fluency of safety skills to student with intellectual disabilities
Yazar: BURAK BOZAK
Danışman: DOÇ. DR. MÜZEYYEN ELDENİZ ÇETİN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma iki evreden oluşmakta ve iki genel amacı bulunmaktadır. Birincisi zihin yetersizliği olan bireylere deprem güvenliği becerilerinden çök, kapan, tutun tekniği ve binayı güvenli boşaltma becerisinin öğretiminde okuryazarlığa dayalı davranışsal uygulamaların etkili olup olmadığını belirlemektir. İkinci temel amacı ise edinimi gerçekleşen çök, kapan, tutun tekniği ve binayı güvenli boşaltma becerisinin akıcılığının sağlanmasında okuryazarlığa dayalı davranışsal uygulamaların etkili olup olmadığının belirlenmesidir. Araştırmanın birinci evresinde bağımsız değişkenin hedef becerinin ediniminde etkililiğini belirlemek için tek denekli araştırma yöntemlerinden yoklama denemeli çoklu yoklama modeli kullanılmış ve katılımcılar arası yinelenmiştir. Farklı ortamda yürütülen genelleme oturumlarına ve uygulama sona erdikten bir, üç ve dört hafta sonra izleme oturumlarına yer verilmiştir. Uygulamada ön test-son test oturumları ile katılımcıların bilgi düzeyi performansları da belirlenmiştir. 
        Araştırmanın ikinci evresinde tek denekli araştırma modellerinden değişen ölçütler modeli kullanılmış ve katılımcılar arası yinelenmiştir. Bu evrede akıcılık çalışması, hedef becerinin gerçekleşme süresinin azaltılması bağlamında yürütülmüştür.  Araştırmaya yaşları 14 olan ve orta düzey zihin yetersizliği olan üç kız öğrenci katılmış ve araştırma katılımcıların okulunda gerçekleşmiştir.
         Araştırmanın sonucunda okuryazarlığa dayalı davranışsal uygulamaların hedef becerinin ediniminde, kalıcılığında, farklı ortama genellenmesinde ve katılımcıların bilgi düzeylerinin artmasında etkili olduğu görülmüştür. Ayrıca bağımsız değişkenin katılımcıların hedef beceriyi akıcı olarak öğrenmesinde, ortalama 42.8 saniyelik bir ilerleme kaydetmelerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Sosyal karşılaştırma verilerine bakıldığında katılımcıların araştırma öncesi norm grubuna oranla düşük performans gösterdikleri ancak sistematik uygulama sonrası norm grubuna benzer ve daha iyi performans gösterdikleri görülmüştür. Araştırma sonrası yapılan öznel değerlendirmeye bulgularına göre katılımcı ebeveynlerin hedef beceriyi hayatın bir parçası ve herkesin öğrenmesi gereken bir beceri olarak gördükleri, bağımsız değişkeni ise uygun ve faydalı buldukları belirlenmiştir.

Abstract:
This study consisted of two phases and had two aims. The first was to determine whether literacy-based behavioral interventions were effective in teaching earthquake safety skills such as drop, cover, hold technique and safe evacuation of the building to individuals with intellectual disabilities. The second was to determine whether literacy-based behavioral interventions were effective in the fluency of the drop, cover, hold technique and skill of safely evacuating the building. 
A multiple probe design across participants was implemented to determine the effects of literacy-based behavioral interventions on skill acquisition, maintenance and generalization in first phase of the study. During the intervention, information on earthquake safety was presented and the information level performances of the participants were determined with the pretest-posttest sessions.
A changing criterion design was implemented and replicated across participants to determine the effects of literacy-based behavioral interventions on skill fluency and in the second phase of the study. Fluency in phase 2 was conducted in the context of reducing the duration of the target skill. Three female students aged 14 and with moderate intellectual disability participated in the study and the study was carried out in the school of the participants. The findings of the study have implications that literacy-based behavioral interventions are effective in skill acquisition, maintenance and generalization and increasing the knowledge level of the participants. In addition, literacy-based behavioral interventions were found to be effective in participants' fluency in learning the target skill and making progress in an average of 42.8 seconds. According to the social comparison data, it was determined that the participants performed lower than the norm group before the intervention, but they performed similarly and better than the norm group after the intervention. The subjective measurement findings of the study showed that the parents of the participants considered the target skill as a part of life and a skill that everyone should learn, and found the independent variable appropriate and useful.