Adolesanlarda okul tabanlı müdahalelerin beslenme, fiziksel aktivite ve antropometrik ölçümler üzerine etkisi: Kontrollü çalışma
The effect of school based interventions on eating, physical activity and anthropometric measurements in adolescents:A controlled study
Yazar: GÖZDE TEMİZ
Danışman: DOÇ. DR. MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Antropometri = Anthropometry ; Bel çevresi = Waist circumference ; Beslenme = Nutrition ; Ergenler = Adolescents ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Obezite = Obesity ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş: Adolesan dönemdeki çocuklarda obezite sıklığının giderek arttığı bildirilmektedir. Çocukluk çağındaki beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıkları ve obezitenin erişkin dönemde de devam ettiği bilinmektedir. Erişkin dönem obezitesini azaltmada, çocukluk döneminden başlayarak yeme ve fiziksel aktivite davranışını değiştirmek önemlidir. Davranış değişikliği oluşturan etkin girişimlerden biri de okul tabanlı müdahalelerdir.
Amaç: Erken adolesan dönemdeki çocuklara yönelik okullarda yürütülen müdahalelerin beslenme, fizik aktivite ve antropometrik ölçümler üzerine etkisini incelemektir.
Yöntem: Okul tabanlı kontrollü bir müdahale araştırmasıdır. Tuzla'da benzer alt yapı ve sosyoekonomik durumdaki mahallede bulunan iki ortaokulun gönüllü 6. ve 7. Sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Müdahale ve kontrol grubundaki öğrencilere sosyodemografik özellikleri, ailede şişman birey varlığını, beslenme, fiziksel aktivite ve uyku davranışlarını sorgulayan bir anket uygulanmıştır. Beslenme ile ilgili soruların bir kısmını Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED) oluşturmuştur. Öğrencilerin boy, kilo, bel çevresi ölçümleri alınmıştır. Müdahale grubunda mevcut fizik aktivite olanakları artırılmış, öğrencilere adımsayar dağıtılmış, okul ders programına bazı eğitim ve uygulamalar entegre edilmiş, hekim tarafından sağlıklı beslenme ve fizik aktivite semineri verilmiş, bilgi yarışması ile ödül ve teşvik yöntemi uygulanmıştır. Anket uygulaması ve ölçümler 6 ay sonra tekrarlanmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan 645 öğrenciden, başlangıç ve 6 ay sonraki ölçümleri bulunan 608 öğrencinin verileri analiz edilmiştir. Müdahale öncesinde gruplar arasında KIDMED puanları açısından fark yokken, kontrol grubunda sürekli bir sporla uğraşma oranı daha yüksek, bel çevresi daha düşüktü. Müdahale sonrasında, müdahale grubunda KIDMED puanlarında anlamlı bir değişiklik olmazken kontrol grubunda ise KIDMED puanları düşmüştür (p=0,17 ve p=0,004). Son bir haftada yapılan fiziksel aktivite oranı müdahale grubunda artarken, kontrol grubunda fiziksel aktivite oranları anlamlı bir değişiklik göstermemiştir (p<0,001) ve p=0,3). Bel çevresi ortalaması kontrol grubunda değişiklik göstermezken, müdahale grubunda 1,44cm azalmıştır (p=0,09 ve p<0,001). Müdahale grubunda abdominal obezitesi bulunanların oranı % 46,2'den %39,3'e düşerken, kontrol grubunda abdominal obezite açısından anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır (p=0,009 ve p=0,17).
Sonuç: Okul tabanlı dizayn ile adolesanlarda, kısa sürede beslenme ve fiziksel aktivite davranışında olumlu değişiklikler olmuş, bel çevresinde anlamlı azalma sağlanmıştır. Müdahale sonrası tekrarlayan ölçümler ile müdahale etkinliğinin değerlendirilmesine ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Okul tabanlı müdahale, adolesan, obezite, KIDMED, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, bel çevresi, vücut kütle indeksi, z-skoru, beslenme dostu okul, koruyucu hekimlik, aile hekimliği

Abstract:
Introduction: Increase in adolescent obesity prevalence has been indicated. It is known that the eating and physical activity habits and obesity in childhood carry on in adulthood. Changing the eating and physical activity behavior starting from childhood period to decrease adulthood obesity is important. One of the effective methods in behavior change is the school based intervention.
Aim: Investigating the effect of school based interventions on eating, physical activity and anthropometric measurements in early adolescents.
Methods: It is a controlled school based intervention study. It was performed with voluntary 6th and 7th grade students of two middle schools in Tuzla which are similar for facilities and socioeconomic status. A questionnaire which asks sociodemographic characteristics, obese family members, eating, physical activity and sleep behaviors was applied. Some of the eating habits were asked with Mediterranean Diet Quality Index (KIDMED). The weight, height and waist circumference were measured both in intervention and control group. In the intervention school, physical activity opportunities were expanded, pedometers were given to students, some education and activities were integrated to curriculum, a seminary concerned with healthy eating and physical activity was conducted by the physician, reward and encouraging method was applied with a quiz show. The questionnaire and measurements were repeated 6 months later.
Results: From the 645 students participated the study, the data of 608 students were analyzed whose measures were taken both at the beginning and 6 months later. Before the intervention, the KIDMED scores were the same in both groups but playing sports regularly is higher and waist circumference was lower in control group. After the intervention, KIDMED scores decreased in control group while no statistical difference in the intervention group. (p=0.004 and p=0.17). Amount of physical activity during the last week increased in the intervention group, while no difference in control group (p<0,001) and p=0.3). Intervention group had 1.44cm decrease in waist circumference while control group had no statistical difference (p<0,001 and p=0.09). Abdominal obesity decreased from 46.2% to 39.3% in the intervention group while no difference in the control group (p=0.009 and p=0.17).
Conclusion: Positive changes were seen in eating and physical behaviour of adolescents and statistically significant waist circumference decrease were obtained with the school based design. The efficiency of the intervention need to be evaluated by repeated measures.
Key Words: School-based intervention, adolescent, obesity, KIDMED, healthy eating, physical activity, waist circumference, body mass index, z-score, nutrition friendly school, preventive medicine, family medicine