Deneysel sinema üzerine bir seyirci çalışması: Z kuşağı örneği
A spectator study on experimental cinema: The case of generation Z
Yazar: AYSU UĞUR BALCI
Danışman: PROF. DR. ZAKİR AVŞAR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Klasik anlatının dışına çıkarak farklı teknikleri ve biçemleri önceleyen deneysel sinema, sanat akımları ve sinema felsefesi açısından önemli bir noktada durmaktadır. Deneysel anlatı sinema tarihi içindeki her yenilikte karşılık bulmuş, zaman içinde diğer türlerden ayrılarak kendi stilini yaratmayı başarmıştır. Alanyazında ve film üretimlerinde kurmacaya oranla daha az yer edinen deneysel sinema, sinemanın düşünsel, estetik ve yenilikçi yönünü ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmanın amacı deneysel sinemayı derinlemesine ele almak ve seyirci boyutunu göz önüne alarak saha çalışması yapmaktır. Şüphesiz sinema, seyircisi ile var olmaktadır. Çalışmada deneysel sinemanın seyirci için ne ifade ettiği, seyircinin yorumları, tercihleri ve beğenileri üzerinde durulmuştur. Bununla birlikte tez çalışması, deneysel sinemanın seyirci açısından saha çalışması olarak ele alındığı ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır. Örneklem olarak genç seyirci kitlesi olarak tanınan Z kuşağı seçilmiştir. Zira bir kuşağı incelemek, yeni seyirci profilini anlamak açısından önemli olmaktadır. Z kuşağı seyircisinin film türü tercihleri, film beğenileri, estetik alımlama biçimleri, seçimlerinde kültürel sermayenin rolü ve dijital seyir pratikleri çalışmanın temel kavramlarını oluşturmaktadır. 18-25 yaş arası seyircilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmede seyircilerin sinemaya verdikleri anlam, film türü tercihleri, dijital seyir pratikleri ve deneysel filmler üzerine sorular sorulmuştur. Sanat ve edebiyat kuramlarında alımlama estetiği olarak adlandırılan kavram, bu çalışmada sinema araştırmaları için estetik alımlama olarak önerilmiş ve seyircinin estetik alımlama biçimlerinde deneysel filmlerin rolü ele alınmıştır. Araştırma sonucunda seyircinin film beğenilerinde eğitim sermayesi, sosyal çevre, aile, sanatsal yatkınlık, bireysel uğraşlar gibi kültürel sermaye bileşenlerinin rol oynadığı görülmüştür. Aynı zamanda deneysel filmlerle ilk kez karşılaşan seyirciler ile bu türü izleyen seyircilerin deneysel filmleri izledikten sonra eseri farklı yorumlama, analiz etme, anlamlandırma açısından estetik alımlama yaptıkları gözlemlenmiştir. Deneysel filmler, seyircinin aktif katılımını pekiştirirken okuryazar seyircinin felsefi, estetik ve ayrıntılı bir analiz yapmasına olanak vermektedir. Böylelikle farklı bölümlerde okuyan seyirciler için sinema popüler beğeniden uzaklaşarak meşru beğeniye doğru ilerleyen bir sanat olmaktadır. Bunun sonucunda deneysel sinemanın, farklı bir bakış açısı sunarak estetik alımlamaya olanak verdiği söylenebilir.

Abstract:
Experimental cinema, which goes beyond the classical narrative and prioritizes different techniques and styles, stands at an important point in terms of art movements and cinema philosophy. Experimental narrative has found a response in every innovation in the history of cinema, and over time, it has managed to create its own style by distinguishing itself from other genres. Experimental cinema, which has less space in the literature and film productions than fiction, has revealed the intellectual, aesthetic and innovative aspects of cinema. For this purpose, the aim of the study is to examine experimental cinema in depth and conduct field work considering the audience dimension. Undoubtedly, cinema exists with its audience. The study focused on what experimental cinema means to the audience, their comments, preferences and tastes. In addition study is the first study in which experimental cinema is considered as a field study from the audience's perspective. Generation Z, known as the young audience, was chosen as the sample. Because examining a generation is important in understanding the new audience profile. The film genre preferences of Generation Z audiences, film tastes, aesthetic reception styles, the role of cultural capital in choices and digital viewing practices constitute the basic concepts of the study. In the semi-structured interview conducted with the audience between the ages of 18-25 questions were asked about the meaning the audience gave to cinema, film genre preferences, digital viewing practices and experimental films. The concept called reception aesthetics in art and literary theories is proposed as aesthetic reception for cinema research in this study, and the role of experimental films in the audience's aesthetic reception styles is discussed. As a result of the research, it was seen that cultural capital components such as educational capital, social environment, family, artistic predisposition, and individual pursuits play a role in the audience's film tastes. At the same time, it has been observed that the audience who encounters experimental films for the first time and the audience who watch this genre have different aesthetic reception in terms of interpreting, analyzing and giving meaning to the work after watching experimental films. Experimental films reinforce the active participation of the audience and allow the literate audience to make philosophical, aesthetic and detailed analysis. Thus, for audiences studying in different departments, cinema becomes an art that moves away from popular taste and moves towards legitimate taste. As a result, it can be said that experimental cinema allows for aesthetic reception by offering a different perspective.