1928-1938 yılları arası Harf Devrimi'nin Türk grafik tasarımına yansımaları
Reflections of the Alphabet Revolution between the years of 1928-1938 onto the Turkish graphic design
Yazar: ÖZLEM UYAN
Danışman: DOÇ. FUAT AKDENİZLİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Alfabe = Alphabet ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Harf inkılabı = Alphabet revolution ; Latin harfleri = Latin characters ; Türk grafik sanatı = Turkish graphic art

Özet:
Türkçe, Ural Altay dil ailesine, Arapça ise Hami-Sami dil ailesine mensup; yapısal özellikleri ve kullanımı açısından uyumlu olmayan iki dildir. Arap dil sistemi, Türkçe için yeterli ve uygun olmadığı gibi, Türkçe'ye Arapça ve Farsça'dan dahil olan kelimelerin okunabilmesi için de Arapça'nın dil yapısının öğrenilmesi mecburiyetini doğurmuştur. Bir yanda Selçuklular ve Anadolu Beylikleri döneminden başlayarak kendi doğal akışı ve gelişmesi içinde yol alan Türkçe'nin yoğun olduğu konuşma dili; diğer yanda bu dilden ayrı Arapça ve Farsça'nın ağırlığı ile oluşan Osmanlıca'nın kullanımı XV. yüzyılda kargaşaya sebep olmuştur. Alfabe ve dil konusundaki bu sorun Tanzimat döneminde başlayan batılılaşma hareketleriyle gündeme gelmiş, Meşrutiyet döneminde bazı çalışmalar yapılsa da Cumhuriyet döneminde net bir sonuca ulaşmıştır. 1928 yılının 1 Kasım gününde, Latin kökenli yeni Türkçe alfabenin ilanı ve sonraki birkaç yıl içerisinde Türk dili üzerine yapılan çalışmalarla, köklü bir değişim ve yenileşme sağlanmıştır.
1928-1938 yılları arası Harf Devrimi'nin Türk grafik tasarımına yansımalarını araştıran bu çalışma, Türk grafik tasarımının tarihsel izleri ve Osmanlı İmparatorluğu son döneminde yapılan grafik çalışmalar temelinde, Harf Devrimi'nin ilk on yılında üretilen grafik çalışmaları ve yeni alfabenin kabulünün bu çalışmalara olan etkisini tespit etmeye çalışacaktır. 
Birinci bölümde Harf Devrimi'nin nedenleri, gerçekleşme süreci ve kanunlaşması ile sonuçları açıklanmıştır. Osmanlı'nın yüzünü Batı'ya döndüğü Tanzimat döneminde gündeme gelen alfabe konusunda, Tanzimat ve II. Meşrutiyet dönemlerinde yapılan tartışma ve girişimlerin neler olduğu anlatılmıştır. Bu dönemlerde yapılan çalışmalarla sonuçlandırılamayan alfabe değişikliğinin, Cumhuriyet döneminde farklı görüşlerce tartışılması, devlet eliyle yapılan kapsamlı çalışmaları, Latin kökenli yeni Türkçe alfabenin kanunlaşması ve sonrasında gerçekleştirilen adımlar bu bölümde anlatılmıştır.
İkinci bölümde, Türk grafik tasarımının temelini oluşturan çalışmalardaki grafik yaklaşımlar ve bu alandaki öncü isimler; bu isimlerin grafik çalışmalarında gözlemlenen Batı sanat akımlarının etkisi; dönemin basın ortamı ile baskı teknolojisi, tasarım eğitimi ve kültür alanındaki gelişmeler Osmanlı son döneminden Erken Cumhuriyet döneminin ilk yıllarına kadar araştırılmıştır. Geniş coğrafyalarda yüzyıllar boyu hakimiyet süren Türklerin sanat eserlerindeki grafik izlerden başlayarak, Osmanlı dönemi boyunca üretilmiş, bugün grafik tasarım çalışmaları olarak değerlendirebildiğimiz üretimler hakkında bilgi verilmiştir. Dönemin teknolojik, kültürel, sosyal, ekonomik vb. yapısı bağlamında ele alınan grafik ürünler, biçim ve içerik yaklaşımları ile anlatılmıştır. İkinci bölümün sonunda yeni alfabe kullanımına hazırlık/alışma sürecinde eski ve yeni harflerin birlikte kullanıldığı çalışmalar saptanmaya çalışılmıştır. Afiş, ilan, kurumsal kimlik, gazete, ambalaj/etiket, kitap ve dergi kapağı gibi çalışmalar, Harf Devrimi öncesinde Osmanlıca'nın yanı sıra farklı dillerin de (Fransızca, Ermenice, Rumca vb.) uygulandığı örnek görsellerle anlatılmıştır. Devrimin hemen öncesinde ve gerçekleştirildiği ilk yılda ise eski ve yeni harflerin birlikte kullanıldığı (Osmanlıca-Türkçe) grafik çalışmalar görselleri ile anlatılmıştır.
Üçüncü bölümde, 29 Ekim 1923 tarihinde değişen rejimin getirdiği yenilikler ve 1 Kasım 1928 tarihinde kanunlaşan yeni Türk alfabesinin grafik tasarım yaklaşımları ve konuları üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Latin kökenli Türkçe harflerle üretilen grafik tasarım çalışmaları içerik ve biçim yönleriyle üçüncü bölüm içerisinde araştırılmış ve saptanmaya çalışılmıştır. 
Yapılan araştırma ve incelemeler sonucu, Osmanlı son döneminden, yeni alfabenin kabul edilişi ardından geçen ilk on yıl kapsamında (1928-1938) yaşanan siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel dönüşümlerin ışığında, grafik tasarım çalışmalarının içerik ve görsel malzemesinin nasıl şekillendiği sorusu cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Üretilen tasarımların genel özellikleri ve ele aldıkları temalar çerçevesinde; modernleşme ve millileşme etkileri gözlemlenmiştir. Yeni harflerle üretilen grafik çalışmaların yalınlaştığı ve modernleştiği böylelikle akılda kalıcılığının arttığı gözlemlenmiştir. Osmanlı dönemi çalışmalarında uzun metinlerden oluşan ve görselin az kullanıldığı ya da hiç kullanılmadığı çalışmalara göre daha fazla görsele, daha az yazıya yer verilerek dikkat çekici grafikler üretildiği gözlemlenmiştir. Alfabe değişikliği ile sağdan sola olan yazı düzeninin soldan sağa değişmesi ve yeni harflerle okuma yazmanın kolaylaşması, grafik çalışmaların algılanmasını da arttırmıştır.  
Çalışma yöntem olarak, belge ve arşiv incelemesine dayanmaktadır. Görsel ve yazılı veri toplama aşamasında, gazeteler ve dergilerde yer alan makaleler, yazılar, bazı haber ve reklamlar, resmî belgeler, kitaplar, fotoğraflar, dijital belgeler, akademik tartışmalar, betimsel analiz ve yorumlardan yararlanılmıştır. 
Çalışmanın, alan üzerine araştırma yapan akademisyenler, araştırmacılar, tasarımcılar, öğrenciler için literatüre kaynak sağlaması ve döneme kapsayıcı bir bakış sunması amaçlanmaktadır.

Abstract:
While Turkish belongs to Ural Altaic, Arabic is the one of the semitic languages. Therefore, when these two languages compared to each other it can be seen that their area of usage and  idiosyncrasy are different. Although Arabic language system is not a proper tool to be used on Turkish language, it is compulsory to figure out structure of Arabic language to be able to understand meaning of Arabic and Farsi vocabularies used in Turkish language.  As of Seljuk Empire and Anatolian Seignories, Turkish was used in its own course of history without getting any influences. However, Turkish used during term of Ottomans was under the influence of Farsi and Arabic. Therefore, Turkish composed of using these two forms resulted in a conflict in xv. Century. The problem about using the language became a current issue with the westernization movement initiated during the Tanzimat reform era. Although there were some studies on the language problem at constitutional monarchy term, it was eventually finalized with the work done at Republic Period. Effort being put on the 1st of October 1928 resulted in declaration of new Turkish alphabet and filtering all the vocabularies derived from usage of Arabic and Farsi. 
This study which based on the historical traces of Turkish graphic design and graphic studies in the last period of the Ottoman Empire attempts to determine the effects of the Letter Revolution that took place in 1928 on the graphic designs productions in its first decade.
The first chapter of this study explains the reasons behind the Alphabet Revolution, its realization and the legislation process. Since subject of alphabet came to the agenda during the Tanzimat period when the Ottomans turned to the West, debates and initiatives taken on this subject during the periods of Tanzimat and II. Meşrutiyet are explained. The alphabet change could not be concluded with the studies carried out in these periods, therefore topics of; further discussions on the subject by different views during the Republic period, the comprehensive studies carried out by the state, the legislation process of the new Latin-based Turkish alphabet and the steps taken thereafter are all explained in this chapter.
The second chapter focuses on research about graphic approaches in the artworks that form the basis of Turkish graphic design and pioneers in this field; the influence of Western art movements observed in the graphic works of these pioneers; the press environment of the period and developments in printing technology; design education and cultural developments from the late Ottoman period to the early years of the Early Republic period. From the graphic traces in the artworks of the Turks who dominated vast geographies for centuries, to the productions during the Ottoman period, information has been given on the products which we can consider as graphic design works today. The graphic products, which are handled in the context of the technological, cultural, social, economic etc. structures of the period, are explained with form and content approaches.  At the end of the second chapter, works that used the old and new letters together during the preparation/adjustment period to the new alphabet, are tried to be determined. Works such as posters, advertisements, corporate identities, newspapers, packaging / labels, book and magazine covers are explained with sample visuals in which different languages (French, Armenian, Greek, etc.) were applied in addition to Ottoman Turkish before the Letter Revolution. Graphic works that used the old and the new letters together just before the revolution and in the first year of its realization are explained with visuals in this chapter.
The third chapter focuses on the research of the innovations brought by the changing regime on the 29th of October 1923 and the effects of the new Turkish alphabet, which was enacted on the 1st of November 1928, on graphic design approaches and subjects. Graphic design works produced with Latin-based Turkish letters are researched and their content and style are tried to be determined in the third chapter.
As the result of research and examinations, the question of "how the content and visual material of graphic design works were shaped in the light of the political, social, economic and cultural transformations in the first decade (1928-1938) after the adoption of the new alphabet, in contrast to the late Ottoman period" was tried to be answered. Within the framework of general characteristics of the designs produced and the themes they deal with; effects of modernization and nationalization have been observed. It has been observed that the graphic works produced with the new letters became simpler and more modern, thus increasing their memorability. It has been observed that more visuals and less text were used to produce remarkable graphics, compared to the works of the Ottoman period, which consists of long texts and little to no visuals. With the alphabet change, the writing order from right to left changed to from left to right, making reading and writing with new letters easier, thus increasing the perception of graphic works. 
The study method is based on document and archive examination. During the visual and written data collection phase; newspaper and magazine articles, official documents, news, advertisements, books, photographs, digital documents, academic arguments, descriptive analysis and commentaries were used as resources.
The aim of the study is to provide a source for the literature for academicians, researchers, designers and students who conduct research on the field, and to provide an inclusive view of the period.