Diyabet eğitiminin hastaların sağlık inancına, bilgi düzeyine ve diyabet yönetimine etkisi
The impact of diabetic training on health beliefs, level of knowledge and diabetes management of patients
Yazar: DERCAN AKPUNAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DİLEK KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu araştırma, Tip 2 diyabetli hastalara uygulanan eğitimin sağlık inancına, bilgi düzeyine ve diyabet yönetimine etkisinin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır.Bu çalışma, deneysel gruplardan ön test- son test kontrol gruplu deneysel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Ekim 2010- Ocak 2011 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Yakutiye Araştırma Hastanesi Endokrinoloji Polikliniği'ne başvuran tip 2 diyabet tanısı almış hastalar, örneklemini ise araştırma kriterlerine uyan 60 deney 68 kontrol grubunda olmak üzere toplam 128 hasta oluşturmuştur.Deney grubundaki hastalara Sağlık İnanç Modeli doğrultusunda hazırlanan, grup görüşmeleri, telefonla iletişim-danışmanlık ve diyabet eğitim kitapçığını içeren 6 aylık bir eğitim programı uygulanmıştır. Kontrol grubundaki hastalar ise rutin kontrollerine devam etmiştir.Araştırma verilerinin toplanmasında, Hasta Tanıtım Formu, Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (SİM Ölçeği), Diyabet Hastalarına Yönelik Bilgi Formu, Diyabet Yönetimine İlişkin Öz-etkililik Ölçeği ve Metabolik Kontrol Değişkenleri Formu kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde ki-kare ve t testi kullanılmıştır.Araştırmada elde edilen bulgulara göre; deney ve kontrol grubundaki hastaların diyabete ilişkin sağlık inancı, bilgi düzeyi ve diyabet yönetimine ait ön test puan ortalamaları arasındaki farklar anlamsızdır (p>0.01). Eğitim sonrası deney ve kontrol grubundaki hastaların sağlık inancı ile ilgili duyarlılık, ciddiyet, yararlılık, engel, algılanan aktivite ve sağlık inancı toplamına, bilgi düzeyine, ait son test puan ortalamaları arasındaki farklar anlamlı bulunmuştur (p< 0.01).Deney ve kontrol grubundaki hastaların diyabet yönetimine ilişkin öz-etkililik ölçeğinin alt boyutlarından ?Özel beslenme? dışında diğer alt boyutlarına ait son test puan ortalamaları arasındaki farklar anlamlı bulunmuştur (p< 0.01). Eğitim sonrası deney ve kontrol grubundaki hastaların HgA1c, AKŞ, Total Kolesterol, Trigliserid ve BKİ değerleri benzer olarak saptanmış ve her iki grupta da HgA1c, AKŞ, Trigliserid değerlerinde olumlu değişimler saptanmıştır.Sonuç olarak; yapılan girişimin diyabete ilişkin sağlık inancında olumlu bir değişim sağladığı, bilgi düzeyini arttırdığı ve diyabet yönetimine olumlu etkisi olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda diyabet eğitiminin ve telefonla danışmanlığın, diyabet hastalarının diyabet yönetimine ve yaşam kalitesine olumlu katkısı olacaktır.Bu araştırmanın sonucuna göre; diyabetlilerin sağlık inançlarının geliştirilmesi, bilgi düzeylerinin arttırılması, hastalık yönetimlerinin sağlanması için diyabet merkezlerinde ve derneklerinde planlı eğitim programlarının düzenlenmesi ve uygulanması önerilebilir.

Abstract:
This research was carried out with the aim of determining of the impact of diabetic training given to the patients with type 2 on the health belief, level of knowledge and management of diabetes.This study is an experimantal one with pre-test and post-test control groups of the experimental groups. The study grooup of the research consisted of the patients applying for Endochronology Polyclinic of Atatürk University Yakutiye Research Hospital between the dates October 2010 and January 2011 and having the diagnosis of the Type 2 Diabetes, and the sample of the study consisted of 128 patients subtance study criteria, 60 of them experiments and 68 of them controls.A six-month educational programme including diabetes training booklet and group interviews and telephone communication and consultancy prepared in the direction of health belief model were applied to the patients in experiment group, and routine control were made for the patient in control group.In the collection of study data, Patient Introductory Form, Health Belief Model Scale in Patients with diabetes (SİM Scale), Information Form as to the Patients with Diabetes, Self-efficacy Scale as to Diabetes Management an The Form of Metabolic Control Variables were used. In istatistical analysis of the data, chi-square and t-test were used.According to the data obtained in research; the distinctions between pre-test score averages belonging to the level of knowledge and diabetes management and health belief of the patients in control and experiment groups were found insignificant (p>0.01).The distinctions between post-test score averages belonging to the level of knowledge and perceived activity and total of health belief, handicap, usefulness, and seriousness and sensitivity of the patients experiment and control groups after training were found significant (p<0.01). Of sub-dimensioned scale of self-efficacy belonging to diabetes management in control and experiment group, the distinctions between post-test score averages belonging to the other sub-dimensions except for ?Special Nutrition? were found significant (p<0.01). The levels of HgA1c, AKŞ, total cholesterol, trigliserid and BKI of the patients control and experiment group after training were detected similar, and in both groups, positive changes were detected in the values of HgA1c, AKŞ, trigliserid.After all; it was found out that the intervention carried out provided a positive changing in health belief about diabetes, and that it increased the level of knowledge, and that it affected positively the management of the diabetes. In this respect, the training of the diabetes and consultancy by telephone contributed positively diabetes management and life quality.According to the outcome of this research; planned training programmes may be offered in the implementation and regulation for development of healt belief, increasing the levels of information, provision of disease management of diabetes.