Tip 2 diyabetes mellitus tanılı hastalarda diyabetik retinopati ve/veya diyabetik nefropati varlığının sarkopeni üzerine etkileri
The effects of diabetic retinopathy and/or diabetic nephropaty on sarcopenia in patients with TYPE 2 diabetes mellitus
Yazar: EKİN KONCA KARABUĞA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELMA KARAAHMETOĞLU ÖZKAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diabetik nefropatiler = Diabetic nephropathies ; Diabetik retinopati = Diabetic retinopathy ; Kas distrofileri = Muscular dystrophies ; Kas hastalıkları = Muscular diseases

Özet:
Sarkopeni ilk olarak 1989'da Rosenberg tarafından "yaşlılarda istemsiz kas kaybı ve buna bağlı kas fonksiyonlarında azalma" olarak tanımlanmıştır. Günümüzde EWGSOP (Avrupa Sarkopeni Çalışma Grubu) sarkopeniyi düşme, fraktür, fiziksel yetersizlik ve mortalite gibi advers sonuçların görülme sıklığını arttıran generalize ve progresif bir iskelet kası hastalığı olarak tanımlamaktadır.  Diyabetes mellitus sıklığı giderek artmakta olan ve toplumun önemli bir kısmını etkileyen önemli bir sağlık sorunu olup mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlarla seyretmekte, bu komplikasyonlar hastanın yaşam kalitesi ve süresini etkilemektedir. Sarkopeni gelişimi diyabetik hastalarda önemli bir sorun olup çalışmamızda diyabetin uzun dönem komplikasyonlarından nefropati ve retinopati varlığının ve bu komplikasyonlarla birlikte hastaların komorbid durumları ve kullanmakta oldukları ilaçları ile sarkopeni arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem
Çalışmaya 18-65 yaş arasındaki 202 diyabetes mellitus tanılı hasta dahil edilmiştir. Sarkopeni değerlendirilmesi için Yaşlılarda Sarkopeni Avrupa Çalışma Grubu (EWGSOP2)'nun 2018 tanımlaması kullanıldı. Hastaların yaş ve cinsiyet gibi demografik verileri, diyabet süresi, kullandıkları ilaçlar ve kullanım süreleri, komorbid hastalık bilgileri kaydedildi, vücut kitle indeksi (VKİ), kalça, bel ve baldır kalınlığı gibi antropometrik ölçümleri yapıldı. Hastaların fiziksel performansı 4 metre yürüme testi ve kas gücü el kavrama gücü ölçülerek değerlendirildi. Ankara Şehir Hastanesi biyokimya laboratuvarında çalışılan açlık plazma glukozu, tokluk plazma glukozu, hemoglobin A1C düzeyleri, kreatinin seviyeleri, CKD-EPİ formülü ile hesaplanan glomerüler filtrasyon hızı, lipid parametrelerinden HDL, LDL ve trigliserid düzeyleri not edildi. Diyabetik nefropati tayini spot idrarda mikroalbümin/kreatinin oranı ile, diyabetik retinopati tayini göz dibi muayenesi bilgilerinden elde edildi. 
Bulgular
Çalışmamıza 90 kadın (%55,45) ve 112 erkek (%44,55) olmak üzere 202 katılımcı dahil edildi. Hastaların ortalama yaşı 52,73±7,57 yıl ve diyabet süresi ortalaması 5,87±6,51 yıldı. 82 hastada (%40,59) hipertansiyon, 53 hastada (%26,23) hiperlipidemi, 30 hastada (%14,85) koroner arter hastalığı saptandı, hipotiroidi tanılı 26 hasta mevcuttu (%12,87). Hipertansiyon tanılı ve hipotiroidi sebebiyle tedavi gören hastalarda olası sarkopeni sıklığının istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha fazla olduğu bulundu (P değeri sırası ile <0,001 ve 0,024). Vücut kitle indeksi (VKİ) ve vücut ağırlığı yüksek olan hastaların kas gücü sarkopenisi olmayan hastalara göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p değeri her ikisi için <0,001). Vücut yağ oranı yüksek olan hastaların kas gücü anlamlı olarak daha düşük bulundu (p=0,001). 3 hastada (%1,48) glomerüler hiperfiltrasyon, 33 hastada (%16,33) mikroalbuminüri, 8 hastada (%3,96) makroalbüminüri saptandı. Sarkopenik hastalarda glomerüler hiperfiltrasyon ve mikroalbüminüri sarkopeni saptanmayan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde fazla bulundu (P=0,029). Proliferatif ve non-proliferatif retinopati ile sarkopeni arasında ilişki saptanmadı (p=0,778). Diyabetik retinopati ve nefropati birlikteliği ile sarkopeni arasında anlamlı ilişki saptanmadı, ancak diyabetik retinopati ve nefropatinin birlikte görüldüğü hastalarda appendiküler yağsız kitlenin vücut kitle indeksine oranı (ALM/VKİ) anlamlı şekilde daha yüksek bulundu (p=0,033). 
Sonuç   
Çalışmamızda diyabetik hastalarda nefropati ve retinopati birlikteliğinde sarkopeni ilişkisi ilk defa değerlendirilmiş, bu hastalarda sarkopeni gelişimi ile komplikasyon varlığı, komorbidite, kullanılan ilaçların ilişkisi ve önemine vurgu yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sarkopeni, Diyabet, Nefropati, Retinopati

Abstract:
Introduction
Sarcopenia was first defined as "involuntary muscle loss and consequent muscle function loss in elderly" by Rosenberg in 1989. Today EWGSOP (European Working Group of Sarcopenia) defines sarcopenia as a generalized and progressive skeletal muscle disease which increases the prevelance of adverse events such as falls, fractures, physical inadequacy and mortality. Diabetes mellitus is an important health problem that is increasing in frequency and affects a significant part of the society, which progresses with microvascular and macrovascular complications. These complications affect patient's quality of life and life span. Development of sarcopenia is an important issue in diabetic patients and our study aims to investigate the relationship between sarcopenia and diabetic kidney disease and/or diabetic retinopathy which are long term complications related to diabetes. 
Method
202 patients with type 2 diabes mellitus aged 18-65 years were recruited. Sarcopenia was evaluated acording to EWGSOP2 2018 definiton of sarcopenia. Patient's demographics, duration of diabetes, used medications and duration and comorbidities were recorded, also antropometric mesurements such as body mass index and hip, waist, calf circumferences were made. Physical performance was evaluated by 4-meter walk test and gait speed. Muscle strenght was measured with hand grip test using a hand dynamometer. Laboratory values of fasting plasma glucose, 2. hour postprandial glucose, HbA1c, creatinine levels, glomerular filtration rate calculated with CKD-EPİ formula, HDL, LDL and triglyseride levels studied in Ankara City Hospital central laborotories were noted.Urine albumin to creatinin ratio was used for the evaluation of diabetic neprhopathy, and diabetic retinopathy was diagnosed with fundus examination. 
Results 
A total of 202 patients, 90 women (%55,45) and 112 men (%44,55) were included in our study. Average age of the patients was 52,73±7,57 years and the average duration of diabetes was 5,87±6,61 years. 82 patients had hypertension (%40,59), 53 patients had hyperlipidemia (%26,23), 30 patients has coronary artery disease (%12,87), 26 patients were using thyroid replacement therapy for hypothroidism (%12,87). Sarcopenia was found to be more frequent in patients with hypertension and euthyroid patients with hypothyroidism under thyroid replacement theraphy. (p values were <0,001 and 0,024 respectively) Muscle strength of the patients with higher body mass index (BMI) and weight were significantly higher. (p <0,001 for both) Patients with higher body fat ratio had significantly lower muscle strength (p=0,001). Glomerular hyperfiltration was found in 3 patients (%1,48), 33 patients had microalbuminuria (%16,33) and 8 patients had macroalbuminüria (%16,33). Glomerular hyperfiltration and microalbuminuria were found significantly more frequent in patients with sarcopenia (p=0,029). Proliferative and non-proliferative diyabetic retinopathy were not statistically relevant with sarcopenia. Although coexistance of diabetic retinopathy and nephropaty was not statistically relevant to sarcopenia, patients with diabetic retinopathy and nephropaty had significantly higher ALM/BMI ratio (p=0,033).
Conclusion 
	The relationship between sarcopenia and the coexistance of diabetic retinopathy and nephropaty was evaluated for the first time in our study. The importance of the relationship between development of sarcopenia and existence of diabetic complications, comorbidities and medications were emphasized. 

Key Words: Sarcopenia, Diabetes, Nephropathy, Retinopathy