Sapanca Gölü'nü besleyen derelerin bentik diyatome florasının belirlenmesi
Determination of the benthic diatom flora of the streams feeding Lake Sapanca
Yazar: FÜSUN ÖNCÜ
Danışman: DOÇ. DR. ARZU MORKOYUNLU YÜCE
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı / Su Ürünleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Diyatomeler = Diatoms ; Fitobentoz = Phytobenthos ; Sapanca Gölü = Sapanca Lake ; Su kalitesi = Water quality ; Su kirliliği = Water pollution

Özet:
Çalışmamızda, önemli bir su kaynağı olan Sapanca Gölü'nü besleyen Maden Deresi,
Eşme Deresi, Aygır Deresi, Kasabasın Deresi, Yanık Deresi'nin bentik diyatomelerinin
belirlenmesi ve trofik düzeylerinin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Araştırma
kapsamında, her dereden 2 örnekleme istasyonu olmak üzere 10 istasyonda, Ocak 2021
- Ekim 2021 tarihleri arasında örneklemeler mevsimsel olarak yapılmıştır. Derelerde
yayılış gösteren fitobentoz kompozisyonu ve mevsimsel değişimleri incelenmiş olup,
derelerde toplamda, 74 takson tespit edilmiştir. Bu taksonlar; Yanık Deresi'nde 35,
Maden Deresi'nde 54, Aygır Deresi'nde 37, Kasabasın Deresi'nde 50 ve Eşme
Deresi'nde 35 olarak tespit edilmiştir. Diyatome kompozisyonu olarak derelerden en
fazla taksona sahip olan Maden Deresi olarak belirlenmiştir. İstasyonlardaki ölçüm
ortalamalarına göre, su sıcaklığı: 15,5 0C; pH: 7,7; çözünmüş oksijen değeri 8,6 mg/l;
TDS (toplam çözünmüş katı madde miktarı): 565,7 mg/l; amonyum azotu: 0,06 mg/l;
ortofosfat fosforu: < 0,3 mg/l; nitrat azotu: 1,4 mg/l; nitrit azotu: 0,02 mg/l; toplam
fosfor: 0,7 mg/l olarak tespit edilmiştir. Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği'ne göre
değerlendirildiğinde; amonyum azotu, nitrat azotu, nitrit azotu ve ortofosfat fosforu
değerlerinin su kalite sınıfının I (çok iyi) olduğu tespit edilmiştir. Toplam fosfor değeri,
Aygır, Kasabasın, Yanık derelerinde 0,3 mg/l, Maden Deresi'nde 0,64 mg/l ve Eşme
Deresi'nde 0,89 mg/l ölçülmüştür. Buna göre, tüm derelerde ölçülen değerler,
yönetmelikte verilen > 0,2 mg/l değerinden yüksek olduğundan su kalite sınıfı III (orta)
olarak tespit edilmiştir. Çalışmada; Yanık, Maden, Aygır ve Eşme derelerinde, Cymbella
affinis en baskın takson olarak tespit edilmiştir. Kasabasın Deresi'nde Ulnaria ulna en
baskın takson olduğu belirlenmiştir. Cocconeis pediculus, Cocconeis placentula,
Encyonema ventricosum, Gomphonella olivacea, Navicula angusta, Navicula radiosa
taksonlarının diğer taksonlara oranla daha fazla birey sayısı ve sıklığa sahip oldukları da
tespit edilmiştir. Benzerlik analizi sonuçlarına göre; derelerdeki istasyonlarda tespit
edilen diyatomelerin benzerlik düzeylerinin birbirine yakın olduğu görülmüştür.
Derelerin düzenlilik indeksi 0,79 - 0,85 aralığında olup, istasyonların düzenli dağılıma
sahip olduğu tespit edilmiştir. Derelere ait diyatome indeksleri değerlendirildiğinde;
DESCY, IDAP, IPS, IDG, SLA indeksine göre "İYİ", CEE, TDI,SHE ve TIT
indekslerine göre "ORTA" düzeyde oldukları tespit edilmiştir. Değerlendirmede,
derelerin trofik düzeyleri, su kalitesi parametreleri, yayılış gösteren türler ve diyatome
indekslerinin uyumluluk gösterdiği ve orta-iyi su kalite sınıfında oldukları
belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Dere, Diyatome İndeksi, Fitobentoz, Su Kalitesi, Yüzey Su
Kirliliği.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the benthic diatoms and trophic levels of Maden
Stream, Esme Stream, Aygir Stream, Kasabasin Stream and Yanik Stream feeding
Sapanca Lake, which is an important water source. Within the scope of the research,
seasonal sampling was carried out between January 2021 and October 2021 at 10
stations, 2 from each stream. The phytobenthos composition and seasonal changes in
the streams were examined, and a total of 74 taxa were identified in the streams. These
taxa were identified as 35 in Yanik Stream, 54 in Maden Stream, 37 in Aygir Stream, 50
in Kasabasin Stream and 35 in Esme Stream. Maden Stream was determined as having
the highest number of taxa among the streams in terms of diatom composition.
According to the measurement averages at the stations; the water temperature was
detected as 15.5 0C, pH 7.7, dissolved oxygen value 8.6 mg/l, TDS (the amount of
dissolved solids in the water): 565.7 mg/l, ammonium nitrogen: 0.06 mg/l,
orthophosphate: < 0.3 mg/l, nitrate nitrogen: 1.4 mg/l, nitrite nitrogen: 0.02 mg/l, total
phosphorus: 0.7 mg/l. When evaluated according to the Surface Water Quality
Regulation, it was determined that ammonium nitrogen, nitrate nitrogen, nitrite nitrogen
and orthophosphate values were in water quality classes I (very good). It was
determined that the total phosphorus values were as 0.3 mg/l in Aygir, Kasabasin and
Yanik Streams, and 0.64 mg/l in Maden Stream and 0.89 mg/l in Esme Stream.
According to this, it was determined that the measured value in all streams was higher
than the value > 0.2 mg/l given in the regulation and it had water quality classes III
(medium) water character. In the study, Cymbella affinis was determined as the most
dominant taxon in Yanik, Maden, Aygir and Esme Streams. It was determined that
Ulnaria ulna was the most dominant taxon in Kasabasin Stream. It was also determined
that the taxa Cocconeis pediculus, Cocconeis placentula, Encyonema ventricosum,
Gomphonella olivacea, Navicula angusta, Navicula radiosa had a higher number and
frequency of individuals than other taxa. According to the results of similarity analysis;
it was seen that the similarity levels of the diatoms detected at the stations in the streams
were close to each other. The regularity index of the streams was between 0.79 - 0.85
and it was determined that the stations had a regular distribution. When the diatom
indices of the streams were evaluated, it was determined that they were at the level of
GOOD according to the DESCY, IDAP, IPS, IDG, SLA indexes, and at MEDIUM level
according to the CEE, TDI, SHE and TIT indexes. In the evaluation, it was determined
that the trophic levels, water quality parameters, widespread species and diatom indices
of the streams showed compatibility and were in the medium-good water quality class.
Keywords: Stream, Diatom Index, Phytobenthos, Water Quality, Surface Water
Pollution.