Şer'iyye sicillerine göre Mardinli kadınların hukuki ve sosyo-ekonomik durumu (1841-1894)
Legal and socio-economic situation of Mardin women according to Sharia registries (M. 1841-1894)
Yazar: AYŞEGÜL KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL GÜRHAN
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Kadınlar = Women ; Kent tarihi = Urban history ; Mardin = Mardin ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik hayat = Socio-economic life ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Bu çalıĢmada Devlet ArĢivleri BaĢkanlığı Osmanlı ArĢivi (BOA)‟nde MeĢihat
ġer‟iyye Sicili Defterleri (MġH.SSC.d) fonunda bulunan 6864, 6920, 6916, 6913, 6874
numaralı XIX. yüzyıla ait Mardin Ģer‟iyye sicillerikaynak olarak kullanılmak suretiyle
XIX. yüzyılda Mardin kadınının sosyal ve ekonomik hayat içerisindeki genel profilini
çizmeyiamaçlamıĢtır.
Kadınların aile içindeki rolleri, sosyal, ekonomik ve hukuk alanlarındaki hakları
ve bunları ne oranda kullanabildikleri değerlendirilmiĢ, bu bağlamda kadınlar; aile,
evlilik, niĢan, nikah, mehir, çok eĢlilik, boĢanma, nafaka, miras, vesayet baĢlıkları ile
incelenmiĢtir. Mardin kadınının sosyal ve ekonomik yönü ise; mülk alım-satımı, mülk
anlaĢmazlığı, alacak-verecek, vakıf, vekâlet, Ģahitlik, katl-yaralama, zina-tecavüz, gasp
gibi baĢlıklarda değerlendirmeye tabi tutulmuĢtur. Bu aĢamada Mardin‟de Müslüman ve
gayrimüslim kadınlar arası komĢuluk iliĢkileri ve gayrimüslim kadınların ihtida etmesi
hususu üzerinde de durulmuĢtur.
Sonuç olarak; Ģer‟î mahkeme kayıtları, kadınların birbirinden farklı konularda
mahkemeye baĢvurup davalı veya davacı statüsünde irade beyanında bulunduklarını
göstermiĢtir. XIX. yüzyıl Mardin kadını; din ve devletin kendisine tanıdığı haklarınfarkındadır ve bu hakları ihtiyaç duyduğunda ya da bir problem ile
karĢılaĢtığındakullanmaktan geri durmamıĢtır. Kadınlar bazı durumlarda resmî iĢ ve
iĢlemlerini bizzat kendi iradeleriyle temsil ederek bazı durumlarda ise vekil tayin ederek
halletmiĢlerdir. Kadınlarla ilgili bilgi edinmeye çalıĢtığımız Mardin ġer‟iyyeSicilleri;
XIX. yüzyıl Mardin Ģehrinin sosyal, ekonomik, hukuki yönleri ile birlikte diğer
Ģehirlerde yaĢayan Osmanlı kadınlarına dair de bir izlenim oluĢturmuĢtur.
Anahtar Kelimeler: Mardin, ġer‟iyye Sicilleri, Kadın, XIX. Yüzyıl

Abstract:
In this study, by using Mardin Shari‟a Registers numbered 6864, 6920, 6916, 6913,
and 6874 as the main source, it is aimed to draw the general profile of Mardin
women in the social and economic life of the 19th century.
 The roles of women in the family, their rights in social, economic and legal
fields and to what extent they can use them are evaluated. In this context women are
examined under the titles like family, marriage, engagement, wedding, bride wealth,
polygamy, divorce, alimony, heritage and tutelage. And the social and economic
sides of women in Mardin is evaluated with the titles like buying-selling property,
property dispute, credit-debit, endowment, proxy, witnessing, killing-wounding,
adultery-rape and extortion. At this stage, the neighborhood relations between
Muslim and non-Muslim women in Mardin and the conversion of non-Muslim
women are also emphasized.
 As a result; shari'hi court records show that women applied to the court on
different issues and made a declaration of will with the status of defendant or
plaintiff. 19th century Mardin woman was aware of the rights that religion and the
state gave her and she did not hesitate to use these rights when needed or faced with
a problem. In some cases, women took care of their official business andtransactions by representing them of their own free will, and in other cases, by
appointing a representative. Mardin Shari‟a Registers from which we try to get
information about women; together with the social, economic and legal aspects of
the city of Mardin in 19th century, created an impression on the Ottoman women
living in other cities as well.
Keywords: Mardin, Shari‟a Registers, Woman, 19th century