Demokrat Parti dönemi bayındırlık politikaları
Public works policies of Democrat Party period
Yazar: ÖMER METE
Danışman: PROF. DR. HAKAN UZUN
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bayındırlık politikaları = Public works politics ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Kara yolları = Highways ; Limanlar = Ports ; Yapı işleri = Constructional works ; İmar = Reconstruction

Özet:
Demokrat Parti, 14 Mayıs 1950 seçimleri sonrasında iktidara gelmesinin ardından
birçok alanda süratle harekete geçme ihtiyacı hissetmiştir. Bu alanlardan bir tanesi de
şüphesiz bayındırlık sahasıdır. Karayolları, su işleri, demiryolu ve limanlar ile yapı işlerinden
müteşekkil bayındırlık faaliyetlerinde DP iktidarı her ne kadar açıkça kabul etmese de
kendisinden önce başlatılan projeleri büyük ölçüde devam ettirmiştir. Bununla birlikte
kendisinin başlattığı çok sayıda projenin bulunduğu da ilave edilmelidir.
Demiryollarında ancak mevcut işlerin devam etmesine yetecek kadar kaynak tahsis
edilmiş, tüm bayındırlık yatırımları içerisinde demiryollarına ayrılan payda bariz bir küçülme
meydana gelmiştir. CHP döneminde, finansman kapsamında uluslararası kuruluşlarla
yürütülen görüşmeleri tamamlanan büyük liman işleri, DP iktidarı tarafından takip edilmiş,
buna ilaveten barınak, iskele vs. gibi kıyı tesisleri de inşa edilmiştir. Yapı işlerine dair
başlangıçta CHP iktidarından devreden bazı işlere dair tasarruf tedbirleri çerçevesinde
girişimlerde bulunulmuş, fakat çoğunlukla belirli bir aşamaya gelinen işlerde, birkaçı dışında
önemli değişiklikler yapılmamıştır. Diğer yandan yapı işlerini bir düzene koymak ve bunları
Bayındırlık Bakanlığı bünyesinde toplamak için sarf edilen gayretler boşa çıkmıştır.
İncelenen süreçte bayındırlık faaliyetleri kapsamında bilhassa karayolları ve su işleri
konusunda yatırım hacimleri büyük ölçüde genişlemiştir. Bu durum muhalefet tarafından
ülkenin gücü ötesinde olduğu gerekçesiyle sıklıkla eleştirilmiştir. Öte yandan DP İktidarı,
uluslararası finans kuruluşlarından kaynak temin edilemeyen projelerin bazıları için ülkeler
bazında birtakım krediler bulmayı başarmış, 1954 seçimlerinde alınan iyi netice iktidarı
özellikle yürüttüğü bayındırlık politikaları noktasında daha da motive etmiştir.
Bahsedilen yatırımların büyüklüğü belli bir aşamadan sonra ekonomik sıkıntı yaratmaya
başlamış, planlanan projelerin finansmanı için kredi temin etmek zorlaşmıştır. Söz konusu
sorun ayrıca döviz sıkıntısı ve pahalılık başta olmak üzere kritik inşaat malzemelerinin
sağlanamamasıyla kendisini hissettirmiştir. İzah edilen olumsuz tablonun da etkisiyle 1957
seçimlerinde DP'nin yaşadığı oy kayıpları, Menderes nezdinde iktidarı, ekserisi bayındırlık
sahasında yer alan yatırımlara daha çok sarılmaya itmiş, projelerin her aşamasına ait törenler
birbirini izlemeye başlamıştır. Bunların seçim propagandası olduğuna dair muhalefetin
şiddetli eleştirileri DP mensuplarınca reddedilerek, muhalefet yapılan eserleri görmemekle
tenkit edilmiştir. Nihayetinde 1959 yılına gelindiğinde DP grup toplantılarında köy yol ve su
işlerine dair yaşanan tartışmalarda hissedilen kaygının yaklaşan yerel seçimlerden mi, yoksa
halka hizmet götürme hevesinden mi kaynaklandığını tespit etmek kolay olmamıştır.

Abstract:
Democrat Party needed immidiately to get in to action in many areas on accession to
power after 14th of May,1950. Public works is certainly one of these areas. DP government,
although it didn't accept openly, mostly continued the projects of its predecessors in public
works consisting of highways, hydraulic works, railways, ports and construction. In addition
to this, there are many projects of its own.
The resources allocated to the railways were just enough for the ongoing works. The
share of railways in all public works investments decreased significantly. DP followed up the
process of great port deals which were negotiated with international institutions in terms of
finance during CHP period. Moreover, coastline facilities like shelter and seaport etc. were
constructed. In the beginning, DP made some initiatives in the frame of saving measures for
some constructional works transfered from CHP power, but generally it did not make
important changes in the works which reached to a definite stage, except some. On the other
hand, all attemps to put the constructional works in order and gather them within the scope of
Ministry of Public Works came to nothing.
Within the period of research, volume of investments on public works, especially
highways and hydraulic works, significantly increased. This situation was criticized by the
opposition because of being out of power of the country. However, DP government succeeded
to obtain some credits from several countries for the projects for which financial resourse
could not be found before from international institutions. Thus, the successful result of the
election in 1954 motivated DP more and more about ongoing public works policy.
The size of investments caused economic problems after a while, finding credit for
finance of planned projects turned out to be tough. These economic problems became more
obvious due to deficiency of currency and high prices which caused lack of construction
equipments. The lose of votes in 1957 elections by the influence of the negative situation
mentioned before, forced Prime Minister Menderes' government to hold the investment
projects firmly, espeacially on public works. Ceromonies which held for each phase of the
projects were organized one by one. The harsh critics of opposition stating that these
ceremonies became propoganda of elections, were denied by DP members. They reprimanded
the opposition for not seing the works finished. Finally in 1959, it was not easy to grasp what
is the reason of the anciety on the atmosphere in the group meetings of DP during the debates
on road and hydraulic works for villages, whether eagerness for serving to people or just
impending elections.