Haşhaş (Papaver somniferum L.) bitkisinin verimi ve bazı özellikleri üzerine gibberellik asitin (GA3) farklı doz ve uygulama zamanlarının etkisi
The effects of different doses and application periods of gibberellic acid (GA3) on yield and some characteritics of poppy (Papaver somniferum L.)
Yazar: ERCÜMENT OSMAN SARIHAN
Danışman: PROF. DR. NEŞET ARSLAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki büyüme düzenleyicileri = Plant growth regulators ; Gibberellik asit = Gibberellic acid ; Haşhaş = Poppy ; Papaver somniferum = Papaver somniferum

Özet:
Bu arastama 2001, 2002 ve 2003 yıllarında A.Ü. Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlalarında yürütülmüştür. Çalışmada materyal olarak Ofis 96 çeşidi kullanılmıştır. Denemede, Gibberellik asidin kontrol, 50, 100, 200 ve 400 ppm'lik dozları kullanılmıştır. Belirtilen bu dozlar bitkilerin dört farklı gelişme döneminde (tohuma, rozet dönemi, sapa kalkma dönemi ve çiçeklenme dönemi) uygulanmıştır. Deneme tesadüf bloklarında faktöriyel deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede; çiçek tozu canlılık oram, bitki boyu, dal sayısı, sap çapı, kapsül sayısı, kapsül boyu, kapsül eni, kapsül indeksi, stigma ışm sayısı, bitki basma kapsül verimi, bitki başına tohum verimi, dekara kapsül verimi, dekara tohum verimi, kapsül/tohum oram, morfin oram, dekara morfin verimi, yağ oram, dekara yağ oram ve protein oranı gibi karakterler incelenmiştir. Araştırma sonucunda; morfin oranının birinci yıl % 0.552-0.666 arasında, ikinci yıl %0.388-0.567 arasında, üçüncü yıl ise % 0.610-0.963 arasında değiştiği belirlenmiştir. Dekara kapsül verimi; yıllara göre sırasıyla 104.302-150.525 kg/da, 54.250-73.125 kg/da ve 83.600-112.550 kg/da arasında, dekara tohum verimi ise yıllara göre 113.625- 164.450 kg/da, 52.200-68.575 kg/da ve 104.775-131.750 kg/da arasında bulunmuştur. Yıllara göre değişmekle beraber, Gibberellik asit dozları ve uygulama zamanlarının birçok karakter üzerine etkisi önemli bulunmuştur. GA3 uygulamaları kapsül ve tohum verimini arttırmış çiçek tozu canlılığını azaltmıştır. Uygulama zamanlan arasında belirgin bir fark tespit edilememişse de; tohuma uygulama tavsiye edilebilir. ANAHTAR KELİMELER: Haşhaş, Papaver somniferum L., GA3, verim, verim öğeleri, bitki büyüme düzenleyicileri.

Abstract:
This research was carried out in the experimental fields of the University of Ankara Faculty of Agriculture, Department of Agronomy in 2001, 2002 and 2003. The poppy cultivar of Ofis 96 was used as a material of this research. In this research, different doses of Gibberellic acid (GA3) (control, 50, 100, 200 and 400 ppm) were used. The doses of GA3 were applied to plants in four different growth stages - (to seed, rosette, jotting and flowering stage). The experiment was performed using factorial arrangement of treatment within randomize complete block design with four replications. In this research; pollen viability ratio, plant height, branch number per plant, stem diameter, capsule number per plant, capsule length, capsule width, capsule index, stigma number per plant, capsule yield per plant, seed yield per plant, capsule yield, seed yield, capsule/seed ratio, morphine ratio, morphine yield, oil ratio, oil yield and protein ratio were examined. The results showed morphine ratio range of 0.552-0.666 % in first year, 0.388-0.567 % in second year and 0.610-0.963 % third year. Capsule yield per decare range in first, second and third year was 104.302-150.525, 54.250-73.125 and 83.600-112.550 kg/da respectively. Seed yield per decare had range of 113.625-164.450 kg/da, 52.200-68.575 kg/da and 104.775-131.750 kg/da, respectively. The effect of GA3 doses and application stages were found significant on most characters. Applying GA3 doses increased capsule and seed yield and decreased pollen viability. Although clear differences were not determined among the application times, applying to the seed can be advised.KEY WORDS: Poppy, Papaver somniferum L., GA3, yield, yield components, plant growth regulators.