Yerel hizmetlerin üretilmesinde yeni yaklaşımlar: Özelleştirme yöntemleri /
Yazar: EYÜP ZENGİN
Danışman: PROF.DR. YAŞAR GÜRBÜZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Ekonomi = Economics ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Belediye hizmetleri = Municipal services ; Kamu hizmetleri = Public services ; Yerel yönetimler = Local administrations ; Özelleştirme = Privatization

Özet:
ÖZET Günümüzde gerek dünyada gerekse ülkemizde merkezi yönetim ile yerel yönetimler düzeyinde kamu hizmetlerinin daha etkin ve daha verimli bir şekilde, üstelik daha az maliyetle yürütülmesine yönelik yeni yöntem arayışları yoğunluk kazanmaktadır. Kamu hizmetlerinin Devlet ve diğer kamu kuruluşları eliyle yürütülmesine alternatif oluşturan yöntemler arasında, en fazla önem kazananı ve aynı zamanda en fazla tartışma konusu olanı özelleştirme yöntemidir, Türkiye'de yerel yönetimler üstlendikleri görevleri yeterli düzeyde yerine getirememektedir. Yerel yönetimlerin etkin hizmet üretebilmek için değişik yöntemlere başvurmaları halinde başarılı olacaklarına ilişkin görüşler ileri sürülmektedir. Bu yöntemlere genel olarak "özelleştirme Uygulamaları" denilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de yerel yönetimlerin uyguladıkları özelleştirme yöntemleri incelenmiştir. Yerel yönetimlerin, 1984 yılında yapılan yerel yönetimler seçimlerinden sonra uyguladıkları yöntemler ve uygulamalar değerlendirilmiştir. Uygulanan yöntemler birbirleriyle etkileşim içinde, genellikle bir arada uygulanmıştır. En fazla kullanılan yöntem, İhale yöntemi olmuştur. Bunu Şirketleşme, Kiralama ve Yap-îşlet-Devret gibi yöntemler izlemektedir. Kullanılan yöntemlerin etkinliği ve verimliliğini ölçebilecek ölçütler olmadığı için bu konuda kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Temizlik işlerinin ihale yöntemiyle özel kişilere gördürülmesinde belediyeler, işi ucuza mal ettiklerini ve kar ettiklerini iddia etmektedirler. Ancak bu karı mevcut belediye muhasebe sistemi içinde görebilmek olanaklı değildir. Kısa vadede, ucuz işçilik nedeniyle ucuza gördürülen bu hizmetin gelecekteki maliyetini (negatif dışsalliğını) kimse görmek istememektedir. Bu yöntemin tüm belediyelerde sıcak karşılanmasının nedeni, özelleştirmeye konu olan hizmetlerde çalışanların ücret ve öteki özlük haklarıdır. Aşırı ücret istekleri karşısında sendikaların baskısından kurtulmak amacıyla belediye hizmetlerinin 185özelleştirilmesi yolu seçilmektedir. Bu hizmetlerde işgücü payının maliyet içinde yüksek yer tutması "kamu işletmelerinin sendikalı işçiler tarafından istismar edilmesi" olarak değerlendirilmektedir. Kamu hizmeti niteliği ağır basan ve bir kamu görevi olduğu kabul edilen hizmetler özelleştirilirken en çok kan elde etmek değil, genel yararın korunması söz konusu olduğundan, kamu fiyatlarının üstünde fiyatlar belirleyen özel kuruluşların tüketiciyi ezmesine fırsat verilmemektedir. Yerel yönetimlerin uyguladıkları özelleştirme yöntemleri henüz belirli bir düzene oturtulmuş değildir. Genel bir düzenleme olmadığı için bu konuda bir karmaşa söz konusudur. Uygulamalardan ülke düzeyine yaygmlaştırılabilecek genel kurallar çıkarabilmek zor görünmektedir. 186

Abstract:
ÖZET Günümüzde gerek dünyada gerekse ülkemizde merkezi yönetim ile yerel yönetimler düzeyinde kamu hizmetlerinin daha etkin ve daha verimli bir şekilde, üstelik daha az maliyetle yürütülmesine yönelik yeni yöntem arayışları yoğunluk kazanmaktadır. Kamu hizmetlerinin Devlet ve diğer kamu kuruluşları eliyle yürütülmesine alternatif oluşturan yöntemler arasında, en fazla önem kazananı ve aynı zamanda en fazla tartışma konusu olanı özelleştirme yöntemidir, Türkiye'de yerel yönetimler üstlendikleri görevleri yeterli düzeyde yerine getirememektedir. Yerel yönetimlerin etkin hizmet üretebilmek için değişik yöntemlere başvurmaları halinde başarılı olacaklarına ilişkin görüşler ileri sürülmektedir. Bu yöntemlere genel olarak "özelleştirme Uygulamaları" denilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de yerel yönetimlerin uyguladıkları özelleştirme yöntemleri incelenmiştir. Yerel yönetimlerin, 1984 yılında yapılan yerel yönetimler seçimlerinden sonra uyguladıkları yöntemler ve uygulamalar değerlendirilmiştir. Uygulanan yöntemler birbirleriyle etkileşim içinde, genellikle bir arada uygulanmıştır. En fazla kullanılan yöntem, İhale yöntemi olmuştur. Bunu Şirketleşme, Kiralama ve Yap-îşlet-Devret gibi yöntemler izlemektedir. Kullanılan yöntemlerin etkinliği ve verimliliğini ölçebilecek ölçütler olmadığı için bu konuda kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Temizlik işlerinin ihale yöntemiyle özel kişilere gördürülmesinde belediyeler, işi ucuza mal ettiklerini ve kar ettiklerini iddia etmektedirler. Ancak bu karı mevcut belediye muhasebe sistemi içinde görebilmek olanaklı değildir. Kısa vadede, ucuz işçilik nedeniyle ucuza gördürülen bu hizmetin gelecekteki maliyetini (negatif dışsalliğını) kimse görmek istememektedir. Bu yöntemin tüm belediyelerde sıcak karşılanmasının nedeni, özelleştirmeye konu olan hizmetlerde çalışanların ücret ve öteki özlük haklarıdır. Aşırı ücret istekleri karşısında sendikaların baskısından kurtulmak amacıyla belediye hizmetlerinin 185The practiced methods have been generally employed in an interactive manner with each other. The most employed method has been the so called "contracting out" method and methods like Companization/firmization, Hiring and BOT (build, operate and transfer) follows after. As there are not clear and identifiable standards to measure the efficiency and effectiveness gained out of these methods, it is impossible to comment on the best alternative among them. As an example the Cleaning and Sweeping services may be taken into account as some municipalities defend that they are making profits out of contracting of this service to private firms but it is almost impossible in the contemporary accounting system of the municipalities to detect whether or not that such profits were realized or not. Nobody currently wants to for see the possible negative externalities of cheap labour in the long run, as in the short run it seems like giving monetary advantages to the local governments (Long term interests are sacrificed for the sake of short term gains). The main reason behind the popularity of this method among municipalities is the waging and the cost of the social security rights of the workers that are employed in the concerned area of public service. The Municipalities are going in the direction towards privatisation in order to avoid the increasing demands for higher wages and pressures that are generated by the trade unions. The huge proportion of human labour in the accomplishment of these services are wieved as the basic point of the public enterprises by the unionized workers in the public sector. 188