EBÜ'L-FETH EL-VELVÂLİCİ'NİN İBADETLERLEİLGİLİ FETVÂLARININ İNCELENMESİ
EXAMINATION OF THE LEGAL OPINIONS OF ABU'L-FATH AL-WALWALIJI REGARDING WORSHIP
Yazar: ATIQURRAHMAN SABIRY
Danışman: DOÇ. DR. MENDERES GÜRKAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Hicri 5. ve 6. yüzyıl arasında yaşayan Hanefî fakîhi, imam, kâdı Ebü'l-Feth el-Velvâlicî (ö. 540/1146), bir çok alanda yetkili bir âlim olsa da fıkıh ve fetvâ alanında temayüz etmiş biri olduğunu göstermiştir. Özellikle "el-Fetâvâ'l-Velvâliciyye" isimli eseri zengin bir fıkıh koleksiyonu olarak Belh, Buhara ve Semerkant bölgelerinin fıkıh müktesabatını bir araya toplamıştır ve kendisinden sonraki âlimleri çok fazla etkilemiştir. 
Elimize ulaşan "el-Fetâvâ'l-Velvâliciyye" isimli eser, Hanefî mezhebi fetvâ ve nevâzil literatürüne önemli katkılar sunmaktadır. Eser, İslam hukukunda yer alan ibadetlerle ilgili fetvalar dahil muamelât, kadâ ve ceza gibi konuları kapsamaktadır. Bu kıymetli eser üzerinde yeterince çalışma yapılmaması sebebiyle biz ibadetlerle ilgili fetvâların incelenmesine geyret ettik ve bir nebze de olsa bu eserin İslam hukuku alanına katkılarını ortaya koymaya çalıştık.
Çalışmamız giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve literatür değerlendirmesi ele alındı. Birinci bölümde el-Velvâlicî'nin hayatı, hocaları, öğrencileri, eserleri, ilmi şahsiyeti ve yaşadığı devrin portresi hakkında bilgiler verildi.  İkinci bölümde genel olarak fetvanın tanımı, meşruiyeti, şartları, özellikleri ve "el-Fetâvâ'l-Velvâliciyye" isimli eserin hanefî fetva literatürü içerisindeki yeri, yöntemi, kaynakları ve atıfta bulunduğu eserler ele alındı. Üçüncü bölümde ise taharet, namaz, zekât, oruç ve hac ile ilgili fetvâlar usül ve furû kaideleri çerçevesinde incelendi. 
Anahtar kelimeler: İslam hukuku, Hanefi mezhebi, el-Velvâlicî, el-Fetâvâ'l-Velvâliciyye, Fetvâ.

Abstract:
The Hanafi jurist, imam, and judge Abu'l-Fath al-Walwaliji (d. 540/1146), who lived between the 5th and 6th centuries of the Hijri calendar, demonstrated greater authority in the field of jurisprudence and issuing legal opinions (fatwas) despite being proficient in various areas. His work, especially his book titled "al-Fatawa al-Walwalijiyya," stands as a rich collection of jurisprudential rulings, consolidating the jurisprudential knowledge of the Belh, Bukhara, and Samarkand regions, influencing many scholars who came after him.
The available work, "al-Fatawa al-Walwalijiyya," contributes significantly to the Hanafi school of jurisprudence and the literature of legal opinions and legal emergencies. It covers various subjects, including acts of worship in Islamic law, transactions, judiciary matters, and penalties. Due to insufficient attention given to this valuable work, we have endeavored to study the legal opinions concerning acts of worship and strive to highlight the contributions of this work to the field of Islamic law to some extent.
Our work consists of an introduction and three main sections. The introduction includes the subject, purpose, literature review, and methodology of the research. In the first section, information is provided about the life of al-Walwaliji, his teachers, students, works, scholarly personality, and the portrait of the era he lived in. The second section discusses the definition, legitimacy, conditions, characteristics of fatwa in general, and the place of the work "al-Fatāwā al-Walwāliyyah" within the Hanafi fatwa literature, its method, sources, and the works it refers to. The third section examines fatwas related to ablution, prayer, almsgiving, fasting, and pilgrimage. Additionally, the work provides information on legal evidences, legal and jurisprudential principles, and how to use analogical reasoning.
Keywords: Islamic law, Hanafi school, al-Walwaliji, al-Fatawa al-Walwalijiyya, Fatwa.