Erzurumlu İbrahım Hakkı'nın ahlak felsefesı
Erzurumlu İbrahim Hakki's moral philosophy
Yazar: HAYRETTİN KARADENİZ
Danışman: PROF. DR. HÜSAMEDDİN ERDEM
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Bibliyografya = Bibliography ; Biyografi = Biography ; Felsefe = Philosophy

Özet:
On sekizinci yüzyılın önemli düşünür ve bilim adamlarından olan Erzurumluİbrahim Hakkı birçok konuda eser yazmış meşhur bir Türk düşünürüdür.Bu çalışmada; düşünürün yazdığı kitaplar konusundaki ihtilaflı görüşler tespitedilerek, bu hususta gerçek bilgi verilir.Düşünür alınan gıdanın, yıldızların, iklim ve coğrafû yapının huylara tesiredeceğini iddia etmektedir. O, bu düşüncesini din ile temellendirebilmek için bazıâyet ve hadisleri referans göstermektedir. Adı geçen iddianın gerçeği yansıtıp-yansıtamayacağı bu çalışmada tartışılır.Erzurumlu İbrahim Hakkı ahlak felsefesinin temel problemlerini dinekseninde ele alarak onlara çözüm yolları göstermektedir. Mutasavvıf bir özelliğe desahip olan düşünür, mertebe olarak insanları ?melek mertebesi? ve ?insanmertebesi? olarak ikiye ayırır. Bunlardan ?melek mertebesi?ne ancak ?az yemek, azuyumak, az konuşmak? vb. ile ulaşılabilecektir. Hâlbuki ?insan mertebesine? sadece?mutedil davranışlar? ile ulaşılabileceğini ve bunun da insanın doğasına daha uygunolduğunu benimseyerek mutluluğun meşakkatte aranamayacağını düşünmektedir.Genel karakteristik özelliği bakımından onun ahlak felsefesini aklû unsurlar,dini ve mistik fikirler ihtiva etmektedir. Teleolojik (gayeci) açıdan ele alındığındaise, Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın ahlak anlayışının eudaimonist (mutçu) karakterliolduğu görülür. O, sadece bir kişinin, bir toplumun veya bir milletin değil, aynızamanda dünyadaki tüm insanların mutlu olmasını temin etmek için görüşler ilerisürmektedir.

Abstract:
Erzurumlu Ibrahim Hakki, who is an important and a well-known Turkthinker and scientist of 18th century, did a lot of studies in many fields. In this study,it is given real information about his books, by pointing of controversial opinions.E. Ibrahim Hakki claims that food, stars, climate and geographical locationaffects the tempers. He shows some verses of Quran and hadiths in order to base hisclaim with religion. In this study, it is discussed this type of approach that it canreflect the truth or not.E. Ibrahim Hakki shows them the ways of solution about basic problems ofmoral philosophy in the limitation of the religion. E. Ibrahim Hakki, who has alsomystic property, divides human beings into two. The first one is `angel position?. Thesecond one is `human position?. `Angel position? is reached only with little food, littlesleep, little talk, etc. However, he thinks that `human position? is reached only with`moderate behaviours?, by adopting that this is more appropriate for human beings?nature, he also considers the happiness can not be sought in difficulty.As a general characteristic property, his ethical philosophy includes rationalelements, religious and mystical ideas. If it is taken from the teleological point ofview, it is understood that E. Ibrahim Hakki?s view of morality is a eudaemonist.Not only are person, one society or one nation, but olso he suggests opinions in orderto provide people?s happiness all over the world.