Zamantı çayı yukarı havzasının (Pınarbaşı ve Tomarza ilçeleri) coğrafi potansiyeli ve optimal arazi kullanım analizi
Geographical potential and optimal land use analysis of the upper basin of the zamanti river (Pinarbaşi and Tomarza districts)
Yazar: MİNE ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. EMİN TOROĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Coğrafi konum = Geographical position ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Kayseri-Pınarbaşı = Kayseri-Pınarbaşı ; Kayseri-Tomarza = Kayseri-Tomarza ; Zamantı Havzası = Zamantı Basin ; Zamantı Çayı = Zamantı Stream

Özet:
Bu doktora tezinde, Seyhan nehrinin iki önemli kolundan biri olan Zamantı çayının yukarı havzası çalışma sahası olarak seçilmiştir. Kırsal karakter gösteren çalışma sahası, geniş arazi varlığı ve bol su kaynağına sahip olmasına tarım ve hayvancılık ile uğraşan halkın büyük kısmı geçimden ve verimden memnun değildir, sahada kırsal fakirlik mevcuttur. Bu durum arazilerin potansiyelleri ölçüsünde kullanılıp kullanılmadığı sorusunu akla getirmiştir. Bu soruya cevap bulabilmek için; öncelikle sahanın coğrafi potansiyeli ve sınırlılıklarının belirlenmesi, ardından ise optimal arazi kullanımının analiz edilmesi amaçlanmıştır. Coğrafi potansiyelin belirlenmesi aşamasında; literatür taramaları, gezi, gözlem, inceleme ve görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Arazi uyguluklarının belirlenmesi aşamasında ise ÇKKV tekniklerinden AHP, CBS ile entegre halde kullanılmıştır. Çalışmada tarım, çayır/mera, orman ve yerleşme arazi kullanım türleri için uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Sonraki aşama, optimal arazi kullanım haritasının oluşturulması olmuştur. Arazi tahsisi yapılırken çakışan kullanım türleri için yöre halkı ihtiyaçları ve kullanım türünün sürdürülebilir olması dikkate alınmıştır. Çalışmanın son aşamasında ise, hazırlanan optimal arazi kullanım haritası ile sahanın mevcut arazi kullanım durumunu gösteren haritanın karşılaştırılması yapılmıştır. Yapılan karşılaştırmaya göre; en yüksek uyum tarımda yakalanmıştır. Mevcut kullanımdaki çayır sahaları, optimal kullanım haritasına göre yaklaşık 4 kat daha büyüktür. Orman sahalarının mevcut kullanımdaki durumu son derece önemsizdir. Yerleşmeler açısından yapılan karşılaştırmada en yüksek uyum Uzunyayla ve Borandere platolarında gözlenmiştir. Edinilen bulgulara göre; sahada tarımsal anlamda amaç dışı arazi kullanımı yokken yaşanan kırsal fakirliğin iklim ve toprak koşulları ile kullanıcı kaynaklı hatalardan kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştır. Dikensi türlerin hâkim duruma geldiği ve hassas durumda olan çayır/mera alanları diğer kullanım türleri ile iç içedir. Oluşturulan optimal arazi kullanım haritasında ormana ayrılan sahalar seyrek bitkiler ile kaplı olan yüksek dağlık sahalara denk gelmektedir. Orman üst sınırının üzerindeki yükseltiler ile çıplak kayalık sahalar bir yana bırakıldığında, saha için oluşturulan tüm optimal orman arazileri hayata geçirilebilecek niteliktedir. Orman alanları için plantasyon ve rehabilitasyon şarttır. Yerleşim açısından çalışmanın güney kesimi en düşük uyguluk değerine sahiptir. Kurulu yerleşmelerin taşınması söz konusu olamayacağı için, gelecekte yerleşmeyi ilgilendiren planlama çalışmalarında yol gösterici olması beklenmektedir.

Abstract:
In this doctoral thesis, the upper basin of the Zamantı stream, one of the two important branches of the Seyhan River, was chosen as the study area. Despite the rural character of the working area, large land and abundant water resources, the majority of the people engaged in agriculture and livestock are not satisfied with their livelihoods and productivity, there is rural poverty in the field. This situation brought to mind the question of whether the lands are used to the extent of their potential. To answer this question; First of all, it is aimed to determine the geographical potential and limitations of the site, and then to analyze the optimal land use. At the stage of determining the geographical potential; literature reviews, trips, observations, examinations and interviews were carried out. AHP, one of the MCDM techniques, was used in integration with GIS in the stage of determining the land suitability. In the study, suitability maps were created for agriculture, meadow/pasture, forest and settlement land use types. The next step was the creation of an optimal land use map. While making land allocation, the needs of the local people and the sustainability of the usage type were taken into consideration for the overlapping usage types. In the last stage of the study, the optimal land use map prepared and the map showing the current land use status of the field were compared. According to the comparison; the highest adaptation was found in agriculture. The meadow areas in current use are approximately 4 times larger than the optimal use map. The current use of forest areas is extremely insignificant. In the comparison made in terms of settlements, the highest harmony was observed in Uzunyayla and Borandere plateaus. According to the obtained findings; It has been concluded that the rural poverty experienced in the field, when there is no agricultural land use, is caused by climate and soil conditions and user-related errors. Meadow/pasture areas where thorny species dominate and which are in a sensitive condition are intertwined with other usage types. In the optimal land use map created, the areas allocated to the forest correspond to high mountainous areas covered with sparse plants. Leaving aside the elevations above the forest upper limit and bare rocky areas, all the optimal forest lands created for the site are capable of being implemented. Plantation and rehabilitation are essential for forest areas. In terms of settlement, the southern part of the study has the lowest applicability. Since the relocation of the established settlements will not be in question, it is expected to guide the planning studies related to the settlement in the future.