Hamdullah Muhammed Tarım'ın Türkistan Tarihi - Türkistan 1931 – 1937 İnkılâp Tarihi adlı eserinin tenkitli transkripsiyonu
Criticizing transcription of Hamdullah Muhammad Tarım's work named as Turkestan History - Turkestan 1931 - 1937 History of Revolution
Yazar: AILI YIKEMU
Danışman: YRD. DOÇ. ÖMER KUL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Doğu Türkistan = East Turkhistan ; Tarih = History ; Tarih araştırmacıları = History researcher ; Tarihçilik = Historiography ; Tarım, Hamidullah Muhammed = Tarım, Hamidullah Muhammed ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkistan = Turkistan

Özet:
İşbu çalışma ağırlıklı olarak Hoca Niyaz Hacı İnkılâbı ve İnkılâbın akıbeti
hakkında detaylı bilgiler içermekte olup, bizzat dönemin olaylarının canlı şahidinin
kalemine aittir. Her ne kadar başlık olarak "Türkistan 1931-1937 İnkılap Tarihi"
denilse de müellif eserinde çok daha öncelerinden, yani 1912 Timur Halife
isyanından başlayıp 1949 Komünist Çin istilasına kadar olan, Çin Guo-Min-Dang
Hükumetinin Doğu Türkistan'da uyguladığı acımasız yönetimini anlatmaktadır.
Eserde özellikle "Şincan Kralı" Yang Zeng-xin, takipçisi Jin Shu-ren ve Türkistan'ın
10 yıllık kâbusu Sheng Shi-cai dönemleri, teferruatlı bir şekilde, zamanın Uygur
aydınlarından biri olan Hamidullah Tarim tarafından, anlayabildiği ve görebildiği
çerçevede tarihi ve coğrafi yönleriyle kaleme alınmıştır. Sheng Shi-cai'in görevden
el çektirilerek Merkezî Çin'e dönmesinden sonra Doğu Türkistan'da kısa müddet de
olsa gerçekleşen demokrasi, etnik hak arayışları, Türk Milliyetçilik hareketleri ve
elde edilen sonuçlar, bu dönemde SSCB'nin destekleriyle ortaya çıkan komünist
taraftarları ile milliyetçi-muhafazakâr taraftarları arasında yaşanan çekişmeler
anlatılmaktadır.
Çalışma hakkında yapılan araştırma ve karşılaştırmalar sonucu eserde verilen
bilgilerin yüksek oranda diğer kaynaklarla örtüştüğü, hatta diğer kaynaklarda pek
fazla anlatılmayan bazı detayların bu eserde bulunulduğu tespit edilmiştir. Çalışma
ile ortaya çıkarılan kıymeti yüksek bilgilerin bu denli teferruatlı bir şekilde ortaya
konulması, dahası bir Uygur Türkü müellif tarafından içerisine duygularını
karıştırmaksızın eserin kaleme alınması, dönemin gerçek tarihinin ortaya
çıkarılmasında büyük bir önem arz ettiğinin kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler: 
Doğu Türkistan, Hoca Niyaz Hacı, Jin Shu-ren, Sheng Shi-cai,
Üç Efendiler, Kaşgar, Gulca

Abstract:
This study comprises mainly Hodja Niyaz Hadji Revolution and gives
detailed information about revolution's outcome which belongs to the pen of
personally attend to the event period. Although the title mentioned has "Turkestan
1931-1937 Revolution History", author expressed much earlier brutal regime
applications in East Turkestan during China Guo-Min-Dang Government starting
from 1912 Timur Halife Rebellion to 1949 Communist Chinese invasion. "Xinjiang
King" Yang Zeng-xin, his follower Jin Shu-ren and Turkestan's 10 years nightmare
Sheng Shi-cai periods have been specially written by Hamidullah Tarim, who is one
of Uyghur intellectuals with his historical and geographical manners. In this study,
after Sheng Shi-cai's dismissal from service and returning back to Central China,
democracy -albeit- a short while in Eastern Turkestan, ethnic rights quest, Turkish
nationalist movements and obtained results, political row between communists which
is supported by the USSR and nationalist-conservatives fans has been described.
After research studies and comparisons, it has been found that the given
information in the creation overlaps with the other sources with a high rate; even
some details have been much discussed than other sources. We believe that putting
forward of this detailed and valuable information which is revealed by the study of
an Uyghur author without mixing up his emotions into the work, has a great
importance in revealing the true history of the period.

Keywords: 
Eastern Turkestan, Hodja Niyaz Hadji, Jin Shu-ren, Sheng Shi-cai, three
Masters, Kashgar, Guldja.