1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'nde yer alan "Ulusal Egemenlik İlkesi"nin 1921 ve 1924 Türk anayasalarına etkileri
Effects of the national sovereignty principle that placed in the 1789 French Human and Citizen Rights Declaration on 1921 and 1924 Turkish constitutions
Yazar: ESRA TÜRKOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARDA ATAKAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa 1921 = Constitution 1921 ; Anayasa 1924 = Constitution 1924 ; Anayasa = Constitution ; Anayasa hukuku = Constitutional law ; Egemenlik = Sovereignty ; Fransız İhtilali = French Revolution ; Milli egemenlik = National sovereignty ; Modern egemenlik = Modern sovereignty ; Türk Anayasası = Turkish Constitution ; İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi = Human and Citizen Rights Declaration

Özet:
Bu çalışmada odak nokta teorik anlamda XVIII. yy. filozoflarının görüşleriyle şekillenen ve 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'nde düzenlenen ulusal egemenlik anlayışı ve bu anlayışın Türkiye Cumhuriyeti'ne olan etkisidir. XVI. ve XVII. Yy' da krala ait mutlak güç olarak görülen egemenlik Fransız Devrimi'yle gelişen siyasal süreçte ulusa ait olarak görülmeye başlanmış ve kralın bünyesinden ayrılmıştır. 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi bu anlayışın temelini oluşturan temel insan hakları metnidir. Bildiri liberal anlayış çerçevesinde bireyi ve devleti şekillendirdiğinden egemenlik anlayışı dahil olmak üzere bir bütün oluşturmuş ve kendinden sonraki devlet teorisinin temel bakış açısı haline gelmiştir. Birinci Dünya Savaşı bu siyasal değişimin ivmesini hızlandırmış, savaş sonrasında ulus-devletler tüm dünyada yaygın devlet örgütlenmesi haline gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin temel anayasal ilkesi ulusun egemenliğidir. Ulusal egemenlik ilkesi Millî Mücadele döneminden itibaren kabul görmüş, yerel ve ulusal kongrelerde bu yönde kararlar alınmıştır. Amasya Genelgesi ve Misak-ı Milli ise bu anlayış çerçevesinde hazırlanmıştır. İlk kez 1921 Anayasası'yla anayasal ilke olarak kabul edilmiş, 1924 Anayasası'nda ise aynı anlayış devam etmiştir. 
Çalışmanın ilk bölümünde egemenlik kavramı genel olarak değerlendirilmiş, klasik egemenlik ve ulusal egemenlik düşüncesinin tarihsel temeli incelenmiştir. İkinci bölümde klasik egemenlik ve ulusal egemenlik anlayışlarını şekillendiren teorik düşüncelere yer verilmiş ve egemenlik kavramının dönüşümü incelenmiştir. Son bölümde Fransız Devrimi süreci, 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi' yle Bildiri' nin egemenlik anlayışı değerlendirilmiştir. Aynı bölümde Osmanlı Devleti' nin klasik dönemdeki egemenlik anlayışı ve II. Meşrutiyet'in ilanıyla belirginleşen padişahın egemenliğinin sınırlandırılması anlayışına değinilmiştir. Son başlıklarda ise Türkiye Cumhuriyeti' nin kuruluşu ulusal egemenlik anlayışının yerleşmesi bağlamında değerlendirilmiştir.

Abstract:
The focus of this study is the national sovereignty that shaped by the views of XVIII. century philosophers and held in 1789 French Declaration of Human and Citizen Rights and the effects of this approach on Republic of Turkey's constitutional system. In the 16th and 17th centuries, the sovereignty, which was seen as the absolute power of the king, started to be seen as belonging to the nation and separated from the king's body in the political process developed with the French Revolution. The 1789 French Declaration of Human and Citizen Rights is the human rights text that forms the basis of this approach. Since the declaration shaped the individual and the state within the framework of the liberal understanding, it formed a whole including the understanding of sovereignty and became the main point of view of the state theory after it. The First World War accelerated the momentum of this political change and after the war nation-states became common state organizations all over the world. Fundamental constitutional principle of the Republic of Turkey is the nation's sovereignty. The principle of national sovereignty has been accepted since the period of the National Struggle and decisions were taken in this direction in local and national congresses. Amasya Circular and Misak-ı Milli were prepared within the framework of this understanding. It was firstly accepted as a constitutional principle with the 1921 Constitution and the same understanding continued in the 1924 Constitution. In the first part of the study, the concept of sovereignty was generally evaluated, and the historical basis of classical sovereignty and national sovereignty thought was examined. In the second part, the theoretical ideas that shaped the classical sovereignty and national sovereignty conceptions were given place and the transformation of the concept of sovereignty was examined. In the last part, the process of the French Revolution, the 1789 French Declaration of Human and Citizen Rights and the sovereignty approach of the Declaration was evaluated. In the same chapter, the sovereignty understanding of the Ottoman Empire in the classical period and the understanding of limiting the sovereignty of the sultan, which became apparent with the declaration of the Constitutional Monarchy, was mentioned. In the last titles, establishment of the Republic of Turkey was evaluated in the context of the settlement of national sovereignty.