Türkiye'de doğal yayılış gösteren Berberis L. türleri üzerine morfolojik araştırmalar
Morphological studies on naturally distributed Berberis L. species in Turkey
Yazar: MİNE AKCAN MEMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK ORAL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Botanik = Botany ; Morfoloji = Morphology ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Berberidaceae = Berberidaceae ; Bitki morfolojisi = Plant morphology ; Doğal bitkiler = Natural plants ; Meyveler = Fruits ; Morfoloji = Morphology ; Tohum yüzeyi = Seed surface ; Tohumlar = Seeds

Özet:
Berberidaceae familyasının Türkiye'de doğal tek odunsu cinsi olan Berberis'e ait Berberis crataegina DC., Berberis cretica L., Berberis integerrima Bunge ve Berberis vulgaris L. olmak üzere 4 türü yetişmektedir. Bu cinsin türleri için halkın gıda, tıbbi, doğal boyar madde gibi geleneksel kullanımı yanısıra odunu üzerine yapılan kimyasal çalışmalar ve tıbbi kullanımı hakkında çok sayıda çalışma bulunmaktadır. 
Bu araştırmada, doğal Berberis türlerinin yayılış alanlarından toplanan örnekleri üzerinde türlerin ayırımında kullanılabilecek bazı dış morfolojik özellikler çalışılmıştır. Habitus, kabuk, sürgün, yaprak, meyve ve tohum özellikleri için yapılan ölçüm ve gözlemler sonucunda elde edilen veriler ile tohumların yüzeyleri taramalı elektron mikroskobunda (scanning electron microscope) çekilen görüntüleri ile incelenmiştir. Sonuç olarak B. cretica ve B. integerrima türleri için yeni lokasyonlar bulunmuştur. 4 türe ait meyve rengi ve ölçümleri ile tohum yüzeyi özelliklerinin birbirlerinden farklı olduğu; üzerinde çalışılan diğer dış morfolojik özellikler için yapılan ölçümlerin istatiksel değerlendirmesi sonucunda da türler arasında anlamlı farklılıklar olduğu ve türlerin tanısında bu özelliklerin kullanılabileceği belirlenmiştir. 
Ayrıca arazi çalışmaları sırasında en yaygın türlerden olan B. vulgaris'in özellikle odunundaki berberin maddesinin tıbbi kullanımına yönelik olarak tahrip edildiği belirlenmiştir. Bu olumsuzlukların engellenmesi için tüm türlerin yayılış alanlarının belirlenmesi ve yerinde korunmasının sağlanması hedeflenmelidir. Gerek şifalı meyveleri gerekse habitusu, yaprak renklenmesi ve gösterişli çiçekleri ile peyzajda yüksek değerlendirilme potansiyeline sahip Karamuk cinsinin odun dışı orman ürünleri kapsamında planlamaya dahil edilmesi, süs bitkisi amaçlı yetiştirilmesi ve ülke ekonomisine kazandırılması önerilerinde bulunulmuştur.

Abstract:
Berberis crataegina DC., Berberis cretica L., Berberis integerrima Bunge and Berberis vulgaris L., which belong to the Berberis genus, which is the only natural woody genus of the Berberidaceae family in Turkey, are grown. For the species of this genus, there are many studies on the traditional use of people such as food, medicinal, natural dyestuff, as well as chemical studies on its wood and its medicinal use.
In this research, some external morphological features that can be used in the differentiation of species were studied on samples collected from the distribution areas of natural Berberis species. The data obtained as a result of measurements and observations for habitus, bark, shoot, leaf, fruit and seed characteristics, and the surface of seeds were examined by scanning electron microscope images. As a result, new locations were found for B. cretica and B. integerrima species. It was found that fruit color and measurements of 4 species and seed surface properties were different from each other; As a result of the statistical evaluation of the measurements made for the other external morphological features studied, it was determined that there were significant differences between the species and that these features could be used in the diagnosis of the species.
In addition, during field studies, it was determined that B. vulgaris, one of the most common species, was destroyed especially for the medicinal use of berberine in its wood. In order to prevent these negativities, it should be aimed to determine the distribution areas of all species and to ensure their on-site protection. It has been suggested that the Barberry species, which has a high potential to be used in the landscape with its medicinal fruits, habitus, leaf color and flamboyant flowers, should be included in the planning within the scope of non-wood forest products, grown for ornamental plant purposes and brought into the country's economy.