Vakfın kurumsal felsefesi ve sosyal işletme
The institutional philosophy of waqf and social businesses
Yazar: BARBAROS CEYLAN
Danışman: PROF. DR. AHMET KALA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Kurum felsefesi = Corporation philosophy ; Para vakıfları = Money foundations ; Vakıf hizmetleri = Foundation services ; Vakıflar = Foundations ; Varlık felsefesi = Existence philosophy ; İslam medeniyeti = Islamic civilization

Özet:
Vakıf kurumu ve düşüncesini konu edinen bu çalışmada, vakıf kurumunun yüzlerce yıl boyunca varolabilmesini sağlayan "kurumsal varlık felsefesi" ve bu felsefeden neşet eden "organizasyonel karakteri" araştırılmıştır. Araştırmada, 10. ve 13. yüzyıllar arasında gerilemekte olan İslam medeniyetinin yeniden ayağa kalkmasını sağlayan "medeniyet zihni"nin, aynı zamanda medeniyete ait "kurumlar manzumesi"nin de varlık felsefesi olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Söz konusu varlık felsefesiyle ilgili kavramlar "kurucu mihver şahsiyetler üzerinden" incelenmiştir. 
Vakıf kurumunu ve tarihsel gelişimini farklı bir açıdan ele alan çalışmanın izlediği çok boyutlu yaklaşım, iktisadi ve tarihi yönlerinin yanı sıra felsefi boyutunun da detaylı bir şekilde incelenmesini zaruri kılmıştır.
Yenilenmenin Anadolu'da vücut bulması ve ortaya çıkan medeniyet şubelerine (Anadolu Selçuklu ve Osmanlı) ithafen söz konusu medeniyet felsefesi "Anadolu İslam Tasavvuru" olarak tanımlanmış ve bu tasavvurun özünde bulunan "varlığın birliği" anlayışı da bu yenilenmenin "kurucu varlık felsefesi-ya da zihni" olarak takdim edilmiştir. 
İslam medeniyetinin yeniden güçlenmesi ile güncellenen vakıf kurumunun gayesi ve faaliyet karakteri, bu varlık felsefesi üzerinden ele alınmıştır. Bu kurucu felsefeden hareketle, vakıflar aracılığıyla teşebbüs edilen maddi ve manevi imar ve inşa faaliyetleri "şenlendirme" kelimesi altında yeni bir okumaya tabi tutulmuştur. Para vakıfları ve sandıklar üzerinden gösterilen örnekler ile, vakıf kurumunun varlık felsefesi, sosyal işletmelerin kuruluş gayesi ile karşılaştırılmıştır.

Abstract:
This study focuses on the institution and idea of waqf and researches the "institutional philosophy of being" which enabled existence of waqf institution through the centuries and "organizational characteristics" emerged from this philosophy. In this research, it is aimed to demonstrate "the civilization mindset", which enabled the restrengthening of Islamic civilization that was in regression between 10th and 13th centuries, also appeared as the philosophy of existence for the "institutional entities" created by this civilization. Concepts related to this philosophy of being are examined through "founding axis personalities".
The multidimensional approach followed by the study approaching the waqf institution and its historical development from a different perspective requires a detailed examination of its philosophical dimension in addition to economical and historical aspects.
This philosophy of civilization is attributed to location of restrengthening and emerging civilization branches in Anatolia (Anatolian Seljuks and Ottomans) and defined as "Anatolian Islamic Vision". "Oneness of being" approach, which exists in the core of this concept is presented as the "founding philosophy of being or mindset" of this revival.
The purpose and operational characteristics of waqf institution that was improved by restrengthening of Islamic civilization are discussed from the perspective of this philosophy of being. Based on this founding philosophy, physical and moral development activities initiated via waqfs are subjected to a new study within the concept of "jollification". Waqf institution's philosophy of being is compared to establishment purpose of social businesses with the examples of cash waqfs and funds.