Tarsus ilçesi toptan üzüm fiyatları analizi /
Yazar: İSMAİL UKAV
Danışman: PROF. DR. ONUR ERKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Mersin-Tarsus = Mersin-Tarsus ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Toptan fiyat analizi = Wholesale price analysis ; Üzüm = Grape

Özet:
Tarsus İlçesi bağcılığı bağ alanı üretim miktarı yarattığı istihdam kapasitesi ve diğer olanaklarla Türkiye tarımında önemli bir yer işgal etmektedir. Tarsus İlçesi üzüm üretimi Türkiye sofralık üzüm üretiminin % 6- 7'sini oluşturmakta ve ilk turfanda çeşitleriyle iç ve dıs pazarlarda önemli bir potansiyele sahip bulunmaktadır. Bu araştırmada? Tarsus Beyazı ve Kardinal cinsi üzüm fiyatlarında meydana gelen değişmeler ve bunların nedenleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Analizi yapılan üzüm fiyatlarında? 1983- 1992 yılları arasında çeşitli değişiklikler saptanmıştır. Bu değişikliklerin? yıl içinde? yıldan yıla ve haftalar itibariyle dalgalanmalar seklinde olduğu gözlenmiştir. Araştırma konusu olan üzümlerin fiyat trendleri? incelenen 10 yıllık dönemde, önemli derecede artma eğilimi göstermişlerdir. Ama? trendlerdeki yıllık artış miktarları? farklı oranlarda olmuştur. i. kalite Kardinal üzümü fiyat trendinde yıllık artış? % 53.33 ile en fazla? S. kalite Tarsus Beyazı üzümü fiyat trendinde ise, yıllık artış? % 41.80 ile en az düzeyde gerçekleşmiştir. İncelenen üzüm türlerinin aylık fiyatlarında? dönemlere göre büyük değişiklikler belirlenmiştir. Tarsus Beyazı ve Kardinal üzümünde en yüksek fiyatlar haziran ayında oluşmaktadır. Fiyat en düşük seviyesine ise? temmuz ve ağustos aylarında inmektedir. üretim döneminin başlangıcı olması nedeniyle, haziran ayında fiyat yüksek olmakta, ilerleyen haftalarda üretimin birden bire artmasıyla fiyat düşmektedir. Araştırmada? aylık fiyatların varyasyon katsayıları da hesaplanmış? böylece dalgalanmanın şiddeti istatistiksel olarak ifade edilmiştir. Buna göre? her iki çeşit üzümde en yüksek varyasyon katsayısı? haziran ayı için hesaplanmıştır. Bu ayda? en yüksek varyasyon katsayısı Tarsus Beyazında bulunmuş olup? 1. kalitede 25.79 2. kalitede 25.50 ile dalgalanmanın orta şiddette olduğu saptanmıştır. En düşükvaryasyon katsayısı ? yine Tarsus Beyazında eylül ayı fiyatlarında belirlenmiştir- Kardinal üzümü fiyatlarındaki dalgalanmanın da orta şiddette olduğu görülmüştür. Mevsimlik fiyat dalgalanmalarının Kardinal üzümünde özellikle haziran ayında yüksek olduğu saptanmıştır. Tarsus Beyazının ise? temmuz ve ağustos aylarındaki dalgalanma indeksleri daha yüksek hesaplanmıştır. Mevsimlik fiyat değişmelerine? bu ürünlerin üretimlerinin mevsimlik olması ? arzın iç ve dıs talebe göre ayarlanamaması ? üzümün depolama olanaklarının bulunmaması ve pazarlama sisteminde aksaklıkların bulunması yol açmaktadır. İncelen dönemde? Tarsus Beyazı üzümü aylık reel fiyatları» haziran aylarında normal fiyatın altında kalırken? temmuz? ağustos ve eylül aylarında bazı yıllar normal fiyatın üzerine çıkmıştır. Kardinal üzümünde ise? reel fiyatlar haziran ayında normal seviyenin üzerinde seyrederken temmuz ve ağustos aylarında normal seviyenin altında kalmıştır. Yıllık olarak yapılan reel fiyat analizinde? Tarsus Beyazında 1984? 1990 ve 1991 yıllarında reel fiyatın normal seviyenin üstünde? diğer yıllarda ise? altında kaldığı anlaşılmıştır. Kardinal üzümünde incelenen dönemin son 3-4 yılına ait reel fiyatlar? normalin üzerinde seyrederken? diğer yıllarda normalin altında kalmıştır. Analiz sonucunda? reel üzüm fiyatlarının? on yıllık süreçte? birkaç dönem dışında düşük düzeyde kaldığı görülmüştür. Haftalık bazda yapılan analizde? fiyatların hasat döneminin ilk haftalarından itibaren önemli oranda düştüğü saptanmıştır. Nitekim bazı yıllarda son haftadaki fiyat? ilk hafta fiyatının Si 15- Eö'sine kadar düşmüştür. Daha sonraki haftalarda ise? arz edilen miktarın durumuna göre? fiyatın bir miktar arttığı gözlenmiştir. Haziran aylarındaki fiyat dalgalanmalarının çok yüksek olması nedeniyle bu ay? ayrı olarak incelenmiştir. Bir önceki haftaya göre yapılan değerlendirmede? haziranın son haftasındaki fiyat azalışlarının diğer haftalardan daha fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Bu sonucun alınmasında? üzümün103 hasadının bu haftadan itibaren yoğunlaşmasıyla arz edilen miktarda meydana gelen artısın etkisi olmuştur» Araştırma konusu olan üzüm çeşitlerinin kendi aralarındaki i. ve S. kalite fiyat ilişkisinin yüksek olduğu saptanmıştır. Birinci ve S.kalite Tarsus Beyazı fiyatları arasındaki korelasyon katsayısı r=ö"8939 olarak bulunurken? 1» ve S. kalite Kardinal üzümü fiyatları arasındaki korelasyon katsayısı r=Ö"8914 olarak saptanmıştır. üzüm fiyatlarındaki dalgalanmaların etkisini azaltmak* üreticinin gelir istikrarını sağlamak ? pazarlama masraflarını düşürmek ve tüketicinin ödediği parada üretici payını yükseltmek için pazarlama kooperatiflerinin teşvik edilmesinin yararlı olacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca; bazı dönemlerde yoğunluk kazanan üretimin? iç ve dıs piyasa fiyatlarını düşürmesini önlemek amacıyla? ilgili kuruluşlarca üretim planlamasına gidilmesi yönünde çalışmalar yapı İmal ıdır. Bu arada dıs pazarlarca aranan üzüm çeşitlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması yönünde çalışmalar artırılmalı ve % SO'îere varan üzüm artıklarını değerlendirmek amacıyla uygun tesisler kurulmalıdır. Bu çalışmada elde edilen sonuçların; hem üzüm üreticilerine? hem de diğer ilgili kişi ve kuruluşların faaliyetlerine ışık tutacağı tahmin edilmektedir.

Abstract:
With its vineyard area and the amount of production? with the employment capacity it creates and with other opportunities» grape growing in Tarsus plays an important role in Turkish agriculture. Grapes grown in Tarsus district constitute approximately 6-7 percent of the total table- grapes production in Turkey, and with its early fruit types it is potentially important both in domestic and foreign markets. This study tries to e>;plore the price changes in Tarsus Beyazı and Cardinal grapes» and the reasons behind these changes. In the grape prices analysed» various changes between the years 1983 and İ99E were observed. These changes were found to be in the form of weekly» monthly» and yearly flue tat ions. The current price trends of grapes have tended to rise significantly within the ten-year period studied. However» the amount of annual rise in various trends has been different. While the annual increase in the price trend of first quality Cardinal grapes has been the highest with 53.33 percent» the annual rise in the price trend of second quality Tarsus Beyazı grapes has been the lowest with 41.80 percent. In the monthly prices of the types of grapes studied» big differences were found depending on seasons. The highest prices in Tarsus Beyazı and Cardinal grapes were in June» They fell in price to its lowest level in July and August. Prices were high in June in the beginning of production seasons however they fell in the foil lowing weeks with the sudden increase in harvest. In this study» variation coefficients of daily prices were also calculated» and thus» the intensity of fluctation was expressed in statistical terms. The result of this analysis show that the highest variation coefficients for both types of grapes were in June. In this month» the highest variation coefficient was found to be in Tarsus Beyazı with105 S5.79 in the first quality and S5.50 in the second quality. The intensity of flue t at ions was found to be medium. The lowest variation coefficients were again in Tarsus Beyazı in September prices. The price fluctations in Cardinal grapes were also found to be medium in intensity. Seasonal price fluctations in Cardinal grapes were found to be high particularly in June. On the other hand? fluctation indexes for Tarsus Beyazı in July and August were higher. Seasonal price changes were due to seasonal supply of these products? the lack of adjustment of the amemut of supply depending on domestic and foreign demands? the lack of facilities for storage» and the defects in the marketing system. Within the period studied ? monthly real prices of Tarsus Beyaai grapes were below normal prices in June» whereas they were above normal prices in July? August and September in some years. On the other hand? in Cardinal grapes? real prices were above normal level in June and below in July and August. In the yearly analysis? real prices for Tarsus Beyaza seemed to be above normal level in 1984? 1990 and 199İ? and below in other years. In Cardinal grapes? real prices for the last 3-4 years of the period under consideration have been above normal level? whereas they have been below normal level in other years. As a result of the analysis? within the ten- year period with the exception of several seasons real grape prices seemed to remain at low levels. In the weekly analysis? prices were observed to fall significantly from the first weeks of the harvest. As a matter of fact? in some years? the prices in the last week have fallen down to 15- SO percent of the prices in the first week. However? depending on the amount of supply? prices seemed to increase marginally in the following weeks. Price fluctations in June were examined separately as they proved to be very high. According to the evaluation compared with that of the previous week? fall in prices within106 the last week of June was found to be higher than the other weeks. Increase in supply as a result of the increase in grape harvest starting from this week has had an effect on these particular findings. There seemed to be a close relationship in price between the first and second quality grapes under consideration. While the correlation coefficient of Tarsus Beyazı prices was r=G.8t?39s it was r=0.8914 for first and second quality Cardinal grape prices. It is concluded that marketing cooperatives should be encouraged in order to prevent price fluctations» to enable consistent income for producers, to decrease marketing expenses» and to increase producers'" share in consumer prices. Moreover» to prevent the negative effect of increased production in some seasons on domestic and foreign market prices» production planning should be done; and to extend the period of supply» storing facilities should be encouraged. Meanwhile» studies focusing on improvement and spreading of grape types sought by foreign markets should be encouraged? and appropriate institutions should be established in order to utilise remaining grapes reaching SO percent of the total production. The findings of the present study sre expected to provide guidance and assitance both for producers and for the activities of other individuals and institutions in this field.