Acil durum yönetimine ilişkin risklerin analitik yöntemlerle değerlendirilmesi
Assessment of risks related emergency management by analytical methods
Yazar: BAŞAK ULUDAĞ ÇAKAR
Danışman: PROF. DR. ERGÜN ERASLAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / Fen Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Acil durum, işyerlerinin tamamı ya da bir kısmında oluşabilecek felaket, yangın ya da farklı bir sebepten dolayı (doğal afet, sabotaj, radyoaktif sızıntı, salgın hastalık, zehirlenme, yayılım, salgın hastalık vb) acilen müdahale, mücadele, ilkyardım veya tahliye gerektiren olaylardır. Acil durumun anlatıldığı gibi geniş bir kapsamı olduğu ve çözümünde profesyonel kişiler bulunması gerektiğinden, bu süreci basit bir şekilde yürütmek elbette ki kolay değildir. Acil durum ve krizleri yönetmek, yetkinlik gerektiren bir uzmanlık dalı olmasının yanında, bu işlemleri acil durum profesyonellerinin dışındaki kişilere bırakmak hem sürecin daha az kaliteli yürütülmesine yol açabilecek, hem de kişilere mesleki iş yükünün yanı sıra ilave görevler yükleyebilecektir. Dolayısıyla acil durum yönetimini işin ehli uzmanlara bırakmak ve diğer birimlerdeki çalışanları profesyonelce idare etmek, iş kazalarını önleyebilmek adına daha doğru ve sağlıklı bir yöntemdir. Risklerin analiz edilerek iyileştirmeler yapılması farklı yöntemlerle yapılabilir. Bilinen en genel analiz Temel Risk Analizi (5x5)'dir. Bu analiz türünde şiddet ve olasılık kavramlarının bütünleşik olarak değerlendirilmesi sonucunda analiz sonuçlarına dair risk sınıfları ortaya çıkmaktadır. Literatürdeki çalışmalara bakıldığında, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapılırken, genellikle işletmelerdeki hep bütünsel risklerin ele alındığı ve risk analizlerinin buna göre kurgulandığı görülmektedir. Ancak, bu çalışma özelinde, bütünsel riskler yerine acil riskler ele alınarak önce temel yöntem ile değerlendirilmiş, ardından özel tehlikeler keşfedilebilirliği de ortaya koyan Hata Türleri ve Etkileri Analizi (HTEA) ile ayrıca değerlendirilerek, her bir tehlikeye ilişkin tedbirlerle iyileştirmeler sağlanmıştır. Çalışmada, TÜBİTAK İLTAREN'deki acil duruma özel güvenlik tehlikeleri tanımlanarak, riskler değerlendirilmiştir. Değerlendirmenin ardından 72 tehlike kaynağı tanımlanmıştır. Bu tehlikeler, temel yöntemle analiz edilerek 61'i yüksek risk dereceli olarak tanımlanarak özel riskler olarak değerlendirilmiştir. Ortaya konan bu 61 risk, HTEA ile yeniden değerlendirilmiş, düzenleme ve sonuçları ile izlemeye alınmıştır. Analiz sürecinin ardından iyileşmenin %40,6 seviyelerine ulaştığı görülmüştür.

Abstract:
Emergency, as defined in the legislation, is the event that requires immediate intervention, struggle, first aid or evacuation such as fire, explosion, poisoning, epidemic disease, radioactive leakage, sabotage and natural disaster that may occur in the whole or part of the workplace or affect the workplace from outside. Of course, it is not easy to carry out this process simply, as the emergency situation has a wide scope as described and professional people should be involved in the solution. Managing emergencies and crises, in addition to being a field of expertise that requires competence, leaving these processes to people other than emergency professionals may lead to a lower quality of the process and may impose additional duties in addition to the professional workload. Therefore, it is a more accurate and healthy method to leave emergency and crisis management to competent experts and to manage the employees in other units professionally, to prevent accidents. It is possible to analyze and reduce the risks with various methods. Fundamental Risk Analysis (5x5) is the most general analysis known. By evaluating the probability and severity concepts in an integrated manner, risk classes are obtained according to the results of the analysis. When we look at the studies in the literature in general, it is seen that while risk assessment is made in terms of occupational health and safety, holistic risks in businesses are generally handled and risk analyzes are designed accordingly. However, in this study, instead of holistic risks, emergency risks were first evaluated with Basic Risk Analysis, then special status hazards were evaluated separately with Error Types and Effects Analysis, which also highlights the detectability of the error, and measures were defined for each hazard and improvements were made. In the study, occupational safety hazards specific to the emergency at TÜBİTAK İLTAREN were defined and their risks were evaluated. During the assessment process, 72 sources of danger were identified. These hazards were analyzed with the basic method, and 61 of them emerged as special risks that we can call large scale. The 61 risks obtained as data were then re-evaluated with the FMEA and monitored with their improvements and results. As a result of this analysis, it was determined that there was an improvement at the level of 40.6%.