Çok merkezliliğe evrilen uluslararası sistemde Türkiye'nin konumu
The position of Turkey in the international system evolving into polycentricity
Yazar: VEYSEL YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAFFET AKKAYA
Çağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler ve Küreselleşme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Başlangıcı 1648 Westphalia Antlaşması'na kadar giden uluslararası sistem, zaman 
içinde çok kutuplu (1648-1945), iki kutuplu (1945-1990), tek kutuplu (1990-2010) ve 
çok merkezli (2010-sonrası) olmak üzere farklı formlara evrilmiştir. Bu süre içerisinde, 
"kutuplaşma" kavramı hâkim bir kavram olarak ortaya çıkmıştır. Kutuplaşmanın ön 
planında her zaman jeo-strateji ve onu gerçekleştiren ana unsur olarak askeri güç yer 
almıştır. Bu da devletlerarası ilişkilerde yukarıdan aşağıya doğru (dikey) bir hiyerarşiyi 
ortaya çıkarmış ve büyük devlet-küçük devlet sınıflandırmasına yol açmıştır. 2010'lu 
yıllardan itibaren ise, kutuplaşma yerine merkezileşme kavramı ön plana çıkmıştır. 
Merkezileşmede kutuplaşmanın aksine, hiyerarşik değil paralel bir yapı ortaya 
çıkmakta, askeri güç değil ekonomik işbirliği ve diplomasi desteklenmektedir. 
Türkiye alan yazınına bakıldığında, çok merkezliliğe dair çalışmaların yok denecek 
kadar az olduğu görülür. Buradan hareketle, çalışmamızda uluslararası sistemlerle 
beraber çok kutupluluk ve çok merkezlilik arasındaki fark ortaya konulmuş ve çok 
merkezliliğe evrilen uluslararası sistem içerisinde Türkiye'nin konumunun ne 
olduğunun ve ne olacağının anlaşılması sağlanmaya çalışılmıştır.
Realizm, İdealizm ve Neo-Liberalizm kuramları çerçevesinde ele alınmış olan bu 
çalışma dört ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde; problemin gerekçesi, çalışmanın 
amacı, önemi ve sınırlılıklarına yer verilmiştir. İkinci bölümde, uluslararası sistemler ve 
ona etki eden unsurların tanınması ile ilgili konular incelenmiştir. Üçüncü bölümde,
günümüze kadar gelen uluslararası sistemin evrelerine ve sisteme etki eden önemli 
hadiselere değinilmiştir. Dördüncü bölümde ise Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan 
itibaren uluslararası sistemdeki konumu ve yaşanan önemli hadiseler ele alınarak 
geldiği süreç incelenmiştir. Sonuç kısmında ise, elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi yapılarak uluslararası sistemin geldiği aşama ve Türkiye'nin bu sistemdeki konumu ile 
ilgili yapması gerekenler hakkında çıkarımlar yapılmıştır.
Sonuç olarak, tarihi süreç içerisinde kutuplaşmaların merkezinde yer almış olan 
Türkiye'nin, önemi hiç azalmayan jeo-stratejik konumu ve artan ekonomik gücü ile 
çıkan fırsatları değerlendirip çok merkezliliğe evrilen uluslararası sistemin önde gelen 
aktörlerinden birisi olacağı söylenebilir.

Abstract:
Dating back to the Treaty of Westphalia in 1648, the international system has 
evolved into different forms over time, including multipolar (1648-1945), bipolar 
(1945-1990), unipolar (1990-2010), and polycentric (post-2010). During this period, the 
concept of "polarization" has emerged as a dominant concept. At the forefront of 
polarization has always been geo-strategy and military power as its main realizer. This 
has led to a top-down (vertical) hierarchy in inter-state relations and a big-state-smallstate classification. Since the 2010s, the concept of centralization has come to the fore 
instead of polarization. In contrast to polarization, in centralization, a parallel rather 
than hierarchical structure emerges, and economic cooperation and diplomacy are 
supported rather than military power.
When we look at the Turkish literature, it is seen that studies on polycentrism are 
almost non-existent. From this point of view, in this study, the difference between 
multipolarity and polycentricity along with international systems has been put forward 
and it has been tried to understand what Turkey's position is and will be in the 
international system that has evolved into polycentricity. 
This study, which is analyzed within the framework of Realism, Idealism and NeoLiberalism theories, is divided into four main sections. In the first part, the rationale of 
the problem, the purpose, importance and limitations of the study are given. In the 
second part, issues related to the recognition of international systems and the factors 
affecting them are examined. In the third chapter, the phases of the international system 
up to the present day and the important events affecting the system are mentioned. In 
the fourth chapter, the position of the Republic of Turkey in the international system 
since its establishment and the process it has gone through by addressing the important events that have taken place are examined. In the conclusion, the information obtained 
was evaluated and conclusions were made about the current stage of the international 
system and what Turkey should do regarding its position in this system.
In conclusion, it can be said that Turkey, which has been at the center of polarization 
in the historical process, will be one of the leading actors of the international system, 
which has evolved into a polycentric one, by seizing the opportunities arising from its 
geo-strategic position and increasing economic power.