Öğretmenler için program okuryazarlığı mesleki gelişim programının geliştirilmesi
Developing curriculum literacy professional development program for teachers
Yazar: OKAN BAYSAL
Danışman: PROF. DR. ALPER BAŞBAY
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Program okuryazarlığı, son yıllarda Türkiye'de üzerine düşünülen ve tartışılan bir kavram haline gelmiştir. Öğretmenlerin program kullanımı, hakimiyeti ve uyarlaması büyük bir sorun oluşturmaktadır ve bu sorun program okuryazarlığı ile çözülebilecektir. Sınıf öğretmenlerinin program okuryazarlığına ilişkin gereksinimlerinin paydaşlar (akademisyen, okul yöneticisi ve öğretmen) tarafından belirlenerek mesleki gelişim programının tasarlanması, uygulanması ve etkililiğinin değerlendirilmesi yoluyla program okuryazarlığı düzeylerinin artırılması bu araştırmanın temel amacıdır. Karma yöntem deneysel desen ile yürütülen araştırmada, deneysel uygulama olarak program okuryazarlığına ilişkin mesleki gelişim programı hazırlanmış ve sınıf öğretmenlerine uygulanmıştır. Bu araştırmanın temel deseni, kontrol gruplu öntest – sontest yarı deneysel desen olarak belirlenmiştir. Denel işlem öncesinde, mesleki gelişim programını tasarlamak amacıyla ihtiyaç analizi için akademisyenlerle, okul yöneticileriyle ve öğretmenlerle görüşme gerçekleştirilmiştir. Temel desendeki verileri zenginleştirmek, denel işlemi gözden geçirmek ve işlem sonrasında katılımcıların süreci nasıl deneyimlediklerini ortaya çıkarabilmek için nicel ve nitel veriler toplanmıştır. Nicel veriler, Öğretim Programı Okuryazarlığı Algı Ölçeği, Program Okuryazarlığı Başarı Testi, Program Okuryazarlığı Dereceli Puanlama Anahtarı; nitel veriler ise Program Okuryazarlığı Mesleki Gelişim Programının Etkililiği Hakkında Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu ve araştırmacı günlüğü aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmaya, deney grubunda 50 ve kontrol grubunda 62 olmak üzere toplam 112 sınıf öğretmeni katılmıştır. Nicel veriler karışık desenler için faktöriyel ANOVA ve nitel veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Nicel verilerin analizi sonucunda, katılımcıların program okuryazarlığı algı düzeylerinin anlamlı ve pozitif yönlü artış gösterdiği saptanmıştır. Nitel verilerin çözümlenmesi sonucunda, öğretmenlerin hizmet öncesi dönemde, bilgi eksikliği ve kuram – uygulama bağlantısı kopukluğu nedeniyle program okuryazarlığı açısından altyapı eksikliğiyle mezun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin mesleki deneyim sürecinde programı incelemedikleri bunun yerine hazır edindikleri yıllık planları kullandıkları saptanmıştır. Katılımcıların istekliliği ve etkin katılımı, kuram – uygulama bağlantısı kurulması, akademisyenlerin eğitmen olarak destek sağlaması ve donanımlı olması, öğretmene değer verme mesleki gelişim programının güçlü yönleri arasındadır. Mesleki gelişim programı sonrası katılımcıların, felsefe ve program ilişkisi, öğrenci merkezli program anlayışı, programı inceleme, irdeleme ve kullanma, program uyarlama konularında program yeterlikleri edindikleri sonucuna ulaşılmıştır. Program okuryazarlığı, öğretmenler tarafından programı anlama, eleştirme ve uyarlama olarak ifade edilmiştir. Bu sonuçlardan yola çıkarak program okuryazarlığı mesleki gelişim programını yaygınlaştırma çalışmalarının yapılabileceği anlayışı oluşmuştur.

Abstract:
In recent years, program literacy has become a concept that has been thought about and discussed in Turkey. Teachers' use of curriculum, competence, and adaptation constitute a significant problem that curriculum literacy can solve. The aim of this research is to enhance the program literacy levels of classroom teachers by identifying their program literacy needs by stakeholders (academics, school administrators, and teachers) and designing, implementing, and evaluating the effectiveness of the professional development program. In this mixed-method experimental design, a professional development program on program literacy was prepared as an experimental application and provided to elementary teachers. The basic design of this research was determined as a pretest-posttest quasi-experimental design with a control group. Before the experimental process, interviews were conducted with academics, school administrators, and teachers for needs analysis to design the professional development program. Quantitative and qualitative data were collected to enrich the data in the basic design, to review the experimental process, and to reveal how the participants experienced the process after the procedure. It has been determined that teachers do not examine the curriculum during their professional experience; instead, they use the annual plans they have obtained ready-made. The willingness and active participation of the participants, the establishment of a theory-practice connection, the support and equipment of academics as instructors, and the appreciation of teachers are among the strengths of the professional development program. The quantitative data was collected using the Curriculum Literacy Perception Scale, Curriculum Literacy Achievement Test, and Curriculum Literacy Rubric. On the other hand, the qualitative data was collected through the Semi-Structured Interview Form on the Effectiveness of the Program Literacy Professional Development Program and the researcher's diary. In total, 112 classroom teachers participated in the research, 50 in the experimental group and 62 in the control group. The quantitative data was analyzed using factorial ANOVA for mixed designs, while the qualitative data was analyzed using content analysis. As a result of the analysis of quantitative data, it was determined that the participants' curriculum literacy perception levels increased significantly and positively. The analysis of qualitative data revealed that teachers graduated with a lack of infrastructure in terms of program literacy due to a lack of knowledge and disconnection between theory and practice during their pre-service period. It was figured out that teachers did not examine the curriculum during their professional experience, but instead used the annual plans they had prepared earlier. It has been determined that the willingness and active participation of teachers, establishing a connection between theory and practice, being planned, providing support from academics as instructors, curriculum design, establishing a connection between philosophy and program, awareness of the relationship between elements and teamwork are the strengths of the professional development program. It was concluded that after the professional development program, the participating classroom teachers acquired program competencies in the areas of philosophy and program relationship, student-centered program understanding, examining, analyzing, and using the program, and program adaptation. The term program literacy was expressed by the participants to describe their understanding, criticizing, and adapting the program. Based on these findings, dissemination studies of the program literacy professional development program can be carried out.