Yeni materyalizmin madde kavrayışının ve romantizmle (Anti) ilişkiselliğinin günümüz sanatına yansımaları: Yapıtlararası yeni materyalist bir analiz
Reflections of new materialism's conception of matter and its (Anti) relation to romanticism on contemporary art: A new materialist analysis of intra-art(i)facts
Yazar: URAS KIZIL
Danışman: DOÇ. DR. OĞUZ HAŞLAKOĞLU ; DOÇ. DR. BAŞAK KAPTAN ŞİRAY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sanat Tarihi = Art History ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu tez yeni materyalizmin madde kavrayışının ve romantizmle (anti) ilişkiselliğinin günümüz sanatına etkisini görsel sanatları, kalitatif sonrası ve temsili olmayan araştırma yöntemlerini, küratöryel pratikleri kullanarak ve insan sonrası epistemoloji, katılımcı gözlem, antropoloji ve etnografi kuramlarından yararlanarak trandisipliner bir perspektifle incelenmiştir.
Tezin materyalizm ile romantizmi birlikte analiz etmekle neyin amaçlandığı detaylı bir şekilde irdelenmiştir. Aralarındaki yakınlıklar [Aydınlanma eleştirisi, insan (olmayan) ötekiyi düşünce ve sanata dahil etmek], ve uzaklıklar [insan/insan olmayan], ortak kaygılar [doğa] ve benzeşmezlikler [yüce/hipernesne] incelenmiş; teorik çerçeve dahilinde ele alınan tüm bu unsurların görsel sanatlar üzerindeki etkisinin de altı çizilmiştir. Yeni materyalizm gibi bir düşünce setinin bilme pratiklerine eklenip eklenemeyeceği, sanatın/sanatçının/küratörün/yazarın günümüze içkin 'yeni' rollerini belirlemedeki içkin potansiyelinin unsurları belirlenmiştir. Yeni materyalizmin yalnızca madde üzerine söz söyleyen bir düşünce setinden ibaret olmadığı, her alanda bilgi üretimine katkı sağlayan bir weltanschauung [dünya görüşü] olduğu iddiası temellendirilmeye çalışılmıştır. Yeni materyalizm gibi güncel düşünme biçimleri etrafında yazılacak bir tezin bu yeni bilgi sistemiyle uyumlu olduğu düşünülen kalitatif sonrası yöntemin kriterleri çerçevesi etrafında durulmuştur.
Yeni materyalizm felsefesinin genel tanımı ve nitelikleri üzerinde durulmuştur. 1990'ların ikinci yarısı itibariyle tartışılmaya başlayan yeni materyalist felsefenin oluşumunda doğrudan ve/ya dolaylı yoldan rol oynamış aktörlere ve unsurlara yer verilmiştir. İnsanın araştırmanın tek olası öznesi olmaktan çıktığı ve bilginin giderek merkezsizleştiği vurgulanarak, insan olmayanların bilgi üretimine katılımları ve katkıları çeşitli örneklerle temellendirilmiştir. Yeni materyalizmde yeni olanın ne anlama geldiği ve yeninin neye nazaran yeni olduğu tanımlanmıştır. Yeni materyalizmde altı çizilen yeninin yalnızca teorik çerçevede kalmayarak pratik alanda da uygulanabilir oluşu üzerinde durulmuştur.

Tek ve mutlak bir yeni materyalist felsefeden söz edilmeyeceğinden ötürü, farklılıkları görünür kılmak amacıyla felsefenin savunucuları nezdindeki yaklaşımlar belirlenecek ve birbirinden ayrılan 'yeni materyalizmler' incelemeye tâbi tutulacak; söz konusu teorilere getirilen eleştiriler, birbirleri arasındaki nüanslar ve çözüm yolları açımlanacaktır.
Ancak, analizden önce romantizmin yeni materyalizmle kurduğu dirsek temasının altını çizmek üzere, romantizmi karşı aydınlanma ve yeni bir estetik rejim olarak ön plana çıkaran nitelikler serimlenmiştir. Bu bağlamda romantizmin sanatın toplumsalın ifadesi olmaklığı vurgulanmış, 'anti-mimesis' ve 'yüce nesneler' çerçevesinde analizi yapılmıştır. Doğa kavrayışı, nesnelerin araçsallık düzeyleri, insan olmayan ötekiyi duyumsatma, sinestezik jest gibi yaklaşımlar analizin uğrakları olarak irdelenmiştir.
Intra-art(i)facts kavramı ortaya atılmış ve kavramın özellikleri çeşitli maddeler ve yapıt örnekleri çerçevesinde analiz edilmiştir. Bu doğrultuda tüm tez yapıtlararasılık kavramı etrafında şekillenmiştir. Yeni materyalizm felsefesinin günümüz sanatı üzerinden incelemesini yapmak, teoride kalan yapıtlararasılık kavramını pratik alana taşımak amacıyla küratöryel araştırma olarak İYG (2022) ve YBİKK (2023) sergilerine yer verilmiştir. Her iki küratöryel araştırmayla ortak üretim vurgusu yapılmış; kalitatif sonrası yöntemin bir unsuru olarak da birlikte düşünmenin [think-ing with] ve onsuz düşünmenin [think-ing without] çeşitli cihetleri açımlanmıştır. İnsan sonrası epistemolojiyle birlikte tezin ileri sürdüğü yeni imge arayışı, her iki sergiyle güncel bir tartışma ortamı oluşturmuştur.
Türkiye ölçeğinde yeni materyalist perspektifte değerlendirilebilecek sergilere ve yapıt örneklerine yer verilmiştir. Özellikle 1980'lerin ikinci yarısı Türkiye ölçeğinde yapılan nesne-odaklı örnekleri yeni materyalist düşünce kapsamında değerlendirmenin imkânı ve imkânsızlığı vurgulanmıştır. Özellikle insan olmayanı mesele eden bir sanat düşüncesinin Türkiye çevresinde sistematik olarak görülmesinde etkin rol oynayan faktörler irdelenmiştir. 14. İstanbul Bienali (2015), 16. İstanbul Bienali (2019) ve Covid 19 salgını (2019) gibi sanat faaliyetlerinin ve olgularının söz konusu sistematik dönüşümde oynadığı rol, metin ve yapıt ekseninde analize tâbi tutulmuştur.

Abstract:
This thesis will examine the impact of new materialism's conception of matter and its (anti) relationality with romanticism on contemporary art from a trandisciplinary perspective, using visual arts, post-qualitative and non-representational research methods, curatorial practices and drawing on theories of posthuman epistemology, participant observation, anthropology and ethnography.
The first part of the thesis will examine in detail what is intended by analyzing new materialism and romanticism together. The affinities [Enlightenment critique, inclusion of the (non)human other in thought and art] and distances [human/non-human], common concerns [nature] and dissimilarities [sublime/hyperobjects] between them will be examined; the impact of all these elements discussed within the theoretical framework on the visual arts will also be underlined. Likewise, by emphasizing what is aimed by writing a thesis under the umbrella of new materialism in the first chapter, it will be determined whether a set of ideas such as new materialism can be added to the practices of knowing, and the elements of its inherent potential in determining the 'new' roles of art/artist/curator/writer inherent to the present day. As an assumption that begins with the first chapter and occasionally permeates the other chapters, the claim that new materialism is not only a set of ideas that speaks about matter, but also a weltanschauung [worldview] that contributes to the production of knowledge in every field will be tried to be justified.
Likewise, in the first chapter, a thesis to be written around current ways of thinking, such as new materialism, will focus on the framework of the criteria of the post-qualitative method, which is considered to be compatible with this new knowledge system. New research methods and ways of thinking, such as speculative approaches, intuition, sensemaking, synesthetic attitudes and unstructured interviews, which are not scientifically accepted, will be analyzed under the subheadings of 'non-representational research' and 'transformers'.

The second part of the thesis will focus on the general definition and characteristics of the new materialist philosophy. The actors and elements that directly and/or indirectly played a role in the formation of the new materialist philosophy, which started to be discussed in the second half of the 1990s, will be included. Emphasizing that human beings have ceased to be the only possible subject of research and knowledge has become increasingly decentralized, the participation and contribution of non-humans to knowledge production will be justified with various examples. The meaning of the new in new materialism will be defined and what the new is relative to what is new. Emphasizing that the new underlined in new materialism is not only theoretical but also applicable in the practical field, it will be discussed within the framework of curatorial research as a case study. Therefore, the distinction between the new and the anew will be revealed with the exhibitions New Grammar of Images (2022) and User Manuel For Anew Beginners (2023), which are analyzed as curatorial research outputs in the fourth chapter of the thesis.
Since there is no single and absolute new materialist philosophy, in order to make the differences visible, the approaches of the proponents of the philosophy will be identified and the 'new materialisms' that differ from each other will be analyzed; the criticisms brought to these theories, the nuances between them and the solutions will be elucidated. From this point of view, the second part will be analyzed under three different subheadings: Vital New Materialism, Anti-Relational New Materialism and Relational New Materialism. In particular, Jane Bennett's thing power, Karen Barad's intra-action and cutting-together-apart, Rosi Braidotti's zoe, Timothy Morton's hyperobjects, Graham Harman's object-oriented ontology, which are among the sets of concepts referred to in the work analyses of the thesis, will be paraphrased.
In the third part of the thesis, the (anti) relationship between romanticism and new materialism will be examined through a detailed analysis of J. M. William Turner's Slave Ship (1840) and Edward Burtynsky's Shipbreaking (2000). However, before the analysis, in order to underline romanticism's elbow contact with new materialism, the qualities that foreground romanticism as a counter-enlightenment and a new aesthetic regime will be laid out. In this context, Romanticism's art as an expression of the social will be emphasized and analyzed within the framework of 'anti-mimesis' and 'sublime objects'. J. M. William Turner's Slave Ship (1840) and Edward Burtynsky's Shipbreaking (2000) will be analyzed together and separately, and their approaches to the human and non-human will be examined in the context of the sublime and

hyperobjects. Approaches such as the conception of nature, the instrumentality of objects, the sensation of the non-human other, and the synesthetic gesture will be examined as the stops of the analysis.
In the fourth chapter of the thesis, the concept of intra-art(i)facts will be introduced and its characteristics will be analyzed within the framework of various articles and examples of works. Accordingly, the whole thesis will be shaped around the concept of intermediality. The conditions that constitute the concept of intra-art(i)fact, which makes it possible for artworks independent of time and space to be open to mutual and related readings, will be determined under the sub-headings of 'Displacement and Change of Position', 'Opening Art to the Non-Human Other', 'The Search for a New Non-Representational Image', and the elements that make the concept available will be concretized with related artwork examples.
In the fourth section, the exhibitions The New Grammar of Images (2022) and User Manuel For Anew Beginners (2023) will be included as curatorial research in order to examine the philosophy of new materialism through contemporary art and to bring the concept of intra-art(i)facts, which remains in theory, into the practical realm. In particular, Werner Herzog's documentary Grizzly Man (2005) will be taken as a case study and related to the exhibition New Grammar of Images, of which I am the curator, in order to create a speculative discussion and make visible the problematic -modernist- conception of nature.
Both curatorial researches will emphasize co-production, and as an element of the post-qualitative method, various aspects of thinking-ing with and thinking-ing without will be elucidated. In particular, the exhibition The New Grammar of Images will utilize unstructured interviews, conversations, participant observation, co-production, oral histories, and the testimonies of human and non-human witnesses, which constitute the post-qualitative method. With both exhibitions that I curate, the positions of artist-curator-author will be discussed and displacements will be included. In this way, by using the self-reflexivity approach, which is an element of the post-qualitative method, the transitions and fluid positions of 'me as the author of the thesis' to 'me as the curator' - with the subject pulling itself into the object position - will be made functional. The search for a new image, which the thesis proposes in conjunction with a posthuman epistemology, will create a contemporary debate with both exhibitions.

In the fifth chapter of the thesis, exhibitions and examples of works that can be evaluated from a new materialist perspective in Turkey will be discussed. Especially in the second half of the 1980s, the possibility and impossibility of evaluating object-oriented examples made in Turkey within the scope of new materialist thought will be emphasized. In particular, the factors that played an active role in the systematization of an artistic thought that deals with the non-human will be analyzed. The role of art events and phenomena such as the 14th Istanbul Biennial (2015), the 16th Istanbul Biennial (2019) and the Covid 19 pandemic (2019) in this systematic transformation will be analyzed in terms of text and work. Through interviews with art professionals and Nicolas Bourriaud, curator of the 16th Istanbul Biennial, and structured/unstructured questions, the shift in the axis of the non-human in the Turkish art scene will be identified.