Amerikan aydınlanması ve Thomas Paine
American enlightenment and Thomas Paine
Yazar: YETER SOLAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL FATİH TÜRE
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Amerikan aydınlanması diğer aydınlanma gelenekleri ile kıyaslandığında gölgede kalmış bir süreç, dönem ve entelektüel gelenektir. Amerikan aydınlanması kendine has özellikleriyle 18. Yüzyıl Aydınlanma dönemini ve sonuçlarıyla Fransız Aydınlanmasını etkilemiştir. Amerikan aydınlanmasının gelişim dönemi olarak görülen Amerikan devrimin başlamasına neden olan isim olarak Thomas Paine dönemin sembol isimlerindendir. 
Amerikan aydınlanmasının en önemli farkı dine olan yaklaşımıdır. Başta Fransız Aydınlanması olmak üzere, tüm aydınlanmalar dine ve dini kurumlara karşıt bir tutum sergilerken, Amerikan aydınlanması dini dışlamamıştır. Amerika'da aydınlanma döneminin din ile uyumlu bir görünüm sergilediğinin kabul edilmesi aydınlanmaya ilişkin kavramların değişmesine yol açmıştır. Paine dine yaklaşımı ile diğer aydınlanmacı düşünürlerden ve kurucu liderlerden farklı bir noktada durmaktadır. Aydınlanma sürecinde dinin etkisinin azaltılmasının önemine değinen Paine, Voltaire gibi deist isimlerin görüşlerini desteklemiştir. 
Tezde aydınlanma döneminde önemli bir etkiye sahip Amerikan aydınlanmasının politik, toplumsal, dini ekonomik ve entelektüel gelişiminin açıklanması ile Paine'nin bu süreçteki etkisi ve önemi ele alınmıştır. Paine ve Amerikan aydınlanmacılarının tartıştıkları hususların açıklanması ve onun farklılığının ortaya konulması aydınlanmaya farklı perspektifle yaklaşmayı mümkün kılacaktır. Amerikan aydınlanmasının politik, toplumsal, dini, entelektüel ve ekonomik boyutlarının sürece etkisi ve kurucu babalar olarak anılan isimlerin, Amerikan aydınlanmacılarla etkileşimi ve Amerikan aydınlanmasının sembol isimlerinden olan Paine'nin kurucu isimlerle olan ilişkisi, aydınlanma sürecindeki rolü ve temel görüşlerinin açıklanması, tarihi çok eskiye dayanmayan bir toplumun kurucu dinamiklerini açıklamak açısından yol gösterici olacaktır.

Anahtar kelimeler: Amerikan aydınlanması, Thomas Paine, Özgürlük, Din-devlet ayrımı.

Abstract:
The American Enlightenment is a process, a period and an intellectual tradition that has remained in the shadows compared to other Enlightenment traditions. With its unique characteristics, the American Enlightenment influenced the 18th century Enlightenment period and the French Enlightenment with its results. Thomas Paine is one of the symbolic names of the period as the name that caused the beginning of the American revolution, which is seen as the development period of the American enlightenment.
The most important difference of the American enlightenment is its approach to religion. While all enlightenments, especially the French Enlightenment, displayed an attitude against religion and religious institutions, the American Enlightenment did not exclude religion. The recognition that the Enlightenment period in America was compatible with religion led to a change in the concepts of enlightenment. Paine stands at a different point from other enlightenment thinkers and founding leaders with his approach to religion. Paine emphasized the importance of reducing the influence of religion in the enlightenment process and supported the views of deists such as Voltaire.
This thesis describes the political, social, religious, economic and intellectual development of the American Enlightenment, which had a significant impact on the Enlightenment period, and discusses Paine's influence and importance in this process. Explaining the issues discussed by Paine and the American Enlightenment and revealing their differences will make it possible to approach the Enlightenment from a different perspective. The impact of the political, social, religious, intellectual and economic dimensions of the American enlightenment on the process, the interaction of the so-called founding fathers with the American enlightenmentists, and the relationship of Paine, one of the symbolic figures of the American enlightenment, with the founding figures, his role in the enlightenment process and the explanation of his basic views will be instructive in terms of explaining the founding dynamics of a society whose history does not go back very far.

Key words: American enlightenment, Thomas Paine, Freedom, Separation of religion and state.