Ovulasyon İndüksiyonu Yapılan Kadınlarda Serum 25-Hidroksi Vitamin D Düzeyleri ile Dominant Folikul Büyüklüğü ve Oluşma Süresi Arasındakı İlişkinin  Değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between serum 25-hidroxy Vitamin D levels and dominant follicle size and formation time in women undergoing ovulation induction
Yazar: SUDABA GARIBOVA
Danışman: PROF. DR. MİNE KANAT PEKTAŞ
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Amaç: İnfertilite, bir kadınla bir erkekten oluşan çiftin düzenli ve korunmasız cinsel 
ilişkiye girmesine rağmen gebelik elde edememesi olarak tanımlanır. İnfertilite 
nedeniyle başvura çiftlerin %20 ila %40 kadarında ovulasyon bozuklukları mevcuttur. 
Anovulasyon saptanan olgularda monofoliküler gelişimi ve ardından ovulasyonu 
sağlamayı hedefleyen farmakolojik ajanların kullanılması, ovulasyon indüksiyonu 
olarak tanımlanır. Bu tez çalışması, ovulasyon indüksiyonu yapılan kadınlarda, serum 
D vitamini düzeyleri ile öncü folikül büyüklüğü ve oluşma süresi arasındaki ilişkinin 
değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Ocak 2020 ve Ocak 2022 tarihleri arasında Afyonkarahisar Sağlık 
Bilimleri Üniversitesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı 
polikliniklerine infertilite nedeniyle başvuran ve ovulasyon indüksiyonu uygulanan 
101 çift çalışmaya alındı. Çalışmaya dâhil edilme kriterleri; kadın yaşının 40 yıldan 
küçük olması, erkek yaşının 40 yıldan küçük olması ve ovulasyon indüksiyonu veya 
intrauterin inseminasyon (IUI) için endikasyon bulunması olarak belirlendi. Kadın 
yaşının 40 yıl veya daha büyük olması, erkek yaşının 40 yıl veya daha büyük olması 
ve in vitro fertilizasyon (IVF) için endikasyon bulunması, çalışma dışı bırakılma 
kriterleri olarak saptandı. Yaş, evlilik süresi, obstetrik öykü, vücut kitle indeksi, bazal 
hormon profili, tıbbi ve cerrahi özgeçmiş, infertilite süresi, tipi ve nedeni, antral folikül sayısı, spermiogram sonucu, önceki ve şimdiki ovulasyon indüksiyonu siklusları ile 
ilgili veriler kaydedildi.
Bulgular: Çalışmaya alınan infertil 101 çift için ortalama kadın yaşı 26.5 yıl, ortalama 
erkek yaşı 29.4 yıl, ortalama evlilik süresi 4.4 yıl ve ortalama infertilite süresi 2.6 yıl 
olarak hesaplandı. İncelenen 101 çiftin 56'sında (%55.4) primer infertilite mevcutken 
45'inde (%44.6) sekonder infertilite tanımlanmıştı. 101 hastadan 38'inde (%37.6) 
BMİ >30 bulundu. En sık görülen infertilite nedenleri ise sırasıyla anovulasyon 
(n=64), hiperprolaktinemi (n=21, %20.8), erkek faktörü (n=15, %14.9) ve uterus 
faktörü (n=14, %13.9) olarak belirlendi. İnfertil kadınların %44.6'sında (n=45) 
polikistik over ve infertil erkeklerin %15.8'inde (n=17) oligospermi bulunmaktaydı.
Bu çalışma kapsamında, 41 kadında (%40.6) klomifen sitrat, 6 kadında (%5.9) letrozol 
ve 54 kadında (%53.5) gonadotropin ile ovulasyon indüksiyonu gerçekleştirildi. 
İncelenen ovulasyon indüksiyonu siklusları için HCG günündeki ortalama D vitamini 
düzeyi 13.52±5.93 mg/l (aralık: 1.88-27.74 mg/l) olarak bulundu. Ovulasyon 
indüksiyonu uygulanan 101 kadının 48'inde (%47.5) klinik gebelik meydana gelmiş, 
33'ünde (%32.7) gebelik devam etmiş ve 7'sinde (%6.9) canlı doğum gerçekleşmiştir.
Ovulasyon indüksiyonu ile klinik gebelik elde edilen çiftlerle kıyaslandığında, klinik 
gebelik elde edilemeyen çiftlerde, kadın yaşının anlamlı olarak daha yüksek (p=0.003), 
erkek yaşının anlamlı olarak daha yüksek (p=0.012), evlilik süresinin anlamlı olarak 
daha uzun (p=0.036), geçirilmiş cerrahi (p=0.001) ve geçirilmiş sezaryen (p=0.003) 
oranlarının anlamlı olarak daha fazla olduğu görülmüştür. Ovulasyon indüksiyonu ile 
klinik gebelik elde edilen ve edilmeyen çiftler, human koryonik gonadotropin (HCG)
uygulanma gününde ölçülen D vitamini düzeyi bakımından benzer bulunmuştur
(13.9±6.0 mg/l vs 13.2±5.9 mg/l, p=0.584). Aynı şekilde, devam eden ve etmeyen 
gebelikler de HCG gününde ölçülen D vitamini düzeyi bakımından benzerdir
(14.9±5.4 mg/l vs 11.5±6.7 mg/l, p=0.064). Ovulasyon sikluslarında HCG gününde 
ölçülen D vitamini ve bazal prolaktin düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı 
olan pozitif korelasyon saptanmıştır (r=0.282, p=0.004). Öte yandan, HCG gününde 
ölçülen D vitamini ve bazal tiroid uyarıcı hormon (TSH) seviyeleri arasında 
istatistiksel olarak anlamlı olan negatif korelasyon bulunmuştur (r=-0.263, p=0.008).
Lojistik regresyon analizine göre; kadın yaşı, erkek yaşı, evlilik süresi ve geçirilmiş 
cerrahi, klinik gebeliğe ulaşmak için bağımsız prognostik faktör olarak tanımlanmıştır 
(sırasıyla p=0.040, p=0.013, p=0.040 ve p=0.001). D vitamini düzeyleri, klinik gebelik 
ve devam eden gebelik için bağımsız bir prognostik faktör olarak tanımlanmamıştır.
Sonuç: Bu tez çalışması, serum D vitamini düzeyinin ovulasyon indüksiyonu 
sikluslarının başarısı üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını göstermiştir. Ancak bu 
sonuç, klinik uygulamalarda kendine yer bulmadan önce dikkatle değerlendirilmeli; 
benzer örnekleme ve tasarıma sahip çalışmalara tarafından da teyit edilmelidir. Bu 
önerinin en önemli nedeni, çalışmanın gücünü kısıtlayan faktörlerin bulunmasıdır. 
Çalışmanın nispeten küçük ölçekli olması, bu nedenle ROC eğrisi analizi yapılamamış 
olması ve uzun dönem verilerin incelenmemiş olması; aynı zamanda D vitaminin 
mevsimsel değişikliklerinin de değerlendirilmemiş olması bu faktörlere örnek olarak 
verilebilir. Ovulasyon indüksiyonu için farklı farmakolojik ajanların kullanıldığı tüm 
olguların ve hem IUI uygulanan hem uygulanmayan katılımcıların hepsinin çalışmaya 
dâhil edilmesi, elde edilen bulgularda heterojeniteye sebep olabilir. Ovulasyon 
indüksiyonu uygulanan infertil kadınlarda, D vitamini düzeylerinin gebelik ve canlı 
doğum oranları üzerindeki etkilerini öngörmek amacıyla iyi planlanmış ve standardize 
edilmiş, geniş ölçekli prospektif çalışmalara gereksinim duyulmaktadır.

Abstract:
Objective: Infertiliy has been defined as the inability of a couple to achieve pregnancy 
despite regular and unprotected sexual intercourse for one year long period. Ovulatory 
dysfunction (20-40%), tubal and peritoneal diseases (30-40%), male factor (30-40%) 
and uterus factor have been identified as the causes of infertility. Ovulation induction 
has been designated as the use of pharmacological agents for triggering monofollicular 
development and ovulation in couples diagnosed with anovulation. This thesis study 
aims to evaluate the relationship among serum concentrations of vitamin D, size of 
dominant follicle and the time to acquire dominant follicle in women undergoing 
ovulation induction for infertility.
Materials and Methods: This is a cross-sectional review of 101 couples that were 
diagnosed with infertility and underwent ovulation induction for infertility at the 
department of obstetrics and gynecology in Afyonkarahisar Health Sciences 
University Hospital between January 2020 and January 2022. All women aged 
younger than 40 years, all men aged younger than 40 years and all couples who had 
an indication for ovulation induction and intrauterine insemination (IUI) were 
included. All women aged older than 39 years, all men aged younger than 39 years 
and all couples who had an indication for in vitro fertilization (IVF) were excluded. 
Data related with age, marital duration, obstetric history, body mass index, basal 
hormone profile, medical and surgical history, infertility type, duration and cause, 
antral follicle count, spermiogram, previous and current ovulation induction cycles 
were recorded. 
Results: The mean female age was 26.5 years, the mean male age was 29.4 years, the 
mean marital duration was 4.4 years and the mean infertility duration was 2.6 years 
for 101 couples with infertility. Primary infertility was diagnosed in 56 couples 
(55.4%) while 45 couples (44.6%) had secondary infertility. BMI >30 was found in 38 
(37.6%) of 101 patients. The most frequent causes of infertility were anovulation 
(n=64, 63.4%), hyperprolactinemia (n=21, 20.8%), male factor (n=15, 14.9%) and 
uterine factor (n=14, 13.9%). Polycystic ovaries were detected in 44.6% of infertile 
women (n=45) and there was oligospermy in 15.5% of infertile men (n=17). Ovulation induction was performed by administering clomiphene citrate in 41 women (40.6%), 
letrozole in 6 women (5.9%) and gonadotropins in 54 women (53.5%). The mean 
serum concentration of vitamin D was 13.52±5.93 mg/l (range: 1.88-27.74 mg/l) at the 
day of human chorionic gonadotropin (HCG) administration. Clinical pregnancy was 
achieved in 48 women out of 101 women who underwent ovulation induction (47.5%), 
there was ongoing pregnancy in 33 women (32.7%) and 7 women (6.9%) delivered 
live-born infants. When compared to couples that failed to achieve pregnancy by 
ovulation induction, the couples who were able to achieve pregnancy by ovulation 
induction had significantly higher female age (p=0.003), higher male age (p=0.012), 
longer marital duration (p=0.036), higher frequency of surgery (p=0.001) and cesarean 
delivery (p=0.003). The couples that failed to achieve pregnancy and the couples who 
were able to achieve pregnancy by ovulation induction were found to be have 
statistically similar serum concentrations of vitamin D (13.9±6.0 mg/l vs 13.2±5.9 
mg/l, p=0.584). Similarly, ongoing pregnancies by ovulation induction and the 
remaining pregnancies were statistically similar with respect to serum levels of vitamin 
D (14.9±5.4 mg/l vs 11.5±6.7 mg/l, p=0.064). A statistically significant positive 
correlation was detected between basal prolactin levels and serum concentration of 
vitamin D at the day of HCG administration (r=0.282, p=0.004). There was a 
statististically significant negative correlation between basal thyroid stimulating 
hormone levels and serum concentrations of vitamin D at the day of HCG 
concentration (r=-0.263, p=0.008). Based on logistic regression analysis, female age, 
male age, marital duration and surgical history were identifid as independent 
prognostic factors for achieving clinical pregnancy (respectively p=0.040, p=0.013, 
p=0.040 and p=0.001). Vitamin D level was not defined as an independent prognostic 
factor for achieving either clinical pregnancy or ongoing pregnancy. 
Conclusion: This study concludes that serum concentrations of vitamin D do not exert 
significant effects on the success of ovulation induction cycles. However, this 
conclusion should be evaluated carefully and confirmed by studies with similar 
samples and designs before this conclusion has been addressed as a clinical practice 
point. The major reason for this recommendation is the existence of power limiting 
factors which are relatively small sample size, inability to draw a receiver operating 
curve, absence of longitudinal data and lack of data related with seasonal change of 
vitamin D concentrations. The inclusion of all patients who received different 
pharmacological agents and all patients who underwent IUI might lead to heterogeneity. Large scale and prospective studies with well planned design and 
standardization should be conducted to clarify the effects of serum vitamin D 
concentrations on clinical pregnancy and live birth ratios in infertile women 
undergoing ovulation induction.