İbn Zünbül'ün "Vâkıatu Sultan Selim ve es-Sultan Kansu el-Gavri" adlı eserinin tahlil ve değerlendirmesi
An analysis and evaluation of the scripture of İbn Zunbul the battle between Sultan Saleem and Sultan Kanso al Ghoori
Yazar: EMAN HAYAJNEH
Danışman: PROF. DR. ALİ AKTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Tarih = History

Özet:
Zünbül'ün Vâkıatu Sultan Selim ve es-Sultan Kansu el- Gavri Adlı Eserinin Tahlil ve Değerlendirmesi (Özet) Tarih konusundaki el yazması eserlerin tahkik edilerek ilim dünyasına sunulmasının İslâm kültür ve medeniyetine yaptığı olumlu katkı, fikir ve düşünce alanlarına getireceği yenilikler son derece önemlidir. Müellifimiz ibn Zünbül, Osmanlıların Mısır ve Şam' m fethi olaylarım yazan en meşhur tarihçilerden biri olmasına rağmen, hak ettiği ölçüde araştırmacıların ilgisine mazhar olamamıştır. Eserleri hâlâ yazma halindedir. îlmî bir üslûpla ele alınmamıştır. İbn Zünbülün eserinin ehemmiyeti, kendisinin XV. asrın sonlaryla XVI. asrın başlarına rastlayan tarihlerde Osmanlıların Mısır ve Şam'ın fethi hadiselerine tanıklık etmesinden ileri gelmektedir. Araştırmamızda İbn Zünbül'ün Vâkıatu Sultan Selim ve es-Sultan Kansu el-Gavri adlı eserinin tahkik ve değerlendirmesini yaptık. İbn Zünbül'ün söz konusu eseri iki ciltten oluşmaktadır. Biz eserin Manisa İl Halk Kütüphanesi 1357 numarada kayıtlı ve 172 varaktan ibaret I. Cildi üzerinde çalıştık. İbn Zünbül bu eserinde, Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusuyla Kansu Gavri komutasındaki Memlûk ordusu arasında Mercidâbık'ta yine Sultan Selim'le Tomanbay arasında Ridaniye'de meydana gelen hadiseleri detaylı bir şekilde anlatmıştır. O, eserinde Memlûk Devleti'nin çöküşünde önemli bir yeri olan Canberdi Gazali ve Haleb naibi Hayırbey'in Memlûk ordusuna ihanetine de işaret etmektedir. Aynı şekilde, Memlûk ordusunun Osmanlı ordusu karşısında yenilmesinde etkin bir rol oynayan Memlûk ordusu arasındaki iç çekişmelere de vurgu yapmıştır. İbn Zünbül'ün eseri tarihî açıdan taşıdığı değerin yanı sıra, askerî açıdan da son derece değerli bir eserdir. Zira Osmanlı ve Memlûk askerî teşkilât yapılan ile savaşlarda kullanılan askerî malzemeler hakkında önemli bilgilere yer vermektedir. Bu açıdan onun eseri Osmanlı ve Memlûk askerî ve idarî terimlerini içeren zengin bir kaynakolarak kabul edilebilir. Netice olarak müellifimizin eseri Osmanlıların Mısır ve Şam'ı fethi konusunda vazgeçilemeyecek çok kıymetli bir kaynak niteliğindedir. Anahtar Kelimeler: Mısır ve Şam'ın fethi, Osmanlı Devleti, Memlûk Devleti, Sultan Selim, Sultan Tomanbay.

Abstract:
An Analysis and Evaluation of the Scripture of İbn Zunbul The Battle between Sultan Saleem and Sultan Kanso Al Ghoori (Summary) The process of discovering and verifying historical scriptures has significant importance in the Islamic renaissance and heritage, and in supporting the structure of culture and education. The scripture of İbn Zunbul is considered as one of the primary sources in the historical research process. Although İbn Zunbul is considered one of the prominent historians, who documented the events of Ottoman conquest of Sham and Egypt, he was not treated fairly by researchers. His scriptures are still neglected and did not receive the deserved attention by researchers and was not tested scientifically. The importance of the work of İbn Zunbul comes from the fact that he witnessed the events of the Ottoman conquest of Egypt and Sham (Syria) at the end of the fifteenth century and at the beginning of the sixteenth century. Those events put an end to the rule of Mamaleek government in Egypt and Sham and transferred it to Ottomans. The subject of our study dealt with attesting, analyzing, and evaluating Al Remal scripture of İbn Zunbul: The Battle between Sultan Saleem and Sultan Kanso Al Ghouri. The scripture consists of two volumes, and the research of our study is limited to the first volume that is located in Mansia Library "Ilhalk", number 1357. This volume includes 172 pages. In his first volume, İbn Zunbul had recorded the events of the fight between Sultan Saleem and Sultan Kanso Al Ghouri in Marj Dabig, and had described in details the events of the fight in Alredaineh between Sultan Saleem and Sultan Tumanby. İbn Zunbul referred to the role of Jan Braday Al Gharali and Fair Baik, the deputy of Halab, in betraying Mamaleek military forces, which had a significant role in the conquer of Mamaleek State. He did not also ignore the reference to the internal conflict and struggle among the Mamaleek military forces, which had a substantial role in their defeat by the military forces of Sultan Saleem.VIII In addition to the historical value of îbn Zunbul's scripture, it has military values. In his first volume, he had referred many times to the military tools utilized in battles at that time, and the military structures of Mamaleek and Ottomans. This volume is considered a renaissance record for Mamlouki idioms in terms of military management and others used at that time. In conclusion, the scripture of İbn Zunbul is considered one of the most valuable, historical sources that deal with the history of Egypt and Sham in general, and the history of Egypt in particular. It is indispensable for a researcher to do without consulting İbn Zunbul's scripture in regards to history of Egypt and Sham. Key Words: The conquest of Egypt, Sham, Ottoman State, Mamlouki State, Sultan Saleem, and Sultan Tomnby.