Türkiye'deki anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlık öğrencilerinin sezaryen ameliyatlarında cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme (eras) protokolleri ile ilgili farkındalığının değerlendirilmesi
Evaluation of the awareness of anesthesiology and reanimation specialist students in Turkey about enhanced recovery after surgery in cesarean section
Yazar: ZELİHA DEDEBAĞI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EYYÜP SABRİ ÖZDEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: Anestezi ve analjezi = Anesthesia and analgesia ; ERAS = ERAS ; Sezaryen operasyonu = Cesarean section

Özet:
Sezaryen dünyada en sık yapılan obstetrik cerrahidir. ERAS Sezaryen Doğum Rehberi'nde, sezaryen doğum araştırmalarından oluşturulan kanıta dayalı bilgiler düzenlenip, değerlendirilmiştir. Maternal-fetal morbidite ve mortaliteyi düşürmek için ERAS'ı bilip uygulamanın anestezistler için önemi giderek artmaktadır. Amacımız Türkiye'deki anestezi uzmanlık öğrencilerinin sezaryende ERAS hakkında neler bildiklerini ortaya koymak ve farkındalıklarını arttırmaktır.
Anketimiz etik kurul onayı alınarak Kasım 2022- Mart 2023 tarihleri arasında TARD'nin desteğiyle katılımcılara mail ve mesaj olarak online iletilmiştir. Anket formu katılımcıların yaş, eğitim yılı, çalıştığı hastanede sezaryen ameliyatıyla karşılaşıp karşılaşmadığı, ERAS hakkında eğitim durumları, ERAS ekibinin bulunup bulunmadığı ve perioperatif önerileri içeren toplam 42 soru ile değerlendirildi. Çalışmamıza katılan 404 kişiden %59,9'u üniversite hastanesinden, %65,8'i 3 yıl ve üzeri eğitim alanlardı. ERAS %87,9 oranında duyulmuştu ancak ERAS eğitimi alan %42,8'di. Eğitim alanların çoğunluğu literatür kaynaklı eğitim (%33,9) almıştı. %91,8 katılımcı ERAS'ın faydalı olduğunu düşünüyor. %93,8 katılımcının kurumunda sezaryen ameliyatı yapılırken ERAS önerileri %48 gibi daha az oranda uygulanıyor. Bunun nedeni anketimizde %66,6 gibi yüksek oranda tespit edilen ERAS'ı takip eden ekibin olmaması olabilir. ERAS ekibi olanlarda (%33,4) ekip çoğunlukla cerrahi ve anestezi doktorlarından (%34,7) oluşuyordu. Sezaryende preoperatif ERAS önerileri çoğunlukla uygulanıyordu ancak sezaryenden 2 saat öncesine kadar berrak sıvıların içilmesi (%44,1) ve diyabetik olmayan hastalara sezaryenden 2 saat önce oral karbonhidrat sıvısı içirilmesini (%29,8) öneren katılımcı sayısı azdı. İntraoperatif ERAS önerilerinin tümü katılımcıların yaklaşık %80'i tarafından uygulanmaktaydı. Postoperatif ERAS önerilerinde sakız kullanımını %82 oranında katılımcı önermedi. Postoperatif 2 saat içerisinde erken beslenmeyi ve üriner kataterin erken dönemde çıkarılmasını öneren katılımcı %50 oranındaydı. Bu sonuçlar bize katılımcıların bazı önerileri tam olarak bilmediklerini göstermektedir.
Katılımcılar arasında ERAS hakkında farkındalık yüksekti ancak bazı önerilerin uygulama oranları düşüktü. Bunun nedeni takip eden multidisipliner ekibin oluşturulamaması ve katılımcı eğitiminin yetersizliği olabilir. Bu amaçla ERAS protokollerinin uygulanmasında multidisipliner ekibin oluşturulması, katılımcılara daha fazla eğitimlerin düzenlenmesi gerektiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Cesarean section is the most common obstetric surgery in the world. Evidence-based information generated from cesarean section studies have been organized and evaluated in the ERAS Cesarean Delivery Guide. The importance of knowing and applying ERAS to reduce maternal-fetal morbidity and mortality is increasing for anesthesiologists. Our aim is to reveal what anesthesia residency students in Turkey know about ERAS in cesarean section and to increase their awareness.
Our questionnaire was sent to the participants online, by e-mail and message, with the support of TARD, between November 2022 and March 2023, with the approval of the ethics committee. The questionnaire was evaluated with a total of 42 questions including age, years of education, whether or not they had encountered with cesarean section at the hospital where they worked, their educational status about ERAS, the presence of an ERAS team, and perioperative recommendations. 404 people who participated in our study, %59.9 were from a university hospital, and %65.8 were those who received training for 3 years or more. ERAS was heard in %87.9 but %42.8 received ERAS training. The majority of the trainees received literature-based training (%33.9). %91.8 of the participants think that ERAS is beneficial. While cesarean section is performed in the institution of %93.8 of the participants, ERAS recommendations are applied less frequently, such as %48. The reason for this may be the absence of a team following ERAS, which was noticed at a high rate of 66.6% in our survey. Among those who had an ERAS team (%33.4), the team consisted mostly of surgeons and anesthesiologists (%34.7). Preoperative ERAS recommendations were mostly applied in cesarean section but the number of participants that recommend drinking clear liquids 2 hours before cesarean section (%44.1) and drinking oral carbonhydrate liquids in non-diabetic patients 2 hours before cesarean section (%29.8) were much less. All of the intraoperative ERAS recommendations were implemented by approximately %80 of the participants. In the postoperative ERAS recommendations, %82 of the participants did not recommend the use of chewing gum. The rate of participants who recommended early feeding and removal of the urinary catheter in the early period within 2 hours postoperatively was %50. These results show us that the participants do not fully know some of the recommendations.
Awareness about ERAS was high among the participants but the application rates of some recommendations were low. The reason for this may be the inability to establish a multidisciplinary team to follow up and the inadequacy of training of participants. For this purpose, we think that a multidisciplinary team should be formed and more training should be organized for participants in the application of ERAS protocols.