Risk iletişimi stratejileri açısından bilgi ve bilgi okuryazarlığı: Sağlık haberlerine ve sağlık çalışanlarına yönelik bir araştırma
Risk communication strategies and information, information literacy: A study of health news and healthcare personnel
Yazar: EDA TURANCI
Danışman: PROF. DR. AYHAN BİBER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bilgi = Information ; Bilgi okuryazarlığı = Information literacy ; Haberler = News ; Risk = Risk ; Risk yönetimi = Risk management ; Sağlık = Health ; Sağlık personeli = Health personnel ; Çalışanlar = Workers ; İletişim = Communication ; İletişim stratejileri = Communication strategies

Özet:
Toplumsal değişimlerin hızlanması ve bilimsel-teknolojik gelişmelerin artmasıyla birlikte öngörülemez durumların ortaya çıkması, risk kavramını gündeme getirmiş ve risk, pek çok disiplin açısından dikkat çeken bir konu haline gelmiştir. Bu doğrultuda, risklere ilişkin olarak paydaşlar arası bilgi alışverişi ihtiyacı konunun, iletişim ve halkla ilişkiler alanında da tartışılmasına yol açmıştır. Bilimsel bilgiden beslenen risk unsurlarının anlaşılması, bilgi ve bilgi okuryazarlığı kavramlarını gündeme getirirken, risk iletişimi ve bilgi arasındaki ilişkiyi açığa çıkarmıştır. Buna göre çalışma, risk iletişimi ve bilgi kavramlarına odaklanarak disiplinlerarası bir analizi amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışmada ilk olarak, sosyolojik anlamda "Risk Toplumu" teorileri ile bunlara ilişkin görüşler etrafında bir kuramsal çerçeve çizilmiş ve risk, risk iletişimi, bilgi ve bilgi okuryazarlığı kavramları tanımlanmıştır. Risk iletişiminin, iletişim disiplini açısından yeri ve önemi tartışılmış, etkili risk iletişimi stratejileri ve medya ilişkine değinilmiştir. Çalışmada, pek çok risk faktörü arasından seçilmiş sağlık riskleri üzerine bir analiz gerçekleştirilmiştir. İki aşamalı olarak tasarlanmış bu çalışmanın birinci bölümünde Hürriyet ve Posta gazetelerindeki sağlık haberleri, risk iletişimi açısından içerik analizi yöntemiyle incelenmiş, ikinci bölümde ise sağlık alanında birincil bilgi kaynakları olduğu düşünülen uzmanlar ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. İçerik analizi kapsamında gazete haberlerinde; risk kavramı başta olmak üzere "sorun, problem, zarar" ve "kayıp" kavramlarının sıklıkla kullanıldığı, tıbbi terimlere sıkça yer verildiği ancak bu terimlerin yarıya yakınında tıbbi kavramların gündelik terimlerle açıklanmadığı ve haberde kaynak göstermeye ilişkin iki gazete arasında belirgin farklar olduğu tespit edilmiştir. Uzmanlarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerde ise; risk başta olmak üzere "sorun, problem, zarar, kayıp, tehlike" gibi diğer kavramların uygun yerlerde kullanılması gerektiği, uzmanların sağlık haberlerine karşı negatif bir tutum sergiledikleri, anlaşmazlığa yol açabileceğinden dolayı tıbbi terminolojinin kullanılmasının uygun bulunmadığı, haberlerden etkilenerek sağlıklarını riske atanlara ilişkin kişisel deneyimler yaşandığı, sağlık alanında birincil bilgi kaynaklarının kurumsal yapılar ile konunun uzmanları olması gerektiği, ancak, kamuoyunun daha çok medyadan bilgi arama eğilimi gösterdiği ile kamuoyunda bilgi okuryazarlık düzeyinin genel olarak düşük olduğu sonuçlarına varılmıştır. İki araştırma sonucunda elde edilen bulguların, birbirlerini tamamlar nitelikte olduğu görülmüştür.


Anahtar Kelimeler : Risk, Risk Toplumu, Risk İletişimi, Bilgi, Bilgi Okuryazarlığı,Sağlık Haberleri

Abstract:
The emergence of unpredictable situations due to accelerating social change and scientific and technological developments have introduced the concept of risk, which has drawn the attention of many disciplines. The need for information exchange among stakeholders regarding risks has caused this issue to be discussed in the fields of communication and public relations. Understanding risk factors based on scientific information has both introduced the concepts of information and information literacy and revealed the relationship between risk communication and information. This study is an interdisciplinary analysis of risk communication and information. The study first draws a theoretical framework for "Risk Society" theories in sociology, as well as the opinions on these theories, and defines the concepts of information and information literacy. It describes the importance of risk communication for the communication discipline and the relationship between effective risk communication strategies and media. It analyzes health risks selected among many risk factors. This study was designed in two stages. In the first stage, the health news in the Hürriyet and Posta newspapers were analyzed through content analysis in terms of risk communication, and in the second stage, semi-structured interviews were carried out with specialists regarded as primary information sources in healthcare. It was found that the concepts of problem, damage and loss, particularly the concept of risk, are frequently used the newspaper news and that medical terms are frequently used, but almost half of these terms are not explained in ordinary language, and there are clear differences between the two newspapers' provision of references. The semi-structured interviews with specialists indicated that concepts such as problem, damage, loss, and danger, and particularly the concept of risk, should be used appropriately; that the specialists have negative attitudes towards health news; that the use of medical terminology is not approved since it may cause ambiguity; that individual experiences are observed regarding people who put their lives at risk as they are affected by health news; that primary information sources in healthcare should be institutions and specialists, but society has a tendency to search for information in the media, and that information literacy level is generally low in society. The findings of the two stages were found to complement each other.


Key Words : Risk, Risk Society, Risk Communication, Information, Information Literacy, Health News