Tarihi kentsel peyzajın korunmasında karşı karşıya kalınan sorunlar ve metodolojik yaklaşım ilkeleri
The challenges in the conservation of historic urban landscape and principles of methodological approach
Yazar: BİLGEHAN AKYÜZ
Danışman: DOÇ. DR. OYA  AKIN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Değişim yönetimi = Change management ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Kentsel peyzaj = Urban landscape ; Kültürel peyzaj = Cultural landscape ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Tarihi yarımada = Historical peninsula

Özet:
Tarihi kentlerin değişim/dönüşüm süreçlerinin yönetilmesinde geleneksel planlama araçları doğrultusunda üretilen koruma amaçlı imar planı yaklaşımlarının; bir yönü ile değişen ihtiyaçlar/taleplere yanıt verememesi, bir yönü ile de karar üretme sürecinde tarihi kent katmanlarına ilişkin yeterince bilgi ve envantere sahip olmaması koruma alanlarının köhnemesi, terk edilmesi ve özgün kimliklerinin yitirilmesine neden olmaktadır. Tarihi, kentsel ve doğal çevre değerlerinin birarada korunması ve değişimin yönetilmesi için geniş kapsamlı bir araç olarak kullanılan "tarihi kentsel peyzaj yaklaşımı", sürdürülebilir bir kentsel koruma için bir yöntem/metodoloji olarak tartışılmaktadır. "Tarihi Kent Peyzajı Yaklaşımı" koruma ve gelişme arasında yeralan hassas karar süreçlerinde değişimin yönetimine ilişkin ilkeleri ve adımları ortaya koyarak, koruma literatüründe tartışma gündemi oluşturmuş ve kabul görmüş bir metodoloji olarak ele alınmıştır.
Tarihi Yarımada örneğinde korumanın sağlanmasında önemli bir araç olan koruma amaçlı imar planlarının sorunları neden çözemediği ve değişimi yönetemediği, sorularına odaklanarak, Tarihi Yarımada'nın kent peyzajında değişimin yönetimi olgusu, kanıta dayalı kültürel miras etkisi bağlamında Tarihi Yarımada için 2005-2017 yılları arasında alınmış 9693 adet koruma bölge kurulu kararının sınıflandırılması (9 ana tema ve 30 kategori) yapılarak incelenmiştir. Sonrasında ise, Tarihi Yarımada kent peyzajını oluşturan arkeolojik katmanlara odaklanılarak, Tarihi Yarımada'nın katman bilgileri üretilmiştir. 
Sonuç olarak geleneksel planlama araçları ile yönlendirilen, dinamik ve sürekli değişim baskısı ile karşı karşıya olan Tarihi Yarımada'nın korunması ve geliştirilmesine (sürdürülmesine) ilişkin problemlerden hareket ile; tarihi kentsel peyzaj yaklaşımının sunduğu metodoloji ve araçlar ile ele alınmasının önemi ve gerekliliğine vurgu yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tarihi kentsel peyzaj, değişimin yönetimi, koruma bölge kurulu kararları, Tarihi Yarımada

Abstract:
In the management of the change/transformation processes of historical cities, the conservation plan approaches produced in line with traditional planning tools; On the one hand, the inability to respond to the changing needs/demands, and on the other hand, not having enough information and inventory on the historical city layers in the decision-making process causes the protected areas to become run-down, abandoned and their original identities to be lost. 
Focusing on the questions of why the conservation plans, which are an important tool in the provision of protection in the Historical Peninsula, cannot solve the problems and manage the change, the phenomenon of management of change in the urban landscape of the Historic Peninsula is based on the evidence-based cultural heritage effect of 9693 decisions of Committee taken between 2005 and 2017 for the Historic Peninsula. The classification of the regional board decisions (9 main themes and 30 categories) was made and examined. Afterwards, layer information of the Historic Peninsula was produced by focusing on the archaeological layers that make up the Historic Peninsula urban landscape.
As a result, starting from the problems related to the protection and development (sustainability) of the Historic Peninsula, which is driven by traditional planning tools and is faced with the pressure of dynamic and constant change; Emphasis is placed on the importance and necessity of addressing the historical urban landscape with the methodology and tools offered by the approach.

Keywords: Historic urban landscape, management of change, decisions of Committee, Historic Peninsula