Majör depresif bozukluğun şema terapi modeli açısından incelenmesi
The examination of major depressive disorder in terms of schema therapy model
Yazar: ELİF KURNALI ULUSOY
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN KAHYA
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Depresif bozukluk = Depressive disorder ; Şema terapi modeli = Schema therapy model

Özet:
Majör Depresif Bozukluk (MDB), dünya genelinde kısıtlılıkla geçirilen yaşam yıllarının önde gelen nedenleri arasında olup kayda değer düzeyde insan kaynağının kaybına neden olan önemli bir psikolojik sağlık sorunudur. Yapılan çalışmalar, Şema Terapinin MDB'nin sağaltımında umut verici olduğuna işaret etmektedir. Buradan hareketle, mevcut çalışmada, MDB tanılı bireylerden oluşan klinik bir örneklemde, Şema Terapi modeli çerçevesindeki değişkenler ve depresyon şiddeti arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemi, MDB tanısı alan, yaşları 18 ile 63 (Ort. = 26.08, SS = 9.27) arasında değişen 106 katılımcıdan oluşmaktadır. Öncelikle, psikiyatri servisi tarafından yönlendirilen MDB odağındaki bireylere Kısa Uluslararası Nöropsikiyatrik Görüşme (M.I.N.I.) uygulanarak tanısal değerlendirme yapılmıştır. Ardından, katılımcılara demografik bilgi formu, Şema Mod Envanteri (Versiyon-3), Young Şema Ölçeği- Kısa Form 3, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Form, Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Beck Depresyon Envanteri, Çocukluk Çağı Travmaları Anketi ve Beck Kaygı Envanteri'nden oluşan anket seti yüz yüze ve bireysel olarak uygulanmıştır. Çalışmanın ana hipotezleri, Düzenleyici ve Seri Aracı Model Analizi (Model 90) ve Paralel Seri Aracı Model Analizi (Model 81) ile sınanmıştır.  Şema Terapi modelinin sonuçlarına göre, çocukluk çağı travmaları ile depresyon şiddeti arasındaki ilişkide sırasıyla Kopukluk ve Reddedilme şema alanının ve duygu düzenleme güçlüğünün seri aracı rolde anlamlı olduğu, ayrıca bu ilişkinin düşük ve orta düzeylerdeki psikolojik dayanıklılık tarafından düzenlendiği görülmüştür. İşlevsel olmayan ebeveyn modlarının ayrı ayrı sınandığı Şema Mod modelinin sonuçlarına göre ise, talepkar ebeveyn modu ile depresyon şiddeti arasındaki doğrudan ilişki anlamlı değilken, bu ilişkide kırılgan çocuk modunun aracı rolü ve kırılgan çocuk modu ile kopuk korungan başa çıkma modunun seri aracı rolü anlamlı bulunmuştur. Cezalandırıcı ebeveyn modunun sınandığı modelde ise, cezalandırıcı ebeveyn modu ile depresyon şiddeti arasındaki doğrudan ilişki anlamlı bulunurken, bu ilişkideki dolaylı ilişkiler anlamlı bulunmamıştır. Bulgular, literatür ışığında tartışılmıştır. Sonuç olarak, MDB'de Şema Terapinin açıklayıcı, koruyucu, önleyici ve tedavi edici klinik faydaları potansiyel görünmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Şema Terapi, çocukluk çağı travmaları, duygu düzenleme güçlüğü, psikolojik dayanıklılık, depresyon şiddeti

Abstract:
Major Depressive Disorder (MDD) is a major mental health problem causing loss of human resources and limited life worldwide. Studies indicate that Schema Therapy is promising in the treatment of MDD. Therefore, the present study aimed to examine the relationship between variables of Schema Therapy model and the severity of depression in a clinical sample. The study sample consisted of 106 participants diagnosed with MDD, aged between 18 and 63 years (M = 26.08, SD = 9.27). First of all, Participants who were referred by pyschiatry service with a high possibility of MDD were clarified using the Brief International Neuropsychiatric Interview (M.I.N.I.). Then, a questionnaire set consisting of a demographic information form, Schema Mode Inventory (Version-3), Young Schema Scale-Short Form 3, Difficulty in Emotion Regulation Scale-Short Form, Psychological Resilience Scale for Adults, Beck Depression Inventory, Childhood Trauma Questionnaire and Beck Anxiety Inventory was presented to the participants face-to-face and individually. The study's main hypotheses were tested with Moderation and Serial Mediation Model Analysis (Model 90) and Parallel Serial Mediation Model Analysis (Model 81). According to the results of the Schema Therapy model, the relationship between childhood traumas and depression severity was mediated by disconnection and rejection schema domain and emotion dysregulation, and this relationship is moderated by psychological resilience. In the Schema Mode model, dysfunctional parent modes were tested in separate models. While the direct relationship between the demanding parent mode and depression severity was not significant, the mediating role of the vulnerable child and the serial mediating role of the vulnerable child and the detached protector were found to be significant in this relationship. In the punitive parent model, the direct relationship between punitive parent and depression severity was significant, while the indirect relationships were not significant. Consequently, Schema Therapy in MDD has various potential clinical benefits.
Key Words: Schema Therapy, childhood traumas, emotion dysregulation, psychological resilience, depression severity