Sûfî gelenekte zikir uygulamaları ve halleri
Dhikr applications and situations in sufism (Mystic traditional)
Yazar: İDRİS POLAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET MANSUR GÖKCAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Gelenekler = Traditions ; Geleneksel yapı = Traditional structure ; Sufi = Sufi ; Sufilik = Sufilik ; Zikir = Mention ; İslamiyet = Islam

Özet:
Allah'ı zikretmek, O'nu sürekli hatırda tutup unutmamak diye ifade edilen zikir kelimesi, sûfî gelenekte ekseriyetle Allah'ın isimleri başta olmak üzere hadislerde ifade edilen bazı dualar ve lafızların çeşitli miktarlarda, belli vakitlerde ve belli sayılarda ferdi ve toplu bir şekilde söylenmesi olarak ifade edilmektedir.
Sûfîler insanın en önemli gayesinin Allah'a vuslat olması gerektiğini, bu gayelerine ulaşabilmek için en önemli unsurun da Allah'ı zikretmek olduğunu belirtmişlerdir. "Allah'a giden yolların mahlukların sayısı adedince" olduğunu belirten sûfîler, Allah'a ulaşma yolunda ortak yapılması gereken zikirlerle birlikte, her müridin Allah'a ulaşma yolunda kendine has bir virdinin olması gerektiğini vurgulamışlardır. 
Sûfilere göre zikir, karanlıkları aydınlatan bir fener gibidir. Zira zikir, insanın vuslat yolculuğunda önündeki en büyük engel olan gaflet ve nisyanın panzehridir. Zikirde asıl olan ise nefsi terbiye etmesidir. Sûfîler nezdinde, nefsi terbiye etmeyen zikir, zikir sayılmamaktadır. 
Sûfîlere göre, zikir konusunda esas olan, zaman ve mekân gözetmeksizin sûfînin daima zikirle meşgul olmasıdır. Sûfîler zikri, yapılışı ve zikreden kişinin, zikir esnasındaki hal durumuna göre farklı kısımlara ayırmışlardır. İbadetlerde genel olarak birtakım şartlar ve şekiller varken, zikir uygulaması için herhangi bir şart ve şekil söz konusu değildir. Ancak sûfîler yapılışı itibariyle farklı şekillerde zikir uygulamaları icra etmişlerdir. Sûfîlerin zikir uygulamaları başlıca şu şekildedir: "lisanî zikir", "kalbî zikir", "cehrî zikir", "hâfî zikir", "toplu zikir", "semâ", "hatm-ı hâce", "darb-ı esmâ", "kıyamî zikir", "kuûdî zikir" ve "deverân" 

Anahtar kelimeler: Sûfî, Zikir, Zâkir, Semâ, Devran, Vird, Cehrî, Hâfî.

Abstract:
The word dhikr, chant Allah, keeping in mind all the time, in the Sufi tradition, in general, it is stated that to be told some prayers and confessions expressed in the hadiths, especially in Allah's names, are mentioned in various amounts, at certain times and in certain numbers, individually and collectively.
The Sufis stated that the most important goal of human beings should be to reach God and that the most important factor to achieve this goal is to chant God. The Sufis stated that "The paths to God are the number of creations" also said that, together with the joint dhikrs that should be made in the way of Allah, each novice must have a unique invocation in the way of Allah.
According to the Sufis, the dhikr is a lighthouse that illuminates the darkness. Because dhikr is the antidote of the biggest obstacle in front of unawareness and oblivion in the man's ultimate union journey. The main thing in chant is to training nafs (personality). According to the Sufis, the chant which not training the nafs is not a dhikr. 
According to the Sufis, the basis of zikir is that Sufi always engaged in dhikr, regardless of time and place.  The Sufis divided the dhikr into different parts according to state and condition of the chanter and its fabrication during the dhikr.  As in other worships in the execution of the chant have no formalities and certain conditions.  In addition to this Sufis have performed the dhikr in different ways according to the way they are made. The Zikr practices of Sufis are mainly as follows: "verbal dhikr", "heartland dhikr", "secret dhikr", "open dhikr", "collective dhikr", "sema", "hatmı hâce", "darb-ı esmâ", "standing dhikr", "seated dhikr" and "deverân"

Keywords: mystic, invocation, the chant, Semâ, deverân, vird, secret, open.