Zihinsel ve işitme engelliler okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerde tükenmişliğin kestirilmesi
Prediction of burnout levels of the teachers and administrators working in the special education schools for the hearing impaired and mentally retarded children
Yazar: ÖMAY ÇOKLUK
Danışman: DOÇ. DR. BÜLBİN SUCUOĞLU ; DOÇ. DR. NİLGÜN KÖKLÜ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Tükenmişlik = Burnout ; Yöneticiler = Managers ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; Özel eğitim = Special education ; Öğretmenler = Teachers ; İşitme engelliler = Hearing impaired

Özet:
Bu bölümde, öncelikle araştırmanın özetine yer verilerek, araştırmanın bulguları doğrultusunda varılan sonuçlar ve öneriler üzerinde durulmuştur. Özet Bu çalışmada, işitme ve zihinsel engelliler okullarında çalışmakta olan öğretmen ve yöneticilerin tükenmişlik düzeyleri arasında anlamlı bir farklılaşma bulunup bulunmadığı ve her iki grubun tükenmişlik düzeylerini yordayan değişkenler incelenmiştir. Araştırmada tükenmişlik; insanlara yardım hizmeti sunan bireylerde görülen, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarının azalması sendromu olarak tanımlanmıştır. Araştırmada görev türüne göre (yönetici ve öğretmen) tükenmişlik düzeylerinin farklılaşıp farklılaşmadığını ve bazı kişisel değişkenler, engellilere yönelik tutumlar ve işle ilgili bazı değişkenlerin tükenmişliğin y orda n m as ın da ki katkılarını açıklamak amaçlanmıştır. Bu araştırmaya zihinsel ve işitme engelliler okullarında görev yapan 60 yönetici ile 105 öğretmen dahil edilmiştir. Araştırmada, tükenmişliği belirlemek için Maslach ve Jackson (1981) tarafından geliştirilmiş olan "Maslach Tükenmişlik Envanteri (Maslach Burnout Inventory)", engellilere yönelik tutumların belirlenmesinde ise, Yuker, Block ve Campell (1970) tarafından geliştirilen, LeCompte ve LeCompte (1966) ve özyürek (1977) tarafından Türkçe'ye uyarlanmış olan "Yetersizlikten Etkilenmiş Kişilere Yönelik Tutum Ölçeği-0 Formu (Attitudes Towards Disabled Person-Form O)" kullanılmıştır. Ayrıca, kişisel özellikler ve işin özelliklerine ilişkin bilgi edinebilmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanmış olan "Bilgi Formu" kullanılmıştır. Göreve (yönetici ve öğretmen) göre tükenmişlik düzeylerinin farklılaşıp farklılaşmadığı t-testi ile karşılaştırılmış, toplam tükenmişlik puanları, 9596 duyarsızlaşma ve duygusal tükenme boyutlarında iki grup arasında anlamlı farklılıklar olduğu, bu alt ölçeklerde yöneticilerin tükenmişliklerinin öğretmenlerden yüksek olduğu görülmüştür. Kişisel başarı boyutunda ise, iki grup. arasında anlamlı bir farka rastlanmamıştır. Araştırmadan toplanan verilerle, tükenmişliğin en önemli yordayıcılar ını belirlemek amacıyla, yöneticiler ve öğretmenler için ayrı ayrı olmak üzere tüm ölçek ve alt ölçekler bazında regresyon analizleri yapılmış, yönetici grubunda, toplam tükenmişlik puanlarının en önemli yordayıcıları sırasıyla; özel eğitim okulunda çalışmanın bireye uygun bir iş olup olmaması, medeni durum, engellilere yönelik tutumlar ve bulunduğu okuldaki toplam çalışma yılı; duyarsızlaşma alt ölçeğinde; medeni durum, bulunduğu okuldaki çalışma yılı ve engellilere yönelik tutumlar, duygusal tükenme alt ölçeğinde, engellilere yönelik tutumlar, toplam hizmet yılı, medeni durum ve emekli oluncaya dek özel eğitim okulunda çalışmak isteyip istememe, kişisel başarı alt ölçeğinde ise; medeni durum ve bireyin özel eğitim okulunda kendi isteğiyle çalışıp çalışmaması en önemli yordayıcılar olarak saptanmıştır. Öğretmen grubunda toplam tükenmişlik puanlarının en önemli yordayıcısı; emekli oluncaya dek özel eğitim okulunda çalışmak isteyip istememe, duyarsızlaşma alt ölçeğinde; engellilere yönelik tutumlar, duygusal tükenme alt ölçeğinde; emekli oluncaya dek özel eğitim okulunda ya da normal çocuklarla çalışmak isteyip istememe, bulundukları okuldaki toplam çalışma süresi, çalışılan okul türü ve yaş, kişisel başarı alt ölçeğinde ise; emekli oluncaya dek normal çocuklarla çalışmak isteyip istememe tükenmişliğin en önemli yordayıcıları olarak saptanmıştır. Bu sonuçlar, Türk Milli Eğitim Sistemi, öğretmen ve yöneticiler ve kurumların genel özellikleri çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, any possible significant differences between the burnout levels of the teachers and administrators working in the special education schools for the hearing impaired and mentally retarded children and the variables influencing the burnout levels of the two groups were examined. Burnout was described as a syndrome of emotional exhaustion, depersonalization and decrease in personal accomplishment in those serving others. In the study, it was aimed to determine the differences in the burnout levels according to the type of duty (administrators and teachers) and to explain the contribution of certain personal variables, attitudes towards the disabled and certain variables associated with the work to the prediction of burnout. 60 administrators and 105 teachers working in the schools for the hearing impaired and mentally retarded children participated in the study. In the study, "Maslach Burnout Inventory" developed by Maslach and Jackson (1981) was used to determine the burnout, whereas "Attidutes Towards Disabled Person-Form O" developed by Yuker, Block and Campbell (1970) and adapted to Turkish by Le Compte and Le Compte (1966). An Information Form developed by the researcher to get information about demographic and job-related characteristics of the teachers and administrators was also used. Determination of any differences in the burnout levels according to the type of duty (administrators and teachers) was made by comparison using a t-test and it was found that there were significant differences between the two groups regarding the total burnout scores, depersonalization and emotional exhaustion dimensions and that the burnout levels of the administrators were higher than those of the teachers in these subscales. As for personal accomplishment dimension, no significant differences between the two groups were found. 118119 With the data collected from the study, regression analysis were applied on the basis of the entire scale and the subscales to determine the most important predictors of burnout, taking the groups of administrators and teachers separately, and the most important predictors of the total burnout scores in the group of administrators were determined as suitability of having a job in a special education school for the person, marital status, attitudes towards the disabled and total number of years in service at the current school respectively, whereas they were marital status, the number of years in service at the current school and attitudes towards the disabled in the depersonalization subscale, attitudes towards the disabled, total number of years in service, marital status and eagerness or reluctance to work in a special education school until retirement in the emotional exhaustion subscale and marital status, personal eagerness or reluctance regarding the job at the current special education school in the personal accomplishment subscale. The most important predictor of the total burnout scores in the teachers' group was determined as eagerness or reluctance to work in a special education school until retirement age, whereas the predictors of this quality were as follows in the emotional exhaustion subscale and personal accomplishment subscale, respectively: Attitudes towards the disabled, eagerness or reluctance to work in a special education school or with normal children until retirement age, total number of years in service at the current school, type of the school, and age. Eagerness or reluctance to work with normal children until retirement age. These results were discussed in terms of Turkish National Education system and general characteristics of teachers, administrators and institutions.