Erzurum ve Tebriz kırsal peyzajlarında ekolojik mimarlık ve sürdürülebilir turizm yaklaşımlarının karşılaştırılması
Comparison of ecological architecture and sustainable tourism approaches in Erzurum and Tabriz rural landscapes
Yazar: SANAZ DAVARDOUST
Danışman: PROF. DR. FARİS KARAHAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu çalışma Türkiye'de Erzurum ilinin Uzundere ilçesinde ve İran'da Tebriz ilinin Keleyber ilçesinde yürütülmüştür. Uzundere, Erzurum il merkezine 84 km, Artvin il merkezine 116 km mesafede olup Erzurum-Artvin karayolu üzerinde ve Tortum çayı vadisinde yer almaktadır. İncelenen diğer bölge, Tebriz il merkezine 150 km mesafede olup Arasbaran'ın Keleyber vadisinde koruma alanının içinde yer almaktadır. Bu araştırmanın amacı bir ölçüde Türkiye ve İran'da kırsal kalkınmanın önemli araç ve sektörlerinden olan kırsal turizm sektörüyle bağlantılı olmak üzere: (1) Her iki bölge için geleneksel sivil mimarinin tasarım özellikleri ve ayrıca doğa-ekosistem ve insan ilişkisinin ortaya konulması bakımından kullanılan yapı materyalleri özelliklerinin ve bu yapı materyallerinin farklılaşan ve benzeşen yönlerinin ortaya konulması, (2) Her iki vadi için Delphi tekniğine göre sürdürülebilir kırsal turizmin değerlendirmesini yapmak, (3) Her iki vadi için sürdürülebilir turizm ilkelerinin odak uzman grup tarafından karşılaştırılması ve değerlendirilmesini yapmaktır.
Bu araştırmada, ilk olarak her iki bölgede kırsal turizmin sürdürülebilir kalkınmaya katkısının değerlendirilmesi için Delphi yöntemi ve sürdürülebilir turizm ilkelerinden yararlanılmıştır. Ayrıca her iki bölgede seçilen köylerden tipik örnekler tanıtılmış, seçilen evlerin plan ve kesitleri saha çalışması ile hazırlanmış ve yöresel mimari özellikleri (Maria 2009) çalışmasına göre değerlendirilmiştir. Yerel mimari örneklerinin somut kültürel miras örnekleri olarak yaşatılabilmesinin, sürdürülebilir turizm bakımından önemli bir değer taşıdığı düşünülmektedir.
Bu değerlendirme sonucunda, Uzundere bölgesinde kırsal turizme yönelik çalışmalar daha fazla yapılmıştır. Bununla beraber Keleyber bölgesinde çalışmaların ise henüz başlangıç aşamasında olduğu görülmektedir. Çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ışığında araştırma bölgelerinin yöresel mimari özellikleri şu şekilde özetlenebilir: (1) Tarihi ve güncel tipoloji tipleri, ekolojik yapı ve geleneksel anlayışlarla büyük bir uyum içinde, (2) Binalar, iklim gereksinimlerine göre yönlendirilmekte, (3) Yapı yöneliminde, egemen rüzgârlardan korunmak ve maksimum güneş enerjisinden yararlanmak için küçük ve az sayıda açıklık kullanılması, kalın ve yüksek termal duvarların kullanılması ve düz çatıların yapılması soğuk iklim için çözüm olarak görülmekte ve (4) İncelenen kırsal konutların yapı malzemeleri tamamen yerel malzemelerdendir.

Abstract:
This research has been done in Uzundere in Erzurum province in Turkey and Tabriz province in Keleyber region in Iran. Uzundere is located 84 km away from Erzurum and 116km away from Artvin and on highway from Erzurum to Artvin and Tortum River's valley. The other region is located 150 km away from Tabriz in Arasbaran region and in Keleyber valley which is a protected area. The aim of this research is to study the similar areas in Turkey and Iran and rural tourism sector considering (1) the specifications of the civil architecture in both areas and natural ecosystem and human relations and the material which are used in structures and the difference and similarities of the materials in both regions, (2) Evaluation of resistant rural tourism according to Delphi for both valleys (3) Comparing and evaluation of both areas considering the resistant tourism principles by the experts. In this research, for the first time, the Delphi method is used for evaluation of rural tourism's resistance and resistant tourism principles has been used. Moreover, in both areas, the selected villages are as typical samples and the selected houses and their plans and sections have been provided by field research and the issues have been evaluated according to local architecture specifications (Maria 2009). Local architecture samples are considered as objective cultural heritage and in order for them to continue their life, and from the stand point of resistant tourism, they bear importance.
This evaluation's results show that in Uzundere more studies and works have been carried out based on rural tourism principles. But in Keleyber region, the works and proceedings are in the elementary stages. The results represent that the specifications of the architecture in both areas could be classified as follows: (1) The historical and modern typology types, ecological structure and traditional understanding all are in harmony, (2) Buildings, are built according to climatic necessities, (3) Considering the structure, in order to protect the buildings from winds and maximum use of the solar energy, smaller and less openings have been used and the walls are thick and high since smooth ceilings are suitable for cold climates, (4) The materials used in building the houses all are local ones.