Antiokheia kaya mezarları
Antiokheia rock tombs
Yazar: GÜLŞAH DOĞRU
Danışman: PROF. DR. HATİCE PAMİR
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Kaya mezarları = Rock tombs ; Nekropol = Necropolis ; Oda mezar = Chamber tomb ; Ölü gömme = Burying the dead

Özet:
Ölüm, insanoğlunun hayatında engelleyemediği ve varlığını kabul ettiği bir olgudur. Bu olgu, yaşam ile ölüm arasında bir bağlantı olmuştur. İnsanoğlu böylece ölümden sonra yaşamın varlığına inanmaya ve ölümsüzlüğü aramaya başlamıştır. Bu amaçla ölüyü bir yerde saklama veya huzura kavuşturma gibi düşünceler benimseyerek ölü gömme gelenekleri ve ritüelleri oluşturmuştur. Paleolitik Dönemden itibaren basit toprak gömülerle başlayan bu süreç, ölüye bir yer yapma ya da ölüyü bir yerde saklama düşüncesini oluşturmuş ve zamanla çeşitli mezar yapılarının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Kültür ve dönemlere göre çeşitli ölü gömme anlayışıyla birlikte bölgelerin jeolojik ve topografik yapısının da farklı olması mezar yapılarının çeşitliliğinde önemli bir rol oynamaktadır. Prehistorik dönemlerden itibaren yerleşim gören, çeşitli din ve inanç sistemlerini bünyesinde barındıran Hatay iline bağlı Antakya kentinin jeolojik yapısı, Yakındoğu ve Doğu Akdeniz uygarlıklarına olan konumu bölgenin önemini artırmaktadır. Antiokheia'nın sahip olduğu bu konum ve jeolojik yapı bölgede yoğun şekildekaya mezar yapılarının inşa edilmesini sağlamıştır. Tez kapsamında; 2004-2014 yılları arasında Antakya ve çevresi yüzey araştırmalarıyla tespit edilen ve sadece Araştırma Sonuçlarıyla belgelendirilen toplam 156 adet kaya mezarı değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmalarda tespit edilen kaya mezarları; genel olarak kolay işlenebilecek kireç taşı kayalıkların oyularak biçimlendirilip kayaya oygu şekline getirilmesiyle oluşturulmuş mezarlardır. Kaya mezarları oluşturulurken; eve benzer nitelikte bir yer yapma, kayanın sağlamlığı ve gücünün ölüleri sonsuzluğa götüreceği inançları da benimsenmiş olmalıdır. Çalışmada bahsedilen kaya mezarları; kayaya oygu mezarlar, arcosoliumlu mezarlar, loculuslu mezarlar, khamosorion mezarlardır. Mezarların tanımları tez içeriğinde anlatılmıştır. Bu çalışmayla; kentin mezar geleneğini öğrenmek ve toplu bir katalog çalışması niteliğinde verilerin belgelendirilmesiyle birlikte bilim dünyasına sunulması amaçlanmıştır.

Abstract:
Death is a phenomenon that human beings cannot prevent in their lives and accept its existence. This phenomenon has become a link between life and death. Thus, human beings began to believe in the existence of life after death and to seek immortality. For this purpose, ideas such as hiding the dead in a place or putting them to rest have been adopted and burial traditions and rituals have been formed. This process, which started with simple earth burials from the Palaeolithic Period, created the idea of making a place for the dead or hiding the dead in a place and led to the emergence of various grave structures over time. The geological and topographical structure of the regions plays an important role in the diversity of grave structures, along with the understanding of burial according to cultures and periods. The geological structure of the city of Antakya in Hatay province, which has been inhabited since prehistoric times and hosts various religions and belief systems, and its location to the Near East and Eastern Mediterranean civilisations increase the importance of the region. This location and geological structure of Antiokheia enabled the intense construction of rock tomb structures in the region. Within the scope of the thesis; A total of 156 rock tombs, identified by surface surveys in Antakya and its surroundings between 2004 and 2014 and documented only with the Research Results, were evaluated. Rock tombs identified during the studies; In general, they are graves formed by carving easily-workable limestone cliffs and shaping them into rock carvings. While creating rock graves; the beliefs of making a place similar to a house and that the strength and power of the rock will take the dead to eternity must have been adopted. The rock tombs mentioned in the study; rock-cut tombs, arcosolium tombs, loculus tombs, and chamosorion tombs. Individual descriptions of the graves are explained in the content of the thesis. With this study; it is aimed to learn the burial tradition of the city and to present it to the scientific world with the documentation of the data in the form of a collective catalogue study.