Melez armut (Pyrus communis L.) popülasyonunda ağaç ve meyve kalite özelliklerinin kombinasyon kabiliyetleri ve bu özelliklerin genetik parametre tahminleri
Combining abilities of tree and fruit quality characteristics in the hybrid pear (Pyrus communis L.) population and genetic parameter estimates of these characteristics
Yazar: KEREM MERTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET POLAT ; PROF. DR. YASEMİN EVRENOSOĞLU
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Armut = Pear ; Fenoloji = Phenology ; Genetik = Genetics ; Kalıtım = Heredity ; Melez = Hybrid ; Meyve kalitesi = Fruit quality

Özet:
Bu çalışma, armutta hedef odaklı ıslah çalışmalarının planlanabilmesi maksadı ile yürütülmüş olup, çalışma sonucunda fenolojik, pomolojik, kimyasal ve morfolojik özelliklere ait genetik parametreler ile ebeveyn çeşitlerin incelenen özellikler yönünden damızlık değerleri hesaplanmıştır. 

İncelenen tüm özelliklerin kantitatif yapıda olduğu tespit edilirken, tam çiçeklenme zamanının (%31) kalıtımında, genotip etkisi, hasat zamanı (%83) ve tam çiçeklenmeden hasada geçen süreye (%86) göre çok daha düşük düzeyde tespit edilmiştir. Meyve eni ve meyve boyu özelliklerinin dar anlamlı kalıtım dereceleri sırası ile %11 ve %10 olarak hesaplanırken, armudun piriform şeklinden dolayı meyve ağırlığının kalıtım derecesi (%38) daha yüksek düzeyde bulunmuştur. İncelenen kimyasal özelliklerin dar anlamlı kalıtım dereceleri ise titre edilebilir asit (%17) < suda çözünebilir kuru madde (%23) ve pH (%27) şeklinde sıralanmıştır. Ağaç özelliklerinden dallanma açısı, sürgün uzunluğu ve boğum sayısı özellikleri ise sırası ile %35, %40 ve %52 düzeylerinde dar anlamlı kalıtım derecesine sahip bulunmuştur. Erkenci genotiplerin eldesinde, 'Akça' çeşidi hem ana (204.88 gün) hem de tozlayıcı (211.32 gün) olarak ön plana çıkarken, geçci genotiplerin geliştirilmesinde ise benzer sonucu ana ebeveyn olarak 236.11 gün ile 'Kieffer', tozlayıcı olarak 'Ankara' (239.09 gün) göstermiştir. Meyve ağırlığının arttırılması bakımından ana ebeveyn olarak 'Kieffer' (109.53 g), tozlayıcı olarak ise 'Williams' (137.63 g) ön plana çıkmıştır. Melezlerinde yanak oluşumu yönünden ana ebeveyn olarak 'Kieffer' (73.49), tozlayıcı olarak ise 'Moonglow' (68.54) ümitvar sonuçlar sergilemiştir. 'Ankara' hem şeker (%15.67) hem de asit miktarı (%0.39) yüksek genotiplerin ıslahında tozlayıcı olarak üstün performans göstermiştir. 'Maggness' (%15.71) şeker, 'Kieffer' ise (%0.39) asitlik bakımından ana ebeveyn olarak dikkat çekmiştir.

Abstract:
Study was conducted to plan target-oriented breeding studies in pear. As a result, genetic parameters of phenological, pomological, chemical, and morphological characteristics and the breeding values of the parental varieties were calculated. 

While all the traits examined were quantitative, genotype effect in the inheritance of the full blooming time (31%) was determined at lower level than the harvest time (83%) and the time from full bloom to harvest (86%). While the narrow-sense heritability of fruit width and fruit length traits was calculated as 11% and 10%, respectively, heritability of fruit weight (38%) was found to be higher due to the pyriform shape of the pear. Narrow-sense heritability of the investigated chemical properties were ranked as titratable acidity (17%)< soluble solid content (23%) and pH (27%). Tree characteristics, namely, branching angle, shoot length and node number were found to have narrow sense heritabilities respectively at 35%, 40% and 52%. For obtaining early genotypes, 'Akça' stands out as both maternal (204.88 days) and pollinator (211.32 days). In terms of increasing fruit weight, 'Kieffer' (109.53 g) as the maternal and 'Williams' (137.63 g) as pollinator came to the fore. 'Kieffer' (73.49) as the maternal and 'Moonglow' (68.54) as pollinator showed promising results in terms of cheek formation in their hybrids. 'Ankara' showed superior performance as a pollinator in breeding genotypes with high sugar (15.67%) and acid (0.39%) genotypes. 'Maggness' (15.71%) drew attention as the maternal in terms of sugar, and 'Kieffer' (0.39%) as the maternal in terms of acidity.