Sosyal medya bağımlılığı: Erzurum ili üzerine bir inceleme
Social media addiction: Research on the province of Erzurum
Yazar: ÖZLEM DENİZ DUMAN
Danışman: PROF. DR. UĞUR YAVUZ ; DOÇ. DR. ABDULKADİR ATİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Erzurum = Erzurum ; Sayısallaştırma = Digitization ; Sosyal medya = Social media ; Yeni medya = New media ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Dijital teknolojinin dünyamızı sarıp sarmaladığı bir süreçte bağımlılık düzeyine varan,
özellikle de gençler arasında hızla yayılan sosyal medya bağımlılığı bu araştırmanın temel
konusunu oluşturmaktadır. Araştırmada Erzurum ölçeğinden yola çıkarak konuyu daha somut
veri ve bilgilere dayandırarak temellendirmek amaç edinilmiştir. Bu anlamda sosyal medya
bağımlılığı konusunda daha önce yapılmış olan araştırmaların büyük bir kısmı belirli bir
sosyal medya sitesinin kullanımı üzerine yoğunlaşmıştır (Facebook). Ancak, artık sosyal
medya kullanımı birden çok platform aracılığıyla gerçekleşmektedir. Özellikle de
yaşadığımız yüzyılda, Twitter, Instagram, WhatsApp, Linkedin gibi diğer sosyal medya
uygulamaları bağımlılığın artmasında önemli araçlar haline gelmiştir. Bu araştırmamızda,
Erzurum'da yaşayan örneklem grubumuzun sosyal medya bağımlılığı ele alınmakta ve bu
bağımlılığın hangi düzeyde olduğu incelenmektedir. Araştırmamızın kuramsal temelini,
Young tarafından geliştirilen İnternete dayalı bağımlılık ölçeği (1996) ve Bergen Facebook
Bağımlılık Ölçeği (2012) baz alınarak düzenlenen anket metodolojisi oluşturmaktadır.
Genel tarama modeline göre yürütülen araştırmamızda 4 alt boyuttan (Yoksunluk,
İşlevsellikte Bozulma, Kontrol Güçlüğü ve Sosyal İzolasyon) yola çıkılarak konumuzla
bağlantılı 30 soru belirlenmiştir. Bu yaklaşım içinde Erzurum'da yaşayan 701 kişinin
katılımıyla veriler titizlikle toplanmıştır. Araştırmanın sonuçlarında dikkat çekici gözlem ve
değerlendirilmelere yer verilmiştir. Eğitim durumuna göre yapılan karşılaştırmalarda, ilkokul
ve ortaokul mezunlarının sosyal medya bağımlılığının diğer eğitim kategorisindekilere (lise,
lisans ve yüksek lisans) oranla daha fazla olduğu gözlemlenirken, medeni durumu bekar
olanların evli ve boşanmış gruba oranla sosyal medya bağımlılıklarının daha fazla olduğu
başka bir ifadeyle olumsuz etkilendikleri görülmüştür. Yaş, günlük kullanım süresi, ne
zamandan beri kullandığı, uygulama sayısı vs. göre pek çok farklılıklar tespit edilmiştir.
Araştırmada sosyal medya kullanım amaçları ve bu amaçları ne sıklıkta
gerçekleştirdikleri de sorgulanmıştır. Bu ve bunun gibi araştırmada ortaya çıkan diğer
sonuçların da "sosyal medya bağımlılığı" konusundaki literatüre fayda sağlayacağı ve
araştırmacılara yol göstereceği umulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Medya, Bağımlılık, İnternet, Dijitalleşme, Yeni Medya

Abstract:
The main subject of this research is social media addiction, which has become especially
widespread among young people in this period of prevalent digital technology use. Our study
aims to base the subject on more concrete data and information on the average daily social media
usage of a sample group in Erzurum. Much of the previous research on this field has focused on
a certain social networking site (Facebook). However, people have started accessing social media
through various platforms. These days, other social media applications such as Twitter, Instagram,
WhatsApp and LinkedIn have become significant sources of increased addiction. In this research,
the extent and level of social media addiction of the sample group in Erzurum are studied. The
theoretical basis of the research is the questionnaire methodology based upon Young's Internet
Addiction Scale (1996) and Bergen's Facebook Addiction Scale (2012).
In our study, conducted according to the screening model, 30 questions based on four
sub-dimensions (deprivation, impairment of functionality, lack of impulse-control, and social
isolation) were selected related to the topic. In this approach, data from 701 participants residing
in Erzurum was meticulously collected. The results of the research include remarkable
observations and evaluations. When comparıng the participants' level of education, it was
observed that people who had finished just primary school or middle school exhibited a higher
level of addiction than the ones who had completed a higher level of education (high school,
university and Master's). In terms of marital status, participants who were single were more
addicted to social media than married or divorced participants; it was observed that addiction had
a negative effect on them. Many differences have been determined in terms of age, daily usage,
time of adoption, the number of applications used, etc. The aim of using social media and how
often they used social media in this fashion are questioned in this research. It is expected that the
other results put forward by this and similar research will contribute to the literature on the topic
of 'social media addiction' and guide other researchers.
Key Words: Social Media, Addiction, Internet, Digitalization, New Media