Aydınlık karanlık döngüsü bozulan deneklerde mide kompozisyonundaki değişiklikler
Changes in stomach composition in subjects with disrupted light-dark cycle
Yazar: MELİKE ERKEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLESER GÖKTAŞ
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology
Dizin: Gastrik mukoza = Gastric mucosa ; Kronobiyoloji = Chronobiology ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm

Özet:
Canlılardaki biyolojik ritimlerden biri olan sirkadiyen ritim yirmi dört saatlik bir periyot içinde gerçekleşmektedir. Aydınlık-karanlık döngüsünde meydana gelen değişimler, sirkadiyen ritmi bozarak vücudu dış ortamla uyumsuz hale getirmekte ve birçok hastalığın oluşmasına neden olmaktadır. Bizim çalışmamızda ise sirkadiyen ritim düzensizliklerinden etkilenen önemli organlardan biri olan midede, aydınlık-karanlık döngüsünün bozulmasıyla meydana gelen değişikliklerin, histokimyasal ve histomorfometrik olarak belirlenmesi amaçlanmıştır.
Çalışmamızda 21 adet Wistar albino cinsi dişi sıçandan, her grupta yedi denek olacak şekilde üç grup oluşturulmuştur. Grup 1: Aydınlık-karanlık (Kontrol), Grup 2: Aydınlık ve Grup 3: Karanlık grubu olarak belirlenmiştir. Grup 2'deki denekler dört hafta boyunca sadece aydınlık ve Grup 3'deki denekler dört hafta boyunca sadece karanlık ortamda tutulmuşlardır. Süre sonunda feda edilen sıçanlardan mide dokuları alınarak rutin ışık mikroskobik takip yöntemlerinden geçirilmiştir. Histokimyasal değerlendirme için kesitlere hematoksilen-eozin, periyodik asit-Schiff-alsiyan blue ve Masson trikrom boyamaları yapılmıştır. Histomorfometrik analizler için ise gastrik bezlerin uzunluğu ile pariyetal ve esas hücre sayıları ölçülerek sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.
Yapılan değerlendirmelerde, aydınlık ve karanlık gruplarında kontrol grubuna karşın bezlerin lümenlerinde genişlemeler saptanmıştır. Bu genişlemelerin hücrelerin aşırı salgısına bağlı gerçekleşmiş olabileceği kanısına varılmıştır. Aydınlık grubunda epitel yüzeyindeki mukus salgısının da kontrol grubuna karşın arttığı belirlenmiştir. Bu artışın, aydınlık grupta strese bağlı olarak gerçekleşen hasara karşı, mukozayı koruma amacıyla gerçekleşmiş olabileceği düşüncesine varılmıştır. Yine karanlık grubunda kontrol grubuna karşın esas hücre sayısının da anlamlı olarak azaldığı görülmüştür (p<0,05). Bu grupta aydınlık grubuna karşın eozinofilik görünümün artmasının, esas hücre sayısındaki azalma nedeniyle gerçekleşmiş olabileceği kanısına varılmıştır.
Sonuç olarak, literatürdeki sürelere karşın oldukça uzun bir döngü değişiklik süresi seçilerek yürütülen çalışmamızda elde edilen sonuçların, daha da uzun süreli uygulamalar planlanarak araştırılması gerekmektedir. Bu sonuçların ince yapı düzeyinde değerlendirilmesi de hücresel değişikliklerin belirlenmesi noktasında büyük önem kazanmaktadır. Sonraki aşamalarda ise değişikliklerin gerçekleştiği yolakların moleküler düzeyde araştırılması, güncel olarak toplumları yakından ilgilendiren sirkadiyen ritim değişikliklerine bağlı sorunlara çözümler oluşturulmasında, literatüre oldukça önemli bir katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The circadian rhythm, one of the biological rhythms in living things, takes place within a twenty-four hour period. Changes in the light-dark cycle by disrupting circadian rhythm make body incompatible with external environment and cause many diseases. In our study, it is aimed to determine histochemically and histomorphometrically the changes that occur in the stomach, one of the important organs affected by circadian rhythm irregularities, due to disruption of the light-dark cycle.
In our study, with 21 Wistar albino female rats three groups were formed which include seven subjects in each group. Group 1: Light-dark (Control), Group 2: Light and Group 3: Dark. Subjects in Group 2 were kept only in the light for four weeks and subjects in Group 3 were kept only in the dark for four weeks. At the end of the period, stomach tissues were taken out from the sacrificed rats and subjected to routine light microscopic follow-up methods. For histochemical evaluation, sections were stained with hematoxylin-eosin, periodic acid-Schiff-alcian blue and Masson trichrome dyes. In order to perform histomorphometric analyses at the tissue and cell level, the length of the gastric glands were measured and the number of parietal and chief cells were counted and the results were statistically evaluated.
As a result of this evaluation, enlargement of the lumens of the glands was detected in both the light and dark groups compared to the control group. It is suggested that these enlargements may be due to excessive secretion of the cells. Mucus secretion on the epithelial surface was also found to increase in the light group compared to the control group. It was concluded that this increase may have occurred to protect the mucosa against stress-induced damage in the light group. Again, it was observed that the number of chief cells in the darkness group decreased significantly compared to the control group (p<0,05). It was concluded that the increase in eosinophilic appearance in this group compared to the light group may have been due to the decrease in the number of chief cells.
In conclusion, the results obtained in our study, which was carried out by choosing a very long cycle change period compared to the periods in the literature, should definitely be investigated by planning even longer applications. The evaluation of these results at the fine structure level acquires also great importance in determining cellular changes. In the next steps, investigating the molecular pathways through which occur changes at the molecular level will make a significant contribution to the literatüre by creating solutions for the current problems related to circadian rhythm changes in society.