Atık elektrikli ve elektronik eşyalara yönelik kamu politikaları: Türkiye için çıkarımlar
Public policies towards waste electrical and electronic equipments: Implications for Türkiye
Yazar: MİKAİL PEHLİVAN
Danışman: PROF. DR. ŞAHİN AKKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance

Özet:
Maddi kaynaklar ekonominin fiziksel temelini oluşturan önemli bir gelir ve iş kaynağıdır. Bu kaynakların fiziksel özellikleri, kimyasal özellikleri ve mevcut miktarları bakımından, ülkelere göre değerleri değişmektedir. Ekonomik büyüme, ham madde, enerji ve diğer doğal kaynaklara olan talebin artması anlamına gelmektedir. Ancak ürün yaşam döngüsü (çıkarma, nakliye, üretim, tüketim, geri kazanım ve bertaraf) uygun bir şekilde yönetilmezse, atık olarak sonuçlanan miktarlarda artış meydana gelmektedir. Böylece ham madde kullanımı ve ilgili üretim–tüketim süreçleri, ülkelerde ve ulusal sınırların ötesinde çevresel, ekonomik ve sosyal birtakım sonuçlara neden olmaktadır. Günümüzde ülkeler, hem ekonomiyi hem de çevreyi yakından ilgilendiren ve giderek artan bir sorunla karşı karşıya kalmaktadır. Bu sorun, kullanım ömrü tükenmiş atık elektrikli ve elektronik eşyalardır (e–atık veya elektronik atık). Mevcut ekonomik sistemde e–atıklar, dünyadaki en hızlı büyüyen tehlikeli katı atık kategorisidir. Bu sorunun ele alınması uluslararası işbirliğini, emeği koruyan ekonomik teşvikleri, çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri en aza indiren yönetim yaklaşımlarını gerektirmektedir. Bu doğrultuda; dünyadaki e–atık yönetimine dair uygulamalar incelenerek Türkiye için kamu politikası önerileri geliştirilmesi, bu çalışmanın çekirdek amacını oluşturmaktadır. Bu bağlamda; çalışmada, e–atıkla ilişkili konular açıklığa kavuşturulurken, ilgili literatürden hareketle betimsel/nitel içerik analizi yapılmakta ve bu incelemeden yola çıkılarak 
e–atık ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki ampirik yöntemlerle analiz edilmektedir. Elde edilen bulgular çerçevesinde, hem genel olarak etkin bir e–atık yönetimi için hem de Türkiye özelinde çıkarımlarda ve önerilerde bulunulmaya çalışılmaktadır.

Abstract:
Material resources are an important source of income and employment, forming the physical basis of the economy. The values of these resources vary across countries in terms of their physical properties, chemical characteristics and available quantities. Economic growth means increased demand for raw materials, energy and other natural resources. However, if the product life cycle (extraction, transportation, production, consumption, recovery and disposal) is not managed appropriately, there is an increase in the quantities that end up as waste. Thus, the use of raw materials and related production–consumption processes have environmental, economic and social consequences in countries and beyond national borders. Today, countries are faced with an increasing problem that closely concerns both the economy and the environment. This problem is end–of–life waste electrical and electronic equipments (e–waste or electronic waste). In the current economic system, e–waste is the fastest growing category of hazardous solid waste in the world. Addressing this problem requires international cooperation, economic incentives that protect labor, and management approaches that minimize negative impacts on the environment and human health. Accordingly, the core objective of this study is to examine e–waste management practices around the world and develop public policy recommendations for Türkiye. In this context, the study clarifies the issues related to e–waste, conducts a descriptive/qualitative content analysis based on the relevant literature and analyzes the relationship between e–waste and economic growth through empirical methods. Within the framework of the findings, it is attempted to make inferences and recommendations both for an effective e–waste management in general and for Türkiye in particular.