Tanzimat Dönemi'nde Türkiye'de valilik kurumu (1839- 1876)
Governorship institution in Turkey  during the period of Tanzimat
Yazar: HİKMET ÇİL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN MUŞMAL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Devlet idaresi = State administration ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Valiler = Governors ; Valilik = Governorship ; Yakın Çağ = Modern Times ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Osmanlı Devlet'i fetihlerle sınırlarını genişletmiş; hem geniş bir zaman diliminde hüküm sürmüş hem de büyük bir devlet olmuştur. Bu da haliyle, basit bir kurumsal yapıya işaret etmez. Tek başına uzun bir süre varlığını devam ettirmesi bile güçlü bir kurumsal yapıyı göstermektedir. Ancak bu süreçte kurumlarında önemli değişiklikler meydana geldiği de görülmektedir. Bu değişikliklerin, belki de en önemlisi, XIX. yüzyılda meydana geldi. Söz konusu bu değişiklikler, o dönem için olduğu kadar günümüz için de önemlidir. O dönemde şekil bulan taşra teşkilatı, günümüze kadar bu minval üzere gelmiştir. Hatta günümüzde yapılması düşünülen kimi değişikliklerin esin kaynağını da son dönem Osmanlı taşra teşkilatının teşkil ettiği gözlenmektedir.
 Osmanlı taşra teşkilatı son derece önemlidir. 1839'a kadar klasik düzlemde sürdürülen idarî yapılanmada bu tarihten itibaren, Tanzimat'ın ilanından sonra birçok değişikliklere ve düzenlemelere gidilmiştir. Bu sırada ülke yönetiminde merkeze bağlı birçok yeni birimler ve yöneticiler tesis edilmiştir. Bu dönemde merkezdekilerin yönetim anlayışı değişmiş; bunun yansımaları olarak vilayet yönetiminde hem kanunî düzenlemeler yapılmış hem valilerin yetkilerinde genişlemeler-daraltılmalar olmuş, aynı zamanda da halkın valinin yetkilerini kullanmada daha yakından/müdahil bir kimliğe kavuşmuştur. Klasik dönemde vilayetteki askerlerin komutanı olarak başlayan görev anlayışı sivil bir yöneticiye dönüşmüştür. Bunu dönüştürmek için merkezi yönetim ve taşralardaki halk ellerinden geleni yapmaya çalışmışlardır.
Osmanlıda valilik kurumu, tam olarak ne zaman ortaya çıktığı bilinmese de XV. yüzyıldan itibaren şekillenmeye başlar. Başlangıçta devletin idarî sisteminin bir parçası olarak düzenlenmiş olan sancaklardan vilayete doğru bir dönüşüm meydana gelmiştir. Aynı zamanda burasının sancakların yöneticisi olarak başlayan ve adına da beylerbeyi denen idareciden valiye doğru diğer bir değişme gözlenir. Ancak yine de Tanzimat'a kadar vali, askerî bir görevlidir. Valilik, askerî statüsünden idarî birime dönüştürülürken bu süreçte yetki alanları, kimi zaman genişletilmiş kimi zaman da daraltılmıştır. Bu haliyle valilik, Tanzimat idarecilerinin önünde, ciddi bir yönetim sorunuydu. Başka bir ifadeyle, Tanzimat yöneticilerinde, 'taşrayı daha iyi nasıl yönetebiliriz' düşüncesi büyük bir meşgale olarak yer alıyordu. Merkezi yönetim, valilik ile ilgili yeni düzenlemeler yaparken aynı zamanda valiler hakkında yapılan şikâyetleri, talepleri ve tartışmaları dikkate almaya çalıştı. Buradaki gelişmeler veya değişmeler, gerçekte, 1839-1876 yıllarıyla da sınırlı kalmamıştır. Hem değişmenin sürekliliği açısından hem de Osmanlı Devleti'nin Batılılaşma çabalarının giderek artan hızından dolayı valilik kurumundaki düzenlemeler günümüzde de hâlâ sürdürülmektedir.

Abstract:
It has expanded the boundaries of the Ottoman Empire with conquest. The Ottoman Empire was as a big state as well as a wide period of time. This, naturally, does not indicate a simple corporate structure. It also can be seen during this long periods in their institutions important changes occur. These changes, probably the most importantly, occurred in XIXth century. It said these changes, it is important for today as well as for the period. It was organized in that the term provincial administration, it has come to this manner until today. Even some changes are being considered today his source of inspiration, it constituted or will. 
With this aspect, it will be clearly understood the importance of the Ottoman provincial organization. Meanwhile many new units and directorships were established connected to the central administration. Qualifications, authority areas and the unit they belong of The existing institutions has been replaced in state administration. Governor's organization is one of them. This, perhaps, is the largest determinant include the provincial organization.
Governor institution in the Ottoman Empire, is not known exactly when it occurs, it begins to take shape XVIIth from century. In this period, it observed changes both part of the administrative system from Sancaks to Viayet and as the administrator of the vilayet from beylerbeyi to vali(governor). Nevertheless, governor is a military officer until the Tanzimat. The governor units converted from military status to the administrative status. the governor's jurisdiction is sometimes extended sometimes collapsed too. The governor with this form was a serious management problems for administrators Tanzimat. In other words, the Tanzimat administrator in mind, 'How can we better manage peripherals' idea was taking a big place. Central administration, while new regulations related to the governor also tried to give importance the complaints made about the governor, demands and discussions. Developments or changes in here, actually, is not limited in the 1839-1876 year. In the governorate institutions regulations is still continuing both with regard to in terms of the continuity of the change and the increasing speed of Westernization efforts of the Ottoman Empire today.