Erişkin bireylerde beslenme okuryazarlığı ile obezite ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between nutrition literacy and obesity in adult
Yazar: KÜBRA ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. TURAN SET
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Obezite prevalansı dünyada ve Türkiye'de giderek artan ciddi bir sağlık sorunudur. Bu çalışmada beslenme okuryazarlığı ile obezite ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız; kesitsel nitelikte olup Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'nda Aralık 2023 ile Nisan 2024 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışmaya Aile Hekimliği polikliniklerine ve üniversitemize bağlı eğitim Aile Sağlığı Birimine başvuran 18-64 yaş arası 328 hasta alınmıştır. Katılımcılar VKİ<30 ve VKİ≥30 olacak şekilde 2 gruba ayrılıp; katılımcılara sosyodemografik özellikler ve Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı'nı (YBOYDA) içeren bir anket formu, yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda katılımcıların yaş ortalaması 35,1±12,7 yıl, hesaplanan VKİ'lerinin ortalaması 29,2±6,9 kg/m2 idi. Katılımcıların %67,7 (n=222)'sini kadınlar oluşturmaktaydı. Gruplar (Grup 1:VKİ < 30 ve Grup 2:VKİ ≥ 30) karşılaştırıldığında; yaş (p=0,000), medeni durum (p=0,000), çocuk sayısı (p=0,000), eğitim durumu (p=0,000), kronik hastalık varlığı (p=0,000) açısından gruplar arasında anlamlı fark vardı. Grupların YBOYDA ölçeğinden aldıkları puanlar değerlendirildiğinde obez olan grubun besin grupları (p=0,004), porsiyon miktarları (p=0,03) ile sayısal okuryazarlık ve gıda etiketi okuma (p=0,000) alt bölümlerinde diğer gruba göre yeterli puan alma oranları anlamlı derecede düşüktü. 
Sonuç: Çalışmamızda erişkinlerde VKİ arttıkça YBOYDA ölçeğinden alınan puanın azaldığı, obez olan bireylerde obez olmayanlara göre beslenme okur yazarlığı düzeyinin daha düşük olduğu saptanmıştır. Çalışmamızın neticesinde obezitenin önüne geçmede kişilerin ve toplumun beslenme okur yazarlığı seviyesinin arttırılmasının önemli olduğu sonucuna varılmıştır.
Anahtar kelimeler: Obezite, beslenme, okuryazarlık, sağlık okuryazarlığı

Abstract:
Aim: The prevalence of obesity is a growing and serious health problem both globally and in Turkey. This study aims to evaluate the relationship between nutrition literacy and obesity.
Method: Our study is cross-sectional and was conducted between December 2023 and April 2024 at the Department of Family Medicine, Faculty of Medicine, Karadeniz Technical University. A total of 328 patients aged 18-64 who applied to the Family Medicine outpatient clinics and the Family Health Unit affiliated with our university were included in the study. Participants were divided into two groups based on BMI<30 and BMI≥30, and they were administered a questionnaire including sociodemographic characteristics and the Evaluation Instrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA) through face-to-face interviews.
Results: The mean age of the participants in our study was 35.1±12.7 years, and their average calculated BMI was 29,2±6,9 kg/m². Of the participants, 67,7% (n=222) were female. When the groups (Group 1: BMI < 30 and Group 2: BMI ≥ 30) were compared, there was a significant difference between the groups in terms of age (p=0.000), marital status (p=0.000), number of children (p=0.000), educational status (p=0.000), and presence of chronic disease (p=0.000). When the scores of the groups from the EINLA scale were evaluated, the obese group had significantly lower rates of adequate scores of food groups (p=0.004), daily portion quantities (p=0.03) and reading the food label and numerical literacy (p=0.000) subsections compared to the other group.
Conclusion: In our study, it was determined that as BMI increased in adults, the score obtained from the EINLA scale decreased, and the nutritional literacy level was lower in obese individuals than in non-obese individuals. As a result of our study, it was concluded that increasing the nutritional literacy level of individuals and society is important in preventing obesity.
Keywords: Obesity, nutrition, literacy, health literacy