Tarihin inşasında sosyal ağların rolü
The role of social networks in the construction of history
Yazar: SERDAR ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. AKİF PAMUK
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Günümüzde dijitalleşmenin etkisiyle sosyal ağlar, bilgiye erişim ve anlam üretim süreçlerinde merkezi bir rol oynamaktadır. Bu durum, özellikle genç bireylerin tarih algılarında ve tarihsel bilgiye yaklaşımlarında önemli değişimlere yol açmaktadır. Geleneksel tarih anlatıları, sosyal ağ sitelerinin dinamik yapısı içinde daha popüler, görselleştirilmiş ve kimi zaman çarpıtılmış içeriklerin gölgesinde kalma riski taşımaktadır. Bu süreç, gençlerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmelerini gerektirirken, aynı zamanda tarih algılarının yüzeyselleşme riskini de beraberinde getirmektedir. Bu risklerin yanı sıra sosyal ağlar, bireylerin sadece pasif bilgi tüketicisi değil, aynı zamanda aktif içerik üreticisi haline gelerek tarihsel bilginin inşasında daha görünür bir rol üstlenmelerine olanak sağlamaktadır.
Bu anlamda, bu araştırma, sosyal ağların tarihsel bilginin inşasındaki rolünü lise öğrencileri bağlamında incelemektedir. Araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin tarih algısı ve tarihsel bilgiyi yapılandırma süreçlerinde sosyal ağların etkisini ortaya koymaktır. Nitel araştırma desenlerinden gömülü teori yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmada gömülü teori ile özdeşleşmiş olan "kuramsal/teorik örnekleme" kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, üç farklı ortaöğretim okulu türünden ve farklı kademelerinden seçilmiş 45 öğrenci ve 8 öğretmen ile sınırlandırılmıştır. Veri toplama araçları olarak yarı yapılandırılmış bireysel ve odak gurup görüşmelerinin yansıra doküman inceleme yöntemleri kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde "Maxqda 24" bilgisayar programından yararlanılmıştır. Veriler açık, eksensel ve seçici kodlamaya göre analiz edilmiş ve kategoriler oluşturulmuştur.
Araştırma sonucunda öğrencilerin sosyal ağlarda tarih inşalarıyla bağlantılı algısal çekim dinamikleri, epistemik değerlendirme mekanizmaları, dijital etkileşim farkındalığı, dijital etkileşim bariyeri, alternatif tarih arayışı, güncel bağlantılar, tarihsel güven erozyonu, kimlik yönelimi, algoritmik eğilim, epistemik yönelim kategorilerine ulaşılmıştır. Bu kategoriler arası ilişkiyi tanımlayan ve soyutlayan merkez/çekirdek kategori (core category) ise ağ tabanlı tarihsel bilinç olarak belirlenmiştir. Merkez kategori, bireylerin sosyal ağ ortamında tarih bilgisiyle kurdukları ilişkinin karmaşıklığını, sosyal ağların kendi dinamikleriyle, bireyin; epistemik, kimliksel ve kültürel bağlamlarıyla harmanlanan bir sürece dönüştüğünü öne sürer.

Abstract:
In today's world, with the impact of digitalization, social networks play a central role in accessing information and producing meaning. This has led to significant changes, particularly in young individuals' perceptions of history and their approaches to historical knowledge. Traditional historical narratives risk being overshadowed by more popular, visualized, and sometimes distorted content within the dynamic structure of social networking sites. This process necessitates the development of critical thinking skills among young people while also bringing the risk of a superficial understanding of history. In addition to these risks, social networks provide individuals with the opportunity to assume a more visible role in constructing historical knowledge by transforming them from passive consumers of information into active content creators. In this context, this study examines the role of social networks in the construction of historical knowledge in the context of high school students. The aim of the study is to reveal the impact of social networks on high school students' perceptions of history and their processes of constructing historical knowledge.
The study adopts the grounded theory approach, one of the qualitative research designs. The "theoretical sampling" method, which is integral to grounded theory, was employed. The study group consisted of 45 students and 8 teachers selected from three different types and levels of secondary schools. Semi-structured individual and focus group interviews, as well as document analysis methods, were used as data collection tools. The "Maxqda 24" computer program was utilized for data analysis. The data were analyzed through open, axial, and selective coding, and categories were created.
As a result of the research, categories related to students' construction of history on social networks were identified, including perceptual attraction dynamics, epistemic evaluation mechanisms, digital interaction awareness, digital interaction barriers, alternative history seeking, current connections, erosion of historical trust, identity orientation, algorithmic tendencies, and epistemic orientation. The core category that defines and abstracts the relationship among these categories was identified as network-based historical consciousness. The core category suggests that individuals' engagement with historical knowledge in social network environments transforms into a complex process intertwined with the dynamics of social networks and the epistemic, identity-based, and cultural contexts of individuals.