Bariatrik cerrahi sonrası uygulanan akupresürün gastrointestinal fonksiyonlar, ağrı ve kaygı üzerine etkisi
Effect of acupressure applied after bariatric surgery on gastrointestinal functions, pain and anxiety
Yazar: DUYGU BALABAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL YAYLA
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Obezite (şişmanlık), vücutta yağ miktarının sağlığı bozacak şekilde artması sonucu ortaya çıkan ve giderek yaygınlaşan ciddi bir sağlık problemidir. Obezite sıklığında dünya genelinde her yaş grubunu etkileyen artış nedeniyle bireylerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Obeziteyle birlikte kronik hastalıkların görülme sıklığı da artmaktadır. Bu yönüyle aslında kronik hastalıklar için risk faktörü olarak görülmektedir. (Çiğdem, 2020)

 Günümüzde etkili ve uzun süreli başarı birçok risk faktörü olmasına rağmen cerrahi yöntem ile obezite tedavi edilebilmektedir. Obezitenin cerrahi tedavisine, bir diğer adıyla bariatrik cerrahi denmektedir. Bariatrik cerrahi Yunanca "baros" (kilo), "iatrei" (tedavi) kelimelerden oluşmaktadır. Bariatrik cerrahinin temeli kilo vermeyi kapsamakla birlikte obeziteye bağlı metabolik sorunları da en aza indirmektedir. Obezitenin tedavisinde bariatrik cerrahi yöntemleri yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç uygulamalarından daha etkilidir. Bariatrik cerrahi sürecindeki mevcut riskleri iyi şekilde değerlendirip karar verilmesi gerekmektedir. Kilo kaybını sağlamak için yapılan cerrahi işlemler mide hacmini kısıtlayan, ince bağırsakta besinlerin emilimini sınırlandıran ve her iki girişimin kombinasyonu girişimler uygulanmaktadır. Bariatrik cerrahide hemşirelik bakım girişimleri süreci yönetmek ve bireyin içinde bulunduğu duruma karşı güçlendirmesinde önemlidir.(Özcan, 2020). Beden Kitle İndeksi (BKİ), bireyin kilosunun (kilogram cinsinden) boy uzunluğunun (metre cinsinden) karesine bölünmesiyle hesaplanan bir ölçüm tekniğidir. BKİ bireyleri kilolarına göre gruplandırmak için sık başvurulan bir yöntemdir (Rasmussen, 2009). BKİ 30 kg/m2 ve üzeri olan grup için 3 kademeli bir obezite skalası tanımlanmıştır. BKİ 30-35 kg/m2 aralığındaysa 1. düzey obezite, BKİ 35-40 kg/m2 aralığındaysa 2. düzey obezite ve BKİ 40 kg/m2 ve üzerindeyse 3. düzey obezite şeklinde tanımlanmıştır. (Baş 2018). Laparoskopik cerrahi, ameliyat sonrası dönemde hastada daha küçük insüzyonlarla istenen sonucu daha estetik, daha az ağrılı ve daha az stresli deneyimlemesini sağlayarak şekilde hasta memnuniyetini artırır, morbidite ve mortaliteyi azaltır. En önemli avantajı hastanede kalış süresini kısaltmasıdır. Ancak yine de hastalar ameliyat sonrası dönemde visseral ağrı ve omuz ağrısından yakınmaktadır. En şiddetli ağrı bölgesi ilk 24 saat sağ üst kadran ağrısı olarak tanımlanmaktadır. Bu ağrılar yüksek abdominal basınca, karın duvarında travmaya ve frenik sinir irritasyonuna bağlıdır. Laparoskopinin bileşik bir ağrısı vardır; visseral ağrı ve ikincil omuz ağrısı (Duran, 2021). Obezite ile yaşayan bireylerin yaşamlarına eklenen bariatrik cerrahiye bağlı yeni durumların yaşamın biyo-psiko-sosyal tüm alanlarında etkisi gözlemlenebilir. (Dizlek, 2018) Anksiyete ve obezite arasında, depresyon-obezite ilişkisinden farklı olarak daha kompleks bir ilişki olduğu düşünülmektedir. Karlsson ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada bariatrik cerrahi adaylarının %34'ünde bir anksiyete bozukluğu olduğu saptanmış, cerrahi sonrası 10 yıllık takipte %24'ünün klinik olarak anlamlı anksiyeteye sahip olduğu gözlenmiştir. (İlkay, 2022).  Tüm bariyatrik prosedürler, değişik derecelerde, gastrointestinal sistemin anatomisini ve fizyolojisini değiştirir. (Erim, 2022). Abdominal girişimlerden sonra gelişen komplikasyonların bir kısmı da gastrointestinal sistem ile ilişkilidir. Ameliyatı planlı olan, orta riskli hastalarla yürütülen bir çalışmada, hastaların %22'sinde gastrointestinal sistemle ilişkili komplikasyonların görüldüğü bildirilmiştir. Abdominal cerrahilerden sonra gelişmesi olası gastrointestinal sistem hareketliliğine yönelik komplikasyonlar; intestinal hareketlerin yavaşlaması ya da durması, abdominal distansiyon gelişmesi, gaz ve gaita çıkışının gecikmesi, bulantı-kusma ve bunlarla ilişkili olarak oral alımın tolere edilememesi şeklinde sıralanabilir.(Kırtıl, 2021). 

Akupunktur ameliyat öncesi ve sonrası dönemde semptomların kontrol altına alınmasında kullanılan vücuttaki belirli noktalara küçük iğneler veya bası/basınç uygulama ilkesine dayanan farmakolojik olmayan bir tedavi seçeneğidir. Akupunktur/akupresur uygulamaları ile analjezik, sedatif, homeostatik, immünstimülan etki ve motor fonksiyonlarda iyileşme gibi etkiler sağlanmaktadır. Ameliyat sonrası dönemde ise akupunktur/akupresur uygulamaları ile ameliyat sonrası bulantı-kusmanın engellenmesi ve ameliyat sonrası opioid kullanımının azaltılması ile birlikte ağrı tedavisinde adjuvan tedavi olarak kullanılması önerilmektedir. (Sarıtaş, 2022). Akupunktur tedavisinin aynı zamanda sedatif etkileri de bulunmaktadır. Sedatif etkisi depresyon, insomnia, bağımlılık gibi kompleks durumlarda diğer tekniklerle kombine olarak kullanılabilir. Sedatif etki dopamin, serotonin gibi beyindeki bazı kimyasalların değişmesi sonucudur. Sempatoadrenal sistemin hiperaktivasyonuyla oluştuğuna inanılan anksiyete, endorfinlerle giderilebilir. Sempatoadrenal sistemin tonusu akupunktur tarafından inhibe edilip, endorfin salgılattırılarak anksiyete durumu giderilebilir.(Çanakçı, 2017).

Abstract:
Obesity (obesity) is a serious health problem that occurs as a result of an increase in the amount of fat in the body that impairs health and is becoming increasingly common. Due to the increase in the prevalence of obesity affecting all age groups worldwide, it negatively affects the quality of life of individuals. The incidence of chronic diseases increases with obesity. In this respect, it is actually seen as a risk factor for chronic diseases. (Cigdem, 2020)

 Today, although there are many risk factors for effective and long-term success, obesity can be treated with surgery. Surgical treatment of obesity is also called bariatric surgery. Bariatric surgery consists of the Greek words "baros" (weight) and "iatrei" (treatment). The basis of bariatric surgery includes weight loss and also minimizes metabolic problems related to obesity. In the treatment of obesity, bariatric surgery methods are more effective than lifestyle changes and drug applications. It is necessary to evaluate the current risks in the bariatric surgery process and make a decision. Surgical procedures performed to achieve weight loss are interventions that restrict the stomach volume, limit the absorption of nutrients in the small intestine, and a combination of both interventions. Nursing care interventions in bariatric surgery are important in managing the process and empowering the individual against the situation they are in (Özcan, 2020). Body Mass Index (BMI) is a measurement technique calculated by dividing an individual's weight (in kilograms) by the square of their height (in meters). BMI is a frequently used method to group individuals according to their weight (Rasmussen, 2009). A 3-stage obesity scale has been defined for the group with a BMI of 30 kg/m2 and above. It was defined as level 1 obesity if BMI is between 30-35 kg/m2, level 2 obesity if BMI is between 35-40 kg/m2, and level 3 obesity if BMI is 40 kg/m2 and above. (Head 2018).Laparoscopic surgery increases patient satisfaction, reduces morbidity and mortality, by enabling the patient to experience the desired result with smaller incisions in the postoperative period, which is more aesthetically pleasing, less painful and less stressful. The most important advantage is that it shortens the hospital stay. However, patients still complain of visceral pain and shoulder pain in the postoperative period. The most severe pain area is defined as right upper quadrant pain in the first 24 hours. These pains are due to high abdominal pressure, trauma to the abdominal wall, and phrenic nerve irritation. Laparoscopy has a compound pain; visceral pain and secondary shoulder pain (Duran, 2021). Individuals living with obesity The effects of new situations related to bariatric surgery added to their lives can be observed in all bio-psycho-social areas of life. (Dizlek, 2018) It is thought that there is a more complex relationship between anxiety and obesity, unlike the relationship between depression and obesity. In the study of Karlsson et al., it was determined that 34% of bariatric surgery candidates had an anxiety disorder, and 24% of them had clinically significant anxiety in a 10-year follow-up after surgery. (Ilkay, 2022). All bariatric procedures change, to varying degrees, the anatomy and physiology of the gastrointestinal tract. (Erim, 2022). Some of the complications that develop after abdominal procedures are related to the gastrointestinal system. In a study conducted with moderate-risk patients with planned surgery, it was reported that gastrointestinal system-related complications were seen in 22% of the patients. Complications related to gastrointestinal system motility that may develop after abdominal surgeries; It can be listed as slowing or stopping of intestinal movements, development of abdominal distension, delayed gas and stool output, nausea-vomiting and related oral intake intolerance.

Acupuncture is a non-pharmacological treatment option based on the principle of applying small needles or pressure/pressure to specific points in the body used to control symptoms before and after surgery. With acupuncture/acupressure applications, effects such as analgesic, sedative, homeostatic, immunostimulating effects and improvement in motor functions are provided. In the postoperative period, it is recommended to use acupuncture/acupressure applications as an adjuvant therapy in the treatment of pain, together with the prevention of postoperative nausea and vomiting and the reduction of postoperative opioid use. (Saritas, 2022). Acupuncture therapy also has sedative effects. Its sedative effect can be used in combination with other techniques in complex situations such as depression, insomnia and addiction. The sedative effect is the result of changes in some chemicals in the brain such as dopamine and serotonin. Anxiety, which is believed to be caused by hyperactivation of the sympathoadrenal system, can be relieved with endorphins. Anxiety can be relieved by inhibiting the tone of the sympathoadrenal system by acupuncture and making endorphins secreted (Çanakçı, 2017).