Sa'dî-yi Şirâzi'nin gazelleri ve incelemesi
Ghazals of Sa'di Sirâzi and their review
Yazar: ŞEYDA ARISOY
Danışman: PROF. DR. VEYİS DEĞİRMENÇAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Sa'dî-yi Şîrâzî, VII/XIII. yüzyılda yaşamış İran'ın en önemli şairlerindendir. İlk dinî ve edebî bilgileri Şîrâz'da aldıktan sonra öğrenimini tamamlamak için Bağdat'a giderek Nizamiye Medresesi'nde meşhur hocalardan ders almıştır. Bağdat'ta tahsilini tamamlayarak Şîrâz'a dönen Sa'dî, hayatını irşat ve halka hizmetle geçirmiştir. VII/XIII.yüzyıl şairlerinin aksine bütün şiirlerinde bilinen ve yaygın olarak kullanılan kelimeleri tercih etmiştir. Sa'dî'nin şiir ve nesrinin en bariz özelliği akıcı, sade ve sehl-i mümteni olmasıdır. Manzum ve mensur eserlerinde Farsçada eskiden beri yaygın biçimde kullanılan atasözlerinden ve hikâyelerden faydalanmıştır. Sa'dî'nin şiirdeki bu marifeti onun şöhretinin İran sınırlarından çıkıp komşu ülkelerde hatta bütün dünyada tanınmasına sebep olmuştur.

Bu çalışma, bir giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Saՙdiyi Şîrâzî'nin yaşadığı dönemde siyasi, sosyal ve edebî durum hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Sa‛dî-yi Şîrâzî'nin hayatı, eserleri ve edebî kişiliği anlatılmıştır. İkinci bölümde gazellerde geçen kelimeler incelenmiştir. Üçüncü bölümde gazellerde mevcut edebi sanatlar anlatılmıştır. Dördüncü bölümde ise gazellerde geçen tarihi, dini, mitolojik şahsiyetler; şehir ve ülkeler, dağlar ve nehirler; sevgili ve sevgilide güzellik unsurları incelenmiş, ayrıca iktibas edilen ayet ve hadislere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sa'dî-yi Şîrâzî, Gazel, İnceleme

Abstract:
Saʿdi Širāzi is one of the most important poets of Iran who lived in the VII/XIII. century. After receiving his first religious and literary knowledge in Shiraz, he went to Baghdad to complete his education and took lessons from famous teachers at Nizamiye Madrasa. Saʿdi, who completed his education in Baghdad and returned to Shiraz, spent his life guiding and serving the public. Unlike the poets of the VII/XIII. century, he preferred known and widely used words in all his poems. The most obvious feature of Saʿdi's poetry and prose is that it is fluent, simple and sehl-i mümteni. In his verse and prose works, he benefited from proverbs and stories that have been widely used in Persian for a long time. This talent of Saʿdi in poetry caused his fame to go beyond the borders of Iran and become known in neighboring countries and even all over the world.

This study consists of an introduction, four chapters and conclusion. In the introduction, brief information is given about the political, social and literary situation in the period in which Saʿdi Širāzi lived. In the first chapter, Saʿdi Širāzi's life, works and literary personality are explained. In the second part, the words in the ghazals were examined. In the third chapter, the literary arts present in ghazals are explained. In the fourth chapter, historical, religious and mythological figures mentioned in the ghazals; cities and countries, mountains and rivers; The elements of beauty in the lover and the beloved are examined, and the quoted verses and hadiths are also included.

Keywords: Saʿdi Širāzi, Ghazal, Review