Michel Foucault'da hakikati söylemek: Parrhesia kavramının eleştirisi
Telling the truth in Michel Foucault: Critique of the concept of parrhesia
Yazar: KEMAL BOZKAYA
Danışman: PROF. DR. ATEŞ USLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History

Özet:
Parrhesia kavramı, Foucault felsefesinin hem hareket noktası hem de bitiş noktasıdır. Dolayısıyla bu bakımdan söz konusu kavram; onun özne, hakikat ve iktidar üçgenindeki epistemolojik, arkeolojik, jenealojik ve etik analizlerinin temel yapı taşını oluşturur. Foucault parrhesia kavramını yaşamının sonuna doğru 1981-1982'de Öznenin Yorumbilgisi'yle başlayan, 1983'te Berkeley'de California Üniversitesi'nde verdiği müstakil derslerle devam eden ve 1984'te Hakikat Cesareti'yle sona eren süreçte incelemeye tabi tutar. Elbette Cinselliğin Tarihi'ne yönelik araştırmaları da bu kavramı ortaya koyuşunun evveliyatını oluşturur. Foucault felsefesinde bu çalışmalar öncesinde böyle bir kavram söz konusu değildir.  Bize öyle geliyor ki Foucault bir düşünce tarihçisi olarak ölümüne yakın, özellikle özne, hakikat ve iktidar ilişkilerinin bütüncül bir okumasını öznel deneyimler üzerinden sorunsallaştırarak parrhesia kavramı etrafında şekillendirir. Kavram adeta bir sarmal gibi özne, hakikat, iktidar, söylem ve direniş ilişkilerinin epistemolojik, ontolojik, etik açımlamalarını, yönetimsellik meselesi dahilinde muhtevasında bulundurur. Bu bağlamda denilebilir ki tüm bu okumalar bu kavrama mündemiçtir. Bu çalışmadaki amacımız öncelikle Foucault'nun düşünceyi iktidar tarafından üretilmiş hakikatlerin boyunduruğundan nasıl kurtarıp özgürleştirdiği iddiasının arkeolojik, jenealojik ve etik yöntemleri kullanarak parrhesia kavramı üzerinden çok yönlü biçimde eleştirel bir okumasını gerçekleştirmektir. Dahası bu amaca içkin olarak Batı'da suçluluk, delilik, cinsellik, yaşam gibi öznel deneyimleri kurmuş olan sorunsallaştırma süreçlerini özellikle iktidar, özne, hakikat ve söylem kavramlarıyla ilişkilendirerek toplumsal değişim ve kritik bilincin oluşumundaki etkilerini analiz etmektir. Bu bağlamda da iktidar mekanizması marifetiyle defaatle üretilen hakikatlerin, parrhesia'nın muhtevasındaki direnişle birlikte Foucaultyen bir soruşturmayla yerinden edilerek özneleşme teorisinin inşa edilme sürecini ele alan çalışmamız, literatüre yeni bir soluk kazandırmayı ve diğer kavramsal boyuttaki araştırmalara bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Bunun yanı sıra Foucault'nun düşünce tarihi okumasında sınırlılıklar, sorunlar olabilir. Özellikle bu bağlamda Foucault'nun iktidar tanımlamasında kavramın yersiz-yurtsuzluğu/ konumunun belirsizliği ve dahası tarihte süreksizlik arayışı öne sürülerek, günümüz düşünce tarihçileri tarafından yanlışlanabilme durumu ortaya çıkmaktadır. Elbette çalışmamızda bahse konu olan mevzuya dair değerlendirme yapılacaktır. Ancak bu tezde açığa çıkarmaya çalıştığımız esas mesele Foucault'nun tarihe dair yorumlarının doğruluğu ya da yanlışlığı değil, Foucault'nun düşünce tarihi okuması üzerinden parrhesia kavramı çerçevesinde geliştirdiği özneleşme/bireyleşme süreçlerine dair bir teori inşa etmesidir.

Abstract:
The concept of parrhesia serves as both the starting point and the culmination of Foucault's philosophy. Thus, in this regard, the concept constitutes the foundational cornerstone of his epistemological, archaeological, genealogical, and ethical analyses within the triangle of subject, truth, and power. Foucault examines the concept of parrhesia towards the end of his life, starting with The Hermeneutics of the Subject in 1981-1982, continuing with separate lectures he gave at the University of California, Berkeley in 1983, and culminating in The Courage of the Truth in 1984. Of course, his research on The History of Sexuality lays the groundwork for the introduction of this concept. There was no such concept in Foucault's philosophy before these studies. It seems to us that Foucault, close to his death as a historian of thought, shaped a holistic reading of subject, truth, and power relations around the concept of parrhesia by problematizing it through subjective experiences. The concept, like a spiral, contains the epistemological, ontological, and ethical explanations of subject, truth, power, discourse, and resistance relations within the scope of the issue of governmentality. In this context, it can be said that all these readings are inherent in this concept. Our aim in this study is, first of all, to carry out a multifaceted critical reading of Foucault's claim to free thought from the yoke of truths produced by power, through the concept of parrhesia, using archaeological, genealogical, and ethical methods. Furthermore, inherent to this purpose, is to analyze the effects of problematization processes, especially those that have shaped subjective experiences such as guilt, madness, sexuality, and life in the West, by associating them particularly with the concepts of power, subject, truth, and discourse, on the formation of social change and critical consciousness. In this context, our study, which deals with the process of constructing subjectification by displacing the truths repeatedly produced through the mechanism of power, with the resistance in the content of parrhesia, with a Foucauldian investigation, aims to bring a new breath to the literature and contribute to research in other conceptual dimensions. In addition, there may be limitations and problems in Foucault's reading of the history of thought. Particularly in this context, Foucault's definition of power suggests the deterritoriality of the concept/ambiguity of its position and, moreover, the search for discontinuity in history, thus revealing the possibility of falsification by today's historians of thought. Of course, an evaluation will be made regarding the issue in question in our study. However, the main issue we are trying to reveal in this thesis is not the correctness or incorrectness of Foucault's interpretations of history, but the attempt to build a theory within the framework of the concept of parrhesia through Foucault's reading of the history of thought.