Havayolu işletmeleri arasındaki rekabetçi dinamiklerin belirleyicileri: Türkiye dış hatlar havayolu pazarında panel regresyon analizi uygulaması
Determinants of competitive dynamics between airlines: A panel regression study on Turkish international airline market
Yazar: MEHMET YAŞAR
Danışman: PROF. DR. ENDER GEREDE
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Farklılaştırma stratejileri = Differentiation strategies ; Fiyat dışı rekabet = Non-price competition ; Jenerik stratejileri = Generic strategies ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Uluslararası rekabet = International competition ; Yönetsel rekabet = Managerial competition

Özet:
Bu tezin amacı rekabetçi eylemler üzerinde etkili olduğu düşünülen öncüllerin ortaya çıkarılması ve bunun yapılan hamle türlerine göre değişip değişmediğinin Türkiye dış hatlar havayolu pazarı bağlamında ortaya çıkarılmasıdır. Araştırmada bağımlı değişkenleri rekabetçi hamle sayıları, bağımsız değişkenleri havayolu işletmelerinin işletme yapısı, sahip olduğu kaynaklar, pazar işbirlikleri, pazar ilişkilerini belirten 12 değişken oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında oluşturulan modeller panel regresyon analizi ile test edilmiştir. Araştırma bulguları tarife temelli hamle sayıları üzerinde büyüklük, toplam uçuş sayısı, insan kaynakları, hazırdan bekleyen kaynakların pozitif, işletme olgunluğu, filo homojenliği, kaynak aktarma yeteneği ve pazar ortaklığının negatif etkiye sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır. Kapasite temelli hamle sayıları üzerinde insan kaynakları ve hazırda bekleyen kaynaklar, filo homojenliği ve pazar ortaklığının pozitif, büyüklük ve işletme olgunluğunun negatif etkileri olduğu ortaya konmuştur. Fiyat hamleleri üzerinde toplam uçuş sayısı, işletme olgunluğu, hazırda bekleyen kaynaklar ve filo homojenliğinin pozitif, insan kaynakları, kaynak benzerliği, kaynak aktarma yeteneği ve pazar ortaklığının negatif etkilere sahip olduğu gözlemlenmiştir. Konfor temelli hamleler üzerinde pazar işbirliği, insan kaynakları, hazırda bekleyen kaynaklar ve pazar ortaklığının pozitif, göreli büyüklüğün negatif etkiye sahip olduğu görülmüştür. İmaj hamleleri üzerinde toplam uçuş sayısı, pazar işbirliği, hazırda bekleyen kaynaklar ve pazar ortaklığının pozitif, büyüklük ve işletme olgunluğunun negatif etkisi bulunmaktadır. Sonuç olarak rekabetçi hamle türlerine göre farklı öncüllerden oluşan ve aynı öncülün hamle türüne göre farklı etkilerinin gözlemlendiği modeller elde edilmiştir.

Abstract:
This dissertation aims to detect the effective factors on the airline firms' competitive actions and reveal whether these factors change by the type of actions taken by these airlines in the context of Turkish international airline market. The dependent variables of the research are the number of competitive actions, and the independent variables are 12 variables that indicate the structure of the airlines, the resources of the airlines, the market alliances, and the market relations. The panel regression analysis is applied to test the research models. The results of the research reveal that there is a negative effect of the size of the firm, number of flights, human resources, and slack resources on the tariff-based actions. On the other hand, fleet homogeneity, resource deployment capability, and market commonality positively affect the tariff-based actions. The research shows that human resources, slack resources, fleet homogeneity and market commonality positively affect the capacity-based actions. It also reveals that there is a negative effect of size of the firm and firm maturity on the capacity-based actions. Number of flights, firm maturity, slack resources, and fleet homogeneity positively affect the price-based actions. Human resources, resource similarity, resource deployment capability, market commonality negatively affect the price-based actions. Market alliances, human resources, slack resources, the market commonality have a positive; size of the firm has a negative effect on the comfort-based actions. Number of flights, market alliances, slack resources, and market commonality has a positive; size of the firm and firm maturity have a negative effect on the image-based actions. As a result, it can be observed that different factors rely on various competitive actions, and the same factor has different effects based on the type of actions taken in the research model.