Aras fay zonunun (Parsabad-Hüdaferin, KB İran) yapısal analizi, morfotektoniği ve paleosismolojisi
Structural analysis, morphotectonics and paleoseismology of Aras fault zone (Khodafarin-Parsabad, NW Iran)
Yazar: REZA SABER PIRIVATLOU
Danışman: PROF. DR. VEYSEL IŞIK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Genel Jeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Fay zonu = Fault zone ; Paleosismoloji = Paleoseismology ; Plato = Plateau ; Yapısal analiz = Structural analysis

Özet:
İran, Alp-Himalaya Orojenez Kuşağı içerisinde jeolojik açıdan özel öneme sahiptir. Aras Fay Zonu (AFZ) KB İran ile Azerbaycan sınırında yer alan aktif sol yanal doğrultu atımlı fay zonu olup KD-GB yönelimiyle yaklaşık 240 km uzunluğa ve 0,6 km ile ~35 km genişliğe sahiptir. AFZ, farklı uzunluk ve genişliklerde olan Aras Ana Fayı, Horadiz, Hüdaferin, Aslanduz ve Asadkandi fay kollarından oluşmuştur. Aras drenaj havzasında göreceli tektonik aktivite değerlendirmesi, tektonik aktivite etkisinin, erozyonel süreçlere nazaran, orta- yüksek (Sınıf 1, 2 ve 3) olduğunu ve genellikle ana fay zonları ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Zonun güneybatı ve orta kesimleri Sınıf 1 ve 2 (çok yüksek ve yüksek) tektonik aktivite gösterirken, kuzeydoğu ve doğu kesimleri Sınıf 3 ve 4 (orta-düşük) tektonik aktivite sunmaktadır. Aras Ana Fayı ve Horadiz fay kollarında tektonik aktivitenin diğer fay kollarına nazaran daha yüksek olup havzanın güneybatısından kuzeydoğusuna doğru göreceli tektonik aktivitede azalma görünmektedir. Havzadaki yükselme oranı orta ve batı kesimlerde >0,5 mm/yıl, doğu kesimde ise <0,5 mm/yıl olarak hesaplanmıştır. 
Paleostres analiz sonuçları, bölgenin KKD-GGB ve KD-GB yönelimli sıkışma rejiminde gelişmiş olup doğrultu atımlı, sıkışmalı doğrultu atımlı ve yanal sıkışma tektonik rejimlerinden etkilendiğini vurgulamıştır. Alanda doğrultu atımlı bölümlenme miktarı %33-41 olup yanal sıkışmalı sistemindeki yanal basit makaslama bileşeninin %41'nin doğrultu atımlı faylar tarafından karşılandığını ortaya koymuştur. Paleosismoloji çalışmaları ile, AFZ'nin Holosen döneminde MÖ 3600-2400 ve 2050-750 yılları arasında en az 2 yıkıcı deprem meydana getirdiğini ortaya koymuştur. Sonuçlar, AFZ'de MÖ 750'den bu yana yüzey kırığı oluşturan bir deprem meydana gelmediğini, deprem tekrarlanma aralığı 1500 - 3000 yıl arasında olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Iran includes remarkable geological features within the Alpine-Himalayan Orogenic belt. The NE-SW striking left-lateral strike-slip Aras Fault Zone (AFZ) exhibits an approximately 240 km length and 0.6-~35 km width on the Iran and Azerbaijan border. The zone consists of the Aras Main, Horadiz, Khodafarin, Aslanduz and Asadkandi fault branches. Relative tectonic activity results revealed that the effect of tectonic activity in the Aras Drainage Basin is medium to high (Class 1, 2 and 3) and is associated with the main fault zones. Drainage basins in the southwest-central and northeast-east parts present Class 1 and 2 (very high and high) and Class 3 and 4 (medium-low) tectonic activity, respectively. The Aras Main and Horadiz faults show higher tectonic activity than the other fault branches. The uplift rate in the central and western parts is estimated as >0.5 mm/year, whereas it is <0.5 mm/year in the eastern part, indicating a decrease in relative tectonic activity from southwest to northeast of the drainage basin. 
Paleostress analysis emphasized that the study area is dominated by NNE-SSW and NE-SW oriented compressional strike-slip, compressional strike-slip and transpressional tectonic regimes. The amount of strike-slip partitioning is determined as 33–41%, indicating that at least 41% of the total wrench component has been accommodated by strike-slip faulting. Paleoseismolocal studies have revealed that at least two large earthquakes occurred between 3600-2400 BC and 2050-750 BC. The results emphasize no surface rupture related to large earthquakes since 750 BC, suggesting the earthquake recurrence interval between 1500 and 3000 years.