Adana ilindeki serbest eczacıların farmakovijilans ve advers ilaç reaksiyonlarının raporlanması hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of community pharmacists in Adana province, regarding pharmacovigilance and reporting of adverse drug reactions
Yazar: TANSU ERKİŞİ
Danışman: PROF. DR. YUSUF KARATAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Tedavi sürecinde ilaç kullanımına bağlı oluşan advers ilaç reaksiyonları (AİR) tedaviye uyumu zorlaştıran, hastaneye başvuruları artıran ve hayati tehlikeyle neden olabilecek durumları doğuran sonuçlarıyla karşımıza çıkabilmektedir. Farmakovijilans (FV) ilacın yarar-risk dengesinin tespit edilmesinde, kayıt altına alınmasında ve konuyla ilgili araştırma ve bilimsel çalışmaları ifade etmektedir. Serbest eczacılar kolay ve sık iletişim kurulabilen birinci basamak sağlık hizmeti vermektedir. Bu çalışmanın amacı Adana ilindeki serbest eczacıların AİR'lerin tespitinde ve raporlanarak kayıt altına alınmasıyla ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesidir. Çalışmada ek olarak görülebilecek yan etki reaksiyonları ve hastaların yaşam kalitesini artırmak için farmakovijilans da aldıkları rol hakkında değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. 
Araştırma 268 kişi ile gerçekleştirilen 29 soruluk bir anket çalışmasıdır. Katılımcıların %95.1'i raporlamayı önemli bulmalarına rağmen sadece %11.7'si raporlama yaptığını ifade etmektedir. Katılımcıların %47'si yılda en az bir kez, %28'i ayda en az bir kez, %6.3'ü haftada en az bir kez AİR ile karşılaştıklarını belirtmektedir. Katılımcıların %28'i ise hastalardan hiç AİR ile ilgili geri dönüş almadıklarını belirtmişlerdir. Hastalarla iletişim süresinin arttırılması için iş yükünün azaltılması serbest eczacılardan gelen öneriler arasında yer almaktadır. Katılımcıların %44.02'si AİR raporlamak için zamanının olmadığını belirtmektedir. Raporlamayı artırmaya yönelik olarak katılımcıların %85.4'ü AİR raporlama formuna ulaşımın eczane otomasyon programlarına bütünleşmiş bir buton ile kolaylaştırılması gerektiğini ifade etmektedir. Katılımcıların %54.3'ü AİR raporlama formunu karışık bulduklarını belirtmişlerdir. Diğer bir kısıtlayıcı durum olarak yapılan AİR bildiriminin sonuçlarına dair geri dönüş alınmaması gösterilmektedir. Katılımcıların %83.3'ü yaptıkları AİR raporlamasına ilişkin geri bildirim almadıklarını belirtmişlerdir. Düzenli eğitim almanın raporlamaya dair tutumlarını olumlu etkileyeceğini söyleyenlerin oranı da %85.1 olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye'de FV ile ilgili konuların tamamıyla ilgilenen Türkiye Farmakovijilans Merkezinin (TÜFAM) kısaltmasının anlamı sorulduğunda doğru bilinme oranı %52.9'dur. Bu da merkezin tanınırlık oranını karşımıza çıkarmaktadır.
Çalışmada Adana İlindeki Serbest eczacıların bilgi, tutum ve davranışlarında daha etkili olabilmelerine dair uygulamalara ve teşviklere açık oldukları görülmektedir. Araştırma çalışmasının sonucunda raporlama konusunda farkındalık yaratılmasının ve eğitimlerle sürecin desteklenmesinin önemi göz önüne çıkmaktadır.

Abstract:
Adverse drug reactions (ADRs) that occur due to drug use, during the treatment process may cause difficulties in compliance with the treatment, increase hospital admissions, and lead to life-threatening situations. Pharmacovigilance (PV) refers to the determination and recording of the benefit-risk balance of the drug and the research and scientific studies on the subject. Community pharmacists provide primary healthcare services that can be contacted easily and frequently. The aim of this study is to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of community pharmacists in Adana, regarding the detection and reporting and recording of ADRs. In addition, this study aimed to evaluate the common side effect reactions and their role in pharmacovigilance to improve the quality of life of patients.
The research is a 29-question survey, conducted with 268 people. Although 95.1% of the participants find reporting important but only 11.7% of them stated that they report it. 47% of the participants stated that they encounter ADR at least once a year, 28% at least once a month, and 6.3% at least once a week.
Of the participants, 28% stated that they did not receive any feedback from patients regarding ADR. Reducing workload in order to increase communication time with patients is among the recommendations from community pharmacists. 44.02% of the participants stated that they do not have time to report ADR. in order to increase reporting. 85.4% of the participants stated that access to the ADR reporting form should be facilitated with a button integrated into pharmacy automation programs. 54.3% of the participants stated that they found the ADR reporting form confusing. Another restrictive situation is the lack of feedback regarding the results of the ADR notification. 83.3% of the participants stated that they did not receive any feedback regarding their ADR reporting. The rate of those who said that receiving regular training will positively affect their attitudes towards reporting is 85.1%. When asked the meaning of the abbreviation of Turkish Pharmacovigilance Center (TÜFAM), which deals with all PV related issues in Turkey, This reveals the recognition rate of the center.
In this study, it is seen that community pharmacists in Adana are open to practices and incentives to be more effective in their knowledge, attitudes and behaviors. Results of this research study, revealed the importance of creating awareness about reporting and supporting the process with training.