Yeni nesil serbest ticaret andlaşmalarında yer alan ilaçlara yönelik fikri mülkiyet hükümleri
Intellectual property provisions of pharmaceuticals in new generation free trade agreements
Yazar: ABDULLAH BORA
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT YÜKSEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Fikri mülkiyet hukuku = Intellectual property law ; Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Sağlık hakkı = Health right ; Sağlık hukuku = Health law ; Serbest ticaret = Free trade ; Serbest ticaret anlaşmaları = Free trade agreement ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Uluslararası alanda imzalanan iki veya çok taraflı ticaret andlaşmaları bakımından yeni bir trend olan yeni nesil serbest ticaret andlaşmaları, düzenledikleri bir çok alanın yanında fikri mülkiyet bakımından da önemli yenilikler barındırmaktadır. İlaçlara yönelik getirilen fikri mülkiyet hükümleri ise bu düzenlemeler arasında ayrı bir öneme sahiptir. COVID-19 pandemisinin de gösterdiği üzere ilaçlara ve aşılara erişim bugün hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir.

Tezimizde ilk olarak yeni nesil serbest ticaret andlaşmalarının özellikleri irdelenmiş, akabinde ise ilaçlara erişim, sağlık hakkı bakımından değerlendirilmiştir. Bununla bağlantılı olarak yeni nesil serbest ticaret andlaşmalarının ilgili hükümlerinin ilaçlara erişimi ne yönde etkilediği incelenmiştir. Bu bağlamda sağlık hakkı ile fikri mülkiyet hakkı arasında bir çatışmanın varlığı sorgulanmış ve devamında insan hakları hukuku ile uluslararası ticaret hukuku arasında sistemsel bir çatışmanın varlığı ihtimali incelenmiştir. Son olarak, yeni nesil serbest ticaret andlaşmalarının önceki çok taraflı andlaşmalarla bir çatışma içerisinde olup olmadığı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Yeni Nesil Serbest Ticaret Andlaşmaları, İlaçlara Erişim, Fikri Mülkiyet Hakkı, Sağlık Hakkı, Norm Çatışması

Abstract:
New generation free trade agreements indicate a new trend in terms of bilateral or multilateral trade agreements and they contain important regulations regarding intellectual property rights. Intellectual property provisions of pharmaceuticals have a special importance among these regulations. Beside of that, access to medicines and vaccines has become more important than ever as the COVID-19 pandemic has demonstrated. 

In this study, firstly, specifics of the new generation free trade agreements has been addressed and then access to medicines is evaluated in terms of the right to health. In this context, the effects of the relevant provisions of new generation free trade agreements are examined in terms of access to medicines. The existence of a conflict between the right to health and intellectual property right has been questioned and the possibility of a systemic conflict between human rights law and international trade law is examined accordingly. Lastly, it has been evaluated whether the new generation free trade agreements are in conflict with the previous multilateral agreements.

Keywords: New Generation Free Trade Agreements, Access to Medicines, Intellectual Property Rights, Right to Health, Conflict of Norms