Rebab çalgısının, Mevlana'nın eserleri bağlamında bir metafor unsuru olarak incelenmesi
A study of the rebab instrument as a metaphorical element in the context of Rumi's works
Yazar: BİLAL HABİB BAHADIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CENK CELASİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Müzik = Music
Dizin: Metafor = Metaphor ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Rebab = Rebab ; Tasavvuf = Mystic ; Türk tasavvuf musikisi = Turkish mysticism music ; Çalgılar = Musical instruments

Özet:
Bu çalışmada rebab çalgısının, Mevlana'nın eserleri bağlamında bir metafor unsuru olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Mevlana Celaleddin Rumi'nın ulaşılabilen ve Türkçe'ye çevrisi yapılmış eserleri üzerinden inceleme yapılmıştır. Mevlana düşüncesi ve tasavvufi anlayışında edebi, kültürel, sanatsal vurguların ve kullanımların oldukça fazla olduğu görülür. Bu sanatsal kullanımların en önemlilerinden biri de müziktir. Müziksel unsurlar, Mevlana'nın eserlerinde ağırlıklı olarak metaforik bağlamda kullanılmıştır. Bunlar içerisinde rebab, ney, çeng gibi çalgılar ön plana çıkmaktadır. Kökenlerinin çok eski dönemlere dayandığı, farklı coğrafya ve kültürlerde değişik kullanım şekillerine ve yapısal biçimlere sahip olduğu görülen rebab çalgısı ise bu çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. 
Bu çalışma kapsamında ise Mevlana'nın ilgili eserleri, ulaşılabilen Türkçe çevirileri üzerinden incelenmiş, öte yandan bu doğrultuda yazılmış olan eserlerin yanı sıra uzman görüşlerine de başvurulmuştur. "Allah Aşkı", "Sabır", "Olgunluk", "Allah'ın Sözünün Hayali", "Nefis", "Zikir", "Mürşid-i Kamil", "Din", "Sema Ehli", "Yanan Gönül", "Kur'an ve Sünnet", gibi kavramların ve "Şems'i Tebriz-i" ve "Mevlana" gibi kişiliklerin rebab çalgısı ile ilişkilendirilmiş olduğu görülür. Sadece rebab çalgısının kendisi değil icra biçimi, sesi, yapısal özelliği ve icracıları bağlamında da ilişkilendirilmeler olduğu görülmüştür. 
Bu çalışmada, belgesel tarama ve görüşme yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda bazı uzman kişilerle görüşülmüş, konunun odak noktasıyla alakalı çeviri eserlerin yanı sıra diğer bazı kaynaklara da başvurulmuştur.

Abstract:
This study is intended to examine the rebab instrument as a metaphor in the context of Rumi's works. An attempt was made to examine Mawlana Jalal al-Din Rumi's works which are translated into Turkish and accessible today. One can see that literary, cultural, and artistic emphasis and usages are quite frequent in Rumi's philosophy and understanding of Sufism. One of the most important artistic usages is music. Musical elements were used mostly in a metaphorical context in Rumi's works. Of these, instruments such as rebab, ney, and çeng come to the foreground. This study focuses on rebab, which has its origins in very old times, having different usage patterns and structural forms in different regions and cultures.
Within the scope of this study, the relevant works of Rumi were analyzed through the Turkish translations of his works which could reach, on the other hand, expert opinions were also consulted along with the works written in this direction. It is seen that concepts such as "divine love", "patience", "Maturity", "the dream of divine words" "self", "dhikr", "murshid-i kamil", "religion", "performers of sema", "burning heart", "Quran and Sunnah", and personalities like "Shams Tabrizi" and "Rumi" are associated with the rebab instrument. Also, it has been observed that there are associations not only in terms of rebab instrument itself, but also in the context of its form, sound, structural feature, and performers.
In this study, the methods of document analysis and interview were used. In this regard, some experts were interviewed and in addition to translated works, some other sources related to the focus of the subject were consulted.