Ünye kentsel sit alanı koruma amaçlı imar planının koruma ve sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirilmesi
The evaluation of the reconstruction plan for the Unye urban protected area in the context of conservation and sustainability
Yazar: MEHMET ALPER YENER
Danışman: PROF. DR. HATİCE ARZU KOCABAŞ DİREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Geçmişten günümüze koruma kavramı tek yapıyı muhafaza etme düşüncesinin ötesine geçerek tarihi çevre koruma boyutuna ulaşmıştır. Avrupa merkezli ortaya çıkan koruma düşüncesi Atina Tüzüğü ile evrenselleşmeye başlamış daha sonra Venedik Tüzüğü ve Amsterdam Bildirgesi ile tüm kıtalara yayılmıştır. 70'li yılar çevre bilincinin gelişmesi ile birlikte sürdürülebilir kalkınma çabalarına sahne olmuştur. Küresel ölçekte gerçekleştirilen iklim ve çevre toplantıları hız kazanmıştır. Tarihi ve doğal çevrenin birlikte korunması gerekliliği, modern çevre ve yeni yapılaşmanın doğaya ve kültüre uyumlu olması gerekliliği tüm dünya tarafından kabul edilir hale gelmiştir. Ülkeler gelişme için kendilerine hedefler koyarak, tarihi çevrenin muhafaza edilmesini ekonomik gelişmenin bir bileşeni olarak tanımlamıştır. Birçok ülkenin yasal yönetsel mevzuatlarına giren koruma kavramı ile koruma müdahaleleri yaygınlaşmış ve koruma düşüncesi bir tercih olmaktan çıkarak zorunluluk haline gelmiştir.
Ülkemizde de koruma uygulamaları gerçekleştirebilmek, mevcut kültürel mirası belgelemek ve ayakta tutmak amacıyla 50'li yıllarda yasal düzenleme ile oluşturulan Gayrimenkul ve Eski Eserler Anıtlar Yüksek Kurulu'nun kurulması çok önemli bir adımdır. İlerleyen süreçte 1983 yılında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Kanunu'nun oluşturulmuş, Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulları ortaya çıkmıştır. Daha sonraları gerçekleştirilen birçok tespit ve tescil işlemleri sonucunda önemli kültürel miraslar belgelendirilmiş, koruma amaçlı müdahaleler gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda koruma amaçlı imar planı uygulamaları ile birçok tarihi çevrenin orijinal dokusuyla günümüze ulaşması sağlanmıştır. Ancak mevcut durumda halen ülkemiz sınırları içerisinde belgelenmemiş veya iyi korunamamış çokça yapı bulunmaktadır.
Bu tez çalışmasında öncelikle sürdürülebilirlik ve koruma kavramları araştırılmış ve planlama ile ilişkisi kurulmuştur. Sürdürülebilir kalkınma sağlanması için dengelenmesi gereken dinamikler ve paydaşlara değinilmiştir. Sosyal kapital ve katılımın önemi vurgulanmıştır. Ülkemizde koruma planlamasının yeri ve önemi incelenerek, planların oluşturulmasında yetki ve sorumluluklar belirlenmiştir. Ünye Koruma Alanı'nın tarihsel gelişimi incelenmiş ve bu doğrultuda Ünye Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı İmar Planı'nın hazırlanma süreci ile içeriği, sürdürülebilirlik ve koruma kavramları üzerinden bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bölgede daha etkin bir koruma amacıyla sürdürülebilir kentsel koruma/gelişme için katkı ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
From past to present, concept of protection has gone beyond the idea of preserving the single building to the historic historic environmental protection dimension. The emergence of the European-centered conservation philosophy began to become universal with the Constitution of Athens, which later spread throughout the whole continent with the Venice Constitution and the Amsterdam Declaration. The 70's have been the scene for the development of enviromentalbawareness with sustainable development effortsbClimate and environmental meetings on a global scale have gathered speed. The necessity of preserving the historical and natural environment together, and being harmonious the modern environment and new construction with nature and culture has become accepted by the whole world. Countries have set targets for their development and defined the preservation of the historical circle as a component of economic development. The concept of protection has entered into the legislation of many governments and interventions have become widespread. Protection thought has become a necessity not a preference.

Also in our country, establishing a High Council for Real Estate and Ancient Monuments, which was formed in the 50s by legislation in order to carry out protection practices and to document and keep existing cultural heritage is a very important step. In the following period, in 1983, the Culture and Nature Law No. 2863 was established and the Preservation Boards of Cultural and Natural Assets emerged. As a result of many subsequent identification and registration procedures, important cultural heritages have been documented and protection interventions have been carried out. At the same time, with the implementation of the zoning plan for conservation purposes, many historical sites were protected with original texture from past to present. However, currently there are still many undocumented or unprotected buildings within the boundaries of our country.

In this study, the concepts of sustainability and conservation were researched and relations with planning were established. This study dealed with the dynamics and stakeholders that need to be balanced to achieve sustainable development. The importance of social capital and participation has been emphasized. Authorities and responsibilities have been determined in the creation of plans has examined the place and the importance of protection planning in our country. The historical development of the Unye Protection Area has been examined, the process and contents of the Unye Urban Site Conservation Development Plan have been evaluated from an overall viewpoint on the concepts of sustainability and conservation. Contributions and suggestions for sustainable urban conservation / development have been presented for more effective protection in the region.