Engelli bireylerin toplumla bütünleşmesinde sosyal sermayenin rolü
The role of social capital for integration into the society of disabled persons
Yazar: YASİN ERDURAK
Danışman: DOÇ. DR. RECEP YILDIZ
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Dezavantajlı gruplar = Disadvantaged groups ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Sosyal bütünleşme = Social integration ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Sosyal sermaye = Social capital

Özet:
Çalışma dezavantajlı gruplar içerisinde yer alan engelli bireylerin karşılaştıkları engellere ilişkin başa çıkma kapasitelerinin ve sosyal çevre ile bütünleşmelerinde izledikleri yolların sosyal sermaye bağlamında keşfedilmesini amaçlamaktadır. Bu bağlamda, dezavantajı belirleyen etmenlere, engelli bireylere toplumda atfedilen stereotiplerin ve dışlanmanın toplumla bütünleşmeye etkisine, geliştirilen becerilerin ve alınan sosyal desteğin baş etme kapasitesine etkisine yer verilmiştir. Bununla birlikte toplumla bütünleşmede sosyal sermaye bileşenlerinin (güven, dayanışma/iş birliği, sosyal ağlar/bağlar) katkısı, örgütlenmenin toplumsal bütünleşmeye katkısı ve sosyal sermayenin örgütlenmedeki konumu, özgü hakların dezavantajlara dair sorunların çözümündeki etkisi, toplumsal güven, dayanışma ve iş birliğinin toplumsal bütünleşme için önemi ele alınmıştır.
Yaşanmış deneyimlerin ve atfedilen anlamların derinlemesine keşfedilebilmesi için fenomenolojik deseni temel alan niteliksel bir araştırma tercih edilmiştir. Araştırmanın örneklemi 5 ortopedik, 5 süreğen, 5 görme ve 7 zihinsel engelli birey olmak üzere 22 katılımcıdan oluşmaktadır. Bu nitel çalışmada veriler yarı yapılandırılmış mülakatlar yoluyla toplanmıştır. Mülâkatlarda katılımcılara 19 açık uçlu soru yöneltilmiştir.
Ortaya çıkan ham veriler nitel veri analiz programı olan MAXQDA 2020 (20.4.0 versiyonu) programından faydalanılarak kodlanmıştır. Araştırma bulguları 9 ana tema altında sunulmuştur. MAXQDA programı kullanılarak üç analiz yöntemi uygulanmıştır. Kodların aynı tema altındaki yoğunluğunu tespit edebilmek amacıyla frekans analizi, kodlar arasındaki ilişkileri tespit edebilmek amacıyla yakınlık analizi ve engel türlerine göre kodların yoğunluğunu tespit edebilmek için gösterge temelli analiz yapılmıştır.
Araştırmada şu sonuçlar ortaya çıkmıştır: 1) Dezavantajı, sadece engelli bireylerin "engelleri" belirlememektedir, sosyal ve çevresel etkenlerin belirleyici bir yönü bulunmaktadır. 2) Toplumda engelli bireylere atfedilen stereotipler ve ayrımcı/baskı kurucu uygulamalar sosyal dışlanmaya sebep olduğu için bireylerin toplumla bütünleşmesine zarar vermektedir. 3) Engelli bireylerin geliştirdiği becerilerin ve aldığı sosyal desteğin baş etme kapasitelerini güçlendirmesinde etkin bir rolü bulunmaktadır. 4) Engelli bireylerin sosyal sermaye ile irtibatlarını örgütlenme ile gerçekleştirdiği görünmektedir. 5) Örgütlenme seviyesi ile sermaye düzeyi arasında doğrusal bir ilişki olduğu, başka deyişle sosyal sermayenin aynı zamanda örgütlenme ile birlikte ortaya çıktığı keşfedilmiştir. 6) Yaşanılan dezavantaj durumlarına ilişkin tanınan özgü hakların sorunların çözümünde önemli olduğu ancak özgü hakların temel insan hakları söyleminden koparılmadan sunulması gerektiği görülmüştür. 7) Toplumsal bütünleşmenin dezavantajlı gruplar özelinde engelli bireyler için tanımına bakıldığında örgütlenmeyle mümkün olabildiği ve toplumsal güven, dayanışma ve iş birliğinin varlığıyla güçlenebildiği anlaşılmıştır.

Abstract:
The study aims to explore the coping capacities of disabled individuals, who are among the disadvantaged groups, regarding the obstacles they encounter and the ways they follow in their integration with the social environment in the context of social capital. In this context, the factors that determine the disadvantage, the effects of stereotypes attributed to disabled people in the society and exclusion on social integration, the effects of the skills developed and the social support received on the coping capacity are included. However, the contribution of social capital components (trust, solidarity/cooperation, social networks/ties) on social integration, the contribution of organization on social integration and the position of social capital in organization, the effect of specific rights in solving issues related to disadvantages, the importance of social trust, solidarity and cooperation for social integration have been discussed.
A qualitative research based on phenomenological design was preferred in order to explore lived experiences and attributed meanings in depth. The sample of the study consists of 22 participants, including 5 orthopedic, 5 chronic, 5 visually and 7 mentally disabled individuals. Data were collected through semi-structured interviews in this qualitative study. During the interviews, 19 open-ended questions were asked to the participants.
The resulting raw data were coded using the qualitative data analysis program MAXQDA 2020 (version 20.4.0). Research findings are presented under 9 main themes. Three analysis methods were applied using the MAXQDA program. Frequency analysis was used to determine the density of the codes under the same theme, proximity analysis to determine the relationships between the codes, and indicator-based analysis to determine the density of the codes according to the types of obstacles.
The following results emerged in the research: 1) The disadvantage is that not only disabled people determine the "barriers", social and environmental factors have a determining aspect. 2) Since the stereotypes and discriminatory/oppressive practices attributed to disabled people in society cause social exclusion, they harm the integration of individuals into the society. 3) The skills developed and social support received by disabled individuals have an active role in strengthening their coping capacity. 4) It seems that disabled individuals make contact with social capital through organization. 5) It has been discovered that there is a linear relationship between the level of organization and the level of capital, in other words, social capital also emerges with organization. 6) It has been seen that the specific rights granted regarding the disadvantaged situations are important in order to solve the issues, but that specific rights should be presented without breaking away from the basic human rights discourse. 7) When we look at the definition of social integration for disadvantaged groups, especially for disabled individuals, it is understood that it is possible with organization and could be strengthened by the existence of social trust, solidarity and cooperation.