Geleneksel sivil mimari doku üzerinden 19. yüzyıl gayrimüslim yapılarının incelenmesi; Ürgüp örneği
Examination of 19th century non-Muslim buildings through traditional civil architecture texture; Ürgüp example
Yazar: AYTÜLÜ DIRIK
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE PELİN ŞAHİN TEKİNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Geleneksel konut mimarisi = Traditional house architecture ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Konut = Dwelling house ; Mimari doku = Architectural texture ; Mimari yapı = Architectural structure ; Nevşehir-Ürgüp = Nevşehir-Ürgüp ; Sivil mimari = Civilian architecture

Özet:
Son yıllarda gittikçe yaygınlaşan konut mimarisine yönelik araştırmalarda, Anadolu'nun birçok yerindeki yöresel konut mimarisi örnekleri çeşitli açılardan incelenmiş, fakat Ürgüp gayrimüslim konutlarının incelenmediği görülmüştür. Kapadokya Bölgesinin önemli yerleşimlerinden biri olan Ürgüp, Nevşehir kent merkezinin 20 km doğusunda yer alır. Ürgüp yerleşimi tarih boyunca çok sayıda uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Tarihi çok eskilere dayanan bu yerleşimde, 1923 nüfus mübadelesine kadar Hristiyan ve Müslüman halk beraber yaşamıştır. Kapadokya Bölgesinde önemli bir nüfusa sahip olan gayrimüslim halk, arkalarında kültür mirası eserleri bırakarak göç etmişlerdir. Ülkemizde kültürel mirasımızın önemli bir parçası olan gayrimüslimlere ait geleneksel konutlar hakkında yapılmış araştırma sayısı azdır. Bu çalışmanın amacı, Ürgüp gayrimüslim konutlarını sanat ve mimarlık tarihi açısından incelemek ve belgelemektir. Çalışmada Ürgüp yerleşiminin, iklim, doğal şartları, topografya, tarihi kent dokusu yanında gayrimüslimlerin kentle ilişkileri ve sosyo-kültürel ve ekonomik durumları hakkında bilgi verilmiştir. Gayrimüslim konutları sanat ve mimari oluşum yönünden incelenerek 18 evin kataloğu hazırlanmıştır. İncelenen konutların plan özellikleri, cephe düzeni, bezeme özellikleri ve malzeme-teknik bakımından bir değerlendirmesi yapılarak bir sonuca varılmıştır.

Abstract:
Examples of domestic architecture widespread in the Anatolian region has been investigated from diverse perspectives in the domestic architecture research, which proliferated in the recent years. However, no research has been identified that examined the non-muslim Houses. Urgup, one of the most prominent settlements of the Cappadocia Region, is located twenty kilometres east of the Nevsehir city centre. Urgup has hosted numerous civilisations across history. Until the 1983 Population Exchange, Orthodox Christians and Muslim community lived together in this settlement with roots dating back to ancient times. Non-muslim community that has a considerable influence in the Cappadocia region immigrated, leaving their cultural heritages behind. Research is limited on the traditional house architecture that belongs to the non-muslim community, who holds a significant role in our cultural heritage. The purpose of this study is to examine and report on the Urgup Rum houses from the arts and architecture perspectives. The study provides insights of the relationship of the non-muslim community with the city and their socio-cultural and economic circumstances, in addition to the information provided about the Urgup region, its climate, topography and historical urban fabric. The houses of the non-muslim community have been analysed from the perspectives of art and architecture development, and accordingly, eighteen housing catalogues have been prepared. Conclusions are presented following the analysis of the house plans, facade structure, decoration characteristics and material-techique analysis.