İran-Turan-Afgan coğrafyası üzerinde İngiliz-Rus rekabeti ve bu rekabetin Osmanlı basınına yansımaları
The reflections of the British-Russian competition on Ottoman press upon İran-Turan-Afghan geography
Yazar: SAMET ÖNATA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVDA ÖZKAYA SOFU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Basın = Press ; Meşrutiyet = Constitutional monarcy ; Osmanlı basını = Ottoman press ; Rusya = Russia ; Uluslararası rekabet = International competition ; Yakın Çağ = Modern Times ; İngiltere = England

Özet:
İran-Turan-Afgan coğrafyası tarih boyunca stratejik bir öneme sahip olmuştur. 19.
Yüzyıldan 20. Yüzyılın başına kadar Rusya'nın Hindistan'a ulaşma emeli ve
İngiltere'nin Hindistan'daki varlığını koruma mücadelesi doğrultusunda iki devletin
siyasi, askeri ve iktisadi alanlarını genişlettiği "Büyük Oyun" veya "Gölgeler
Yarışması" olarak adlandırılan rekabete sahne olmuştur.
İran-Turan-Afgan coğrafyasında uzun yıllar devam eden hâkimiyet mücadelesinin
Osmanlı Devleti'ne etkileri ve halifelik kurumundan dolayı Osmanlı Devleti'nin
İslam âleminin lideri kabul edilip, devletin bölge üzerindeki Müslüman devletlere ve
Türkistan hanlıklarına karşı kayıtsız kalamaması, mücadelenin basında yer almasına
sebep olmuştur. Özellikle Meşrutiyet döneminde, çalışmanın ana kaynağını oluşturan
süreli yayınların bilgilendirme ve bilinçlendirme aracı olarak kullanılması, İngilizRus rekabetine dair bilgi ve tespitlerin yapılmasını sağlamıştır. Ayrıca basında yer
alan makaleler ve yazılardan çıkan sonuç ile Osmanlı Devleti'nin hâkimiyet
mücadelesine bakışı, coğrafyaya eğilimi ve Türk aydınlarının mücadeleye karşı fikir
ürettikleri görülmüştür.
Bu çalışmada İngiliz-Rus rekabetinin boyutları, Türk aydınlarının gözünden Osmanlı
basını vasıtasıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada basının yanı sıra
Osmanlı arşiv belgeleri, araştırma ve inceleme eserler kullanılarak çalışmaya daha
geniş çerçeveden bakılması sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: İran-Turan-Afgan, İngiltere, Rusya, Osmanlı, Meşrutiyet,
basın, rekabet.

Abstract:
Iran-Turan-Afghan geography has had a strategic importance throughout history.
From the nineteenth century to the beginning of the 20th century, Russia was the
scene of a competition called the "Great Game" or " Competition of The Shadows"
in which the two countries aimed at expanding their political, military and economic
spheres with the aim of reaching out to India and protecting the UK's presence in
India.
The effects of the struggle for dominance in the Iranian-Turanian-Afghan geography
on the Ottoman Empire. The Ottoman Empire, because of the caliphate institution of
the Islamic world was accepted as the leader of the state and the state on the Muslim
states and Turkestan khanates to remain indifferent to the cause, the struggle has
taken place in the press.
In particular, during the Constitutional period, the main source of the study of the
periodicals used as information and awareness-raising tool, provided information and
determinations about the British-Russian competition. In addition, the articles and
essays in the press showed that the Ottoman Empire's view of the struggle for
domination, its tendency towards geography, and the ideas of the Turkish
intellectuals against the struggle.
In this study, the dimensions of British-Russian competition were tried to be put
forward through the Ottoman press. In addition to this, besides the press, it was
ensured that the study was looked at in a wider framework by using Ottoman
archival documents, research and examination works.

Keywords: Iran-Turan-Afghan, Britain, Russia, Ottoman, Constitutionalism, press,
competition.