Aydın ili efeler ilçesi kırsal mahallelerde yaşayan yaşlılarda kırılganlık düzeyi, risk faktörleri ve kırılganlığın sağlık hizmeti kullanımı üzerindeki etkisi
Frailty prevalence and risk factors and effect of frailty on healthcare utilization in elderly people living rural area of efeler district of aydin province
Yazar: FATMA ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. PINAR OKYAY
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Halk sağlığı = Public health ; Kırsal bölge = Rural region ; Kırılganlık = Frailty ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Aydın ili Efeler ilçesi kırsal mahallelerde yaşayan 65 yaş üstü bireylerde kırılganlık düzeylerinin kırılgan (frail) ve kırılganlık öncesi dönemde (prefrail) olarak belirlemek, kırılganlık ile ilgili risk faktörlerini belirlemek ve kırılganlığın sağlık hizmeti kullanımı üzerindeki etkisini belirlemektir.
Yöntem: Çalışma kesitsel tipte olup, Aydın ili Efeler ilçesine bağlı beş kırsal mahallede (Yılmazköy, Eğrikavak, Baltaköy,Tepeköy, Kuloğulları) 65 yaş üstü bireylerle gerçekleştirilmiştir. Veriler yapılandırılmış anket formu ile yüzyüze görüşme tekniğiyle toplanmış olup, kırılganlık değerlendirilmesinde FRAİL ölçeği kullanılmıştır.Veri toplama işlemi 1 Haziran-31 Ağustos ve 15 Aralık-30 Aralık 2020 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni 3138 kişi olup, örnek büyüklüğü %95 güven aralığında beklenen prevalans %35, kabul edilebilir hata sınırı %5, desen etkisi:1,3 alınarak 410 kişi olarak belirlenmiş, %10 yedek eklenerek 451 kişi olarak belirlenmiştir. Aydın kırsalı önce kuzey-güney, sonra da dağ-ova olarak kümelere ayrılmış her bir kümede çalışma yapılacak mahalleler çok aşamalı küme örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Örnek büyüklüğü olan 451 her bir kümede ağırlıklandırılarak, her kümede çalışma yapılacak kişi sayısı belirlenmiştir. Her kümede yer alan mahalleler alfabetik olarak sıralanmış ve random sayı hesaplama programı kullanılarak belirlenmiştir. Belirlenen mahallelerdeki tüm 65 yaş üstü nüfusa ulaşılmaya çalışılmıştır.
Verilerin değerlendirmesinde Statistical Package for Social Science (SPSS) 21.0 programı kullanılmıştır. Normal dağılıma uygunluk Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler normal dağılıma uyan verilerde ortalama ve standart sapma; normal dağılıma uymayan verilerde ortanca ve minimum-maksimum değerleri ile verilmiştir. Kategorik verilerin değerlendirilmesinde ki-kare testi, normal dağılmayan verilerin ve ordinal verilerin değerlendirilmesinde Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, ordinal verilerin birbirleriyle karşılaştırılmasında Jonkheere-Terpsta testi kullanılmıştır. Post-hoc değerlendirmeler Bonferroni düzeltmesi yaparak değerlendirilmiştir. Odds Ratio (OR) Binary Lojistik ve Multinominal Lojistik Regreyon analizleri kullanılarak hesaplanmıştır. Tip 1 hata 0,05 olarak alınmıştır.
Bulgular: Çalışma 413 kişi ile gerçekleştirilmiştir. Bunların 248'i (%60) kadın, 165'i (%40) erkektir. Katılımcıların ortanca yaşı 70,0 (min: 65,0-maks:91,0) olup kadınlar ve erkekler arasında fark yoktur (p>0,05). Katılımcılardan 143 kişi (%33,9) kırılgan, 140 kişi (%33,9) kırılganlık öncesi dönemdedir. 75 yaş ve üzeri olanlar, kadınlar, obezler, eşi ölmüş ya da boşanmış olanlar, ilkokula gitmemiş olanlar, yalnız yaşayanlar ve algılanan gelir durumu kötü olanlar , multimorbiditesi olanlar, polifarmasi olanlar, reçeteli ilaçlarını içmeyi unutanlar, son bir yıl içerisinde influenza ve son beş yıl içerisinde pnömokok aşısı yaptıranlar, düşme öyküsü ve idrar kaçırma öyküsü olanlar, algılanan beden, ruh, göz, işitme, diş sağlığı kötü olanlar malnütrisyon ve malnütrisyon riski altında olanlar, hafif/orta/şiddetli depresyonu olanlar, ADL ve IADL'de en az bir engelliliği olanlar daha kırılgandır (p<0,05). Yaş, BKİ, multimorbidite, malnütrisyon, depresyon ve engellilik kırılganlık ve kırılganlık öncesi dönemde olma riskini artırmaktadır. Multimorbidite, malnütrisyon, depresyon ve engellilik kırılgan olmayanlara göre hem kırılganlık riskini hem de kırılganlık öncesi dönemde olma riskini artırmaktadır. Kırılgan yaşlılar son 12 ay içerisinde daha fazla aile hekimine ve acil servise başvurmuş, daha fazla evde sağlık ve evde bakım hizmeti almıştır. Ayrıca aile hekimi tarafından evde ziyaret sayısı kırılgan yaşlılarda daha fazladır (p<0,05). Kırılganlık diğer tüm faktörler kontrol edildiğinde aile hekimine gitme riskini 2,3 kat artırmaktadır (%95 GA:1,3-4,2).
Sonuç: Kırılganlığın yaşlılarda sık görüldüğü ve ilerde daha da artacağı düşünülürse tespiti ve önlenmesi önemlidir. Aile hekimleri kırılganlığın tespitinde ve önlenmesinde en önemli kişilerdir. Sağlık hizmetlerini yoğun kullanan kırılgan yaşlıların sağlık hizmetleri üzerindeki yükünü azaltmak için kırılganlığın sosyal bakım hizmetlerine entegre edilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the frailty levels of individuals over 65 years of age living in the rural area of Efeler district of Aydın province as frail and prefrail, to determine the risk factors related to frailty, and to determine the effect of frailty on healthcare utilization.
Methods: The cross-sectional study was carried out with individuals over 65 years of age in five rural neighbourhoods (Yılmazköy, Eğrikavak, Baltaköy, Tepeköy, Kuloğulları) of Efeler district of Aydın province. The data were collected by face-to-face interview technique using a structured questionnaire, and the FRAIL scale was used to evaluate the frailty. Data collection took place between 1 June-31 August and 15 December-30 December 2020. The population of the study is 3138 people, the sample size was determined as 410 people by taking the expected prevalence of %35, the acceptable error limit of %5, the design effect: 1.3 at the 95% confidence interval, and it was determined as 451 people by adding 10% reserve. The districts to be studied in each cluster, the Aydın rural divided into clusters first as north-south and then as mountain-plain, were determined using the multi-stage cluster sampling method. The sample size of 451 was weighted in each cluster and the number of people to be studied in each cluster was determined. The rural neihgbourhoods in each cluster are listed alphabetically and determined using a random number calculation program. It has been tried to reach all population over 65 years of age.
The program Statistical Package for Social Science (SPSS) 19.0 is used for evaluating the data. Kolmogorov Smirnov test was used as a goodness of fit test for normal distribution of data. The data that were normally distributed were shown with mean values and standard deviations, and the data that were not normally distributed were shown with minimum-maximum values. Chi-square test was used to evaluate categorical data, Mann Whitney-U test for evaluation of non-normally distributed data and ordinal data, Kruskal Wallis test, and Jonkheere-Terpsta test for comparing ordinal data with each other. Post-hoc evaluations were evaluated by making a Bonferroni correction. Odds Ratio (OR) has been calculated using Binary Logistics and Multinominal Logistic Regression analyzes. Type 1 error was taken as 0.05.
Results: The study was carried out with 413 people. 248 (%60) of them are women and 165 (%40) of them are men. The median age of the participants is 70.0 (min: 65.0-max: 91.0) and there is no difference between men and women (p> 0.05). Of the participants, 143 (%33.9) are frail, and 140 (%33.9) are prefrail. People aged 75 and over, women, obese, widowed or divorced, not attending primary school, living alone and with poor perceived income, people with multimorbidity, polypharmacy, those who forget to take their prescription medicines, influenza in the last year and pneumococcal vaccine in the last five years, those who had a history of falling and urinary incontinence, those with perceived body, soul, eye, hearing, bad health, those at risk of malnutrition and malnutrition, those with mild / moderate / severe depression, at least one disability in ADL and IADL the ones are more frail (p <0.05). Age, BMI, multimorbidity, malnutrition, depression and disability increase the risk of being in the prefrail and frail. Multimorbidity, malnutrition, depression and disability increase both the risk of frailty and the risk of pre-frailty compared to those who are not frail. Frail elderly have applied to more family physicians and emergency services in the last 12 months, and received more home health and home care services. In addition, the number of home visits by the family physician is higher in the frail elderly (p <0.05). Frailty increases the risk of going to the family physician 2.3 times when all other factors are controlled (95% CI: 1.3-4.2).
Conclusion: If it is thought that frailty is common in the elderly and will increase further in the future, detection and prevention is important. Family physicians are the most important people in detecting and preventing frailty. Frailty should be integrated into social care services in order to reduce the burden of frail elderly people who use health services intensively on health services.