Ekşi kara (Vitis vinifera L.) üzüm çeşidinin döllenme biyolojisi
Fertilisation biology of eksi kara grape (Vitis vinifera L.) variety
Yazar: AHMED JALAL KHALEEL KHALEEL
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KARA
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye'de bazı kurumlarda, Vitis vinifera L. kültür çeşitlerinin üstün genotipleri arasında melezleme
ıslahı veya yerel genotiplerin klon seleksiyonu gibi üzüm ıslah programları yürütülmektedir. Antik ve
otokton üzüm çeşidi 'Ekşi Kara' (Vitis vinifera L.), Konya-Karaman illeri ve Orta Toroslarda antik
çağlardan beri yetiştirilmektedir. Üretim bölgesinde ekonomik değeri yüksektir. Ekolojiye iyi adapte
olmuştur. Üretim bölgesinde diğer birçok çeşide kıyasla vazgeçilmezdir. Benzer ekolojiler için de umut
vaat etmektedir. Bu çok verimli çeşidin geliştirmesi bir ihtiyaç olarak tespit edilmiştir. Çeşidin çiçek tipi
fonksiyonel dişidir. İyi bir meyve bağlama için bir tozlayıcı gerektirmektedir. Yörede bir başka antik ve
otokton üzüm çeşidi olan 'Gök Üzüm' tek tozlayıcı olarak kullanılmaktadır. Bölgede, üretici bağlarındaki
'Ekşi Kara' çeşidinde salkım ve tane boyutları, boncuklanma oranı, tane gelişimi, çiçeklenme
dönemindeki hava koşullarına (yağış) ve / veya bal arısı aktivitesine bağımlı tozlanmayla yakından
ilişkilidir.
Bu araştırmada, Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü'nde devam etmekte olan
"Ekşi Kara" üzüm çeşidi klon seleksiyonu projesinde seçilmiş klon baş omca adaylarının belirlendiği
üretici bağları ve laboratuvar koşullarında yürütülmüştür. Seçilmiş 220 adet klon baş omca adayının
döllenme biyolojileri incelenmiştir. Araştırmanın amacı, klon baş omca adayları nın çiçek tomurcukları
arasında kendine verimli klonların varlığını arştırmaktır. Bu maksatla klon baş omca adayları keselenerek
kendine tozlanmış, Gök Üzüm çeşidi ile serbest tozlanmış ve polen canlılığı, çimlenmesi ve çimlenen
polenlerde polen tüpü büyümesi test edilmiştir.
Tüm klon adaylarının keselenerek kendine tozlanmış çiçek salkımlarında hiç çekirdekli tane bağlama
olmamıştır. Polen taneleri canlı fakat laboratuvar koşullarında test edilen polenlerin tümünde polen
çimlenmesi hemen hemen hiç düzeyindedir (%3'ten az). Kendine verimli klon adayı tespit edilememiştir.
Bal arıları ve diğer bazı tozlayıcı böcekler, 'Gök Üzüm' çeşidinden 'Ekşi Kara'ya polen taşınmasının ana
unsurlarıdır. Ampelografik ve genetik veri tabanlarının geliştirilmesi, ülke genelinde, kültür çeşitleri veya
koleksiyonlarda henüz değerlendirilmemiş genetik stoklara büyük katkı sağlayacak, böylece genel olarak
çeşitlerin doğru tanımlanması artırılacaktır.

Abstract:
In some institutions in Turkey, grape breeding programs such as hybridization breeding between superior
genotypes of Vitis vinifera L. varieties or clonal selection of local genotypes are carried out. Antique and
autochthone grape varieties are grown since ancient times in the 'Ekşi Kara' (Vitis vinifera L.), Konya-
Karaman provinces and middle Taurus Mountains. Economic value is high in the production area. Well
adapted in region. Indispensable in location than many other varieties. It is also promising for similar
ecologies. The development requirements of the this very productive variety has been identified as a need.
The flower type of the variety is functional female. A pollinator is a requirement for a good fruit set.
Another ancient and autochthone grape variety, 'Gök Üzüm', is used as a pollen source in the region.
Clusters and berry sizes in the 'Ekşi Kara' variety in the producer vineyards are closely related to hens and
chicken berry development percentage, berry growth, weather conditions (precipitation) during flowering
and / or pollination period due to the honey bee activity.
This research was carried out under the conditions of the producer vineyards in which selected in the head
clone candidates were identified by the 'Ekşi Kara' grape variety clone selection project of the Selçuk
University Faculty of Agriculture, Department of Horticulture and the laboratory conditions. Fertilization
biology of 220 selected head clone candidates were examined. The purpose of the study was to question
the existence of self-fertile clones among the head clone candidates. For this purpose, the clone head
candidates were self-pollinated in covered clusters, freely pollinated with 'Gök Üzüm' grape variety and
pollens were tested for viability, pollen germination and tube growth of the germinated pollens.
All of the head clone candidates did not have any seeded fruit set in the covered flower clusters. Pollen
grains were alive in different percentage but in laboratory conditions in all of the tested pollens were not
germinate practically (less than 3%). A self-fertile clone candidate has not been identified. Honey bees
and some other pollinator insects were the main elements of pollen transport from 'Gök Üzüm' to 'Ekşi
Kara'. The development of ampelographic and genetic databases will greatly contribute to genetic stocks
that have not yet been evaluated in culturally diverse cultures or collections throughout the country, so
that the correct identification of genotypes in general will be increased.