Blok zincir teknolojilerinde ontoloji ve bakım görevleri
Ontology and maintenance tasks in blockchain technologies
Yazar: HALİL ARSLAN
Danışman: PROF. DR. İHSAN TOLGA MEDENİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı /  E-Devlet ve Kamuda Dönüşüm Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems
Dizin: Bilgi yönetim sistemi = Information management system ; Bilişim mühendisliği = Informatic engineering ; Bilişim teknolojisi = Information technology ; Mimari yazılımlar = Architectural softwares ; Web tabanlı uygulamalar = Web based applications ; Yazılım mühendisliği = Software engineering ; Yönetim bilişim sistemleri = Management information systems

Özet:
Bilişim dünyasında enformasyon ve bilgi bilimleri alanında anlamlı bilgilerin üretimi, yönetimi, kullanımı ve işlenmesi ile ilgili birçok teknik geliştirilmiştir. Geliştirilen teknikler veritabanı sistemleri ile veri setleri halinde kullanılmaktadır. Ontoloji mühendisliği, bu veri setlerini belirli bilgi yönetimi disiplinleri dahilinde anlamlı halde sunan veri bilimidir. Ontolojiler ihtiyaç duyulan konunun ya da alanın yapısal olarak kavramlarını, nesnelerini ve ilişkilerini tanımlayan terimler dizisi tutan veritabanı yöntemidir. Önceki çalışmalarda yer alan ontoloji tabanlı geliştirilen sistemlerden, Bilgi Haritası Araştırma ve Geliştirme Projesi (BİHAP) çerçevesinde belirlenen sistem gereksinimleri tanımlanan ontoloji görevleri incelenmiştir.  Görevler de karşılaşılan problemlere çözüm olarak yeni ve güncel teknolojilerden blok zincir teknolojisini araştırılmıştır. Araştırma neticesinde görevlere çözüm etkileri akademik olarak keşfedici araştırma tekniğinde aktarılmıştır. Blok zincir teknolojilerinin sunduğu merkezi olmayan yapısı, dağıtık defter teknolojisi, uçtan uca iletişimi, mutakabat algoritmaları, değişmezlik ve veri izlenebilirliği gibi özelliklerin ontoloji bakım görevlerine dahil edilmesi ihtiyaç duyulan gereksinimlere çözüm sağlamaktadır. Bu çalışma neticesinde blok zincir teknolojilerinde geliştirilen ontolojiler bakım görevlerini desteklemekte ve ontoloji tabanlı sistemlerin sürdürülebilir olmasını sağlamaktadır.

Abstract:
In the world of informatics, many techniques have been developed for the production, management, use and processing of meaningful information in the field of information and information sciences. These techniques are used as data sets with database systems. Ontology engineering is a data science that presents these data sets in a meaningful form within certain knowledge management disciplines. Ontologies are database methods that hold a set of terms that structurally define the concepts, objects and relationships of the subject or field needed. Among the ontology-based systems developed in previous studies, the ontology tasks defined by the system requirements defined within the framework of the Information Map Research and Development Project (IMRDP) were analyzed.  As a solution to the problems encountered in the tasks, blockchain technology, one of the new and current technologies, was investigated. As a result of the research, the solution effects on the tasks were academically transferred in the exploratory research technique. Including features such as decentralized structure, distributed ledger technology, end-to-end communication, consensus algorithms, immutability and data traceability offered by blockchain technologies in ontology maintenance tasks provides solutions to the needed requirements. As a result of this study, ontologies developed in blockchain technologies support maintenance tasks and ensure the sustainability of ontology-based systems.