İran ekonomisinin yapısal analizi: Girdi-çıktı yöntemiyle bir uygulama
The structural analysis of Iran economy: An application by using input-output method
Yazar: SAMAD KARRARI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞABAN MUSTAFA ERSUNGUR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Girdi-çıktı analizi = Input-output analysis ; Planlama = Planning ; Uluslararası ticaret = International trade ; İran = Iran ; İthalat = Import

Özet:
Ülkelerin kalkınmaları ile planlama arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Kalkınma hamlesinin temelinde azgelişmişlikten kurtulma vardır. Bu doğrultuda, kıt kaynakların etkin kullanımı için de planlamaya ihtiyaç doğmaktadır. İktisadi planlamanın en yaygın kullanıldığı ülkeler azgelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdir. Bu ülkeler ekonomik ve toplumsal yapılarında gerekli değişiklikleri sağlayarak daha yüksek bir gelişme düzeyine ulaşmak ve gelişmiş ülkelerle aralarındaki açığı süratle kapatmak gayreti içerisindedirler. Gelişmiş ülkelerde ise planlama faaliyetleri genelde ekonominin konjonktürel etkilerini gidermekle sınırlıdır. 
Ulusal, bölge ve alt bölge planlama uygulamasında iktisadi yapının ortaya konulmasının, içsel ve dışsal ekonomik ilişkilerin yönü ve hacminin bilinmesinin amaç belirleme, karar verme ve tahminlerde bulunmada önemi büyüktür. Bu doğrultuda ekonomilerin incelenmesinde önemli bir araç olan ve yaygın bir kullanım alanına sahip olan model ise, Girdi-Çıktı (G-Ç) modelidir.
Çalışmanın temel amacı, İran İslam Cumhuriyeti'nin ekonomik yapısını 1973, 1986, 1991 ve 2001 yıllarına ait Girdi-Çıktı tabloları yardımıyla analiz etmektir. Bu amaçla, İran ekonomisinde ilgili dönemlerde, ekonominin yapısı sektörler itibarıyla incelenmiştir. Ayrıca, dönemler itibarıyla ekonomideki kilit endüstriler tespit edilmiş ve ülke planlamasında kullanılabilecek çarpan analizleri yapılarak, dış ticaret yapısı incelenip, ithalata bağımlılık analizi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İktisadi planlama, İktisadi kalkınma, Girdi-Çıktı modeli, Kilit endüstriler, İthalata bağımlılık.

Abstract:
There is a close relation between development of countries and planning. There is escape from underdevelopment on the basis of economic development. In this context, the planning need arises for the efficient use of scarce resources. The countries most widely using economic planning are the underdeveloped and developing countries.
These countries try to make necessary changes at their economies and social structures. They try to hard for reaching at high level of development and closing gap which they have with developed countries. In developed countries generally planing activities are restricted to eliminant the effects of economic flactuations.            
At the applying of national, regional and sub-regional planning, for studing the structures of economies, definies the ways and levels of economic inward and outward relations, determining objects, decision making and in estimating, the planning role is more important. In this context,  Input-Output (I-O) model is a very important and common tool for the study of economies.
The main purpose of the study is to analyze with the help of input-output tables for 1973, 1986, 1991 and 2001 the economic structure of the Islamic Republic of Iran.  For this purpose, related periods have been investigated with sectors structure of the Islamic Republic of Iran. In addition, the key industries in economy have been identified by periods. At the country planning the cross analysis and the analyzes of import dependency have been made and foreign trade structure has been investigated.
Key Words: Economic planning, Economic development, Input-Output model, key industries, Import dependency.