Osmanlı dönemi okçuluk terimleri ve deyimleri
Ottoman period archery terms and idioms
Yazar: ENES AZBAY
Danışman: PROF. DR. BÜLENT GÜL
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış, literatürde kavsnâme başlığı altında değerlendirilen yazma eserlerin sahip olduğu okçuluk terim ve deyim söz varlığı ele alınmıştır. İlkin XV. - XIX. yüzyıllar arasını kapsayan yazma eserlerden bir korpus oluşturulmuştur. Bu korpusa ilk tercüme eser kabul edilen Umdetü'l-Mütenâsilîn, ilk telif eser kabul edilen Bahtiyârzâde Risâlesi, muhtevası itibarıyla korpusun en önemli eseri Telhîs-i Risâilâ't-ı Rumât ile birlikte toplam 20 farklı yazma eser ve bunların çok sayıda nüshaları alınmıştır.
Çalışma 4 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ok çeşitleri, okun bölümleri ve temren çeşitleri üzerine derlenen terminoloji incelenmiştir. İkinci bölümde yay çeşitleri, yayın bölümleri ve kiriş çeşitleri ilgili derlenen terminoloji incelenmiştir. Üçüncü bölümde ok atışlarıyla ilgi terminoloji ve deyimler ayrı alt başlıklarda incelenmiştir. Dördüncü ve son bölümse çalışma boyunca madde başı olarak değerlendirilen okçuluk terim ve deyimlerin dizininden oluşmaktadır.
Çalışmanın sonucunda, yaklaşık 5 asırlık bir dönemi kapsayan yazma eserlerin incelenmesiyle Türkçenin tarihsel terim ve deyim söz varlığına katkı sağlayacak veriler temin edilmiş, tarihi boyunca çok sayıda başka dille ve kültürle etkileşimde olan Türkçenin zengin söz varlığına Osmanlı Türkçe safhasından da çok sayıda terim ve deyim dâhil edilmiştir.

Abstract:
In this study, the vocabulary of archery terms and idioms in manuscripts written in Ottoman Turkish, which are considered under the title of kavsnâme in the literature is analyzed. First, a corpus of manuscripts covering the period between the 15th - 19th centuries was created. In this corpus, Umdetü'l-Mütenâsilîn, which is considered the first translated work, Bahtiyârzâde Risâlesi, which is considered the first copyrighted work, Telhîs-i Risâilâ't-ı Rumât, which is the most important work of the corpus in terms of its content, and a total of 20 different manuscripts and their numerous copies were included.
The study consists of 4 chapters. In the first chapter, the terminology collected on arrow types, parts of the arrow and temren types is analyzed. In the second section, the terminology collected on types of bows, parts of the bow and types of bowstrings is analyzed. In the third section, terminology and idioms related to arrow shooting are analyzed under separate subheadings. The fourth and final section consists of the index of archery terms and phrases analyzed throughout the study.
As a result of the study, data that will contribute to the historical terminology and idiomatic vocabulary of Turkish have been provided by analyzing manuscripts covering a period of approximately 5 centuries, and a large number of terms and idioms from the Ottoman Turkish phase have been included in the rich vocabulary of Turkish, which has interacted with many other languages and cultures throughout its history.