Avrupa Topluluğu ve Türk Rekabet Hukuku açısından marka hukukunda hakkın tüketilmesi
Exhaustion of trademark rights in terms of European Community and Turkish Competition Law
Yazar: MUSTAFA DALKIRAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GAMZE AŞÇIOĞLU ÖZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı / Ekonomi-Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law
Dizin: Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Marka = Brand ; Marka hakkı = Trademark right ; Paralel ithalat = Parallel import ; Rekabet hukuku = Competence law ; Rekabet politikaları = Competition policies ; Serbest dolaşım = Free movement

Özet:
Fikri mülkiyet hakları, sahibine ortaya çıkardığı yeniliklerin kullanımı konusunda münhasır haklar verir. Böylece, hak sahibi ilgili yeniliğin konusu ürünün üretimi, kullanımı, dağıtımı, pazarlaması, ithalat ve ihracatı gibi faaliyetleri engelleme yetkisine sahip olur. Fikri mülkiyet haklarının sahiplerinin korunmasındaki temel amaç yaratıcı çabanın desteklenmesi ve yeniliğin ve yeniliğe dönük yatırımların teşvik edilmesidir.Ekonomik etkinliğin ve verimliğin sağlanması, sürdürülebilir bir kalkınmanın temini için piyasalarda sağlıklı işleyen bir rekabet ortamının oluşturulması günümüz serbest piyasa ekonomilerinin vazgeçilmez unsurlarından birisidir. Hakiki rekabete dayalı bir piyasa ekonomisi, piyasaya giriş ve çıkışların önündeki engelleri kaldırmak, pazarın bölünmesini ve fiyatların suni olarak yükselmesini engellemek suretiyle üreticiler arasındaki rekabeti artırarak tüketicilere daha kaliteli mal ve hizmetlerin daha uygun fiyatlarla sunulmasına imkan sağlayacaktır.Fikri mülkiyet hakları ve rekabet, kaynakların verimli kullanılması, kalkınmanın sağlanması ve toplumun refah düzeyinin artırılmasında önemli fonksiyonlara sahip olan ve nihai olarak aynı amaca hizmet eden iki farklı araçtır. Bu iki araç, nihai olarak aynı hedefe ulaşmaya çalışmakla birlikte, bu hedefe ulaşmak için farklı yöntemler kullanmaktadır. Kalkınmayı hızlandırmak için, fikri mülkiyet hakları yenilik sahiplerine ortaya çıkardıkları yeniliklerin kullanılması konusunda mutlak bir tekel hakkı verirken, tekelleri ortadan kaldırmanın ve piyasaların suni olarak bölünmesini engellemenin, rekabetin aynı amaca ulaşmak için kullandığı temel araçlar olması fikri mülkiyet hakları ile rekabet uygulamaları arasında zaman zaman çatışmaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.Hakkın tükenmesi ilkesi, fikri mülkiyet hakkı sahiplerine verilen mutlak korumayı sınırlandıran ve aşırı kullanımını engelleyen bir araç olarak, aynı zamanda fikri mülkiyet hakları ile rekabet arasındaki çatışmayı ortadan kaldıracak en önemli araçlardan birisi olarak görülmektedir. Fikri mülkiyet hakkı sahiplerine verilen hakların, sahibi tarafından bir kez kullanılmasıyla birlikte sona ermesi ve ilgili ürünün bundan sonra piyasada dolaşımına müdahale edilememesi anlamına gelen hakkın tükenmesi ilkesinin uygulanması ülkeler arasında farklılıklar göstermektedir. Sınırlı bir tükenme rejimi uygulaması (ulusal veya bölgesel), uluslar arası ticaretin önünde suni bir kısıtlama olarak işlev görmekte, ülkeler arasında fiyat farklılaştırma imkânı yaratarak marka-içi rekabeti kısıtlayabilmektedir.

Abstract:
Intellectual property rights (IPR) usually provide exclusive rights to the owner, for the enjoyment of the valuable property. Therefore, the right owner will have the right to prevent the production, usage, distribution, import or export of the goods, which are subject to protection by the intellectual property rights and he will be protected against the competition of the competitors on the same market. The main aim of the protection of IPR owner from the competition of the rivals is to reward the creative effort, so as to encourage the innovative investment.On the other hand, a free competition on the market is considered as a fundamental element of the free market economies. Competition is described as the contest between undertakings in the market for goods and services, which enables them to take economic decisions freely. Competitive market economy will provide high quality goods and services by reasonable prices, by removing obstacles entering to the market, preventing the abuse of the industry, sharing the market and artificial determination of prices, which would act to the detriment of the market and consumers.IPR and competition are two different tools for the efficient usage of the limited sources, providing national development and increasing the common welfare. Even though they work for the same aim, the methods they use are different. While IPR trying to increase the innovation and technological development by rewarding the owners of the innovations, competition try to provide equal market conditions for all undertakings by removing the artificial obstacles before entering the market and preventing the abuse of the industry. Both IPR and competition, try to increase the welfare of the society as a result. However, the way they use to reach to the same aim would conflict sometimes.The exhaustion of rights doctrine, as an exception to the rights afforded by intellectual property laws, is seen as an effective means to remove this obstacle. In general terms, it implies that, the owner of IPRs can not oppose the further trading of products embodying its rights, if and to the extent that such products have been marketed by or with its consent. The kind of exhaustion regime, ruled by countries, play an important role on the scope of the protection of IPRs and on the way of international trade.