Koroner bypass geçiren bireylerde kan ve arterde oksidatif stres belirteçleri ile diyetin antioksidan kapasitesi arasındaki ilişki
The relationship between oxidative stress markers in blood and arteries and antioxidant capacity of diet in individuals undergoing coronary bypass
Yazar: ALİYE VİLDAN YURDAKUL
Danışman: DOÇ. DR. DERYA DİKMEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Antioksidan kapasite = Antioxidant capacity ; Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Koroner arter bypass = Coronary artery bypass ; Koroner arter hastalığı = Coronary artery disease ; Oksidatif stres = Oxidative stress

Özet:
Aterosklerozda; endotel disfonksiyon, oksidatif stres ve inflamasyon rol oynamaktadır. Ateroskleroza karşı HDL kolesterol, koruyucu etki gösterirken patolojik durumlarda okside olabilir ve CD36 düzeyi yükselebilir. Diyetle alınan toplam antioksidant kapasitenin, kardiyovasküler hastalıklarla ilişki olduğu gösterilmiştir. Bu kesitsel çalışmanın amacı; koroner bypass operasyonu planlanan hastaların plazma ve arterlerinde toplam antioksidan kapasite (TAK), ox-HDL ve CD36 gibi bazı oksidan stres belirteçleri ile diyetlerinin toplam antioksidan kapasitesi (DTAK) arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Bu amaç ile çalışmaya 19-65 yaş arası 53 erkek, 13 kadın birey dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında bireylerin genel bilgileri, beslenme alışkanlıkları sorgulanmış, antropometrik ölçümleri alınmış, son 6 aya yönelik besin tüketim sıklıkları sorgulanarak DTAK, ORAC ve FRAP-Carlsen veri tabanı ile hesaplanmıştır. Operasyon sırasında kullanılan plazma ve arter örneklerinden TAK, ox-HDL ve CD36 ELISA ile analiz edilmiştir. Bireylerin yaş ortalaması 59,50±7,94 yıl olup %47,0'sinde Tip 2DM tanısı vardır ve %28,8'i hiç sigara içmemektedir. Bireylerin DTAK değerleri hesaplandığında, Hidrofilik Oksijen Radikali Soğurma Kapasitesi (H-ORAC) veri tabanı için 53777,59±19477,36 µmoL TE,  Lipofilik Oksijen Radikali Soğurma Kapasitesi (L-ORAC) veri tabanı için 1745,27±775,39 µmoL TE, Toplam Oksijen Radikali Soğurma Kapasitesi  (T-ORAC) veri tabanı için 55847,15±19882,55 µmoL TE ve Demir İndirgeyici Antioksidan Güç-Carlsen (FRAP-C) veri tabanı için ise 16,86±8,99 mmoL olarak bulunmuştur. Diyabetik olmayan bireylerde sigara içen bireylerin plazma TAK konsantrasyonları (19,62±3,11 nmol/mL), sigara içmeyenlere göre (18,62±2,77 nmol/mL) anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). L-ORAC değerinin ikinci ve üçüncü tertillerindeki plazma CD36 değeri (sırasıyla; 3,93±0,19 ng/mL ve 4,37±0,73 ng/mL) ve FRAP-C değerinin ikinci ve üçüncü tertillerindeki plazma ox-HDL değerleri arasında (sırasıyla 215,08±143,66 ng/mL ve 179,61±73,46 ng/mL)  istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Bireylerin arter TBARS ile diyet tekli doymamış yağ asidi ve çözünmez posa alımı arasında negatif yönde zayıf kuvvette (r=-0,27) ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,05). Bireylerin plazma glikoz düzeyi ile plazma CD36 düzeyi arasında pozitif yönde düşük (r=0,31), HDL kolesterol ile plazma ox-HDL arasında pozitif yönde zayıf (r=0,25), plazma trigliserid düzeyi ile arter ox-HDL arasında pozitif yönde zayıf bir ilişki (r=0,26) saptanmıştır (p<0,05). Plazma ve arterde ox-HDL, TBARS ve CD36'yı değerlendiren ilk çalışma olması nedeniyle, bu çalışmanın sonuçları diyet antioksidan kapasite ile ox-HDL, TBARS ve CD36 arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılmasını sağlayabilir.

Abstract:
Endothelial dysfunction, oxidative stress and inflammation play an essential role in atherosclerosis. HDL cholesterol level protects against atherosclerosis but could be oxidized in some pathological conditions; furthermore, the CD36 level may increase. Dietary total antioxidant capacity is associated with cardiovascular diseases. This cross-sectional study aimed to evaluate the relationship between total antioxidant capacity (TAC), oxidant stress markers (oxHDL and CD36)  in plasma and the arteries and the total antioxidant capacity from the diet (DTAC) in patients planned for coronary bypass operation. For this purpose, a  total of 66 patients, 13 of them women between the age of 19-65 years, were included. The demographic variables and nutritional habits of the individuals were questioned. Anthropometric measurements were measured, the food frequency questionnaire for the last six months was questioned, and DTAC was calculated. The plasma and arteries tissue samples were analyzed by ELISA to determine the levels of TAC, ox-HDL and CD36. The mean age of the individuals was 59.50±7.94 years, 47.0% of them have type 2DM, and 28.8% have never smoked. The individuals DTAC was found,  53777.59±19477.36 µmol TE for the H-ORAC, 1745.27±775.39 µmol TE for the L-ORAC,55847.15±19882 for the T-ORAC and 16,86±8,99 mmoL TE  for the FRAP-C database. Plasma TAC concentrations (19.62±3.11 nmol/mL) of smokers without DM were significantly high compared to non-smokers (18.62±2.77 nmol/mL) (p<0.05). Plasma CD36 values in the second and third tertiles of the L-ORAC database (3.93±0.19 ng/mL and 4.37±0.73 ng/mL, respectively) and plasma ox-HDL values (215.08±143.66 ng/mL and 179.61±73.46 ng/mL, respectively) in the second and third tertiles of the FRAP-C database were found statistically significant  (p<0.05). The dietary sodium intake was negatively correlated with plasma and arterial TAC (r=-0,26), and tThere was a negative weak (r=-0,27) corrrelation between arterial TAC and dietary monounsaturated fatty acid and insoluble fibre intake (p<0.05).  There was a strong positive correlation between plasma glucose level and plasma CD36 level (r=0,31) , a weak positive correlation between HDL cholesterol and plasma ox-HDL levels (r=0,25) and also a weak positive correlation was found between plasma triglyceride and arterial ox-HDL levels (r=0,26) (p<0.05). Since this is the first study to evaluate plasma and arterial ox-HDL, TAC and CD36, the results of this study may provide a better understanding of the relationship between the dietary antioxidant capacity and ox-HDL, TAC and CD36.