Moğollar ve Timurlular dönemi Mâverâünnehir ve Horasan bölgesinde siyasi gelenek farklılıkları
Differences in political traditions in the Mongolian and Timurid periods in the region of Transoxiana and Khorasan
Yazar: METEHAN DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. MUSA ŞAMİL YÜKSEL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Herat = Herat ; Horasan = Horasan ; Maveraünnehir = Maveraun-nahr ; Moğol istilası = Mongol captured ; Moğollar = Mongoşs ; Semerkand = Samarkand ; Timurlular = Timurids

Özet:
Şehirler, insanoğlunun yerleşik hayata geçtiği ilk günden beri içinde bulunduğu bölgenin coğrafyası ve topografik özellikleriyle beraber bünyesindeki topluluğun kimliği çerçevesinde birbirinden farklı kimlikler ve siyasî gelenekler geliştirmişlerdir. Çalışmada ele alınan iki bölge Mâverâünnehir ve Horasan da bu açıdan yüzyıllardan beri toplumların sosyal hayatlarını idâme ettikleri, ekonomik faaliyetler yürüttüğü, dini vecibelerini yerine getirdikleri belirli sınırlar içindeki yerleşim birimleri olarak siyasî geleneklere sahiptirler. Tarih boyunca bu siyasî gelenekler çoğu toplum tarafından muhafaza edilmekle birlikte bazıları ise yaşanan siyasî veya toplumsal olaylarla farklı tezahürlere bürünmüş ya da ortadan kalkmıştır. Ele alınan bu çalışmada da Mâverâünnehir ve Horasan'ın Cengiz Han önderliğindeki Moğol istilası ile başlayan ve daha sonra Emir Timur'un tarih sahnesine çıkışıyla devam eden bozkır kökenli toplumların hakimiyeti döneminde siyasî geleneklerinin ne olduğu, hakimiyetleri süresince ne tür değişimler gösterdiği ve iki bozkır iktidar döneminde gelenek farklarının neler olduğu ele alınmıştır. Çalışmanın tarih aralığı çok geniş tutulması neticesinde de sınırları bir hayli büyük olan Mâverâünnehir ile Horasan'ın tüm şehirleri üzerinde durulamamış ve bölgelerin önde gelen şehirleri Semerkand ve Herat özelinde incelenmiştir. Çalışmada ekonomi, sosyal ve kültürel hayat, nüfus hareketleri ile imar faaliyetleri konu dışında tutulmuştur ve siyasî olayları daha bütüncül ele almak gayesiyle Semerkand ve Herat'ı etkileyen siyasî olaylar, iki şehir özelinde de bahsedilmiştir. Ayrıca siyasî olaylar, Semerkand ve Herat özelinde sınırlandırılmış, şehir hayatını etkilemeyen savaşlar, antlaşmalar ve ittifaklardan bahsedilmemiştir. Böylelikle Moğollar ve Timurluların, her iki şehirde de çoğu zaman benzer siyaset izleseler de, şehre atanan valiler de olduğu gibi farklı politikaları da benimsedikleri ve bu politikalara binaen şehir ileri gelenlerinin benzer siyasî tepkiler verdiği görülmektedir.

Abstract:
Since the first day of human settlement, cities have developed different identities and political traditions within the framework of the geography and topographical features of the region in which they are located, as well as the identity of the community within them. In this respect, the two regions discussed in this study, Māverānayn and Khorasan, have political traditions as settlements within certain borders where societies have maintained their social lives, carried out economic activities, and fulfilled their religious obligations for centuries. While these political traditions have been preserved by most societies throughout history, some of them have taken on different forms or disappeared due to political or social events. In this study, the political traditions of Māverānayn and Khorasan during the rule of the steppe-based societies, which started with the Mongol invasion led by Genghis Khan and continued with the emergence of Emir Timur on the stage of history, what kind of changes they showed during their rule and what were the differences in traditions during the two steppe power periods. As a result of the wide historical range of the study, not all the cities of Māverāünnehir and Khorasan, whose borders are quite large, could be focused on, and the leading cities of the regions were analyzed in Samarkand and Herat. The economy, social and cultural life, population movements and reconstruction activities are excluded from the study, and political events affecting Samarkand and Herat are mentioned in the context of both cities in order to deal with political events more comprehensively. In addition, political events are limited to Samarkand and Herat, and wars, treaties and alliances that did not affect city life are not mentioned. Thus, it is seen that although the Mongols and Timurids pursued similar policies in both cities for the most part, they also adopted different policies, such as the governors appointed to the city, and that the city elites gave similar political reactions based on these policies.