Cinsel istismara yönelik okul temelli önleyici programlar: Bir meta-analiz çalışması
School-based prevention programmes for sexual abuse: A meta-analysis study
Yazar: MEHMET AYKUT ERK
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SANBERK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu meta-analiz çalışması ile okul çağındaki çocuklara yönelik okul temelli önleyici programlarının etkililiğinin incelenmesi amaçlanmaktadır. İncelenen önleme programları, çocuklara cinsel istismar durumlarını tespit etmenin, bunlara tepki vermenin önemini ve bir sonraki adımda ne yapmaları gerektiğini öğretmek için çeşitli teorilerden faydalanmaktadır. Toplam 2246 çalışma değerlendirilmiş ve 26 Randomize Kontrol Gruplu araştırmanın çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşıladığı tespit edilmiştir.
Bu çalışmalar Ocak 2012 ile Aralık 2022 tarihleri arasında İngilizce ve Türkçe olarak yayımlanmıştır ve okul çağındaki çocuklar (6-18 yaş) için hazırlanmış okul temelli önleyici programlarının sonuçlarına odaklanmaktadır. Kapsamlı bir analiz yapabilmek için aşağıdaki veri tabanları dahil edilmiştir: Web of Science, Scopus, PsycINFO, Ovid, ERIC ve Türk Tez Merkezi (YÖK-TEZ). İncelenen çalışmalar, cinsel istismara yönelik çeşitli önleyici programların, çocukların potansiyel olarak güvenli olmayan durumlar hakkındaki bilgi ve farkındalıklarını ve bu durumlara verdikleri tepkileri geliştirmedeki etkinliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Meta-analiz sonuçları bakımından, incelenen bu müdahaleler bilgi, tutum ve davranışları önemli ölçüde etkilemiştir. Bu çalışmalarda, web tabanlı, mobil uygulamalar ve yüz yüze oturumlar gibi çeşitli formatlarda sunulan kişisel güvenlik programları, cinsel bilgi programları ve koruyucu davranış programları da dahil olmak üzere farklı müdahale yöntemleri kullanılmıştır. Moderatör değişkenler için Analog ANOVA analizi yapılmıştır. Bilgi düzeyi ölçümleri için ilkokul-ortaokul öğrencisi olmanın ve alınan oturum sayısının 3-4 arasında olmasının etki büyüklüğünü artırdığı gözlenmiştir. Tutum-davranış düzeyi ölçümleri için ise müdahalenin didaktik anlatım veya yüz yüze anlatım gibi klasik yöntemler ile verilmesi ve oturum sayısının 5 ila 7 arasında olmasının etki büyüklüğünü artırdığı gözlenmiştir. Bu meta-analiz çalışması, okullarda verilen cinsel istismara yönelik önleyici programlarının önemini ve bu konu hakkında daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar kelimeler: Cinsel istismar, okul-temelli önleyici programlar, meta-analiz, önleyici rehberlik

Abstract:
This meta-analysis study provides an examination of the effectiveness of school-based prevention education programmes for school-aged children. These prevention programmes utilise various theories to teach children the importance of identifying and responding to abusive situations and what to do next. A total of 2246 papers were evaluated with 26 Randomised Controlled Trial (RCT) or cluster RCT design studies identified as meeting the study's inclusion criteria.
These studies were published in English and Turkish between January 2012 and December 2022, and focus on outcomes of school-based prevention programmes designed for school-aged children (6–18 years old). To ensure a comprehensive and academically rigorous analysis, the following databases were included: Web of Science, Scopus, PsycINFO, Ovid, ERIC and Turkish Thesis Center (YÖK-TEZ). The studies reviewed aim to evaluate the effectiveness of various child sexual abuse prevention programmes in improving children's knowledge and recognition of, and response to potentially unsafe situations. In terms of outcomes and results, the interventions have significantly impacted knowledge, attitutes and behaviours. These studies used different intervention methods, including, personal safety programmes, sexual knowledge programmes and protective behaviour programmes, delivered in various formats such as web-based, mobile applications, and in-person sessions. Analogue ANOVA analysis was conducted to assess the moderator variables. For knowledge level measurements, it was observed that being a primary or secondary school student and the number of sessions between 3 and 4 had a significant impact on the effect size. For attitude-behaviour level measurements, it was observed that delivering the intervention with classical methods such as didactic lecture or face-to-face lecture and the number of sessions between 5 and 7 had a notable effect on the effect size. This meta-analysis study highlights the importance of child sexual abuse prevention programmes in schools and the need for further research.

Keywords: Sexual abuse, school-based prevention programmes, meta analysis, preventive guidance