Diyetin total fitokimyasal içeriğinin saptanmasına yönelik araç geliştirilmesi
Developing A tool for assessment of total dietary phytochemical content
Yazar: FATMA DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GÖKTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Antioksidan kapasite = Antioxidant capacity ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Beslenme = Nutrition ; Diyet = Diet ; Fitokimya = Phytochemical ; Fitokimyasallar = Phytochemicals

Özet:
Bu çalışmanın amacı diyetin fitokimyasal içeriğini ölçebilecek bir araç oluşturmak, oluşturulan bu araç ile sağlıklı bireylerde diyetin fitokimyasal indeksi ve total antioksidan kapasitesini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Bu araştırma iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamada fitokimyasallar hakkında literatür taraması ve 100 yetişkin bireye 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı yapılarak diyetin fitokimyasal içerik saptama aracı geliştirilmiştir. İkinci aşamada yetişkin bireyler (233 kadın, 195 erkek) internet üzerinden genel özellikleri, genel beslenme durumları, genel sağlık durumları, diyetin fitokimyasal içeriğinin saptanmasına yönelik araç ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydını içeren bölümleri yanıtlamıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre bireylerin besin tüketim sıklığına göre fitokimyasal indeks alımı değeri erkeklerde (20,69 ± 12,80) kadınlardan (27,31 ± 15,93) daha düşüktür. Besin tüketim kaydına göre ise fitokimyasal indeks alımı değeri erkeklerde (60,30 ± 62,39) kadınlardan (54,71 ± 38,23) daha yüksektir. Bu değerlere bakıldığında hem besin tüketim sıklığında hem de besin tüketim kaydından elde edilen değerler Batı diyetine göre belirlenen 20 puanın üstünde olduğu görülmüştür. Yapılan bu çalışmada diyetin total antioksidan alımı hesaplamasında FRAP ve ORAC değerleri kullanılmıştır.  Sağlıklı bireylerde 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydından hesaplanan diyetin fitokimyasal indeksi (DPİ) ve oluşturulan diyetin fitokimyasal içerik saptama aracı verileri arasında ilişki saptanmıştır (r=0,412; p<0,001). Bireylerin yanıtladıkları besin tüketim sıklığı anketinden saptanan fitokimyasal indeks ile besin tüketim sıklığında hesaplanan demir iyonu indirgeyici antioksidan güç 1 (FRAP1) (r=0,475; p<0,001), demir iyonu indirgeyici antioksidan güç 2 (FRAP2) (r=0,527; p<0,001), hidrofilik oksijen radikalini absorbe etme kapasitesi (HORAC) (r=0,536; p<0,001), lipofilik oksijen radikal absorbans kapasite (LORAC) (r=0,438; p<0,001) ve total oksijen radikalini absorbe etme kapasitesi (TORAC) (r=0,537; p<0,001) alımlarının karşılaştırılması sonucunda korelasyon gözlenmiştir. Bireylerin yanıtladıkları besin tüketim sıklığı anketinden saptanan fitokimyasal indeks ile besin tüketim kaydında hesaplanan demir iyonu indirgeyici antioksidan güç 1 (FRAP1) (r=-0,131; p=0,014), demir iyonu indirgeyici antioksidan güç 2 (FRAP2) (r=-0,132; p=0,014), hidrofilik oksijen radikalini absorbe etme kapasitesi (HORAC) (r=-0,107; p=0,046) ve total oksijen radikalini absorbe etme kapasitesi (TORAC) (r=-0,131; p=0,014) alımlarının karşılaştırılması sonucunda korelasyon gözlenmiştir. Bu çalışmada bireylerin beslenme durumunu saptamak için 24 saat geriye dönük besin tüketim kaydı ve fitokimyasal içerik saptamak için geliştirilen besin tüketim sıklığı uygulanmıştır. Bireylerin yanıtladıkları besin tüketim sıklığı anketi ile besin tüketim kaydı arasında saptanan enerji ve besin ögesi alımlarının karşılaştırılması incelendiğinde hem makro hem de mikro besin ögeleri alımları arasında istatiksel olarak anlamlı fark olduğu saptanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Fitokimyasallar, Beslenme, Fitokimyasal İndeks, Total Antioksidan Kapasite.

Abstract:
The aim of this study is to create a tool that can measure the phytochemical content of the diet, and to comparatively evaluate the phytochemical index and total antioxidant capacity of the diet in healthy individuals. This research consists of two stages. In the first stage, literature review of phytochemicals and 24-hour retrospective food consumption record for 100 adult individuals were evaluated and the phytochemical content detection tool of the diet was developed. In the second stage, individuals (233 females, 195 males) responded to online questionnaire that included general characteristics, general nutritional status, general health conditions, tool for determining the phytochemical content of the diet, and a 24-hour retrospective food consumption record. The phytochemical index intake value of individuals according to the frequency of food consumption is lower in men (20.69 ± 12.80) than in women (27.31 ± 15.93). According to the food consumption record, the phytochemical index intake value is higher in men (60.30 ± 62.39) than in women (54.71 ± 38.23). The values obtained from both the frequency of food consumption and the food consumption record were above 20 points determined according to the Western diet. In this study, FRAP and ORAC values were used in the calculation of total antioxidant intake of the diet. In healthy individuals, the relationship was found between the phytochemical index (DPİ) of the diet calculated from the 24-hour retrospective food consumption record and the phytochemical content detection tool data of the diet created (r=0.412; p<0,001). Iron ion-reducing antioxidant power calculated in the frequency of food consumption with phytochemical index determined from the nutrient consumption frequency survey that individuals responded to 1 (FRAP1) (r=0.475; p<0,001), iron ion reductive antioxidant power 2 (FRAP2) (r=0.527; p<0.001), capacity to absorb hydrophilic oxygen radical (HORAC) (r=0.536; p<0,001), lipophilic oxygen radical absorption capacity (LORAC) (r=0.438; p<0.001) and total oxygen radical absorption capacity (TORAC) (r=0.537; p<0,001) purchases were compared. Iron ion reductive antioxidant power calculated in the food consumption record with phytochemical index determined from the nutrient consumption frequency questionnaire answered by individuals 1 (FRAP1) (r=-0.131; p=0.014), iron ion reducing antioxidant power 2 (FRAP2) (r=0.-0.132; p=0.014), capacity to absorb hydrophilic oxygen radical (HORAC) (r=-0.107; p=0.046) and total oxygen radical absorbing capacity (TORAC) (r=-0.131; p=0.014) were correlated. In this study, a 24-hour retrospective food consumption record and the frequency of nutrient consumption developed to determine phytochemical content were applied to determine the nutritional status of individuals. When the comparison of energy and nutrient intakes determined between the nutrient consumption frequency survey and the nutrient consumption record answered by individuals was examined, it was determined that there was a statistically significant difference between both macro and micronutrient intakes.

Keywords: Phytochemicals, Nutrition, Phytochemical Index, Total Antioxidant Capacity.