İnsan fetüs kadavralarında vomeronazal organın incelenmesi
Examination of the vomeronasal organ in human fetal cadavers
Yazar: HÜSEYİN ÇİFTLER
Danışman: PROF. DR. YUSUF VAYISOĞLU
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Vomeronazal organ (VNO) omurgalı canlıların birçoğunda bulunan
aksesuar koku alma sisteminin periferik duyu organı olup feromonların
kemoresepsiyonunda rol aldığı düşünülmektedir. Vomeronazal organın
insandaki varlığı ve fetal yaşamdaki gelişim süreci halen tartışmalı bir konudur.
Bu çalışmada insan fetüslerinde Vomeronazal organ varlığı ve histolojik
yapısının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Bu çalışma Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı
laboratuvarında Mersin Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan
(18/09/2019 tarih ve 2019/383 sayılı) etik onay alındıktan sonra 30 adet (14
erkek ve 16 kadın) %10 formalinle sabitlenmiş insan fetüsünde (ortalama yaş,
23 hafta, 17-30 hafta) yapılmıştır. Fetüs nazal septumları cerrahi diseksiyon ile
ortaya konularak alınan nazal septum örnekleri septum formaldehid içerisinde
Histoloji laboratuvarında incelendi. Kesitler, ışık mikroskobu ile incelenerek,
mikroskoba entegre edilmiş bir dijital kamera ile fotoğraflandı ve değerlendirildi.
Vomeronazal organ bulunan boyanmış preparatlarda organın boyu, alanı, çapı,
nazal septum kıkırdağına ve solunum epiteline bakan yüzeylerin epitel kalınlığı
ile solunum epiteli kalınlığı x10 büyütmede 5 farklı alanda ölçüldü. Değişkenlerin
Normal Dağılıma uygun olup olmadığını Shapiro Wilk testi ile incelenmiştir. İki
grup karşılaştırılmasında Independent Sample t testi ve Mann Whitney U
testinden yararlanılmıştır. Bağımlı yapıda olan değişkenlerin karşılaştırılması
için Terkarlı Varyans Analizi uygulanmıştır. Analizler Statistica v.13.3.1 programı
ile yapılmıştır. p<0,05 istatistiksel anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir.

30 fetüse ait nazal doku örnekleri incelendiğinde 15 tanesinde nazal
septumun her iki tarafında ve 9 tanesinde tek taraflı olmak üzere toplam 24
örnekte (%80) VNO tespit edilmiştir. Biyoistatistiksel olarak 24 tane VNO
incelemesi cinsiyet ve bilateral veya unilateral olmasına göre yapılmıştır. VNO
bulunan preparatlarda organın boyu, çapı, alanı, nazal septum kıkırdağına ve
solunum epiteline bakan epitelin kalınlığı ve solunum epitel kalınlığı
değerlendirildi. Beş farklı noktadan ölçülen VNO çaplarında (p=0,17), nazal
septum kıkırdağına bakan epitel kalınlıklarında (p=0,75), solunum epiteline
bakan epitel kalınlıklarında (p=0,619), solunum epiteli kalınlıklarında (p=0,715) 
ve ölçülen VNO alanları arasında (p=0,135) fetüsler arasında istatistiksel olarak
anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Cinsiyetler arası ikili grup karşılaştırmaları
sonuçlarına göre kız ve erkek cinsiyet grupları arasında istatistiksel olarak
anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (p0,005). Nazal septum kıkırdağına bakan
epitel kalınlığı açısından unilateral ve bilateral gruplar arasında 2, 3, 4 ve 5
ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yok iken epitel 1
ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık vardır(p=0,033).
Histolojik değerlendirmede Vomeronazal organın nazal septumun her iki
yanında gevşek bağ dokusu içerisinde yerleşim gösterdiği görüldü. Bazı
preparatlarda bu organ gevşek bağ dokusunu saran solunum epitelinin
invajinasyonu olarak izlendi. Vomeronazal organın histolojik yapısı
incelendiğinde ise gevşek bağ dokusu yapısındaki lamina propriya üzerine
oturmuş yalancı çok katlı silli silindirik goblet hücreli epitele sahip lümenli yapılar
şeklinde görüldü.

Çalışmamızda Vomeronazal organın insan fetüslerinin büyük kısmında
mevcut olduğu gözlenmiş olup histolojik yapısı literatür bulguları ile benzer
şekilde tanımlanmıştır. Vomeronazal organın histolojik yapısının ortaya konmuş
olmasıyla birlikte klinik öneminin ortaya konması için ileri çalışmalara ihtiyaç
göstermektedir.

Abstract:
The vomeronasal organ (VNO) is a peripheral sensory organ of the
accessory olfactory system found in most vertebrates and is thought to be
involved in the chemoreception of pheromones. The existence of the
vomeronasal organ in humans and its development during fetal life is still a
controversial issue. The aim of this study was to evaluate the presence and
histologic structure of the vomeronasal organ in human fetuses.

This study was conducted in 30 (14 males and 16 females) 10%
formalin-fixed human fetuses (mean age, 23 weeks, 17-30 weeks) after
obtaining ethical approval from Mersin University Clinical Research Ethics
Committee (dated 18/09/2019 and numbered 2019/383) at Mersin University
Faculty of Medicine, Department of Anatomy laboratory. Fetal nasal septums
were exposed by surgical dissection and nasal septum samples were examined
in formaldehyde in the Histology laboratory. The sections were examined with a
light microscope, photographed and evaluated with a digital camera integrated
into the microscope. The length, area, diameter, epithelial thickness of the
surfaces facing the nasal septum cartilage and respiratory epithelium, and
respiratory epithelial thickness of the stained preparations containing the
vomeronasal organ were measured at x10 magnification in 5 different fields.
The Shapiro Wilk test was used to determine whether the variables were
normally distributed. Independent Sample t test and Mann Whitney U test were
used to compare two groups. For the comparison of dependent variables,
Analysis of Variance was applied. Analyses were performed with Statistica
v.13.3.1 program and p<0.05 was accepted as statistical significance level.

When nasal tissue samples of 30 fetuses were analyzed, VNO was
detected in 24 samples (80%), 15 on both sides of the nasal septum and 9
unilaterally. Biostatistically, 24 VNOs were analyzed according to gender and
whether they were bilateral or unilateral. The length, diameter, area of the organ, thickness of the epithelium facing the nasal septum cartilage and
respiratory epithelium, and respiratory epithelial thickness were evaluated in the
preparations with VNO. There were no statistically significant differences
between the fetuses in VNO diameters (p=0.17), thickness of the epithelium
facing the cartilage of the nasal septum (p=0.75), thickness of the epithelium
facing the respiratory epithelium (p=0.619), thickness of the respiratory
epithelium (p=0.715) and VNO areas measured at five different points
(p=0.135). According to the results of pair group comparisons between genders,
no statistically significant difference was found between male and female
gender groups (p0,005). There was no statistically significant difference
between the unilateral and bilateral groups in terms of epithelial thickness facing
the cartilage of the nasal septum between measurements 2, 3, 4 and 5, while
there was a statistically significant difference between measurements of
epithelium 1 (p=0,033).

Histologic evaluation showed that the Vomeronasal Organ was located in
loose connective tissue on both sides of the nasal septum. In some
preparations, this organ was observed as invagination of the respiratory
epithelium surrounding the loose connective tissue. When the histologic
structure of the Vomeronasal Organ was examined, it was seen as luminal
structures with pseudostratified ciliated cylindrical goblet cell epithelium sitting
on the lamina propria in loose connective tissue structure.

In our study, we observed that the Vomeronasal Organ was present in the
majority of human fetuses and its histologic structure was similar to the findings
in the literature. Although the histologic structure of the Vomeronasal Organ has
been revealed, further studies are needed to determine its clinical significance.