Karadeniz Bölgesi'ndeki kuraklık koşullarının SPI ve yapay zeka tabanlı incelenmesi
SPI and artificial intelligence-based analysis of drought conditions in the Black Sea region
Yazar: YASEMİN DENİZ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN ÜNLÜ
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Afetler = Disasters ; Doğal afetler = Natural disasters ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Kuraklık = Drought ; Standart yağış indeksi = Standard precipitation index ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yağışlar = Rainfall

Özet:
Türkiye'de 1940'lı yıllardan beri birçok kuraklık analiz çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda Türkiye'de en az incelenen bölgelerden bir tanesi Karadeniz Bölgesi'dir. Karadeniz Bölgesi Türkiye'nin en fazla yağış alan bölgesi olmakla birlikte yağış değerlerinde hem yıllara göre salınımlar yaşanmakta hem de kıyı alanlar ile iç kesimde yer alan alanlar arasında ciddi yağış farklılıkları oluşmaktadır. Bu çalışmada Karadeniz bölgesinde yer alan 26 meteoroloji istasyonu verilerine göre 1960-2020 arasında gerçekleşen kurak dönemler SPI ve yapay zeka yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. 
SPI değerlerinin değişimi dikkate alındığında, bölge genelinde daha nemli koşullara doğru bir geçiş yaşanmaktadır. Bu durum hem istasyon bazlı hesaplanan SPI ısı haritalarında hem de tüm bölge için hesaplanan ortalama SPI değerlerinde görülmektedir. Bölge genelinde nemliliğe doğru bir eğilim olmakla birlikte tüm bölge için oluşturulan yıllık SPI değerlerine göre son 60 yıl içerisinde 1972-1987 döneminin en kurak dönem, 1996, 1969, 1974, 1984, 1986, 1993 ve 2020 yıllarının orta ve şiddetli kurak şeklinde geçtiği görülmektedir. Türkiye'de oldukça kurak geçen 2020 yılında özellikle Karadeniz'in iç kesimlerinde kuraklık daha belirgin yaşanmıştır. 6 farklı değişken kullanarak yapılan 14 farklı yapay zeka tahminlerine göre Karadeniz bölgesinde en iyi kuraklık tahminlerini Random Forest, IBK ve Kstar modelleri vermiştir. En düşük doğruluk oranı ise Naive Bayes yöntemine aittir.

Abstract:
In Turkey, many scientific drought analysis studies have been carried out since the 1940s. In these studies, one of the least studied regions in Turkey is the Black Sea Region. Although the Black Sea Region is the rainiest region in Turkey, there are oscillations in precipitation amounts over the years and significant precipitation differences between the coastal and the interior areas. In this study, the drought periods between 1960 and 2020 in the Black Sea Region were examined using SPI and artificial intelligence methods using the data of 26 meteorological stations.
According to the SPI values, there is a transition towards more humid conditions throughout the region. This situation is seen both in the monthly SPI heat maps and in the average SPI values. Although there is a trend towards more humidity throughout the region, the period of 1972-1987 was the driest period in the last 60 years, and 1996, 1969, 1974, 1984, 1986, 1993, and 2020 years were moderately and severely drought. In 2020, which was quite arid in Turkey, drought was experienced more prominently, especially in the inner parts of the Black Sea. According to 14 different artificial intelligence prediction methods made using 6 different climate variables, Random Forest, IBK, and Kstar models gave the best drought predictions in the Black Sea region. The lowest accuracy rate belongs to the Naive Bayes method.