Çankırı çeşmeleri
Çankırı fountains
Yazar: MELİKE DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT KARADEMİR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Sanat eserleri = Artistic works ; Su yapıları = Water structures ; Çankırı = Çankırı ; Çeşmeler = Fountains

Özet:
Bu çalışma Çankırı ilçeleri ve köylerinde inşa edilmiş çeşmeleri konu almaktadır. Çalışmamız "Giriş", "Çankırı Çeşmeleri", "Günümüze Bir Bölümü Ulaşan Çeşmeler", "Günümüze Ulaşamayan Çeşmeler", "Değerlendirme ve Karşılaştırma" ve "Sonuç" bölümleri olmak üzere toplam altı ana bölümden meydana gelmektedir.
Birinci bölüm olan "Giriş" bölümünde ilk olarak Konunun Tanımı, Önemi ve Sınırları, Metot ve Düzen, Konu ile İlgili Yayın ve Araştırmalar, Çankırı'nın Coğrafi Konumu ve Tarihçesi, Türk Mimarisinde Çeşmeler, Çankırı Su Yolları ile ilgili bilgiler verilmiştir.
İkinci bölüm "Çankırı Çeşmeleri" başlığını taşımaktadır. Çeşmelerin katalog içinde sıralaması kendi içinde genel bir tipolojiye göre yapılmış, yapılar tarihsel bir metot kullanılarak sıralanmıştır. Çeşmelerin yeri, yapım tarihi, yaptıranı, kitabesi, bugünkü durumu ve genel tanımı yapıldıktan sonra ayrıntılı tanımı yapılmış ve konunun daha iyi anlaşılması için fotoğraf ve çizimler ile birlikte verilmiştir.
Üçüncü bölümde "Günümüze Bir Bölümü Ulaşan Çeşmeler" ele alınmıştır. Saha çalışmaları esnasında karşılaşılan kalıntılardan yola çıkılarak bu başlık altında eski yapıya dair bilgiler verilmeye çalışılmıştır.
Dördüncü bölüm "Günümüze Ulaşamayan Çeşmeler" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Başbakanlık Osmanlı Arşivi kayıtlarından ve kaynaklardan ulaşılan bilgiler çerçevesinde günümüze gelemeyen çeşmeler hakkında bilgi verilmiştir.
Beşinci bölüm "Değerlendirme ve Karşılaştırma" bölümüdür. Bu bölümde "Tipoloji" başlığı altında çeşmeler "Konumlarına Göre" bağımlı ve bağımsız, "Fiziksel Biçimlerine Göre" cephe kompozisyonları ve gövde biçimlerine göre değerlendirilmiş, Anadolu ve İstanbul'daki örneklerle karşılaştırması yapılmıştır. Ardından "Malzeme ve Teknik" başlığı altında bölgede kullanılan malzemeler anlatılmış, "Yapı Elemanları" bölümünde çeşme unsurları değerlendirilmiştir. "Kitabeler" başlığı altında çeşmelerde yer alan kitabelerin malzemeleri, içerikleri, süslemeleri, dil ve yazı özellikleri incelenmiştir. Son olarak "Süsleme" başlığı altında çeşmelerde görülen geometrik, bitkisel, nesneli ve figürlü süslemeler benzer örnekleri ile karşılaştırma yapılarak değerlendirilmiştir.
Son bölüm olan "Sonuç" bölümünde elde edilen veriler ortaya konularak çalışmamız tamamlanmıştır. Ardından kaynaklar listesi, tablolar ve karşılaştırma fotoğrafları verilerek çalışma sonlandırılmıştır.

Abstract:
This study is about the fountains built in Çankırı districts and villages. Our study consists of a total of six main sections: "Introduction", "Çankırı Fountains", "Fountains that have survived to the present day", "Fountains that have not survived", "Evaluation and Comparison" and "Conclusion".
In the first chapter, "Introduction", firstly, the Definition, Importance and Limits of the Subject, Method and Order, Publications and Researches Related to the Subject, Geographical Position and History of Çankırı, Fountains in Turkish Architecture, Çankırı Waterways are given.
The second part is titled "Çankırı Fountains". The ordering of the fountains in the catalog was made according to a general typology, and the structures were listed using a historical method. After the location, construction date, builder, epitaph, current situation and general description of the fountains were made, a detailed description was made and given together with photographs and drawings for a better understanding of the subject.
In the third chapter, "Fountains, a part of which has survived to the present day" is discussed. Based on the ruins encountered during the field studies, information about the old structure was tried to be given under this title.
The fourth chapter is titled "Fountains that have not reached the present day". In this section, information is given about the fountains that have not survived, within the framework of the information obtained from the records and sources of the Prime Ministry Ottoman Archives.
The fifth section is the "Evaluation and Comparison" section. In this section, under the title of "Typology", fountains are evaluated according to their dependent and independent "According to Their Positions", facade compositions and body shapes "According to their Physical Forms" and compared with the examples in Anatolia and Istanbul. Then, under the title of "Materials and Techniques", the materials used in the region were explained, and the elements of the fountain were evaluated in the "Building Elements" section. Under the title of "Inscriptions", the materials, contents, decorations, language and writing features of the inscriptions in the fountains were examined. Finally, under the title of "Ornament", the geometric, herbal, object and figural ornaments seen in the fountains were evaluated by comparing them with similar examples.
Our study was completed by presenting the data obtained in the last section, "Conclusion". Then, the study was concluded by giving a list of sources, tables and comparison photos.