Dış ticaret ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Afganistan örneği
Тышкы соода менен экономикалык өсүштүн өз ара байланыш: Афганистан окуясы
Yazar: SAYED ABDULLAH OMER
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HALİL SUGÖZÜ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Afganistan'ın dış ticaret, ekonomik büyüme, ithalat ve ihracat arasındaki ilişkileri inceleyen bu çalışmada, ülkenin ekonomik gelişimi ve tarihi gözden geçirilmektedir. Afganistan, stratejik bir konuma sahip olarak Orta Asya'nın merkezinde bulunmaktadır ve bağımsızlığını kazandıktan sonra ticarete önem vererek diğer ülkelerle ticaret anlaşmaları yapmıştır. Tarım ürünlerine dayalı olan makroekonomik yapısı giderek gelişmiş ve hükümet tarafından beş yıllık ekonomik kalkınma planları düzenlenmiştir. Ancak 1979-2001 yılları arasında yaşanan çatışmalar sonucunda ülkenin ekonomik altyapısı büyük zarar görmüş ve çeşitli sektörler neredeyse yokolmuştur. Çatışmaların sona ermesiyle birlikte Afganistan, 2001 yılından itibaren yeni bir döneme girmiş ve %9'luk bir ekonomik büyüme performansı sergilemiştir. Hükümet, ekonomiyi geliştirmek, ihracatı artırmak ve ithalatı azaltmak amacıyla farklı ekonomik kalkınma planları uygulamıştır. Bu nedenle, Afganistan'ın makroekonomik göstergeleri tekrar büyüme eğilimi göstermiştir. Bu tez çalışması, 1970-2021 yılları arasında Afganistan'da ekonomik büyüme, ithalat ve ihracat arasındaki ilişkileri incelemektedir. İlk olarak, Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri kullanılarak değişkenlerin durağanlık durumu analiz edilecektir. Ardından, değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkiyi belirlemek için Johansen eşbütünleşme testi uygulanacaktır. Son olarak, ekonomik büyüme, ihracat ve ithalat arasındaki nedensellik ilişkisini tespit etmek için vektör hata düzeltme modeline dayalı olarak Granger nedensellik testi yapılacaktır.

Abstract:
In this study, which examines Afghanistan's foreign trade, economic growth, imports, and exports, the country's economic development and history are reviewed. Afghanistan, strategically located in the center of Central Asia, placed importance on trade and entered into trade agreements with other countries after gaining independence. Its macroeconomic structure, which is based on agricultural products, has been gradually developing, and the government has implemented five-year economic development plans. However, due to the conflicts experienced between 1979 and 2001, the country's economic infrastructure, including the manufacturing industry, banking system, agriculture, healthcare, and education sectors, was almost destroyed. With the cessation of conflicts, a new chapter in Afghanistan's political and economic history began after 2001. The country exhibited an average annual economic growth rate of around 9% from 2003 to 2012. Following the period of war, the government implemented various economic development plans to enhance the economy, increase exports, and reduce imports. Consequently, Afghanistan's macroeconomic indicators demonstrated a growth performance since 2001. This thesis examines the relationships between economic growth, imports, and exports in Afghanistan during the period from 1970 to 2021. Firstly, the stationarity of the variables will be analyzed using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Phillips-Perron (PP) unit root tests. Subsequently, the Johansen cointegration test will be applied to determine the long-term relationship between the variables