10-65 yaş arası olgularda beyin bilgisayarlı tomografilerinden kranial metrik ölçümler ve paranazal sinüs ölçümleri ile yaş ve cinsiyet tespiti
Age and gender determination by cranial metric measurements and paranasal sinus measurements from brain computerized tomography in patients aged 10-65
Yazar: MİRAÇ ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. NURŞEN TURAN YURTSEVER
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Antropoloji = Anthropology ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Beyin = Brain ; Cinsiyet tayini = Sex determination ; Kafa = Head ; Kafatası = Skull ; Kimliklendirme = Identification ; Paranazal sinüsler = Paranasal sinuses ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed ; Yaş tayini = Age determination

Özet:
AMAÇ: Kimliklendirme kapsamında yaş ve cinsiyet tespiti, adli tıbbın en önemli
konuları arasında yer almaktadır. Bu amaçla DNA, parmak izi ve diş ile ilgili
yapıların analizi yanında kemiklerden sıklıkla kafatası ve pelvis kemiği
incelemelerinden yararlanılmaktadır. Bu inceleme metrik veya non metrik yöntemler
kullanılarak yapılmaktadır. Son yıllarda BT gibi görüntüleme yöntemleri ile de
kafatasındaki belirli noktalar arasındaki uzunluklar metrik olarak ölçülmektedir. Bu
çalışmada, kafatasında kimliklendirme amacıyla sık kullanılan bazı ölçümlere ek
olarak, paranazal sinüs ölçümlerinin de metrik olarak değerlendirilmesi, bu
ölçümlerin tek tek ve birlikte kullanılarak yaş ve cinsiyet tespiti amacıyla
karşılaştırılması amaçlanmaktadır.

YÖNTEM: Kranial ve paranazal sinüs metrik ölçümleri, beyin BT görüntüleri
kullanılarak sırasıyla 9 ve 8 farklı yerden yapılmış olup, bu görüntüler Marmara
Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyoloji Ana Bilim Dalından
rastgele ve geriye dönük olarak elde edilmiştir. Elde edilen ölçümlerin analizleri R
version 4.1.1 (2021-08-10) programı ile yapılmıştır. Sayısal değişkenler cinsiyete ve
yaş gruplarına göre karşılaştırılmıştır. Yaş değişkenini tahmin etmek için PLS
(Partial Least Squares) regresyon modeli, ardından erkek ve kadınların yaşlarını ayrı
ayrı modellemek için basit ve çoklu lineer regresyon analizleri yapılmıştır. Cinsiyeti
tahmin etmek için ise Partial Least Squares Diskriminant Analiz yöntemi (PLS-DA)
ile birbirinden farklı modeller oluşturulup, cinsiyeti tahmin etmede en önemli
parametreler belirlenmiştir.

BULGULAR: Çalışmada değerlendirilen 803 olgunun 404'ünün erkek (%50,3),
399'unun kadın (%49,7) cinsiyette, ortalama yaşın erkeklerde 36,9±16 kadınlarda
37±16,5 olduğu görülmüştür. Değerlendirilen kranial ve paranazal sinüs metrik
ölçümlerinin neredeyse tamamı, erkeklerde kadınlardan daha büyük bulunmuştur.

Yaş tespitinde, kranial metrik ölçümlerden sırasıyla nazal genişlik ve nazal uzunluk,
paranazal sinüs ölçümlerinden ise sırasıyla sağ maksiller sinüs genişliği ve sol
maksiller sinüs derinliği istatistiksel olarak en yüksek oranda anlamlılık göstermiştir.
Tek başına kranial metrik ölçümler veya paranazal sinüs ölçümleri kullanılarak
oluşturulan modellere göre bu parametrelerden birlikte faydalanılarak oluşturulan
modellerin daha yüksek güvenilirlikte veri sağladığı görülmüştür.
Cinsiyet tespitinde ise, kranial metrik ölçümlerden sırasıyla maksimum kranial
uzunluk ve biorbital genişliğin; paranazal sinüs ölçümlerinden ise sağ frontal sinüs
derinlik ve yüksekliğinin en önemli değişkenler olduğu görülmüştür. Oluşturulan
modellere göre cinsiyet tespiti istatistiksel olarak en yüksek anlamlılık ile %79 oranla
kranial metrik ve paranazal sinüs ölçümlerinin bir arada kullanılmasıyla elde
edilmiştir.

SONUÇ: Çalışmamızdan elde edilen sonuçlara göre; kafatası metrik ölçümleri ile
birlikte özellikle frontal ve maksiller sinüs ölçümlerinin kullanılması, yaş ve cinsiyet
tespitinde yüksek oranda güvenilirlik sağlamaktadır. Gelecekte farklı
popülasyonlarda, geniş örneklemler üzerinde, daha farklı parametreler de
kullanılarak makine öğrenmesi yöntemleri ile yapılacak çalışmalarda daha yüksek
doğrulukta sonuçlar elde edilebilecektir.

ANAHTAR SÖZCÜKLER: iskeletten yaş tespiti, iskeletten cinsiyet tespiti,
paranazal sinüsler, adli tıp, radyoloji

Abstract:
OBJECTIVE: Determination of age and gender within the scope of identification is
among the most important issues of forensic medicine. For this purpose, besides the
analysis of DNA, fingerprints and dental structures, skull and pelvis bone
examinations are frequently used from bones. This examination is made using metric
or non-metric methods. In recent years, the lengths between certain points on the
skull have been measured in metric with imaging methods such as CT. In this study,
it is aimed to evaluate paranasal sinus measurements as metrics, in addition to some
measurements frequently used for identification purposes in the skull, and to
compare these measurements individually or together for age and gender
determination.

METHOD: Cranial and paranasal sinus metric measurements were made from 9 and
8 different locations, respectively, using brain CT images, and these images were
obtained randomly and retrospectively from Marmara University Pendik Training
and Research Hospital Radiology Department. The analyzes of the obtained
measurements were made with the R version 4.1.1 (2021-08-10) program. Numerical
variables were compared according to gender and age groups. PLS (Partial Least
Squares) regression model was used to estimate the age variable, followed by simple
and multiple linear regression analyzes to model the ages of men and women
separately. In order to predict gender, different models were created with the Partial
Least Squares Discriminant Analysis method (PLS-DA) and the most important
parameters in estimating gender were determined.

RESULTS: Of the 803 cases evaluated in the study, 404 (50,3%) were male, 399
(49,7%) were female, and the mean age was 36,9±16 in men and 37±16.5 in women.
Almost all cranial and paranasal sinus metric measurements evaluated were larger in
males than females.
In the determination of age, nasal width and nasal length from cranial metric
measurements, and right maxillary sinus width and left maxillary sinus depth,
respectively, from paranasal sinus measurements showed the highest statistical
significance. It has been observed that models created by using these parameters
together, compared to models created using cranial metric measurements or
paranasal sinus measurements alone, provide higher reliability data.
In the determination of gender, maximum cranial length and bioorbital width,
respectively, from cranial metric measurements; From the paranasal sinus
measurements, it was seen that the right frontal sinus depth and height were the most
important variables. According to the models created, gender determination was
obtained with the highest statistical significance, with a rate of 79%, by using cranial
metric and paranasal sinus measurements together.

CONCLUSION: According to the results obtained from our study; in addition to
skull metric measurements, especially the use of frontal and maxillary sinus
measurements provides a high degree of reliability in determining age and gender. In
the future, it will be possible to obtain higher accuracy results in studies to be carried
out with machine learning methods in different populations, on large samples, using
different parameters.

KEYWORDS: age determination by skeleton, sex determination by skeleton,
paranasal sinuses, forensic medicine, radiology