Romatoid artrit tanısı ile izlenen bireylerin kronik hastalık özyönetimi, hastalık aktivitesi ve kinezyofobi düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
An examination of the relationship between chronic disease self-management, disease activity, and kinesiophobia levels in individuals diagnosed with rheumatoid arthritis
Yazar: DENİZ GÖL
Danışman: DOÇ. DR. AYLA DEMİRTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hareket korkusu = Kinesiophobia ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Romatizmal hastalıklar = Rheumatic diseases ; Romatoid artrit =   ; Romatoloji = Rheumatology

Özet:
Amaç: Bu çalışmada romatoid artrit tanılı bireylerin, kronik hastalık özyönetimi, hastalık aktivitesi ve kinezyofobi düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikte olan bu çalışmaya, 25 Kasım 2023 – 22 Şubat 2024 tarihleri arasında 304 birey dahil edilmiştir. Çalışma verileri; tanıtıcı ve tıbbi özelliklerine ilişkin veri toplama formu, Romatoid Artrit Hastalık Aktivite Endeksi-5 (RADAI-5), Tampa Kinezyofobi Ölçeği (TKÖ) ve Kronik Hastalık Özyönetim Ölçeği (KHÖY) ile toplanmıştır. Veriler Pearson Korelasyon Katsayısı, Bağımsız Örneklem T Testi, ANOVA ve Tukey testi ile analiz edilmiş, bağımlı değişkenler için Çoklu Doğrusal Regresyon modeli kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 47,27±11,76 yıl olup, %83,6'sı kadındır. KHÖY alt boyutlarının ortalama puanları: Kendini Damgalama (KD) 2,28±0,91, Damgalamayla Baş Etme (DBE) 3,39±0,82, Sağlık Bakım Etkinliği (SBE) 3,90±0,94 ve Tedaviye Uyum (TU) 4,28±0,79'dur. RADAI-5 sonuçlarına göre katılımcıların %42,4'ünün orta düzeyde (4,55±2,15) hastalık aktivitesi, TKÖ sonuçlarına göre %81,91'inin yüksek düzeyde (44,41±7,46) kinezyofobi yaşadığı belirlenmiştir. Kinezyofobi ile hastalık aktivitesi arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki (r=0,300) saptanmıştır. Çoklu regresyon analizine göre KD alt boyutunu hastalık aktivitesi ve kinezyofobi (R²=0,321), DBE'yi sigara kullanımı ve egzersiz (R²=0,054), SBE'yi tanı süresi ve hastalık aktivitesi (R²=0,095), TU'yu ise ameliyat öyküsü (R²=0,052) değişkeninin etkilediği tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu çalışmada RA tanılı bireylerin özyönetimlerinde kendini damgalama düzeylerinin hastalık aktivitesi ve kinezyofobi düzeylerinden, damgalama ile baş etme düzeylerinin sigara kullanım öyküsü ve egzersiz yapma durumundan, sağlık bakım etkinliği düzeylerini hastalık aktivitesi ve tanı süresinden, tedavi uyum düzeyinin ise ameliyat öyküsü değişkeninden etkilendiği belirlenmiştir. Hastalık aktivite düzeylerinin orta düzeyde olduğu ve yüksek düzeyde kinezyofobi yaşadıkları, hastalık aktivitesi arttıkça kinezyofobinin de arttığı saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Hastalık aktivitesi, hastalık öz-yönetimi, hemşirelik bakımı, kinezyofobi, romatoid artrit

Abstract:
Objective: This study aimed to examine the relationship between chronic disease self-management, disease activity, and kinesiophobia levels in individuals diagnosed with rheumatoid arthritis (RA).
Materials and Methods: This descriptive and correlational study included 304 individuals between November 25, 2023, and February 22, 2024. Data were collected using a demographic and clinical characteristics data collection form, the Rheumatoid Arthritis Disease Activity Index-5 (RADAI-5), the Tampa Scale for Kinesiophobia (TSK), and the Chronic Disease Self-Management Scale (CDSMS). The data were analyzed using Pearson Correlation Coefficient, Independent Samples T-Test, ANOVA, and Tukey's test, while multiple linear regression models were applied for dependent variables.
Results: The participants had a mean age of 47.27±11.76 years, with 83.6% being female. The mean scores of CDSMS sub-dimensions were: Self-Stigma (SS) 2.28±0.91, Coping with Stigma (CS) 3.39±0.82, Health Care Efficacy (HCE) 3.90±0.94, and Treatment Adherence (TA) 4.28±0.79. Based on RADAI-5 results, 42.4% of participants exhibited moderate disease activity levels (4.55±2.15), while TSK results revealed that 81.91% experienced high levels of kinesiophobia (44.41±7.46). A moderate positive correlation was found between kinesiophobia and disease activity (r=0.300). Multiple regression analysis showed that SS was influenced by disease activity and kinesiophobia (R²=0.321), CS by smoking status and exercise (R²=0.054), HCE by disease duration and disease activity (R²=0.095), and TA by surgical history (R²=0.052).
Conclusion: This study determined that self-stigma levels in RA patients' self-management were influenced by disease activity and kinesiophobia, while coping with stigma was affected by smoking history and exercise. Health care efficacy was associated with disease activity and disease duration, and treatment adherence was linked to surgical history. Moderate levels of disease activity and high levels of kinesiophobia were observed, with an increase in disease activity correlating with an increase in kinesiophobia.
Keywords: Disease activity, disease self-management, nursing care, kinesiophobia, rheumatoid arthritis.