Deniz taşımacılığının ülke bölge kalkınmasındaki rolü
The role of the shipping transportation in country and region's development
Yazar: MEHMAN HÜSEYNZADE
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL ŞENGEZER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Dünya deniz taşımacılığı çerçevesinde hazırlanmış olan bu tezin genel amacı, son yıllardataşımacılıkta olan gelişimi incelemek ve bu gelişim süreci kapsamında Türkiye denizciliksektörünün üstlenebileceği rol ve stratejiler için bir altlık hazırlamaktır.Bu kapsamda, geçmişten günümüze deniz taşımacılığının kısa tarihçesi, günümüzlimanlarının özellikleri aktarılarak, önemli limanların büyüklükleri, gelişimi sırasıyla, dünyakıta, Akdeniz ve Karadeniz bölgesi olmak üzere irdelenmiştir. Toplanan verilerdoğrultusunda, ülkelerin liman yükleme ve boşaltma büyüklükleri ile sahip oldukları gemi filobüyüklük parametreleri ile bazı sosyo-ekonomik parametreler arasındaki ilişkilerin var olupolmadığı ve bu ilişkinin gücü ortaya konmaya çalışılmıştır. Son aşamada da sınırlı sayıda enönemli limanların yükleme boşaltma gelişim artış hızları ile bu limanların yer aldığı kentlerinnüfus artış oranları arasındaki ilişki regresyon analizi ile saptanarak, limanların kentgelişimine etkisi ortaya konmaktadır.Bu irdeleme, doğrudan veri toplama, bunların değerlendirilmesi ve ikincil kaynaklar ile budeğerlendirmelerin desteklenmesi ile yürütülmüştür. İnternet kanalıyla erişilen limanlara aitbilgilerin tek bir sınıflama çerçevesinde verilmemesi, belirli bir sınıflama standardınınoluşmaması nedeniyle, veri değerlendirme işleminde iskelet olarak dünyanın en büyük 50limanı üzerinden hareket edilmiştir. Avrupa limanlarında daha fazla veriye ulaşılması ve aynıstandartta verilere erişim imkânı olması dolayısıyla, lokasyon tekniği kullanılarak, limanlarınuzmanlaşma alanları ortaya konabilmiştir. Son adımda ilk 50 liman üzerinden hareketleülkelerin liman kapasite değerlerine ulaşılmış, aynı zamanda denizcilik sektörünün bir parçasıolarak deniz filo kapasiteleri bu verilere ilave edilmiştir. Bu parametrelerin, ülke GSMH,nüfus, ithalat, ihracat, kıyı uzunluğu vb. faktörleri ile aralarındaki regresyon ilişkisinin gücüölçülerek, denizcilik sektörü ile ülke kalkınması arasındaki ilişki ortaya konmaya çalışılmıştır.Tezin ilk bölümünde limanlara ve deniz taşımacılığı konusuna giriş amaçlanmıştır. İkincibölümde dünya denizcilik tarihine bakılmış, üçüncü bölümün girişinde kavramsal çerçevedelimanlarla ilişkili bilgiler derlenmiş, liman tanımı, özelliklerine göre sınıflamalar, transittaşımacılık nedeniyle liman hiyerarşisindeki değişim aktarılmıştır. Devamında, dünya deniztaşımacılığı büyüklüğü, deniz taşımacılığı hatları, eğilimler, limanlarda yük ve konteynertaşımacılığı gelişimi verilmiştir. Limanlardaki yük ve konteyner taşımacılığı büyüklükleridağılımı, sıralaması en büyük 50 liman baz alınarak yapılmış, veriye erişim güçlüğü nedeniylelimanların gelişim irdelemesi ise kıtaların en büyük 10 limanı seçilerek yürütülmüştür. ABönemli limanlarına ilişkin ayrıntılı verilere erişilebilindiğinden, limanların uzmanlaşmakonuları lokasyon tekniği kullanılarak çıkartılabilmiştir. Türkiye'nin içinde yer aldığıAkdeniz çevresi liman taşıma kapasiteleri ve son yıllardaki gelişimi irdelenerek, Türkiyelimanlarının bölge içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun ötesinde, dünya geneli içinyürütülen büyük ulaşım projeleri bağlamında gelecek için öngörülerin liman gelişimineetkilerinin neler olabileceğine değinilmiştir.Dördüncü bölümde ise dünyanın yük ve konteyner taşımacılığından ilk 50 limanı baz alınarakulaşılan ülke liman kapasiteleri ve gemi filo büyüklükleri ile ülke sosyo-ekonomikparametreleri arasındaki ilişkiler regresyon analizi ile ortaya konmuştur. Bunun yanı sıraliman ve kent gelişimi arasındaki ilişkiyi ölçmek için en büyük 8 limanların taşıma artış hızıile nüfus artış hızı arasındaki ilişki regresyon analizi ile değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Dünya limanları, liman-kent ve liman-ülke gelişim ilişkisi

Abstract:
The main purpose of this research prepared is to examine maritime transportation growing upat the last years and to prepare a supporting platform for strategies that Turkish maritimeindustry will undertake. In this context, by conveying some short information regard tohistory of shipping transportation and features of today?s ports, it is examined sizes anddevelopment of important continental, Mediterranean and Black Sea ports. According to theavailable data, the thesis has tried to find whether there is a relationship between (un)loadingsizes of countries and their fleet capacity as well as some socio-economical parameters. Also,this study has attempted to show effectiveness of the abovementioned relationship. At the lastphase, using the regression analysis, the work has tried to find out correlations between thegrowing ratios of the some most important ports and city population so that to make clear howthe ports contribute to the development of the cities.This examine has been carried out by gathering first-hand sources as well as evaluating thesecondary references. Taking into account that there is no standard information related to theports in the Internet sources, the data of the largest 50 ports in the world has been used as amain research framework. Thanks to more data about the European ports, it has been possibleto make location techniques and to designate the specialized areas of the ports. At the laststep, using data of the first 50 ports, the shipping capacity sizes have been calculated and alsofleet sizes have been added to this data. This data has been used to measure the regressionalrelationship with such parameters of the countries as the GDP, population size, export andimport figures, length of coastlines etc. in order to detect relationship between the maritimesectors and country developments.The first chapter gives some introductory information about ports and maritimetransportation. In the second chapter, a short survey related to history of world shipping hasbeen done. At the beginning of the third chapter, conceptual information regard to ports, theirdefinitions, classifications and changes in port hierarchy in the transit shipping have beengiven. Then, world shipping capacity, world shipping lines, tendencies, development of cargoand containers at ports have been reviewed. Also, dispersion of the cargo and containercapacity has been examined by using the data available from 50 ports as a main source.However, due to the restricted data about some ports, development of ports has beenevaluated according the data of the 10 biggest ports of continents. Thanks to getting detaileddata from the EU ports, the specialized areas have been made clear via the locationtechniques. Examining the shipping capacities of ports of the Mediterranean basin, whereTurkey is also included, and their growth at recent years, it has been tried to determine therole of Turkish ports in the region. Furthermore, in the context of the world-wide greattransport projects it is discussed the possible influences of the future foresights to thedevelopment of ports.In the fourth chapter, by taking the first 50 ports from the world cargo and container shippinglist as a basis data and by making the regression analysis it has been tried to explain therelationship between port capacities of these countries and their social economical parameters.Apart from this, in order to measure the relationship between the ports and growth of thecities, by the regression analysis it has been evaluated connection between the growths ofshipping capacity and city population for the most 8 ports. At the same time, the ports, whichare inseparable parts of cities, apart from being in close socio-economical relationship withthe domain cities, are considerably important in terms of contributions that they make to thedomain country.Key Words: World Ports, Development of the Port-city and Port -country relation