Safevîler Dönemi İran'da ordu ve savaş
Army and war in Safavid Iran
Yazar: SERTAÇ SARIÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. TUFAN GÜNDÜZ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri birlikler = Military units ; Askeri sistemler = Military systems ; Askeri teşkilat = Military organization ; Safeviler = Safavids ; Savaş = War

Özet:
Bu çalışmada Safevî ordusunun Kızılbaş-Türkmen aşiretlerine dayalı geleneksel yapıdan
daha düzenli, kalabalık ve ateşli silahların yaygın kullanıldığı modern bir yapıya
dönüşümü meselesine değinilmiştir. Dönüşümü aksatan ve hızlandıran unsurlar
vakayinameler, seyahatnameler ve gazavatnameler gibi çeşitli tarihi kaynaklardan elde
edilen veriler üzerinden analiz edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte askeri dönüşümün
stratejiye ve sınır politikasına etkileriyle savaş alanındaki taktik uygulamalara
yansımalarını ortaya koymak, bunu yaparken de coğrafi koşulları daima göz önünde
bulundurmak çalışmanın temel amaçları arasındadır. Bu amaçlar doğrultusunda yapılan
araştırmalarda Safevîlerin dönemin askeri gelişmelerine gecikmeli de olsa uyum
sağladıkları, topçuluk, piyade düzenine geçiş ve tahkimat konularında ilerleme kat ederek
ordularını yeniden yapılandırdıkları anlaşılmıştır. Bu gelişmeye bağlı olarak Safevî
ordusunun dış tehditlere karşı rekabet gücünü arttırdığı, toprakları dahilinde harekât
alanını genişleterek yerel güçlerin isyanlarına son verip devletin merkezileşme sürecine
katkıda bulunduğu tespit edilmiştir. Safevî Devleti'nin dönemin yeni muharebe yöntem
ve taktiklerini sahada denemekten asla vaz geçmediği, askeri teknolojinin batıdan doğuya
transferinde önemli bir köprü vazifesi gördüğü hususları da çalışmada varılan diğer
sonuçlardır. Devletin sonradan yıkılma sürecine girmesi ise son dönemlerde yaşanan
uzun süreli barış ortamının getirdiği savaşmaktaki isteksizlik ve askeri gelişmelere karşı
ilgisizliğin yanında yiğitlik gibi geleneksel yapıya özgü değerlerin aşınmaya uğramasıyla
izah edilmesi mümkündür.

Abstract:
In this study, the issue of the transformation of the Safavid army from the traditional
structure based on the Qizilbash-Turcoman tribes to a more organized, crowded and
modern structure in which firearms are widely used has been mentioned. The factors that
hinder and accelerate the transformation have been tried to be analyzed through the data
obtained from various historical sources such as chronicles, travel books and
ghazavatnamehs. Revealing the effects of military transformation on strategy and border
policy and chasing its reflections on tactical practices on the battlefield are among the
main objectives of this study. In the researches carried out for these purposes, it has been
understood that the Safavids adapted to the military developments of the period, albeit
belatedly, and restructured their armies by making progress in artillery, transition to
infantry order and fortification. Depending on this development, it has been determined
that the Safavid army increased its competitiveness against external threats, expanded the
operation area within its territory, put an end to the revolts of local forces and contributed
to the centralization process of the state. Other conclusions reached in the study are that
the Safavid State never gave up trying the new combat methods and tactics of the period
in the field, and served as an important bridge in the transfer of military technology from
the west to the east. It is possible that the state's subsequent collapse in the process can be
explained by the erosion of traditional values such as bravery, as well as the reluctance to
fight and indifference to military developments brought about by the long-term peace
environment that has been experienced recently.