Avrupa Birliği'nde aktif sosyal politikalar & sosyal adalet algısı: Türkiye ve İspanya üzerine karşılaştırmalı bir analiz
Active social policies and perception of social justice in the European Union: A comparative analysis between Turkey and Spain
Yazar: BİLGE FİLİZ
Danışman: DOÇ. DR. CAN UMUT ÇİNER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Sosyal adalet = Social justice ; Sosyal politika = Social policy ; Türkiye = Turkey ; İspanya = Spain

Özet:
2000'li yıllarda güvencesiz bir sosyal yaşam şekline maruz kalan bireylerin bu sisteme karşı eşitlik temelinde sosyal adalet talebi Avrupa'da çeşitli protestolarla göze çarpmaya başlamıştır. Neoliberalizm; yeni bir özne, neoliberal birey, yaratarak sürdürülebilirliğini sağladığı düşünülürken ortaya çıkmaya başlayan sosyal adalet talebini detaylarıyla incelemek amacıyla bu tez çalışması yürütülmüştür. Bu çalışma, neoliberal politika araçlarından biri olarak kabul edilen aktif sosyal politikalara katılan bireylerle ideal yaşam algılarını ortaya koyan sosyal adalet algılarına ilişkin nitel bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Neoliberal dönüşümde etkili olan uluslararası aktörlerden Avrupa Birliği'ne odaklanarak AB tarafından teşvik edilen aktif sosyal politikalara katılan bireylerin bu politikalara ve sosyal adalet kavramına ilişkin algılarına neoliberal fikirler nasıl ve ne ölçüde işlemiştir? sorusu üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada AB'nin süreçteki etkisini ortaya koymak için olabildiğince benzer sistemler tasarımı kullanılmış ve AB'ye aday ülke Türkiye ve üye ülke İspanya araştırmaya dahil edilmiştir. Türkiye'den Ankara ve Gaziantep; İspanya'dan Madrid Özerk Bölgesi ve Bask Bölgesi'nde Kasım 2017- Kasım 2018 tarihleri arasında yarı yapılandırılmış mülakatlar (toplam 78 görüşme) gerçekleştirilmiştir. Bu tez çalışmasında temel iki sonuca ulaşılmıştır. Avrupa Birliği'nin neoliberal dönüşüm kapsamında yasal, kavramsal ve finansal destek sağladığı görülmüş; aktif sosyal politikaların kurumsallaşmasında iki ülkede de meşrulaştırıcı aktör olarak yer aldığı tespit edilmiştir. İkinci olarak, AB'nin üye ve aday ülkelerde önerdiği rekabet eden ve çıkarı etrafında hareket eden bireylerden oluşan ideal toplum modelinin ve liberteryan sosyal adalet yaklaşımının alandaki hâkim görüş olduğu tespit edilmiştir. Fakat, mülakat yapılan kişilerin çoğunluğunun, liberteryan anlayışın parçası olan minimal devleti kabul etmediği tespit edilmiştir. Buna ek olarak, sistemdeki artan eşitsizlik ve adaletsizliklere, sömürüye varan ekonomik baskılara bireyler sessiz kalmamış; sert bir şekilde eleştirmiştir. Bazı bireyler kurumsallaşmış tahakkümün ve baskının ortadan kalkması olarak algıladıkları sosyal adalet talebiyle mevcut sistemi eleştirmektedir. Bu eleştiriler neoliberal sistemi değişmeye zorlayabilir. Bugün itibariyle değişimin yönü net olmamakla beraber devletin temin etmesi beklenen sosyal adalet talebi alanda açıkça görülmektedir.

Abstract:
The demand of sustaining social justice based on equality leaps out in Europe from the people who are exposed to precarious social life standards in 2000s. While neoliberalism is trying to maintain its sustainability through creating a new subject, the neoliberal individual; the demand of social justice is instigated against the neoliberal system. Therefore, this dissertation realizes a qualitative research on how the conception of social justice is perceived by the beneficiaries of active social policies which is considered to be a political tool of the neoliberal project. By focusing on the European Union, one of the crucial international actors in neoliberal transformation, the question of "how and to what extend neoliberal ideas are ingrained in the perception on social justice of the people who participate in active social policy programs promoted by the EU?" is put into the hearth of this investigation project. In order to reveal the effect of the European Union, the mostly similar systems design has been selected and the candidate country Turkey and the member state Spain are included into the research. The semi-structured interviews (in total 78) are conducted in Ankara and Gaziantep in Turkey; and in the Autonomous Community of Madrid and Basque Country in Spain between November 2017 and November 2018. The investigation leads to two main conclusions. Firstly, it is detected that the European Union provides cognitive, legislative resources and financial support to its member and candidate countries and acts as a legitimizer on institutionalisation of active social policies during neoliberal transformation. Secondly, the perception on social justice dominantly expressed in both countries is similar to the market-based model/libertarian conception of social justice and the perception of a society composed of individuals whose actions are determined with respect to competitiveness and self-interest. However, the majority of the interviewees do not accept the state's having minimum role, which is main part of the libertarian conception of social justice. Moreover, the interviewees do not stay silent towards inequality, unfairness, economic oppression, and exploitation. In addition, some of the interviewees who perceive the concept of social justice as the abolition of institutionalized economic oppression criticize the system dramatically. These critics may force the system to be changed. As today, the direction of this change is not certain but the demand of sustaining social justice in the society by state mechanisms is obviously seen in the field.