Bir mobil uygulamanın birinci basamakta tip 2 diyabetik hasta takibindeki etkililiği
Effectiveness of a mobile application in follow-up of type 2 diabetic patients in primary health care
Yazar: MUHAMMED TAYYİB BABACAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Mobil uygulama = Mobile application

Özet:
Amaç: Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) 2021 yılı verilerine göre dünyada 20-79 yaş arası yetişkin nüfusun yaklaşık 10'da 1'i (537 milyon) diyabet hastalığı ile yaşamaktadır. Bu sayının 2030'da 643 milyona ve 2045'te ise 783 milyona çıkacağı tahmin ediliyor. 2021 yılında dünyada 6,7 milyon ölümden sorumludur. Diyabet hastalığı neden olduğu mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlar ile körlük, böbrek yetmezliği, kalp krizi gibi ciddi sonuçları olabilen bir hastalıktır. Komplikasyonların önlenmesinde ve diyabetin etkin yönetiminde iyi bir glisemik kontrol ve diyabet eğitimi önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada Ankara Çubuk ilçesinde bir aile sağlığı merkezine kayıtlı Tip 2 diyabet hastalarının yardımcı araştırmacı tarafından geliştirilen "şeker takip mobil uygulaması" kullanılarak 3 ay takip edilmesi ve mobil uygulamanın glisemik kontroldeki değişime etkisinin incelenmesi amaçlandı. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma bir aile sağlığı merkezine kayıtlı tip 2 diyabet hastalarının katılımı ile yapıldı. Sadece oral antidiyabetik ilaç kullanan, 18 – 75 yaş arası, son 3 ay içinde bakılan HbA1c değeri %7 ve üzerinde olan 100 hasta seçildi. Hastaların tamamına ayırt edilmeden yardımcı araştırmacı tarafından yüz yüze 10 dakikalık sözel eğitim verildi. 100 hasta raslantısal örneklem yöntemi ile ikiye bölünerek 50 kişilik çalışma grubunun telefonlarına yardımcı araştırmacı tarafından geliştirilen şeker takip uygulaması yüklendi. Diğer 50 kişi kontrol grubu oldu. 3 ay sonra her iki grubun HbA1c değerleri tekrar bakıldı. Veriler SPSS programı ile analiz edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 100 kişinin yaş ortalaması 57,58 ± 7,26 yıl, boy ortalaması 162,94 ± 8,99 cm, vücut ağırlığı ortalaması 82,80 ± 12,51 kg, vücut kitle indeksi (VKİ) ortalaması 31,24 ±4,49, 1.HbA1c değeri ortalaması %8,39 ± 1,31, 2.HbA1c değeri ortalaması %7,60 ± 1,20 ve HbA1c arası fark değeri ortalaması %0,79 ± 1,18 olarak bulundu. Cinsiyet dağılımına bakıldığında erkeklerin oranı %39 iken kadınların oranı %61 olduğu görüldü. 2 HbA1c ölçümü arasındaki değişim karşılaştırıldığında çalışma grubunda ortalama %1,03 azalma anlamlı bulundu (p=0,000), kontrol grubunda ortalama %0,54 azalma anlamlı bulundu(p=0,002). İki grup arasında anlamlı fark bulunmadı (p=0,157). 2.HbA1c değerlerinde çalışma grubunda %81 değerde azalma %6 değerde artış, kontrol grubunda %74 değerde azalma %26 değerde artış görüldü. İki grup arasında anlamlı fark bulundu (p=0,025). Çalışma sonunda göz kontrolüne gitme oranı çalışma grubunda %10'dan %56'ya, kontrol grubunda %4'ten %40'a yükseldi. Böbrek kontrolüne gitme oranı çalışma grubunda %4'ten %42'ye, kontrol grubunda %0'dan 26'ya yükseldi. Uygulama yüklenen çalışma grubunda %18'i çok sık giriş (100 üzeri), %10'u sık giriş (50-100), %26'sı az giriş (20-50), %46'sı çok az giriş (0-20) yaptı. 
Sonuç: Eğitimin diyabet hastalarında glisemik kontrolün sağlanmasında çok etkili olduğu görüldü. Eğitimle beraber mobil uygulama aracılığı ile takip edildiğinde glisemik kontrolün daha iyi sağlandığı görüldü.
Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus (DM) İzlem, Mobil Sağlık, Koruyucu Sağlık Hizmetleri, Aile Hekimliği

Abstract:
Aims and Objective: According to the International Diabetes Federation (IDF) 2021 data, approximately 1 in 10 (537 million) of the adult population between the ages of 20-79 in the world lives with diabetes. This number is predicted to increase to 643 million in 2030 and 783 million in 2045. It is responsible for 6.7 million deaths worldwide in 2021. Diabetes is a disease that can have serious consequences such as microvascular and macrovascular complications, blindness, kidney failure, and heart attack. Good glycemic control and diabetes education have an important place in the prevention of complications and effective management of diabetes. In this study, it was aimed to monitor Type 2 diabetes patients registered in a family health center in Ankara Çubuk district for 3 months using the "sugar tracking mobile application" developed by the assistant researcher and to examine the effect of the mobile application on the change in glycemic control.
Materials and Methods: This study was conducted with the participation of type 2 diabetes patients registered in a family health center. One hundred patients, aged between 18 and 75, using only oral antidiabetic drugs, and with an HbA1c value of 7 and above in the last 3 months were selected. All of the patients were given 10 minutes of face-to-face verbal training by the co-researcher indiscriminately. One hundred patients were divided into two by the random sampling method and the sugar tracking application developed by the assistant researcher was downloaded to the phones of the study group of 50 people. The other 50 people became the control group. After 3 months, the HbA1c values of both groups were re-examined. The data were analyzed with the SPSS program.
Results: Average age of 100 people participating in the study was 57.58 ± 7.26 years, average height was 162.94 ± 8.995 cm, and average body weight was 82.80 ± 12.51 kg, mean body mass index (BMI) was 31.24 ± 4.49 The mean 1.HbA1c value was found to be 8.39 ± 1.31, the 2.HbA1c value was 7.60 ± 1.20%, and the mean difference between HbA1c was 0.79 ± 1.18%. In terms of gender distribution, it was seen that while the rate of men was 39%, the rate of women was 61%. When the change between 2 HbA1c measurements was compared, a mean decrease of 1.03 was found to be significant in the study group (p=0.000), while a mean decrease of 0.54 was found to be significant in the control group (p=0.002). There was no significant difference between the two groups (p=0.157). 81% of the study group had decreased, 6% had increased 2. HbA1c levels according to first HbA1c values. 74% of the control group had decreased, 26% had increased 2. HbA1c levels according to first HbA1c values. A significant difference was found between the two groups (p=0.025). At the end of the study, the rate of eye control increased from 10% to 56% in the study group and from 4% to 40% in the control group. The rate of going for kidney control increased from 4% to 42% in the study group and from 0% to 26% in the control group. In the study group with the application installed, 18% had very frequent logins (over 100), 10% frequent logins (50-100), 26% less logins (20-50), 46% very few logins (0- 20) did.
Conclusion: It has been seen that education is very effective in providing glycemic control in diabetic patients. It was observed that glycemic control was better provided when followed up with the training via the mobile application.
Keywords: Diabetes Mellitus (DM) Follow-up, Mobile Health, Preventive Health Services, Family Medicine