Üniversite öğrencilerinde beslenme okuryazarlığı durumu ve obezite ile ilişkisi
The relationship between nutritional literacy and obesity in university students
Yazar: REYHAN UZUN
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Obezite = Obesity ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Amaç: Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin beslenme okuryazarlığı düzeylerini tespit etmek ve obezite ile ilişkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı nitelikteki bu araştırma Yozgat Bozok Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Eğitim Fakültesi ve Mühendislik- Mimarlık Fakültesinde 2017-2018 bahar yarıyılında öğrenim gören 967 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında öğrencilerin tanımlayıcı bilgilerini,  sağlıkla ilgili bazı alışkanlıklarını ve görüşlerini belirlemeye yönelik bir anket formu ve Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA) kullanılmıştır. Anketler, araştırmacının gözetiminde olarak derslerin öncesinde ve grup halinde uygulanmıştır. Boy ve ağırlıklar araştırmacı tarafından ölçülmüştür. Tanımlayıcı nicel veriler ortalama ve standart sapma ile, nitel veriler sayı ve yüzde ile sunulmuştur. İstatistiksel değerlendirmede Ki-kare testi, Bağımsız Örneklerde T-Testi, One-Way ANOVA Testi kullanılmış olup p<0.05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya dâhil olan öğrencilerin % 52.3'ü kadın, % 47.7'si erkek olup, yaş ortalamaları 20.7±2 yıldır. Öğrencilerin % 57.2'si beslenme ile ilgili herhangi bir eğitim/bilgi aldığını ifade etmiş olup; en fazla okulda ders olarak (% 37.6) ve internet, televizyon gibi iletişim kaynaklarından (% 34.9) beslenme eğitimi/bilgisi almıştır. Öğrenciler beslenme, diyet veya gıda ile ilgili bilgi kaynaklarından sırasıyla en çok beslenme uzmanı/diyetisyene (% 66.5) ve doktor, hemşire veya diğer sağlık personeline (% 63.9) güvenmektedir. BKİ'lerine göre öğrencilerin % 68.8'i normal ,% 9.4'ü zayıf, % 18.4'ü hafif şişman,  % 3.0'ı şişman ve % 0.4'ü aşırı şişmandır.
Öğrencilerin YBOYDA puan ortalaması 25.06 ±  5.62 olup, % 73.5'inin beslenme okuryazarlığı düzeyi yeterli bulunmuştur. Alt bölümlere göre gruplandığında öğrencilerin en fazla (% 81.8) "besin grupları" alt bölümünde okuryazarlığının yeterli olduğu, bunu  % 70.7 ile "okuduğunu anlama"nın izlediği tespit edilmiştir.  "Porsiyon miktarları" alt bölümünde ise yeterli okuryazarlığa sahip olma oranı sadece % 9.7'dir. YBOYDA puan ortalamaları (veya beslenme okuryazarlığı yeterli olanların oranı) kadınlarda, sağlık ve sosyal alanında eğitim görenlerde, 1.sınıfta eğitim gören öğrencilerde, evli olmayanlarda, çalışmayanlarda, aylık gelirini yeterli bulan öğrencilerde, annesinin eğitimi ortaokul ve altı olanlarda, daha önce diyet yapanlarda, düzenli olarak kahvaltı yapan ve kendisini ideal ağırlıkta gören öğrencilerde anlamlı olarak daha yüksektir.

Beslenme okuryazarlığı yetersiz olanlarda şişmanlık oranları anlamlı şekilde daha yüksektir. YBOYDA alt bölümlerine göre BKİ grupları karşılaştırıldığında da; okuduğunu anlama ve gıda etiketi okuma ve sayısal okuryazarlık durumu yetersiz olanların şişman olma oranları istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur.
Sonuç: Yozgat Bozok Üniversitesi öğrencilerinin yaklaşık dörtte üçünün genel beslenme okuryazarlığı düzeyinin yeterli olduğu, ancak özellikle porsiyon miktarları ile gıda etiketi okuma ve sayısal okuryazarlık bölümlerinde yetersiz olunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, beslenme okuryazarlığı yetersiz olanlarda hafif şişmanlık/ şişmanlık oranının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Öğrencilerde beslenme okuryazarlığını daha da iyileştirmek ve yetersiz taraflarını geliştirmek için, özellikle erkekler ve fen alanında öğrenim görenler başta olmak üzere öğrencilere eğitim programları düzenlemenin yararlı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Üniversite, Öğrenci, Beslenme Okuryazarlığı, BKİ, Obezite

Abstract:
Objective: The aim of this study was to determine the level of nutritional literacy and its' relationship among university with obesity.
Material and Method: This descriptive study was conducted with 967 students studying in Yozgat Bozok University Faculty of Health Sciences, Faculty of Education and Faculty of Engineering and Architecture in 2017-2018 spring semester. For data collection, a questionnaire form was used to determine the students' descriptive information, some habits and opinions about health and Evalvation İnstrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA).  The questionnaires were applied before in the classes and in the group under the supervision of the researcher. Height and weight were measured by the researcher. Descriptive quantitative data, presented with mean and standard deviation; The qualitative data was presented with number and percentage. Chi-square test, T-test for independent samples, One-Way ANOVA test were used for statistical evaluation, p <0.05 was considered significant.
Results: 52.3% of the students who were participated in the research were female and 47.7% of them were male and their mean age was 20.7 ± 2 years.  57.2% stated that they received any education / information about nutrition; it was mostly received nutritional education / information from schools (37.6%) and communication sources such as internet and television (34.9%). Students trusted in nutritional, dietary or food-related information sources, respectively, to the highest nutritionist/dietician (66.5%) and to physicians, nurses or other health professionals (63.9%). According to their BMI, 68.8% of the students were normal, 9.4% were mild/weak 18.4% were overweight 3.0% were obese and 0.4% were over obese.
The (EINLA) mean score of the students was 25.06 ± 5.62 and 73.5% of them were found to had adequate nutrition literacy. The mean (EINLA)  score of the students was 25.06 ± 5.62, and the level of nutrition literacy of 73.5% was found to be sufficient. When they grouped by subdivisions, students' literacy is most adequate (81.8%) in the sub-section of "food groups". This was followed by "understanding of reading" subgroup with 70.7%. In the "Portion amounts" subsection, only 9.7% have adequate literacy. The (EINLA) mean scores or those with adequate nutritional literacy; in women, in participants with health and social education, in first year students, in unmarrieds, in non-employeds, in students who find their monthly income enough, mother education being secondary school and below, in those who previously diet, regular breakfast and those who see themselves in the ideal weight was high more significantly.
Obesity rates were significantly higher in those who had poor nutritional literacy. When the BMI groups were compared according to the (EINLA)  subsections; reading comprehension and food label reading and those with insufficient digital literacy status were found to be significantly higher than those who were obese.
Conclusion: Approximately three quarters of Yozgat Bozok University students have sufficient level of general nutrition literacy. however, they were found to be inadequate especially in portion amounts, food label reading and digital literacy chapters. Moreover, in those with insufficient nutritional literacy,  the rate of overweight/ obesity was found to be higher. In order to further improve nutritional literacy and improve their inadequacies, it is considered useful to organize training programs for students, especially boys and those studying in the field of science.
Key Words: University, student, nutrition literacy, BMI, obesity