Atase arşivi belgeleri ışığında Binbaşı E. W. C. Noel'in faaliyetleri
Activities of Major E. W. C. Noel in the light of atase archive documents
Yazar: SEYFİ ALİ DURMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ KARTIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Aşiretler = Tribes ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region ; Kürtler = Kurdish ; Noel, E. W. C. = Noel, E. W. C. ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; İngiltere = England

Özet:
Türk İngiliz ilişkileri 16. yüzyılda ticari nedenlerle başlamıştır. Osmanlı Devletinin
sahip olduğu jeopolitik konum ile siyasi ve ekonomik imkanlar, İngiltere'yi Osmanlı
Devletine yaklaştırmıştır. 18 yüzyılın ortalarına kadar iki devlet arasındaki ilişkiler
ticaret odaklı yürütülmüştür. 18. yüzyıl boyunca Hindistan'da İngiliz hakimiyetinin
giderek yayılması, Osmanlı İngiliz ilişkilerine yeni boyutlar getirmiştir. Üç kıtaya
yayılan Osmanlı toprakları İngiltere'nin doğu sömürgelerine ulaşmak için en kısa yol
olması nedeniyle büyük önem kazanmıştır. Fransa ve Rusya, İngiltere'nin sahip olduğu
mümbit topraklara ulaşmak ve aynı nimetlerden kendileri de faydalanabilmek için
Hindistan'a giden yollar üzerinde nüfuz ve hâkimiyet mücadelesine girişmekten geri
durmamışlardır. 19. yüzyıl boyunca büyük devletler arasında Osmanlı toprakları
üzerinde kıyasıya bir rekabet yaşanmıştır. I. Dünya Savaşı ise Sömürgeci devletlere
Osmanlı topraklarını paylaşma fırsatı sunmuştur.
Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes anlaşmasını imzalayarak savaştan çekilmiştir. Bu
anlaşmayı, I. Dünya Savaşında yapılan gizli anlaşmaları uygulamak için bir fırsat olarak
gören İngiltere ve müttefikleri stratejik öneme sahip olan bölgeleri işgal etmişlerdir. 3
Kasım 1918'de Musul'a giren İngiltere bölgede hakimiyetini kalıcı hale getirebilmek
amacıyla Kürt aşiretlerini yanına çekme politikası takip etmiştir. Bu amaçla bölgeyi ve
Kürt halkını iyi tanıyan ajanları bölgeye gönderilmişlerdir. Osmanlı Devletinin fiilen
sona erdiği bu buhranlı devirde ülke genelinde ayrılıkçı faaliyetler hız kazanmıştır.
Tarihsel süreçte devlete karşı isyan ederek marjinalleşmiş bazı Kürt aileleri tarafından
Kürt Teali Cemiyeti kurularak galip devletler nezdinde birtakım temaslara girişilmiştir.
I. Dünya Savaşı boyunca Kafkasya'da, İran'da ve Irak'ta İngiliz istihbaratı için çeşitli
görevler yürütmüş olan Binbaşı Noel, mütareke döneminde Güneydoğu Anadolu
Bölgesinde çeşitli faaliyetlere girişmiştir. İngiltere adına Güneydoğu Anadolu'daki
aşiretleri kazanmaya çalışan Binbaşı Noel ile sözde Kürt bağımsızlığı için çalışan
İstanbul'daki Kürt Teali liderleri işbirliği yaparak bölgede zararlı çalışmalar
yürütmüşlerdir. Bu faaliyetler karşısında Mustafa Kemal Paşa ve vatansever askerler
tarafından kıyasıya bir mücadele verilmiş ve İngiltere'nin emperyalist emellerine set
çekilmiştir.
Anahtar Kelimeler: İngiltere, Binbaşı Noel, Aşiret, Kürt, Güneydoğu Anadolu

Abstract:
Turkish-English relations started in 16th century because of commercial causes.
Thanks to geopolitics locations of Ottomon Empire, political and economical
opportunities brought closer England to Ottoman. Until the middle of 18th century,
relations among two states were focused on only trading. Throughout 18th century
spreading dominance of English brouhgt new dimensions to realitions of Ottoman and
England. Ottoman lands spreading three continents became more important to reach the
east colonies for the shortest way. France and Russia wanted to gain England' colonies
and utilize same resources. They couldn't stop themselves attempting to fight authority
on ways of India. In 19th century, big states competed with each other on Ottoman
Empire. The First World War provided a chance of sharing Ottoman lands for
imperialist states.
Ottoman Empire withdrew by singning Mondros Armistice Agreement. England and
allied forces occupied the strategical regions to this agreement to fulfill sacred plans in
The First World War. On November of the 3rd ,1918 England entering Mosul tried to
gain Kurdish tribes to make more Its power permanent. So England sent spies knowing
Kurdish people well there. In this years Ottoman lasted actually, racist activities
increased in the all country. In historical process, some marginalisated Kurdish families
rising against government founded Kurdish Fellowship. Winner states used this
campaign their own profits. The Major Noel officiating for English Intelligence in the
Causasus, Iran and Iraq during the first World war, was active in the southest Anatolia
region in term of armistice. The Major Noel tried to become nearer to the Kurdish
families in southern anatolia in the name of England. The Major Noel cooperated with
leaders of Kurdish Fellowship in Istanbul and they made harmfull activities in this
region. Mustafa Kemal and patriot soldiers fought against these activities and stopped
ımperialist working of England.

Key Words: England, The Major Noel, Kurdish Fellowship, Southern Analotian