Medya okuryazarlık aile eğitim programının 48- 60 aylık çocuklar ve annelerinin medya okuryazarlık düzeylerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of the media literacy family education program on the media literacy levels of 48-60 month old children and their mothers
Yazar: GÜL KADAN
Danışman: PROF. DR. NERİMAN ARAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Ana-çocuk iletişimi = Mother-child communication ; Anneler = Mothers ; Medya = Media ; Medya okuryazarlığı = Media literacy ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Araştırmada, medya okuryazarlık aile eğitim programının 48- 60 aylık çocuklar ve annelerinin medya okuryazarlık düzeylerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, Çankırı İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bağımsız anaokullarında orta sosyoekonomik düzeye sahip olan 48-60 aylık çocuklar ve onların anneleriyle gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda 18 anne ve çocuk deney grubunu, 22 anne ve çocuk ise kontrol grubunu oluşturmuştur. Yakınsayan paralel karma yöntem modeliyle gerçekleştirilen çalışmanın nicel boyutunu, ön test, son test ve kalıcılık testinden oluşan, deney-kontrol gruplu 2x3'lük karışık (split plot) yarı deneysel deseni, nitel kısmını ise program sonrası annelerle yapılan görüşmeler oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen, "Genel Bilgi Formu", "Medya Okuryazarlık Ölçeği Ebeveyn Formu", "Medya Okuryazarlık Ölçeği Çocuk Formu", "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırma kapsamında hazırlanan Medya Okuryazarlık Aile Eğitim Programı deney grubunda yer alan annelere ve altı hafta boyunca, haftada iki oturum, 60 dakikalık süreyle çevrim içi olarak uygulanmıştır. Aile eğitiminde bazı etkinliklere anne çocuk birlikte katılmıştır. Araştırma sonucunda, deney ve kontrol grubunda yer alan annelerin son test puanlarında, deney grubunda yer alan anneler lehine anlamlı farklılığa rastlanırken, deney ve kontrol grubunda yer alan çocukların son test puanlarında deney grubunda yer alan çocuklar lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Deney grubunda yer alan annelerin ön test son test puanlarında Medya Okuryazarlık Ölçeği Ebeveyn Formunda Anlama, Değerlendirme ve Analiz alt boyutlarında anlamlı farklılığa rastlanırken, son test kalıcılık testi puanları arasında anlama alt boyutunda anlamlı farklılığa rastlanmamış, değerlendirme ve analiz alt boyutlarında anlamlı farklılığa rastlanmıştır.  Deney grubunda yer alan çocukların ön test son test puanları arasında Medya Okuryazarlık Ölçeği Çocuk Formunda anlamlı farklılığa rastlanmış, son test kalıcılık test puanları arasında anlamlı farklılık belirlenmiştir. Kontrol grubunda yer alan annelerin Medya Okuryazarlık Ölçeği Ebeveyn Formu, Anlama, Değerlendirme, Analiz alt boyutlarında ön test son test arasında anlamlı farklılığa rastlanırken, kontrol grubunda yer alan çocukların Medya Okuryazarlık Ölçeği Çocuk Formunda ön test son test arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Deney grubunda yer alan annelerle program sonrasında yapılan görüşmelerde de anneler program sonrası çocuklarında ve kendilerinde değişim yaşandığı belirtmiş, eğitim programını, yöntemini ve materyalini yeterli, dikkat çekici olarak değerlendirmişler, ancak uzaktan eğitim şeklinde yapılmasını, sürenin kısa olduğunu ve bunlardan dolayı sorun yaşandığını da belirtmişlerdir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara dayanarak, ebeveynlerin medya okuryazarlığı konusunda bilinçli hareket etmeleri gerekliliği, çocuklarına çok erken yaşlardan itibaren medya iletilerini anlamaları yönünde destek olmaları, yüz yüze, daha uzun süreli ve babaları da kapsayıcı şekilde araştırma planlanması ve uygulanması konusunda araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In the study, it was aimed to examine the effect of the media literacy family education program on the media literacy levels of 48- 60 month-old children with middle socioeconomic status and their mothers in independent kindergartens affiliated to Çankırı Provincial Directorate of National Education. In this context, 18 mothers and children constituted the experimental group and 22 mothers and children constituted the control group. The quantitative dimension of the study, which was carried out with the convergent parallel mixed method, consisted of a 2x3 mixed (split- plot) quasi- experimental design with experimental control groups, consisting of pre-test, post- test and permanence test, and the qualitative part was composed of interviews with mothers after the program. In the research, "General Information Form", "Media Literacy Scale Parent Form", "Media Literacy Scale Child Form", "Semi Structured Interview Form" developed by the researcher were used as data collection tools. The Media Literacy Family Education Program prepared within the scope of the research was applied to the mothers in the experimental group and online for 60 in minutes, two sessions a week for six weeks. Mother and child participated in some activities in family education. As a result of the study, a significant difference was found in the posttest scores of the mothers in the experimental and control groups in favor of the mothers in the experimental group, while a significant difference was found in the posttest scores of the children in the experimental and control groups in favor of the children in the experimental group. While a significant difference was found in the Understanding, Evaluation and Analysis sub- dimension of the Media Literacy Scale Parent Form in the pre-test, post-test scores of the mothers in the experimental group, no significant difference was found in the comprehension sub-dimension between the post- test permanence test scores, and a significant difference was found in the evaluation ad analysis sub-dimensions. A significant difference was found in the Media Literacy Scale Child Form between the pre-test, post-test scores of the children in the experimental group, and a significant difference was found between the post- test retention test scores. In the Media Literacy Scale Parent Form, Understanding, Evaluation, and Analysis sub-dimensions of the mothers in the control group, a significant difference was found between the pre-test and post -test, while there was no significant difference between the pre-test and post-test in the Media Literacy Scale Child Form of the children in the control group. In the interviews conducted with the mothers in the experimental group after the program, the mothers stated that their children and themselves changed after the program, they evaluated the education program, method and material as sufficient and remarkable, but also stated that it was done in the form of distance education, the duration was short and problems were experienced due to these. Based on the results obtained from the study suggestions were made to the researchers about the need for parents to act consciously about media literacy, to support their children in understanding media messages from a very early age, to plan and implement a face-to-face, longer term and inclusive research for fathers.