Türk çini sanatında tavus kuşu figürü ve çini pano uygulamaları
Peacock figure and tile panel applications in Turkish tile art
Yazar: MÜMİNE SANİYE ATEŞ
Danışman: DOÇ. TİMUR BİLİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Eski Çini Onarımları Ana Sanat Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Türk çini sanatı = Turkish tile art

Özet:
Türk sanat tarihinde birbirinden farklı kültürel etkenler çerçevesinde ortaya konulan yapıtlar incelendiğinde tabiata veya mistisizme dair pek çok olgunun sanatsal ya da mitolojik söylem olarak ortak bir anlatım dili kullanıldığı görülür. Bu dilin oluşumunda kültürlerin içinde bulundukları sosyal çevre (kültürel yapı), inanç sistemleri ve coğrafyanın çok önemli etkenler olduğu görülmektedir. Toplumlar içinde yaşadıkları kültürel yapılar ve bu yapıların oluşmasında etken olan din- inanç sistemleri ve coğrafik- iklimsel özelliklerle kendilerini, yaratılışlarını ve varlıklarını anlatma çabası içine girmektedirler. Türk kültürel hayatı içerisinde yer alan mitler, efsaneler ve bunların anlatım dili olan simgecilik-sembolizm dönüşümündeki ikonografik motifler de Türk dilli halkların içinde bulundukları bu kültürel ve çevresel yapılarla şekillendirilmişlerdir.
 Tavus kuşu motifinin Türk İslam sanatındaki yerini anlamak için, öncelikle ilgili literatür taranmıştır. İkonografik çalışmalar, sanat tarihi metinleri ve çeşitli sanat eserleri incelenerek, motifin sembolik ve estetik anlamları üzerinde durulmuştur. 
Bu çalışma, bir tasarım ve uygulama odaklı araştırma olarak kurgulanmıştır. Tavus kuşu motifinin farklı ikonografik örnekleri incelenerek, bunların İznik çini panosuna nasıl uyarlanabileceği üzerinde durulmuştur. Tasarım süreci, görsel araçlar ve sanat tarihi bilgisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışma da  Türk-İslam sanatının önemli bir sembolü olan tavus kuşu motifinin İznik çini panosuna nasıl aktarılabileceği gösterilmektedir. Tasarım süreci, motifin zenginlik ve çeşitliliğini vurgulayarak, sanatseverlere ve araştırmacılara yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Bu çalışma, Türk İslam sanatının canlılığını ve sürekliliğini korumak için yapılan çabaların bir örneğidir.

Abstract:
When the works produced within the framework of different cultural factors in Turkish art history are examined, it is seen that many phenomena related to nature or mysticism are used in a common expression language as artistic or mythological discourse. It is seen that the social environment (cultural structure), belief systems and geography of the cultures are very important factors in the formation of this language. Societies attempt to explain themselves, their creation and existence through the cultural structures they live in and the religious-belief systems and geographical-climatic features that are effective in the formation of these structures. The myths and legends in Turkish cultural life and the iconographic motifs in the symbolism-symbolism transformation, which is their language of expression, have also been shaped by these cultural and environmental structures in which Turkish-speaking peoples exist.
In order to understand the place of the peacock motif in Turkish Islamic art, first the relevant literature was scanned. By examining iconographic studies, art history texts and various works of art, the symbolic and aesthetic meanings of the motif were emphasized. Additionally, information was obtained about the history and techniques of Iznik tile art.
This study was designed as a design and application-oriented research. Different iconographic examples of the peacock motif were examined and how they could be adapted to Iznik tile panels was emphasized. The design process was carried out using visual tools and knowledge of art history.
This thesis investigates and designs how the peacock motif, an important symbol of Turkish Islamic art, can be transferred to Iznik tile panels. The design process offers a new perspective to art lovers and researchers by emphasizing the richness and diversity of the motif. This work is an example of the efforts made to preserve the vitality and continuity of Turkish Islamic art.
KEY WORDS: Peacock, Iznik Tile, Adam and Eva