Pertevniyal Valide Sultan'ın baniliği
The architectural founding of Pertevniyal Valide Sultan
Yazar: HANDAN YERLİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ZEKİ İBRAHİMGİL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Banilik = Patronage ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Pertevniyal Valide Sultan = Pertevniyal Valide Sultan ; Pertevniyal Valide Sultan Vakfı = Pertevniyal Sultana Waqfs

Özet:
Bu çalışmanın konusunu Osmanlı padişahlarından Sultan II. Mahmud'un eşi ve Sultan
Abdülaziz'in annesi olan Pertevniyal Valide Sultan'ın mimari kuruculuk faaliyetleri
oluşturmaktadır. Pertevniyal Valide Sultan'ın yaptırdığı mimari eserler hakkında daha
önce detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmada Pertevniyal Valide Sultan'ın
vakfiyeleri ve arşiv belgeleri ışığında inşa ettirdiği, onardığı, günümüze ulaşan ve
ulaşamayan tüm eserleri önce kendi içerisinde daha sonra çağdaşı olan yapılarla
karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu çalışmanın ana kaynaklarını teşkil eden
Pertevniyal Valide Sultan'a ait vakfiye ve arşiv belgelerinden hareketle, Pertevniyal Valide
Sultan'ın imparatorluk toprakları içerisinde 4 cami, 5 çeşme,1 sebil,1 kütüphane,1
muvakkithane,1 adet zaviye,3 adet mektep,2 adet türbe, 2 adet hastane inşa ettirdiği ve 2
adet cami,1 adet çeşme ve 1 adet türbeyi tamir ettirdiği tespit edilmiştir. Pertevniyal
Valide Sultan'ın İstanbul'da toplam 14 yapı yaptırarak, özellikle İstanbul'da mimari
faaliyetlerine ağırlık verdiğini görmekteyiz. Pertevniyal Valide Sultan mimari faaliyetlerini
İstanbul'da yoğunlaştırsa da, Balkanlarda Sırbistan'ın Seniçe şehrinde ve Konya, Samsun,
Şebinkarahisar, Tarsus gibi Anadolu'nun çeşitli yerlerinde de birçok hayır eserleri
yaptırmış, harap durumda olan eserleri ise tamir ettirmiştir. Pertevniyal Valide Sultan'ın
Aksaray'daki külliyesi, konumu nedeniyle Aksaray Meydanı'nın oluşmasında önemli rol
oynamıştır. Pertevniyal Valide Sultan, Aksaray'da yaptırmış olduğu Pertevniyal Valide
Sultan Külliyesi ile eser bırakmış olan son valide sultan özelliğini taşımaktadır.

Abstract:
The subject of this study is the architectural founding activities of Pertevniyal Valide
Sultan, the wife of Sultan Mahmud II, one of the Ottoman sultans, and the mother of
Sultan Abdulaziz. There has been no detailed study on the architectural works built by
Pertevniyal Valide Sultan before. In this study, all the works that Pertevniyal Valide Sultan
had built, repaired, existing or not are discussed first in themselves and then in comparison
with the contemporary structures in the light of her foundation documents and archive
documents. Based on the foundation documents and archive documents belonging to
Pertevniyal Valide Sultan, which constitute the main sources of this study, Pertevniyal
Valide Sultan had 4 mosques, 5 fountains, 1 public fountain, 1 library, 1 timing room, 1
zawiya, 3 schools, 2 tombs, 2 hospitals built and repaired 2 mosques, 1 fountain and 1
tomb within the imperial lands. We see that Pertevniyal Valide Sultan had a total of 14
buildings built in Istanbul and focused on her architectural activities especially in Istanbul.
Although Pertevniyal Valide Sultan concentrated her architectural activities in Istanbul,
she had many charitable works built in the Balkans, in the Serbian city of Sjenica and in
various parts of Anatolia such as Konya, Samsun, Sebinkarahisar, and Tarsus, and had the
ruined works repaired. Pertevniyal Valide Sultan's Complex in Aksaray played an
important role in the formation of Aksaray Square due to its location. Pertevniyal Valide
Sultan is the last valide sultan who left a legacy with the Pertevniyal Valide Sultan
Complex she had built in Aksaray.