Okul öncesi dönem çocuklarının sanat eserleri yoluyla duyguları tanıma becerilerinin incelenmesi
Investigation of preschool children's emotion recognition skills through artworks
Yazar: KADER KARADENİZ AKDOĞAN
Danışman: PROF. DR. DİLEK ACER ÇAKAR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada 60-72 aylık çocukların sanat eleştirisi yöntemini kullanarak sanat eserleri yoluyla duyguları tanıma becerileri incelenmiştir. Bu temel amaç doğrultusunda çocukların sanat eserlerinden çıkarımda bulundukları duygular, bu duygulara ilişkin eserler bağlamında ifade ettikleri göstergeler, nedenler ve kendi duygu deneyimleriyle birlikte bu duyguları yüz-beden ifadeleri ve çizimleri yoluyla ifade etme biçimleri incelenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımlarından temel yorumlayıcı yaklaşım kullanılarak yürütülen bu çalışmada 33 çocuk (18 kız, 15 erkek) katılımcı olarak yer almıştır. Sanat eleştirisi yönteminin duyguları derinlemesine incelemek için bir araç olarak kullanıldığı bu araştırmada veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, sanat eserleri, görüşme soruları, süreçte elde edilen çocukların duyguları canlandırdıkları fotoğrafları, çocuk çizimleri ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. 
Araştırmadan elde edilen bulgularda çocukların eserlerden mutluluk, üzüntü, şaşkınlık, öfke ve korku duyguları dışında farklı duygulara ilişkin çıkarımda bulundukları ve duygu sözcüğü olmayan çeşitli ifadeleri kullandıkları görülmüştür. Çıkarımda bulunulan duygulara ilişkin eserler bağlamında sunulan göstergeler üzüntü, mutluluk, şaşkınlık ve korku duyguları için en sık yüz ifadeleri/mimikler ve ardından bedensel ifadeler alt temasında yer alırken, kızgınlık (öfke) duygusu için en sık ifade edilen ikinci alt tema yüz ve bedensel ifadelerin birlikte ifade edildiği alt temada yer almıştır. Çıkarımda bulunulan duyguların nedenlerine ilişkin eser bağlamında karakterlerin bahsedilen duyguyu deneyimlemesinin nedenleri olarak ifade edilen örnekler ile çocukların bahsedilen duyguya ilişkin kendi duygu deneyimlerinin nedenleri olarak sunulan örneklerin çeşitli alt temalarda örtüştüğü görülmüştür. Duyguların canlandırma ve çizim aracılığıyla ifade edildiği süreçte, çocuklar her bir duygu için evrensel duygu ifadeleri olarak tanımlanan duygu ifadelerinin tümüne eş zamanlı olarak yer vermediği görülmüştür. Ancak mutluluk için gülme, üzüntü için kenarları aşağı çekilmiş ağız, şaşkınlık için ağzın açık olması, kızgınlık (öfke) için kaşların çatık olması gibi bazı göstergelere odaklandıkları belirlenmiştir.

Abstract:
This study investigated how children aged 60 to 72 months use the art criticism method to recognize emotions in artworks. The study's main goal was to find out what emotions children deduced from artworks, what indicators they displayed in relation to these artworks, what justifications they gave, and how they conveyed these emotions through drawings, body language, and facial expressions in addition to their own emotional experiences. One of the qualitative research methodologies, the basic interpretive approach, was used in this study, which included 33 children as participants (18 girls and 15 boys). The research employed a variety of data-gathering methods, including demographic information forms, artwork, interview questions, children's drawings, photographs of children portraying emotions taken during the procedure, and the researcher's diary. 
The results showed that children created associations with other emotions using a variety of expressions that did not explicitly mention emotions, in addition to deducing typical emotions like happiness, sadness, surprise, rage, and fear from the artworks. In the context of the artworks, the most frequently displayed signs of sadness, happiness, surprise, and fear were facial expressions and gestures, which were followed by physical reactions. Anger was the second most commonly exhibited sub-theme, involving both body language and facial expressions. There were several sub-themes where the children's emotional experiences and the examples provided for the reasons behind inferred emotions overlapped. Children did not always employ every expression known to be a universal emotion signal for every emotion while acting out and painting their feelings. However, they focused on certain specific indicators, such as smiling for happiness, a downturned mouth for sadness, an open mouth for surprise, and furrowed brows for anger.