Uluslararası antlaşmalar hukukunda jus cogens (buyruk) kurallar
Jus cogens (writ) rules in the law of international treaties
Yazar: DEMET ŞEFİKA MANGIR
Danışman: PROF. DR. ENVER BOZKURT
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Antlaşmalar = Treaties ; Birleşmiş Milletler = United Nations ; Emredici norm = Peremptory norms ; Kurallar = Rules ; Kuvvet kullanma = Force use ; Uluslararası Adalet Divanı = International Court of Justice ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası sözleşmeler = International conventions

Özet:
Örf ve adet hukuku kurallarından hareketle uluslararası hukukun sorumluluğu, uluslararası toplumun tamamı için geçerli olan ortak bağlayıcı kuralları oluşturmak ve uluslararası toplumun bu kurallara kendisini bağlı hissetmesini sağlamaktır. Bu sorumluluk, uluslararası hukukun geleneksel kurumlarının yeniden ele alınmasını ve toplumun temel değerlerinin korunmasına yönelik adımların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Uluslararası hukuk, uluslararası sistemde yer alan devlet ya da devlet dışı unsurların çıkarlarından ziyade, uluslararası toplumun çıkarlarının ve değerlerinin daha öncelikli korunmasını amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, üstün/öncelikli niteliğini, uluslararası toplumun temel değerlerinden alan jus cogens (buyruk) kurallar, uluslararası antlaşmalar hukukunun önemli bir argümanı olarak, Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Hukuku Konferansı ve bu konferans sonucunda kabul edilen, 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi ile uluslararası pozitif hukuktaki yerini almıştır.1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. Maddesinde düzenlenen jus cogens normların, diğer normlar üzerindeki hâkim niteliği vurgulanmıştır. Otoriter normlarla çatışan antlaşmaların, geçersiz/butlan olduğuna ve otoriter bir normun, uluslararası toplum tarafından tanınması gerektiğine açıklık getiren 53. Madde, normun ilga/kısmi yürürlükten kaldırmaya izin vermediğini ve sadece genel uluslararası hukukun aynı karaktere sahip müteakip bir normu ile değiştirilebildiğini de belirtmektedir. Dolayısıyla bu normlar, otoriter normlarla çatışan eylemleri geçersiz kılarak, hiyerarşik sıralamanın en üstünde yer aldıklarını göstermektedirler.Uluslararası toplumun çıkarlarını koruyan ve otoriter normlar olarak adlandırılan jus cogens normlar, ulusal yasal sistemlerdeki ulusal kamu politikalarının eylemlerine benzer şekilde, uluslararası eylemlerin alanını niteleyen ve birbirleriyle çatışan normların geçerliliğini etkileyen, uluslararası kamu düzeni algısı üzerine şekillenmiştir. Uluslararası toplumun öncelikli değerlerini temel alan (kuvvet kullanımının yasaklanması, insan hakları ihlallerinin engellenmesi gibi) uluslararası kamu düzeni normları, hukukun gelişiminde, uygulanmasında ve yorumlanmasında etkin bir rol oynamakta ve uluslararası hukuk normları arasında hiyerarşik bir bağın kurulmasını öngörmektedir. Dolayısıyla, jus cogens normlar olarak genel kabul gören kuralların kapsamının belirlenmesi ve uluslararası toplumdaki işlevlerinin saptanması ile hem uluslararası toplumun temel değerlerinin açıkça ortaya koyulmasının hem de uluslararası hukuk sujelerinin antlaşma yapma özgürlüğünün toplumsal çıkar bağlamında sınırlandırılmasının gerekliliğini ve önemini ortaya koyan kapsamlı bir çalışma hedeflenmiştir. Bu çalışmada, uluslararası hukuk alanına ilişkin geniş bir literatür taraması yapılmış ve konuya ilişkin kitaplar, makaleler, Uluslararası Adalet Divanı Davaları ve Raporları incelenmiştir.

Abstract:
With moving from the rules of common law, responsibility of international law is to form binding rules, which is valid for all of international community, and to provide international community to feel itself subjected to these rules. This responsibility entails to reconsider the traditional institutes of international community to take steps toward keeping the fundamental values of the society. International laws aim to keep of first priority the interests and values of international community, rather than the interests of governmental and nongovernmental elements taking place in international system. In the direction of this aim, the rules receiving its superior / privileged quality from the fundamental values (jus cogens/writ) of international community, as an important argument of law of international treaties, took its place in international positive law with United Nations Conference on Treaties Law and 1969 Vienna Contracts on Treaties Law accepted at the end of this conference. The dominant quality of jus cogens, regulated to 53rd item of 1969 Contract of Vienna Treaties Law, on the other norms was emphasized. The item 53 clarifying that the treaties conflicting authoritarian norms is invalid, and that an authoritarian norm should be recognized by international community suggests that it doers nor allow to be annulled the norm, and that it can be replaced with the successive norm having the same character of general international law. Hence, jus cogens rules indicates that, making invalid the actions conflicting with the authoritarian norms, they take places on top of hierarchical ranking.Jus cogens rules keeping the interests of international community and called authoritarian norms, in similar with national public policies in national legal systems, was shaped on the perception of international public order qualifying the area of international actions and influencing the validity of norms conflictting to each other. International public order norms based on the values of priority of international community play effective role in developing law, applying and interpreting it and foresees to be set an hierarchical relation among international law norms. Hence, as jus cogens rule, with determining the scope of generally accepted rules and identifying their functions in international community, a comprehensive study putting forth that both fundamental values of international community are clearly presented and that the freedom of international law subjects on making agreement is limited in the context of social interest are necessary and important is targeted. In this study, a comprehensive literature review on the international law was carried out and the books, articles, and cases and reports of International Justice Court about this issue was reviewed and analysed.