Polifarmasi hastalarında ilaç uyumunun bilişsel fonksiyonlar ile ilişkisinin saat çizim testiyle değerlendirilmesi
Assessing the relationship between medication adherence and cognitive function in polypharmacy patients using the clock drawing test
Yazar: TAHA ŞEKER
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA BAYRAKTAR
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Koruyucu hekimliğin bir gereği olarak aile hekimi, kendisine başvuran hastaların doğru ilacı, uygun doz ve miktarda kullanımını, ilaç etkileşimlerini gözeterek, ilaç uyumu değerlendirmesi yapabilen hekimdir. Özellikle polifarmasili hastaların bilişsel düzeyini hızlı ve pratik bir yöntemle araştırarak, ilaç uyumu açısından sorgulaması, yanlış ve uygunsuz ilaç kullanımı, yan etki ve komplikasyon gelişiminin önlenmesi açısından oldukça önemlidir. Bu bağlamda, biz bu çalışmamızda polifarmasili hastaların ilaç uyum durumlarıyla bilişsel düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçladık.
 
  Yöntem: Erzurum Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalına bağlı faaliyet gösteren Saltuklu Eğitim Aile Sağlığı Merkezine başvuran ve çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 148 gönüllü katılımcıya, sosyodemografik özelliklerini sorgulayan anket formu, İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği (İUBÖ) ve saat çizim testleri olan Shulman ile Manos ve Wu testleri, yüz yüze yöntemle uygulandı.     

  Bulgular: Katılımcıların %66,9'u (n=99) erkek, %33,1'i (n=49) kadın; ortalama yaşları 65,19 ± 8,21 yıldı. Hastaların ortalama kronik hastalık sayısı 2,82 ± 1,77 ve kullandıkları ortalama ilaç sayısı 5,99 ± 1,13'tü. İUBÖ ölçeğine verilen cevapların ortalama toplam puanı 23,07 ± 2,25'ti. Katılımcıların eğitim durumlarına göre ölçekteki "bir dozu atlamaya karar veririm" sorusunda, yüksek lisans/doktora yapan katılımcıların ortalama puanı diğer katılımcılardan anlamlı yüksekti (p<0,05). "Dozunu değiştiririm" maddesinde, sigara içmeyen katılımcıların ortalama puanı, sigara içenlerden, ailesinde demans öyküsü olmayan katılımcıların ortalama puanı ailesinde demans öyküsü bulunanlardan, istatistiksel açıdan anlamlı daha yüksekti (p<0,05). Manos ve Wu yöntemi kullanılarak elde edilen saat çizim puan ortalaması 10 üzerinden 6,75 ± 2,89, Shulman yöntemiyle elde edilen puan ortalaması 5 üzerinden 3,49 ± 1,03 olarak bulundu. Manos ve Wu saat çizim ortalama puanı, memurların ev hanımlarından anlamlı olarak daha yüksekti (p<0,05). Memur ve emekli katılımcıların, ev hanımlarına göre anlamlı daha yüksek Shulman saat çizim puanları mevcuttu (p<0,01). Manos ve Wu ile Shulman saat çizim puanlarının saat çizim ortalama puanı en düşük olan ilköğretim mezunu katılımcılarla diğer tüm eğitim seviyelerindeki katılımcılar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık görüldü (p<0,05). Saat çizim puanlarının katılımcıların yabancı dil bilme durumlarına göre ve yabancı dil seviyelerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0,001). Katılımcıların İUBÖ toplam puanları ile Shulman ile Manos ve Wu saat çizme puanları arasında ise anlamlı korelasyon saptanmadı (p>0,05).

  Sonuç: Çalışmamızda İUBÖ ortalama toplam puanına göre katılımcıların ilaç kullanımına olan uyumunun çok iyi olduğu; bilişsel fonksiyonlarının Manos ve Wu puanlama yöntemine göre orta-iyi, Shulman puanlama yöntemine göre iyi seviyede olduğu saptanmıştır. Ancak, katılımcıların bilişsel fonksiyon düzeyiyle ilaç kullanımına uyum durumu arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığı tespit edildi.

  Anahtar Kelimeler: Bilişsel fonksiyon, ilaç uyumu, polifarmasi, saat testi.

Abstract:
Objective: As a requirement of preventive medicine, the family physician is the clinician who can assess medication compliance by considering the use of the correct medication, the appropriate dose and amount, and drug interactions of the patients he/she sees. It is very important to assess the cognitive level of polypharmacy patients with a quick and practical method and to ask them about their medication compliance to prevent incorrect and inappropriate medication use, side effects and possible complications. In this context, in this study we aimed to reveal the relationship between drug compliance and cognitive level in patients with polypharmacy. 

  Method: A questionnaire form asking for socio-demographic characteristics, the Medication Adherence Report Scale (MARS) and the clock drawing tests of Shulman, and Manos and Wu tests were administered to 148 volunteer participants who met the inclusion criteria and applied to the Saltuklu Education Family Health Centre operating under the Department of Family Medicine of Erzurum Atatürk University Faculty of Medicine.     

  Results: Of the participants, 66.9% (n=99) were male and 33.1% (n=49) were female; mean age was 65.19 ± 8.21 years. The mean number of chronic diseases was 2.82 ± 1.77 and the mean number of medications was 5.99 ± 1.13. The mean total score of responses to the MARS scale was 23.07 ± 2.25. According to the educational status of the participants, the mean score for the question 'I decide to skip a dose' was significantly higher for participants with a master's/doctorate degree than for other participants (p<0.05). For the item 'I change the dose', the mean score of non-smokers was significantly higher than that of smokers, and the mean score of participants with no family history of dementia was significantly higher than that of participants with a family history of dementia (p<0.05). The mean clock drawing score obtained using the Manos and Wu method was 6.75 ± 2.89 out of 10, and the mean score obtained using the Shulman method was 3.49 ± 1.03 out of 5. The mean score for the Manos and Wu watch drawing was significantly higher for civil servants than for housewives (p<0.05). Civil servants and retired participants had significantly higher Shulman watch drawing scores than housewives (p<0.01). There was a statistically significant difference between Manos and Wu and Shulman clock drawing scores between participants with primary education, who had the lowest average clock drawing score, and participants with all other levels of education (p<0.05). A statistically significant difference was found in clock drawing scores according to participants' foreign language knowledge and foreign language level (p<0.001). No significant correlation was found between the participants' total MARS scores and the Shulman, Manos and Wu clock drawing scores (p>0.05).

  Conclusion: In our study, we found that participants' medication adherence was very good according to the mean total score of the MARS; their cognitive function was moderately good according to the Manos and Wu scoring method and good according to the Shulman scoring method. However, it was found that there was no significant relationship between the participants' level of cognitive function and their adherence to medication.

  Keywords: Cognitive function, medication adherence, polypharmacy, clock test.