Preeklampsi riski olan gebelerde eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin maternal ve neonatal sağlık sonuçları ve öz etkililik düzeyine etkisi
Maternal and neonatal health consequences of education and counseling services for the pregnant with preeclampsia risk and their effects on self-efficacy level
Yazar: MELTEM UĞURLU
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY YAVAN
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana sağlığı servisleri = Maternal health services ; Danışmanlık = Consulting ; Gebelik = Pregnancy ; Hasta eğitimi = Patient education ; Neonetal dönem = Neonatal period ; Preeklampsi = Pre-eclampsia

Özet:
Bu çalışma, preeklampsi riski olan gebelerde eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin maternal ve neonatal sağlık sonuçları, öz etkililik düzeyi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılmış, prospektif, randomize kontrollü bir araştırmadır. Örneklemi, Mayıs 2015-Mart 2016 tarihleri arasında preeklampsi riski olan çalışma grubunda (ÇG) 47, kontrol grubunda (KG) 53 gebe oluşturmuştur.
Araştırma verilerinin toplanmasında preeklampsi risk belirleme formu, anket formu, öz etkililik yeterlilik ölçeği (ÖEYÖ), sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği II (SYBD-II), gebe izlem formu, fetal izlem formu, kendi kendine izlem formu, postpartum değerlendirme formu, bilgileri hatırlamaları için preeklampsi eğitim kitapçığı kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin değerlendirilmesi için SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler; sayı ve yüzde, ortalama±standart sapma, ortanca, minimum-maksimum değer şeklinde gösterilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda Ki-Kare Testi veya Fisher Exact Testi, Student t Testi veya Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Grup içi karşılaştırmalarda tekrarlayan ölçümlerde ANOVA, Post-hoc test olarak Bonferroni Testi kullanılmıştır. Tüm analizler için yanılma düzeyi 0,05 olarak belirlenmiştir. 
	Her iki grup, gebeliğin 20. haftasından itibaren dört kez izlenmiş, travayda ve doğum sonrası takipleri yapılmıştır. Çalışma grubundaki gebelere preeklampsi, tehlikeleri, önlemeye yönelik yapılan uygulamalar ve gebeden beklenen davranışlar hakkında eğitim ve danışmanlık verilmiştir. Kontrol grubundaki gebeler standart bakım almışlardır. Çalışmanın başında her iki grubun sosyo-demografik, obstetrik, genel sağlık durumu ve preeklampsi risk faktörleri açısından benzer olduğu belirlenmiştir. Birinci izlemde her iki grupta SYBD-II puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yokken (p>0,05), ikinci, üçüncü ve dördüncü izlemde çalışma grubunun SYBD-II ölçeği puan ortalamaları daha yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Her iki gruptaki gebelerin dört izlemde de ÖEYÖ puan ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). İki grubun dört izlemdeki, travayda ve doğum sonrası ilk gün sistolik ve diyastolik kan basıncı ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark belirlenmemiştir (p>0,05). Çalışma grubundaki gebelerin dört izlemde kontrol grubuna göre daha yüksek oranda yürüyüş ve nefes egzersizi yaptıkları belirlenmiştir ve gruplar arasında ikinci ve dördüncü izlemde istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p>0,05). Kontrol grubundaki gebelerin şiddetli preeklampsi belirtilerinden çoğunluğunu çalışma grubuna göre daha çok yaşadıkları belirlenmiştir. Grupların son izlemde baş ağrısı yaşama ve buna eşlik eden belirtileri yaşama durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Çalışma grubundaki gebelerin yaklaşık üçte birinin tansiyon, kilo, ödem ve bebek hareketlerini düzenli takip ettiği belirlenmiştir. Çalışma ve kontrol grubundaki bebeklerin birinci ve beşinci dakika apgar skorları, kiloları ve beslenme durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Kontrol grubunda dört gebede (%7,6) preeklampsi ve her iki grupta üçer gebede (ÇG:%6,3, KG:%5,7) gestasyonel hipertansiyon gelişmiştir. Gebelikte ve doğum sonrası maternal ve neonatal sorunlar açısından iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Preeklampsi riski olan gebelere düzenli olarak verilecek eğitim ve danışmanlığın gebelerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları kazanabilmeleri ve anne-bebek sağlığının iyileştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study is a prospective, randomized controlled study which was conducted in order to determine maternal and neonatal health consequences of education and counseling services for the pregnant with preeclampsia risk, and effects of these services on self-efficacy level and healthy lifestyle behaviors. The sample group was comprised of 47 pregnant women in the study group (SG), and 53 pregnant women in the control group (CG), between May 2015 and March 2016. 
Preeclampsia risk determination form, survey form, self-efficacy scale (SES), healthy lifestyle behavior scale II (HLBS-II), pregnant monitoring form, fetal monitoring form, self-monitoring form, postpartum assessment form, preeclampsia education booklet for reminding necessary information were utilized in the course of collection of research data. SPSS 22.0 package software program was utilized for assessment of the data obtained in the course of the study. Defining statistics were indicated as; number and percentage, average±standard deviation, median, minimum-maximum values. Chi-Square Test or Fisher Exact Test, Student t Test or Mann-Whitney U Test were utilized for comparisons between the groups. In the repeating measurements of in-group comparisons, Bonferroni Test was utilized as ANOVA, Post-hoc test. Error level for all of the analysis was determined as 0,05. 
	Both groups were monitored four times from 20th of pregnancy, and their labor and postpartum follow-ups were performed. The pregnant women in the study group were provided with education and counseling on preeclampsia, its risks, applications for prevention and behaviors expected to be demonstrated by pregnant women. The pregnant women in the control group were subjected to standard care. Both groups determined to be similar in terms of socio-demographic, obstetric, general health status and preeclampsia risk factors at the beginning of the study. While there was not any statistically significant difference between HLBS-II score averages in both groups (p>0,05) in the first monitoring, HLBS-II scale score averages of the study group were found to be higher and statistically significant (p<0,05) in second, third and fourth monitoring sessions. No statistically significant difference among SES score averages of the pregnant women in both groups was found (p>0,05) in all of four monitoring sessions. No statistically significant difference among labor and postpartum first day systolic and diastolic blood pressure of these two groups was found in four monitoring sessions (p>0,005). The pregnant women in the study group were found to be doing more walking and breathing exercises in comparison with the ones in the control group in four monitoring sessions, and statistically significant difference between the groups was found in the second and fourth monitoring sessions. The pregnant women in the control group were found to be experiencing most of the severe preeclampsia symptoms more than the ones in the study group. In the last monitoring, no statistically significant difference in terms of suffering from headache and symptoms accompanying this was found between the groups (p>0,05). Approximately one third of the pregnant women in the study group were found to be following up blood pressure, weight, oedema and fetus movements. No statistically significant difference in terms of first and fifth minute apgar scores, weight and nutrition conditions was found (p>0,05) between the infants in the study and control groups. Preeclampsia developed in four pregnant women (7,6%) in the control group and gestational hypertension developed in three pregnant women in each group (SG: 6,3%, CG: 5,7%). No statistically significant difference in terms of pregnancy problems and postpartum maternal and neonatal problems was found between these two groups (p>0,05). It is thought that education and consultation services to be regularly provided to the pregnant women with preeclampsia risk will contribute to acquiring healthy lifestyle behaviors and improvement of mother-infant health.