Türkiye'de ünivesite muhtariyeti tartışmaları (1923-1960)
University autonomy debates in Turkey
Yazar: VUSLAT NAZ BAYÇİFCİ
Danışman: DOÇ. DR. TUĞBA ERAY BİBER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Yükseköğretim tartışmaları, Türk tarihinin son iki yüzyılında siyaset içerisinde sıkça kendine yer bulan meselelerden biridir. Cumhuriyetin ilanından 1960 darbesine giden süreç içerisinde, üniversitelerin özerklik statüsü, en çok tartışılan konulardan biri olmuştur. Üniversiteye muhtariyet verilmesine dair talepler, 1939 yılından itibaren artmaya başlamış, 1946 yılında Üniversiteler Kanunu çıkarılana dek devam etmiştir. 1946 yılında üniversite ve fakültelere tüzel kişilik verilmesi, demokrasi adına oldukça önemli bir adım olarak nitelendirilmiş ve çok partili demokrasiye giden sürecin önemli bir unsuru haline gelmiştir. Çok partili demokrasiye geçişin ardından üniversite muhtariyeti meselesi, Demokrat Parti ve muhalefetin arasındaki tartışmaların zeminini hazırlayan bir mesele olmuştur. Demokrat Parti döneminde üniversite muhtariyetini sınırlandıran birtakım kanunların çıkarılması, "demokratik rejime müdahale" olarak görülmüş ve Demokrat parti ve Üniversite arasında yıllar sürecek gerginliğin başlangıcını oluşturmuştur. 1956 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi dekanı Turhan Feyzioğlu'nun görevden alınması, üniversite muhtariyeti tartışmalarının tekrar gündeme gelmesine yol açmıştır. Tezimizde Demokrat Parti döneminde kamuoyunda özerk üniversite tartışmaları incelenecektir. Cumhuriyetin ilanından 1960 darbesine kadar olan süreçte, üniversite muhtariyetinin ne şekilde ele alındığı ve bu durumun kamuoyuna yansımaları araştırmamızın zeminini teşkil etmektedir.

Abstract:
Debates on higher education have been one of the most frequently debated issues in politics in the last two centuries of Turkish history. From the proclamation of the Republic to the 1960 coup d'état, the autonomy status of universities was one of the most debated issues. Demands for granting autonomy to universities began to increase in 1939 and continued until the enactment of the Universities Law in 1946. In 1946, the granting of legal personality to universities and faculties was considered a very important step for democracy and played a significant role in the process leading to the introduction of multi-party democracy in Turkey. Following the transition to multi-party democracy, the question of university autonomy became an issue that prepared the ground for the debates between the Democrat Party and the opposition. The enactment of certain laws limiting university autonomy during the Democrat Party period was seen as "curtailing the democratic regime" and marked the beginning of years of tension between the Democrat Party and the University. In 1956, the dismissal of Turhan Feyzioğlu, the dean of the Faculty of Political Sciences, led to the re-emergence of university autonomy debates. In this thesis, the public debates on university autonomy during the Democrat Party period will be analyzed. The thesis will principally investigate how the issue of university autonomy was handled and how it found reflections in the wider public during the period extending from proclamation of the Republic to the 1960 coup d'état.