Keten tohumu ve fitoterapi
Flaxseed and phytotherapy
Yazar: İREM YENER
Danışman: PROF. DR. İLHAN GÜRBÜZ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Fitoterapi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Ankara = Ankara ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Keten tohumu = Linseed ; Linum usitatissimum L. = Linum usitatissimum L. ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional

Özet:
Keten tohumu (Linum usitatissimum L.) içerdiği önemli miktardaki müsilaj, lignan ve alfa linolenik asitçe zengin sabit yağı nedeniyle son yıllarda oldukça yaygın kullanılmaktadır. Droğun konstipasyon, divertiküler rahatsızlıklar ve benzeri bağırsak problemleri üzerindeki kullanımı kabul görmektedir. Bu etkide öncelikle su ile şişerek kitle oluşturucu özellikteki müsilajı ve kaydırıcı etkisi ile de sabit yağı ön plana çıkmaktadır. Ayrıca müsilajının şişerek tokluk hissi vermesi ve laksatif etkisi nedeniyle drog zayıflama amacıyla da kullanılmaktadır. Droğun sahip olduğu bir diğer önemli madde grubu olan zengin lignan içeriği, fitoöstrojenik etkiler göstermesine de olanak vermiştir. Buna bağlı olarak çeşitli kadın hastalıkları, kanserler, LDL'yi düşürücü ve benzeri etkileri ile de kardiyovasküler sistem üzerinde koruyucu etkileri bulunmakta, bu etkilerin bir kısmına tohumun içerdiği omega-3 yağ asitleri de katkı sağlamaktadır. Bu çalışmanın ilk kısmında droğun biyolojik etkilerinin yanı sıra, botanik ve kimyasal özellikleri de derlenerek sunulmuştur.Keten tohumu ülkemizde temel olarak aktar ve marketlerden temin edilmektedir. Ancak bu örneklerin kalitesi hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu nedenle piyasada bulunan kaynaklardan örnekler alınarak Avrupa Farmakopesi'nde (7.0) belirtilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı hakkında bilgi sahibi olmak için Ankara ölçekli bir çalışma tasarlanmıştır. Çalışmada kullanılmak üzere Ankara'nın farklı semtlerindeki aktar, market vb dükkânlardan 16 adet keten tohumu örneği satın alınmıştır. Bu örneklerin keten tohumunun Avrupa Farmakopesi (7.0) monografında yer alan analizlerden makroskopik özellikler, yabancı madde tayini, şişme indisi, kurutmada kayıp, bütün kül tayininde belirtilen nitelik veya sınırlara uygun olup olmadığı araştırılmıştır. Kurutmada kayıp, bütün kül miktarı ve yabancı madde tayininde örneklerin tamamı farmakopenin istediği sınırlara uygundur. Ancak tohum boyutları açısından hiçbir örnek farmakopede belirtilen niteliklere uymamaktadır. Yine şişme indisi tayininde ise, biri dışındakiler farmakopede belirtilen değere uygun değildir.Sonuçlar Ankara'da aktar, market ve benzeri noktalardan alınan 16 adet keten tohumu örneğinin, yaptığımız analizler çerçevesinde Avrupa Farmakopesi'nde (7.0) belirtilen şartları taşımadığını ortaya koymaktadır.Anahtar KelimelerSemen Lini, omega-3, keten tohumu, fitoterapi, müsilaj, konstipasyon, fitoöstrojen.

Abstract:
In recent years, flaxseed (Linum usitatissimum) is widely used because of its alfa-linolenic acid rich oil, mucillage and lignan content. It is commonly used against constipation, diverticular diseases and intestinal problems. Its bulk-forming property and lubricant effect of oil come forward in this effect. Furthermore, the swelling property of mucilage and its repletion effect support the usage against weight loss. Rich lignan content, one of the other important group of drug, has phytoestrogenic effects. Depending on this effect, the drug affects gynecological diseases, cancers, reduces LDL and by the similar ways it has protective effects on cardiovascular diseases. Omega-3 fatty acids of seed contribute some of these effects. In the first part of this work, botanical and chemical properties has been introduced as well as biological effects of the drug were elaborated.In our country, flaxseed is basically provided from akthars and supermarkets. But there is no sufficient data on the quality of these samples. Thus the samples gathered from the market and to be informed if these samples have European Pharmacopeia (7.0) criters or not, we designed an Ankara scaled study. In order to use in the study, 16 flaxseed samples were purchased from akthars, supermarkets and etc. in different districts of Ankara. For these samples, from the analyses in the European Pharmacopeia (7.0) monograph, macroscopic properties, foreign matter, swelling index, loss on drying and total ash analyses are studied. According to loss on drying, total ash and foreign matter analyses, all of the samples confirm the limitations in the pharmacopeia. But according to seed dimensions, none of the samples correspond to pharmacopeia qualifications. Also in swelling index analyses, except one sample, none of the samples are pharmacopeia grade.In the case of committed analyses, the results indicate that 16 samples, purchased from akthars and supermarkets in Ankara, do not meet qualifications of the European Pharmacopeia (7.0).Key WordsSemen Lini, omega-3, flaxseed, phytotherapy, mucilage, constipation, phytoestrogen.