Devrim sonrası süreçte İran siyasetinde İslam Devrimi Muhafızları Ordusunun konumu ve etkinliği
The position and effectiveness of the Islamic Revolutionary Guard Corps in Iran politics in the post-revolutionary era
Yazar: ELİF NUR TAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ BİLGENOĞLU
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler ve Güvenlik Çalışmaları Anabilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Asimetrik etki = Asymmetric effect ; Askeri birlikler = Military units ; Askeri ilişkiler = Military relations ; Askeri teşkilat = Military organization ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; İslam Devrimi Muhafızları Ordusu = Islamic Revolutionary Guard Corps

Özet:
1979 yılında İran'da başarıya ulaşan İran İslam Devrimi sonuçları itibariyle
bölgesel ve global düzlemde önemli bir hadisedir. Bu doğrultuda yönetim sistemi ve
toplumsal hayat, İslami değerlerler çerçevesinde yeniden şekillendirilmiştir. Başta İslam
Devrimi Muhafızları Ordusu (İDMO) olmak üzere yeni kurumsal yapılanmalar, İslami
rejimin korunması ve sürdürülmesi amacıyla tasarlanmıştır. Kuruluşundan Humeyni'nin
vefatına kadarki süreçte, politik alanın dışında konumlanmış olan İDMO, Hamaney'in
yeni Rehber olarak teşvik ve katkılarıyla sivil iktidara müdahale edebilecek kadar
güçlenmiştir. Kudüs Gücü kanadının faaliyetleri ile de İran dış politikasını domine
ederek Dış İşleri Bakanlığını işlevsiz kılmıştır.
Bu tezde askeri, politik, ekonomik ve sosyal hayat dahil olmak üzere istisnasız
her alanda varlığını hissettiren İDMO'nun nasıl bu denli güçlendiği sorusuna cevap
aranmıştır. İDMO'nun Humeyni'nin vefatı öncesinde devrimi korumak, iç ve dış
tehdide karşı İran'ı savunmak görevlerini üstlendiğini değerlendirilmiştir. Fakat
Rehberlik makamının el değiştirmesiyle, meşruiyet sorunu yaşayan Hamaney'in
makamının teminatı olarak İDMO'nun güçlenmesi hususundaki desteği göz önüne
alındığında İDMO'nun günümüzde sahip olduğu güce erişmesinin şaşırtıcı olmadığı
sonucuna varılmıştır.
Hamaney'in desteği ile güçlenen İDMO'nun Ahmedinejad döneminde siyasi
kadrolara yerleştirilen mensupları sayesinde siyasi alanda etkisini arttırması kaçınılmaz
olmuştur. Ayrıca bünyesinde bulunan şirketlere verilen ayrıcalıklar neticesinde, İran
ekonomisine önemli ölçüde etki edebilme kapasitesine sahip bir aktöre dönüşmüştür.
İran'ın güvenlik politikalarında üstlendiği birincil ve hayati rol sayesinde İDMO, direkt
Rehbere tabi oluşunun sunmuş olduğu avantaj ile karar alıcılar üzerinde de direkt etkiye
sahip olmuştur.
Bu çalışmada İDMO ve sivil iktidarlar arasındaki ilişki incelenmiş; bu bağlamda
dönemsel olarak farklılıklar gözlenmiştir. İlişkileri etkileyen birçok faktör göze
çarpmıştır. Bunların sivil liderin ideolojik görüşü, velayet-i fakih makamına inancı, dış
politika görüşü gibi etmenler olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca sivil liderin, İDMO'nun
yetkili ve ilgili olduğu alanlarda yürüttükleri faaliyetlerine karşı tutumunun da
belirleyici olduğu sonucuna varılmıştır. Siyasi ve ekonomik alandaki etkinliğinin
kısıtlandığı noktalarda müdahale eğiliminin arttığı değerlendirilmiştir. Askeri kimliğinin
yanı sıra İDMO'nun ideolojik olarak Rehber'e bağlı bir entite olmasından hareketle
Rehber ile Cumhurbaşkanı arasındaki ilişkinin de İDMO ve sivil lider arasındaki
ilişkilere etki ettiği görülmüştür. Rehber ve sivil iktidar arasında fikir ayrılıklarının
yaşanması durumunda, İDMO'nun Rehber'in safında yer aldığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Islamic Revolution, succeeded in 1979, is a very important subject in the
regional and global affairs because of its outcomes. Iranian political and social life have
been reshaped within the framework of Islamic values. New institutions including
Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) have been created in order to save and
maintain the Islamis regime. During the period from its foundation to Khomeini's death,
IRGC was located out of the politic sphere. But after the selection of Khamenei as a
new leader, with his the support and encouragements IRGC became strong enough to
interfere in the political sphere. With the activities of its Quds Force branch, it has
dominated Iranian foreign policy and made Ministry of Foreign Affairs disfunctional.
In this thesis, an answer has been sought to the question of how IRGC which
makes its presense felt in every field,including military, economic and social life,
became so powerful. It has been assessed that IRGC assumed the duties of protecting
the revolution and defending Iran against internal and external threats before
Khomeini's death. It has changed after the selection of Hamanei as a Surpreme Leader,
Hamanei who had a problem of legitimacy, supported the strengthening of IRGC, which
Khamenei saw as the guarantee of his Office. In this context, it was concluded that it is
not surprising that IRGC has reached the power it has today.
Strengthened by the support of Khamenei, it was inevitable for IRGC to increase
its influence in the political sphere thanks to its members who were placed in political
positions during the Ahmadinejad period. In addition, as a result of the privileges given
to the companies within its body, IRGC has turned into an actor with the capacity to
have a significant impact on the Iranian economy. Thanks to the primary and vital role it
has assumed in Iran's security policies, IRGC has had a direct impact on decision
makers with the advantage of being directly subject to the Surpreme Leader.
In this study, the relationship between IRGC and civil governments was
examined, and periodic differences were observed. There are many factors affecting the
relationships. It has been observed that these are factors such as the ideological view of
the civilian leader, his belief in the authority of velayet-i faqih, and his foreign policy
view. In addition, it has been concluded that the attitude of the civilian leader towards
the activities of IRGC in the areas it is authorized and relevant is also decisive. It has
been evaluated that the tendency to intervene increases at points where its effectiveness
in the political and economic field is restricted. In addition to its military identity, it has
been seen that the relationship between the Guide and the President also affected the
relations between IRGC and the civilian leader, since IRGC is an ideologically affiliated
entity to the Surpreme Leader. In the case of disagreements between the Supreme
Leader and the civilian government, it was concluded that IRGC was on the side of the
Surpreme Leader.