Sağlıklı çocuk izlem polikliniğine başvuran18-24 aylık çocuklarda demir eksikliği anemisi sıklığıve etkileyen faktörlerin araştırılması
Investigation of iron deficiency anemia frequency and affecting facors in 18-24 months old children applied to healthy child follow-uo clinic
Yazar: EMİNE ELİFCAN ÖRSLER
Danışman: DOÇ. DR. GİZEM KARA ELİTOK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Hayatın ilk 1000 günü - döllenmeden ikinci doğum gününe kadar- en kritik
dönemdir ve bu dönemde büyüme ve gelişme hızlı olduğundan, makro ve mikrobesin
eksiklikleri, fonksiyonel ve bilişsel gelişmede yavaşlamaya, geriliğe neden
olabilmektedir. Bu dönemde tamamlayıcı beslenmeye geçiş dönemini de içermektedir
ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde sosyoekonomik nedenlerle demir eksikliği sık
görülebilmektedir. Polikliniğimize başvuran 18-24 ay döneminde demir eksikliği ve
demir eksikliği anemisi sıklığının, demir eksikliğinde etkili faktörlerin belirlenmesi,
ülkemizde hayatın ilk bir yılında uygulanan demir profilaksisine ikinci yılında da
devam etmenin gerekliliği veya kimlere devam edilmesinin faydalı olabileceğini
araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli prospektif klinik araştırma olarak yürüttüğümüz bu
çalışmada Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesine Ekim 2022 – Haziran
2023 tarihleri arasında başvuran 18-24 ay arası yaş grubundaki hastaların özellikleri,
cinsiyet, yaş, anne yaşı, kardeş sayısı, anne-babanın eğitim durumu, anne sütü ile
beslenme süresi, inek sütü başlangıç zamanı ve miktarı, kardeş sayısı ve yaş farkları,
annede gebelikte veya önceki dönemde demir eksikliği anemisi olması, çocuğa demir
profilaksisi başlangıç yaşı, dozu, kullanma süresi gibi faktörlerin demir eksikliği ve
anemi gelişimindeki rolü araştırılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan 200 çocuğun %26,5'unda demir eksikliği (DE), %3'ünde
demir eksikliği anemisi saptandı; %73,5'unda demir düzeyi yeterli (DY) idi. Demir
eksikliği olan ve demir yeterli grup karşılaştırıldığında cinsiyet, kilo sds, boy sds,
doğum şekli, doğum ağırlığı, anne çalışma durumu, anne-baba eğitim düzeyi ve aylık
gelir bakımından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. DE
grubunda anne yaşı DY gruba göre ileri saptandı(p=0,046). Beslenme öyküsü
sorgulandığında DE grubunda anne sütü alma süresi daha fazla iken; formül süt
kullanımı DY grubunda fazla bulundu(p=0,01, p=0,01). Beslenme öyküsü
incelendiğinde; kırmızı et tüketimi, formula tüketimi durumunda ve formül süt
başlangıç zamanlarında DE ve DY grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark
vardı(p=0,009, p=0,008, p=0,041). Haftalık kırmızı et (r=0,148, p=0,043) ve yumurta
tüketim miktarı(r=0,171, p=0,021) ile ferritin düzeyi arasında pozitif korelasyon

viii

saptandı. Annenin sosyodemografik özelliklerinin gruplar arasında farklılık
yaratmadığı saptandı.
Sonuç: Demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi tüm dünyada olduğu gibi
Türkiye'de de önemli bir mikrobesin eksikliğidir. Rutin çocuk sağlığı izlemi demir
eksikliğinin önlenmesinde etkili bir faktördür. Demir eksikliğinin önlenmesinde
tamamlayıcı beslenmenin demirden zengin gıdalarla yapılması büyük önem
taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: Demir eksikliği, demir eksikliği anemisi, ilk 1000 gün, demir
eksikliği anemisi profilaksisi

Abstract:
Aim: The first 1000 days of life -from conception to the 2nd birthday – are the most
critical period; And since growth and development are rapid during this period, macro
and micronutrient deficiencies can cause slowdown and retardation in functional and
cognitive development. This period also includes the transition to complementary
feeding, and iron deficiency can be common, especially in developing countries, due
to socioeconomic reasons. We aimed to determine the frequency of iron deficiency and
iron deficiency anemia in the 18-24 month period of those who apply to our polyclinic,
to determine the factors effective in iron deficiency, to investigate the necessity of
continuing iron prophylaxis, which is applied in the first year of life in our country, in
the second year, or to investigate for whom it may be beneficial to continue.
Materials and Methods: In this study, which we conducted as a single-center
prospective clinical research, the characteristics of the patients in the age group
between 18-24 months who applied to Şişli Hamidiye Etfal Training and Research
Hospital between October 2022 and June 2023, gender, age, mother's age, number of
siblings, educational status of the parents, The role of factors such as the duration of
breastfeeding, the starting time and amount of cow's milk, the number of siblings and
age differences, the mother having iron deficiency anemia during pregnancy or in the
previous period, the starting age of iron prophylaxis for the child, its dose, and duration
of use, in the development of anemia were investigated.
Findings: Iron deficiency (ID) was detected in 26.5% of the 200 children participating
in the study, and iron deficiency anemia was detected in 3%; Iron level was sufficient
(IS) in 73.5%. When the iron deficient and iron sufficient groups were compared, no
statistically significant difference was found between the groups in terms of gender,
weight SD, height SD, mode of delivery, birth weight, maternal employment status,
parent education level and monthly income. Maternal age in the ID group was found
to be higher than in the IS group (p = 0.046). When nutritional history was questioned,
the duration of breastfeeding was longer in the DE group; Formula milk use was found
to be higher in the IS group (p=0.01, p=0.01). When nutritional history is examined;
There was a statistically significant difference between the ID and IS groups in red
meat consumption, formula consumption and formula milk starting times (p=0.009,

x

p=0.008, p=0.041). A positive correlation was detected between weekly red meat
(r=0.148, p=0.043), egg consumption (r=0.171, p=0.021) and ferritin level. It was
determined that the sociodemographic characteristics of the mother did not make any
difference between the groups.
Results: Iron deficiency and iron deficiency anemia are important micronutrient
deficiencies in Turkey as well as all over the world. The presence of iron-rich foods in
complementary feeding, the use of iron prophylaxis and routine child health
monitoring are effective factors in preventing iron deficiency.
Key Words: Iron deficiency, the first 1000 days of life, iron deficiency anemia,
prophylaxis