Sınıf öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve bilim tarihine yönelik tutumlarının incelenmesi
Analysing primary school teachers' scientific literacy level and their attitudes towards the history of science
Yazar: ÖZLEM AYMAK
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA HAMURCU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim okuryazarlığı = Scientific literacy ; Bilim tarihi = History of science ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales ; Öğretmen tutumu = Teacher attitude

Özet:
Araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve bilim tarihine yönelik tutumlarını çeşitli değişkenler (cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, mezun olunan bölüm, kıdem, internet kullanımı, bilim dergisi takip etme, bilim dergisi aboneliği, sempozyum, kongre, proje, seminer vb. etkinliklere ve hizmet içi eğitime/ çevrim içi kursa katılım) açısından incelemektir. Bu araştırma betimsel bir çalışmadır ve nicel araştırma modellerinden tarama yöntemi kullanılarak veriler elde edilmiştir. Araştırma kapsamında sınıf öğretmenlerinden veri toplamak için araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Laugksch ve Spargo (1996) tarafından geliştirilen Türkçeye Turgut (2005) tarafından uyarlanan Temel Bilimsel Okuryazarlık Testi ve Alışır, Deniz ve İrez (2020) tarafından geliştirilen Bilim Tarihi Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılının birinci döneminde İstanbul ilinin Bağcılar ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı 25 ilkokulda görev yapan sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır. Basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile seçilen çalışma grubunda 25 ilkokulda 631 sınıf öğretmeni yer almaktadır. Verilerin analizi istatiksel analiz programı SPSS 25.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır. 
Araştırmada sınıf öğretmenlerinin, Temel Bilimsel Okuryazarlık Testinin alt boyutlarına ve tamamına yönelik okuryazarlıklarının "kararsızım" aralığına karşılık geldiği belirlenmiştir. Bu durum sınıf öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlıklarının orta düzeyde olduğu şeklinde yorumlanabilir. Araştırmada yapılan analizler sonucunda yukarıda belirtilen değişkenler açısından sınıf öğretmenlerinin temel bilimsel okuryazarlık düzeylerinde, ölçeğin alt boyutlarında ve toplamında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunamamıştır.
Araştırmada sınıf öğretmenlerinin, Bilim Tarihi Tutum Ölçeğinden elde ettikleri puanların Bilim Tarihi Yönteminin Öğrenmeye Katkısı ve Bir Öğretim Yöntemi Olarak Bilim Tarihi alt boyutlarına göre "çok katılıyorum" aralığına karşılık geldiği tespit edilmiştir. Bilim Tarihi İlgi alt boyutunun ise "orta derecede katılıyorum" aralığında olduğu görülmektedir. Ölçeğin tamamına yönelik tutumların ise "çok katılıyorum" aralığına karşılık geldiği belirlenmiştir. Bu durum sınıf öğretmenlerinin genel olarak bilim tarihine yönelik olumlu tutumlara sahip olduğu şeklinde özetlenebilir. Araştırmada yapılan analizler sonucunda cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, mezun olunan bölüm, kıdem, internet kullanımı, bilim dergisi takip etme, bilim dergisi aboneliği, sempozyum, kongre, proje, seminer vb. etkinliklere ve hizmet içi eğitime/ çevrim içi kursa katılım değişkenlerine göre sınıf öğretmenlerinin bilim tarihine yönelik tutum düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmaktadır.
Sınıf öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve bilim tarihine yönelik tutumları arasındaki ilişki incelendiğinde de bir alt boyut hariç pozitif yönde ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Buna göre sınıf öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ile bilim tarihine yönelik tutumlarının birbirlerine bağlı olarak arttığı söylenebilir.  Temel Bilimsel Okuryazarlık Testi ile Bilim Tarihine Yönelik Tutum Ölçeğinin bir öğretim yöntemi olarak bilim tarihi alt boyutu arasında görülen negatif yöndeki ilişki ise öğretmenlerin bir yöntem olarak bilim tarihine yönelik yaklaşımlarındaki çekincelerini ortaya koyduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Bilimsel okuryazarlık, bilim tarihi, bilim tarihine yönelik tutum, sınıf öğretmeni.

Abstract:
The aim of the study is to examine primary school teachers' scientific literacy levels and attitudes towards the history of science in terms of various variables (gender, age, education level, graduated department, seniority, internet use, following science journal, subscription to a science journal,  participation in symposium, congress, project, seminar, etc. events and in-service training/online course). This research is a descriptive study and the data were obtained by using the survey method, one of the quantitative research models. Personal Information Form prepared by the researcher, Basic Scientific Literacy Test adapted to Turkish by Turgut (2005) developed by Laugksch and Spargo (1996) and History of Science Attitude Scale developed by Alışır, Deniz and İrez (2020) were used to collect data from classroom teachers within the scope of the research. The study group of the research consists of primary school teachers working in 25 primary schools affiliated to the Ministry of National Education in the Bağcılar district of İstanbul in the first term of the 2021-2022 academic year. There are 631 primary school teachers in 25 primary schools in the study group selected by simple random sampling method. The analysis of the data was made using the statistical analysis program SPSS 25.0 package program.
In the study, it was determined that the literacy of the primary school teachers for the sub-dimensions and all of the Basic Scientific Literacy Test corresponded to the "I am undecided" range. This situation can be interpreted as the scientific literacy of primary school teachers are at a moderate level. As a result of the analyzes made in the research, no statistically significant difference was found in the basic scientific literacy levels of the primary school teachers, in the sub-dimensions and total of the scale in terms of the variables mentioned above.
In the study, it was determined that the scores obtained by the primary school teachers from the History of Science Attitude Scale correspond to the "I agree very much" range according to the Contribution of the History of Science Method to Learning and the History of Science as a Teaching Method sub-dimensions. It is seen that the Science History Interest sub-dimension is in the range of "moderately agree". It was determined that the attitudes towards the whole scale correspond to the range of "I agree very much". This situation can be summarized as that primary school teachers generally have positive attitudes towards the history of science. As a result of the analyzes made in the research, gender, age, education level, department graduated, seniority, internet use, following a science journal, subscription to a science journal, attending symposium, congress, project, seminar etc. there is a statistically significant difference between the attitude levels of primary school teachers towards the history of science according to the variables of participation in activities and in-service training / online course.
When the relationship between primary school teachers' scientific literacy levels and their attitudes towards the history of science was examined, a positive and moderately significant relationship was determined, except for one sub-dimension. Accordingly, it can be said that the scientific literacy levels of primary school teachers and their attitudes towards the history of science increase depending on each other. The negative relationship between the Basic Scientific Literacy Test and the history of science sub-dimension of the Attitudes Towards the History of Science Scale is thought to reveal the reservations of the teachers in their approach to the history of science as a method.

Keywords: Scientific literacy, history of science, attitude towards the history of science, primary school teacher.