Koyunlarda şap hastalığına karşı bağışıklığın eş zamanlı kombine aşı (Küçük Ruminant Vebası ve Koyun-Keçi Çiçeği) ile birlikte uygulanması sonrasında değerlendirilmesi
Evaluation of immunity against foot and mouth disease in sheep after simultaneous administration with combined vaccine (Peste des Petits Ruminants and Sheep-Goat Pox)
Yazar: EYLEM ARAS UZUN
Danışman: PROF. DR. MEHMET TANER KARAOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Viroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Şap hastalığı evcil ve yabani çift tırnaklıları etkileyen yüksek morbidite oranına sahip, yavrularda miyokarditise bağlı ölümlere sebep olabilen önemli viral hastalıklardandır. Küçük ruminant vebası (PPR) ve Koyun-keçi çiçeği evcil ve yabani küçük ruminantların yüksek morbidite ve mortalite ile seyreden diğer iki önemli viral hastalığıdır. Şap, PPR ve Koyun-keçi çiçeği hastalıklarının kontrol ve mücadelesinde Tarım ve Orman Bakanlığı'nın hazırladığı yıllık aşılama programı sahada uygulanmaktadır. Bu çalışmada; inaktif Şap aşısının tek başına, attenüe canlı PPR aşısı ve attenüe canlı PPR+Koyun-Keçi Çiçeği kombine aşıları ile birlikte simultane (koyunların farklı bölgelerine eş zamanlı) uygulanması sonucu oluşan antikor yanıtın karşılaştırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla şap için VNT ve LPBE, PPR ve Koyun-keçi çiçeği virusları için VNT kullanılmıştır. 
Araştırma için Ankara'nın Haymana ilçesinde özel sektöre ait bir çiftlikte bulunan, daha önce aşılanmamış ve aşılama günü alınan serum örnekleri ile Şap, PPR ve Koyun-keçi çiçeği yönünden seronegatif oldukları tespit edilen yaklaşık 5 aylık 110 adet merinos ırkı koyun kullanıldı. Koyunlar 6 deneme grubu ve 5 kontrol grubu olmak üzere her grupta 10 hayvan olacak şekilde 11 gruba ayrıldı. Deneme gruplarından 1. grup Şap ve kamuya ait PPR aşısıyla, 2. ve 3. grup Şap ve iki özel firmanın ürettiği PPR aşılarıyla, 4. ve 5. grup ise Şap ve aynı özel firmaların ürettiği kombine aşı (PPR ve Koyun-keçi çiçeği) ile koyunların farklı bölgelerine olacak şekilde subkutan yolla eş zamanlı olarak aşılandı. Kontrol grubu olarak 6. gruba Şap, 7. gruba kamuya ait PPR, 8 ve 9. gruba iki özel firmanın PPR aşıları, 10 ve11. gruba da aynı firmaların kombine aşıları tek olarak uygulandı. Aşılamadan 1 ay sonra Şap aşısı uygulanan gruplara Şap aşısının rapeli yapıldı. İlk aşılamanın yapıldığı gün (0. Gün), aşılamadan sonra 1. ve 2. aylarda olmak üzere toplam 3 kez koyunlardan kan örnekleri alındı.
Şap aşısı uygulanan gruplarda birinci aşılama sonrası 2. örneklemede Şap virusunun O, A (A/Nep/84 ve A/Irn/21) ve Asia1 serotiplerine karşı yapılan VNT sonuçlarına göre koruyucu antikor yanıt oranı en yüksek A (A/Irn/21) serotipine karşı elde edildi. A (A/Irn/21) serotipine karşı 3., 4., 5. ve 6. grupta,  A (A/Nep/84) serotipine karşı 6. grupta %75 üzerinde antikor titresi tespit edildi. İkinci aşılama sonrası 3. örneklemede O (O/Tur/07) ve A (A/Irn/21) serotiplerine karşı bütün gruplarda %75 üzerinde antikor titresi tespit edildi. A (A/Nep/84) serotipine karşı 2. grup, Asia1/Tur/15 serotipine karşı 2. ve 6. grup haricindeki bütün gruplarda da %75 üzerinde antikor titreye ulaşıldı. 
Şap aşısıyla birlikte PPR ve PPR+KKÇ kombine aşısının uygulandığı bütün gruplarda koyunların % 100'ünde PPR aşısına karşı antikor yanıt oluştuğu tespit edildi. Bu verilere göre eş zamanlı aşılamaların PPR aşısına karşı oluşan immun yanıtı olumsuz yönde etkilemediği görüldü. Şap ve  PPR+KKÇ Kombine aşı ile eş zamanlı aşılanan gruplarda Koyun-keçi çiçeği aşısına karşı düşük düzeyde antikor titresi bulundu. 
Şap+PPR  ve  Şap+Kombine (PPR+KKÇ) simultane aşılamalarının Şap aşısına karşı oluşan  antikor yanıta olumsuz bir etkisinin olmadığı, aksine simultane uygulamalarda Şap aşısına karşı elde edilen antikor yanıtın tek başına Şap aşısına karşı elde edilen antikor yanıttan daha yüksek koruma sağladığı tespit edildi.

Abstract:
Foot-and-mouth disease is one of the important viral diseases that affects domestic and wild cloven-toed animals, has a high morbidity rate and can cause death due to myocarditis in the offspring. Peste des Petits Ruminants (PPR) and Sheep-goat pox are two other important viral diseases of domestic and wild small ruminants with high morbidity and mortality. The annual vaccination program prepared by the Ministry of Agriculture and Forestry is implemented in the field to control and combat foot and mouth, PPR and sheep-goat pox diseases. In this study; It was aimed to compare the antibody response resulting from simultaneous application of inactive FMD vaccine alone, with attenuated live PPR vaccine and attenuated live PPR+Sheep-Goat Pox (SGP) combined vaccines (simultaneously to different parts of the sheep). For this purpose, VNT and LPBE were used for FMD and VNT for PPR and Sheep-goat pox viruses.
For the research, 110 merino breed sheep, approximately 5 months old, located on a privately owned farm in Ankara's Haymana district, which had not been vaccinated before and were determined to be seronegative in terms of foot and mouth, PPR and sheep-goat pox, were used with serum samples taken on the day of vaccination. The sheep were divided into 11 groups, with 10 animals in each group, including 6 experimental groups and 5 control groups. Of the trial groups, the 1st group was administered with FMD and the public PPR vaccine, the 2nd and 3rd groups were administered with FMD and PPR vaccines produced by two private companies, and the 4th and 5th groups were administered with FMD and the combined vaccine (PPR and Sheep-Goat Pox) produced by the same private companies was inoculated simultaneously subcutaneously into different parts of the sheep. As the control group, the 6th group was given FMD, the 7th group was given public PPR, the 8th and 9th groups were given PPR vaccines of two private companies, and the 10th and 11th groups were given PPR vaccines of two private companies. The combined vaccines of the same companies were administered to the group individually. 1 month after vaccination, a booster of the FMD vaccine was given to the groups that received the FMD vaccine. Blood samples were taken from the sheep three times in total: on the day of the first vaccination (day 0), and in the 1st and 2nd months after vaccination.
 According to the VNT results performed against the O, A (A/Nep/84 and A/Irn/21) and Asia1 serotypes of the FMD virus in the second sampling after the first vaccination in the groups receiving FMD vaccine, the protective antibody response rate had the highest rate in A (A/Irn/21). was obtained against the serotype. Antibody titers above 75% were detected against serotype A (A/Irn/21) in the 3rd, 4th, 5th and 6th groups, and against serotype A (A/Nep/84) in the 6th group. In the third sampling after the second vaccination, antibody titers above 75% were detected in all groups against serotypes O (O/Tur/07) and A (A/Irn/21). Antibody titers above 75% were reached in all groups except group 2 against serotype A (A/Nep/84) and groups 2 and 6 against serotype Asia1/Tur/15.
It was determined that 100% of the sheep in all groups where PPR and PPR+SGP combined vaccine were administered together with the foot-and-mouth vaccine developed an antibody response to the PPR vaccine. According to these data, it was seen that simultaneous vaccinations did not negatively affect the immune response to the PPR vaccine. Low levels of antibody titers against sheep-goat pox vaccine were found in the groups vaccinated simultaneously with the FMD and PPR+SGP combined vaccine.
It was determined that FMD+PPR and FMD+Combined (PPR+SGP) simultaneous vaccinations did not have a negative effect on the antibody response to the FMD vaccine, on the contrary, the antibody response obtained against the FMD vaccine in simultaneous applications provided higher protection than the antibody response obtained against the FMD vaccine alone.