Diocaesarea tarihi coğrafyası ve arkeolojisi
Diocaesarea historical geography and archaeology
Yazar: CANAN DEMİR
Danışman: PROF. DR. ÜMİT AYDINOĞLU
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Diocaeserea antik kenti, Dağlık Kilikia'nın doğusunda, Orta Toroslar'ın güney eteklerinde, deniz seviyesinden yaklaşık 1200 m. yükseklikte, bugün Mersin ilinin Silifke ilçesine bağlı Uzuncaburç mahallesinde yer almaktadır. Hellenistik Dönem öncesi yerleşim izlerini kült gelenekleri ve sınırlı arkeolojik materyal ile takip edebildiğimiz Diocaesarea'da, Hellenistik Dönem çok sayıda veri ile desteklenmektedir. Seleukoslar'ın Hellenleştirme politikası kapsamında Luvi fırtına tanrısı Tarhu(nt) Zeus ile synkretize edilmiştir. Zeus Olbios Kutsal Alanı, Helenistik Kule, Doğu Nekropolis'teki mezar tipolojisi, tapınak merkezli kent planı, ele geçen seramikler, yazıtlar ve arkeolojik kanıtlar Diocaesarea'nın Hellenistik Dönem'de Rahip Krallık Hanedanlığı ile yönetilen Olba Territoriumu'nun idari ve dini merkezi olduğunu desteklemektedir. Roma İmparatorluğunun bölgede hakimiyet kurması sonrası vasal krallar ile yönetilmeye başlanan kent "Diocaesarea" ismiyle otonom sikke basmaya başlamıştır. Romalılaştırma politikaları kapsamında İmparatorluk Tapınağı inşa edilmiş, MS 72 yılında ise Rahip Krallık Hanedanlığına son verilmiştir. MS 2.yy sonu 3.yy başında kentte çok sayıda anıtsal yapı inşa edilmiştir. Sütunlu Cadde'nin, Nymphaeum'un ve Tiyatro'nun birlikte planlandığı tespit edilmiştir. Erken Bizans Dönemi'nde kentte inşa edilen kiliselerin en önemlisi Tapınak Kilisesine çevrilen Zeus Olbios Tapınağı'dır. Hellenistik Kule'de tespit edilen tahribat ve yangın izleri MS 7.yy'daki Arap akınlarının kenti etkilediğinin kanıtıdır. Bu dönem sonrasında kentte iskan son bulmuştur. Bu çalışmada Diocaesarea antik kenti ile ilgili antik kaynaklar, gezginler, epigrafik veriler, sikkeler ve modern literatür kronolojik olarak bir araya getirilmiş bilimsel olarak analiz edilmiştir. Kentteki yapılar arkeolojik materyal ve modern literatür ışığında değerlendirilmiştir. Diocaesarea kentinin en erken tarihten arkeolojik materyalin en son görüldüğü döneme kadar olan tarihsel sürecinin ele alınması amaçlanmıştır. Kentin yaşadığı siyasi, sosyal, kültürel ve mimari değişimler ele alınmıştır.

Abstract:
The ancient city of Diocaeserea is located in the east of Mount Cilicia, on the southern foothills of the Middle Taurus Mountains, about 1200 m. above sea level, in the Uzuncaburç neighborhood of the Silifke district of today's Mersin province.In Diocaesarea, where traces of pre-Hellenistic settlement can be traced through cult traditions and limited archaeological material, the Hellenistic Period is supported by numerous data.Within the scope of the Seleucid Hellenization policy, the Luwian storm god Tarhu(nt) was syncretized with Zeus. The sanctuary of Zeus Olbios, the Hellenistic Tower, the grave typology in the Eastern Necropolis, the temple-centered city plan, the ceramics, inscriptions and archaeological evidence support that Diocaesarea was the administrative and religious center of the Olba Territorium ruled by the Priestly Kingdom Dynasty in the Hellenistic Period. After the Roman Empire established dominance in the region, the city, which started to be ruled by vassal kings, started to mint autonomous coins under the name "Diocaesarea". As part of the Romanization policies, the Imperial Temple was built and the Priestly Kingdom Dynasty was ended in 72 AD. At the end of the 2nd century and the beginning of the 3rd century AD, many monumental buildings were built in the city. It was determined that the Colonnaded Street, Nymphaeum and Theater were planned together. The most important of the churches built in the city during the Early Byzantine Period is the Temple of Zeus Olbios, which was converted into the Temple Church. The destruction and fire traces found in the Hellenistic Tower are evidence that the city was affected by the Arab raids in the 7th century AD. After this period, settlement in the city came to an end.In this study, ancient sources, travelers, epigraphic data, coins and modern literature about the ancient city of Diocaesarea were brought together chronologically and analyzed scientifically. The buildings in the city were evaluated in the light of archaeological material and modern literature. It is aimed to discuss the historical process of the city of Diocaesarea from the earliest date to the period when the archaeological material was last seen. The political, social, cultural and architectural changes experienced by the city are discussed.