KKTC'de yaşayan sağlıklı yetişkin bireylerde farklı beslenme şekillerinin fiziksel ve psikolojik sağlık üzerine etkileri
Effects of different nutritional styles on physical and psychological health in healthy adults living in TRNC
Yazar: ŞÖHRET ERCEN
Danışman: PROF. DR. MURAT BAŞ
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Kesitsel bir gözlem çalışması olan bu araştırma KKTC'de yaşayan yetişkin sağlıklı vegan, LO-vejetaryen ve omnivor bireylerin beslenme biçimlerinin fiziksel ve ruhsal sağlıkları üzerine etkilerini karşılaştırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 2022-2023 tarihleri arasında 76 gönüllü katılmıştır. Çalışmada farklı diyetlerin çeşitli biyokimyasal bulgular, kardiyovasküler risk faktörleri, obezite düzeyi ve duygu durumu gibi sağlık göstergelerine etkileri karşılaştırılmıştır. Katılımcıların duygu durumlarını değerlendirmek amacıyla Beck's depresyon ölçeği, yeme farkındalık ölçeği (YFÖ) ve Hollanda yeme davranış anketi (DEBQ) puanları ile açlık kortizol düzeyleri ölçülmüştür. Çalışmanın antropometrik bulgularına göre; omnivor erkeklerin en yüksek vücut ağırlığı (VA), beden kütle indeksi (BKİ), vücut yağ %'si, bel çevresi, bel/kalça oranına, vegan kadın ise en yüksek VA, BKİ, vücut yağ %'si, gövde yağ %'si, bel çevresi ve bel/kalça oranın sahip olduğu fakat bu yüksekliğin anlamlı olmadığı saptanmıştır. Biyokimyasal bulgular incelendiğinde; omnivorların total kolestrol değerleri veganlardan, ALT değeri ise hem vegan hem de LO-vejetaryenlerden istatistiksel olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05). Çalışmada ayrıca omnivorların ferritin değerlerinin vegan ve vejetaryenlerden yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Gruplar duygu durumu açısından karşılaştırıldığında yalnızca YFÖ ölçeğinin alt boyutu "farkındalık" puanlarında anlamlı fark saptanmış ve LO-vejetaryenlerin vegan ve omnivorlardan daha yüksek yeme farkındalık puanına sahip oldukları gözlenmiştir (p<0,05). Çalışmada ayrıca beslenme türünden bağımsız olarak katılımcılar D3 vitamin düzeyleri normal ve düşük olanlar olarak ikiye ayrılıp yeniden değerlendirilmiş ve D3 vit eksikliği artmış BKİ, toplam yağ %, CRP ve açlık kortizol düzeyi, DEBQ duygusal yeme ve Beck's depresyon ölçeği puanları ile ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak D3 vitamini düzeylerinin bazı çalışma parametreleri açısından beslenme türünden daha etkili bir değişken olduğu saptanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Bitkisel diyetler, D3 vit, Duygu durumu, KVH riski, Obezite.

Abstract:
This research, which is a cross-sectional observation study, was conducted to compare the effects of diets on the physical and mental health of adult healthy vegan, vegetarian and omnivorous individuals living in TRNC. Study group include 76 volunteers who participated in the study between 2022 and 2023. The study compared the effects of different diets on health indicators such as various biochemical findings, cardiovascular risk factors, obesity level and mood. In order to evaluate the emotional states, Beck's depression scale, mindful eating questiionnare (MEQ), DEBQ scores and fasting cortisol levels were measured. According to the anthropometric findings of the study; omnivorous men had the highest BW, BMI, body fat %, waist circumference, waist/hip ratio, while vegan women had the highest BW, BMI, body fat %, trunk fat %, waist circumference and waist/hip ratio but this height was not significant. When biochemical findings are examined; The total cholesterol values of omnivores were found to be statistically higher than vegans, and the ALT value was statistically higher than both vegans and LO-vegetarians (p<0,05). The study also found that ferritin values of omnivores were higher than vegans and vegetarians (p<0,05). When the groups were compared in terms of mood, a significant difference was found only in the subscale "awareness" scores of the MEQ, and it was observed that LO-vegetarians had higher eating awareness scores than vegans and omnivores (p<0,05). In the study, participants were also re-evaluated by dividing into two groups as those with normal and low vitamin D3 levels, regardless of the type of nutrition, and it was determined that vitamin D3 deficiency was associated with increased BMI and total fat percentage, CRP and fasting cortisol levels, DEBQ emotional eating and Beck depression scale scores (p <0,05). As a result, it was determined that vitamin D3 levels were a more effective variable than the type of nutrition in terms of some study parameters.

Keywords: CVD risk, Herbal diets, Mood, Obesity, Vitamin D.