Karaciğer transplantasyonu yapılan hastaların yaşadıkları biyopsikososyal sorunlar ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Assessment of biopsychosocial problems and quality of life of patients with liver transplantation
Yazar: MERVE AKTEPE
Danışman: DOÇ. DR. MELEK SERPİL TALAS
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Biyopsikososyal yaklaşım = Biopsychosocial approach ; Hemşirelik = Nursing ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
karaciğer yetmezliği olan hastaların yaşama tutunmaları için altın standart tedavi
yöntemleri arasında yer almaktadır. Karaciğer transplantasyonu hastaların yaşam
sürelerini uzatmasına rağmen, hastaları birçok biyopsikososyal problemlerle (Baş
ağrısı, böbrek fonksiyonlarında bozulma, safra kaçağı, stres, anksiyete, duygu durum
bozukluğu, sosyal aktivitelere katılamama ve etkili baş etme yöntemlerini
kullanamama) karşı karşıya bırakarak yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu
araştırma karaciğer transplantasyonu olan hastaların yaşadıkları biyopsikososyal
sorunların ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak
yapılmıştır. Araştırma 01.03.2019-01.06.2020 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi
Hastanesi ve Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi Organ Nakli birimlerinde
takipli 40 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, hasta tanıtım formu ve hastaların
yaşam kalitelerini değerlendirmek amacıyla Nottingham Sağlık Profili Ölçeği (NSPÖ)
kullanılmıştır. Araştırma verileri, araştırmaya katılan katılımcılarla, COVID-19
önlemleri alınarak yüz yüze yapılan görüşmeler ile toplanmıştır. Hastaların NSPÖ
enerji düzeyi (33,3) ve fiziksel mobilite (25,0) alt boyutu puanlarının, sosyal izolasyon
(0,0) alt boyutu puanlarına göre yüksek bulunması, karaciğer transplantasyonu sonrası
hastaların yaşam kalitelerini en çok etkileyen NSPÖ alt boyutlarının enerji düzeyi ve
fiziksel mobilite olduğunu göstermektedir. Çalışmada NSPÖ' nün alt boyutlarına
ilişkin Kuder-Richardson-21 iç tutarlılık katsayı değerleri 0,687-0,879 aralığında
değişmektedir. Araştırmada, karaciğer transplantasyonu sonrası hastaların yaşadıkları
biyopsikososyal problemlerin, katılımcıların yaşam kalitelerini NSPÖ' nün tüm alt
boyutlarında olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre; karaciğer
transplantasyonu sonrası hastaların yaşadıkları biyopsikososyal problemlerin
bilinmesi, buna yönelik hastaların düzenli olarak yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi
oldukça önemlidir. Bu nedenle yaşam kalitesi olumsuz etkilenmiş hastalar için yaşam
kalitesini yükseltecek ve destekleyecek düzenlemelerle, daha ileri araştırmaların
yapılması önerilmektedir.

Abstract:
transplantation is the gold standard treatment methods for the survival of patients with
end-stage liver failure. Although liver transplantation prolongs the life expectancy of
patients, it negatively affects the quality of life by causing many biopsychosocial
problems (Headache, impaired kidney function, bile leakage, stress, anxiety, mood
disorder, inability to participate in social activities and inability to use effective coping
methods). This study is a descriptive study to evaluate the biopsychosocial problems
and quality of life experienced by patients with liver transplantation. The research was
carried out with 40 patients followed up in Hacettepe University Adult Hospital and
Gazi University Hospital in Organ Transplantation units between the dates of 01 March
2019-01 June 2020. In the study, "Nottingham Health Profile Scale (NHPS)" were
used to evaluate the quality of life of the patients and patient identification form. The
data were collected through face-to-face interviews with the participants participating
in the research, taking Covid-19 precautions. The patients' NHPS energy level (33,3)
and physical mobility (25,0) sub-dimension scores were higher than the social isolation
(0,0) sub-dimension scores, NHPS sub-dimensions scores of the participants indicated
that the NHPS sub-dimensions the most affect the quality of life of the patients after
liver transplantation were energy level and physical mobility. In the study, the internal
consistency coefficient values of Kuder-Richardson-21 regarding the sub-dimensions
of NSPÖ ranged from 0.687 to 0.879. It was determined that the biopsychosocial
problems experienced by liver transplant patients affect their quality of life in all areas
of NSPÖ and their quality of life is negatively affected. According to the results of the
study, it is very important to know the biopsychosocial problems experienced by the
patients after liver transplantation and to evaluate the quality of life of the patients
regularly. For this reason, it is recommended to carry out further research with
arrangements that will increase and support the quality of life for patients whose
quality of life is adversely affected.