Osmanlı Devleti'nin son döneminde 'İnhitat' söylemi: Felsefi ve tarihsel bir değerlendirme
The discourse of the 'Inhitat' in the late Ottoman State: A philosophical and historical evaluation
Yazar: HÜMEYRA OKUYAN
Danışman: DOÇ. DR. CAHİD ŞENEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Gerileme = Decline ; Kriz = Crisis ; Osmanlı İmparatorluğu =   ; Söylem = Discourse ; Tahayyül = Imaginary ; Temellük = Appropriation

Özet:
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin son dönem tarihsel krizini temsil eden inhitat söylemini ele almaktadır. "Nerede hata yaptık" sorusunu merkeze alan bu söylem, aynı zamanda modernleşmeye ve reform hamlelerine zemin hazırlamıştır. Bu noktada tezin temel iddiası dönem düşünürlerinin tarihe bir kriz bilinci atfetme; anlatı oluşturma; tarihsel birikimi temellük modern bilinci tahayyül ederek hem budayan hem de inşa eden bir inhitat söylemi meydana getirdiğidir. Özellikle I. Meşrutiyet'in ilanından Cumhuriyet'in kuruluşuna giden süreçte inhitata dair sorunların tespitini, yargılara dönüşümünü ve bekayı inşa edecek kavramların inşasının dönüşümünü içeren söylem, dönem düşünürlerinin muhayyilesindeki kriz nosyonunu açığa çıkarmaktadır. İnhitata dair sebeplerin ve gerekliliklerin oluşturduğu olgulardan hareketle tespit, yargı ve vargıyı kapsayan bir anlatı ortaya çıktığı tespit edilmektedir. Edmund Husserl'in "kriz" ve "yaşam-dünyası" kavramları ile inhitat söylemi tarihe bir bilinçlilik atfetme faaliyeti olarak ele alınmakta; Paul Ricoeur'un "temellük", "tahayyül" ve "söylem" tanımından hareketle inhitatın söylem olarak değeri ortaya konulmaktadır. Tanzimat'tan kuruluşa dek süregelen modernleşme hamlelerinin inhitat söyleminin zaruriyeti ile ilişkisine işaret edilmekte; tarihsel krizin eşiğindeki bu dönem Osmanlı-Cumhuriyet sürekliliği bağlamında ele alınmaktadır. Böylece Osmanlı'nın son dönem düşüncesinde inhitat kavramına felsefi ve tarihsel bir değerlendirme olarak yaklaşmanın imkanları aranmaktadır.

Abstract:
This study focuses the discourse of inhitat, which represents the historical crisis of the late-Ottoman State. This discourse, which centers on the question "where did we go wrong?", also paved a way for modernization and reform moves. At this point, the main claim of the thesis is that thinkers of the period created a discourse of inhitat that both prunes and constructs by attributing a crisis consciousness to history, creating a narrative, and imagining a modern consciousness that appropriates historical accumulation. Especially in the process from the declaration of the First Constitutional to the establishment of the Republic, the discourse that includes the identification of the problems of decline, its transformation into judgments and the transformation of the construction of the concepts that will build survival reveals the notion of crisis in the imagination of the thinkers of the period. It is determined that a narrative that encompasses determination, judgment and conclusion emerges based on the facts formed by the causes and necessities of decline. Edmund Husserl's concepts of "crisis" and "lebenswelt" and the discourse of inhitat are analyzed as an activity of attributing consciousness to history; Paul Ricoeur's definition of "appropriation", "imagination" and "discourse" is used to reveal the value of decline as inhitat. The relationship between the modernization moves from Tanzimat to the foundation and the necessity of the inhitat discourse is pointed out; this period on the brink of historical crisis is discussed in the context of the Ottoman-Republican continuity. Thus, the discourse of inhitat in the late-Ottoman thought is approached as a philosophical and historical evaluation.