Türkiye'nin bölgesel güvenlik çevresi: Uluslararası ilişkilerde "Çevre hedefleri" açısından bir inceleme
Türkiye's regional security environment: A review in terms of "Milieu goals" in international relations
Yazar: FATİH TEKİN
Danışman: PROF. DR. NEJAT DOĞAN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu tez, bir devletin yer aldığı ve politik eylemde bulunduğu çevrenin istikrarlı olmasına neden yardım ettiği sorusuna odaklanmıştır. Devletlerin dış politika eylemlerinin hedefleri temelde egemenlik hedefleri ve çevre hedefleri olarak iki kategoriye ayrılabilir. Egemenlik hedefleri, bir devletin ulaşmak ve korumak istediği birincil hedeflerdir. Çevre hedefleri ise bir devletin kendi çevresine yönelik hedefleridir. Çevre hedefleri, egemenlik hedeflerine ulaşmak için bir araç işlevi görebilir. Bunun yanı sıra çevre hedefleri bir devletin kendi çevresini istikrarlı hale getirme çabasını da yansıtır. Çevre hedefleri kavramının bu iki yönü bu sorunsalı açıklayacak kavram olarak seçilmesinin nedenidir. Çünkü bir devlet realist bir saikle egemenlik hedeflerini korumak için çevre hedeflerini geliştirmeye yönelebildiği gibi liberal bir saikle politik eylemde bulunduğu çevrede uyum, istikrar ve refah tesis etmeye de yönelebilir. Ayrıca bir devletin sahip olduğu kimlik, kültür, rol de bir devletin eylemlerinin arkasındaki motivasyonu anlama noktasında göz ardı edilemeyeceğinden, sosyal inşacı faktörler de politik eylemlerin gerekçelerini oluşturabilir. Bu tezde çevre hedefleri kavramını teorik bir zemin üzerine inşa eden bir tipoloji ortaya konulmuştur. Bu tipoloji üzerinden Türk dış politikası üç ana dönemde incelenmiş ve bu dönemdeki çevre hedefleri koruma ve geliştirme girişimleri değerlendirilmiştir. İlk iki dönemde çevre hedefleri genelde egemenlik hedefleri için bir araç niteliğindedir ve realist saikler tarafından yönlendirilmiştir. Üçüncü dönem olan Soğuk Savaş sonrası dönemde ise çevre hedeflerin biçimlendirilmesinde liberal saikler etkilidir.

Abstract:
This thesis focuses on the question of why a state helps to stabilise the milieu in which it is located and in which it takes political action. The goals of states' foreign policy actions can basically be divided into two categories: possession goals and milieu goals. Possession goals are the primary goals that a state seeks to protect. Milieu goals are the goals of a state for the environment in which it operates. Milieu goals can be means for Possession goals. In addition, milieu goals reflect a state's effort to stabilize the environment in which it operates. These two aspects of the concept of milieu goals are the reason why it was chosen as the concept to explain this problematic. This is because a state may have a realist motive to promote milieu goals in order to protect its possession goals, or it may have a liberal motive to promote harmony, stability and prosperity in the milieu in which it takes political action. In addition, since the identity, culture and role of a state cannot be ignored in understanding the motivation behind a state's actions, social constructivist factors can also constitute the justification for political actions. In this thesis, a typology that builds the concept of milieu goals on a theoretical basis is put forward. Through this typology, Turkish foreign policy has been examined in three main periods, and initiatives to protect and develop milieu goals in these periods have been evaluated. In the first two periods, milieu goals were generally a tool for possessions goals and were guided by realist motives. In the third period, the post-Cold War period, liberal motives are effective in shaping milieu goals.