Son dönem Osmanlı düşüncesinde hilâfet meselesi (Pîrîzâde Mehmed Sâhib örneği)
Last period Ottoman problem caliphate thought (The case of Pîrîzâde Mehmed Sahib)
Yazar: FAHRİ GEMİCİ
Danışman: PROF. DR. OSMAN KARADENİZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Halifeler = Caliphs ; Halifelik = Caliphate ; Halifelik Dönemi = Caliphate Perid ; Müslümanlar = Muslims ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Pirizade İbrahim = Pirizade İbrahim ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma ile son dönem Osmanlı düşüncesinde hılâfet meselesi tartışmalarına örnek teşkil eden, Şeyhülislâm Pîrîzâde Mehmed Sâhib'in yayımladığı beyanname, önem arz ettiği için açıklanması amaçlanmıştır.
İkinci Abdülhamid Han'ın İstanbul'daki halîfelik kurumunu, bütün Müslümanların manevi olarak bağlı olduğu merkez haline getirme çabası, Avrupa'nın ileri gelen devletleri tarafından Osmanlı Hılâfeti'nin meşruluk tartışmalarına sebep oldu. Bu tartışmalar sonunda Abdülhamid'in hılâfetten uzaklaştırılması, Hintli Müslüman halkı, protesto ve ayaklanmaya sevk etti. Buna karşılık Şeyhülislâm Pîrîzâde, Osmanlı halifesine bağlı Müslüman halkları teselli etmek, yeni halifeyi duyurmak ve devlet memurlarının tedbir almaları için, uyarı niteliğinde bir "Beyanname" yayımladı. 
Çalışmamız bu beyanname örnekliğinde iki ana bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde Pîrîzâde'nin yaşadığı devir ile son dönem Osmanlı dünyası ve İslâm ülkelerinde hılâfet tartışmalarına yer verildi. İkinci bölümde ise Pîrîzâde'ye göre hılâfet meselesi çerçevesinde, hılâfetin tarihi süreci incelenip değerlendirildi. Sonuç ve ekler ile çalışmamız tamamlandı.
Çalışma sırasında, Kur'an-ı Kerim, Hadis-i Şerif, gazeteler, dergiler, lügat, monografik ve biyografik eserler ile İslâm Tarihi kaynaklarından istifade edildi. 

Anahtar Kelimeler: Halîfe, Hılâfet, Osmanlı Hılâfeti, Meşrutiyet, Millî Hılâfet.

Abstract:
The aim of this study is to explain the declaration issued by Pîrîzâde Mehmed Sahib which is an example of the debates about the caliphate in the Ottoman period.
The efforts of the second Abdulhamid Khan to make the caliphate institution in Istanbul the center to which all Muslims are morally connected led to debates on the legitimacy of the Ottoman Caliphate by the prominent states of Europe. At the end of these debates, the abolition of Abdulhamid led the Indian Muslim people to protest and revolt. On the other hand, Şeyhülislâm Pîrîzâde issued a "Declaration" in order to comfort the Muslim peoples of the Ottoman caliph, to announce the new caliph and to take measures by the civil servants. Our study consists of two main sections in this declaration example. In the first chapter, the period in which Pîrîzâde lived and the debates on caliphate in the Ottoman Empire and Islamic countries were discussed. In the second part, according to Pirîzâde, the historical process of the caliphate was examined and evaluated within the framework of the caliphate issue. Our study was completed with the results and appendices. During the study, the Qur'an, Hadith, newspapers, magazines, dictionary, monographic-biographical works and Islamic History sources were used.

Keywords: Caliph, Caliphate, Ottoman Caliphate, Constitutional Monarchy, National Caliphate.