Aldatmaya yönelik objektif ve sübjektif işaretler: Türkiye'ye özgü işaretlerin tespiti ve kültürlerarası karşılaştırma
Objective and subjective signs of deception: Determining signs special to Turkey and comparing between cultures
Yazar: EMRAH AKÇAY
Danışman: PROF. DR. AHMET HALUK YÜKSEL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Tasarımı ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Aldatma = Deception ; Kültürlerarası farklılıklar = Intercultural differences ; Yalan = Lie ; İnançlar = Beliefs

Özet:
İnsanlar tarih boyunca karşılarındaki kişilerin sözlü ve yazılı ifadelerinin doğru ya da yalan olma durumlarını saptamayı amaçlamışlardır. Buna yönelik olarak bazı sözlü ya da sözsüz işaretler zaman içerisinde belirlenmiştir. Söz konusu işaretlere yönelik inançların bazıları yapılan araştırmalarla bilimsel olarak desteklenmiş ve nesnel inançlar olarak kabul edilmiş, desteklenmeyenler de öznel inançlar olarak ortaya çıkmıştır. Araştırmada Türk toplumunda yalan saptama ile mesleklerinin gereği olarak uğraşan profesyoneller ile genel toplum yapısının bu konudaki inançlarının sorgulanması amaçlanmıştır. Bu amaçla önce yalan ve doğruluk saptamayla meslekleri gereği ilgilenen yedi ayrı profesyonel ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme yapılmıştır. Verilerin çözümlenmesi sonucunda kolluk personeli nesnel inançlar bakımından daha başarılı olmakla beraber, öznel inanç sayısı da yüksek bulunmuştur. Buradan elde edilen veriler ışığında hazırlanan nicel ölçme aracı sosyal medya üzerinden paylaşılarak çevrimiçi yanıtlanmıştır ve araştırmaya 2029 kişi katılmıştır. Elde edilen veriler SPSS istatistik programı ile çözümlenmiş ve Jandarma-Askeri Personel kategorisindeki katılımcıların nesnel inanç bilgisi ile adalet mensupları, polisler, öğrenciler ve çalışmayanlar arasında anlamlı bir farklılık ortaya çıkmıştır. Sorulan açık uçlu soruların değerlendirilmesinde de yalancıların anlattıkları ile sık sık ters düştükleri, konuştukları kişi ile yakınlık kurmaya çalıştıkları ve bakışlarını kaçırdıkları inançlarına sahip oldukları anlaşılmıştır. Yapılan karşılaştırmada alınan sonuçların uluslararası alanyazınla uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Throughout history, people have aimed to determine whether the verbal and written expressions of their counterparts are true or false. For this, some verbal or nonverbal signs have been identified over time. Some of the beliefs of these signs have been scientifically supported and accepted as objective beliefs, and unsupported ones have emerged as subjective beliefs. In this study, it is aimed to question the beliefs of the professionals who are dealing with lie detection in need of their professions in Turkish society, and the general society on this issue. For this purpose, firstly semi-structured in-depth interviews were made with seven different professionals who were interested in determining lies and accuracy by means of their professions. As a result of the analysis of the data, it is observed that law enforcement personnel were more successful in terms of objective beliefs, while the number of subjective beliefs was also found high. The quantitative measurement tool prepared in the light of the data obtained here was shared online via social media and 2029 people participated in the research. The data obtained here were analyzed with the SPSS statistical program and a significant difference emerged between the objective belief knowledge of the participants in the Gendarmerie-Military Staff category and the members of justice, the police students and those who did not work. By determining the open-ended questions asked, it was understood that the liars often inconsistent with what they were telling, they tried to engage with the person they talked to and that they had the belief that they missed their gaze. In the comparison, it was concluded that the results obtained are compatible with the international literature.