Ergenlerde, mükemmeliyetçilik ile bilişsel esneklik arasındaki ilişkide iyimserlik, öz şefkat ve psikolojik iyi oluşun aracı rolünün incelenmesi ve geliştirilen bilişsel esneklik psikoeğitim programının etkililiğinin belirlenmesi
Investigation of the mediator role of optimism, self-compassion and psychological well-being in the relationship between perfectionism and cognitive flexibility in adolescents and the efficiency of the developed cognitive flexibility psycho-education program
Yazar: OSMAN CIRCIR
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM TAGAY
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Araştırmanın amaçlarından birisi, ergenlerin mükemmeliyetçilik düzeyleri ile bilişsel esneklikleri arasındaki ilişkide, iyimserliğin, öz-şefkatin ve psikolojik iyi oluşun aracı rolünün olup olmadığının belirlemesidir. Araştırmanın bir diğer amacı ise iyimserlik, öz-şefkat ve psikolojik iyi oluş temel alınarak hazırlanan bilişsel esneklik psikoeğitim programının, ergenlerin bilişsel esneklik düzeyleri üzerinde etkili olup olmadığının incelenmesidir. Böylece teorik olarak bilişsel esnekliğe etki eden faktörler belirlenip bilişsel esneklik üzerine deneysel bir çalışma yapılarak ergenler için kapsamlı bir model oluşturulması hedeflenmiştir.
Bu araştırmada, birbirine entegre edilen iki model kullanılmıştır. Bu modellerden birincisi, ergenlerin mükemmeliyetçilik düzeyleri ile bilişsel esneklikleri arasındaki ilişkide, iyimserlik, öz-şefkat ve psikolojik iyi oluşun aracı rolünün olup olmadığının belirlemesinde kullanılan yordayıcı korelasyonel modelidir. İkinci model ise aracı değişkenlerin (iyimserlik, öz-şefkat ve psikolojik iyi oluş) temel alınarak geliştirilen psikoeğitim programının etkililiğinin belirlenmesinde kullanılan deneysel yöntemlerden, öntest-sontest kontrol gruplu modeldir. 
Bu araştırmanın yönteminde çeşitlemeye gidildiğinden, araştırmada kullanılan ilişkisel ve deneysel yöntemlerin uygulanmasında iki ayrı çalışma grubu kullanılmıştır. Birinci çalışma grubu Konya ilinde, Konya İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün izni ile belirlenen liselerde öğrenim gören 714 öğrenciden oluşmaktadır. İkinci çalışma grubu ise, bilişsel esneklik psikoeğitim programının sınanmasında yer alan 12'si deney ve 12'si kontrol grubunu oluşturan Meram Naciye Mumcuoğlu Anadolu Lisesinde öğrenim gören 24 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma verileri Bilişsel Esneklik Ölçeği, Frost çok boyutlu mükemmeliyetçilik ölçeği, İyimserlik kötümserlik ölçeği, Öz-şefkat ölçeği kısa formu ve Psikolojik iyi oluş ölçeği aracılığı ile toplanmıştır. 
Araştırmanın ikinci aşaması olan deneysel uygulamada, deney grubu ile araştırmanın aracı değişkenlerinden öz şefkat ve psikolojik iyi oluş değişkenleri temel alınarak hazırlanmış olan sekiz oturumdan oluşan bilişsel esneklik psikoeğitimin programı uygulanmıştır. Kontrol grubu ile herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Deney ve kontrol grubundan her iki gruba da psikoeğitim programı öncesi ve sonrasında bilişsel esneklik ölçeği uygulanmıştır. 
Araştırmanın birinci aşamasında, mükemmeliyetçilik ile bilişsel esneklik arasındaki ilişkide öz-şefkat ve psikolojik iyi oluşun aracı bir rol oynadığı, iyimserliğin ise aracılık etmediği belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması olan deneysel uygulama sonucunda da uygulanan bilişsel esneklik psikoeğitim programının ergenlerin bilişsel esnekliklerini artırmada etkili olduğu bulunmuştur. Elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmış, ergenler üzerinde etki gücüne sahip öğretmenlere, ebevenlere ve araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
One of the aims of the current study is to determine whether optimism, self-compassion, and psychological well-being play a mediator role in the relationship between adolescents' level of perfectionism and cognitive flexibility. Another aim of the study is to examine whether the cognitive flexibility psycho-education program, which is prepared on the basis of optimism, self-compassion and psychological well-being, is effective on the cognitive flexibility levels of adolescents. Thus, it is aimed to establish a comprehensive model for adolescents by determining the factors that theoretically affect cognitive flexibility and conducting an experimental study on cognitive flexibility. 
In this study, two models integrated into each other were used. The first of these models is a descriptive, relational survey model used to determine whether optimism, self-compassion, and psychological well-being have a mediator role in the relationship between adolescents' level of perfectionism and cognitive flexibility. The second model is the pretest-posttest control group experimental model used to determine the effectiveness of the psycho-education program developed on the basis of mediator variables (optimism, self-compassion and psychological well-being). 
Since the method of the current study was diversified, two different study groups were used in the application of the relational and experimental methods used in the study. The first study group consisted of 714 students studying at high schools in Konya, determined with the permission of Konya Provincial Directorate of National Education. The second study group was comprised of 24 students attending Meram Naciye Mumcuoğlu Anatolian High School and 12 of these students were assigned to the experimental group and 12 to the control group to test the effectiveness of the cognitive flexibility psycho-education program. The data of the study were collected by using the Cognitive Flexibility Scale, the Frost Multidimensional Perfectionism Scale, the Optimism Pessimism Scale, the Self-Compassion Scale short form and the Psychological Well-Being Scale. 
In the experimental application, which is the second stage of the study, the cognitive flexibility psycho-education program consisting of eight sessions, which was prepared on the basis of the variables of self-compassion and psychological well-being, was applied to the experimental group. No intervention was made to the control group. The Cognitive Flexibility Scale was administered to both the experimental and control group before and after the implementation of the psycho-education program. 
In the first stage of the study, it was determined that self-compassion and psychological well-being played a mediator role in the relationship between perfectionism and cognitive flexibility, while optimism did not. As a result of the experimental application, which is the second stage of the study, the cognitive flexibility psycho-education program applied was found to be effective in increasing the cognitive flexibility of adolescents. The findings were discussed in the light of the literature, and suggestions were made for teachers, families and researchers who have the power to influence adolescents.