Hazar Bölgesi'nin Avrupa Birliği doğal gaz arz güvenliğine katkısı
Contribution of Caspian region to European Union natural gas supply security
Yazar: CEMAL KAKIŞIM
Danışman: PROF. DR. TİMUÇİN KODAMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Doğal gaz = Natural gas ; Enerji güvenliği = Energy security ; Hazar bölgesi = Caspian region ; Karşılıklı bağımlılık = Interdependence ; Rusya = Russia ; Türkiye = Turkey

Özet:
Doğal gaz, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri arasında petrolden sonra en çok tüketilen enerji kaynağıdır. Ancak doğal gazın yoğun olarak tüketilmesi ve AB'nin doğal gaz rezervleri açısından oldukça fakir olması, tedarikçi ülkelere olan ithalat bağımlılığının artmasına neden olmaktadır. Bu bağımlılık ise AB ülkeleri açısından bazı güvenlik risklerini beraberinde getirmektedir. Özellikle AB'nin en fazla doğal gaz tedarik ettiği ülkenin Rusya olması ve Rusya ile AB arasındaki doğal gaz akışının yoğun olarak Ukrayna üzerinden sağlanıyor olması, üye ülkeler açısından son dönemde yaşanan enerji krizlerinin en önemli nedeni oluşturmaktadır. İki ülke arasında yaşanan siyasi krizler nedeniyle Rusya, Ukrayna üzerinden AB ülkelerine ulaşan doğal gaz akışını birçok kez durdurmuş ve AB ülkelerinin enerji krizi ile karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. 
AB, doğal gaz arz güvenliği açısından yaşanan bu krizlere çözüm bulmak amacıyla enerji alanında çeşitli politikalar geliştirmiş ve eylem planları hazırlamıştır. Bu kapsamda Rusya'ya olan doğal gaz ithalat bağımlılığının azaltılması, doğal gaz tedarik edilen ülkelerin ve enerji nakil hatlarının çeşitlendirilmesi en önemli önceliklerden biri olarak belirlenmiştir. Tedarikçi ülkelerin ve enerji nakil hatlarının çeşitlendirilmesinde ise Hazar Bölgesi, AB'nin doğal gaz tedarik edebileceği alternatif coğrafyalardan biri olarak öne çıkmıştır. Bu açıdan doğal gaz kaynakları açısından zengin Hazar Denizi'ni çevreleyen Türkmenistan, Kazakistan, Azerbaycan ve İran AB'nin doğal gaz arz güvenliğinin sağlanması açısından en önemli seçeneklerden biri haline gelmiştir.
Bu kapsamda çalışmada, Hazar Bölgesi'nin AB'nin doğal gaz arz güvenliğine olası katkısı incelenmiş ve Hazar Bölgesi ülkeleri arasında kısa vadede sadece Azerbaycan'ın AB'nin enerji arz güvenliğine katkı sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Azerbaycan'ın katkısının, özellikle doğal gaz ithalatında neredeyse tamamıyla Rusya'ya bağımlı olan Balkan ve Doğu Avrupa ülkelerinde hissedileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Natural gas is the most consumed energy resource after oil in European Union (EU) countries. However, the intensive consumption of natural gas and the fact that the EU is very poor in terms of natural gas reserves cause the increase of import dependence on supplier countries. This dependence returns some security risks in terms of the EU countries. Especially the fact that Russia is the country supplying the most natural gas to the EU and the flow of natural gas between Russia and EU is provided intensely through Ukraine is the most important reason of energy crisis in last years in terms of the member countries. Because of political crisis between two countries, Russia has stopped the flow of natural gas to EU countries through Ukraine in many times and has caused the EU countries to face an energy crisis.
The EU has developed various policies and has prepared action plan in energy field in order to find solution to these crises in terms of natural gas supply security. In this context, the reduction of natural gas import dependency to Russia, the diversification of natural gas supply countries and energy transmission lines is one of the most important priorities. In the diversification of supplier countries and energy transmission lines, the Caspian Region has emerged as one of the alternative geographical areas where the EU can supply natural gas. In this respect, Turkmenistan, Kazakhstan, Azerbaijan and Iran surrounding the Caspian Sea that is rich in natural gas resources have become one of the most important options in terms of ensuring natural gas supply security of EU.
In this context, the possible contribution of the Caspian region to the EU's natural gas supply security has been examined and the conclusion that only Azerbaijan among the Caspian region countries in the short term can contribute to the EU's energy supply security has been reached. It is considered that the contribution of Azerbaijan can be perceived in Balkan and Eastern European Countries that are almost completely dependent to Russia.