Kapadokya bölgesi Bizans dönemi kiliselerinde Son Mahkeme sahneleri
The last Judgment scenes in the Byzantine churches of the Cappadocia
Yazar: NİLÜFER PEKER
Danışman: DOÇ. DR. SACİT PEKAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Duvar resimleri = Wall paintings ; Eskatoloji = Eschatology ; Kiliseler = Churchs ; Nevşehir-Kapadokya = Nevşehir-Cappadocia ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
?Kapadokya Bölgesi Bizans Dönemi Kiliselerinde Son Mahkeme Sahneleri?, başlıklı tezin konusunu, Kapadokya Bölgesi'ndeki Bizans dönemi kiliselerinin resim programlarında yer alan Son Mahkeme sahnelerinin tarihsel ve sanatsal yönde değişimi oluşturmaktadır. Son Mahkeme sahnesinin değerlendirilmesinde, mekan seçimleri, tema dağılımları, siklusla olan ilişkisi, ikonografik gelişimi ve tarihsel değişimi göz önüne alınmıştır.Kapadokya kiliselerindeki Son Mahkeme sahneleri, arazi çalışmaları ve Bölge ile ilgili yapılmış araştırmalar ışığında tespit edilerek ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Kapadokya Son Mahkeme sahnelerine ilişkin değerlendirmelerde, öncelikli olarak, sahnenin hangi temalardan oluştuğu, tema seçimlerinin Bölge içindeki bütünlüğü ve dönemlere ilişkin gelişimi irdelenmiştir. Bunun yanı sıra, Sahnenin mekan içindeki yer seçimleri, mekan ve resim ilişkisi ve resim programında yer alan diğer sahne seçimlerinin tüm örneklerdeki tutarlılığı incelenmiştir. Sahneye ait her bir temanın kökenine ilişkin irdelemelerin yanı sıra, örneklerin hangi kaynaklardan oluştuğu ve bu seçimlerin bir bütünlük gösterip göstermediği değerlendirilmiştir. Son Mahkemenin kavram olarak Hıristiyanlık dünyasındaki gelişimini görmek amacıyla, Mahkemenin kavram olarak kökleri üzerinde çalışmalar yapılmıştır.Bu çalışmayla, Kapadokya Bölgesi Son Mahkeme sahneleri detaylı olarak belgelenerek, sahnelerin ayrıntılı betimlemeleri yapılmış ve Son Mahkeme sahnesi yukarıda sözü edilen yönlerde irdelenerek, Bölge'nin coğrafi, dini, kültürel, sosyal ve siyasi komşuluğunun olduğu çevrelerdeki örneklerle karşılaştırmalı değerlendirilmiştir. Böylece Kapadokya Son Mahkeme sahnelerinin tematik, liturjik, ikonografik ve teolojik anlamlardaki bütünlük ve farklılıkları ortaya koyulmuştur.Kapadokya Bölgesi Son Mahkeme sahnelerine ilişkin çalışmada, yapılan değerlendirmeler sonucunda, sahnenin yer seçimlerinde tüm Bizans ve doğu kilisesi örneklerine benzerlik gösterdiği ve geleneği bozmadığı dikkat çeker. Bununla birlikte Kapadokya Son Mahkeme sahnesinde, program ve resim ilişkisinin kendi içinde bir uyum gösterdiği ve sahnelerin seçimlerinin Son Mahkeme'nin temalarını özellikle 13. yüzyılda etkilediği ortaya çıkmıştır. Sahnenin bazı temalarında, özellikle Süryani ve Kopt örneklerine yaklaşması, bazı seçimlerde Gürcü örnekleriyle benzeşmesi, etkileşimi açık biçimde ortaya koymaktadır. Kapadokya'nın bu anlamda Bizans'a oranla, doğu örneklerine yaklaşması, kültürel komşuluğun bir sonucudur.Anahtar Sözcükler Kapadokya, Bizans, Duvar Resmi, Son Mahkeme, İkinci Geliş, Eskatoloji, Cennet, Cehennem, Kilise.

Abstract:
The subject and the scope of the thesis named ?The Last Judgment Scenes in the Byzantine Churches of the Cappadocia? are formed based on the periodic and artistic changes of the ?Last Judgment Scenes? existent in the liturgical painting programs of the Byzantine Churches in the Cappadocian Region. Within this study, the ?Last Judgment Scene? is evaluated considering the interior space selection, the distributions of the themes, its relation with the siclus, the iconographic improvement and the periodical changes.In the thesis; ?The Last Judgment Scenes? in the Cappadocian Churches is examined in details depending on the field survey conducted and the previous researches on this topic. During these examinations, the priority of research is given to fields such as the themes shaping up the scene, the consistency of the theme selection within the regional character and the periodical alterations with respect to the progressing periods. Besides; the interior space selection for the scene, the relation of the painting with the space and the total consistency of all the paintings within the liturgical painting program throughout all examples are investigated. Moreover; as an addition to a study about the origins of each theme, the resources of the painting examples and the consistency of these resource selections are researched. The final work is carried out on the conceptual roots of the ?Judgment? theme in order to clarify the improvement of this concept within the Christian World.As a result of this study, the ?Last Judgment Scenes of the Cappadocian Region? are documented in details, the detailed descriptions of the scenes are prepared and the ?Last Judgment Scene concept of the region? is evaluated following the above methodology, in a comparative approach regarding the acquired examples from the regions acting as geographical, cultural, religional, political and social neighbors to Cappadocia. Thus; the inner consistency, entirety and the differences of the ?Last Judgment Scenes? among the Cappadocia Region has been put forward in a thematic, liturgic, iconographic and theologies sense.Also within this thesis; as a result of the evaluations regarding the ?Last Judgment Scenes? of the Cappadocia Region; the resemblance of the interior space selection of the scene to all of the examples gathered from Byzantine and Eastern Church traditions is found as remarkable. Furthermore, the inner coherency of the painting with the inclusive liturgy program is also observed in the ?Last Judgment Scenes? of Cappadocia and being parallel to this, the direct effect of the scene selections to the themes of the ?Last Judgment? especially during the 13th Century are detected. Also; the inter cultural interaction within this phenomenon can be clearly followed through out some themes of the scene which are directly approximating the Syrian Orthodox and the Coptic examples and some selections of it which are resembling the Georgian style. Based on this inference; the cultural neighboring seems to be the main reason for the higher density of resemblance of the Cappadocia examples to the eastern style when compared to relation of the Byzantine examples to the east.Key Words Cappadocia, Byzantine, Wallpainting, Last Judgment, Second Coming, Eschatology, Paradise, Hell, Church