Fikir ve sanat eserleri hukuku kapsamında dijital tükenme
Digital exhaustion in copyright law
Yazar: MUHAMMED ERTUĞRUL AKINCI
Danışman: DOÇ. DR. YALÇIN TOSUN
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Dijital eserler = Digital works ; Dijital tükenme = Digital exhaustion ; Eser sahibi = Ownership work ; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu = Intellectual and Artistic Work Law ; Umuma iletim hakkı = Right to communication to the public ; Yayma hakkı = Right of distribution ; İkinci el piyasa = Second-hard market

Özet:
Eser sahibinin mali hakları arasında yer alan yayma ve umuma iletim haklarının
birbirinden farkı ve sınırları uzun zamandır – hatta WCT kabul edilmeden önceki
süreçte dahi – tartışma konusu olmuştur. Söz konusu tartışmalar sonucunda,
hakların dijital ortamda korunmasına ilişkin WCT'de çeşitli düzenlemeler
yapılırken, umuma iletim hakkı 8. maddede oldukça kapsayıcı bir biçimde kaleme
alınmıştır. Yayma hakkı ise 6. maddede düzenlenmiş; WCT'nin kabulü sürecinde
yapılan diplomatik konferansta, 6. maddenin yalnızca maddi bir varlık olarak
dolaşıma sokulabilen fiziki kopyalara işaret ettiği hususunda mutabık kalınmış ve
buna ilişkin açıklama ayrıca yayımlanmıştır. Bu düzenlemelerin sonucunda, hem
WCT'ye taraf olan ülkemiz hukukunda hem de AB çevrelerinde, yayma hakkının
fiziki nüshalar bakımından söz konusu olabileceği, internet üzerinden yapılan
iletimlerin umuma iletim hakkının konusunu oluşturacağı yaygın biçimde kabul
edilmiştir. Buna bağlı olarak, yayma hakkının tükenmesi ilkesinin de ancak fiziki
nüshalar bakımından gündeme gelebileceği belirtilmiştir.
ABAD, 2012 yılında, bilgisayar programlarının internet ortamında ikinci el satışına
ilişkin bir uyuşmazlıkta, bilgisayar programının kopyasını hukuka uygun yollarla
edinen bir kişinin elinde bulundurduğu kopyayı internet üzerinden üçüncü bir kişiye
satması ve elindeki kopyayı kullanılamaz hale getirmesi halinde, söz konusu satışın
tükenme ilkesi kapsamında değerlendirileceği ve yayma hakkı sahibinin bu satışa
engel olamayacağı yönünde bir karar vermiştir. Söz konusu karar, tükenme
ilkesinin internet ortamında ikinci el olarak satılan diğer eser türleri bakımından da
uygulanıp uygulanamayacağı yönünde tartışmalara yol açmış ve yayma hakkı ile
umuma iletim hakkı arasındaki sınır tekrar tartışma konusu haline gelmiştir.
ABAD'ın 2019 yılında e-kitapların internet ortamında ikinci el satışına ilişkin
olarak verdiği bir kararla bu husus büyük ölçüde netlik kazanmıştır.
ABD'de ise ikinci el müzik dosyalarının dijital ortamda satışını ilgilendiren bir
uyuşmazlıkta mahkeme, söz konusu satış işleminin tükenme ilkesinden
yararlanamayacağına hükmetmiştir.
Bu çalışmanın birinci bölümünde yayma hakkı, ikinci bölümünde tükenme ilkesi
incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise tükenme ilkesinin dijital ortamda yapılan
satışlar bakımından uygulanabilirliği içtihatlar ve doktrindeki görüşler
çerçevesinde ele alınmıştır.

Abstract:
Scope of and differences between the rights of distribution and communication to
the public, as authors' economic rights, have been a subject of debate for a very
long period and even before the acceptance of WCT. In light of these debates,
during the drafting period of WCT for the protection of rights in the digital
environment, the right of communication to the public has been regulated under
Article 8 of WCT in a very broad sense. The right of distribution has been regulated
under Article 6; and, at the diplomatic conferences leading to the acceptance of
WCT, it was agreed that said provision refers exclusively to the fixed copies that
can be put into circulation as tangible objects and such agreed statement had been
separately published. As a result of these provisions, it has been generally accepted
both under the Turkish law, as Turkey is a contracting party to WCT, and in EU,
that the right of distribution exclusively concerns physical copies and uses
performed through the internet would be subject to the right of communication.
Accordingly, it is accepted that the exhaustion of the right of distribution should
only be possible with regard to physical copies of works.
In a dispute concerning second-hand sale of computer programs over the internet,
Court of Justice of the European Union (CJEU) has ruled in 2012 that sale of a copy
of a computer program by a lawful acquirer to a third party over the internet, by
making his/her copy unusable, triggers exhaustion of the right of distribution and
the rightholder cannot object to such sale. The decision has led to many arguments
regarding the applicability of the exhaustion principle to the second-hand sale of
other types of works and the distinction between the rights of distribution and
communication to the public had once again, become a subject of debate. These
arguments were substantially settled after a decision of CJEU dated 2019 with
regard to second-hand sale of e-books over the internet.
In the USA, the court, in a lawsuit concerning second-hand sale of music files
through a digital environment, has decided that such sales cannot benefit from the
principle of exhaustion.
At the first chapter of this study, the right of distribution has been analyzed and at
the second chapter, the principle of exhaustion has been reviewed. At the third
chapter, applicability of the principle of exhaustion on the sales made through the
digital environment has been assessed, in light of the precedents and scholars'
opinions.