Akıllı yönetişim bağlamında kentsel açık ve yeşil alanların afet sonrası kullanım potansiyellerinin tespitine yönelik bir model önerisi: Amasya örneği
A model proposal for the determination of post-disaster usage potentials of urban open and green spaces in the context of smart governance: The case of Amasya
Yazar: KADİR TOLGA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. BANU ÇİÇEK KURDOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Teknikleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Doğal afetler, günümüzde belirgin ve şiddetli bir şekilde yaşanarak insana, çevreye ve mülkiyete olumsuz etkilerde bulunmaktadır. Kentsel açık ve yeşil alanlar ise doğal afet sonrası kullanımda çeşitli mekânsal ve donatısal olanaklar sağlamaktadır. Ancak afet öncelikli olarak planlanmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu tez, Amasya'nın Merkez ilçesinin 26 mahallesindeki açık ve yeşil alanları incelemekte ve afet sonrası kullanım potansiyellerini belirlemekte olup afet sonrası kullanım kararlarını belirlemek için CBS tabanlı bir model ortaya koymaktadır. Bu kapsamda açık ve yeşil alanlar, HCA yöntemiyle kümelenmiş ve afet sonrası kullanımlarını belirlemek üzere 4 ana ve 21 alt kriter içeren bir gösterge setiyle analiz edilmiştir. Kümelerin ve göstergelerin ağırlık değerlerinin uzmanlarca ortaya koyulmasıyla değerler normalize edilmiş ve uygunluk haritaları elde edilmiştir. Ardından, hem Güvenlik İndeksi (SI) kullanılarak açık ve yeşil alanların kullanım öncelikleri belirlenmiştir hem de bu alanlara hem erişim ile toplanma, barınma, eğitim, sağlık ve rekreasyon ihtiyaçlarına yönelik kapasiteler hesaplanmıştır. Bu tez çalışması, kentsel açık ve yeşil alanların afet sonrası kullanımlarında mekânsal analiz ve karar destek süreçlerine yönelik yeni bir model ortaya koyarak, açık ve yeşil alanların kullanım önceliklerini belirlemekte ve afet yönetimi için karar alıcılara rehberlik sağlamaktadır.

Abstract:
Natural disasters, occurring prominently and with increasing intensity in today's world, adversely impact human beings, the environment, and property. Urban open and green spaces, however, offer various spatial and infrastructural opportunities for post-disaster use. Nevertheless, there is a need for their prioritized planning in the face of disasters. This thesis examines open and green spaces in the 26 neighborhoods of the Central district of Amasya, Türkiye, determining their potential for post-disaster use and presenting a GIS-based model to support decisions regarding post-disaster use. In this context, the open and green spaces were clustered using the HCA method, and an indicator set comprising 4 main and 21 sub-criteria was analyzed to determine their post-disaster uses. The weight values of clusters and indicators, determined by experts, were normalized, and suitability maps were obtained. Subsequently, both the Safety Index (SI) was calculated to determine the usage priorities of the open and green spaces, and capacities for both access and meeting, shelter, education, health, and recreation needs were computed. This thesis contributes by introducing a new model for spatial analysis and decision support processes in the post-disaster use of urban open and green spaces, determining usage priorities, and providing guidance for decision-makers in disaster management.