Sosyal fizik kaygısının hedonik, liminoid, organik ve sezgisel yeme tutumlarıyla ilişkisi
The relationship of social physical anxiety with hedonic, liminoid, organic and intuitive eating attitudes
Yazar: YUNUS KIRAN
Danışman: PROF. DR. ATİLA YÜKSEL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yiyecek ve İçecek İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
Bu çalışma ile sosyal fizik kaygısının bireylerin tatil döneminde sergiledikleri hedonik, liminoid, organik ve sezgisel yeme tutumları üzerindeki etkilerini ve aşılama teorisi bazlı mesajların (destekleyici-çürütücü) sezgisel yeme tutumu ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Günlük yaşamdan farklı olarak tatillerde bireylerin yeme davranışlarının psikolojik, sosyal ve çevresel faktörlerle şekillenebileceği göz önünde bulundurularak, sosyal fizik kaygısının ve aşılama mesajlarının yeme tutumu üzerindeki etkileri detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu doğrultuda üç hipotez geliştirilmiş ve yapılan analizler ile desteklenme durumları değerlendirilmiştir. 
Bu çalışma için nicel bir enstrüman geliştirilmiş ve katılımcılara senaryo temelli bir araştırma tekniği uygulanmıştır. Bunun için tatilde bulundukları varsayımı ile aşılama teorisi bazlı sosyal mesajlar içeren iki farklı senaryo hazırlanmıştır. Kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen katılımcılara (N = 453), senaryoları içeren anket formları fiziksel (yüz yüze katılım) ve elektronik olarak sunulmuştur. Anketler aracılığıyla, katılımcıların sosyal fizik kaygısı, hedonik, liminoid, sezgisel ve organik gıda yeme tutumları ile yeme miktarına ilişkin veriler toplanmıştır. Ayrıca, aşılama teorisine dayalı sosyal mesajların sezgisel yeme tutumuna etkileri incelenmiştir.
Veriler, SPSS-29 istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. Demografik değişkenlerin dağılımı frekans analizi ile incelenmiş, ölçeklerin güvenilirliği Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Faktöriyel yapılar faktör analizi ile test edilmiş, bu analiz öncesinde KMO ve Barlett'in Küresellik Testi uygulanmıştır. İki senaryo örneklemi arasındaki demografik farklar Chi-Square analiziyle, sezgisel yeme tutumuna verilen cevaplar ise bağımsız T-testi ile değerlendirilmiştir. Sosyal fizik kaygısı ile yeme tutumları arasındaki ilişkiler korelasyon ve ANOVA analizleriyle incelenmiş, bulgular hipotezlerin desteklenip desteklenmediğini ortaya koymuştur.
Sonuçlar, sosyal fizik kaygısının özellikle sezgisel ve duygusal yeme tutumlarını olumsuz etkilediğini, aşılama teorisi bazlı sosyal mesajların ise kısıtlayıcı ve duygusal yeme davranışlarını olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. Ayrıca, kilo memnuniyetsizliğinin hedonik yeme tutumlarını artırdığı, sosyal fizik kaygısının ise bireylerin yeme tutumlarını önemli ölçüde etkilediği saptanmıştır. 
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Sosyal Fizik Kaygısı, Hedonik Yeme Tutumu, Sezgisel                                                        Yeme Tutumu, Liminoid Yeme Eğilimleri, Organik Gıda Yeme Tutumu.

Abstract:
This study aims to examine the effects of social physique anxiety on the hedonic, liminoid, organic and intuitive eating attitudes of the holiday period and the relationship ınoculation theory based messages (supportive-rebuttal) and intuitive eating attitudes. Considering that, unlike daily life, individuals' eating behaviors during holidays can be shaped by psychological, social and environmental factors, the effects of social physique anxiety and vaccination messages on eating attitudes are discussed in detail. In this direction, three hypotheses were developed and their support status was evaluated through the analyses.
A quantitative instrument was developed for this study and a scenario-based research technique was applied to participants. For this purpose, assuming that they were on holiday, two different scenarios containing social messages based on ınoculation theory were prepared. Survey forms containing the scenarios were introduced physically (face-to-face participation) and electronically to (N: 453) participants selected by convenience sampling method. Data regarding social physical anxiety and hedonic, liminoid, intuitive and organic food eating attitudes and eating amounts were collected through survey. In addition, the effect of social messages based on inoculation theory on intuitive eating attitude has been researched.
The analysis of the datas was carried out by using SPSS-29 version. The distribution of demographic variables were investigated with frequency analysis and the reliability of the scales used was evaluated with Cronbach Alfa coefficient. The factorial structures of the scales were tested with factor analysis, before this, Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) analysis and Barlett's Globosity Testing applied. The demographic differences between two scenarios sampling were investigated with Chi-Square Analysis and the differences of answers given to the intuitive eating attitude between two scenarios sampling were investigated with T-Test. The relationship among social physique anxiety, hedonic eating attitude and liminoid eating attitude, dining quantity, organic food eating attitude and intuitive eating attitude was investigated with correlation and single acting ANOVA analysis. As a result of findings, it was examined if the hypotheses were supported or unsupported.
The results showed that the social physique anxiety particularly affects intuitional and emotional eating attiude negatively, the ınoculation theory based social messages are inhibitive and it affects emotional dining behaviours positively. Besides, it was determined that the weight disatisfaction increases the hedonic dining manners and social physique anxiety affects individuals' dining manners significantly.
KEY WORDS: Social Physics Anxiety, Hedonic Eating Attitude, Intuitive Eating Attitude, Liminoid Eating Tendencies, Organic Food Eating Attitude.