Markalara göre planlı eskitme ve endüstri ürünleri tasarımı ilişkisi: Elektrikli süpürge örneği
The correlation between planned obsolescence and industrial product design according to the brands: Vacuum cleaner sample
Yazar: MERVE SEYHAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN GÜÇLÜ YAVUZCAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı / Endüstri Ürünleri Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design
Dizin: Elektrikli süpürge = Vacuum cleaner ; Endüstriyel tasarım = Industrial design ; Planlı eskitme = Planned obsolescence ; Tasarım = Design ; Tüketim = Consumption ; Tüketim toplumu = Consumption society

Özet:
Bu çalışmada esas olarak, planlı eskitme stratejilerinin endüstriyel tasarım disiplini ile arasındaki ilişkinin incelenmesi hedeflenmektedir. Planlı eskitme kavramı, firmaların bilinçli olarak ürünlerini daha kısa ömürlü ve daha az dayanıklı olacak şekilde tasarladığı bir strateji olarak tanımlanabilir. Tüketim toplumunun gelişmesiyle birlikte ürün ve sistemleri tasarlamak için yeni bir çalışma alanı olarak ortaya çıkmış olan endüstriyel tasarım disiplini ise tüketimin arttırılması amacıyla planlı eskitme stratejilerini kullanmaktadır. Ürün tasarımı süreçlerinde, sınırlı ürün ömrü tasarımı, kısıtlı onarım için tasarım ve yeni ihtiyaçların yaratılması gibi farklı biçimlerde planlı eskitme stratejilerin kullanımına rastlamak mümkün olabilmektedir. Literatür taramaları sonucunda planlı eskitme ve endüstriyel tasarım disiplini arasındaki ilişkiyi konu edinmiş olan az sayıda çalışmanın var olduğu belirlenmiştir. Özellikle yerli yazında planlı eskitme stratejileri ile ilgili tasarım bilim dallarında yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma, nitel ve nicel verilerin analiz edilmesi ile yerel literatüre katkı sunabilmeyi amaçlamaktadır. Bu amaca yönelik, örneklem grubu olarak elektrikli süpürge ürünleri seçilmiş ve belirlenmiş olan beş adet markaya ait ürünler incelenmiştir. Sonuçların analiz edilebilmesi için matrisler oluşturulmuş ve karşılaştırmalar yapılmıştır. Bunun yanı sıra firma yöneticileri ile anket çalışmaları yapılmış ve yanıtlar analiz edilmiştir. Yapılan tüm analizler sonucunda incelenen beş firmanın da tasarım süreçlerinde psikolojik eskitme stratejisi kullanıyor olabileceğini söylemek mümkün olmaktadır. İşlevsel eskitmenin kullanılıyor olabileceği ile ilgili ise kesin bir sonuca varılmamaktadır. Sistematik eskitme stratejisini de firmaların çoğunun kullanmakta olduğu sonucuna varılmıştır. Markalara göre planlı eskitme stratejilerini kullanma eğilimlerinin farklılık gösterdiği ve tüm markalatın en az bir tane planlı eskitme türünü strateji olarak kullanıyor olabileceği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, it is mainly aimed to examine the relationship between planned obsolescence strategies and industrial design discipline. The concept of planned obsolescence can be defined as a strategy in which companies consciously design their products to be shorter-lived and less durable. The industrial design discipline, which has emerged as a new field of study to design products and systems with the development of the consumer society, uses planned obsolescence strategies in order to increase consumption. In product design processes, it is possible to encounter the use of planned obsolescence strategies in different forms, such as limited product life design, design for limited repair, and creation of new needs. As a result of the literature review, it has been determined that there are few studies that deal with the relationship between planned obsolescence and the discipline of industrial design. Especially in the local literature, there is no study on planned obsolescence strategies in design disciplines. This study aims to contribute to the local literature by analyzing qualitative and quantitative data. For this purpose, vacuum cleaner products were selected as the sample group and the products belonging to five brands were examined. In order to analyze the results, matrices were created, and comparisons were made. In addition, surveys were conducted with company managers and the answers were analyzed. As a result of all analyses, it is possible to say that all five companies examined may be using a psychological obsolescence strategy in their design processes. There is no definite conclusion about whether functional obsolescence may be used. It was concluded that most of the companies use the systematic obsolescence strategy. It has been concluded that the tendencies of using planned obsolescence strategies differ according to brands and that all brands may be using at least one type of planned obsolescence as a strategy.