Servet-i fünûndan "Cihanî" edebiyata: Mehmet Rauf'un edebiyat eleştirisinin haritası
From servet-i fünûn to "World" literature: The mapping of Mehmet Rauf's literary criticism
Yazar: FATMA DAMAK
Danışman: DOÇ. DR. HALİM KARA
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eleştiri = Literary criticism ; Eleştiri = Criticism ; Mehmed Rauf = Mehmed Rauf ; Servet-i Fünun dergisi = Servet-i Fünun periodical ; Servet-i Fünun edebiyatı = Servet-i Fünun literature

Özet:
Bu tez, Mehmet Rauf'un 1896-1901 yılları arasında Servet-i Fünûn dergisinde yürüttüğü, edebiyat eleştirisi etkinliğini merkeze alır ve Osmanlı-Türk edebiyatını şekillendirme doğrultusunda, edebiyat eleştirisini nasıl kullandığına odaklanır. Mehmet Rauf, Türk edebiyatı tarihlerinde, Servet-i Fünûn döneminin (1896-1901) önde gelen romancısı olarak tanınırken, onun eleştiri çalışmaları sıklıkla hasıraltı edilir. Ne var ki, yazarın kurmaca eserlerini, hangi ilke, yöntem ve saiklerle kaleme aldığını anlamak ve bunları Servet-i Fünûn döneminin koşullarıyla birlikte anlamlandırabilmek için, edebiyat eleştirisi aracılığıyla edebiyatın ne/nasıl olduğunu tartıştığı makalelerini de incelemek gerekmektedir. Zira edebiyat eleştirisini, edebiyatın ruhu olarak tanımlayan Mehmet Rauf, eleştiri pratikleri aracılığıyla sadece kendi edebi üretimini değil, Osmanlı-Türk edebiyatını da özdüşünümsel bir analize tabi tutmuş ve Avrupa edebiyatındaki düşünsel gelişimin aktarımı üzerinden Osmanlı-Türk edebiyatına entelektüel bir altyapı kurmaya çalışmıştır. Bu sebeple, yazarın edebiyatın ve edebi türlerin ne/nasıl olduğunu ele alan nazarî/kuramsal makaleleri ile Osmanlı'daki edebi üretimin aktüalitesini değerlendiren uygulamalı eleştiri yazılarını mercek altına alan bu tez, onun eleştiri haritasını çıkartmayı ve eleştirisinin ilkelerini, yöntemini, işlevini ve mahiyetini belirlemeyi amaçlar. Tez, Mehmet Rauf'un Fransa'da gelişen izlenimci ve biyografik eleştiri modellerinden hareketle yeni bir eleştiri paradigması kurduğunu ileri sürer. Bununla birlikte, edebiyat eleştirisini, genel olarak Osmanlı-Türk edebiyatını, ama özellikle bir parçası olduğu Servet-i Fünûn edebiyatını, küreselleşen modern edebiyat sistemiyle temasa geçirmek ve bu temas doğrultusunda, yerleşik edebiyatı, gerçekçi ve "milli" bir çehreye büründürmek için araçsallaştırdığını iddia eder.

Abstract:
This thesis critically discusses Mehmet Rauf's articles on literary criticism published in the journal Servet-i Fünûn (Wealth of Sciences) between 1896-1901. It focuses primarily on how he used literary criticism in order to re-shape Ottoman-Turkish literature. While Mehmet Rauf is accepted as a prominent writer of the Servet-i Fünûn era (1896-1901) in the history of Turkish literature, his works on literary criticism have been largely ignored. However, in order to understand the principles, methods, and motives behind his fiction and to interpret all of them together with the cultural framework of the Servet-i Fünûn era, it is necessary to analyze his articles on literary criticism. In these articles, defining criticism as the spirit of literature, he had examined not only his own literary works but also the Ottoman-Turkish literature. Accordingly, he attempted to form an intellectual and cultural foundation for Ottoman-Turkish literature by critically surveying the development of European literature. Discussing his literary criticism and practices regarding fictional works in the Ottoman Empire, this thesis aims to provide a map of his literary criticism and its defining principles, method, and function. It argues that Mehmet Rauf aspired to build a new paradigm for criticism inspired by the models of impressionist and biographical literary criticism in France during this period. It further explores that Mehmet Rauf utilized this paradigm to bring Ottoman-Turkish literature and especially Servet-i Fünûn literature in contact with the globalizing modern literature system by aiming to transform the established literary system into a more realist and "national" appearance.