Bir bilgi aracı olarak fotoğrafın doğası ve sosyal medyadaki manipülatif kullanımları üzerine bir inceleme
A review of the nature of photography as an information tool and its manipulative uses on social media
Yazar: ERSİN BERK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜLENT ERUTKU
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Fotoğraf Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Bilgi = Information ; Fotoğraf = Photograph ; Fotoğraf sanatı = Photography art ; Gerçeklik = Reality ; Görsel kültür = Visual culture ; Kültür = Culture ; Manipülasyon = Manipulation ; Sosyal medya = Social media

Özet:
Bu çalışmanın temel hedefi geçmişte ve günümüzde belge niteliği taşıyan, birçok mecrada kanıt olarak kabul gören fotoğrafın manipülasyona açık yanlarına dikkat çekmektir. Fotoğrafın icadı ve okur yazarlığın artması arasındaki tarihsel paralelliği vurgulayan çalışma aynı zamanda manipülasyonun köklerinin kitleselleşmenin de önünü açan modern matbaanın yaygınlaşmasına dayandırılabileceğini savunur. Çalışmada, Batı'da modern bir aygıt olarak icat edilen fotoğraf makinesinin doğmasından evvel onu önceleyen; bilimsel, kültürel, toplumsal değişimlere ve bu gelişmelerin kiliseyle olan etkileşimine yer verilmiştir. Dini otoritenin çözülmesi sonucunda bilime artan güvenin, kitlelerin fotoğrafı bir bilgi aracı olarak görmesi ve onu gerçeklikle ilişkilendirmesindeki temel faktörden biri olarak öne çıkarılmıştır. Erken dönemde bilime fayda sağlayan bir araç olarak kullanılan fotoğrafın zamanla ırkçılık, sınıflandırma, sömürgecilik ve gözetim gibi amaçlara hizmet eden taraflarına da değinilmiştir. Moderniteyle birlikte şekillenen yeni öznenin gerçeklik algısını kaygan bir zemin olarak temellendiren bu çalışma, fotoğrafı ise gerçeklik algısına yön veren kültürel bir disiplin olarak referans alır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi iki bölümden oluşturulmuştur. Bunlardan ilki fotoğrafın temsil gücü ve kültürel yönünü savunan karşıt görüşte yazarların fotoğrafın manipülatif yanlarına yaptıkları ortak vurguların birleştirilmesiyle oluşturulan kısımdır. İkincisi ise; manipülasyon kavramını psikoloji, politika ve medya gibi başlıklar altında inceleyen yazarların görüşlerinin fotoğrafla ilişkilendirilerek kategorize edildiği diğer bölümdür. Elde edilen nitel paradigmayla sosyal medyada çok tartışılan bazı görsel manipülasyonlar doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. İki bin on sekiz yılında Türkiye'nin yalan habere en çok maruz kalan ülke olması dolayısıyla aynı yıl içinden amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen görsel manipülasyonların bazılarında göstergebilimsel analizden yararlanılmıştır. Çalışmada fotoğrafların gerçekliğini yeniden üretmek ve manipüle etmek adına metinlere önemli bir rol atfedildiği gözlemlenmiştir. Günümüz sosyal medyasında manipülasyonun yalnızca kitle iletişim araçlarıyla iktidar veya güç odakları tarafından kitlelere dayatılan bir kavram olmadığı ve fotoğrafın bilgi aracı olan kültürel doğasının temsil sınırlarının önüne geçtiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The main goal of this study is to draw attention to the manipulative sides of photography which is accepted as a document and evidence in many media in the past and present. Emphasizing the historical harmony between the invention of photography and increased literacy, the study also argues that they can be based on the popularization of the modern printing press which also paves the way for the massification of the roots of manipulation. In the study, the scientific, cultural, social changes that prioritized it before the birth of the camera, invented as a modern device in the West, and the interaction of these developments with the church were included. The increasing trust in science as a result of the evanescing of religious authority has been highlighted as one of the main factors for the masses to see photography as an information tool and to associate it with reality. Photography, which was used as a tool that benefited science in the early period, was also mentioned over time in terms of its sides such as the purpose of serving to racism, classification, colonialism, and surveillance. This work, which bases the perception of reality of the new subject, formed together with modernity, as a slippery ground, refers to photography as a cultural discipline that directs the perception of reality. The conceptual framework of the work is formed in two parts. The first is the part created by combining the common emphasis that writers place on the manipulative sides of photography in the opposite view, which advocates the power of representation and the cultural aspect of photography. The second is another part in which the opinions of authors who study the concept of manipulation under titles such as psychology, politics, and media are categorized by associating them with photography. With the obtained qualitative paradigm, some of the visual manipulations that have been much discussed in social media were studied by the document analysis method. Because Turkey was the country most exposed to false news in the two thousand eighteen, semiotic analysis was used in some of the visual manipulations selected by the purposeful sampling method in the same year. In the study, it was observed that an important role was assigned to texts to reproduce and manipulate the reality of photographs. It was concluded that manipulation in today's social media is not only a concept imposed on the masses by power or pressure groups by mass media and that the cultural nature of photography, which is a tool of information, precedes the boundaries of representation.