Gelı̇şmı̇ş ı̇yı̇leştı̇rme programı (ERAS) benı̇gn nedenlı̇ laparoskopı̇k hı̇sterektomı̇ yapılan hastalarda amelı̇yat sonrası sonuçlarımızı ı̇yı̇leştı̇rebı̇lı̇r mı̇?
Could enhanced recovery after surgery program (ERAS) improve our postoperative results in patients who have undergone laparoscopic hysterectomy?
Yazar: BÜŞRA TOPYILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLFEM BAŞOL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Kartal Dr. Lütfi Kırdar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: ERAS = ERAS ; Histerektomi = Hysterectomy ; Laparoskopi = Laparoscopy ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Yara iyileşmesi = Wound healing

Özet:
Amaç: Standart bakım protokolü ve ERAS protokolü uygulanmış benign nedenli laparoskopik histerektomi yapılan hastaların postoperatif sonuçlarının karşılaştırılması
Gereç ve Yöntemler: Bu prospektif çalışma Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi'nde 01/06/2020 ile 30/06/2021 tarihleri arasında yürütüldü. Çalışmamıza benign nedenlerle laparoskopik histerektomi planlanan 68 hasta dahil edildi. Yoğun bakım ihtiyacı olan, 71 yaş üzeri veya malignite nedeni ile cerrahi endikasyonu verilen hastalar dahil edilmedi. Bu hastalar kapalı zarf yöntemi ile iki gruba ayrıldı. İlk gruba kontrol grubu denildi ve standart bakım protokolü uygulandı. İkinci grup ise çalışma grubuydu ve ERAS protokolüne uygun bakım ve takip uygulandı. Her iki grubun preop demografik özellikleri ve preoperatif klinik özellikleri kaydedildi. Her iki gruba yapılacak cerrahi işlem hakkında bilgi verildi. Hastaların intraoperatif özellikleri ve postoperatif ağrı, oral alım, mobilizasyon, gaz - gaita deşarjı, hastanede kalış süresi ve erken dönem komplikasyon varlığı değerlendirilerek kaydedildi. Daha sonra her iki gruptaki hastaların sonuçları karşılaştırıldı.
Bulgular: 37 hastaya standart protokol, 31 hastaya ise ERAS protokolü uygulandı. Elde edilen sonuçlara göre her iki grubun demografik özellikleri arasında anlamlı farklılık izlenmedi. İki grup arasında çalışma grubunun ameliyat öncesi hematokrit değeri daha yüksekti (p<0,001). Yapılan operasyon, operasyon süresi ve intraoperatif komplikasyon açısından benzer sonuçlar mevcuttu. Kontrol grubunun hematokrit düşüşü 2,85±2,41 iken, çalışma grubundaki oran 5,68±2,64 idi ve anlamlı fark mevcuttu (p<0,001). Standart bakım uygulanan hastaların VAS skorları 1. saat 6,84±1,84, 6. saat 5,62±1,60, 12. saat 4,19±1,72 ve 24. saat 2,62±1,51 idi. ERAS protokolü uygulanan hastaların 1. saat 4,58±2,79, 6. saat 2,26±2,33, 12. saat 1,39±1,85, 24. saat 1,03±1,47 idi. Tüm takipler boyunca çalışma grubu hastalarının ağrı skoru daha düşüktü (p<0,001). Kontrol grubundaki hastaların opioid ve ek analjezi ihtiyaçları çalışma grubuna göre oran olarak fazla izlenmesine rağmen anlamlı farklılık görülmedi (p=0,652). Her iki grup arasında rejim 3 başlama zamanı, gaz çıkarma zamanı ve hastanede kalış süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı fark izlendi, tüm değişkenler arasında kontrol grubuna ait hastalarda ortalama daha yüksekti (p<0,001). Defekasyon zamanı açısından iki grup arasında anlamlı fark izlenmedi (p=0,165). İki grup arasında Clavien Dindo Class 1 komplikasyon oranları arasında anlamlı fark izlenmedi (p=0,452). Class 2 komplikasyon kontrol grubunda 1 hastada izlendi (p=0,999). Tekrar hastaneye yatış oranı kontrol grubunda daha fazla izlenmesine (%75) rağmen iki grup arasında anlamlı farklılık görülmedi (p= 0,412).
Sonuç: ERAS protokolü uygulanan hastaların standart bakım protokolü uygulanan hastalara göre postoperatif sonuçlarının daha iyi olduğunu ve daha kısa nekahat süresine sahip olduklarını gözlemledik.
Anahtar kelimeler: ERAS, laparoskopik histerektomi

Abstract:
Objective: To compare the postoperative outcomes after implementation of a standard care protocol with implementation of an ERAS protocol in patients undergoing laparoscopic hysterectomy for benign causes.
Materials and methods: This prospective study was conducted at the Kartal Dr. Lütfi Kırdar City Hospital between 1/6/2020 and 30/6/2021. A total of 68 patients scheduled for laparoscopic hysterectomy for benign causes were included in the study. Patients who needed intensive care unit, those over 71 years of age or who had gynecologic malignancy were excluded from the study. The patients were randomly assigned into two groups using the sealed envelope method. A standard care protocol was implemented with the first group (control group). In the second group (experimental group) an ERAS protocol was implemented. Preoperative demographics and preoperative clinical features of both groups were documented. Patients in both groups were informed about the surgical procedure to be performed. Intraoperative characteristics of the patients and their postoperative pain, oral intake, mobilization, gas-stool output, hospital stay and presence of early complications were evaluated and documented. The results from the two groups were then compared.
Results: A standard protocol was implemented for 37 patients (control group) and an ERAS protocol was implemented for 31 patients (experimental group). Demographic characteristics of the groups were not significantly different. The preoperative hematocrit level of the experimental group was higher (p<0,001). In terms of operation performed, the duration of the operation and its intraoperative complications, outcomes were similar. While the hematocrit decrease in the control group was 2,85±2,41, in the experimental this was 5,68±2,64, showing a significant difference (p<0,001). The VAS scores of patients who received standard care were 6,84±1,84 at 1 hour, 5,62±1,60 at 6 hours, 4,19±1,72 at 12 hours and 2,62±1,51 at 24 hours. Scores of patients who received ERAS protocol were 4,58±2,79 at 1 hour, 2,26±2,33 at 6 hours, 1,39±1,85 at 12 hours and 1,03±1,47 at 24 hours. During all follow-ups, patients in the experimental group reported lower pain scores (p<0,001). Opioid requirements and additional analgesic requirements of patients in the control group were higher than those in the experiment group; however, no significant difference was observed (p=0,652). There was a statistically significant difference between the two groups in terms of onset of regime 3, time of flatulence and length of hospital stay. In between all variables, the mean was higher in patients receiving standard protocol (p<0,001). There was no significant difference between the two groups in terms of defecation time (p=0.165). There was no significant difference in Clavien Dindo Class 1 complication rates between the two groups (p=0.452). Class 2 complication was observed in 1 patient from the control group (p=0.999). Although the rate of readmission was higher in the control group (75%), there was no significant difference between the groups (p=0.412).
Conclusion: We have observed the implementation of an ERAS protocol to result in more favorable postoperative outcome in patients compared to a standard care protocol, enabling early discharge from hospital.
Keywords: ERAS, laparoscopic hysterectomy