Van gölü inci kefali (Alburnus tarichi Güldenstädt, 1814)'nin hidroakustik izleme modelinin oluşturulması ve stok analizi
Hydroacoustic monitoring modelling and stock assessment of tarek (Alburnus tarichi Güldenstädt, 1814) in lake Van
Yazar: FERHAT DEMİROL
Danışman: DOÇ. DR. FAHRETTİN YÜKSEL ; PROF. DR. ALİ CEMAL GÜCÜ
Munzur Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Balıkçılık = Fisheries ; Chalcalburnus tarichi = Chalcalburnus tarichi ; Hidroakustik yöntem = Hydroacoustic method ; Van Gölü = Van Lake ; İnci kefali = Pearl mullet

Özet:
Çalışma kapsamında Van Gölü ticari balıkçılığına ait son 4 yılın balıkçılığa bağlı ve balıkçılıktan bağımsız verileri toplanmış ve 2020 yılının Ekim ayında Van Gölü'nde ilk kez uygulanan ve gölün tamamının tarandığı kapsamlı bir hidroakustik sörvey gerçekleştirilmiştir.  Akustik verilerin toplanmasında 1 adet splitbeam transduser (Simrad ES 120-7C) ile donatılmış 120 kHz frekanslı Simrad EY60 marka taşınabilir bilimsel yankısayar (echosounder) kullanılmıştır. Sörvey deseni, aralarındaki mesafenin 2,28 nmi olduğu toplam 25 paralel hat şeklindedir. 10 gün süren sörvey esnasında toplam 540 nmi'lik akustik veri toplanmıştır. Hidroakustik sörveyin paralelinde gölde EN 14757 standardı galsama ağlarıyla biyolojik örneklemeler de yapılmıştır. Örneklenen balıkların total boyları; 7,5-25,5 cm, akustik hedef büyüklükleri (TS); -60,54 ile -46,92 dB aralığındadır.  Ortalama toplam boy= 18,12 cm, ortalama vücut ağırlığı= 50,93 g ve ortalama TS= -49,99 dB olarak hesaplanmıştır. Sohbahar mevsiminde balıkların Erciş bölgesini neredeyse tamamen terk etmiş oldukları, Van Körfezi, Tatvan Baseni ve Adilcevaz-Ahlat bölgelerinde yoğun olarak bulundukları tespit edilmiştir. Balıkların vertikal dağılımını göldeki sıcaklık tabakalaşmasının doğrudan etkilediği ve buna bağlı olarak inci kefali sürülerinin sonbahar mevsimi itibariyle termoklinin hemen üzerinde bulundukları (18-25 m) ve daha derine inmedikleri gözlemlenmiştir. Gölde toplanan akustik verilerin analizinde, "batimetrik" ve "Geoİstatistiksel" olmak üzere iki farklı yaklaşım kullanılarak balık biyokütlesi hesaplanmıştır. Van Gölü'ndeki inci kefali biyokütlesi batimetrik yaklaşıma göre 17.513 ton; Geoİstatistiksel yaklaşıma göre ise 16.200 ton olmak üzere birbirine oldukça yakın bulunmuştur. Hidroakustik metodun yanında stok değerlendirmede "Yaşa dayalı kohort analizi" metodu kullanılmış olup göldeki toplam balık miktarı yaklaşık 579 milyon adet, biyokütle ise 21.919 ton olarak tahmin edilmiştir. Populasyon için balıkçılık ölüm oranı (F) 0,38; toplam ölüm oranı (Z); 0,58 ve sömürülme oranı (E); 0,657 olarak hesaplanmıştır.
Van Gölü inci kefali popülasyonunun %54,6 dişi, %45,4 erkek bireylerden oluştuğu ve ♀:♂ oranının 1,20:1 olduğu hesaplanmıştır. Popülasyonun 0 ile 7 yaş aralığındaki bireylerden oluştuğu tespit edilmiş olup yaş sınıflarının ortalama total boyları 0 yaş gurubundan başlamak üzere sırasıyla: 7,95; 14,37; 18,92; 21,96; 23,14; 23,97; 24,65; 25,60 cm ortalama ağırlıkları ise yine sırasıyla: 3,38; 22,37; 54,98; 89,07; 105,87; 120,42; 132,02 ve 154,75 g olarak hesaplanmıştır. Total-boy ile ağırlık arasındaki ilişki incelenmiş olup aralarında W= 0,0033TL3,3044 şeklinde üssel bir ilişki olduğu hesaplanmıştır ve bu ilişkiye ait regresyon katsayısı (R2); 0,969 olarak bulunmuştur. Populasyonun geneli için Fulton kondisyon faktörü; 0,790, L∞; 25,9937 cm, Kbrody; 0,4674 yıl-1, t0; -0,7713 yıl, W∞; 156,1708 g; Von Bertalanffy boyca büyüme denklemi Lt=25,9937[1-e(-0,4674(t+0,7713))]; ağırlıkça büyüme denklemi ise Wt= 156,244[1-e(-0,4674(t+0,7713))]3,3044 olarak hesaplanmıştır.
Van Gölü'nde aktif olarak 118 teknenin avcılık yaptığı ve tekne başına ortalama 3500-4500 m uzatma ağı kullanıldığı hesaplanmıştır. Tekne başına sezonluk ortalama 45,8 ton balık avlandığı, toplamda ise son 4 sezonun (2017-2021) ortalaması olarak yıllık 5400 ton balık avlandığı belirlenmiştir.
İleriye dönük öngörülerin oluşturulmasında "Yaşa dayalı Thompson ve Bell" modeli kullanılarak yapılan analizde gölde en yüksek ürünü av gücünü %40 oranında azaltarak almanın mümkün olduğu görülse de mevcut filo ve av araçlarıyla 0 ve I yaş kohortlarının tamamen, II yaş kohortunun ise kısmen sömürülmüyor olması nedeniyle stokun aşırı avlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, fisheries-dependent and independent data were collected from Lake Van in fishing season from 2017-2021. In addition, a comprehensive hydroacoustic survey was carried out in October 2020, which was applied for the first time in the Lake Van.  A Simrad EK60 portable echosounder with 120 kHz frequency equipped with a splitbeam transducer (Simrad ES 120-7C) was used to collect acoustic data. The survey pattern is a total of 25 transects with a 2.28 nmi inter transects distance. A total of 540 nmi acoustic data was collected during the 10-days survey. Biological data were collected by using gill-nets (by rigged with EN 14757 standard), synchronously with the hydroacoustic survey. The total length of the sampled fish were between 7.5 – 25.5 cm, and the target sizes (TS) were in the range of -60.54 -46.92 dB. Average total length, average body weight and average TS were calculated as 18.12 cm, 50.93 g and -49.99 dB respectively. It has been determined that the fish have almost completely left the Erciş region in the autumn season, and they were concentrated in the Van Bay, Tatvan Basin and Adilcevaz-Ahlat regions. It has been observed that the vertical distribution of fish is directly affected by the temperature stratification in the lake, and accordingly, the tarek schools are just above the thermocline (18-25 m) and do not go deeper. Fish biomass was calculated from the acoustic data that collected in the lake with two different approaches, "bathymetric" and "geostatistical". The biomass of tarek in Lake Van was calculated 17513 tons by bathymetric approach; It was calculated as 16200 tons with the geostatistical approach.  In addition to the hydroacoustic method, "Age-based cohort analysis method" was used to stock assessment. Total fish amount in the lake was estimated as 579 millions and the biomass as 21919 tons. For the tarek population, fishing mortality rate (F); 0.38, total mortality (Z); 0.58 and the exploitation rate (E); 0.657 were calculated. 
The tarek population of Lake Van was consisted of 54.6% female and 45.4% male individuals and the ♀:♂ ratio was 1.20:1. The age distribution of population was faund 0-7 range. Average total length of the age classes were calculated as, 7.95, 14.37, 18.92, 21.96, 23.14, 23.97, 24.65 cm, average weights were calculated as, 3.38, 22.37, 54.98, 89.07, 105.87, 120.42, 132.02, 154.75 g. The length-weight relationship of population (for all individuals) was described as W=0.0033TL3.3044. The growth type of the fish was determined as positive allometric. For the all individuals fulton condition factor; 0.790, L∞; 25.9937 cm, Kbrody; 0.4674 year-1, t0; -0.7713 year, W∞; 156.1708 g; Von Bertalanffy growth equation for length Lt=25.9937[1-e(-0.4674(t+0.7713))]; the growth equation for weight was calculated as Wt=156.244[1-e(-0.4674(t+0.7713))]3.3044.	
It has been determined that 118 boats are actively fishing in Lake Van and each boat is used an average of 3500-4500 m of gillnet. It was determined that 45.8 tons/season of fish were caught per boat and 5400 tons of fish were caught each seasons as the average of the last 4 seasons (2017-2021) in total. 
In the analysis made using the "Thompson and Bell prediction model", although it was seen that it was possible to obtain the highest yield in the lake by reducing the catch power by 40%; it was concluded that the stock was not overfished because the 0, I and partially II age cohorts were not exploited with the existing fleet and fishing gears.