Arap dili ve belagatın'da mübalağa
Exaggeration in Arabic language and rhetoric
Yazar: EMRULLAH TUNCEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NUSRETTİN BOLELLİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Belâgat ilminin üç ana bölümünden biri olan Bedî ilmi, edebî sanatları içeren bir ilim dalı olup, Lafızla İlgili Sanatlar ve Anlamla İlgili Sanatlar olmak üzere iki kısma ayrılır. Anlam ile ilgili süsleme sanatlardan biri olan mübalağa, edebî sanatlar içerisinde vaz-geçilmez bir konuma sahiptir. Bu nedenle de, tarihin hemen her döneminde, çeşitli sebeplerle olumlu ya da olumsuz olarak kullanılmıştır. Bedî ilmi açısından, ?Bir durumu nitelemede müspet ya da menfî olarak aşırılığa kaçmak? şeklinde tanımlayabileceğimiz ve bazen gerçeğin bir ifadesi olarak karşımıza çıkan mübalağa; ?Teblîğ?, ?İğrâk? ve ?Gulüv? olmak üzere üç ana kısımdır. İddiâ edilen şeyin, teori ve pratikte olması mümkünse, ?tebliğ?; pratikte hiç görülmemiş, ama teoride olması mümkün ise, ?iğrak?; hem teoride hem de pratikte olması imkansız ise, ?gulüv? adını alır. Gulüv, belli şartlar dâhilinde makbul sayılır. Belâgatçiler arasında olumlu ya da olumsuz görüşler olsa da, edebiyatçıların çoğu, belli şartlar çerçevesinde, mübalağayı olumlu ve güzel bir sanat olarak görmüştür. Sarf ilmi (Morfoloji) açısından mübalağanın, ?Mübalağalı vezinler? ile ?Mübalağalı Baplar? konusunda ele alındığını ve mübalağalı vezinlerin beş tanesinin kurallı, geri kalanların ise kuralsız olduğunu görmekteyiz. Mübalağa sanatına Kur'ân-ı Kerim'de de yer verildiğini, ancak bu noktada hakîkatin dışına asla çıkılmadığını, buradaki asıl amacın, muhatapların dikkatini olayın büyüklüğüne çekerek, konunun zihinlere iyice yerleşmesini sağlamak olduğunu görmekteyiz. Esmâ-i Hüsnâ'da yer alan mübalağa vezinleri ise, Yüce Allah açısından mübalağa teşkil etmez. Bu isimlerin ?mübalağalı? diye nitelendirilmesi mecâzî olup, gerçekte mübalağa olduğu için değil, lafzen mübalağa vezni oldukları içindir. Dolayısıyla, Yüce Allah'ın sıfatlarının mübalağa kalıbında zikredilmesi, bu sıfatların sonsuz bir mükemmelliğe sahip olduğuna işaret etmektedir.

Abstract:
The science of ornamentation (Ilm al-badi), which is the one of three major part of the science of Rhetoric (Ilm al-balagha), includes literary arts. It is classified into the two parts. First part is about utterance and the other part is about the meaning. Exaggeration, which is the art of embellishment about the meaning, has very important place in the literary arts. Therefore, ıt has been used for positive or negative means because of different reasons in the almost every era of history. By the definition of exaggeration is to characterize one situation extremely positive or negative as well as ıt is also described as an expression of real situation. Exaggeration is divided into three parts. These are "Tebliğ", "İğrak" and "Gulüv". Tebliğ means that when one thing is claimed, ıf there are possibilities to be done in both theory and practice. İğrak means that when one thing is claimed, ıf there are possibilities to be done in theory, not practice. The third one of Gulüv means that when one thing is claimed, ıf there are no possibilities to be done in both theory and practice. Gulüv can be acceptable for certain circumstances. Although there are positive and negative ideas about exaggeration among the people, who are interested in rhetoric, most of them see exaggeration as positive and good art.Exaggeration based on morphology is examined about the subject of "exaggerated mood" and "exaggerated form". The five of "exaggerated mood" is regular and rest of them is irregular. The art of exaggeration has been given place in Koran but there is nothing which against the truth.The main goal of using art of exaggeration is to attract people to the importance of situation and to be understood very well by people. "Exaggerated moods" in the Beautiful Names of Allah is not exaggeration for Allah. The reason of describing it as exaggerated is metaphorical. In reality not because of being exaggeration, ıt is exaggerated moods for utterance. Therefore, to be mentioned the adjectives of Allah in the context of exaggeration, ıt indicates that the adjectives of Allah is very perfect for describing Allah.