Bazı arpa çeşit ve genotiplerinin kök çürüklüğü etmeni bipolaris sorokiniana'ya karşı reaksiyonlarının belirlenmesi
Determination of reactions of some barley variaty and genotypes againts root rot agent bipolaris sorokiniana
Yazar: ŞERİFE GÜL KORKULU
Danışman: PROF. DR. GÖKSEL ÖZER
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kahverengi kök çürüklüğü = Brown root rot

Özet:
Bipolaris sorokiniana, dünya genelinde özellikle arpa (Hordeum vulgare L.) ekimlerinde kök çürüklüğüne neden olarak verimde azalma ve önemli ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Bu hastalıkla mücadelede kimyasalların aşırı kullanımının önüne geçmek amacıyla, çevreci yaklaşımlar arasında hastalıklara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesine yönelik ıslah çalışmaları stratejik bir önem taşımaktadır. Bu araştırmada, CIMMYT-SBP Programı tarafından temin edilen toprak kökenli Bipolaris sorokiniana patojeninin arpa hat ve çeşitlerinin kök ve kök boğazı üzerindeki etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Çalışmada, Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından sağlanan toplam 99 arpa genotipi (13 çeşit ve 86 hat) kullanılmıştır. Ayrıca, arpa ve buğday arasındaki farklılıkları değerlendirmek üzere 6 buğday genotipi de analize dahil edilmiştir.            Çalışmada 86 arpa hattının ve 13 arpa çeşidinin Bipolaris sorokiniana'ya karşı duyarlılıkları belirlenmiştir. Patojenisite testi sonucunda elde edilen verilere göre: 1 hat ve Keser çeşidi yüksek hassasiyet göstermiştir, 59 hat ve İnce, Kalaycı 97, Cumhuriyet 50, Ünver, Yüksel, Enginel 90, Özdemir, Sabribey, Larende ve Burakbey çeşitleri orta düzeyde hassasiyet göstermiştir, 13 hat ve Çıldır 02 çeşidi orta düzeyde dayanıklılık göstermiştir, 12 hat ve Hamidiye 85 çeşidi yüksek düzeyde dayanıklılık sergilemiştir. Buğday genotipleri arasında ise Bezostaja, Kızıltan, Kutluk, 2.49, Sunco ve Altay çeşitleri yüksek dayanıklılık göstermiştir.                        Bu araştırma, Bipolaris sorokiniana'nın sorun teşkil ettiği alanlarda dayanıklı olarak kullanılabilecek arpa ve buğday çeşitlerini belirlemekte ve bu çeşitlerin ıslah çalışmalarında stratejik olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
Bipolaris sorokiniana causes root rot in barley (Hordeum vulgare L.) crops worldwide, resulting in reduced yield and significant economic losses. In order to prevent the excessive use of chemicals in the control of this disease, breeding studies for the development of disease resistant varieties are of strategic importance among environmentalist approaches. In this study, it was aimed to investigate the effects of soil borne Bipolaris sorokiniana pathogen provided by CIMMYT-SBP Program on root and root collar of barley lines and varieties. A total of 99 barley genotypes (13 cultivars and 86 lines) provided by the Gateway Agricultural Research Institute were used in the study. In addition, 6 wheat genotypes were also included in the analysis to evaluate the differences between barley and wheat. The susceptibility of 86 barley lines and 13 barley cultivars to Bipolaris sorokiniana was determined. According to the data obtained from the pathogenicity test: 1 line and Keser variety showed high susceptibility, 62 lines and İnce, Kalaycı 97, Cumhuriyet 50, Ünver, Yüksel, Enginel 90, Özdemir, Sabribey, Larende and Burakbey varieties showed moderate susceptibility, 13 lines and Çıldır 02 variety showed moderate resistance, 12 lines and Hamidiye 85 variety showed high resistance. Among wheat genotypes, Bezostaja, Kiziltan, Kutluk, 2.49, Sunco and Altai varieties showed high resistance. This research identifies barley and wheat varieties that can be used as resistant in areas where Bipolaris sorokiniana is a problem and shows that these varieties can be used strategically in breeding studies.