Tâcüşşerîa Ömer b. Ahmed'in Nihâyetü'l-Kifâye'sinin Yeminler ve Vakıf arasındaki bölümleri (Tahkik ve değerlendirme)
Nihâya al-Kifâya li-al-Dirâya al-Hidâya by Tâj al-Sharia Omar b. Ahmad al-Mahbûbî of the subjects between the chapter Aymân and Vaqf sections (The edition and critique)
Yazar: MUHAMMED ENES NAHHAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET ABDÜLMECİT KARAASLAN
Bartın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Fıkıh = Fıkh ; Yazma = Hand kerchief

Özet:
Bu çalışmada, Hanefî Fakihlerden İmam Tâcüşşerîa Ömer b. Ahmed el-Mahbûbî'nin ‎Nihâyetü'l-kifâye li-dirâyeti'l-Hidâye isimli eseri tahkik edilip incelenmiştir. Söz konusu ‎eser, el-Hidâye'nin en eski ikinci şerhi olup Mergînânî'nin "el-Hidâye şerhu bidâyeti'l-‎mübtedî" adlı eserinin "Kavlühû" tarzında bir şerhidir. Eserin, Buhâra şehri ilim ve ‎siyasetinde ön plana çıkan Orta Asya Sadrüddinzâde Mahbûbî Hanefî fukahâ ailesi ‎hakkında bazı bilinmeyen bilgileri de içermesi yönüyle tahkiki önem kazanmaktadır. ‎

Dünya kütüphanelerinde tespit edebildiğimiz kadarıyla 30 civarında farklı nüshası olup ‎Türkiye kütüphanelerinde 29 farklı nüshası vardır. Konumuza dahil olan kısımlar, birinci ‎cildin Türkiye Kütüphanelerindeki 14 nüshasından 5 tanesiyle karşılaştırılarak tahkik ‎edilmiştir. Asıl nüshamız 713/1313 istinsah tarihli Türkiye'deki en eski ikinci nüsha olan ‎İzmir Milli Kütüphanesi nüshası olup müstensihi Muhammed b. Ebî Abdillâh Yahya b. ‎Muhammed el-Hamâdî'dir.  O, Feyzullah Efendi, Edirne Serez ve Ragıp Paşa ‎kütüphanelerindeki nüshaları da istinsah etmiştir. ‎

Tacüşşerîa, açık bir üslupla yazdığı eserinde el-Hidâye'den kavlühû diye zikrederek aldığı ‎bazı kapalı cümleleri, ayrıntılı olarak şerh etmiştir. Hanefî mezhebinin kendinden önceki, ‎kendi çağındaki ve bazen delilleriyle vardığı tercihlerini "ve aleyhi'l-fetva/fetva onun ‎üzerinedir", "ve bihi yüftâ/onunla fetva verilir", "ve bihi ne'huzu/biz onu alırız", "ve ‎aleyhi'l-i'timad/ona itimad edilir" vb. ibarelerle ifade etmiştir. ‎

Çalışmamızda dipnotlarda; müellifin metinde zikrettiği âyet ve hadislerin tahrîci yapılmış, ‎zikredilen yer, şahıs, kişi isimleri ve şiirler hakkında bilgi verilerek ekte indeks olarak da ‎verilmiştir. Dirâse/tanıtım-değerlendirme kısmında İSNAD atıf kuralları, İSAM tahkikli ‎neşir kılavuzu esasları kullanılmıştır. ‎

Abstract:
In this study, one of the Hanafi Faqihs, Imam Taj al-Sharia Omar b. Ahmad al-Mahbûbî's ‎work named Nihâya al-kifâya li-dirâya al-Hidâya was examined and edition and critique ‎have been made. The work is the second oldest commentary of al-Hidaya and is a ‎commentary in the style of "Qavluhû" of Marginânî's work called "al-Hidâya sharh bidâya ‎al-mubtadî". The edition and critique work gains importance in terms of containing some ‎unknown information about the Central Asian Sadr al-dîn zâdah Mahbubî Hanafi fuqaha ‎family, which came to the fore in the science and politics of the city of Bukhara. ‎

As far as we can determine, there are around 30 different copies in the libraries of the world ‎and there are 29 different copies in the libraries of Turkey. It was examined by comparing it ‎with 5 of the 14 copies in the Turkish Libraries. Our original copy is the copy of the Izmir ‎National Library, which is the second oldest copy in Turkey, dated 713/1313, and its ‎author is Muhammad b. Abi Abdillâh Yahya b. Muhammad al-Hamâdî.  He also consulted ‎the copies in the libraries of Feyzullah Efendi, Edirne Serez and Ragıp Pasha.‎

In his work, which he wrote in a clear style, Taj al-Sharia commented in detail on some ‎closed sentences that he received from al-Hidaya by mentioning it as qawluhû. He ‎expressed the preferences of the Hanafi madhhab before him, in his own age, and ‎sometimes with evidence, with phrases such as "and alayhi al-fatwa/fatwa is on him", "and ‎bihi yuftâ/fatwa is given with this", "and bihi na'huzu/we take it", "and alayhi al-i'timad/ ‎there is trust in it", etc. ‎

In the footnotes in our study; The verses and hadiths mentioned by the author in the text ‎have been made tahrij, and information about the mentioned place, person, personal names ‎and poems is given as an index in the appendix. In the dirâsa/introduction-evaluation ‎section, the ISNAD citation rules and the principles of the ISAM investigation guide were ‎used. ‎