Kültürel miras yönetimi kapsamında müze ziyaretçilerinin tarihi mekân algısının incelenmesi
Examination of museum visitors historical space perception in the scope of cultural heritage management
Yazar: HAZEL NUMANOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ URUNGU AKGÜL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzecilik Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Mekansal organizasyon = Spatial organization ; Müzecilik = Museology ; Müzeler = Museums ; Sergileme = Exhibition ; Sergiler = Exhibitions ; Tarihi mekan = Historical place ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Yeniden işlevlendirme = Refunctioning ; Ziyaretçiler = Visitors

Özet:
Kültürel miras yönetimi kapsamında tarihi yapıların yeniden işlevlendirilerek müze olarak kullanımı, ülkemizde oldukça yaygın bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır. Tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesiyle elde edilen müze yapılarında sergileme tasarımı sürecinde, yapının barındırdığı mimari potansiyel değerlendirilirken; mimariyle uyumlu bir bütün oluşturacak şekilde sergileme ve sunum tekniklerinin, koleksiyona dair eserler ile belirlenmesi ve aynı zamanda, kendisi de sergilenecek bir eser olan tarihî binanın taşıdığı anlamların da göz önünde bulundurularak müzenin bir bağlam içerisinde ziyaretçilere sunulması, kültürel mirasın doğru aktarılabilmesi ve korunması açısından büyük önem arz etmektedir.
Bu araştırmanın amacı; İzmir ilinde yer alan, kültürel miras yönetimi kapsamında yeniden işlevlendirilerek müze olarak kullanılan tarihi yapıların kent, bina, koleksiyon ve sergi tasarımı açısından uyumumun incelenmesi ve müzelerin sundukları hizmetlerin kalitesini artırmaya yönelik olarak araştırma kapsamında geliştirilmiş olan "Müzelerde Mekânsal Organizasyon Algısı" adlı ölçek ile müze ziyaretçilerinin tarihi mekân algısının belirlenmesi ve sonuçlarının ortaya konmasıdır. Bu amaç doğrultusunda geliştirilen ölçek, Haziran-Ağustos 2020 tarihleri arasında İzmir Atatürk Müzesi ve İzmir Tarih ve Sanat Müzesi ziyaretçilerine uygulanmıştır.
Araştırmanın ilk bölümünde kavramsal-kuramsal çerçeveye yer verilmiştir. İkinci bölümünde kavramsal çerçeve ile ilgili yapılan literatür araştırmaları yer almaktadır. Üçüncü bölümde araştırmanın yöntemi yer almaktadır. Araştırma kapsamında uygulanan ölçekten elde edilen verilerin analizinde parametrik hipotez testlerinden bağımsız çift örneklem t-testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Ayrıca çalışmada çok değişkenli istatistik analiz tekniklerinden biri olan faktör analizi kullanılmıştır. Yapılan analizlerin sonuçları, belirlenen müzeleri ziyaret eden ziyaretçilerin tarihi mekân algıları üzerinden müzelerin hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik öneriler ile birlikte araştırma kapsamında sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kültürel Miras,  Kültürel Miras Yönetimi, Müze, Sergileme, Kent, Tarihi Yapılar, Yeniden İşlevlendirme, Mekânsal Organizasyon, Müze Ziyaretçileri

Abstract:
The use of historical buildings as museums by re-functioning within the scope of cultural heritage management is a very common practice in our country. While evaluating the architectural potential of the building during the exhibition design process in museum buildings obtained by re-functioning historical buildings; it is important to determine the exhibition and presentation techniques with the artifacts related to the collection in a way that will form a compatible whole with the architecture, taking into account the meanings of the historical building as also an artifact to be exhibited, to present the museum to the visitors in a context in order to convey and protect the cultural heritage correctly.
The purpose of this research is to examine the accordance of the historical buildings in the province of Izmir used as museums by re-functioning within the scope of cultural heritage management in terms of city, building, collection and exhibition design and to determine the historical space perception of museum visitors and to reveal the results with the scale called "Spatial Organization Perception in Museums" which was developed within the scope of the research to increase the quality of the services offered by museums. The scale developed for this purpose was applied to the visitors of İzmir Atatürk Museum and İzmir History and Art Museum between June and August 2020.
In the first chapter of the research, the conceptual-theoretical framework is included. In the second chapter, there are literature researches about the conceptual framework. In the third chapter, the method of the research is given. In the analysis of the data obtained from the scale applied within the scope of the research, two-sample t-test and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) independent of parametric hypothesis tests were used. In addition, factor analysis, which is one of the multivariate statistical analysis techniques, was also used in the study. The results of the analyzes are presented within the scope of the research together with suggestions for increasing the service quality of the museums based on the historical place perceptions of the visitors visiting the determined museums.

Keywords: Cultural Heritage, Cultural Heritage Management, Museum, Exhibition, City, Historical Buildings, Re-functioning, Spatial Organization, Museum Visitors