Osmanlı'dan Cumhuriyet'e frengi ve frengi ile mücadele (XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıl başları)
Syphilis and struggle with syphilis from Ottoman Empire to Repuplic (The end of 19th century, and early 20th century)
Yazar: TÜLİN TÜRKER
Danışman: PROF. DR. SELİM HİLMİ ÖZKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sifiliz = Syphilis

Özet:
Sifiliz, yeni dünyadan Avrupa'ya oradan da Ön Asya'ya ve Asya'ya yayılarak insanlık tarihini ekonomik, sosyal, askeri ve psikolojik olarak çok yönlü etkilemiştir. Yayıldığı alanlarda toplum ve devletler üzerinde büyük tahribatlara yol açmış bir hastalıktır. Frenginin Osmanlı Devleti'nde özellikle XIX. yüzyıl sonu ile XX. yüzyıl ilk çeyreği arasında büyük bir etkisi olmuştur. Anadolu halkının büyük ve kesintisiz savaşlarla sınandığı bu dönemde, çalışmamızda öncelikle Osmanlı Devleti'nin frengiyle olan mücadelesine ve hastalığa neden olan sosyal etkenlere odaklanılmıştır. Ardından hastalığın, Milli Mücadele döneminde ve Cumhuriyetin ilk yıllarında yeni kurulan devlet üzerinde ki etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Osmanlıdan Cumhuriyete tevarüs eden bu hastalığın etkileri çok yönlü olarak gösterilmek istenmiştir.
Bu çalışmada Balkan Savaşlarından Birinci Dünya Savaşına ardından da Mütareke Döneminden Milli Mücadele dönemine kadar olan süre içerisinde Anadolu da hastalığın en çok görüldüğü bölgeler detayla ele alınmıştır. Söz konusu bölgelerde halkın sosyal hayatta ki değişimini göstererek, bölge bölge frengi ile mücadelesi ortaya konmaya çalışılmıştır. Hastalığın yayılmasına neden olan göçler ele alınarak mültecilerin Osmanlı'nın son döneminden başlayarak Cumhuriyetin ilk yıllarında toplum üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu hastalığın nüfus üzerinde ki psikolojik ve fiziki tahribatları işlenmeye çalışılmıştır. Devletlerin İkinci Dünya Savaşı öncesi milliyetçiliğin getirdiği etkiyle kendi toplumlarını hastalıklardan sıyırarak, sağlıklı birey yetiştirebilme çabası ve tartışmaları işlenmeye çalışılmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda Osmanlı'da ki ve Cumhuriyette ki nüfus politikalarının hastalıklardan korunmaya yönelik şekillendirilmeye çalışıldığı gösterilmiştir.
Çalışmamızda öncelikli olarak Cumhurbaşkanlığı Osmanlı ve Cumhuriyet arşivinde bulunan belgeler kullanılmıştır. Bu belgelerin arka planı analiz edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu konu üzerine yapılan makale, kitap ve çeşitli yayınlarda incelenmiştir.

Abstract:
Syphilis has spread from the new world to Europe and from there to Asia Minor and Asia, and has affected human history in many ways, economically, socially, militarily and psychologically. It is a disease that has caused great destruction on society and states in the areas it spreads.  Syphilis in the Ottoman Empire, especially in the XIX. with the end of the century XX. It had a great impact in the first quarter of the 19th century. In this period, when the Anatolian people were tested by great and uninterrupted wars, our study primarily focused on the Ottoman Empire's struggle with syphilis and the social factors that caused the disease. Then, the effect of the disease on the newly established state during the National Struggle and the first years of the Republic was tried to be revealed. The effects of this disease, which inherited from the Ottoman Empire to the Republic, were tried to be shown in many ways.
In this study, from the Balkan Wars to the First World War and then from the Armistice Period to the National Struggle, the regions where the disease is most common in Anatolia are discussed in detail. By showing the change in the social life of the people in the mentioned regions, the struggle against syphilis from region to region has been tried to be revealed. The effects of refugees on society in the first years of the Republic, starting from the last period of the Ottoman Empire, were examined by considering the migrations that caused the spread of the disease.  The psychological and physical effects of this disease on the population have been studied. It has been tried to deal with the efforts and discussions of states to raise healthy individuals by removing their societies from diseases with the effect of nationalism before the Second World War. In line with this information, it has been shown that the population policies in the Ottoman Empire and the Republic were tried to be shaped to prevent diseases. In our study, primarily the documents found in the Presidency Ottoman and Republic archives were used. The background of these documents has been tried to be analyzed. In addition, it has been examined in articles, books and various publications on this subject.