Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlarda hak sahipliği
Ownership of inventions made in higher education institutions
Yazar: GÜLCAN AFŞİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜR ARIKAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Buluş = Discovery ; Eser sahibi = Ownership work ; Patent hakkı = Patent right ; Patentler = Patents ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Üniversiteler = Universities

Özet:
İlkel çağlarda yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilirliği fiziki güç odaklı tarım ve hayvancılık faaliyetleriyle sağlanmakta iken teknolojinin zamanla ilerlemesiyle sisteme dâhil olan makinalarla insanın fiziki gücünden ziyade zihinsel gücü, fark yaratmasında etkili olan faktör haline gelmiştir.  Fark yaratan bu zihinsel gücün ürünleri, sınaî mülkiyet hukuku şemsiyesi altında somutlaşıp hukuksal alana dâhil edilerek hem yaratıcısının hem de tüm toplumun hizmetine sunulabilmektedir. Ülkemizde de yer verilen amaca hizmet etmek üzere kanun hükmünde kararnameler ile yasal zemine oturtulan sistem, küresel anlamda gerçekleşen değişimlere uyum ve daha kapsamlı, sistemli bir düzenleme gereği doğrultusunda 10 Ocak 2017 yürürlük tarihli "6769 sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu"'nu (SMK) güncel ve esaslı değişikliklerle hukuk sistemimize dâhil edilmiştir.
İşte bu çalışmada, çalışanların meydana getirdiği buluşlara uygulanacak hükümlerde SMK ile getirilen yeniliklere vurgu yapılarak özellikle yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlarda patent korumasından faydalanma konusunda kimin söz sahibi olacağını belirten hak sahipliği kavramı ve hak sahipliğinin görünümü ulusal ve uluslararası yasal hükümler, öğreti ve yargı kararlarından faydanılarak incelenecektir. 
Çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde konunun esasını teşkil eden buluş kavramına, buluşun buluş olarak patent hukuku kapsamına dâhil edilebilmesi için taşıması gereken niteliklere ve buluşun hukuksal düzlemde korunmasına hizmet eden patent kavramının mevzuatlarımızdaki görünüm şekillerine değinerek yer verilecektir. İkinci bölümde öncelikle hak kavramı irdelenecek olup buluşun meydana getirilmesiyle başlayıp patent belgesinin elde edilmesiyle ulaşılmaya çalışılan hakların neler olduğuna, bu hakların niteliklerine, sınırlarına ve sona erme sebeplerine yer verilecektir. Akabinde bu hakların kimler tarafından ileri sürülebileceği konusuna yer verilecektir. Üçüncü bölümde, hizmet buluşunun değerlendirilmesine yönelik olarak hizmet buluşunu gerçekleştirebilecek sujelerin ve hizmet buluşunun meydana getirilmesine esas teşkil eden iş ilişkisinin hukukumuzdaki düzenleniş şekilleri yer alacaktır. Dördüncü ve son bölümde,  yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara yönelik SMK ile getirilmiş olan yeni yasal düzenlemenin PatKHK ile farklılıklarına yer verilerek meydana getirilen buluşlara hangi hükümlerin uygulanacağı ve bu buluşlar üzerindeki tekel nitelikteki hakları kimlerin kullanabileceği konusu yer alacaktır. Son olarak sonuç bölümünde çalışma konusu genel olarak değerlendirilmiş ve görüşlerimize yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Buluş, Patent, Çalışan, Yükseköğretim kurumu,  Hak sahipliği

Abstract:
In the primitive ages, vital activities were based on physical activities such as agriculture and animal husbandry. With the inclusion of machine into production system, mental activities have become the distinguishing factor instead of physical force. The products of this mental power that make a difference can be offered to the service of both the creator and the whole society by being embodied under the umbrella of industrial property law and being incorporated into the legal field. The system, which is based on legal grounds with decree laws in order to serve the purpose given in our country, in accordance with the adaptation to global changes and a more comprehensive and systematic regulation, the "Industrial Property Law Number 6769" (IPL) dated 10 January 2017, is updated and has been included in our legal system with substantial changes.
In this study, the emphasis has been placed on the innovations introduced by the IPL in the provisions to be applied to the inventions created by the employees. Particularly in the inventions conceived in higher education institutions, the concept of entitlement, which indicates who will have a say in benefiting from patent protection, has been emphasized. The concept of entitlement has been examined taking national and international legal provisions, doctrines and judicial decisions into consideration.
The study consists of four parts. In the first part, the concept of invention, the qualifications that the invention should have to be included in the scope of patent law as an invention, and the appearance forms of the concept of patent that serves to protect the invention in legal level has been discussed. In the second part, the concept of rights has been examined, and what are the rights that are endeavoured to be reached by obtaining the patent certificate, starting with the creation of the invention, the qualifications, limits and reasons for termination of these rights have been listed. Subsequently, the issue of who can assert these rights has been viewed.
In the third part, the subjects who can realize the service invention for the evaluation of the service invention in our law and the business relationship that is the basis for the creation of the service invention have been touched on. In the last section, the subject of which provisions to be applied to the inventions created by giving place to the differences of the new legal regulation brought by the IPL and the Patent Decree Law and who can exercise the monopoly rights on these inventions has been discussed. Finally, in the conclusion section, the subject of the study has been generally evaluated and subjective thoughts of the author of this study have been put forward.
Keywords: Invention, Patent, Employee, Higher education institution, Right ownership.