Ziyâeddin Seyyid Yahyâ'nın Gencîne-i Hikmet'i (metin-inceleme)
Ziyâeddin Seyyid Yahyâ's gencîne-i hikmet (text-analyze)
Yazar: SENGÜL ÖZDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞÜKRÜ FATİH ÜLKEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Gencine-i Hikmet = Gencine-i Hikmet ; Hikaye = Story ; Ziyaeddin Seyyid Yahya = Ziyaeddin Seyyid Yahya

Özet:
Bu çalışmanın amacı İbn Sînâ'nın efsanevî hayatını konu edinen hikâyelerin yer aldığı Ziyâeddin Seyyid Yahyâ'nın Gencîne-i Hikmet isimli eserinin edisyon kritikli metnini kurmak ve incelemektir.Gencîne-i Hikmet'in 11'i Türkiye'de, 6'sı yurt dışında olmak üzere 17 yazma nüshası bulunmaktadır. Eserin matbu nüshalarının Bulak, İstanbul ve Kazan'da birçok defa basılması, Ebû Ali Sînâ (İbn Sînâ) hikâyelerinin halk tarafından beğenilerek okunduğunun göstergesidir. Arapçaya da çevrilen Gencîne-i Hikmet'in Ahmed Hamdi, Kemâleddin Şükrü, Sadık Erdağı, İdris Yavuz, Selami Münir Yurdatap tarafından sadeleştirilmiş yayınları da bulunmaktadır.İbn Sînâ; tıp, felsefe, edebiyat alanındaki eserleriyle Doğu ve Batı medeniyetini etkilemiş bir bilim adamıdır. Halk, özellikle hekimliğiyle insanlara yaptığı büyük hizmetlerden ve çeşitli ilimlerdeki üstün başarısından dolayı İbn Sînâ'yı efsaneleştirmiştir. Gencîne-i Hikmet'in yanı Binbir Gündüz Masalları'nda, Kısasü'l-Ulema'da, Derviş Hasan Medhî'nin Esrâr-ı Hikmet'inde, Aziz Efendi'nin Muhayyelât-ı Aziz Efendi isimli eserinde, Lokman Hekim efsanelerinde, fıkralarda, divan ve halk şiirlerinde onun hayatının olağanüstü özelliklerle anlatıldığını görürüz. Ebû Ali Sînâ Hikâyeleri'nin yazarı bilinmeyen Hâzâ Hikâyet-i Ebû Ali Sînâ adıyla yazma nüshaları ve sözlü varyantları da bulunmaktadır.Gencîne-i Hikmet, Ebû Ali Sînâ'nın başından geçen maceraların yer aldığı hikâyelerden oluşmaktadır. Ebû Ali Sînâ'nın ikiz kardeşi Ebû'l-Hâris de hikâyelerin önemli bir kısmında yer almaktadır. Olağanüstü ve fantastik unsurlarla örülü olan Gencîne-i Hikmet, secili anlatımı, canlı tasvirleri ve olayların anlatımındaki akıcılığıyla merakla okunan bir hikâye kitabı özelliği taşımaktadır.

Abstract:
The purpose of this study is to develop a critical edition of, and to explore Ziyâeddin Seyyid Yahyâ?s Gencîne-i Hikmet, a collection of stories about İbn Sînâ?s legendary life.Seventeen manuscripts of Gencîne-i Hikmet have been found, eleven of which are in Turkey, and six abroad. Numerous prints were also published in Bulak, Istanbul and Kazan, which is an indication that Ebû Ali Sînâ (as İbn Sînâ was called in these stories) tales were appreciated by readers. Gencîne-i Hikmet was also translated into Arabic, and summarized or simplified versions in contemporary Turkish are available by Ahmed Hamdi, Kemâleddin Şükrü, Sadık Erdağı, İdris Yavuz and Selami Münir Yurdatap.İbn Sînâ was a scholar who influenced the Eastern and Western civilizations with his works in the fields of medicine, philosophy and literature. People celebrated him as a legendary figure, in particular because of his great services to humanity in the area of medicine, and because of his superior achievements in various sciences. Besides Gencîne-i Hikmet, his life is recounted with glorious qualifications in the Tales of the Thousand and One Nights, Kısasü?l-Ulema, Derviş Hasan Medhî?s Esrâr-ı Hikmet, Aziz Efendi?s Muhayyelât-ı Aziz Efendi, Lokman Hekim (Luqman) legends, anecdotes, and in divan and folk poetry. Ebû Ali Sînâ tales are also told in the anonymous Hâzâ Hikâyet-i Ebû Ali Sînâ manuscripts and as oral versions.Gencîne-i Hikmet is a compilation of stories about Ebû Ali Sînâ?s adventures. His twin brother Ebû?l-Hâris also occupies a significant place in the stories. With the inclusion of extraordinary and fantastic elements, and its rhyming verbalism, vivid descriptions and fluency of narration, Gencîne-i Hikmet presents the character of a story book which is read with interest.