Öğretmenlerin psikolojik sözleşme ihlali, işe yabancılaşması ve üretim karşıtı iş davranışları arasındaki ilişki
The relationship between teachers' psychological contract violation, work alienation and counterproductive work behavior
Yazar: DERYA DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. NİHAN DEMİRKASIMOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Psikolojik sözleşme ihlali algısı = Perceived psychological contract breach ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers ; Üretim karşıtı iş davranışları = Counterproductive work behaviors ; İşe yabancılaşma = Work alienation

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin psikolojik sözleşme ihlâli, işe yabancılaşması ve üretim karşıtı iş davranışları düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Nicel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilen araştırmanın evrenini tabakalı örneklem yöntemine göre Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilçelerinde bulunan kamu ve özel ortaöğretim kurumlarında görevli 2829 öğretmen oluşturmaktadır. Evrenden oluşan tabakaların örneklem büyüklükleri seçkisiz örneklem yoluyla belirlenerek 431 öğretmene ulaşılması amaçlanmış; veri toplama süreci sonucunda, toplamda 476 öğretmene ulaşılmıştır. Araştırmada, Robinson ve Morrison'un (1995) geliştirdiği; Oğul Selekler'in (2007) Türkçeye uyarladığı 'Psikolojik Sözleşme İhlali Ölçeği'; Elma'nın (2003) oluşturduğu 'İşe Yabancılaşma Ölçeği'; Spector ve diğerleri (2006) tarafından geliştirilen; Öcel (2010) tarafından Türk diline uyarlanan 'Üretim Karşıtı İş Davranışları Ölçeği' kullanılmıştır. Araştırmada üç ana değişkenin üzerinde okul türünün aracılık rolünün incelenmesi için aracılık analizinden Bootstap metodu uygulanmıştır. Elde edilen veriler "SPSS" ve "JASP" paket programları ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda ortaöğretim okullarında görevli öğretmenlerin psikolojik sözleşme ihlali algıları ve işe yabancılaşma düzeylerinin düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin psikolojik sözleşme ihlali algıları ve işe yabancılaşma düzeylerinin, cinsiyet ve eğitim durumu değişkenlerine göre farklılık göstermediği; okul türü, kıdem ve okuldaki çalışma süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin üretim karşıtı iş davranışları sergileme düzeylerinin düşük olduğu; cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği ancak kıdem, eğitim durumu ve okuldaki çalışma süresi değişkenlerine göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Gerçekleştirilen aracılık analizi sonucunda, psikolojik sözleşmenin işe yabancılaşma üzerinde anlamlı ve olumlu etkisinin olduğu ancak üretim karşıtı iş davranışları üzerinde doğrudan etkiye sahip olmadığı; okul türünün ise bağımlı değişkenler arası ilişkilerde anlamlı bir aracı değişken olmadığı saptanmıştır.

Abstract:
The main purpose of the study is to determine the relationship between teachers' psychological contractviolation, work alienation and counterproductive work behaviour.In this study, the quantitative research method was used. The population of the research consists of 2829 teachers working in public secondary schools and in private secondary schools in thedistricts of the Turkish Republic of Northern Cyprus according to the stratified sampling method. The sample sizes of the layers to be formed from the universe were determined by random sampling. According to the sample, it was aimed to reach 431 teachers. A total of 476 teachers were reached as a result of the data collection process. In the research, "Psychological Contract Violation Scale" developed by Robinson and Morrison (1995), adapted into Turkish by Oğul Selekler (2007); "Work Alienation Scale" developed by Elma (2003); and "Counterproductive Work Behaviours Scale" developed by Spector et al. (2006), and adapted to Turkish culture by Öcel (2010) were applied.In the study, Bootstap method from mediation analysis was applied to examine the mediationg role of school type on three main variables. The obtained data were analysed with "SPSS and Jasp package programs. As a result of the research, it was determined that teachers' perceptions of psychological contract violation and job alienation levels were low. It was found that teachers' perceptions of psychological contract violation and their level of work alienation did not differ according to the variables of gender and educational status. It has been determined that there is a significant difference according to the variables of school type, seniority and working time at school. In addition, it was found that teachers had low levels of counterproductive work behavior; it was concluded that there was significant difference according to the variables of gender, but not according to the variables of seniority, education status and working time at school. As a result of the mediation analysis performed, it was found that the psychological contract had a significant and positive effect on work alienation, but did not have a significant effect on counterproductive work behaviors; school type was not found to be significant mediator variable.