"Biz" ve "Onlara" ceza değerlendirmelerinde sosyopolitik tutumların etkisi
The effects of socio-political attitudes on punitive judgments to "Us" and "Them"
Yazar: SELEN GÖKSAL
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ KÜNÜROĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Adalet algısı = Justice perception ; Ceza = Punishment ; Ceza adaleti sistemi = Criminal justice system ; Sağ kanat yetkeciliği = Right wing authoritarianism ; Sosyal baskınlık = Social dominance ; Sosyal kimlik = Social identity ; Sosyopolitik = Socio-political ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ceza adaleti değerlendirmelerinde yasaları ihlal eden bireylerin sosyal grup üyeliğinin ve gözlemcilerin sosyopolitik tutumlarının (sosyal baskınlık yönelimi ve sağ kanat yetkecilik) rolünü incelemektir. Tez çalışması iki çalışmadan oluşmaktadır. İlk çalışmada Ceza Tutumları Ölçeği çeviri-tersine çeviri yöntemiyle Türkçeye uyarlanmıştır. Katılımcılar (N=389) çalışmaya gönüllü olarak katılmış ve sırasıyla Ceza Tutumları, Ahlaki Temeller ve Suçlulara Yönelik Algılar ölçeklerini tamamlamışlardır. Sonuçlar ölçeğin altı boyutlu (hak etme, caydırma, hapsetme, ahlaki denge, rehabilitasyon ve onarıcı adalet) yapısının geçerlik ve güvenirliğinin Türkiye örnekleminde doğrulandığını göstermiştir.
İkinci çalışmada katılımcılara (N=408) suçlunun sosyal kimliğinin etnik kimlik bakımından değişimlendiği suç senaryosu vinyeti sunulmuş, ardından ceza değerlendirmeleri ve tutumları incelenmiştir.  Onarıcı adalet dışında ceza amaçları üzerinde suçlunun sosyal kategorisinin ana etkisi gözlenmezken, ahlaki denge ve onarıcı adalet tutumları üzerinde yetkecilik ve suçlunun sosyal kategorisi etkileşim göstermiştir. Suçlu dış-grup ya da etnik grup kimliği belirsiz olduğunda, yetkeciliğin ahlaki denge tutumlarını pozitif yönde yordadığı gözlenmiştir. Ayrıca dış-grup koşulunda onarıcı adalet puanları yetkecilik tarafından pozitif yordanırken, iç-grup koşulunda negatif yordanmaktadır. Ek olarak, demografik değişkenler kontrol edildiğinde, iç-grup koşulunda SBY algılanan niyetliliği negatif yönde yordamaktadır. Elde edilen bulgular kara-koyun etkisi, dış-gruplara hoşgörü ve iç-grup kayırmacılığı kuramsal çerçevesinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: ceza tutumları, sosyal kimlik, sosyopolitik tutumlar, sosyal baskınlık yönelimi, sağ kanat yetkecilik

Abstract:
The aim of this study was to examine the role of socio-political attitudes (right-wing authoritarianism and social dominance orientation) of observers and social group memberships of law-violators in criminal justice judgments. The thesis is composed of two studies. In the first study, the Penal Attitudes Scale was adapted to Turkish with a translation/back translation method. Participants (N=389) voluntarily participated into this study and completed the Penal Attitudes Scale, Moral Foundations Questionnaire, and Perceptions Toward Criminals Scale, respectively. The results showed that the validity and reliability of the six-factor structure (just deserts, deterrence, incapacitation, moral balance, rehabilitation, and moral balance) of the scale was confirmed in the Turkish sample.
In the second study, participants (N=408) were presented with a vignette depicting a crime scenario in which the offender's social categorization was manipulated based on ethnic identity, and then punitive judgments and attitudes were assessed. Although there was no main effect of social categorization of offender, except restorative justice attitudes, there was an interaction between authoritarianism and social categorization on restorative justice and moral balance attitudes. It was shown that when crime was committed by an out-group member or a person whose ethnicity was unidentified, authoritarianism positively predicted moral balance attitudes. Moreover, restorative justice scores were predicted positively by authoritarianism in the out-group condition, while they were predicted negatively in the in-group condition. In addition, social dominance orientation negatively predicted perceived intent when demographics were controlled. The findings were discussed in the theoretical framework of the black-sheep effect, out-group leniency, and in-group favouritism.

Keywords: penal attitudes, social identity, socio-political attitudes, social dominance orientation, right wing authoritarianism