1950-2015 yılları arasında İstanbul'da nüfus hareketleri
Movements of populati̇on i̇n Istanbul between 1950 and 2015
Yazar: İBRAHİM GÖKBURUN
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM SERTKAYA DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Coğrafya = Geography ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Coğrafya = Geography ; Demografik özellikler = Demographic characteristics ; Doğum = Delivery ; Nüfus = Population ; Nüfus hareketleri = Population movements ; Yerleşim = Settlement ; Yerleşim yapısı = Settlement structure ; Ölüm = Death ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İstanbul; coğrafî konumu, tarihî, doğası, sosyokültürel ve ekonomik yapısıyla her zaman cazibe merkezi olmuştur. Tarih boyunca farklı boyutlarda göçlere maruz kalan İstanbul'da, 1950 sonrası yaşanan göçler; büyük tahribata yol açmıştır. Göçler İstanbul'da ulaşım, çevre, konut, güvenlik, eğitim, su, alt ve üst yapı sorunları, sosyal yaşamı olumsuz etkilemiştir. İstanbul'un nüfus odaklı sorunları nedeniyle; nüfus hareketleri konusunda, her zaman yeni çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, 1950-2015 döneminde İstanbul'da nüfus hareketlerinin niceliksel boyutu tespit edilerek göçlerin doğurduğu sorunlar ve çözüm önerilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Öncelikle İstanbul'da nüfusun tarihsel gelişimi irdelenmiştir. Nüfus hareketlerinin üç temel değişkeni doğum, ölüm ve göç verileri, İstanbul ölçeğine indirgenerek İstanbul'da göçlerin yön ve dağılım analizi yapılmıştır. İstanbul nüfusu 1950'de 1.166.477 kişiyken; 2015'te 14.657.434 kişiye ulaşmıştır. İstanbul'da doğal nüfus artışı azalmasına rağmen göç nedeniyle toplam nüfus sürekli artmıştır.1950-2015 döneminde Türkiye'nin toplam nüfusu 4'e katlanırken İstanbul nüfusu 12'ye katlanmıştır. Göçler, İstanbul'un demografik yapısını şekillendiren temel etkendir. 1950-1960 döneminde İstanbul'un net göç verileri negatif yönlüdür. 1965-1970 dönemi ‰208 oranıyla net göç hızının en yüksek olduğu dönemdir. Alınan göç ve net göçün en yüksek olduğu dönem 1985-1990 iken; en fazla göç 1995-2000 döneminde verilmiştir. 2000 sonrasında alınan göçle birlikte verilen göçler de artmıştır. Alınan göçler, verilen göçlerin iki katı olması nedeniyle İstanbul'da nüfus artışı devam etmektedir. Göçlerin önlenmesi için hukukî, idârî ve sosyoekonomik tedbirler alınmalıdır. İstanbul, emek yoğun bir sanayi kenti olmaktan çıkartılarak nitelikli sanayi, turizm, finans, fuar, kongre ve kültür sanat faaliyetlerinin yönetim merkezine dönüştürülmelidir.

Abstract:
İstanbul has always become a center of attraction with its history, nature, socio-cultural and economic structure. For this reason, the migrations occured after 1950 has led to great destruction in İstanbul which has been exposed to varied extent of migrations throughout the history. Due to the migration, the problems of transportation, environment, dwelling, security, education, water, substructure and superstructure has affected the social life negatively. Because of the population-based problems of İstanbul, there is always a need to new studies about the population movements. In this study,  it is aimed to reveal the problems stemming from migration and suggest the solution proposals by identifying the quantitative size of population movements occured in İstanbul during 1950-2015 period.
First of all, the historical development of population has been scrutinized. Then, the direction and distribution analysis of migration in İstanbul was made by reducing the birth, death and the migration data to the scale of İstanbul which are three main variances of population movements. While the population of İstanbul in 1950 was 1.166.477, it reached to 14.657.434 person in 2015.Although the natural increase of population decreased in İstanbul, the total population increased continuously because of migration. During 1950-2015 period, while the total population of Turkey rised fourfold, the population of İstanbul rised twelvefold. The migrations are the main factor forming the demographical structure of İstanbul. In the 1950-1960 period, the exact population data of İstanbul was avodiant. The period of 1965-1970 was the highest rate velocity of population period with the rate of 207 ‰.while the highest period of allowing immigrants and total immigrants was 1985-1990 period, the most emigrating period was the period of 1995-2000.After 2000s both the allowing immigrants and emigrating increased. Due to the fact that the allowing immigrants are two times bigger than the emigrating, the rise of population continues in İstanbul. Legal, administrative and socio-economic precautions should be taken in order to prevent the migrations. İstanbul should be converted to a management center of qualified industrial, touristic, financal, exposition, congressional, cultural and art activities, by excluding İstanbul form being a densely industrial city.