Altinekin (Konya) çevresindeki ofiyolitik kayaçların ve oluşan plaserleri̇n maden potansiyelinin incelenmesi
Investigation of ophiolitic rocks and mining potential of placers in around Altinekin (Konya)
Yazar: ALİ COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİCAN ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Maden Yatakları ve Jeokimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Kıymetli madenler = Precious metals

Özet:
Araştırma bölgesi Altınekin (Konya) ilçesi ve çevresini içeren, yaklaşık 96 km2 genişliğinde bir alanı kapsamaktadır.
İnceleme bölgesindeki en yaşlı birim; Erken Triyas-Geç Kretase yaşındaki Nuras formasyonudur. Bu formasyon üzerine yanal düşey geçişle Geç Kretase yaşlı Milis formasyonu gelmektedir. Bu birim üzerine Geç Kretase yaşlı Koçyaka ofiyoliti karışığı tektonik dokanak ile gelmektedir. Altında yer alan birimlerin üzerine tektonik dokanak ile Geç Kretase yaşlı Aktepe ofiyoliti gelmektedir. Geç Miyosen- Erken Pliyosen yaşlı Ulumuhsine formasyonu ise alttaki birimlerin üstüne uyumsuz olarak gelmektedir. Geç Miyosen-Erken Pliyosen yaşlı Karakaya volkaniti ise diğer yaşlı birimleri keserek yüzeylemiştir. En genç birim olarak ise alüvyon bulunmaktadır.
İnceleme alanında bölgesel metamorfizma ve tektonik deformasyona bağlı olarak kıvrımlanmalar, akma yapıları, yapraklanma ve çatlak düzlemleri ile budinaj ve farklı ölçeklerde faylanmalar gözlenmiştir.
Bölgeden derlenen 20 adet kayaç ve 7 adet plaser (dere sedimanı) numunesinin ana oksit, iz ve nadir toprak element analizleri yapılmıştır. Elde edilen analiz sonuçları student t testine göre her iki birime ait bileşenlerde yapılan istatistiki yorumlar % 95 ihtimalle anlamlı çıkmış ve birlikte değerlendirilmesi uygun görülmüştür. Koefitik korelasyon katsayılarına göre hazırlanan cluster (dendogram) analiz diyagramında kayaçlarda;  iz element, Ba-Pb-Mo, Zn-Al, Mg-Ni, oksit, Au-Pd-Pt-Cr grubu şeklinde 6 grup; plaserlerde ise; Au-Pd-Th, oksit Mn-Pb-Mo, Si-Cu-V,  Pt-Cr-Mg-Ni grubu şeklinde 5 grup ayırt edilmiştir.
Plaser numunelerinden parlak kesitler yapılmıştır. Cevher örneklerinin petrografik incelemeleri sonucunda manyetit, hematit ve kromit mineralleri tespit edilmiştir.
İnceleme alanındaki kayaç ve plaser numunelerinin kimyasal analizleri (başlıca oksitler, eser elementler, platinyum grubu elementleri (Au, Pt, Pd) ve nadir toprak elementleri) ve istatiksel yorumları yapılmıştır. Ortalama SiO2 (% 41.18), Fe2O3 (% 9.74), TiO2 (% 0.87), Cr2O3 (% 0.11), Ni (644.89 ppm), Au (0.002 ppm), Pt (0.003 ppm), Pd (0.002 ppm), Cu (Kaya örneklerinde 44.95 ppm) ve SiO2 (% 47.02), Fe2O3 (% 8.46), TiO2 (% 0.87), Cr2O3 (% 0.33), Ni (551.35 ppm), Au (0.005 ppm), Pt (0.004 ppm), Pd (Alttınekin bölgesinden 0,002 ppm) ve Cu (36.31 ppm), plaser örnekleri analiz edildi. Kayaçlarda yapılan jeokimyasal çalışmalara göre, ortalama ∑REE = 92.07, ΣHREE (La-Nd) = 73.62, ∑MREE (Sm-Ho) = 13.57 ve ∑LREE (Er-Lu) = 4.87, plaserler ∑REE = 162.70, ΣHREE (La-Nd) = 141.95, ∑MREE (Sm-Ho) = 15.76 ve ∑LREE (Er-Lu) = 4.99 analiz edildi. Bölgedeki kayaçlar ve plaserlerin ortalama REE miktarı standart referans kayalara normalize edildiğinde, bunların kondrit, ilkel manto, peridotit ve MORB değerlerinden daha yüksek, üst kabuktan, NASC'den (Kuzey Amerika Şeyli Kompozit) ve PAAS (Arkeolojik Sonrası Ortalama Avustralya Şeyli) değerlerinden ise daha düşüktür.
Altınekin bölgesindeki kayaç ve plaser numunelerinin nadir toprak element (NTE) içerikleri karşılaştırıldıklarında NTE oluşumu bakımından en zengin içeriğin plaserlerde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca en düşük içeriğin ise, Koçyaka ofiyolitik karışığı içerisindeki kayaçlarda olduğu belirlenmiştir.
Altınekin bölgesindeki Aktepe ofiyoliti ve Koçyaka ofiyolitik karışığına ait gabroyik kayaçlarının Th/Yb ve Nb/Yb değişim diyagramlarına göre, iki farklı topluluk oluşturdukları görülmektedir. Birinci grup kayaçların (Aktepe ofiyoliti) yitim zonu üzerinde oluştuğu, ikinci grup kayaçların (Koçyaka ofiyoliti karışığı) ise yitimden uzak bir ortamda oluştuğu görülmektedir.

Abstract:
The research area covers an area of approximately 96 km2, including the district and surroundings of Altınekin (Konya).
The oldest unit in the Altınekin region is the Early Triassic-Late Cretaceous Nuras Formation, and the Late Cretaceous Milis Formation overlies the Nuras Formation in a lateral-vertical direction. Late Cretaceous Koçyaka Ophiolitic Melange is overlain these units. The Late Cretaceous Aktepe Ophiolite is also overlain by these units. Late Miocene-Early Pliocene Ulumuhsine Formation is overline the older by unit unconformity. Late Miocene-Early Pliocene Karakaya Volcanics cut the older units. At the top in the study area, there is the Quaternary Alluvium and this unit unconformably covers all units. Serpentinization and listwaenitization were observed in the ophiolitic rocks.
Depending on the regional metamorphism and tectonic deformation, folding, flow, foliage and crack planes and bruising and faulting at different scales were observed in the study area.
Major oxides, trace elements and rare earth elements of 20 rocks and 7 placer (stream sediment) samples collected from the region were analyzed. Statistical analysis results according to student t test, 95% of the statistical comments made on the components of both units were statistically significant and it was deemed appropriate to evaluate them together.  On the analysis diagram the cluster (dendogram) which is prepared according to coefitic coefficient of correlation, 6 groups, by the names of, "trace element", "Ba-Pb-Mo", "Zn-Al", "Mg-Ni", "oxide" and "Au-Pd-Pt-Cr" in rocks and 5 groups,  "Au-Pd-Th", "oxide", "Mn-Pb-Mo", "Si-Cu-V" and "Pt-Cr-Mg-Ni"  in placers are differentiated.
Polished sections were made from placers sample. According to ore petrographical investigations, magnetite, hematite and chromite minerals have been identified.
Chemical analyses (major oxides, trace elements, platinium group elements (Au, Pt, Pd package group analyzed) and rare earth elements) of the rock and placer samples and statistical interpretations were performed. Average SiO2 (41.18 %), Fe2O3 (9.74 %), TiO2 (0.87 %), Cr2O3 (0,11 %), Ni (644.89 ppm), Au (0.002 ppm), Pt (0.003 ppm), Pd (0.002 ppm), Cu (44.95 ppm) in the rock samples and SiO2 (47.02 %), Fe2O3 (8.46 %), TiO2 (0.87 %), Cr2O3 (0,33 %), Ni (551.35 ppm), Au (0.005 ppm), Pt (0.004 ppm), Pd (0.002 ppm), Cu (36.31 ppm) placer samples of Altınekin region were analyzed. According to the geochemical studies performed on the rocks, on average ∑REE = 92.07, ΣHREE (La-Nd) = 73.62, ∑MREE (Sm-Ho) = 13.57 and ∑LREE (Er-Lu) = 4.87, the placers ∑REE = 162.70, ΣHREE (La-Nd) = 141.95, ∑MREE (Sm-Ho) = 15.76 and ∑LREE (Er-Lu) = 4.99 were analyzed. When normalized the average amount of REE of the rocks and placers in the area to standard reference rocks, these are higher than chondrite, primitive mantle, peridotite and MORB values; are lower than the upper crust, NASC (North American Shale Composite) and PAAS (Post-Archean Average Australian Shale) values.
When the rare earth element (NTE) contents of rock and placer samples in the Altınekin region were compared, it was determined that the richest content in terms of NTE formation was in the placers. In addition, it was determined that the lowest content was on the rocks in the Koçyaka Ophiolitic Melange.
According to Th/Yb and Nb/YB change diagrams of the gabroic rocks belonging to Aktepe Ophiolite and Koçyaka Ophiolite Mixture in Altınekin region, they formed two different groups. It is seen that the first group rocks (Aktepe Ophiolite) are formed on the subduction zone and the second group rocks (Koçyaka Ophiolite Melange) are formed in an environment far from the subduction zone.