Dervîş Muhammed Şifâyî, Eşşerhu'l-Kitabi'l-Mesneviyyi'l-Ma'neviyyi'l-Muhtasar, cilt 2 (inceleme-metin-sözlük)
Dervîş Muhammed Şifâyî, Eş-şerhu'l-Kitabi'l-Mesneviyyi'l-Ma'neviyyi'l-Muhtasar, volume 2 (commentary-text-glossary)
Yazar: AYŞE CENGİZ
Danışman: PROF. DR. ZİYA AVŞAR
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Derviş Muhammed Şifayi Mevlevi = Derviş Muhammed Şifayi Mevlevi ; Mesnevi = Mathnawi ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Şerh = Commentary

Özet:
Mesnevî şerhleri içerisinde icmâlî şerhler kategorisinde yer alan Şifâyî Muhammed Dede (ö. 1673)'nin şerhi iki cilttir. Bu tezin konusu Şifâyî şerhinin üzerinde herhangi bilimsel bir çalışma olmayan ikinci cilttir. Bu cildin kütüphanelerde başka bir nüshası bulunmadığı için tenkitli metni yapılamamış; ancak eldeki nüshanın metni, tenkitli metin yönteminin kuralları göz önünde tutularak bilimsel usule göre kurulmuştur.
Tezimizin dayandığı temel eser Mevlânâ'nın Mesnevî'si olduğu için Mesnevî'nin Mevlânâ eserleri içerisindeki yeri ve Şifâyî Muhammed Dede'nin şerhini önceleyen Mesnevî'ye ilişkin tercüme ve şerhler üzerinde kronolojik olarak  kısa ve özlü bilgiler verilmiştir. Tezimizde çalıştığımız şerhin müellifi olan Şifâyî'nin biyografisi ve eserleri üzerinde araştırıcıların yararlanacağı bir bilgi silsilesi oluşturulmaya çalışılmıştır.
Tezimizin "Metin Kurmada Dikkat Edilen Hususlar" bölümünde metnimizi kurarken takip ettiğimiz teknik bilimsel kurallar yer almıştır. Burada tezimizde kullandığımız nüshanın tanıtımı, eserdeki şerh yöntemi, bu yöntemi oluşturan ayrıntılar, metni kurmada izlediğimiz imla yöntemi, şerhin kaynakları üzerinde durulmuştur.
Bu çalışmanın üçüncü bölümünü bilimsel yöntemlere göre yeni harflere aktardığımız tez metni oluşturmaktadır. Tez metnini kelime anlamları ve murat sözlüğünden oluşan şerh sözlüğü izlemektedir.  Tezimiz sonuç ve kaynakça kısmıyla bitmektedir.

Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Mesnevî, Şifâyî, Şerh

Abstract:
The commentary of Şifayi Muhammed Dede, who is in the category of concise annotations among the Mesnevi commentaries, is in two volumes. The subject of this thesis is the second volume of Şifayi's commentary on which there is no scientific study. Since there is no other copy of this volume in the libraries, the critical text could not be made; however, the text of the current manuscript was established according to scientific method, taking into account the rules of the critical text method.
Since the main work on which our thesis is based is the Mesnevi of Mevlana, the place of Mesnevi in the works of Mevlana and the translation and commentaries on the translation and commentaries of Şifayi Muhammed Dede are given in chronological order. We have tried to create a series of information on the biography and works of Şifayi, who is the author of the annotation we worked on in our thesis.
The technical scientific rules that we followed while establishing our text were included in the "Issues Considered in Text Making" section of our thesis. Here, the introduction of the copy we used in our thesis, the annotation method in the work, the details that make up this method and the sources of the annotation are emphasized.
The third part of this study is the thesis text that we have transferred to new letters according to scientific methods. The text of the thesis is followed by an annotation dictionary consisting of word meanings and a dictionary of request.

Key Words: Mevlana, Mesnevi, Şifayi, commentary