Dijital mimari miras bağlamında koruma olasılıkları
Possibilities of preservation in the context of digital built heritage
Yazar: MERVE YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Gündelik hayatımızın içine entegre olan temel düzeydeki teknolojiler çevremizi 
algılamamızda bize yeni farkındalıklar kazandırmaktadır. Dijitalleşme ile iç içe bir 
yaşam sürsek de kültürel mirası koruma alanında kullanılan teknolojilerin 
adaptasyon sürecinin görece yeni olarak tanımlamak mümkündür. Kültürel miras 
unsurları dijital ortamın öznesi olduğunda, dijital ortam uygulamalarının 
geliştirilmesinde kültürel mirasa ve dijital ortama temas eden uzmanların ortak 
çalışması gereklidir. Koruma uzmanlarının kültürel varlıkları değerlendirirken
teknolojiyi etkin kullanabilmesi için çağdaş teknolojinin kapasitesini ve 
imkanlarını bilmesi gereklidir. Çünkü her kültür nesnesinin özgün içeriğini 
değerlendirirken çalışmasını kolaylaştırıp bilgisini zenginleştirecek teknolojileri 
veri, yazılım, donanım ve bilgisayar bilimcilerini yönlendirerek geliştirebilecek kişi 
yine koruma uzmanlarıdır. Bu disiplinleri ayrı alan olarak kabul etmek, koruma 
ilkelerine ve ihtiyaçlarına göre yapılandırılmasını sağlamamak kültürel mirasın 
dijital ortamda manipüle edilmesine, yanlış yorumlanmasına ve değer 
atfedilmemiş bilgilerin kaybolmasına sebep olabilir. 
Koruma alanında yeni yöntemlerin kullanımı her dönem sorgulanan bir durum 
olsa da zaman ile sürekli mücadele içinde bulunma durumu koruma uzmanlarını,
yenilikleri denemeye yöneltmiştir. Fakat kültürel mirasın fiziksel korunma 
sorunları konuşulurken kültürel mirasın dijital ortamda korunması ve kalıcılığının 
sağlanmasına yönelik konular genelde mimari koruma uzmanları için arka planda 
kalmaktadır. Mimari koruma uzmanları belgelemeyi koruma eyleminin temeli 
olarak kabul etse de verinin potansiyelini genellikle ortogonal çizimleri ve karar 
metinlerini zenginleştiren materyaller olarak değerlendirmektedir. Bu tüm ülkeler 
için geçerli olmasa da Türkiye için böyledir. Oysa ki verinin niteliği, özellikleri ve 
potansiyeli bilindiği takdirde boyutlar arası etkileşim gerçekleşebilir. Günümüz 
teknolojisiyle bütünleşik olmayan ve veriyi gündemine almayan koruma eylemleri 
veri ve bilginin sürdürülebilirliğini de sekteye uğrattığı söylenebilir.
Dijital veri ile uğraşan arşivleme uzmanları dijital korumaya yönelik hızlı bir 
ilerleme kaydetse de Türkiye'de mimari koruma uzmanlarının konuyu doğrudan 
hedef alan ve bütüncül bir bakış sunan çalışmaları bulunmamaktadır. Bu alandaki 
akademik katkıyı artırmak için dijital mirasın çalışma alanı olan mimari mirasın 
bir ön adım olarak betimlenmesi gerektiği düşünülmüştür. Özellikle UNESCO'nun 
2003 yılında yayımlandığı 'Dijital Mirasın Korunması Sözleşmesi'nden yola 
çıkarak sözleşmeyi zenginleştiren kongre, kongre yayınları, kongre öncesi ve 
sonrası genel akademik yayınlardaki ilerlemeler derlenmiştir. Tez kapsamında 
öncelikle teknolojiyle ortaya çıkan kavramlar ve ilişkiler sunulmuş ardından 
sırasıyla dijital mirasın mevzuatına, farklı disiplinlerin odak noktası olarak mimari 
mirasın dijital ortama aktarılma ve değerlendirilme adımlarına değinilmiştir. 
Amaç mimari koruma projeleri için geliştirilen sonuç odaklı yaklaşımların dijital 
miras bağlamında çerçevesini veri edinim aşamasından kullanıcının erişimine 
sunacak şekilde genişletmek, temas halinde olunan güncel disiplinleri ve aktörleri
tanımlamak, disiplinler arası iletişim için temel düzeyde prosedürler ve 
standartlara dayalı bir altlık sunmak ve karmaşık mimari koruma projesi 
süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik adımlar önermektir.

Abstract:
The basic level technologies integrated into our daily life gives us new awareness 
to perceive our environment. in our perception of our environment. Although we 
live a life intertwined with digitalization, it is possible to define the adaptation 
process of the technologies used in the field of cultural heritage protection as 
partially new. When cultural heritage assets are the subject of the digital 
environment, the joint work of experts who have contact with the cultural heritage 
and the digital environment is necessary in the development of digital media 
applications. The capacity and possibilities of modern technology should be 
known for conservation specialists to use technology effectively when evaluating 
cultural assets. Because the person who can develop technologies that will 
facilitate the study and enrich the knowledge of data, software, hardware, and 
computer scientists by directing them while evaluating the original content of each 
cultural object is also conservation specialists. Accepting these scientific as fields
discrete field and not ensuring that they are structured according to the principles 
and needs of conservation may cause cultural heritage to be manipulated, 
misinterpreted in the digital environment and the loss of unvalued information.
Although the use of new methods in the field of conservation is questioned every 
period, the situation of constantly struggling with time has led conservation 
experts to try innovations. However, while the problems of physical protection of 
cultural heritage are discussed, the issues related to the protection and 
permanence of cultural heritage in the digital environment usually remain in the 
background for architectural conservation experts. Although architectural 
conservation experts accept documentation as the basis of conservation action, 
they generally evaluate the potential of data as materials that enrich orthogonal 
drawings and written decisions. Although this is not true for all countries, it is the 
case for Turkey. However, if the nature, properties, and potential of the data are 
known, interdimensional interaction can take place. It can be said that protection 
actions that are not integrated with today's technology and do not take data into 
their agenda also disrupt the sustainability of data and information.
Although archiving specialists dealing with digital data are making rapid progress 
towards digital preservation, there are no studies by architectural preservation 
specialists in Turkey that directly target the subject and offer a holistic view. In 
order to increase the academic contribution in this field, it was thought that 
architectural heritage, which is the field of study of digital heritage, should be 
described as a preliminary step. In particular, based on the 'Charter on the 
Preservation of the Digital Heritage' published by UNESCO in 2003, the congress, 
congress publications, general academic publications before and after the 
congress, which enrich the convention, were compiled. Within the scope of the 
thesis, first, the concepts and relationships arising with technology are presented, 
then, respectively, the legislation of digital heritage, the steps of transferring 
architectural heritage to the digital environment and evaluating it as the focus of 
different disciplines are discussed. The aim is to expand the framework of resultoriented approaches developed for architectural conservation projects in the 
context of digital heritage in a way that makes them accessible to the user from 
the stage of data acquisition, to identify the current disciplines and actors with 
whom we are in contact, to provide a basic level of procedures and standards-based framework for interdisciplinary communication and to propose steps for improving complex architectural conservation project processes.