Şirvanlı Mahmud'un Tarih-i İbn-i Kesir tercümesinde fiiller
Verbs in translation of Shirvan Mahmood's Historical İbn-i Kesir
Yazar: ENGİN YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN ÖZER ; PROF. DR. M. MEHDİ ERGÜZEL
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Fiil çekimleri = Verb conjugations ; Muhammed bin Mahmud Şirvani = Muhammed bin Mahmud Şirvani ; İbn Kesir = İbn Kesir

Özet:
"Tarih-i İbni Kesir Tercümesinde Fiiller" adlı tez çalışması, Şirvânlı Muhammed b.
Mahmûd'un tercüme ettiği ve 4 ciltten oluşan eserin son cildindeki fiiller üzerine yapıldı.
4. cilt üzerinde çalışma yapan Prof. Dr. M. Mehdi Ergüzel ve Dr. Arslan Tekin'in
hazırlamış olduğu indekslerden yararlanılarak eserdeki fiiller; basit fiiller, türemiş fiiller,
birleşik fiiller, ek-fiiller, metinlerdeki yardımcı fiillerin çekimli şekilleri ve fiilimsiler
olmak üzere 6 başlıkta tasnif edildi. Fiiller tasnif edilirken, ilk olarak fiillerin yapısı
hakkında bilgiler verildi. Fiil tasnifleri yapılırken, başucu kaynakçaları olarak Prof. Dr.
Zeynep Korkmaz'ın Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi, Prof. Dr. Tuncer
Gülensoy'un Türkçe El Kitabı ve Prof. Dr. Necmettin Hacıeminoğlu'nun Türk Dilinde
Yapı Bakımından Fiiller adlı eserler kullanıldı. Basit fiiller, ilk olarak iki ses daha sonra
da artan ses sayısına göre tasnif edildi. Türemiş fiiller ise, iki alt başlık altında tasnif
edildi: İsimden türemiş fiiller ve fiilden türemiş fiiller. Çalışmanın bir diğer bölümü olan
birleşik fiillerde ise, isim unsuru + yardımcı fiil ve fiil + fiil olarak iki alt başlık
kullanıldı. Çalışmanın üçüncü başlığını ise ek-fiiller oluşturmaktadır. Bu bölümde ekfiiller isimlere gelenler ve fiillere gelenler olmak üzere iki başlıkta incelenmiştir.
Çalışmanın dördüncü kısmı olan "Metinlerdeki Yardımcı Fiillerin Çekimli Şekilleri"
bölümünde ise fiiller, aldıkları eklere göre iki alt başlık altında tasnif edildi: Haber kipleri
ve dilek kipleri. Bu bölümdeki fiiller tasnif edilirken fiil, geçtiği cümleyle birlikte
gösterildi. Çalışmanın son bölümünde ise, fiilimsiler konusu ele alındı. Bu bölümde zarffiil, sıfat-fiil ve isim-fiil olan sözcükler metnin içinde geçmiş oldukları cümleyle birlikte
gösterildi.

Anahtar Kelimeler: Şirvânlı Mahmûd, Tarih-i İbn-i Kesir, Fiil Yapısı, Fiiler, Fiil
Çekimi

Abstract:
The thesis titled "Verbs in the Translation of the History of Ibn Kesir" was carried
out on the verbs in the last volume of the work, which was translated by Şirvânlı
Muhammed Mahmûd. Using the indexes prepared by Prof. Dr. M. Mehdi Ergüzel and Dr.
Arslan Tekin on the 4th volume, the verbs in the work were classified under 6 main titles
as simple verbs, derived verbs, compound verbs, conjugated forms of auxiliary verbs in
texts and verbs. While the verbs were being classified, firstly detailed information was
given about the structure of the verbs. While making verb classifications, Türkiye
Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi by Prof. Dr. Zeynep Korkmaz, Türkçe El Kitabı by Prof.
Dr. Tuncer Gülensoy and Türk Dilinde Yapı Bakımından Fiiller by Prof. Dr. Necmettin
Hacıeminoğlu were used. Simple verbs were classified according to the number of voices.
Derived verbs were classified under two subtitles: Verbs derived from nouns and verbs
derived from verbs. In the combined verbs, which is another part of the study, two
sections were used; noun + auxiliary verb, and verb+ verb. In the fourth part of the study,
"Conjugated forms of auxiliary verbs in texts" section, verbs were classified under 2
subtitles according to their annexes: indicative moods and subjunctive moodsWhile the
verbs in this section were classified, the verb was shown together with the sentence. In
the last part of the study, the subject of verbals (gerundial) was discussed. In this section
verbal adverbs, verbal adjectives and verbal nouns were shown with the sentences.

Key Words: Şirvânlı Mahmûd, Tarih-i İbn-i Kesir, Verb Structure, Verbs, Verb
Conjugation