Öğretmenlerin sürekli mesleki gelişiminde paylaşılan liderliğin rolü
The role of shared leadership in continuing professional development of teachers
Yazar: GÜLSÜM SERTEL
Danışman: PROF. DR. ENGİN KARADAĞ
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, öğretmenlerin sürekli mesleki gelişiminde paylaşılan liderliğin rolünü keşfetmek amaçlanmıştır. Bu kapsamda, mesleki gelişim çalışmalarına katılan öğrenme gruplarında liderliğin nasıl paylaşıldığı ve paylaşılan liderlik sürecinin mesleki gelişime etkisi incelenmiştir.   
Bu çalışma, nitel ikincil araştırma kapsamında ve durum çalışması yaklaşımlarından "ikincil veri durum çalışması/tip II durum çalışması" deseniyle tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu birincil analist belirlemiş ve Antalya ilinin merkez ilçelerinde görev yapmakta olan ilkokul sınıf öğretmenleri arasından ölçüt örnekleme yöntemi ile seçilen yedi öğretmenin katıldığı iki mesleki öğrenme grubu oluşturmuştur. Bu araştırmada "TÜBİTAK Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırma Grubu tarafından 3501 programı kapsamında 118K139 numaralı proje" için birincil araştırmacı tarafından toplanan ikincil veri seti kullanılmıştır. Birincil araştırmacı verilerin toplanmasında, odak grup görüşmelerinden (mesleki gelişim çalışmasının oturumları), sınıf-içi gözlemlerden ve öğretmenlerin geliştirdiği öğretim materyallerinden yararlanmıştır. İkincil analiz yönteminin kullanıldığı bu araştırmada "içerik analizi" ve "karşılaştırmalı ve çapraz durum analizi" kullanılmıştır. Veri seti, nitel veri analiz programlarından "MAXQDA Analytics Pro 2022" kullanılarak analiz edilmiştir. 
Araştırma bulgularından bazıları şunlardır: Öğretmenlerin bireysel özelliklerinden bilişsel, duyuşsal/motivasyonel ve sosyal beceriler ile mesleki yeterlikler paylaşılan liderlik sürecini etkilemiştir. Mesleki öğrenme grubunun özelliklerinden grubun bilişsel/davranışsal, duyuşsal/motivasyonel ve sosyal becerileri ile grup normları paylaşılan liderlik sürecini etkilemiştir. Mesleki gelişim çalışmalarında paylaşılan üstbilişsel yapılardan üstbilişsel bilgiler/beceriler/farkındalıklar, üstbilişsel stratejiler ve zihinsel modeller/deneyimler paylaşılmıştır. Destekleyici koşullar/kolaylaştırıcı yapılardan görevin yapısı, fiziksel/yapısal kapasite ve sosyal/kültürel kapasite paylaşılan liderlik sürecini olumlu etkilemiştir. Bireysel, grup, yapısal ve yönetsel engeller paylaşılan liderlik sürecini olumsuz etkilemiştir. Paylaşılan liderlik sürecini uzmanlığa dayalı paylaşılan etki, paylaşılan liderlik uygulamaları, paylaşılan liderlik rolleri ve kolaylaştırıcı/moderatörün liderlik rolü etkilemiştir. Araştırma sonucu, paylaşılan liderliğin öğretmenlerin mesleki gelişimini desteklediğini göstermiştir. Ancak sürekli mesleki gelişime yönelik daha uzun vadeli ve boylamsal araştırmaların yapılması yararlı olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Sürekli mesleki gelişim, Paylaşılan liderlik, Öğretmen, İkincil araştırma, İkincil veri durum çalışması/Tip II durum çalışması

Abstract:
This research aimed to explore the role of shared leadership in the continuing professional development of teachers. In this context, how leadership is shared in learning groups participating in professional development studies and the effect of the shared leadership process on professional development were examined.
This study was designed within the scope of qualitative secondary research and with the "secondary data case study/type II case study"pattern, one of the case study approaches. The study group of the research was determined by the primary analyst and two professional learning groups were formed with the participation of seven teachers selected by criterion sampling method among primary school classroom teachers working in the central districts of Antalya. In this research, the secondary data set collected by the primary researcher for the "Project number 118K139 within the scope of the 3501 program by TÜBİTAK Social Sciences and Humanities Research Group" was used. In collecting data, the primary researcher used focus group interviews (professional development study sessions), in-class observations, and teaching materials developed by teachers. In this research, where the secondary analysis method was used, "content analysis" and "comparative and cross-case analysis" were used. The data set was analyzed using "MAXQDA Analytics Pro 2022", one of the qualitative data analysis programs.
Some of the research findings are as follows: Teachers' individual characteristics such as cognitive, affective/motivational and social skills and professional competencies affected the shared leadership process. Among the characteristics of the professional learning group, the group's cognitive/behavioral, affective/motivational and social skills and group norms affected the shared leadership process. Among the metacognitive structures shared in professional development studies, metacognitive knowledge/skills/awareness, metacognitive strategies and mental models/experiences were shared. Among the supporting conditions/facilitating structures, the structure of the task, physical/structural capacity and social/cultural capacity positively affected the shared leadership process. Individual, group, structural and managerial obstacles have negatively affected the shared leadership process. The shared leadership process was influenced by shared influence based on expertise, shared leadership practices, shared leadership roles, and the leadership role of the facilitator/moderator. The research result showed that shared leadership supports teachers' professional development. However, it would be useful to conduct more long-term and longitudinal studies on continuous professional development.

Keywords: Continuing professional development, Shared leadership, Teacher, Secondary research, Secondary data case study/Type II case study