Özel statülü bir anonim şirket türü olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
The Central Bank of the Republic of Turkey as a joint-stock company with a special status
Yazar: ŞEBNEM ÖZBEK UYGUN
Danışman: PROF. DR. FEYZAN HAYAL ŞEHİRALİ ÇELİK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Bankacılık = Banking ; Hukuk = Law
Dizin: Anonim şirketler = Joint stock companies ; Merkez Bankası = Central Bank ; Statü = Status ; Ticaret hukuku = Commercial law ; Özel finans kurumları = Special finance houses

Özet:
Merkez Bankası özel kanunla kurulmuş bir anonim şirkettir. Diğer anonim şirketler gibi Banka'nın da belirlenmiş bir sermayesi, bir esas sözleşmesi, payları ve pay sahipleri vardır. Banka'nın organları da ticaret hukukunda anonim şirketler için kanunen zorunlu olan organ yapısı dikkate alınarak belirlenmiştir. Diğer yandan bir "merkez bankası" oluşundan ötürü Banka'ya çeşitli kamusal görev ve yetkiler de verilmiştir ve dolayısıyla Merkez Bankası birçok faaliyeti bakımından bir idare hukuku süjesidir. Bu nedenledir ki, Banka'nın, kamusal görev ve yetkilerinin de gerektirdiği, özel statülü bir anonim şirket olarak sınıflandırılması sonucuna götüren kendine özgü (sui generis) bir yapısı bulunmaktadır.

Bu çalışma, münhasıran, Merkez Bankası'nın Kanun Koyucu tarafından anonim şirket olarak kurulmasının hukuki nedenlerini, sonuçlarını ve etkilerini incelemekte; bu bağlamda da özellikle Banka'nın özel statülü bir anonim şirket oluşuna temel teşkil eden yönlerine odaklanmaktadır.

Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde genel olarak merkez bankacılığı açıklanmakta, ardından da Merkez Bankası'na ilişkin temel hukuki çerçeve üzerinde durulmaktadır. İkinci bölümde, Merkez Bankası'nın ticaret hukuku açısından temel yapısal özellikleri, unvanı, işletme konusu, amaç, görev ve yetkileri, esas sözleşmesi ile sermaye ve pay sahipliği yapısı ticaret hukuku kuralları ışığında ele alınmaktadır. Üçüncü bölüm ise Merkez Bankası'nın anonim şirketler hukukundan kaynaklanan organlarına ayrılmıştır.

Abstract:
Central Bank is a joint-stock company established through a special law. As do the other joint-stock companies, also the Central Bank has a declared capital, an articles of association, shares and shareholders. Even the organs of the Bank have been determined by taking into account the organ structure deemed compulsory for joint-stock companies by virtue of commercial law. But, on the other hand, the Bank, due to its being primarily a "central bank", has been vested with various duties and powers of public nature as well, and hence the Central Bank is a subject of administrative law in terms of many of its functions. Therefore, the Central Bank has a distinctive (sui generis) structure which is also entailed by its public duties and powers and that leads to the characterization of the Bank as a joint-stock company with special status.

This study exclusively scrutinizes the legal grounds, consequences and effects of the establishment of the Central Bank as a joint-stock company by the legislator, and in this context it focuses particularly on the aspects of the Bank that constitute a basis for its being a joint-stock company with special status.

The study comprises of three chapters. In the first chapter central banking is explained in general, and subsequently the main legal framework pertaining to the Central Bank is examined. In the second chapter; the Central Bank's fundamental structural features with respect to commercial law, namely the Bank's commercial title, field of business, objective, duties and powers, articles of association along with its capital and shareholding structure are discussed in light of commercial law provisions. The third chapter is allocated to the organs of the Central Bank originating from joint-stock company law.