Farklı morfolojik özelliklere sahip beş ekmeklik buğday çeşidinin diallel F1 melez döllerinde dane verimi ve bazı tarımsal özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir çalışma
A study on the determination of grain yield and some agronomical characteristics in diallel F1 offsprings of five bread wheat cultivars with different morphological properties
Yazar: TUĞBANUR SARI
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA YILDIRIM
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2018-2019 ürün sezonunda Adana koşullarında yürütülmüştür. Morfolojik açısından birbirinden farklı özelliklere sahip 5 ekmeklik buğday (Seri-2013, Gemini, Ekinoks, Yakamoz ve Osmaniyem) çeşidi kullanılmıştır. Çeşitler arasında 5x5 yarım diallel melezleme yapılmıştır. Çalışmada, ebeveyn ve melezlerin bazı tarımsal, fizyolojik, kalite özellikler ve dane verimi açısından genel (GKY) ve özel kombinasyon yetenekleri (ÖKY) ve melez güçleri incelenmiştir. Çalışma, 5 ebeveyn ve 10 F1 ile tesadüf blokları deneme deseninde üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür.
Genel anlamda, incelenen karakter açısından Gemini, Osmaniyem ve Seri-2013 çeşitlerinin GKY'nin iyi olduğu gözlenmiştir. Yakamoz ve Ekinoks çeşitleri arasındaki melez uyuşmazlığından dolayı GKY değeri olumsuz etkilenmiştir. Öne çıkan ebeveynlerin GKY değerlerinde olduğu gibi bunların F1 melezlerinde de ÖKY açısından ön plana çıktıkları gözlenmiştir. Yalnız Yakamoz çeşidinin bazı ebeveynler ile daha iyi bir etki göstereceği de görülmektedir. Melez gücü değerleri bakımından; Seri-2013 ve Yakamoz çeşitlerinin döllerinde daha yüksek melez gücü değerlerinin olduğu görülmüştür.
GKY, ÖKY ve melez gücü verilerine göre melezleme ıslahında kullanılmak üzere ebeveynler ve F1'ler arasında değerlendirmeye uygun materyalin olduğu görülmüştür. Melez uyuşmazlığı bazı ebeveynlerin (Yakamoz ve Ekinoks) performansını olumsuz etkilemiştir. Sonuç olarak, bu çalışma verilerinden ıslah çalışmaları için faydalı sonuçların çıkarılabileceği söylenebilir.

Abstract:
This study was conducted in Adana conditions during the 2018-2019 cropping season. 5 types of bread wheat (Seri-2013, Gemini, Ekinoks, Yakamoz and Osmaniyem) with morphologically different characteristics were used. 5x5 half-diallel crossing was made among the cultivars. In the study, general (GCA) and special combination abilities (SCA) and heterotic effects of the parents and hybrids in terms of some agricultural, physiological, quality characteristics and grain yield were examined. The study was carried out with 5 parents and 10 F1 in a randomized complete  block design with three replications.
In general, it has been observed that GKY of Gemini, Osmaniyem and Seri-2013 varieties were good in terms of the examined character. GCA value was negatively affected due to hybrid necrosis between Yakamoz and Ekinoks varieties. It has been observed that the prominent parents are at the ahead in terms of SCA in F1 crosses, as well as in their GKY values. It is also seen that the Yakamoz variety alone will have a better effect with some parents. In terms of heterosis values; It was observed that the offsprins of Seri-2013 and Yakamoz cultivars had higher hybrid vigor values.
It has been observed that there is a suitable material for evaluation between parents and F1s to be used in crossbreeding according to GCA, SCA and heterosis data. The performances of some parents (Yakamoz and Ekinoks) were negatively affected hybrid nekrosis. As a result, it can be said that beneficial results can be drawn from these study datas for improvement studies.