Acâibü'l-Mahlûkât'ta yer alan kriptozoolojik ve mitolojik unsurların yorumlanması
Interpretation of cryptozoological and mythological elements in Ajâibü'l-Mahlûkât
Yazar: İPEK SILA ERDEM
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAT ÖNCÜL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aca`ib ül-Mahlukat ve Garaibü`l Mevcudat = Aca`ib ül-Mahlukat ve Garaibü`l Mevcudat ; Acaibü`l-Mahlukat = Acaibü`l- Mahlukat ; Doğaüstü = Supernatural ; Doğaüstü yaratıklar = Supernatural creatures ; Kazvini = Kazvini ; Mitoloji = Mitology

Özet:
İnsanlık tarihinin başlangıcından itibaren, insanların bilinmeyene olan merakı ve ötekini anlama çabası, doğa tarihinin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. İnsanlar, çevrelerindeki doğal güzelliklerin ve gizemli olayların yanı sıra, garip ve tuhaf olarak nitelendirilen varlıklar karşısında da büyük bir merak duymuşlardır. Bu merak, onları ötekini tanımlamaya ve anlamaya itmiştir. Ötekilik ve canavarlar, birçok kültürde mitolojik ve kriptozoolojik unsurlar olarak yer almıştır. İnsanlar, karşılaştıkları garip yaratıkları anlamlandırmak için çeşitli hikâyeler oluşturmuş ve bunları kuşaktan kuşağa aktarmışlardır. Bu hikâyeler, sadece doğanın gizemlerini açıklamakla kalmamış, aynı zamanda insanların korkularını, endişelerini ve hayallerini de yansıtmıştır. Kazvînî'nin "ʿAcâʾibü'l-Maḫlûkât ve Ġarâʾibü'l-Mevcûdât" adlı eseri, bu bağlamda önemli bir konuma sahiptir. Bu eser, farklı kültürlerin etkileşimiyle şekillenmiş ve doğa tarihi konusundaki merak ve araştırma sürecinin bir ürünüdür. İçerisinde yer alan garip yaratıklar, mitolojik ve kriptozoolojik unsurlar, insanların bilinmeyene olan merakını ve ötekini anlama çabasını yansıtmaktadır. Bu çalışma, Acâ'ibül Mahlûkât türünün doğa tarihi açısından değerlendirilmesini hedeflemekte ve içerisindeki kültürel katmanları inceleyerek doğu ve batı kaynakları arasında kıyaslama yapmaktadır. Kriptozoolojik ve mitolojik unsurları ele alarak, farklı kültürlerin etkileşimiyle oluşan bu unsurları ortaya koymaktadır. Bu şekilde, eserde yer alan garip yaratıkların doğa tarihi bağlamında anlaşılması ve kültürel zenginliklerin ortaya çıkarılmasına katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Since the beginning of human history, humanity's curiosity about the unknown and the effort to understand the other have played an important role in the development of natural history. Humans have been greatly interested not only in the natural beauties and mysterious events around them but also in beings considered strange and bizarre. This curiosity has driven them to define and understand the other. Otherness and monsters have been part of mythological and cryptozoological elements in many cultures. People have created various stories to make sense of the strange creatures they encountered, passing them down from generation to generation. These stories not only explained the mysteries of nature but also reflected people's fears, anxieties, and dreams. In this context, Kazvini's "Aja'ibul Makhluqat and Gharaibul Mawjudat" holds an important position. This work was shaped by the interaction of different cultures and is a product of the curiosity and research process in natural history. The strange creatures, mythological and cryptozoological elements within it reflect humanity's curiosity about the unknown and the effort to understand the other. This study aims to evaluate the Aja'ibul Makhluqat genre in terms of natural history and compares it with eastern and western sources by examining its cultural layers. By addressing cryptozoological and mythological elements, it reveals these elements formed by the interaction of different cultures. In this way, it contributes to understanding the strange creatures in the work in the context of natural history and revealing cultural richness.