İslam düşüncesinde ahlâk ve iktisat ilişkisi: İbn Haldun örneği
Moral and economic relationship in the Islamic philosophy: The example of Ibn Khaldun
Yazar: ULANBEK ASHYRMATOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH YALIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Din-ekonomi ilişkisi = Religion-economy relationship ; Ekonomi = Economy ; İbn Haldun = İbn Haldun ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam filozoflarının ahlâk anlayışlarına genel olarak bakıldığında, insanın iyi davranışları kendinde meleke haline getirmesi, nefsinin olgunlaşması ve mutluluğu elde etmesinin onun varlık, bilgi ve değer alanları hakkında bütüncül yaklaşımlara sahip olması ve nefsinin kötü huylardan arındırılmasına bağlı olduğu görülür.

İbn Haldun, toplumların ahvalinde görülen farklılığın, sadece onların geçim yollarının farklı oluşundan kaynaklandığını belirtmektedir. Aynı şekilde insanların geçim yollarından biri olan ticaret faaliyetinin kişinin tabiatı ve ahlakı üzerinde olumsuz etkiler yapacağını ifade etmektedir. Bununla birlikte, kazanç elde etme yollarından olan  tarım, sanayiyle uğraşanların dışında, siyasi gücü elinde bulundurarak başkasının çalışması sonucunda geçimini sağlayan kişilerin ahlakının olumsuz yönlerinden de bahsetmektedir. Gelir dağılımının devlet tarafından ekonomik hayatın kendine has kanunlarına göre dengeli ve adaletli gözetilmemesi, hem toplumun ve bireylerinin hoşnutsuzluklarının, topluma ve devlete karşı görevlerini yerine getirmeme arzularının yükselmesine ve aynı zamanda devletin hem de uygarlığın ortadan kalkmasının nedeni olacağını ifade etmektedir.

Çalışmamızın birinci bölümünde ahlakın tanımı, konu ve gayesi, İslam filozoflarından Kindî, Râzî, Fârâbî, İbn Sînâ, İbn Miskeveyh ve Tûsî'nin ahlâk anlayışları, iktisadın tanımı, konu ve gayesi, iktisadi sistemler, iktisadi düşüncelerde yeni gelişmeler, iktisat biliminin geleceği ve ahlâk ilişkisi incelenmiştir. İkinci bölümünde ise Mukaddime'nin temel kavramları ve İbn Haldun'un ahlâk anlayışı hakkında bilgi verildikten sonra İbn Haldun düşüncesinde iktisat ve genel olarak toplumsal hayata etkileri incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ahlâk, İslam Ahlâk Felsefesi, İktisat, İbn Haldun

Abstract:
When Islamic philosophers' moral understandings are examined in general, it is seen that the achievement of happiness depends on his holistic approach to the fields of being, knowledge and value, and the purification of his soul from bad habits.

Ibn Khaldun argues that the difference observed in the circumstances of societies is only due to the fact that their livelihoods are different. In addition, he argues that trade, which is one of people's livelihoods, will have negative consequences for human nature and morality. Nevertheless, agriculture, which is one of the ways to generate income, speaks about the negative aspects of morality of people who, in addition to employment in industry, earn their living as a result of other people's labor, and who have political power in addition. The unbalanced and unjustified distribution of income by the state in accordance with the laws of economic life will cause dissatisfaction of both society and its individuals, a growing desire to not fulfill their responsibilities in relation to society and the state, and will lead to the disappearance of both the state and civilization.

In the first part of our study, the definition, subject and purpose of morality were investigated based on the moral understanding, definition of economics, subject and purpose, economic systems, new developments in economic thought, the future of economic science and the relationship between morality of Islamic philosophers al-Kindi, al-Razi, al-Farabi, İbn Sina, İbn Miskeveyh and Tusi. In the second part of our study, after giving information about the basic concepts of Muqaddimah and the moral understanding of Ibn Khaldun, the thinking of Ibn Khaldun and its impact on the economy and social life in general were examined.

Key Words: Morality, Islamic Moral Philosophy, Economics, Ibn Khaldun.