Platon ve Sartre'da varoluş ve öz ilişkisi
The relation between existence and essence in Plato and Sartre
Yazar: MEHMET TÜRKAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA GÜL AŞKIN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Kendilik = Self ; Olumsuzlama = Negation ; Platon = Platon ; Sartre, Jean Paul = Sartre, Jean Paul ; Varoluşçuluk = Existentialism ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Üç ana bölüme ayrılan Tez, varoluş-öz ilişkisinde felsefi yönelimi açısından öz kavramına tutunan Platon ile her türlü özcü anlayışla karşıtlık içinde duran Sartre'ın karşılaştırmalı bir incelemesinden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Platon'un, diyaloglarının kronolojisi içinde varoluş ve öz arasındaki ilişkinin hangi kavram çatıları altında sorunsallaştırıldığı ve nasıl geliştirildiği ele alınmıştır. Çalışmada  Menon diyalogunda örtük bir şekilde ifade edilen ve Devlet diyalogunda keskin bir ayrımın konusu olan özcü anlayışın, Phaidon Timaeus ve Epinomis diyaloglarında insanda beden-ruh düalizmi olarak nasıl şekillendiği ele alınmıştır. Felsefe tarihinde özcü düşüncenin babası olarak nitelendirilen Platon'un  keskin düalizminden doğan varoluş ve öz arasındaki "ilişki" problemi bilindiği gibi Parmenides diyalogundaki tartışmalara dayanır. Bu bölümde, ayrıca, Theatetos ve Sofist diyaloglarında formların en geneli olarak "varoluş" ve öteki formlar arasındaki ilişkinin yanı sıra, formlar arasındaki ilişki bağlamında Platon'da "hiçlik" kavramının nasıl temellendirildiği incelenmiştir. Bunlara ek olarak, Symposium diyalogunda, arzu kipindeki güç olarak eros'un varoluş ve öz arasındaki uçurumu kapatma girişimindeki rolü incelenmiştir. İkinci bölümde, varoluş-öz ilişkisi sorunsalında Platon'dan farklı bir felsefi yönelime sahip olan  Sartre'ın, varoluş ve öz ayrımında "varoluşa", "öz" karşısında öncelik taşıyan düşüncelerine yer verilmiştir. Bu çerçevede Sartre'ın Opus Magnumu olan "Varlık ve Hiçlik"teki düşüncelerinin "varoluş" kavramı perspektifinden izinden yürünerek Onun, "kendinde varlık" ve "kendisi için varlık" arasındaki ayrım üstünde  yükselttiği fenomenolojik ontolojisi bağlamında içdaralması, hiçlik, özgürlük, utanç ve öznelerarasılık sorunsalı analiz edilmiştir. Sartre'ın bu çerçevede ortaya koyduğu düşüncelere eşlik eden ve varoluş kavramının öze önceliğini vurgulayan temel iddiası insanın kristalleşmiş özgürlük olduğu diyesi "özgürlüğe mahkum olduğu" düşüncesidir. Tez'in üçüncü bölümünde ise varoluş ve öz ilişkisi bağlamında Platon ve Sartre'da  ulaşılan temel ayrımlarla birlikte, kimi ortak düşünceler belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: varoluş, öz, idea, eidolon, kendinde-varlık, kendisi-için-varlık, başkası-için-varlık, hiçlik, aşk, pay alma,  fenomen, özgürlük, olumsuzlama ve iç daralması.  
Danışman: Doç. Dr. Zehra Gül AŞKIN, Mersin Üniversitesi, Felsefe Anabilim Dalı, Mersin.

Abstract:
The thesis, which is divided into three main chapters, consists of a comparative review of Plato, who clings to the concept of Essence in terms of his philosophical orientation, and Sartre who stands in a contrast with all kinds of essentialist understandings. In the first chapter, following the chronology of the dialogues of Plato we have dealt with the question regarding in which conceptual frames the relationship between the Existence and Essence is problematized and how the problem developed further. We have also dealt with how the essentialist approach, which is implicitly expressed in Menon but has become a matter of sharp distinction in Republic, is molded as the dualism of body and mind in Phaidon, Timaeus, and Epinomis. The problem of the relationship between Existence and Essence, which arises from the sharp dualism of Plato, who is known as the father of the essentialist thought, is based on the discussions in Parmenides (dialogue). In this chapter, we have also examined how the concept of Nothingness is grounded in Plato in the context of the relations among the forms, as well as the relations between Existence as the most general of the forms and other forms in Theaitetos and Sophist. Additionally, we have examined the role of Eros as the power in the mode of desire in the attempt to bridge the gap between the existence and essence.  The second chapter includes the thoughts of Sartre (who has a different orientation in the problematic of existence-and-essence from Plato) that give precedence to Existence over Essence.  In this framework, tracing the thoughts of Sartre in his Opus Magnum 'Being and Nothingness' from the perspective of the concept of Existence, we have analyzed the problematic of nothingness, freedom, shame and intersubjectivity in the context of his phenomenological ontology which he has constructed on the basis of the distinction between "being-in-itself" and "being-for-itself". The fundamental claim of Sartre, which accompanies the thoughts that he has presented within this framework and emphasizes the precedence of  Existence over Essence, is that the man is the crystallized freedom, that is it is "condemned to be free."  And the third chapter of the thesis determines some common thoughts of Plato and Sartre, together with the fundamental differences that have been reached by the two.  
Key Words: Existence, Essence, Idea, Eidolon, Being-in-itself, Being-for-itself, Being-for-another, Nothingness, Love, Partaking,  Phenomenon, Freedom, Negation ve Angst/Nausea.
Advisor: Doç. Dr. Zehra Gül AŞKIN, Mersin University, Department of Philosophy, Mersin