Metaforlar ve sembolizm bağlamında İslam felsefesinin Türk sanatlarına yansıması
The reflection of İslamic philosophy to Turkish arts in the context of metaphors and symbolism
Yazar: BEDRİYE YILDIZ YAZGAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZKARTAL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Metafor = Metaphor ; Mutlak = Absolute ; Sembolizm = Symbolism ; Türk sanatı = Turkish art ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Türk İslam sanatının estetik anlayışını temsil eden sanat görüşünün kaynağı mutlak güzelliğe dayanmaktadır. Kişiyi İslam'da öz arayışına yönlendiren İslam sanatında benzetmecilik yoluna girmeden soyutlama yoluna gidilmesi, Allah'ın madde âleminin ötesinde aranmasından kaynaklanmaktadır. 
Bu araştırmanın amacı, mutlak güzelliği merkeze alarak sembol ve metafor kavramlarının kullanımı ile Türk sanatları bünyesinde gelişim gösteren düşünce sisteminin resimlere etkisinin olup olmadığını incelemektir. İslam sanatı ve estetiği ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Ancak bu konuda farklı bir bakış açısı kazandırma ümidiyle Türk sanat eserlerinin ardındaki dilin ve estetik prensiplerlerin sembol ve metaforlar vasıtasıyla anlaşır kılınması hedeflenmiştir. Yöntem olarak konuyla ilgili kaynak taramasının yanı sıra görsel yapıtlar incelenerek nitel araştırma yönteminden faydalanılmıştır. Bu araştırmanın bir alanı olan Grek dönemi filozoflarının ve İslam mutasavvıflarının görüşlerinin saptanması amacıyla felsefi içerikli metinler ve tasavvufi metinler derlenerek ilgili kaynak taraması yapılmıştır. 
Bu çalışmanın sonucunda Türk sanatları bünyesinde gelişim gösteren resimlerin 'Mutlak Güzellik' düşüncesiyle olan etkileşimlerine yönelik tespitlerde bulunulmuştur. Bu veriler ışığında; sembol ve metaforların biçim, içerik ve plastik bir ifade unsuru olarak sanatkârların eserlerinde tefekkür olgusu ve tevhid inancı doğrultusunda önemli bir yer tuttuğu görülmüştür.

Abstract:
The source of the view of art, which represents the aesthetic understanding of Turkish Islamic art, is based on absolute beauty. In Islamic art, which directs the person to search for a self in Islam, going to the path of abstraction without going through the analogy is due to the fact that Allah was searched for beyond the realm of matter. 
The purpose of this research is to examine whether the thought system, which develops in the framework of Turkish arts, has an effect on pictures by placing the absolute beauty in the center and with the use of concepts of metaphor and symbolism. Many studies have been done on Islamic art and aesthetics. However, in the hope of giving a different perspective on this subject, it has been aimed to make the language and aesthetic principles behind Turkish art works understandable through symbols and metaphors. As a method, qualitative research method was used by analyzing the visual works as well as the relevent literature review. In order to determine the views of the Greek period philosophers and Islamic Sufis, which are also an area of this research, texts with philosophical content and sufi texts were compiled and a relevent literature review was made.
As a result of this study, determinations have been made about the interactions of the pictures developing within the body of Turkish arts and the idea of 'Absolute Beauty'. In the light of these data; it has been observed that symbols and metaphors, as an element of form, content and plastic expression, occupy an important place in the works of artists in line with the fact of contemplation and belief in monotheism.