Sinonazal bölge anatomik varyasyonlarının paranazal sinüs mukozal patolojileri ile ilişkisi
The relationship between anatomical variations and mucosal pathologies
Yazar: TUĞÇE BİRKİN
Danışman: DR. ÖZGÜR ESEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Bozyaka Eğt. ve Arş. Hast. / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Nazal kavite = Nasal cavity ; Nazal mukoza = Nasal mucosa ; Paranazal sinüsler = Paranasal sinuses ; Radyografi = Radiography ; Sinüzit = Sinusitis ; Tomografi-emisyon-bilgisayarlı = Tomography-emission-computed

Özet:
Son yıllarda, paranazal sinüs cerrahisindeki gelişmeler, bu bölge anatomisinin ve mevcut
patolojinin ayrıntılı bir şekilde incelenmesine duyulan gereksinimi de artırmıştır. Sinonazal bölge
paranazal sinüs hastalıklarının tanı ve tedavisinde çok önemlidir. İnsanda anatomik
varyasyonların sık görüldüğü bölgelerden birisi olup, bu varyasyonlar sinüs inflamasyonunun
patogenezinde etkin bir faktör olarak rol oynamaktadır.
Bilgisayarlı tomografi (BT) paranazal sinüslerin anatomisi ve patolojisini en yüksek
düzeyde gösteren inceleme yöntemidir. BT mukozal patolojileri göstermedeki üstün başarısı
yanında, klinisyenlere kronik sinüzitlere predispozisyon oluşturabilen ve direkt grafilerde, hatta
bazen nazal endoskopide bile tespit edilemeyen anatomik yapıdaki varyasyonları ve patolojileri
tespit etmesi açısından yüksek bir avantaj sağlar. Paranazal sinüslerin incelenmesinde aksiyal ve
koronal planda kesitler alınır. Daha çok tercih edilen koronal plan çekimlerdir. Koronal plan;
paranazal sinüs normal anatomisini ve anatomik varyasyonlarını, akut ve kronik sinüs
enfeksiyonları ile bunların etyoloji ve komplikasyonlarını, tümör ayırıcı tanısı ve çevre
kompartmanlara yayılımı hakkında önemli bilgiler verir.
Bu çalışmada SBÜ Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyoloji Kliniğinde Ocak
2012 ve Ocak 2016 tarihleri arasında paranasal sinüs BT'si çekilen toplam 250 hastanın
görüntüleri retrospektif olarak değerlendirildi. Anatomik varyasyonların görülme sıklığının
belirlenmesi ve paranasal sinüs mukozal patolojileri ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlandı.
Çalışmadaki olguların tümü anatomik varyasyonlar açısından değerlendirildiğinde; en sık
görülen anatomik varyasyon 193 (%77.2) olgu ile septum deviasyonudur. Bunu sırasıyla 142
(%56.8) konka bulloza, 98 (%39.2) paradox orta konka takip ederken en az görülen anatomik
varyasyon 7 (%2.8) posterior clinoid proces varyasyonu olmuştur. Mukozal patolojilerin en sık
maksiller sinüste görüldüğü ve bunlardan da en sık mukozal kalınlık artışının (%54.8) n=137
saptandığı tespit edilmiştir. Mukozal patolojisi olan olgularla anatomik varyasyonlar açısından
karşılaştırılmasında septum deviasyonu orta konka pnömotizasyonu ve paradox konumlanmasının
mukozal patolojilere ise en çok yol açan varyasyonlar olduğu görülmüştür.
Paranazal sinüslerde görülen anatomik varyasyonların prevelansı hakkında literatürde kesin
sonuçlar bulunmamaktadır. Bu retrospektif çalışmada elde edilen sonuçlardaki farklılıkların
genetik, cinsiyet ve ırksal farklılıkların farklılıklardan ve yanı sıra incelemelerden bazılarında sadece koronal kesitli BT'ler kullanılırken bazılarında aksiyel koronal sagital kesitlerin de
değerlendirilmiş olmasından kaynaklandığı kanısındayız. Gelecekte paranazal sinüslerin
anatomik varyasyonlarının prevelanslarının belirlenmesine yönelik yapılacak çalışmalar
planlanırken çok merkezli, olgu sayısının geniş tutulduğu; BT değerlendirmelerinin koronal ve
aksiyal kesitlerde yapıldığı ve bunlardan elde edilen verilerin endoskopik değerlendirme ile de
desteklenmesi gerektiği kanısındayız.

Abstract:
Recent developments in paranasal sinus surgery increased the necessity to detailed
knowledge of the anatomy and pathology of this region. Sinonasal region is important for
diagnosis and treatment of sinus disease. This is one of the regions in which anotomic
variations are seen commonly and these variations play active role in the pathogenesis of
sinus inflammation.
Computed tomography (CT) is a diagnostic method that shows the anatomy and
pathology of the paranasal sinuses at the highest level. Besides its superior success in
assessing mucosal pathologies, CT can also help clinicians to diagnose predisposing factors
of chronic sinusitis such as anatomical variations and other pathologies that may not be
revealed by x-rays or even nasal endoscopic procedures. Axial and coronal plane images are
acquired for examination of the paranasal sinuses, preferentially the latter one. Coronal plane
images gives detailed important information about paranasal sinus anatomy and variations,
acute and chronic sinus infections with their complications and etiology, differential diagnosis
of tumors and disseminations to environmental compartments.
In this study, CT of 250 patients admitted to SBU Bozyaka Training and Research
Hospital, Radiology Department, between January 2012 and January 2016 dates were examined
retrospectively. It was aimed to determine the frequency of anatomical variations and to evaluate
their relation with the mucosal pathologies.
All of the cases in this study were examinated in terms of anatomical variations; mostly
seen anatomical variation was the septum deviation in 193 (%77.2) patients. Other frequent
variatons were concha bullosa (142 patients, %56.8) and paradoxical middle turbinate (98
patients, %39.2). The least common anatomic variation was posterior clinoid process
pneumatization (7 patients, %2.8). Mucosal pathologies were mostly seen in maxillary sinuses
and the most common pathology was mucosal thickening (137 patients, %54.8). In correlation
of the mucosal pathologies and anatomical variations; septum deviation, concha bullosa and
paradoxical middle turbinate were found as the most common variations that cause mucosal
pathologies.
There are not definite results in the literature about the prevelance of anatomical variations
in paranasal sinuses. We believe that the differences of the results in this retrospective study were
resulted from genetic, gender and racial differences as well as the number of available planes for evaluation of CT images, i.e. evaluation with only coronal plane or three planes. We believe
that future studies for the determination of the prevalence of paranasal sinus anatomical variations
should be carried out with increased sample sizes at multiple centers, evaluation of CT data
should be done with axial and coronal planes and also should be correlated with endoscopy
results.