Okul çağı çocuklarında taze sebze ve meyve tüketim durumu ile tüketimi etkileyen etmenlerin saptanması
Consumption of fresh fruits and vegetables and determination of affecting factors in school-aged children
Yazar: NİLHAN AY
Danışman: DOÇ. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu araştırma, Trabzon ilindeki yarım gün ve tam gün eğitim veren düşük ve yükseksosyoekonomik düzeydeki iki ilkokulun 4. ve 5. sınıflarına devam eden 10-11 yaşgrubu, 75 gönüllü öğrenci üzerinde, sosyoekonomik düzeyin ve mevsimlerin sebze-meyve tüketim durumuna olan etkilerinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.Bu amaçla kış ve yaz aylarında biri hafta sonuna gelmek üzere üç günlük besintüketimleri, her iki mevsimdeki besin tüketim sıklıkları ile antropometrik ölçümlerialınmıştır. Farklı sosyoekonomik düzeydeki okul öğrencilerinin boy uzunluğu, vücutağırlığı, beden kitle indeksi (BK ), üst orta kol çevresi (ÜOKÇ), bel çevresi, kalçaçevresi ve bel/kalça oranları arasındaki farklılık önemsiz bulunmuştur (p>0.05).Öğrencilerin %73.3'ü öğün atlamaktadır ve en çok atlanan öğün öğle yemeğidir(%46.7). Düşük SED'deki çocukların %73.3'ü öğle öğününde evden getirdikleriniyerken, yüksek SED'deki çocukların %73.9'u okul yemekhanesinde verilenyemekleri yemektedir. Yüksek SED'deki erkeklerin süt-yoğurt, kırmızı et, beyaz et,ekmek dışındaki tahıllar ve toplam yağ tüketimleri düşük SED'deki erkeklerdenyüksek bulunmuştur (p<0.05). Düşük SED'deki erkeklerde ise ekmek vekurubaklagillerin tüketimi daha yüksektir (p<0.05). Kızların ise süt-yoğurt, toplamyağ, toplam süt ve ürünleri tüketimleri yüksek SED'de; ekmek, şeker ve şekerlibesinlerin tüketimleri ise düşük SED'de daha fazladır (p<0.05). Bu farklılık, dahaçok öğle öğününü tüketme durumundan kaynaklanmaktadır. Erkek çocukların yeşilyapraklı sebze ve turunçgil tüketimi kış mevsiminde, diğer sebzeler ve sıvı yağtüketimi yaz mevsiminde daha fazla bulunmuştur (p<0.05). Kız çocuklar ise beyazet, balık ve toplam et grubu besinleri kış mevsiminde daha fazla tüketmektedir(p<0.05). Düşük SED'deki çocukların %76.9'unun kış mevsiminde, %80.7'sinin yazmevsiminde, yüksek SED'deki çocukların ise %82.6'sının kış mevsiminde,%73.9'unun yaz mevsiminde günlük 400 gramın altında toplam sebze ve meyvetükettikleri saptanmıştır. Kış ve yaz aylarında öğrencilerin sırasıyla %44.0 ve%46.7'si enerjiyi, %65.3 ve %69.3'ü toplam posayı, %14.7 ve %17.3'ü E vitaminini,%30.7 ve %29.3'ü C vitaminini, %21.3 ve %34.7'si B1 vitaminini, %1.3 ve %2.7'siB2 vitaminini, %48.0 ve %61.3'ü niasini, %5.3 ve %9.3'ü B6 vitaminini, %92.0 ve%93.3'ü kalsiyumu, %26.7 ve %36.0'ı fosforu, %9.3 ve 13.3'ü demiri, %16.0 ve13.3'ü çinkoyu, %16.0 ve %18.7'si magnezyumu, %6.7'si A vitaminini, %46.7'sifolatı, %8.0'i ise B12 vitaminini RDA'ya göre yetersiz düzeyde tüketmişlerdir. Heriki sosyoekonomik düzeydeki okul çocuklarının yaz ve kış dönemindekibeslenmesinde, besin ögelerinin tüketiminde yetersizliklerin olduğu ve sebze-meyvetüketiminin arttırılmasında bu yaş grubu çocuklar ve ailelerine yönelik eğitimprogramlarının hazırlanması, okul beslenme programlarının geliştirilmesi gerekliliğisonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Okul çağı çocuklar, beslenme durumu, sebze ve meyvetüketimi, sosyoekonomik düzey, mevsimsel farklılıklar

Abstract:
The purpose of this study was to examine the influence of socio economic status (SES)and seasonal variations of fruitsand vegetables consumption. Subjects consisted of 75 volunteers, aged 10-11 yearsold, in the 4th and 5th grades of primary schools which represent both high and lowSES of the society, having both part-time and full-time education in Trabzon. Foodconsumption recalls for three consecutive days with one day a weekend day. Also,food frequencies and anthropometric measurements were recorded in winter andsummer. No significant differences were found in the body weight, length, body massindex (BMI), triceps skinfold thickness (TSFT), waist and hip circumferences andhip/waist ratio of school children living in different SES groups (p<0.05). Out of total,73.3% of the student?s were skipping main meals and the lunch was the most skippedmeal among all students (46.7%). While 73.3% of the students in low SES weretaking their lunch from their homes, the 73.9% of the students in high SES have theirlunch in the school cafeteria. The consumptions of milk-yoghurt, meat, poultry, thecereals except bread and total fat were found higher in male students in high SES thanlow SES (p<0.05). On the other hand, consumption of bread and dry legumes in maleswere higher in low SES than high SES (p<0.05). In females the consumption of milk-yoghurt, milk products and total fat were higher in high SES than low SES (p<0.05),but the consumption of bread, sugar and sugar containing foods were higher in lowSES than high SES females (p<0.05). The reason of these differences depends oneating lunch or not. In male students green leafy vegetables and citrus fruitsconsumption were found more in winter, while other vegetables and vegetable oilswere consumed more in summer (p<0.05). In female students, the consumption oftotal meat, poultry and fish were higher in winter than summer (p<0.05). Thepercentages of daily fresh fruit and vegetables consumption more than 400 gramswere found 76.9% and 80.7 % in winter and in summer in low SES, respectively.Also, these percentages were 82.6% and 73.9% in high SES students, respectively.Energy, total fiber, vitamin E, vitamin C, vitamin B1, vitamin B2, niacin, vitamin B6,calcium, iron, zinc, magnesium, vitamin A, folate, and vitamin B12 intakes of schoolchildren less than 67% of RDA in winter and summer seasons were found %44.0 and%46.7, 65.3% and 69.3%, 14.7% and 17.3%, 30.7% and 29.3%, 21.3% and 34.7%,1.3% and 2.7%, 48.0% and 61.3%, 5.3% and 9.3%, 92.0% and 93.3%, 9.3% and13.3%, 16.0% and 13.3%, 16.0% and 18.7%, 6.7% and 6.7%, 46.7% and 46.7%, 8.0%and 8.0%, respectively. It was observed that the students from both low and high SEShave inadequate nutritional status in winter and summer seasons. Healthy nutritioneducation programmes for school children and families should be developed andimplemented, for increasing the consumption of fruits and vegetables.Key Words: School children, nutritional status, fruits and vegetables consumption,socio economic status, seasonal variations