Okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between preschool teachers' prosocial behaviors and communication skills
Yazar: MEHMET YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. CEMAL AKÜZÜM
Dicle Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelendiği bu araştırmada okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ve iletişim becerilerine ilişkin tutumları boyutlar temelinde karşılaştırılırılmıştır. Bunun yanında cinsiyet, yaş, mesleki kıdem, eğitim durumu, bulunduğu okuldaki görev süresi ve sınıftaki öğrenci sayısı gibi bağımsız değişkenler temelinde anlamlı farklıklar belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma, ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Diyarbakır ili merkez ilçelerindeki (Bağlar, Kayapınar, Sur, Yenişehir) Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı bağımsız anaokulları ve ilkokulların anasınıflarında görev yapan okul öncesi öğretmenleri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemine alınacak öğretmen sayısını belirlemek için Tabakalı Örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada örneklemini 262 kadın ve 47 erkek olmak üzere toplam 309 okul öncesi öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmaya ilişkin verilerin toplanabilmesi amacıyla okul öncesi öğretmenlerine yönelik bilgileri içeren "Kişisel Bilgi Formu", prososyal davranışları ölçmek için "Yetişkin Prososyallik Ölçeği" ile iletişim becerilerini belirlemek amacıyla da "İletişim Becerileri Ölçeği – Yetişkin Formu (İBÖ-YF)" kullanılmıştır. Ölçekler aracılığı ile toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılmış ve SPSS istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenlerin demografik özelliklerinin okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin belirlenebilmesi için YPÖ ve İBÖ-YF ölçeklerinin her bir alt boyutlarında ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Yapılacak testlere karar vermeden önce normallik ve homojenlik testleri uygulanmış ardından okul öncesi öğretmenlerinin cinsiyet ve eğitim durumları ilişkisiz örneklemler için t Testi  (Independent Samples t Test), mesleki kıdem, çalışılan okuldaki öğretmen sayısı ve sınıftaki öğrenci sayısı, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çalışılan okulda yapılan görev süresi Kruskal Wallis-H testleri kullanılmıştır. Bu testler sonucunda anlamlı farklılığın hangi denek grupları arasında gerçekleştiğini belirleyebilmek için Tukey test ve Mann-Whitney U testi ile çoklu karşılaştırmalar yapılmıştır. Okul öncesi öğretmenlerinin iletişim becerilerine ilişkin algılarının yordanmasına ilişkin basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Regresyon analizlerinin yorumlanmasında, standartlaştırılmış Beta (β) katsayıları ve bunların anlamlılığına ilişin t-testi sonuçları dikkate alınmıştır. Verilerin analizinde .05 anlamlılık düzeyi esas alınmıştır.
Araştırma sonucunda okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ve iletişim becerilerine ilişkin tutumlarının boyutlar temelinde yapılan analizlerde okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışlarına yönelik tutumlarının çok üst düzeyde olduğu görülmüştür. Okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranış düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre elde edilen sonuçları incelendiğinde, puan ortalamalarında kadın öğretmenlerin lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Araştırmanın cinsiyet değişkenine göre elde edilen sonuçlar incelendiğinde, kadın öğretmenlerin iletişim becerilerinin erkek öğretmenlere kıyasla daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Öğretmenlerin mesleki kıdem değişkenine göre ise iletişim becerileri düzeylerinin "iletişim ilkelerine uyma" alt boyutunda istatistiksel olarak anlamlı fark görülmüştür. Araştırmaya katılan öğretmenlerin iletişim becerilerine yönelik tutumlarının okuldaki öğretmen sayısına göre anlamlı farkın, okuldaki öğretmen sayısının "20 ve üzeri" öğretmenler ile "0-10" olan öğretmenler arasında olduğu görülmektedir. Araştırmaya katılan okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları sınıftaki öğrenci sayısı arttıkça prososyal davranışlarına yönelik tutumlarının da arttığı görülmektedir. Okul öncesi öğretmenlerinin sınıftaki öğrenci sayısına değişkenine göre iletişim becerilerini incelemek amacıyla yapılan analiz sonucunda "ilişki kurmaya isteklilik" boyutunda sınıftaki öğrenci sayısı değişkeni bakımından anlamlı bir fark görülmektedir. Son olarak okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki korelâsyon incelendiğinde, iki değişken arasında orta düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca prososyal davranışlar değişkeninin iletişim becerileri değişkenin tutumlarındaki değişimin %24'ünü açıkladığı ve prososyal davranışlar değişkeninin, iletişim becerileri değişkeninin tutumları üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu da tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Prososyal, prososyal davranış, iletişim, okul öncesi eğitim, okul öncesi öğretmenleri.

Abstract:
In this study, which examined the relationship between prosocial behaviors and communication skills of preschool teachers, their attitudes towards prosocial behaviors and communication skills were compared on the basis of dimensions. In addition, significant differences were tried to be determined on the basis of independent variables such as gender, age, professional seniority, educational status, tenure at the school and the number of students in the class. The research was carried out with the relational scanning model. The population of the research consisted of pre-school teachers working in the kindergartens of independent kindergartens and primary schools affiliated with the Ministry of National Education in the central districts of Diyarbakır (Bağlar, Kayapınar, Sur, Yenişehir). Stratified Sampling method was used to determine the number of teachers to be included in the research sample. The sample of the study consisted of a total of 309 preschool teachers, 262 female and 47 male. In order to collect data for the research, the "Personal Information Form" containing information for preschool teachers, the "Adult Prosociality Scale" to measure prosocial behaviors, and the "Communication Skills Scale - Adult Form (IAS-EF)" were used to determine communication skills. The data collected through the scales were transferred to the computer environment and analyzed using the SPSS statistical package program. In order to determine the relationship between the demographic characteristics of the teachers participating in the research and the prosocial behaviors of preschool teachers and their communication skills, the mean and standard deviation values were calculated in each sub-dimension of the YPÖ and IBÖ-YF scales. Before deciding on the tests to be performed, normality and homogeneity tests were applied, followed by Independent Samples t Test (Independent Samples t Test), professional seniority, number of teachers in the school and number of students in the class, one-way analysis of variance (ANOVA), for samples unrelated to the gender and educational status of preschool teachers. Duration of tenure Kruskal Wallis-H tests conducted at the school studied were used. As a result of these tests, multiple comparisons were made with the Tukey test and Mann-Whitney U test to determine which subject groups had a significant difference. Simple linear regression analysis was used to predict preschool teachers' perceptions of communication skills. In interpreting the regression analyses, standardized Beta (β) coefficients and t-test results regarding their significance were taken into consideration. The .05 significance level was taken as basis in the analysis of the data.
As a result of the research, in the analysis made on the basis of the dimensions of preschool teachers' attitudes towards prosocial behaviors and communication skills, it was seen that the attitudes of preschool teachers towards prosocial behaviors were at a very high level. When the results of pre-school teachers' prosocial behavior levels were examined according to the gender variable, a significant difference was found in the mean scores in favor of female teachers. When the results of the research were examined according to the gender variable, it was concluded that the communication skills of female teachers were higher than those of male teachers. According to the professional seniority variable of teachers, a statistically significant difference was observed in the "compliance with communication principles" sub-dimension of communication skills levels. It is seen that the significant difference in the attitudes of the teachers participating in the research towards communication skills according to the number of teachers in the school is between teachers whose number of teachers is "20 and above" and teachers whose number is "0-10". It is seen that the prosocial behaviors of the preschool teachers participating in the research increase as the number of students in the class increases, and their attitudes towards prosocial behaviors also increase. As a result of the analysis conducted to examine the communication skills of preschool teachers according to the variable of the number of students in the class, a significant difference is observed in the dimension of "willingness to establish relationships" in terms of the variable of the number of students in the class. Finally, when the correlation between preschool teachers' prosocial behaviors and communication skills was examined, it was determined that there was a moderate, positive and significant relationship between the two variables. It was also determined that the prosocial behaviors variable explained 24% of the change in the attitudes of the communication skills variable and that the prosocial behaviors variable was a significant predictor of the attitudes of the communication skills variable.
Keywords: Prosocial, prosocial behavior, communication, preschool education, preschool teachers.