Ergan Dağı (Erzincan)'nda dağılım gösteren polinatörleri etkileyen insan faaliyetleri ve etkilerinin belirlenmesi
Determination of human activities affecting the distribution of pollinators on mount Ergan (Erzincan) and their impacts
Yazar: MUHAMMET ONUR KIYMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EVRİM KARAÇETİN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MERT ELVERİCİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Polinatörler, insanların gıda temininde ve yabani ekosistemlerin sürdürülebilirliğinde son derece önemli olan çiçekli bitki çeşitliliğinin devamlılığını sağlarlar. Türkiye coğrafyasında bu ekosistem hizmeti başta Hymenoptera, Coleoptera, Lepidoptera ve Diptera takımları üyeleri olmak üzere böcekler tarafından yerine getirilir. Böcek çeşitliliği açısından son derece zengin olan Doğu Anadolu, yüksek rakımla karakterize bozkır ekosistemlerine ev sahipliği yapmaktadır. Çeşitli antropojen etkiler altında varlığını sürdüren Anadolu bozkırlarında böcek komünitelerinin nasıl etkilendiği bilinmemektedir. Bu çalışma, Ergan Dağı'nda (Erzincan) polinatör komünitelerinde taksonomik çeşitliliği ve insan faaliyetlerinin bu çeşitlilik üzerine etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Polinatör komünitelerini ve bölgedeki insan etkilerini belirlemek amacıyla 2021-2022 çiçeklenme dönemlerinde arazi çalışmaları yapılmıştır. Polinatör çeşitliliğini belirlemek için dört farklı yükseklik seviyesinde (1500,2000,2500 ve 3000 m rakım) örnekleme yapılmıştır. Alanda örnekleme ile elde edilen örneklerden 6428'i yabani böcek türleri, 2874'ü bal arısı olmak üzere toplam 9302 böcek örneğinden 504 polinatör böcek morfotipi tespit edilmiş, gamma çeşitlilik tür zenginliği cinsinden 668 olarak hesaplanmıştır. IUCN tehdit analizi ile bölgedeki polinatörleri etkileyen insan faaliyetleri kaydedilmiş ve tehdit etki düzeyleri belirlenmiştir. Analiz sonucunda, alanda bulunan kayak merkezine bağlı habitat tahribatı en büyük tehdit olarak belirlenmiştir. Bölgedeki otlatma faaliyetlerinin etkisi ise ikinci büyük tehdit olarak tespit edilmiştir. Arıcılık faaliyetlerinin etkisi, özellikle çiçek açan bitki örtüsünün düşük olduğu ve polinatörler arası rekabetin yüksek olduğu alanlarda anlamlı bulunmuş; ancak bitki örtüsü arttıkça bu etki ortadan kalkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Polinatörler, Entomoloji, Hayvan Ekolojisi, Biyoçeşitlilik, Bozkır Ekosistemi, Alpin Ekosistem, Biyoçeşitlilik kaybı

Abstract:
Pollinators play a crucial role in providing food for humans and ensuring the continuity of floral plant diversity, which is highly important for the sustainability of wild ecosystems. In the geography of Turkey, this ecosystem service is primarily provided by insects, especially members of the orders Hymenoptera, Coleoptera, Lepidoptera, and Diptera. Eastern Anatolia, which is extremely rich in insect diversity, hosts steppe ecosystems characterized by high altitudes. It is not known how insect communities in Anatolian steppes are affected by various anthropogenic influences. This study aims to determine the taxonomic diversity of pollinator communities and the effects of human activities on this diversity in Mount Ergan (Erzincan). Fieldwork was conducted during the flowering periods of 2021-2022 to identify pollinator communities and human impacts in the region. Sampling was conducted at four different altitude levels (1500, 2000, 2500, and 3000 m). Out of 9302 insect specimens collected from the field, including 6428 wild insect species and 2874 honeybees, 504 pollinator insect morphotypes were identified, and the gamma diversity was calculated as 668. With the IUCN threat analysis, human activities affecting pollinators in the region were recorded and threat impact levels were determined. As a result of the analysis, habitat destruction due to the ski resort in the area was determined as the biggest threat. The impact of grazing activities in the region was identified as the second biggest threat. The effect of beekeeping activities was found to be significant especially in areas with low flowering vegetation and high competition between pollinators; however, this effect disappeared as the vegetation cover increased.
Keywords: Pollinators, Entomology, Animal Ecology, Biodiversity, Steppe Ecosystem, Alpine Ecosystem, Biodiversity Loss