Afganistan'da ulus devletleşme, kimlik ve aidiyet
Nation state, identity and belonging in Afghanistan
Yazar: KIFAYATULLAH RAHMATOGHLI
Danışman: PROF. DR. ERHAN TECİM
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Aidiyet = Belonging ; Demokratikleşme = Democratization ; Etnik yapı = Ethnic structure ; Kimlik = Identity ; Milli kimlik = National identity ; Modernleşme = Modernization ; Ulus-devlet = Nation-state

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı; mevcut toplumsal anominin temelleri ve Afganistan‟ın ulusal
kimlik krizi, bir ulus-devletleşme süreci olarak Afganistan‟ın siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal ve
eğitimsel sorununun neden-sonuç ilişkisi bağlamında incelemektedir. Bu çalışmada Afganistan‟ın
kurumsallaşamamasının nedeni savaş ve dış müdahaleden ayrı milletleşememesinde aranmıştır. Bu
çalışmada, araştırma konusu uygunluğuna göre arşivin taranması; kitaplar, tezler, makaleler, raporlar,
sosyolojik gözlem ve akademik belgeler incelenmek üzere hazırlanmıştır.
Afganistan‟da uzun yıllardan beri süregelen ulus-devlet projesinin etnik çatışmaların
tetikleyicisi olduğu analiz edilmeye çalışılmıştır. Ulus-devlet merkeziyetçi ideolojisinin
uygulanmasına da dikkat çekilmiştir. Afganistan‟ın ulusal kimliğinin oluşmasının önündeki
engellerden birinin çok kültürlülük ve dilsel farklılıkların olduğu görülmüştür. Konunun hassasiyeti
nedeniyle çok az araştırma yapılmış ve araştırma sadece etnik çatışmaların siyasi boyutuna
odaklanmıştır. Bu çalışmada, Afganistan‟ın tarihsel süreçte modernleşme çabası anlatılmaktadır.
Modernleşme hareketi ile başlayan ulus-devletleşme sürecinde, ulus kimliğin oluşumu ve Afgan
kimliğine aidiyet duygusu; siyasi, sosyo-kültürel boyutları ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Afganistan‟ın konjonktürel tarihi, batılılaşma, komünizm, İslami hareketler ve demokrasi sürecindeki
dönüşümün bireysel ve toplumsal etkileri değerlendirilmiştir. Etnik ve kabilecilik bakış açısına sahip
olan liderlerin toplumun değil devletin gücünü kullanarak kendi çıkarlarının peşinde oldukları
açıklanmaya çalışılmıştır. Modern ulus-devletin millileştirilmesi, Afganların kimlik aidiyet algısı
bilimsel tartışmalara yeni yol haritası açacağı ve çıkış noktası olarak radikalizm, milliyetçilik ve etnik
kimlik çatışmasının görünmeyen tarafı açıklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışma Afganistan‟da devam
eden etniksel ve mezhepsel savaşın siyasi, sosyal ve kültürel bileşenleri hakkında yürütülen sosyolojik
bir analizi içeren özgün bir çalışmadır.

Anahtar Kelimler: Afganistan, Modernleşme, Ulus Devlet, Kimlik, Aidiyet

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the foundations of current social anomie and
Afghanistan's national identity crisis in the context of cause-effect relationship of Afghanistan's
political, economic, cultural, social and educational problem as a nation-state process. The reason why
Afghanistan could not be institutionalized was sought in the fact that it could not become a nation
apart from war and foreign intervention. Next to scanning the archive and examining books, theses,
articles, reports related to the subject, sociological observations and academic documents have been
done.
The focus of this article mainly lies on the nation-state project that has been going on for
many years in Afghanistan is the trigger of ethnic conflicts. Attention was also drawn to the
implementation of the nation-state centralist ideology. According to one opinion, the obstacles to the
formation of Afghanistan's national identity are multiculturalism and linguistic differences. Due to the
sensitivity of the subject, little research was possible about the political dimension of ethnic conflicts.
Furthermore, Afghanistan's modernization effort in the historical process is explained. In the nationstateization process that started with the modernization movement, the formation of national identity
and the feeling of belonging to Afghan identity; political, socio-cultural dimensions have been tried to
be revealed. The cyclical history of Afghanistan, westernization, communism, Islamic movements and
the individual and social effects of the transformation in the democracy process were evaluated.
Indeed, leaders with an ethnic and tribal background, mainly aim to govern by state-power instead of
public support. The nationalization of the modern nation-state, the Afghans' perception of identity,
shed light on new scientific debates. The hidden side of radicalism, nationalism and ethnic identity
conflict as a starting point are other topics investigated. This study is an original study that includes a
sociological analysis of the political, social and cultural components of the ongoing ethnic and
sectarian war in Afghanistan.

Keywords: Afghanistan, Modernization, Nation State, Identity, Belonging