Okul liderliği, sosyal motivasyon ve sosyal adalet arasındaki ilişkilerin analizi: Karma yöntem araştırması
Analysis of the relationships between school leadership, social motivation and social justice: A mixed method research
Yazar: ZEHRA BORA
Danışman: PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına dayalı olarak, okul liderliği, sosyal motivasyon ve sosyal adalet arasındaki ilişkileri incelemek, bu ilişkide sosyal motivasyonun aracılık rolünün olup olmadığını belirlemek ve öğretmenlerin okul liderliğine, sosyal adalete ve sosyal motivasyona ilişkin görüşlerini analiz etmektir. Araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı sıralı desene göre tasarlanmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunun örneklemini İstanbul ili Pendik ilçesinde ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerindeki resmi okullarda görev yapan  ve tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 1222 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmanın nicel verileri Okul Liderliği Ölçeği, Sosyal Motivasyon Ölçeği ve Sosyal Adalet Algısı Ölçeği aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutu olgubilim (fenomenoloji) araştırma deseni ile tasarlanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunun çalışma grubunu ise nicel boyuta da katılmış olan 16 öğretmen oluşturmuştur. Nitel verilerin toplanmasında ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde öğretmen algılarına göre okul liderliği, sosyal motivasyon ve sosyal adalet arasındaki ilişkileri incelemek için YEM (yapısal eşitlik modeli) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmanın geçerliği ve güvenirliğinin sağlanması için gerekli önlemler alınmıştır. 
Araştırmanın nicel boyutunda elde edilen sonuçlara göre; okul müdürlerinin öğretmenler tarafından algılanan okul liderliği davranışlarının öğretmenlerin sosyal adalet algısını anlamlı bir şekilde yordadığı; okul müdürlerinin öğretmenler tarafından algılanan okul liderliği davranışlarının öğretmenlerin sosyal motivasyonunu anlamlı bir şekilde yordadığı; öğretmenlerin sosyal motivasyonunun öğretmenlerin sosyal adalet algısını anlamlı bir şekilde yordadığı tespit edilmiştir. Sosyal motivasyonun okul müdürlerinin öğretmenler tarafından algılanan okul liderliği davranışları ile öğretmenlerin sosyal adalet algısı arasındaki ilişkide sosyal motivasyonun kısmi aracılık rolüne sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulguları incelendiğinde okul liderliği ile ilgili bulguların 
v
destek, açıklık ve iş birliği; sosyal motivasyon ile ilgili bulguların faydalı olma, ödüllendirme-takdir, aidiyet ve kişilerarası ilişkiler- çalışma ortamı; sosyal adalet ile ilgili bulgular, pozitif ayrımcılık, rehberlik, söz hakkı tanıma, farklılıklara saygı ve adil görev dağılımı gibi sosyal adaleti destekleyici davranışlar şeklinde ortaya konulmuştur. Bu sonuçlar doğrultusunda araştırmacılar ve uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the relationships between school leadership, social motivation and social justice based on teachers' perceptions, to determine whether social motivation has a mediating role in this relationship, and to analyze teachers' views on school leadership, social justice and social motivation. The study was designed according to the explanatory sequential design, one of the mixed method research designs. Correlational design was used in the quantitative dimension of the study. The sample of the quantitative dimension of the study consisted of 1222 teachers working at primary, middle and secondary state schools in Pendik district of İstanbul province and selected by stratified sampling method. The quantitative data of the study were collected through the Social Motivation Scale, Social Justice Scale and the School Leadership Scale. The qualitative dimension of the study was designed with a phenomenology research design. The study group of the qualitative dimension of the research consisted of 16 teachers who also participated in the quantitative part of the research. A semi-structured interview form developed by the researcher was used to collect qualitative data. In the analysis of quantitative data, SEM (structural equation modeling) was used to examine the relationships between school leadership, social motivation and social justice according to the perceptions of teachers. Content analysis was used to analyze qualitative data. Necessary measures were taken to ensure the validity and reliability of the study.
According to the results obtained in the quantitative dimension of the study; school leadership behaviors of school principals perceived by teachers significantly predicted teachers' perception of social justice; school leadership behaviors of school principals perceived by teachers significantly predicted teachers' social motivation; social motivation of teachers significantly predicted teachers' perception of social justice. It was determined that social motivation had a partial mediating role in the relationship between principals' school leadership behaviors perceived by teachers and teachers' perception of social justice. When the qualitative findings of the study were examined, it was found that the findings related to school leadership were support, openness and cooperation; the findings 
vii
related to social motivation were usefulness, rewarding-appreciation, belonging and interpersonal relations-work environment; and the findings related to social justice were revealed as behaviors that support social justice such as positive discrimination, guidance, giving a voice, respect for differences and fair distribution of tasks. In line with these results, suggestions for researchers and practitioners were presented.