Yüklenici firmaların yenileşim yaklaşımlarının değerlendirilmesi
Evaluation of contracting firms' innovation approaches
Yazar: AKIN TOLGA İLTER
Danışman: PROF. DR. ATTİLA DİKBAŞ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering ; İşletme = Business Administration
Dizin: Araştırma-geliştirme = Research-development ; Yüklenici firmalar = Contractor firms ; İnşaat endüstrisi = Construction industry ; İnşaat yönetimi = Construction management

Özet:
Yenileşim ulusal ekonomilerde büyümenin ve rekabetçiliğin ana unsularından birisi olarak kabul edilmektedir. Yenileşim firmaların sektördeki önemli değişikliklere uyum sağlamasını ya da belli bir proje ya da proje grubunun gereklerini yerine getirmesini sağlar. Gelişmenin ve değişikliklere ayak uydurarak rekabet üstünlüğü sağlamanın ana unsurlarından birisi oluşu firmanın bu yeteneğinin artırılabilmesi ve kurumsal kültürün bir parçası yapılabilmesi için yenileşimciliğin ölçülmesini gerektirir. Yenileşimin ölçülmesi yönetim bilimlerinde olduğu gibi inşaat yönetimi literatüründe de üzerinde oldukça tartışılan konulardan biridir. Yenileşimin bir sistem olarak karmaşık yapısı birbiriyle etkileşim içerisinde çok sayıda ölçütü konuyla ilişkilendirmekte ve ölçümü güçleştirmektedir. Yenileşimle ilgili araştırmalar halen gelişme aşamasındadır ve özellikle Türk inşaat sektörüyle ilgili kaynaklarda yenileşimin ölçülmesiyle ilgili araştırmaların sayısı oldukça kısıtlıdır.Bu tez çalışmasının amacı, yüklenici firmaların Ar-Ge, yenileşimcilik performansları ve enformasyon teknolojileri yaklaşımlarının bir alan çalışmasıyla belirlenip analiz edilmesi ve yenileşimciliğin artırılabilmesi için firma ölçeğinde ve ulusal/bölgesel ölçekte strateji ve politikalara yol gösterecek verilerin sağlanmasıdır.Öncelikle Türk inşaat sektörünün yenileşim profilinin mevcut ulusal verilerden elde edilmesi amacıyla Türkiye İstatistik Kurumu'nun düzenli olarak yayınladığı sektörlere göre ayrılan araştırmalar incelenmiştir. Yapılan mikro veri araştırmasında inşaat sektörünün yenileşimciliğiyle ilgili bazı verilere ulaşıldıysa da, Türk yüklenici firmaların yenileşimciliğiyle ilgili yeterli veri bulunamaması anket çalışmasını yapmak için yeni bir anket tasarlanmasını gerektirmiştir. Bu sürece paralel olarak yürütülen literatür araştırmasıyla sektörde yenileşimin önündeki engeller ve itici güçler, yenileşimin ölçülmesi için inşaat sektörüne yönelik ölçütler ve yenileşimin yayınımı için gerekli kurumsal yapı ortaya konulmuş, araştırma adımlarına ait bulgular ayrıca bildiriler halinde yayınlanmıştır.Elde edilen veriler ışığında hazırlanan kapsamlı anketle Türkiye ekonomisine inşaat sektörü adına belirgin katkıları olan yüksek cirolu büyük inşaat firmaları hedeflenmiş, örneklem seçimi için bir mesleki örgütlenme ve bağımsız bir yabancı kuruluşun 2009 yılı `en büyük uluslararası yükleniciler' listesinden yararlanılmıştır. Anketin, firmaların Ar-Ge altyapı, harcama ve yaklaşımlarını, yaptıkları ürün, hizmet, süreç, organizasyon, pazar yenileşimlerini, yararlandıkları sektörel ve akademik işbirliği ağlarını, yenileşim yatırımlarını, fikri mülkiyet hakları girişimlerini, yenileşimlerin firmaya etkilerini, enformasyon teknolojileri, kullanım, yatırım ve hedeflerini ortaya konması amaçlamıştır. Ayrıca açık uçlu sorularla firmanın yenileşimler önünde engel olarak gördüğü etkenlerle anketi yanıtlayan üst düzey yöneticilerin sektörün mevcut durumuyla ilgili görüşleri ve gelecek projeksiyonları da değerlendirilmiştir. Anketten elde edilen verilerin analizine destek olması amacıyla iki firma vaka analiziyle ayrıca incelenmiştir.Elde edilen sonuçlar yenileşimle ilgili pek çok genel göstergenin sektöre özel düzenleme ve geliştirmelerle inşaat sektöründe yenileşimciliğin ölçülmesi için kullanılabileceğini göstermektedir. Sektördeki yenileşim yaklaşımlarıyla ilgili pek çok veri elde edilmiştir. Araştırma yüklenici firmaların çok azında Ar-Ge departmanı olsa da Ar-Ge departmanı olmayan firmalarda da Ar-Ge çalışması yapıldığını göstermektedir. Hiyerarşik firma yapıları yenileşimciliği olumsuz etkilemektedir. Bu durum firma ölçeği büyüdükçe yönetim yapısının daha fazla önem kazandığını ortaya koymaktadır. Ortaya konulan diğer engeller sektörde farkındalığın artırılması gerektiğinin altını çizmektedir. Bulgular yenileşimlerin yayınımının ve bunun için de kurumsallaşmanın önemini vurgulamaktadır. Buna karşın yüklenici firmaların yazılı stratejik plana sahip olma oranının düşüklüğü dikkat çekicidir. Başka firma ve kuruluşlarla işbirlikleri ve bilgi kaynaklarına verilen önemde ciddi bir artış söz konusudur ancak üniversite endüstri arasındaki iletişime verilen önemin zayıfladığını göstermektedir.Bağımsız bir yabancı kuruluş tarafından yapılan `En büyük uluslararası yüklenici' sıralamalarında yer alan, yaptıkları büyük cirolarla öne çıkan firmalarınla bu sıralamanın dışında kalan firmaların cevaplarının karşılaştırmalı analizinde bazı belirgin farklar ortaya çıkarılmıştır. Sıralamanın dışında kalan firmaların (i)finansman yetersizliği, (ii)yenileşim maliyeti yüksekliği, (iii)nitelikli personel eksikliği, (iv)piyasa bilgisi yetersizliği, (v)ortak bulma zorluğu (vi)ülke ekonomisindeki belirsizlikler gibi yenileşim engellerine karşı daha hassas olmaları firmalar arasındaki pazar farklarının etkisini göstemektedir. Sıralamadaki firmalar daha fazla enformasyon teknolojisi yatırımı yapmakta, buna karşın diğer firmaların bu teknolojilere verdikleri önem daha belirgin çıkmaktadır. Vaka analizleri yüklenici firmaların Ar-Ge yaklaşımlarının iş yaptıkları pazara göre şekillendiğini ve Türk firmaların `En büyük uluslararası yüklenici' sıralamalarındaki büyük oyunculara göre oldukça mütevazı büyüklükte olduklarını göstermektedir. Yönetim yapısı ve kurumsal kültür yenileşimlerin gelişmesi için önemli bir itici güç konumundadır.Ayrıca `En büyük uluslararası yüklenici' sıralamalarının analizi Türk müteahhitlik sektörünün uluslararası inşaat piyasasındaki konumunu değerlendirmek için firma sayısının tek başına yeterli bir ölçüt olmadığını, ülke ve firma verilerinin detaylı olarak analiz edilmesinin gerektiği görülmüştür.İnşaat sektöründe yenileşimin daha iyi anlaşılabilmesi için (i)müşteri odaklı yenileşim ölçütleri, (ii)süreç-organizasyon yenileşimi arasındaki ilişkiler (iii) ekonomik faaliyet alanları tanımlamalarında inşaat sektörü kapsamı dışında bırakılan tasarım ve danışmanlık hizmetleri konusunda daha fazla araştırmaya gereksinim vardır.

Abstract:
Innovation is widely regarded as one of the key issues of national economic growth and competitiveness. Innovations enable firms to adopt major changes in the industry or fulfill the very needs of specific project or project groups. Measurement of innovation and implementing it as a corporate culture is considered necessary as it is one of the key factors of development and to achieve competitive advantage by adopting change. Measuring innovation is a widely debated issue in construction management literature as is in management literature. Complex nature of its structure as a system complicates measuring innovations by associating many criterias interacting with each other. Research on innovation is still in progress and particularly research on measurement of innovations is very limited on Turkish construction industry literature.Aim of this study is, to capture and analyse R&D, innovation performance and information technologies (IT) strategy approaches of contractors with a survey and provide appropriate data to conduct firm based and regional/national strategy and policies.First, Turkish Statistics Institute?s (TurkStat) regular sectoral research are examined to capture the innovativeness profile of Turkish construction industry from the national data available. Although some data on innovativeness of the construction industry were captured from the micro data research, a new survey have had to be designed as the data were insufficient to assess Turkish contractors? innovativeness. Parallel to this research, literature survey was conducted to scrutinize the drivers and barriers, diffusion of innovations including the institutionalization needed for it and the proper metrics for measuring construction innovation. Findings of these research steps were all published as papers.Under the light of the gathered information, an extensive survey was designed aiming large construction companies which have considerable impacts on Turkish economy in the means of construction sector. As for the sampling a professional organization and an independent foreign establishment?s `top international contractors? list were considered. The survey aimed to capture R&D infrastructure, spendings and approaches; porduct, process, organization, service innovations made; industrial and academic cooperation networks; innovation investments; applications of intellectual property rights; effects of innovations for the firms; usage, investment and strategy of IT in the firm level. Open ended questions were added to learn about the considered drivers of barriers of innovation as well as the opinions of industry professionals for both the present and the future of the industry. Further, case studies for two companies are added to the research in order to support the findings of the survey.Findings of the research show that many common metrics can be used to measure innovativeness of construction with sector specific addition and improvements. Valuable data on innovation approaches in construction industry are captured. Research shows that a few percentage of firms has a R&D department but firms do conduct R&D activities aside from the presence of an R&D department. Hierarchical organisation structures effect inovativeness negatively which shows the importance of the management structure as the firm gets larger. Other barriers displayed show the importance and need for improving awareness in the sector. Findings show the importance of the diffusion of innovations and the institutionalization for it. Percentage of firms that have a written strategic plan is quite noteworty. Cooperation with other firm and organisations and the importance attached on knowledge sources are improving where on the contrary the connection between the industry and universities seem to weaken.Comperative analysis of the answers of the firms in the `top international contractors? list and the ones that are not showed some significant differentations in between. Increased sensistivity of the firms that are not in the list against (i) financial insufficiency, (ii) cost of innovations, (iii) lack of qualified human resources, (iv) insufficient market information, (v)difficulties in buying out a partner (vi) economic uncertainty shows the difference of market shift between the parties. Listed firms invest on IT more, but the others show more importance on IT. Case studies show R&D strategies are shaped by the market the firms operate and the Turkish contracting firms are significantly small in size compared to the ones in the front rankings of the `top international contractors?. Organisational structure and corporate culture are important drivers for the development of innovations.Moreover, analysis of the `top international contractors? list being prepared by a third party establishment showed the insufficiency of assessing Turkish contracting industry by only the number of firms in the list. Country and company data should be analysed respectively.Further research shoould be done on (i)customer focused innovation metrics, (ii)relation between process and organisational innovation (iii)design and consultancy services that are left outside the definition of construction sector as an economic activity area.