Türkiye'de cari açığın sürdürülebilirliği: 2003-2019 dönemi analizi
Sustainability of current account deficit in Turkey: 2003-2019 period analysis
Yazar: ARDA GURUŞ
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN KARAHAN
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cari açık = Current account deficit ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Johansen Eşbütünleşme Testi = Johansen Cointegration Test ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Cari işlemler dengesi bütün ülkeler için makroekonomik istikrarının sağlanması açısından son derece önemlidir. İthalat ve ihracat hareketlerinde yaşanan dalgalanmalar sonucunda cari işlemler hesabında yaşanacak dengesizlikler makroekonomik istikrarı bozan önemli bir faktördür. Ekonomik küreselleşme ile birlikte uluslararası ticari ve finansal hareketlerin artması ile cari işlemler hesabındaki dalgalanmalar daha büyük önem kazanmıştır. Bu süreçte yaşanan cari açıkların önemli bir kriz göstergesi haline gelmesi cari açıkların sürdürülebilirliği olgusunu literatüründe önemli bir tartışma konusu haline getirmiştir. Bu bağlamda, cari açıkların sürdürülebilirliği özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için daha büyük bir önem arz etmiştir.
Türkiye'de cari açıkların sürdürülebilirliğine yönelik yapılan bu çalışma çerçevesinde Husted (1992) dönemlerarası bütçe kıstı modeli kullanılarak 2003-2019 yılları arasındaki veriler analiz edilmiştir. Ekonometrik yöntem olarak Johansen eş-bütünleşme ve Granger nedensellik testleri uygulanmıştır. Yapılan ekonometrik analizler neticesinde, Türkiye ekonomisinde ilgili dönemlerde meydana gelen cari açıkların zayıf formda sürdürülebilir olduğu görülmüştür. Ayrıca ithalat ve ihracat arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Çalışma bulguları Türkiye ekonomisinde meydana gelen cari açıkların güçlü bir şekilde sürdürülebilir forma gelebilmesi için üretim yapısındaki ithal girdi bağımlılığının azaltılması gerektiğini göstermiştir. Eğer yüksek katma değer yaratan üretim yapısına kavuşulursa ithalat ve ihracat arasındaki ilişkiler daha etkin bir şekilde yönetilebilir. Bunun için Türkiye'de üretim yapısının ithal girdi bağımlılığını azaltmayı hedefleyen politikalar cari açığın sürdürülebilmesi için çok büyük önem arz etmektedir.

Abstract:
The current account balance is extremely important for all countries in terms of ensuring macroeconomic stability. Imbalances in the current account because of fluctuations in import and export movements are an important factor that disrupts macroeconomic stability. The fluctuations in the current account have gained more importance with the increase in international commercial and financial movements together with economic globalization. The fact that the current account deficits experienced in this process has become an important indicator of crisis has made the sustainability of current account deficits an important topic of discussion in the literature. In this context, the sustainability of current account deficits has become more important especially for developing economies such as Turkey.
Within the framework of this study on the sustainability of current account deficits in Turkey, the data between 2003 and 2019 were analysed using the Husted (1992) intertemporal budget constraint model. Johansen cointegration and Granger causality tests were applied as econometric methods. As a result of the econometric analyses, it has been seen that the current account deficits in the Turkish economy in the relevant periods are sustainable in a weak form. In addition, a bidirectional causality relationship between imports and exports has been determined.
The findings of the study showed that the dependence on imported inputs in the production structure should be reduced in order for the current account deficits in the Turkish economy to become strongly sustainable. If a production structure that creates high added-value is achieved, the relations between import and export can be managed more effectively. Thus, policies aiming to reduce the import-input dependency of the production structure in Turkey are of great importance in order to maintain the current account deficit.