Osmanlı sahası Türkçe şair tezkirelerinin tür özellikleri
The characteristics of the style of the Turkish poets? tezkires in The Ottoman Era
Yazar: MUSTAFA DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. ÜLKÜ ÇELİK ŞAVK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Osmanlı Sahası Türkçe Şair Tezkireleri (OSTŞT)'nin Üslup Özellikleri? adınıtaşıyan bu tezin amacı, 16. ile 20. yüzyıl arasında yazılmış OSTŞT'nin türözellikleri olabilecek ortaklıkları belirlemektir.Söz konusu tezkirelerde sunulan bilginin edebiyat sosyolojisi, edebiyat eleştirisialanlarıyla ilgili yönlerine dair önemli ölçüde kitap ve makale yayımlanmıştır.Tezkirelerin dil ve üslup özellikleri üzerine ise ilgili birkaç yayın dışında çalışmagerçekleşmemiştir. Bu noktada, tezde konunun pek çalışılmamış yönlerineyoğunlaşılmaktadır.Tezde yöntem olarak, örnekleri büyük ölçüde 16. yüzyıldaki klasik sayılabilecekeserlerle verilmiş, türün genel özelliklerini gösteren ve dolayısıyla yazarı aşanunsurlar ele alınmıştır. Tekrara, tekdüzeliğe sebep olmamak amacıyla,yüzyıllara göre bir anlatım bu gerekçeyle tercih edilmemiştir.OSTŞT, Arap kültürü çerçevesinde oluşturulmuş ve ardından da Fars kültürü ilede zenginleştirilmiş bir üslup üzerine bina edilmiştir. Farklı kültürlerden beslenenama ortak özellikler üzerine bina edilmiş olan bu nesrin üslubuna dair tarihselgelişim çizgisi de göstermiştir ki, kuralları çok büyük ölçüde belirli olan vedolayısıyla yazarının kişisel üslubundan belki daha önce, tür üslubunu öneçıkaran bir anlatım söz konusudur. OSTŞT'de yazarların kişisel üslupları da,türün büyük ölçüde belirli olan kalıplarından yararlanma ölçüleriyleşekillenmektedir. OSTŞT yazarı, bu imparatorluk dilini kullanırken, sanat yapmaölçütü olmak üzere dilin sesbilgisel, biçimbilgisel, sözlüksel, sözdizimsel veanlamsal pek çok unsurunu dengeli olarak tercih etmekte, böylelikle de bütüncülbir estetik dil kullanımı ortaya koymaktadır.Anahtar Sözcükler: Tezkire, biyografi, Osmanlı sahası Türkçe şair tezkireleri,Osmanlı Türkçesi, üslup, üslup bilimi, anlatım bilimi

Abstract:
The main objective of this thesis titled ? The Characteristics of the Style of theTurkish Poets? Tezkires in the Ottoman Era (TPTOE)? is to determine thecommon points of The Characteristics of Style of the TPTOE that could betermed common characteristics.A lot of books and articles have been published up till now dealing with thefields of literary criticism and literary sociology on the content of the aforementionedtezkires. However, except for a few publications, no study has beenconducted on the language and style of these tezkires. For that reason, thefocus of this study has been on the less studied aspects of the topic.As a method throughout the thesis, elements that could be called as classics inthe 16th century which have the main characteristics of the field of studyindependent from their authors have been studied. A narrative according to thecenturies has not been opted for in order to avoid repetitions and monotony.TPTOE is built upon the origins of the framework of the Arabic culture andenriched by the Persian culture. As the historical development of this genre ofwriting has proved, nourished by a variety of different cultures but still built uponcommon characteristics, the method of narration is mainly influnced by thecharacteristics of the genre more than the characteristics of the poet himself. Asa matter of fact, TPTOE are shaped by the amount of their use of the maincharacteristics of this genre. The poet, whilst using this empire?s language, asthe criterion of creating art he prefers most elements of the phonological,morphological, lexical, syntactical and semantical aspects of the language in abalance so as to represent a holistic aesthetic use of language.Key Words: Tezkere, biography, Turkish poets? tezkires in the Ottoman era,Ottoman Turkish, style, stylistics