Osmanlı Döneminde Selanik Limanı: 1869-1912
Thessalonica Port in the Ottoman Period: 1869-1912
Yazar: SELAHATTİN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. TEVFİK GÜRAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Gümrükler = Customs ; Liman inşaatları = Port construction ; Liman işletmesi = Port operation ; Liman mendirekleri = Port breakwater ; Liman planlaması = Port planning ; Liman şehirleri = Port cities ; Limanlar = Ports ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Yunanistan-Selanik = Greece-Selanik

Özet:
Selanik, Osmanlı Devleti'nin yüzü batıya dönük birkaç şehrinin başında geliyordu. Bu özelliği sayesinde Tanzimat sonrası düzenlemelerin adeta uygulama laboratuarı olmuştu.19. yüzyılın ortalarından itibaren Trakya bölgesinde nakliyat alanında meydana gelen değişiklikler, ürünlerin kolaylıkla daha uzaktaki pazarlara nakledilmesi imkânını doğurdu. Bu çerçevede bölgenin karayollarıyla kendi içinde, demir yollarıyla da Avrupa ve Asya kıtalarıyla bütünleşmesi, emtia nakliyatında önemli artışlar sağladı.Süveyş Kanalı'nın açılmasıyla birlikte Cebeli Tarik boğazına kıyasla 32 saatlik zaman tasarrufu sağlamasından dolayı İngiltere ve diğer devletlerin Hindistan'a olan ihracatlarında Selanik cazip hale geldi.Yerli ve özellikle yabancı tüccar Selanik'teki mevcut iskelenin yetersiz kaldığını öne sürerek yerel hükümete baskı yapmaya başladı ve nihayet Hazine-i Hassa, yüzyılın üçüncü çeyreğinde Selanik'te modern anlamda bir limanın inşasına karar verdi.Uzun bir hazırlık döneminden sonra Hazine, 1896'da Fransız müteşebbis Edmond Bartissol'e 6.500.000 Frank bedelle limanı ihale etti. Beş yılda bitirilmesi öngörülen liman, değişik sebeplerden dolayı ancak Ekim 1904'te bitirilebildi.Limanın alt ve üst yapılarıyla diğer müştemilatının inşası aşamasında Liman İnşa Şirketi'yle Hazine-i Hassa arasında derin ihtilaflar yaşandı. Şirketin, inşa yükümlülüklerini bitirmeden batı iskelesini işletmeye açması ve tanzim ettiği yeni tarifelerin Hazine-i Hassa tarafından onaylanmaması, anlaşmazlıklara yeni bir boyut kazandırdı. Taraflar arasındaki bu ihtilaf ancak yeni bir sözleşmeyle aşılabildi.Kısaca Selanik, kendi içinde ve hinterlandında meydana gelen üretim fazlalığını diğer pazarlara ihraç etmek için gereken coğrafi şartlara sahipti ve bu yetisini modern bir limanla taçlandırmak gerekli hale gelmişti.Anahtar Kelimeler: Selanik Limanı, Hazine-i Hassa, Bartissol, Cotard, gümrük, tarife, şirket, demiryolları...

Abstract:
Thessalonica was among a couple of West-oriented cities in the Ottoman Empire. Due to this quality, it almost came to be the practice laboratory of post-Tanzimat regulations. The changes that took place in transportation in the Balkan Region beginning from the mid-1800s enabled the products to be conveniently transported to the markets that were farther away. In this frame, the integration of the region within itself due to the highways and with Europe and Asia due to the railways encouraged important increase in the transportation of products.The port of Thessalonica became an attractive trade center for England and other Western countries in the Indian export network when the Suez Canal proved to maintain a 32-hour time advantage compared to the trade route that went through the Straits of Gibraltar.Local and especially foreign traders started to pressurize the local government, claiming that the wharf was inadequate, and eventually Hazine-i Hassa decided to build a modern wharf in the third quarter of the century.After a long period of preparation, the Hazine-i Hassa adjudicated the port to the price of 6.500.000 Francs to the French enterpriser Edmond Bartissol. The building of the port was predicted to take 5 years, but because of various reasons, it couldn?t be finished before October 1904.Deep conflicts took place between the Hazine-i Hassa and Société Ottomane de Constuction du Port de Salonique in the phase of the completion of the infra and superstructure and the other annexes. The fact that the company started to operate the Western wharf before building requirements were fulfilled and the refusal of the Hazine-i Hassa to confirm the newly regulated timetables added another dimension to these conflicts. The dispute could be resolved only when a new contract was made.In short, Thessalonica possessed the appropriate geographical conditions that were necessary to export the surplus that accumulated within itself and its hinterland to the other markets, and it was a crucial necessity to crown this advantage with a modern and fully-functioning port.Key Words: The Selanik Port, Civil list, Bartissol, Cotard, Customs, Price list, Company, Railways...