Çok boyutlu yoksulluk yaklaşımı ile Türkiye'nin yoksulları
The poor of Turkey with the multidimensional poverty approach
Yazar: SERCAN KÖKSAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAK KARŞIYAKALI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Ekonomik kalkınma = Economic development ; Ekonomik refah = Economic welfare ; Sosyal refah = Social welfare ; Sosyoekonomik refah = Socioeconomic welfare ; Türkiye = Türkiye ; Yoksulluk = Poverty ; Çok boyutluluk = Multidimensionality

Özet:
Yoksulluk hem kavramsal olarak hem de yaşam biçimi itibariyle çok boyutlu bir olgudur. Bu bağlamda yoksulluğu sadece gelir gibi parasal bir değer ile ilişkilendirmek, onun ortadan kaldırılabilmesi için yeterli olmadığı gibi yoksulluğun boyutlarının da göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Bu tez çalışmasında yoksunluklar analize dahil edilerek Türkiye'nin yoksullarının ortaya çıkartılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Alkire-Foster metodu kullanılarak, 2006-2020 yıllarını kapsayacak şekilde, Türkiye için çok boyutlu yoksulluk endeksi hesaplanmıştır. Hane düzeyinde gerçekleştirilen bu hesaplamalar için TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması mikro verilerinden yararlanılmıştır.
Çalışma kapsamında "eğitim", "sağlık", "konut ve yaşam koşulları", "sosyal ve çevresel faktörler" ve "ekonomik durum" boyutlarını kapsayan, çok boyutlu bir yoksulluk endeksi oluşturulmuştur. Hesaplamalar sonucunda 2006 yılından 2020 yılına kadar olan süreçte yoksulluğun azaldığı görülmektedir. Ancak bu iyileşmeye rağmen 2020 yılında analize dahil edilen hanelerin %28'i çok boyutlu olarak yoksul durumdadır. 2006 yılı için hesaplanan çok boyutlu yoksulluk endeksi 0,319 iken bu değer 2020 yılında 0,143 olarak hesaplanmıştır. Çok boyutlu yoksulluk endeksi 0 ile 1 arasında değer almaktadır ve endeks değeri sıfıra yaklaştıkça yoksulluğun azaldığı anlaşılmalıdır. Hanelerin en çok yoksunluk yaşadığı göstergeler eğitim, tatil, kronik rahatsızlık, faaliyeti kısıtlanan fert, gıda ve beklenmedik harcama göstergeleridir. Bu sonuçlara ek olarak, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin de etkisiyle hane reisinin kadın olduğu hanelerde, hane reisinin erkek olduğu hanelere göre yoksulluğun daha yüksek olduğu görülmektedir. Hane reisinin eğitim seviyesi arttıkça çok boyutlu yoksulluk endeks değeri azalmaktadır. Hanede bulunan çocuk sayısındaki artış ise çok boyutlu yoksulluk endeksini olumsuz etkilemektedir. Son olarak yoksulluğun bölgeler arası farklılıkları incelendiğinde eşitsiz bir yapı görülmektedir. Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde yoksulluğun yüksek olduğu ve söz konusu bölgelerin, Türkiye için hesaplanan çok boyutlu yoksulluk endeksinden ciddi bir şekilde ayrıştığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Poverty is a multidimensional phenomenon both conceptually and in terms of lifestyle. In this context, associating poverty with only a monetary value such as income is not sufficient to eliminate it, and it also causes the dimensions of poverty to be ignored. In this thesis, it is aimed to reveal the poor of Turkey by including deprivations in the analysis. For this purpose, using the Alkire-Foster method, the multidimensional poverty index was calculated for Turkey, covering the years 2006-2020. For these calculations carried out at the household level, microdata of the TurkStat Income and Living Conditions Survey were used.
Within the scope of the study, a multidimensional poverty index was created, covering the dimensions of "education", "health", "housing and living conditions", "social and environmental factors", and "economic status". As a result of the calculations, it is seen that poverty has decreased in the period from 2006 to 2020. However, despite this improvement, 28% of the households included in the analysis in 2020 are multidimensionally poor. While the multidimensional poverty index calculated for 2006 was 0.319, this value was calculated as 0.143 in 2020. The multidimensional poverty index takes values between 0 and 1. It should be understood that poverty decreases as the index value approaches zero. The most common deprivations experienced by households; are education, holiday, chronic illness, restricted individual, food, and unexpected expenditure indicators. In addition to these results, it is seen that poverty is higher in female-headed households than in male-headed households, due to the effect of gender inequality. As the education level of the household head increases, the multidimensional poverty index value decreases. The increase in the number of children in the household negatively affects the multidimensional poverty index. Finally, when the interregional differences in poverty are examined, an unequal structure is observed. It has been concluded that poverty is high in the Eastern and Southeastern regions and that these regions diverge significantly from the multidimensional poverty index calculated for Turkey.