Obstrüktif uyku apne sendromu olan hastalarda gündüz aşırı uykululuk  ve kognitif  fonksiyonların değerlendirilmesi
Evaluation of excessive daytime sleepiness and cognitive functions in patients with obstructive sleep apnea syndrome
Yazar: İBRAHİM BARAN
Danışman: DOÇ. DR. HADİCE SELİMOĞLU ŞEN
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Bilişim = Informatics ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Hipoksi = Hypoxia ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Uyku Bozuklukları Laboratuvarına başvuran hastalarda obstrüktif uyku apne sendromu ile gündüz aşırı uykululuk ve kognitif fonksiyon bozuklukları sıklığının araştırılması, bu hastalarda obstrüktif uyku apne sendromunun şiddeti, noktürnal hipoksi, yaş, cinsiyet ve komorbidite gibi faktörler ile gündüz aşırı uykululuk ve kognitif fonksiyon bozuklukları arasındaki ilişkinin gösterilmesi.
Materyal-Metod: Prospektif olarak yürütülmüş olan çalışmamıza 01.07.2019 ile 30.09.2019 tarihleri arasında Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Uyku Bozuklukları Laboratuvarında yatan, çalışmaya katılmayı kabul eden hastalar dahil edilmiştir. On sekiz yaşından küçük olanlar, en az 5 yıl eğitim almamış olanlar, PSG ile santral uyku apne sendromu, üst solunum yolu rezistans sendromu tanısı konulanlar, herhangi bir sisteme ait malignitesi olanlar, herhangi bir ek hastalığa bağlı hipoksemisi olanlar, tanı konulmuş psikyatrik hastalığı olanlar, psikyatrik hastalık nedeniyle ilaç kullananlar, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı olanlar, unstabil kardiyovasküler hastalığı olanlar, serebrovasküler olay geçirmiş hastalar ve hipotroidisi olanlar çalışmaya dahil edilmedi. Polisomnografi testine tabi olacak hastalarımızdan işlem günü ve işlem öncesi uygun detaylı anamnez alınmıştır. Hastalardan 5 dakika arayla iki defa istirahat tansiyon değerleri mm-Hg cinsinden ölçüldü, her iki ölçümün sistolik ve diyastolik tansiyon değerlerinin aritmetik ortalaması baz alındı. Hastaların bel ve boyun çevreleri santimetre cinsinden, ağırlıkları kilogram cinsinden ölçüldü.  Hastaların gündüz aşırı uykululuk düzeyleri 'Epworth Uykululuk Skalası' ,bilişsel performansı 'Standardize Mini Mental Test (SMMT)'  kullanılarak değerlendirildi.  Polsomnografi test sonuçlarına göre hastalar Apne-Hipopne İndeksi (AHİ) <5/h(basit horlama), 5-15/h(hafif uyku apnesi), 16-30/h(orta uyku apnesi) ve >30/h(ağır uyku apnesi) olarak gruplandırılmıştır. İstatistik verilerinin hesaplanmasında SPSS 18 programı kullanıldı. İstatistik anlamlılık p < 0.05 olarak kabul edildi. 
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların 97 (% 87,4) si erkek 14(%12,6) ü kadınlardan oluşmaktaydı. Tüm hastalar arasında 103 hasta OUAS olarak değerlendirildi ve çalışmamızda OUAS sıklığı % 92,7 olarak değerlendirildi. Hastalarımızın 8 (% 7,2)'i basit horlama, 34 (%30,6)'ü hafif OUAS, 23 (% 20,7)'ü orta OUAS ve 46 ( % 41,4 )'sı ağır OUAS olarak değerlendirildi. Tüm hastalar arasında Gündüz aşırı uykululuk hali (GAUH) 40(%36) hastada saptandı. Obezitenin GAUH olan hastalarda istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek oranda olduğu bulunmuştur. Yine gündüz aşırı uykululuk hali olan hastaların 37'sinde (%92,5)'inde OUAS saptanmış, bu hastaların 13 (%35, 1)'ünde hafif OUAS, 5 (%13,5)'inde orta OUAS, 19 (%51,3)'unda ağır OUAS tespit edilmiştir.  Ancak OUAS'ın varlığı ve ağırlık derecesi GAUH olan ve olmayan gurupta istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermemiştir.Katılımcılara uygulanan Standardize Mini Mental Test (SMMT) sonucunda katılımcıların 26 (% 23,4)  sında hafif kognitif bozukluk bulunurken, 85 (%76.6) inde kognitif bozukluk saptanmadı. Kadın cinsiyet, ilkokul mezunu olma, obezite, DM, kardiyovasküler hastalık, hipertansiyon ve antihipertansif ilaç kullanımının SMMT puanı üzerine etkisi istatistiksel olarak anlamlı görüldü.. Hafif kognitif bozukluk saptanan 26 hastanın 25'inde OUAS olduğu tespit edilmiş olup bunların 1(%3,8)'inde basit horlama, 6(%23,1) ında hafif OUAS, 6(%23,1)'ında orta OUAS, 13(%50)'ünde ağır OUAS olduğu görüldü. Çalışmamıza katılan ve Ağır OUAS tespit edilen 46 hastanın 33(%71,7) ünde SMMT puanı normal iken bu gurupta 13(%28,2)  hastada hafif kognitif bozukluk mevcuttu. Kognitif fonksiyon bozukluğu olan gurupta yaş, bel çevresi, BMI, sistolik TA, oksijen desatürasyon indeksi ve desatüre (SO2<%90) kalma süresi daha yüksekti ve aradaki fark istatistiksel bakımdan anlamlı idi.
Sonuç: OUAS'ın dikkat, hafıza ve yürütücü işlevleri kapasayan bilişsel fonksiyonlardaki eksikliklerden sorumlu olduğunu bulduk. Bu bulgular konuyla ilgili uluslararası literatürle uyumludur. OUAS'lı hastaların yanında sağlıklı kontrol gurubunun olmaması ve farklı ağırlıktaki OUAS guruplarında hasta sayılarının az olması çalışmanın en önemli kısıtlılıklarındandır. Daha çok sayıda hasta ve kontrol guruplarıyla yapılacak çalışmalar nörodejeneratif etkilenmeyi net bir şekilde ortaya koyarak, uyku tıbbına, önleyici sağlık hizmetleri konusunda da bir alan açacağını düşünmekteyiz.

Abstract:
Aim: To determine the prevalence of obstructive sleep apnea syndrome with excessive daytime sleepiness and cognitive impairment in patients presenting to 
Sleep Disorders Laboratory of Dicle University Medical Faculty Hospital. İn addition to demonstrate the relationship between factors such as severity of obstructive sleep apnea syndrome, nocturnal hypoxia, age, gender and comorbidity with daytime sleepiness and cognitive impairment in these patients.
Material and Method: This was a prospective study.  All Patients who were admitted into Sleep Disorders Laboratory of our hospital between 07.01.2019 to 09.30.2019 and accepted to participate were included in the study. Patients with under the age of eighteen, patients who have not educated for at least 5 years, PSG diagnosed with central sleep apnea syndrome and upper respiratory resistance syndrome, with malignancy of any system, hypoxemia due to any additional disease, patients with diagnosed psychiatric disorders, patients who use medication for psychiatric illness,  patients with alcohol or drug addiction, unstable cardiovasculer diseases, patients who have suﬀered a cerebrovascular accident, patients with hypothyroidism were not included in the research group. A detailed history was taken from our patients who would be subject to polysomnography test on the day of the procedure. The resting blood pressures were measured two times in mm-Hg with 5-minute intervals from the patients, and the arithmetic mean of these systolic and diastolic blood pressures were taken as basis. The waist circumference and the neck circumference of the patients were measured in centimeters and the weight of the patients was measured in kilograms. Excessive daytime sleepiness (EDS) levels of the patients were evaluated using 'Epworth Sleepiness Scale' and cognitive performance using 'Standardized Mini Mental Test'.According to the results of polsomnography test, patients were grouped into four different categories as per Apnea-Hypopnea Index (AHI) which were simple snoring (AHI<5/h), Mild Sleep Apnea (AHİ;5-15/h), Moderate Sleep Apnea (AHİ:15-30/h) and Severe Sleep Apnea (AHİ>30/h) respectively. SPSS 18 program was used to calculate the statistical data. Statistical significance was accepted as p <0.05. 
Results:  Of the patients included in the study, 97 (% 87,4) were male and 14(%12,6) were female. Among all patients, 103 patients were evaluated as OSAS and the frequency of OSAS was % 92,7'in our study. 8 (% 7,2) of our patients were evaluated as simple snoring, 34 (%30,6) were mild OSAS, 23 (% 20,7) were moderate OSAS and 46 (% 41,4) were severe OSAS. Among all patients, Excessive daytime sleepiness(EDS) was detected in 40 (%36) patients. Obesity was found to be statistically significantly higher in patients with EDS. In 37 (92.5%) of patients with EDS OSAS was detected, 13 (35%, 1) of these patients had mild OSAS, 5 (13.5%) of moderate OSAS, 19 (51.3%) severe OSAS was detected. However, the presence and severity of OSAS did not show a statistically significant difference in the group with and without GAUH. As a result of the Standardized Mini Mental Test (SMMT) applied to the participants, 26 (23.4%) of the participants had mild cognitive impairment, while 85 (76.6%) had no cognitive impairment. The effect of female gender, primary school graduation, obesity, DM, cardiovascular disease, hypertension and antihypertensive drug use on SMMT score was found statistically significant. Of the 26 patients with mild cognitive impairment, 25 were found to have OSAS, 1 (3.8%) of them were observed simple snoring, 6 (23.1%) of them were mild OSAS, 6 (23.1%) of them were moderate OSAS, 13 (50%) of them were severe OSAS. While SMMT score was normal in 33 (71.7%) of 46 patients who participated in our study and found severe OSAS, 13 (28.2%) patients in this group had mild cognitive impairment. Age, waist circumference, BMI, systolic TA, oxygen desaturation index and desaturation (SO2 <90%) residence time were higher in the group with cognitive dysfunction, and the difference was statistically significant.
Conclusion: We have found that OSAS is responsible for deficiencies in cognitive functions, which include attention, memory, and executive functions. These findings are consistent with the relevant international literature. The most important limitations of the study are the absence of a healthy control group besides patients with OSAS and the low number of patients in different OSAS groups. We think that studies with more patients and control groups will clearly reveal neurodegenerative efficacy and will open a field for sleep medicine and preventive health service.