Okul taramalarında obez ve fazla kilolu saptanan çocuklarda obezite gelişimini etkileyen faktörlerin ve biyokimyasal ölçümlerin retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of factors affecting the development of obesity and biochemical measurements in children detected obese and overweight in school screenings
Yazar: BURCU BERBER
Danışman: PROF. DR. ZUHAL AYDAN SAĞLAM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Okul çağındaki çocuklarda obezite gelişmesinde etkili olabilecek çocuğa ve ebeveynlerine ait faktörlerin ortaya çıkarılarak, bu durumu önlemeye yönelik tedbirlerin erkenden alınmasını sağlamak.
Yöntem: Çalışmaya 01.01.2018-01.01.2020 tarihleri arasında okul tarama izlemleri için birimimize başvuran 4-18 yaş arasındaki tüm çocuklar dahil edilmiş olup retrospektif   taranmıştır. Doğumdan itibaren çocukların boy ölçümleri, ağırlıkları, ayrıntılı biyokimyasal testleri, fiziksel aktiviteleri, tansiyon ölçümleri veri tabanımıza kayıtlıdır. Çocuklar vücut kitle indekslerine (VKİ) göre düşük kilolu, normal, fazla kilolu ve obez olarak dört gruba ayrılmış ve ebeveynlerinin boy, kilo ölçümleri, çalışma durumu, biyokimyasal değerleri, tansiyon ölçümleri ve komorbiditeleri ile ilişkisi incelenmiştir. Çalışma SPSS versiyon 26 ile analiz edilmiştir. P değerinin 0.05 'ten küçük olması durumunda gruplar arası fark istatiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.   
Bulgular: Çalışmaya alınan 506 çocuktan %54'ü kız, ortalama yaş 9.96±3.86 yıl, ortalama VKİ 18.74±3.85kg/m², VKİ persantil ortalaması 58.87±31.78'dir. VKİ'ler incelendiğinde %5.5'i düşük, %61.5'i normal, %18.6'sı fazla kilolu ve %14.4'ünün obez olduğu belirlenmiştir. Erkek çocuklarda obezite ve fazla kilolu olma durumu anlamlı olarak daha sık olup obezite oranının en yüksek olduğu grup 7-11 yaş grubudur. Obezite fast-food alışkanlığı ve annesinde gestasyonel diyabeti olan çocuklarda   olmayan gruba göre daha yüksek orandadır. Gebeliğinde gestasyonel diyabeti olan annelerin %42.1'inin çocukları obez gruptadır. Çocukların fiziksel aktivite, düzenli kahvaltı alışkanlığı, doğum şekli, anne ve babanın obezite ilişkili kronik hastalıkları ile ise VKİ grupları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
Çocukların sistolik ve diyastolik kan basıncı, açlık kan şekeri (AKŞ), trigliserid (TG), düşük dansiteli lipoprotein(LDL), doğum kilo değerleri, anne AKŞ ve VKİ, baba yüksek dansiteli lipoprotein değerleri (HDL) obez grupta diğer gruplara göre anlamlı yüksektir. 
 Çocukların obez olmaları ile sistolik ve diyastolik kan basınçları, AKŞ, TG, HDL düzeyleri, doğum ağırlıkları, doğum boyları, gestasyonel yaşları, anneye ait AKŞ, TG, LDL, VKİ düzeyi arasında pozitif yönde, ancak anne sütü alma süreleri arasında negatif yönde doğrusal anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Çocukların obez olmaları ile baba VKİ ve HDL düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç: Yüksek doğum kilolu bebeklerde, gestasyonel diyabeti olan annelerin çocuklarında, obezite gelişimi açısından dikkat edilmeli, obeziteyi engellemek için anne sütü alımı uzatılmalı, ileriki dönemde fast fooddan kaçınılmalı, obez çocukların kan lipid kontrolleri ve tansiyonları yakından takip edilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Çocukluk çağı obezitesi, doğum kilosu, gestasyonel diabetes mellitus, fazla kilolu, okul çağı, anne sütü

Abstract:
Aim: To reveal the factors of the child and his parents that may be effective in the development of obesity in school-age children, and to ensure that measures to prevent this situation are taken early.
Method: All children between the ages of 4 and 18 who applied to our unit for school screening follow-ups between 01.01.2018 and 01.01.2020 were included in the study. Height, weight, detailed biochemical tests, physical activities and blood pressure measurements of the children were recorded from birth. Children were divided into five groups as underweight, normal, overweight and obese according to their body mass ındexes (BMI) and their relationship with their parents' height, weight measurements, employment status, biochemical values, blood pressure measurements and comorbidities were examined. The study was analyzed with SPSS version 26. Pearson, Chi-Square, Anova and Logistic regression analyzes were used for statistical analysis.
Results: Of the 506 children included in the study, 54% were girls, median age 9.96±3.86 years, median BMI 18.74±3.85kg/m², BMI percentile median is 58.87±31.78. When the body mass ındexes were examined, it was determined that 5.5% were low, 61.5% were normal, 18.6% were overweight and 14.4% were obese. Obesity and being overweight were found to be significantly more common in boys. The group with the highest obesity rate is the 7-11 age group. Children's fast-food habits and maternal gestational diabetes were found to be statistically associated with BMI groups in children. The children of 42.1% of mothers who had gestational diabetes during pregnancy were in the obese group. There was no significant relationship between the physical activity, regular breakfast habits, mode of delivery, obesity-related chronic diseases of the parents and BMI groups.
The children's systolic and diastolic blood pressure, fasting blood glucose (FPG), triglyceride (TG), low density lipoprotein (LDL), birth weight values, maternal FPG and BMI, father's high density lipoprotein (HDL) values were significantly higher in the obese group than in the other groups. Obesity and systolic and diastolic blood pressure, FPG, TG, HDL levels, birth weights, birth lengths, gestational ages, maternal FPG, TG, LDL, BMI levels were positively correlated, but there was a negative linear significant relationship between breastfeeding times. A significant positive correlation was found between BMI and HDL levels (p<0.05). 
Conclusion: In babies with high birth weight, children of mothers with gestational diabetes, attention should be paid to the development of obesity, breast milk intake should be extended to prevent obesity, fast food should be avoided in the future, blood lipid controls and blood pressure of obese children should be closely monitored.
 Keywords: Childhood obesity, birth, gestational diabetes mellitus, overweight, school age, breast-feeding