Kur'an'da varlıklara dair evrensel hükümler
Universal laws in Quran relating to creatures
Yazar: MURAT SAYAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL HİLMİ BİLGİ
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Yüce kitabımız Kur'an-ı Kerim, insanlara iki cihan mutluluğunu sağlayacak ilahi ilkeleri içerisinde bulundurmaktadır. Kur'an, İnsanlar için en doğru rehber ve yol göstericidir. Kur'an-ı Kerim hayatın her alanında, insanların dünya ve ahiret mutluluğu için prensipler ortaya koymuştur. Bu prensiplerin bir kısmı ibadetlerle ve insanın şahsi yaşantısıyla ilgilidir. Diğer bölümü ise, insanların diğer insanlarla ve çevre ile ilişkilerini düzenleyen evrensel hükümlerdir. Bu hükümler genellikle Kur'an kıssaları içerisinde okuyucuya sunulmuştur. 
Kur'an'da bulunan bu külli kanunlar, sünnetullah ya da adetullah olarak tanımlanmıştır. Ancak Sünnetullah ve adetullah, daha çok toplumların ahlaki çöküşleri sonucunda ilahi ceza ile alakalı, sebep sonuç ilişkisiyle bağlı kanunları ifade etmektedir. Fakat Kur'an'daki ilahi kanunlar sadece bu kapsamla sınırlı değildir. Kur'an henüz gerçekleşmemiş insan filleriyle alakalı tavsiye niteliği taşıyan ve canlı-cansız varlıkların ekolojik sistem içerisinde işleyişiyle ilgili ilkeleri de barındırmaktadır. Bu anlamda kullandığımız evrensel hükümler, sünnetullah ve adetullahtan daha geniş kapsamlı ifadelerdir. 
Çalışmamızda yüce kitabımızda yer alan evrensel hükümler sınıflanmış, öncelikle konuyla ilgili kavramlar üzerinde durulmuş ve evrensel hükümler belirlenmiştir. Belirlenen evrensel hükümlerle ilgili, Kur'an'dan örnek ayetlerin tefsirlerine ve bilimsel çalışmalara yer verilmiştir. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm konuyla ilgili kavramlar ve açıklamalarını, ikinci bölüm evrensel yasaların belirlenmesini ve sınıflandırılmasını içermektedir.

Abstract:
Our supreme book Qur'an, the most accurate guide and advisor for people,  contains the divine principles that enable people to have happiness both in this world -in all areas of life- and in the hereafter.  Some parts of these principles are related to a person's worships and his/her personal life. The other parts are the universal laws regulating people's relations with other people and the environment. These laws are usually presented to the reader in sample stories. 
The universal laws in the Qur'an are defined as 'sunnatullah' or 'adetullah'. However, sunnatullah and adatullah mostly refer to laws related to divine punishment as a result of moral collapse of societies and connected with cause and result relationship. Nevertheless, the divine laws in the Qur'an are not limited to this scope. The Qur'an also contains principles related to the functioning of living and non-living creatures within the ecological system, which have the quality of advice regarding human actions that have not yet come about. The universal laws we use in this sense are broader expressions than sunnatullah and adetullah. 
In our study, the universal rules ( laws)  in our supreme book were classified, the concepts related to the subject were emphasized primarily and universal rules were determined. Interpretations of exemplary verses from the Qur'an and scientific studies regarding the determined universal rules were included. Our study consists of two parts. The first part includes the related concepts and their explanations, and the second part covers the determination and classification of universal laws.