Arkeolojik yapıların belirlenmesinde jeofizik araştırma teknikleri
Geophysical exploration tools for detecting archaeological structures
Yazar: OYA TARHAN BAL
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KARA ; YRD. DOÇ. DR. FETHİ AHMET YÜKSEL
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Jeofizik = Geophysics ; Manyetik veri = Magnetic data

Özet:
Arkeolojik alanların ortaya çıkartılmasında jeofizik yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden biri olan manyetik yöntem, yüzeyden hızlı ve kolay bir şekilde ölçü alınmasından dolayı tercih edilen bir yöntemdir. Bu yöntem ile arkeolojik kalıntılara zarar vermeden yapıların yer, derinlik ve uzanımlarının belirlenmesi mümkün olabilmektedir. Ülkemiz, bilindiği üzere arkeolojik kalıntılar bakımından oldukça zengindir.Bu çalışmada, yukarıda bahsedilen arkeolojik yapıların aydınlatılması amaçlanmıştır. Bunun için yapıların meydana getirdiği anomalilerden yararlanılarak, bu yapıların şekli, yeri ve derinliği için iki adet yeni yöntem geliştirilmiştir. Bu yöntemlerden birincisinde, yorum için, bir abak oluşturulmuştur, ikincisinde ise, anomalilerin tek ve çift bileşenlerindeki kritik noktalar için bağıntılar geliştirilerek yoruma gidilmiştir.Bu tez kapsamında, iki arkeolojik alan üzerinde jeofizik çalışmalar yapılmıştır. Bunlardan birincisi, Amasya ilinde bulunan Oluz Höyük, ikincisi ise Filyos arkeolojik sahalarıdır. Bu çalışmada amaç, araştırma alanlarında gömülü halde bulunan yapı kalıntılarının yer, derinlik ve uzanım gibi parametrelerini belirlemektir. Bunun için, bu bölgelerde alınan manyetik ölçümler neticesinde elde edilen haritalarda anomaliye yol açan yapılar basit geometrik şekillere benzetilmiş ve yukarıda sözü edilen geliştirmiş olduğumuz iki yöntem ile ayrı ayrı yorumlanmışlardır. Daha sonra bu sonuçlar birbirleriyle karşılaştırılarak uygunlukları gözlenmiştir. Buna ek olarak Filyos arkeolojik sahasından alınan magnetik verilere, görüntü işleme tekniği de uygulanarak kenar saptama işlemi yapılmıştır.Sonuç olarak, Amasya Oluz-Höyük'te Hellenistik Çağ'a ait iki mezar, Filyos arkeolojik alanında ise, Helenistik devire ait sur duvarları ve taş döşeli yollar bulunmuştur.

Abstract:
Geophysical methods are used for detecting archaeological sites. One of these methods is magnetic methods. It is preferred that data collecting is quick and easily on the surface. With this method, it is determined that location, depth and direction of structure without damage on the site. As you know, Turkey is a rich country of archaeological remains.This study, aimed to determine the archaeological structures. It was used for the structures caused by anomalies. Shape of these structures, the location and depth of two new methods were developed for. In the first of these methods, for comment, a nomogram was created. The second one, odd and even components of anomalies for the critical points were made based on equations developed.In this thesis, a geophysical study carried out on two archeological sites. One of these sites is Oluz Höyük which located in Amasya city, second one is Filyos archaeological site. Aim of the study is to estimate the parameters such as the location, depth and direction of remains. For these reason, to determine structure that caused by magnetic anomalies, a new two method is developed and interpreted by simulating the simple geometric figures. After that, these results are compared each other. Addition to these, an image processing technique was applied to the magnetic data for estimating of boundary of structure on the archaeological site.As a result, the two tombs belonging to Amasya Oluz-Höyük the Hellenistic era, Filyos archaeological area, the walls of the Hellenistic period, was stone-paved roads.