Doğal ürünlerde bulunan fenolik bileşiklerin genotoksik ve antigenotoksik etkileri
Genotoxic and antigenotoxic effects of phenolic compounds found in natural products
Yazar: GÖKÇE TANER
Danışman: PROF. DR. ZEKİ AYTAÇ ; PROF. DR. AYŞE NURŞEN BAŞARAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Biyoloji = Biology ; Genetik = Genetics

Özet:
Bitkilerde ikincil metabolitler olarak bilinen doğal bileşiklerin, oksidatif stres tarafından indüklenen genetik hasara karşı koruyucu etkileri olduğu birçok çalışmada gösterilmektedir. Bitkilerden elde edilen özellikle fenolik yapıdaki kimyasal maddeler antioksidan özellikleri nedeniyle reaktif oksijen bileşiklerini inaktive ederek radikal hasarının önlenmesinde ve tedavisinde önemli rol oynamaktadırlar. Ancak günümüzde bitkisel ürünlerin birçoğunun yapı ve etkinlikleri tam olarak aydınlatılmamıştır ve birçok bitkisel antioksidan maddenin toksisitelerine ve insan sağlığına olası risklerine ilişkin yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasında, doğal ürünlerde bulunan fenolik bileşiklerden piknogenol, resveratrol, rosmarinik asit, vanilik asit ve sinnamik asidin sitotoksik, genotoksik ve antigenotoksik etkilerinin araştırılması hedeflenmiştir. Tez çalışması kapsamında fenolik bileşiklerin troloks eşdeğer antioksidan kapasite tayini (TEAK) ile antioksidan özellikleri ve çin hamsteri ovaryum hücrelerinde (CHO) nötral kırmızı alım yöntemi (NKA) ile olası sitotoksik etkileri belirlenmiş, ayrıca sitotoksik etki göstermeyen konsantrasyonlarda hem genotoksik etkileri hem de oksidatif hasara neden olan ve genotoksik etki potansiyeli bilinen hidrojen peroksite (H2O2) karşı antigenotoksik etkileri insan lenfosit hücrelerinde tek hücre jel elektroforez (Comet) ve mikroçekirdek (MÇ) yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Bu bileşiklerden piknogenol, resveratrol ve rosmarinik asidin düşük konsantrasyonlarda sitotoksik ve genotoksik etkileri olmadığı ancak yüksek konsantrasyonlarda sitotoksik ve genotoksik etkili olabildikleri gösterilmiştir. Vanilik ve sinnamik asit ise araştırılan konsantrasyonlarda sitotoksik ve genotoksik etkiye neden olmamıştır. Diğer yandan araştırılan fenolik bileşiklerin hepsinin primer DNA hasarına ve MÇ oluşumuna neden olan H2O2'nin oluşturduğu DNA hasarını azaltıcı etkileri olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
It has been shown in many studies that natural compounds in plants known as secondary metabolites, have protective effects against genetic damage induced by oxidative stress. Particularly phenolic phytochemicals from plants play an important role in the prevention and treatment of radical damage by inactivating the reactive oxygen compounds due to their antioxidant properties. However the structure and the activities of many herbal products are not fully elucidated yet and there is not enough data about the toxicity of herbal antioxidants and their possible risks to human health. In this thesis, it was aimed to determine the cytotoxic, genotoxic and antigenotoxic effects of pycnogenol, resveratrol, rosmarinic acid, vanillic acid and cinnamic acid which are phenolic compounds found in natural products. In this thesis, antioxidant properties of phenolic compounds were measured by trolox equivalent antioxidant capacity assay (TEAC) and potential cytotoxic effects were evaluated in Chinese hamster ovary (CHO) cells by neutral red uptake method (NRU), as well as at the non-cytotoxic concentrations, both genotoxic and antigenotoxic effects against hydrogen peroxide (H2O2), which is known to have genotoxic potential and causes oxidative damage were assessed by single cell gel electrophoresis (Comet) and micronucleus (MN) methods in human lymphocytes. Of these compounds, pycnogenol, resveratrol and rosmarinic acid at low concentrations have been shown to have no cytotoxic and genotoxic effects, but at the high concentrations they show cytotoxic and genotoxic effects. But vanillic acid and cinnamic acid at all studied concentrations did not cause cytotoxicity and genotoxicity. On the other hand it was determined that all of the phenolic compounds have reduced genotoxic effects of H2O2 which causes pimer DNA damage and micronucleus formation.