Kültepe'de 1992'de bulunan Su-İ?tar arşivi
The archive of Su-İ?tar found in Kültepe in 1992
Yazar: HAKAN EROL
Danışman: PROF. DR. CAHİT GÜNBATTI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures
Dizin: Asur Ticaret Kolonileri Çağı = Period of Assyrian Trade Colony ; Asur kaynakları = Assyrian resources ; Asurlular = Assyrians ; Eski Asurca = Old Assyrian ; Kültepe = Kültepe ; Kültepe metinleri = Kültepe texs ; Kültepe-Kaniş = Kültepe-Kaniş ; Sümerler = Sumerians ; Sümeroloji = Sumerology

Özet:
İki ana bölümden oluşan bu çalışmada, 1992 yılı Kültepe kazılarında ortaya çıkarılan ?u-İ?tar ve onun ailesine ait 649 yazılı belgeden oluşan arşivi ele aldı. Tezimizin ilk bölümünde arşivin tamamından edindiğimiz bilgiler doğrultusunda ?u-İ?tar ailesini bütün yönleriyle ele aldık. Öncelikle 1992 kazılarının arkeolojik verilerini değerlendirerek, keşfedilen tabletlerin buluntu yerlerinden ve hangi tüccarların arşivlerine ait olduklarından bahsettik. Daha sonra ?u-İ?tar arşivinin kronolojisini çıkardık ve tabletlerin türlerini ortaya koyduk. ?u-İ?tar ailesinin üyelerini tespit ederek bunlar hakkında tabletlerden edindiğimiz bilgileri sunduk. Aile şirketinin ticarî faaliyetlerinden de bahsederek kurulan ticarî ilişkiler, gerçekleştirilen ortaklıklar ve ticareti yapılan mallar hakkında bilgiler verdik.Çalışmamızın ikinci bölümde ise ?u-İ?tar ailesine ait olduğundan şüphe etmediğimiz sağlam belgelerden ve önemli bilgiler içerdiğini düşündüğümüz kırık tabletlerden oluşan, bazılarının zarfları da bulunan 175 metni ele aldık. Son olarak, incelediğimiz bu tabletlerin içinden önemli gördüğümüz 20 kadarının fotoğraflarını tezimize ekledik.Arşivdeki kayıtlı l?mumlardan öğrendiğimize göre, ?u-İ?tar arşivi M.Ö. 1894 ile 1838 yılları arasında, 56 senelik bir süreyi kapsamaktadır. ?u-İ?tar'ın kendisinin ise, onun adının kayıtlı olduğu tarihli belgelere göre, KEL A 87 ile KEL A 114 arasında, 28 yıllık bir süre boyunca aktif olduğu anlaşılmaktadır. Tabletlerden edindiğimiz bilgiler, ?u-İ?tar'ın aile ağacını oldukça detaylı bir şekilde çizebilmemizi sağlamaktadır. Buna göre, ?u-İ?tar'ın babası A??ur-b?ni'dir. Onun A??ur-malik, ?u-Su'en ve Luzina adlarında en üç erkek kardeşi ve A??ur-imitt?, İli-imitt?, Kurub-İ?tar, A??ur-b?ni ve A?a?uwa adlarında en az beş oğlu vardır. Bunlar dışında, adlarını tespit edebildiğimiz ?u-İ?tar'ın yeğenleri ve torunları da arşiv belgelerinde sıkça geçmektedir. Aslında ?u-İ?tar'ın ticarî işlerini kardeşleri ve oğullarından çok bu şahıslarla yürüttüğü söylenebilir. ?u-İ?tar'ın karısı Had?tum ve kızı ?imat-İ?tar Asur'da yaşayordu. ?u-İ?tar'la birlikte Kani?'teki evde yaşayan Anadolulu Azu'nun ise onun cariyesi olduğu anlaşılmaktadır.?u-İ?tar firmasının, döneminde önemli bir ticarî aktör olduğu söylenebilir. Aile şirketi daha çok Asur'dan getirilen kalay ve kumaşların ticaretini yapmıştır. Belgelerden edinebildiğimiz bilgilere göre Anadolu'ya en az 56 talent 30 mina 5 ?eqel (± 1 ton 690 kg.) kalay ve en az 1695 parça kumaş getirilmiştir. Buna mukabil Asur'a en az 11 mina 54 ?eqel altın (± 6 kg.) ve 269 mina 27 ?eqel (± 135 kg.) gümüş götürülmüştür. Ailenin Anadolu içerisinde yapılan bakır ticaretinde de etkin olduğu görülmektedir. Belgelerde bahsi geçen bakırın toplam miktarı yaklaşık 25 tondur. Bunlar dışında ?u-İ?tar'ın am?tum/a?ium ticaretiyle de ilgilendiği anlaşılmaktadır.Metinlerde, aile şirketindeki üyelerin başka şahıslarla kurduğu be'ul?tum, ebu??um ve naruqqum gibi ticarî ortaklıklar hakkında da kayıtlar vardır. ?u-İ?tar en az bir naruqqum-ortaklığı yürütmüştür. Hem arşivdeki hem de arşiv dışındaki bazı belgelerden, ?u-İ?tar'ın, yürüttüğü bu ortaklıkta kedisine sermaye veren yatırımcılarından bazılarına olan borçlarını ödeyemediğini öğreniyoruz. Onun ölümünden sonra oğullarına kalan bu borçlar yüzünden özellikle A??ur-imitt? ve A??ur-b?ni'nin büyük sıkıntılar çektiği anlaşılmaktadır.?u-İ?tar öldükten sonra onun evini ve arşivini büyük oğlu A??ur-imitt? devralmıştır. Sin rahibi olduğunu öğrendiğimiz A??ur-imitt?, babasından sonra, Kani?'in II. tabakasının sonuna kadar, 20 yıldan fazla bu evde yaşamıştır. Ancak kendisinden çok az belge kalmıştır ve bunların birçoğu da babasından kalan borçlarla ilgili yazışmalar ve mahkeme kayıtlarıdır.

Abstract:
The present thesis contains a study of the arhive of ?u-İ?tar found in the 1992 excavation season at Kültepe. The study divided into two parts, which includes a detailed analysis of a total of 649 pieces of written documents from that archive. The study opens up with an introduction to the family of ?u-İ?tar in its all aspects in chapter 1. First it offers an interpretation of the archeological data of the 1992 excavation, looking at findspots of the tablets and which trader they belong to. It continues with a chronological analysis of the archive and the types of texts it contains. This analyses shows who were the members of ?u-I?tar?s family and presents the information about these people attained from the tablets. It also discusses the trading activities of the family company, including commercial relationships, established partnerships and traded commodities.The second part of the study analyses 175 texts that we can be sure belonged to ?u-I?tar?s family, some of which are in bad conditions, but give important informations about the family. Finally, it presents photographs of over 20 texts which are considered particularly important.As seen from the recorded eponyms in the tablets, the archive of ?u-I?tar covers a period of at least 56 years between Middle Cronology 1894-1838 B.C. The information obtained from the archive enables us to draw a detailed family tree of the relations of ?u-I?tar. Thus, ?u-I?tar?s father was A??ur-b?ni. He had at least three brothers named A??ur-malik, ?u-Su?en and Luzina, and five sons named A??ur-imitt?, Ili-imitt?, Kurub-I?tar, A??ur-b?ni, and A?a?uwa. Apart from these men, we can identify a number of people as being ?u-I?tar?s nephews and grandsons, who appear many times in the texts. Actually, it can be said that these people were more engaged in ?u-İ?tar?s commercial busieness than his brothers and sons. ?u-I?tar?s wife was Had?tum, who lived in Assur with their daughter ?imat-I?tar, and the Anatolian woman Azu, who lived with ?u-I?tar in Kani? was his second wife.It can be assumed that ?u-I?tar?s firm was a prominent trading actor in its era. The family firm mostly traded tin and textiles in Anatolia brought from Assur. According to suplied information form the archive, at least 56 biltus, 30 minas and 5 ?eqels (± 1 ton 690 kg.) tin and 1695 textıle were exported to Anatolia. On the other hand, at least 11 minas 54 ?eqels (± 6 kg.) gold and 269 minas, 27 ?eqels (± 135 kg.) silver were brought back to Assur. It is also seen that the family played an active role in the copper that inside Anatolia. The sum of copper recorded in the archive is 25 tons. Apart from these goods, ?u-I?tar also engaged in the am?tum/a?ium trade.There are also some records about commercial partnerships, such as be?ul?tum, ebu??um, and naruqqum, established by some of the family members with other traders. It is clear that ?u-I?tar maintained at least one naruqqum-partnership. We learn from both the archive itself, and from other Kültepe texts, that he was not able to repay his debts to some of his creditors who invested money in his naruqqum. Because these debts were inherited by his sons, especially A??ur-imitt? and A??ur-b?ni suffered great economic loss to satisfy the sons of ?u-İ?tars creditors.After the death of ?u-I?tar, his oldest son, A??ur-imitt?, took over the house and its archive from the father. We know about him that he was a priest of the god Sin, and lived in the house until the end of the Kani? lower town level II, i.e. over 20 years. Nevertheless, compared to the number of tablets related to his father?s activities, very few texts remain from A??ur-imitt?. Most of them are correspondence and judicial records related to his father?s unpaid debts.