Türk siyasi hayatında Topkapı olayları
Topkapı events in Turkish political history
Yazar: SAMED SALİH ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. NASRULLAH UZMAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışma, 4 Mayıs 1959 tarihinde İstanbul'da gerçekleşen Topkapı olaylarının hazırlanış sürecini, saldırı anını ve saldırı sonrası yaşanan gelişmeleri aktarmayı amaçlamaktadır. İsmet İnönü, 3 Mayıs 1959 tarihinde Ege gezisini tamamlamış ve İstanbul'a gelme kararı almıştır. İsmet İnönü'nün İstanbul'a geleceği haberini alan Cumhuriyet Halk Partisi İstanbul İl Başkanlığı, büyük bir karşılama töreni yapma hazırlıklarına başlamıştır. Cumhuriyet Halk Partisi'nin yaptığı hazırlıklar siyasi polis tarafından izlenmiştir. Polisler, yapılan hazırlıklardan İstanbul Valisi Ethem Yetkiner'i haberdar etmiştir. Ethem Yetkiner, Ankara'da bulunan İçişleri Bakanı Namık Gedik'i telefonla arayıp bilgilendirmiştir. Bilgilendirme sonrası Namık Gedik, Başbakan Adnan Menderes ile bir görüşme gerçekleştirmiş ve görüşme neticesinde İsmet İnönü'yü karşılamaya yönelik tüm eylemlere İstanbul sathında izin verilmemesi ve Topkapı Meydanı'nda İsmet İnönü karşıtı bir protesto düzenlenmesi kararlaştırılmıştır. İsmet İnönü'nün içinde bulunduğu araba Topkapı'ya geldiğinde trafik polisi tarafından Demokrat Partililerin ortasında önü kesilmiştir. Bu sırada trafik arabasından inen İstanbul Trafik Şube Müdürü Celal Kosova, İsmet İnönü'ye araçtan inmesi ve trafik arabasına binmesi teklifini yapmıştır. Bu teklif kabul görmemiştir. Bunun üzerine Demokrat Partililer ellerindeki pankartlarla İsmet İnönü'yü protesto etmeye başlamışlardır. Kısa bir süre sonra kalabalık kontrolden çıkmıştır. Kontrolden çıkan Demokrat Partililer İsmet İnönü'ye saldırmışlardır. Bu saldırı sırasında İsmet İnönü hakaret ve tehditlere maruz kalmıştır. Bu nedenle çalışmamızda yapılan saldırı tüm boyutlarıyla anlatılmıştır. Saldırıyı sona erdirmek amacıyla görevli bazı subayların müdahalesi, bu müdahale sırasında yaşananlar ve subayların müdahalesi neticesinde saldırının nasıl sonlandırıldığı ayrıntılarıyla ortaya konulmuştur. Demokrat Parti Meclis Grubu'nda Topkapı olaylarına ilişkin konuşmalar çalışmamızda yer almıştır. Topkapı olayları sonucu saldırganlar hakkında soruşturma açılmamıştır. Bu nedenle Cumhuriyet Halk Partisi, Topkapı olaylarını kendi gündemine almış ve sorumluların tespiti amacıyla bir araştırma yapmıştır. Cumhuriyet Halk Partisi'nin kendi araştırmasını nasıl yaptığı ve araştırma sonrası nasıl bir siyaset izlediği okuyucuya aktarılmıştır. 27 Mayıs 1960 darbesi sonrası saldırganlar ve azmettirenler hakkında yapılan yargılama, sanıkların sorgusu sırasında yaşananlar, Topkapı olaylarının Türk ve yabancı basına yansıması ve yargılama neticesine Yüksek Adalet Divanı'nın kararı üzerine durulmuştur.

Abstract:
This study transfers the preparation process of the Topkapı events that took place in Istanbul on May 4, 1959, the moment of the attack and the events that followed the attack. İsmet İnönü completed his Aegean trip on May 3, 1959 and decided not to come to Istanbul. The Istanbul Provincial Presidency of the Republican People's Party, which received the news that İsmet İnönü would come to Istanbul, started preparations for a grand welcoming ceremony. The preparations made by the Republican People's Party were monitored by the political police. The police informed the Governor of Istanbul, Ethem Yetkiner, of the preparations that were being made. Ethem Yetkiner did not inform the Minister of the Interior, Namık Gedik, who was in Ankara, by phone. After the information, Namık Gedik had a meeting with Prime Minister Adnan Menderes and as a result of the meeting, it was decided that all actions against the person who welcomed İsmet İnönü would not be allowed in Istanbul and that İsmet İnönü would organize a protest in Topkapı Square. When the car İsmet İnönü was in arrived at Topkapı, it was cut off by the traffic police from the middle of the Democrat Party members. At this time, Istanbul Traffic Department Director Celal Kosova, who got out of the traffic car, ordered İsmet İnönü to get out of the car and get in the traffic car. He did not accept these offers. Thereupon, the Democrat Party members started to protest İsmet İnönü with banners in their hands. After a short while, the crowd got out of control. The Democrat Party members who got out of control attacked İsmet İnönü. İsmet İnönü was subjected to insults and threats during this attack. For this reason, all dimensions of the attacks were explained in our study. The intervention of some officers on duty in order to end the attack, what happened during this intervention and how the attack was ended as a result of the intervention of the officers were revealed in detail. The speeches in the Democrat Party Parliamentary Group regarding the Topkapı incidents are included in our study. No investigation was opened regarding the outcome of the Topkapı incidents. For this reason, the Republican People's Party carried out the Topkapı incidents within its own organization and conducted an investigation to determine those responsible. It is conveyed to the reader how the Republican People's Party conducted its own research and what kind of policy it followed after the research. The trial of the attackers and instigators after the coup of May 27, 1960, the events that took place during the interrogation of the defendants, the examination of the Topkapı events in the Turkish and foreign press, and the decision of the Supreme Court of Justice at the end of the trial are emphasized.