Araştırma Etik Kurulları nasıl çalışıyor, Türkiye'den niteliksel bir araştırma
How do research ethics committees work: A qualitative study from Turkey
Yazar: ABDULLAH TAŞKIN
Danışman: PROF. DR. FATMA YEŞİM IŞIL ÜLMAN
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoetik Ana Bilim Dalı / Biyoetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Etik duyarlılık = Ethical sensitivity ; Etik kurullar = Ethics committees ; Nitel araştırma = Qualitative research ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Araştırma etik kurulları, insanlar üzerinde gerçekleştirilecek girişimsel ve girişimsel olmayan araştırma ve deneyleri, insan kökenli biyolojik materyalleri ve kişisel verilerin kullanımına kadar geniş bir yelpazedeki araştırma tiplerini etik ilkelere uygunluk ve bilimsel önemini gözeterek değerlendiren ve denetleyen kurullardır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki araştırma etik kurullarının çalışma şekillerine dair bilgi edinmek, uluslararası uygulama örnekleri ve evrensel etik ilkeler ışığında etik kurulların işleyişine dair somut bilgiler vermektir. Araştırma, Türkiye'de farklı üniversite ve hastanelerde faaliyetlerini sürdüren araştırma etik kurullarında görevli 23 etik kurul üyesi ile derinlemesine görüşmeler yapılarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan sözlü ve yazılı bilgilendirilmiş onam alındı. Görüşmeler yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzu formu kullanılarak gerçekleştirilmiş ve profesyonel ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınmıştır. Görüşmelerin içeriği nitel araştırma metodolojisine uygun olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları, Türkiye'deki araştırma etik kurullarının çalışma dinamikleri hakkında daha derin bilgiler sağlamıştır. Katılımcıların, akademik görevleri ile kurul görevleri için uzun çalışma saatleri arasında denge kurmak konusunda titizlikle çalıştıkları ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, sekretarya hizmetlerinin etik kurulların çalışma sistematiğini etkileyen en önemli ve eksik bileşenlerden biri olduğu bulundu. Etik değerlendirme sırasında biyoistatistik ve etik disiplinlerinin katkısının gerekli olduğu ortaya çıktı. Ayrıca bazı etik kurul başvurularının bilime herhangi bir önemli katkısından ziyade araçsallık amacına sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Nüfuz çatışmaları, uluslararası yönergeler ile yerel uygulamalar arasındaki bazı farklılıkların ayırdında olan üyeler için oldukça zorlayıcıdır. Etik kurullar, araştırmacıların bilimsel ve etik duyarlılığının arttırılması ve araştırmaların sorumlu bir şekilde yürütülmesi sırasında çoğulcu karar verme stratejilerinin ortaya konulması açısından önemli bir rol oynamaktadır.

Abstract:
Research Ethics Committees (REC) are the boards that evaluate in a wide range of studies from non-interventional or interventional trials on humans, biological materials of human origin, to a wide spectrum of study designs based on the use of personal health data. This study aims to obtain information about the ways in which the RECs work in Turkey, and to provide information about their functioning in light of international declarations and guidelines upholding universal ethical principles and values. It was conducted by in-depth interviews with the active members of the RECs from different universities and hospitals in Turkey. 23 ethics committee members from diverse disciplines took part in the study. Oral and written informed consent were obtained from every participant. Interviews were carried out by using the semi-structured interview guide form and recorded by a professional voice recorder. The content of the interviews was analyzed in line with the qualitative study methodology. In conclusion, this study has provided deeper information about the working dynamics of the RECs in Turkey. It has demonstrated that ethics committee members work meticulously to balance their academic duties with long working hours for the Committee tasks. However, the secretarial services are one of the most important and missing components that effect the working systematics of any ethics committee. The contributions of biostatistics, public health and ethics disciplines proved to be necessary during the ethical evaluation. It attracts attention to the instrumental purpose of some of the ethical committee applications rather than any substantial contribution to science. Power relations are rather challenging for members who are aware of some discrepancies between international guidelines and local practices. Ethics committees play a significant role to increase scientific and ethical sensitivity of researchers, and to introduce plural decision-making strategies during responsible conduct of research.