Osmanlılar'da diferensiyel integral hesap ve eğitimdeki yeri
Differential integration calculation in the Ottomans and its significance in their education
Yazar: AYŞE KÖKCÜ
Danışman: PROF. DR. MELEK DOSAY GÖKDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics
Dizin: Diferensiyel hesaplar = Differential calculus ; Diferensiyel integral hesap = Differential integration calculation ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history

Özet:
Tezimizde, Osmanlı dönemi matematiğinin diferensiyel integral hesap eğitimi konusunda geçirmiş olduğu aşamaları serimlemeye çalıştık. Bu konuyu araştırırken başlangıç noktamız, diferensiyel integral hesabın anlatıldığı matematik eserlerinin tespiti oldu. Bu eserlerin ve müelliflerinin (veya mütercimlerinin) Osmanlı'da batılılaşma sürecinde açılan eğitim kurumları ile olan ilişkisi ise bizi bu dönemde açılan okullara yönlendirdi. Zira, bu matematik kitaplarının hepsi bahsedilen okullarda öğretmenlik yapan kişiler tarafından, ders kitabı olarak telif veya tercüme edilmişlerdi.             

Bu okullar; Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn (Kara Mühendishanesi), Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyûn (Deniz Mühendishanesi), Mekteb-i Harbiye, Sivil Mühendislik Okulları ve Darülfünûn'dur. Tezimizde bölümleri oluştururken bu okullardan faydalandık. Mühendishâneleri birinci bölümde, Mekteb-i Harbiye'yi ikinci bölümde, Sivil Mühendislik okullarını üçüncü bölümde ve Darülfünûn'u dördüncü bölümde inceledik. 

Öncelikle okulların müfredatlarını ve bu okullarda ders veren hocaların kimler olduğunu bulmaya çalıştık. Böylece diferensiyel integral hesap dersinin hangi sınıflara ne kadar ve kimler tarafından verildiğini tespit ettik. Sonrasında tezimizin bir bölümünü oluşturan diferensiyel integral hesap dersi kitaplarını inceledik. Bu eserlerin daha önce herhangi bir araştırmaya konu olmadıklarını fark ettik. Bundan dolayı, bu tez çalışmasıyla birlikte incelediğimiz kitapların içeriklerini de fihrist olarak verdik.  Osmanlılar'da diferensiyel integral hesap konusunun aydınlatılmasıyla, Osmanlı'nın yaşadığı dönemin matematiğinden ne ölçüde haberdar olduğunun daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanabileceği ümidindeyiz.

Abstract:
In this study, we tried to find out the phases which the mathematics of Ottoman Period went through about the education of differential and integral calculation. When we decided to research this study, our starting point was to determine mathematics studies on differential and integral. The relation between these studies and also their writers (or interpreters) and educational institutions in the Ottomans which opened during the westernization period led us to focus on the institutions since  all these mathematics books were written or translated by those who worked as teachers in these institutions.  

These institutions are as follows; The School of Land Engineering(Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn), The School of Navy Engineering (Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyûn), The War School (Mekteb-i Harbiye), Civilian Schools of Engineering (Sivil Mühendislik Okulları) and The School of Sciences (Darülfünûn). We benefited from these schools while determining the sections in our thesis. We examined The Schools of Engineering in the first section; The War School in the second; Civilian Schools of Engineering in the third; and The School of Sciences in the fourth.

First of all, we tried to find out the curriculums of these schools and the teachers who taught mathematics in them. As a result, we ascertained who taught the courses of differential and integral calculation and how many hours they were and for which classes they were. Then, we examined the books on differential calculation, which constitute a part of our thesis. We noticed that these had not been studied before. And thus, we provided the contents of the books, which we studied in this thesis as lists. We hope that we will be able to contribute to a better understanding as to how much the Ottomans were aware of the mathematics of its era by revealing the education of differential and integral calculation in the Ottomans.