Kars merkez ve Arpaçay ilçesi Koç köyü halı motifleri ile yeni desen tasarımları
Kars center and Arpaçay district Koç village carpet motifs with new pattern designs
Yazar: HATİCE ELVER
Danışman: PROF. AYSEN SOYSALDI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Geçmişten günümüze zengin renk, desen ve kompozisyon özellikleriyle yaşanmışlıkları anlatan halıların her birinin geleneksel el sanatı ürünü olduğu bilinmektedir. Dolayısıyla bu ürünler, hammaddenin fazla olduğu alanlarda üretilmektedir. Bu nedenle, halı, kilim ve benzeri dokuma sanatları hayvancılık bölgesi olan Kars ilinde bölgeye özgü geleneksel yöntemlerle dokunmaya devam etmektedir. Kendine has orijinal desenlere sahip görkemli geçmişi olan bu halılar, dünyaca tanınmış ve sanat literatüründe kültürel miras olarak yerini almıştır. Kars halılarının önemine dikkat çekmek amacıyla birçok araştırma ortaya konulmuştur. Bu tezde, Kars halıları üzerine Kars ili genelinde kapsamlı bir saha çalışması yapılarak konuya ilişkin önemli bir katkı sağlanmış ve Kars halılarının farklı ve önemli özellikleri ortaya konulmuştur.  Tez kapsamında; Kars şehir merkezi ve Arpaçay ilçesi Koç köyünde bulunan yüz on sekiz adet el dokuma halı örneği incelenmiştir. Bu eserler içerisinde desen benzerlikleri olan örnekler bir arada verilerek altmış üç adet farklı eser inceleme formu oluşturulmuştur. İncelenen halı örnekleri tarihlendirme, malzeme, teknik, renk, desen özellikleri, başka yörelerin halı desenleriyle karşılaştırılıp eser inceleme formlarına işlenerek katalog halinde verilmiştir. Yörede Ejder, Lezgi, Post, Çelebi, sekizgen göllü, bitkisel (saksıda çiçek) formlarda zemin desenlerine sahip taban, seccade, yastık, duvar ve heybe halıları tespit edilmiştir. Yöre halıları ile Doğu Anadolu, Azerbaycan ve Kazakistan halıları arasında benzerlikler saptanmıştır. Ayrıca, sanatta yeterlik tezi kapsamında "Kars halılarında kullanılan motifler" temel alınarak üç adet yeni desen tasarımı yapılmış ve bu doğrultuda estetik değer taşıyan, yöreye has yeni yaygı ve duvar halıları üretilmiştir. Tez, halı ve kilim üzerine yapılacak yeni araştırmalara ilham olarak geçmiş kültüre ait eserlerin korunması, halıların bütün yönleriyle geleceğe aktarılması açısından önem taşımaktadır.

Abstract:
It is known that each carpet, which tell about experiences from past to present with their rich color, pattern and composition features, are traditional handcrafts. Therefore, these products are produced in localities where raw materials are abundant. Consequently, as an animal husbandry region, carpets, rugs and similar weaving arts continue to be woven with traditional methods specific to the region in the province of Kars. These carpets, which have celebrated history with their unique original patterns, are world-renowned and have taken their place as cultural heritage in art literature. Many studies have been conducted to draw attention to the importance of Kars carpets. Thus, in this thesis, a comprehensive field study on Kars carpets was carried out throughout the province, making a significant contribution to the subject and revealing the different and important features of Kars carpets. Within the scope of the thesis, one hundred and eighteen hand-woven carpet samples were collected in Kars city center and Koç village of Arpaçay district and were examined. Sixty-three different work review forms were created by registering the samples with similar design patterns together. Examined carpet samples were compared with carpet patterns from different regions in terms of dating, material, technique, color and pattern features, and were sorted into work examination forms and presented in a catalogue. Floor, prayer rug, pillow, wall and saddlebag carpets with ground patterns in Dragon, Lezgi, Hide, Çelebi, octagonal lakes and vegetal (flower in pot) forms have been identified in the region. Similarities have been identified between the area carpets and carpets of Eastern Anatolia, Azerbaijan and Kazakhstan. In addition, within the scope of the proficiency in art thesis, three new pattern designs were created based on the "motifs used in Kars carpets" and new floor mats and tapestries with aesthetic value and unique to the region. The thesis is also an inspiration for upcoming research on carpets and rugs and it is substantial in terms of preserving the works of the past cultures and transferring them with all its aspects to the future.