Total kalça protezi ameliyatı öncesi ve sonrası verilen taburculuk eğitiminin günlük yaşam aktiviteleri ve yaşam kalitesine etkisi
Total hip replacement  surgery before and after given discharge education impact on daily life activities and quality of life
Yazar: ARZU SALIK ASAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RAHŞAN ÇAM
Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Günlük yaşam = Daily life ; Günlük yaşam aktiviteleri = Activities of daily living ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kalça = Hip ; Kalça eklemi = Hip joint ; Kalça protezi = Hip prosthesis ; Ortopedi = Orthopedics ; Ortopedik cerrahi = Orthopedic surgery ; Taburcu olmak = Patient discharge ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu araştırma, Total Kalça Protezi ameliyatı öncesinde ve sonrasında verilen taburculuk eğitiminin hastaların günlük yaşam aktivitelerine ve yaşam kalitesine etkisini incelenmek amacıyla yarı deneysel bir çalışma olarak planlanmıştır.
Çalışma;  Adnan Menderes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji servisinde, total kalça protezi ameliyatı olmak üzere kabul edilmiş olan hastalara 15 Temmuz 2013- 15 Temmuz 2014 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışmaya, 18-65 yaş arasındaki 25 kişi deney, 25 kişi de kontrol grubu olarak alınmıştır. Çalışmada veriler sosyo demografik bilgiler içeren hasta tanıtım formu, ve yaşam kalitesi ölçeği SF-36 ile Katz günlük yaşam aktiviteleri ölçeği kullanılarak, yüz yüze görüşme tekniği toplanmıştır. Hastalar ameliyat öncesi, sonrası birinci ve üçüncü aylarda evlerinde ziyaret edilmiştir. Deney grubu hastalarına ameliyat öncesi ve sonrasında taburculuk eğitimi uygulanmış,  kontrol grubu hastaları ortopedi kliniğinin rutin  prosedürüne bırakılmıştır. 
Çalışmada kullanılan hipotezler için verilerin normal dağılıma uygunluğunu Tek Örneklem Kolmogorov Smirnov testi kullanarak homojenite durumu ise Homogeneity of variance testi kullanılarak belirlenmiştir. 
Parametrik olmayan veriler için ise;  Ki-Kare Testleri, Friedman Testi, Mann Whitney-U gibi uygun yöntemler seçilmiştir. Tanımlayıcı veriler, yüzdelik,  ortalama±standard sapma (SS) veya ortanca (min-max) olarak verilmiştir. Tip 1 (α) hata düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Ayrıca kontrol ve deney grubu verilerinin ortalama değerleri Mann Whitney-U testi kullanılarak karşılaştırılmıştır. Veri analizi için bir istatistik programı (Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 18 (SPSS Inc.,Chicago,IL, USA lisans no:10241440) kullanılmıştır.
Araştırma verilerine göre, kontrol grubu hastaların yaş ortalaması 55,96 (±10,26 min:26, max:65), deney grubu hastalarında 53,88 (±10,28 min:29, max:64) olarak saptanmıştır. Kontrol ve deney grubundaki hastaların 16'sının (% 64) kadın, 9'unun (%36) erkek olduğu, kontrol grubu hastaların 15'inin (%60 ) ilköğretim mezunu, deney grubu hastaların 19'unun (%76 ) ilköğretim mezunu olduğu saptanmıştır. 
Çalışmada günlük yaşam aktiviteleri açısından ameliyat öncesinde iki grup arasında fark bulunmazken (p>0,05), birinci ve üçüncü aylarda ileri derecede anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). Yine ameliyat öncesinde SF-36 ölçeği alt bileşenlerinden alınan puanlar açısından iki grup arasında fark bulunmazken (p>0,05),  üçüncü ayın sonunda fiziksel fonksiyon, fiziksel rol, ağrı, vitalite, emosyonel rol ve mental sağlık alt bileşenlerinde ileri derecede anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001).
Araştırmada; Total kalça protezi ameliyatı olan hastalara taburcu olmadan verilen hasta eğitimin etkinliğini belirlemede geçerliliği kabul görmüş Katz günlük yaşam aktiviteleri ölçeği ve SF 36 yaşam kalitesi ölçeği kullanılarak sınanmıştır. Hemşirelerin eğitici rolünü kullanmaları sağlanarak,  hemşirelik hizmetlerinin planlanması ve hastaların evde bakım ihtiyaçlarını belirlenmesi için hasta ve yakınlarına yol gösterici olduğu saptanmıştır. Araştırma bulguları var olan literatür ışığında tartışılmıştır.
Sonuç olarak; total kalça protezi ameliyatı sonrasında verilen taburculuk eğitimi ile deney grubu hastalarının yaşam kalitelerinde artış olduğu ve günlük yaşam aktivitelerinin olumlu yönde etkilendiği belirlenmiştir. 

Anahtar kelimeler: Total kalça protezi, günlük yaşam aktivitesi, yaşam kalitesi, taburculuk eğitimi

Abstract:
In this research, we examined the impact of discharge education given before and after the surgery  for total hip replacement patients based on Daily Life Activities and Quality of Life.
We conducted a cross-sectional and interventional study at Adnan Menderes University Research and Practice Hospital of Orthopaedics and Traumatology service, between the dates of July 15 2013- July 15, 2014 on patients who have total hip replacement surgery. We took 25 patient as a intervention group and 25 patient as a control group in 18 between 65 age old. We collected data on using sociodemographic information questionnaire, the SF-36 and the Katz scale with face to face interview technique. We visited patients before surgery, after first and third mounts at their home. We performed training to the intervention group, the control group were left to the orthopedic clinic procedures.
In this study the suitability of the data for normal distribution is provided by one example kolmogorov smirnov test whereas data for homogeneity is provided by using  homogeneity of variance test.
And also for nonparametric datas methods such as Ki-Kare test Friedmann Test and Mann whitney –U are used appropriately. Descriptive datas are given as percentages, mean ± standard deviation (SD) or median (min-max). Type 1 error level is taken as 0.05. Also Intervention and control group's data median is compared via Mann Whitney-U test. For the data analysis, Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 18 (SPSS Inc.,Chicago,IL, USA  10241440) is used. 
According to the survey data, it is determined that the average age of the patients in the control group are  55.96 (± 10.26 min: 26, max: 65), and 53.88 in the intervention group patients (± 10.28 min: 29, max: 64) . 16 patient of the control and experimental group were female  (64%) and 9 were men(36%), 15 of the control group of patients (60%) had  primary education, 19 of the experimental group (76%) had primary education  
In this study, we have shown that in terms of activities of daily living preoperatively no difference between the two groups (p 0,05), whereas the first mounth (p <0.001) and third mounth (p <0.001) were significant difference between two groups. In addition , we have found that prior to surgery in terms of the scores of the SF-36 scale sub-components; there were no difference between the two groups, but end of the third month in physical functioning (p <0.001), physical role (p <0.001), pain (p <0.001), vitality (p <0.001) , emotional role (p <0.001) and mental health (p <0.001) components were significant different at two groups.
In the study; for determining the effectiveness of patient education given to discharged patients who had Total hip arthroplasty surgery ; Katz activities of daily living scale and quality of life using the SF-36 scales have been used. Using the educational role of the nurse, the planning of nursing services and patient care needs at home for the determination of the patients their relatives was found to be guiding. The findings are discussed in the existing literature.
In conclusion; discharge education for the total hip replacement patients in the experimental group had an increase in quality of life after surgery and their daily activities are possitively affected.

Key words: total hip replacement, activities of daily living, quality of life, discharge education