Ankara'daki Protestan kiliselerinin dini müzik uygulamaları
Religious music practices of Protestant churches in Ankara
Yazar: AYŞE NUR MURAT SARIER
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ERKAN
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Ankara = Ankara ; Dini müzik = Religious music ; Dini tören = Ritual ; Müzik = Music ; Performans = Performance ; Protestanlık = Protestantism

Özet:
Dünya üzerinde bulunan pek çok toplum ritüellerinin içerisinde müziği kullanmaktadır. Ritüel kutsala erişmekte bir araçtır ve ritüelistik müzik de bu aracın ögelerinden biridir. Ritüeller toplumun inanç biçimini ve kimliğini oluşturmakla beraber müziğin söylem gücünden yararlanmaktadır. Bundan dolayı da ritüelistik müzikteki sözler derin dini anlamları içermektedir. İnançlı bir toplumun ritüelistik müziğini anlayabilmek için ritüellerinin dini boyutlarını ele almak gerekecektir. Bu gereklilik Ankara'da bulunan Protestan kiliselerinin ritüelistik müzikleri için de geçerlidir. XVI. yüzyılda ortaya çıkan Protestan Reformu, Hristiyan inanç düşüncesinde ve ritüellerinde farklılaşmalar meydana getirmiştir. Erken dönem Protestan Kilisesi'nin içerisinde kullanılan dini müzik üretme yaklaşımları günümüz Ankara Protestan kiliselerinin dini müziklerinde de görülmektedir.
Ankara'da bulunan Protestan kiliselerinin ritüelistik müziklerini ele alırken performans kavramı ön plana çıkmaktadır. Ritüeller, kutsalın ortaya konduğu esnada gerçekleştirilen bir performans biçimidir. Kutsal performansların içerisindeki tüm soyut ve somut dini ifadeler ritüel oyuncularıyla ilişkilidir. Erving Goffman'ın "dramaturji" kavramı performansların ifade biçimlerini çerçevelemektedir. Performans icrasındaki set, tutum ve görünüş vitrini meydana getirmektedir. Oluşturulan vitrin ise sahne, rol ve takım gibi kavramlarla ilişkilidir. 
Ankara'daki Protestan kilise performanslarının sahnesi apsistir. Ritüelistik müziklerin tamamı apsiste icra edilir. Sahnede yer alan müzisyenler ve tüm kilise mekânı için en belirleyici etken imanlı rolüdür. Tüm imanlılar bir takım meydana getirirler. İmanlı takımının manevi lideri başpastör rolüyken müzisyen takımının lideri tapınma önderi rolüdür. 
Performans sahnesinde söylenen ilahilerin yapısı incelendiğinde çeşitli kültürel etkileşimler bulabilmek mümkündür. Din dışı müzik türündeki ezgilerin Protestanlığa uygun şiirlerle kutsallaştırıldığı görülmektedir. Kanon, ritüelin bir ögesi olarak ve müziğin içerisinde yer alarak Protestan Hristiyan kültürünü toplumsal hafızada yaşatmaktadır. Kutsal Kitap ayetlerinin birebir bestelenmiş halleri repertuarda bulunmaktadır. Ayetlerin birebir alınmadığı ilahilerin sözleri çoğunlukla Kutsal Kitap ayetlerine atıf yapmaktadır. Böylece kutsal kanondan çıkan metinler estetize edilmektedir. Bu tür yapılan bestelerde Kutsal Kitap anlatısının temalarını bulabilmek mümkündür. Arkaik kültürlerde de bulunan doğum, ölüm ve yeniden doğum temaları İsa'ya atfedilerek ilahilerde sıkça işlenmektedir. Ankara'daki Protestan kiliselerinin dini müziklerinde XVI. yüzyıl dini anlayış biçimi korunmaktadır.

Abstract:
Many societies around the world use music in their rituals. Ritual is a tool to access the sacred and ritualistic music is one of the elements of this tool. Rituals form the beliefs and identity of a society and utilize the discursive power of music. Therefore, the lyrics in ritualistic music contain deep religious meanings. In order to understand the ritualistic music of a believing society, it is necessary to address the religious dimensions of its rituals. This is also true for the ritualistic music of the Protestant churches in Ankara. The Protestant Reformation that emerged in the XVI. century brought about changes in Christian beliefs and rituals. The approaches to the production of religious music used in the early Protestant Church are also seen in the religious music of today's Protestant churches in Ankara.
When analyzing the ritualistic music of Protestant churches in Ankara, the concept of performance comes to the fore. Rituals are a form of performance during the display of the sacred. All abstract and concrete religious expressions in sacred performances are associated with ritual actors. Erving Goffman's concept of 'dramaturgy' frames the forms of expression in performances. The set, attitude and appearance in the performance create the frontstage. The created fronstage is related to concepts such as stage, role and team. 
The stage of Protestant church performances in Ankara is the apse. All ritualistic music is performed in the apse. The most determining factor for the musicians on stage and for the whole church space is the role of the faithful. All the faithful form a team. The spiritual leader of the team of faithful is the role of the head pastor, while the leader of the team of musicians is the role of the worship leader. 
When the structure of the hymns sung on the performance stage is analysed, it is possible to find various cultural interactions. It is seen that the melodies in the non-religious music genre are sanctified with poems suitable for Protestantism. The canon, as an element of ritual and in music, keeps Protestant Christian culture alive in social memory. The repertoire includes direct musical adaptations of verses from the Holy Bible. The lyrics of hymns that do not directly quote verses often make references to the Holy Bible. Thus, texts from the sacred canon are aestheticized. It is possible to find the themes of the biblical narrative in such compositions. The themes of birth, death and rebirth, which are also found in archaic cultures, are attributed to Jesus and are frequently depicted in hymns. The religious music of the Protestant churches in Ankara preserves the religious understanding of the XVI. century.