Merkezi Türk dillerinde geçişsiz fiillerin edilgen yapılması
Passivization of intransitive verbs in central Turkic languages
Yazar: SERAP PILGIR
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT ERDEM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Edilgen yapı = Passive construction ; Geçişlilik = Transitivity ; Türkçe = Turkish

Özet:
Tarihi gelişim seyri boyunca farklı coğrafyalara yayılmış ve farklı kültürlerle karşılaşarak çeşitli etkileşimlere uğramış olsalar da Türk dilleri sözdizimsel açıdan benzer özellikler göstermektedir; fakat bazen farklı eğilimler de gösterebilmektedir. Edilgenlik özellikle de geçişsiz fiillerle kurulan edilgenlik Türk dillerinde bazı farklılıkları olan sözdizimsel bir olaydır. Bu çalışmada Türk dillerinde, özellikle Merkezi Türk dillerinde, geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasında ne gibi farklılıklar gösterdikleri incelenmiştir. 
Edilgenlik, cümledeki etkilenen (patient) rolündeki nesnenin özne pozisyonuna yükselmesi, gramatikal ilişkisini kaybeden öznenin ise cümleden atılması ya da seçimlik bir unsur olarak cümleye eklenmesidir. Diller geçişli fiillerin edilgen yapılmasına izin verirken, geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasında farklı eğilimlere sahiptirler. Bu çalışmada öncelikle geçişli fiillerin edilgen yapılmasına değinilmiştir. Ardından Perlmutter'in Anakkuzatif Hipotezi doğrultusunda geçişsiz fiillerin anakkuzatif-anergatif ayrımı, bu ayrımın çeşitli açılardan dile yansımaları, edilgenliğe etkisi üzerinde durulmuştur.  
Geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasında geçişsiz fiil sınıflarının ne dereceye kadar etkili olduğu üzerinde durulmuştur. Geçişsiz fiil sınıflandırması temelinde Türk dillerinde bu fiillerin edilgen yapılmasındaki benzerlikler ve farklılıklar üzerinde yoğunlaşılmıştır. Geçişsiz fiillerin özelliklerinden yola çıkılarak hangi geçişsiz fiillerin Merkezi Türk dillerinde edilgen yapılıp yapılmadığı incelenmiştir. Bunun sonucunda genel olarak Merkezi Türk dillerinde geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasına Türkiye Türkçesinde olduğu kadar sık rastlanmadığı gözlemlenmiştir. 
 
Anahtar Sözcükler  
Merkezi Türk dilleri, edilgenlik, geçişlilik, geçişsiz fiiller, anakkuzatif, anergatif

Abstract:
Although the Turkic language had spread diverse geographies and encountered with different cultures and languages throughout the course of historical development they are similar in syntactic structure, but sometimes it can show different tendencies. There are some syntactic differences in passives, especially passives of intransitive verbs in Turkic languages. In this study, the differences in the passivization of the intransitive verbs in the Turkic languages, especially in the Central Turkic languages, were examined. 
Passivization is the rise of the object which is in the patient role into the subject position, and the subject either lost its syntactic function in the sentence or is added to sentence as an optional element. While the languages allow passivization of transitive verbs, they can follow different tendencies in the passivization of intransitive verbs. In this study, firstly passivization of transitive verbs will be examined. Then distinction of intransitive verbs in the direction of the Perlmutter's Unaccusative Hypothesis will be focused on discussing this distinction in various perspectives.   
It is examined that to what the class of the intransitive verb is effective in the passivization of the intransitive verbs. On the basis of the transitive verb classification, it is focused on the similarities and differences in passivization of intransitive verbs in the Turkic languages. By examining the characteristics of the intransitive verbs, it has been investigated which intransitive verbs are passivized in the Central Turkic languages. As a result, generally it has been observed that passivization of intransitive verbs like Modern Turkish was not encountered frequently in Center Turkic languages.  
Key Words 

Central Turkic languages, passivization, transitivity, intransitive verbs, unaccusative, unergative