Luwiler Tanrı ve Tanrıçaları
The Luwian Gods and Goddessess
Yazar: EMİNE KAROL
Danışman: PROF. DR. SUAT ATEŞLİER
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Luwiler, MÖ III. binyıldan MÖ I. binyıla kadar Anadolu topraklarının ağırlıklı olarak
batı ve güney bölgelerinde varlığını sürdüren, devamında izleri Hellenistik ve Roma
Dönemlerine kadar kaybolmadan devam eden bir kültür uygarlığıdır. Bu çalışmada, Luwi
uygarlığı tanrı ve tanrıçaları incelenmektedir. Baş tanrısı Tarhunt başta olmak üzere Arma,
Santa, Tiwad, Maliya gibi önemli tanrılar ele alınacaktır. Günlük yaşamın her alanında önemli
rol oynayan Luwi tanrıları tarım, av, savaş, sağlık, doğa gibi alanlarda yardım ve koruma
sağlayan varlıklar olarak kabul edilmektedir. Luwi Uygarlığında kültürel ve sosyal yaşamın
bir parçası olan din, hemen hemen her durumda tanrılara başvurulan sosyal bir dini yapının
varlığının söz konusu olduğu ve dolayısı ile her noktada bir tanrıya rastlanılması, konunun
geniş bir çerçevede ele alınmasını sağlamaktadır. Luwi dininin önemli bir parçasını oluşturan
ritüeller, tanrıları hoşnut etmek veya onlardan yardım ve koruma talep etmek için
yapılmaktadır. Ritüellerin temelinde yer alan kurban sunma, dua etme ve şarkılar ile dans
etme tanrılar eşliğinde uygulanmaktadır. Günlük yaşamda önemli bir yere sahip olan tanrılar,
evlerde onlara adanmış küçük tapınaklarda ya da açık hava tapınaklarında bulunarak tıpkı
insanlar gibi yer, içer ve hatta aile kurarak bir toplum örneği oluşturabilmektedir. Luwi
insanlarının doğa ile paralel bir yaşam sürdüğünü çeşitli koruyucu tanrılardan ve kuş
falcılığını kapsayan bazı ritüel metinlerinden öğrenmekteyiz. Dolayısı ile doğal yaşam, çeşitli
koruyucu tanrıları var ederken, kuş gibi hayvanların yön bulmada yardımcı olmaları, kuş
falcılığını ön plana çıkarmış ve hatta kuşları kutsal bir atıf noktasına taşımıştır. Doğa ile
paralel özellikler yansıtan ve aynı coğrafya içinde yer alan farklı uygarlıkların tanrıları
kökenlerinde, Luwi tanrı arketiplerinden bir başkası değildir. Böylece aslında geniş bir
yayılım içerisinde yer alan birçok Anadolu tanrısı içinde bir parça Luwi tanrısı izine rastlamak
mümkündür.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Luwi, Luwi Tanrı ve Tanrıçaları, Luwi Ritüelleri, Luwi
Tapınakları.

Abstract:
The Luwians were a significant cultural civilization that thrived predominantly in the
western and southern regions of Anatolia from the 3rd millennium BCE to the 1st millennium
BCE, leaving traces that persisted into the Hellenistic and Roman period. This study examines
the gods and goddesses of the Luwian civilization. Starting with the main god Tarhunt,
significant deities like Arma, Santa, Tiwad, and Maliya will be explored. Playing a crucial
role in every aspect of daily life, the Luwian gods were considered entities that provided
assistance and protection in areas such as agriculture, hunting, warfare, health, and nature.
The religion of the Luwian civilization had a profound impact on its cultural and social life.
The existence of a social religious structure where gods were consulted in almost every
situation and the presence of a god at every point necessitated a comprehensive examination
of the subject. Rituals, an essential component of Luwian religion, were performed to appease
the gods or seek their help and protection. These rituals, centered around offerings, prayers,
and singing and dancing, were carried out in the presence of the deities. Holding a significant
place in daily life, the gods were present in small shrines dedicated to them in homes or open-
air temples. Just like humans, they would eat, drink, and even form families, creating a model
of society. We learn from various protective deities and certain ritual texts encompassing bird
divination that the Luwians led a life in harmony with nature. Therefore, natural life gave rise
to various protective deities, while the ability of birds like falcons to aid in navigation brought
bird divination to the forefront, even elevating birds to a point of sacred attribution. Gods
from different civilizations that coexisted within the same geographical area and reflected
parallel characteristics with nature were none other than alternative archetypes of Luwian
gods. Thus, it is possible to encounter traces of Luwian gods among the numerous Anatolian
deities spread across a vast region.
KEYWORDS: Luwian, Luwian Gods and Goddesses, Ritual of Luwian, Sanctuary of
Luwian