S.Ü.F.A (Homa) dalyanı ve Ege denizinin farklı bölgelerindeki kirlenme durumu ile bazı ekonomik balık türlerinde ağır metal düzeylerinin araştırılması /
Yazar: UĞUR SUNLU
Danışman: DOÇ.DR. ÖZDEMİR YARAMAZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Balıklar = Fishes ; Dalyanlar = Fishponds ; Deniz kirliliği = Marine pollution ; Ege Denizi = Aegean Sea

Özet:
8. ÖZET: Bu çalışmada, S.Ü.FA. (Homa) Dalyanı ile Ege Denizi' nin farklı bölgelerinden toplanan Dicentrarckus labrax (L.), Sparus aurata (L.), Uza ramada (R.) ve Anguilla anguilla (L.)' mn farklı organ ve dokulanndaki bazı ağır metallerin (Cd, Pb, Zn, Cu, Fe) birikim düzeyleri 1990-1992 yıllan arasında mevsimsel olarak araştın lmıştır. Aynca, aynı bölgelerde bazı fiziko-kimyasal ortam parametreleri ile nutrient ve anyonik deterjan analizleri de yapılmıştır. Ağır metal analizleri "A. A. S. Perkin-Elmer Model 2380" Atomik Absorbsiyon Spektofotometresi kullanılarak alev yöntemi ile, nutrient ve amyonik deterjan analizleri ise "Perkin-Elmer Model 35" UV spektrofotometresi ile gerçekleştirilmiştir..S.Ü.FA. (Homa) Dalyanında tesbit edilen 4 istasyondan (Şekil. 1) alman su örneklerinde yapılan analizler sonucunda ölçülen parametrelerin aşağıdaki değerler arasında değişim gösterdikleri saptanmıştır: Sıcaklık 9.5-28.2°C, tuzluluk %o36.34- %o60.84, pH 7.7-8.3, Çözünmüş oksijen 4.40-8.40 mg./l., nitrit 0.30-1.12 ug. at/l., nitrat 0.61-3.29 ug. at/L, amonyum 2.68-49.19 ug. at/l., amonyak %0.20-%2.98, fosfat 0.36-2.18 ug. at/l., silis 2.90-11.19 ug. at/1, ve anyonik deterjan 0.12-2.12 mg./l. İzmir İç Körfezi' nde saptanan 4 istasyondan alınan örneklerde yapılan analizler sonucunda: Sıcaklığın 12.0-27.0°C, tuzluluğun %o35.08-%o38.85, ptT mn 7.05-8.38, çözünmüş oksijenin 0.50-6.60 mg./l., nitritin 0.60-3.08 ug. at/l., nitratın 0.72-4.62 Ug. at/l., amonyumun 4.38-1020.75 ug. at/l., amonyağın %30.97-%62.26, fosfatın 0.38-5.48 ug. at/1., silisin 5.02-15.66 mg./I. ve anyonik deterjanın 0.82-3.23 mg./l. arasında değiştiği belirlenmiştir. Karaburun ve Çeşme' de ise sıcaklığın 11.0-26.9°C, tuzluluğun %o36.67-%o38.63, pH' nin 7.5-8.15, çözünmüş oksijenin 7.50-9.10 mg./l., nitritin 0.04-0.1 ug. at/l., nitratın 0.34-0.55 ug. at/1., amonyumun 1.00-15.15 ug. at/1., amonyağın %0.07- %0.88, fosfatın 0.18-1.11 ug. at/1., silisin 2.01-9.03 mg./l. ve anyonik deterjanın 0.34-0.80 mg./l. arasında olduğu tesbit edilmiştir. Dalyan' dan yakalanan 4 balık türünün çeşitli organ ve dokulanndaki ağır metal birikim düzeyleri şöyle tesbit edilmiştir: Solungaçlarda 0.54-1.01 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 0.72-1.76 ug-Pb/g. yaş ağırlık, 14.12-29.64 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.67-1.52 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 50.04-96.73 ug.Fe/g. yaş ağırlık, Karaciğerlerde 0.86-2.68 151ug.Cd/g. yaş ağırlık, 1.5-4.68 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 28.07-58.10 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.91-2.80 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 125.0-221.46 ug.Fe/g. yaşağırlık, Etlerde 0.10-0.28 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 0.39-1.39 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 3.10-9.21 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.36-1.17 n&Cu/g. yaş ağırlık, 4.48-1 1.72 ug.Fe/g. yaş ağırlık. İzmir İç Körfezi1 nden yakalanan balık türlerinin doku ve organlardaki ağır metal düzeylerinin Solungaçlarda 1.00-2.34 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 1.69-6.79 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 25.65-44.41 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.52-3.53 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 81.05- 165.06 ug.Fe/g. yaş ağırlık, Karaciğerlerde 1.74-3.40 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 3.62- 9.86 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 35.48-67.90 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 2.68-4.70 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 215.86-427.67 ug.Fe/g. yaş ağırlık, Etlerde 0.20-0.51 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 0.91-2.25 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 8.28-10.77 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.63-1.14 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 7.01-13.33 ug.Fe/g. yaş ağırlık arasında değişimler gösterdiği saptanmıştır. Yapılan analizler sonucunda Karaburun ve Çeşme' den yakalanan balıkların doku ve organlarındaki ağır metal birikimlerinin Solungaçlarda 0.25-0.97 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 0.51-1.28 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 10.19-30.72 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.34-1.28 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 30.41-97.25 ug.Fe/g. yaş ağırlık, Karaciğerlerde 0.58-1.20 ug.Cd/g. yaş ağırlık, 0.80-3.42 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 23.62-50.62 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.82-2.26 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 75.45-216.0 ug.Fe/g. yaş ağırlık, Etlerde 0.04-0.31 ug.Çd/g. yaş ağırlık, 0.34-1.19 ug.Pb/g. yaş ağırlık, 4.30-9.31 ug.Zn/g. yaş ağırlık, 0.18-0.95 ug.Cu/g. yaş ağırlık, 4.24-7.34 ug.Fe/g. yaş ağırlık arasında olduğu tesbit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, fiziko-kimyasal ortam parametrelerinin, besleyici elemenlerin ve anyonik deterjan değerlerinin mevsimlere ve bölgelere bağlı olarak değişimler gösterdikleri saptanmıştır. Araştırma sonucunda, doku ve organlar içermiş oldukları ağır metal düzeylerine göre: Karaciğer > Solungaç > Et şeklinde, ağır metaller ise birikim düzeylerine göre; Fe > Zn > Pb > Cu > Cd şeklinde sıralanmışlardır. Araştırılan bütün değerler göz önüne alındığında, İzmir İç Körfezi' nin evsel ve endüstriyel atıklar sonucunda yüksek düzeyde kirlendiği, S.Ü.FA. (Homa) Dalyanın Gediz ve izmir İç Körfezi' nden gelen kirleticilerin etkisiyle hızla kirlenmeye başladığı, Çeşme ve Karaburun' da ise şuan için önemli bir kirlenme probleminin olmadığı sonucuna varılmıştır. 1529. SUMMARY:. In this research, the levels of some heavy metals (Cd, Pb, Zn, Cu, Fe) in different tissue and organs of Dicentrarchus labrax (L.), Spams aurata (L.), Liza ramada (R.) and Anguilla anguilla (L.), caught from Homa Fisheries Lagoon and the different regions of Aegean Sea have been studied seasonally, during the year of 1990-1992. Moreover, some phsico-chemical environmental parameters and the levels of nutrient and anionic detergent also have been analyzed in the same regions.. Heavy metal concentrations were determined using "A.A.S. Perkin-Elmer Model 2380" Atomic Absorption Flame Spectrophotometer the levels of nutrients and anionic detergents were analyzed by "Perkin-Elmer Model 35" UV spectrophotometer.. Water samples were taken from predetermined 4 stations ( Map. I) in Homa Fisheries Lagoon. The results of the measured parameters were between; 9.5-28.2°C for temperature, 7.7-8.8 for pH, %o36.34-%o60.84 for salinity, 4.40-8.40 mg./l. for dissolved oxygen, 0.30-1.12 ug.at/1. for nitrite, 0.61-3.29 ug.at/1. for nitrate, 2.68- 49.19 ug.at/1. for amonium, %0.20-%2.28 for amoniac, 0.36-2.18 ug.at/1. for phosphate, 2.90-1 1. 19 mg./l. for silicate and 0. 12-2. 12 mg./l. for anionic detergents.. Samples were taken from 4 stations (Map.2) in The Inner Bay of İzmir. Measured values were changed in; 12.0-27.0°C for temperature,7.05-8.38 for pH, %o35.08- %o38.85 for salinity, 0.50-6.60 mg./l. for dissolved oxygen, 0.60-3.08 ug.at/1. for nitrite, 0.72-4.62 ug.at/1. for nitrate, 438.36-1020.75 ug.at/1. for amonium, %30.97- %62.26 for amoniac, 0.38-5.48 ug.at/1. for phosphate, 5.02-15.66 mg./l. for silicate and 0.82-3.23 mg./l. for anionic detergents.. The results of the water samples taken from Karaburun and Çeşme (Map.3), varied between; ll.0-26.9°C for temperature, 7.50-8.15 for pH, %o36.67-%o38.63 for salinity, 7.50-9.10 mg./l. for dissolved oxygen, 0.04-0.10 ug.at/1. for nitrite, 0.34- 0.55 ug.at/1. for nitrate, 1.00-15.15 ug.at/1. for amonium, %0.07-%0. 88 for amoniac, 0.18-1.11 ug.at/1. for phosphate, 2.01-9.03 mg./l. for silicate, 0.34-0.80 mg./l. for anionic detergents.. The heavy metal concentrations in different tissue and organs of four fish species caught from Homa Fisheries Lagoon ranged between; 0.54-1.01 ug.Cd/g. wet weight, 0.72-1.76 ug.Pb/g. wet weight, 14.12-29.64 ug.Zn/g. wet weight, 0.67-1.52 ug.Cu/g. wet weight, 50.04-96.73 ug.Fe/g. wet weight in gills, 0.86-2.68 ug.Cd/g. 153

Abstract:
9. SUMMARY:. In this research, the levels of some heavy metals (Cd, Pb, Zn, Cu, Fe) in different tissue and organs of Dicentrarchus labrax (L.), Spams aurata (L.), Liza ramada (R.) and Anguilla anguilla (L.), caught from Homa Fisheries Lagoon and the different regions of Aegean Sea have been studied seasonally, during the year of 1990-1992. Moreover, some phsico-chemical environmental parameters and the levels of nutrient and anionic detergent also have been analyzed in the same regions.. Heavy metal concentrations were determined using "A.A.S. Perkin-Elmer Model 2380" Atomic Absorption Flame Spectrophotometer the levels of nutrients and anionic detergents were analyzed by "Perkin-Elmer Model 35" UV spectrophotometer.. Water samples were taken from predetermined 4 stations ( Map. I) in Homa Fisheries Lagoon. The results of the measured parameters were between; 9.5-28.2°C for temperature, 7.7-8.8 for pH, %o36.34-%o60.84 for salinity, 4.40-8.40 mg./l. for dissolved oxygen, 0.30-1.12 ug.at/1. for nitrite, 0.61-3.29 ug.at/1. for nitrate, 2.68- 49.19 ug.at/1. for amonium, %0.20-%2.28 for amoniac, 0.36-2.18 ug.at/1. for phosphate, 2.90-1 1. 19 mg./l. for silicate and 0. 12-2. 12 mg./l. for anionic detergents.. Samples were taken from 4 stations (Map.2) in The Inner Bay of İzmir. Measured values were changed in; 12.0-27.0°C for temperature,7.05-8.38 for pH, %o35.08- %o38.85 for salinity, 0.50-6.60 mg./l. for dissolved oxygen, 0.60-3.08 ug.at/1. for nitrite, 0.72-4.62 ug.at/1. for nitrate, 438.36-1020.75 ug.at/1. for amonium, %30.97- %62.26 for amoniac, 0.38-5.48 ug.at/1. for phosphate, 5.02-15.66 mg./l. for silicate and 0.82-3.23 mg./l. for anionic detergents.. The results of the water samples taken from Karaburun and Çeşme (Map.3), varied between; ll.0-26.9°C for temperature, 7.50-8.15 for pH, %o36.67-%o38.63 for salinity, 7.50-9.10 mg./l. for dissolved oxygen, 0.04-0.10 ug.at/1. for nitrite, 0.34- 0.55 ug.at/1. for nitrate, 1.00-15.15 ug.at/1. for amonium, %0.07-%0. 88 for amoniac, 0.18-1.11 ug.at/1. for phosphate, 2.01-9.03 mg./l. for silicate, 0.34-0.80 mg./l. for anionic detergents.. The heavy metal concentrations in different tissue and organs of four fish species caught from Homa Fisheries Lagoon ranged between; 0.54-1.01 ug.Cd/g. wet weight, 0.72-1.76 ug.Pb/g. wet weight, 14.12-29.64 ug.Zn/g. wet weight, 0.67-1.52 ug.Cu/g. wet weight, 50.04-96.73 ug.Fe/g. wet weight in gills, 0.86-2.68 ug.Cd/g. 153wet weight, 1.50-4.68 ug.Pb/g. wet weight, 28.07-58.10 ug.Zn/g. wet weight, 0.91- 2.78 ug.Cu/g. wet weight, 125.00-221.46 ug.Fe/g. wet weight in livers, 0.10 -0.28 ug.Cd/g. wet weight, 0.39-1.39 ug.Pb/g. wet weight, 3.10-9.21 ug.Zn/g. wet weight, 0.36-1.17 ug.Cu/g. wet weight and 4.48-11.72 ug.Fe/g. wet weight in muscle tissues. The levels of heavy metals in two fish species collected from Inner Bay of İzmir changed in; 1.00-2.34 ug.Cd/g. wet weight, 1.69-6.79 ug.Pb/g. wet weight, 25.65- 44.41 ug.Zn/g. wet weight, 0.52-3.53 ug.Cu/g. wet weight, 81.05-165.06 ug.Fe/g. wet weight in gills, 1.74-3.40 |ig.Cd/g. wet weight, 3.62-9.86 ug.Pb/g. wet weight, 35.48-67.90 ng.Zn/g. wet weight, 2.68-4.70 ug.Cu/g. wet weight, 215.86-427.67 ug.Fe/g. wet weight in livers, 0.20-0.51 ug.Cd/g. wet weight, 0.91-2.25 ug.Pb/g. wet weight, 8.28-10.77 ug.Zn/g. wet weight, 0.63-1.14 ug.Cu/g. wet weight and 7.0 1-13.33 ug.Fe/g. wet weight in muscle tissues. The heavy metal concentations in four fish species caught from Karaburun and Çeşme varied between; 0.25-0.97 ug.Cd/g. wet weight, 0.51-1.28 ug.Pb/g. wet weight, 10.19-30.72 ug.Zn/g. wet weight, 0.34-1.28 ug.Cu/g. wet weight, 30.41- 97.25 ug.Fe/g. wet weight in gills, 0.58-1.20 ug.Cd/g. wet weight, 0.80-3.42 ug.Pb/g. wet weight, 23.62-50.62 ug.Zn/g. wet weight, 0.82-2.26 ug.Cu/g. wet weight, 75.45-216.00 ug.Fe/g. wet weight in livers, 0.04-0.31 ug.Cd/g. wet weight, 0.34-1.19 ug.Pb/g. wet weight, 4.30-9.31 ug.Zn/g. wet weight, 0.18-0.95 ug.Cu/g. wet weight, 4.24-7.34 ug.Fe/g. wet weight in muscle tissues. It was realized from present data, that the values of phsico-chemical environmental parameters, nutrients and anionic detergents show some variations depending on the localities and seasons. The following order was found between the tissues and organs in accumulating heavy metals; Liver > Gills > Muscle tissue and in generally the levels of heavy metal concentration in different tissues and organs are as follows: Fe > Zn > Pb > Cu > Cd. At the end of the investigation, determined that Inner Bay of İzmir is very polluted by domestic and industrial sewage, Homa Fisheries Lagoon is less polluted but strongly affected by Gediz river and Inner Bay of İzmir and there is no pollution problem in Karaburun and Çeşme. 154