Şehirleşmenin ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin okuma-anlama becerisine etkileri
The effects of urbanization on the reading comprehension skills of sixth grade students
Yazar: SALİM KÜÇÜK
Danışman: DOÇ. DR. ALEMDAR MUSTAFA YALÇIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kentlileşme = Urbanized ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Öğrenciler = Students ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
1960'h yıllardan itibaren ülkemizin gündemine giren göç, günümüzde sanayileşmeye bağlı olarak devam etmektedir. Köy, kasaba gibi küçük yerleşim birimlerinden ve az gelişmiş şehirlerden, İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır gibi büyük şehirlerimize yönelik tek yönlü bu iç göç hareketinin çeşitli sosyo- psikolojik ve kültürel sebepleri vardır. Bu durum farklı problem alanları yaratmaktadır. Göçe bağlı olarak ortaya çıkan problem alanlarından birisi de eğitimdir. Sanayileşmeye bağlı olarak iç göç hareketinin durmayacağı ve nüfusun önemli bir kısmının artık il ve ilçe merkezlerinde oturmaya başlayacağı göz önüne alındığında günümüzde milyonlarca insanın yaşadığı büyük şehirlerde eğitim alanında fırsat eşitliğini sağlayarak herkese yeterli, eşit bir imkân sağlama ve okulu işlevsel hâle getirmeye yönelik çalışmalara ağırlık verme ihtiyacı doğmuştur. Çünkü 21. yüzyılda mevcut büyük şehir sayısı daha da artacaktır. Genel olarak ülkemizde okulda verilen eğitim okuma-anlamaya dayalıdır. Okuma-anlama becerisinin geliştirilmesinde ise standart dile dayalı, ana dili eğitimi vermeye yönelik Türkçe dersi önemli bir role sahiptir. Çünkü okuldaki diğer derslerin temeli standart dile dayanmaktadır. Bu durum standart dille yazılmış ders kitaplarının önemini arttırmaktadır. Çünkü Türkçe dersinde program ve öğretmenden sonra en önemli etken Türkçe ders kitaplarıdır. Göçe bağlı olarak büyük şehirlerin etrafını bir çığ gibi kuşatan gecekondularda yaşayan insanların köye dayalı ailelerden gelmesi ve genellikle mahallî dil (ağız) diye ifade ettiğimiz halk dilini kullanmaları henüz şehirleşme sıkıntısı yaşanan ülkemizde, öğrencilerin okuduklarını anlamamalarına ve başarısız olmalarına, dolayısıyla şehirle bütünleşememelerine yol açmaktadır. Şehir hayatına uyum sağlamanın birinci etkeni ise gelir düzeyi iyi bir mesleğe sahip olmaktan geçmektedir. Bu, çocuğun iyi ve yeterli bir eğitim almasına ve ilköğrenimle başlayan öğrenimini üniversitenin sonuna kadar devam ettirmesine bağlıdır. Fakat, ülkemiz şartlan içerisinde okul kendisine düşen görevleri yerine getirememektedir. Çünkü bölgeler arası gelişmişlik farklarına göre bir okulun imkânları diğerine göre farklılık göstermekte olup, aynı şehirde dahi okulların eğitim öğretim şartlan birbirine denk düşmemektedir. Yukarıda ifade edilen hususlardan hareket edilerek yapılan bu araştırmada şehirleşmenin çocukların geleceklerini etkileyecek nitelikte önemli olan okuma-anlama becerisine etkileri 6. sınıf ilköğretim öğrencileri üzerinde ölçülmeye çalışılmıştır. Araştırma sonunda, gecekondu bölgesi Mamak'ta öğrenim gören öğrencilerin başarılarının örnek alman gruplar içerisinde oldukça düşük olduğu tespit edilmiştir. Testten elde edilen düşük puanlara bağlı olarak anket sonuçlan dikkate alındığında bu bölgedeki öğrenciler genellikle bir veya iki odalı gecekondularda oturmaktadırlar. Önemli bir kısmının kendisine ait bir odası yoktur. Evdeki çalışma imkânları yetersizdir. Çoğunun kendisine ait bir kitaplığı olmadığı gibi düzenli okuma alışkanlığına da sahip değildirler. Düzenli olarak kütüphaneye de gitmemektedirler. Anne ve baba çocuğun ev ödevlerini yapmasına önemli bir katkıda bulunmamaktadır. Baba çocukla iş dönüşü ilgilenmeye çalışmakta ve bu yetersiz kalmaktadır. Aileler daha çok köye dayalı olduğu için bu semtte oturanlar arasında yoğun olarak halk dili kullanılmaktadır. Ülke genelinde çekirdek aileye doğru bir gidiş olmakla beraber genişaile geleneği devam ettirilmekte ve aile fertleri arasında daha çok halk dili kullanılmaktadır. Sınıf içerisinde ise çocuklar daha çok okuma-anlamada yani ders kitaplarını anlamada ve öğretmenin anlattıklarını anlamada güçlük çekmektedirler. Anne ve babalar genellikle ilkokul mezunu olup; annelerin büyük bir çoğunluğu ev hanımı, babalar ise işçidir. Bu bölgedeki öğrencilerin yandan fazlasının evine ne gazete ne de dergi alınmaktadır. Orta gelir düzeyli ailelerin oturduğu Keçiören ve Altındağ semtindeki öğrencilerde okuma-anlama testi başarısı Mamak'a göre yüksek olmakla beraber Çankaya ve merkeze göre düşüktür. Okuma-anlama testinden alman en yüksek puanlar Çankaya ve merkezdeki öğrenciler tarafından alınmıştır. Örnek alman gruplar içerisinde genel olarak en yüksek basan merkez ve Çankaya merkez ilçesine aittir. Buna göre basan oranı, sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olmayan, gecekondu bölgesi Mamak'ta düşük, orta gelir düzeyini temsil eden Keçiören ve Altındağ'da orta, üst gelir düzeyini temsil eden Çankaya ve merkezde ise yüksek derecede gerçekleşmiştir. Bunda en önemli etkenler, öğrencinin köy veya şehirde doğmuş olması, ilkokulu köyde veya şehirde okuması, standart dili veya halk dilini kullanmasıdır. Aileye bağlı etkenler arasında ise sosyo-ekonomik düzey, anne ve babanın eğitim durumu, kitap okuma alışkanlığı, standart veya halk dili kullanma durumu gelmektedir. Diğer etkenler arasında oturulan evin mülkiyeti, program ve buna bağlı olarak Türkçe ders kitaplarının okuma-anlamayı kolaylaştırıcı veya zorlaştırıcı nitelikler taşıması gelmektedir. Büyük şehir sunmuş olduğu imkânlarla öğrencilerin okuma-anlama becerisini hem olumlu hem de olumsuz yönde etkilemektedir. Bu, özellikle köyden şehire göçün yoğun olarak yaşandığı Mamak semtinde olumsuz, Çankaya ve merkezde ise olumlu niteliktedir. Bunda aile, ailenin ekonomik düzeyi, çevre, okul, dil ve eğitim-öğretim teknolojisi belirleyici rol oynamaktadır.

Abstract:
The migration which has come into our country's agenda since the 1960s, has been continueing as dependent upon technology. There are various socio- psychological and cultural reasons of this one-sided internal migration movement from the poorly developed and small settlement areas like villages and towns to our big cities like Istanbul, Ankara, İzmir, Adana and Diyarbakır. This situation creates different spheres of problem. One of the problematic areas which comes into surface depending upon the migration is education. If we regard that as the result of industrialism, this internal migration movement will not stop and most of the population will reside in city and town centres, today, in the big cities in which millions of people live, by providing the equal opportunity possibilities, in the field of education, the need for the activities aiming at providing everybody with proper and equal feasibility and making school functional, emerges naturally. For, in the twenty-first century, the number of present big city will increase. Generally, in Turkey, the education given in schools is based on reading- comprehension. In improving the students' reading-comprehension skill, the Turkish lesson which is based on the standard language and aiming at the education of the native language, has a significant role. Because the foundation of the other lessons is based on this standard language. This state increases the importance of the text-books written in the standard language, because in the Turkish lesson, after the curriculum and the teacher, the most important element is the Turkish text-books. In our country which has the urbanization problem, that the migrated people who live in the slums, surrounding the big cities like avalanche, come from the village- based families and speak generally in the local dialect, has brought about the students' inabilty in understanding what they read and their being unsuccessful, thus leading to their lack of integration with the city. The first factor in adapting to the city life is to have a job of good salary. This opens the way to child's being educated properly and his/her continueing the education beginnig with primary-school until his/her graduation from university. But, within the conditions of our country, the school is insufficient. Because, the opportunities of one school are different from the other's according to the level of development, in different regions, and moreover the instruction-education conditions in the some city are also different. In this study, taking these explanations into account, the effects of urbanization on the children's reading-comprehension skill, which is capable of influencing their future have been tried to be measured on the sixth grade students. At the end of the research, it has been proved that among the sample groups, the success of the students, who are being educated in the slum district of Mamak is rather low. Depending upon the low grades got from the test, if the results of the inquiries are evaluated, it appears that in this district the students generally live in the slums which have one or two rooms. Most of the students do not have a room of himself/herself. The studying opportunities of home are insufficient. Most of them do not have a personal library and they do not read regularly. They do not go to the library, either. The parents do not take part in the child's doing his/her homework. TheIV father tries to be interested in the child at coming home from work and this is not enough. Coming from the village, the families employ local dialect in a wide range. Although there is an inclination toward the nucleus family in all over the country, the tradition of wide family is frequent and the family members employ the local dialect. In the class, the children have difficulty in understanding the text-books and what the teacher tells. The parents generally have last graduated from the primary school. Most of the mothers are housewives and most of the fathers are workers. Most of the students in that district do not have newspaper or magazine in their houses. Although the success in the reading-comprehension test in the children of Keçiören and Altındağ quarters in which the families of middle income live is higher than Mamak, it is lower compared to Çankaya and the centrum. The highest grades taken from the reading-comprehension test belong to the students of Çankaya and the centrum. The highest success in the sample groups belongs to the centrum and the Çankaya central-town. So, the rate of success in the slum district Mamak, where the socio-economic level is not high is low. It is medium in Keçiören and Altındağ where there are, in general, the families of middle-income. In Çankaya and the centrum, which represent high income level, it is the highest. The most important factors in this are whether the student was born in village or in city, whether he/she has been going to the primary school in village or in city and whether he/she has been speaking in the standart language or in local dialect. Among the factors related to the family, socio-economic level, the education level of the parents, the habit of reading, employing whether the standard language or the local dialect can be considered. Among the other factors, the ownership of the house, the curriculum and related to this, whether the Turkish text-books carry the features making reading-comprehension difficult and the features making this easy can be regarded. The big city, with its opportunities, has either a positive or a negative impact on the students' reading-comprehension skill. This is especially negative in the Mamak district where the migration from village to city is obvious. It is positive in Çankaya and the centrum. In this, the family, the economic level of the family, environment, school, language and the technology of instruction-education have great roles.