Azidoalkil furan türevlerinin oksidasyonu ve sentetik uygulamaları
Oxidation and synthetic applications of azidoalkyl furanderivatives
Yazar: EDA MEHTAP ÜÇ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ALTUNDAŞ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Furan'ın kimyasal oksidasyonlarıyla doymamış 1,4-dion'lar elde edilmektedir. Furan halkasına bağlı yan zincir üzerinde nükleofilik gruplar içeren sistemlerde oluşan oksidasyon ürünü ile bu nükleofilik gruplar etkileşerek daha farklı ürünler de edlde edilebilmektedir. Fotokimyasal oksidasyon sırasında kullanılan çözücüye göre de oksidasyon ürününde değişiklikler gözlenmektedir. Furan halkasının alkil yan zincirinde C-1, C-3 ve C-4 pozisyonlarında azit ihtiva eden furan türevleri sentezlenmiştir. Elde edilen bu türevlerin oksidasyonu ve çeşitli reaksiyonları gerçekleştirildi. Furan'ın fotooksidasyonu; TPP ve RB sensitizerliğinde kemooksidayonu ise m-CPBA, NaClO2 ve NBS kullanılarak gerçekleştirildi.
C-1 pozisyonunda azit bulunan 85'in fotooksidasyonuyla genel oksidasyon ürünü olan doymamış 1,4-dion bileşiği 86 elde edildi. C-3 ve C-4 pozisyonlarında azit bulunan 89 ve 93'ün kimyasal oksidasyonları (NBS, NaClO2) ve fotooksidasyonları ile (RB, TPP) gerçekleştirilerek 92 ve 96 elde edildi. Alkil yan zincirin C-3 pozisyonunda azit ihtiva eden furan halkasının 89 DMF ve etilklroformiyat ile reaksiyonlarında brom uzaklaştırılıp ester ve aldehit grupları yerleştirilerek 135 ve 137 elde edildi. Elde edilen bu 150'nin PPh3 ilavesinde intramolekuler Aza-wittig reaksiyonu üzerinden azot iceren 7 üyeli heterosiklik bileşiği 144 elde edildi. 3-Bromofuran türevi olan alkil yan zincirin C-4 pozisyonunda azit ihtiva eden furan halkasının 93 yan karbonunda DMF ve etilkloroformiyat ile reaksiyonlarında yine aynı şekilde brom uzaklaştırılarak ester ve aldehit grupları yerleştirilip 136 ve 139 elde edildi. Elde edilen bu bileşiğin 139 PPh3 muamelesi ile intramolekuler azawittig reaksiyonu üzerinden azot içeren 8 üyeli heterosiklik bileşiği 145 elde edildi.

Anahtar Kelimeler, Azidoalkil furan türevlerinin sentezi, fotooksijenasyon, kimyasal oksidasyon, doymamış 1,4-dikarbonil bileşiği.

Abstract:
-unsaturated-1,4-diones can be obtained by photochemical and chemical oxidation of furan. These nucleophilic groups interact with the oxidation product formed in the systems containing nucleophilic groups on the side chain connected to the furan ring and can be converted into different products. Changes are also observed in the oxidation product compared to the solvent used during photochemical oxidation. Oxidation obtained derivatives and synthesis of various molecules from these derivatives have been carried out. Photooxidation of furan; In TPP and RB sensitizers, oxidation was carried out using m-CPBA, NaClO2 and NBS
Photooxidation of  95 with azide C-1 position yielded the general oxidation product  unsaturated 1,4-dione compound 86. 92 and 96 were obtained chemical oxidations (NBS, NaClO2) and photooxidations (RB, TPP) of azides 89 and 93 which are azides at positions C-3 and C-4. In the reaction of the furan ring containing the azide at the C-3 position of the alkyl chain with 89 DMF, chloroethylformate, bromine was removed and the ester and aldehyde groups were removed to provide 135 and 137. The PPh3 addition of 137 of this resulted in 7-membered heterocyclic compound 144 containing nitrogen the intramolecular azawittig reaction. 3-Bromofuran derivative, the ester and aldehyde groups 136 and 139 were obtained by removing bromine in the same manner as in the reaction of DMF, chloroethylformate on the side carbon 93 of the furan ring containing azide the C-4 position. With treatment the compound 139 PPh3, the 8-membered heterocyclic compound 145 containing nitrogen was obtained the intramolecular azawittig reaction.

Keywords, Synthesis of azidoalkyl furan derivatives, photooxidation, chemooxidation Unsaturated 1,4-dicarbonyl compound