Hemodiyaliz hastalarına uygulanan refleksoloji ve sırt masajının yorgunluk ve uyku kalitesi üzerine etkisi
The impact of reflexology and back massage applied to hemodialysis patients on fatigue and sleep quality
Yazar: KEVSER SEVGİ ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. REVA BALCI AKPINAR
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları ve Yönetim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Masaj = Massage ; Masaj = Massage ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sırt ve bel = Back ; Uyku = Sleep ; Uyku = Sleep ; Yorgunluk = Fatigue ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Hemodiyaliz Hastalarında Uygulanan Refleksoloji ve Sırt Masajının Yorgunluk ve Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi
Amaç: Bu çalışmanın amacı hemodiyaliz hastalarının uyku kalitesinin iyileştirilmesinde ve yorgunluğun azaltılmasında refleksoloji ve sırt masajının etkinliğinin incelenmesidir.
Materyal ve Metot: Çalışmaya Ocak 2013-Temmuz 2015 tarihleri arasında özel bir diyaliz merkezinde kayıtlı olan ve hemodiyaliz tedavisi gören 105 gönüllü hasta alınmıştır. Hastalar randomizasyonla, refleksoloji, sırt masajı ve kontrol grubu olarak üç gruba ayrılmıştır. Her grupta 35 hasta yer almıştır. Refleksoloji ve sırt masajı gruplarında yer alan hastalara 4 hafta boyunca haftada 2 kez hemodiyaliz öncesi başlayan ve 30 dakika süren refleksoloji ve sırt masajı uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Verilerin toplanmasında "Hasta Tanıtım Formu", "Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi" ve "Yorgunluk İçin Görsel Benzerlik Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçekler; hastalarla ilk karşılaşıldığında ve 4. haftanın sonunda olmak üzere iki kez uygulanmıştır.
Bulgular: İşlem öncesi yorgunluk puan ortalaması refleksoloji grubunda 82.46±22.27, sırt masajı grubunda 80.31±15.74, kontrol grubunda ise 74.54±22.52 olarak bulunmuştur. İşlem öncesi yorgunluk puan ortalamaları karşılaştırıldığında gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). İşlem sonrasında ise yorgunluk puan ortalaması refleksoloji grubunda 58.51±18.81, sırt masajı grubunda 70.77±16.05, kontrol grubunda 80.74±21.11 olarak bulunmuştur. İşlem sonrası yorgunluk puan ortalamaları arasında grup içi ve gruplar arasında istatistiksel olarak farklılık bulunmuştur (p<0.001). İşlem öncesi PUKİ puan ortalaması refleksoloji grubunda 11.09±3.18, sırt masajı grubunda 10.59±2.11, kontrol grubunda ise 9.20±2.42 olarak bulunmuştur. İşlem öncesi PUKİ puan ortalamaları karşılaştırıldığında gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). İşlem sonrasında PUKİ puan ortalaması refleksoloji grubunda 5.54±2.15, sırt masajı grubunda 8.34±2.39, kontrol grubunda ise 11.88±2.47 olarak bulunmuştur. PUKİ puan ortalamaları işlem sonrasında grup içi ve gruplar arasında karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.001).
Sonuç: Çalışmada hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda, refleksoloji ve sırt masajının uyku kalitesini arttırdığı, yorgunluğu azalttığı bulunmuştur. Uyku kalitesini arttırmada ve yorgunluğu azaltmada refleksolojinin, sırt masajından daha etkili olduğu tespit edilmiştir. Kontrol grubuna alınan hastaların ise, uyku kalitesinin kötü, yorgunluk düzeylerinin ise yüksek olduğu belirlenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Hemşirelik, Refleksoloji, Sırt Masajı, Uyku Kalitesi Yorgunluk.

Abstract:
Aim: The purpose of this study is to examine the effectiveness of reflexology and back massage in optimizing the sleep quality and reducing the fatigue of hemodialysis patients.
Materials and Method: The study included 105 volunteer patients who are registered in a private dialysis clinic and were taking hemodialysis treatment between January 2013 and February 2014. Patients were allocated to three groups as reflexology, back massage and control group by randomization. 35 patients were available in each group. Reflexology and back massage, which start before hemodialysis and last for 30 minutes, were administered to patients in the reflexology and back massage group two times a week for 4 weeks. No intervention was made to the control group.In collecting the relevant data, "Patient Identification Form", "Pittsburg Sleep Quality Index" and "Visual Similarity Scale for Fatigue" were preferred. Scales were applied two times; one in first meeting the patients and one at the end of 4th week.
Results : Before the process, average fatigue score was found as 82.46±22.27 in reflexology group, 80.31±15.74 in back massage group and 74.54±22.52 in control group. Comparing the average fatigue index before process, no statistically significant difference was observed among the groups (p>0.05). Average fatigue index after the process was found as 58.51±18.81 in reflexology group, 70.77±16.05 in back massage group and 80.74±21.11 in control group. Statistical differences were found within the group and between the groups regarding the average fatigue index after the process (p<0.001). PSQI average index was found as 11.09±3.18 in reflexology group,10.59 ±2.11 in back massage group and 9.20±2.42 in control group. Comparing PSQI average index before process, no statistically significant difference was observed among the groups (p>0.05). PSQI average index after the process was found as 5.54±2.15 in reflexology group, 8.34±2.39 in back massage group and 11.88±2.47 in control group. Statistical differences were found within the group and between the groups regarding the PSQI average index after the process (p<0.001).
Conclusion: It was found in the study that the reflexology and back massage improved the sleep quality and reduced the fatigue in patients taking hemodialysis treatment. It was also determined that reflexology is more effective in increasing the sleep quality and reducing the fatigue than back massage. The patients in the control group, on the other hand, were determined to have a deteriorating sleep quality and an increasing fatigue level.

Keywords: Back Massage, Fatigue, Hemodialysis, Nursing, Reflexology, Sleep Quality