İdari yargıda yürütmenin durdurulması
Stay of execution in administrative jurisdiction
Yazar: FATİH TORUN
Danışman: PROF. DR. ENDER ETHEM ATAY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Geçici hukuki korumalar = Temporary legal protection ; Kamu hukuku = Public law ; Yürütmenin durdurulması = Suspension of execution ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari Yargılama Usulü Kanunu = Administrative Procedure Law ; İdari işlemler = Administrative processes ; İdari yargı = Administrative justice ; İptal davası = Annulment action

Özet:
Geniş yetkilerle donatılmış olan idarenin eylem ve işlemlerinin denetlenmesi hukuk devleti ilkesinin zorunlu bir unsuru ve doğal bir sonucudur. Kişilerin idari işlemlere karşı korunması idari yargı yerlerinde açılan iptal davaları ile mümkün olmaktadır. Ancak dava konusu yapılan bir uyuşmazlıkta, korunması istenen bir menfaatin, zamanında gerekli müdahale yapılmaması sebebiyle ortadan kalkması, yargılamanın sonucunu anlamsız kılabilir. Bu bağlamda hukuk devletinin temel güvencesi olan iptal davalarını anlamlı kılan ise idari yargı yerlerinden böyle bir davanın açılması şartına bağlı olarak istenebilecek yürütmenin durdurulması kararlarıdır. Cumhuriyetin ilanından sonra kabul edilen 669 sayılı Şûray-ı Devlet Kanunu'ndan günümüze kadar olan sürece bakıldığında, yürütmenin durdurulması kurumunun Türk idari yargı sistemi içerisinde varlığını devam ettirdiği görülmektedir. Ayrıca kabul edilen her yeni kanunda, bu kurum ile ilgili usul ve esasa ilişkin yeni düzenlemeler yapılmıştır. Yürütmenin durdurulması, bugünkü şeklini 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ile almıştır. Yürütmenin durdurulması kurumuna 1982 Anayasası'nın 125. maddesinde de aynen yer verilmiş ve böylece yürütmenin durdurulması kurumu 1982 Anayasası ile anayasal bir kurum haline gelmiştir. Tezde öncelikle yürütmenin durdurulması kavramının tarihsel süreci ve kavramın teorik temelleri konularına yer verilmiştir. Ayrıca yürütmenin durdurulmasının karara bağlanma usulü (bu çerçevede yürütmenin durdurulmasının esasa ve usule ilişkin şartları, itiraz yolu, vergi yargılaması ve kanun yolu aşamasında yürütmenin durdurulması ile idari yargı mercilerinin yürütmenin durdurulması kurumuna yaklaşımı) ve yürütmenin durdurulması kararlarının yerine getirilmesi konusu 2577 sayılı Kanun çerçevesinde yargı kararlarına da yer verilmek suretiyle açıklanmıştır.

Abstract:
Supervision of the actions and proceedings of the administration, which is equipped with broad powers is a mandatory element and a natural consequence of the rule of law. Protection of persons against administrative proceedings is possible through action for annulment filed at administrative jurisdictions. However, in a dispute that is the subject of the case, the disappearance of an benefit to be protected due to the lack of necessary intervention in time can make the result of the trial meaningless. In this context, the main assurance of the rule of law, which makes action for annulment meaningful, are the decisions to stay of execution, which may be requested depending on the condition of opening such a case from the jurisdiction. After the proclamation of the Republic, in the process from Law No. 669 to the present day, it is observed that the institution of the stay of execution continues its existence within the Turkish administrative judicial system. Also, in every new law enacted, new arrangements have been made regarding the procedures and principles regarding this institution. The stay of execution took its present form with the Administrative Judicial Procedure Law No. 2577. In the 125th article of the 1982 Constitution, the stay of execution is given exactly, and thus the institution of stay of execution has become a constitutional institution with the 1982 Constitution. In the thesis, firstly, the historical process of the termination of stay of execution and theoretical foundations of the concept are given. In addition, the procedure for making decision the stay of execution (in this framework, the procedures and principles conditions of the stay of execution, the appeal, stay of execution at the stage of tax judgment and legal remedy, and the approach of the administrative judicial authorities to the institution of the stay of execution) and the implementation of the decisions to stay of execution were explained by including the judicial decisions within the framework of the Law No. 2577.