Amphora buluntuları ışığında Phaselis'in Akdeniz ticaretindeki yeri
The place of Phaselis in the Mediterranean trade in the light of amphora finds
Yazar: UĞURCAN ORHAN
Danışman: DOÇ. DR. NİHAL TÜNER ÖNEN
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Eski Çağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Amforalar = Amphoras ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Klasik arkeoloji = Classical archeology ; Likya = Lycia ; Pamphylia = Pamphylia ; Phaselis = Phaselis ; Su altı arkeolojisi = Underwater archeology ; Ticaret = Trade

Özet:
Phaselis, Antalya İli, Kemer İlçesi sınırları içerisinde ve Pamphylia Körfezi'nin batı sahilinde yer almaktadır. Birçok antik yazarın aktarımlara göre Phaselis, MÖ 691/690 yıllarında Rhodos kenti Lindos önderliğinde kurulmuştur. Antik literatürde özellikle Arkaik, Klasik ve Hellenistik dönemlerde adından sıkça bahsettiren kent, üç limanı ve lagünü ile önemli bir emporion merkezi görünümündedir. 
Phaselis'te, antik kaynakları destekleyecek arkeolojik veriler, kentte yürütülen çalışmaların sınırlı olması sebebiyle oldukça kısıtlıdır. Bu eksikliği gidermek, konuyu çok yönlü ve bütünsel bakış açısı içerisinde değerlendirmek amacıyla başlatılan çalışmamızda, Phaselis kazı, yüzey ve sualtı buluntularının belgelenmesi, tanımlanması, tipolojik ve dönemsel sınıflandırılmaların yapılarak tarihlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu bağlamda söz konusu çalışmanın ana materyalini ticari amphoralar oluşturmaktadır. Amphoralar üzerine yapılan çalışmalarda, 54 farklı tip amphora formunun, bunların Akdeniz'in değişik kent ve kültürlerine ait 22 farklı kökene ait olduğu, aynı zamanda da kronolojik olarak MÖ V. yüzyıl başları ile MS 13. yüzyıl aralığına tarihlendiği tespit edilmiştir. Kökeni ve formu belirlenebilen ithal amphoraların yanı sıra yerel üretim olduğu saptanan ve dört ana tip ile iki farklı alt formuyla literatüre ilk defa kazandırılacak olan Phaselis amphoraları da ele geçmiştir. 
Çalışmanın ana materyalini oluşturan amphoralar, antik kaynaklar ile epigrafik verilerle bütüncül bir bakış açısı içinde incelenmiş ve antik dönemde ticareti, emtia hacmi ve tüccarlarıyla ön plana çıkan, ünü neredeyse tüm Akdeniz'e yayılan Phaselis'in, komşu bölge ve kültürlerle olan ilişkilerini tespit etmek hedeflenmiştir. Netice olarak, çalışmamızda yer alan somut arkeolojik materyali destekler nitelikteki antik kaynaklar ve epigrafik veriler ışığında; Phaselis'in tarihsel süreçte Akdeniz'deki rolü, üretim-dağıtım organizasyonu, etkinliği, iletişimi ve etkileşimi ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Phaselis is located within the borders of Kemer District of Antalya Province and on the west coast of Pamphylia Bay. According to the narrations of many ancient writers, Phaselis was founded in 691/690 BC under the leadership of the city of Rhodos, Lindos. The city, which is frequently mentioned in the ancient literature, especially in the Archaic, Classical and Hellenistic periods, has the appearance of an important emporion center with its three harbors and lagoon. 
In Phaselis, archaeological data to support ancient sources is very limited due to the limited number of studies carried out in the city. In our study, which was initiated to eliminate this deficiency and to evaluate the subject from a versatile and holistic perspective, it was aimed to document and define Phaselis excavations, surface and underwater finds, and to date them by making typological and periodic classifications. In this context, commercial amphorae constitute the main material of the study in question. In the studies conducted on amphorae, it was determined that 54 different types of amphora forms belonged to 22 different origins of different cities and cultures of the Mediterranean, and they were also chronologically dated between the beginning of the 5th century BC and the 13th century AD. In addition to imported amphorae whose origin and form can be determined, Phaselis amphorae, which are determined to be local production and will be introduced to the literature for the first time with four main types and two different subforms, have also been obtained. 
The amphorae, which constitute the main material of the study, were examined in a holistic perspective with ancient sources and epigraphic data, and it is aimed to determine the relations of Phaselis, which came to the fore with its trade, commodity volume and merchants in ancient times, and whose reputation spread almost all over the Mediterranean, with neighboring regions and cultures. In conclusion, in the light of ancient sources and epigraphic data supporting the concrete archaeological material in our study, the role of Phaselis in the Mediterranean in the historical process, its production-distribution organization, activity, communication and interaction have been tried to be revealed.