Çocukluk çağı zehirlenmelerinde 23 yıllık Hacettepe tecrübesi
Poisonings
Yazar: RAMAZAN ÖZDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BENAN BAYRAKCI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Zehirlenmeler = Poisonings

Özet:
Çocukluk çağı zehirlenmeleri sık karşılaşılan, ölümle sonuçlanabilen, acil servis ve hastane yatışlarında iş yükü oluşturan önemli sağlık sorunlarındandır. Zehirlenmeye yol açan etkenler ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye ve yıllar içinde değişebilmektedir. Benzer şekilde zehirlenme etkenleri yaşa, cinsiyete, eğitim düzeyine, kültüre ve mevsimlere göre değişmektedir. Bu nedenle her ülkenin kendi zehirlenme profilini belirlemesi, kendine özgü risk ve tehditlere göre önlemler alması gerekmektedir.Bu çalışmada; çocukluk çağı zehirlenmelerinin demografik yapısının ve klinik özelliklerinin belirlenmesi, yıllar içinde meydana gelen tanı ve tedavi değişikliklerinin araştırılması ve mortalite üzerine etkili olan faktörlerin saptanması ile mevcut tablonun ortaya konulması hedeflenmiştir, böylece zehirlenmelerin önlenmesi ve tanı-tedavi uygulamalarına katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Bu amaçla akut zehirlenme nedeni ile Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi'ne yatırılarak izlenen vakalar retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Kasım 1985-Ekim 2008 tarihleri arasında akut zehirlenme nedeniyle yatan 2023 vaka ve buna ek olarak 1991-2008 yılları arasında koroziv madde alımı nedeniyle yatan 228 vaka çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler 1975-1984 yıllarına ait hasta raporları ile karılaştırılmıştır.Tüm zehirlenmelerde cinsiyetler arası fark görülmemiştir. Hastaların yaş ortalamasının 6,7 yaş olduğu tespit edilmiştir. Zehirlenmelerin % 92'si evde, % 92,5'i oral yolla, % 81,3'ü tek toksine bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Zehirlenme sıklığı 1-5 yaşlarda erkeklerde ve 13-16 yaşlarda kızlarda zirve yapmıştır. % 59,3 vakanın başvurularında zehirlenmeye bağlı semptomlar taşıdığı görülmüştür. Zehirlenmelerin % 67,4'ü kaza, % 25,9'u intihar, % 6,7'si ise terapotik hata sonucu ortaya çıkmıştır. Koroziv maddelere bağlı zehirlenmeler de dahil edildiğinde % 64 ilaç, % 36 ilaç dışı maddeler ile zehirlenme olmuştur. İlaç zehirlenmelerinde ilk sırayı analjezik/antipiretikler, ilaç dışı maddelere bağlı zehirlenmelerde ise koroziv maddeler almıştır. Kaza sebepli zehirlenmelerin ilkbahar-yaz mevsiminde, intihar amaçlı zehirlenmelerin ise kış mevsiminde arttığı görülmüştür. Zehirlenmelerin % 8,5'ine kusturma, % 57,5'ine mide yıkaması, % 52,5'ine tek doz aktif kömür, % 24,3'üne tekrarlanan dozda kömür % 11,1'ine antidot, % 39,3'üne zorlu diürez, % 14,9'una alkalizasyon ve % 1,9'una katartik tedavileri uygulanmıştır. Zehirlenme nedeniyle ÇYBÜ'de izlenen hastaların % 1,9'u kaybedilmiştir. İlaç dışı maddelere bağlı zehirlenmelerin mortalitesi (% 3,9) ilaçla zehirlenmelerin mortalitesine göre (% 1,3) daha yüksek bulunmuştur. Kaybedilen hastaların % 71,8'ini erkek çocuklar oluşturmaktadır. Kaybedilen hastaların % 61,5'i 5 yaş ve altında olduğu görülmüştür. Mortalite ile sonuçlanan vakaların sağ kalanlara göre hastaneye daha geç getirildiği anlaşılmıştır. İlaç zehirlenmeleri içinde en ölümcül olanın kolşisin, ilaç dışı toksinler içinde ise karbon monoksit olduğu görülmüştür.Hastanemizde yapılan 1975-1984 dönemi ile kıyaslanırsa ilaç zehirlenmesi oranında azalma olmamıştır. Oysa gelişmiş ülkelerde 1970 den sonra kilitli kapak kullanılmaya başlanması ile birlikte ilaçlara bağlı zehirlenme oranı % 40'lara gerilemiştir. Ülkemizde de kilitli kapak kullanılmasının zorunlu hale getirilmesi için gerekli yasal düzenlemenin önemi ortaya çıkmaktadır. Çalışmamızda altı yaş altı zehirlenmelerin tamamı ve zehirlenme nedeniyle hayatını kaybeden hastaların % 85'i kaza ve terapotik hata gibi tedbir alınarak önlenebilecek zehirlenmelerdir. Toksik maddelerin saklanması, ambalajlanması, potansiyel toksinlerin belirlenmesi, ev içi güvenlik tedbirlerine yönelik eğitim verilerek, toplumun, endüstrinin ve politikanın yönlendirilmesi için gerekli idari ve yapısal düzenlemelerin ihtiyacı ortaya konulmuştur.Türkiye'nin en büyük çocuk hastanesinin 33 yıllık tecrübesini yansıtan bu sonuçlar aynı zamanda pediatrik zehirlenmelerin de özelliklerini tanımlanmaktadır. Ülkemizin pediatrik zehirlenme profilinin tam olarak çizilebilmesi için çok merkezli retrospektif ve prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.Anahtar kelime: Zehirlenmeler, intoksikasyon, çocukluk çağı.

Abstract:
Poisoning in childhood is a significant health problem which is commonly faced in the world and our country by leading to an increasing number of mortality and morbidity, and workload in emergency rooms and hospitals. The factors leading to poisoning may be varied in differents countries, in different regions in a country, and also in time. Similarly these factors may be differentiated by age, sex, parental education level, antiquities and seasons. Therefore it?s being required that every country and region determines its own poisoning profile, so take precautions due to faced risk and treatsIn the present study, it?s aimed to introduce the current picture of intoxications by determining the demographical structure and clinical characteristic of poisoning in children, examining the range of diagnosis and treatment varieties depending on time and, stating the factors on mortality. Comparing the 1985-2008 data with the intoxication report of 1975-1984 we aimed to contribute to prevention and diagnosis-treatment applications of poisoning in the light of 33 year experience. For this purpose admitions to Hacettepe University, İhsan Doğramacı Children?s Hospital are evaluated retrospectively. This study includes 2023 acute poisoning cases admitted between November 1985 and October 2008 in our pediatric Intensive Care Unit, and additionally 228 corrosive substance admittions between 1991 and 2008There was no significant difference between male and females in whole poisonings. The average age was determined as 6,7 years. Poisonings generally came out in home (92 %), orally (92.5 %), related with single toxin (81.3 %). Poisoning frequency showed tow peaks at ages 1-5 in boys and 13-16 in girls. 59.3 % of cases were symptomatic on admittion. It was noted that 67.4 % of poisonings was accident wheras, 25.9 % was suicide attamps and 6.7 % therapeutic mistakes. When corrosive cases also included, poisonings consist of drug (64 %) and non-drug (36 %) ones. The first rank on drug poisonings was analgesics/antipyretics and on non-drug poisonings corrosive substances. The number of poisonings by accidents gets higher in spring-summer and by suicide attampts in winter. The treatment applied to cases were forced vomiting (8.5 %), gastric lavage (57.5 %), single dose active charcoal (52.5 %), repeated dosed charcoal (24.3 %), antidote (11.1 %), forced diuresis (39.3 %), alcalisation and cathartic use (1.9 %). Overall mortality rate was found to be 1.9 %. The mortality of non-drugs (3.9 %) was higher than drugs (1.3 %). 71.8 % of the lethal cases was male and, 61,5 % of them was 5 year old or younger. Mortality rate increased with the time gap prior to admittion. The most fatal drug poisoning was colchicine, whereas non-drug poisoning was carbon-monoxide.All of the cases under age 6 and 85 % of the lethal cases were potentially preventable. The current study highlights the need for administrative and structural regulations for the conservation and packaging of the drugs and toxic substances and besides, underlines the importance of educative programs for the society, industry, medical era and politics as well.The results of the 33 year experience of the biggest children?s hospital of Turkey demonstrated the characteristics of pediatric poisonings. Multicenter retrospective and prospective further studies are needed for the determination of the whole country intoxication profile.Keywords: Poisoning, intoxication, childhood.