Fingolimod ve sitalopram ilaç etken maddelerinin HPLC ile tayinleri öncesi katı faz ekstraksiyon yöntemleri ile ayrılması ve zenginleştirilmesi
Separation and enrichment of active drug ingredients by solid phase extraction methods before their determination by HPLC
Yazar: ESRA DURGUN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM NARİN ; PROF. DR. HALİL İBRAHİM ULUSOY
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
FİNGOLİMOD VE SİTALOPRAM İLAÇ ETKEN MADDELERİNİN HPLC İLE TAYİNLERİ ÖNCESİ KATI FAZ EKSTRAKSİYON YÖNTEMLERİ İLE AYRILMASI VE ZENGİNLEŞTİRİLMESİ 

Esra DURGUN
Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Analitik Kimya Anabilim Dalı
Doktora Tezi, Haziran 2024
Danışmanlar: Prof. Dr. İbrahim NARİN,  Prof. Dr. Halil İbrahim ULUSOY
ÖZET
Fingolimod, Multipl Skleroz (MS) hastalığının tedavisinde kullanılmaktadır. Fingolimod çoğu vakada tedaviye sitalopram benzeri antidepresan ilaçlar kullanılarak tedavinin sürekliliği sağlanmaktadır. Bu çalışmada multiple skleroz hastalığı tedavisinde kullanılan Fingolimod (FIN) ve depresyon tedavisinde kullanılan Sitalopram (SIT) ilaç molekülleri için eser miktarlarının eş zamanlı analizleri için yeni metot geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu moleküllerin eş zamanlı analizi, terapötik ve toksik etkilerinin takip edilmesi önemli olmasından dolayı, manyetik katı faz ekstraksiyonu (MKFE) ve fabrik faz ekstraksiyonuna (FFE) dayanan iki farklı ayırma ve zenginleştirme yöntemi geliştirilerek fotodiyot dizi dedektörlü yüksek performanslı sıvı kromatografik (HPLC-DAD) sistemi ile analizleri gerçekleştirilmiştir. MKFE yöntemi için Fe3O4@L-Tirozin içeren yeni manyetik adsorban ilk kez bu çalışma için sentezlenerek karakterize edilmiştir. FFE yöntemi için poly(caprolactone)-poly(dimethylsiloxane)-poly(caprolactone) (PCAP-PDMS-PCAP) içerikli fabrik faz adsorbanı sentezlenmiş ve karakterize edilmiştir. Her iki katı faz ekstraksiyon yönteminde ekstraksiyona etki eden analitik parametrelerden pH, adsorpsiyon ve desorpsiyon koşulları, zaman etkisi vb. deneysel değişkenlerin eksraksiyona etkileri incelenerek optimize edilmiştir.  
FIN ve SIT moleküllerinin HPLC ile analizi, % 50 Asetonitril, % 40 pH 3,0 fosfat tamponu ve %10 metanolden oluşan yürütücü fazın 1,0 mL dk-1 akış hızıyla izokratik elüsyonu yoluyla gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen FFE yöntemi için tayin sınırları (LOD), FIN için 7,46 ng mL-1 iken SIT molekülleri için 5,97 ng mL-1'dir. 250 ng mL-1 hedef molekül analizinde % RSD değerleri % 4,9' un altındadır. Sentetik idrar çözeltilerinde geri kazanım değerleri her iki molekül için de % 93,1-105,0 aralığındadır. MKFE yöntemi için tayin sınırları (LOD), FIN için 6,32 ng mL-1 iken SIT molekülleri için 6,85 ng mL-1'dir. Hedef molekül derişimi 100 ng mL-1 olduğunda yapılan analizinde % RSD değerleri % 5,0'ın altındadır. Sentetik idrar ve yapay tükürük çözeltilerinde geri kazanım değerlerinin her iki molekül için de %96,6-105,4 aralığında olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimler: Fingolimod Tayini, Sitalopram Tayini, Manyetik Katı Faz Ekstraksiyonu, Fabrik Faz Ekstraksiyonu, Yüksek performanslı sıvı kromatografisi

Abstract:
SEPARATION AND ENRICHMENT OF ACTIVE DRUG INGREDIENTS BY SOLID PHASE EXTRACTION METHODS BEFORE THEIR DETERMINATION BY HPLC
Esra DURGUN
Erciyes University, Institute of Health Sciences
Department of Analytical Chemistry
PhD Thesis, June 2024
Supervisor's: Prof. Dr. İbrahim NARİN, Prof. Dr. Halil İbrahim ULUSOY
ABSTRACT
Fingolimod is used in the treatment of Multiple Sclerosis (MS). In most cases, Fingolimod is used to ensure continuity of treatment using antidepressant drugs such as citalopram. This study aimed to develop a new method for simultaneous analysis of trace amounts of the drug molecules Fingolimod (FIN), used in the treatment of multiple sclerosis, and Citalopram (SIT), used in the treatment of depression. Since simultaneous analysis of these molecules and monitoring of their therapeutic and toxic effects are important, two different separation and enrichment methods based on magnetic solid phase extraction (MSPE) and fabric phase extraction (FFE) were developed and their analyses were carried out with a high-performance liquid chromatographic (HPLC-DAD) system with a photodiode array detector. A new magnetic adsorbent containing Fe3O4@L-Tyrosine for the MSPE method was synthesized and characterized for the first time in this study. Fabric phase adsorbent containing poly(caprolactone)-poly(dimethylsiloxane)-poly(caprolactone) (PCAP-PDMS-PCAP) was synthesized and characterized for the FFE method. In both solid phase extraction methods, the analytical parameters affecting the extraction such as pH, adsorption and desorption conditions, time effect etc. were optimized by examining the effects of experimental variables on extraction. HPLC analysis of FIN and SIT molecules was carried out by isocratic elution of the eluent phase consisting of 50% Acetonitrile, 40% pH 3.0 phosphate buffer and 10% methanol with a flow rate of 1.0 mL min-1. The limits of detection (LOD) for the developed FFE method are 7.46 ng mL-1 for FIN and 5.97 ng mL-1 for SIT molecules. In the analysis of 250 ng mL-1 target molecule, % RSD values are below 4.9%. Recovery values in synthetic urine solutions are in the range of 93.1-105.0% for both molecules. The limits of detection (LOD) for the MKFE method are 6.32 ng mL-1 for FIN and 6.85 ng mL-1 for SIT molecules. In the analysis performed when the target molecule concentration was 100 ng mL-1, the RSD values were below 5.0%. It was determined that the recovery values in synthetic urine and artificial saliva solutions were between 96.6-105.4% for both molecules.

Keywords: Fingolimod Determination, Citalopram Determination, Magnetic Solid Phase Extraction, Fabric Phase Extraction