Şehirli şöhretliler divanı: Şehrengizler
The divan of urban fame: Şehrengizes
Yazar: DOĞAN EVECEN
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ESAT HARMANCI
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dervişler = Dervishes ; Divanlar = Divans ; Kentler = Cities ; Melametilik = Malamatiyya ; Meslekler = Occupations ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Şairler = Poets ; Şehrengizler = Şehrengizler ; Şiir = Poem

Özet:
Klasik Türk şiirinde gerçek ile kurgunun iç içe olduğu türlerden birisi
şehrengizlerdir. Temelde şehrin güzelleri ile güzelliklerinin seçilen şöhretli güzeller
üzerinden anlatıldığı bu edebî tür, XVI. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar varlığını
sürdürmüştür. Şehrengizler Osmanlı toplum hayatının anlaşılması noktasında
barındırdığı malzemenin zenginliği nedeniyle araştırmacıların dikkatini çekmiştir
"Şehirli Şöhretliler Divanı: Şehrengizler" adlı çalışmamızda türün kurgu ve gerçekle
oluşturulan muhtevasını gerçeğin tarafından anlamaya ve değerlendirmeye çalıştık.
Dört bölümden oluşan çalışmamız içerisinde yer alan birinci bölümde, şehrengiz
türü ile Melâmetîlik ilişkisi ve doktrinin temel ilkelerinin metinlerdeki yansıması
incelenmiştir. İkinci bölümde türün iktisadî yönünü oluşturan meslekler, yol ve şehir
merkezli olmaları yönüyle değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde adına şehrengiz
yazılan şehirlerin neden seçildikleri ve onların jeopolitik özellikleri açıklanmıştır.
Dördüncü ve son bölümde ise kültürel iktidarın sahipleri olan şairlerin meşrebî ve
edebî muhit özellikleri ile şehrengiz türü arasındaki ilişki üzerinde durulmuştur.
"Şehirli Şöhretliler Divanı: Şehrengizler" adlı bu tez, şehrengizlerin gezginci
derviş tipini anlatma düşüncesiyle kaleme alındığını ortaya koyma amacıyla metin
merkezli olarak hazırlanmıştır. Çalışmamızın tüm bölümlerinde gezginci derviş tipini
anlatma ihtiyacının nedenleri, seçilen örnekler aracılığıyla tespit edilmeye
çalışılmıştır.

Abstract:
In classical Turkish poetry, Şehrengiz is one of the genres which blends reality
and fiction. This literary genre, which basically depicts the beautiful people and the
beauties of a city through selected renowned beauties, was mainly written between the
16th Century and the 19th Century. The şehrengizes have attracted the attention of
researchers due to the richness of the material they contain in the understanding of
Ottoman social life. Entitled 'The Divan of Urban Fame: Şehrengizes', this current
study attempts to understand and evaluate the content of the genre created by fiction
and reality from a realistic perspective. The study consists of four consecutive parts in total. In the first part of our study, the relationship between the genre of Şehrengiz and Melametilik and the reflection of the basic principles of the doctrine in the texts are examined. In the second part,
occupations that constitute the economic aspect of the genre are evaluated considering
that they are journey and city centered. In the third part of the study, the reasons why
the cities Şehrengizes were written on were chosen and the geopolitical features of
those cities are explained. In the fourth and last part, the relationships between the
poets' dispositions and their literary surroundings and the genre of sehrengiz are
emphasized. This thesis study, entitled 'The Divan of Urban Fame: Şehrengizes', is written
in a text-centered manner to reveal the fact that şehrengizes were originally written
with the idea of describing the type of wandering dervishes. In all parts of our study,
the reasons for the need to describe wandering dervish type were attempted to be
determined through the selected examples.