Orta ve geç prematüre bebeği olan ailelerde ebeveyn eğitimi ve farkındalık düzeyi arttırılmasının bebeğin sağlık durumu, anne-bebek bağlanması ve ebeveynlerin kaygı düzeyleri üzerine etkisi
The effect on baby health, mother infant bonding, and parental anxiety levels of parent education and increasing the level of awareness for the families of moderate and late premature infants
Yazar: ELİF ÜNVER KORĞALI
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ŞİMŞEK ORHON
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ana-baba = Parents ; Ana-baba eğitimi = Parents education ; Anksiyete = Anxiety ; Bağlanma = Attachment ; Bebek bakımı = Infant care ; Bebek-prematür = Infant-premature ; Bebekler = Infant ; Farkındalık = Awareness

Özet:
Orta ve geç prematüre bebekler, tüm prematüre bebekler içindeki en büyük grubu oluşturmakta olup 32-37. Gebelik haftasında doğan bebekleri kapsamaktadır. Bu bebeklerin erken ve uzun dönemde ayrıntılı izlemlerinin yapılması, ailelerinin uygun şekilde bilgilendirilmesi ve desteklenmesi hem bebeğin sağlığı hem de ebeveynin farkındalığı açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı; orta ve geç prematüre bebeği olan ailelere uygulanan eğitim ve ev ziyaretlerinin, bebeklerin düzeltilmiş yaşı (DY) 1 yaş olana kadar geçen dönemde prematüre bebek sağlığı, bakımı, ebeveynlerin kaygı ve umutsuzluk düzeyleri, hayat kalitesi ve ebeveyn bebek bağlanması üzerine olan etkisinin araştırılmasıdır. 
Çalışmamız randomize kontrollü prospektif bir müdahale çalışmasıdır. Örneklem grubunu Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi'nde yatarak izlenen 32-37 gebelik haftasında ve doğum haftasına uygun ağırlıkta doğmuş, orta ve geç prematüre bebekler ve aileleri oluşturmuştur. Uygulanacak olan tekrarlı ANOVA testine göre: p=0,05, power değeri=0,80 ve önceki benzer çalışmalar değerlendirilerek standart deviasyon=6,0 öngörülerek örneklem büyüklüğü hesaplandığında her 3 grupta en az 22 bebek ve ailesinin bulunmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Takipler sırasında %20 oranında bebek ve ailesinin araştırma dışı kalabileceği öngörülerek, toplam 79 bebek-aile çifti çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya katılan aileler randomize olarak; poliklinikte takip edilen Standart Bakım Grubu (SBG), düzenli ev ziyaretleri yapılan ve eğitime sadece annelerin katıldığı Anne Eğitim Grubu (Anne EG) ve eğitimlere anne-babanın katıldığı Aile Eğitim Grubu (Aile EG) olarak 3'e ayrılmıştır. Takip sırasında SBG'dan 6, Anne EG'ndan 4 ve Aile EG'ndan 3 bebek ve ailesi çalışma dışında bırakılmış ve çalışma her grupta 22'şer bebek ve ailesi ile tamamlanmıştır.
Çalışmamızda tüm ailelere taburculuk öncesi hastanede bebek bakımıyla ilgili standart bir bilgi verilmiştir. Bu bilgilendirme araştırmacı ya da bebek hemşiresi tarafından, SBG ve Anne EG'nda sadece anneye, Aile EG'nda ise anne ve babaya yapılmıştır. Anne ve Aile EG'na taburcu olurken prematüre bebeklerin özellikleri ve bakımı ile ilgili, araştırmacı tarafından hazırlanan yazılı broşür verilmiş ve sorumlu pediatristin telefon numarası verilerek danışmak istedikleri konular için arayabilecekleri belirtilmiştir. ayrıca Anne EG ve Aile EG'nda taburculuktan 1 hafta sonra, bebeğin yaşı DY 1, 2 ve 3 ay olduğunda, ailenin evine yapılan 4 ev ziyareti ve ev ziyaretlerinin yapılmadığı haftalarda telefonla aile ve bebek hakkında bilgi alınması şeklinde, DY 3 ay olana kadar eğitime devam edilmiştir. Ev ziyaretlerinde bebeğin yaşına uygun olarak, bebeğin genel sağlığı ve bakımı, anne sütü, emzirme teknikleri, nörolojik, kognitif ve motor gelişim, hastalık belirteçleri, bebeğin uykusu, uyku ritüelleri, bebeğin rutin takipleri, aşılanması, bebek bakımında babaların rolü ve ebeveyn bebek ilişkisi ile ilgili bilgi verilmiştir. Bebeğin beslenmesi gözlenerek, emzirme teknikleri gösterilmiştir. Aile EG'nda bilgilendirmeye baba da dahil edilmiştir. Bebek ve ebeveynler ev ortamlarında izlenmiş, ailenin soruları cevaplandırılmıştır. Standart Bakım Grubu'ndaki bebeklerin takipleri poliklinikten, Anne EG ve Aile EG'ndaki bebeklerin takipleri de ev ziyaretlerinin bitiminden itibaren poliklinikten yapılmıştır. Çalışmaya dahil edilen tüm bebeklerin taburculuktan 1 hafta sonra ve DY 1, 2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 12. ayda sistemik muayenesi yapılmış ve antropometrik ölçümleri alınmıştır. Bebeklerin fiziksel ve nörolojik gelişimleri, DY hesaplanarak, buna göre yorumlanmıştır. Kontroller sırasında bebeğin beslenme durumu, uyku, gaz ya da ağlama sorunları, babanın bebek bakımındaki katkısı, bebeğin hastaneye yatış durumu sorgulanarak kayıt edilmiştir. 
Ebeveynlerin kaygı düzeyini ölçmek için durumluk ve sürekli kaygı ölçeği, umut durumunu değerlendirmek için Beck umutsuzluk ölçeği, hayat kalitesini belirlemek için hayat kalitesi ölçeği kısa form-36, ebeveyn bebek bağlanmasını değerlendirmek için ise anne-bebek ve baba-bebek bağlanma ölçeği araştırmacılar tarafından belirlenen zamanlarda, anne ve baba tarafından doldurulmuştur. ayrıca annelere bebek karakterini algılama ölçeği ve bebeklerin tümüne DY 6. ayda Denver Gelişimsel tarama testi uygulanmıştır. 
Çalışmadaki 3 grup; bebek sağlığı, ebeveyn bebek bağlanması, ebeveynlerin kaygı, umutsuzluk düzeyleri ve hayat kalitesi açısından karşılaştırılmıştır. 
Tüm gruplarda bebek ve ebeveynlerin sosyodemografik özellikleri benzerdir. Düzeltilmiş yaş 3, 4, 5 ve 6. ayda her iki eğitim grubundaki bebeklerin sadece anne sütü (SAS) ile beslenme oranları SBG'ndan anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Bebeklerin SAS ile beslenme oranı Anne EG'nda SBG'ndan DY 3. ayda 2,7 kat, DY 4.ayda 3,2 kat ve DY 5. ayda 2,7 kat, Aile EG'nda ise DY 3.ayda 1,8 kat, DY 4. ayda 1,9 kat ve DY 5. ayda ise 1,7 kat fazla bulunmuştur. Emzirme oranları da DY 9. ve 12. ayda eğitim gruplarında daha yüksektir. En az 2 yıl boyunca emzirmek isteyen annelerin oranlarının Anne EG ve Aile EG'da SBG'a göre daha fazla olduğu saptanmış ve her iki eğitim grubundaki annelerin DY 6. ve 12. ayda emzirmeyi daha kolay olarak tanımlamış oldukları belirlenmiştir. Anne EG ve Aile EG'nda bebeklere tamamlayıcı besin büyük oranda DY 6. ayda başlanırken, DY 4. ve 5. ayda tamamlayıcı besin başlanan bebek oranı SBG'nda, diğer iki eğitim grubundan anlamlı olarak fazla bulunmuştur. Gruplar tamamlayıcı besine başlama zamanı açısından karşılaştırıldığında, SBG'ndaki bebeklerde ya erken ya da daha geç tamamlayıcı besine başlandığı gözlenmiştir. Tüm gruplarda DY 6. ve 12. ayda bebeklerin ağırlık ve baş çevresi ölçümleri benzer iken, boy uzunlukları Aile EG'nda SBG'ndaki bebeklerden anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. DGTT II sonuçları tüm gruplarda benzer saptanmıştır. SBG'ndaki bebeklerde DY 3. ayda ağlama, DY 6. ve 12. ayda ise uyku sorunları anlamlı olarak fazla bulunmuştur. Yeniden hastaneye yatış açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır. 
Eğitim verilen gruplarda annelerin bebeklerini daha olumlu algıladıkları ve anne-bebek bağlanma düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Baba-bebek bağlanması ise özellikle DY 6. ayda Aile EG'da SBG'ndan belirgin olarak yüksektir. Babaların kaygı düzeyleri gruplar arasında benzer iken, annelerin durumluk kaygısının bebek büyüdükçe eğitim gruplarında azaldığı, ancak SBG'nda aynı düzeyde kalmaya devam ettiği gözlenmiştir. En umutsuz annelerin SBG'ndaki anneler olduğu tespit edilmiş olup eğitim gruplarında ebeveynlerin hayat kalitesi daha yüksek saptanmıştır. Bebek büyüdükçe Anne EG ve Aile EG'ndaki babaların bebek bakımına daha aktif katıldığı tespit edilmiştir. 
Uygulanan eğitim programı ve ev ziyaretlerinin orta/geç prematüre bebeklerin bakım, beslenme, uyku ve ağlama atakları gibi parametrelerinde olumlu katkılar sağladığı tespit edilmiştir. Diğer yandan, ev ziyaretleri ile verilen eğitimlerin aynı zamanda ebeveynlerin kaygı düzeyini azalttığı, ebeveyn-bebek bağlanmasını sağladığı, hayat kalitesini artırdığı ve babaların da bebek bakımına aktif katılımını sağladığı gözlenmiştir. hem bebek hem de ebeveynler üzerinde olumlu etkilerin sağlanması ve uzun dönem olumsuz sonuçların ortadan kaldırılması için, orta ve geç prematüre bebeklerin ve ailelerinin ayrıntılı olarak izlemi, ebeveynlerin eğitimi ve sosyal desteğin sağlanması önemlidir.

Abstract:
Moderate and late premature infants are constitute the largest group among all premature infants and they cover born at the 32-37 gestational weeks. Detailed follow-up of these babies in the early and long term, informing and supporting their families appropriately is important both for the baby's health and the parent's awareness The aim of this study to evaluate the effect  of education and home visits on the families of moderate and late premature infants in respect of the health and care of the premature infant, parental anxiety and hopelessness levels, the quality of life and parent-infant attachment in the period up to 1 year corrected age (CA).
This is a randomized controlled prospective intervention study. The sample group consisted of the families and moderate and late premature infants who were born at a birthweight appropriate to 32-37 weeks gestational age and were followed up in the Newborn Intensive Care Unit of the Sivas Cumhuriyet University Faculty of Medicine. According to the repeated ANOVA test, with p=0.05 and power value=0.80, and from the evaluation of previous studies for the calculation of the sample size, it was determined that at least 22 infants and their families should be in each group. When a potential exclusion/withdrawal rate of 20% was considered, a total of 79 infant-family couples were included in the study. The moderate and late premature infants and their families were randomly separated into three groups as the Standard Care Group (SCG); of those who were regularly followed up in the polyclinic, and the Mothers Education Group (MEG); who had regular home visits and only the mothers participated in the education program. however, the Family Education Group (FEG); involved the participation of both mother and father in the education program. During the follow-up period, six babies from the SBG, 4 from the MEG and 3 from the FEG were excluded from the study and the study was completed with 22 infants and their families in each group.
In our study, all the families were given standard information about baby care in the hospital prior to discharge. This information was provided by the researcher or the infants' nurse to the mother in the SBG and the MEG and to the mother and father in the FEG.  A written brochure related to the characteristics and care of premature infants was given to the MEG and FEG parents on discharge, and they were given the attending pediatrician's telephone number and told that they could call about any subjects they wished. In addition, in the MEG and FEG, a week after discharge and when the age of baby is CA 1, 2 and 3 months, there were 4 home visits for the family and in the weeks where no home visit was made receiving information about the family and the baby was taken by phone, and the training was continued in the period up to CA 3 months.  In the home visit, information was given about the general health and care of the infant according to age, breast milk, breastfeeding techniques, neurological, cognitive and motor development, disease markers, baby's sleep, sleep rituals, routine follow-up of the baby, vaccination, the role of fathers in baby care and the parent-infant relationship. Breast-feeding techniques have been shown by observing the feeding of the baby. In the FEG, the father is also included in the information. The baby and parents were monitored in the home environment and the family questions were answered. The follow-up of the babies in the SCG was made in the pediatric policlinic and the follow-up of the babies in the MEG and FEG was also done in the pediatric policlinic after the end of the home visits. The anthropometric measurements were taken of all the infants in the study in the systemic examinations applied at 1 week after discharge then at 1, 2, 3, 4, 5, 6, 9 and 12 months CA. The CA was calculated and the physical and neurological development of the infant was interpreted according to the CA. During the controls, the feeding status of the baby, sleep, gas or crying problems, the contribution of the father to the baby care, and the hospitalization status of the baby were questioned and recorded.
The state and trait anxiety inventory was used to measure the anxiety level of the parents, the Beck hopelessness scale was used to assess the hope status, and the quality of life questionnaire-short form-36 was used to evaluate the life quality of the parents and the mother-infant and father-infant attachment inventory was used to assess the parent infant bonding. These forms were filled by the parents at the times determined by the researchers. In addition, the infant character perception scale was used for mothers and all of the infants were subjected to the Denver Developmental Screening Test II (DDST II) at the 6 months CA. 
Three groups in the study were compared in respect of the infant health, parental attachment, parental anxiety, hopelessness levels, and quality of life.
The sociodemographic characteristics of infants and parents were similar in all the groups. The rate of exclusive breastfeeding at 3, 4, 5, and 6 months CA was significantly higher in both education groups when compared to the SCG. The rate of exclusive breastfeeding was higher in the MEG compared to the SCG 2.7 fold at 3 months CA, 3.2 fold at 4 months CA and 2.7 fold at 5 months CA. This rate was also found higher in the FEG when compared to the SCG 1.8 fold at 3 months CA, 1.9 fold at 4 months CA and 1.7 fold at 5 months CA. The breastfeeding rates are also higher in the education groups at 9 and 12 months CA. Mothers in the MEG and FEG were found to more likely to breastfeed their babies for at least 2 years than the SCG, and it was found that the mothers in both education groups defined breastfeeding more easily at 6 and 12 months CA. While the complementary food mainly started at the 6 months CA in the MEG and FEG, the rate of infants who took additional food was higher in the SCG than the other two education groups at 4 and 5 months CA. When the time of starting the additional feeding was compared, the infants in SCG were seen to have started the complementary feeding either early or late. While the weight and head circumference measurements of the babies were similar in all the groups at 6 and 12 months CA, their heights were found to be significantly higher in the FEG than in the SCG. The DDST II results were similar in all the groups. Crying at 3 months CA, and sleep problems at 6 and 12 months were reported at a significantly higher rate in the SCG. There was no significant difference between the groups in terms of re-hospitalization. 
It was determined that mothers perceived their babies more positively and their mother-infant attachment levels were higher in the education groups. Father infant attachment was found to be significantly higher in the FEG than the SCG 6 months CA. While the fathers' anxiety levels were similar between the groups, it was observed that in the education groups, the mothers' anxiety state decreased as the baby grew, but remained at the same level in the SCG. The most desperate mothers were found to be the mothers in the SCG, and the quality of life of the parents was higher in the education groups. As the baby grows, it was found that the fathers in the MEG and the FEG were more actively involved in baby care. 
It was determined that the education program and home visits provided positive contributions to the parameters of care, nutrition, sleep and crying episodes of moderate/late premature babies. On the other hand, it has been observed that the trainings provided with home visits also reduce the anxiety level of the parents, enable the parent-infant attachment, improve the quality of life and enable the fathers to actively participate in baby care. It is important to provide detailed follow-up of middle and late premature babies and their families, parents' education and social support for the positive effects on both infants and parents and the elimination of long-term negative outcomes.