Türkiye içsuları için mevcut ve potansiyel yabancı tatlısu balıklarının istilacılık risklerinin belirlenmesi
Determination of the invasiveness risks of existing and potential non-native fresh water fishes for Turkish inland waters
Yazar: KAAN TOZLUDAŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ SERHAN TARKAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Yüksek ya da düşük istilacılık riski olan türleri tanımlamak için risk tarama araçları etkin yönetim amaçları olarak giderek daha fazla kullanılmaktadır. Kullanılabilir araçlar arasında, Balık İstilacılığı Tarama Kiti (FISK) geniş risk değerlendirmesi (RA) alanlarında geniş kapsamlı ve başarılı bir şekilde kullanılmıştır ve yakın zamanda bu konuda bütün sucul türleri kapsayan yeni bir genel araç 'Sucul Türler İstilacılığı Tarama Kiti (AS-ISK)' oluşturulmuş ve kullanıma sunulmuştur. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye içsuları için mevcut ve potansiyel yabancı tatlısu balıklarının AS-ISK ile istilacı potansiyellerini değerlendirmektir. Tek bir uzmanın 93 türün bağımsız değerlendirmelerinden gerçekleştiridiği AS-ISK kalibrasyonu, potansiyel olarak istilacı (yüksek riskli) ve potansiyel olarak istilacı olmayan (orta ila düşük riskli) balıklar arasında güvenilir bir şekilde ayrımı için 19,25'lik bir eşik skoru ortaya çıkardı. Değerlendirilen 93 türün 4'ü "düşük risk" olarak sınıflandırılırken, 29'u "orta risk", geri kalan 60'ı "yüksek riskli" olarak sınıflandırıldı. En yüksek riskli türler sırasıyla: Ameiurus nebulosus, Astronotus ocellatus, Carassius gibelio, Clarias batrachus, Cyprinus carpio, Esox lucius, Hypophthalmichthys molitrix, Hypostomus plecostomus, Lepomis cyanellus, Lepomis gibbosus, Lepomis macrochirus, Perca flavescens, Pimephales promelas, Poecilia latipinna, Pseudorasbora parva, Silurus glanis, Xiphophorus hellerii ve Xiphophorus maculatus türleri olarak tespit edildi. En düşük skorlu ve düşük risk içeren türler ise Hemichromis bimaculatus, Knipowitschia caucasica ve Thymallus thymallus türleridir. Elde edilen sonuçlar, özellikle yüksek risk içeren türlerin daha sık ve yakından takip edilmesi ve yerel biyoçeşitliliğin bu türlerden korunması konusundaki çabaların artması gerekliliğini ortaya koymuştur.

Abstract:
Risk screening tools to identify species with a high or low risk of invasiveness are being increasingly used for effective management purposes. Amongst the available tools, the Fish Invasiveness Screening Kit (FISK) has been used extensively and successfully in large risk assessment (RA) areas, and was recently upgraded to the new generic tool Aquatic Species Invasiveness Screening Kit (AS-ISK). The aim of this study is to evaluate potentially and existing invasive alien freshwater fish for Turkish inland waters through the AS-ISK. Based on independent evaluations of 93 species by an assessor, calibration of AS-ISK resulted in a threshold score of 19.25, which reliably distinguished between potentially invasive (high risk) and potentially non-invasive (medium to low risk) fishes. Of the 93 species assessed, 4 were categorised as 'low risk' 29 "medium risk" and 60 as 'high risk' and comprised non-natives and translocated natives. The highest risk species were as follows: Ameiurus nebulosus, Astronotus ocellatus, Carassius gibelio, Clarias batrachus, Cyprinus carpio, Esox lucius, Hypophthalmichthys molitrix, Hypostomus plecostomus, Lepomis cyanellus, Lepomis gibbosus, Lepomis macrochirus, Perca flavescens, Pimephales promelas, Poecilia latipinna, Pseudorasbora parva, Silurus glanis, Xiphophorus hellerii and Xiphophorus maculatus whereas lowest scoring species were Hemichromis bimaculatus, Knipowitschia caucasica and Thymallus thymallus. The results suggested that highest scoring species should be monitored more closely and frequently, and efforts for conservation of local biodiversity should be increased in this regard.