Türkiye'deki elektrikli ark ocaklarından kaynaklanan baca gazı tozlarının yönetim ve geri kazanım seçenekleri
Consisting of an electric arc furnace chimney gas dust management in Turkey and recovery methods
Yazar: MURAT TUNÇ
Danışman: DR. SENEM BAYAR
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Ark fırını = Arc furnace ; Atık yönetimi = Waste management ; Yeniden kazanma = Recycling ; Çevre = Environment ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; Çevre mevzuatı = Environmental legislation ; Çevre yönetimi = Environmental management

Özet:
Demir çelik sektöründe metallerin işlenmesi sonucu oluşan atık hurda metallerin geri kazanımı için genellikle ergitme fırını olan elektrikli ark ocakları (EAO) ve buna benzer ocaklar kullanılır. Fakat bu işlem sırasında oluşan atık baca gazı tozları çevresel açıdan uygun yönetilememektedir. Atık baca gazı tozlarının dolgu malzemesi olarak kullanılması ve düzensiz depolanması, çevre ve insan sağlığını olumsuz yönde etkilemektedir. Hurdaların ergitilmesi sonucu oluşan baca gazı tozlarının yapısında değerli metal bileşenler bulunmaktadır. Baca gazı tozlarında bulunan çinko oksit (ZnO(k)), metal bileşenlerden birisidir.Bu tez çalışmasında, 1 ton çelik üretiminde oluşan baca gazı tozu miktarı dikkate alınarak, Türkiye'de faaliyet gösteren demir çelik fabrikalarının 2011 yılı üretim miktarlarına göre hurda metalin EAO'nda ergitilmesi sonucu oluşan baca gazı tozlarının bölgesel dağılım miktarları tespit edilmiştir. Üretim kapasitesi 50 ton olan örnek bir EAO'nda, baca gazı tozunun oluşum süresi hesaplanmıştır. Baca gazı tozunun içerdiği maddelerden dolayı tehlikeli atık olduğu saptanmış, atık yönetim adımları belirlenmiş ve Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik ve Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği'ne göre uyulması gereken hususlar üzerinde tespitler yapılmıştır. Atıkların miktarlarının azaltılması için uygulanması gereken mevcut en iyi teknikler araştırılmıştır. Tehlikeli atık olarak belirlenen baca gazı tozunun geri kazanım seçenekleri incelenerek, en avantajlı yöntem olarak Waelz Fırın Prosesi önerilmiştir. Geri kazanım seçenekleri sonucu oluşan ZnO(k)'nın endüstriyel ve sosyal alanlardaki kullanımları hakkında da bilgiler sunulmuştur.

Abstract:
About the recovery of scrap metals consisting from the processing of metals, as melting furnace, electric arc furnaces (EAF) and other similar furnaces are used in the iron and steel industry. But the waste flue gas dusts, which are formed during these operations, can?t be manage environmental perspective. It is used as filling material, irregular storage, nonapplication waste management on a regular basis, negatively affects the environment and human health. It has valuable metal components. Zinc oxide (ZnO(k)) in the content of the flue gas dust is one of the metal components.In this study, taking into account production quantities of iron and steel plants operating in Turkey in 2011, according to the amount of flue gas dust consisting from a ton of steel, regional distribution quantities of flue gas dust consisting from melting of scrap metal in EAF, have been identified. For EAF, which is production capacity of 50 tons, formation time of the flue gas dust was calculated. Due to their ingredients contained in the flue gas dust was determined to be hazardous waste, designated waste management steps and on the basis of the Regulation on the General Principles of Waste Management and Hazardous Waste Control Regulation, on the considerations that must be satisfied determinations were made. In order to reduce the amount of formation in waste were investigated the best available techniques. For the flue gas dust, that as hazardous waste, was emphasized recovery options. As the recovery options, the most advantageous method is proposed the Waelz Furnace Process. About ZnO(k), which consists with the recovery options are presented information about the usage patterns of industrial and social areas.