Sağlık odaklı liderlik ile psikolojik sağlık arasındaki ilişkide psikolojik güçlendirme ve dayanıklılığın seri aracılık rolü
The serial mediation role of psychological empowerment and resilience in the relationship between health-oriented leadership and psychological health
Yazar: VURAL DENİZ
Danışman: PROF. DR. AHMET BURHAN ÇAKICI
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Psikolojik sağlık = Psychological health

Özet:
Örgütlerde artan psikososyal risk faktörleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan psikolojik sıkıntılar örgütler için psikolojik sağlık konusunun giderek daha fazla önemsenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Sağlık sektörü gibi zorlu çalışma koşullarına sahip söktörlerde bu konu daha da önemlidir. Örgütte kilit role sahip liderler çalışanların sağlığı ve refahını geliştirmede önemli bir etkiye sahiptir. Önceki çalışmalar, sağlık odaklı liderliğin çalışanların sağlığı ve refahı üzerindeki olumlu etkilerinin altını çizmektedir. Ancak nasıl etkilediğine yönelik mekanizmaları ortaya çıkarmaya yönelik araştırmalar hala yetersizdir. Kaynakların Korunması Teorisinden yararlanan bu çalışmanın amacı sağlık odaklı liderlik ile çalışanların psikolojik sağlığı arasındaki ilişkide etkili olabilecek faktörleri araştırmaktır.  Psikolojik güçlendirme ve psikolojik dayanıklılık bu çerçevede ele alınarak üç farklı mekanizmayı test etmektedir. İlk olarak psikolojik güçlendirme yoluyla, ikincisi psikolojik dayanıklılık yoluyla, üçüncü ise her iki kaynağın seri aracı yoluyla oluşabilecek etkiler değerlendirilmektedir.
Bu kapsamda Karaman ilinde görev yapan 385 sağlık çalışanından anket tekniğiyle veri toplanmıştır. Araştırma modeli ve hipotezleri SPSS, AMOS ve Hayes'in Process Makrosu kullanılarak yapılan doğrulayıcı faktör analizi ve hiyerarşik regresyon analizi ile test edilmiştir. Ayrıca çalışmada araştırma değişkenlerine ilişkin algıların farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi ANOVA testinden yararlanılmştır. Analiz bulguları sağlık odaklı liderliğin psikolojik sağlık üzerinde yordayıcı etkisi olduğunu göstermiştir. Yürütülen aracılık analizleri sonucunda psikolojik güçlendirme ve psikolojik dayanıklılığın, sağlık odaklı liderlik ile psikolojik sağlık arasındaki ilişkide hem ayrı ayrı hem de seri aracılık rolüne sahip olduğu saptanmıştır. Devamında örnekleme ait demografik verilerin araştırma değişkenleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmanın son kısmında araştırmada elde edilen bulgular tartışılmıştır. Son olarak araştırmanın bazı sınırlılıklarına yer verilmiş, çalışmanın bulgularından bazı çıkarımlar yapılarak araştırmacılara, sağlık çalışanlarına ve yöneticilere yönelik öneriler sunulmuş. Araştırma sonuçları teorik olarak değerlendirildiğinde, Kaynakların Korunması Teorisi'nin kazanç sarmalı önerisi ampirik olarak desteklenmiştir. Elde edilen bulgular ayrıca, psikolojik sağlığı iyileştirmede sağlık odaklı liderliğin yanında psikolojik güçlendirme ve psikolojik dayanıklılık gibi kişisel kaynakların önemini vurgulamaktadır. Araştırmanın, sağlık odaklı liderlik konusuna ilişkin Türkiye'deki literatürü geliştirmeye destek olacağı ve psikolojik sağlık konusunda uygulayıcılara fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Increasing psychosocial risk factors in organizations and the resulting psychological distress emphasize that psychological health should be given increasing importance for organizations. This issue is even more important in sectors with difficult working conditions, such as the healthcare sector. Leaders who play a key role in the organization have a significant impact on improving the health and well-being of employees. Previous studies underscore the positive effects of health-focused leadership on employee health and well-being. However, research to reveal the mechanisms of how it affects is still insufficient. The aim of this study, which utilizes the Conservation of Resources Theory, is to investigate the factors that may be effective in the relationship between health-oriented leadership and the psychological health of employees. Psychological empowerment and psychological resilience are considered within this framework and test three different mechanisms. Firstly, the effects that may occur through psychological empowerment, secondly through psychological resilience, and thirdly through the serial intermediary of both sources are evaluated.
In this context, data was collected by survey technique from 385 healthcare workers working in Karaman province. The research model and hypotheses were tested with confirmatory factor analysis and hierarchical regression analysis using SPSS, AMOS and Hayes' Process Macro. In addition, independent sample t-test and one-way analysis of variance ANOVA test were used to determine whether perceptions of the research variables differed in the study. Analysis findings showed that health-oriented leadership has a predictive effect on psychological health. As a result of the mediation analyses, it was determined that psychological empowerment and psychological resilience had both separate and serial mediating roles in the relationship between health-oriented leadership and psychological health. Subsequently, the effects of the demographic data of the sample on the research variables were examined. In the last part of the research, the findings obtained in the research were discussed. Finally, some limitations of the study are included, some inferences are made from the findings of the study and suggestions are offered to researchers, healthcare professionals and managers. When the research results are evaluated theoretically, the gain spiral proposal of the Conservation of Resources Theory is empirically supported. The findings also highlight the importance of personal resources such as psychological empowerment and psychological resilience, as well as health-oriented leadership, in improving psychological health. It is thought that the research will support the development of the literature in Turkey on the subject of health-oriented leadership and will benefit practitioners in psychological health.