Ebû Zekeriyya Yahya b. Ömer El-endelüsî (V. 289/901) ve Ahkâmu's-sûk adlı eseri (edisyon kritik) /
Yazar: SMAİN KHALDİ
Danışman: PROF. DR. YUNUS  VEHBİ YAVUZ
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Yahya b. Ömer'in (ö. 289/901) ?Ahkâmu's-sûk?, ?Akdiyetü's-sûk?, ?en-Nazaruve'l-ahkâm alâ es'âri'l-müslimîn fi'l-mevâzîn ve'z-zîbât ve cemî'i ahvâli esvâki'lmüslimîn?,?el-Kavlu fîmâ yenbegî en-nazaru fîhi mine'l-esvâk? adlarıyla anılan kitabıhisbe müessesesi ve slam hukukunun piyasa ile ilgili kısmı için en eski ve önemliyegane kaynak olarak degerlendirilir. Müellif bu eserinde kendi dönemindeki ticarimuamelelerden bahsetmis, bunlarla alakalı fıkhi meseleleri soru cevap teknigiyle elealıp incelemistir. Soruyu soran bazen ögrencileri el-Kasrî, bn Sibl iken bazen Kayrevânçarsısı ile Tunus'un Sûse çarsısının mesul kisileri ile baskaları da olabilmektedir.Ayrıca söz konusu kitap müellifin yasadıgı dönemde Magrip ve Endülüs'te enönemli okul sayılan Magrip Fıkıh Medresesi'nin görüslerini yansıtan bir aynakonumundadır. Zira kitapta mam Mâlik'ten ve Mâlikî mezhebinin bnü'l-Kâsım,Esheb, Asbag ve Sahnûn gibi önemli simalarından çokça nakiller bulunmaktadır. Bununyanında Kâdî bn Tâlib'in fetvalarına da yer verilmis ve bunlar onaylanmıstır. Kitap birbaska açıdan da müellifin yasadıgı dönemdeki sosyal ve ekonomik hayatı gösteren birayna sayılabilir.Kitabın dili oldukça açık ve akıcıdır. Genellikle meselelerin delillerine istermezhep (Mâlikî mezhebi) içi ister mezhep dısı olsun fıkhi münakasalara yerverilmemistir. Zira soru soranlar yalnızca sordukları sorunun dini bakımdan netcevabını aradıkları için buna ihtiyaç olmamıstır.Müellif ticari muamelelerin sadece hükmünün belirtmekle yetinmemis konununahlaki boyutundan da bahsetmistir. Aldatma, ölçüde eksiltme ve garar bunlar arasındasayılabilir. Böylece kendisine arzedilen meselelerin hem dini hem de ahlaki boyutunu2ele alan bir üslup kullanmıstır.Tezimizde yöntem olarak öncelikle kitap üzerine Fıkhî bir inceleme yaptık.Daha sonra ilmî bir sekilde eseri tahkik ettik. Bu tahkikte okuyanların konuları rahatçaanlayabilmeleri ve eserden azamî ölçüde istifade edebilmeleri için kitapta yer alanmeselelerin baska mezheplerde ve kaynaklardeki hükmüne, hadislerin tahricine ve özelisimlerin izahına da yer verilmistir.

Abstract:
The book of Yahya b. Omer (d. 289/901) called ? Ahkam es-Suk, Akdiyet es-Suk, en-Nazaru ve?l-Ahkam ala esari?l-muslimin fi?l-mevazin ve?z-zibat ve cemii ahvaliesavaki?l-muslimin, el-kavlu fima yenbegi?n-nazaru fihi mine?l-esvak? is the oldest andthe most important resource about the hisbe organization and the slamic Market. Theauthor in this book wrote about the traditional transactions of his time. He studied theproblems in this area in question-answer technic. Sometimes his students el-Kasri, bnSibli asked these questions and sometimes the responsibles of The Kayrevan Bazaar andSuse Bazaar of Tunus and some other people.The book is also accepted to be the mirror of the most important school ofMagrib and Endulus `Magrib slamic Law Faculty? in the author?s time. Because thebook has lots of narrations from the important Maliki scholars such as Imam Malik, bnKasım, Eshheb, Asbagh and Sahnun. Besides some fatwas of the judge bn Talib arealso included and approved. The book can also considered to be reflecting the social andeconomic life of that time.The book is written in a clear and fluent way. The author didn?t have anyarguments about the fikhi poblems, because the people who ask the questions didn?tneed any further information.The author didn?t only mention whether the transaction is right or not but alsotalked about the moral side. So he applied both religious and moral standards to all theproblems.In our thesis we followed this method; first we had an slamic Law research on2the book. Than we had a scientific inquiry on this book. To let the readers understandthe problems in an easy and most effective way we took the same problems from otherbooks and explanations of some private names.