Hipotiroidisi ve anemisiz demir eksikliği olanhastalarda hipotiroidi tedavisi ile demirparametrelerinin değişimi ve bu süreçtehepsidin ve oksidatif stresin rolü
Changes in iron parameters with hypothyroidism treatment in patient with hypothyroidism and iron deficiency without anemia and role of hepcidin and oxidative stress in this process
Yazar: AYBÜKE İREM SEMİZER
Danışman: ÖĞR. GÖR. SELMA KARAAHMETOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı, subklinik hipotiroidizm ve anemisiz demir
eksikliği olan hastalarda levotiroksin tedavisi ile ötiroidizmin sağlanmasının, demir
parametreleri üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve hipotiroidide gelişen demir
eksikliğinde hepsidinin ve oksidatif stresin rolünü belirlemektir. Prospektif olarak
tasarlanan bu çalışmada, levotiroksin tedavisinin ardından ötiroidizm sağlanan
hastalarda demir parametrelerindeki değişimi gözlemlemek ve demir eksikliği
gelişiminde oksidatif stres ve hepsidinin etkilerini anlamak amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Mayıs 2024 - Kasım 2024 tarihleri arasında T.C. Sağlık
Bilimleri Üniversitesi Ankara Bilkent Şehir Hastanesi iç hastalıkları polikliniğine
çeşitli nedenlerle başvuran, çalışmaya gönüllü olarak katılan,18-65 yaş aralığındaki
anemisiz demir eksikliği ve hipotiroidisi olan dışlama kriterlerini sağlayan 51 hasta,
rutin kan tetkiklerinde ve fizik muayenesinde patolojisi olmayan 40 hasta kontrol
grubu olmak üzere 91 hasta cinsiyet farkı bakılmaksızın çalışmamıza dahil edildi.

Katılımcılardan kan örnekleri alınarak tiroid fonksiyon testleri (TSH, serbest
T3, serbest T4,anti-TPO, anti-TG), demir metabolizması parametreleri (serum demir,
ferritin, transferrin saturasyonu, total demir bağlama kapasitesi), hepsidin ve oksidatif
stres belirteçleri olarak (tiyol, disülfid ve İskemi Modifiye Albümin (IMA) analiz
edilmiştir. Hasta grubunda tedavi başlamadan önce ve 3 aylık tedavi sonrası kontrol
kan örneği alınmıştır.

Bulgular: Çalışmamızda, hipotiroidizmli hastalar ve sağlıklı olan kontrol
grubu arasında hemoglobin düzeyleri ile ilgili anlamlı bir fark saptanmadı. Demir,
demir bağlama kapasitesi ve hepsidin değerlerinde istatistiki fark yokken ferritin ve
transferin saturasyonları demir eksikliği ile uyumlu olarak farklı idi bu farklılık
istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Hasta grubunda TSH değeri kontrol grubuna göre
anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0.001).Ayrıca, tedavi sonrası TSH düzeylerinin
anlamlı olarak gerilediği ve serbest T4 düzeylerinin arttığı gözlemlendi (p<0.001).

x

Tedavi öncesi ve sonrası dönemde serbest T3 düzeylerinde anlamlı bir değişiklik
olmadı (p=0,55).

Hastaların tedavi öncesi ve sonrasında ölçülen hemoglobin (Hb) düzeylerinde
anlamlı bir artış saptandı (p<0.001). Diğer tam kan sayımı parametrelerinde anlamlı
bir fark izlenmemiştir. Tiroid replasman tedavisi sonrası çalışmamızda demir
parametreleri açısından, ferritin ve transferrin satürasyonu düzeylerinde tedavi
sonrasında anlamlı artışlar gözlemlenmiştir. Total demir bağlama kapasitesinin
(TDBK) ise anlamlı bir şekilde azaldığı izlenmiştir (p<0.001).

Hasta grubumuzda ise hepsidin seviyelerinde tedavi sonrası artış eğilimi
görülmüş ancak bu fark istatistik olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0.43). 3. Ayda
yapılan kontrollerde hastaların hepsidin düzeyleri ile TSH düzeyleri arasında pozitif
yönlü istatistiksel olarak anlamlı korelasyon vardı (p=0,038). Çalışma başlangıcında
hepsidin düzeyleri ile ferritin düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı bir korelasyon
saptandı (p=0,015). Kontrol hepsidin ve demir parametreleri incelendiğinde ise,
ferritin düzeylerinin hepsidin ile pozitif yönde korele olduğu saptandı. Benzer şekilde
3. Ay kontrol ölçümlerinde hepsidin düzeyleri ile serum demir düzeyleri pozitif yönde
anlamlı olarak koreleydi.

Çalışmamızda hem hasta hem de kontrol grubuna ait oksidatif stres göstergeleri
(Native Thiol, Total Thiol Disülfide, Disülfide/Native Thiol, Disülfide/Total Thiol,
Native Thiol/Total Thiol,) arasında anlamlı fark saptanmamıştır.(p>0.05) Başlangıçta
IMA seviyeleri kontrol grubunda hasta grubuna göre anlamlı seviyede yüksek
bulunmuş (p=0.001), ancak tiroid hormon replasmanı sonrası hasta grubundaki IMA
seviyelerinde ve diğer oksidatif stres parametrelerinde (Native Thiol, Total Thiol,
Disülfid, Disülfid/Native Thiol, Disülfid/Total Thiol, Native Thiol/Total Thiol)
istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik gözlenmemiştir (p=0.91). (p>0,05)

Sonuç: Çalışmamızda subklinik hipotiroidi ile birlikte anemisiz demir
eksikliği olguları incelenmiş ve demir tedavisi yapılmaksızın sadece tiroid hormon
replasmanı sonrası demir parametrelerinde kısmen düzelme sağlanmıştır. Sonuç tiroid
hormon replasman tedavisinin primer hepsidin üzerinden etkisiz olduğunu ancak

xi

hormon replasman tedavisinin demir emilimi üzerine olumlu etkisi ile ferritin değerini
arttırarak hepsidin üzerine etkisi olduğunu düşündürmüştür. Çalışmamızda subklinik
hipotiroidi ile birlikte anemisiz demir eksikliği olguları incelenmiş ve demir tedavisi
yapılmaksızın sadece tiroid hormon replasmanı yapılmıştır. Hormon replasman
sonrası demir parametrelerinde kısmen düzelme sağlanmıştır. Bu nedenle oksidatif
stres belirteçlerinde literatürdeki çalışmalarla paralel sonuç elde edilmediği
düşünülmüştür. Çalışmamız, subklinik hipotiroidi ve anemisiz demir eksikliği
birlikteliğinde demir eksikliği patofizyolojisinde oksidatif stres ve hepsidini inceleyen
ilk araştırmadır.

Anahtar kelimeler: Demir eksikliği, Subklinik hipotiroidi, hepsidin, oksidatif stres

Abstract:
ABSTRACT

Objective: The aim of our study was to evaluate the effects of achieving
euthyroidism through levothyroxine therapy on iron parameters in patients with
subclinical hypothyroidism and iron deficiency without anemia, and to investigate the
roles of hepcidin and oxidative stress in the development of iron deficiency in
hypothyroidism. This prospective study sought to observe changes in iron parameters
following levothyroxine treatment and to understand the effects of oxidative stress and
hepcidin in the development of iron deficiency.
Materials and Methods: Between May 2023 and February 2024, 51 patients
aged 18–65 years with subclinical hypothyroidism and iron deficiency without anemia,
who met the inclusion criteria, were voluntarily recruited from the internal medicine
outpatient clinic at the University of Health Sciences Ankara Bilkent City Hospital.
Additionally, 40 healthy individuals with no pathological findings in routine blood
tests or physical examinations were included as the control group, resulting in a total
of 91 participants regardless of gender. Blood samples were collected to analyze
thyroid function tests (TSH, free T3, free T4, anti-TPO, anti-TG), iron metabolism
parameters (serum iron, ferritin, transferrin saturation, total iron-binding capacity),
hepcidin, and oxidative stress markers (thiol, disulfide, and ischemia-modified
albumin [IMA]). In the patient group, blood samples were collected both before and
after three months of treatment.

Results: There was no significant difference in hemoglobin levels between
hypothyroid patients and the healthy control group. While no statistical difference was
found in iron, total iron-binding capacity, and hepcidin levels, ferritin and transferrin
saturation levels were significantly different, consistent with iron deficiency. TSH
levels were significantly higher in the patient group compared to the control group (p
< 0.001). Furthermore, post-treatment TSH levels significantly decreased, while free

T4 levels increased (p < 0.001). There was no significant change in free T3 levels pre-
and post-treatment (p = 0.55).

xiii

A significant increase in hemoglobin (Hb) levels was observed in the patient
group after treatment (p < 0.001), while other complete blood count parameters
showed no significant differences. Following thyroid hormone replacement therapy,

ferritin and transferrin saturation levels significantly increased, while total iron-
binding capacity (TIBC) significantly decreased (p < 0.001).

In the patient group, hepcidin levels showed an increasing trend post-treatment,
but this was not statistically significant (p = 0.43). At the third-month follow-up, a
positive and significant correlation was observed between hepcidin and TSH levels (p
= 0.038). At baseline, a positive correlation was noted between hepcidin and ferritin
levels (p = 0.015). Similarly, at the three-month follow-up, hepcidin levels were
positively correlated with serum iron levels.

There was no significant difference in oxidative stress markers (native thiol,
total thiol, disulfide, disulfide/native thiol, disulfide/total thiol, native thiol/total thiol)
between the patient and control groups (p > 0.05). Initially, IMA levels were
significantly higher in the control group compared to the patient group (p = 0.001).
However, following thyroid hormone replacement therapy, no significant changes
were observed in IMA levels or other oxidative stress markers (p = 0.91, p > 0.05).

Conclusion: This study investigated cases of iron deficiency without anemia
associated with subclinical hypothyroidism and found partial improvement in iron
parameters following thyroid hormone replacement therapy without additional iron
supplementation. The results suggest that thyroid hormone replacement therapy does
not directly affect hepcidin levels but may indirectly influence hepcidin through
improved iron absorption, as indicated by increased ferritin levels. This study did not
align with findings in the literature regarding oxidative stress markers, as no significant
changes were observed. Importantly, this is the first study to examine the roles of
oxidative stress and hepcidin in the pathophysiology of iron deficiency in cases of
subclinical hypothyroidism and iron deficiency without anemia.

Keywords: Iron deficiency, subclinical hypothyroidism, hepcidin, oxidative stress