Tersanelerde kaza risklerinin değerlendirilmesi ve önceden tahmin edilmesi için bilgi-yoğun tasarım çerçevesi geliştirilmesi
Developing of information-intensive design framework for assessing and estimating accident risks in shipyards
Yazar: FATİH BURAK İZCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ORHAN GÖKYAY ; PROF. DR. BARIŞ BARLAS
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gemi Mühendisliği = Marine Engineering

Özet:
Bu çalışma ülkenin ağır sanayi kollarından tersane sektöründe iş güvenliği koşullarının mevcut durumunun değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi adına alınabilecek tedbirlerin varlığı amacıyla hazırlanmıştır. Elde var olan kaza bilgilerinin yorumlanmasıyla kazaya neden olan çevresel faktörler, kişi faktörleri, yönetim faktörleri, ekipman faktörleri incelenmiştir. 
Tersanelerde yaşanmış kazalar yaşanma şekline göre sınıflandırılarak, her kategoride kazaya özgü risk etmenleri ve bu risklere karşı alınabilecek tedbirler değerlendirilerek, bu tedbirlerin varlığı ve uygulanabilirliği sorgulanarak güvenli çalışma ortamının oluşturulmasında önerilerde bulunulmuştur.  
Tersanelerde ayrıca kaza risklerinin önceden tahmin edilebilmesi amacıyla kazaların yaşandığı yerler yönüyle gruplandırma yapılarak güvenli ve güvensiz alanlar belirlenerek olası kazaların önüne geçilebilmesi amacıyla önerilerde bulunulmuştur. Yüksekten düşme, elektrik çarpması, malzeme düşmesi, malzeme çarpması, yangın/patlama, sıkışma, çapak fırlaması kazaları yönünden yaşanması muhtemel riskler hata ağacı yöntemiyle değerlendirilmiştir. 
AHP (Analitik Hiyerarşik Proses) yöntemi yardımıyla da kazaların yaşanmasına neden olabilecek faktörler öncelik sırasına göre değerlendirilmiştir. Ardından IMO (Dünya Denizcilik Örgütü) tarafından deniz kazalarının incelenmesi amacıyla geliştirilmiş olan Biçimsel Güvenlik Değerlendirmesi yöntemi bu çalışmada tersanelerde iş kazalarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılmıştır. Biçimsel güvenlik değerlendirmesinin ilk iki aşamasında tehlike kaynakları belirlendikten sonra, risklerin meydana gelme ihtimali değerlendirilir ardından önleyici tedbirler araştırılır. Sonrasında bu tedbirler fayda/maliyet yönünden değerlendirilerek karar vericiye yardımcı olunması sağlanır. 
Bu çalışmada tersanelerde kazalara neden olabilecek faktörler ve tedbirler biçimsel güvenlik değerlendirmesi yöntemiyle değerlendirilmiş olup, ayrıca AHP yöntemi yardımıyla kazalara neden olabilecek faktörler de öncelik sırasına göre değerlendirilmiştir.

Abstract:
This study has been prepared with the aim of evaluating the current situation of occupational safety conditions in the shipyard sector, one of the heavy industry branches of the country, and the existence of measures that can be taken in order to improve it. The environmental factors, person factors, management factors, equipment factors that caused the accident were examined by in-depth interpretation of the available accident information.
Accidents in the shipyards were classified according to the way they were experienced, risk factors specific to the accident in each category and the measures that could be taken against these risks were evaluated, and the existence and applicability of these measures were questioned and suggestions were made to create a safe working environment.
Also, in order to predict accident risks in shipyards, safe and unsafe areas are determined by grouping them in terms of places where accidents occur, and suggestions are made in order to prevent possible accidents. Possible risks in terms of falling from a height, electric shock, material falling, material impact, fire/explosion, jamming, and burrs were evaluated by fault tree method.
The Formal Safety Assessment method, which was developed by IMO (International Maritime Organization) to examine maritime accidents, was used in this study to evaluate occupational accidents in shipyards. After the sources of danger are identified in the first two stages of the formal safety assessment, the probability of occurrence of the risks is evaluated, and then preventive measures are investigated. Afterwards, these measures are evaluated in terms of benefit/cost to assist the decision maker. With the help of the AHP (Analytical Hierarchical Process) method, the factors that may cause accidents were evaluated in order of priority.
In this study, the factors and measures that may cause accidents in the shipyards were evaluated by the formal safety assessment method, and the factors that could cause the accidents were also evaluated in order of priority with the help of the AHP method.