İlkokul hayat bilgisi, sosyal bilgiler ve fen bilimleri öğretim programı ve ders kitaplarında doğa kaynaklı afet kavramının incelenmesi
Investigation of natural disasters in primary school life sciences, social studies and science curriculum and textbooks
Yazar: FİLİZ SÜRMELİ AKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. NUR ÜTKÜR GÜLLÜHAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı ilkokul Hayat Bilgisi, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarında doğa kaynaklı afet türlerinin içerik, görsel öğeler, hazırlık, pekiştirme ve değerlendirme soruları açısından nasıl ele alındığını ortaya koymaktır.  Araştırmanın örneklemini 2023-2024 eğitim öğretim yılında kamu ve özel okullara ücretsiz dağıtılan Hayat Bilgisi, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda ilgili derslerin öğretim programları ve ders kitapları incelenerek veriler nitel araştırma yöntemlerinden belgesel tarama (doküman analizi) yöntemi ile toplanmış ve elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. 
Analiz sonucunda elde edilen bulgulara göre ikinci sınıf Hayat Bilgisi ve dördüncü sınıf Sosyal Bilgiler öğretim programında doğa kaynaklı afetlere ilişkin doğrudan kazanımların olduğu, Hayat Bilgisi birinci ve üçüncü sınıf düzeyinde kazanımların afet ve acil durum ile ilgili olduğu ancak Fen Bilimleri öğretim programında doğa kaynaklı afetlere ilişkin kazanımlara yer verilmediği belirlenmiştir. Fen Bilimleri dördüncü sınıf kitabı dışında araştırmaya konu olan ilkokul ders kitaplarında yer alan metinlerde doğa kaynaklı afetlere yer verilirken afetlerle ilişkili içerik ve görsel öğelerde hatalar tespit edilmiştir. Afet eğitimi açısından elde edilen bulgulara göre afet öncesi ve afet sırasında yapılması gerekenlere değinilmiş, ancak tatbikat gibi uygulamaya yönelik çalışmalara yer verilmediği belirlenmiştir. Doğa kaynaklı afetlere yönelik hazırlık, pekiştirme ve değerlendirme sorularının sınırlı olduğu ve alternatif ölçme ve değerlendirme sorularına yer verilmediği tespit edilmiştir. Öğrencilerin farkındalık ve bilgi seviyelerini arttırmak, kitaplarda yer verilen afet eğitimini daha etkili hale getirmek için doğa kaynaklı afetlere öğretim programları ve ders kitaplarında birinci sınıftan itibaren kademeli olarak ve bütüncül yapıya dikkat edilerek daha fazla yer verilmesi sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to reveal how natural disasters are handled in terms of content, visual elements, preparation, reinforcement and evaluation questions in primary school Life Sciences, Science and Social Studies curriculum and textbooks. The sample of the study consists of Life Sciences, Science and Social Studies textbooks distributed free of charge to public and private schools in the 2023-2024 academic year. In line with the purpose of the study, the curricula and textbooks of the relevant courses were examined, the data were collected by documentary scanning (document analysis), which is one of the qualitative research methods, and the data obtained were analyzed by content analysis technique.
According to the findings obtained as a result of the analysis, it was determined that there were direct achievements related to natural disasters in the second grade Life Science and fourth grade Social Studies curriculum, and the achievements at the first and third grade levels of Life Sciences were related to disasters and emergencies, but the gains related to natural disasters were not included in the Science curriculum. Apart from the fourth grade book of Science, natural disasters were included in the texts in the primary school textbooks that were the subject of the research, while errors were detected in the content and visual elements related to disasters. According to the findings obtained in terms of disaster education, what needs to be done before and during the disaster was mentioned, but it was determined that practical studies such as drills were not included. It has been determined that preparation, reinforcement and evaluation questions for natural disasters are limited and alternative measurement and evaluation questions are not included. In order to increase the awareness and knowledge levels of the students and to make the disaster education included in the books more effective, it has been concluded that natural disasters should be included more in the curriculum and textbooks gradually and by paying attention to the holistic structure from the first grade.