Sosyal fobi ve akran baskısının ergenlerde madde kullanımına etkisi
Effect of social phobia and peer pressure on adolescents' substance use
Yazar: VEYSEL CAN
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL KÜÇÜKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Hemşirelik = Nursing ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akran = Peer ; Akran baskısı = Peer pressure ; Ergenlik = Puberty ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Sosyal fobiler = Phobia-social

Özet:
Amaç: Araştırma, sosyal fobi ve akran baskısının ergenlerde madde kullanımına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırma Van ilinde bulunan 3 lisede 09 Kasım 2015 - 04 Temmuz 2017 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini, çalışmanın yapıldığı liselerdeki 9, 10, 11 ve 12. sınıflarda öğrenim gören öğrenciler oluşturmuştur. Çalışmada evrenin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır. Verilerin toplanmasında, Tanıtıcı Bilgi Formu, Çapa Çocuk ve Ergenler İçin Sosyal Fobi Ölçeği (ÇESFÖ) ve Akran Baskısı Ölçeği (ABÖ) kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesi SPSS 21.0 for Windows programında; uygun istatistiksel analizler kullanılarak yapılmıştır.
Bulgular: Araştırmada; çalışmaya katılan öğrencilerin %40.2'sinin en az bir kez sigara, %8.5'inin alkol, %5.4'ünün ise daha önce uçucu madde kullanmayı deneyimlediği belirlenmiştir. Çalışmada kız öğrencilerin sosyal fobi puan ortalamaları (55.78±16.57) erkek öğrencilere (53.24±17.20) göre daha yüksek bulunmuştur. Okul başarı durumu kötü olan, yaşamı boyunca en az bir kez sigara kullanan, ilk kez sigarayı yakın arkadaşı ile deneyenlerin ve şu an sigara kullanmayanların sosyal fobi puan ortalamaları daha yüksektir. Alkollü içki kullanma deneyimi olmayanların ve halen alkol kullanmayanların sosyal fobi puan ortalamaları daha yüksektir. Sosyal Fobi Ölçeği puanı ile ergenin yaşı arasında negatif yönlü ilişki bulunmaktadır (p<0.05). Çalışmaya katılan erkek öğrencilerin akran baskısı puan ortalamaları (49.83±16.92) kız öğrencilere (41.83±10.07) göre daha yüksektir. Uçucu madde kullanma deneyimi, halen madde kullanma, ailede madde kullanma ve yakın arkadaşta sigara/alkol/uyuşturucu madde kullanımı olan öğrencilerin akran baskısı ölçeği puan ortalaması daha yüksektir (p<0.05). Akran Baskısı Ölçeği ile ergenin yaşı ve ilk sigara deneme yaşı arasında anlamlı ilişki bulunmaktadır. Çalışmada sosyal fobi ile akran baskısı arasında pozitif yönlü ilişki saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Araştırma sonucunda madde kullanımının ergenler arasında yaygın bir uygulama olduğu ve madde kullanımının gençlerin algıladıkları akran baskısı ve sosyal fobi üzerine birçok parametre açısından etkili olduğu görülmüştür. Çalışmada sosyal fobi puanı arttıkça akran baskısı puanının da arttığı belirlenmiştir.

Abstract:
Aim: This research was carried out to determine the effect of social phobia and peer pressure on adolescents' substance use.
Material and Method: This research was conducted in three high schools located in Van Province between November, 09 2015 and July, 04 2017. The population of the research was composed of the students who continued their education in 9th, 10th, 11th and 12th grades in the related high schools. It was aimed to reach all the population of this research. Introductory Information Form, Çapa Social Phobia Scale for Children and Adolescents and Peer Pressure Scale were used in data collection process. For the purpose of data analysis, convenient statistical analyses were conducted by using SPSS 21.0 for Windows program.
Results: In the study, it was determined that 40.2% of participant students smoked cigarette, 8.5% of them took alcohol and 5.4% of them used volatile substance at least once. Social phobia average of girls (55.78±16.57) in this study was higher compared to boys (53.24±17.20). Social phobia point averages of students who were bad at their courses, smoked cigarette at least once in their lives, smoked cigarette due to their friends, and were currently non-smokers were found higher. Social phobia point averages of students who never took alcohol and were currently non-alcohol users were found higher. An opposite directed relationship was found between Social Phobia Scale point and adolescents' age (p<0.05). Peer pressure point averages of boys (49.83±16.92) who participated to this study were found higher compared to girls (41.83±10.07). Peer pressure point averages of students who had experience of volatile substance use, were active substance user, and whose family members use substance and whose close friends use cigarette/alcohol/drug substance were found higher (p<0.05). A relationship was not found between Peer Pressure Scale and adolescent age, and first time cigarette smoking age. Positive directed relationship was found between social phobia and peer pressure (p<0.05).
Conclusion: As a result of the research, it was seen that substance use was a common practice among adolescents and substance use had effects on peer pressure and social phobia that was received by young people in terms of many parameters. In the study, it was determined that an increase in social phobia point led to an increase in peer pressure point.