Post-Kemalist zamanlarda pop-Kemalizm: 90'lar Türkiyesi'nde popüler kültür
Pop-Kemalism in post-Kemalist times: Popular culture in Turkey in the 90s
Yazar: İPEK SERENLİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. KADİR DEDE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Kemalizm = Kemalism ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Popüler kültür = Popular culture ; Popüler müzik = Populer music ; Siyaset = Politics ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Bu çalışmanın amacı, doksanlı yıllarda Türkiye'de meydana gelen popüler kültür patlamasının Kemalizm'le olan ilişkisini incelemektir. Doksanlı yıllarda yükselişe geçen popüler kültür araçları, ideolojileri de etkisi altına alarak söylem biçimlerini dönüştürmüştür. Söz edilen dönemde Siyasal İslam ve Kürt Hareketi'nin yükselişe geçmesi, toplumda bölünme ve anti-laik söylerin artışı endişesini doğurmuştur. Bütün bunlar yaşanırken, akademi içerisinde de Kemalizm'e karşı eleştiriler artmaya başlamış ve kimi çevrelerce bu tehlike unsurlarının sorumlusu olarak görülmeye başlanmıştır. Neoliberal ekonomi politikaları ve kapitalist piyasa dinamiklerinin bir getirisi olarak yükselişe geçen popüler kültür, gündelik hayatın hemen her yerinde kendisine alan yaratmış ve piyasayla birbirini destekleyerek tezahürlerini artırmıştır. Bu noktada, eski hegemonik etkisi azalmaya başlamış olan Kemalizm, döneme uyumlanmak adına popüler kültürün araç ve işlevselliğine ihtiyaç duymuştur.
Kemalizm, modern Türkiye'nin resmî ideolojisi olarak 1946'dan beri kabul görmüş düşünce sistemleri bütünüdür. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana, modern ve çağdaş bir ulus-devlet kurma saikiyle bütünleşmiş olan Kemalizm, bugüne dek birçok farklı yoruma tabii tutulmuştur ancak literatürde halen açık bir tanımı yapmak oldukça güçtür. Bu çalışmada literatüre kazandırılmak istenen, Kemalizm'in ne olduğu değil özellikle doksanlı yıllarda Türkiye'de hangi şekillerde algılandığını açıklamaktır. Doksanları yılların sonuna değin süreçte, Kemalizm'i bir demokratikleşememe sorunu olarak gören post-Kemalist paradigmanın yanı sıra, halkın içinden yükselen gönüllü bir sevgi söylemi ortaya çıkar. Bu söylem, popüler kültür araçları üzerinden somutlaşarak bir pop ideolojiyi yani pop-Kemalizm'i ortaya çıkarır.
Pop-Kemalizm, kendiliğinden, ideologsuz, gönüllü bir şekilde popüler kültür araçlarının siyasi bir söylem niteliği kazanmasını ifade eder. Bu kapsamda pop müzik şarkıcıları, pop müzik şarkı ve klipleri ile klasik müziğin siyasi söylem
misyonu kazanarak popülerleşmesi incelenmiştir. Gayri resmi bir politik söylem haline gelen pop-Kemalizm, ülke içerisindeki istikrarsızlık, bölünme ve irtica tehlikeleri ile post-Kemalist eleştirilere karşı bir reaksiyon olarak ortaya çıkmış ve popüler kültür araçları üzerinden söylem biçim ve kapsamını genişletmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the relationship between the popular culture explosion that took place in Turkey in the nineties and Kemalism. Popular culture tools, which started to rise in the nineties, also influenced ideologies and transformed the forms of discourse. The rise of the Political Islam and the Kurdish Movement in the mentioned period gave rise to the concerns of division in the society and the increase of anti-secular discourse. While all these were happening, criticism against Kemalism began to increase within the academy, and some circles began to be seen as responsible for these elements of danger. Popular culture, which has risen as a result of neoliberal economic policies and capitalist market dynamics, has created a space for itself in almost every part of daily life and has increased its manifestations by supporting each other with the market. At this point, Kemalism, whose former hegemonic influence began to decline, needed the tools and functionality of popular culture in order to adapt to the period.
Kemalism is a set of thought systems that have been accepted as the official ideology of modern Turkey since 1946. Since the establishment of the Republic, Kemalism, which has been integrated with the motive of establishing a modern and contemporary nation-state, has been subjected to many different interpretations until today, but it is still difficult to make a clear definition in the literature. In this study, what is wanted to be brought to the literature is not to explain what Kemalism is, but to explain how it was perceived in Turkey, especially in the nineties. In the process until the end of the nineties, along with the post-Kemalist paradigm that saw Kemalism as a problem of not being democratized, a voluntary love discourse emerged from the people. This discourse embodies a pop ideology, namely pop-Kemalism, through popular culture tools. 
Pop-Kemalism refers to the spontaneous, ideologue-free, voluntary adoption of popular cultural tools as a political discourse. In this context, pop music singers, pop music songs and clips, and the popularization of classical music by gaining a political discourse mission were examined. Pop Kemalism, which has become an unofficial political discourse, has emerged as a reaction against the dangers of instability, division and reactionism within the country and post-Kemalist criticism, and has expanded the form and scope of discourse through popular culture tools.