Baş-boyun kanserlerinde radyoterapinin orta kulağa ve vestibüler sisteme olan etkileri
Effects of radiotherapy on middle ear and vestibular system in head and neck cancers
Yazar: SİNEM KARA PEKER
Danışman: PROF. DR. HASAN AHMET ÖZDOĞAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Amaç: Baş-boyun kanserlerinde radyoterapi, günümüzde hem definitif hem de
adjuvan tedavi olarak önemli bir yere sahiptir. Kompleks anatomisi nedeniyle,
modern tekniklere rağmen baş-boyun bölgelerinin ışınlanması sırasında hedef dışı
organların radyasyona maruz kalması kaçınılmazdır. Çalışmamızda amaç, baş-boyun
kanserlerinde radyoterapinin orta kulağa ve vestibüler sisteme olan etkilerini
araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya İstanbul Üniversitesi – Cerrahapaşa, Cerrahpaşa
Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Hastalıkları ve Radyasyon Onkolojisi Anabilim
Dalı'nda tedavi gören baş-boyun kanserli hastaları dahil edilmiştir. Hastalara
radyoterapiye başlamadan önce ve radyoterapi bitiminden 12 ay sonra yeniden
otoskopik kulak muayenesi ve odyovestibüler değerlendirme (saf ses odyometrisi,
yüksek frekans odyometrisi, timpanometri, geniş bant timpanometri, bilgisayarlı
dinamik posturografi, videonistagmografi) yapılmıştır.
Bulgular: Toplam 15 hasta, 30 kulak çalışmaya dahil edilmiştir. Saf ses
odyometride, 2000 Hz'de kemik yolu işitme eşiklerinde radyoterapi öncesine göre
sonrasında anlamlı düşüş saptanmıştır. Radyoterapiye ek olarak sisplatin alan grupta
(n=8 hasta) 2000 Hz'de kemik yolu işitme eşiklerinde radyoterapi sonrası anlamlı
düşüş saptanmıştır. Ancak sisplatin almayan grupta (n=7 hasta) kemik yolu işitme
eşiklerinde anlamlı fark bulunmamıştır. Hava yolu işitme eşiklerinde ise 500 Hz'de,
4000 Hz'de ve 8000 Hz'de radyoterapi sonrası anlamlı düşüş saptanmıştır.
Konvansiyonel timpanometride radyoterapi sonrasında OKB (orta kulak
basıncı) ve komplians değerlerinde anlamlı fark saptanmamıştır. Ancak Geniş Bant
Timpanometride, orta kulağın absorbans değerleri incelendiğinde 250 Hz'de, 500
Hz'de ve 1000 Hz'de anlamlı fark saptanmıştır.

12

Vestibüler testlerden Bilgisayarlı Dinamik Posturografiye bakıldığında, VIS
ve Composite skorlarında anlamlı artış saptanmış ancak diğer skorlarda anlamlı fark
bulunmamıştır. Bununla birlikte, videonistagmografide (VNG), sakkad, takip ve
optokinetik testlerde istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır.
Sonuç: Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi gibi doz ayarının 3 boyutlu olarak
hesaplandığı güncel radyoterapi yöntemlerinde, hipoksiye karşı hassas olan koklea
ve orta kulak düşük dozlar verilerek korunabilmektedir. Ancak buna rağmen,
çalışmamızda da gösterdiğimiz gibi, düşük dozlarda bile orta kulak fonksiyonlarında
etkilenme görülmektedir. Bu nedenle baş-boyun bölgesine radyoterapi alacak olan
hastalarda, gelişebilecek östaki disfonksiyonu ve efüzyonlu otitis media açısından
temkinli olunmalıdır.

Abstract:
Objective: Radiotherapy in head and neck cancers has an important place both
as a definitive and adjuvant treatment. Due to its complex anatomy, it is inevitable
that non-target organs are exposed to radiation during irradiation of the head and
neck regions, despite modern techniques. The aim of our study is to investigate the
effects of radiotherapy on the middle ear and vestibular system in head and neck
cancers.
Material and Method: The patients with head and neck cancer who were
treated at Istanbul University – Cerrahapaşa, Cerrahpaşa Medical Faculty,
Department of Otorhinolaryngology and Radiation Oncology were included in the
study. Otoscopic ear examination and audiovestibular evaluation (pure tone
audiometry, high frequency audiometry, tympanometry, wide band tympanometry,
computerized dynamic posturography, videonystagmography) were performed
before the start of radiotherapy and 12 months after the end of radiotherapy.
Results: A total of 15 patients, 30 ears were included in the study. In pure tone
audiometry, there was a significant decrease in bone conduction hearing thresholds at
2000 Hz after radiotherapy compared to before. In the group that received cisplatin
in addition to radiotherapy (n=8 patients), there was a significant decrease in bone
conduction hearing thresholds at 2000 Hz after radiotherapy. However, there was no
significant difference in bone conduction hearing thresholds in the group that did not
receive cisplatin (n=7 patients). There was a significant decrease in air conduction
thresholds after radiotherapy at 500 Hz, 4000 Hz and 8000 Hz.
In conventional tympanometry, no significant difference was found in middle
ear pressure and compliance values after radiotherapy. However, when the
absorbance values of the middle ear were examined in wide band tympanometry, a
significant difference was found at 250 Hz, 500 Hz and 1000 Hz.
Computerized Dynamic Posturography, one of the vestibular tests, showed a
significant increase in VIS and Composite scores, but no significant difference was

14

found in other scores. However, no statistically significant difference was found in
videonystagmography (VNG), saccade, follow-up and optokinetic tests.
Conclusion: In current radiotherapy methods, such as Intensity Modulated
Radiotherapy, where the dose setting is calculated in 3 dimensions, the cochlea and
middle ear, which are sensitive to hypoxia, can be protected by giving low doses.
However, despite this, as we have shown in our study, middle ear functions are
affected even at low doses. Therefore, in patients who will receive radiotherapy to
the head and neck region, caution should be exercised in terms of eustachian
dysfunction and otitis media with effusion.