Bangladeş antik kenti Mahasthangarh'ın miras alanı yönetimi; yeniden değerlendirme problemleri, beklentileri ve önerileri
Heritage site management of Mahasthangarh, the ancient city of Bangladesh; reappraisal problems, prospects, and propositions
Yazar: MOHAMMAD MAHMUDUL HASAN KHAN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ KAZIM ÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik şehirler = Antique cities ; Bangladeş = Bangladesh ; Koruma = Conservation ; Kültür yönetimi = Cultural management ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mahasthangarh = Mahasthangarh ; Paydaşlar = Stakeholders ; Turizm = Tourism ; Yönetim = Management

Özet:
Kültürel miras ve arkeoloji, geçmiş insan kültürüne, sosyal ve teknolojik gelişmeye dair anlayış seviyesini uzatan geçmişe açılan bir kapı açar. Arkeolojik alanlar veya mirasların korunması ve uygun yönetimi, profesyonellerin, akademisyenlerin, özellikle arkeologların ve genel olarak halkın, şimdiki ve gelecek nesillerin yararına olduğunu anlamasını sağlamak için kaçınılmazdır. Miras Yönetiminin (Heritage Management: HM) rolünün kabul edilmesi, dünya çapındaki birçok kültürel mirasın mevcut kritik durumunun iyileştirilmesine sayısız katkı sağlayabilir.
Ulusal ve uluslararası alanda tanınmış miras alanlarının hem akademik hem de kültürel ilgisini çektiği Bangladeş'te, maddi ve manevi miras farklı sorunlardan muzdariptir. Mahasthangarh, Bangladeş'in kuzeybatı kesiminde şimdiye kadar keşfedilen en eski kentsel miras alanlarından biridir ve 1999 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne kaydedilmiştir. Örenyeri, Bengal uygarlığının geçmiş insan faaliyetlerinin kültürel gelişimi ile birlikte kronolojik tarihin anlaşılmasına yardımcı olan farklı antik hanedanların kültürel dizilimi, Ortaçağ İslam dönemi ve sömürge dönemi kalıntıları ile birlikte içerir. Son zamanlarda, Mahasthan miras alanı, vandalizm, hazine avcısı, cehalet, yağma, çeşitli koruma sorunları, yasadışı arazi kullanımı, tarım arazilerinin genişlemesi, turizm ve kalkınma baskısı gibi nedenlerden kaynaklanan çeşitli tehdit türleri ve ciddi yıkım zorluklarıyla karşı karşıyadır. Bangladeş hükümetinin Arkeoloji Departmanı'nın (DoA) yerel bir site sorumlusu, site bakım ve yönetim politikalarını yürütmektedir. Ne yazık ki, yönetim sürecini sistematik olarak yürütmek için kapsamlı bir Miras Alanı Yönetimi (HSM) planı ve politikası veya yönergesi bulunmamaktadır. Yerel topluluk, sitenin önemli bir parçası haline gelmiştir, çünkü site, topluluğun çoğunun miras alanları çevresinde bir tarım toplumu olduğu kırsal bir bölgede bulunmaktadır. Mahasthan'daki arkeolojik peyzajın çoğunun yer aldığı kale bölgesi bile yerel topluluklara aittir ve potansiyel alanları sürekli olarak yıkılmaktadır.
Araştırma, Mahasthangarh'ı bir vaka çalışması olarak kullanarak, somut ve somut olmayan mirası korumak ve yönetmek için Miras Yönetimi'ni bir araç olarak kullanma olasılıklarını gösterecektir. Araştırma, Mahasthangarh bölgesinin hem somut hem de somut olmayan mevcut miras yönetimi senaryoları ile birlikte miras alanlarının mevcut koşullarına genel bir bakış sağlamıştır. Bu araştırmanın eleştirel tartışmaları teşvik edeceğini, Arkeoloji Departmanının (DoA) kapasitesini geliştireceğini ve artıracağını, daha fazla araştırmaya ilham vereceğini ve ulusal ve uluslararası düzeyde sürdürülebilir kültürel miras yönetimini ilerleteceğini umuyoruz.

Anahtar Kelime: Arkeoloji; Miras; Site Yönetimi; Koruma; Paydaşlar; Turizm; Mahasthangarh; Bangladeş.

Abstract:
Cultural heritage and archaeology ushers a door to the remote past that prolong our level of understanding of past human culture, social, and technological enhancement. Archeological sites or heritages safeguarding and appropriate management are inevitable to enable professionals, academics, archaeologists in particular, and the public at large in general to understand and illustrate it on behalf of and for the convenience of present and future generations. Recognition of the role of Heritage Management (HM) could make a countless contribution in improving the present critical situation of many cultural heritage worldwide.
In Bangladesh, where national and internationally well-known heritage sites attract both academic and tourism interests, tangible and intangible heritages are suffering from different issues. The Mahasthangarh is one of the renowned earliest urban heritage sites so far discovered in the northwestern part of Bangladesh, that was inscribed on the UNESCO World Heritage Tentative List in 1999. The site contains together with different ancient dynasties cultural sequence, medieval Muslim remnants, and colonial remains that help to understand chronological history along with cultural development of past human activities of Bengal civilization. Recently, heritage site Mahasthan faces several types of threats and challenges of severe destruction resulting from various causes such as vandalism, treasure hunter, ignorance, looting, various conservation issues, illegal land use, expansion of farmland, tourism, and development pressure. A local site custodian of the Department of Archaeology (DoA) of the Bangladesh government is conducting site maintenance and management policies. Unfortunately, there is no comprehensive Heritage Site Management (HSM) plan and policy or guidelines to conduct the management process systematically. The local community has become an essential part of the site because the site is located in a rural area where most of the community is an agrarian society around the heritage sites. Most of the archaeological landscape in Mahasthan even in the citadel area is owned by the local communities and they are continuously demolishing the potential sites.
The research will demonstrate the possibilities of using Heritage Management as a tool for safeguarding and managing the tangible and intangible heritage by using the Mahasthangarh as a case study. The research has provided an overview of the current conditions of heritage sites, along with the present heritage management scenarios both tangible and intangible of the Mahasthangarh area. We hope this research will foster critical discussion, develop and enhance the capacity of the Department of Archaeology (DoA), inspire further research, and advance sustainable cultural heritage management at the national and international level.

Keyword: Archaeology; Heritage; Site Management; Protection; Stakeholders; Tourism; Mahasthangarh; Bangladesh