Evli bireylerde çift uyumu ve psikolojik belirtilerin ilişki odaklı bilişsel faktörler ve ilişki sürdürme stratejileri açısından incelenmesi
Investigation of dyadic adjustment and psychological symptoms interms of relationship oriented cognitive factors and relationship maintance stategies in married individuals
Yazar: ÜNAL ALPAY
Danışman: PROF. DR. ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
ÖZET
Doktora Tezi
Evli Bireylerde Çift Uyumu ve Psikolojik Belirtilerin İlişki Odaklı Bilişsel Faktörler ve İlişki Sürdürme Stratejileri Açısından İncelenmesi
Ünal ALPAY

Dokuz Eylül Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Psikoloji Anabilim Dalı
Psikoloji Programı

Çift uyumu ve psikolojik sağlık yakından ilişkilidir. Sahip olunan bilişsel çarpıtmalar ve ilişkiye dair işlevsel olmayan inançlar hem çift uyumunu hem psikolojik sağlığı olumsuz etkilemektedir. Çift uyumunu olumlu etkilediği bilinen ilişki sürdürme stratejilerinin, psikolojik sıkıntılarla doğrudan bağlantısı ise bilinmemektedir. Bu çalışmada ilk olarak araştırmanın temel değişkenleri çeşitli sosyodemografik özellikler açısından incelenmiştir. Ardından, evli bireylerde ilişki inançları ve bilişsel çarpıtmaların, ilişki sürdürme stratejileri aracılığıyla çift uyumu ve psikolojik sıkıntılar üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra, ilişkiler her iki eşin etkileşiminden bağımsız düşünülemeyeceğinden ve karşılıklı bağımlılık prensibi ışığında, ilişki inançları ve bilişsel çarpıtmalar ile çift uyum düzeyi arasındaki ilişkide ilişki sürdürme stratejilerinin aracılık rolünün çiftler üzerinde de incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya 18-65 yaş aralığında 218'i erkek, 363'ü kadın ve 194'ü çift olan 581 evli birey katılmıştır. Verilerin toplanmasında Çift Uyum Ölçeği, Kısa Belirti Ölçeği-25, İlişki İnançları Ölçeği, Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği ve İlişkiyi Sürdürme Stratejileri Ölçeği kullanılmıştır. Yapılan betimsel incelemelerde cinsiyet, eğitim düzeyi, evlilik süresi ve çocuk sahibi olma gibi sosyodemografik değişkenlerin temel değişkenler üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın ilk temel amacı kapsamında test edilen model yapısal eşitlik modellemesi (YEM) analiziyle tüm örneklem üzerinde, ikinci temel amacı kapsamında test edilen model ise çiftlerden elde edilen veriler kullanılarak Aktör Partner Karşılıklı Bağımlılık Aracılık Modeli (Actor Partner Interdependence Mediation Model; APIMeM) analiziyle incelenmiştir. YEM bulguları ilişki sürdürme stratejilerinin, ilişki inançları ve bilişsel çarpıtmalar ile çift uyumu ve psikolojik sıkıntılar arasındaki ilişkide aracı bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. APIMeM analizi sonucunda ise ilişki sürdürme stratejilerinin bilişsel çarpıtmalar ve çift uyumu arasında her iki eş için de aktör aracılık etkisinin olduğu, partner aracılık etkisinin yalnızca erkek eşler için geçerli olduğu ve ilişki sürdürme stratejilerinin ilişki inançları ve çift uyumu arasında hem aktör hem de partner aracılık etkisinin yalnızca erkek eşler için geçerli olduğu saptanmıştır. Klinik doğurgular, sınırlılıklar ve gelecek çalışmalara yönelik öneriler tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler:  Çift Uyumu, Psikolojik Belirtiler, İlişki Sürdürme Stratejileri, İlişki İnançları, Bilişsel Çarpıtmalar, Yapısal Eşitlik Modeli, Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Modeli.

Abstract:
ABSTRACT 
Doctoral Thesis 
Doctor of Philosophy (PhD) 
Investigation of Dyadic Adjustment and Psychological Symptoms in
Terms of Relationship Oriented Cognitive Factors and Relationship Maintance Stategies in Married Individuals
Ünal ALPAY

Dokuz Eylul University 
Graduate School of Social Sciences 
Department of Psychology 
Psychology Program

Dyadic adjustment and psychological health are closely related. Cognitive distortions and dysfunctional beliefs about the relationship negatively affect both dyadic adjustment and psychological health. The direct relationship between relationship maintenance strategies, which are known to positively influence dyadic adjustment, and psychological distress remains unclear. This study first aimed to examine the mediation role of relationship maintenance strategies between relationship beliefs, cognitive distortions and dyadic adjustment, psychological distress in married individuals. Furthermore, since relationships cannot be considered independent of the interactions between both partners and in light of the principle of interdependence, it is aimed to examine the mediating role of relationship maintenance strategies in the relationship between relationship beliefs, cognitive distortions and the level of couple adjustment. Additionally, dyadic adjustment, relationship beliefs, cognitive distortions relationship maintenance strategies and psychological distress have been examined to various sociodemographic variables. The sample consisted of 581 married adults including 218 men and 363 women, who aged 18 to 65. Dyadic Adjustment Scale, Brief Symptom Measure-25, Relationship Beliefs Questionnaire, Cognitive Distortions Scale and Relationship Maintenance Strategies Scale were used. For the first aim of the study, the model was tested using structural equation modeling (SEM). Model test for the second purpose were tested using the Actor Partner Interdependence Mediation Model (APIMeM) that using data obtained from 194 couples. SEM findings reveal that relationship maintenance strategies mediator in the relationship between relationship beliefs and cognitive distortions, couple adjustment and psychological distress. APIMeM analysis indicated that relationship maintenance strategies have an actor mediation effect for both partners between cognitive distortions and couple adjustment. Additionally, a partner mediation effect was found to be valid only for male partners. Moreover, relationship maintenance strategies exhibited both actor and partner mediation effects between relationship beliefs and couple adjustment, with these effects being valid only for male partners. Sociodemographic variables such as gender, education level, duration of marriage and having children have an effect on the fundamental/main variables. The clinical implications, limitations and recommendations for further studies were discussed.

Keywords: Dyadic Adjustment, Psychological Symptoms, Relationship Maintenance Strategies, Relationship Beliefs, Cognitive Distortions, Structural Equation Model, Actor-Partner Interdependence Model.