"Avrupa" insan hakları hukukunda ayrımcılık yasağı: Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği
Prohibition of discrimination in "European" human rights law: Council of Europe and European Union
Yazar: MERVE AĞZITEMİZ
Danışman: PROF. DR. İLKE GÖÇMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsanların temel ihtiyaçlarından birisi de bir toplumda birlikte yaşadığı kişilerle
eşit muamele görmek ve ayrımcılığa maruz kalmamaktır. Bu talepten doğan haklar birçok
farklı hukuk sistemi tarafından farklı şekillerde ele alınabilmektedir. Bu bağlamda
uluslararası hukuk, bölgesel ve yerel hukukların söz konusu yasağa yaklaşımı
değişebilmektedir. Söz konusu bu sistemler Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği olduğunda
ise kapsadıkları coğrafi bölge, ortak üyeler ve iletişimlerinin örtüşen bir yapı sergilemesi
bakımından ayrıca hukuken incelenmesi gereken bir alanı oluşturmaktadır. Ortak
paydalara sahip olmalarının ve iletişimlerinin yanı sıra Avrupa Birliğinin (AB), Avrupa
İnsan Hakları Sözleşmesine (AİHS) katılımına yönelik hukuki adımlar da böyle bir
incelemeyi ayrıca gerekli göstermektedir. Ayrımcılık yasağının bu sistemlerdeki hukuki
yorumunun farklılaşıp farklılaşmadığı, bir sistemin daha ileriye gidip gidemediği ve
farklılaşma varsa bunun hangi noktalarda yoğunlaştığı gibi sorunlar bu inceleme
açısından ortaya koyulabilecektir. Bu bağlamda ayrımcılık yasakları özelinde her iki
sistem de kendi iç dinamikleriyle ele alındığında ayrımcılık hukuku alanında nasıl
ilerlediğinin yanı sıra bu sistemlerin etkileşimi de değerlendirilmelidir. Bu çalışmada bu
etkileşimi ortaya koyabilmek amacıyla da hukuk üzerinden hareketle söz konusu
sistemlerin içtihat hukuku değerlendirilerek ayrımcılık yasakları temelindeki asgari
standart ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla kullanılan hukuki kaynaklar da söz
konusu olan içtihat hukuku ve AB ve AİHS kapsamında ayrımcılık yasağını düzenleyen
temel hukuki metinler olmaktadır.
AB Kurucu Antlaşmalarından kaynağını alacak şekilde, ırk ve etnik köken, dini
inanç veya kanaat, engellilik, yaş ve cinsel yönelim temelinde ayrımcılık temelleri bu
etkileşimi ve insan hakları standardını ortaya koymak üzere ele alınmaktadır. Belirlenen
bu temellerde ayrımcılık yasağının düzenlenme şekli ve denetim unsuru ele alınacak
ayrıca bu denetimin maddi boyutu olarak ayrımcılık türleri ve ayrımcılık yasağı testinin
nasıl uygulandığı ortaya koyulmaya çalışılacaktır. Bu sayede AİHS'nin temel amacının
bir insan hakları koruma sistemi oluşturmak olduğu göz ardı edilmeksizin, sistemlerin bu
alandaki dinamik yaklaşımı ve ulus üstü bir sistem olan AB'nin bu alanda belirlenen insan
hakları standardının neresinde durduğuna ilişkin bir sonuca ulaşılmaya çalışılacaktır.

Abstract:
One of the basic needs of people is to be treated equally with the people they live
with in a society and not to be discriminated against others. Rights arising from this
demand can be discussed in different ways by many different legal systems. In this
context, the approach of international law, regional and national laws to the prohibition
may change. In the case of the Council of Europe and the European Union, because of
the geographical region they cover, their associate members and the overlapping structure
of their communications, these systems constitute an area that needs to be examined in
legal terms. In addition to the fact that they have common grounds and their
communication, the legal steps towards the accession of the European Union (EU) to the
European Convention on Human Rights (ECHR) also necessitate such examination.
Problems such as whether the legal interpretation of the prohibition of discrimination in
these systems differ, whether a system can go further, and if there is differentiation at
what points it is focused, will be put forward in terms of this research. In this context of
discrimination research, when both systems are handled with their own internal dynamics,
the interaction of these systems should be evaluated as well as how they have progressed
in the field of discrimination law. In this research, in order to reveal the interaction, the
case law of the systems in question was evaluated and the minimum standard of
discrimination prohibitions was tried to be theorized. The legal sources used for this
purpose are the case law and the basic legal texts regulating the prohibition of
discrimination under the EU and ECHR.
Originating mainly from the EU Founding Treaties race and ethnic origin,
religious belief or belief, disability, age and sexual orientation are the grounds of
discrimination addressed to set forth this interaction and the human rights standard. The
way the prohibition of discrimination is regulated and the element of control will be
discussed on these grounds. On the other hand, types of discrimination and how the nondiscrimination test is applied as the material dimension of this control will be tried to be
revealed. By this means, without disregarding that the main purpose of the ECHR is to
create a human rights protection system, it will be tried to reach a conclusion with the
dynamic approach of the systems in this area and the place where the EU (as a
supranational system), stands in the human rights standard.