Ağrı'nın hamur ilçesinde yetişen alıç (Crataeugus spp.) türlerinin tespiti ve seleksiyonu
Selection and detection of hawthorns (Crataeugus spp.) species grown in the Hamur district of Ağrı
Yazar: YASEMİN TUĞRUL
Danışman: DOÇ. DR. ERSİN GÜLSOY
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alıç = Hawthorn ; Crataegus = Crataegus ; Genotip = Genotype ; Pomoloji = Pomology ; Seleksiyon = Selection

Özet:
Bu çalışma 2020 ve 2021 yılları arasında Ağrı ilinin Hamur ilçesinde doğal olarak yetişen alıç (Crataegus spp.) populasyonu içerisinden bitki özellikleri ve meyve kalitesi yönünden üstün özelliklere sahip alıç genotiplerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada, ilçede mevcut alıç populasyonu, seleksiyon kriterlerine göre incelenmiş ve ilk yıl 54 alıç genotipinden meyve örneği alınarak çeşitli meyve özellikleri incelenmiştir. İkinci yıl için 42 alıç genotipinden tekrar meyve örneği alınarak çeşitli pomolojik ölçüm ve değerlendirmeler yapılmıştır. İkinci yıl incelenen alıç genotipleri içerisinde yapılan tartılı derecelendirme sonucunda elde edilen ortalama değerlere göre 11 genotip ümitvar olarak seçilmiş ve bu verilere göre genotiplerin meyve ağırlığı 2,03-2,59 g, meyve eni 12,19-17,15 mm, meyve boyu 11,45-15,12 mm, meyve eti kalınlığı 3,53-4,98 mm, çekirdek ağırlığı 0,46-0,67 g, çekirdek sayısı 3-4 adet, suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) %11,00-17,25, pH 3,70-4,02 ve titre edilebilir asitlik %1,01-2,39 arasında bulunmuştur. Yörede incelenen 54 alıç genotipi üzerinde yapılan gözlem ve incelemeler neticesinde genotiplerin 2'sinin Crataegus monogyna var. lasiocarpa (Lange) K.I.Chr. türüne, 22'sinin Crataegus pentagyna Waldst. & Kit. ex Willd. türüne, 13'ünün Crataegus azarolus türüne, 4'ünün Crataegus azarolus var. azarolus türüne ve 13'ünün Crataegus orientalis sub. sp. szovitsii (Pojark.) K.I.Chr. türüne ait olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine the superior hawthorn genotypes in terms of plant characteristics and fruit quality among the hawthorn (Crataegus spp.) population naturally grown in Hamur district of Ağrı province between 2020 and 2021.  In the study, the current hawthorn population in the district was examined according to the selection criteria and various fruit characteristics were examined by taking fruit samples from 54 hawthorn genotypes in the first year. For the second year, fruit samples were picked again from 42 hawthorn genotypes and various pomological measurements and evaluations were produced.  Among the hawthorn genotypes examined at the end of the study, 11 genotypes were selected as promising as a result of the weighted ranked method according to the average values obtained.  The fruit weight in the genotypes selected according to the two-year average values changed between 2,03-2,59 g; fruit width between 12,19-17,15 mm; fruit length between 11,45-15,12 mm; fruit flesh thickness between 3,53-4, 98 mm; kernel weight between 0,46-0,67 g, number of seeds 3 to 4, total soluble solid content between 11,00-17,25%; pH between 3,70-4,02 and titratable acidity 1,01%  to 2,39%.
As a result of the observations and examinations made on 54 hawthorn genotypes examined in the region, there have been identified 2 of them as Crataegus monogyna var. lasiocarpa (Lange) K.I.Chr. species, 22 of them as Crataegus pentagyna Waldst. & Kit. azarolus var. azarolus species, and 13 of them as Crataegus orientalis subsp. szovitsii (Pojark.) K.I.Chr. species.