Deprem kavramı algısı ve depreme ilişkin değerlendirmeler; 8 Mart 2010 Okçular-Kovancılar depremi örneği
Earthquake concepts and evaluation related to earthquake; examples of 8 March 2010 Okçular Kovancilar earthquake
Yazar: SENANUR KUTLU ÜNAL
Danışman: PROF. DR. HASAN ORHUN KÖKSAL ; DOÇ. DR. ERCAN KOCAYÖRÜK
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Doğal Afetlerin Risk Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Türkiye nüfusunun yaklaşık üçte ikisi halen aktif olan fay zonları üzerinde yaşamasından dolayı, ülkemizde en büyük afet tehdidinin deprem olduğu bilinmektedir. Ancak ülkemizin yoğun bir deprem kuşağında yer almasından dolayı insanlar bu olaylar sonucunda sadece fiziksel ve ekonomik zarara uğramakla kalmayıp deprem sonrası bazı kalıcı psikolojik etkilenmeler yaşamaktadır. İnsanların kendilerine veya yakınlarına karşı fiziksel ya da ruhsal tehdit algıladıkları ölüm, doğal afet, kaza, terör eylemi vb. içeren olaylar travmatik durumlar olarak adlandırılır. Travmatik durumlar içinde bulunan doğal afetler, gündelik yaşamda kısa süreli sıkıntı yaşatan durumların dışında ani ve beklenmedik zamanda gelişen kontrol edilebilirliği çok düşük olan olaylardır. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de yaşanan şiddetli ve etkili bir deprem sonrasında afetzelerdeki deprem algısının düzeyini gözlemlemek, depreme ilişkin değerlendirmelerini ve bakış açılarını incelemektir. Bu doğrultuda yapılan tez çalışmasıyla, Türkiye'nin mevcut afet yönetim sistemi içerisinde bulunan hazırlık, zarar azaltma, müdahale ve iyileştirme safhalarında olan bir takım eksiklikler için, depremin psikolojik etkisi başta olmak üzere risk yönetimi ve kriz yönetimi konularını ele almaya yönelik bir yaklaşım ortaya koymak amaçlanmaktır.
Bu çalışmada, Elazığ ilinin Kovancılar ilçesinde bulunan Okçular, Göçmezler ve Aşağıdemirci köylerinde 8 Mart 2010 tarihinde meydana gelen depremi yaşayan 20 depremzede seçilmiştir. Nitel araştırma için kullanılacak olan 10 soru ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ilk olarak, afetzedelerin deprem anı ve sonrasında neler hissettiklerini, ne tür davranışlar sergiledikleri sorgulanarak depremin insanlar üzerindeki psikolojik etkisini öğrenmek amaçlanmıştır. İkinci olarak, afetzedelerin deprem sonrası yardımlar konusunda beklentileri araştırılmıştır. Üçüncü olarak ise söz konusu depremzedelerin deprem sonrası zarar azaltıcı önlem alma konusunda bilgi düzeylerinin ölçülmesi amaçlanmıştır.
Elde edilen sonuçlar, depremin oluş zamanının ve hava şartlarının insanları olumsuz yönde daha çok etkileyeceğini göstermiştir. Maddi veya manevi zarar gören insanların, zarar görmeyen insanlara göre kaygı, endişe, korku ve çaresizlik duygularını içinde oldukları görülmüştür. Katılımcıların büyük bir kısmı deprem sonrası yapılan yardımların yeterli olduğunu ifade etmişlerdir. Deprem sonrasında bazı insanlar psikolojik destek almasına rağmen bazıları kendi kendine atlatmayı seçmiştir. İnsanların neredeyse tamamı depremin üzerinden dokuz sene geçmesine rağmen deprem korkusunu atlatamadıklarını söyleyerek halen deprem korkusunu yaşadıkları sonucuna varılmıştır. Katılımcıların yaklaşık üçte ikisinin yaşamları boyunca tekrar büyük bir depremle karşılaşma ihtimallerini kaderci bir yaklaşımla değerlendirdikleri belirlenmiştir. Bu durum böylesine acı bir deneyim yaşamalarına karşı depremzedelerin deprem algılarının son derece yetersiz kaldığının bir göstergesidir. Yaşamları boyunca tekrar deprem afeti olması durumunda zarar görme ihtimali sorulduğunda ise zarar görebilirlik durumunun ağır bastığı ancak deprem öncesi önlem alma konusunda büyük bir bilgi ve pratik eksikliği olduğu görülmüştür.
Türkiye'nin diğer deprem bölgelerinde yaşayan insanların deprem algısı düzeyinin incelenmesi ve bunun sonucunda farklı bulgular ve sonuçlar elde edilmesi ise başka bir tezin konusudur.

Abstract:
About two-thirds of Turkey's population has been living on active fault zones in our country and therefore it is known that the biggest disaster threat is the earthquake. However, since Turkey is located on intense earthquake zone, people experiences not only some physical and economical, but permanent psychological damage on some victins after earthquakes. People perceive a threat against themselves or their relatives from the events that involve physical or mental, death, natural disasters, accidents, terrorist acts, etc. are called traumatic situation. Natural disasters are distinguished from a short-term annoyance in everyday life, traumatic situations, bringing sudden and unexpected circumstances outside of the events that are developing at the time very low controllability. The objective of this study is to determine the perception of earthquake victims and to evaluate their earthquake-related assessments in Turkey. Thus, an approach is proposed for some deficiencies for the phases of preparedness, response, mitigation and rehabilitation in the current disaster management system in Turkey, especially on the basis of the psychological impact of the earthquake at the management of crisis and risk.
In this study, 20 earthquake victims exposed to 8 March 2010 earthquake occurred in Okçular, Göçmezler and Aşağıdemirci villages in Kovancılar district of Elazığ, are selected using snowboll sampling. A qualitative research interview is carried out using 10 questions. How they felt during and after the earthquake disaster victims, what kind of behaviors they choosed are first asked to all interviewees in order to determine the psychological effects of the earthquake. Secondly, the expectations of the victims and the available earthquake retrofit grants are investigated. Thirdly, the knowledge and preparedness level of victims about the earthquake mitigation are aimed to be measured.
The results showed that weather conditions and occurrence time of a major earthquake could affect the people negatively. People who have physically and psychologically affective individuals are determined to be in a dense emotional state of can feel anxiety, worry, fear, and helplessness. A large number of participants stated that earthquake retrofit grants were not sufficient. Half of the interviewess mention that some victims they people received psychological support after of the earthquake. Almost all of the people, although nine years have passed after the earthquake, declared that they couldn't still get rid of  the earthquake fear. Nearly two thirds of participants have been evaluated the possibility of encountering a major earthquake again in their life time, adapting a fatalistic approach. This emphasizes that the earthquake perception of victims are still very low despite their painful experience. When asked about the possibility of damage in an earthquake disaster throughout their lifetimes, they are aware of the earthquake vulnerability, although their knowledge and practice about the mitigation preparedness are still very poor.
The perception levels and earthquake related assessments of the people living in different regions of Turkey can be examined as a future work.