Sarı-kahverengi çiçekli Delphinium peregrinum L. örneği üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic Researches on Delphinium peregrinum L. Samples with Yellowish-Brown Flowers
Yazar: HANDE SOYDAN
Danışman: PROF. DR. FİLİZ MERİÇLİ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Farmakognozi = Pharmacognosy

Özet:
Delphinium, Consolida ve Aconitum türleri (Ranunculaceae) eski çağlardan beri tedavide kullanılan dünya üzerinde yaygın bitkilerdir. Farklı tedavi kültürlerinde antiparaziter, insektisid, analjezik, sedatif, emetik, antihelmintik, antikonvülsan olarak kullanıldığı kayıtlıdır. Otlayan sığır ve koyunların Acoitum, Consolida veya Delphinium türleri yemeleri sonucu oluşan zehirlenme ve ölümler bu bitkilerin etken maddeleri üzerindeki araştırmaları arttırmıştır. Toksik etkinin, içerdiği diterpen alkaloitlerden kaynaklandığı saptanmıştır. Nörotoksik etkili bu alkaloitler bradikardi, kas sistemi spazmları, tansiyon düşüklüğü ve solunum felci ile ölüme neden olmaktadır. Bu tez çalışmasında, genellikle koyu mor (mavi-mor) çiçekli olan Delphinium peregrinum L. örneğinin Karaman'ın Ermenek ilçesinden toplanmış sarı-kahverengi çiçekli örneği incelenmiştir. Bitkinin topraküstü kısımları uygun şartlarda kurutulup toz edildikten sonra etanol ile perkole edilmiştir. Etanollü perkolat vakum altında ve düşük sıcaklıkta (50 °C) yoğunlaştırılmıştır. Alkaloit tüketmesi ile elde edilen ana ekstreden Vakum Likit Kromatografisi, İnce Tabaka Kromatografisi, Kromatotron, Sütun Kromatografisi, Preparatif İnce Tabaka Kromatografisi yöntemleriyle alkaloitler saf olarak elde edilmiş ve spektral yöntemlerle (IR, 1H, APT, DEPT NMR) yapıları aydınlatılmıştır. Bitkiden 7 bilinen madde; peregrin, 14-asetilpererin, 10-hidroksiperegrin, delfiperegrin, 14-O-benzoilperegrin, 14-O metilperegrin ve ?-atisin elde edilmiştir. Bu maddelerden, 20 karbonlu diterpen alkaloit olan ?-atisin dışında kalanlar 19 karbonlu norditerpen alkaloitlerdir. Mavi-mor çiçekli D.peregrinum örneklerinde varlığı bilinen peregrin, delfiperegrin, 14-O-asetilperegrin adlı maddeler sarı-kahverengi çiçekli örneklerde de saptanmıştır. Daha önceki çalışmalarda D.munzianum örneğinden elde edilmiş olan 10-hidroksiperegrin ve 14-O-benzoilperegrin'in D.peregrinum L. türünde de bulunduğu bu çalışmayla tespit edilmiştir. Çalışma sırasında izole edilen 14-O-metilperegrin ile ?-atisin ise D.peregrinum türünde ilk kez bulunmuştur.

Abstract:
Delphinium, Consolida and Aconitum species (Ranunculaceae) are the prevalent plants which have been used for treatment since ancient times. In different treatment cultures, these species were reported as antiparasitic, insecticide, analgesic, sedative, emetic, antihelminthic and anticonvulsant. The intoxications and deaths which are caused by the cattles and sheeps feeding with Aconitum, Consolida or Delphinium species have increased the researches on these species. It was known that the toxic effect of these species is caused by diterpene alkaloids which the plants contain. Bradycardy, muscle system spasms, hypotension and death by arrest of respiration can be seen because of the neurotoxic alkaloids. Delphinium peregrinum L. usually has been known with its dark-purple (blue-purple) flowers. In this study the yellowish-brown flowered sample of the species which was collected from Karaman-Ermenek was investigated. The aerial parts of the plant were percolated with ethanol after drying and powdering. The percolate was evaporated under vacuum at the low temperature (50°C). The alkaloids were obtained by using Vacuum Liquid Chromatography, Thin Layer Chromatography, Chromatotron, Column Chromatography, Preparative Thin Layer Chromatography methods and their structures were identified by spectral methods (IR, 1H, DEPT, APT NMR). Seven known alkaloids were isolated from the plant; peregrine, 14-acetylperegrine, 10-hydroxyperegrine, delphiperegrine, 14-O-benzoylperegrine, 14-O methylperegrine and ?-atisine. Among these alkaloids, the ones except the 20 carbonilated diterpene alkaloid ?-atisine, are the 19 carbonilated norditerpene alkaloids. Peregrine, delphiperegrine, 14-O-acetylperegrine whose presence had been known in blue-purple flowered D.peregrinum was detected in yellowish-brown flowered D.peregrinum too. 10-hydroxyperegrine and 14-O-benzoylperegrine which had been obtained previously from D.munzianum have been detected in this study. Furthermore, 14-O-methylperegrine and ?-atisine which were isolated within the study have been found in D.peregrinum for the first time.