Turist rehberleri açısından kültürel miras alanı olan ayasofya'nın yeniden camiye dönüştürülmesi üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the conversion of hagia sophia, a cultural heritage site, into a mosque from the perspective of tourist guides
Yazar: AYŞE ELMAS
Danışman: PROF. DR. LÜTFİ ATAY
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Seyahat İşletmeciliği ve Turizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzecilik = Museology ; Tarih = History ; Turizm = Tourism
Dizin: Din-kültür ilişkileri = Religious-culture relations ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Turizm = Tourism

Özet:
Kültürel miras, insanlık tarihi boyunca toplumların biriktirmiş olduğu maddi ve manevi değerler bütünüdür. Kültürel miras unsurları uzun yıllardan beri varlığını sürdüren üstün evrensel değere sahip somut ve somut olamayan değerler olarak bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, Kültürel miras değeri olan Ayasofya'nın uzun yıllar müze olarak hizmet vermesinden sonra camiye dönüştürülmesine ilişkin görüşleri incelemektir. Yapılan görüşmeler ile turist rehberlerinin Ayasofya'nın yeniden camiye dönüştürülmesindeki görüş ve düşünceleri açıklanması istenmiştir. Alınan cevaplar neticesinde Ayasofya'nın yeniden camiye dönüştürüldükten sonra turist rehberleri açısından süreç değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini Türkiye'deki eylemli profesyonel turist rehberleri, örneklemini ise Ayasofya ve çevresinde görev yapan profesyonel turist rehberleri oluşturmaktadır. Katılımcılar ile kolayda ve kasıtlı örnekleme yolları ile veri toplanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan görüşme tekniği kullanılmış ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Araştırma kapsamında İRO başkanı başta olmak üzere İstanbul turist rehberleri odası delegeleri ve turist rehberlerinden oluşan on beş paydaş ile görüşülmüştür.

Araştırma bulgularıma göre; Ayasofya'da oluşan kalabalık ve uzun kuyruklar rehberlik mesleği ve kültürel miras değerlerinin korunması bakımından olumsuz değerlenderilmektedir. Diğer taraftan Ayasofya'nın statü değişikliğinden sonra camideki ziyaretçi türü ve sayısı bakımından bir değişiklik yaratmaması Ayasofya'nın bir bütün olarak önemli bir turizm potansiyelinin olduğunun göstergesidir. 

Araştırma kapsamında görüşme yapılan paydaşlar mesleğini daha çok Ayasofya ve çevresinde icra etmektedir. Araştırmanın daha geniş bir örneklemi kapsayacağı çalışmalarda Ayasofya'ya tura gelen ve İstanbul dışında mesleğini sürdüren paydaşların görüşlerinin de araştırmaya dahil edilmesi uygun olacaktır.

Abstract:
Cultural heritage is the set of material and spiritual values accumulated by societies throughout human history. Cultural heritage elements are known as tangible and intangible values of outstanding universal value that have existed for many years. The purpose of this study is to examine the opinions regarding the conversion of Hagia Sophia, which has cultural heritage value, into a mosque after serving as a museum for many years. During the interviews, the tourist guides were asked to explain their views and opinions on the re-conversion of Hagia Sophia into a mosque. As a result of the answers received, the process was evaluated from the perspective of tourist guides after Hagia Sophia was converted into a mosque again. The population of the research consists of active professional tourist guides in Turkey, and the sample consists of professional tourist guides working in Hagia Sophia and its surroundings. Data was collected from the participants through convenience and deliberate sampling. In the study, the interview technique, one of the qualitative research methods, was used and a semi-structured interview form was applied. Within the scope of the research, fifteen stakeholders, including the IRO president, delegates and tourist guides, were interviewed.

According to my research findings; The crowds and long queues in Hagia Sophia are considered negative in terms of the guidance profession and the protection of cultural heritage values. On the other hand, the fact that there was no change in the type and number of visitors in the mosque after the status change of Hagia Sophia is an indication that Hagia Sophia as a whole has a significant tourism potential.

	The stakeholders interviewed within the scope of the research practice their profession in Hagia Sophia and its surroundings. In studies where the research would include a larger sample, it would be appropriate to include the opinions of stakeholders who came to Hagia Sophia on tour and continue their profession outside Istanbul.