Türkiye'de kamu ihale usullerinin değerlendirilmesi ve analitik hiyerarşi proses yöntemi ile karşılaştırmalı analizi
Assessment of public procurement procedures and comparetive analysis PF analitical hierarchy process in Turkey
Yazar: SERDAR ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. SELDA AYDIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Kamu ihalesi = Public bidding ; Kamu İhale Kanunu = Public Procurement Law ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Usuli = Usuli ; İhale = Tender

Özet:
Kamu kesimi, bir kısım ihtiyaçlarını kendisi üretirken, bir kısmını da özel sektörden temin edebilmektedir. Kamu kesimi, özel sektörden ihtiyaç temini işlemini özel durumlar hariç ihale yöntemi kullanarak yapmaktadır. O halde kamu kaynaklarının etkili bir şekilde kullanılabilmesi etkili bir ihale tasarımı ile gerçekleşebilecektir. Etkili bir ihale tasarımının gerçekleşmesi, doğru ihale usulünün seçimi ile mümkün olabilecektir. Ülkemizde kamu ihaleleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi olarak yapılmaktadır. Kamu İhale Kanunu, açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulü olmak üzere üç tip ihale usulü belirlemiştir. Söz konusu usullerden açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün öncelikli usul olduğu, pazarlık usulünün ise kanunda sayılan hallerde kullanılabileceği hükmü düzenlenmiştir. Ancak kamu idarelerinin gerçekleştirdikleri ihaleler incelendiğinde idarelerin aynı konuya yönelik aynı tip ihalelerde farklı ihale usullerini kullandıkları görülmektedir. Kamu idarelerinin ihale seçiminde etken faktörlerinin belirlenerek doğru ihale usulünün belirlenebilmesi amacıyla yapılan bu çalışmada söz konusu problemin çözümü için çok kriterli karar verme yöntemlerinden, niceliksel ve niteliksel yapılarda olan çok sayıda kriteri optimize ederek karar vericinin en iyi alternatifi seçmesine ya da sıralamasına imkan sağlayan bir yöntem olan Analitik Hiyerarşi Proses Yöntemi kullanılmıştır. Analitik hiyerarşi proses yönteminin seçiminde kamu ihalesi gibi uzmanlık ve tecrübe gerektiren bir konuda sübjektif görüşlere dayalı ve kamu kaynaklarının kullanımına yönelik hassas kararların verildiği uygulamalarda analitik hiyerarşi prosesin karar vericilere daha etili ve gerçekçi sonuçlar önereceği düşüncesi olmuştur. Bu doğrultuda mal alım ihaleleri, hizmet alım ihaleleri ve yapım işi ihaleleri Analitik Hiyerarşi Proses Yöntemi kullanılarak ayrı ayrı analiz edilmiş ve yapılan analizler neticesinde elde edilen bulgular karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiştir. Üç ihale usulünün üstün ve zayıf yanları eleştiriler doğrultusunda değerlendirilerek ihale türleri için etkin ihale usulü seçimi gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda kamusal mal alım ihalelerinde açık ihale usulünün, hizmet alım ihalelerinde pazarlık usulünün ve yapım işi ihalelerinde ise belli istekliler arasında ihale usulünün etkili ihale usulü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Public sector, while producing some of its needs, provides others from private sector. Accept from special cases, main provision method that public sector uses is procurment. In that case, for the efficient utilization of public resources, an efficient procurement design must be realized. And to realize an efficient procurement design, proper procurement procedure must be selected. In Turkey public procurement are implemented according to the Public Law  no: 4734 i.e.  "Public Procurement Law". Public Procurement Law specifies three procurement procedures, respectively: open procedure, restricted procedure and negociated procedure. While law gives open procedure and restricted procedure priority, negociated procedure can only be imlemented in the cases listed in the law. But when the tenders held by the public administrations are examined, it occurs that different kinds of procurement procedures were used in same kinds of subjects and in same kinds of tenders. The aim of this study is to determine proper procurement procedure by defining the dominant factors in procurements of public administrations. For this purpose among the different multi-criteria decision-making methods, Analitical Hierarchy Process,  - which, by optimizing multiple quantative and qualitative criteria, enables the decion maker to rank the alternatives and select the most desirable one -  is chosen Among different kinds of empirical tools, Analytic Hierarchy Process fits best for our subject matter, because this process provides more efficient and realistic results in making critical decisions about utilization of public sources in public procurements. Accordingly, using Analytic Hierarchy Process, public good procurements, public service procurements and constraction work procurements were seperatly analyzed and results were comperatively evaluated. In line with criticisms, pros and cons of these procedures were assessed and efficient procurement procedure were chosen. The results of our analysis show that:  in public good procurements, the open procedure; in public service procurements, the negociated procedure and in construction work procurements, the restricted procedure are the efficient procurement procedures.