Türkiye'de hekimlik mesleğinin kültürel belirleyicileri üzerine nitel bir çalışma
A qualitative study of the cultural determinants of physician profession in Turkey
Yazar: ELİF AKKAŞ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Hekimler = Physicians ; Mesleki sorunlar = Vocational problems ; Mesleki sosyoloji = Sociolog of profession ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology ; İş kültürü = Business culture

Özet:
Hekimlik mesleği, sağlık hizmetleri sistemi içindeki en dinamik ve kritik unsurdur. Sağlık sisteminin iç içe olduğu ekonomi, siyaset, sosyal ve bireysel hayat, hekimliğin etkileşim alanı içinde yer almaktadır. Bu nispette geniş bir etkileşim alanı içinde bulunan hekimlik meslek kültürü, aynı zamanda içsel ve dışsal birçok belirleyici çerçevesinde şekil almakta, binlerce yıldır taşımakta olduğu misyonu zamanla çevre unsurların gücü nispetinde değişime uğrayabilmektedir.
Bu araştırma, hekimlik mesleğinin içsel ve dışsal kültürel belirleyicilerinden tıp eğitiminin mevcut durumunun, mesleğin siyaset-ekonomi-hukuk üçlemesiyle ilişkilerinin, meslek-modern tıp teknolojileri etkileşiminin ve meslek-toplum ilişkisinin değerlendirildiği; olgu çevresindeki sorunların tespit edilerek, çözüm önerilerinin geliştirildiği niteliksel bir çalışmadır. 
Araştırmanın çalışma grubu, amaçlı örnekleme metotlarından ölçüt örnekleme metodu ile belirlenmiş olup, İstanbul ve Isparta şehirlerindeki 18 hekim ve 1 tıp hukukçusundan oluşmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan derinlemesine görüşme tekniği kullanılmıştır. Görüşmeler, yarı yapılandırılmış görüşme formu esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Soru formunda yer alan sorular hekimlik mesleğinin tanımlanması ve mesleğin tanımlanmasındaki kavramsal tercihler, tıp eğitiminin değerlendirilmesi, meslek-toplum ilişkilerinin değerlendirilmesi, meslek-siyaset, hukuk ve ekonomi ilişkilerinin değerlendirilmesi ve meslek-tıp teknolojileri ilişkilerinin değerlendirilmesi çerçevesinde belirlenmiştir. Görüşmeler belirlenen bu sorular ve katılımcıların yaklaşımları nispetinde önceden belirlenmiş 'sonda sorular' ya da görüşmeyi detaylandırmaya yönelik yeni sorularla gerçekleştirilmiştir. 
Görüşmelere ait ses kayıtları çözümlendikten sonra, çalışmanın temel soruları esas alınarak kodlamalar yapılmıştır. Verilerin sınıflandırılması esnasında ortaya çıkan yeni temalar da çalışmaya eklenmiştir. Araştırmanın analiz sürecinde, nVivo 11 nitel veri analizi programı kullanılmış ve tematik analizle değerlendirmeler yapılmıştır. 
Araştırmada, hekimlik mesleğinin doğası ve hekimlerin genel özellikleri;  tıp eğitiminde müfredat ve altyapı sorunları ile birlikte öğretim üyelerinin çalışma şartları, performans sistemi, tam gün yasası gibi sebeplerle eğitimden uzaklaşma eğilimleri gibi sorunların olduğu; hekimliğin toplumsal statüsü değişmekte olan bir meslek olduğu; statü değişiminin arka planında küresel ve yerel gelişmelerle birlikle, siyaset, hukuk ve ekonomi ile olan sorunlu ilişkilerin yer aldığı; meslek uygulamalarının tıp teknolojilerinin kontrolüne girmiş olduğu ve nihayet hekimlik meslek kültürünün topyekûn bir değişim süreci yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. 
Araştırma sonuçlarından hareketle, tıp eğitimindeki sorunların asgari düzeye indirilebilmesi; siyasi, hukuki ve ekonomik erklerin mesleğin doğasını göz önünde bulundurarak yaklaşım geliştirmelerinin gerekliliği; hekim-toplum ilişkilerinin iyileştirilmesi yönünde toplumsal bilincin iki yönlü olarak imar edilmesi ve sağlık sisteminde tüm çevre olgulara rağmen insanın öncelenmesi ile meslek kültürünün değişiminde rolü olan her bir olgunun müstakil birer çalışma kapsamında ele alınması çerçevesinde öneriler geliştirilmiştir.


Anahtar Kelimeler 
Hekimlik mesleği, meslek kültürü, profesyonel meslekler, tıp eğitimi, sağlık sistemi

Abstract:
Physician profession is the most dynamic and critical factor in the health services system. Economy, politics, social and personal life nested in the health system is included within the medical interaction field. Standing in a large interaction field, the physician culture, is shaped in accord with a great number of internal and external determinants and its mission that it has been carrying for thousands of years can go into a change in proportion to the force of environmental factors.
This paper deals with the present condition of medical education, an internal and external cultural determinant of the profession, investigates the relationship between the profession and the tripartite fields of politics-economy-law, as well as the interaction of the profession-modern medical technologies and the profession-society relation, which, in turn, determines the phenomenological problems and develops solutions.
The research study group was determined by criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods, and consisted of 18 physicians and one medical lawyer in Istanbul and Isparta. In-depth interview technique, one of the qualitative research methods, was employed in the research. The interviews were held based on a semi-structured interview form. The questions included in the question form were determined in the framework of defining the physician profession and conceptual preferences in the definition of the profession, assessment of medical education, assessment of profession-society relationships, assessment of the profession-politics and law-economy relationships and assessment of the profession-medical technology relations. The interviews were held with these determined questions and pre-determined end questions according to the participants' approaches or new questions directed to detailing of the interviews.
Coding was made on the basis of the fundamental questions of the study after transcribing the voice records of the interviews. New themes revealed during the classification of the data were included in the study. nVivo 11 qualitative data analysis program was used during the analysis process of the research and evaluations were made by thematic analysis.
On the basis of the results of this study, it was concluded that there were problems such as the nature of the physician profession and general characteristics of the physicians; and tendencies to alienation from education due to the curriculum and infrastructure problems in medical education and problems in work conditions of lecturers, the performance system and the full time law; changing social statue of medical profession; there were problematic political, legal and economic relationships along with global and local developments in the background of statue change; the professional applications were under the control of medical technologies and, in conclusion, the medical profession culture is experiencing a total change process.   
Suggestions were developed on the basis of the findings of the study for minimizing problems in medical education; for the requirement of developing an approach considering the nature of political, legal and economic forces; bilateral construction of social awareness for improving physician-society relationships and prioritization of humans despite of all environmental phenomenon in the health system and dealing with each phenomenon having a role in professional cultural change in a separate study scope.


Key Words 
Physician, professional culture, professional occupations, medical education, health system