Hermenötik açıdan din ve tıp
Religion and medicine from hermeneutical perspective
Yazar: YUNUS GÜMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN KAYA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hastaneler = Hospitals

Özet:
Çalışmanın konusu hasta-hekim ilişkilerini hermenötik yaklaşım çerçevesinde ele almak ve dinin hastalık sürecinde tedavideki yerini ortaya koymaktır. Bu çalışmada araştırma konusuyla bağlantılı olarak sistem, işlevselci, postmodernist yaklaşımlar ve veri toplama tekniği olarak belgesel tarama tekniği kullanılmıştır. Çalışmada, sağlık hizmetleri alanında hermenötik bakış açısının pozitivizmin karşısındaki üstünlüğüne yer verilmiştir. Hasta-hekim ilişkileri ve din başta olmak üzere toplumsal kurumların teşhis ve tedavi sürecindeki yeri hermenötik bir yaklaşımla ele alınıp ortaya konulmuştur. Bu çalışma tıp hermenötiği alanında yapılmış ilk tez çalışması olması açısından oldukça önemlidir. Teşhis ve tedavi sürecinde önemli bir yeri olan hasta-hekim ilişkilerinin hermenötik bir tavırla sürdürülmesinin önemi hususunda sağlık çalışanlarına rehberlik edilmesi amaçlanmıştır.  
Bu çalışma ile din ve tıp kavramları hermenötik açıdan ele alınarak, hasta-hekim ilişkilerinin ve dinin tedavi süreci üzerindeki pozitif etkisi ortaya konmuştur. Bilimsel kesinlik iddiasının geçersizliğini ortaya koymak için tıbbi uygulamalar ve sağlık alanı ile ilgili yapılmış hatalara yer verilmiştir. Çünkü tıpta tam anlamıyla bilimsel kesinlikten bahsedilemez ve çoğu durumda yoruma başvurulmaktadır. Tıp bilimsel kesinlik iddiası ile hareket ederken, din, inancın ön koşulu olarak herkesin üzerinde mutabık kaldığı değişmez doğrular öne sürmektedir. Ancak İslam'da bazı durumlarda farklı zaman ve mekânlar için farklı dini yorumlar gündeme getirilmiştir. Tıbbın bilimsel kesinlik iddiası hasta-hekim ilişkilerine olumsuz yansırken din tedavi süreci üzerinde ve hasta-hekim ilişkileri üzerinde pozitif bir etkiye sahiptir.  Bu doğrultuda çalışmada dinin toplum sağlığı ve tedavi süreci üzerindeki olumlu etkisi ve dindarlığın kişiler arası ilişkilerde pozitif yöndeki katkısı üzerinde durulmuştur.
Din ve sağlık arasında çok yönlü karmaşık bir ilişki vardır. Din toplumsal bir kurum olarak sosyal ilişkiler ve hasta-hekim ilişkileri üzerinde dolaylı ve direkt olarak etkilidir. Hasta-hekim ilişkisi ise teşhis ve tedavi sürecini etkilemektedir.  Dindarlık ruh sağlığını pozitif yönde etkileyen olumlu duyguları harekete geçirmektedir. Dinin sadece insanın ruh sağlığı üzerinde değil beden sağlığı üzerinde de olumlu etkileri vardır. Hastalıklar ile mücadele etmede din bireylere manevi güç vermekte ve tedavi sürecini hızlandırmaktadır. Hastalık nedenleri dininde bir parçası olduğu kültür ile yakın bir ilişki ve etkileşim içindedir. Bu sebeple tıbbı sadece doğa bilimleri içinde yer alan bir bilim dalı olarak değerlendirmek büyük bir hata olacaktır. Hasta-hekim ilişkileri üzerindeki hekimin pozitivist bakış açısının olumsuz etkisi ancak hermenötik bir bakış açısıyla aşılabilir.

Anahtar Kelimeler: Sağlık, Pozitivizm, Hermenötik, Din, Hasta, Hekim.

Abstract:
The subject of the study is to deal with the patient-physician relations within the framework of hermeneutic approach and to reveal the place of religion in the treatment of the disease process. In this study, system, functionalist, postmodernist approaches and documentary scanning technique were used as a data collection technique in connection with the research topic. In the study, the superiority of the hermeneutic point of view over positivism in the field of health services is included. The place of social institutions, especially patient-physician relations and religion, in the diagnosis and treatment process has been discussed and revealed with a hermeneutic approach. This study is very important as it is the first thesis study in the field of medical hermeneutics. It is aimed to guide healthcare professionals about the importance of maintaining patient-physician relations, which have an important place in the diagnosis and treatment process, with a hermeneutic attitude.
In this study, the concepts of religion and medicine were handled hermeneutically, and the positive effect of patient-physician relations and religion on the treatment process was revealed. In order to reveal the invalidity of the scientific certainty claim, mistakes made in the field of medical practices and health are included. Because scientific certainty cannot be spoken of in medicine, and in most cases interpretation is resorted to. While medicine acts with the claim of scientific certainty, religion proposes immutable truths on which everyone agrees as a prerequisite for belief.  However, in some cases, different religious interpretations have been brought to the agenda for different times and places in Islam. While the claim of scientific certainty of medicine reflects negatively on patient-doctor relations, religion has a positive effect on the treatment process and patient-doctor relations. In this direction, the positive effect of religion on public health and the treatment process and the positive contribution of religiosity in interpersonal relations are emphasized.
There is a complex multi-faceted relationship between religion and health. Religion, as a social institution, has an indirect and direct effect on social relations and patient-physician relations. The patient-physician relationship affects the diagnosis and treatment process. Religiosity activates positive emotions that positively affect mental health. Religion has positive effects not only on the mental health of the person but also on the physical health. In the fight against diseases, religion gives spiritual strength to individuals and accelerates the treatment process. The causes of disease are in a close relationship and interaction with the culture of which religion is a part. For this reason, it would be a big mistake to consider medicine as a branch of science only within the natural sciences. The negative effect of the doctor's positivist perspective on patient-physician relations can only be overcome with a hermeneutic perspective.

Keywords: Health, Positivism, Hermeneutics, Religion, Patient, Physician.