Mekânsal ve sosyal ayrışmanın yarattığı mahalle tipolojileri ve Muhtar deneyimleri üzerine fenomenolojik bir alan araştırması
A phenomenological field study on neighborhood typologies and Mukhtar (headman) experiences created by spatial and social segregation
Yazar: FATİH ÇİÇEK
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT YILMAZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Neoliberal ideolojinin benimsenmesiyle sermayenin birikim alanına dönüşen kentlerde kısa sürede önemli yapısal değişiklikler meydana gelmiştir. Türkiye'de hakim kentleşme ve kentsel dönüşüm pratiklerinin mekânsal tezahürü bir yanda kapalı kapılı siteler, lüks rezidanslar, alış-veriş merkezleri, park ve bahçeler ile donatılmış mahalleler ile diğer tarafta yaşama elverişli olmayan konutların olduğu, alt ve üst yapının yetersiz, kurumsal ilgisizliğe maruz bırakılmış, sıkıştırılmış, kent hafızasında uzak durulması gereken yerler olarak işaretlenmiş mahallelerdir. Bu mekânsal ayrışma, bireylerin erişim gücüne bağlı olarak sosyal bir ayrışmaya da neden olur. 
Bu araştırma kentsel alanda hakim olan mekânsal ve sosyal ayrışmanın ortaya çıkardığı farklı nitelikteki mahallelerde muhtarlığın somutlaşma biçimlerini, formel ve enformel alanını, tanımlanmalarını, mahalledeki konumlanmasını ve ortaya çıkan derin farklılıkların kuramsal ve kavramsal izlerini aramaktadır. Bu amaçla İzmir ve Malatya'da farklı nitelikteki yirmi sekiz mahallede muhtarlar ile derinlemesine görüşmeler ve mahallelerde gözlemler yapılmıştır. Sahadan edinilen verilerin analizinde bilgisayar destekli nitel veri analizi (Computer Assisted Qualitative Data Analysis- CAQDAS) araçlarından MAXQDA kullanılmıştır.
Saha araştırması kentte hakim üç farklı mahalle tipinin olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu mahalleler gerek fiziksel özellikleri gerekse içerdiği toplumsal sınıf bakımından birbirinden ayrışmaktadır. Muhtarların mahalle tanımlarından yola çıkılarak oluşturulan bu tipolojiye göre kentler üst ve orta üst sınıfın, alt ve orta alt-sınıfın ve muhtarlarının "orta halli", "orta direk" olarak tanımladığı grupların yaşadığı mahallelerden oluşmaktadır. Muhtarların deneyimlerinin, somutlaşma biçimlerinin, formel ve enformel alanlarının, tanımlanma biçimlerinin ve mahalleli ile kurdukları ilişkilerin bu mahalleler arasında oldukça farklılaştığı ortaya çıkmıştır.

Abstract:
With the adoption of the neoliberal ideology, important structural changes occurred in a short period of time in the cities which turned into the accumulation area of capital. The spatial manifestation of urbanization and urban transformation practices created neighbourhoods surrounded by closed-door complexes, luxury residences, shopping centers, parks and gardens on one hand, and housing unsuitable for living, inadequate infrastructure and superstructure, exposed to institutional indifference on the other. These are neighborhoods that are compressed and marked as places to be avoided in the urban memory. This spatial segregation also causes a social segregation depending on the accessibility of individuals.
This research aims to reveal embodiment of the headmen (mukhtar), formal and informal work area they have, how they are defined, their positioning in the neighborhood and the theoretical and conceptual traces of the deep differences that arise in the neighborhoods of different qualities, which are revealed by the spatial and social segregation prevailing in the urban area. For this purpose, in-depth interviews and observations were conducted with the headmen in twenty-eight different neighborhoods in Izmir and Malatya. Data obtained from the field was analyzed using MAXQDA, which is a computer-assisted qualitative data analysis (CAQDAS) tool. 
The field research revealed that there are three different types of neighborhoods prevailing in the city. These neighborhoods differ from each other in terms of both their physical characteristics and the social class they contain. According to this typology, which was created based on the neighborhood definitions of the muhtars, cities consist of neighborhoods where the upper and middle upper class, the lower and middle lower class, and the groups defined by the mukhtars as "middle class" live. It has been revealed that the experiences of the muhtars, their embodiment, width of their formal and informal area, the way they are defined, and the relations they establish with the neighborhood residents differ considerably between these neighborhoods.