Ege Bölgesi'ndeki iki-fazlı ve üç-fazlı sistem ile üretilen zeytinyağlarının yaşam döngüsü değerlendirmesi
Life cycle assessment of olive oils produced with two-phase and  three-phase system in the Aegean Region
Yazar: ŞULE SAVRAN
Danışman: PROF. DR. MURAT ELİBOL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı / Biyoteknoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
21. yüzyılın en büyük endişelerinden biri çevresel sürdürülebilirliği sağlamaktır. Bu endişe karşısında çevresel sürdürülebilirliği anlamaya ve sağlamaya hizmet eden bütün araçların en etkin şekilde kullanılması gerekmektedir. Çevre ile ilişkisi oldukça yüksek sektörlerden biri olan tarım ve gıda sektörünün de çevresel sürdürülebilirliğini sağlamak öncelikli hedefler arasındadır. Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD); son otuz yılda hızla gelişen, güvenilir ve anlaşılması kolay bir sürdürülebilirlik aracı olarak kullanılmaktadır.  
Bu çalışmada; Türkiye'nin yoğun zeytinyağı üretimi yapılan Ege Bölgesi'ne ait zeytinyağı üretiminin çevresel etkileri; zeytin üretim aşaması, zeytinyağı üretim aşaması ve atık yönetimi aşaması olmak üzere üç kısımda ele alınmıştır. Zeytinyağı üretiminde kullanılan en yaygın üretim teknikleri iki-fazlı ve üç-fazlı üretim teknikleri olduğu için çalışmaya konu olarak seçilmişlerdir. Yapılan saha araştırmasında elde edilen veriler sonucu; organik tarım ve konvansiyonel tarım olmak üzere iki tarımsal üretim sistemi ele alınmıştır. Son olarak atık/artık yönetimi için; iki-fazlı ve üç-fazlı üretim sistemlerinden çıkan pirinanın yağa ve yakıta işlenmesi ile karasuyun işlem görmeden doğrudan doğaya deşarjı değerlendirilmiştir. Tüm bu süreçler 8 farklı senaryo ile birleştirilerek çalışmada yer almıştır.YDD çalışması için yazılım olarak SimaPro 9.1.1.1 versiyonu, en son Ecoinvent veri tabanı birlikte kullanılmıştır. 
8 farklı senaryonun sonuçlarına göre; zeytinyağı üretiminde organik tarım yöntemlerinin kullanıldığı 4 senaryonun çevresel etkileri, ötrofikasyon potansiyeli hariç diğer tüm etki kategorilerinde en düşük değerlere sahiptir. Organik sulu tarım, iki-fazlı zeytinyağı üretim sistemi ve iki-fazlı sistem atıklarının yönetimi ile ilgili OSL2.(A) senaryosunun çevresel etkileri bakımından en iyi senaryo olduğu görülmektedir. OSL2.(A) senaryosunun küresel ısınmaya etkisi -0,67 kg CO₂ eq olarak belirlenmiştir. En yüksek çevresel etkiye sahip konvansiyonel susuz tarım, üç- fazlı zeytinyağı üretim sistemi ve üç-fazlı sistem atıklarının yönetimi ile ilgili KSZ3.(B) senaryosunda ise bu değer 0,399 kg CO₂ eq'dur. YDD çalışmasının sonuçlarını değerlendirmek ve önerilerde bulunmak için sistemin bütün bileşenlerini anlamak gereklidir. Bu nedenle; bir senaryonun çevresel etkilerine yanı sıra sosyal ve ekonomik sürdürülebilirliği de dikkate alınmalıdır. Bu çalışma; Türkiye zeytinciliğinin çevresel sürdürülebilirliği ve mevcut durumu hakkında önemli bir veri tabanı oluşturması, konu ile ilgili yeni çalışmalara fikir vermesi ve YDD uygulamasının tarımsal faaliyetlerdeki uygulanabilirliğini ortaya koyması açısından önemlidir.

Abstract:
Environmental sustainability is one of the most pressing challenges of the 21st century. Faced with this challenge, it is vital to employ all the tools that help to comprehend and deliver environmental sustainability in the most efficient manner. Among the most important goals is ensuring the environmental sustainability of the agriculture and food sector, which has one of the highest environmental impacts. Life Cycle Assessment (LCA) is employed as a dependable and simple-to-understand sustainability method that has evolved rapidly over the past thirty years.
In this research, the environmental effects of olive oil production in Turkey's intensive olive oil-producing Aegean Region were studied in three stages: olive production, olive oil production, and waste management. Due to the prevalence of two-phase and three-phase production processes in olive oil production, these techniques have been chosen as the focus of the study. Two agricultural production systems, organic farming and conventional farming, were discussed in light of the data acquired from the field investigation. In terms of waste/residue management, the processing of olive pomace from two-phase and three-phase production systems into oil and fuel, as well as the direct discharge of untreated black water into the environment, were assessed. All of these procedures were merged with eight distinct case studies and incorporated into the study. LCA analysis was conducted using SimaPro version 9.1.1.1 and the most recent Ecoinvent database.
According to the results of eight different scenarios, the environmental consequences of the four scenarios in which organic farming methods are employed to produce olive oil had the lowest values in all other impact categories, with the exception of eutrophication potential. The OSL2.(A) scenario for organic irrigated agriculture, a two-phase olive oil production system, and a two-phase waste management system had the lowest environmental impact. The impact of the OSL2.(A) scenario on global warming was calculated to be -0,67 kg CO2 equivalent. In the KSZ3.(B) scenario, which includes conventional waterless agriculture with the greatest environmental impact, a three-phase olive oil production system, and a three-phase waste management system, this value is 0.399 kg CO2 equivalent. In order to evaluate the results of the LCA study and give suggestions, it is essential to understand all system components. In addition to the environmental implications of a scenario, its social and economic sustainability should also be taken into account. This study is crucial for creating a comprehensive database on the environmental sustainability and current state of olive farming in Turkey, providing inspiration for future studies on the topic, and demonstrating the application of the LCA practise to agricultural activities.