Bazı makrofungusların α-amilaz ve lipaz inhibitör aktiviteleri ile antimutajenik etkilerinin araştırılması
Investigation of the α-amylase and lipase inhibitor activities and antimutagenic effects of some macrofungi
Yazar: ALTAN TOPAL
Danışman: DOÇ. DR. NURDAN SARAÇ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu tez çalışmasında; Muğla yöresinde doğal olarak yayılış gösteren Fomes fomentarius (L.) Fr., Lycoperdon perlatum Pers. ve Sarcosphaera coronaria (Jacq.) J. Schröt.'nın etanol ekstraktlarının α- amilaz ve lipaz inhibisyon aktiviteleri ile antimutajenik etkileri araştırılmıştır.
Mantarların etanol ekstraktları soksalet aparatı kullanılarak elde edilmiştir. Ekstraktların α- amilaz inhibisyon aktivitelerinin spektrofotometrik Caraway - Somogyi iyot/ potasyum iyodür metodu ile belirlendiği çalışmada substrat olarak nişasta kullanılmıştır. Lipaz inhibisyon aktivitelerinin spektrofotometrik metot ile belirlendiği çalışmada substrat olarak paranitrofenil palmitat (p-NPP) kullanılmıştır. Ekstraktların antimutajenik etkileri ise Salmonella typhimurium TA98 ve TA100 suşlarının kullanıldığı AMES/Salmonella mikrozomal test sistemi ile tespit edilmiştir.
F. fomentarius çalışılan türler arasında 400 µg/ml'lik konsantrasyonunda % 18.53 ile en yüksek α- amilaz inhibisyon aktivitesi göstermiştir. L. perlatum ve S. coronaria ekstraktlarında 1000 µg/ml ve 400 µg/ml'lik konsantrasyonlarda % 16.17 ve % 14.86 oranında α- amilaz inhibisyon aktivitesi belirlenmiştir. 
F. fomentarius'un etanol ekstraktı 400 µg/ml konsantrasyonda % 25.48 ile en yüksek lipaz inhibisyon aktivitesine sahiptir. Yine L. perlatum'un etanol ekstraktı 1000 µg/ml konsantrasyonda % 23.94 oranında inhibisyon etkisi gösterirken S. coronaria ekstraktında lipaz inhibisyon aktivitesi saptanmamıştır. 
S. typhimurium TA 98 suşu için en yüksek antimutajenik etki F. fomentarius'un etanol ekstraktında 2.5 mg/petri konsantrasyonunda % 95.29 oranında görülürken, S. typhimurium TA 100 suşu için en yüksek antimutajenik etki L. perlatum'un etanol ekstraktında 2.5 mg/petri konsantrasyonunda % 27.53 olarak saptanmıştır. S. coronaria'nın etanol ekstraktında antimutajenik etki tespit edilmemiştir.
Elde edilen sonuçlar çalışmada kullanılan mantar ekstraktlarının ve özellikle F. fomentarius'un sahip oldukları α-amilaz ve lipaz inhibisyon aktiviteleri ile obezitenin tedavisinde ve önlenmesinde ilaç hammaddesi olarak kullanılma potansiyeline sahip olduklarını göstermektedir. Mantar ekstraktları pozitif kontrol olarak kullanılan akarboz ve orlistata kıyasla daha düşük enzim inhibisyon aktivitesi göstermiştir. Ancak ekstraksiyon işleminde yapılacak optimizasyon ve etken madde izolasyonları ile bu mantarların inhibisyon aktivitelerinde artış elde edilebilecektir.
Antimutajenik etkiye sahip mantar ekstraktlarıda kanser öncüsü olarak ortaya çıkan mutasyonlara karşı koruyucu olarak kullanılabilecek öncü bileşiklerin keşfine ve ilaç hammaddesi araştırmalarına ışık tutacaktır. Özellikle güçlü antimutajenik etki gösteren F. fomentarius'un mutasyonların önlenmesinde etkili mantar drogları elde edilmesinde kullanılabilecek potansiyele sahip olduğu görülmektedir.

Abstract:
In this thesis study, the α-amylase and lipase inhibition activities and antimutagenic effects of the ethanolic extracts obtained from Fomes fomentarius (L.) Fr., Lycoperdon perlatum Pers. and Sarcosphaera coronaria (Jacq.) J. Schröt., naturally grown in Mugla region, were investigated. 
The ethanolic extracts of the mushrooms were obtained by soxhlet apparatus. The α-amylase inhibitory activities of the extracts were determined by the spectrophotometric Caraway- Somogyi iode/ potassium iodide method using starch as a substrate. The lipase inhibition activities were determined by the spectrophotometric method using paranitrophenyl palmitate (p-NPP) as a substrate. The antimutagenic effects of the extracts were studied with AMES/Salmonella microsomal test system using S. typhimurium TA 98 and TA 100 strains. 
F. fomentarius at the 400 mg/ml concentration exhibited the highest α-amylase inhibition activity (18.5%). The α-amylase inhibition activities of the L. perlatum and S. coronaria extracts at 1000 and 400 µg/ml concentrations were determined as 16.17% and 14.86%, respectively. 
The highest lipase inhibition activity was observed for the F. fomentarius extract at 400 mg/ml concentration (25.48%). The L. perlatum extract demonstrated 23.94%  inhibition activity at 1000 mg/ml concentration. Among the studied species, S. coronaria had no lipase inhibition activity at the tested concentrations.
The highest antimutagenic effect of F. fomentarius on S. typhimurium TA 98 strain was detected at the 2.5 mg/plate concentration as 95.29%. The highest antimutagenic effect on S. typhimurium TA 100 strain was determined for L. perlatum extract at 2.5 mg/plate concentration (27.53%). The extract of S. coronaria did not show any antimutagenic effect at the tested concentrations.
The results figured out that the extracts used in the study, especially F. fomentarius, have a potential to be used as pharmaceutical raw material in the treatment and prevention of obesity by their lipase and α-amylase inhibition activities. The extracts exhibited lower enzyme inhibition activity than acarbose and orlistat, which were used as positive control. However, the inhibition activities of the extracts migth be increased by the optimization of the extraction process and the isolation of the active substances.
The extracts with antimutagenic effect may also be utilized for investigations of new precursor compounds that can be used as a preservative against cancer-leading mutations and may be a subject for pharmaceutical material research. F. fomentarius, which has a particularly strong antimutagenic effect, has the potential to be used as a drug which may be effective in preventing mutations.