Adjuvan kemoterapi alan meme kanserli kadınlara roy adaptasyon modeline göre verilen semptom yönetimi danışmanlığının fonksiyonel duruma etkisi
The effect of symptom management consultancy on functional status, base on the roy's adaptation model given to women receiving adjuvan chemotherapy with breast cancer
Yazar: GÖKÇE BANU ACAR
Danışman: DOÇ. DR. BİRGÜL ÖZKAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Fonksiyonel özellikler = Functional properties ; Kemoterapi-adjüvant = Chemotherapy-adjuvant ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Roy Adaptasyon Modeli = Roy Adaptation Model

Özet:
Bu araştırmanın amacı; adjuvan kemoterapi alan meme kanserli kadınlara
verilen Roy Adaptasyon Modeline temellendirilmiş semptom yönetimi
danışmanlığının, hastaların fonksiyonel durumlarına etkisinin değerlendirilmesi ve
hastaların yaşadıkları semptomlara ilişkin görüşlerinin incelenmesidir.
Araştırma, karma yöntem tipinde randomize kontrollü bir müdahale
araştırmasıdır. Araştırmanın örneklemini, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dr.
Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma hastanesinde meme
kanseri nedeniyle adjuvan kemoterapi alan ve araştırmaya dahil olma kriterlerine uyan
34 hasta (müdahale=11, kontrol=23) oluşturmuştur. Danışmanlık sürecinde bireylerin
kemoterapi ünitesi ve bekleme salonunda etkileşimleri olasılığı düşünüldüğü için
randomizasyon gün bazlı yapılmıştır. Tüm hastalara kemoterapi sonrası yaşadıkları
fizyolojik semptomlara yönelik danışmanlıkta bulunulmuş ancak müdahale grubuna
Roy Adaptasyon Modeli (RAM) temelli bir danışmanlık yöntemi uygulanmış, kontrol
grubuna hastanenin eğitim hemşiresi tarafından uygulanan standart yaklaşım
doğrultusunda, ihtiyaçları olduğunda danışmanlıkta bulunulmuştur.
Araştırmanın nitel verileri, müdahale grubundaki hastaların kemoterapi sonrası
yaşadıkları semptomları, semptomların nedenlerini ve baş etme şekillerini belirlemek
için yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanarak elde edilmiştir. Araştırmanın
nicel verileri; Kişisel Veri Toplama Formu, Kemoterapi Semptom Değerlendirme
Ölçeği (KSDÖ), Fonksiyonel Yaşam Ölçeği Kanser (FYÖ-K) ve Hasta Memnuniyet
Anketi kullanılarak toplanmıştır. Nicel verilerin değerlendirilmesinde; yüzdelik,
sayılar, ortalama, ki kare, bağımsız gruplarda t-testi, Mann Whitney U testi, Wilcoxon
testi, Friedman testi ve korelasyon analizi; nitel verilerin değerlendirilmesinde içerik
analizi ve MAXQDA plus10 yazılımı kullanılmıştır.
vi
Araştırmada, semptom yönetimi danışmanlığından önce müdahale ve kontrol
gruplarının FYÖ-K'nin alt boyutlarından aldıkları toplam puan ortancaları arasında
istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır (p>0.05). Grupların FYÖ-K
ölçeği toplam puan ortancalarının kemoterapi tedavisi süresince azaldığı
gözlemlenirken, kontrol grubundaki bu düşüşün istatistiksel olarak anlamlı olduğu
bulunmuştur (p<0.05). Hastaların danışmanlık sonrası fiziksel fonksiyon, psikolojik
fonksiyon ve toplam FYÖ-K puan ortancaları incelendiğinde, müdahale grubunun
puanlarının kontrol grubundan istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur
(p<0.05). Çalışmada kemoterapi kürlerinden sonra gerçekleştirilen bireysel hasta
görüşmelerinde ortaya çıkan üç ana tema ise; hastaların yaşadığı semptomlar,
hastaların yaşadığı semptomları etkileyen uyaranlar, hastaların yaşadığı semptomlarla
baş etme yöntemleri olarak belirlenmişdir. Hastaların bireysel danışmanlıkla ilgili
pozitif düşüncelerinin olduğu görülmüştür.
Araştırmanın sonucunda, hemşirelerin bütüncül bakım verebilmeleri ve
hastaların yaşadığı sorunlara ilişkin bireysel danışmanlık yapabilmesi bakımından,
klinik uygulamalara model temelli hemşirelik yaklaşımlarının entegre edilmesi
önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Fonksiyonel durum, hemşirelik, kemoterapi, meme
kanseri, Roy Adaptasyon Modeli, semptom yönetimi

Abstract:
The aim of this research; was to evaluate the effect of symptom management
counseling based on the Roy Adaptation Model on the functional status of patients
with breast cancer who received adjuvant chemotherapy and to examine their views
on the patients' symptoms.
The research is a randomized controlled intervention study in the mixed
method type. The sample of the study consisted of 34 patients (intervention=11,
control=23) who received adjuvant chemotherapy due to breast cancer in Health
Science University Abdurrahman Yurtaslan Ankara Oncology Training and Research
Hospital. In the counseling process, randomization research as individuals are thought
to have the possibility of interactions with the chemotherapy unit and waiting room.
All participants were given counseling for physiological symptoms after
chemotherapy, however, Roy Adaptation Model (RAM) based counseling method was
applied to the intervention group, and standard counseling approach was applied to
the control group when they needed, by a standard hospital education nurse.
The qualitative data of the research was obtained by applying a semi-structured
interview form to determine the symptoms, causes and coping strategies of the women
in the intervention group after chemotherapy. Quantitative data of the study; The
Personal Data Collection Form was collected by using the Chemotherapy Symptom
Rating Scale (C-SAS), Functional Life Scale Cancer (FLIC) and Patient Satisfaction
Questionnaire. In the evaluation of quantitative data; percentages, numbers, mean, chisquare, t-test in independent groups, Mann Whitney U test, Wilcoxon test, Friedman
test and correlation analysis; content analysis and MAXQDA plus10 software were
used to evaluate qualitative data.
viii
In the research, before the symptom method counseling, there was no
significant difference between the experimental and control groups in terms of the total
mean scores obtained from the sub-dimensions of FLIC (p>0.05). It was observed that
the mean scores of the FLIC scale of the groups decreased during the chemotherapy
treatment, but this decrease in the control group was statistically significant (p<0.05).
When the physical function, psychological function and total FLIC scores of the
patients were examined, it was found that the scores of the experimental group were
significantly different than the control group (p<0.05). In this study, three main themes
that emerged in individual patient interviews after chemotherapy cures; the symptoms
experienced by the patients, the stimuli affecting the symptoms experienced by the
patients, defined as ways of coping with the symptoms experienced by the patients.
The patients had positive thoughts about individual counseling.
As a result of the research, it is recommended to integrate model-based nursing
approaches to clinical applications in order to provide nursing care for individual care
and individual counseling on the problems experienced by patients.
Key words: Breast cancer, chemotherapy, functional status, nursing, Roy Adaptation
Model, symptom management