İttihat ve Terakki döneminde sağlık politikaları ve halk sağlığı (1913-1918)
Health policies and public health in the period Union and Progress (1913-1918)
Yazar: ALİ TOMALI
Danışman: PROF. DR. AYTEN SEZER ARIĞ
Hacettepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Sıklıkla İslâm ve Selçuklu tıbbının devamı olarak zikredilen Osmanlı tıbbı, XIX. yüzyıldan itibaren fark edilir bir değişim sürecine kapı aralamaktadır. Yaşanan askerî ve siyasi gelişmeler de bu süreçte önemli bir etken durumundadır. İttihat ve Terakki dönemi ise bu sürecin en kritik aşamalarından biridir. Zira Balkan ve Birinci Dünya Savaşı ile birlikte kademeli olarak zayıflayan Osmanlı Devleti'nin, sivil halkın korunmasına yönelik ortaya koyduğu sıhhi refleksler, sağlık politikalarının çok yönlü çehresini göstermektedir. Başkent İstanbul başta olmak üzere tüm Osmanlı coğrafyasında hayata geçirilmeye çalışılan yasal düzenlemeler ile tesis edilen sağlık müesseseleri, personel istihdamları, bütçeler ve salgın hastalıklara karşı mücadele usulleri, "sağlık politikalarının" temel nirengi noktasını teşkil etmektedir. Buradan hareketle, İttihat ve Terakki döneminde sağlık hizmetlerinin nasıl bir değişim ve dönüşüm yaşadığının tespit edilmesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
Çalışma giriş ile birlikte dört bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, İttihat ve Terakki hükümetlerinin sağlık bütçeleri ve finansmanı üzerine odaklanılmıştır. Mevcut hükümetlerin programları ile sağlık teşkilatlanmasındaki yapısal reformlar yine bu kısımda ele alınmıştır. İkinci bölümde, sağlık kurum ve kuruluş modellemeleri, mevcut kurumların modernizasyonu ve sağlık örgütlenmeleri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ise sağlık personelinin istihdamı, eğitimi ve örgütlenmeleri değerlendirilmiştir. Son bölümde de hastalıklarla mücadele yöntemleri ve halk sağlığına ilişkin genel tedbirler incelenmiş, yıkıcı etkisi yüksek yedi hastalık başta olmak üzere salgın ve ve diğer kronik hastalıklara ilişkin vaka ve vefat sayıları mukayese edilmiştir. Ayrıca çalışmanın her bölümünde, hayata geçirilen yasal düzenlemelere detaylı olarak yer verilmiştir. Böylelikle sağlık politikalarının nasıl bir hukuki zemine oturtulduğu gözler önüne serilmiştir.

Abstract:
Ottoman medicine in which frequently mentioned as the continuation of Islamic and Seljuk medicine, has been opening the door a discernible process of transformation since the nineteenth century. The military and political developments of the time played a crucial role in shaping this transformation. The period of Union and Progress one of the most critical stages of the process. As the Ottoman Empire gradually weakened during the Balkan Wars and World War I, the sanitary measures it implemented to protect the civilian population revealed the multifaceted approach of its health policies. The establishment of health institutions, personnel employment, budgets and methods of combating epidemic diseases throughout the Ottoman Empire was achieved through the implementation of legal regulations constituted the fundamental reference point of "health policies", particularly in the capital, Istanbul. From this point of view, the matter of this study is to examine the changes and transformations that occurred in health services during the Union and Progress period.
The study is comprised of four sections, with the introduction. In the first part is focused to an examination of the health budgets and financing employed by the Union and Progress governments. Furthermore, this section addresses the programmes of current governments with structural reforms in the health organisation. In the second part, health institution and organization modeling, modernization of existing institutions and health organizations are examined. In the third part evaluates the employment, training of health personnel and organisation. In the last section examines the various methods of combating diseases and the general measures that can be taken to improve public health, with a particular focus on the seven diseases effects a comparison is made of the number of cases and deaths related to epidemics and other chronic diseases. Furthermore, the study provides a comprehensive account of the legal regulations that are in force in each section. Thus demonstrates the legal foundation upon which health policies are constructed.