Okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile beden eğitimi öğretmenlerinin yıldırma (mobbing) yaşama düzeyleri, örgütsel bağlılıkları ve işdoyumu arasındaki ilişki
The relationship between school administrators? leadership style and physical education teachers? exposure to mobbing, organizational commitment and job satisfaction
Yazar: MURAT KUL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET GÜÇLÜ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Bölümü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Beden eğitimi = Physical education ; Beden eğitimi ve spor dersi = Physical education and sports lesson ; Liderlik = Leadership ; Mobbing = Mobbing ; Okul yöneticileri = School administrators ; Örgütsel adanma = Organizational commitment ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; Öğretmenler = Teachers ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Okul Yöneticilerinin Liderlik Stilleri İle Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Yıldırma (Mobbing) Yaşama Düzeyleri, Örgütsel Bağlılıkları ve İşdoyumu Arasındaki İlişkinin belirlenmesidir.Araştırma evrenini Sakarya ve Bartın İllerinde 2009-2010 eğitim-öğretim yılında görev yapan 291 beden eğitimi öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında okul yöneticilerinin dönüşümcü ve işlemci liderlik stillerini belirlemek için Multifactor Leadership Questionnaire 5-x short (MLQ) anketi kullanıldı. Beden eğitimi öğretmenlerinin yıldırma davranışlarına maruz kalma durumu, olumsuz davranış anketi sorularıyla Negative Acts Questionnaire (NAQ) kullanılarak ölçüldü (Einarsen ve Raknes,1997). Beden Eğitimi Öğretmenlerinin örgütsel bağlılığı ölçmek için Balay'ın geliştirdiği Örgütsel Bağlılık Ölçeği kullanılmıştır (Balay,2000a, Balay,2000b). Beden Eğitimi Öğretmenlerinin işdoyum düzeylerini ölçmek için 20 maddeden oluşan Minessota İşdoyum Ölçeği Kısa Formu kullanılmıştır. Tanıtıcı İstatistikî Analizler, Varyans Analizi, Korelasyon analizi ve Çoklu Regresyon Analizi tekniklerinden yararlanılmıştır.Araştırma sonucunda beden eğitimi öğretmenlerinin algılarına göre, okul yöneticileri dönüşümcü liderlik davranışlarını ?genellikle? sergiledikleri ve işlemci liderlik davranışlarını ?ara sıra? sergiledikleri görülmüştür. Beden eğitimi öğretmenlerinin örgütsel bağlılıklarına ait bulgularda; uyum alt boyutunda düşük düzeyde, özdeşleşme alt boyutunda orta düzeyde ve içselleştirme alt boyutunda ise yüksek düzeyde bağlılık yaşadıkları görülmektedir. Beden eğitimi öğretmenlerinin işdoyumlarının ?memnunum? düzeyinde olduğu görülmektedir. Beden eğitimi öğretmenlerinin yıldırma (mobbing) yaşama düzeylerine bakıldığında, beden eğitimi öğretmenlerinin düşük düzeyde yıldırma yaşadıkları anlaşılmaktadır.Okul yöneticilerinin dönüşümcü liderlik davranışları ile beden eğitimi öğretmenlerinin yıldırma yaşama düzeyleri arasında negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişki vardır.Beden eğitimi öğretmenlerine ilişkin örgütsel bağlılık alt boyutları ile okul yöneticilerinin liderlik stilleri alt boyutları arasında; 1-dönüşümcü liderlik ile uyum arasında negatif yönlü orta düzeyde, 2- özdeşleşme ile pozitif yönde orta düzeyde, 3-içselleştirme alt boyutu ile yüksek düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Okul yöneticilerinin işlemci liderlik alt boyutuyla beden eğitimi öğretmenlerinin örgütsel bağlılıkları arasında sadece içselleştirme alt boyutu arasında yüksek düzeyde ve pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır.Okul yöneticilerinin liderlik stilleri alt boyutları ile beden eğitimi öğretmenlerinin işdoyumu arasında; 1-dönüşümcü liderlik ile işdoyumu arsında orta düzeyde pozitif yönde, 2-İşlemci liderlik ile öğretmenlerin işdoyumu arasında ise düşük düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır.Beden eğitimi öğretmenlerinin örgütsel bağlılığına ilişkin alt boyutlar ile işdoyumları arasında; 1-uyum alt boyutuyla işdoyumu arasında orta düzeyde negatif yönde, 2-özdeşleşme ve içselleştirme alt boyutları ile işdoyumu arasında ise orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır.Beden eğitimi öğretmenlerinin yaşamış olduğu yıldırma ile işdoyumları arasında, orta düzeyde negatif yönde anlamlı bir vardır.Beden eğitimi öğretmenlerinin yaşamış olduğu yıldırma ile örgütsel bağlılıkları alt boyutları arasında, 1- yıldırma ile uyum alt boyutu arasında orta düzeyde pozitif yönde, 2- özdeşleşme ve içselleştirme alt boyutu arasında ise negatif yönde düşük düzeyde anlamlı bir ilişki vardır.Anahtar Kelimeler: Beden eğitimi öğretmeni, dönüşümcü liderlik, işlemci liderlik, yıldırma, örgütsel bağlılık, işdoyumu.

Abstract:
The purpose of this study is to identify the relationship between school administrators? leadership style and physical education teachers? exposure to mobbing, organizational commitment and job satisfaction.The population of the study comprised 291 physical education teachers working in Sakarya and Bartın cities in 2009-2010 education year. In order to identify school administrators transformational and procedural leadership styles, Multifactor Leadership Questionnaire 5-x short (MLQ) was used. Physical education teachers? exposure to mobbing was measured by using Negative Acts Questionnaire (NAQ) (Einarsen & Raknes, 1997). Organizational Commitment Scale which was developed by Balay was used to measure the organizational commitment levels of physical education teachers (Balay, 2000a & Balay, 2000b). Moreover, Minnesota Job Satisfaction Scale Short Form which consists of 20 items was used to identify the job satisfaction levels of physical education teachers. In order to analyze the data collected for the study, several statistical techniques such as descriptive statistical analyses, variance analysis, correlation analysis and multiple regression analysis were used.As a result of the study, according to physical education teachers? perceptions, school administrators ?usually? demonstrate transformational leadership behaviors and ?sometimes? demonstrate procedural leadership behaviors. Physical education teachers show lower organizational commitment in the compliance sub-dimension, moderate organizational commitment in the identification sub-dimension and higher organizational commitment in the internalization sub-dimension. Their job satisfaction level is ?I am pleased?. When physical education teachers? exposure to mobbing is evaluated, it is understood that they experience mobbing at lower levels.There is a negative and moderately significant relationship between school administrators? transformational leadership behaviors and physical education teachers? exposure to mobbing.When sub-dimensions of physical education teachers? organizational commitment and sub-dimensions of schools administrators? leadership styles are examined, transformational leadership has 1-a negative moderate significant relationship with adaptation, 2-a positive moderate significant relationship with identification and 3-a positive high significant relationship with internalization. School administrators? procedural leadership sub-dimension has a positive high significant relationship with only internalization sub-dimension of physical education teachers? organizational commitment,When sub-dimensions of schools administrators? leadership styles and physical education teachers? job satisfaction are examined, there is 1-positive moderate significant relationship between transformational leadership and job satisfaction and 2-positive lower significant relationship between procedural leadership and job satisfaction.When sub-dimensions of physical education teachers? organizational commitment and job satisfaction are examined, there is 1-negative moderate significant relationship between adaptation sub-dimension and job satisfaction and 2-positive moderate significant relationship between identification and internalization sub-dimensions and job satisfaction.There is a moderate negative relationship between physical education teachers? exposure to mobbing and their job satisfaction.When sub-dimensions of physical education teachers? organizational commitment and exposure to mobbing are examined, there is 1-positive moderate significant relationship between adaptation sub-dimension and mobbing, and 2-negative lower significant relationship between identification and internalization sub-dimensions and mobbing.Key words: Physical education teacher, transformational leadership, transactional leadership, mobbing, organizational commitment, job satisfaction.