Avrupa Birliği'nin Batı Balkan politikası ve dış ticaret ilişkileri
Western Balkan policy and foreign trade relations of the European Union
Yazar: ÖZLEM TAN
Danışman: PROF. DR. SEYHUN DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Yugoslavya'nın dağılması sonucunda Balkanlarda yeni devletler kurulmuştur. Bu devletlerden altısı, araştırmanın konusunu oluşturan Batı Balkan coğrafyasında yer almaktadır. Dağılmaya bağlı olarak Avrupa kıtasında yaşanan istikrarsızlık ve güvenlik endişesi Avrupa Birliği (AB)'nin ilgisini bu bölgeye çevirmesine neden olmuştur. Bu çerçevede AB, geliştirdiği politikalar ile bölgede huzur ve istikrar sağlamaya çalışmıştır. Balkan coğrafyasına ilişkin Rusya, ABD, Çin gibi küresel aktörlerin özel yaklaşımları, AB'nin bu çabalarını daha da hızlandırmıştır. Bu çerçevede, Birliğin bölgeye yönelik geliştirdiği araçlar, İstikrar ve Ortaklık Antlaşmaları ve Yeniden Yapılanma, Kalkınma ve İstikrara Yönelik Topluluk Yardım Programları olmuştur. Bu programların ekonomik ve sosyal anlamda başarılı olmaları neticesinde, AB daha sonraki süreçlerde bu ülkelere yönelik AB tam üyelik argümanını devreye sokmuştur. Bu kapsamda Makedonya, Sırbistan, Karadağ, Arnavutluk ile üyelik müzakerelerine başlanmış, Bosna-Hersek ve Kosova'ya potansiyel aday statüsü verilmiştir. Bu gelişmeler, altı ülkenin AB ile olan dış ticaretine olumlu yansımıştır. Ülkelerin dış ticaretini arttırmaya çalıştığı günümüzde altı Balkan ülkesi, AB tarafından oldukça önemsenmektedir. Bu bağlamda AB'nin bu ülkeler ile ilişkileri dış ticaret açısından değerlendirilmiştir. 
Çalışmanın sonucunda AB'nin 2006-2021 yılları arasında en önemli ticari partnerinin sırasıyla Sırbistan, Bosna-Hersek ve Makedonya olduğu tespit edilmiştir. Batı Balkan ülkeleri ile en fazla ticari ilişkisi olan AB ülkeleri ise sırasıyla Almanya, İtalya ve Slovenya olmuştur. Altı Balkan ülkesi, AB'den en fazla endüstriyel makineler ve parçaları ithal ederken elektrikli makineler ihraç etmiştir. Altı ülkenin AB pazarında rekabet avantajına sahip olduğu ürünler, endeks kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, Sırbistan'ın 37, Bosna-Hersek'in 26, Kosova'nın 24 Arnavutluk'un 23, Makedonya'nın 18 ve Karadağ'ın 13 ürün grubunda AB pazarında rekabet avantajına sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
New states have been established in the Balkans as a result of the disintegration of Yugoslavia. Six of these states are located in the Western Balkan geography, which is the subject of the research. The instability and security concerns in the European continent due to the disintegration led the European Union (EU) to turn its attention to this region. In this contex, the EU has tried to provide stability and peace in the region with the policies which has developed. The special approaches of some global actors such as Russia, USA and China regarding the Balkan geography, have further accelerated the EU's efforts. In this framework, the instruments developed by the Union for the region were the Stabilization and Association Agreements and the Community Assistance Programs for Reconstruction, Development and Stabilization. As a result of the economic and social success of these programs, the EU subsequently launched the argument of EU full membership for these countries. In this context, membership negotiations have begun with Macedonia, Serbia, Montenegro and Albania, and potential candidate status has been granted to Bosnia-Herzegovina and Kosovo. These developments had a positive impact on the six countries' foreign trade with the EU. Today, as countries seek to increase their foreign trade, EU attaches great importance to six Balkan countries. In this context, the EU's relations with these countries were evaluated in terms of foreign trade.
As a result of the study, it was determined that the most important commercial partners of the EU between 2006 and 2021 were Serbia, Bosnia-Herzegovina and Macedonia, respectively. The EU countries that had the most trade relations with the Western Balkan countries were Germany, Italy and Slovenia, respectively. While the six Balkan countries imported the most industrial machinery and parts from the EU, they exported electrical machinery. The products in which the six countries have a competitive advantage in the EU market were analyzed using the index. As a result of the analysis, it was determined that Serbia has a competitive advantage in the EU market in 37 product groups, Bosnia and Herzegovina in 26, Kosovo in 24, Albania in 23, Macedonia in 18 and Montenegro in 13.