Demiryolu tren işletmelerinde görev yapan makinistlerin iş yükü algılarının ve aile-iş çatışmalarının incelenmesi
Investigation of workload perceptions and family-work conflict of machinists working in railway train enterprises
Yazar: RAŞİT AĞZITEMİZ
Danışman: DOÇ. DR. SAİT BARDAKÇI
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Demir yolu işletmeleri = Railway businesses ; Makinist = Machinist ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; İş yükü = Workload ; İş-aile çatışması = Work-family conflict

Özet:
Bu araştırmada Demiryolu Tren İşletmelerinde görev yapan makinistlerin iş yükü algıları ve aile-iş çatışmaları çeşitli değişkenlere göre analiz edilerek, makinistlerin iş yükü algılarının, aile-iş çatışması ve iş-aile çatışması düzeylerine etkisinin yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu Demiryolu Tren İşletmelerinde görev yapan ve araştırmaya gönüllü olarak katılım gösteren 449 tren makinisti oluşturmaktadır.
Araştırmada kullanılan veri toplama aracı üç kısımdan oluşmaktadır. İlk kısım araştırmacı tarafından oluşturulan kişisel bilgi formundan oluşmaktadır. İkinci kısımda Keleş Ay (2010) tarafından geliştirilen "İş Yükü Algısı Ölçeği" maddelerinin makinistlere yönelik uyarlanmış ifadelerine yer verilmiştir. Üçüncü kısım ise, Aycan ve Eskin (2005) tarafından Türkçeye uyarlanan ölçekten esinlenerek Keleş Ay (2010) tarafından yeniden uyarlama çalışmaları yapılmış olan "İş-Aile Çatışması Ölçeği" ve "Aile-İş Çatışması Ölçeği" kullanılmıştır. İş Yükü Algısı Ölçeği tek boyut altında toplanan 11 maddeden oluşan, İş-Aile Çatışması Ölçeği tek boyut altında toplanan 7 maddeden oluşan ve Aile-İş Çatışması Ölçeği tek boyut altında toplanan 5 maddeden oluşan 5'li Likert tipinde ölçeklerdir.
Verilerin analizinde açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, Kolmogorov-Smirnov normallik testi, bağımsız örnekler t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılmıştır.
Araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre işçi statüsünde çalışan makinistlerin iş yükü algılarının ve iş-aile çatışmalarının memur statüsünde çalışan makinistlere göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Aynı zamanda eşi çalışan makinistlerin eşi çalışmayan makinistlere göre iş yükü algılarının ve aile-iş çatışma düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Çocuk sahibi olan makinistlerin çocuk sahibi olmayan makinistlere göre iş yükü algılarının daha yüksek olduğu tespit edilirken aile-iş çatışma düzeylerinde bir farklılık görülmemiştir. Bir diğer bulguya göre, eğitim düzeyi daha yüksek olan ve lisans mezunu olan makinistlerin iş yükü algıları ön lisans mezunu olan makinistlere göre, iş-aile çatışma düzeyleri ise lise mezunu olan makinistlere göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Makinistlerin iş yükü algılarının, aile-iş çatışması ve iş-aile çatışması düzeylerinin medeni durumlarına ve meslekteki çalışma sürelerine göre ise anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır.
Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda araştırmada kullanılan ölçeklerin verilerle genel olarak kabul edilebilir derecede uyum gösterdikleri tespit edilmiştir. Yapılan yapısal eşitlik modellemesi analizi sonucunda ise kurulan araştırma modelinin χ2/sd=2,508<3, GFI=0,924>0,90, NFI=0,912>0,90, IFI=0,951>0,95, CFI=0,951>0,95 ve RMSEA=0,052<0,08 uyum indeksi değerleri ile verilerle kabul edilebilir derecede uyum gösterdiği belirlenmiştir. Aynı analiz bulgularına göre, makinistlerin iş yükü algılarının iş-aile çatışması ve aile-iş çatışması düzeyleri üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkisinin olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this research, the workload perceptions and family-work conflicts of the machinists working in the Railway Train Enterprises were analyzed according to various variables, and the effect of the mechanics' workload perceptions on the levels of family-work conflict and work-family conflict was aimed to be examined by structural equation modeling. The sample group of the research consists of 449 train machinists who work in Railway Train Enterprises and participate in the research voluntarily.
The data collection tool used in the research consists of three parts. The first part consists of the personal information form created by the researcher. In the second part, the adapted expressions of the "Workload Perception Scale" items developed by Keleş Ay (2010) for machinists are included. In the third part, "Work-Family Conflict Scale" and "Family-Work Conflict Scale", which were adapted by Keleş Ay (2010) inspired by the scale adapted to Turkish by Aycan and Eskin (2005) were used. Workload Perception Scale consisting of 11 items collected under one dimension, Work-Family Conflict Scale consisting of 7 items collected under one dimension and Family-Work Conflict Scale consisting of 5 items collected under one dimension are all 5-point Likert type scales.
Exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis, Kolmogorov-Smirnov normality test, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA) and structural equation modeling (SEM) were used in the analysis of the data.
According to the findings obtained as a result of the research, it was determined that the workload perceptions and work-family conflicts of the machinists working in the worker status were significantly higher than the machinists working in the civil servant status. At the same time, it has been determined that the workload perceptions and family-work conflict levels of the machinists whose spouses are working are higher than the machinists whose spouses are not working. While it was determined that the workload perceptions of the machinists with children were higher than the machinists without children, there was no difference in the levels of family-work conflict. According to another finding, the workload perceptions of the machinists with a higher education level and a bachelor's degree were found to be significantly higher than those of the machinists with an associate degree, and their work-family conflict levels were found to be significantly higher than those of high school graduates. It was concluded that the workload perceptions of the machinists, family-work conflict and work-family conflict levels did not show a significant difference according to their marital status and working time in the profession.
As a result of confirmatory factor analysis, it was determined that the scales used in the research were generally in acceptable fit to the data. As a result of the structural equation modeling analysis, it was determined that the established research model showed an acceptable fit to the data with these goodness of fit indexes: χ2/sd=2,508<3, GFI=0,924>0,90, NFI=0,912>0,90, IFI=0,951>0,95, CFI=0,951>0,95 and RMSEA=0,052<0,08. According to the same analysis findings, it was concluded that the workload perceptions of the machinists had a positive and significant effect on the levels of work-family conflict and family-work conflict.