Suriye ve Filistin'de Rus mevcudiyeti ve Osmanlı Siyaseti (1847-1914)
Russian presence and Ottoman Policy in Syria and Palestine (1847-1914)
Yazar: MELİKŞAH ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. SAİME SELENGA GÖKGÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Araplar = Arabs ; Filistin = Palestine ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Rusya = Russia ; Suriye = Syria ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu tezde I. Dünya Savaşı öncesi Rusya İmparatorluğu'nun Suriye ve Filistin'deki dinî, siyasȋ, toplumsal ve kültürel mevcudiyeti ve faaliyetleri ve bunun karşısında Osmanlı Devleti'nin izlediği siyaset ele alındı. Birinci bölümde Rusların Hristiyanlığı kabulünden sonra Suriye ve Filistin ile ilişkilerinin karakteristiği, 18. yüzyıl Osmanlı-Rus diplomatik metinlerinde Suriye ve Filistin'in yeri, bölgedeki ilk Rus Konsoloslukları ve 1847'de Kudüs Rus Ruhanî Misyonu'nun kurulması meseleleri incelendi. Rus Dışişleri Bakanlığı bünyesinde kurulan Filistin Komitesi'nin faaliyetleri sonucu Kudüs'te Rus hacılar için arazi satın alınarak kilise ve misafihaneler inşa edilmesi, Kudüs Rus Ruhanî Misyonu idaresinde Filistin genelinde arazi alımları, Rus kurumları arası rekabeti ve Kudüs Patrikliği yönetici Rum ruhbanlarına karşı patriklik cemaati olan Ortodoks Arapların desteklenmesi konuları ise ikinci bölümü oluşturdu. Tezin üçüncü bölümünde Suriye ve Filistin'e yönelik Rus siyasetinin yeniden yapılandırılmasının bir sonucu olarak 1882'de kurulan İmparatorluk Ortodoks Filistin Cemiyeti'nin kuruluş evresi ve idarî yapısı, Suriye ve Filistin'e yönelik Rus Şarkiyatçılığının himâyesi ve Rus hac seyahatlerinin yönetimi, sosyal ve ekonomik yapısı değerlendirildi. Dördüncü bölümde Antakya Patrikliği seçimlerinde Rusya'nın Rum ruhbanlara karşı Ortodoks Arapları desteklemesi neticesinde 1899'da Antakya Patriklik makamıına ilk Arap Patriğin seçilmesi, Suriye ve Filistin'de Rus eğitim faaliyetlerinin başlaması, gelişimi, bu faaliyetlerin ideolojik yapısı incelendi. Buna bağlı olarak, 1895'te Antakya Patriklik okullarının Filistin Cemiyeti'ne devredilmesi, Osmanlı Devleti'nin Rus okullarına karşı tutumu, 1902 ve 1905'te Rus okulları dȃhil bütün Rus mevcudiyeti'nin Osmanlı Devleti tarafından tasdik edilmesi süreci analiz edildi. Rusya açısından hem iç tebaaya yönelik hem de dış siyaset ve ilişkilerinde bir dönüm noktası olarak 1905 sonrası Rus faaliyetlerinin yapısı ve Rusya'nın I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin düşman cephesinde savaşa girişiyle beraber 1914'te Rus mevcudiyeti'nin sona ermesi değerlendirilerek Filistin Cemiyeti'nin okullarından mezunların "Ortodoks Arap Rönesansı"na etkisi üzerinde duruldu.

Abstract:
This thesis tracks the religious, political, social and cultural presence and activities of the Russian Empire in Syria and Palestine and the policies of the Ottoman Empire against these. In the first part of the thesis, the characteristics of the relations of the Russians with Syria and Palestine after the adoption of Christianity, the place of Syria and Palestine in the 18th century Ottoman-Russian diplomatic texts, the first Russian Consulates in the region and the establishment of Russian Ecclesiastical Mission in Jerusalem in 1847 are examined. In the second part, land purchases for Russian pilgrims in Jerusalem as a result of the activities of the Palestine Committee established under the Ministry of Russian Foreign Affairs, the construction of churches and guest houses, the procurement of land across Palestine under the administration of the Russian Ecclesiastical Mission in Jerusalem, competition between the Russian authorities in Jerusalem and Russian support of Orthodox Arabs against the governing Greek clergy of the Orthodox Patriarchate of Jerusalem are analyzed. In the third part of the thesis, the establishment and administrative structure of the Imperial Orthodox Palestine Society founded in 1882 as a result of the restructuring of Russian politics towards Syria and Palestine, the patronage of Russian Oriental studies towards Syria and Palestine, the management of travels of Russian pilgrims and their social and economic structure are evaluated. In the fourth chapter, the election of the first Arab Patriarch to the throne of the Orthodox Patriarchate of Antioch in 1899 as a result of Russian support of Orthodox Arabs against the Greek clergy, the initiation and development of Russian educational activities in Syria and Palestine, and the ideological structure of these activities are examined. Accordingly, the process of transferring the schools of Patriarchate of Antioch to the Imperial Orthodox Palestine Society in 1895, the attitude of the Ottoman State towards the Russian schools, and the recognition of the entire Russian presence including Russian schools by the Ottoman State in 1902 and 1905 are analyzed. The structure of Russian activities after 1905, as a turning point both for domestic subjects and foreign policy for Russia and the end of Russian presence in Syria and Palestine in 1914 with the entry of Russia into World War I in the enemy front of the Ottoman Empire and the effect of the graduates of the schools of Palestine Society on the "Orthodox Arab Renaissance" are emphasized.