Hadislerin sıhhatini belirlemenin ictihâdî oluşu
The role of ijtihad on determining of the authenticity of hadith narrations
Yazar: ABDULLAH KOÇAK
Danışman: PROF. DR. KADİR GÜRLER
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslamiyet = Islam ; İçtihatlar = Judicial decisions

Özet:
Hadîslerin sıhhatini belirlemenin ictihâdî oluşunu konu alan tezimizle, rivâyetlerin sıhhatinin tespitinde ictihâdın rolü ortaya konulmaya çalışılmış, bu bağlamda; muhaddislerce ve fakîhlerce hadîsleri değerlendirmede etkin rol oynayan kriterlerin ictihâdî olduğuna, ictihâdın âlimlerin hadîslere farklı hüküm vermelerindeki etkisine değinilmiştir. Bu bilgilerden hareketle de aynı rivâyetin, sahîh, hasen, zayıf ve mevzû gibi birbirinden farklı hükümlere konu olmasındaki sebebin ne olduğunun anlaşılması hedeflenmiştir.
Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, amacı, kaynakları ve yöntemi hakkında bilgilendirmede bulunulmuş, Tezin Birinci Bölüm'ünde konu ile ilintili bazı kavramlara  ve bunlara ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Çalışmanın İkinci Bölüm'ünde, tarihî süreçte ictihâd kapısının açık olup olmadığı tartışmaları bağlamında İbnü's Salâh'ın görüşüne temas edilmiş, ayrıca âlimlerin onun görüşüne yaklaşımları kronolojik olarak özetlenmiştir. Bununla birlikte hadîslerin sıhhatini tespitte özellikle hadisçilere göre etkin rol oynayan hadîs usûlü ve cerh-ta'dil ilminin teşekkülünde ictihâdın etkisi ele alınmıştır. Araştırmanın Üçüncü Bölüm'ünde ise hadisçilere ve fıkıhçılara göre sahîh hadîsin şartlarına ve fıkıhçıların zayıf hadîsleri sahîh olarak kabul etmelerine yol açan bazı alternatif metotlara yer verilmiş, ayrıca bu bölümde aynı ilmî disipline mensup âlimlerce rivâyetlerin farklı hükümlere konu olmasına örneklerle temas edilmiştir. Tüm bu verilerden hareketle de hadîslerin sıhhatini tespitte ictihâdın rolü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmamızda son olarak  ulaştığımız bazı tespitlere yer verilmiştir.

Abstract:
In this thesis, we aim to investigate the role of ijtihad on determining of the authenticity (soundness) of hadith narrations. In this regard, we outline how the criteria in the evaluation of the hadiths used by muhaddithun and fuqhea are based on ijtihad and how this ijtihad on scholars' different assessments on hadiths can change the interpretation of the meaning of the hadiths. It is aimed to explain why the classification of the same narration can be so different ranging among the verdicts of sahih (authentic, sound), hasan (good), da'if (weak) and mawḍūʿ(fabricated) hadiths.
This study is composed of three chapters as well as an introduction section. In the introduction part, the topic, aim, resources, and design of the thesis have been defined. In the first chapter, the concept related to the subject and explanations about this concept are given. In the second chapter of the study, the view of Ibn al-Salah in the context of the debates on whether the door of ijtihad is open in the historical process has been discussed, and the approaches of scholars to his view are summarized in chronological order. In addition, the effect of ijtihad on the formation of hadith methodology and cerh-ta'dil science, which plays an active role in determining the soundness of hadiths, especially according to hadith scholars, is explained. In the third chapter, the conditions of the sahih (sound) hadith according to the muḥaddithūn and jurists and some alternative methods that lead the jurists to accept weak hadiths as authentic are given. In addition, in this chapter, some examples that the narrations by scholars belonging to the same scientific discipline are subject to different provisions have been mentioned. In conclusion from the data presented here, the critical role of ijtihad in determining the soundness of hadiths have been revealed. Our findings and understandings are given at the end.