Lütfullâh Dede'nin Meşhûdât Ma'deni adlı eseri (İnceleme-metin)
The work called Meşhûdât Ma'deni belongs to Lütfullah Dede (Analysis- text)
Yazar: ARSAN HASHIM MAHMOOD AL-SAQEE
Danışman: PROF. DR. SEMRA TUNÇ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Lütfullah Dede = Lütfullah Dede ; Meşhudat Ma'deni = Meşhudat Ma'deni ; Şathiye = Shathiyya ; Şiir = Poem

Özet:
Türk Dili ve Edebiyatı alanında asırlar boyunca birçok eser verilmiştir. Bu eserler içerisinde dinî-tasavvufi, içtimai tenkit, siyasi, didaktik ve ahlaki konular içeren birçok eser mevcuttur. Lütfullâh Dede'nin Meşhûdât Ma'deni adlı eserinde de benzer konular işlediğini görmekteyiz.

Lütfullâh Dede'nin bilinen tek eseri Meşhûdât Ma'deni'dir. Eserde hem aruzlu hem de heceli şiirler mevcuttur. Eser H.1325/M.1909 yılında yazılmış ve Ankara Milli Kütüphanesi'nde 06 Mil Yz. A 3347 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Bugüne kadar şairin hayatı ve eseriyle ilgili herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Yapılan çalışmayla onun bilim ve edebiyat dünyasına tanıtılması hedeflenmektedir.

Çalışmamız, "Giriş" ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Şiirlerin çoğunluğu  "destan", bazı şiirlerin "şathiyye" olması sebebiyle girişte bu konularda bilgi verilmiştir.  

Birinci bölümde şairin hayatı ve eseri ile ilgili bilgi verilmiştir. "Hayatı" kısmında adı, mahlası, yaşadığı dönem ve döneme dair tespitleri, doğum yeri ve tarihi, ölüm yeri ve tarihi, tarikatı, eğitimi ve mesleğiyle ilgili tespitler mevcuttur. "Eserleri" kısmında Meşhûdât Ma'deni'nin nüsha tavsifi; konusu/ türü; dil ve üslubu; arkaik kelime ve tabirler, mahallî/ halk söyleyişi; imla özellikleri ve Arapça tabirlerle ilgili hususlara değinilmiştir.

İkinci bölümde Meşhûdât Ma'deni'nin şekil ve muhteva yönünden incelemesi yapılmıştır. Şekil yönünden nazım şekilleri/türleri ve konuları, kafiye-redif ve vezin olmak üzere üç başlıkta incelenirken; muhteva yönünden ise dinî unsurlar, toplum-kültür ve tabiat olmak üzere üç başlıkta incelenmiştir.

Üçüncü bölümde transkripsiyonlu metnin kuruluşunda tutulan yol, transkripsiyon işaretleri ve transkripsiyonlu metin yer almaktadır. Çalışmada elde edilen bilgiler ''Sonuç'' başlığı altında sıralanmıştır. Ayrıca müracaat ettiğimiz eserler ''Kaynaklar''da sunulmuş ve çalışmamıza ''Sözlük'' bölümünü takiben yazma metin de eklenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Meşhûdât Ma'deni, Lütfullâh Dede, Türk Edebiyatı, Destan, Şathiyye

Abstract:
Numerous works have been produced in the field of Turkish Language and Literature for centuries. These works generally deal with religious-mystique matters, social critiques, and political, didactic and moral themes. We see that similar topics are covered in Lütfullâh Dede's work entitled Meşhûdât Ma'deni.

Meşhûdât Ma'deni is the only work known to have been written by Lütfullâh Dede. The book contains poems written in both aruz prosody and syllabic meter. The work was written in 1909 C.E./Hegira1325/ and is registered at Ankara National Library with the archive code 06 Mil Yz. A 3347. No studies have been conducted so far on the life and works of the poet. The current study aims to present him to scientific and literary circles.

Our study consists of an "Introduction" and three major sections. Since most of the poems are "epics" and some are "şathiyye", information has been provided about them in the introduction.  
In the first section, information is given about the poet's life and work. The part entitled "His life" presents facts about his name/penname, the period he lived in and his opinions about it, his birthplace and birth date, the place and date of his death, his denomination, his education and his profession. The part entitled "His work" dwells on topics such as a description of Meşhûdât Ma'deni, its theme/type, language and style, archaic words and phrases, local/folk dialect, spelling characteristics and Arabic terms.

The second section includes an analysis of Meşhûdât Ma'deni in terms of its form and content. In terms of form, the book is examined under three headings, namely forms/types of verse and themes, rhyme and repeated word and finally prosody. In terms of content, on the other hand, the book is analyzed again under three headings, namely religious elements, society-culture and nature.

The third section involves the path taken in transcribing the text, transcription symbols and the transcribed text. The data obtained from the study are listed under the title of "Conclusion". Moreover, the works that we consulted during our study are presented in the "References" section, which is followed by the "Glossary" and the manuscript.

Key Words: Meşhûdât Ma'deni, Lütfullâh Dede, Turkish Literature, Epic, Şathiyye