Kurumsal ve maddi boyutuyla Avrupa Birliğinde iyi yönetişim ilkeleri ve iyi idare hakkı
Good governance principles and right to good administration in the European Union with its instutional and substantive dimension
Yazar: İSMAİL YEŞİL
Danışman: PROF. DR. İLKE GÖÇMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Demokratik meşruiyet = Democratic legitimacy ; Hukuksal korunma = Legal protection ; Temel haklar = Fundamental rights ; Yeni kamu yönetişimi = New public governance ; İyi idare hakkı = Right to good administration ; İyi yönetim = Good governance

Özet:
Geleneksel yönetim yeteneklerinin yetersiz kaldığı noktalara çözüm üretmek üzere yönetişim ortaya çıkmıştır. AB yönetişimi ise ulusüstü düzlemde karşılaşılan yönetim sorunlarının çözümü noktasında kendini karakterize etmiştir. AB iyi yönetişimi bakımından  Avrupa Ombudsmanı'nın kuruluşuna kadar geçen zaman içerisinde söylenebilecekler sınırlıdır.  Avrupa Ombudsmanı'nın kuruluşu ile AB iyi yönetişiminin kurumsal çerçevesi oluşmuştur. Avrupa Ombudsmanı kötü yönetimin tanımını yapmış ve AB kurum ve organlarının yönetim ve personelinin vatandaşlarla olan ilişkilerinde uygulanmak üzere  Avrupa İyi İdari Davranış Kuralları'nı hazırlamıştır. 

AB iyi yönetişiminin temel motivasyonunun arkasında  Birliğin demokrasi açığının kapatılmasına yönelik gayretleri yatmaktadır. AB'nin geniş üye yapısı ile birlikte karar alma süreçlerinde yaşadığı sorunlar iyi yönetişim ile aşılmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda AB'de iyi yönetişimin kurumsal boyutunun gelişimi hem normatif düzlemde hem de yeni kurumların inşası ile gerçekleşmiştir. Normatif düzlemdeki kurumsallaşma adımları ilk olarak esnek hukuk araçları ile ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda,  iyi yönetişim ilkelerini içeren Beyaz Kitap ve AP tarafından kabul edilen Avrupa İyi İdari Davranış Kuralları iyi yönetişime ilişkin önemli esnek hukuk düzenlemeleri olarak öne çıkmıştır. 

AB iyi yönetişimi hem yargısal hem de yargı dışı mekanizmalar eliyle korumaya alınmıştır. Etkili, tarafsız, adil ve makul bir süre içinde yargısal korumanın sağlanması aynı zamanda  iyi idare hakkının da bir gereğidir. AB iyi yönetişimi belirli açılardan yargı denetimine tabi olsa da, büyük ölçüde güvence yargı dışı inceleme mekanizmaları tarafından sağlanmaktadır. Yargı dışı koruma araçlarının bir çoğunun esnek hukuk araçları içinde şekillendiği dikkate alındığında esnek hukukun AB iyi yönetişimi için bir araç olduğu kadar aynı zamanda onun bir  sonucu olduğunu söylemek mümkündür.

AB Temel Haklar Şartı'nın anayasal bir karakterle bağlayıcılık  kazanması ve böylece  "iyi idare hakkı" nın da temel bir vatandaşlık hakkı olarak AB'de düzenlenişi AB iyi yönetişiminin gelişim seyrini farklı bir düzleme taşımıştır. AB Temel Haklar Şartı'nın 41'inci maddesindeki iyi idare hakkı; "tarafsız, adil ve zamanında muamele hakkı", "tazmin hakkı" ve "anlaşma dillerinden birinde yazışma hakkı"nı içerecek şekilde  çerçevelenmiştir. Tarafsız, adil ve zamanında muamele hakkı; dinlenilme hakkı, dosyaya ve kişinin kendisiyle ilgili bilgi ve belgeye erişim hakkı ile gerekçe belirtme zorunluluğunu içerir.

İşlerin makul sürede ele alınması, Birlik organ, kurum ve ajanslarına tüm işlemlerinde tembellikten ve gecikmeden kaçınma yükümlülüğü yüklemekte işlerin sebepsiz gecikmesi, uzaması ve kronikleşmesi bu hakkın ihlali olarak değerlendirilmektedir. İyi idare hakkı kapsmaındaki bilgi ve belgelere erişim imkanı  özel olarak düzenlenmiş olan kişisel verilerin korunmasına ilişkin meşru kısıtlama ve tedbirlerden kaynaklı olarak belli şartlar altında kısıtlanabilmektedir. 

Sonuç olarak temel bir hak olarak "iyi idare hakkı"nın tanınması ve bu hakkın yargısal ve yargı dışı koruma mekanizmaları ile teminat altına alınmış olması AB iyi yönetişimini dünyadaki diğer örneklere göre ileri düzeyde kurumsal ve maddi bir boyut kazandırmıştır.  AB'de iyi yönetişim var olan sorunların çözümü için sihirli bir değnek değilse de değerli ve önemli bir çözüm alternatifi olmuştur.

Abstract:
Governance has emerged to provide solutions to the points where traditional management capabilities are insufficient.  EU governance, on the other hand, has characterized itself at the point of solving the management problems encountered at the supranational level. In terms of EU good governance, what can be said until the establishment of the European Ombudsman is limited. With the establishment of the European Ombudsman, the institutional framework of EU good governance has been formed. The European Ombudsman has defined maladministration and prepared The European Code of Good Administrative Behaviour to be implemented in the relations of management and staff of EU institutions and bodies with citizens.

The main motivation of EU good governance lies in the efforts of the Union to close the democratic deficit. The problems faced by the EU in the decision-making processes with its broad member structure have been tried to be overcome with good governance. In this regard, the development of the institutional dimension of good governance in the EU has taken place both on the normative level and with the construction of new institutions. The institutionalization steps on the normative plane first emerged with flexible legal instruments. In this context, the White Paper containing the principles of good governance and the European Code of Good Administrative Behaviour adopted by the European Parliament came to the fore as important soft law instruments regarding good governance.

EU good governance has been protected by both judicial and non-judicial mechanisms. Providing judicial protection in an effective, impartial, fair and reasonable time is also a requirement of the right to good administration. While EU good governance is subject to judicial review in certain aspects, assurance   is provided  largely by non-judicial review mechanisms. Considering that most of the non-judicial protection instruments are shaped within soft law instruments, it is possible to say that soft law is not only a tool for EU good governance, but also a result of it.

The fact that the EU Charter of Fundamental Rights has become binding with a constitutional character and thus the "right to good administration" is regulated in the EU as a fundamental right of citizenship has moved  the development  of EU good governance to a different level. The right to good administration in Article 41 of the EU Charter of Fundamental Rights is framed to include the "right to have his or her affairs handled impartially, fairly and within a reasonable time", "right of compensation" and "right to correspondence in one of the languages of the Treaties". The right to have his or her affairs handled  impartially, fairly and within a reasonable time include the right to be heard,  the right to access the file and the information and document about the person himself or herself, and the obligation to state a reason. 

Handled with the affairs in a reasonable time imposes an obligation on the  institutions, bodies and agencies of the Union to avoid laziness and delay in all their transactions, and unjustified delay, prolongation and chronicity of the affairs are considered as a violation of this right. Access to information and documents within the scope of the right to good administration can be restricted under certain conditions due to legitimate restrictions and measures regarding the protection of personal data, which have been specially arranged.

As a result, the recognition of the "right to good administration" as a fundamental right and guaranteed by judicial and non-judicial protection mechanisms has given EU good governance an advanced corporate and substantive dimension compared to other examples in the world. Good governance in the EU if not a magic wand but it has been a valuable and important solution alternative, for solving existing problems.