Topraktaki polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) için sınır değerlerin uygulanabilirliğinin araştırılması
Research of applicability of limit values for polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in soil
Yazar: GONCA GÜLÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. İSMAİL TORÖZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Polisiklik aromatik hidrokarbonlar = Policyclic aromatic hydrocarbons ; Toprak = Soil

Özet:
Toprak kirliliği önemli çevre sorunları arasında yer almaktadır. Toprağın kirlenmesi yaşayan tüm canlı organizmaları etkilemekte ve besin zincirinin son halkası olan bizleri de ciddi anlamda tehdit etmektedir. Günümüzde böyle önemli bir konu üzerinde bir yandan toplumun bilinçlendirilmesi ve hukuki düzenlemeler ile birlikte bilimsel çalışmaların yapılması daha çok önem arz etmektedirTopraktaki organik kirleticilerden olan PAH'ların kanserojenik yapıda olan bileşikler olduğu bilinmektedir. Günümüzde, diğer ülkelerde çeşitli farklı kullanım alanlarındaki topraklarda PAH miktarları, kaynaklarının dağılımları belirlenip o bölgeye yönelik çeşitli önlemler alınmaktadır. Bu konuyla ilgili birçok bilimsel araştırma vardır, fakat ülkemizde topraktaki PAH miktarlarıyla ilgili bilimsel çalışma yok denecek kadar azdır. Topraklardaki PAH'ların, bitkilerin hem yeşil aksamında hem de köklerinde biriktiği bilinmektedir. Topraktan bitkilere geçen PAH'lar, besin zinciriyle hayvan ve insanlara ulaşabilmektedir. PAH'ların toksik, mutajen ve kanserojen özelliklerinin olduğu bilinmektedir. Bu nedenle bu konuda yapılan çalışmalar ülkemizde artırılmalıdır.Çalışma ile, Türkiye'nin önemli sanayi kuruluşlarının bulunduğu ve sürekli kirliliğe maruz kalmasından dolayı, çalışma alanı olarak seçilen Kocaeli'nde bulunan ve önemli PAH kaynağı olduğu düşünülen petrol rafinerisi, 0 noktası kabul edilerek, hakim rüzgar yönünde çeşitli mesafelerden alınan toprak numunelerindeki, Türkiye'de 08.06.2010 tarihinde yürürlüğe giren `Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik'te bulunan PAH'ların ölçülmesi ve sınır değerlerin uygulanabilirliğinin araştırılması amaçlanmaktadır.Çalışmada, numuneler ölçüm öncesinde ultrasonik banyoda ekstrakte edilip, su alma, solvent değişimi ve temizleme işlemlerinden sonra gerekli standartlar eklenerek GC-MS ile ölçülmüştür. Bahsedilen yönetmelikte yer alan ve mg/kg biriminde verilmiş jenerik değerler, gerek bu çalışmada bulunan değerlerle gerekse literatürde mevcut tüm verilerle karşılaştırıldığında, jenerik değerlerin son derece yüksek kaldığı, bu değerlere göre dünyanın hemen hemen hiçbir yerinde 16 PAH bileşeninin çoğu için bir kirlenmeden bahsetmenin mümkün olmayacağı anlaşılmaktadır. 16 PAH bileşeninden sadece 1 tanesinde (Benzo(a)piren), jenerik değerlere yakın değerlerde sonuçlar elde edilmiş olduğu, diğer türler için ise ölçümle bulunan değerle jenerik değer arasında çok büyük farklar olduğu görülmüştür. Bu durum, jenerik değerlerin toprak kirlenmesinde kullanılabilirliği konusunda tereddütlere yol açmaktadır. Ayrıca, literatürde birçok ülkede toprak kullanım özelliğine göre sınırlayıcı değerler verilmiş iken, ülkemizde yürürlükte olan yönetmelikte bu anlamda bir gruplandırmanın olmadığı bilinmektedir. Dolayısıyla, özellikle yönetmelikte yer alan jenerik değerlerin gerek seviyeleri gerekse toprak kullanımı ile olan ilişkisi konusunda daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Soil pollution is one of the major environmental problems. Soil pollution affects all living organisms and the last link in the food chain we are also seriously threatened. Today, on the one hand public awareness on such an important issue and more scientific work to be done in conjunction with legal regulations is of great importance.Organic contaminants in the soil polycyclic aromatic hydrocarbons which are known to be compounds in carcinogenis structure. Today, in other countries varius different use areas of PAH amounts of oil, distribution, of resources are determined the region oriented several preventions are being taken. There are many scientific research on this topic, but in our country, yet the scientific study of amounts of PAH in the soil is almost negligible. PAHs in soils are known to accumulate both in the roots and the green parts of plants. PAHs that pass from soil to plants can reach animals and people by means of food chain. PAHs toxic, mutagenic and carcinogenic properties are known. Therefore, studies on this issue in our country should be increased.Due to Turkey?s major industrial enterprises and the constant exposure to pollution, selected as study area is located in Kocaeli and is considered to be a source of PAHs oil rafinery, 0 point is accepted, soil samples taken from different distance ranges in the direction of prevailing wind, in the Soil Pollution Control and Concerning Point Source Contaminated Sites Regulation, measurement of polycyclic aromatic hydrocarbons and investigating the feasibility of limit values are the objectives.In the study, samples can be extracted in an ultrasonic bath prior to measurement, water intake, change in solvent and after cleaning operations the addition of the required standards were measured by GC-MS. Mentioned in regulation and given generic unit values in mg/kg, the values in this study and all the data available in the literature have compared, generic values remained extremely high, according to these values almost anywhere in the world for most of the 16 PAH component is understood that the contamination will not be able to talk about 16 of them only one component of PAH Benzo (a) pyrene, generic values are close to the values derived from the results, for other species in the value of the measurements were found to be a very big difference between a generic value. This situation leads to doubts about the availability of generic values of soil pollution. In addition, the limiting values given in the literature, depending on land use in many countries, while It is known that the regulation in force in our country in this sense, there isn?t a grouping. Therefore, particularly in the regulation of the generic values and in more detail about the relationship between land-use studies are needed.