Osmanlı'da iktidarın gücünü meşrulaştırmada şiirin rolü
The role of poetry in legalization of state power in Ottoman
Yazar: DİLBER YILDIZ
Danışman: PROF. DR. NAMIK AÇIKGÖZ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İktidar sahipleri her dönemde siyasi iktidan elde etmek ve elde ettikleri bu iktidar hakkının devamlılığını sağlayabilmek için kendilerine çeşitli meşruiyet dayanaklan aramışlardır. Meşruiyet, yasadan ziyade halkın vicdanında oluşan bir kabul duygusudur. İktidar sahipleri, yönetilenler tarafından kabul gördüğü ölçüde meşru sayılır. Bu nedenle yöneticiler, kendi iktidarlannın meşru olduğuna halkı ikna etmek için farklı yollar denemişlerdir. İktidann meşruiyetini temellendirmek için kimi zaman din, gelenek, soy gibi kanıtlar öne sürülmüştür. Bazen de padişahlar güç, kahramanlık, adalet ve sehavet gibi güzel özellikleri ile övülerek veya çeşitli açılardan meşhur tarihi ve efsanevi kişiliklerle kıyaslanarak halkın kabulü sağlanmıştır. 
Osmanlı' da iktidar sahipleri ve şairler arasında hamilik denilen bir sistem gelişmiştir. Bu sisteme göre şairler, padişah ve devlet büyüklerine çeşitli şiirler ve eserler sunarak onlann propagandasını yapmış; aynı zamanda onlardan lütuf ve ihsanlar elde etmişlerdir. Sunulduğu devlet büyüğünü öven bu şiirler, iktidar sahibinin otoritesini meşrulaştırmak için bir araç görevi üstlenmiştir. Şairler, bir iktidar sahibinde olması gereken özellikler etrafında memduhu överek onlann güçlerinin meşru bir temele dayandığını savunmuşlardır. İktidann gücünü meşrulaştırmak için şairlerin ve iktidar sahiplerine sunulan şiirlerin büyük bir yeri vardır. 
Bu çalışmanın amacı, Osmanlı'da iktidar sahiplerinin güçlerinin meşrulaştınlmasında şiirin nasıl bir yere sahip olduğunu ortaya çıkarmaktır. Bununla ilgili olarak Osmanlı'nın farklı yüzyıllannda yaşamış 7 şaire ait divanlar (Ahmed Paşa Divanı, Necati Beğ Divanı, Fuzuli Divanı, Baki Divanı, Hayali Bey Divanı, Nefi Divanı ve Nedim Divanı) tarandı. Örnek beyitler etrafında şiir ve saltanat ilişkisi açıklanmaya çalışıldı. Divanlardan hareketle kaside, gazel, kıt'a gibi nazım biçimlerinin saltanatla bağlantısı ele alındı. Şairlerin iktidann gücünü meşrulaştınrken şiirde birtakım meşruiyet sembollerini kullandıklan, memduhu güç, kudret, adalet gibi özellikler açısından tarihi kişilerle ilişkilendirerek onlara meşruiyet kazandırdıklan sonucuna vanldı.

Abstract:
Throughout history, individuals in positions of authority have strived to establish different forms of justifıcation to attain political power and guarantee its ongoing legitimacy. Legitimacy is rooted in the acceptance within the public conscience rather than solely relying on legal frameworks. Those in authority are viewed as legitimate based on the degree of acceptance by their subjects. Rulers attempted various methods to persuade the population of the legitimacy of their rule. Evidence such as religious beliefs, historical customs, and ancestry have at times been utilized to affirm the validity of govemance. Sometimes the sultans were accepted by the public by being praised for their good qualities such as power, heroism, justice, and kindness, or by comparing them with famous historical and legendary fıgures in various aspects. 
in the Ottoman Empire, a form of patronage emerged between those holding positions of authority and poets. This involved poets creating propaganda through the presentation of various poems and works to the sultan and statesmen, while also receiving favors and recognition from them in retum. These poems were used to validate the ruler's authority by praising the statesman they were dedicated to. Poets highlighted the qualities befıtting a ruler in their praise of the statesmen, asserting that their power was grounded in legitimacy. in this respect, poets and the poems presented to those in power have a great place in order to legitimize the power of the govemment. 
The purpose of this research is to uncover the role of poetry in validating the authority of rulers within the Ottoman Em pire. in this regard, divans from 7 poets who lived in various centuries of the Ottoman Empire (Ahmed Pasha's Divan, Necati Beg's Divan, Fuzı'.lli's Divan, Baki's Divan, Hayali Bey's Divan, Nefi's Divan and Nedim's Divan) were analyzed. The relationship between poetry and sultanate was tried to be explained around sample couplets. The connection between poetry forms such as ode, ghazal, stanza and sultanate was discussed based on the Divans. it was observed that the poets employed symbols of legitimacy within their poetry by associating sultans with historical fıgures known for their power, strength and justice in order to grant them legitimacy.