Okul öncesi çocuklarda farklı duyusal kaynakların örtük ve açık bellek üzerindeki etkisi
The effect of different sensory sources on implicit and explicit memory in preschool children
Yazar: HANZADE DUMANLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ATALAY ATA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmada okul öncesi çocuklarda işitsel ve görsel duyu kaynaklarından gelen uyaranların örtük ve açık bellek üzerindeki etkileri incelenmiş, örtük ve açık belleğin yaşa bağlı değişimleri araştırılmıştır. Araştırmaya  okul öncesi kuruma devam eden 45-76 ay arasında toplam 60 (27 kız, 33 erkek) çocuk katılmıştır. Katılımcılar  45-60 ay ve 61-76 ay yaş aralığında olmak üzere iki yaş grubunda değerlendirilmiştir. Her bir grupta eşit sayıda katılımcı işitsel ve görsel modaliteye seçkisiz olarak atanmıştır. Gruplar oluşturulurken ifade edici dil gelişiminin yeterliği TİFALDİ-İD ile ölçülmüştür. Örtük belleği değerlendirmek için, araştırmacı tarafından geliştirilen, uyaranların resim ve seslerinden oluşan bir kavramsal örtük bellek görevi kullanılmıştır. Görsel modalite grubuna dahil olan katılımcılara uyaranların resimleri gösterilmiş, işitsel modalite grubundaki katılımcılara ise aynı uyaranların sesleri dinletilmiştir. Açık bellek, anlamsal ipucuyla hatırlama testi ile değerlendirilmiştir. Anlamsal ipucuyla hatırlama testinde görsel modalite için uyaran çiftlerinin resimleri gösterilmiş, işitsel modalite için aynı uyaran çiftlerinin isimleri dinletilmiştir. Yaş ve modalitenin açık ve örtük bellek üzerindeki etkileri iki yönlü varyans analizi ile incelenmiştir. Analiz sonucunda açık ve örtük belleğin erken çocukluk döneminde gelişimine devam ettiği ve yaşla birlikte iyileşme gösterdiği; işitsel ve görsel modalitenin örtük bellek üzerinde etkisinin olmadığı ancak açık bellekte görsel modalite lehine bir fark olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmanın bulguları literatür çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, the effects of stimuli from auditory and visual sensory sources on implicit and explicit memory in preschool children were investigated and age-related changes in implicit and explicit memory were investigated. A total of 60 children (27 girls, 33 boys) between the ages of 45-76 months who were attending a preschool institution participated in the study. The participants were evaluated in two age groups as 45-60 months and 61-76 months. An equal number of participants in each group were randomly assigned to auditory and visual modality. While forming the groups, the adequacy of expressive language development was measured with TİFALDİ-İD. A conceptual implicit memory task consisting of pictures and sounds of stimuli, developed by the researcher, was used to evaluate implicit memory. The pictures of the stimuli were shown to the participants in the visual modality group, and the sounds of the same stimuli were listened to by the participants in the auditory modality group. Explicit memory was evaluated with the semantic cue recall test. In the semantic cued recall test, pictures of stimulus pairs were shown for the visual modality, and the names of the same stimulus pairs were listened to for the auditory modality. The effects of age and modality on explicit and implicit memory were examined with two-way analysis of variance. As a result of the analysis, it was concluded that explicit and implicit memory continued to develop in early childhood and improved with age; auditory and visual modality had no effect on implicit memory, but there was a difference in explicit memory in favor of the visual modality. The findings of the study were discussed within the context of the literature.