Halk arasında tütsü olarak kullanılan Peganum harmala L. (üzerlik) bitkisinde bulunan halüsinojenik etkili bileşiklerin araştırılması
Investigation of compounds with hallucinogenic effect in the plant Peganum harmala L. used as incense by public
Yazar: MERVE AKDOĞAN
Danışman: PROF. DR. CAVİT KAZAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kriminalistik Ana Bilim Dalı / Kriminalistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Amaç: Günümüzde yaygın olarak kullanılan ve bitkisel tütsü ürünlerinden olan Peganum harmala L. (üzerlik) bitkisinin insan üzerinde rahatlatıcı etkisi olduğu bilinmektedir. Bu çalışmadaki amacımız bitkisel tütsü ürünlerinden olan üzerliğin meyve ve tohum kısmının tütsü şeklinde yakılarak ve dumanını uygun bir çözücüyle çözerek, yapısal karakterizasyonu yapmak ve içeriğindeki halüsinojenik etkili bileşikleri araştırarak literatüre katkı sağlamaktır. Aynı zamanda tez kapsamında P. harmala bitkisinden pedisel, petal, sepal, stamen ve pistillerinden manuel olarak kesitler alınmak suretiyle onların anatomik özellikleri incelenmiştir.
Yöntem: Üzerlik bitkisinin tohum ve meyvelerine ait bitki materyali Erzurum'da bulunan aktarlardan temin edilmiştir. Üzerlik bitkisinin dumanının çözülmesinde n-hekzan ve diklorometan çözücüleri kullanılmıştır. Çözücülere alınan uçucu yağlar GC-MS (Gaz Kromatografisi-Kütle Spektroskopisi) cihazı ile analiz edilmiştir. Bitkide bulunan uçucu bileşenleri taşıyan anatomik karakterleri tespit etmek için, bitkinin pedisel, petal, sepal, stamen ve pistillerinden manuel olarak kesitler alınmıştır. Kesitler, Zeiss 415500-1800-000 marka mikroskop kullanılarak 4x, 10x ve 40x ölçeklerinde büyütülerek incelenmiş ve fotoğraflanmıştır.
Bulgular: P. harmala bitkisinin tohum ve meyvelerine ait kimyasal bileşenlerin tespiti, Erzurum Bölge Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğü, Kimyasal İnceleme Şube Müdürlüğünde Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi (GC/MS) cihazında gerçekleştirilmiştir. Analizlere ait kromatogramlar ve GC/MS sonuçları tablolar halinde gösterilmiştir. P. harmala bitkisinden pedisel, petal, sepal, stamen ve pistillerinden manuel olarak alınan kesitler sartur ve kloralhidrat reaktifleri kullanılarak hazırlanmıştır. Pedisel ve sepal (enine ve yüzeysel) anatomilerinde sapı ve başı çok hücreli salgı tüyleri tespit edilmiştir. Ayrıca sepal enine kesit anatomisinde druzlar, petal yüzeyel anatomisinde basit billurlar görülmüştür. Bitkinin stigmasının papilli olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: P. harmala tohumu ve meyvesine ait dumandaki (tütsü) kimyasal bileşikler bir GC-MS cihazı kullanılarak belirlenmiştir. Diklorometan ve n-hekzana alınan numunelerde, insanlarda merkezi sinir sistemini etkileyen algı, düşünce ve duyguları değiştirici etkilere sahip ve halüsinojenik özelliklere sahip olan harmin adlı bileşiğin olduğu tespit edilmiştir. Bitki materyaline ait anatomik bulgular oldukça hassas olan bir mikroskop vasıtasıyla belirlenmiştir. Üzerlik bitkisinin yakılarak, oluşan tütsünün çözücüye adsorbe olması için çift girişli balon ve Clevenger apareyi kullanılmak süretiyle oluşturulan özel bir düzenek ilk defa tarafımızca geliştirilmiştir.

Abstract:
Purpose: Peganum harmala L. which is one of the widely used herbal incense products today. It is known that the (Harmala, Syrian Rue, Wild Rue, Harmal, Africa Rue and Turkey Üzerlik etc.) plant has a relaxing effect on humans. Our aim in this study is to contribute to the literature by burning the fruit and seed part of the herbaceous incense, which is one of the herbal incense products, as incense and dissolving the smoke with a suitable solvent and by determined the hallucinogenic effective compounds. At the same time, within the scope of the thesis, it is aimed to investigate the anatomical features of the P. harmala plant by taking sections from the pedicel, petal, sepal, stamen and pistil manually.
Method: The plant material belonging to the seeds and fruits of the P. harmala plant were obtained from herbalists in Erzurum. Solvents of n-hexane and dichloromethane were used to dissolve the fumes of the P. harmala plant. The essential oils taken into the solvents were analyzed by GC-MS device. Manually sections were taken from the pedicel, petal, sepal, stamen and pistil of the plant in order to determine the anatomical characters carrying the volatile components in the plant. The sections were examined and photographed at 4x, 10x and 40x scales using a Zeiss 415500-1800-000 microscope.
Findings: Determination of the chemical components of the seeds and fruits of the P. harmala plant was carried out in the GC/MS device at the Erzurum Regional Criminal Police Laboratory, Chemical Investigation Branch. Chromatograms and GC/MS results of the analyzes are shown in tables. P. harmala of the plant from pedicels, petals, sepals, stamens and pistils were sectioned. These sections were prepared using sartur and chloralhydrate reagents. In the pedicel and sepal (crosscut and superficial) anatomy, multicellular secretion naps were seen on the stem and head. In addition, druze in sepal cross-section anatomy and simple crystals in petal superficial anatomy were seen. It has been determined that the stigma of the plant has papilla.
Results: Chemical compounds in the smoke (incense) of P. harmala seed and fruit were determined using a GC-MS device. In the samples taken from dichloromethane and n-hexane, it has been determined that there is a compound called harmine, which has hallucinogenic properties and has effects on perception, thought and emotions affecting the central nervous system in humans. The anatomical findings of the plant material were determined by means of a highly sensitive microscope. For the first time, a special mechanism created by using a double-entry balloon and Clevenger apparatus has been developed by us for the incense formed by burning the peganum plant to be adsorbed to the solvent.