Sokak hayvanları ve turist etkileşimi: İstanbul'da bir araştırma
Stray animals and tourist interactions: A research in Istanbul
Yazar: HASAN TAHSİN KOKONALIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ORHAN AKOVA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Etkileşim = Interaction ; Hayvanlar = Animals ; Sokak hayvanları = Street animals ; Turistler = Tourists ; Turizm = Tourism

Özet:
İnsanlık, bilinen tarih içerisinde sürekli olarak hayvanlarla etkileşimler içerisinde bulunmuş bir tür olarak, ilk çağlarda kendi gelişimini hayvanlardan öğrendiği deneyimlerle sürdürmüştür demek yanlış olmayacaktır. İnsanlar hayvanlarla çok çeşitli ilişkiler geliştirmiş, günümüze dek yeme-içme; arkadaş, eğlence; eğitim gibi pek çok alanda hayvanlardan yararlanmıştır. Geçmişten günümüze dek toplumsal statü ve protokollerin oluşturulmasından para ve alfabelerin oluşturulmasına kadar pek çok yerde hayvanların izine rastlamak mümkünken turizm içerisinde hayvan kullanımlarının göz ardı edilmesi mümkün olan bir durum değildir.
Gelişen teknolojiyle birlikte insanların zamanla doğaya hükmetmesi, kendisinde, kendi yararına göre çevreyi yönetme ve şekillendirme hakkını görmesine sebebiyet vermiştir. Bu durum köylerin, kasabaların ve şehirlerin oluşmasına yol açmış ve pek çok vahşi hayvanın önce "evcil hayvan" haline getirilmesine ve sonrasında da "sokak hayvanı" statüsünün ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Ortaya çıkan sokak hayvanı kavramı, bazı toplumlar içerisinde kötü ve olumsuz şekillerde karşılanmışken bazı toplumlarda ise günlük yaşamlar içerisinde yer edinmiştir. Bu bağlamda sokak hayvanlarının insanlarla olan etkileşimlerinin anlaşılması önemli görülmüştür.
Turizm olayı içerisinde incelendiğinde ulaşım, eğlence, gastronomi, hediyelik eşya, marka ve logolar oluşturma gibi alanlarda insanların hayvanlardan faydalandığı görülebilmektedir. Günümüze kadar insan-hayvan ilişkileri üzerine yapılmış pek çok çalışma bulunmaktayken, bunların çoğunluğu hayvanlardan elde edilmiş faydalar ve turizmin hayvanlara yönelik etkileri üzerine yoğunlaşmıştır. Yapılan çalışma ile sokak hayvanlarının turizm içerisindeki yerleri keşfedilmeye çalışılmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde araştırmanın daha iyi yorumlanabilmesi amacıyla genel hatlarıyla hayvan etiği ve hayvan etiğine yönelik kavramlardan bahsedilmiştir. Bu bölümde hayvan haklarının gelişimiyle birlikte sokak hayvanı kavramı tanımlanmıştır. Sokak hayvanı kavramının literatür içerisinde net bir tanımına rastlanamadığı dikkat çekmiştir. İkinci bölümde insanların ve hayvanların birbirleri üzerindeki etkilerinin düşünüldüğünden daha fazla olduğunun anlaşılması ve yorumlamaların daha doğru yapılabilmesi adına, tarih öncesi devirlerden günümüze dek uzanan insan hayvan ilişkisi özetlenmiştir. Bununla beraber endüstriler içerisinde hayvanların kullanımlarına yer verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde yapılan araştırmanın tasarımından bahsedilerek bulguları aktarılmıştır.
Yapılan çalışma da nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu sayede insanların deneyimlerine ve bu deneyimleri ilişkilendirdikleri öznel varsayımlara ulaşılabilmesi planlanmıştır. Birinci ve ikinci bölümde yapılan literatür taraması ile araştırmayı destekleyici veriler toplanmışken üçüncü bölümde, Türkiye dışında ikamet eden yabancı turistlerle 18 yarı yapılandırılmış görüşme yapılarak veriler toplanmıştır. Veriler olasılıksız örnekleme stratejilerinden amaçlı örnekleme biçimi olarak görülen kartopu örnekleme türü ile toplanmış ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Çalışma alanı olaraksa UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı içerisinde yer alan İstanbul seçilmiştir. Görüşmelerin devamında "sokak hayvanları ve İstanbul" temasında, kurumsal Youtube kanallarının yayınladığı 8 farklı videoya yapılmış 38 İngilizce yorum incelenmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre; İstanbul içerisindeki sokak hayvanlarının turistik çekicilik unsuru olarak görüldüğüne, sokak hayvanı kavramının turistlerin kafasında net bir tanımının olmadığına, sokak hayvanlarının destinasyonlar içerisinde unutulmaz anlar yaşanmasına yardımcı olduğuna, sokak hayvanlarına yönelik davranışların ve tutumların yerel halkın imajını etkilediğine, sokak hayvanlarının tekrar ziyaret isteği oluşturduğuna ve destinasyonlar içerisinde beklenenden fazla zaman geçirmeye etkisi olabildiğine, sokak hayvanlarının toplum içerisinde insanlara güvenerek yer alabilmesinin güvenli bir ortam izlenimi oluşturduğuna, sokak hayvanlarının turistlere bir akış deneyimi yaşatabilme potansiyeli taşıdığına ulaşılmıştır.

Abstract:
It would not be wrong to say that humanity, as a species that has constantly interacted with animals throughout known history, continued its development with the experiences learned from animals in the early ages. Humans have developed various relationships with animals, including eating and drinking; using them as friends, and fun; benefited from animals in many fields such as education. While it is possible to find traces of animals in many places from the past to the present, from the creation of social status and protocols to the creation of money and alphabets, it is not possible to ignore the use of animals in tourism.
With the developing technology, people's domination of nature over time has caused them to see the right to manage and shape the environment for their own benefit. This situation led to the formation of villages, towns and cities and was effective in making many wild animals first "pets" and then in the emergence of "stray animal" status. The emerging concept of stray animals has been met in harmful and negative ways in some societies, while in some societies it has taken place in daily lives. In this context, it is considered important to understand stray animals' interactions with humans.
When examined in tourism, it can be seen that people benefit from animals in areas such as transportation, entertainment, gastronomy, souvenirs, creating brands and logos. While there are many studies on human-animal relations to date, most have focused on the benefits obtained from animals and the effects of tourism on animals. With the study, the places of stray animals in tourism were tried to be discovered.
	In the first part of the study, animal ethics and concepts related to animal ethics are mentioned in general terms in order to interpret the research better. In this section, the concept of stray animals is defined with the development of animal rights. It was noted that a clear definition of the concept of stray animals could not be found in the literature. In the second part, the human-animal relationship from prehistoric times to the present is summarized in order to understand that the effects of humans and animals on each other are greater than previously thought and to make more accurate interpretations. However, the use of animals is included in the industries. In the third part of the study, the design of the research was mentioned and the findings were conveyed.
	The qualitative research method was used in the study. In this way, it is planned to reach the experiences of attendees and the subjective assumptions with which they associate these experiences. While the data supporting the research were collected by the literature review in the first and second sections, the data were collected by conducting 18 semi-structured interviews with foreign tourists residing outside Turkey in the third section. The data were collected with the snowball sampling type, which is seen as one of the non-probability sampling strategies and subjected to content analysis. Istanbul, which is included in the UNESCO Creative Cities Network, was chosen as the study area. In the continuation of the interviews, 38 English comments on 8 different videos published by corporate Youtube channels on the theme of "stray animals and Istanbul" were examined.
	According to the results of the research; stray animals in Istanbul are seen as a tourist attraction, the concept of stray animals does not have a clear definition in the minds of tourists, stray animals help to experience unforgettable moments in destinations behaviours and attitudes towards stray animals affect the image of local people, stray animals create a desire to revisit and it has been reached that it can have an effect on spending more time than expected, those stray animals can take place in society by trusting people creates the impression of a safe environment, and stray animals have the potential to give tourists a flow experience.