Aile sağlığı merkezlerindeki aile hekimliği birimlerinde takipli kadınların HPV aşısı hakkında bilgi düzeyleri ve aile hekimlerinin bilgilendirmedeki etkisi
Level of knowledge and the effect of family physicians on informing about HPV vaccine of women followed in family medicine units in family health centers
Yazar: ELİF POLAT
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT AYDOĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Dünyada HPV aşısı ile bağışıklama başladığından beri aşı, birçok ülkede ulusal bağışıklama programına girmiştir. Etkinliği ve güvenliği pek çok ülkede yapılan geniş çaplı çalışmalarla ispatlanmış olup son yıllarda servikal kanseri elimine etme potansiyelinden söz edilmektedir.  HPV aşısı ülkemizde Sağlık Bakanlığı aşılama takviminde bulunmamaktadır fakat kişisel olarak temin edilebilmektedir. Bununla birlikte aşılama oranları oldukça düşük izlenmektedir. Çalışmamız HPV aşı uygulamasındaki bu düşüklüğün nedenini birinci basamakta kadınlara aşı hakkında bilgi ve tutuma yönelik sorular sorarak ve sosyodemografik verilerle ilişkisini inceleyerek tespit etmeye yönelik tasarlanmıştır. Edindiğimiz bulgular ışığında aşılamayı artırmaya yönelik çözümler geliştirmek ve toplum sağlığına katkıda bulunmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte tasarlanan çalışmamız 01.04.2022-31.06.2023 tarihleri arasında Ankara'nın altı farklı ilçesinden dokuz farklı Aile Sağlığı Merkezi'nde takipli olup çalışmaya katılmayı kabul eden, 18 yaşından büyük 397 kadının katılımıyla gerçekleşti. Veriler katılımcıların sosyodemografik özelliklerini, HPV enfeksiyonu ve aşısı hakkında bilgi ve tutumlarını sorgulayan bir veri toplama formu aracılığıyla toplandı. Verilerin analizi SPSS 22.0 programı ile yapıldı. Nitel değişkenlerin birbirleri ile olan ilişkisi Ki-kare testi ile incelendi, nicel verilerin ikili karşılaştırmalarında Student's t testi kullanıldı. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 35,6±9,4 olup büyük bir çoğunluğu evliydi (%72,5) ve eş ve/veya çocuktan oluşan çekirdek ailesiyle (%68) yaşamaktaydı. %47,4'ü üniversite mezunuydu, %56,4'ü anketin yapıldığı esnada çalışmıyordu, %12,6'sı sağlık çalışanıydı. HPV aşısı olan katılımcılar çalışma grubunun yalnızca %4,3'üydü ve HPV aşısı olmak araştırılan sosyodemografik özelliklerin tamamıyla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişkiliydi. HPV'nin servikal kansere yol açtığını ve HPV aşısını daha önce duymuş olmakta eğitim durumu, medeni durum, meslek, yaş ve gelir durumunun etken olduğu görüldü. Çalışmamızda HPV aşısının Sağlık Bakanlığı aşılama takvimine girmesini isteyenler tüm katılımcıların %88,9'uyken aşıyı kendine veya çocuğuna yaptırmayı düşünen katılımcıların oranı ise sırasıyla %59,8 ve %48,1 olarak tespit edildi. HPV'nin servikal kansere yol açtığını bilenlerin HPV aşısı yaptırmayı daha çok düşündüğü gözlendi. HPV aşısı olmayı veya çocuğuna yaptırmayı düşünmeyenlerin nedenleri arasında ise en sık neden aşının pahalı bulunmasıydı.
Sonuç: Çalışmamızda HPV enfeksiyonunun serviks kanserine neden olduğunu ve HPV aşısını duyan katılımcıların oranının orta seviyede olduğu fakat aşılamanın çok yetersiz kaldığı görülmüştür. Gözlenen bu farkta katılımcıların bilgilerinin yeterliliği ve doğruluğu sorgulanmakta, bilgi kaynağı olarak hekimlerin yerinin medyanın arkasında kalması ve bilgilendirmede aile hekimlerinin yetersiz olması dikkat çekmektedir. Bu bağlamda medyada yer bulan haberlerin ve bilgilerin denetlenmesi, doğru bilginin sosyal medya ve görsel kaynaklar aracılığıyla güvenilir kaynaklardan yayılması önem taşımaktadır. HPV enfeksiyonu ve HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olmada da HPV aşısı yaptırmış olmakta da eğitim seviyesinin ve gelir durumunun etkisi çalışmamızda göze çarpmaktadır. Aile hekimlerine her eğitim durumundan, sosyoekonomik ve sosyokültürel seviyeden insanın rahatça erişebildiği düşünüldüğünde hastaları aşı hakkında bilgilendirmedeki rolleri oldukça önemlidir. Katılımcıların aşılanmaya karşı tutumu pozitif gözlenmekle birlikte aşının pahalı bulunması aşı olmayı düşünen kişilerin oranını azaltmaktadır. Bu sonuçlar ışığında HPV aşısının ulusal aşı takvimine girmesinin aşılanmanın artırılmasında en etkin yöntem olacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: HPV, HPV aşısı, serviks kanseri, bilgi, tutum

Abstract:
Aim: Since the introduction of HPV vaccination in the world, the vaccine has been included in national immunization programs in many countries. Its efficacy and safety have been proven by large-scale studies in many countries, and its potential to eliminate cervical cancer has been mentioned in recent years.  HPV vaccine is not included in the vaccination schedule of the Ministry of Health in our country, but it can be obtained personally. However, vaccination rates are observed to be quite low. Our study was designed to determine the reason for this low rate of HPV vaccination by asking women in family medicine units about their knowledge and attitudes towards vaccination and examining the relationship with sociodemographic data. In the light of our findings, we aimed to develop solutions to increase vaccination and contribute to public health.
Materials and Methods: Our cross-sectional study was conducted between 01.04.2022 and 31.06.2023 with the participation of 397 women over the age of 18 who were followed up in nine different Family Health Centers from six different districts of Ankara and who agreed to participate in the study. Data were collected through a data collection form that questioned the participants' sociodemographic characteristics, knowledge and attitudes about HPV infection and vaccination. Data analysis was performed with SPSS 22.0 program. The relationship between qualitative variables was analyzed by Chi-square test and Student's t test was used for pairwise comparisons of quantitative data. p<0.05 was considered statistically significant.
Results: The mean age of the participants was 35.6±9.4 years, the majority were married (72.5%) and lived with a family consisting of a spouse and/or children (68%). 47.4% were university graduates, 56.4% were not working at the time of the survey, and 12.6% were health workers. Participants who had received HPV vaccination were only 4.3% of the study group, and HPV vaccination was statistically significantly associated with all the sociodemographic characteristics investigated. Educational status, marital status, occupation, age, and income status were found to be factors in having heard that HPV causes cervical cancer and having heard about HPV vaccination. In our study, 88.9% of all participants wanted HPV vaccine to be included in the national vaccination schedule of the Ministry of Health, while the ratio of participants who would consider having themselves or their children vaccinated was 59.8% and 48.1%, respectively. It was observed that those who knew that HPV causes cervical cancer were more likely to consider HPV vaccination. Among the reasons for not considering HPV vaccination or having their children vaccinated, the most common reason was that the vaccine is expensive.
Conclusion: In our study, it was observed that the rate of participants who had heard that HPV infection causes cervical cancer and HPV vaccination was at a moderate level, but vaccination was very inadequate. In this observed difference, the adequacy and accuracy of the information of the participants is questioned and it is noteworthy that the place of physicians as a source of information is behind the media and family physicians are insufficient in informing. In this context, it is important to control the news and information in the media and to disseminate accurate information from reliable sources through social media and visual sources. In our study, the effect of educational level and income status on having knowledge about HPV infection and HPV vaccine and on having received HPV vaccine was noteworthy. Considering that family physicians can be easily accessed by people from all educational, socioeconomic, and sociocultural levels, their role in informing patients about vaccination is very important. Although the attitude of the participants towards vaccination is positive, the fact that the vaccine is expensive reduces the rate of people who are considering vaccination. In the light of these results, it is thought that the inclusion of HPV vaccine in the national vaccination schedule will be the most effective method to increase HPV vaccination.
Keywords: HPV, HPV vaccine, cervical cancer, knowledge, attitude