Yazılı kaynaklar ışığında Tuwanuva/Tyana
Tuwanuwa/Tyana in the light of written sources
Yazar: KISMET BACAK
Danışman: PROF. DR. LÜTFİ GÜRKAN GÖKÇEK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik Çağ = Ancient Ages ; Antik şehirler = Antique cities ; Arkeoloji = Archaeology ; Asurlular = Assyrians ; Hititler = Hittites ; Kaya kabartmaları = Rock reliefs ; Niğde-Bor-Kemerhisar = Niğde-Bor-Kemerhisar ; Tabal Krallığı = Tabal Kingdom ; Tyana = Tyana

Özet:
Niğde İli Bor İlçesi Kemerhisar Beldesi'nde yer alan Tyana Antik Kenti MÖ II. binyıldan günümüze kadar yerleşim görmüş önemli bir kent olarak karşımıza çıkmaktadır. Asurca tabletlerde Tuhana/Tuwana olarak geçen kent Hitit çivi yazılı metinlerde Tuwanuwa olarak bilinmektedir. Özellikle Geç Hitit Dönemine ait bilgilerin büyük kısmını başta sayıları 20 bini aşan kil tabletlerden ve ele geçen diğer arkeolojik buluntulardan öğrenmekteyiz. Asurluların Anadolu ile ticari münasebetleri yaklaşık 250 yıllık bir süreci kapsamaktadır.  Tyana kenti bugün her ne kadar Roma ve Bizans dönemleri ile ön planda olsa da kentin tarihi geçmişi ve 2021 yılında ilk defa ele geçen arkeolojik buluntular, Asur Ticaret Kolonileri Çağı'ndan beri kesintisiz yerleşim gördüğünün kanıtı olarak karşımıza çıkmaktadır. Geç Hitit Döneminde en büyük krallıklardan biri olan Tabal Bölgesi, o dönemde siyasi güç elde etmiş kentlerden biri olarak görülmektedir. Tabal Bölgesi'nin başkenti antik kaynaklarda ve çivi yazılı belgelerde Tuwanuwa, Kral Warpalawas ise bu bölgenin kralı olarak bilinmektedir. Tyana kenti bugün kazı çalışmaları halen devam etmekte olup modern yerleşme ile iç içe olan antik kentin kalıntıları büyük ölçüde toprak altındadır. Tyana lokalizasyonunda klasik dönemler öncesi arkeolojik verilere bugüne kadar ulaşılmamış olması, kentin klasik dönemler öncesi kültür varlığında soru işareti bırakmıştır.
Tez konusunu oluşturan arkeolojik buluntular ve antik kaynaklar aracılığı ile kentin klasik dönemler öncesine ışık tutacak önemli veriler bir araya getirilmiş ve tez çalışması içerisinde değerlendirilmiştir. Bununla beraber antik ve modern dönem yazarlarının kent ile ilgili verdikleri birçok bilgiyi antik kaynaklar aracılığı ile edinmekteyiz ve bu bağlamda yazılı belgelerin modern yüzünü oluşturan seyahatnameler hiç şüphesiz en önemli kaynaklar arasında yer aldığı açık bir gerçektir.

Abstract:
Tyana Ancient City, located in Kemerhisar Town of Bor District of Niğde Province, dates back to BC. II. It is an important city that has been inhabited for thousands of years. The city mentioned as Tuhana/Tuwana in Assyrian tablets is known as Tuwanuwa in Hittite cuneiform texts. In particular, we learn most of the information about the Late Hittite Period from the clay tablets, the number of which exceeds 20 thousand, and other archaeological finds. The commercial relations of the Assyrians with Anatolia cover a period of approximately 250 years. Although the city of Tyana is at the forefront with the Roman and Byzantine periods today, the historical past of the city and the archaeological finds unearthed for the first time in 2021 are proof that it has been inhabited continuously since the Assyrian Trade Colonies Age. Tabal Region, which was one of the largest kingdoms in the Late Hittite Period, is seen as one of the cities that gained political power at that time. The capital of Tabal Region is known as Tuwanuwa in ancient sources and cuneiform documents, and King Warpalawas is known as the king of this region. Excavations of the city of Tyana are still continuing today, and the remains of the ancient city, which is intertwined with the modern settlement, are largely underground. The fact that pre-classical archaeological data in Tyana localization has not been reached so far has left a question mark in the pre-classical cultural existence of the city.
Important data that will shed light on the pre-classical period of the city through archaeological finds and ancient sources, which are the subject of the thesis, have been brought together and evaluated in the thesis study. However, we obtain a lot of information from ancient and modern writers about the city through ancient sources, and in this context, it is an obvious fact that travel books, which constitute the modern face of written documents, are undoubtedly among the most important sources.