Süreğen travmatik durumlara verilen stres tepkileri: Psikopatoloji mi, uyum sağlama mücadelesi mi?
Ongoing traumatic stress response: A psychopathology or a struggle to adapt?
Yazar: CAN GÜRSOY
Danışman: PROF. DR. NİLHAN SEZGİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Psikolojik travma = Psychological trauma ; Stres = Stress ; Stres bozuklukları-post travmatik = Stress disorders-post traumatic ; Stres bozuklukları-travmatik = Stress disorders-traumatic ; Terör = Terror ; Terör olayları = Terror avents ; Terörizm = Terrorism ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı 2015-2017 yılları arasında yaşanan terör saldırıları sürecini Süreğen Travmatik Stres Tepkileri kavramı ile değerlendirmektir. Bu amaç ile 10 Ekim 2015 Tren Garı, 17 Şubat 2016 Merasim Sokak ve 13 Mart 2016 Kızılay saldırıları olmak üzere 3 bombalı terör saldırısı ve yaşanılan 15 Temmuz darbe girişimi sonrası en çok kaybın ve yaralanmanın yaşandığı şehir olan Ankara'da yaşayan insanların,travma sonrası stres belirti düzeyi ve süreğen travmatik stres tepkileri düzeylerini, terör saldırılarına maruz kalınma düzeyi ve merkezi sayılabilecek bölgelere uğrama sıklıkları açısından incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın örneklemi 356 kişiden oluşmaktadır. Katılımcılara Terör Saldırılarına Maruz Kalma Formu, Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği Stres Belirtileri Alt Ölçeği, Süreğen Travmatik Stres Tepkileri Formları (A ve B) ve Kısa Semptom Envanteri uygulanmıştır. Çalışmadan elde edilen verilerin analizinde ilk aşamada, merkezi bölgelere uğrama sıklığı ve saldırılara maruz kalma değişkenlerinin travma sonrası stres belirti düzeyi üzerindeki etkilerini sınamak amacıyla 2 (az uğrayan/çok uğrayan) x 3 (doğrudan maruz kalan/dolaylı olarak maruz kalan/maruz kalmayan) Varyans Analizi (ANOVA) yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre bu iki değişkenin hem ortak hem de ayrı ayrı olarak temel etkide oldukları bulunmuş; merkezi bölgelere uğrama sıklığı ve/veya saldırılara maruz kalma düzeyi arttıkça travma sonrası stres belirti düzeyinin arttığı bulunmuştur. Sonrasında ise aynı değişkenlerin süreğen travmatik stres tepkileri düzeyi üzerindeki etkilerini sınamak amacıyla 2 (az uğrayan/çok uğrayan) x 3 (doğrudan maruz kalan/dolaylı olarak maruz kalan/maruz kalmayan) x 2 (Süreğen Travmatik Stres Tepkileri A Formu/ Süreğen Travmatik Stres Tepkileri B Formu) Son Faktör Tekrarlı Karışık Desen Varyans Analizi (ANOVA) yapılmıştır. Her iki değişkenin hem ortak hem de ayrı ayrı temel etkilerine rastlanmamıştır. Burada etkisi gözlemlenen tek bulgu zaman olmuştur; kişilerin gösterdikleri süreğen travmatik stres tepkileri düzeyi, saldırı dönemi bittiğinde ve yaşam "normal" düzenine döndüğünde istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde azalmaktadır. En son olarak ise süreğen travmatik stres tepkileri düzeyi ile Kısa Semptom Envanteri puanları arasındaki ilişkiye Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı analizi ile bakılmıştır. Travmaya bağlı süreğen stres tepkileri arttıkça, Kısa Semptom Envanteri'nden alınan puanların da arttığı bulunmuştur.

Abstract:
Main aim of the current study is to examine the effects of terrorist attacks in Turkey between 2015-2017 on 'Ongoing Traumatic Stress Response'. During the 10 October 2015 train station bombing attack, the 17 February 2016 Merasim Street bombing attack and the 13 March 2016 Kizilay bombing attacks many people were injured or killed in Ankara. Also, Ankara was the most affected city during the 15 July coup attempt. Therefore, Ankara was chosen to examine the effects of these terrorist attacks and their impact on the levels of post-traumatic stress symptoms and ongoing traumatic stress response by measuring the level of exposure to the terrorist attacks and the frequency of visiting central parts of the city. Data were collected from 356 participants who currently live in Ankara and were also living there during the attacks. The participants were asked to fill the Exposure to Terrorist Attacks Form, Brief Symptom inventory, Stress Symptoms Sub-scale of the Posttraumatic Stress Diagnostic Scale, Ongoing Traumatic Stress Responses Form (A and B). The first step of analyses was to examine the effects of the frequency of visiting the central parts of the city and the exposure to the terrorist attacks on post-traumatic stress response levels. This was done by using a 2 (frequently visited/rarely visited) x 3 (direct exposure/indirect exposure/no exposure) Analysis of Variance (ANOVA). Results show a significant interaction between main effect of the exposure of the terrorist attacks and the frequency of visiting the central parts of the city on post-traumatic stress levels. There was also a significant main effect of the exposure of the terrorist attacks or the frequency of visiting the central parts of the city on post-traumatic stress levels independently. The ongoing traumatic stress levels were increased with the frequency of visiting the central parts of the city increased. Then,  the effects of the same variables on ongoing traumatic stress response levels were examined by 2 (frequently visited/rarely visited) x 3 (direct exposure/indirect exposure/no exposure) x 2 (Ongoing Traumatic Stress Responses Form A/Ongoing Traumatic Stress Responses Form B) repeated measures mixed ANOVA. Results show no significant interaction between main effect of the frequency of visiting the central parts and/or the level of exposure the terrorist attacks on ongoing traumatic stress response. However, ongoing traumatic stress response level significantly decreased following the terrorist attacks and upon return of the individuals to normalcy. This observation points out the importance of time. Lastly, Pearson Correlated Coefficient test was carried out to examine the relationship between Ongoing Traumatic Stress Response Level and Brief Symptom Inventory. This showed a significant increase in Brief Symptom Inventory score with increase in ongoing traumatic stress response level.