Havaalanlarındaki yaban hayat yönetimi ve kuş çarpmalarının analizi
Wildlife management in aerodromes and analysis of bird strikes
Yazar: MUSTAFA OKAN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN NURİ ÇELİK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Havacılık Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Havaalanları ve çevresinde kuşlar, memeliler ve sürüngenler de dâhil olmak üzere birçok hayvan bulunabilmekte ve söz konusu türlerden bazıları havacılık emniyeti üzerinde risk oluşturabilmektedir. Havaalanı çevresi, kullanılabilir tüm pistlerin geometrik merkezi olarak tanımlanan havaalanı referans noktası (ARP) merkezli 13 km'lik bir dairedir (ICAO, 2012). Kuş çarpmaları başta olmak üzere, yaban hayat yönetimi kaynaklı birçok faktör uçuş emniyetinde dikkate alınmalıdır.

Yaban hayat kaynaklı tehlikeler havacılık emniyetine etki ettiğinden, olası riskleri azaltmak için emniyet yönetim sistemi çerçevesinde bir yaklaşım sağlanmalıdır. Bu kapsamda, veri toplama sistemi ve havaalanı bünyesinde yaban hayat yönetimi alanında uzman personelden oluşan bir birim kurulmalıdır. Toplanan verilerin söz konusu birim tarafından analiz edilmesi sonrasında havaalanında en sık görülen yabani hayvan türleri tespit edilip ilgili türlerin karışacağı bir çarpışma halinde ortaya çıkabilecek hasar seviyesi değerlendirilmelidir. Bu çerçevede, her havaalanı işletmecisi kendi özgün koşullarını göz önüne alarak güvenilir bir risk değerlendirme matrisi yardımıyla yabani hayvan kaynaklı çarpışmalara yönelik havaalanı risk seviyesini belirlemelidir. Sonrasında havaalanı işletmecisi bir yaban hayat yönetim planı geliştirip Ulusal Komite önderliğinde çeşitli paydaşlarla yaban hayat yönetimi üzerine koordinasyon sağlamalıdır. Toplanan verilerin güvenilir ve tutarlı olması, verimli bir yaban hayat yönetim planında anahtar faktördür.

Bu çalışma 1990 yılından günümüze küresel çapta ciddi seviyede artan kuş çarpma olaylarını göz önünde bulundurup, Türkiye'deki sivil kullanıma açık havaalanlarında yürütülen havaalanları ve çevresindeki yaban hayat yönetimini daha etkin bir hale getirmeye yönelik araştırmalar ve yaban hayat yönetimi üzerine genel ölçekte kabul görmüş çeşitli öneriler içermektedir.

Abstract:
Many animals, including birds, mammals and reptiles, may be found in airports and vicinity, and some of these species may pose a risk to aviation safety. The airport vicinity term defines a 13 km circle centered at the airport reference point (ARP), which located at the geometric center of all the usable runways. Many factors associated with wildlife management, in particular bird strikes, should be considered in flight safety.

Since wildlife related hazards have an impact on aviation safety, an approach should be provided in order to reduce possible risks within the framework of the safety management system. In this context, a data collection system and a unit consisting of professionals in the field of wildlife management should be established within the airport. Following the analysis of the collected data by the unit, the most common wild animal species at the airport should be identified and the level of damage that may arise in the event of a strike involving the relevant species should be assessed. Within this scope, airport operator should determine the level of airport risk for wild animal caused strikes with the help of a reliable risk assessment matrix, taking into account the airport's unique circumstances. The airport operator should then develop a wildlife management plan and coordinate wildlife management with various stakeholders under the leadership of the National Committee. Reliable and consistent data collection is the key factor of an efficient wildlife management plan.

This study contains various proposals and researches have been accepted in the general scale on wildlife management in order to create more effective practices civil airports in Turkey by considering serious levels of increasing bird strike events in airports and vicinity since 1990, globally.