İletişimsel dil etkinlikleri bağlamında ikinci dil olarak Türkçe öğretim sürecinin değerlendirilmesi
Evaluation of Turkish as a second language teaching process in the context of communicative language activities
Yazar: İBRAHİM FATİH DEMİREL
Danışman: PROF. DR. NERMİN YAZICI
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Yabancı dil eğitimi = Foreign language education

Özet:
Bu çalışmada, Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni (CEFR) ve içeriğinde yer alan İletişimsel Dil Etkinlikleri (Communicative Language Activities) merkezinde, öğrenci-öğretici-ders kitabı unsurlarını kapsayan bir ikinci dil olarak Türkçe öğretim süreci değerlendirmesi yapılması amaçlanmıştır. Araştırmada karma yöntem- eş zamanlı birleştirme (çeşitleme) deseni  kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi, amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örneklenme tekniği ile belirlenmiştir. Bu bağlamda nicel boyutta yer alan öğrenci örneklemini, 'İletişimsel Dil Etkinlikleri Öz Değerlendirme Ölçeğinin uygulandığı 7 farklı üniversitedeki TÖMER bünyesinde, C1 dil düzeyi sonunda olan 59 farklı ülkeden 514 öğrenci oluşturmaktadır. Yine nicel boyuttaki öğretici örnekleminde ise 'Dil Öğretiminde Referans Metin Farkındalığı Anketi'ne katılım gösteren 35 farklı kurumda görev yapan 85 öğretici yer almaktadır. Çalışmanın nitel boyutunda 'Yeni İstanbul- C1 Ders Kitabı' ele alınmıştır. Doküman analizi yöntemiyle kitapta yer alan her bir etkinlik; alımlama, üretim ve etkileşim becerileriyle ilişkisi bakımından incelenmiştir. Elde edilen nicel veriler SPSS paketi aracılığı ile betimsel analize tabi tutulmuştur. Nitel verilerin içerik analizinde ise kategorisel çözümleme kullanılmıştır. Tüm uygulamalar sonrası elde edilen veriler genel olarak öğrencilerin 'etkileşim' etkinliklerinde zorlandıklarını, alımlama etkinliklerinde ise öz yeterlik algılarının yüksek olduğunu göstermektedir. Buna paralel olarak ders kitabı ile ilgili veriler, kitapta alımlama (%40), dil bilgisi (%26) ve üretim (%25) etkinlikleri ağırlıklı bir dağılım olduğunu; etkileşim etkinliklerine %9 oranında yer verildiğini göstermektedir. Bu durum öğrencilerden elde edilen verilerle de uyumlu görünmektedir. Öğreticilere uygulanan anket sonuçları öğreticilerin genel anlamda dil öğretimi referans metinleri (CEFR, CLB, ACTFL), iletişimsel yaklaşım, eylem odaklı yaklaşım hakkında yeterli bilgi ve farkındalığa sahip olmadıklarını göstermektedir. Öğreticilerin derslerinde önceledikleri iletişimsel dil etkinlikleri ile öğrencilerin öz yeterlik algılarının en düşük olduğu iletişimsel dil etkinliklerinin de farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmada, tüm bu tespitlerden hareketle öğrencilerin gerçek bir sosyal aktör olarak hedef dili kullanabilmelerine yönelik, eylem odaklı yaklaşım ilkeleri ile paralel olacak şekilde; öğreticilerin, materyal hazırlayıcılarının ve tüm ikinci dil olarak Türkçe öğretim süreci paydaşlarının faydalanabileceği öneriler getirilmiştir.

Abstract:
In this study, it is aimed to make an evaluation of a Turkish as a second language teaching process that includes student-instructor-textbook elements in the centre of the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) and Communicative Language Activities in its content. Mixed method - simultaneous combination (triangulation) design was used in the study. The sample of the study was determined by criterion sampling technique, one of the purposeful sampling types. In this context, the student sample in the quantitative dimension consists of 514 students from 59 different countries who are at the end of C1 language level at TÖMER in 7 different universities where the 'Communicative Language Activities Self-Assessment Scale' was applied. Again in the quantitative dimension, the instructor sample consists of 85 instructors working in 35 different institutions who participated in the 'Reference Text Awareness Questionnaire in Language Teaching'. In the qualitative dimension of the study, 'Yeni İstanbul- C1 Textbook' was analysed. Each activity in the textbook was analysed in terms of its relationship with reception, production and interaction skills through document analysis method. The quantitative data obtained were subjected to descriptive analysis through SPSS package. In the content analysis of qualitative data, categorical analysis was used. The data obtained after all the interventions show that students generally had difficulties in 'interaction' activities, while their self-efficacy perceptions were high in reception activities. In parallel with this, the data related to the textbook show that the textbook has a predominant distribution of reception (40%), grammar (26%) and production (25%) activities; interaction activities are included at a rate of 9%. This situation seems to be compatible with the data obtained from the students. The results of the questionnaire applied to the teachers show that the teachers do not have sufficient knowledge and awareness about language teaching reference texts (CEFR, CLB, ACTFL), communicative approach, action-oriented approach. It was also found that the communicative language activities prioritised by the teachers in their lessons differed from the communicative language activities in which learners' self-efficacy perceptions were the lowest. In the study, based on all these findings, suggestions have been made for students to use the target language as a real social actor, in parallel with the principles of the action-oriented approach, which can be used by instructors, material preparers and all stakeholders in the process of teaching Turkish as a second language.