Ceza hukukunda beklenebilirlik
Fair expectability ("zumutbarkeit") in criminal law
Yazar: ŞÖLEN ÇAKIROĞLU
Danışman: PROF. DR. ADEM SÖZÜER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Günlük hayatta oldukça çok karşımıza çıkan birinden bir şey beklemek veya beklenebilirlik ifadeleri aslında bir hukuk kavramı olarak da kullanılmaktadır. Çalışmamız da bu doğrultuda hukuki bir kavram olarak normatif kusur teorisi ile belirginleşen beklenebilirlik kavramının açıklanmasını hedeflemektedir. Özellikle Alman hukukunda yerleşik bir ceza hukuku terimi olan beklenebilirlik, tipik bir hareketin yerine getirilmesi veya getirilmemesinin cezaya layık görülmemesi ve istisna tutulması çerçevesinde talep edilemeyen davranışlar bağlamında ortaya çıkmakta ve bireysel sorumluluğu sınırlandırmaktadır. Bu sınırlandırmanın en çok karşımıza çıktığı alan ise mazeret nedenleridir. Mazeret nedenlerinin söz konusu olduğu hallerde alışılagelmemiş yoğun motivasyon baskısı ve bu baskı nedeniyle ortaya çıkan psikolojik durum nedeniyle hareketlerin hukuka uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi ve başka türlü hareket edilmesi beklenememekte ve mazur görülmektedir. Hukuka uygun hareket etmenin beklenebilirliğinin etkilendiği bu tip hallerde failin kusuru kalkmamakta, fakat azalmaktadır. Böylelikle fail ceza hukuku araçları ile zorlanamamakta ve mazur görülmektedir. Bu nedenle kınanabilirliğin tespitindeki önemi ile birlikte beklenebilirliğin ceza hukukundaki yerinin belirlenmesi oldukça önemlidir. Fakat beklenebilirliğin ceza hukukundaki önemi bu hususlarla sınırlı olmayıp taksirle işlenen suçlarda ve ihmali suçlarda ele alınışı da farklılık gösterebilmektedir. Çalışmamız sonucunda beklenebilirliğe ilişkin yapılan açıklamaların ceza hukuku hükümlerindeki yansıması da incelenmeye değerdir. Bu doğrultuda literatürdeki eserlerden faydalanılarak Yargıtay ve Alman mahkeme kararları da irdelenmiştir.

Abstract:
Expressions of expectancy or expectation from someone, which we hear frequently in everyday life, are really utilized as a legal notion. In this vein, our research seeks to explain the legal idea of fair expectability ("Zumutbarkeit") which emerges from normative theory. "Zumutbarkeit" is a concept used in criminal law, particularly in German law. It emerges in the situation of behavior that cannot be requested within the framework of not being penalised or excused from doing or failing to execute a typical act, and thus restricts individual accountability. The most prevalent application of this constraint is in the justifications for excuses. In circumstances when excused motives are involved, it is not anticipated or justified to act in accordance with the law and to act otherwise owing to exceptionally severe motivational pressure and the psychological condition that results from this pressure. In such instances, where the expectation of behaving in accordance with the law is jeopardized, the perpetrator's culpability does not evaporate, but rather diminishes. The perpetrator, as a result, is not forced by penal law and is excused. For this reason, it is critical to understand the role of "Zumutbarkeit" in criminal law, as well as its significance in determining condemnability. The relevance of "Zumutbarkeit" in criminal law, however, is not restricted to these difficulties, and its treatment in crimes committed by negligence and omission might also differ. As a consequence of our research, the reflection of "Zumutbarkeit" explanations in criminal law regulations is also worth investigating. In this regard, the decisions of the Court of Cassation and German courts were also investigated using works from the literature.