İlkokul türkçe, hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilimleri ve matematik ders kitaplarının sorumluluk değeri bakımından incelenmesi
Examination of primary school turkish, life science, social sciences, science and mathematics textbooks in terms of responsibility value
Yazar: İNCİ YAŞAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİYE ÇAĞIMLAR
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı; ilkokul Türkçe, hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilimleri ve matematik ders kitaplarında yer alan konu ve metinlerin sorumluluk değeri bakımından incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda 11 ilkokul ders kitabı incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerine uygun olarak tasarlanan bu çalışmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. İncelemeler sonucunda elde edilen veriler araştırmanın ana amacı ve alt amaçları göz önünde bulundurularak analiz edilmiştir. Araştırma için literatürde kabul edilen sorumluluk türleri incelenip konuyla ilgili uzman görüşüne de başvurularak sorumluluk değeri; kişisel sorumluluk, ailevi sorumluluk, okul sorumluluğu, toplumsal sorumluluk, mesleki sorumluluk ve çevresel sorumluluk olarak altı kategoriye ayrılmış ve incelenen ders kitapları ilgili sorumluluk türlerinde tek tek taranmıştır. Her bir sorumluluk türü için ayrı başlık açılıp kitaplarda hangi ünitelerde hangi sorumluluk türüne kaç kez yer verildiği tablolarda gösterilmiştir. Ardından sorumluluk değerinin hangi yönüyle işlendiği incelenen ders kitaplarından yapılan alıntılarla ifade edilmiş, sorumluluk değeri ile ilgili sonuçlara ulaşılmıştır. İncelenen ders kitaplarında sorumluluk türlerinin tamamına yer verildiği fakat ilgili kitaplarda tüm sorumluluk türlerine eşit oranda yer verilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Sorumluluk türlerine yer verilme sıklığı, incelenen ders kitaplarında en fazla yer verilenden en az yer verilene doğru sıralaması; bireysel sorumluluk, toplumsal sorumluluk, çevresel sorumluluk, ailevi sorumluluk, mesleki sorumluluk ve okul sorumluluğu şeklindedir. Sorumluluk değerine ortalama olarak sosyal bilgiler dersinde 104, hayat bilgisi dersinde 99, Türkçe dersinde 73, fen bilimleri dersinde 46 ve matematik dersinde 40 yerde rastlanmıştır. Sorumluluk değerinin, incelenen derslerin kitaplarına ve bu kitapların ünitelerine dengeli bir dağılım göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca farklı ünitelerde farklı sorumluluk alt türlerine ağırlık verildiği ulaşılan sonuçlardandır. Araştırmadan elde edilen bulgular tartışılmış ve sonuçlar doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur. 

Anahtar kelimeler: Değerler eğitimi, sorumluluk, ilkokul ders kitabı

Abstract:
The aim of this study is to examine the subjects and texts in primary school Turkish, life science, social studies, science and mathematics textbooks in terms of responsibility value. For this purpose, 11 primary school textbooks were analysed. In this study designed in accordance with qualitative research methods, descriptive screening model was used. The data obtained as a result of the examinations were analysed by considering the main purpose and sub-purposes of the research. For the research, the types of responsibility accepted in the literature were examined and the value of responsibility was divided into six categories as personal responsibility, family responsibility, school responsibility, social responsibility, professional responsibility and environmental responsibility by consulting the expert opinion on the subject and the examined textbooks were scanned one by one in the relevant responsibility types. A separate heading was opened for each type of responsibility and the number of times which type of responsibility was included in which units in the books was shown in the tables. Then, the aspects of the responsibility value were expressed with quotations from the examined textbooks and the results related to the responsibility value were reached. It was concluded that all types of responsibility were included in the examined textbooks, but not all types of responsibility were included equally in the related textbooks. The ranking of the frequency of the types of responsibility from the most to the least in the examined textbooks is as follows: individual responsibility, social responsibility, environmental responsibility, family responsibility, professional responsibility and school responsibility. On average, the value of responsibility was found 104 times in the social studies course, 99 times in the life science course, 73 times in the Turkish course, 46 times in the science course and 40 times in the mathematics course. It was concluded that the value of responsibility was not distributed evenly in the books and units of these books. It was also concluded that different responsibility subtypes were emphasised in different units. The findings obtained from the research were discussed and suggestions were made in line with the results. 

Keywords: Values education, responsibility, primary school textbook