Sosyal bilimler disiplinlerinin sosyal bilgiler programlarına ve ders kitaplarına yansıma durumları
Reflections of social science disciplines on social sciences programs and coursebooks
Yazar: MUSTAFA KİRKİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA MURAT ÇAY
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim programları = Education programs ; Kitaplar = Books ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilimler = Social sciences ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Sosyal bilgiler, sosyal bilimler disiplinlerinden alınan içeriğin sade ve anlaşılır bir düzeye getirilerek ilköğretimde ders olarak verildiği bir kavramdır. Bu çalışma, birbirine yakın olan bu iki kavramdan yola çıkılarak sosyal bilimler disiplinlerinin sosyal bilgiler programlarına ve ders kitaplarına yansıma durumlarını incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmanın konusu, literatürdeki çalışmalara göre özgün olması, sosyal bilgiler içeriğinin büyük bölümünü oluşturan sosyal bilimler disiplinlerinin yansıma durumları ve sosyal bilgilerle ilişkisinin araştırılması, sosyal bilgiler programları ve sosyal bilgiler ders kitaplarına yönelik bir inceleme çalışması olması bakımından önemli görülebilir. Araştırma da nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma kapsamında belirli bir yol izlenmiş, amaçsal örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle 1998 SBELP, 2006 SBELP, 2018 SBELP, 2018 5.6.7. Sınıf SBÖP ve 2018 SBÖP'e göre hazırlanan 5.6.7. sınıf SBDK, belirlenen problem durumuna göre ele alınmıştır. Veri toplamak için formlar oluşturulmuş, veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışma da veri analizi ise içerik analiziyle yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre SBEL SBÖP ve SBDK'ya programlarına yıllara göre yansıyan sosyal bilimler disiplinlerinde farklılıklar görülmüştür. Fakat sosyal bilimler disiplinlerinin eğitim, öğretim ve öğrenme sürecindeki üç aşaması olan SBELP, SBÖP ve SBDK arasından ilişkisel bir yansıma sorunu vardır. Sosyal bilimler disiplinlerinin ve yansıyan disiplin içeriklerinin programlarda ve ders kitaplarında belirli yerlerde uyumsuzluğu ve farklılığı görülmüştür. Ayrıca sosyal bilimler disiplinleri sosyal bilgiler içeriğine uygulamadan daha çok teorik olarak yansıtılmıştır. Elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler içeriğine "Tarih, Coğrafya, Felsefe, Sosyoloji, Ekonomi, Siyaset Bilimi, Hukuk, Vatandaşlık Bilgisi, İletişim,  Antropoloji, Psikoloji, Sosyal Psikoloji, Dilbilim, Din(İlahiyat), Eğitim, Uluslararası İlişkiler" gibi sosyal bilimler disiplinleri yansımıştır. Programlara yansıyan sosyal bilimler disiplinleri ve dersleri yıllara göre farklı ders gruplarında ele alınmıştır. SBELP'te sosyal bilgilerin muhtevasını oluşturan derslerin birçoğu da içeriğini sosyal bilimler disiplinlerinden almıştır. Sonuç olarak sosyal bilimler disiplinlerinin sosyal bilgiler programlarına ve ders kitaplarına yeterince yansıtıldığı fakat belirli disiplinlerde ağırlıklı bir içeriğin olduğu görülmüştür.

Abstract:
Social sciences is a concept with which content acquired from disciplines of social sciences are simplified and provided as a course during primary level education. The purpose of this study was to examine the reflections of the disciplines of social sciences on social science programs and course books based on these two similar concepts. The subject of the study can be considered as important since it is unique in comparison with other studies in literature, focuses on the reflections of social science disciplines which make up a major part of the social sciences content and because it is a study based on social sciences course books. Qualitative study methods were used in the study. A certain method was used within the scope of the study and the 5th, 6th, 7th grade SSCB (Social Sciences Course Books) prepared via criteria sampling method from among purposive sampling methods in accordance with 1998 SBELP, 2006 SBELP, 2018 SBELP, 2018 5th, 6th, 7th Class SBÖP and 2018 SBÖP were taken into consideration subject to the state of the determined problem. Content analysis was used in the study for data analysis. Based on the study findings, differences were observed in social science disciplines reflected in SBEL, SBÖP and SBDK with regard to years. However, there is a relational reflection issue between SBELP, SBÖP and SBDK which are the three main stages of social science disciplines in education, teaching and learning processes. Various differences and incompatibilities were observed in social science disciplines and the reflected discipline content at certain parts of the programs and course books. Moreover, social science disciplines have been reflected theoretically in social sciences content in comparison with application. According to the obtained results, social science disciplines such as "History, Geography, Philosophy, Sociology, Economics, Political Science, Law, Citizenship, Communication, Anthropology, Psychology, Social Psychology, Linguistics, Religion (Theology), Education, International Relations" have been reflected in the social science content. The social science disciplines and courses reflected in the programs were taken into consideration in different course groups subject to years. Majority of the courses that make up the social science content in SBELP have taken their content from social science disciplines. In conclusion, it was observed that social science disciplines have been reflected sufficiently in social science programs and course books but that there is relatively  greater emphasis on certain disciplines.