Zonguldak il merkezindeki liselerde sigara ile mücadelede akran eğitiminin etkisi
The effect of peer education on preventing smoking in high schools in the city center of Zonguldak
Yazar: SAADET ÇOLAK ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ KURÇER
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Akran eğitimi = Peer education ; Lise öğrencileri = High schools students ; Liseler = High schools ; Okullar-halk sağlığı = Schools-public health ; Sağlık eğitimi = Health education ; Sigara = Cigarette ; Sigara içme = Smoking ; Sosyal öğrenme = Social learning ; Zonguldak = Zonguldak

Özet:
Gelişmiş toplumlarda erişkin sigara içiciliğinde azalma görülmekle birlikte, ergenlerde sigara kullanım sıklığında artış gözlenmektedir. İkna edilebilir, kolay etkilenebilir özellikleri nedeniyle gençler tütün endüstrisinin hedef kitlesidir. Akran eğitimi, gençlerin akranları ile gerçekleştirdiği sağlığı koruma, bilgi, tutum, davranış değişikliği sağlama yönünden bilinç kazanmalarını amaçlayan planlı bir eğitimdir.Müdahale tipindeki bu araştırma ile Zonguldak Kozlu Anadolu ve Kozlu Liselerinde sigara ile mücadelede akran eğitimi müdahalesinin öğrencilerin sigara konusunda bilgi düzeyi ve sigara içme davranışı üzerine etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.Bu araştırmanın evreni Zonguldak il merkezindeki Kozlu Lisesi ve Kozlu Anadolu Lisesi'nin 1., 2. ve 3. sınıf öğrencileridir. Toplam öğrenci sayısına göre müdahale ve kontrol sınıfları kura ile belirlenmiş, örneklem seçimi yapılmamış, toplam öğrenci sayısı olan 487'ye ulaşılması hedeflenmiştir. Ulaşılabilirlik %91.6'dır. Veriler SPSS for Windows 13.0 istatistik paket programı ile değerlendirilmiş, analizlerde yüzde, ortalama, ki kare testi, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi kullanılmıştır.Akran eğitimi öncesi sigarayı denediğini belirten 99 öğrencinin %32.3'ü sigara kullanımını sürdürmekteyken, %67.7'si sigarayı bıraktığını belirtmektedir. Akran eğitimi sonrası sigarayı deneyenlerin sayısı artmış, denemediğini belirtenlerin sayısı azalmıştır. Akran eğitimi öncesi ve sonrasında sigarayı deneme sayısı arasındaki fark anlamlı değildir. Bu araştırmada akran eğitimi sonrasında hem kontrol hem de müdahale gruplarında sigara içme davranışı ve sigara bilgi puanlarında artış olmuştur. Kontrol ve müdahale grupları arasında fark olmamasına karşın, müdahale öncesi sigara konulu eğitim almak ve Anadolu Lisesi öğrencisi olmak öğrencilerin sigara bilgi puanlarının artmasındaki temel belirleyici değişkenler olmuştur.Sigara ile mücadelede okul tabanlı müdahale programları geliştirilmeli, uygulamalarda akran eğitimi ile birlikte profesyonel multidisipliner yaklaşım benimsenmelidir.ANAHTAR SÖZCÜKLER: Akran Eğitimi, Sigara ile Mücadele, Sağlığı Geliştirme, Sağlık Eğitimi, Okul Sağlığı, Sosyal Öğrenme

Abstract:
Although a decrease in cigarette smoking among adults is observed in developed societies, the frequency of smoking among young people increases. Young people are the target of tobacco industry because of their characteristics such as being easily persuaded and being easily affected. Peer education is planned education which is realized by the young and their peers, and the aim of which is to make young people conscious about protecting health, gaining information, changing their attitudes and behaviors.The aim of this crossectional experimental research is to evaluate the effect of peer education at Zonguldak Kozlu Anatolian High School and Kozlu High School on young people?s level of knowledge about smoking and on their smoking behavior.The population of this research is the students at 1st, 2nd and 3rd classes of high schools at Zonguldak City Center. Kozlu High School and Kozlu Anatolian High School, which are at Zonguldak City Center, are in the sample of the research. 1st, 2nd and 3rd classes of these two schools are determined according to the total number of students as experiment and control classes via drawing lots. It is aimed to reach 487, which is the total number of students. The attainability is 91.6 %. Data is evaluated via SPSS for Windows 13.0 statistics package program and percentage, average, chi-square test are used in analyses and analysis of variance is used in repeated measurements.32.3% of 99 students who stated that they had tried smoking before peer education still continues smoking. 67.7% of them states that they gave up smoking. After peer education, the number of students who tried smoking increased, and the number of students who stated that they didn?t try smoking increased. The difference between the number of trying smoking before and after peer education is not significant. Smoking behaviour and knowledge about smoking increased in both experiment and control groups. Although there was no difference between control and experiment groups, taking education about smoking before intervention and being a student of Anatolian High School were the basic determinative variables on the increase in the points of knowledge of smoking.In order to prevent smoking, school-based experiment programs should be developed and in applications, multidisciplinary approach should be used with peer education.KEYWORDS: Peer Education, Preventing Smoking, Health Promotion, Health Education, Health of School, Social Learning