David Hume'da nedensellik bağlamında ahlak ve hürriyet problemi
The problem of morals and liberty in the context of causality in David Hume
Yazar: EMİN ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. HÜSAMETTİN ERDEM
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İngiliz deneyciliğinin en önemli filozofu olan İskoçyalı filozof David Hume (1711-1776), din, ahlâk, bilgi ve metafizik alana dair görüşleri yüzünden hem yaşadığı dönemde hem de daha sonraki dönemlerde tartışma konusu olagelmiştir. Fakat ilk dönemlerde, daha ziyade eleştirilere maruz kalırken, sonraki dönemlerde, özellikle Kant'ın o meşhur, ?Hume, beni dogmatik uykumdan uyandırdı? ifadesi, Hume'un felsefesini yeni bir bakışla incelemeye ve canlı tutmaya vesile olmuştur. Kant'ın dikkat çektiği husus, Hume'un nedensellik kuramı bağlamında yaptığı epistemolojik analizlerin özgünlüğü idi. Özetle, neden ile etki arasındaki bir bağın varlığı ve zorunluluğunu keşfetmemizin imkansızlığını savunan Hume, bizde bu yönde meydana gelen düşüncenin alışkanlık neticesi olduğunu iddia ederek evren ve bilgiye dair yeni bir paradigma sunuyordu. Bu yeni tasavvur ilgi çekici ve şaşırtıcıydı. Çünkü bu paradigma, Newton'un mekaniksel evren tasavvuru ve bilim anlayışına muhalif bir düşünce olarak zihinsel alışkanlıkları ve perspektifi değiştirmeye dönük yeni bir model sunmaktaydı.Hume'a göre ahlak olgusal bir konudur. Biz insan doğasını bildiğimiz takdirde onun temel ilkelerini bilebiliriz. Ne var ki Hume'un bu iddiasını doğruladığı ve kanıtladığı söylenemez. Öncelikle ahlaki anlayışların toplumdan topluma farklılıklar göstermesi ve insanların müşterek noktaları kadar his ve değer dünyalarının farklı oluşu, kaçınılmaz olarak doğasında bir yönüyle sübjektivizm barındırmaktadır. Hume'un da bu sübjektiflikten sıyrılabildiğini söylemek güçtür. Hürriyet konusunu da nedensellik-zorunluluk ekseninde ele alan Hume, şaşırtıcı bir şekilde epistemolojisinin ve nedensellik kuramının temel ilkelerini unutmuşçasına problemi irdeler. Hatta zorunlu olanın hür olduğunu ifade ederek son derece aykırı bir konsept geliştirir. Başka bir deyişle Hume zorunlu ve sorumlu kavramlarını eş anlamlı olarak kullanır. Bu da gerçekte hürriyetin var olmadığını veya tesadüfle aynı şey olduğu anlamına gelir. Bu anlaşılmaz ve farklı terminoloj, bize göre onun felsefesini karmaşık ve girift bir hale sokmuştur.Netice itibariyle bilgi, zorunlu bağlantı ve metafizik gibi konularda münekkit, septik ve kimi yerde agnostik bir metodoloji ortaya koyan Hume, ahlak ve hürriyet konusunda aynı metodolojik yaklaşımı gösterememiştir. Aynı zamanda nedenselliği ve zorunluluğu söz konusu iki kavram için bir şart olarak koşması, bize göre, Hume'un kendi felsefesi içerisinde sistematik olarak tutarlı davranmadığını göstermektedir.

Abstract:
The Scottish philosopher David Hume (1711-1776), who is one of the most influential philosopher of English empiricism, has been discussed because of his ideas about religion, epistemology, moral and metaphysics from the age he was living at to today. Initially, he was criticized mostly but in the following periods, particularly, Kant?s remark that ?Hume awakened me from dogmatic slumber? caused Hume?s philosophy to be considered as a new way and enlivened. What Kant attracted attention to is the Hume?s epistemological originality in the context of his necessity theory. In summary, the maintenance of Hume that ?we cannot observe and demonstrate any connection and necessity between casuse and effect and the connection we assume si coming from derived from our habit or custom? presents a new paradigm about universe and knowledge. This new representation is interesting and attractive. Because this paradigm, as an opposition idea of Newton?s idea of science and mechanical universe, has presented a new data towards a transformation of intellectual customs and perspective.In According to Hume, moral is a matter of fact and if we know the human nature we will know its main principles. But it cannot be said that Hume justified and demonstrated his assertation. Firstly, the variance of moral values from a society to another and the difference of human?s morals characteristics and feelings as much as the common of them, inevitable include subjectivism in its nature. It is hard to say that Hume got rid of this subjectivism. Hume, as if he forgot what he said about his epistemological and causality principle, interestingly studies the problem of liberty in the context of neccesity-causality as a matter of fact as well. Furthermore, the fact that he said that ?if you don?t know the neccesary connection you cannot be free? brings about extremely divergent concept. In the other words, the term of necessity and responsibility Hume used are synonym. This means that there is no liberty in real or liberty and chance is the same as well. This incomprehensible and different terminology, in my opinion, make his philosophy complex and intricate.As a result, although he put forth sceptical, critical and sometimes agnostical methodology concerning epistemology, necessary connection and metaphysics matters, he couldn?t make the same methodological approach regarding moral and liberty. And that he also laid causality and necessary connection down as a condition for both of them, in my opinion, shows that he is not coherent sistematically in his philosophy.