Karadere Baraj Göleti (Taşköprü-Kastamonu) su kalitesinin ve canlılar üzerine etkisinin belirlenmesinde sediment ve sitotoksik analizin kullanımı
Using sediment and citotoxic analysis in determination of water quality and its effect on the livings in Karadere Dam Pond (Taşköprü–Kastamonu)
Yazar: AYŞEGÜL EMİN GÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. EKREM MUTLU
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Su = Water ; Su aktivitesi = Water activity ; Su analizi = Water analysis ; Su bilimleri = Aquatic sciences ; Su güvenliği indeksleri = Water security indices ; Su içeriği = Water content ; Su kalitesi = Water quality ; Su kirleticiler = Water pollutants ; Su kirliliği = Water pollution ; Su kirliliği-kimyasal = Water pollution-chemical

Özet:
Her geçen gün kıymeti daha da artan tatlı su kaynaklarının kalitesinin belirlenmesi ve takibi için yapılan çalışmaların kullanılalabilir su kaynağına ulaşmak kadar önemli hale gelmiştir. Hazırlanan doktora çalışmasında, Kastamonu ili Taşköprü İlçesi Donalar Mevkii'nde bulunan Karadere Baraj Göleti'nin su kalitesi belirlenmesinde geleneksel yöntemlerin yanı sıra sediment analizi ve doğrudan canlılara olan etkisini tespit için sitotoksisite analizlerinin kullanılmasının etkinliğinin belirlenmesi amaçlandı. Yerüstü Su Kalitesi Kriterleri Yönetmeliği'nde belirtilen standartların hücre canlılığını nasıl etkilediğinin araştırılması öncelikli olarak hedeflendi. Bu kapsamda göletten aylık periyotlarla alınan su örneklerinin fiziko-kimyasal analizleri, sitotoksik analizleri ve Radon konsantrasyonu ölçümleri yapıldı. Kirliliğin en fazla tespit edildiği Haziran ayında alınan sediment örneği ise organik madde miktarı, ağır metal içeriği ve fizikokimyasal parametler  açısından analizlendi. Fiziko-kimyasal analizlerle 28 parametrenin (Sıcaklık (OC), Çözünmüş Oksijen (mg/L),  Tuzluluk (ppt), ph, Elektriksel İletkenlik (µs/Cm), Askıda Katı Madde (Mg/L), Kimyasal Oksijen İhtiyacı (mg/L), Biyolojik Oksijen İhtiyacı (mg/L), Klorür (mg/L), Fosfat  (mg/L), Sülfat (mg/L), Sülfit  (mg/L), Sodyum (mg/L), Potasyum (mg/L), Toplam Sertlik (mg/L), Toplam Alkalinite (mg/L), Magnezyum (mg/L), Kalsiyum (mg/L), Nitrit (mg/L), Nitrat (mg/L), Amonyum Tuzu (mg/L),  Demir (mg/L), Kurşun (µg/L), Bakır (µg/L), Kadmiyum (µg/L), Civa (µg/L), Nikel (µg/L), Çinko (mg/L)) analizi sonucu Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliğine göletin su kalitesi sınıfı II olarak belirlendi. Sitotoksisite çalışmaları MTT, LDH, Live-Dead analizleri ile hücrelerin morfolojileri Hematoksilen-Eozin boyama ile incelendi. Gölet suyunun hücrelerde nekroza ve apoptoza sebep olmadığı, hücre canlılığını hücrelerde transformasyona sebep olmayacak düzeyde desteklediği görüldü. Sediment analizlerinin sonucu, dip temizliği yapılmadan doldurulan göletin sediment kalitesinin düşük olduğu belirlendi. Ayrıca gölet suyunun, kullanımını olumsuz etkileyecek ölçekte radyoaktivite göstermediği belirlendi. Elde edilen sonuçlar, sitotoksik analizler ve sediment analizlerinin göletin su kalitesi hakkında erken bir bilgi almak için kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The studies conducted to determine and monitor the quality of freshwater resources, whose value is increasing daily, have become as important as reaching usable water resources. In the doctorate study, it was aimed to determine the effectiveness of using sediment analysis and cytotoxicity analysis to determine the direct effect on living things, as well as traditional methods, in determining the water quality of the Karadere Dam Pond in the Donalar Locality of Taşköprü, Kastamonu. It was primarily aimed to investigate how the standards specified in the Regulation on Surface Water Quality Criteria affect cell viability. In this context, physicochemical analyses, cytotoxic analyzes, and Radon concentration measurements of the water samples taken from the pond every month were performed. When the pollution was detected the most, the sediment sample taken in June was analyzed regarding organic matter content, heavy metal content, and physicochemical parameters. With physicochemical analyzes, 28 parameters (Temperature (OC), Dissolved Oxygen (mg/L), Salinity (ppt), pH, Electrical Conductivity (µs/Cm), Suspended Solids (Mg/L), Chemical Oxygen Demand (mg/L) L), Biological Oxygen Demand (mg/L), Chloride (mg/L), Phosphate (mg/L), Sulphate (mg/L), Sulphite (mg/L), Sodium (mg/L), Potassium (mg /L), Total Hardness (mg/L), Total Alkalinity (mg/L), Magnesium (mg/L), Calcium (mg/L), Nitrite (mg/L), Nitrate (mg/L), Ammonium Salt (mg/L), Iron (mg/L), Lead (µg/L), Copper (µg/L), Cadmium (µg/L), Mercury (µg/L), Nickel (µg/L), Zinc ( As a result of the mg/L)) analysis, the water quality class of the pond was determined as II according to the Surface Water Quality Regulation. Cytotoxicity studies were analyzed by MTT, LDH, and Live-Dead analyses, and the cells' morphology was examined by Hematoxylin-Eosin staining. It was observed that pond water did not cause necrosis and apoptosis in cells, and it supported cell viability at a level that would not cause cell transformation. As a result of the sediment analysis, it was determined that the sediment quality of the pond, which was filled without bottom cleaning, was low. In addition, it was determined that the pond water did not show radioactivity at a scale that would adversely affect its use. The results show that cytotoxic and sediment analyses can be used to get early information about the pond's water quality.