Bireylerin grup baskısına karşı direnme ve özneleşme deneyimleri
Individuals resistance against group pressure and their experience of subjectivation
Yazar: AYŞEGÜL YAZAR
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Arkadaşlık = Friendship ; Benlik kavramı = Self concept ; Grup dinamiği = Group dynamics ; Sosyal baskı = Social pressure ; Sosyal grup = Social group ; Öznellik = Subjectivity ; İş ortamı = Work environment ; İşyeri = Work place

Özet:
Bu araştırma, aile, arkadaşlık ve iş ortamı arkadaşlığı olmak üzere üç farklı grup yaşantısı içerisinde toplumsal olarak var olan, eyleyen ve yaşayan özneleşme deneyimlerinin nasıl inşa edildiği hakkındadır. Araştırmanın odak noktası sosyolojik bilgi bünyesi içinde birey-toplum, aktör-yapı gibi ikiliklerin bireylerin mensubu olduğu sosyal gruplarda var olup olmadığı ve varsa çalışma mekanizmasının ne olduğu ve bununla bağlantılı olarak özneleşme halinin bireyler tarafından nasıl anlamlandırıldığı ve üç farklı grup içinde nasıl konumlandırıldığının analizi ve açıklanmasıdır. 
Araştırmada bireylerin aile, arkadaşlık ve iş yeri gruplarında yaşamış oldukları olaylar ve bunların grup dinamiği ile olan ilişkileri nitel bir araştırma tasarımı ile incelenmektedir. Bu kapsamda birey yalnızca birbirlerinden ayrı olarak her bir grup türü içinde bir birey olarak değil, birden fazla grubun mensubu olan ve bu nedenle de mensubu olunan grupları da bir anlamda ilişkiye geçiren bir özne olarak dikkate alınmaktadır. Bu kapsamda araştırma sürecinde, Samsun ilinde ve çoğu yine aynı ilde yaşamakta olan elli dört kişi ile yüz yüze derinlemesine mülakatlar yapılmış olup sonuçlar temalandırma, gruplandırma yoluyla analiz edilmiştir. 
Evrensel bir yaygınlık iddiası olarak değil, nedensel bir mekanizmanın işleyişi anlamında bir kuramsal genelleme olarak araştırma bulgularından ortaya çıkan ve dolayısıyla da aslen bu çalışmanın temel savlarını oluşturan hususlar özetle şöyle ifade edilebilir: Özneleşme denilen olgu tekil bir hüviyete sahip değildir, aksine içinde yaşanılan grup tiplerine bağlı olarak farklılık göstermektedir. Grup baskısına karşı boyun eğme olarak adlandırılan davranışın asli mahiyeti çoğu halde içselleştirilmiş bir özneleşme biçimidir. Zira bireyler gruba uyum gösterirken basitçe bir uyum ya da pasif bir itaatten ziyade aktif olarak grubu da birbirine bağlayan değerlere bir bağlılık sonucu olarak uyum davranışı sergilemekte ve özneleşmelerini bu yolla tanımlamaktadırlar. Dolayısıyla birey grup üyeliğini ve onun içindeki özneleşme sürecini de bu şekilde yaratmakta ve yeniden inşa etmektedir. Dahası ve bununla bağlantılı olarak, özneleşme zamandan ve mekândan, şartlardan bağımsız olarak erişilmiş bir makam değil, bunlar içinde her an yeniden tasarlanması ve gerçekleştirilmesi gereken bir süreçtir.  
Konu hakkındaki kuramsal tartışmalardaki tanımlamalar özneleşme halini çoğu halde bireyin kendisi dışındakilere karşı kendi taleplerini önceleyebilme hali olarak düşünmektedirler. Ancak bu tanımın ihmal ettiği ve araştırma sonuçlarının işaret ettiği önemli bir husus, bu durumun birey ile grup arasında süre giden bir çatışma ekseni olmadığı, aksine bireyin grup ile ortak bir değerler alanına sahip olduğu ve kendisini grup yaşamından tamamen bağımsız olarak hiçbir zaman düşünmediğidir. Araştırma verileri, grup türlerine, bireylerin özelliklerine ve konuya göre özneleşmenin aldığı şekli etkileyen dokuz temel etken olduğuna işaret etmektedir. Bu etkenler yaş, cinsiyet, ekonomik durum, eğitim düzeyi, gruba yüklenen anlam, grup içi konum, üzerinde karar alınacak konunun ne olduğu, grup içi ilişkiler ve kişinin karakteridir. Son olarak bireylerin her ortamda ya da sosyal grupta bir şekilde kendini ifade etme çabasında oldukları ama özneleşmenin, her şeye rağmen kendini ifade etmek anlamını taşımadığı açıktır.

Abstract:
This research is about how to build social, engaging and living subjectivism experiences in three different group lives, family, friendship and work environment.  The focus of the study is to analyze and explain whether or not there exists in social groups of individuals, such as individuals-society, actors-structure, and if there exists, the mechanism of study and how the subjectivity in relation to it is interpreted by individuals and how it is positioned in three different groups.
In the research, the events that individuals have experienced in family, friendship and workplace groups and their relation to group dynamics are examined through a qualitative research desing. In this context, individuals are considered not only individually as individuals within each group type, but also as a subject who is a member of multiple groups, and therefore has a relationship with the group members. In this context, face-to-face interviews were conducted with fifty-four people in Samsun province and most of them living in the same province during the research process, and results were analyzed through theme and grouping.
It is not a claim of universal prevalence, but a theoretical generalization in the sense of the functioning of a causal mechanism, and therefore the main arguments of this study in the form of a summary of the issues that emerged from the research findings can be expressed as follows: The phenomenon called subjectiveness does not have a singular identity, but differs depending on the group types experienced within it. The original nature of the behavior, called subjugation to group oppression, is often an internalized subjectivism. This is because while individuals are adapting to the group, they behave in harmony as a result of a commitment to values that actively bind the group rather than simply a harmony or passive obedience, and thus define their subjectivity. Therefore, the individual creates and reconstructs the group membership and the process of subjectivity within it. Moreover, and in connection with this, subjectivity is a process that must be redesigned and realized at any moment within the context of time and place, not a position that is independently accessed on a condition.
The definitions in theoretical discussions about the subject are often thought of as the state of subjectivism in which the individual can advance his wishes against those outside him. However, an important point that this definition neglected and points out to the research findings is that this situation is not an ongoing conflict between the individual and the group, on the contrary, the individual has a common field of values with the group and never considered himself completely independent of the group life. Research data indicate that there are nine key factors that affect the way subjectivity is taken by group types, individuals ' characteristics and subject matter. These factors are age, gender, economic situation, education level, meaning loaded in group, in-group position, what is to be decided on, intra-group relations and person's characteristics. Finally, it is clear that individuals are trying to express themselves in any environment or social group, but subjectivity does not mean to express themselves in spite of everything.