Klasik ve çağdaş Kuran yorumlarında Zülkarneyn kıssasının tahlili
The analysis of the Qur'anic qissa Dhûl-qarnayn in classical and modern exegesis
Yazar: AHMET ŞEKERCİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. NECMETTİN GÖKKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Din = Religion

Özet:
Tezin konusu, Kehf suresindeki Zülkarneyn kıssasının, klasik ve çağdaş yorumlarının tahlilidir. Kur'ân'da bir çok surede (17/İsra, 18/Kehf ve 19/Meryem gibi) İsrâiloğulları târihine  açık atıflar yapan ve onlar üzerinden mesaj veren âyetler bulunmaktadır. Bu nedenle çalışmamızda Kehf suresi ve Zülkarneyn kıssası, bu manada Kur'ân bütünlüğü içinde değerlendirilmiş ve kıssanın İsrâiloğulları târihi ile ilişkili olduğu göz önünde tutulmuştur. Zaten kıssanın sebeb-i nüzûlü olarak klasik kaynaklarımız Zülkarneyn'le ilgili soruyu Peygamberimiz (s.a.v.)'e Yesrib Yahûdîlerinin sordurduğunu haber vermektedir.
Klasik tefsirlerimiz, İbn Kesîr'e kadar Kehf suresindeki Zülkarneyn'in, Makedonya kralı İskender olduğu kanaatindedirler. Mukâtil'den başlayarak devam eden bu genel kabule, ilk kez İbn Kesîr itiraz etmiştir. Ona göre, Yunanlı İskender'in Kur'ân'daki Zülkarneyn olamayacağı aşikardır. Buna rağmen tefsirlerimizin büyük bir kısmı Zülkarneyn'i İskender olarak açıklamaya devam edegelmişlerdir ve hâlâ cevap bekleyen  sorular bulunmaktadır. Bu sorular kısaca şunlardır:
1) Zülkarneyn gerçekte kimdir? 
2) Klasik dönem tefsirlerinde niçin Zülkarneyn'in Makedonyalı İskender olduğunda görüş birliği bulunmaktadır?
3) Makedonyalı İskender ile Zülkarneyn arasında târihsel bir ilişki gerçekten var mıdır?
4) İbn Kesîr sonrası tefsirlerde bu konu nasıl tartışılmıştır ve Zülkarneyn'in kimliği konusunda ne düşünülmektedir?
5) Kehf suresi içinde Zülkarneyn'in kimliğini belirlememiz konusunda ne tür bilgiler bulunmaktadır? Mesela Ye'cûc-Me'cûc ve set yapımı bize bu konuda nasıl yardımcı olabilir?
6) Bu konuda çağdaş tefsirlerin klasik dönemdekilerden farkı nedir; modern dönemde Kur'ân kıssaları konusunda gündemi meşgul eden tartışmanın merkezinde ne vardır; bu durum Zülkarneyn kıssası yorumlarını etkilemiş midir?
Tezimiz tüm bu sorunlar üzerinde yoğunlaşmakta ve cevaplar aramaktadır.
Çalışmamız belli başlı klasik ve çağdaş Kur'ân tefsirlerine, ve kıssa ile ilgili; hadislere, İslâm târihçilerinin rivâyetlerine, yapılmış akedemik çalışmalara ve arkeolojik bulgulara dayanılarak, yazılmıştır.



ANAHTAR KELİMELER: Bâbil, Darius, demir ve bakır, Demirkapı, Derbent, efsâne, iki boynuzlu, Makedonyalı İskender, İskender Efsânesi, İskender-i Evvel, İskitler, Kafkaslar, Kıssa, Kimmerler, Koreş, Nakş-ı Rüstem, Set, Silindir Ferman, Ye'cûc ve Me'cûc, Zülkarneyn

Abstract:
The subject of the thesis is the interpretations of the Qur'anic Qıssa (i.e. narration, story) Dhûl-Qarnayn in classical and modern tafsir literature. There are a lot of verses in many surahs (like 17/Bani Israil, 18/the Cave and 19/Mary) of the Qur'an which refer obviously to the history of the Children of Israel and give messages about them. For this reason story of Dhûl-Qarnayn  and surah Cave of the Qur'an have been evaluated within this unity and Dhûl-Qarnayn  has been considered to be associated with the history of the Children of Israel. Even now the classical tafsir sources mention as the 'occasion of the revelation' for the surah that the question adressed to the Prophet (puh) about Dhûl-Qarnayn had been asked by the Jews of Yasrib.
Classical exegeses up to Ibn Kathir had explained Dhûl-Qarnayn of the Qur'an as Alexander the Great. Ibn Kathir, had objected for the first time, to this general acceptance, which had started with Muqatil bin Sulayman, and said, the Greek Alexander couldn't be the same man with the Dhûl-Qarnayn, mentioned in the Qur'an. Despite this, a great number of exegeses have been continuing to explain Dhûl-Qarnayn as Alexander the Great after Ibn Kathir. However, there are still questions to be answered, they briefly are: 
1) Who exactly is Dhûl-Qarnayn in the history?
2) Why did the classical sources accept the idea that Dhûl-Qarnayn in the Qur'an is the Alexander the Great?
3) Is there any real historical relationship between the Alexander and Dhûl-Qarnayn?
4) How is this topic discussed in the commentaries after Ibn Kathir and what are other ideas about the identity of Dhûl-Qarnayn
5) What kind of other information does the Qur'an has, to determine the identity of  Dhu'l-Qarnayn? For example, how can Gog and Magog and the construction of the Dam help us in this matter?
6) What is the difference of the contemporary Qur'an exegeses from the classicals? In modern time, what is the agenda discussed in the center of the debate about Qur'anic Stories; and has this situation affected the exegesis of story of Dhu'l-Qarnayn? Our thesis, focuses on all of these issues and seeks answers; and it is written based on the major classical and contemporary commentaries of the Qur'an, Hadiths, academic studies and archaeological discoveries related to the subject.



KEY WORDS: Alexander Romance, Alexander the Great, Babylon, Cimmerians, Cyrus the Great, Darius, Derbent, Dhûl-Qarnayn, Gog and Magog, Iron and Copper, Iron Gate, mythology, Naqsh-e Rustam, Qıssa, Scythians, the Caucasus, The Cyrus Cylinder, the two horns