Turtûşî'nin hadîs kullanımı ve Kitâbu'l-Havâdis ve'l-Bid'a isimli kitabının değerlendirilmesi
Use of hadith by Turtushi and evalution of "Kitâb al-Hawâdith wa'l- Bid'a"
Yazar: EBRU ADIYAMAN
Danışman: PROF. DR. ALİ ÇELİK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhammed bin Turtuşi = Muhammed bin Turtuşi ; Rical ilmi = Rical ilmi ; Sünnet = Sunna ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hadîs ilminde ricâl araştırmaları, hadîslerin değerlendirilmesi ve iyi
anlaşılabilmesi için gereklidir. Bu çalışma iki temel amaca matuf olarak yapılmıştır.
Bunların birincisi, hadîs ilminin erken dönemlerinde yaşamış olan Ebû Bekir
Muhammed b. Velîd et-Turtûşî'nin hadîs ilmine katkılarının tespiti, ikincisi mezkûr
kişinin bid'at konusunda yazmış olduğu Kitâbu'l-havâdis ve'l-bid'a isimli kitabının
bid'at literatürü bağlamında değerlendirilmesidir. Çalışma bir giriş bölümü ve
konunun tafsilatlı bir şekilde ele alındığı üç bölüm üzerine bina edilmiştir. Elde
edilen veriler neticesinde çalışmanın değerlendirildiği bir sonuç bölümü ile
bitirilmiştir.
Giriş bölümünde konunun amacı, önemi, yöntemi ve kaynakları
belirlenmiştir.
Birinci bölümde çalışmaya konu olan âlimin hayatı, ilmî kişiliği, kitapları ve
hadîs kullanım metotları ele alınmıştır. Bu bölümde Turtûşî'nin kitapları incelenerek
onun hadîsleri kitaplarında nasıl değerlendirdiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Hadîs
ilminde farklı ve orijinal sayılabilecek uygulamaları kitaplarındaki örnekler
üzerinden incelenmiştir.
İkinci bölümde bid'at kavramının mahiyeti, Kur'ân ve sünnetteki anlamı,
etimolojik olarak nasıl bir süreçten geçtiği tetkik edilmiştir. Farklı yüzyıllarda yaşamış âlimlerin bu kavramı nasıl değerlendirdiği nakillerle ortaya konulmuş,
böylece Turtûşî'nin bid'at anlayışının da nasıl bir konumda olduğu incelenmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Kitâbu'l-havâdis ve'l-bid'a, tahkikleri,
bölümleri, şekil ve muhtevâsı açısından ele alınmış, kitapta bid'at kabul edilen
uygulamalar ve müellifin onları bid'at sayarken kullandığı delilleri
değerlendirilmiştir.
Sonuç bölümünde çalışma sonunda varılan neticeler ifade edilmiş, tespit,
tenkit ve teklif cümleleri ile çalışma bitirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hadîs, Ricâl ilmi, Turtûşî, Bid'at, Sünnet İhdâsı.

Abstract:
Rijal research in the science of hadith is necessary for the evaluation and
understanding of hadiths. This study was conducted for two purposes. One of them is
to determine method of using of hadiths by Turtushi. The other one is to evaluate his
book "Kitâb al-Hawâdith wa'l-Bid'a" on the context of literature of bid'ah. The
study is built on an introductory chapter and three chapters in which the subject is
discussed in detail for these purposes. The study is concluded with a conclusion
section in which the study is evaluated.
The aim, importance, method and sources of the subject are determined in the
introduction.
In the first chapter, the life, scientific personality, books and hadith usage
methods of the scholar, which is the subject of the study, are discussed. In this
section, Turtushi's books were examined and it was tried to determine how he
evaluated the hadiths in his books. His different and original practices in the science
of hadith have been tried to be determined through the examples in their books.
In the second chapter, the nature of the concept of bid'ah, its meaning in the
Qur'an and the Sunnah, and the etymological process are examined. It has been tried
to reveal how the scholars who lived in different centuries evaluated this concept by
means of narrations; thus, the position of Turtushi's understanding of bid'ah was also
examined.
In the third chapter of the study, Kitâbu'l-havâdis ve'l-bid'a is discussed in
terms of its investigations, sections, form and content. and the practices that are
accepted as bid'ah in the book and the evidences used by the author while counting
them as bid'ah are evaluated.
The study was concluded with the statements of determination, criticism and
proposal in the conclusion.

Keywords: Hadith, Rijal Studies, at-Turtushi, Bid'ah, Creation of Sunnah.