XIX. yüzyıl ortalarında Amasya şehrinin sosyo-ekonomik yapısı
The socio-economic condiation of Amasya in the middle of nineteen century
Yazar: MEHMET FATİH BECERİK
Danışman: PROF. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Amasya = Amasya ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Şehirlerin sosyal tarihini çalışmak, bize şehrin bağlı bulunduğu devletin sosyal gelişimini, gelir durumunu ve demografik yapısını ortaya koyma noktasında önemli bir gösterge sağlamaktadır. Anadolu şehirlerinin yapıları ve çeşitli karakteristikleriyle belli bir tipoloji oluşturdukları ve benzer özellikler taşıdıkları, yapılan çeşitli çalışma ve araştırmalardan anlaşılmaktadır. Amasya'yı Anadolu'nun bilinen uygarlıklarından Osmanlı'ya ve günümüze uzanan yolda birçok olaya ve döneme tanıklık etmiş tipik bir Anadolu şehri olarak nitelendirebiliriz. Tezimizde Amasya'nın 19. yüzyıl ortalarındaki sosyo-ekonomik, kültürel ve dini yapısı ele alınmıştır. Tanzimat öncesinde başlayan ve sonrasında devam eden merkeziyetçi uygulamaların şehirdeki etkilerine değinilmiş, Osmanlı sosyal yaşamına dair izler sürülmüştür. Böylelikle 19. yüzyıl ortalarında Amasya'nın idari, iktisadi, dini ve demografik yapısı, idarecileri; şehir sakinlerinin isimleri, unvanları, lakapları, meslekleri, gelirleri, mal varlıkları, hayvanları; bu insanların yetiştirdiği ürünler, verdikleri vergiler, yaşam alanları ve bu alanlarda hizmet veren kamu kurumları ve vakıflar tespit edilmiştir. Tezde döneme ait temettuat defterleri ve şeriyye sicilleri başta olmak üzere arşiv belgeleri, kronikler, seyahatnameler ve hatıralar gibi asli kaynaklar yanında muhtelif araştırma ve sair incelemelerden oluşan tali kaynaklar kullanılmış ve şehrin sosyo-ekonomik ve kültürel panoraması çıkarılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
To study the social history of cities gives us an important indicator of the social development, income status and demographic structure of the state in which the city is located. It is understood from the various studies and researches that Anatolian cities formed a certain typology and had similar characteristics and structures to each other. We can describe Amasya as a typical Anatolian city that witnessed many events and periods on the way from the known civilizations of Anatolia to the Ottoman Empire and today. In our thesis, the socio-economic, cultural and religious structure of Amasya in the mid-19th century have been discussed. The effects of centralized practices on city which started before and continued after the Tanzimat have been mentioned, traces of Ottoman social life have been followed. Thus, the administrative, economic, religious, demographic structure and administrators of Amasya in the middle of the 19th century; names, titles, nicknames, occupations, incomes, assets, animals of city residents; the products these people grow, taxes they pay, their living areas, public institutions and foundations serving in these areas have been determined. In the thesis, primary sources such as the archival documents especially the books of the temettuat and the registers of şeriyye, chronicles, travelogues and memories have been used as well as secondary sources which consist of various sources of research and similar investigations, and socio-economic and cultural panorama of the city has been tried to be extracted.