Tasarım ve erişilebilirlik kavramları arasındaki çok boyutlu ilişkinin iç mekân tasarımı üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of the multi-dimensional relationships between the concepts of design and accessibility on interior design
Yazar: ZEYNEP ACIRLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGE KANDEMİR
Anadolu Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
İnsana özgü bir yetenek olan tasarım, üretilme nedeni olan bireyin yaşamından soyutlanamayan bir eylemdir. Toplumsal ve kültürel davranış biçimleriyle şekillenen tasarımlar, bireyin güvenlik ve barınma ihtiyacından kendini gerçekleştirmeye kadar, yaşamsal her türlü ihtiyaca karşılık vermektedir. Tüm tasarım alanları da, bireylere çeşitlenen eylemlerini ve deneyimlerini geliştirme fırsatları vermektedir. Bu fırsatların olanaklı kılınması ise, tasarlama eylemi sonucunda açığa çıkan ürünlerin, mekânlar ya da sistemlerin bireyler için erişilebilir olması ile mümkün olabilmektedir. Tasarımların ulaşılabilir, algılanabilir ve kullanılabilir olmasında ise erişilebilirliğin ön koşul haline geldiği görülmektedir. Bu farkındalıkla ele alınan çalışma, tasarlama eylemi ile erişilebilirlik kavramı arasındaki çok boyutlu ilişkinin ortaya konulmasını hedeflemektedir. Bu çerçevede erişilebilirlik kavramının anlam ve açılımlarına yer verilerek kavramın algısal, fiziksel ve kültürel boyutları incelenmiştir. Yalnızca fiziksel değil sosyal ve kültürel olarak da varlık gösteren tasarımların, erişilebilirlik kavramının tüm boyutlarını bütünleşik olarak karşılaması gerektiği ortaya konulmuştur. Kavramın fiziksel boyutunun bireyin bedeni ve deneyimiyle; algısal ve sosyo-kültürel boyutunun bireyin anlamlandırma eylemiyle ile ilişkili olduğu görülerek, bedenin ve zihnin bütünleştiği noktada erişilebilirliğin gerçekleşe bildiği açığa çıkarılmıştır. Bu boyutlardan herhangi birinin eksilmesi durumunda ise eşit ya da eşdeğer erişim olanaklarının ortadan kalktığına dikkat çekilmiştir. Bu çerçevede çalışma kapsamında tarihi süreçte açığa çıkan tasarım yaklaşımlarının özde erişilebilirliğe yönelik oldukları, her birine ilişkin yapılan değerlendirmelerle ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Elde edilen tüm veriler bütünleşik olarak incelenip, iç mekân tasarımına yönelik farkındalıkların oluşturulması hedeflenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Tasarlama eylemi, Mekân tasarımı, Erişilebilirlik kavramı, Fiziksel,                     sosyo-kültürel ve algısal erişilebilirlik, Güncel tasarım yaklaşımları.

Abstract:
Design, which is a human-specific ability, cannot be emancipated from the individuum/individual that is the reason of its production. Designs that are being formed from social and cultural behaviours, respond to all kinds of vital requirements from individual's security and sheltering to realisation of self all the design areas give opportunity to individuals for their diversifying acts and experiences. These opportunities are possible in the case of access of individuals to products, spaces and systems of the design. For designs to be attainable, perceptible and utilizable, it is discernible that their accessibility is a prior condition. The matter in hand with this awareness, aims to reveal the multi-dimensional relationship between the designing act and the concept of accessibility. In this frame, the physical and cultural dimensions of the concept have been analysed along with the meanings and extents of accessibility. It is revealed that design, existing not only physically but also socially and culturally, should conjointly supply to all the extents of the accessibility. It is also unveiled that the physical aspect of the concept is related with individual's body and experience, while the perception and socio-cultural extents are related to individual's sense-making act, thereby the accessibility occurs in the event of integration of body and mind. In case of losing one of these extents, it is remarked that the potential of equal access is eliminated. In this frame, the direction towards essential accessibility in design approaches has been tried to be revealed through evaluations of each corresponding historical period. The obtained data has been studied in an integrated way, with the aim of constituting awareness towards interior design

Keywords: Designing, Spatial design, Accessibility, Physicality, socio-cultural and perceptual accessibility, Contemporary design approaches.