Van ilindeki konutlarda radon gazının zamana bağlı değişimi ve akciğer kanseri ile ilişkisinin araştırılması
Investigation of time-dependent variation of radon gas and its relationship with lung cancer in housing in Van province
Yazar: HALİME ERZEN YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. NERGİZ YILDIZ YORGUN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Konut radonu bir halk sağlığı sorunudur. Bu nedenle insanların maruz kaldığı radyasyon dozlarının değerlendirilmesi, radon maruziyetinden kaynaklanan akciğer kanseri riskinin tahmin edilmesi radyolojik koruma açısından özel bir öneme sahiptir.
Bu tez çalışmasında Van ili merkez ilçelerindeki (Tuşba, İpekyolu, Edremit) konutlarda radon konsantrasyonlarının aylık değişimleri ve konut sakinlerinin yıllık kümülatif doz değerlerinin zamana entegre LR-115 Tip II katı hal nükleer iz dedektörleri kullanılarak belirlenmesi amaçlandı. Radon gazı ile akciğer kanseri arasındaki ilişkinin araştırılması için akciğer kanseri tanısı almış vaka grubu ve hasta olmayan kontrol grubu belirlendi. Yıllık ortalama radon konsantrasyonu vaka evleri için 68 ± 8 Bqm-3, kontrol evleri için 101 ± 15 Bqm-3 olarak hesaplandı. Her iki grup için en yüksek konsantrasyon değeri Tuşba, en düşük ise Edremit ilçesinde elde edildi. Vaka ve kontrol grubu için konsantrasyon değerleri küresel ortalama olan 40 Bqm-3'ün üzerinde bulundu. Yıllık etkin doz değeri tüm vaka ve kontrol evleri için sırasıyla ortalama 1.79 ± 0.2 ve 2.66 ± 0.4 mSv elde edildi. Bu değerler dünya ortalaması olan 1.15 mSvy-1'in üzerinde, ancak ICRP tarafından önerilen eylem seviyesinin (3-10) mSvy-1 altındadır. Çalışmada ayrıca; Deş, mWL, WLM, LFR ve LCR parametreleri de hesaplandı. Elde edilen sonuçlar ICRP, WHO, UNSCEAR, EPA ve TAEK tarafından belirlenen limit değerlerle ve önceki çalışmalarla karşılaştırıldı.
Sonuç olarak Van merkez ilçeleri için konut radonu radyolojik risk oluşturmamaktadır. Radona bağlı stokastik etkilerin anlaşılması, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve sürdürülmesi için gelecekteki ölçümlere ihtiyaç vardır.

Abstract:
Residential radon is a public health problem. Therefore, the evaluation of radiation doses to which people are exposed and the estimation of the risk of lung cancer caused by radon exposure has special importance in terms of radiological protection.
This thesis aimed to determine the monthly variation in radon concentrations and the annual cumulative dose values of the residents in the central districts of Van (Tuşba, İpekyolu, Edremit) by using a time-integrated LR-115 Type II solid-state nuclear trace detector. To investigate the relationship between radon gas and lung cancer, the case group diagnosed with lung cancer and the non-patient control group were determined. The everage annual radon concentration was calculated as 68 ± 8 Bqm-3 for case houses and 101 ± 15 Bqm-3 for control houses. The highest concentration value for both groups was obtained in Tusba and the lowest in Edremit district. The concentration values for the case and control group were found to be above the global average of 40 Bqm-3. The concentration value for the control group is above 100 Bqm-3, which is the limit value recommended by the WHO. The mean annual effective dose values were 1.79 ± 0.2 and 2.66 ± 0.4 mSv for all cases and control homes. These values are above the world average of 1.15 mSvy-1, but below the action level (3-10) mSvy-1 recommended by the ICRP. Also in the study; Deq, mWL, WLM, LFR and LCR parameters were also calculated. The results obtained were compared with the limit values determined by ICRP, WHO, UNSCEAR, EPA and TAEK and previous studies.
As a result, residential radon does not pose a radiological risk for the central districts of Van. Future measurements are needed to understand radon-induced stochastic effects and to improve and maintain quality of life.