Huzurevi yaşlılarının manevi gereksinimlerinin belirlenmesi ve değer odaklı manevi bakım programının umut, psikolojik iyi oluş ve Tanrı algısı düzeyleri üzerindeki etkililiğinin değerlendirilmesi
Determining the spiritual needs of nursing home elders and evaluating the effectiveness of the value-focused spiritual care program on hope, psychological well-being and God perception levels
Yazar: ABDULLAH DAĞCI
Danışman: PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Din psikolojisi = Psychology of religion ; Huzurevleri = Nursing homes ; Manevi bakım = Spiritual care ; Manevi destek = Spiritual support ; Maneviyat = Spirituality ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Araştırmanın amacı huzurevi yaşlılarının manevi gereksinimlerini belirlemek, bu gereksinimleri karşılamak için manevi bakım içerikleri hazırlamak, huzurevi yaşlılarına uygulanan bu içeriklerin umut, psikolojik iyi oluş ve Tanrı algısı düzeyleri üzerindeki etkililiğini değerlendirmektir. Bu kapsamda yaşlılık ve manevi başa çıkma konuları arasındaki ilişki ele alınmış ve araştırma sürecinde yaşlılıkta manevi başa çıkma konusu başat rol oynamıştır. Araştırmanın çalışma grubu Sinop, Konya ve Kastamonu il merkezlerindeki üç huzurevinde ikamet eden 76 gönüllü yaşlıdan oluşturulmuş ve bunların 38'i deney grubuna ve 38'i kontrol grubuna atanmıştır. Manevi gereksinimleri belirleme aşamasında keşifsel desenin prensipleri benimsenmiş ve fenomenolojik araştırma yöntemi takip edilmiştir. Bu süreçte alanyazın taranmış, katılımcılar ile ikili görüşmeler gerçekleştirilmiş, huzurevlerindeki yaşlılar gözlemlenmiş ve alan uzmanlarına danışılmıştır. Manevi bakım içeriklerini uygularken gerçek deneysel tasarımlı kontrol gruplu ön test-son test deseni takip edilmiştir. Giriş, içerik sunumu, birlikte yorumlama, kısadan hisse, metaforlaştırma ve kalıcılığı sağlama adımlarından oluşan manevi bakım içerikleri tema odaklı grup toplantıları aracılığıyla uygulanmıştır. Manevi bakımın umut, psikolojik iyi oluş ve Tanrı algısı düzeyleri üzerindeki etkililiğini belirlemek amacıyla, bu üç değişkenin her birine yönelik ölçme araçları ön test, son test ve izleme testi olarak her iki gruptaki katılımcılara uygulanmıştır.
Araştırmanın sonuçlarına göre huzurevi yaşlılarının temelde on üç manevi gereksinimi olduğuna ulaşılmıştır: Niyet, tövbe, aşkın yanımız maneviyat, olumlu düşünme, sevgi, şükür, sabır, tevekkül, affetme, tek başınalık, barış, bilgelik ve mutluluk. Araştırma kapsamında hazırlanan manevi bakım içeriklerinin yaşlıların bu manevi gereksinimlerini karşıladığı yapılan ikili görüşmeler ve gözlemler aracılığıyla tespit edilmiştir. Bunun yanında manevi bakım içeriklerinin uygulandığı deney grubundaki yaşlılarının umut, psikolojik iyi oluş ve sevgi yönelimli Tanrı algısı düzeylerinin arttığına ulaşılmıştır. Sonuç olarak huzurevi yaşlılarının on üç manevi gereksiniminin olduğu, hazırlanan manevi bakım içeriklerinin yaşlıların hem manevi gereksinimlerini karşıladığı hem de onların umut, psikolojik iyi oluş ve sevgi yönelimli Tanrı algısı düzeylerini artırdığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of the study is to determine the spiritual needs of nursing home elders, prepare spiritual care and empowerment contents so as to supply these needs, and evaluate those effects on hope, psychological well-being and God perception, by implementing those prepared contents for nursing home elders. In this context, it was discussed the relationship between old age and spiritual coping issues, and spiritual coping in old age played a dominant role in the research process. The study sample was consisted of 76 volunteer elderlies living in the three nursing homes within Sinop, Konya and Kastamonu city centers, and then 38 of those was put to the experimental group and other 38 was put to the control group. In the step of determining spiritual needs, exploratory design principles and the phenomenological research method had been followed. In the process, it was reviewed the literature, had interviews with the participants, observed the elderlies in nursing homes, and consulted field experts. While implementing the spiritual care contents, it was followed the pretest - posttest test true experimental design with control group. Through the theme-focused group meetings, it was implemented the spiritual care contents consisting of introduction, presenting content, co-interpreting, sharing story, metaphorization and providing permanence. In order to determine the spiritual care's functionality, it was applied the dispositional hope, psychological well-being and God perception scales to the participants in both groups as pretest, posttest and follow-up test.
According to the study results, it was found that the nursing home elderlies basically had thirteen spiritual needs: Intention, repentance, spirituality as our transcendent aspect, positive thinking, love, gratitude, patience, tawakkul, forgiveness, loneliness, peace, wisdom and happiness. It was seen the findings are compatible for the value-oriented spiritual care and empowerment program. Through interviews and observations, it was determined the spiritual care contents supply the elderlies' spiritual needs. It was figure out that hope, psychological well-being and positive God perception levels of experimental group elderlies, in which spiritual care contents were applied, have increased. As a result, it was determined that nursing home elders have thirteen spiritual needs, the prepared spiritual care and empowerment contents not only met the elderlies' spiritual needs but also increased those levels of hope, psychological well-being and positive perception of God.