Kentsel katı atıkların toplanması, ayrıştırılması ve geri dönüşümüne atık toplayıcılarının çevresel ve ekonomik etkisinin araştırılması
Researching the environmental and economic impact of waste collectors on the collection, separation and recycling of urban solid waste
Yazar: EMİNE SULTAN SANRI
Danışman: DOÇ. DR. MUTLU YALVAÇ ; PROF. DR. ERKAN AKTAŞ
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Atık kağıt toplayıcıları = Waste paper picking ; Katı atıklar = Solid wastes ; Kentsel atıklar = Urban wastes ; Toplama-ayırma tesisi = Collection-separation facility

Özet:
Kentsel katı atıklar üretim ve tüketim koşullarına bağlı olarak değişim göstermekte ve 
ekonomik olarak önem kazanmaktadır. Kentsel katı atıkların yönetiminde kaynağında ayrıştırılması en 
iyi çözüm yolu olsa da ülkemizse halen etkili uygulaması sağlanamamaktadır. Bunun sonucu olarak 
çöp konteynırlarına atılan değerli atıkların toplanması bir iş sektörü olarak karşımıza çıkmaktadır. Atık 
toplayıcıları çöp konteynırlarına atılan atıklar içerisinden ekonomik değere sahip olanları ayırıp başka 
bir kişiye veya atık toplama ayırma tesislerine satarak gelir elde etmektedir. Bu çalışmada kentsel katı 
atıkların toplanması, ayrılması ve geri dönüşümüne atık toplayıcılarının çevresel ve ekonomik etkisi 
araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda kentsel katı atıkların çöp konteynırına atılmasından atık 
toplama ayırma tesislerine getirilmesine kadar olan süreç incelenmiştir. Tez çalışması, atık 
toplayıcılarına uygulanan anket ve seçilen bir atık toplama ayırma tesisine gelen atıkların cins, miktar 
ve ekonomik kazancının birlikte değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Çalışma alanı olarak Mersin İli 
Toroslar İlçesi Yalınayak mevkii seçilmiştir. Ankette, katılımcıların cinsiyet, yaş, eğitim, medeni 
durum, gelir gibi temel demografik durumlarını belirleyen 12 ve atık toplamayla ilgili 18 olmak üzere 
toplam 30 soru sorulmuştur. Etik izin gereği 18 yaş altına anket yapılmamıştır. Anket sonuçlarının 
istatistiksel değerlendirilmesinde SPSS programı (ki-kare testi) kullanılmıştır. Anket yapılan atık 
toplayıcılarından %71,5'u yabancı uyruklu, %90'ı erkek, %74,5'u 19-35 yaş aralığında, %62,5'inin 
evli olduğu bulunmuştur. %78,0'i 5-10 kişilik ailede yaşamaktadır. %%49,5'u ilkokul mezunu 
%36,0'ı hiç eğitim almamış, %87,5'i herhangi mesleği olmayan %50,0'si anne-baba mesleği olmayan 
%74,5'i evde yaşayan, %73,0'ü haftada 6-7 gün çalışan, %56,5'u güne 7-9 saat çalışan kişilerdir. Gün 
içerisinde 05:01-20:00 saatleri arasında en fazla toplama işlemi yapılmaktadır. Çalışmaya katılan, 
sokak toplayıcılarından %56,5'u motorlu araç (motor, kamyonet vb.) ile toplama yaparken %43,5'u 
çekçek gibi beden gibi beden gücü ile çekilen araçlar ile toplama yapmaktadırlar. %95,0'i atığı direkt 
sokaktan toplayarak atık temin etmektedir. Toplayıcılardan, %50,5'u günlük 101-250 TL arası 
kazanmakta, %39,0'u günlük 50-100 TL arası kazanç elde etmektedir Sokak toplayıcıları %69,5'u 
gıda atıklarını, %57,5'u kompozit atıkları, %17,0'si cam atıkları çöp konteynırında bırakmaktadır. 
%98,5'u mevsimlere göre kazancının değiştiğini belirtirken, %70,0'i en çok kazanç elde ettiği mevsim 
yazdır. Toplayıcılardan %89,0'u bazen %10,0'u her zaman sorun yaşamaktadır. %61,5'u atık 
toplayıcıları ile kendi aralarında, 30,5'u çevre sakinleri ile sorun yaşamaktadır. Toplayıcılardan, 
%16,5'u daha önce hüküm giymiştir. 
Çalışmanın yapıldığı bölgede bir toplama ayırma tesisi seçilerek, tesise gelen atık miktar ve 
cinsleri, alım-satım verileri incelenmiştir. İncelenen ortalama büyüklükte bir toplama ayırma tesisi; 
2020 yılı ağustos ayında 1 ton kâğıt/karton atığından 47,9 $ kar, 2021 yılı ağustos ayında 1 ton 
kâğıt/karton atığından 42,5 $ kar ve 2022 yılı eylül ayında 37,8 $ kar etmişlerdir. 2020-2021 yılında 
aylık ortalama 410 ton kâğıt/karton atığı, 114 ton plastik atığı ve 13 ton metal atığı kabulü 
sağlamışlardır. Sokak toplayıcılarının ayrıştırma ve toplama işlemini de eğitimsiz, bilinçsiz ve 
kontrolsüzce yapıyor olmaları bazı geri dönüştürülebilir nitelikteki atıklarında geri dönüşümüne engel 
olmaktadır. Bu sebeple sokak toplayıcıları kontrol altına alınmalı kayıtlı şekilde kontrol altında geri 
dönüşüm zincirine dâhil edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Urban solid wastes are open to change and gain economic importance depending on the 
production and usage requirements. Although the use of sections at the source of urban solid waste 
management is the best solution, effective implementation still cannot be achieved if it is carried out. 
Protective sovereignty as a business sector as there is valuable waste dumped in garbage containers as 
a result. Waste collectors earn income by separating the products with economic value from the wastes 
thrown into the garbage containers and selling them to another person or waste collection facilities. 
Considering this consumption of solid waste, the use of waste collectors on consumption and reconsumption, and its economic impact have been investigated. For this purpose, stopping the process 
from the disposal of solid waste to the garbage container until it is brought to the collection waste 
facilities. The thesis consists of a survey applied to the waste collectors and the evaluation of the type, 
amount and economic amount of the wastes coming to a selected waste collection separation method. 
Yalınayak location in Toroslar District of Mersin Province was chosen as the study area. In the survey, 
a total of 30 questions were asked, 12 of which hide their basic demographic status such as general 
gender, age, education, marital status, income, and 18 related to waste collection. Ethical permission 
requirement No survey was conducted under the age of 18. SPSS program (chi-square test) was used 
to evaluate the survey outputs. Of the waste collectors surveyed, 71.5% are foreign nationals, 90% are 
men, 74.5% are between the ages of 19-35, and 62.5% are married. 78.0% of them live in families of 
5-10 people. 49.5% are primary school graduates, 36.0% have never had any education, 87.5% have 
no occupation, 50.0% have no parents' profession, 74.5% live at home, 73% .0 of them work 6-7 days 
a week, 56.5% of them work 7-9 hours a day. During the day, the highest number of collections is 
made between 05:01-20:00. While 56.5% of the street collectors participating in the study collect with 
a motor vehicle (motor, pick-up truck, etc.), 43.5% collect with physical vehicles such as a rickshaw. 
95.0% of them collect waste directly from the street and provide waste. Of the collectors, 50.5% earn 
between 101-250 TL per day, 39.0% earn between 50-100 TL per day Street collectors 69.5% use food 
waste, 57.5% composite waste , 17.0% leave glass waste in garbage containers. While 98.5% of them 
state that their earnings change according to the seasons, 70.0% of them say that the season they earn 
the most is summer. 89.0% of the collectors sometimes have problems, 10.0% always. 61.5% of them 
have problems with the waste collectors among themselves, and 30.5% with the residents. Of the 
collectors, 16.5% had previously been convicted.
A collection and separation facility was selected in the region where the study was conducted, 
and the amount and types of waste coming to the facility, and the purchase-sale data were examined. 
An average sized collection and separation plant studied; In August 2020, they made 47.9 $ profit 
from 1 ton paper/cardboard waste, 42.5 $ profit from 1 ton paper/cardboard waste in August 2021 and 
37.8 $ profit in September 2022. In 2020-2021, they accepted an average of 410 tons of 
paper/cardboard waste, 114 tons of plastic waste and 13 tons of metal waste per month. The untrained, 
unconscious and uncontrolled separation and collection of street collectors prevents the recycling of 
some recyclable wastes. For this reason, it was concluded that street collectors should be taken under 
control and included in the recycling chain under control.