Birinci basamak tanı ve tedavi rehberlerinin değerlendirilmesi
Quality assessment of primary care guidelines
Yazar: AYLİN BAYDAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ AKKUŞ
Sağlık Bakanlığı / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Tanı ve tedavi rehberleri, spesifik bir hastalıkla ilgili olarak, bir
tıbbi kararı vermede doktor ve hastaya yardımcı olan sistematik olarak geliştirilmiş
uygun, kabul edilebilir sağlık bakımı yaklaşımlarını içeren bildirimlerdir. Son
zamanlarda tüm dünyada rehberler giderek önem kazanmışlardır, bu konuda çalışan
ulusal ve uluslararası kuruluşların sayısı giderek artmaktadır. Bu çalışmada,
ülkemizde birinci basamak hekimlerinin kullanımına sunulan birinci basamak tanı ve
tedavi rehberlerini AGREE kriterlerine göre değerlendirdik. Amacımız kanıta dayalı
tanı ve tedavi rehberlerinin geliştirilmesine ve sağlık hizmetinin kalitesinin
arttırılmasına katkıda bulunmaktır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Sağlık Bakanlığı'nın hazırladığı 'Birinci Basamağa
Yönelik Tanı ve Tedavi Rehberleri' nin kalitesinin değerlendirilmesinin amaçlandığı
bu çalışmada rehber kitapçığından çeşitli hastalıklarla ilgili 14 başlık seçildi. Bu
seçimi yaparken 'Ulusal Hastalık Yükü Çalışması'ndan yararlanıldı. Değerlendirme
için AGREE Ölçeği kullanıldı, çalışmaya başlamadan önce AGREE Araştırma
Vakfının öngördüğü prosedüre uygun olarak ölçek Türkçeye çevrildi. Seçilen
rehberler dört değerlendirici tarafından değerlendirildi.
BULGULAR: Seçilen 14 rehberin AGREE Ölçeği'nde bulunan alanlardan
aldıkları puanların ortalamaları; kapsam ve amaç için %87.9, paydaş katılımı için
%62.2, geliştirmede özen için %51.2, netlik ve sunum için % 66.4, uygulanabilirlik
için %57.2 ve editöryel bağımsızlık için %54.5 olarak hesaplanmıştır. Ondört
rehberin altısı, en düşük alan puanını geliştirmede özen alanında, iki rehber, editöryel
bağımsızlık alanında, iki rehber uygulanabilirlik alanında, bir rehber hem
uygulanabilirlik, hem editöryel bağımsızlık alanlarında, bir rehber hem geliştirmede
özen, hem uygulanabilirlik alanlarında ve bir rehber de hem geliştirmede özen, hem
editöryel bağımsızlık alanlarında almışlardır.
SONUÇ: Kanıta dayalı tıp uygulamalarının ayrılmaz bir parçası olarak kabul
edilen tanı ve tedavi rehberleri ile ilgili çalışmalar ülkemizde yeterli seviyede olmasa
da, birinci basamak tanı ve tedavi rehberlerinin oluşturulması bu konuda atılan
olumlu adımlardan birisidir. Ancak rehberlerin etkinliğinin ve sürekliliğinin
sağlanması için daha ileri çalışmalar yapılmalı ve rehberlerin geliştirilmesinin ve
kullanımının yaygınlaştırılması sağlanmalıdır.

Abstract:
OBJECTIVE: Clinical practice guidelines are, systematically developed
statements to assist practitioner and patient decisions about appropriate health care
for specific clinical circumstances. Recently, clinical practice guidelines have
become increasingly popular all over the world. The number of the national and
international organizations that have been laboring about guidelines has been rising.
In this study, the clinical practice guidelines for primary care were evaluated
according to the AGREE criteria. The aim of this study was to contribute to develop
evidence based guidelines and improve the quality of health care.
MATERIAL AND METHOD: In this study 14 topics among the various
disorders that the booklet of 'The Ministry of Health, Clinical Practice Guidelines for
Primary care' include were selected, to asses the quality. 'Turkey Burden of Disease
Study 2004' was used for the selection of the topics and AGREE Instrument for the
evaluation. AGREE Instrument has been translated to Turkish according to the
procedure that The AGREE Research Trust defined before the assessment. The
guidelines were evaluated by four appraisers.
RESULTS: The mean scores of the domains of the 14 guidelines were; Scope
and purpose; %87.9, stakeholder involvement; %62.2, rigour of development; %51.2,
clarity and presentation; %66.4, applicability; %57.2 and editorial independency;
%54.5. The six of the fourteen guidelines had the lowest score from the domain of
rigour of development, two guidelines, from applicability, two guidelines from
editorial independence, one guideline from both applicability and editorial
independence, one guideline, from both rigour of development and applicability and
one guideline, from both rigour of development and editorial independence.
CONCLUSIONS: Clinical practice guidelines are accepted as inseparable
part of evidence based medicine. Although there is no enough studies about
guidelines in our country, developing the clinical practice guidelines for primary care
is one of the favorable attempts. However, there should be further steps to provide the
efficiency and continuity and to develop and generalize the application of guidelines.