Peşrevlerin makam tahlilleri doğrultusunda Türk müziği keman eğitimine yönelik geçki ve çeşni etütlerinin oluşturulması
The creation of transition and taste exercises for Turkish music violin education in line with the descriptions of the peşrevs' maqam
Yazar: HALUK BÜKÜLMEZ
Danışman: DOÇ. DR. VASFİ HATİPOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Etüt = Etude ; Geçki = Alignment ; Keman = Violin ; Makamlar = Modes ; Müzik eğitimi = Music education ; Peşrev = Peshrev ; Türk müziği = Turkish music ; Çalgı eğitimi = Instrumental education ; Çeşniler = Flavours

Özet:
Türk müziğinde makam ve icra üslubunun öğretilmesi amacıyla da kullanılan Kâr, Kâr-ı Natık, Saz Semai gibi eser formlarından bir diğeri de Peşrev formudur. Peşrev kelime manası olarak "önde giden" anlamı taşımaktadır. Genel olarak 4 hane ve 1 Mülazime bölümleri bulunan peşrev formundaki eserler vücuda getirildiği makamın yapısı ve makam geçkileri ve/veya çeşnileri hakkında bilgi veren eserlerdir. Gerek bestelenmiş eserlerde gerekse taksim icralarında geçki ve/veya çeşni kullanımı müzikal yapıyı zenginleştiren en önemli unsurlardan biridir. Genelde Türk müziği özelde Türk müziği keman eğitimi içerisinde sadece eser icrasına dayalı bir öğretim yöntemi kullanmak icra bakımından geçki becerisini ve teknik hâkimiyet kazanımını sağlamamaktadır. Bu sebeple Türk müziği keman eğitimine yönelik makam geçki becerisi ile beraberinde teknik hâkimiyet kazanımı sağlayacak etütlerin oluşturulması büyük bir önem arz etmektedir. Bu araştırmada, TSMSSER'de en çok eser bestelenen ilk 15 makamda bestelenmiş olan 549 adet peşrevden ulaşılabilen 481 adet peşrevdeki geçki/çeşni, âgâz ve merkez perde kullanımı ile eserin bütününde kullanılan ses sahasını tespit etmek, daha sonra 19 ve 20. yy da oluşturulmuş olan nazariyat kaynaklarındaki makam tarifleri ile peşrevlerin tahlili neticesinde elde edilen bulgular arasında benzer ve farklı noktaları belirlemek ve bu doğrultuda bahsi geçen makamlarda Türk müziği keman eğitimine yönelik etütlerin oluşturulması amaçlanmıştır. Araştırmada nitel yöntem benimsenerek tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama aşamasında doküman inceleme, kaynak tarama ve arşiv tarama teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada her bir makama yönelik ikişer etüt oluşturulmuştur. Birinci etütler geçki/çeşni kullanımı, temel tartım kalıpları, temel yay teknikleri (Legato, Detache, Staccato) ve süsleme tekniklerini (Çarpma, Glissando, Mordan, Tril) içerirken, ikinci etütler Türk müziği keman icracılığında teknik hâkimiyeti kazandırmak ve/veya arttırmak için geçki/çeşni kullanımı, temel yay teknikler (Legato, Detache, Staccato) ve süsleme tekniklerinin (Çarpma, Glissando, Mordan, Tril) yanında farklı tartım kalıpları ve III ile IV. konum değişikliklerini içermektedir. Sonuç olarak; bahsi geçen 15 makama ait peşrevlerdeki geçki/çeşni kullanımı, âgâz ve merkez perde kullanımı ile eserin bütününde kullanılan ses sahası tespit edilmiş, 19 yy nazariyat kaynaklarında geçki/çeşni kullanımına yönelik herhangi bir bilginin yer almadığı, 20 yy nazariyat kaynaklarından ise Hüseyin Sadettin Arel ve Yakup Fikret Kutluğ'un tarifleri ile elde edilen bulgular arasında daha çok benzerlik olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlardan hareketle Türk müziği keman eğitiminde kullanılacak geçki ve çeşni etütleri içerisinde Klasik Türk müziği üslubu ile teknik hâkimiyeti kazandıracak unsurlara yer verilebilir.

Abstract:
Another form of work such as Kâr, Kâr-ı Natık, Saz Semai, which is also used to teach maqam and performance style in Turkish music, is the Peşrev form. The word meaning of Peşrev means "leading".The works in the peşrev form, which generally have 4 households and 1 mulazime sections, are the works that give information about the structure of the maqam and the mode of transitions and / or tastes. The use of transition/taste in both composed pieces and taqsim performances is one of the most important elements that enrich the musical structure. Using a teaching method based solely on the performance of the pieces does not provide the learning of transition skill and technical mastery in terms of performance within Turkish music in general and Turkish music violin education in particular. For this reason, it is of great importance to create studies that will provide technical mastery with the maqam-transition skill for Turkish music violin education. In this study, it is aimed to determine the sound field used in the whole piece with the use of the transition/taste, the beginning point (âgâz) and pitch center in 481 peşrevs, which can be accessed from 549 peşrevs composed in the first 15 maqams with the most pieces in TCMILR, then identifying similar and different points between the descriptions of maqams in theoretical sources created in the 19th and 20th centuries and the findings obtained as a result of the analysis of peşrevs and accordingly, creating pieces for Turkish music violin education in the mentioned maqams. In this research, a qualitative method was adopted, and the scanning model was used. The data of the research were collected using document review, literature review, and archive scanning techniques. In the research, two pieces were created for each maqams. The first set of studies include transition/taste use, basic rhythm patterns, basic bow techniques (Legato, Detache, Staccato), and ornamentation (Impact, Glissando, Mordan, Trill), while the second set of studies include different rhythm patterns and III. and IV. position shifting as well as basic bow techniques (Legato, Detache, Staccato) and ornamentation (Impact, Glissando, Mordan, Trill) in order to gain and/or increase technical mastery of Turkish music violin performance. As a result the sound field used in the whole piece was determined with the use of transition/taste in the peşrevs belonging to the mentioned 15 maqams, the use of the beginning point (ağaz) and pitch center, there is no information about the use of transition/taste in the 19th century theoretical sources, in the 20th century theoretical sources, it was determined that there is more similarity between the descriptions of Hüseyin Sadettin Arel and Yakup Fikret Kutluğ and the findings obtained. Based on these results, elements that will gain technical dominance with the classical Turkish music style can be included in the transition / taste pieces to be used in Turkish music violin teaching.