İlköğretim ikinci kademede dil bilgisi öğretiminde terim sorunu
The problem of teaching grammar term at the second level of primary education
Yazar: BİLGE ÖCAY
Danışman: PROF. DR. NECATİ DEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı; ilköğretim ikinci kademede yer alan 5, 6, 7, 8. sınıf öğrencileri için MEB Yayınları ve diğer yayınevleri tarafından hazırlanan ders kitapları ile Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan kazanım kavrama testleri, beceri temelli testler, çalışma fasikülleri, çalışma soruları, çalışma sayfalarında yer alan dil bilgisi terimlerinin farklılığını saptamaktır. Nitel özellik taşıyan, betimsel bir araştırma olan bu çalışmada araştırmanın inceleme nesnelerini; 5. Sınıf Anıttepe Yayıncılık'a ait ders kitabı, 6. sınıf seviyesinde hazırlanan MEB Yayınlarına ait iki ders kitabı ve Ata Yayıncılık'a ait ders kitabı, 7. sınıf seviyesinde hazırlanan MEB Yayınlarına ait iki ders kitabı ve Özgün Yayınevi tarafından hazırlanan ders kitabı, 8. Sınıf MEB Yayınlarına ait ders kitabı ile ÖDSGM (Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü) tarafından hazırlanan kazanım kavrama testleri, beceri temelli testler, çalışma fasikülleri, çalışma soruları, çalışma sayfaları oluşturmaktadır. Verilerin toplanması amacıyla doküman incelemesi tekniği seçilmiştir. Dil bilgisi terimlerinde MEB kaynakları arasında referans bir kaynak olmamasından terimler, Zeynep Korkmaz tarafından hazırlanan Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü esas alınarak incelenmiştir. Çalışmanın sonunda; 5. sınıf kazanımlarında kök teriminin iki farklı terimle, yapım eki teriminin beş farklı terimle; ses olaylarından yumuşamanın üç farklı terimle, ünsüz uyumunun dört farklı terimle, ünlü düşmesinin üç farklı terimle, ünsüz türemesinin iki farklı terimle, ünlü daralmasının ise tek terimle karşılandığı saptanmıştır. 6. sınıf kazanımlarında ad teriminin üç farklı terimle, sıfat teriminin dört farklı terimle, ad tamlamalarının iki farklı terimle, sıfat tamlamalarının iki farklı terimle, edatların dört farklı terimle, bağlaçların ve ünlemlerin tek terimle; basit kelime, türemiş kelime, birleşik kelime terimlerinin tek terimle, zamirlerin beş farklı terimle yer aldığı saptanmıştır. 7. sınıf kazanımlarında fiil teriminin iki farklı terimle, bildirme kiplerinin üç farklı terimle, tasarlama kiplerinin dört farklı terimle, şahıs eki teriminin iki farklı terimle, fiilde zaman kayması teriminin üç farklı terimle; basit fiil, türemiş fiil, birleşik fiil terimlerinin tek terimle, zarf teriminin iki terimle, kılış teriminin iki terimle, oluş ve durum fillerinin tek terimle yer aldığı saptanmıştır. 8. sınıf kazanımlarında çekimsiz fiil teriminin iki farklı terimle; çekimsiz fiillerin alt başlıklarından olan ad-fiilin üç terimle, sıfat-fiil ve zarf-fiil terimlerinin iki farklı terimle, dolaylı tümleç ve zarf tümlecinin iki farklı terimle yer aldığı saptanmıştır. Cümle türleri ile ilgili ise sınıflandırmada farklılık bulunduğu ve Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü'nde yer almayan terimlere ve sınıflandırmalara yer verildiği saptanmıştır. Çalışmanın sonunda, terimlerle ilgili ulaşılan sonuca yönelik önerilere ve ilgili alan dâhilinde yapılabilecek çalışma önerilerine yer verilmiştir.

Abstract:
The aim of this study; Textbooks prepared by Ministry of Education Publishing and other publishing houses for 5th, 6th, 7th, 8th grade students in the second level of primary education, and achievement comprehension tests, skill-based tests, study fascicles, study questions prepared by the General Directorate of Measurement, Evaluation and Examination Services, To determine the difference of grammar terms in the worksheets. In this study, which is a descriptive research with a qualitative feature, the research objects of the research are; 5th grade Anıttepe Publishing textbook, two 6th grade textbooks of Ministry of Education Publishing and Ata Publishing, two 7th grade textbooks from Ministry of Education Publications and a textbook prepared by Özgün Publishing, It consists of the 8th Grade Ministry of Education Publications textbook and the achievement comprehension tests, skill-based tests, study fascicles, study questions, and worksheets prepared by General Directorate of Assessment, Evaluation and Examination Services. In order to collect the data, the document analysis technique was chosen. Since there is no reference source among Ministry of Education resources in terms of grammar, the terms were examined based on the Dictionary of Grammar Terms prepared by Zeynep Korkmaz. At the end of the study; in the 5th grade learning outcomes, the root term is used with two different terms, the suffix term is used with five different terms; it has been determined that softening of phonemes is met with three different terms, consonant harmony with four different terms, vowel drop with three different terms, consonant derivation with two different terms, and vowel contraction with a single term. In the 6th grade learning outcomes, the term noun with three different terms, the term adjective with four different terms, the noun clauses with two different terms, the adjective clauses with two different terms, the prepositions with four different terms, the conjunctions and exclamations with one term; It has been determined that the terms simple word, derived word, compound word take place with a single term, and pronouns with five different terms. In the 7th grade learning outcomes, verb term with two different terms, declarative modes with three different terms, design modes with four different terms, person suffix term with two different terms, verb tense term with three different terms; It has been determined that the terms simple verb, derived verb, compound verb are included with one term, the term adverb with two terms, the term kis with two terms, and the verbs of occurrence and state with a single term. In 8th grade learning outcomes, the term of inflected verb is used with two different terms; It has been determined that the noun-verb, which is one of the sub-headings of the inflected verbs, has three terms, the adjective-verb and adverb-verb terms with two different terms, and the indirect object and adverb complement with two different terms. Regarding sentence types, it was determined that there was a difference in classification and terms and classifications that were not included in the Grammar Terms Dictionary were included. At the end of the study, suggestions for the conclusion reached about the terms and suggestions for work that can be done within the relevant field are given.