Korece ve Türkçe reddetme söz eylemlerinin karşılaştırılması
Comparison of Korean and Turkish refusal speech acts
Yazar: MÜGE SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ERTAN GÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Kore Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Korece = Korean ; Söz eylem = Speech act ; Türkçe = Turkish

Özet:
Kişiler birbirleri ile iletişim kurarken yalnızca bilgi alışverişinde bulunmayı değil, aynı zamanda dinleyici üzerinde bir etki yaratmayı da amaçlamaktadır. Söz eylem kuramını geliştiren Austin (2020), bildirimde bulunma, betimleme yapma gibi işlevlerin dilin yalnızca bir kısmını oluşturduğunu ve aynı zamanda sözlerle bir şeylerin yapıp-edilebileceğini ortaya koymuştur. Reddetme söz eylemleri yüz tehdit edici özelliğe sahiptir ve sosyal statü, yaş ve cinsiyet gibi faktörlere bağlı olarak farklı şekillerde kullanılmaktadır. Dolayısıyla reddetme eylemi uygun şekilde gerçekleştirilmediğinde kişilerarası ilişkide olumsuz etkileri bulunabilmektedir. Bu tezde, Korece ve Türkçede kullanılan reddetme eylemleri, söz eylem kuramı açısından ele alınmıştır. Korece ve Türkçe reddetme söz eylemlerine ait veriler, "Good Doctor (굿 닥터 /gus dag-teo/)" ve "Crash Landing On You (사랑의 불시작 /sa-lang-ui bul-si-jag/)" isimli Kore TV dizileri ve "Good Doctor (굿 닥터 /gus dag-teo/)" isimli Kore TV dizisinin uyarlaması olan "Mucize Doktor" ve "Leyla ile Mecnun" isimli Türk TV dizilerindeki diyaloglar analiz edilerek elde edilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen veriler, Chesterman (1998)'de yer alan "ayrımsal işlevsel çözümleme" yönteminden faydalanılarak karşılaştırılarak Korece ve Türkçe reddetme söz eylemleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmuştur. Korece ve Türkçedeki reddetme stratejilerinin kullanım sıklığı ve reddetme eyleminin gerçekleştirilmesinde hiyerarşik ilişkilere bağlı olarak kullanım oranları ortaya konmuştur. Buna ek olarak veri incelemesi sonunda literatürde belirtilmemiş üç adet yeni reddetme stratejisi tespit edilmiştir.
Anahtar sözcükler: Korece, reddetme, söz eylem, edimbilim

Abstract:
When people communicate with each other, they aim not only to exchange information but also to make an impact on the hearer. Austin (2020), who developed the speech act theory, revealed that functions such as declaring and describing are only a part of the language, and at the same time, things can be done with words. Refusal speech acts have a face-threatening feature and are used in different ways depending on factors such as social status, age, and gender. Thus, when the act of refusal is not performed properly, it may negatively affect interpersonal relations. In this thesis, refusals used in Korean and Turkish are discussed in terms of speech act theory. The data for the Korean and Turkish refusal speech acts was obtained by analyzing the dialogues of Korean and Turkish TV series, which are "Good Doctor (굿 닥터 /gus dag-teo/)", "Crash Landing On You (사랑의 불시작 /sa-lang-ui bul-si-jag/)", "Mucize Doktor" which is the spin-off of the Korean TV series "Good Doctor (굿 닥터 /gus dag-teo/)" and "Leyla ile Mecnun". The data obtained from the analysis were compared using the "contrastive functional analysis" method in Chesterman (1998), and the similarities and differences between the Korean and Turkish reject verbs were presented. The frequency of refusal strategies in Korean and Turkish and their usage rates depending on hierarchical relationships was presented. In addition, at the end of the data analysis, three new refusal strategies not mentioned in the literature were suggested.

Keywords: Korean, refusal, speech act, pragmatics