Hafif zihinsel engelli gençlerin self-determinasyon (Öz-belirleme) deneyimleri: Fenomenolojik bir çalışma
Self-determination experiences of adolescents with mildintellectual disability: A phenomenological study
Yazar: GÜNTÜLÜ TERCANLI METİN
Danışman: PROF. DR. KASIM KARATAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Öz belirleme, öz belirtim, yaşam sorumluluğunu üstlenme veya kendi kaderini tayin ifadeleri ile kullanılan self-determinasyon, engelli bireylerin kendi yaşamlarının belirleyicisi olma hakkı ve bu yöndeki bilgi, beceri ve inançlara dayalı eylemleri olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizde self-determinasyon konusunun, engellilik çalışmaları, özel eğitim ve sosyal hizmet alanlarında henüz yeterince ele alınmadığı görülmektedir. Bu ihtiyaçtan hareketle planlanan bu araştırmada, hafif zihinsel engelli gençlerin self-determinasyona ilişkin deneyimlerinin ve algılarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemi ve fenomenolojik desene sahip olan bu araştırmanın katılımcıları, İstanbul ilinde üç farklı özel eğitim meslek okuluna devam eden, hafif zihinsel engellilik tanısına sahip olan sekiz gençtir. Araştırma katılımcıları ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş; veriler MAXQDA Nitel Veri Analizi Programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, Kişisel Deneyimlerin Dışında Bir Kavram: Self-determinasyon, Müzakere Edil(e)meyen Bir Konu Olarak Özerklik, Kendine ve Yaşam Olasılıklarına Dair Farkındalık ve Okul Deneyimlerinde Self-determinasyon olarak adlandırılan dört ana tema oluşmuştur. Katılımcıların deneyimleri, bireysel ve bağlamsal etkenler çerçevesinde yorumlanmıştır. Sonuçlar, gençlerin self-determinasyonla ilişkili kavramlara dair gelişmiş bir algı ve kavrayışlarının olmadığını; kişisel, sosyal ve eğitimsel alanlarda self-determinasyon olanaklarından yoksun olduklarını ve self-determinasyonu yeterince deneyimleyemediklerini göstermiştir.

Abstract:
Self-determination refers to the right of persons with disabilities to be the causal agents in their own lives and their actions based on knowledge, skills and beliefs on this direction. In Turkey, self-determination has not yet been sufficiently addressed in the fields of disability studies, special education, and social services. Based on this need, this study aims to reveal self-determination experiences and perceptions of young people with mild intellectual disabilities. The study has a qualitative method and phenomenological design. Semi-structured in-depth interviews were conducted with eight young people with mild intellectual disability who attend three different special education vocational schools in Istanbul. The data were analyzed using MAXQDA Qualitative Data Analysis Program. Four main themes emerged: Self-determination as a Concept Outside Personal Experience, Autonomy as a Non-Negotiable Issue, Awareness of Self and Life Possibilities, and Self-determination in School Experiences. Participant experiences were interpreted within the framework of individual and contextual factors. The results showed that young people do not have a developed perception and understanding of the concepts related to self-determination; they lack self-determination opportunities in personal, social, and educational domains; and they do not experience self-determination sufficiently.