Mâturîdî tefsirinde ahlâkî kavramlara yaklaşımlar
Approaches to moral consepts in tafseer Maturidi
Yazar: GAYAZ AKHMETSHIN
Danışman: PROF. DR. MESUT OKUMUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlak eğitimi = Moral education ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Ahlaki değerler = Moral values ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Maturidi = Maturidi ; Müfessirler = Commentators ; Te`vilat`ül-Kur`an = Te`vilat`ül-Kur`an ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ahlâk konusu ve problemi, tarih boyunca insanların zihinlerini meşgul eden en önemli konulardan biridir. Bu konu güncelliğini her zaman korumaktadır. Bireyin ve sosyal bir toplumun huzur içinde yaşamaları için ahlâkî terbiye konusuyla alakalı asırlarca büyük ve önemli çalışmalar yapılmış ve sayısı yüzlerce cildi bulan eserler de yazılmıştır. Allah insanları en güzel bir şekilde yaratıp onlara büyük bir nimet olarak akıl vermiştir. Ve insanlar bu akıl sayesinde kendi ahlâklarını geliştirsinler diye onlara doğru yolu gösterecek olan peygamberler ve onlar aracılığıyla da ilahi mesaj içeren ayetler göndermiştir. Kur'ân'ın her bir ayetinde insanın ahlâkî sorunlarına bir cevap ve bir çözüm verilmektedir. İnsanlar bu ayetleri tefekkür ve tedebbür ederek ahlâklı bir birey olsunlar diye onlara akıl vermiştir.
İslâm alimlerinden ve Kur'an müfessirlerden olan İmam Mâturîdi kendi tefsirinde de bu konuyu ele alarak bizim için büyük bir miras bırakmıştır. Bu miras "Te'vîlâtü'l-Kur'ân" adlı tefsiridir. Bu tefsirde insanın ferdî ve toplumsal ahlâkının temelini oluşturan kavramlara değinmiştir. Onları tek tek yorumlayarak günümüzdeki ahlâkî sorunlara dair bizlere bazı çözümler bırakmıştır. İmam Mâturîdî'ye göre İslâm ahlâkının asıl ahlâkî kaynağı akıldır, her şey ordan başlar. Ancak akılın dünya ile ilgili yoğunluk ve meşguliyetinden dolayı sapma ihtimali de vardır. Bunun için Allah bizlere, Hz. Peygamber'i ve onunla birlikte Kur'ân'ı göndermiştir. Kur'ân da evrensel bir kitap olduğu için insanın sorularına her zaman cevaplar vermektedir.

Abstract:
The issue and problem of morality are one of the most important issues that occupied the minds of people throughout history. This topic is always up to date. For centuries, great and important studies have been carried out on the subject of moral education, and hundreds of volumes have been written in order for the individual and a social society to live in peace. Allah has created people in the best way and gave them their minds as a great blessing. And through this mind, people were sent prophets who will show them the right way so that they can improve their morals, and through them, they were sent verses containing a divine message. In each verse of the Quran, an answer and a solution are given to human moral problems. By contemplating and treating these verses, people were given minds, so that they could become moral.
Imam Mâturîdi, one of the Islamic scholars and commentators of the Qur'an, has left a great legacy for us by addressing this issue in his interpretation. This legacy is a commentary named ''Te'vîlâtü'l-Kur'ân''. In this commentary, he touches on the concepts that form the basis of human individual and social morality. By interpreting them one by one, he left us some solutions to the moral problems of our day. According to Imam Mâturîdî, the main moral source of Islamic morality is reason, everything starts from there. However, there is also the possibility that the mind deviates due to the intensity of the world and its preoccupation with it. Therefore, Allah sent us our Prophet and sent the Qur'an with him. Since the Quran is a universal book, it always gives answers to human questions.