İmâmiyye şîası ekollerinden Usûlîlik ve hadis anlayışı
İmâmî shî school Usûlism and its hadith understanding
Yazar: ABDÜLHAMİT ERDİNÇ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KUTLUAY
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Ehl-i sünnet'ten sonra İslam'ın ikinci büyük mezhebi olan İsnâaşeriyye İmâmiyye'sinin hadis anlayışı, Ehl-i sünnet'in anlayışından özellikle hadislerin kaynağı ve sahâbenin güvenilirliği hususunda farklılık arz etmektedir. Şîa'nın ortaya çıkmasıyla birlikte teşekkül etmeye başlayan söz konusu hadis anlayışı, imamların söz, fiil ve takrirlerinin "Sünnet" olduğu ekseninde oluşan hadis külliyatlarıyla desteklenmiştir. Bu eserlerdeki haberlerin doğruluğu ve yanlışlığı Ehl-i sünnet'in hadis kritik metotları dışında bir yöntemle ele alınmış ve değerlendirilmiştir. İsnâaşeriyye İmâmiyesi'nde ilk beş asra kadar egemen olan Ahbârîlik ile daha sonra hâkimiyeti ele geçiren Usûlilik olmak üzere iki ekol teşekkül etmiştir. Özellikle dördüncü İmâm Muhammed el-Bâkır ile beşinci imam olarak kabul edilen Ca'fer es-Sâdık'ın ahbârı üzerine kurulu bir dinî hayatı benimseyen İsnâaşeriyye'de, zaman zaman bu haberler iki ekol tarafından birbirinden farklı şekillerde ele alınmıştır. Söz konusu farklı değerlendirmeler, İsnâaşeriyye itikadını ciddi sorunlarla yüz yüze getirmiş, onların en güvendikleri temel hadis eserlerini ve onları nakleden râvilerini tartışma konusu yapmıştır. Ahbârî ekol bu rivayetlerin sıhhati konusunda hiçbir tereddüde yer olmadığını savunurken, Usûlî ekol bu haberlerin özellikle râvileri açısından sağlıklı bir tenkid ve tashih ameliyesinden geçirilmesi gerektiğine inanmaktadır. Bu çalışma esas olarak Usûlî Ekolün hadis anlayışını ele almaktadır.
Anahtar Kelimler: Usûlîler, Hadis Taksimi, Râvi, Kütüb-i Erbaa, Haber-i Vâhid, İctihad, Velâyet-i Fakîh.

Abstract:
The understanding of hadīth of the Imāmiyya Isnāashariyya, which is the second largest sect of Islam after the Ahl al-Sunna, differs from the understanding of the Ahl al-Sunnah, especially in terms of the source of the hadīths and the credebility of the Companions. In addition to that, the Shiite understanding that the words, actions and endorsments of innocent imams are "sunnah" also differs from the Ahl al-Sunna and is supported by Shiite hadith sources. The accuracy and falsity of the narrations in these works is also addressed and evaluated with a method other than the hadīth critical methods of Ahl al-Sunna. With the passage of time two schools were formed inside the Imâmiye İsnâaşeriyye, viz. Akhbārism, which was dominant until the first five centuries, and Usûlism, which took over later. In particular, the hadīths of the fourth Imam named Muhammad al-Bāqir and Ja'far al-Sādiq, who is accepted as the fifth imam, are addressed and evaluated in different ways by aforementioned two schools that brought the Isnāasharī creed face to face with very serious problems and made their most trusted hadith works and their narrators the subject of debates. While the Akhbārī school argues that there is no room for doubt about the authenticity of these narrations, the Usûlî school believes that these reports and especially their narrators should be subjected to a sound criticism and correction. Our study mainly deals with the Usūli School's understanding of hadīth.
Keywords: Usūlism, Clasifaciation of hadīth, Narrator, al-Kutub al-Arba'a, Khabar al-Wāhid, Ijtihād, Walāyat al-Faqīh.