Zeytinde biyoiklimsel modele dayalı verim tahmini
Olive crop yield forecasting based on bioclimatic model
Yazar: MURAT ÖZALTAŞ
Danışman: PROF. DR. SERRA HEPAKSOY
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye'de zeytin sektörü sosyal ve ekonomik anlamda büyük öneme sahip olmasına rağmen, zamanında, doğru, düşük maliyetli işlevsel bir verim tahminleme modeli bulunmamaktadır. Bilimsel bir metoda dayalı, doğru ve tarafsız bir şekilde yapılan verim tahmini üretici, tüccar ve tüketici açısından çok önemlidir. Piyasa fiyatlarının oluşumu, stok yönetimi, ileriye dönük yatırımların planlanması, iç ve dış ticaret stratejilerinin belirlenmesi ve üreticilerin yapacağı tarımsal uygulamaları düzenleyebilmeleri için bir imkân sağlar. Uzun dönem veri serilerinin kullanımının, sayısız tür için iyi bir verim tahminleme tekniği olduğu bilinmektedir. Atmosferdeki çiçek tozu emisyonu ile meyve üretimi arasındaki yakın ilişki, özellikle anemogam (rüzgar yoluyla tozlaşan) bitkilerde çok çalışılmıştır. Fındık, üzüm ve zeytin için en iyi sonuçlar elde edilmiştir. Bu çalışmada; Türkiye'de daha önce bilimsel bir metodolojisi olmadan yapılan zeytin verim tahmin çalışmalarının yerine "havadaki çiçek tozu miktarı, meteorolojik veriler ve fenolojik evreler arasındaki ilişkileri belirlemek ve zeytin verim tahmininde bu ilişkilerden yararlanmak amaçlanmıştır. Bu çalışma, İzmir İli, Kemalpaşa İlçesindeki Zeytincilik Araştırma Enstitüsü'ne ait üretim ve araştırma sahasında yürütülmüştür. Araştırma sahası farklı zeytin çeşitlerinden oluşan yaklaşık 600 da bir alandır. çiçek tozu verileri Hirst tipi hacimsel tuzak kullanılarak kaydedilmiştir. Bu tuzaklar; hava yoluyla taşınan çiçek tozu ve sporların izlenmesi için kullanılan volumetrik örnek toplayan standart bir cihazdır. Çiçek tozu tuzağının bölgesel konumu, o bölgenin topografya analizine ve çiçeklenme dönemindeki hakim rüzgarların yönüne göre belirlenmiştir. Alınan örnekler laboratuvarda protokollere uygun şekilde preparat haline getirilmiş ve lam üzerindeki zeytin çiçek tozları sayılmıştır.
Aerobiyolojik veriler ışığında; Bölgesel çiçek tozu indeksi (RPI), çiçek tozu sezonu başlangıcı (1 m3 havada tespit edilen çiçek tozu sayısının ≥7 olduğu dönem), çiçek tozu zirve dönemi (1 m3 havada tespit edilen çiçek tozlarının en yüksek seviyede olduğu dönem), çiçek tozu sezonu sonu (1 m3 havada tespit edilen çiçek tozlarının <7 olduğu dönem) ve polinasyon takvimi belirlenmiştir. 2020-2021-2022 yıllarında elde edilen verilerle yapılan korelasyon analizlerinde; ortalama sıcaklık, maksimum sıcaklık, minimum sıcaklık ve buharlaşma ile çiçek tozu yoğunluğu arasında pozitif bir ilişki olduğu, hava oransal nemi ile negatif bir ilişki olduğu bulunmuştur.
Fenolojik olayların başlangıcı, ikim faktörleri tarafından yönetildiğinden, bitkiler iklim değişikliğinin mükemmel göstergeleridir. Bu çalışmada zeytinin fenolojik gelişim evreleri, BBCH skalasına göre takip edilmiştir. Fenolojik evrelerin zeytin çeşitlerine ve yıllara göre değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Araştırma alanında kurulu olan otomatik meteoroloji gözlem istasyonundan (OMGİ) tüm yıla ait meteorolojik veriler alınmıştır. Ortalama sıcaklık (0C), Minimum sıcaklık (0C), Maksimum sıcaklık (0C),  Oransal Nem (%) Yağış (mm) Buharlaşma (mm) Global radyasyon (watm2), Güneşlenme süresi (saat) Rüzgar hızı gibi parametreler ile çiçek tozu salımı ve fenolojik evreler arasındaki ilişkiler belirlenmiştir.

Abstract:
Although the olive sector is of great social and economic importance in Turkey, there is no timely, accurate, low-cost functional yield estimation model. Yield estimation based on a scientific method, accurate and impartial, is very important for producers, traders and consumers. It provides an opportunity for the formation of market prices, stock management, planning of future investments, determination of domestic and foreign trade strategies, and regulation of agricultural practices by producers. The use of long-term data series is known to be a good yield estimation technique for numerous species. The close relationship between pollen emission in the atmosphere and fruit production has been widely studied, especially in anemogamous (wind-pollinated) plants. The best results were obtained for hazelnuts, grapes and olives. In this study; Instead of olive yield prediction studies, which were previously carried out in Turkey without a scientific methodology, it was aimed to determine the relationships between the amount of pollen in the air, meteorological data and phenological stages and to benefit from these relationships in olive yield prediction. This study was carried out in the production and research area of the Olive Research Institute in Kemalpaşa District of Izmir Province. The research area is an area of approximately 600 acres consisting of different olive varieties. Pollen data were recorded using a Hirst-type volumetric trap. These traps; It is a standard device that collects volumetric samples used for monitoring airborne pollen and spores. The regional location of the pollen trap was determined according to the topography analysis of that region and the direction of the prevailing winds during the flowering period. The samples taken were prepared in the laboratory in accordance with the protocols and the olive pollen on the slide was counted.
In the light of aerobiological data; Regional pollen index (RPI), beginning of the pollen season (the period when the number of pollen grains detected in 1 m3 of air is ≥7), pollen peak period (the period when the number of pollen grains detected in 1 m3 of air is at the highest level), end of the pollen season (the period when the number of pollen grains detected in 1 m3 of air is at the highest level). The period when pollen grains were <7) and the pollination calendar were determined. In the correlation analyses conducted with the data obtained in 2020-2021-2022, it was found that there was a positive relationship between average temperature, maximum temperature, minimum temperature and evaporation and pollen density, and a negative relationship with air relative humidity.
Because the onset of phenological events is governed by climate factors, plants are excellent indicators of climate change. In this study, the phenological development stages of olives were followed according to the BBCH scale. It has been determined that phenological stages vary according to olive varieties and years. Meteorological data for the whole year were taken from the automatic meteorological observation station (OMGI) established in the research area. The relationships between parameters such as Average temperature (0C), minimum temperature (0C), maximum temperature (0C), relative humidity (%), precipitation (mm), evaporation (mm), global radiation (watm2), sunshine duration (hours) and wind speed, and pollen release and phenological stages were determined.