Gürcistan'ın acara bölgesinde müzecilik faaliyetleri ve bunların çağdaş müzecilik açısından değerlendirilmesi
Museology activities in Georgia adjara region and its evaluation in terms of contemporary museology
Yazar: GÜLCAN ÖZBEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN AYTEKİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Acara Bölgesi, kuzey ve kuzeydoğusunda Gürcistan, batısında Karadeniz, güneyinde Türkiye'nin Artvin ve Ardahan illeriyle çevrili olup merkezi Batum'dur. Acara Özerk Cumhuriyeti'nin Türkiye ile tarihî, dinî ve kültürel yakınlığa sahip olması iki ülke arasında özellikle kültürel etkileşimin önemini arttırmaktadır.
Çalışmamız, "Gürcistan Acara Bölgesinde Müzecilik Faaliyetleri ve Bunların Çağdaş Müzecilik Açısından Değerlendirilmesi" konusunu içermektedir. Bu çalışma günümüzde Gürcistan'ın özerk bölgesi, Batum merkezine bağlı Acara Özerk Cumhuriyeti sınırlarını kapsamaktadır. Başta Batum il merkezi olmak üzere Acara Özerk Bölgesine bağlı Keda, Kobuleti, Helvaçauri, Şuahevi ve Hulo gibi ilçe ve köylerde bulunan, kültür varlıkları açısından önem arz eden birçok müze örnekleri bulunmaktadır. Gürcistan'ın önemli bir kültürel bölgesi olan Acara'nın çeşitli bölgelerinde arkeolojik çalışmalar ile elde edilen buluntular, bölgede Neolitik Dönem'den (M.Ö. 10.000-6000) başlayarak kesintisiz olarak yerleşim ve insan varlığını kanıtlamaktadır. Bu arkeolojik alanlardan elde edilen buluntular, kronolojik düzen içerisinde, Acara bölgesinde yer alan müzelerde sergilenmektedir. Müzelerde, Klasik Dönem öncesi ve sonrası, Orta Çağ Dönemi ve sonrasında bölgede hâkimiyet kurmuş olan birçok medeniyete ait eserler mevcuttur. Bunların haricinde, 16. yüzyılın başlarından itibaren 1878 yılına kadar Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyetinde kalmış olan Acara Bölgesinde bu dönemlere ait birçok sanat eseri 'nin varlığı bilinmektedir. Özellikle 19-20. yüzyıl aralığında Osmanlı Dönemi ve sonrasında inşa edilmiş ahşap konut mimarisi ve camilerine ait bazı mimari parçalar ve el sanatı ürünleri bu müzelerde sergilenmektedir. Bu açıdan da müzeler eser bakımından zenginlik göstermektedir.  
Bu doktora tez çalışmasıyla; Acara Özerk Bölgesi'ndeki müzeleri sanat tarihi metodolojisi içerisinde incelemek, müzelerin eser potansiyelini ve bölgedeki müzecilik faaliyetlerini ortaya çıkarmak, komşu sanat çevreleri ile olan sanatsal etkileşimini belirlemek amaçlanmaktadır. Bu hedefi gerçekleştirmek için; müzelerin günümüzdeki fiziki durumları ve plan şemaları, bünyelerinde barındırdıkları koleksiyonlar ve objeler, teşhir ve tanzime yönelik düzenlemeleri açısından kapsamlı bir araştırma yapılmaya çalışılmıştır. Bu araştırmalar neticesinde, 1801-1921 (Çarlık Rus Dönemi), 1921-1999 (Bolşevik-Rus Dönemi), 1991'den günümüze devam eden üç dönem içerisinde, ele aldığımız, Acara Bölgesi'nde; Batum merkezde, 10 adet müze, Kobuleti İlçesi'nde; 2 adet müze, Helvaçauri İlçesi'nde; 1 adet müze, Keda İlçesi'nde; 3 adet müze, Şuahevi İlçesi'nde; 3 adet müze, Hulo İlçesi'nde; 4 adet müze olmak üzere toplam 23 adet müze tespit edilip incelenmiştir. İncelenen müzeler çağdaş müzecilik anlamında da irdelenmiş olup, sadece eserlerin sergilendiği yerler değil çağdaş müzeciliğin bütün özelliklerini bünyesinde barındıran kurumlar olarak işlev gösterdikleri tespit edilmiştir. Bu anlamda, bölgede ve komşu sanat çevresi Kuzeyden Rusya Federasyonu, güneyden Ermenistan ve Türkiye, Doğu ve Güneydoğudan Azerbaycan, batıdan Karadeniz'de yer alan belirgin müzelerle karşılaştırmalar yapılarak, özellikle çağdaş müzecilik açısından sonuca gidilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The Acara region is surrounded by Georgia in the north and northeast, Black Sea in the west, Artvin and Ardahan provinces in the south of Turkey and its central Batumi. The fact that the Autonomous Republic of Acara has historical, religious and cultural intimacy increases the importance of cultural interaction between the two countries.
Our study includes "museum activities in the Acara region of Georgia and the evaluation of them in terms of contemporary museums". Today, this study covers the borders of the Autonomous Republic of Georgia, the Autonomous Republic of Batumi. There are many examples of museums found in districts and villages such as KEDA, Kobuleti, Helvaçauri, Şuahevi and Hulo, which are connected to the Autonomous Region of ACARA, especially Batumi Province Center. The finds obtained through archaeological studies in various parts of Acara, an important cultural region of Georgia, prove the settlement and human existence in the region starting from the neolithic period (10,000-6000 BC). The finds obtained from these archaeological areas are exhibited in the museums in the Acara region within the chronological order. In the museums, there are many works of civilizations that have dominated the region before and after the classical period, the Middle Ages and after the region. Apart from these, many works of art have been revealed in the Acara region, which was dominated by the Ottoman Empire from the beginning of the 16th century to 1878. Especially 19-20. Some architectural pieces of wooden housing architecture and mosques built in the Ottoman period in the Ottoman period are exhibited in these museums. In this respect, museums show richness in terms of works. With this study, it is aimed to examine the museums in the Autonomous Autonomous Region in the Methodology of Art History, to reveal the potential of museums and the museum activities in the region and to determine the artistic interaction with neighboring art circles. In order to achieve this goal, a comprehensive research was conducted in terms of the physical situations and plan schemes of the museums, the collections and works they contain in their structure, and the arrangements for exhibition and arrangement. As a result of these researches, it has been seen that the Acara region, which includes museums that make up our study, interacted with the neighboring art circles, it has developed a unique understanding of museumism. The museums examined are examined in terms of contemporary museumism, and it can be stated that they function as institutions that contain all the characteristics of contemporary museums, not only the places where the works are exhibited. In this sense, the museum activities in the region and around the neighboring art and their evaluation in terms of contemporary museumism have been discussed in a comprehensive way.