Vücut organlarını içeren Arapça-Türkçe deyimler karşıtsal analiz
Arabic-Turkish idioms containing body organs contrastive analysis
Yazar: TAYYİBE NUR CIR
Danışman: DOÇ. DR. ERDİNÇ DOĞRU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Arapça = Arabic ; Deyimler = Idioms ; Karşıtsal çözümleme = Oppesitional analysis ; Organlar = Organs ; Türkçe = Turkish ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Toplumun sahip olduğu gelenek-görenek, değerler, inanış, düşünce yapısı gibi kültürel değerlerini aktarmanın ve anlamanın temel yapı taşı olan dilin en önemli ve en gizemli yapılarından olan deyimler, az sözcükle en etkili şekilde iletişim kurmamızı sağlayan söz gruplarıdır. İnsanlar asırlar boyunca kullandıkları dilde ilk önce kendileriyle ve etraflarındaki nesnelerle ilgili ifadeler dile getirmişlerdir. Böylelikle vücut organları dilin ilk malzemelerinden olmuş, deyimler de bu durumdan nasibini almıştır. Öyle ki vücut organlarıyla kurulmuş deyimlerin sayısı bir hayli fazladır. Bu çalışmada göz, burun, baş, kulak, el organlarını içeren Arapça ve Türkçe deyimler karşıtsal analiz yöntemiyle ele alınmıştır. Deyimler her iki dilde anlamsal ve biçimsel olarak analiz edilmiştir. Çalışmadaki Arapça deyimlerin büyük bir çoğunluğu modern dönemde Arapça deyimleri ele alan, önemli bir çalışma olan Dr. Muhammed Muhammed Davud'un "Mu'cemu't-Ta'biri'l-İstilahi fi'l-Arabiyyeti'l- Muasira (2003)" adlı eserinden, bir kısmı yine bu alanda gerçekleştirilmiş bir diğer önemli eser olan Dr. Vefa Kâmil Fâyid'in "Mu'cemu't-Teabiri'l-İstilahiyye fi'l-Arabiyyeti'l-Muasira (2007) isimli çalışmasından alınmıştır. Deyimler öncelikle asli harflerine dönüştürülerek başlık olarak verilmiştir. Sonrasında deyimin sözlük anlamı ve deyimsel karşılığı ve örnek cümlede kullanımı belirtilmiştir. Deyimler analiz edilirken öncelikle deyimi oluşturan kelimeler tek tek açıklanmıştır. Bu aşamadan sonra deyim mana, şekil, kullanım alanı, söz sanatları açısından incelenmiştir. Akabinde deyimin Türkçedeki karşılığı varsa deyimsel olarak yoksa açımlama yöntemiyle verilmiştir. Bu noktada deyimlerin Türkçe karşılığı araştırılırken başlıca TDK'nin Çevrim İçi Atasözleri ve Deyimler Sözlüğünden yararlanılmıştır. Araştırmanın genel amacı Türkçe ve Fasih Arapçadaki organ isimlerini içeren deyimleri karşıtsal analize tabi tutarak, iki dil arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır. Araştırmanın sonucunda "göz" organıyla kurulmuş 32, "burun" organıyla kurulmuş "10", "kafa" organıyla kurulmuş 15, "kulak" organıyla kurulmuş 10 ve "el" organıyla kurulmuş 10 adet Arapça ve Türkçe deyim karşıtsal olarak analiz edilmiştir.

Abstract:
Idioms, one of the most important and mysterious structures of language, which are the basic building blocks of conveying and understanding the cultural values of the society such as traditions, values, beliefs, and mentality, are groups of words that enable us to communicate in the most effective way with few words. People first expressed expressions about themselves and the objects around them in the language they used for centuries. Thus, body organs became one of the first materials of the language, and idioms got their share from this situation. So much so that the number of idioms formed with body organs is quite high. In this study, Arabic and Turkish idioms including eye, nose, head, ear, hand organs are discussed with the method of contrastive analysis. Idioms were analyzed semantically and formally in both languages. The majority of the Arabic idioms in the study were taken from the work of Dr. Muhammad Muhammad Davud, "Mu'cemu't-Ta'biri'l-Istilahi fi'l-Arabiyyeti'l- Muasira (2003)", which is an important work on Arabic idioms in the modern period; however, part of them was taken from Dr. Vefa Kâmil Fâyid's "Mu'cemu't-Teabiri'l-İstilahiyye fi'l-Arabiyyeti'l-Muasira (2007)", another important work in this field. The idioms were first converted to their original letters and given as titles. Afterwards, the dictionary meaning and idiomatic equivalent of the idiom and its use in the example sentence are stated. While analyzing idioms, first of all, the words that make up the idiom are explained one by one. After this stage, the idiom has been examined in terms of meaning, form, usage area and rhetoric. Subsequently, if the idiom has a Turkish equivalent, it is given idiomatically, otherwise it is given by the paraphrase method. At this point, while investigating the Turkish equivalent of idioms, TDK's Online Dictionary of Proverbs and Idioms was used. The general aim of the research is to reveal the similarities and differences between the two languages by subjecting the idioms containing organ names in Turkish and Fasih Arabic to a contrastive analysis. As a result of the research, Arabic and Turkish idioms which 32 idioms formed with the eye organ, 10 idioms formed with nose organ, 15 idioms formed with head organ, 10 idioms formed with ear organ and 10 idioms hand organ were analyzed oppositely.