Toplu ulaşım yerleşkelerinde sirkülasyon ve yön bulma; havalimanı özelinde bir model önerisi
Circulation and wayfinding in public transportation facilities: A model proposal for airports
Yazar: NUŞİN KARA
Danışman: PROF. DR. SARE SAHİL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Tasarım = Design

Özet:
Ulaştırma konusunda son yüzyılda önemli ve hızlı gelişme gösteren, hava taşımacılığı ve bu hizmeti sağlayan havalimanlarında özellikle hız, sistematiklik ve doğru zamanda hedefe ulaşmak açısından son derece önem taşımaktadır. Kullanıcıların hedeflerine hızlı ve sorunsun bir Şekilde ulaşabilmelerini esas alan havalimanlarında, kullanıcıların fazla mesafe kat etmeden, yolculuk doğasından gelen stres ve tedirginlik gibi faktörleri dikkate alarak yön bulma açısından etkin tasarıma sahip olmaları son derece önem arz etmektedir. Bunu yerine getirebilmek için bu yerleşkelerde sirkülasyonun doğru işlemesi ve yolcuların yön bulmada sorun yaşamaması gerekmektedir. Bu çalışmada yolcuların havalimanı içerisindeki mekânsal davranış olan hareketini başka bir deyişle sirkülasyon ve yön bulma davranışlarını mekânsal kurgunun üzerinden incelemektedir. Bu bağlamda insan ve mekân etkileşiminde algısal ve bilişsel süreçler ortaya konarak davranışın etkilendiği hususlar açıklanmıştır. Tezin kavramsal çerçevesi kapsamında sunulan tartışma, farklı disiplinleri birleştiren bir yapıya sahip olan havalimanı yapısı üzerinde yoğunlaşarak havalimanı yapısına ait karakteristiklerin insanın yön bulma davranışı üzerindeki etkisini incelemektedir. Sunulan tez, bu ilişkiyi daha net açıklamak için mimari kurgu ve yerleşim düzeni ile yolcunun hareket davranışını arasındaki ilişkiyi açıklayan bir alan çalışması sunmaktadır. Mekânsal kurgu, iç mekânlarda mekânsal algılanabilirliği etkileyen ve insanların çevreden edindikleri çevresel verileri etkili Şekilde kullanabilmelerini sağlayan önemli bir kavramdır. Sunulan alan çalınması, havalimanı yolcu terminallerine ait kurgu ve plan düzlemindeki mekanların yerleşim özelliklerin yolcu- mekân algısını etkileri tartışmaktadır. Araştırma genel olarak "mekânsal kurgu" ve "yolcu sirkülasyon ve yön bulması" üzerinde yoğunlaşmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda, mekânsal kurgu – yolcu sirkülasyonu ve yön bulma davranışı arasında doğrusal bir ilişki bulunduğu belirlenmiştir. Mekân kurgusu, yolcunun yön bulması ve hedefe hızlı ve sorunsuz ulaşımını doğrudan etkileyen önemli bir faktör olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra, çalışmadaki bulgulara göre, sirkülasyon ve yön bulma davranışlarında görsel algıların belirleyici bir rol oynadığı söylenebilir. Havalimanı tasarımında, görsel algılara dayalı veriler dikkate alınmalı ve mekânsal kurgu bu veriler ışığında oluşturulmalıdır.

Abstract:
It is of utmost importance especially to be fast, systematic and to reach the target at the right time in the airports which have an important and rapid development in the last century. In order for the users to reach their targets quickly and without any problems, it is necessary to ensure that the circulation is correct and the passengers should not have problems in finding directions. This study examines the spatial behavior of the passengers in the airport, in other words, the circulation and way finding behaviors through spatial setup. The discussion presented within the conceptual framework of the thesis focuses on the airport structure, which has a structure combining different disciplines, and examines the effect of airport structure characteristics on human wayfinding behavior. In this study, it is also presented a field study explaining the relationship between the architectural fiction and layout and the movement behavior of the passenger. Spatial fiction is an important concept that influences spatial perception in interior spaces and enables people to use the data they obtain from the environment effectively. The fieldwork presented in this study discusses the effects of layout of airport passenger terminals and the settlement characteristics of the spaces in the plan on the perception of passenger space. The research focuses on "spatial configuration" and "passenger circulation and wayfinding". As a result of the study, it is determined that there is a linear relationship between spatial configuration, passenger circulation and wayfinding behavior. It is seen that the space configuration is an important factor that directly affects the passenger's wayfinding and fast and smooth transportation to the target. In addition, according to the findings of the study, it can be said that visual perceptions play a decisive role in circulation and wayfinding behaviors. In airport design, data based on visual perceptions should be taken into consideration and spatial configuration should be formed in the light of these data.