Enerji piyasası reformları ve bu reformların elektrik enerjisi piyasası üzerine etkisi: Elektrik enerjisi üreten kuruluşlar üzerine bir uygulama
The energy market reforms and the effects of this reforms on elektricity market: The case of electricity generating companies
Yazar: BURCU GÜVENEK
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP KARAÇOR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Ekonometri = Econometrics ; Ekonometrik modeller = Econometric models ; Ekonomi = Economy ; Elektrik enerjisi = Electrical energy ; Enerji = Energy ; Enerji piyasası = Energy market ; Reform = Reform

Özet:
1980'li yıllarda başlayan özelleştirme ve serbestleştirme politika ve uygulamalarının önemli bir ayağını elektrik enerjisi piyasaları oluşturmuş, bu konuda pek çok önemli kanun yürürlüğe konmuş ve piyasaların işleyişine ilişkin önemli değişiklikler yapılmıştır. Ancak enerji piyasası reformları başlığı altında toplanan bu köklü değişikliklerin sağlıklı bir enerji piyasası oluşturulması için yeterli olup olmadığı hala tartışma konusudur. Bu tezde öncelikle enerji piyasalarının reformlardan önce taşıdığı monopol yapısı incelenmiş ve bunun sebeplerine değinilmiştir. Ardından piyasa düzenleme teorisi başlığı altında regülasyon kavramına değinilmiş, elektrik enerjisi gibi doğal monopol piyasalarında nasıl düzenlemelerle piyasaların rekabetçi bir yapıya kavuşturulabileceği irdelenmiştir. Devamında ise Türkiye enerji piyasalarının genel durum gözler önüne serilmiş ve enerji piyasalarının Cumhuriyetten günümüze geçirdiği değişim özetlenerek son bölümde yapılacak analizimize temel oluşturulmuştur. Analiz bölümünde ise toplam elektrik üretimi ve elektrik üretimi yapan kuruluşlardan EUAŞ, otoprodüktörler ve ayrıcalıklı şirketlerin üretimlerine ilişkin 1970- 2007 yılları arasında 37 yılı kapsayan üretim verileri veriler kullanılmış, bu veriler bir takım istatistiki ve görsel testlerden geçirilerek analizde kullanılacak olan ARIMA (Ardışık Bağlanımlı Bütünleşik Hareketli Ortalama/ Autoregressive Integrated Moving Average) Modeline uygun hale getirilmiştir. Sonrasında veriler kullanılarak oluşturulan modeller içerisinde en uygunu seçilerek müdahale analizine geçilmiştir. Bu aşamada modele kukla değişkenler ilave edilerek reformların etkisi sınanmıştır. Sonuç olarak reformların elektrik enerjisi üreten kuruluşların üretimleri üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğuna ilişkin eldeki bulgular yorumlanmış, mevcut reformların elektrik enerjisi üreten kuruluşların elektrik enerjisi üretimi üzerinde kısa vadede olumlu bir etkiye sahip olmadığı ortaya konmuştur.

Abstract:
The market of electricity energy formed an important step of the policy and implementation of privatization and liberalization beginning on 1980's and very important laws were put into force about this issue and some important changes about running of the markets were made. However, the matter whether the radical changes collected under the heading ?Reforms for Energy Market? are sufficient or not for forming a healthy energy marker is still under discussion. In this thesis, firstly, the monopolist structure of the energy market before starting the reforms was investigated and it was pointed out the causes of this. Subsequently, the concept ?regulation? was mentioned under the heading ?Theory of Market Regulation? and it was discussed through which regulations the markets will bring together a competitive structure in the markets ?natural monopole? such as electricity energy. Then, general situation of energy markets in Turkey was displayed and summarizing the change exposed by energy markets from Republic to now, a base was formed for our analysis to be done in the last chapter. In the analysis part, the generation data covering 37 years between 1970 - 2007 about the total electricity generation, electricity generation of Electricity Generation Co. Inc.(EUAS), auto producers, and privileged companies, an establishment producing electricity, were used and they were made suitable to the Autoregressive Integrated Moving Average (ARIMA) Model, which will be used during analysis, subjecting these data to some statistical and visual tests. Following this, selecting the best one in the model formed, it was gone to intervention analysis. In this stage, adding the dummy variables to the model, the influence of the reforms was tested. As a conclusion, the available findings about how the reforms have an effect on the electricity generations of the firms producing energy were interpreted and it was suggested that it had not a significant and positive effect in the short term.