Dikkat ve uyarıcıyı ayırt etmenin bilişsel beyin potansiyellerine etkisi ve yaş dönemlerine bağlı değişiklikler
Attention and stimulus discrimination of effect on event-related brain potentials and regarding to age levels changes
Yazar: HATİCE KAFADAR
Danışman: PROF.DR. SİREL KARAKAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Beyin = Brain ; Dikkat = Attention ; Salınım = Oscillation ; Yaş faktörleri = Age factors

Özet:
ÖZET Bu çalışmanın amacı, çeşitli deneysel paradigmalar altında dikkat ve uyarıcıyı ayırt etme, elektrot lokasyonunu ve yaşa bağlı değişimlerin olay-ilişkili potensiyel (OİP) ve olay-ilişkili osilasyonlara (OİS) etkisini incelemektir. Araştırmada yaş (19-24 ve 45-67), deneysel paradigma (TUP, FUP, UP, SUP) ve elektrot lokasyonu (Fz, Cz, Pz) olmak üzere 2x4x3 faktörlü deney deseni kullanılmıştır. Araştırmada çoklu-paradigma yaklaşımı altında dört paradigma uygulanmıştır. Araştırmaya 35 gönüllü denek katılmış; deneklerin eğitim düzeyleri ise 12 yıl ve üstü olmuştur. Deneklerin elektrofîzyolojik ölçümleri Bilişsel Psikofîzyoloji Araştırma Biriminde, ses ve elektrik yalıtımlı izole odada yapılmıştır. Ölçümler, uluslararası 10- 20 sistemine göre yerleştirilmiş 15 elektrot lokasyonundan yapılmıştır. Analizler ortalama EEG-OİP kayıtlan, genlik frekans karakteristikleri ve filtrelenmiş EEG-OİS eğrileri üzerinde yaş, deneysel paradigma ve elektrot lokasyonuna göre yapılmış; ayrıca tekrar ölçümlü desene uygun varyans analizi ile incelenen değişkenlerin etkisi test edilmiştir. Analizler, genelde, 19-24 yaş grubu deneklerin genlik zirve değerlerinin 45-67 yaş grubuna göre daha büyük olduğu göstermiştir. Her iki yaş grubunda da N100, N200 ve P300 bileşenleri sagittal alanlara doğru küçülme eğilimi göstermiştir. Genlik frekans karakteristiklerinde, 19-24 yaş grubu, 45-67 yaş grubuna göre düşük frekanslarda daha güçlü dalga formları göstermiştir. Delta tepkisi özellikle SUP'da belirgin bir ayrışma göstermiştir. Teta tepkisi ise, 19-24 yaş grubu için SUP hariç, delta tepkisi ile geniş bir band oluşturmuştur. Filtrelenmiş EEG-OİP kayıtlan yaş, deneysel paradigma ve elektrot lokasyonuna göre farklılık göstermiştir. 19-24 yaş grubuna ait tepkilerin genliği genelde, 45-67 yaş grubundan daha büyük olmuştur. Varyans analizi sonuçları ise paradigma ve elektrot lokasyonunun tüm zirveleri etkilediği, yaşın ise N100 latansını etkilediği yolunda olmuştur. Bu analizler sonucunda elde edilen bulgular ilgili literatür bağlamında tartışılmıştır.

Abstract:
Ill ABSTRACT The aim of this study is to study the effect of age, experimental paradigm and electrode location on event-related potentials (ERP) and event-related oscillations (ERO). The study utilized a 2x4x3 factorial design with age (19-24, 45-67), experimental paradigm (single stimulus, mismatch negativity, evoked potential, oddball) and electrode location (Fz, Cz, Pz) as the experimental variables. Thus, a multiple-paradigm approach that involved four paradigms were used in the study. Thirty five volunteer subjects participated in the study who had a minimum of 12 years of education. The electrical activity of the brain was recorded in the Cognitive Psychophysiology Research Unit in an electrically-shielded and echo-free chamber. The potentials were recorded from 15 electrode locations of the 10-20 system. The analyses involved the effect of age, experimental paradigm and electrode location on average EEG-ERPs, amplitude frequency characteristics and filtered EEG-ERPs. The effect of the variables were statistically tested using analysis of variance for repeated measures. Results showed that the peak amplitudes fbr the 19-24 age group were higher than for the 45-67 age group. In both age groups, the peak amplitudes of the N100, N2Û0 andP300 components gradually diminished sagitally. The amplitude frequency characteristics for the 19-24 age group demonstrated prominent maxima in the lower frequency ranges. The delta response existed as a distinct maximum in especially the oddball paradigm. Excepting for the 19-24 age group under the oddball paradigm, the theta response existed in a broad band with the delta response. The filtered EEG-ERP waveforms varied according to age, experimental paradigm and electrode location. The amplitudes of the filtered waveforms were generally higher for the 19-24 age group than for the 45-67 age group. Analysis of variance for repeated measuresIV showed that paradigm and electrode location affected all ERP components but age affected only theNlQO amplitude. The results of the analyses were evaluated with respect to the findings of the related hterature.