Üçüncü parti tersine lojistik sağlayıcı firma seçimi ve değerlendirilmesine yönelik bütünleşik model tasarımı
Integrated model design for selection and evaluation of third party reverse logistics providers
Yazar: YAĞMUR KARAAĞAÇLI
Danışman: DOÇ. DR. HÜR BERSAM BOLAT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; İşletme = Business Administration

Özet:
Son yıllarda işletmelerde gözlemlenen en önemli lojistik uygulamalardan biri tersine lojistik faaliyetleridir. Tersine lojistik, işletmelerin ekonomik faaliyetleri, çevresel endişeler, sosyal sorumluluk ve yasaların getirdiği düzenlemeler ile her geçen gün önemi artan bir faaliyet olmaktadır. Tersine lojistik faaliyetlerinin önemini artıran diğer bir konu ise, işletmelerin tersine lojistik uygulamaları ile müşterilerine, ürün iadesi fırsatı sağlamasıdır. Verimli bir tersine lojistik ağı ile işletmeler, artan rekabet ortamında yeşil tedarik zinciri elde etmeleri ile de avantaj sağlamaktadır.

Bu amaçla işletmeler, genel lojistik ağından daha kapsamlı olan tersine lojistik ağı kurulumu üzerinde çalışmalar yapmaktadır ve işletmelerin bir kısmı kendi tersine lojistik faaliyetlerini uygulamaktadır. Ancak, işletmelerin diğer bir kısmı ise, tersine lojistik faaliyetlerinin standart bir prosesinin olmaması, gerçek talep seviyesinin kesin olarak elde edilememesi, tersine lojistik faaliyetlerinin maliyet unsuru olarak görülmesi gibi nedenlerle dış kaynak kullanımına yönelmektedir. Böylece, tersine lojistik alanında üçüncü parti lojistik şirketlerinin faaliyetleri artmaktadır. Bu noktada, işletmelerin uygun bir tersine lojistik sağlayıcı firma ile çalışmaları kararını vermeleri ve bu kararın değerlendirilmesinin yapılması büyük önem taşımaktadır. Böylece, işletmelerin üçüncü parti tersine lojistik firma seçimi ve değerlendirmesine yönelik hangi yöntemin izleneceğine dair bir problem alanı oluşmaktadır.

Bu çalışma kapsamında, üçüncü parti tersine lojistik sağlayıcı firmaların seçimi ve değerlendirilmesine yönelik bütünleşik model tasarımı amaçlanmıştır. Öncelikle, tersine lojistik ve üçüncü parti lojistik konularında literatür araştırması yapılmıştır. Daha sonra, üçüncü parti tersine lojistik firmalarının önemi ve görevine değinilmiş ve faaliyetlerinde karşılaşılan problem alanlarına dair literatür incelenmiştir. 

Problem alanı olarak, üçüncü parti tersine lojistik sağlayıcı firma seçimi ve değerlendirmesi belirlenmiş ve bu konuda yapılan akademik çalışmalar ele alınmıştır. Bu çalışmaların seçme ve değerlendirmede hangi modellerden yararlandığı ve hangi kriterleri belirlediği incelenmiştir.

İncelenen çalışmalardan yola çıkılarak, üçüncü parti tersine lojistik sağlayıcı firma seçimi ve değerlendirmesine yönelik AHP-TOPSIS bütünleşik modeli tasarımı yapılmıştır. Tasarım öncesinde, bir sistemin çeşitli öğelerinin tüm sistem üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi ve göreli önemlerinin hesaplanması temeline dayanan Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) literatür araştırması yapılmıştır. Daha sonra, aynı anda ideal çözüme en yakın ve negatif ideal çözümden en uzak alternatifin en uygun alternatif olduğu temeline dayanan TOPSIS yönteminin literatür incelemesi tamamlanmıştır.
AHP-TOPSIS bütünleşik yöntemi için, literatürde farklı alanlarda kullanılan çalışmalar incelenmiş ve bu çalışmalardan yola çıkarak üçüncü parti tersine lojistik sağlayıcı firma seçimine yönelik AHP-TOPSIS bütünleşik modeli oluşturulmuştur.

Oluşturulan AHP-TOPSIS bütünleşik modelinin, bir ambalaj üreticisi işletme tarafından üçüncü parti tersine lojistik sağlayıcı firma alternatiflerini değerlendirmesine yönelik uygulamasına yer verilmiştir. Uygulamada üç adet üçüncü parti tersine lojistik firma, sekiz adet kriter bazında ambalaj üretici işletme tarafından değerlendirilmiş ve AHP-TOPSIS bütünleşik modelinin sonucuna göre alternatif firmaların tercih sırası belirlenmiştir. Belirlenen tercih sırasından yola çıkılarak, ambalaj üretici firmanın, alternatif üçüncü parti tersine lojistik firmaların seçimi ve değerlendirmesine yönelik sonuçları yorumlanmıştır.

Abstract:
During recent years, one of the most important logistics activities is the reverse logistics activities in firms. The importance of reverse logistics for firms is increasing day by day because of economic activities of firms, environmental concerns, social responsibility issues and regulations of laws. Another reverse logistics importance point is that firms provide returns of goods opportunity for their customers with reverse logistics applications. With an efficient reverse logistics network and so green supply chain, a firm can get a big advantage in the increasing competitive environment.

In this purpose, firms start to study for a reverse logistics network which is more comprehensive than general logistics network and some of firms apply their own reverse logistics activities. However, some other firms outsource their reverse logistics activities because of reasons such as lack of a standard reverse logistics process, uncertain data of the actual demand and considering as a cost factor. So, applications of third party reverse logistics providers (3PRLP) are becoming important. In this point, decision of working with the suitable third party reverse logistics provider and the evaluation of the decision have a big significance for a company. It means that there is an issue for companies about the suitable method in order to select and evaluate third party reverse logistics providers. Because of the increasing third party reverse logistics provider significance in reverse logistics activities, many academic studies are made about this area in the literature.

In this study, the purpose is design of an integrated model for selection and evaluation of third party reverse logistics providers. Primarily, in the introduction part, the general information is given about reverse logistics, its advantages, reasons, problems and outsourcing of it.

Secondly, literature research is made about reverse logistics. In this part, its meaning and importance are mentioned. Also, the difference between forward and reverse logistics is clarified. 	The confusing point is that the relation between reverse logistics and green logistics is evaluated. The components of reverse logistics are defined as reverse logistics actors, goods, driving forces and processes. 

Then,the concept and the significance of third party logistics are clarified.  After that, the importance and role of third party reverse logistics providers (3PRLP) are mentioned. In addition, the problem areas of activities which are made by third party reverse logistics provider are examined according to literature. 

The determined problem area is the selection and evaluation of the third party reverse logistics providers and the academic papers about this area are analyzed. Selection and evaluation models and criteria that are used in these academic papers are investigated. Also, some of criterias that are used in the academic studies are specified and their meanings are explained.

Based on the academic papers, the integrated model using Analytical Hierarchy Process (AHP) and Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) for the selection and evaluation of third party reverse logistics providers is designed. Before the design, Analytical Hierarchy Process which is based on evaluation of the effect of its various elements on the system and calculation of the relative importance of elements is searched and mentioned in the literature. Then, TOPSIS which is based on that the chosen alternative has the shortest distance from the positive ideal solution and the longest distance from the negative ideal solution is analyzed according to academic researches.

Integrated AHP-TOPSIS model examples which are used in different areas in the literature are analyzed. According to analyzed literature, integrated AHP-TOPSIS model for selection and evaluation of third party reverse logistics providers is designed. 

In the implementation part of the study, the integrated AHP-TOPSIS model is implemented with a packaging manufacturer. In this part, three third party reverse logistics providers are evaluated based on four criteria and eight subcriteria by the packaging manufacturer. According to result of the evaluation and the integrated model, order of choice is specified.