British Müzesindeki keçe eserler
Felt artifacts at the British Museum
Yazar: AYŞE YAĞCIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. RÜÇHAN BUBUR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Sanatı Ana Bilim Dalı / Türk Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Keçe, en basit haliyle, yünün sıkıştırılmasıyla elde edilen, atkısız ve çözgüsüz bir dokuma olarak tanımlanabilir. Keçenin ilk olarak nerede ortaya çıktığı kesin olarak bilinmemektedir. Orta Asya'da Pazırık Kurganlarında ele geçen buluntular göz önünde bulundurulduğunda ise günümüze ulaşmış en erken örneklerin MÖ. III.ve II. yüzyıllara ait olduğu görülür. Türklerin Orta Asya'da yerleşik yaşamla birlikte göçebe bir yaşam sürdükleri ve bu yaşam koşullarının gerektirdiği barınak ve eşyalar ürettikleri bilinmektedir. Anadolu'da ve Anadolu dışında Türklerin yaşamış olduğu bölgelerde hala geleneksel üretim ve kullanımı devam eden keçenin, günümüz Anadolu'sunda giderek geleneksel kullanımından uzaklaştığı; giysi, takı ve dekoratif süsleme alanlarında bir popüler kültür ürünü olarak yaygınlaştığı görülür.

Zengin bir keçe koleksiyonuna sahip British Müzesinde 63'ü tepme keçe, 39'u aplike keçe ve 13'ü işleme keçeden oluşan toplam 115 adet keçe yaygı tespit edilmiştir. Çalışmamızda bunlar içinden tepme keçe tekniğinde üretilmiş Orta Asya ve Anadolu coğrafyasına ait, 1960 ile 2000'li yılların başına kadar uzanan bir zaman diliminde tarihlendirilen toplam 30 adet tepme keçe yaygının motif ve kompozisyon özellikleri ile tanıtıldığı bir katalog yapılmıştır. Çalışmamızın karşılaştırma ve değerlendirme bölümünde, kataloğu yapılan bu eserler ortak motif ve kompozisyonları bağlamında değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise tezimizin bulguları ile birlikte önerilerimiz de sunulmuştur.

Abstract:
Felt, in its simplest form, can be defined as a weftless and warpless textile obtained by compressing wool. It is not known exactly where felt first appeared. Considering the findings unearthed in the Pazyryk Kurgans in Central Asia, the earliest surviving examples date back to BC. It appears to date back to the III.rd – II.nd centuries. It is known that Turks lived a nomadic life along with a settled life in Central Asia and produced shelters and goods required by these living conditions. Felt, which still continues to be traditionally produced and used in the regions where Turks lived in Anatolia and outside Anatolia, is gradually moving away from its traditional use in today's Anatolia; It is seen that it has become widespread as a popular culture product in the fields of clothing, jewelry and decorative ornaments.

In the British Museum, which has a rich felt collection, a total of 115 felt spreads, consisting of 63 recoated felts, 39 applique felts and 13 embroidered felts, were identified. In our study, a catalog was made in which a total of 30 recoil felt commons produced in the recoil felt technique, belonging to the Central Asian and Anatolian geography, dated between the 1960s and the early 2000s, were introduced with their motifs and composition features. In the comparison and evaluation section of our study, these cataloged works were evaluated in the context of their common motifs and compositions. In the conclusion section, our recommendations along with the findings of our thesis are presented.