Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışmanın özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin bilişsel duygu düzenleme ve psikolojik iyi oluşlarına etkisi
The effect of group counseling based on cognitive-behavioral approach on cognitive emotion regulation and psychological well-being of mothers with special needs children
Yazar: YUSUF OKTAY ATILGAN
Danışman: PROF. DR. MURAT İSKENDER
Sakarya Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel duygu düzenleme = Cognitive emotion regulation ; Grupla psikolojik danışma = Group counselling ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being

Özet:
Bu araştırmanın amacı Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışmanın özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin bilişsel duygu düzenleme ve psikolojik iyi oluş düzeylerine etkisini incelemektir.
Bu araştırma 2023 yılında Kastamonu ilinde özel gereksinimli çocuğa sahip anneler arasından yansız olarak seçilen 16 anne ile gerçekleşmiştir. Veri toplama araçlarından Psikolojik iyi oluş ölçeği ile Bilişsel duygu düzenleme ölçeğinin olumlu stratejilerinden en düşük ve olumsuz stratejilerinden en fazla puanı alan anneler arasından kura yöntemiyle katılımcılar belirlenerek çalışma grupları (kontrol n=8, deney n=8) seçkisiz atamayla sağlanmıştır. Deney grubu ile 9 oturumdan oluşan Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışma gerçekleştirilirken kontrol grubuna ise herhangi bir müdahale yapılmamıştır.
Araştırma, deneysel desen türlerinden 2x4'lük (deney/kontrol grupları x ön-test/son-test/birinci izleme testi/ikinci izleme testi)  spliot-plot desenle gerçekleştirilmiştir. Veri toplamak amacıyla deney ve kontrol gruplarında yer alan annelere Bilişsel duygu düzenleme ölçeği ile Psikolojik iyi oluş farklı zaman aralıklarında (oturumların başlangıcından 1 hafta önce, oturumlar tamamlandıktan 1 hafta sonra, oturumlar tamamlandıktan 3 ay sonra ve oturumlar tamamlandıktan 6 ay sonra) dört defa uygulanmıştır. Dört farklı zaman aralığındaki ölçümlerin analizinde, tek faktör üzerinde tekrarlı ölçümler için iki yönlü varyans analizi (Anova) yöntemi kullanılarak ölçümlerin ve grupların arasında anlamlı düzeyde bir farkın olup olmadığı belirlenmiştir. Dört ölçümden (öntest, sontest, birinci izleme testi ve ikinci izleme testi) elde edilen verilerin analiz işleminde SPSS 22 paket programından yararlanılmıştır. 
Araştırma bulgularına göre, Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışmanın araştırmanın bağımlı değişkenlerini oluşturan bilişsel duygu düzenleme ve psikolojik iyi oluş üzerinde etkisinin anlamlı olduğu bulunmuştur (p<.05). Bu bulgu, özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin farklı deney koşullarına katılımının öntest, sontest, birinci izleme testi ve ikinci izleme testi puanlarını farklı düzeylerde etkilediğini göstermektedir. Bonferroni çoklu karşılaştırma testi ile bu farklılığın nedeni belirlenmiştir. Bonferroni çoklu karşılaştırma testi ve iki yönlü varyans analizinden elde edilen sonuçlar, Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışmanın bilişsel duygu düzenleme ölçeğinin olumsuz (uyumsuz) alt boyutlarını azaltmada, olumlu (uyumlu) alt boyutlarını ve psikolojik iyi oluşu arttırmada etkili olduğunu göstermiştir. Bu etkinin 3 aylık ve 6 aylık izlemeler sonucunda da kalıcılığının devam ettiği (diğerlerini suçlama alt boyutu hariç) belirlenmiştir. Sonuç olarak araştırmadan elde edilen bulgular ilgili literatür ışığında tartışılmış ve gelecek araştırmalara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the effect of group psychological counseling based on the cognitive-behavioral approach on the cognitive emotional regulation and psychological well-being levels of mothers with children with special needs.
This research was conducted in the Kastamonu province in 2023 with 16 mothers who were selected impartially among mothers with children with special needs. Participants were selected by lottery method among the mothers who received the lowest score on the positive strategies and the highest score on the negative strategies of the Psychological Well-Being Scale and Cognitive Emotion Regulation Scale, which are data collection tools, and study groups (control n=8, experimental n=8) were randomly assigned. While group psychological counseling based on the Cognitive-behavioral approach, consisting of 9 sessions, was carried out with the experimental group, no intervention was made to the control group.
The research was carried out with a 2x4 (experimental/control groups x pre-test/post-test/first follow-up test/second follow-up test) split-plot design, one of the experimental design types. In order to collect data, the Cognitive Emotion Regulation Scale and Psychological Well-being were administered to mothers in the experimental and control groups four times at different time intervals (1 week before the beginning of the sessions, 1 week after the sessions were completed, 3 months after the sessions were completed, and 6 months after the sessions were completed). In the analysis of measurements at four different time intervals, it was determined whether there was a significant difference between the measurements and groups by using the two-way analysis of variance (ANOVA) method for repeated measurements on a single factor. SPSS 22 package program was used to analyze the data obtained from four measurements (pretest, posttest, first follow-up test and second follow-up test).
According to the research findings, it was found that the effect of group counseling based on the cognitive-behavioral approach was significant on cognitive emotion regulation and psychological well-being, which constitute the dependent variables of the study (p <.05). This finding shows that the participation of mothers of children with special needs in different experimental conditions affects the pretest, posttest, first follow-up test and second follow-up test scores at different levels. The reason for this difference was determined by the Bonferroni multiple comparison test. The results obtained from the Bonferroni multiple comparison test and two-way analysis of variance showed that group counseling based on the cognitive-behavioral approach was effective in reducing the negative (maladaptive) sub-dimensions of the cognitive emotion regulation scale and increasing the positive (adaptive) sub-dimensions and psychological well-being. It was determined that this effect continued to be permanent after 3-month and 6-month follow-ups (except for the blaming others sub-dimension). As a result, the findings obtained from the research were discussed in the light of the relevant literature and suggestions were made for future research.