Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının değerler eğitimi bakımından incelenmesi
Examination of middle school science textbooks in terms of values education
Yazar: ELİF YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEKANT KIRAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Kitaplar = Books ; Ortaokullar = Secondary schools

Özet:
Bu araştırmada ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitapları değerler eğitimi bakımından incelenmiştir. Araştırmanın temelini 2018 yılında yenilenen Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programında yer alan kök değerler oluşturmuştur. Fen bilimleri öğretim programında yer alan kök değerler şunlardır; adalet, dostluk, dürüstlük, özdenetim, sevgi, saygı, sorumluluk, sabır, yardımseverlik ve vatanseverlik. Araştırmanın amacı fen bilimleri ders kitaplarında hangi kök değerin yer aldığını ve fen bilimleri öğretim programında yer alan kök değerlerin ders kitaplarına ne oranda yansıdığını tespit etmektir. Araştırmanın örneklemini 2020-2021 eğitim-öğretim döneminde kullanılan dört adet fen bilimleri ders kitabı oluşturmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden belge inceleme yöntemi kullanılmıştır. Fen bilimleri ders kitapları Koltaş (2020)'ın hazırladığı değerler değerlendirme ölçeği kullanılarak incelenmiştir. Kitaplar araştırmacı tarafından ön okumaya tabi tutulmuş ve kitaplarda yer alan değer ifadesi içeren metinler belirlenmiştir. Belirlenen metinler değerler değerlendirme ölçeği kullanılarak kök değerlerle ilişkilendirilmiştir. Araştırmanın güvenilirliğini sağlamak için metinlerin kök değerlerle ilişkilendirilmesi iki okuyucu tarafından ve eş zamanlı olarak gerçekleştirilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından kabul edilmiş 5., 6., 7. ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitapları incelendiğinde toplam 716 adet değer ifadesi tespit edilmiştir. Bu değer ifadelerinde 61 tanesi tekrar eden değerlerdir. En fazla değer ifadesi 5. sınıfa ait ders kitabında yer almıştır. En az değer ifadesi barındıran ders kitabı ise 7. sınıf ders kitabıdır. Ders kitaplarında tespit edilen değerlerin ünitelere göre dağılımlarında farklılıklar olduğu görülmüştür. İncelenen kitapların tamamı göz önüne alındığında kitaplarda en az yer alan değerler adalet ve dürüstlük değerleri iken en fazla yer alan değer ise sorumluluk değeri olmuştur. Araştırmada ortaya çıkan bir diğer sonuç ise kök değerlerin her birinin incelenen dört adet ders kitabının her birinde bulunmasıdır. Buradan hareketle ders kitaplarında yer alan kök değerlerin öğretim programında yer alan kök değerleri yansıttığı ifade edilebilir. Ancak değerler arasında homojen bir dağılım bulunmamaktadır.

Abstract:
In this research, secondary school 5th, 6th, 7th and 8th grade science textbooks were examined in terms of values education. The root values in the Science Curriculum, which was renewed in 2018, formed the basis of the research. The root values in the science curriculum are as follows; justice, friendship, honesty, self-control, love, respect, responsibility, patience, helpfulness and patriotism. The aim of the research is to determine which root value is included in the science textbooks and to what extent the root values in the science curriculum are reflected in the textbooks. The sample of the research consisted of four science textbooks used in the 2020-2021 academic year. Document analysis method, one of the qualitative research methods, was used in the research. Science textbooks were examined using the values evaluation scale prepared by Koltaş (2020). The books were preread by the researcher and the texts containing value expressions in the books were determined. The identified text was associated with the root values using the values evaluation scale. In order to ensure the reliability of the research, the association of the texts with the root values was carried out simultaneously by two readers. When the 5th, 6th, 7th and 8th grade science textbooks accepted by the Ministry of National Education (MEB) were examined, a total of 716 value expressions were determined. 61 of these value expressions are repeating values. The highest value expression was included in the 5th grade textbook. The textbook with the least value expression is the 7th grade textbook. It has been observed that there are differences in the distribution of the values determined in the textbooks according to the units. When all of the examined books are taken into consideration, the values that take place the least in the books are the values of justice and honesty, while the value that takes place the most is the value of responsibility. Another result of the research is that each of the root values is found in each of the four textbooks examined. From this point of view, it can be stated that the root values in the textbooks reflect the root values in the curriculum. However, there is no homogeneous distribution among the values.