Rizatriptan ve zolmitriptan içeren preparatlardaki etkin madde miktar tayinleri
determination of active ingredients in pharmaceutical preparations containing and zolmitriptan
Yazar: ENGİN ÇİÇEK
Danışman: PROF.DR. NEVİN ERK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
ÖZETR ZATR PTAN VE ZOLM TR PTAN ÇEREN PREPARATLARDA ETK NMADDE M KTAR TAY NLERTez kapsamında antimigren etkili ilaçlar sınıfından olan zolmitriptan ve rizatriptan'ıtek başına içeren farmasötik preparatlarda zolmitriptan ve rizatriptanın miktartayinleri için spektrofotometrik yöntemler geliştirilmiştir.Zolmitriptan içeren preparatlarda;Doğrudan UV spektrofotometri'de zolmitriptan'ın sulu çözeltisinin UVspektrumlarda 282.7 nm'deki absorbans değerleri ölçülmüş ve konsantrasyona karşıgrafiğe geçirilerek kalibrasyon grafikleri elde edilmiştir. Çalışma aralığı 7.7-38.5Âµg.mL-1 olarak bulunmuştur.Birinci türev UV spektrofotometride, zolmitriptan'ın sulu çözeltisinin UVspektrumlarının birinci türevi alınmıştır. Kalibrasyon denklemleri bu spektrumların264.0; 280.6; 288.2 and 297.0 nm'lerde ölçülen dA/dÎ» değerlerinin konsantrasyonakarşı grafiğe geçirilmesi ile hesaplanmıştır. Yöntemdeki çalışma aralığı 7.7-38.5Âµg.mL-1 olarak bulunmuştur.ki iyon çifti yöntemi geliştirilmiştir. lk yöntemde, pH 6 da kloroform fazındabromkrezol moru ile zolmitriptanın oluşturduğu iyon çiftinin 350.0-600.0 nmaralığındaki spektrumunda 398.0 nm'deki absorbans değerleri ölçülmüştür.Kalibrasyon denklemleri absorbans değerlerine karşı konsantrasyonun grafiğegeçirilmesi ile hesaplanmıştır. Yöntemdeki çalışma aralığı 12.0-55.8 Âµg.mL-1olarak belirlenmiştir. kinci yöntemde bromkrezol yeşili ile zolmitriptan'ın kloroformfazında pH 4 de oluşturduğu iyon çiftinin 350.0-600.0 nm aralığındakispektrumunda 413.4 nm'deki absorbans değerleri okunmuştur. Kalibrasyondenklemleri absorbans değerlerine karşı konsantrasyonun grafiğe geçirilmesi ile eldeedilmiştir. Yöntemdeki çalışma aralığı 16.0 - 64.0 Âµg.mL-1 olarak bulunmuştur.Geliştirilen ve yukarıda anlatılan tüm yöntemler zolmitriptan içeren ZomigÂ®tabletine uygulanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir.Rizatriptan içeren preparatlarda ;Doğrudan UV spektrofotometri'de rizatriptan'ın sulu çözeltisinin UVspektrumlarının 279.3 nm'deki absorbans değerleri ölçülmüş ve konsantrasyona karşıgrafiğe geçirilerek kalibrasyon grafikleri elde edilmiştir. Yöntemdeki çalışma aralığı20.2-60.6 Âµg.mL-1 olarak bulunmuştur.Birinci türev UV spektrofotometride rizatriptan'ın sulu çözeltisinin UVspektrumlarının birinci türevi çizdirilmiştir. Bu spektrumlarda 266.7; 286.0 ve 295.3143nm'lerdeki dA/dÎ» değerleri konsantrasyonlara karşı grafiğe geçirilmiş ve kalibrasyongrafikleri elde edilmiştir. Yöntemin çalışma aralığı 20.2- 60.6 Âµg.mL-1 olarakbulunmuştur.ki iyon çifti yöntemi geliştirilmiştir. lk yöntemde, pH 6 da kloroform fazındabromkrezol moru ile rizatriptanın oluşturduğu iyon çiftinin 350.0-600.0 nmaralığındaki spektrumda 401.9 nm'deki absorbans değerleri ölçülmüştür. Kalibrasyondenklemleri absorbans değerlerine karşı konsantrasyonun grafiğe geçirilmesi ilehesaplanmıştır. Yöntemdeki çalışma aralığı 37.5-262.5 Âµg.mL-1 olarakbelirlenmiştir. kincisinde ise bromkrezol yeşili ile rizatriptan'ın kloroform fazındapH 4 de oluşturduğu iyon çiftinin 350.0-600.0 nm aralığındaki spektrumunda 420.0nm'deki absorbans değerleri okunmuştur. Kalibrasyon denklemleri absorbansdeğerlerine karşı konsantrasyon grafiğe geçirilerek elde edilmiştir. Yöntemdekiçalışma aralığı 50.0 - 200.0 Âµg.mL-1 olarak bulunmuştur.Rizatriptanı tek başına içeren MaxaltÂ® tablete doğrudan UV spektrofotometrive birinci türev UV spektrofotometri uygulanmıştır.Etkin maddeler için önerilen tüm yöntemler birbirleri ile istatistiksel olarakkarşılaştırılmışlar ve sonuçlar yorumlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Birinci Türev UV Spektrofotometri; Bromkrezol Moru;Bromkrezol Yeşili; Rizatriptan; Zolmitriptan;144

Abstract:
SUMMARYDETERMINATION OF ACTIVE INGREDIENTS IN PHARMACEUTICALPREPARATIONS CONTAINING RIZATRIPTAN AND ZOLMITRIPTANIn this thesis, spectrophotometric methods were developed for the determination ofzolmitriptan and rizatriptan in pharmaceutical preparations containing zolmitriptanand rizatriptan alone that are belong to strong anti- migraine drugs group.In preparations containing zolmitriptan:In the direct UV spectrophotometry; the absorbance values were measured at282.7 nm in UV spectra of aqueous solution of zolmitriptan and calibration curvewas obtained by tracing absorbance values versus concentrations. The working rangewas found as 7.7 - 38.5 Âµg.mL-1.In the first derivative UV spectrophotometry, first derivative of UV spectra ofthe aqueous solution of zolmitriptan was traced. Calibration equations werecalculated by installing dA/dÎ» values measured at 264.0; 280.6; 288.2 and 297.0 nmin these spectra versus concentration. In the method working range was found as 7.7- 38.5 Âµg.mL-1.Two ion pair methods were developed. In the first method, the absorbancevalues were measured at 398.0 nm in the 350.0 - 600.0 nm range spectrum of the ionpair formed between bromcresol purpur and zolmitriptan in chloroform phase in pH6. Calibration equations were calculated by plotting absorbance values versusconcentration. The working range of this method was found as 12.0-55.8 Âµg.mL-1. Inthe second, the absorbance values were measured at 413.4 nm in the spectrum rangeof 350.0 - 600.0 nm for the ion pair of bromcresol green and zolmitriptan inchloroform phase in pH 4. Calibration equations were established by installingabsorbance values versus concentration. The working range was found as 16.0-64.0Âµg.mL-1.All developed and above-mentioned methods were successfully applied to theZomigÂ® tablet containing zolmitriptan and obtained good results.In preparations containing rizatriptan:In the direct UV spectrophotometry, the absorbance values were measured at279.3 nm in UV spectra of aqueous solution of rizatriptan and calibration curve wasobtained by tracing absorbance values versus concentrations. The working range wasfound as 20.2 - 60.6 Âµg.mL-1.145In the first derivative UV spectrophotometry, first derivative of UV spectra ofthe aqueous solution of rizatriptan was traced. Calibration equations were calculatedby installing dA/dÎ» values measured at 266.7; 286.0 and 295.3 nm in these spectraversus concentration. In the method working range was found as 20.2 - 60.6 Âµg.mL-1.Two ion pair methods were developed. In the first method, the absorbancevalues were measured at 401.9 nm in the 350.0 - 600.0 nm range spectrum of the ionpair formed between bromcresol purpur and rizatriptan in chloroform phase in pH 6.Calibration equations were calculated by plotting absorbance values versusconcentration. The working range of this method was found as 37.5-262.5 Âµg.mL-1.In the second, the absorbance values were measured at 420.0 nm in the spectrumrange of 350.0 - 600.0 nm for the ion pair of bromcresol green and rizatriptan inchloroform phase in pH 4. Calibration equations were established by installingabsorbance values versus concentration. The working range was found as 50.0-200.0Âµg.mL-1.Direct UV spectrophotometry and first derivative UV spectrophotometry wereapplied to MaxaltÂ® tablet containing rizatriptan alone.All proposed methods for ingredients compared with each other's as a statisticaland the results obtained were criticised.Key words: Bromcresol Green, Bromcresol Purpur, First Derivative UVSpectrophotometry, Rizatriptan, Zolmitriptan146