Side tiyatrosu ikinci diazomanın araştırılması
Study of the second diazomo at the Side theater
Yazar: AYDIN UÇAR
Danışman: PROF. DR. REHA GÜNAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Roma tiyatrosu = Roman theatre ; Side tiyatrosu = Side theater ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro binaları = Theatre buildings ; Yunan tiyatrosu = Greek theatre

Özet:
Side; Anadolu'da eski bir yerleşim merkezi olmasına karşılık, uygarlık gelişimini Yunan ve Roma dönemlerinde yapar. Side Tiyatrosu, her iki uygarlığın özelliklerini de taşır. Bu nedenle her iki uygarlıklardaki tiyatro yapılarının; oluşumu ve gelişimi, tarihsel süreç içinde, Vitruvius'a göre ve mimari özellikleri bakımından incelendi. Caddelerinde, evlerinin atriumlannda gölge amaçlı örtü kullandıkları bilinen Romalılar, bazı amfitiyatro ve tiyatrolarında da bu amaçla bir örtü düzeneği kullanır. Bu çatı strüktürünün düzeni, dönemin gemi yelkenlerinin kullanım şekli ile benzerlik taşır. Side tiyatrosu Romalılar tarafından, Yunan tiyatrosu üzerine inşa edilir ve tadilatlara uğrar, bu açıdan mimari olarak greko romen tanımı içinde yer alır. Şu an yapı üzerinde bulunmayan I.kattan, Ukata çıkan merdivenler, Sayın Gollman'ın yaptığı çalışmalar doğrultusunda ve var olan izler, yapı elemanların analizleri sonucunda varlığı tespit edildi. Böylece birinci kat dış galerisi tonozu önünde sırasıyla; kaplama taşı, merdiven basamağı ve kaplama taşı görülür. Merdiven basamakları önünde bulunan kaplama taşının konulacağı yerlerin çizgileri, taşıyıcıların yuvalan zemin kaplama taşı üzerinde vardır. Çatı örtü biçimi için de benzer plan, strüktüre sahip ve aynı dönem tiyatro, amfitiyatrolar incelendi. Bir çatı örtüsünün varlığı için yapıda; bilezik ve direk taban taşı yapı öğeleri bulunmalıdır. Bu yapı öğeleri Side Tiyatrosunda yapı üzerinde hali hazır olarak bulunamadı ve yapı çevresi araştırıldı. İki çeşit bilezik ve direk taban taşı bulundu. Taban taşlarından biri saçaklık sistemi içinde yer aldığı yanlarındaki izlerden anlaşıldı. Diğerinin yapı üzerindeki konumu kesin olarak belirlenemedi. Bulunan bilezik taşlarından hangisinin veya her ikisinin yapı üzerinde nerede kullanıldığı açık değil. Aynı şekilde taşlar arasındaki yatay ve düşey mesafeler kesin değildir. Portiko ise; bulunan kavisli arşitrav, bu sisteme ait olabilecek sütunlar sonucunda restitüsyon çalışmalarına eklendi. Tiyatro bugünkü durumu doğrultusunda, bitkisel temizleme, strüktürel sağlamlaştırma ve yer yer taş tamamlama biçiminde restorasyona ihtiyaç gösterir. Yapının bütünsel tanımı açısından bir restitüsyon denemesi yapılabilir.

Abstract:
The Side had made its civilization development in Greek and Roman historical period, although the Side was the oldest residential center in Anatolia. The theater has both qualities of the Greek and Roman civilization. For this reason both development and formation of the theater buildings in these civilizations in the historical period, were searched by their architectural quality. As we know the Romans used to set cover up over the streets and their home's atrium and also they had been covered up the amphitheater and the theater. This roof structures has similar quality with the ships sails. The Side Theater was built on a Greek theater, there for it's on the Greco- Roman definition. Mr. Gollman established the stairs, which goes up first floor to second floor, which does not exist today. He had used existence of traces and the analysis of the building elements to establish that work. In this way there seem cover stone, stair step and again cover stone in front of the outdoor galleria vault of the first floor. The lines of the cover stones places, which are in front of stairs, are being on the floor cover stone. The amphitheater and the theater that have similar roof structure, plans was searched. For a roof structure there should be two kinds of building elements; ring and base stone. These buildings elements were not found on the building in its situation and so examined around the building. There were found for each one, two different types of stones, ring and base stones. The places of the ring stone were not determined. We not know how exactly which one of the ring stone was used or those they used together. Also we don't know exactly the horizontal and vertical distance between the stones. As for portico, founded a curved architrave was added to the restitution works. Theater needs cleaning, structural fixing and stone complement restoration on some places of the building today. A restitution test is able to make for explanation of the entire of the building.