Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi'ye atfedilen Râst Kâr-ı Nâtık'ın edisyonlarının incelenmesi
Analysis of the editions of Râst Kâr-ı Nâtıkattributed to Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi's
Yazar: GÜLGÜN ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. SERDA TÜRKEL OTER
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Ses Eğitimi Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music

Özet:
Bu çalışmada, Klâsik Türk Mûsikîsi'nin en büyük şahsiyetlerinden biri olan 
Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendî'nin (1778-1846), Râst makamında ve Yürük
Semâî usûlünde bestelediği Kâr-ı Nâtık'ı incelenmiştir. 12 beyitte 24 makam ihtiva 
eden Kâr-ı Nâtık'ın, OMAR ve Dârü'l-elhân nüshalarında karşılaştırmalı olarak 
makam ve usûl-vezin açısından analizi yapılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde 
öncelikle Klasik Türk Mûsikîsi'nin kökeni ve gelişiminden bahsedilmiştir. Daha 
sonra incelenen eserin bestekârı olan Dede Efendî'nin sanat hayatı ve eserlerinden 
bahsedilerek, çalışmanın daha anlaşılabilir olması için Kâr-ı Nâtık formu hakkında 
kısaca bilgiler verilmiştir. Bu çalışmada Râst Kâr-ı Nâtık'ın OMAR ve Dârü'l-elhân
nüshalarındaki; güfte, makam ve usûl-vezin açısından benzerlik ve farklılıklarının 
neler olduğunu veya olup olmadığını araştırmak amacıyla nitel araştırma ve tarama 
modeli kullanılmıştır. Karşılaştırılan nüshalardaki notalar finale nota yazım programı 
kullanılarak yeniden bilgisayar ortamında notaya alınmıştır. Eser makam açısından 
incelenirken öncelikle Dede Efendî'nin çağdaşları ve XVIII. yüzyıl 
nazariyatçılarından olan Hızır Ağa, Tanbûri Küçük Artin, Abdülbâki Nâsır Dede ve 
Hâşim Bey'in makam tariflerine yer verilmiştir. Daha sonra ele alınan tarifler ile 
Kâr-ı Nâtık'ın karşılaştırılan nüshalarındaki (OMAR, Dârü'l-elhân) makam seyir 
işleyisi, kullanılan perdeler ikili şablon sayesinde karşılaştırılmıştır. "Müfte'ilün 
Müfte'ilün Müfte'ilâtün" vezninde bestelenen eserin usûl-vezin incelemesinde ise iki 
nüshadaki güftelerin dağılımındaki farklılıkları ortaya koymak amacıyla, usûl-vezin 
şablonları oluşturulmuş ve yorumlanmıştır. Yapılan analizler neticesinde elde edilen 
bulgular değerlendirilerek, karşılaştırılan nüshaların günümüz makam eğitimi-öğretimi ve icrâ koşulları bakımından tutarlılığına ise sonuçlar kısmında 
değinilmiştir.

Abstract:
In this study, Kâr-ı Nâtık composed by Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi (1778-
1846), one of the greatest figures of Classical Turkish Music, in Râst makam and 
Yuruk Semâî tempo has been examined. Kâr-ı Nâtık, which contains 24 modes in 12 
couplets, has been analyzed in terms of mode and rhythm in OMAR and Dârü'lelhân copies, comparatively. In the introduction part of the study, firstly, the origin 
and development of Classical Turkish Music is mentioned. Later, the artistic life and 
works of Dede Efendi, who is the composer of the work examined, are mentioned, 
and brief information is given about the Kâr-ı Nâtık form in order to make the work 
more understandable. In this study, in the OMAR and Dârü'l-elhân copies of Râst 
Kâr-ı Nâtık; Qualitative research and scanning model was used in order to 
investigate what the similarities and differences are or whether there are in terms of 
lyrics, maqam and rhythm. The notes in the compared copies were recorded again in 
the computer environment by using the finale note writing program. While 
examining the work in terms of mode, firstly Dede Efendi's contemporaries and 
XVIII. The maqam descriptions of Hızır Ağa, Tanbûri Küçük Artin, Abdülbâki Nâsır 
Dede and Hâşim Bey, who are among the 19th century theorists, are included. 
Afterwards, the maqam navigation process and the frets used in the compared copies 
of Kâr-ı Nâtık (OMAR, Dârü'l-elhân) with the descriptions discussed were compared 
thanks to the double template. In the tempo meter analysis of the work composed in 
the meter of "Müfte'ilün Müfte'ilün Müfte'ilâtün", in order to reveal the differences 
in the distribution of the lyrics in the two copies, the pattern-mesûl patterns were 
created and interpreted. The findings obtained as a result of the analyzes were 
evaluated and the consistency of the compared copies in terms of today's maqam 
education and performance conditions was mentioned in the results section.