Ailevi Akdeniz ateşi hastalığında 'huzursuz bacak sendromu' ve 'büyüme ağrısı' sıklığının araştırılması
Restless leg syndrome" frequency and "growing pain" frequency in children who have FNF
Yazar: AYLA KAÇAR
Danışman: PROF. ŞEVKET ERBİL ÜNSAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Ailesel akdeniz ateşi = Familial mediterranean fever ; Ağrı = Pain ; Büyüme = Growth ; Egzersiz = Exercise ; Huzursuz bacak sendromu = Restless legs syndrome

Özet:
Giriş: Ailevi Akdeniz ateşi (AAA) tekrarlayan ateş ve serozitle giden bir otoinflamatuvar hastalıktır. Bu hastaların önemli bir kısmı hastalığın minör tanı ölçütleri arasında sayılan egzersizle indüklenen bacak ağrılarından yakınırlar. Huzursuz bacak sendromu (HBS); bacaklarda rahatsız edici hisler ve dinlenme sırasında bu hislerin giderilmesi için kontrol edilemeyen bacakları hareket ettirme dürtüsü ile karakterize bir bozukluktur. Büyüme ağrıları erken çocukluk döneminin sık görülen ağrı sendromlarından biridir. Büyüme ağrısı küçük çocuklarda genellikle akşamları veya gece görülen, aralıklı, eklemlerde olmayan ve bilateral olan bacak ağrılarıdır. Çalışmalar büyüme ağrıları ile huzursuz bacak sendromu arasında sıkı bir ilişki olduğunu göstermiştir. AAA hastalarında "huzursuz bacak sendromu" ve "büyüme ağrısı" bulgularının araştırıldığı bir çalışma yoktur.
Amaç: Huzursuz bacak sendromu ve büyüme ağrısı çocukluk çağında görülen bacak ağrılarına yol açan iki önemli sebeptir. Bu çalışmanın amacı AAA tanısıyla izlenen çocuklarda "huzursuz bacak sendromu" sıklığının ve ''büyüme ağrısı'' sıklığının ve varsa bu ağrı sendromlarının hastanın yaşam ve uyku kalitesi üzerindeki etkilerinin araştırılmasıdır. 
Hastalar ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya bölümümüzce AAA tanısı ile izlenen 60 hasta ardışık olarak dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, ailede AAA öyküsü varlığı, hastalık belirtilerinin başlangıç yaşı, hastalığın izlem süresi, bacak ağrıları dahil AAA semptom ve bulguları, MEFV geni mutasyon analizi, kolşisin dozu ve kullanım süresi, hastanın tedaviye uyumu, hastalık ciddiyet skoru, serum CRP düzeyi, hemoglobin, ferritin, serum demir bağlama kapasitesi, serum demir düzeyi kaydedildi. Huzursuz bacak sendromu ve büyüme ağrısı kriterleri oluşturulan bir form ile sorgulandı ve yaş grubuna uygun uyku ve yaşam kalitesi anketleri uygulandı. Kontrol grubu olarak Sağlam Çocuk Polikliniği'mize başvuran, herhangi bir kronik hastalığı olmayan 70 sağlıklı çocuk çalışmaya dahil edildi. Kontrol grubunda da huzursuz bacak sendromu ve büyüme ağrısı tanı ölçütlerinin sorgulandığı bir form ile uyku kalitesi anketleri uygulandı.
Bulgular: Ailevi Akdeniz ateşi hastaları ve sağlıklı çocuklardan oluşan kontrol grubu arasında büyüme ağrısı ölçütlerini doldurma açısından anlamlı fark yoktu (p=0.44). Her iki grup arasında huzursuz bacak sendromu tanı ölçütlerini karşılama açısından da anlamlı fark saptanmadı (p=0.23). Total uyku skoru hasta grubunda 48.1 ± 8 iken kontrol grubunda 45.3 ±7 bulundu. Hasta ve kontrol grubu arasında total uyku skorları açısından anlamlı fark vardı (p=0.03). Hem hasta grubunda hem de kontrol grubunda büyüme ağrısı olan ve olmayan hastaların uyku skorları arasında anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla, p=0.18 ve p=0.29). Benzer şekilde hasta ve kontrol gruplarında HBS'si olan ve olmayan hastaların uyku skorları arasında da anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla, p=0.86 ve p=0.65). Ayrıca hasta grubunda EİBA (egzersizle indüklenen bacak ağrısı) yakınması olan ve olmayan hastaların uyku skorları arasında anlamlı fark saptanmadı (p=0.22). Hasta grubunda EİBA ile BA (büyüme ağrısı) arasında anlamlı ilişki bulundu. EİBA olan toplam 27 hastanın sekizi BA ölçütlerini karşılarken, EİBA olmayan 33 hastanın ikisi BA ölçütlerini karşılıyordu (p=0.015). Hastaların 22'si altı yaşından küçük olduğu için yaşam kalitesi anketleri ebeveynleri tarafından dolduruldu. Geri kalan 38 hastanın hem kendisi hem de ebeveyni tarafından bu anketler dolduruldu. Hasta ve ebeveyni tarafından doldurulan anketlerin total skorunun korelasyonu anlamlı şekilde güçlü bulundu (r=0.89, p<0.01). Hasta grubunda total uyku skoru ile yaşam kalitesi total ebeveyn skoru arasında anlamlı ters korelasyon bulundu (r=0.45, p<0.01). Yaşam kalitesi total ebeveyn skoru, hastanın yaşı, kullanmakta olduğu kolşisin dozu ve hastalık ciddiyet skoru ile anlamlı şekilde ters korele bulundu.
Sonuç: AAA hastaları ve sağlıklı çocuklar arasında huzursuz bacak sendromu  ve büyüme ağrısı tanı ölçütlerini doldurma açısından anlamlı fark saptanmadı. Bununla birlikte, EİBA yakınması olan hastalarda büyüme ağrısı ölçütlerini doldurma oranının bu yakınması olmayan çocuklara göre anlamlı şekilde yüksek olduğu bulundu. Egzersizle indüklenen bacak ağrısı ile HBS arasında ise anlamlı ilişki saptanmadı. Bildiğimiz kadarı ile bu çalışma literatürde AAA hastalarında büyüme ağrısı ve HBS sıklığının araştırıldığı ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır. 
Anahtar kelimeler: AAA, egzersiz ilişkili bacak ağrısı, büyüme ağrısı, huzursuz bacak sendromu

Abstract:
Introduction: Familial Mediterranean fever (FMF) is an auto-inflammatory disease accompanied by recurrent fever and serositis. A majority of these patients complain about their leg pain induced by exercise, which is regarded among the minor diagnostic criteria of the disease. Restless leg syndrome (RLS) is a disorder characterized by irritating feeling on the legs and the uncontrolled stimulation of moving the legs while resting in order to remove this feeling. Growing pain (GP) is one of the frequently seen pain syndromes of the childhood period. Growing pain is the bilateral and intermittent leg pain, which is seen in young children generally in the evening and at night. There is no study evaluating association of "restless leg syndrome" and "growing pain" in FMF patients.
Aim: The aim of this study is to research the "restless leg syndrome" frequency and "growing pain" frequency in children who have FMF and also to evaluate their effects on quality of life and sleeping quality of  patients.
Patients and Method: Sixty patients with FMF were consecutively included in this cross sectional study. Demographic characteristics of the patients, existence of FMF story in their families, the age at onset of the disease symptoms, follow-up period of the disease, FMF symptoms and findings including leg pain, MEFV mutation, usage period and dosage of colchicine, compliance of the patient to the treatment, severity score of the disease, serum CRP level, hemoglobin, ferritine, serum iron binding capacity and serum iron levels were recorded. Restless leg syndrome and growing pain criteria were evaluated by a form; and questionnaires of quality of life and sleeping habits were applied in accordance with the age groups.70 healthy children who applied to our Healthy Child Outpatient Clinic and had no chronic diseases were included in the study as the control group. In the control group, questionnaires of quality of life and sleeping habits were applied through a form in which restless leg syndrome and growing pain diagnosis criteria were analyzed.
Result: There was no significant difference among patients with FMF and healthy children regarding GP and RLS diagnosis criteria (p=0.44, p=0.23, respectively). Total sleeping score was 48.1 ± 8 in patient group and 45.3 ±7 in control group. There was a significant difference between patient and control group in terms of total sleeping scores (p=0.03). There was no significant difference between the sleeping scores of the patients with and without growing pain in both patient group and control group (p=0.18, p=0.29, respectively). Similarly, there was no significant difference between the sleeping scores of the patients with and without RLS in both patient group and control group (p=0.86, p=0.65, respectively). Moreover; there was no significant difference between the sleeping scores of the patients with and without exercise induced leg pain (ELP) complaints in the patient group (p=0.22). There was a high ratio of GP in patients with ELP. Eight of 27 patients who had ELP fulfilled GP criteria, while two of 33 patients without ELP fulfilled GP criteria (p=0.015). Quality of life forms of 22 patients were filled by their parents because they were under age six. 38 patients filled these surveys both on their own and with their parents. Correlation of total scores of these surveys filled by the patients and their parents was found as significantly strong (r=0.89, p<0.01). A significant inverse correlation was found between total sleeping score and total parent score of quality of life in the patient group (r=0.45, p<0.01). Total parent score of quality of life was significantly and inversely correlated with the age of the patient, dosage of colchicine and disease severity score. 
Conclusion: There was no significant difference between FMF patients and healthy children in terms of fulfilling RLS and growing pain criteria. It was found that the ratio of fulfilling the growing pain criteria in the patients with ELP complaints was significantly higher when compared to the children without ELP. There was no significant relationship between ELP and RLS. To the best of our knowledge, this is the first study in the literature evaluating GP and RLS frequency in FMF patients. 
Key words: Familial Mediterranean fever, exercise induced leg pain, growing pain, restless leg syndrome