Rusya'nın Kafkasya ve Türkistan seferlerinin analizi (18–19. yüzyıllar)
Analysis of Russia's Caucasus and Turkestan campaigns (18th-19th centuries)
Yazar: ONUR ÖZCİMBİT
Danışman: PROF. DR. SAADETTİN YAĞMUR GÖMEÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
13. yüzyıldan itibaren Avrasya coğrafyasını hakimiyet altında bulunduran Altın Orda
Hanlığı'nın 15. yüzyılın ikinci yarısı sırasında merkezi otoritesini kaybetmesi, bölgenin siyasi
durumunu istikrarsızlaştırmıştır. Altın Orda Hanlığı'nın çöküşünün ardından Rusya
topraklarında Moskova Knezliği'nin diğer knezlikleri ele geçirmesi, mürekkep bir Rus
devletini meydana getirmiştir. Rusya Çarlığı'na evrilen devlet, bununla yetinmeyerek 16.
yüzyılda Astrahan, Kazan ve Başkurdistan'ı, 17. yüzyılda ise Nogay Hanlığı'nı tabiiyet altına
almıştır.
Kendisine yakın coğrafyanın müsait durumu sayesinde Akdeniz veya Basra Körfezi
vasıtasıyla stratejik coğrafyalara ulaşmayı planlayan Rusya, siyasi olarak daha kolay bir
yoldan hedeflerine ulaşmayı amaçlamıştır. I. Petro'nun ana hatlarını çizdiği ve sonraki devlet
adamlarının da devam ettirdiği bir devlet politikası olarak Rusya'nın büyük denizlere açılma
amacı I. Petro döneminde belirginleşmiştir. 18. yüzyıldan itibaren ise Türkistan ve
Kafkasya'nın istikrarsız durumları sebebiyle bu bölgelere yönelik bir siyaset izlenerek bahsi
geçen iki coğrafya işgal edilmiştir.
Yürütülen araştırmanın temel problemi Rusya'nın Kafkasya'yı ve Türkistan'ı işgalinin
nedenleridir. Çalışmanın kapsamında Kafkasya ve Türkistan coğrafyası, 15-18. yüzyıllar arası
Rusya tarihi, Rusya'nın Türkistan'ı ve Kafkasya'yı hâkimiyet altına alma süreçleri incelenmiş
ve buradan yola çıkılarak Rusya'nın askeri harekâtlarının ekonomik, siyasi, jeopolitik ve fikri
sebepleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu genel çerçeveyi ortaya koyabilmek adına geniş
bir okuma sürecinden geçilmiştir. Başta dönem hakkında sosyal, siyasi, ekonomik, askeri ve
birçok alanda bilgileri günümüze aktaran seyahatnameler olmak üzere, Osmanlı Devleti ve
İngiltere devletlerinin arşiv belgeleri, kronikler, dönemde görev almış devlet memurlarının
raporları ve telif eserler ele alınmıştır.

Abstract:
The Golden Horde Khanate, which had dominated the Eurasian geography since the 13th
century, lost its central authority during the second half of the 15th century, destabilizing the
political situation of the region. After the collapse of the Golden Horde Khanate, the Moscow
Principality took over the other principalities in Russia, constituted an compound Russian
state. The state, which evolved into Tsarit Russia, was not content with this, it subordinated
Astrakhan, Kazan and Bashkortostan in the 16th century, and the Nogai Khanate in the 17th
century.
Russia, which plans to reach strategic geographies through the Mediterranean or the Persian
Gulf, thanks to the favorable situation of the geography close to it, aimed to reach its goals in
a politically easier way. As a state policy outlined by Peter I and continued by later statesmen,
Russia's goal of sailing to the great seas became evident during the reign of Peter I. Since the
18th century, due to the unstable conditions of Turkestan and the Caucasus, a policy towards
these regions has been followed and these two geographies have been occupied.
The main problem of the research carried out is the reasons for Russia's occupation of the
Caucasus and Turkestan. Within the scope of the study, the geography of the Caucasus and
Turkestan, the history of Russia between the 15th and 18th centuries, the processes of Russia's
domination of Turkestan and the Caucasus were examined, and the economic, political,
geopolitical and intellectual reasons of Russia's military operations were tried to be revealed.
In order to reveal this general framework, a wide reading process has been passed. especially
travel books that convey information about the period in social, political, economic, military
and many fields, Archival documents of the Ottoman and British states, chronicles, reports of
civil officers who took part in the period, and copyrighted works handled.