Metin türü değişkeninin ortaokul öğrencilerinin özetlemeye yönelik tutumlarına etkisi
The effect of text type variable on secondary school students' attitudes towards summarizing
Yazar: HASAN KOŞAR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ŞENGÜL
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Metin = Text ; Metin örgüsü = Text knitting ; Metinden öğrenme = Text learning ; Türkçe metinler = Turkish texts

Özet:
Bu çalışmada metin türü değişkeninin ortaokul öğrencilerinin özetlemeye yönelik tutumlarına etkisi araştırılmıştır. Araştırmada ön test – son test kontrol gruplu deneysel yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Kayseri'nin Melikgazi İlçesine bağlı Demir Karamancı Ortaokulunda 2021-2022 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 8. sınıf öğrencilerinden yirmi beşer kişilik gruplarda toplam yetmiş beş öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada "Özetlemeye Yönelik Tutum Ölçeği" deneysel süreç öncesi ön test ve deneysel süreç sonrası son test olarak kullanılmıştır. Deneysel süreç 2021-2022 eğitim-öğretim yılının 2. Dönemi Şubat ayının ilk haftası başlamış Mayıs ayının son haftasında sonlandırılmıştır. Tüm gruplar ön teste tabi tutulduktan sonraki süreçte deney gruplarından birine Türkçe ders kitabındaki bilgilendirici metinlerin özetleri, diğerine ise öyküleyici metinlerin özetleri, özetleme stratejileri kullanılarak yazdırılmış; kontrol grubundaki öğrenciler olağan ders planı doğrultusunda dersleri işlemişlerdir. Süreç sonunda tüm gruplar son teste tabi tutulmuştır. Deneysel süreç sonunda elde edilen veriler analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir.
Verilerin normal dağılım gösterip göstermediklerini tespit etmek amacıyla Skewness, Kurtosis, Shapiro-Wilks testleri uygulanmıştır. Verilerin normal dağılım göstermediğinin anlaşılması üzerine paremetrik olmayan testlerin uygulanmasına karar verilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının puanlarının karşılaştırılması amacıyla Kruskal-Wallis H testleri uygulanmış, ön test puanlarına göre inanma alt boyutunda  ve hoşlanma alt boyutunda anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Sontest puanlarına göre inanma alt boyutunda anlamlı bir fark ortaya çıkmış ancak hoşlanma boyutunda yine anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Farkın hangi gruplar arasında olduğunun tespiti için Post-Hoc analizine geçilmiştir. Post-Hoc analizleri kapsamında inanma alt boyutu puanları Mann-Whitney U testi kullanılarak ikili gruplar halinde karşılaştırılmıştır. Analizler sonucunda bilgilendirici metin özeti yazan grupla kontrol grubu arasında bilgilendirici grup lehine anlamlı bir fark ortaya çıkmış. Diğer karşılaştırmalarda anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Buradan yola çıkarak bilgilendirici metin özeti yazan öğrencilerin tutumlarında özet yazmanın önemine inanma noktasında bir artış gözlendiği ancak hoşlanma tutumu noktasında grupların tutum puanlarında bir değişiklik kaydedilmediği görülmüştür.
Bulgulardan hareketle bilgilendirici metin özeti yazan öğrencilerin özet yazmanın önemine daha çok inandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda metin türü değişkeninin özetlemeye yönelik tutuma etkisinde; bilgilendirici metinlerin, öyküleyici metinlere göre bir adım önde olduğu görülmüştür.

Abstract:
In this study, the effect of the text type variable on secondary school students' attitudes towards summarizing was investigated. The experimental method with pretest-posttest control group was used in the research. The study group consists of a total of seventy-five students in groups of twenty-five students from the 8th graders studying at Demir Karamancı Secondary School in Melikgazi District of Kayseri in the 2021-2022 academic year. "Attitude Towards Summarization Scale" was used as a pretest before the experimental process and as a posttest after the experimental process. The experimental process started in the first week of February in the 2nd Term of the 2021-2022 academic year and ended in the last week of May. After all groups were subjected to the pretest, one of the experimental groups wrote summaries of the informative texts in the Turkish textbook, the other wrote the summaries of the narrative texts using summarization strategies, and the students in the control group was taught the lessons in line with the normal lesson plan. At the end of the process, all groups were subjected to a posttest. The data obtained at the end of the experimental process was analyzed using the analysis program.
Skewness, Kurtosis and Shapiro-Wilks tests were applied to determine whether the data showed normal distribution. When it was understood that the data did not have a normal distribution, it was decided to apply non-paremetric tests. Kruskal-Wallis H tests were applied to compare the scores of the experimental and control groups, and no significant difference was seen in the belief sub-dimension and liking sub-dimension according to the pretest scores. According to the posttest scores, a significant difference was found in the belief sub-dimension, but no significant difference emerged in the liking sub-dimension. Post-Hoc analysis was conducted to determine which groups the difference was between. Within the scope of Post-Hoc analyses, belief subscale scores were compared in pairs using the Mann-Whitney U test. As a result of the analysis, a significant difference was found between the group that wrote informative text summaries and the control group in favor of the informative group. No significant difference emerged in other comparisons. Based on this, it was observed that there was an increase in the attitudes of the students who wrote informative text summaries in terms of believing in the importance of writing summaries, but there was no change in the attitude scores of the groups in terms of liking attitude. 
According to the findings, it was concluded that students who wrote informative text summaries believed more in the importance of writing summaries. In this context, it was observed that informative texts were one step ahead of narrative texts in the effect of the text type variable on the attitude towards summarizing.