Tek partili dönemde yayımlanan çocuk ve gençlik dergilerinin halk edebiyatı unsurları açısından incelenmesi
Investigation of the journals of children and youth published in the one party period in terms of folk literature elements
Yazar: RECAİ BAZANCİR
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÖZGÜR GÜVENÇ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dergiler = Magazines ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Tek Parti Dönemi = Single Party Period ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Çocuk dergileri = Child magazines ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Türkiye'de 1 Kasım 1928 harf inkılabından, çok partili hayata geçiş tarihi olan 21 Temmuz 1946'ya kadarki dönemi kapsayan Latin harfli çocuk dergi ve gazetelerinin halk edebiyatı unsurları bakımından değerlendirildiği bu araştırma beş ana bölümden oluşmaktadır. Toplamda, 22 dergi/gazete, 111 cilt, 2758 sayı ve ortalama 40.000 sayfa metin incelenip tahlil edilmiştir.

Giriş Bölümü'nde araştırmanın amacı, çocuk ve gençlik dergilerinden yola çıkılarak, bu dergilerin Türk kültürüne hizmeti, Atatürk ilke ve inkılâplarının ve Türk halk kültürü geleneğinin tek partili dönemin şartları göz önüne alınarak, çocuk ve gençlik dergileri özelinde incelenmesine değinilmiştir. Bölümün devamında araştırmanın önemi ve araştırmanın konusuna değinildikten sonra ilgili araştırmalar olan Türkiye'de süreli çocuk yayınları üzerinde gerçekleştirilen çalışmalara dair açıklamalar sunulmuştur. Araştırmanın yöntemi ve amacı çerçevesinde hangi dergilerin incelendiği, verilerin Ankara Millî Kütüphane, İstanbul Beyazıt Devlet Kütüphanesi ve dijital ortamdan nasıl temin edildiği ve bu verilerin aktarım teknikleri açıklanmıştır. Daha sonra elde edilen yayınlara hangi dizin/tasnif ve dosya numaralarıyla ulaşıldığına kronolojik olarak değinilmiş, çalışmada kullanılacak metot ve tasnife ilişkin açıklamalar da sunulmuştur.

Birinci Bölüm'de Türkiye'de eğitim alanında gerçekleşen dönemsel gelişmeler olan tek partili dönemde (1923-1946) eğitim ve toplumsal hayatta, sosyal, kültürel ve siyasi anlamda önemli değişimlerin yaşandığı gelişmelere, Cumhuriyet dönemi eğitim misyonunun temelinde yer alan bilimin, aklın ve mutlak doğruların benimsendiği pozitivist eğitim anlayışına "Atatürk Döneminde (1923-1938) Eğitim Alanındaki Gelişmeler" başlığında değinilmiştir. Türk eğitim sistemine gelecek zamanlarda damga vuracak olan Köy Enstitülerine ve bu enstitülerin Türk toplumuna ne gibi etkileri olduğu "Atatürk Sonrası (1938-1950) Eğitim Alanında Görülen Gelişmeler" başlığıyla ele alınmıştır.

İkinci Bölüm'de Türkiye'de Tanzimat'tan tek partili döneme ve Cumhuriyet sonrası çeviri çocuk kitaplarının tarihsel serüvenine ve gelişmelerine ayrıntılı biçimde değinilmiştir. "Tek Partili Dönemde (1923-1946) Yayımlanan Süreli Çocuk Yayınları", "Türkiye'de Çocuk Edebiyatı Üzerine Yayımlanan Kitaplar" ve çalışma kapsamında oluşturulan ve güncellenen "Tek Partili Dönemde Harf İnkılabından Sonra (1928-1946) Yayımlanan Süreli Çocuk Yayınları" başlıkları tablolarla sunulmuştur.

Üçüncü Bölüm'de ise 22 adet çocuk ve gençlik dergisi halk edebiyatı unsurlarına göre, belirlenen dört ana başlık altında ayrı ayrı sistematik şekilde değerlendirilmiştir. Halk edebiyatı unsuru tespit edilen edebi türler tablolarda detaylı şekilde belirtilmiş ve bu metinler ayrıca tasnif edilmiştir.

Sonuç bölümünde çalışmaya dair çıkarımlar ve ulaşılan genel sonuçlar açıklanmıştır. Çalışmanın sonunda Tanzimat'tan çok partili hayata geçiş tarihi olan 22 Temmuz 1946'ya kadar yayımlanan çocuk ve gençlik dergilerinin künyelerini yıllara göre belirten tablolar, özel isimler ve kavramları içeren dizin, kaynakça ve özgeçmiş yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Çocuk, dergi, tek partili dönem, Türk halk edebiyatı, çizgi roman, mecmua, gazete

Abstract:
This study, which assesses the children's magazines and newspapers written with Latin letters covering the period from the revolution of letter in November 1, 1928 to July 21, 1946, the date of transition to multiparty period in Turkey in terms of folk literature elements, consists of five main sections. In total, 22 journals / newspapers, 111 volumes, 2758 numbers and nearly 40.000 pages of text were looked into and analysed.

In the introduction, the aim of the study is to examine the journals of children and youth and the service of these journals to the Turkish culture considering the conditions of the one-party period and the Atatürk's revolutions, and the tradition of Turkish folk culture. In the continuation of the chapter, after the explanation of the importance of research and the subject of the research, the explanations of the studies performed on the term child broadcasts in Turkey has been presented. After the explanation of which journals are examined within the framework of the method and purpose of the research, how the data are obtained from Ankara National Library, Istanbul Beyazıt State Library and digital environment, and the transfer techniques of these data, the method and classification to be used in the study are presented after chronologically referring to the index / classification and file numbers of the publications.

In the first chapter, the cyclical developments in the field of education in Turkey, that is, educational, social, cultural and political developments in the one-party period (1923-1946), and the positivist education understanding of science, reason, and absolute truths which is the core of the educational mission of the Republic Period were touched on under the title "Educational Developments During Atatürk Period (1923-1938)". Village institutes that would mark the future of Turkish education system and effects of these institutions on Turkish society are discussed with the title: "Educational Developments during Post-Atatürk Period (1938-1950)".

In the second chapter, historical journey and development of the translated children's books from the tanzimat Reform Era to the one-party period and during post republic period in Turkey was discussed in detail. "Periodicals in the Single-Party Period (1923-1946)", "Published Books on Children's Literature in Turkey" and the title we created and updated within the scope of our study: "Published Children's Periodicals after Letter Revolution in the Single-Party Period (1928-1946)" titles are presented with tables.

In the third chapter, 22 children and youth magazines were evaluated systematically under four main headings that we determined according to the elements of folk literature. The literary genres that are identified including elements of folk literature are detailed in the tables and these texts are classified separately.

In the conclusion part, the implications about the study and general conclusions were explained. At the end of the study, the tables that show identities of children and youth journals published until 22 July 1946, the date of passing from Tanzimat Period to multi-party Era, the index containing the proper names and concepts, bibliography and curriculum vitae are included.

Keyword: Child, magazine, single-party period, Turkish folk literature, comic books, mecmua, newspaper