Halk dindarlığı üzerine bir din sosyolojisi araştırması: Derbent (Dağıstan) örneği
The popular religion in Derbent(Dağıstan): A socio-religious investigation
Yazar: GÜLREYHAN NOVRUZOVA
Danışman: PROF. DR. CELALEDDİN ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Dağıstan = Dagestan ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Dini hayat = Religious life

Özet:
Araştırma bölgemiz olan Dağıstan Derbent bölgesi Kafkasya'nın önemli geçit yollarından biri olması nedeni ile burası savaşlara, ihtilaflara ve değişimlere sahne olmuştur. Bütün bu değişim-ler halkın kültürünü olduğu gibi dini hayatını da etkilemiştir. Bu süreçte ülkede yaşanan bütün politik, sosyal ve ekonomik değişikliklerle birlikte dine karşı süren olumsuz mücadeleye rağ-men, din insanların hayatından tamamen çıkartılamamıştır. Ancak Sovyet hâkimiyeti döne-minde dine karşı takınılan bu olumsuz tavır sonucu toplumda dinin etkisi oldukça azalmıştır. Sosyalist sistemin dağılmasıyla diğer ülkeler gibi Dağıstan da yeniden dini özgürlüğüne kavuşmuş ve dinî hayat önemli etkileşimlere sahne olmuştur. Dine karşı ilginin artışı ve yeniden canlanma olgusu çerçevesinde ziyaret yerlerine de gözle görülür bir şekilde ilginin arttığı göz-lenilmiştir. Çok farklı etnik topluluklardan oluşan Dağıstan'ın sosyo-kültürel ve dini hayatı da oldukça renkli bir görünüm sergilemektedir. Bu kalabalık etnik yapı içinde küçük bir toplum oluşturan Terekeme Türklerinin kendine özgün kültürünü sürdürmekle birlikte değişime uğraması, halk dindarlığı ve ziyaret anlayışında ortaya çıkan yeni bazı formların incelenmesi çalışmanın öneminin arttırmaktadır. Bu formların Anadolu'da ki uygulama ve anlayışlarla ben-zerliğini koruduğunu da söyleyebiliriz. Çalışmamızda yöntem olarak katılımlı gözlem ve mü-lakat tekniği kullanılmış olup, araştırma sahasında ilgili kişi ve kurumlarla irtibat kurulmaya, araştırma alanı ile ilgili bilgiler objektif bir şekilde toplanılmaya çalışılmıştır. Türkiye dışında yaşayan diğer Türk topluklarının dini ve sosyal hayatına ilişkin verilerin ortaya konması bu çalışmanın amaç ve önemini arttıran diğer bir unsur olduğunu düşünüyoruz. Ayrıca bu tez çalışmamızın Türk sosyolojisindeki bir boşluğu doldurmak için bir adım olacağı inancındayız.Anahtar Kelimeler: Dağıstan-Derbent, Halk Dindarlığı, Ziyaret Dindarlığı, Dini Hayat, Tere-keme Türkleri

Abstract:
Because of our research area Derbent region in Dagestan is one of the most important crossing ways in Caucasia, it has witnessed many wars, conflicts and changes. All these changes also affected the public's religious life as well as culture. In this process, although the prejudice continues against religion with all political, social and economical changes occurred in the country, the religion couldn?t be removed completely from the lives of people. However, as a consequence of the negative attitude toward religion in the period of Soviet domination, the effect of religion on the society has quietly diminished. With dissolution of the socialist system, like other countries in the Dagestan, religion was liberated again and the religious life witnessed important interactivities. As part of increase of interest in religion, it is observed that the interest in visiting place noticeably increased. Socio-cultural and religious life of Dagestan where consists of very different ethnic groups is quietly colourful. Getting changed of Terekeme Turks forming a small community within this populous ethnic structure, while maintaining their original culture and researching some forms emerging in popular religiosity and veneration concept increases the importance of this study. We can also state that these forms maintain the similarity with the application and concept in Anatolia. Participant observation and interview techniques are used in our study, it was tried to establish contact with relevant persons and institutions in the field of research, and data concerning research field has been collected in an objective way. We believe that data related to the religious and social life of other Turkish communities living outside of Turkey, is another factor that increases the importance and purpose of this study. In addition, we believe that this dissertation study will be a step in to fill a gap in the Turkish sociology.Key Words: Dagestan-Derbent, People's religious devotion, veneration piety, religious life, Terekeme Turks.