Sosyal teoride işin sonu tartışmaları
The end of work debate in social theory
Yazar: SELCAN PEKSAN
Danışman: PROF. DR. ZEKİ PARLAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Sosyal kuram = Social theory ; Çalışma = Work ; İşin reddi = Refusal of work ; İşin sonu = End of work

Özet:
Çalışma, insan doğasının yansıması olarak en temel insani faaliyettir. Bununla birlikte, anlamı ve doğası tarihsel süreç içerisinde, toplumsal örgütlenme biçimlerine göre değişmiştir. Modern kapitalist toplumlardan bu yana çalışma, ücret karşılığı yapılan "iş" olarak bağımlı bir istihdam ilişkisini işaret etmektedir. Modern çalışma kavramsallaştırmasının sınırlılığı ve çalışmanın değişen doğası, klasik sosyologlar ve geç modern dönem teorisyenleri tarafından tartışma konusu edilmiştir. Bu anlamda, "işin sonu" terimi, işe yönelik eleştirel incelemeleri ve insanın özgür iradesinin, arzularının, libidinal, yaratıcı ve üretken gücünün savunusunu yansıtır. Bu tezin amacı, çalışmanın anlamını ve rolünü tarihsel bir perspektifle eleştirel biçimde ele almak ve sosyal teorilerde işin sonu düşüncesini karşılaştırmalı bir biçimde izlemektir. Böylece, çalışma kavramına ilişkin felsefi tartışmaları gündeme getirerek özerk ve özgür insan aktiviteleri anlamıyla çalışma olgusuna katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Açıkça anlaşıldığı üzere, post-endüstriyel dönemden önce işin sonu teorileri, yabancılaşma sorununa odaklanarak, modern çalışma kavramının temel özelliklerini eleştiri konusu etmiş ve insan var oluşunu yansıtan yüce bir çalışma anlayışını idealize etmişlerdir. Bununla birlikte, 1990'ların teknolojik gelişmeleri ile neo-liberal küreselleşme süreci işin sonu tartışmalarının zeminini altüst etmiş gibi görünmektedir. İnsanları zorunluluklardan özgürleştirmek bir yana, post-endüstriyel dönemden itibaren işin sonu, güvencesizlik anlamına gelmektedir. Bu yüzden, insan üretkenliğini örgütlemenin alternatif yollarını bulmaya çalışan eleştirel yaklaşımlar her zamankinden önemli görünmektedir.

Abstract:
Work as an aspect of human nature is central to the human experience. However, the meaning and nature of work has varied throughout history depending on society's modes of production. Since the rise of the modern capitalism, work has been conceptualized as employment. Both the limitations of the modern work concept and the changing nature of work itself have been criticized by classical sociologists as well as by late modern theorists. In these senses, the term "end of work" is comprised of the critical approaches to work as a defence of human free will, desire, libidinal productivity and other creative forces. The purpose of this thesis is to critically evaluate the meaning and the role of work in a historical context. By following and comparing the end of work idea in social theories, this dissertation aims to trigger a philosophical debate on work concepts that contribute to the thought of work as an autonomous and free human activity. End of work theories prior to the post-industrial period focused primarily on alienation of workers while criticizing the characteristics of modern work and idealizing a superior type of work that reflected human existence. Nevertheless, both technological advances and the neoliberal globalization process in the 1990s have reframed the basis of the end-of-work debate. Rather than liberating people from the boundaries of necessities, the end of work has come to mean precariousness. Therefore, critical perspectives on employment that claim alternative ways to organize human productivity are now more important than ever.