Öğretmenlerde öğrenilmiş çaresizliğin akademik iyimserliği yordayıcı etkisi
The predictive effect of learned helplessness in teachers on academic optimism
Yazar: ZEHRA AKYOL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANAN ALBEZ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu araştırmada ortaokullarda görev yapan öğretmenlerdeki öğrenilmiş çaresizliğin 
akademik iyimserlik üzerindeki yordayıcı etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmada öğretmenlerin öğrenilmiş çaresizlik düzeyleri ile akademik iyimserlik
düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik betimsel ve korelasyonel (ilişkisel) tarama 
modeli bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim yılında Kars 
ili merkez ilçede Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokullarda görev yapmakta olan 462 
öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini oransız eleman örnekleme yöntemiyle 
belirlenen 182 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak; "ÖÇÖ 
(Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği), ÖAİÖ (Öğretmen Akademik İyimserlik Ölçeği) ve OAİÖ 
(Okul Akademik İyimserlik Ölçeği) kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri için; frekans, 
yüzde dağılımı, aritmetik ortalama, standart sapma, t Testi, Anova, LSD testi, Pearson korelasyon
analizi, Çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi .05 olarak alınmıştır. 
Bulgular: Yapılan çalışmada, araştırmaya katılan öğretmenlerin okul akademik iyimserlik 
düzeylerinin arttıkça kendi akademik iyimserliklerinin arttığı ve öğretmenlerin öğrenilmiş 
çaresizlikten uzaklaştığı bulgusuna ulaşılmıştır. Okulun sosyo ekonomik durumu değişkenine
göre ÖAİÖ "yöneticiye güven" ve OAİÖ "akademik vurgu" alt boyutlarında, okul başarı 
durumu değişkenine göre ÖÇÖ genel ortalamasında ve içsel kontrol edilebilirlik alt boyutunda 
ve ÖAİÖ "yöneticiye güven" alt boyutunda, eğitim durumu değişkenine göre ÖAİÖ "velilere 
güven" alt boyutunda, cinsiyet değişkenine göre OAİÖ güven alt boyutunda anlamlı şekilde 
farklılık görülmüştür. Mesleki kıdem, görev yapılan okuldaki hizmet süresi, görev yapılan 
okulun türü değişkenlerine göre ölçek ortalamalarında anlamlı farklılaşma yoktur. 
Öğretmenlere ve okula ait akademik iyimserlik ve alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı 
ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. ÖAİÖ ve OAİÖ ile ÖÇÖ "dışsal kontrol edilemezlik" alt 
boyutu arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki, "içsel kontrol edilemezlik" boyutu arasında 
pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Öğretmene ve okula ait akademik 
iyimserlik düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır. Yapılan çoklu regresyon 
analizine göre, öğretmenlerin akademik iyimserlik algıları üzerinde okul akademik iyimserlik 
düzeyinin pozitif, öğrenilmiş çaresizliğin dışsal kontrol edilemezlik alt boyutunun negatif, içsel 
kontrol edilemezlik boyutunun pozitif yordayıcı etkisi olduğu tespit edilmiştir.
Sonuçlar: Yapılan araştırmada öğrenilmiş çaresizlik alt boyutlarının ve okul akademik 
iyimserlik düzeylerinin öğretmen akademik iyimserliğini anlamlı şekilde yordadığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: öğrenilmiş çaresizlik, akademik iyimserlik, öğretmen akademik iyimserliği, okul akademik iyimserliği

Abstract:
Purpose: This study aimed to reveal the predictive effect of learned helplessness in teachers
working in middle schools on academic optimism.
Method: A descriptive and correlational survey model was used to examine the relationship
between teachers' learned helplessness levels and academic optimism levels. The population of 
the study consists of 462 teachers working in middle schools affiliated with the Ministry of 
National Education in the central district of Kars province in the 2023-2024 academic year.
The sample of the research consists of 182 teachers determined by the disproportional element
sampling method. The data collection tools used in the study were the Learned Helplessness
Scale for Teachers, Teacher Academic Optimism Scale, and School Academic Optimism Scale. 
For the statistical analysis of thedata, frequency, percentage distribution, arithmetic mean, 
Standard deviation, t-test, ANOVA, LSD test, Pearson correlation analysis, and multiple
regression analysis were used. The statistical significance level was set at .05.
Findings: The research findings indicate that as the level of academic optimism in schools 
increases, teachers also experience an increase in their own academic optimism, and they 
distance themselves from learned helplessness. Significant differences were observed among 
teachers based on various variables: trust in the administrator and academic emphasis in SAOS
varied significantly according to the school's SED variable, while the overall average of LHS
and the sub-dimension of internal controllability showed significant differences based on the 
school achievement variable. Trust in the administrator in TAOS also exhibited significant 
differences according to the educational status variable, and trust in parents in TAOS varied 
significantly based on the gender variable. However, no significant differences were found 
based on variables such as professional seniority, length of service at the current school, and 
the type of school. Positive correlations were found between the sub-dimensions of TAOS and 
SAOS, while a negative correlation was observed between TAOS and SAOS with the subdimension of "external uncontrollability" and a positive correlation with the sub-dimension of 
"internal uncontrollability". Additionally, there was a positive significant relationship between 
TAOS and SAOS. According to the results of multiple regression analysis, LHS and SAOS
significantly predicted TAOS.
Conclusions: According to the results of the study, it was concluded that the level of learned
helplessness in teachers negatively affected TAOS and positively affected SAOS.

Keywords: learned helplessness, academic optimism, teacher academic optimism, school academic optimism