Gıda sektöründe asimetrik fiyat aktarımı: Karşılaştırmalı ülke örnekleri
Asymmetric price transmission in the food sector: Comparative country samples
Yazar: ALİ KAT
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE KANDEMİR KOCAASLAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Asimetri = Asymmetry ; Asimetrik bağımlılık = Asymmetric dependence ; Asimetrik etki = Asymmetric effect ; Asimetrik fiyat aktarımı = Asymmetric price transmission ; Doğrusal olmayan = Nonlinear ; Doğrusal olmayan analiz = Nonlinear analysis ; Fiyat = Price ; Fiyat hareketi = Price movement ; Gıda sektörü = Food sector ; NARDL = Nonlinear Otoregresif Distrubuted Lag

Özet:
2007 ve 2008 yıllarında yaşanan gıda krizleri ile birlikte gıda fiyatlarında görülen ani yükselişler, başta politika yapıcılar olmak üzere dünya kamuoyunun dikkatini gıda fiyatlarına yöneltmiştir. Etkin işleyen piyasalarda bu hareketlerin gıda tedarik zinciri boyunca aşağı ve yukarı yönde eksiksiz iletilmesi beklenmektedir. Ancak piyasadan kaynaklanan aksaklıklar nedeni ile aktarım mekanizmasının kusurlu işlediği durumlar artık sıklıkla rastlanan bir durum haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, Ocak 2000-Ocak 2018 tarihleri arasında seçili ülke örneklerinin gıda piyasalarında böylesi kusurlu bir fiyat aktarım mekanizmasının varlığını araştırmaktır. Bu amaçla gıda sektöründe üretici ve tüketici fiyatları arasındaki aktarım mekanizması doğrusal olmayan gecikmesi dağıtılmış otoregresif modeller (NARDL) kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analiz yöntemi çalışmanın literatüre katkısına karşılık gelmektedir. Bu çalışma, kullanılan yöntem itibarı ile gıda sektörü özelinde gerçekleştirilen ilk çalışmadır. Kullanılan yöntem hem uzun hem de kısa dönemde asimetrik fiyat aktarım mekanizmasını bir arada analiz etmeye olanak tanımaktadır. Bunun yanı sıra, bu yöntem sayesinde doğrusal olmayan modellerde de farklı dereceden durağan serileri birlikte analize dahil etmek mümkündür. Çalışmanın sonuçları da literatüre katkı sağlar niteliktedir. Asimetrik fiyat aktarımının bir piyasa anomalisi olmaktan ziyade piyasada rastlanılan olağan bir durum olduğu tespit edilmiştir. Tüketici refahı açısından bakıldığında, asimetrinin varlığı en çok düşük gelirlilere zarar verecektir. Bu çalışmanın sonuçlarının da bu önerme ile uyumlu olması dikkate değerdir.

Abstract:
The sudden rise in food prices along with the food crises experienced in 2007 and 2008 led to the attention of the public, especially the policy makers, towards food prices. In the effectively functioning markets, these movements are expected to be conveyed fully up and down along the food supply chain. However, due to the disruptions caused by the market, the situations in which the transmission mechanism works imperfectly have become a common occurrence. The aim of this study is to investigate the existence of such an imperfect price transmission mechanism in food markets of the selected countries between January 2000 and January 2018. For this purpose, the transmission mechanism between producer and consumer prices in the food sector is analyzed using non-linear autoregressive distributed lag models (NARDL). This analysis method corresponds to the contribution of this study to the literature. This is the first study carried out for the food markets in terms of the method used. The method used here allows to analyze the asymmetric price transmission mechanism in both long and short run. In addition, it is possible to incorporate series that are integrated of different orders into the analysis also in nonlinear models. The results of the study also contribute to the literature. According to the results of this study, asymmetric price transmission is not a market anomaly but it is found to be a common situation in the market. In terms of consumer welfare, the presence of asymmetry will damage the low-income people most. It is noteworthy that the results of this study are consistent with this proposition.