Afyonkarahisar Şuhut Ovası'nın yeraltısuyu modellemesi
Groundwater modelling of Afyonkarahisar Şuhut Plain
Yazar: SEMİH ÇAKMAK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET DOĞAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Modelleme = Modelling ; Modflow = Modflow ; Şuhut Ovası = Şuhut Plain

Özet:
Hızla artan nüfusun su ihtiyacının ve bununla bağlantılı tarımsal sulama ihtiyacının güvenli bir şekilde karşılanabilmesi için su kaynaklarının geliştirilmesi gerekmektedir. Özellikle yüzey sularının bulunmadığı, yetersiz kaldığı veya ekonomik olmadığı yerlerde yeraltısuyu tek alternatif su kaynağıdır. Bu çalışmada Türkiye'nin önemli tarım merkezlerinden biri olan Şuhut Ovasının yeraltısuyu modeli oluşturulmuştur. Çalışma alanı olarak seçilen Şuhut Ovasının drenaj alanı 672 km2 olup Afyonkarahisar'ın 35 km güneyindedir. Bu havzada yüzey suları tarımsal sulama ihtiyacını karşılamakta yetersiz olduğu için aşırı yeraltısuyu kullanılmaktadır.Bu çalışmada, Şuhut Ovası'nın jeolojik, hidrolojik, hidrojeolojik özellikleri incelenerek ovadaki sulama kuyularında pompaj çekimleri sonucu yeraltısuyunun davranışı incelenmiştir. Ovada daha önce yapılmış olan jeolojik çalışmalar doğrultusunda üç boyutlu yeraltısuyu kararlı akım modeli MODFLOW programı kullanılarak oluşturulmuştur. Model üç tabakalı olup 124 satır ve 128 sütundan oluşmaktadır. Modelde 2004 yılı hidrolojik verileri ve kuyu pompaj çekimleri esas alınmıştır. Bölgedeki yeraltısuyu akımının 2004 yılı mayıs ayında kararlı akım durumunda olduğu varsayılarak modelin kalibrasyonu yapılmış ve çalışma alanının hidrojeolojik parametreleri belirlenmiştir. Kalibrasyon sonucu Şuhut Ovası'nın 2004 yılı yeraltısuyu bütçesi hesaplanmıştır. Ayrıca, kuyulardan pompajın %50 azalışı ve %50 artışı ile Uluslararası İklim Değişikliği Sempozyumu'nun (IPCC) 2007 raporunda yer alan iklim değişikliği senaryolarına göre 2050 ve 2100 yılına kadar olabilecek durumlar için yeraltısuyu modeli çalıştırılıp sonuçlar yorumlanmıştır.Elde edilen yeraltısuyu modelinin Şuhut Ovası'ndaki yeraltısuyunun kontrol ve takip edilmesi, gelecekte olası iklim değişikliği senaryolarına karşı yeraltısuyu seviye değişimlerinin tahmin edilebilmesi ve yeraltısuyu kaynaklarının daha etkin yönetilebilmesi için faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Water resources should be developed to meet the water demands for rapidly increasing world population and consequent irrigation water requirement in a safe manner. In such places of the world, use of groundwater is especially very crucial where there is no surface water or the use of surface water is inadequate or not economic. In this study, a groundwater model is developed for Şuhut Plain which is one of the important agricultural plains of Turkey. The study area is 672 km2 and 35 km south of Afyonkarahisar Province where groundwater is used excessively for irrigation because of inadequate surface water availability.In this study, Şuhut Plain?s geological, hydrological, hydrogeological characteristics and groundwater flow response to withdrawals for irrigation are investigated. Three-dimensional groundwater flow model of the study area was developed using MODFLOW. In line with earlier geological studies on the plain, groundwater model was constructed as three-layer model. The model is calibrated for May 2004 hydrologic conditions as steady state flow conditions. As a result of calibration the hydrogeological parameters of the study area were determined. May 2004 groundwater budget of Şuhut Plain was also calculated using developed model. Besides, the model was simulated to investigate the groundwater flow responses to 50% decrease and 50% increase in groundwater pumping, and 2050 and 2100 climate-change scenarios that is reported by Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) in 2007.The developed model in this study is considered to be useful in simulating groundwater flow conditions for possible future changes of groundwater use and climate change scenarios and in managing, controlling, and monitoring groundwater resources in the region.