Elektrik akım konusuna yönelik tasarlanan adidaktik öğrenme ortamlarının lisans öğrencilerinin zihinsel modellerinin gelişimine etkisi
The effect of designed adidactic situations on the university students' development of the mental models about electric current subjects
Yazar: ÜMMÜ GÜLSÜM İYİBİL DURUKAN
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL SAĞLAM ARSLAN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fizik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: A-didaktik ortam = A-didactic milieu ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fizik eğitimi = Physics education ; Zihinsel gelişim = Mental development ; Zihinsel modeller = Mental models ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme ortamı = Learning environment ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Fizik dersi birçok öğrencinin korktuğu ve sevmediği; bünyesinde yer alan konuların
öğrenilmesinin zorluğu ile anılan bir derstir. Fizik dersinin daha etkili işlenebilmesi, daha
zevkli geçebilmesi ve öğrencilerin önyargılarının aşılabilmesi için farklı öğretim yöntem ve
tekniklerinin kullanılarak fizik dersinin zenginleştirildiği birçok çalışma yürütülmektedir. Bu
çalışmada da, elektrik akımı konularında öğrenme stillerine göre didaktik durumlar teorisi
çerçevesinde tasarlanan adidaktik öğrenme ortamlarının Genel Fizik II ve Genel Fizik
Laboratuvarı II derslerini alan Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı lisans öğrencilerinin
zihinsel modellerinin gelişimine ve değişimine etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır.
Öğretim mühendisliği yöntemi çerçevesinde yürütülen tez çalışması 2014-2015
öğretim yılının bahar döneminde bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde Fen Bilgisi
Eğitimi Anabilim Dalı'nın birinci sınıfında öğrenim gören 27 öğrenci ile yürütülmüştür.
Çalışmada doğru akım, elektromanyetik indüksiyon ve alternatif akım olmak üzere elektrik
akımı konuları için tasarlanan adidaktik öğrenme ortamları 3 hafta boyunca uygulanmıştır.
Çalışmada veri toplama araçları olarak; başarı testi, klinik mülakat, Bil-İste-Öğren-Hatırla
formu, video kayıtları, öğrenci dokümanları ve alan notları kullanılmıştır. Başarı testi ve
klinik mülakat verileri, anlama seviyeleri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen anlama
seviyeleri verileri kullanılarak öğrencilerin akademik başarıları ve zihinsel modelleri
belirlenmiştir. Bil-İste-Öğren-Hatırla formu, video kayıtları, öğrenci dokümanları ve alan
notlarından elde edilen veriler içerik analizi analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan bütün
veri toplama araçlarından elde edilen veriler içerisindeki alternatif kavramlar listelenmiştir.
Öğrencilerin önemli bir kısmının elektrik akımı konuları için ön uygulamadaki
cevaplarının [0] ve [1]; son uygulamadaki cevaplarının [1], [2] ve [3] ile geciktirilmiş
uygulamadaki cevaplarının [0], [1] ve [2] anlama seviyelerinde yer aldığı görülmüştür.
Öğrencilerin ön, son ve geciktirilmiş uygulamalarda başarı testinden elde ettikleri
akademik başarı puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu
bulunmuştur. Tez çalışması süreci içerisinde 3 zihinsel model türü altında 15 zihinsel
model tipi belirlenmiştir. Öğrencilerin bu zihinsel modeller arasından genellikle sentez ve
ilkel model türleri altında yer alan zihinsel model tiplerine sahip oldukları tespit edilmiştir.
Öğrencilerin ön uygulamada sahip oldukları tespit edilen birçok alternatif kavramın
öğrenme süreci içerisinde giderildiği görülmüştür. Öğrencilerin tasarlanan adidaktik öğrenme ortamları ve bu ortamların içerisindeki öğrenme süreci hakkında olumlu
görüşlere sahip oldukları belirlenmiştir. Tez çalışmasından elde edilen bulgular, tasarlanan
öğrenme ortamlarının öğrencilerin elektrik akımı konuları ile ilgili anlama seviyelerini,
akademik başarılarını, zihinsel model gelişimini olumlu etkilediği ve alternatif kavramların
giderilmesine etkili olduğu sonucunu ortaya çıkarmıştır. Hem tez çalışması sonuçlarına
hem de ileride gerçekleştirilebilecek çalışmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Adidaktik Öğrenme Ortamı, Zihinsel Model, Öğrenme Stili, Elektrik
Akımı Konuları, Lisans Öğrencisi

Abstract:
Physics is a course that is mentioned with the difficulty of learning the subject within,
and also it is feared and disliked by many students. Many studies carried out to enrich the
physics course by using different teaching methods and techniques to make the physics
course more effective, more enjoyable and to overcome the students' prejudices about the
course of physics. In this study, it is aimed to investigate the effect of learning
environments designed based on adidactic situations according to learning styles on the
development and variation of the mental models about electric current subjects of the firstyear university students who take General Physics II and General Physics Laboratory II
courses.
This study, which was designed within the framework of the didactical engineering
method, was carried out with 27 university students studying in the first year in the science
education department of an education faculty in the state university in the spring semester
of the 2014-2015 academic year. The study was conducted in learning environments with
adidactic situations designed for three subjects as direct current, electromagnetic
induction and alternating current for 3 weeks. In the study as data collection tools;
achievement test, clinical interview, Know-Want-Learn-Remember form, video records,
student documents, and field notes were used. The data from the achievement test and
clinical interview were analyzed using the understanding levels. Then, the students'
academic achievements and mental models were determined by using these
understanding levels. The data obtained from the Know-Want-Learn-Remember form,
video records, student documents, and field notes were analyzed through content
analysis. Alternative concepts in the data obtained from all data collection tools used in
this study are listed.
An important part of the students' responses about electrical current subjects were
found to be in the pre-application [0], and [1]; in the post-application [1], [2] and [3] and in
the delayed-application [0], [1] and [2] understanding levels. It was found that there was a
statistically significant difference between the academic achievement scores obtained
from the achievement test in the pre-, post- and delayed-applications. During this study,
15 types of mental models were determined. It was determined that the students generally
have synthesis and primitive model types. It has been seen that many alternative 
concepts that are found to have pre-application of the students are remedied in the
teaching sequence. It was determined that the students had positive views about the
designed learning environments with adidactic situations and the teaching sequence in
these environments. The findings obtained from the study revealed that the designed
learning environments positively affected on the students' understanding levels, academic
achievement, mental model development and support the remedying of the alternative
concepts. Based on both the study results and the experience of the researcher, some
suggestions were made for future studies.

Key Words: Adidactic Situation, Mental Model, Learning Style, Electric Current Subjects,
University Student