İbn Haldûn'un siyaset ve devlet felsefesine dair görüşlerinin Osmanlı düşüncesindeki yansımaları
Reflections of Ibn Khaldun's views on the philosophy of politics and state on Ottoman thought
Yazar: BİLGEHAN BENGÜ TORTUK
Danışman: DOÇ. DR. NEJDET DURAK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Tarih = History
Dizin: Ahmed Cevdet Paşa = Ahmet Cevdet Pasha ; Düşünce = Thought ; Katip Çelebi = Katip Çelebi ; Naima = Naima ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; Yansıma = Onomatopoeia ; İbn Haldun = İbn Haldun

Özet:
Çalışmamızın amacı, sosyoloji ve tarih felsefesinin kurucusu ünlü İslâm filozofuİbn Haldûn'un, siyaset ve devlet felsefesine dair görüşlerinin Osmanlı düşüncesindekiyansımalarını tespit etmektir. Bu amaçla çalışma, Osmanlı düşünürlerinden İbnHaldûn'un en çok etkisinin görüldüğü Kâtip Çelebi, Naîmâ ve Ahmet Cevdet Paşadüşünceleriyle sınırlandırılmıştır.?İbn Haldûn'un Siyaset ve Devlet Felsefesine Dair Görüşlerinin OsmanlıDüşüncesindeki Yansımaları? adlı çalışmamız bir giriş ve üç bölüm, sonuç vebibliografyadan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, genel olarak siyaset ve devlet felsefesikavramlarının tanımı ve içeriği ele alınmıştır. İlk bölümde konunun tarihsel süreçtekigelişimi irdelenmiştir. Bu bölümde ayrıca siyaset-devlet ilişkisi gibi daha spesifiktartışma konularına ilişkin değerlendirmelere yer verilmiştir. İkinci bölümde İbnHaldûn'un siyaset ve devlet felsefesine dair görüşleri daha sonraki bölümle örtüşecekşekilde inceleme yoluna gidilmiştir. Son bölüm olan üçüncü bölümde Osmanlıdüşünürlerinden Kâtip Çelebi, Naîmâ ve Ahmet Cevdet Paşa'nın konuya ilişkindüşüncelerine yer verilerek İbn Haldûn'dan hangi konularda, ne şekilde ve hangi orandaetkilendikleri belirlenmeye çalışılmıştır.Araştırmamızın sonucunda, adı geçen Osmanlı düşünürleri üzerinde İbnHaldûn'un siyaset ve devlet felsefesine dair düşüncelerinin büyük yansımaları olduğusonucuna varılmıştır. Bu yansımaların İbn Haldûn'un özellikle organizm düşüncesi vetavırlar teorisi ekseninde olduğu görülmüştür. Kâtip Çelebi, Naîmâ ve Ahmet CevdetPaşa'nın Osmanlı Devleti'nin buhranlı dönemlerinde yaşamaları sebebiyle İbnHaldûn'un söz konusu düşüncelerini temele alarak devletin çöküşten kurtarılıp varlığınıdevam ettirmesine yönelik çözüm önerileri ortaya koymaya çalıştıkları ve buyaklaşımlarıyla da devletin yıkılması hususunda İbn Haldûn'un katı determinizmindenayrılarak daha ılımlı bir düşünce geliştirdikleri anlaşılmıştır.Anahtar Kelimeler:Siyaset felsefesi, Devlet felsefesi, Yansıma, İbn Haldûn, Osmanlı düşüncesi,Kâtip Çelebi, Naimâ, Ahmet Cevdet Paşa.

Abstract:
The purpose of our study is to determine the reflections of the famous Islamicphilosopher and founder of sociology and history philosophy, Ibn Khaldun?s views onthe philosophy of politics and state on Ottoman Thought. For this purpose, the study isconfined to the thoughts of Khatip Chelebi, Naima and Ahmet Cevdet Pasha who wereinfluenced by the Ottoman Philosopher, Ibn Khaldun most.Our study called "Reflections of Ibn Khaldun's Views on the Philosophy ofPolitics and State on Ottoman Thought? is composed of an introduction and threesections, conclusion and bibliography. In the introduction part, the definition and thecontent of philosophy of politics and the state is discussed in general. In the first part,the development of the subject in its historical process is studied. Evaluation of morespecific subject matters like the relationship between state and politics is also includedin this section. In the second part, Ibn Khaldun's views on the philosophy of politics andstate have been examined in a way that they overlap the next section. In the third part,by including the opinions of the Ottoman philosophers, Khatip Chelebi, Naima andAhmet Cevdet Paşa, it has been tried to determine on what matters, in which way and towhat extent they have been influenced by Ibn Khaldun.As a result of our research, it has been deduced that Ibn Khaldun's views on thephilosophy of politics and state have reflections on aforementioned Ottomanphilosophers. It has also been found that these reflections are particularly around IbnKhaldun's theory of attitude and the idea of organicism. It has been clearly understoodthat since Khatip Chelebi, Naima and Ahmet Cevdet Pasha lived in the great depressionperiod of Ottoman Empire, they tried to offer a solution for collapse and continue theEmpire?s existence, basing on Ibn Khaldun's aforementioned views and with thisapproach in mind, they developed a moderate thought as to the collapse of the empire,disregarding the strict determinism of Ibn Khaldun.Key Words:Political philosophy, State philosophy, Philosophical influence, Ibn Khaldun,Ottoman thought, Khatip Chelebi, Naima and Ahmet Cevdet Pasha