Bipolar bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk ve obsesif kompulsif bozukluk eştanılı hastalar: Klinik özellikler, kişilik ve mizaç özelliklerinin karşılaştırılması
Bipolar disorder, obsessive compulsive disorder, bipolar disorder and obsessive compulsive disorder comorbidity: Comparison of clinical features, personality and temperament
Yazar: HAFİZE GÜLNUR ŞEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FİLİZ ÖZDEMİROĞLU
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh ve Sinir Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Dürtüsel davranış = Impulsive behavior ; Kişilik = Personality ; Komorbidite = Comorbidity ; Mizaç = Temperament ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı Bipolar Bozukluk (BPB), Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), Bipolar Bozukluk ve Obsesif Kompulsif Bozukluk (BPB-OKB) eştanılı hastalarda sosyodemografik özellikler, hastalık özellikleri ve klinik gidişin belirlenmesi, eş tanının hastalık belirti şiddetine etkisinin ölçeklerle incelenmesi, hem ayrı ayrı hem de eş
tanı durumunda hastalık ile kişilik ve mizaç özelliklerinin ve dürtüselliğin bir bağlantısı olup olmadığının incelenmesidir.
Yöntem: Araştırmaya Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine başvuran DSM-IV tanı ölçütlerine göre BPB, OKB (Majör Depresyon eşlik eden ve etmeyen), BPB-OKB eştanısı alan 18-65 yaş arası 200 hasta dahil edilmiştir. Olgulardaki güncel OK belirtilerin şiddetini ve içeriğini belirlemek için bütün örnekleme Yale Brown Obsesyon Kompülsiyon Ölçeği (Y-BOKÖ) uygulanmıştır. BPB tanılı hastalarda manik durumun şiddetini ölçmek amacıyla Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ) uygulanmış, YMDÖ'nde 12 ve üstü puan alan olgular çalışmaya dahil edilmemiştir. Bütün olgulara depresyon şiddetini belirlemek için Beck Depresyon Envanteri (BDE), öznel ve bedensel anksiyete şiddetini ölçmek için Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), dürtüsellik şiddetini ölçmek için de Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 (BIS-11) uygulanmıştır. Ayrıca tüm olgulara Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ), Beck İntihar Düşüncesi Ölçeği (BİDÖ) ve Sheehan Yeti Yitimi Ölçeği (SYYÖ) uygulanmıştır. Ortalama mizaç puan hesaplaması amacıyla TEMPS-A Mizaç Ölçeği (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris ve San Diego–Autoquestionnaire) ve kişilik özelliklerinin değerlendirilmesi amacıyla Gözden Geçirilmiş/Kısaltılmış Eysenck Kişilik Anketi Formu (EKA-GGK) uygulanmıştır. Hastalar ötimi (BDE<17 ve YMDÖ<12) ve MD (BDE≥17) olarak tanımlanmıştır. OKB hastalarında YBOKÖ'ne göre OK belirtilerin şiddeti (0-7: subklinik; 8-15: hafif; 16-23: orta; 24-31: ciddi; 32-40: aşırı) tanımlanmıştır. OKB tipi belirlemede hastalarda işlev kaybına yol açan, OK belirtilerin sürecin büyük çoğunluğunda bulunduğu durum kronik tip olarak adlandırılırken aralarda en az 3 aylık iyileşme dönemleri olan remisyon ve relaps dönemlerinin olduğu durum epizodik tip olarak adlandırılmıştır. Hastalar SCID-I uygulanarak tanı netleştirmesinden sonra 4 gruba ayrılmıştır. Böylece BPB grubu (s=75), BPB-OKB grubu (s=40), OKB grubu (s=40) ve OKB-MD grubundaki (s=45) hastalar çeşitli sosyodemografik, klinik, dürtüsellik, kişilik ve mizaç özellikleri açısından karşılaştırılmıştır.
Bulgular: BPB'ye OKB eklenmesi durumunda BPB şikayetlerinin başlangıç yaşı daha erken (p=0.036); BPB alt tiplerinden BPB 2 ve BPB NOS oranı daha fazladır (p<0.001). Psikiyatrik yatış sayısı hem BPB grubunda (p<0.001) hem de BPB-OKB grubunda (p<0.001) OKB grubuna kıyasla daha yüksektir; OKB'ye BPB eklendiğinde
MD'ye kıyasla (p=0.032) daha yüksektir. İntihar girişimi öyküsü de aynı şekilde hem BPB grubunda (p=0.047) hem de BPB-OKB grubunda (p=0.004) OKB grubuna kıyasla daha yüksektir; OKB ve BPB eş tanısında OKB ve MD eş tanısına kıyasla (p=0.009) daha yüksektir. İntihar girişimi sayısı BPB-OKB grubunda hem OKB grubuna (p<0.001) kıyasla hem de OKB-MD grubuna (p=0.018) kıyasla daha fazladır. Travma öyküsü OKB'ye MD eklendiğinde (p=0.016) artarken, cinsel travma öyküsü hem BPB eklendiğinde (p=0.039) hem de MD eklendiğinde (p=0.009) artmıştır. Umutsuzluk skorları OKB tanısına hem BPB eklendiğinde (p=0.003) hem de MD eklendiğinde (p<0.001) daha yüksektir; depresyon eşlik etmesinin BPB eklenmesine kıyasla (p=0.005) daha fazla arttırdığı saptanmıştır. Depresif belirtilerin BPB'ye OKB eklendiğinde (p=0.032) BPB'ye kıyasla; hem de OKB'a BPB eklendiğinde (p=0.001) OKB'ye kıyasla arttığı; diğer yandan OKB-MD grubunda hem OKB grubuna (p<0.001) kıyasla hem de BPB-OKB grubuna (p<0.001) kıyasla arttığı saptanmıştır. Anksiyetenin da aynı şekilde hem BPB'ye OKB eklendiğinde (p=0.010) BPB'ye kıyasla; hem de OKB'a BPB eklendiğinde (p<0.001) OKB'ye kıyasla arttığı; diğer yandan OKB-MD grubunda hem OKB grubuna (p<0.001) kıyasla, hem de BPB-OKB grubuna (p=0.006) kıyasla anksiyetenin arttığı saptanmıştır. İntihar düşünceleri açısından bakıldığında, BPB-OKB grubunda hem BPB grubuna (p=0.004) hem de OKB grubuna (p<0.001) kıyasla BİDÖ skorlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. OK belirtilerin şiddetinin OKB'ye BPB eklendiğinde (p<0.001) daha hafif MD eklendiğinde (p=0.013) ise daha ağır seyrettiği saptanmış diğer yandan BPB-OKB grubunda OK belirtiler OKB-MD grubuna kıyasla (p<0.001) daha hafif seyretmektedir. OKB'ye MD eşlik ettiğinde kronik tip OKB daha fazla oranda görülürken, BPB eşlik ettiğinde epizodik tip OKB (p=0.017) görülme oranı artmıştır. Dini obsesyon ve törensel kompülsiyonlar OKB grubuna kıyasla hem BPB-OKB'de (p=0.002, p=0.011) hem de OKB-MD'da (p<0.001, p=0.002) daha yüksek oranda görülmektedir. Dürtüsellik açısından bakıldığında plan yapamamada hem BPB grubu (p=0.012) hem BPB-OKB (p=0.027) grubu hem de OKB-MD (p=0.040) grubu OKB grubundan fazla saptanmıştır. Motor dürtüsellik skorlarının BPB (p=0.007), BPB-OKB (p=0.005) ve OKB-MD (p=0.016) gruplarında OKB grubundan daha yüksektir. Dikkat skorları BPB-OKB (p=0.016) ve OKB-MD (p=0.001) gruplarında OKB grubundan daha yüksektir. Toplam dürtüsellik skorları BPB (p=0.006), BPB-OKB (p=0.003) ve OKB-MD (p=0.004) gruplarında OKB grubundan daha yüksektir. Kişilik skorları açısından kendini iyi gösterme/yalan alanında BPB (p=0.035) ve OKB
gruplarında (p=0.014), BPB-OKB grubuna göre daha yüksektir; psikotisizm skorları BPB (p=0.017) ve BPB-OKB gruplarında (p=0.017) OKB grubundan; BPB-OKB grubunda OKB-MD grubundan (p=0.013) daha yüksektir; nörotisizm skorları OKB-MD grubunda OKB (p<0.001) ve BPB-OKB gruplarından (p=0.003) daha yüksektir. Mizaç özellikleri açısından depresif mizaç, BPB-OKB (p=0.039) ve OKB-MD gruplarında (p<0.001) OKB grubundan daha fazladır; diğer yandan OKB-MD grubunda BPB-OKB grubundan (p=0.035) daha fazladır. Siklotimik mizaç da BPB-OKB (p=0.009) ve OKB-MD gruplarında (p<0.001) OKB grubundan daha fazladır. İrritabl mizaç BPB-OKB grubunda OKB (p=0.006) ve BPB (p=0.034) gruplarından daha fazladır; diğer yandan OKB-MD grubunda OKB grubundan (p<0.001) daha fazladır. Anksiyöz mizaç BPB-OKB (p=0.016) ve OKB-MD gruplarında p<0.001) OKB grubundan daha fazladır; diğer yandan OKB-MD grubunda BPB-OKB grubundan (p=0.005) daha fazladır.
Sonuç: BPB ve BPB-OKB grubu karşılaştırıldığında BPB şikâyetlerinin eş tanı durumunda daha erken başlangıç gösterdiği saptanmıştır. BPB tipi açısından karşılaştırıldığında BPB II ve BPB NOS eş tanı durumunda daha fazla iken BPB I'in BPB grubunda belirgin derecede yüksek olduğu saptanmıştır. BPB'a OKB eklenmesinin intihar düşüncesini arttırdığı, irritabl mizaç puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Kişilik yapılanması BPB grubunun BPB-OKB grubuna kıyasla kendini daha çok iyi gösterme eğiliminde olabileceği saptanmıştır. Psikiyatrik yatış sayısının, intihar girişiminin, kişilik yapılanması açısından psikotisizmin ve dürtüsellik açısından motor dürtüsellik, plan yapamama ve genel olarak dürtüselliğin BPB grubunda OKB grubuna göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. OKB ve BPB-OKB grubu karşılaştırıldığında obsesif belirtilerin, kompülsif belirtilerin ve toplam OK belirtilerinin OKB tek tanısında BPB eş tanısına kıyasla daha yüksek olduğu saptanmıştır. OKB şiddetinin de eş tanı durumunda daha hafif seyrettiği, tek tanı durumunda daha ağır seyrettiği saptanmıştır. Obsesyon ve kompülsiyon tipleri açısından karşılaştırıldığında dini obsesyonlar ve törensel kompülsiyonların, intihar düşüncelerinin, toplam dürtüselliğin ve dikkat, motor dürtüsellik, plan yapamamanın da BPB eklenmesi durumunda daha fazla olduğu saptanmıştır. Psikotisizmin BPB-OKB tanısında, kendini iyi göstermenin ise OKB tek tanısında daha yüksek oranda gözlendiği saptanmıştır. Depresif mizaç, siklotimik mizaç, irritabl mizaç ve anksiyöz mizacın da BPB eklendiğinde daha fazla görüldüğü gözlenmiştir. BPB-OKB ve OKB-MD grupları karşılaştırıldığında psikiyatrik yatış sayısı, intihar girişimi öyküsü ve sayısı BPB eşlik
ettiğinde daha yüksek saptanmıştır. Obsesif belirtilerin, kompülsif belirtilerin ve toplam OK belirtilerinin MD eş tanısında BPB eş tanısında kıyasla daha yüksek olduğu saptanmıştır. OKB'ye MD eşlik ettiğinde kronik tip OKB daha fazla oranda görülürken BPB eşlik ettiğinde epizodik tip OKB görülme oranı artmıştır. OKB-BPB eş tanısında OKB şiddeti hafif seyrederken OKB-MD eş tanısında daha ağır şiddette olduğu gözlenmiştir. Nörotisizmin OKB-MD grubunda fazla görüldüğü, psikotisizmin ise BPB-OKB grubunda fazla görüldüğü saptanmıştır. Depresif ve anksiyöz mizacın da OKB tanısına MD eklenmesi durumunda BPB eklenmesi durumuna kıyasla daha fazla görüldüğü saptanmıştır. OKB ve OKB-MD grupları karşılaştırıldığında obsesif belirtilerin, kompülsif belirtilerin ve toplam OK belirtilerinin, obsesyon ve kompülsiyon sayılarının OKB-MD eş tanısında OKB tek tanısına kıyasla daha yüksek olduğu saptanmıştır. OKB-MD eş tanısında OKB şiddetinin daha ağır düzeyde olduğu gözlenirken OKB tek tanısında daha hafif seyrettiği gözlenmiştir. Obsesyon ve kompülsiyon tipleri açısından karşılaştırıldığında OKB ve BPB-OKB grubunda olduğu gibi dini obsesyon ve törensel kompülsiyonlar OKB-MD eş tanı durumunda OKB tek tanısına kıyasla daha yüksek oranda saptanmıştır. Dürtüsellik açısından bakıldığında, dikkat, motor dürtüsellik ve plan yapamama ile genel dürtüselliğin, kişilik yapılanması nörotisizmin ve hipertimik mizaç dışında diğer tüm mizaç türlerinin OKB'ye MD eklenmesi durumunda daha yüksek oranda görüldüğü saptanmıştır.

Anahtar Kelime: OKB, BPB, MD, eş tanı, dürtüsellik, kişilik, mizaç

Abstract:
Bipolar Disorder, Obsessive Compulsive Disorder, Bipolar Disorder and Obsessive Compulsive Disorder Comorbidity: Comparison of Clinical Features, Personality and Temperament
Objective: The main aim of this study was to examine patients socio-demographic characteristics, disorder characteristics and to determine the clinical course, examining the scale of the effect of comorbid disease severity, and whether if there is a connection between impulsivity and personality and temperament case with Bipolar Disorder (BPD), Obsessive Compulsive Disorder (OCD), Bipolar Disorder and Obsessive Compulsive Disorder (BPD-OCD) comorbidity.
Method:The sample included 200 patients, between age 18-65, who were consecutively admitted to Adnan Menderes University Psychiatry Clinics and on the basis of DSM-IV, diagnosed BPD, OCD (with or without Major Depression-MD) and comorbid BPD and OCD. Patients with pure or comorbid diagnosis of OCD were administered Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (YBOCS), and patients with pure or comorbid diagnosis of BPD were administered Young Mania Rating Scale (YMRS). The cases who had 12 and over YMRS scores were not included in the Study. All participants were applied Sheehan Disability Scale (SDS), Beck Depression Inventory (BDI), Beck Anxiety Inventory (BAI), Beck Hopelessness Scale (BHS) and Beck Suicidal Ideation Scale (SSI), Barratt Impulsiveness Scale-11 (BIS-11), Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris and San Diego Autoquestionnaire (TEMPS- A) and the Eysenck Personality Questionnaire Revised-Abbreviated (EPQR-A). The current clinical status for BD patients were determined as euthymia (BDI<17; YMRS<12), major depression (BDI≥17). The YBOCS score range of severity for patients were: 0–7, sublinical; 8–15, mild; 16–23, moderate; 24–31, severe; 32–40, extreme. The course of OCD was determined chronic form in which the symptoms persisted for most of the course, causing an impairment in functioning and episodic course which was associated with a history of remission (no OCs or at least a subclinical course for 3 ≥ months) and relapse. The patients were divided into 4 groups after applying clarify the diagnosis of SCID-I. Thus, we compared BPB (n = 75), BPD-OCD (n = 40), OCD (n = 40) and the OCD-MD groups (n = 45) patients with respect to several sociodemographic and clinical variables, impulsivity, personality and temperament characteristics.
Results: The subtypes of bipolar II and NOS were more common in BPD–OCD than BPD (p<0.0001). Age at onset of BD seemed to be earlier in BD–OCD group compared to pure BD patients (p=0.036). The number of psychiatric hospitalizations in both groups (p<0.001) BPD and BPD-OCD (p<0.001) were higher compared to the OCD group; in OCD-BPD was higher compared to the OCD-MD (p=0.032). Previous history of suicide attempts in the BPD group (p=0.047) and in the BPD-OCD group (p=0.004) were higher than the OCD group; BPD-OCD compared to the OCD-MD (p=0.009) were higher. The number of suicide attempts tended more likely to be higher in OCD-BPD group compared to both OCD group (p<0.001) and OCD-MD group (p=0.018). While trauma history was higher in OCD-MD group than OCD group, the sexual trauma was higher in
both BPD-OCD and OCD-MD groups than OCD group. The scores of hopelessness were higher in both BPD-OCD (p=0.003) and OCD-MD (p<0.001) groups than OCD, and in OCD-MD than BPD-OCD (p=0.005). Depressive symptoms tended more likely to be higher in BPD-OCD than both OCD (p=0.001) and BPD (p=0.032) groups, on the other hand higher in OCD-MD than both OCD (p<0.001) and BPD-OCD (p<0.001). Also anxiety tended more likely to be higher in BPD-OCD than both OCD (p<0.001) and BPD (p=0.010) groups, on the other hand higher in OCD-MD than both OCD (p<0.001) and BPD-OCD (p=0.006). From the perspective of suicidal thoughts, SSI scores wer higher in BPD-OCD group than both OCD (p<0.001) and BPD (p=0.004) groups. The severity of OC symptoms were higher in OCD-MD group than BPD-OCD (p<0.001) and OCD (p=0.0013) groups; and lower in BPD-OCD group than OCD (p<0.001) group during the assessment. The frequency of episodic course tended to be higher in OCD–BD patients than in pure OCD patients, on the other hand the frequency of chronic form was higher in OCD-MD than OCD patients (p=0.017). Religious obsessions and ritualistic compulsions tended to be higher in both OCD–BD (p<0.001, p=0.002) and BPD-OCD (p=0.002, p=0.011) groups than in pure OCD patients. Non-planning impulsivity scores were lower in pure OCD gruop compared to both BPD (p=0.012), BPD-OCD (p=0.027) and OCD-MD (p=0.040) groups. Motor impulsivity scores were also lower in pure OCD gruop compared to both BPD (p=0.007), BPD-OCD (p=0.005) and OCD-MD (p=0.016) groups. Attentional impulsivity were lower in pure OCD gruop compared to both BPD-OCD (p=0.003) and OCD-MD (p=0.004) groups. Total impulsivity scores were lower in pure OCD gruop compared to both BPD (p=0.006), BPD-OCD (p=0.003) and OCD-MD (p=0.004) groups. In terms of personality profile, the Lie Scale scores tended more likely to be higher in BPD-OCD group than both BPD (p=0.035) and OCD (p=0.014) gruops; psychoticism scores tended more likely to be lower in OCD group than both BPD (p=0.017) and BPD-OCD (p=0.017) gruops, higher in BPD-OCD group than OCD-MD (p=0.013) group; neuroticism scores tended more likely to be higher in OCD-MD group than both OCD (p<0.001) and BPD-OCD (p=0.003) groups. In terms of temperament characteristics, depressive temperament scores tended more likely lower in OCD group than both BPD-OCD (p=0.039) and OCD-MD (p<0.001) groups, higher in OCD-MD group than BPD-OCD group (p=0.035). Cyclothymic temperament scores tended more likely lower in OCD group than both BPD-OCD (p=0.009) and OCD-MD (p<0.001) groups. İrritable
temperament scores tended more likely higher in BPD-OCD group than both BPD (p=0.034) and OCD (p=0.006) groups, higher in OCD-MD group than OCD group (p<0.001). Anxious temperament scores tended more likely lower in OCD group than both BPD-OCD (p=0.016) and OCD-MD (p<0.001) groups, higher in OCD-MD group than BPD-OCD group (p=0.005).
Conclusion: When we compared BPD and BPD-OCD groups; group the age of onset of BPD was earlier; the frequencies of BPD-II and BPD-NOS were higher; suicidal thoughts and irritable temperament scores were higher, the lie scale of personality profil were lower in BPD-OCD group than OCD group. When we compared BPD and OCD groups; number of hospitalization and previous history of suicidal attempts; psychoticism scores; non-planning, motor and total impulsivity scores were higher in BPD than OCD group. When we compared OCD and BPD-OCD groups; obsessive, compulsive and both OC symptom scores; the severity of OCs; the lie scale of personality profil were higher in OCD group than BPD-OCD group. On the other hand, the frequencies of religious obsessions and ritualistic compulsions; suicidal thoughts; total impulsivity and all subscale scores; psychoticism scores; depressive, cyclothymic, irritable and anxious temperament scores were higher in BPD-OCD group than OCD group. When we compared OCD and OCD-MD groups; obsessive, compulsive and both OC symptom scores; number of obsessions and compulsions; the severity of OCs; the frequencies of religious obsessions and ritualistic compulsions; total impulsivity and all subscale scores; neuroticism scores; depressive, cyclothymic, irritable and anxious temperament scores were higher in OCD-MD group than OCD group. When we compared BPD-OCD and OCD-MD groups; number of hospitalization and previous history and number of suicidal attempts; the frequency of episodic course of OCD; psychoticism scores were higher in BPD-OCD group than OCD-MD group; on the other hand, obsessive, compulsive and both OC symptom scores; the severity of OCs; the frequency of chronic form of OCD; neuroticism scores; depressive and anxious temperament scores were higher in OCD-MD group than BPD-OCD group.

Key Words: OCD, BPD, MD, comorbidity, impulsivity, personality, temperament