Heykel sanatında değişen malzeme tutumları bağlamında 1960 sonrası heykelde yumuşak malzemelerin ortaya koyduğu yeni olanaklar
In the context of changing material approaches in sculpture through the new opportunities of soft materials after 1960
Yazar: GÖKÇE HİÇYILMAZ
Danışman: DOÇ. NURBİYE UZ
Anadolu Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Heykel Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Heykel = Sculpture ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Malzemeler = Materials ; Modern sanat = Modern art

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca üretilen sanatsal nesnelerde kullanılan malzemelerin
çeşitliliği teknolojinin ilerlemesi ve yeni malzemenin ulaşılabilirliğiyle paralel bir gelişim
göstermiştir. Toplumların inançları, gelenekleri, teknolojik ve ekonomik değişimleri
sanatsal üretimlerinin niteliğini belirlerken, heykellerin malzemelerini de etkilemiştir.
Tarihteki ilk heykel örnekleri, hayvan kemikleri, kolay yontulabilen taşlar, ahşap ve kil
gibi malzemelerden yapılmıştır. Antik dönem şehir devletlerinden, günümüz modern
dünyanın başlangıcı sayılan 19. yüzyılın sonuna kadar üretilen heykellerin en çarpıcı
örnekleri siyasi ve dini erkin gücünün, kutsallığının, zenginliğinin ve estetik değerlerinin
yansımasıdır. Bu bağlamda üretilen heykellerin kalıcı ve ihtişamlı olması için dayanıklı
ve ekonomik değeri olan işlenebilir madenler, metaller ve çeşitli taşlar tercih edilmiştir.
Antik Yunan Sanatına öykünme, evrensel ve ideal bir güzelliği ortaya koyma
arzusuyla iç içedir. Mutlak olanı arayış, sanatta geçicilik olgusunu dışlarken
heykeltıraşların malzeme seçiminde zamana karşı dirençli, sağlam ve sert malzemelerin
kullanımına yöneltmiştir. Endüstri Devrimi sayesinde sanatsal malzeme olanakları
artmıştır. Makineleşme sayesinde üretilen malzemeler ucuzlamış ve ulaşılabilirlikleri
kolaylaşmıştır. Bu yeni malzemeler sanatçıların dikkati çekmiş, deneysel uygulamalar
için merak ve istek uyandırmışlardır. Kumaş, lateks, lastik, naylon, kâğıt, saç, ip, lif vb.
gibi yumuşak malzemeler de bu dönemde heykelde kullanılmaya başlanmıştır. 1960
sonrasında postmodernizmin deneysel tavrıyla heykeltıraşlar, yumuşak malzemelerle
farklı önermeler ortaya koymuşlardır. Esneme, uçuşma, sıkışma, büzülme, katlanma,
yayılma, dağılma, kırışma vb. gibi farklı fiziksel özelliklere sahip yumuşak malzemeler,
kavramsal ve biçimsel yeni imkânlar sunmuşlardır. Heykelin plastik olanakları
iv
çerçevesinde, kalıcılık fikri yerine sanatçıların anlatmaya çalıştığı düşünce, malzemenin
kendisi ve sanatsal üretim süreci gibi yeni anlam ve form yapıları önem kazanmıştır.

Abstract:
Variety of the materials used in artistic objects throughout the history of humanity
has evolved parallelly with the advancement of technology and accessibility to the new
materials. Beliefs, traditions, technologic and economic changes of the societies
determined the quality of the artistic productions while affecting sculptures' the materials.
In the history, the first examples of primitive sculptures were created by using materials
such as animal bones, stones which easy to dress, wood and clay. The most striking
examples of the sculptures created from the cities of ancient period to the 19th century,
which is hailed as the beginning point of the modern age, are the ones which reflect the
strength, divinity, richness and aesthetic values of the political and religious entities. In
order for these sculptures that are created within this context to be permanent and
magnificent, processable ores, metals and various stones which are durable and economic
were preferred.
Until modernism, the emulation of the Ancient Greek Art is concentric with the
desire to manifest a universal and ideal sense of beauty. While the search for the absolute
externalized the temporariness of the arts, it directed the sculptors to the use of durable
and stable materials which are more resistant to the decaying effects of time. With the
help of the Industrial Revolution, amount of the artistic materials increased. Through the
mechanization produced materials has increased, cheapened and got easier to access.
These materials caught the eyes of the artists and paved way for experimental uses. New
soft materials such as fabric, latex, rubber, nylon, paper, rope and fiber were started to
picked up as sculpture materials in this period. With the experimental style of
postmodernism which came after the 1960s, sculptors began creating different
representations. Various aspects such as stretching and flexion, fuzziness, compression,
vi
contraction and shrinkage, folding, spreading and wrinkling helped soft materials to
provide new conceptual and figural opportunities. Within the plastic scope of sculpture,
instead of the idea of permanence, new meaning and form structures such as the thought
the artists are trying to convey, material itself and artistic production gained significance.