Türkiye'deki yerel medya mensuplarının habercilik pratikleri içerisinde insan hakları kavramına yaklaşımı: Bölgelerarası bir inceleme
Approach of local media members in Turkey to the concept of human rights within their journalism practices: An interregional study
Yazar: ELİF KEBELEK
Danışman: DOÇ. DR. ÜLHAK ÇİMEN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'deki yerel medya mensuplarının habercilik pratikleri bağlamında insan hakları ve hak odaklı habercilik kavramlarına ilişkin yaklaşımlarını bölgelerarası bir araştırma ile incelemek amaçlanmıştır. 'Türkiye'deki yerel medya mensuplarının habercilik pratikleri bağlamında insan hakları ve hak odaklı habercilik kavramlarına ilişkin yaklaşımları nasıldır?' sorusu ise çalışmanın ana problemini oluşturmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde haber kavramı ve yerel medya kavramlarına değinilmiştir. Ardından örneklem olarak belirlenen illerdeki yerel medyanın tarihsel gelişim süreçlerine değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise insan hakları ve hak odaklı habercilik kavramları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise çalışmanın uygulama kısmını oluşturan ve yerel medya mensupları ve gazeteciler cemiyeti başkanları ile online olarak gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen bulgulara yer verilmiştir.
Çalışmanın örneklemi belirlenirken, Yerel Medya Veri Tabanı 2021 Raporu dikkate alınmıştır. Yerel Medya Veri Tabanı 2021 Raporu'na göre; Türkiye'deki yedi coğrafi bölge içerisinde en fazla yerel medya kuruluşuna sahip olduğu tespit edilen Samsun, İstanbul, Ankara, İzmir, Erzurum, Mersin ve Kahramanmaraş illeri örneklem şehirler olarak seçilmiştir. Dolayısıyla amaçlı örneklem ile hareket edilmiştir. Araştırmanın amacına ulaşabilmesi için örneklem olarak seçilen şehirlerden toplam 28 yerel medya çalışanı ve bu şehirlerdeki gazeteciler cemiyeti başkanları ile online olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve yerel medya çalışanlarının yaşanmış deneyimleri bağlamında habercilik pratikleri içerisinde insan hakları ve hak odaklı habercilik kavramlarına yaklaşımları belirlenmeye çalışılmıştır. Gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda; katılımcıların yaklaşık yarısının gazetecilerin ekonomik bağımsızlığının olmaması, işyerlerinin ticari kâr kaygısı taşıması, ikili ilişkilerin yarattığı etki, kurumların ideolojik anlayışları vb. faktörlerin, haberleştirme süreçlerini olumsuz yönde etkilediğini düşündükleri ortaya çıkmıştır. Ayrıca bazı katılımcıların, hak odaklı habercilik yaptıkları takdirde işsiz kalma endişesi ve kurum yetkililerinden olumsuz bir tepki ile karşılaşma kaygısı taşıdıkları sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların neredeyse büyük bir çoğunluğunun, çalıştıkları bölge veya ülke genelinde yeterli oranda hak odaklı habercilik yapılmadığını düşündükleri sonucuna da ulaşılmıştır. Yapılan bu çalışmanın, yerel medyanın işlevselliği ve toplumsal sorumluluğu hakkında önemli bulgular sunduğu ve bu alanda gelecekte yapılacak araştırmalara da ışık tutacağı umut edilmektedir. Yerel medya çalışanlarının eğitiminin arttırılması ve kurumsal baskıların azaltılması, toplumun tüm kesimlerinin sesinin duyulması ve adil habercilik pratiklerinin yaygınlaştırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla yetkili kurumların ve medya kuruluşlarının, üzerlerine düşen sorumlulukları yerine getirerek, daha adil ve objektif bir medya ortamının oluşturulmasına katkı sağlamaları önerilebilir.

Abstract:
This study aims to examine the approaches of local media members in Turkey to the concepts of human rights and rights-based journalism in the context of their journalism practices through an interregional research. The question of 'What are the approaches of local media members in Turkey to the concepts of human rights and rights-based journalism in the context of their journalism practices?' constitutes the main problem of the study. The concept of news and local media are discussed in the first section of the study. Then, the historical development processes of local media in the provinces determined as samples are discussed. The concepts of human rights and rights-based journalism are discussed in the second section of the study. The third section includes the findings obtained from the semi-structured interviews conducted online with local media members and journalist association presidents, which constitute the application part of the study.
The Local Media Database 2021 Report was taken into consideration when determining the sample of the study. According to the Local Media Database 2021 Report; Samsun, Istanbul, Ankara, Izmir, Erzurum, Mersin and Kahramanmaraş provinces, which were determined to have the highest number of local media organizations among the seven geographical regions in Turkey, were selected as sample cities. Therefore, purposive sampling was used. In order to achieve the purpose of the research, online semi-structured interviews were conducted with a total of 28 local media employees from the cities selected as samples and the heads of journalist associations in these cities, and the approaches of local media employees to the concepts of human rights and rights-oriented journalism within their reporting practices in the context of their lived experiences were tried to be determined. As a result of the interviews; it was revealed that almost half of the participants thought that factors such as the lack of economic independence of journalists, the commercial profit concerns of workplaces, the impact of bilateral relations, the ideological understandings of institutions, etc. negatively affected the reporting processes. It was also concluded that some participants were concerned about losing their jobs and facing negative reactions from institutional authorities if they practiced rights-based journalism. It was also concluded that almost the vast majority of participants thought that rights-based journalism was not sufficiently practiced in the region or country where they worked. It is hoped that this study provides important findings on the functionality and social responsibility of local media and will shed light on future research in this area. Increasing the education of local media workers and reducing institutional pressures are of great importance in terms of ensuring that the voices of all segments of society are heard and spreading fair journalism practices. Therefore, it can be recommended that authorized institutions and media organizations fulfill their responsibilities and contribute to the creation of a more fair and objective media environment.