Geçmişten günümüze ülkemizde tescil edilmiş olan bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin kalite ve agromorfolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of quality and agromorphological characteristics of some bread wheat varieties registered in our country from past to present
Yazar: BUSE TAGAY
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Ekmeklik kalitesi = Bread quality

Özet:
Bu çalışma,  144 adet ekmeklik buğday çeşidinin agromorfolojik, dane ve kalite özelliklerini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Denemeler 2019-2020 ve 2020-2021 buğday yetiştirme sezonlarında  Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama alanında  alfa latis deneme desene göre iki tekerrürlü olarak kurulmuştur.
İncelenen tüm özellikler bakımından yapılan varyasyon analizi sonuçları, incelenen ekmeklik buğday çeşitleri arasında istatistiki olarak önemli farklılıkların olduğunu göstermiştir.  İki yıllık verilere göre;  başaklanma süresinin 70.5 ile 113 gün, başaklanma-erme süresinin 32 ile 83 gün, dane veriminin 206.7 kg/da ile 950 kg/da, bindane ağırlığı 24.73 ile 52.10 g, dane alan büyüklüğünün 12.3 mm2, ile 25 mm2, dane çevre uzunluğunun 14.86 mm ile 19.72 mm, dane uzunluğunun 5.565 mm ile 7.885 mm, dane genişliğinin 2.450 mm ile 3.715 mm, dane uzunluk/genişlik oranının değerinin 1.785 ile 2.735, dane daireselliğinin 0.615 ile 0.759, danede uzunluk ve genişlik kesişimi ile ağırlık merkezi arasındaki uzaklık oranının 0.315 ile 0.785, ham protein oranının %11.5 ile %19.73, rutubet oranının %11.13 ile %12.45, danede nişaşta oranının %62.93 ile %70.43, yaş gluten oranının %24.30 ile %43.58, alveograf enerji  değerinin 197.7 ile 513.3, zeleny sedimantasyon değerinin 33.47 ml ile 94.88 ml, hektolitre ağırlığının 67.18 kg/hl ile 85.63 kg/hl, dane sertlik oranının % 20.05 ile % 95.30 arasında değiştiği  saptanmıştır. 
Elde edilen sonuçlara göre incelenen ekmeklik buğday kolleksiyonunun incelenen özellikler bakımından ekmeklik buğday ıslahında amaca göre kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the agro-morphological, grain, and quality characteristics of 144 bread wheat varieties. The experiments were conducted in the Crops Research and Application Area of the Faculty of Agriculture of Çukurova University  during the 2019-2020 and 2020-2021 growing seasons. The experiments were arranged in 12x12 alpha lattice experimental design with two replications.
The variance analysis carried out on the data from all stutied characteristics revealed statistically significant differences among the bread wheat varieties. According to the two-year data of the study, it was determined that days to heading ranged from 70.5 to 113 days; days to the grain filling from 32 to 83 days; the grain yield ranged from 206.7 kg/ha to 950 kg/ha; the thousand-grain weight ranged from 24.73 to 52.10 g, the grain area ranged from 12.3 mm2 to 25 mm2, the grain perimeter ranged from 14.86 mm to 19.72 mm, the grain length ranged from 5.565 mm to 7.885 mm, the grain width ranged from 2.450 mm to 3.715 mm, the length/width ratio of the grain ranged from 1.785 to 2.735, the grain circularity ranged from 0.615 to 0.759, the distance ratio between the intersection of grain length and width and the center of gravity ranged from 0.315 to 0.785. 
Based on the results of the research, the bread wheat collection tested can be used for bread wheat breeding purposes, considering the analyzed specific characteristics.