Özel eğitim uygulama okulları ikinci kademede yürütülen müzik ve oyun dersinin işlenişinin incelenmesi (Ankara ili örneği)
The examining of the application of music and play lesson at the middle school level of special education practice schools (Example of Ankara city)
Yazar: RUVEYDA SULTAN ÜNVER
Danışman: PROF. DR. BARIŞ KARAELMA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Müzik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Müzik = Music
Dizin: Müzik eğitimi = Music education ; Müzik ve oyun dersi = Music and play lesson ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions

Özet:
Ülkemizde özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitim öğretim faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere pek çok kurum bulunmaktadır. Bu kurumlara örnek olarak Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Özel Eğitim Uygulama Okulları gösterilebilir. Özel Eğitim Uygulama Okullarında orta veya ağır düzeyde otizmli öğrenciler ile orta veya ağır düzeyde zihinsel yetersizliğe sahip öğrenciler eğitim görmektedir. İlgili okulun birinci ve ikinci kademe haftalık ders çizelgeleri incelendiğinde ise haftada üç saat müzik ve oyun dersi işlendiği göze çarpmaktadır. Bu araştırmada, Özel Eğitim Uygulama Okulları ikinci kademede yürütülen müzik ve oyun dersinin işlenişinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim öğretim yılında Ankara ili ikinci kademe Özel Eğitim Uygulama Okullarında görev yapan 20 kadrolu müzik öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Araştırma kapsamında Özel Eğitim Uygulama Okullarında yürütülen müzik ve oyun dersi, eğitim öğretimin çeşitli bileşenleri dikkate alınarak incelenmiştir. Bu doğrultuda (a) müzik ve oyun dersini alan öğrencilere, (b) dersin yürütüldüğü ortama, (c) dersin hazırlık sürecine, (ç) dersin uygulanışına, (d) ders çıktısı olarak düzenlenen gösterilere, (e) dersin ölçme ve değerlendirmesine ve (f) öğretmenlerin beklenti ve önerilerine ilişkin bulgular sunulmuş ve çeşitli sonuçlara ulaşılmıştır. Bu doğrultuda; kurumlarda otizm ve zihinsel yetersizlik gruplarının yanı sıra birden fazla yetersizliği olan öğrencilerin bulunduğu, bazı istisnalar dışında öğrencilerin genelinin müzik ve oyun dersine karşı olumlu tutum sergilediği, Özel Eğitim Uygulama Okullarının bir kısmı yetersizlik türlerine göre ayrı okul veya ayrı sınıf olarak düzenlenirken bazı okullarda karma eğitim verildiği ve görüşme yapılan okulların yarısı müzik ve oyun dersi için oldukça donanımlı iken bazı okullarda eğitimi aksatan yetersizliklerin mevcut olduğu saptanmıştır. Bunlara ek olarak dersin hazırlık sürecinde faydalanmak üzere özel gereksinimli bireylere özelleştirilmiş müzik ve oyun dersi kaynaklarının yetersiz olduğu ve öğretmenlerin dersi hazırlarken öğrencilerin düzeyine ve yetersizlik türüne uygun etkinlikler planlamaya özen gösterdikleri tespit edilmiştir. Dersin uygulanışında ise en çok ritim çalgıları, Orff çalgıları ve tuşlu çalgıların kullanıldığı; öğretmenlerin tamamına yakınının derste teknolojiden temel düzeyde faydalandığı; en çok ritim çalışmaları, müzikli/eğitsel oyunlar ve şarkı söyleme etkinliklerine yer verildiği öğretmen görüşlerinden anlaşılmıştır. Bunların yanı sıra öğretmenlerin öğrencilerin çeşitli gelişim alanlarını destekleyici etkinlikler oluşturdukları, derste en çok Orff yaklaşımını ve gösterip yaptırma yöntemini kullandıkları, öğrencilerin ders içi davranışlarının yönetiminde önemli oranda ödül-ceza ve sınıf öğretmeni ile iş birliği yöntemlerinden faydalandıkları, dersi yürütürken yoğun olarak öğrencilerin özel gereksinimine bağlı yaşanan zorluklarla karşılaştıkları, bazı öğretmenler karşılaştıkları bu zorluklar karşısında çeşitli faaliyetlerle kriz yönetimi uygulamaya çalışırken bazı öğretmenlerin müdahale konusunda sınıf öğretmenlerinden destek almayı tercih ettiği saptanmıştır. Ayrıca tüm okullarda ders çıktısı olarak gösterilerin düzenlendiği ifade edilirken öğretmenlerin önemli bir kısmının ölçme-değerlendirme yapmadığı ve müzik ve oyun dersinde çoğunlukla sistemli ve planlı bir ölçme-değerlendirme sürecinin olmadığı anlaşılmıştır. Son olarak, alanda çalışan öğretmenlerin en çok alana yönelik kaynakların arttırılmasına, MEB müzik ve oyun dersi öğretim programında düzenlemeler yapılmasına ve müzik öğretmenliği lisans programlarında özel gereksinimli bireyleri hedef alan eğitsel düzenlemelerin yapılmasına ilişkin beklentilerinin olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Our country has various institutions for the education activities of individuals with special education needs. Special Education Practice Schools under the Ministry of National Education can be given as an example. Medium or high-level autistic students and medium or high-level mental deficiency students are educated in Special Education Practice Schools. When the first and second level weekly curriculum of the related school is investigated, three hours per week music and play lesson draw attention. In this study, the purpose was to investigate the effectiveness of music and play lesson teaching at the middle school level of Special Education Practice Schools. This study used the case study model among qualitative research methods. The study group consisted of 20 staffed music teachers working in the middle school level of Special Education Practice Schools in Ankara city in the 2019-2020 academic term. The study data were collected with semi-structured interview forms and analysed with the content analysis method. Within the scope of this study, music and play lesson taught in Special Education Practice Schools were investigated by considering various components of education. Accordingly, findings related to (a) students who took music and play lesson, (b) the environment where the lesson is conducted, (c) lesson preparation process, (d) lesson application, (e) shows organised as lesson outcomes, (f) lesson measurement and assessment and (g) teachers' expectations and recommendations were presented. In this regard; In addition to autism and mental disability groups, it has been determined that there are students with multiple disabilities in institutions, and with some exceptions, students generally have a positive attitude towards music and play lessons. While some of the Special Education Practice Schools are organized as separate schools or separate classes according to the types of disability, the other schools continue education in the form of mixed education. While half of the schools interviewed are well-equipped about music and play lessons, it is found that there are inadequacies that hinder education in the other half. In addition to these, it is determined that the sources are insufficient to give customized music and play lessons to individuals with special needs during the preparation process of the class. Still, teachers take care to organize appropriate activities to the students' level while preparing the lesson. In the implementation of the lesson, rhythm instruments, Orff instruments, and keyboard instruments are mostly used; Almost all of the teachers made use of technology in the lesson at a basic level; It is understood from the teachers' opinions that mostly rhythm exercises, musical/educational plays, and singing activities are used during the lesson. In addition to these, it has been determined that teachers create activities that support various development areas of students, and they mostly use the Orff approach and show-and-make method in the lesson. Besides, it is observed that the teachers benefit from the reward-punishment methods and collaborate with the classroom teacher to a significant extent in managing students' in-class behaviors. They also faced the difficulties experienced intensely due to the special needs of the students while conducting the lesson. While some teachers try to implement crisis management with various activities in the face of these difficulties, other teachers prefer to get support from classroom teachers for intervention. In addition, while it is stated that demonstrations were organized as a course outcome in all schools, it is understood that a significant part of the teachers did not make assessments and evaluations. There was no systematic and planned assessment-evaluation process in music and play lessons. Finally, it is determined that the teachers working in the field have expectations for increasing the educational resources for the most field, making arrangements in the music and play lesson curriculum of the Ministry of National Education, and making educational arrangements targeting individuals with special needs in music teaching undergraduate programs.