Gorbaçov döneminin Türk basınına yansımaları (1985-1991)
Reflections of the Gorbachev period on the Turkish press (1985-1991)
Yazar: BETÜL AYDIN KARGA
Danışman: PROF. DR. OKAN YEŞİLOT
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Basın = Press ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Gorbachev, Mikhail Sergeyevich = Gorbachev, Mikhail Sergeyevich ; Reform = Reform ; Rusya = Russia ; Türk basını = Turkish press ; Türk tarihi = Turkish history ; Yenileşmeler = Reformations

Özet:
İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından, dönemin iki küresel gücü olan
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB)
arasında başlayan Soğuk Savaş, 1975 yılında imzalanan Helsinki Nihai Senedi ile
yumuşama dönemine girdi. Yumuşama dönemi, Mihail Gorbaçov'un Komünist Parti
Genel Sekreterliği'ne getirilmesi için önemli bir adımdı.
Gorbaçov'un genel sekreterliği, SSCB'nin iç ve dış siyasetinde radikal
değişikliklere sebep oldu. Bu dönemde ortaya atılan glasnost (açıklık) ve perestroyka
(yeniden yapılanma) politikaları SSCB'nin var olan tüm problemlerini gün yüzüne
çıkardı. Gorbaçov'un başlattığı bu radikal reformların asıl amacı, SSCB'yi eski gücüne
kavuşturmak, Doğu ve Batı bloğu arasındaki mücadeleyi sona erdirmek ve SSCB'nin
Avrupa'ya uyum sağlayabilmesiydi.
Uzun yıllar boyunca SSCB çatısı altında yaşayan milletler bağımsızlıkları için en
uygun fırsatı bu dönemde yakaladı. Kazakistan'da Jeltoksan Olayları ile başlayan
ayaklanma hareketleri Baltık cumhuriyetlerinde devam etti. 1989 Mart'ında yıkılan
Berlin Duvarı ile bölünmüş Almanya birleşerek yeniden tarih sahnesinde yerini aldı.
Yüzyıllardır kanlı mücadelelerle komşuluk yapmaya çalışan Azerbaycan ile Ermenistan
arasındaki Dağlık Karabağ problemi yeniden gün yüzüne çıktı. SSCB, bağımsızlık uğruna
gerçekleştirilen ayaklanmalarla güç kaybetmekteydi. Reformist yaklaşımıyla SSCB'deki
oturmuş düzeni değiştiren Gorbaçov, ülke içinde itibarını yitirirken Batı'da ise Nobel
Barış Ödülü ile ödüllendirildi.
SSCB'nin hızla çözülmesinin son aşaması Ağustos 1991'de Gorbaçov'a karşı
gerçekleştirilen darbe girişimiydi. Darbe girişiminin ardından, Gorbaçov hızla güç
kaybetmeye başladı. 8 Aralık 1991'de SSCB'den ayrılan cumhuriyetler tarafından
kurulan Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ile SSCB fiilen sona erdi. SSCB'yi eski
gücüne kavuşturmak idealiyle yola çıkan Gorbaçov ise 25 Aralık 1991'de istifasını
duyurdu.
Turgut Özal'ın başbakanlığı ve cumhurbaşkanlığı döneminde (1983-1993) ikili
ilişkiler önemli bir yol kat etti, karşılıklı resmi ziyaretler yapıldı. Bu doğrultuda Türk
basınındaki Sovyet algısı da değişmeye başladı. Batı ile paralel bir şekilde iyileşme
eğilimi gösteren Sovyet algısı, bölgeye Türk muhabirlerin gitmesi ile farklılaşmaya
VII
başladı. Sovyetler Birliği'nin Azerbaycan'a müdahalesi ise Türkiye'deki Sovyet algısını
düzeltilmeyecek şekilde bozdu.

Abstract:
After the end of the Second World War, the Cold War began between the two
global powers of the time, the United States of America (USA) and the Union of Soviet
Socialist Republics (USSR), it entered a softening period with the Helsinki Final Act,
signed in 1975. The softening period was an important step towards the promotion of
Mikhail Gorbachev to the General Secretary of the Communist Party.
Gorbachev's general secretariat caused radical changes in the internal and foreign
policy of the USSR. The glasnost (openness) and perestroika (restructuring) policies
introduced during this period revealed all the existing problems of the USSR. The main
goal of these radical reforms initiated by Gorbachev was to restore the USSR to its former
strength, to end the struggle between the Eastern and Western bloc, and to ensure that the
USSR could adapt Europe.
It was during this period that the nations that had been living under the umbrella
of the USSR for many years had the most favorable opportunity for their independence.
The uprising movements in Kazakhstan, which began with the Events of Jeltoksan,
continued in the Baltic republics. In March 1989, Germany, divided by the destroyed
Berlin Wall, united and took its place on the historical stage again. The NagornoKarabakh conflict between Azerbaijan and Armenia, which has been trying to neighbor
for centuries with bloody struggles, has resurfaced. The USSR was losing power due to
the uprisings carried out for the sake of independence. Gorbachev, who changed the
established order in the USSR with his reformist approach, lost his reputation within the
country and was awarded the Nobel Peace Prize worldwide.
The final stage of the rapid dissolution of the USSR was the coup attempt against
Gorbachev in August 1991. After the attempted coup, Gorbachev began to rapidly lose
power. On December 8, 1991, the USSR de facto ceased to exist with the Commonwealth
of Independent States (CIS), which was formed by the republics that had left the USSR.
Gorbachev, who set out with the ideal of restoring the USSR to its former power,
announced his resignation on December 25, 1991.
During the premiership and presidency of Turgut Özal (1983-1993), bilateral
relations have come an important way, and mutual official visits have been made. In this
direction, the Soviet perception in the Turkish press began to change. The Soviet
IX
perception, which tended to improve in parallel with the West, began to differentiate with
the presence of Turkish correspondents in the region. The intervention of the Soviet
Union in Azerbaijan irreparably spoiled the Soviet perception in Turkey.