Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler derslerinde çocuklar için felsefe: Bir eylem araştırması
Philosophy for children in life studies and social studies courses: An action research
Yazar: NİLÜFER BİRCAN KAYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜL TUNCEL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Hayat bilgisi dersi = Life science lesson ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Toplumsal farkındalık = Social awareness ; Çocuklar = Children ; Öz farkındalık = Life studies ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Sosyal Bilgiler ve Hayat Bilgisi derslerindeki kazanım, beceri ve kavramlarla entegre edilen çocuklar için felsefe oturumlarının çocukların felsefi duyarlılığını, kavram kazanımlarını, soru sorma becerilerini, öz farkındalık ve sosyal farkındalık becerilerini arttıracağı düşünülmektedir. Bunun yanı sıra ilkokul öğrencilerini çocuklar için felsefe ile tanıştırmak, onların işbirlikli bir sorgulama toplumunda yetişmeleri yoluyla demokratik ve etkili bir vatandaş olmalarına ön ayak olur. Uygulanan eylem araştırması bu amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığı ile ilgili veriler toplamayı, bu verileri analiz etmeyi ve sonuçlandırmayı içermektedir.
Bu amaçlara ulaşmak için aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır:
1.	İlkokul 2. Sınıf ve 4. Sınıf öğrencilerinin Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde Çocuklar için Felsefe uygulaması öncesi ve uygulaması sonrası kavram üzerine düşünmelerindeki (felsefenin doğasını anlama, kendini tanıma ve saygı) değişimleri nasıldır?
2.	Öğrencilerin Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde uygulanan Çocuklar için Felsefe oturumları arasındaki soru sorma çeşitliliklerinin, felsefi duyarlılıklarının, öz farkındalık ve sosyal farkındalık becerilerinin değişimi nasıldır?
3.	Öğrencilerin Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde uygulanan Çocuklar için Felsefe oturumlarında aldıkları rollere yönelik duygu ve düşünceleri ile ilgili değişim nasıldır?
4.	Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde uygulanan Çocuklar için Felsefe oturumları arasındaki sınıf ikliminin değişimi nasıldır?
Bu araştırma nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması şeklinde tasarlanmış, İstanbul ili Pendik ilçesindeki bir ilkokulun 2. ve 4. sınıflarında öğrenim gören 42 ilkokul öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı, üniversitede akademisyen olup, gözlemciler sınıf öğretmenlerinden oluşmaktadır. Uygulama 2017-2018 eğitim-öğretim yılı güz döneminde gerçekleştirilmiş olup, veri toplama aracı olarak açık uçlu ön algı son algı anketi, gözlem formu, öğrenci ve öğretmen görüşme formları, video analizleri ve öğrenci günlükleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi tekniğine göre MAXQDA programı aracılığı ile çözümlenmiştir. 
Araştırmanın bulgularına göre 2. ve 4. sınıf Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler dersleri ile entegre edilen çocuklar için felsefe oturumlarında soru çeşitliliği, felsefi duyarlılık boyutlarında nispeten, kavram üzerine düşünme öz farkındalık ve sosyal farkındalık becerilerinin gelişimi boyutlarında ise olumlu gelişim gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin kendilerini demokratik ve güvenli bir sınıf ortamında hissetikleri tespit edilmiş ve bu süreçten oldukça keyif aldıklarını ifade etmişlerdir. Çocuklar için felsefenin çocukların düşünme ve sosyal-duygusal becerilerini geliştirdiği söylenebilir. Buna bağlı olarak bu yaklaşımın diğer disiplinlere entegre edilmesi ve daha erken yaşlardan başlamak üzere her düzeyde uygulanması önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Çocuklar için felsefe, öz farkındalık, sosyal farkındalık, Sosyal Bilgiler, Hayat Bilgisi

Abstract:
It has thought that integrating philosophy for children sessions to the level of skills, concepts, and aims of Life Studies and Social Studies programs is expected to enhance children's philosophical sensitivity, questioning, conceptual thinking, self-awareness, and social awareness skills. In addition to this, introducing children to philosophy for children sessions promote them as being a democratic and effective citizen in a collaborative community of inquiry. Applied action research involves gathering data, analyzing, and evaluating to discover whether those aims substantiate or not.
On this purpose, the questions stated below have been questioned:
1.	How have 2nd-grade and 4th-grade elementary school students changed in terms of conceptual thinking (understanding the nature of philosophy, knowing thyself and respect) in Life Studies and Social Studies courses before and after Philosophy for Children applied?
2.	How have students changed between Philosophy for Children sessions in terms of variety of questioning, philosophical sensitivity, self-awareness and social-awareness skills in Life Studies and Social Studies courses?
3.	What is the opinion and perception of the students about philosophy for children's sessions?
4.	How has the classroom climate changed between Philosophy for Children sessions in terms of in Life Studies and Social Studies courses?
This study designed as action research is one of the types of qualitative methods. Participants consisted of 42 2. and 4. grade primary school students who were studied in the Pendik province of Istanbul. The researcher who conducted the research is an academic, and observers were classroom teachers. It was practiced during the fall semester of the 2017-2018 academic year. Preliminary and final test open-ended questionnaire, observation form, journals of the students, semi-structured interview forms for students and classroom teachers, video records, and activity forms were used as data collection.tools. Data obtained were analyzed with the content analysis method via MAXQDA qualitative data analysis software.
According to findings, it was determined that there was a partial change in a variety of questions asked by students, and in their philosophical sensitivity and there was a positive change in their conceptual thinking, self-awareness, and social awareness skills in philosophy for children sessions integrated into Life Studies and Social Studies courses. Also, the results of this study showed that the students perceived themselves as being in a democratic and safe classroom climate and expressed their enjoyment of the process. These findings highlight that Philosophy for children approach promotes thinking skills, and social-emotional development in children. In this regard, future researches are recommended to integrate philosophy for children into all disciplines and suggest practicing at every level starting early ages. 
Keywords: Philosophy for Children, Life Studies, Social Studies, Action Research, Self-awareness, Social Awareness