Tasarımda orijinallik mitlerini çözümleyici bir model önerisi
A method proposal for analysing the myths of originality in design
Yazar: ELÇİN KARA VATANSEVER
Danışman: PROF. DR. NURBİN PAKER KAHVECİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Orijinallik kavramı; mimarlık, tasarım ve ilişkili disiplinlerde tartışmalı bir kavramdır. Bir tasarımın benzersiz, özgün ve başka tasarımlardan ayrıksı olma durumu, günümüzde yaratıcılıkla ilişkili olarak arzulanan bir olgudur. Orijinallik, tasarım sürecinde yaratıcılığı teşvik ederken, tasarımcıya da bir çeşit özgürlük alanını açar. Özgün tasarımlar, önceki tasarım kalıplarından farklı olarak, yeni fikirlerin ve yaklaşımların kullanılmasıyla karakterize edilir. Ancak orijinallik her zaman mutlak bir kavram olmamıştır. Sanattan felsefeye, bilimden tasarıma kadar bir çok disiplinde, zaman içerisinde farklı anlamlar yüklenmiş ve tartışmaların odak noktası olmuştur. Orijinalliğin modern bir fenomen olduğundan bahsedebiliriz, zira klasik gelenekte taklit sanatı hem uygulanmış hem de teorileştirilmiştir. Gelenekler iletimi, nesilden nesile aktarımı ifade eder; uygulanması için gerekli kuralları, taklit edilmek üzere olan modeller aracılığıyla iletiriz. Çünkü bir modelin iyi bir şekilde taklit edilebilmesi, tam olarak anlaşılması ve az ya da daha fazla yaratıcı bir şekilde yeniden üretilebilmesi için tekniğin öğrenilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla gelenekler; taklit, kopya ya da yeniden üretimi öğrenmenin doğal bir parçası, süreci olarak görmektedir. Dahası, tarihsel olarak bakıldığında, bu türden bir üretim sanat, tasarım ya da mimarlık alanlarında bir stilin, dilin oluşmasını, yayılmasını da sağlayan şeydir. Eskiler; taklit ve yaratım sürecini ayrılmaz bir bütün olarak görmüş, bununla ilgili pek çok felsefik spekülasyonlar, çeşitli teoriler üretmiş ve yaratıcı taklidi bir öğretim modeli olarak uygulamıştır. Ancak zaman içerisinde, orijinalliğin idealleştirilmesinin bir sonucu olarak, taklidin yaratıcı potansiyeli ve bir öğrenme biçimi olarak saygın görülen konumu giderek itibarsızlaşmıştır.
Orijinallik / özgünlük kavramı tarihi görece yakın zamana aittir. Kökeni latince -oriri, originem-den gelen ve kaynak, başlangıç gibi içkin bir biçimde geriye dönük anlamlara sahip orijin, 14. yüzyıldan beri var olsa da, bu kelimeden türeyen orijinal ve orijinallik kavramları zaman içerisinde farklı şeyleri ifade etmeye başlamıştır. Orijinal kelimesi zaman içerisinde, bir tarafta orijin ile bağlantılı olarak retrospektif anlamlarını korurken, diğer taraftan yeni, diğerleri gibi olmayan, özgün gibi anlamlar yüklenmeye başlamıştır. Orijinallik ise tamamen modern bir fenomen olarak, idealleştirilmiş bir yeniliği ve özgünlüğü tariflemek üzere kullanılan bir kavram haline gelmiştir. Orijinallik; sıfır noktasını hemen, şimdi, kendisi üretmektedir. Dolayısıyla bu anlamda, geçmişe dönük olan klasik geleneklere zıt bir kavramdır. Orijinal kelimesinin birbirinden farklı ve zıt anlamlar yüklenebilmesi, orijinal kavramı ile birlikte kendisine eş ve zıt anlamları olan diğer kavramları ele alış biçimlerimizi değiştirirken, özellikle tasarım, mimarlık, sanat, estetik gibi alanlarda idealleştirilmiş bir arayış olma durumu ile birlikte bakıldığında, orijinallik ekseninde olan tüm kavramları tartışmaya açık hale getirmektedir. Orijinallik ve kopya/ taklit  kavramları çerçevesinde tartışılan tanımlamalar ve yan kavramlar farklı söylem alanlarında yer alsalar dahi, birbirlerine değişen koşullar yaratmakta ve birbirlerini ilişkisel olarak dönüştürmektedir. Bu koşulların ve dönüşümün izleri, kelimelerin anlamları üzerinde kendini göstermektedir. Dilde anlamsal olarak meydana gelen ve düşünme biçimlerimize yansıyan bu değişimleri görsel olarak temsil edebilme işi ise zordur.
Tez çalışması, bu anlamda tarihsel olarak anlamsal salınım gösteren bu kavramlara odaklanacaktır. Modern bir kavram olan orijinallik kavramı, bir dizi niteliksel ve niceliksel değişim ve dönüşüm nedeniyle zihniyetimizi şekillendiren modern mitlerden biri haline gelmiştir. Mitler, bir ideolojiyi ve bir değerler bütününü doğal bir durum olarak yansıtırken, toplumsal olarak inşa edilen bu durumun insan üretimi ve dolayısıyla da yapay (artificial) olduğunu gizlemektedir. Bu nedenle, bugün orijinallik ve kopya gibi kavramlara nasıl yaklaştığımızı açıklığa kavuşturmak için bu sosyal olarak inşa edilmiş anlatıları deşifre etmek çok önemlidir. Orijinallik ekseninde, tasarımın kendisinin ve tasarımcı kavramının zamanla mitolojikleşmeye başlaması, hem ürünün hem de üreticisinin anlamlarındaki değişimi beraberinde getirmektedir. Bu mitlerin ve örüntülerin nasıl ve ne zaman oluştuğu, bugün mimarlıkta ya da herhangi bir tasarım disiplininde orijinallik kavramı ile ilişkili birtakım çelişkileri görebilmek ve anlayabilmek için, orijinallik ve ilişkisel kavramların zaman içerisinde, hangi koşullar altında, ne türden değişimler geçirdiğini gözlemleyebilmek önemlidir.   Bu anlamda bu çalışma orijnallik mitlerinin sanatta ve tasarımda nasıl kurulduğunun izlerini sürecektir. Tez, bu mitleri ve zaman içinde oluşan anlamsal değişimleri ortaya koyacak bir okuma/görme biçimini sunmayı amaçlamaktadır.
Tez, tartışmaların odağındaki bütün bu kavramların gelişen, değişen anlamlarını, bunları oluşturan dinamik koşulları, zamansal ve disiplinlerarası olarak bir araya getirerek çözümleyecek bir model önerisi yapmaktadır. Geleneksel dilbilimsel araçlara alternatif olarak, Raymond Williams'ın (RW) (1983) ilham veren 'Anahtar Sözcükler: Kültür ve Toplumun Sözvarlığı' eserinin kullanarak, kavramsal bir temsil aracı işlevi görecek bir model önerecektir. Yapılan bu çalışma ile anahtar sözcüklerin tüm disiplinlerarası ilişkilerini bir ağda haritalamak, kavramların anlamsal değişimlerini görselleştirebilmek ve 'orijinallik' anahtar kelimesi ve ilişkili kavramlar üzerinden seçici olarak verileri bir araya getirerek, bu örüntüleri açığa çıkarmak mümkün olacaktır. İkinci bölümde literatür araştırması sonrasında, RW çalışması ile oluşturulacak model tariflenecek ve bu modelin kapsamını kavramsal ve ilişkisel olarak genişletmek için haritalarına ve modellerine RW yaklaşımından ilham alan iki artçıl çalışmayı ekleyecektir. Kültür ve toplum ekseninde seçilen, orijinallik anahtar kelimesi etrafında gelişmiş bu haritayı mimarlık ve tasarım eksenindeki terminolojilere yönlendirmek için ise 4. Bölüm'de başka dilbilimsel araçlardan yararlanılacaktır. Böylece ilişkisel ağda yeni bağlantılar kurulacak ve semantik haritalara başka paralel okumalar eklenecektir. Yeni geliştirilen haritalar, orijinallik örüntülerini mimarlık ve tasarım eksenlerinde genişletebilecektir. RW çalışması merkeze alınarak oluşturulan, orijinallik açısından daraltılan ve sonrasında artçıl çalışmalarla genişletilen ilişkisel ve anlamsal haritalar, önceki bölümlerde ortaya konulan kavramların okunmasında kullanılacaktır. 
Sonuç olarak bu çalışma, geçmişten günümüze orijinallik ile ilişkili bir takım kavramları önce ortaya çıkararak bunları yorumlamamız için bize bir yöntem önerecek ve ardından ürettiği haritalamaları tasarım odaklı hale getirecektir. Tez, oldukça enerjik ve sürekli değişim içindeki kelimeler / kavramlar için temel bir çalışmaya dayanarak, onu üretken bir sistem olarak nasıl kullanabileceğimizi önerecek ve elde ettiği tüm verileri tarihsel bir akış içinde ortaya koyacaktır. Bu sayede, zaman içerisinde düşünce akışlarımızın nasıl değiştiği ve değer yargılarımızın hangi koşullar altında oluştuğuna dair yeni bir görme ve okuma biçimi sunmayı hedeflemektedir.

Abstract:
Originality is a relatively modern and controversial concept in design. Although it has been widely used in English since the end of the 18th century, its root 'origin' is an old word that has been in the language since the 14th century. Etymologically deriving from the root word 'origin, originem' (lt.) - source, rise, birth -, origin has an intrinsic retrospective meaning. 'Original,' on the other hand, keeps this retrospective meaning of 'source' but also takes on additional definitions as 'new, unique and authentic' over time. Deriving from this secondary meaning of the original, the concept of 'originality'  describes an idealized innovation and source of artistic expression. It has been theorized to signify value in creative industries. The fact that the word original can be attributed with different and opposing meanings changes how we deal with originality and related concepts in design, art, and aesthetics, making them open to discussion. Even though the definitions within the framework of the concept of originality take place in different discursive areas, they create changing conditions and transform accordingly. Traces of these conditions and transformations show themselves in the meanings and definitions of words and form the hidden patterns of 'originality'. It is a challenge to visually represent these changes that occur in language and are reflected in our ways of thinking. 
The concept of originality, as a rather modern concept, has become one of the modern myths that shape our mindsets due to a series of qualitative and quantitative changes and transformations. Barthes (1972) mentions that mythologies emerged in societies to resolve the contradictions between people's experiences and beliefs in their daily lives and have potent effects on our ways of thinking. While myths reflect an ideology and a set of values as a natural state, they also hide that this socially constructed state is artificial and man-made. Therefore it is crucial to decipher these socially constructed narratives to clarify how we approach concepts such as originality and copy today. On the axis of originality, the fact that the design itself and the concept of the designer begin to become mythologized in time brings together the change in meanings of both the product and its producer. Said mentions that the ideals of originality form a dominant pattern and that this pattern is framed psychologically, economically, and intellectually (1983). How and when these mythologies and patterns are formed is essential to understand better how the meaning changes of the original and the copy occur today. In this sense, this study will trace how mythologies of originality are established in art and design. The thesis aims to reveal a way of reading/seeing patterns that we can benefit from today by exposing these myths and their shifting meanings in time.
In this sense, the thesis pursues socially produced and naturalized patterns of originality. Since we are talking about myths as being naturalized structures, it is challenging to reveal them. With this study, a methodical reading is developed to analyze such structures forming our mindsets. A method is proposed to follow various concepts, developed on the axis of originality, evolving with the dynamics that change and cultivate over time. Raymond Williams' 'Keywords' study will be used as a conjunction for all these concepts, which come from different discourse fields but are highly interrelated. 'Keywords' have a unique position in terms of linguistic studies and Cultural Studies. The 'Keywords' study makes semantic and temporal readings through various linguistic tools by highlighting many concepts that have cultural impacts. Since the word originality is another keyword of RW's study, relational networks within will be used to relate the thesis's conceptual pool. This study proposes a method to analyze and represent the evolving and changing definitions of all these concepts around originality and the dynamic conditions that create them by bringing them together contextually, semantically, and interdisciplinary. 
In design studies and its history, Forty talks about a cultural lobotomy that leaves design connected only with the eye, breaking its connections to the brain and economy (2005). He says it is assumed that if the design is associated too closely with commerce, its intellectual hygiene would be polluted. Limiting the act of design to a purely artistic activity reduces it to a cultural status only, obscuring the fact that design emerged at a particular stage in the history of capitalism and played a vital role in creating industrial wealth (Forty, 2005). Therefore, it is crucial to bring together these two discursive fields that transform and produce different conditions for each other.
Unlike traditional linguistic tools of defining and examining words and concepts, this study encourages the use of RW's (1983) inspiring work 'Keywords: A Vocabulary of Culture and Society' to map all the interdisciplinary relations of the keywords into a network, to visualize the changes in meaning, to selectively bring all the data around the keyword 'originality' in order to reveal the patterns of the concepts of and around originality. Other vocabularies will be included in this relational network so that it can be updated, keep up with the spirit of the time and evolve into an interdisciplinary study. Using the patterns within the selected vocabulary, a visual mapping will be made to analyze the different layers that will develop depending on the content. With these mappings, it will be ensured that the concepts of originality can be understood not only etymologically and historically but also semantically.
Another importance of the thesis is that this concept reading method is suitable for making different analyses not only through the concept of originality but also by taking other concepts to the center. Collecting the fragments of information throughout Williams' intertwined structure and defragmenting it in an abstract way to show its possible and numerous outcomes, this study can only suggest another perspective to understand better and use concepts that will also shift our narratives around them. It is a generative and alternative approach for reading concepts to be considered, along with the other ones borrowed from cultural and social studies. Furthermore, the interesting structure of Keywords has inspired other studies over the years, so the set of concepts in its vocabulary is constantly revised with other following studies. Therefore, it is an analysis method that is not static but keeps up with the times.
After a brief introduction to the subject, scope, and aim of the study, the second part of the thesis will bring together the literature study about the concepts related to the topic from two different discourse fields. The history and the conditions that bring up all these concepts will be concisely revealed. At the end of this section, all emerging concepts will be introduced. In the following Chapter 3, the thesis decides to use Raymond Williams's Keywords to connect all these concepts revealed with the literature search in the previous chapter and to allow them to be read together. This work will be used as a conjunction to create a platform that will bring together various concepts from different discourse fields. The work of Raymond Williams will be analyzed and turned into a method to map conceptual readings relationally, narrowing these relational concepts in the axis of originality to make them a semantic and patterned mapping. The reason for choosing RW is that it draws attention to the changes brought about by changing social and cultural events on concepts by matching the different linguistic tools it uses with several historical realities, and it brings together words that can be from different discursive clusters relationally. In this way, RW's work was deemed valuable in revealing the relations of concepts and exposing the patterns of change and transformation.
This study tries to systematize RW's unique approach to concepts. Inspired by how he handled the keywords by referring to the linguistic tools he used and the points he considered historically significant, and by making a kind of back writing, this method will be reflected in the writing styles of the main concepts in the second part. The thesis then adds two descendant works inspired by the RW approach to its maps and patterns to expand its scope conceptually and relationally. The first of these two studies; is Tony Bennett's 'New Keywords: A revised Vocabulary of Culture and Society' (TB), and the second is Colin MacCabe's 'Keywords for Today: A 21st Century Vocabulary' (CM). Relational and semantic maps, created by taking the RW study to the center, narrowed down in terms of the keyword originality, and expanded with the descendant studies, will be used to read the concepts revealed in the previous chapter.
To direct this map chosen on the axis of culture and society and specialized around the concept of originality towards the terminologies around the axis of architecture and design, other dictionaries and compiled dictionaries will be added in Chapter 4. Adding new words to the existing maps will include new connections in the relational network, and further parallel readings will be added to the semantic maps. Thus, the newly developed maps will be able to shift and expand the patterns of originality towards the axis of architecture and design. These studie are Michael Erlhoff's 'Design Dictionary: Perspectives on Design Terminology' (ME), Victor Taylor's 'Encyclopedia of Postmodernism' (VT), Adrian Forty's 'Words and Buildings: A Vocabulary of Modern Architecture' (AF), and Tom Bottomore's 'Dictionary of Marxist Thought' (BT). Although not prepared with the RW method, the concepts selected from these contextually determined dictionaries will be articulated to previous mappings both relationally and semantically to produce new relationships and meanings, and a design-oriented reading will be described. 
As a result, this study will first reveal these concepts from the past to the present, then propose a method for us to interpret them, and then direct the mappings it has produced into a design-oriented one. The thesis is based on an essential study for very energetic, perpetual concepts and proposes how we can use it as a generative system and presents all the data it has obtained in a historical flow.