İlaç sektöründe davranış odaklı güvenlik yönetim sisteminin uygulaması ve iş kazaları üzerine etkileri
Implementation of the behavior-based observation safety system in the pharmaceutical sector and effects on the work accidents
Yazar: SİBEL KAYAOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECLA DALBAY
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Davranış odaklı yaklaşım = Behavior based approach ; Güvenli davranış = Dependable behaviour ; Güvenlik yönetimi = Security management ; Güvensiz davranış = Unsafe behaviour ; Çalışanlar = Workers ; İlaç sektörü = Pharmaceutical sector ; İş güvenliği = Work safety ; İş kazaları = Occupational accidents

Özet:
Çalışma hayatında meydana gelen iş kazaları ve mesleki hastalıkları, küresel ölçekte en önemli problem alanlarından birini oluşturmaktadır. Birçok çalışmada kazaların nedenlerinin güvensiz davranışlardan kaynaklı olduğu vurgulanmaktadır. Kazaların azaltılmasında en önemli faktörlerden biri çalışanların sürdürülebilir güvenli davranışları olurken diğeri de kuruluşların güvenlik kültürü seviyesidir. Bu çalışmada, ilaç firmalarındaki çalışanların sağlıklı ve güvenli ortamlara sahip olması amacıyla, Davranış Odaklı Güvenlik Yönetim Sistemi (DOGYS) uygulaması ve kazalara olan etkileri incelenmiştir. 
Türkiye'de yerleşik bir ilaç firmasının aynı faaliyet alanındaki üç ayrı tesisinde yürütülen çalışmada önce çalışanlara anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Kullanılan anket formu iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm çalışanların kişisel ve demografik özelliklerini ölçmeye yönelik 13 soru ve ikinci bölüm 14 belirleyici unsurdan oluşan 52 soruluk güvenlik kültürü ve güvenli davranış ölçeğidir. Anket, üç tesiste çalışan 1.788 kişiye yönlendirilmiş ve 610 kişi tarafından yanıtlanmıştır. Çalışmada nicel karar verme yöntemleri ve istatistik bilimi kullanılarak ilgili tesislerin güvenlik durumları değerlendirilmiştir. Regresyon analizine göre Yönetimin Sürdürülebilir Güvenlik Desteği (Faktör 1), Çalışma Alanı-İş Çevresi (Faktör 2) ve Güvenlik Farkındalığının (Faktör 4) güvenli davranışa işaret eden güvenlik uyumunun (Faktör 3) R2 değeri 0,390 çıkmıştır. Bu değer ile bağımsız değişken güvenlik kültürü Faktör 1, Faktör 2 ve Faktör 4 öğelerinin, Faktör 3 yani güvenli davranışa olan etkisinin yaklaşık 0,390'ını açıklamaktadır. Kadercilik algısı ile herhangi bir faktör arasında %95 anlamlılık düzeyinde bir ilişki olmadığı tespit edilmiştir. Bu durum kadercilik algısını açıklayan faktörün regresyon analizi için kullanılamayacağını göstermektedir.
Sonuçlara göre, güvenlik kültürünün geliştirilmesi için yönetimin katılım ve katkısı, çalışma ortamının güvenlikli olması ile çalışanların farkındalığının sürdürülebilir olması DOGYS çalışmasının en önemli adımları olarak belirlenmiştir. İlaç firmasındaki çalışanların güvenli davranışlarının geliştirilmesi ve sürdürülebilir olması için ise güvenlik uyumu sağlanmasının yani çalışanların prosedür ve talimatlara uymasının önemi ortaya konmuştur.  
Tesislerde en çok yaşanan güvensiz davranışlar, "Güvenlik gözlüğünü kullanmama", "Çevre ve Çalışma Bankoları Düzensiz" ve "Muhafazalar Açık ve Eksik Şekilde" olarak ilk sıralarda yer almıştır. Tesis-1 için çalışma süresi içinde güvenli çalışma yüzdesi %94, Tesis-2 ve Tesis-3 için ise %83 ortalama değer olarak gerçekleşmiştir.
Çalışmanın sonunda, Tesis-1'de iş kaza sıklık hızında %30 azalma sağlanmış, iş kazası ağırlık oranı ise aynı kalmıştır. Tesis-2'de ise iş kaza sıklık hızı %100 azalma sağlamış ve sıfırlanmıştır, iş kazası ağırlık oranı ise %50 azalma eğilimi göstermiştir. Tesis-3'de iş kaza sıklık hızında %54 azalma sağlanmış, iş kazası ağırlık oranı ise %50 azalma eğilimi göstermiştir. 
Literatür çalışması, anket sonuçları, güvenli çalışma yüzdeleri, çalışanlarla yapılan mülakatlar ve alınan profesyonel görüşleri doğrultusunda Türkiye'deki ilaç üretim tesislerinde uygulanabilecek Davranış Odaklı Güvenlik Yönetim Sistemi modeli önerilmiştir. Kaza sayılarının, kazadan kaynaklı kayıp günlerin azaltılabilmesi ve mesleki hastalık vakalarında da ciddi bir düşüş sağlamak adına önemli olan bu çalışma ilaç sektörüne katkı sağlayacak bir akademik çalışma olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Davranış Odaklı Güvenlik Yönetim Sistemi, İş Kazaları Önleme, Güvenli/Güvensiz Davranışlar, Saha Gözetimi, İlaç Sektörü.

Abstract:
Occupational accidents and diseases at work are one of the biggest problem areas worldwide. Many studies emphasise that the causes of accidents are due to unsafe behaviour. One of the most important factors in reducing accidents is the sustained safe behaviour of employees, the other is the level of safety culture in companies. This present study examines the implementation of the behavioural safety management system (DOGYS) and its impact on accidents to create a healthy and safe environment for employees in pharmaceutical companies.
A questionnaire was first given to the employees in the study, which was conducted in three different facilities of a pharmaceutical company in Turkey operating in the same field of activity. The questionnaire form used consisted of two parts. The first part consists of 13 questions measuring the personal and demographic characteristics of the employees, and the second part is a 52-question scale on safety culture and safe behavior consisting of 14 determinants. The questionnaire was administered to 1.788 employees in three facilities and 610 responded. The study used quantitative decision-making methods and statistical techniques to assess the safety status of the facilities. After regression analysis, the R2 value of management support for sustainable safety (Factor 1), workplace environment (Factor 2) and safety awareness (Factor 4) for safety compliance (Factor 3) indicating safe behavior was 0,390. With this value, the independent variable safety culture accounted for about 0,390 of the effect of Factor 1, Factor 2 and Factor 4 on Factor 3, i.e. safe behavior. We found that at a significance level of 95%, there was no relationship between the perception of fatalism and any of the factors. This shows that the factor explaining the perception of fatalism cannot be used for the regression analysis.
According to the results, management involvement and contribution to the development of the safety culture, safety of the working environment and sustainability of employee awareness were identified as the most important steps of this behavioral safety management system study. In terms of the development and sustainability of safe behavior of employees in the pharmaceutical company, we identified the importance of ensuring safety compliance, i.e. employees' adherence to procedures and instructions. 
The most common unsafe behaviours in the facilities were "failure to use safety glasses", "environment and workbenches are untidy" and "covers are open and missing". The average percentage of safe working within working hours was 94% for facility 1, and 83% for facility 2 and facility 3.
At the end of the study, the frequency rate of workplace accidents in Plant-1 was reduced by 30%, while the severity of workplace accidents remained the same. In Plant-2, the frequency rate of occupational accidents decreased by 100 % and went to zero, while the severity of occupational accidents tended to decrease by 50 %. In Plant-3, the frequency rate of occupational accidents decreased by 54% and the severity of occupational accidents tended to decrease by 50%.
In accordance with the literature review, survey results, safe work percentages, interviews with employees and opinions of professionals, a behavioural safety management system model was proposed that can be applied in pharmaceutical manufacturing plants in Turkey. This current study, which is important in reducing the number of accidents and lost days due to accidents and ensuring a significant decrease in cases of occupational diseases, will contribute to making the pharmaceutical industry safer.
Keywords: Behavior-Based Safety Observation Management System, Work Accident Prevention, Safe/Unsafe Behaviors, Work-area monitoring, Pharmaceutical Industry.