Türkiye'de cari açığın belirleyicileri
The determinants of current account deficit in Turkey
Yazar: ALİ ÇINAR
Danışman: DOÇ. DR. ZAHİDE AYYILDIZ ONARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cari açık = Current account deficit ; Etki-tepki analizi = Impulse-response analysis ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model

Özet:
Küreselleşme ile ulusal ekonomilerde karar alma mekanizmaları gittikçe zorlaşmakta ve diğer ülke karar mekanizmaları ile ortak hareket etme zorunluluk haline gelmektedir. Bu zorunlu ilişkiler içerisinde cari dengesizlikler en çok tartışılan konulardan biri olarak ön plana çıkmaktadır. Türkiye'de geçtiğimiz yıllarda tartışma konusu olan en önemli ekonomik sorunlardan biri, artan oranlarda yükseliş gösteren cari açıkdır. Cari dengenin bir ekonominin performansını belirlediği ve cari açığın krizleri tetikleyen unsurlardan biri olduğu düşünüldüğünde, Türkiye'de cari açığı kontrol edebilmek ve azaltabilmek için açığı belirleyen faktörlerin belirlenmesi önem arz etmektedir.
Bu çalışma Türkiye'de cari açığı belirleyen faktörleri, Türkiye ekonomisinin tarihsel gelişimi ve içinde bulunduğu küresel koşulları dikkate alarak oluşturulan hipotezler doğrultusunda incelemektedir. Çalışmanın dayandırıldığı hipotezler iki başlıkta özetlenmektedir. Birincisi Türkiye'de sanayi üretiminin yapısı ve ithalat bağımlılığı cari açığın oluşmasında ve kronik hale gelmesinde büyük pay ve öneme sahiptir. Bir diğeri ise, özellikle 2000 yılı sonrası küresel ekonomide meydana gelen değişim ve sermaye hareketlerinin gelişmekte olan ülkelerde yoğunlaşması nedeniyle ortaya çıkan iç talep artışı ve üretimde ticarete konu olmayan kesimde yoğunlaşma Türkiye'de cari açık artışında önemli role sahiptir.
Çalışmada Türkiye'de cari açığın belirleyicileri 1999:Q1-2019:Q2 dönemi üç aylık veriler ile Vektör Otoregresif Model (VAR) analizi ile inceleme konusu yapılmıştır. Bu çerçevede granger nedensellik analizi, etki tepki fonksiyonu ve varyans ayrıştırması analizleri yapılarak sonuçlar ortaya koyulmuştur. Çalışmanın sonuçlarına göre, Türkiye'de büyüme için gerekli kaynak gereksinimi cari açığın artmasına ve sürekli hale gelmesine neden olmaktadır. Teknoloji ithalatına dayalı sanayi yatırımları başta olmak üzere artan gelir ile birlikte talep artışı ve talep niteliğindeki değişimler cari açığın kaynağını oluşturmaktadır.

Abstract:
Increasing globalization became a major phenomenon for countries which caused and even further made the economic decisions to be dependent to each other. The current account imbalances became one of the most discussed topics due to these dependencies. Likewise the current account deficit has become the core of economic discussions in Turkey's economy. Considering the current account balance as one of the most important indicators of economic performance and its role in economic and financial crisis, the determinants of current account deficit in Turkey should be further analyzed and identified. This study analyzes the determinants of current account imbalances in Turkey by testing the hypothesis with regard to the historical progress and global economic conditions. The hypothesis tested in this research can be summarized in two dimensions. First dimension is the import-dependency and structure of Turkish industrial production as a main cause of chronic current account deficits. The other one is the increasing domestic demand due to the changes in global economic conditions and increasing capital movements towards emerging economies after 2000 and increasing commercial activities in non-manufacturing industries.
In the study, the determinants of current account deficit is analyzed with Vector-Autoregressive (VAR) models for the period 1999:Q1-2019:Q2 by using quarterly data. The results are obtained by employing Granger Causality Tests, Impulse-Reponse function and variance decomposition. According to the empirical results, the increasing domestic demand by increase in the income level, investments on the import-dependent technologies and inflow of foreign resources for economic growth lead the increase in current account deficits and cause the deficit to be even chronical.