Yükseköğretimde kalite olgusu: Aktör merkezli yeni kurumsalcılık ile örgüte bütünsel bakış
Quality in higher education: A microinstitutionalist analysis of organization from the actor-centred new institutionalism perspective
Yazar: OĞUZHAN BOZOĞLU
Danışman: PROF. DR. ŞÖHEYDA GÖKTÜRK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlamlandırma = Explanation ; Kalite = Quality ; Kurumsal kimlik = Corporate identity ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Yeni kurumsalcılık = Neo-institutionalism ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Yükseköğretim politikaları = Higher education policies ; Örgütsel kimlik = Organizational identification ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu araştırmanın amacı, makro düzeyde yükseköğretim kurumsal çevresindeki kaliteye ilişkin tanım ve eşbiçimci baskıların mikro düzeyde örgütü oluşturan bireylerce algılanan örgütsel kimlik ile etkileşimini irdeleyerek, bir araştırma üniversitesinde bunların nasıl karşılık bulduğunu incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, bu çalışma, aktör merkezli Yeni Kurumsalcılık teorik perspektifi ile yükseköğretimde kalite olgusunu mikrokurumsalcı bir yaklaşımla ele almakta ve kaliteye yönelik kurumsal eşbiçimçi baskıların örgütte nasıl karşılık bulduğuna yönelik bulgular sunmaktadır.
 
Nitel araştırma yaklaşımı ile tasarlanan bu araştırmada betimsel tekli durum çalışması deseni kullanılmıştır. Amaçsal örnekleme metotlarından ölçüt örneklem ve maksimum çeşitlilik yöntemi ile seçilen, örgütsel kimliğe ilişkin kapsamlı veri sunabilecek 28 katılımcı ile yapılan bireysel görüşmeler ve odak gruplar ile veriler toplanmış; elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda bulgular dört ana tema altında toplanmıştır: (1) Biz Kimiz'in Evrimi, (2) Liderin Rolü, (3) Kalitenin İki Yüzü ve (4) Stratejiler & Tepkiler. 

Araştırma bulguları, örgütteki bireylerin örgütsel kimlik algılarının kurumsal çevredeki kalite tanım ve baskılarının anlamlandırılmasında önemli bir rol oynadığına işaret etmektedir. Ayrıca, örgütsel kimlik algısı kurumsal çevredeki tanım ve baskılardan etkilenmekte ve bunlarla ilişkili olarak şekillenmektedir. Özellikle kalite anlamında, kurumsal eşbiçimci baskılardan zorlayıcı ve mimetik (taklidi) baskıların etkin olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, kurumsal çevredeki kalite olgusu ile örgütteki kalite anlayışının belirli yönlerden uyumsuzluğu göze çarpmakta; bununla ilişkili olarak tasarlanan kalite siyasalarının bu araştırma üniversitesinde istenilen şekilde uygulanmasının önünde çeşitli engeller olduğu görülmektedir. Bu noktada anlam verme/ anlamlandırma süreçlerinin yeterli olmadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Uyumsuzluk durumunda gerek bir sosyal aktör olarak örgütün gerek örgütsel aktörlerin bireysel olarak çeşitli stratejiler uyguladığı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Yeni Kurumsalcılık, örgütsel kimlik, yükseköğretimde kalite, eşbiçimci baskılar, yükseköğretim politikaları, kalite göstergeleri, Neoliberalizm, anlamlandırma/anlam verme

Abstract:
This study investigates the interplay between macro-level institutional quality definitions/pressures in higher education and organizational identity perceptions held by organizational actors in a research-intensive higher education institution; and examines how organizational actors make sense of/respond to such institutional pressures. By bridging two theoretical lenses, namely actor-centred New Institutionalism and Organizational Identity, the current study empirically tests a micro-institutional perspective into quality in higher education and provides insights into organizational responses to institutional isomorphic pressures regarding quality.

A qualitative descriptive case study approach was employed in the study; and the participants were selected among organizational members by using criteria and maximum variation sampling methods. Data were collected through individual and focus group interviews and content-analysed. Four major themes were identified: (1) The Evolution of 'Who are We?', (2) The Role of the Leader, (3) Two Faces of Quality, and (4) Strategies & Responses. 

The findings indicate that organizational identity plays a major role in making sense of institutional quality pressures; and is at the same time shaped/reshaped in line with institutional pressures and expectations, which suggests a multilateral interaction. Among three types of isomorphic pressures defined in institutional literature, coercive and mimetic pressures were found to be more prevalent in this research university.  However, when it comes to the effects of quality policies on the quality beliefs and practices, it is noteworthy to mention that there are inconsistencies between the imposed notions of quality and quality beliefs held by organizational actors, which seems to be posing several obstacles that may hinder the implementation of quality policies as intended. It was also found that there are several organizational and individual strategies and responses employed and shown by actors to deal with these inconsistencies.

Keywords: New Institutionalism, organizational identity, quality in higher education, isomorphic pressures, higher education policy, quality indicators, sensemaking/sense giving