Gazzâlî ve İbn Meymûn'da ilahî inayet ve kötülük
Divine providence and evil in al-Ghazali and Maimonides
Yazar: ÖZNUR NAHİT
Danışman: DOÇ. DR. ÖZCAN AKDAĞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Tanrı, O'nun inayeti ve âlemde kötülüğün varlığı düşünce tarihinde tartışılan en önemli sorunlardan birisi olagelmiştir. Epikür'den beri bazı düşünürler, kötülüğün varlığı ile mutlak manada iyi ve kâmil olan Tanrı'nın varlığı arasında bir uyuşmazlık olduğunu iddia etmişlerdir. Şayet Tanrı, mutlak anlamda iyi ve kâmil ise ve aynı zamanda âlem O'nun inayeti ile yönetiliyorsa, âlemde kötülük olmamalıdır. Çünkü mutlak iyi ve her şeye kâdir olan bir Tanrı'nın âlemde kötülük olmasına müsaade etmemesi gerekir. Bu düşünceyi temele alan ateist düşünürler, her şeye kâdir ve mutlak iyi olan bir Tanrı'nın var olmadığını iddia etmişlerdir. Buna karşın teist düşünürler, âlemdeki kötülüğün, Tanrı'nın mutlak iyiliğine ve kudretine halel getirmediğini temellendirmeye çalışmışlardır. Onlar, âlemin Tanrı'nın inayeti ile tedbîr edildiğini ve bu sebeple de âlemde mükemmel bir düzen olduğunu ispat etmek için çeşitli argümanlar üretmişlerdir.
Gazzâlî (ö. 1111) ve Musa b. Meymûn (ö. 1204) da Tanrı'nın mutlak kudreti ve inayeti ile kötülük arasında bir uyumsuzluk olmadığını savunan düşünürler arasında yer almaktadır. Her iki düşünür de âlemin ilâhî inayetle yönetildiğini iddia etmiş ve âlemde mükemmel bir nizam olduğunu kanıtlamaya çalışmışlardır.
Bu tezde, Gazzâlî ve Musa b. Meymûn'un Tanrı-âlem ilişkisi hakkındaki görüşleri açıklanacaktır. Mükemmel âlem tasavvuru ile Tanrı'nın inayeti arasındaki ilişki bağlamında, söz konusu düşünürlerin kötülük sorununa yaklaşımı karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. Her iki düşünür de âlemdeki kötülük ve Tanrı'nın inayeti arasında bir uyumsuzluk görmemekte ve ateist filozofların iddialarına karşı argümanlar üretmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Din felsefesi, Tanrı, inayet, kötülük problemi, Gazzalî ve Musa b. Meymun

Abstract:
God, his providence and the existence of evil is one of the most important controversial issues in the history of thought. Since Epicurus, some thinkers argued that there is an incompatibility between existence of evil and wholly perfect and good God. If God is absolutely good and perfect, and at the same time the world is governed by His providence there would be no evil in the world. Because an absolutely good and omnipotent God should not allow evil to happen in the world. Based on this idea, atheist thinkers claimed that there is no omnipotent and absolute good God. On the other hand, theist thinkers have tried to justify that the evil in the world does not harm the absolute goodness and power of God. They produced arguments to prove that the world was ruled by the providence of God and therefore there was a perfect order in the world. 
The Muslim philosopher al-Ghazali (d. 1111) and the Jewish philosopher Musa b. Maymun (d. 1204) is also one of the philosophers who think that there is no incompatibility between God's absolute power and grace and evil. Both thinkers claimed that the world is governed by divine providence and tried to prove that there is a perfect order in the world. 
In this thesis, Ghazali and Musa b. Maymun's views on the relationship between God and the universe will be explained. In the context of the relationship between the conception of the perfect world and God's providence, the approach of these thinkers to the problem of evil will be discussed comparatively. Both thinkers do not see any incompatibility between the evil in the world and God's providence and produce arguments against the claims of atheist philosophers.

Key Words: Philosophy of Religion, God, providence, problem of evil, al-Ghazali and Maimonides