Boşanmış bireylerin boşanma sonrası deneyimleri ve boşanma sonrası damgalanmanın dramaturjik teori üzerinden incelenmesi
Post-divorce experiences of divorced individuals and examination of post-divorce stigma through dramaturgical theory
Yazar: AYŞENUR BAYRAKTAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERGENDER SEZER
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Evlilikle kurulan aile birliği boşanmayla yasal olarak sonlanır. Dolayısıyla boşanmalara, toplumun temel yapı taşı olarak görülen ve kutsal anlamlar içeren aile kurumuna zarar veren bir olgu olarak yaklaşılır. Tarihsel süreçte bazı toplumlarda yaygınlaşarak kabul görmüş bir olgu olsa da kimi toplumda gerçekleşmesi engellenen hatta yasaklanan bir olgu durumundadır. Boşanmaya yönelik böyle bir algı boşanmış bireylere karşı yargılayıcı tutumların oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle modern toplumlara kıyasla geleneksel toplumlarda anormal bir olgu olarak tanımlanan boşanmalara bakış bu şekildedir. Toplumsal yapıda böyle bir zihniyet boşanmış bireylerin ötekileştirilmesine ve damgalanmasına neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı boşanmış bireylerin boşanma sonrası deneyimleri üzerinden boşanma sonrası damgalanmanın gerçekleşip gerçekleşmediğini incelemek, boşanmış birey kimliğinin toplumdaki konumunu, bu konumun bireylerin benlik algılarına ve benlik sunumlarına nasıl yansıdığını anlamaktır. Bu doğrultuda, bireylerin deneyimlerine odaklanmamızı imkân verecek olan nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden faydalanılmıştır. Erving Goffman'ın dramaturjik teorisi bağlamında boşanmış bireylerin gündelik yaşamlarındaki etkileşimlerinde, benliklerini ötekilere ne şekilde sundukları anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında kartopu ve ölçüt örnekleme tekniği ile Manisa merkezden ve Saruhanlı ilçesinden 18 boşanmış bireyle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmaya Manisa merkezin yanı sıra ile en yakın ilçe olan Saruhanlı da dâhil edilerek çalışmanın kapsamı genişletilmeye çalışılmıştır. Manisa'da daha önce boşanmaya yönelik sosyolojik araştırmaların olmaması bakımından buradaki boşanma olgusuna yönelik algıyı ortaya koyma konusunda aydınlatıcı sonuçlara ulaşılmıştır.
Araştırma sahasında elde edilen veriler analiz edilerek kadın ve erkek katılımcıların boşanma deneyimleri ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Boşanmanın nedenleri, sonuçları ve bireylere etkisi çeşitli boyutlarıyla değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre boşanma sonrası bireylerin damgalanmayı yoğun şekilde hissettiği anlaşılmıştır. Özellikle damgalanma ve dışlanma kadınların yaşamını ciddi şekilde etkilemektedir. Öyle ki kadın katılımcıların boşanma sonrası benlik izlenimini yönetebilmek adına benlik sunum stratejileri geliştirdikleri görülmüştür. Araştırma kapsamındaki hiçbir erkeğin toplumsal gözetimi idare edebilmek adına farklı bir eyleme başvurmadığı görülmüştür. Kadınların benlik izlenimini yönetmek için ürettiği stratejiler gizleme, ölçülü davranma, benliğin toplumsal idealleştirilmesi, görünmez kadınlar, eski kimliğe atıf, açığa vurma, erkek gibi olma ve izolasyon olarak kodlanmıştır.

Abstract:
The family union established by marriage is legally terminated by divorce. Therefore, divorces are approached as a phenomenon that harms the family institution, which is seen as the basic building block of society and has sacred meanings. Although it is a phenomenon that has become widespread and accepted in some societies in the historical process, it is a phenomenon that is prevented or even prohibited in some societies. Such a perception towards divorce leads to the formation of judgmental attitudes towards divorced individuals. This is how divorce is defined as an abnormal phenomenon in traditional societies, especially when compared to modern societies. Such a mentality in the social structure causes the marginalization and stigmatization of divorced individuals. The aim of this study is to examine whether stigma occurs after divorce through the post-divorce experiences of divorced individuals, to understand the position of divorced individual identity in society and how this position is reflected in individuals' self-perceptions and self-presentations. In this direction, qualitative research methods and techniques have been used, which will allow us to focus on the experiences of individuals. In the context of Erving Goffman's dramaturgical theory, it has been tried to understand how divorced individuals present their selves to others in their interactions in their daily lives. Within the scope of the study, in-depth interviews were conducted with 18 divorced individuals from the center of Manisa and the town of Saruhanlı using the snowball and criterion sampling technique. In addition to the center of Manisa, Saruhanlı, the closest district, was included in the research, and the scope of the study was tried to be expanded. Since there was no sociological research on divorce in Manisa before, enlightening results were obtained in terms of revealing the perception of the divorce phenomenon here.
Divorce experiences of male and female participants were analyzed in detail by analyzing the data obtained in the research area. The causes, consequences and effects of divorce on individuals have been evaluated in various dimensions. According to the research findings, it has been understood that individuals feel stigmatized intensely after divorce. In particular, stigma and exclusion seriously affect women's lives. In fact, it was observed that female participants developed self-presentation strategies in order to manage their post-divorce self-image. It was observed that none of the men within the scope of the study resorted to a different action in order to manage social surveillance. The strategies that women produce to manage their self-image are coded as concealment, moderation, social idealization of the self, invisible women, attribution to old identity, revealing, being masculine, and isolation.