Ceza muhakemesi hukukunda beden muayenesi
Physical examination in criminal procedure law
Yazar: YAREN AYATA
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER İÇER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ceza Muhakemesinin temel amacı hukuka uygun yollardan elde edilen deliller vasıtası ile maddi gerçeğe ulaşmaktır. Teknolojinin gelişmesi ile bir suç işlendikten sonra insan vücudunda arta kalan iz, eser, emarelerin değerlendirilmesi için beden muayenesi tedbirine ihtiyaç duyulmuştur. Bu tez kapsamında delil elde edilmesi ve delillerin değerlendirilmesi bakımından büyük önem taşıyan beden muayenesinin vücut bütünlüğüne yönelik müdahalelerde bulunmasına rağmen suçun aydınlatılmasında sağladığı katkı da dikkate alınarak düzenlemenin nasıl yapılması gerektiği ve uygulamada yarattığı problemlerin nasıl çözülebileceği açıklanacaktır. Anayasada tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamayacağı düzenlenmiştir. Bu sebeple beden muayenesi 5271 Sayılı Ceza Muhakemesinin Kanunun 75, 76, 77. maddelerinde ve ayrıca Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğinin Tespiti Hakkında Yönetmeliğinde düzenlenmiş ve önceki kanunun yarattığı boşluğun doldurulması amaçlanmıştır. Beden muayenesinin yapılması sırasında işleme karar veren makamın, işlemi uygulayan kişilerin ve işleme katlanma yükümlülüğü bulunan kişilerin hukuka aykırı davranışlar sebebiyle Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen çeşitli suç tiplerinin işlenmesi mümkündür. Tez kapsamında beden muayenesinin hukuka aykırı şekilde yapılması nedeniyle ortaya çıkabilecek suç tipleri belirlenmeye çalışılmıştır.
Bu çalışmada beden muayenesi tedbiri kanun ve yönetmeliğe uygun olarak iç beden muayenesi ve dış beden muayenesi olarak iki şekilde incelenmiştir. Tedbirin uygulanacağı kişi bakımından ise şüpheli, sanık ve diğer kişiler olarak ayrım yapılmıştır. Tedbirin ön koşulları ve uygulanma şartları şüpheli, sanık ve diğer kişiler açısından açıklanmıştır. Ayrıca, ilgilinin rızası ve zorla beden muayenesi; kişi dokunulmazlığı, işkence suçu, insan onuru kapsamında değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Tıp etiği ilkelerinin ve hekim yükümlülüklerinin hukuk açısından geçerli olup olmadığı hususu doktrinde farklı görüşlere neden olmasına rağmen beden muayenesi tedbirinin hem ceza muhakemesi kanununda düzenlenmiş olması hem de tabip veya sağlık personeli tarafından işlemin yapılıyor olması sebebiyle hukuk ilkeleri ve tıp etiği ilkelerinin birbirine uygun şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Kanun ve ilgili yönetmelikte sağlığa zarar verme tehlikesi kavramına yer verilmiş. Sağlığa zarar verme tehlikesinin bulunup bulunmadığı hususun tabipler tarafından ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu değerlendirmede kullanılan kriterlerin neler olması gerektiği tezde ele alınmıştır.
Bunların yanında bu çalışmada kadının muayenesi, çocuğun muayenesi ve tanıklıktan çekinme hallerine ilişkin hükümler ayrıca incelenmiştir. Öncelikle çocuğun beden muayenesi yapılırken hakimin çocuğun görüşü doğrultusunda hareket etme zorunluluğu bulunmadığını belirten kanun maddesi hem Yargıtayın uygulamasına hem de Çocuk Haklarına ilişkin sözleşmelere aykırıdır. Çocuğun karar verme kapasitesi göz önüne alınarak yeniden düzenleme yapılması gerekmektedir. Kadınlar açısından ise kanunda kadınların beden muayenesinin ayrı bir maddede düzenlenmesinin gerekçesi ve neden olduğu sorunlar tez kapsamında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Abstract:
The main purpose of Criminal Procedure is to reach the material truth through the evidence obtained by lawful means. With the development of technology, there is a need for the measure of physical examination to evaluate the marks, traces, and signs left on the human body after a crime has been committed. Within the scope of this thesis, it will be explained how the regulation should be made and how the problems created in practice can be solved, taking into account the contribution of the physical examination, which is of great importance in terms of obtaining evidence and evaluating the evidence, to the elucidation of the crime, despite the interventions on the integrity of the body. The Constitution stipulates that the bodily integrity of the person cannot be touched except in cases of medical necessity and in cases written in the law. For this reason, physical examination is regulated in Articles 75, 76, 77 of the Criminal Procedure Law No. 5271 and also in the Regulation on Body Examination, Genetic Examinations and Physical Identification in Criminal Procedure and it is aimed to fill the gap created by the previous law. It is possible to commit various types of crimes regulated in the Turkish Penal Code due to the unlawful behaviour of the authority that decides on the procedure, the persons who perform the procedure and the persons who are obliged to endure the procedure during the physical examination.  Within the scope of the thesis, it is tried to determine the types of offences that may arise due to unlawful conduct of physical examination.
In this study, the measure of physical examination is analysed in two ways as internal body examination and external body examination in accordance with the law and regulation. In terms of the person to whom the measure will be applied, a distinction is made as suspect, accused and other persons. The prerequisites and conditions of application of the measure are explained in terms of suspects, defendants and other persons. In addition, the consent of the person concerned and forced physical examination are tried to be evaluated within the scope of personal inviolability, the crime of torture and human dignity.
Although the issue of whether the principles of medical ethics and the obligations of physicians are valid in terms of law causes different opinions in the doctrine, the principles of law and the principles of medical ethics should be regulated in accordance with each other since the measure of physical examination is regulated both in the criminal procedure law and the procedure is carried out by a physician or health personnel. The law and the relevant regulation include the concept of danger of harm to health. The issue of whether there is a danger of harm to health should be evaluated separately by physicians. What should be the criteria used in this evaluation are discussed in the thesis.
In addition to these, the provisions on the examination of the woman, the examination of the child and recusal of testimony are also analysed in this study. First of all, the article of the law stating that the judge is not obliged to act in line with the opinion of the child during the physical examination of the child is contrary to both the practice of the Court of Cassation and the conventions on the Rights of the Child. It is necessary to make a new regulation by taking into account the decision-making capacity of the child. In terms of women, the justification and the problems caused by the regulation of the physical examination of women in a separate article in the law are discussed in detail within the scope of the thesis.