Zihin kuramı, dil ve çalışma belleği arasındaki gelişimsel bağlantılar
Developmental relationships between theory of mind, language and working memory
Yazar: ZEHRA ERTUĞRUL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEMA KARAKELLE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Dil = Language ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Türkçe Erken Dil Gelişim Testi = Turkish Edition of Test of Early Languge Development ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Zihin kuramı = Theory of mind ; Çalışma belleği = Working memory

Özet:
Bu araştırmanın amacı zihin kuramı, dil ve çalışma belleği arasındaki bağlantıları gelişimsel olarak incelemektir. Çalışmanın diğer bir amacı ise bu değişkenlerin arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri aydınlatarak bir zihin kuramı modeli geliştirilmesini sağlamaktır. Örneklemi 36-48 aylık 100 ve 53-72 aylık 101 olmak üzere toplam 201 çocuktan oluşan bu çalışmada, zihin kuramının ölçümünde iki yanlış kanı atfı testi ve bir görünüş gerçeklik testi uygulanmıştır. Zihin kuramı ölçümlerinin yanı sıra çalışma belleği gelişiminin ölçümünde ters sayı dizisi ve dil gelişiminin ölçümünde Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL) kullanılmıştır. Yapılan yapısal eşitlik modellemesini sonuçlarına göre üç yaşta zihin kuramı, dil ve çalışma belleği arasındaki ilişki örüntülerinin beş yaştan farklı olduğu ortaya çıkmıştır. Üç yaşlarında zihin kuramı becerisinde çalışma belleğinin, 5 yaşlarında ise dilin yordayıcı rolünün daha büyük olduğu görülmüştür. Ayrıca üç yaşlarında çalışma belleği dil becerisinin aracı rolü olmaksızın zihin kuramını doğrudan ve pozitif yönde yordamaktadır. Beş yaşlarında ise dil becerisinin, çalışma belleğinin aracı rolü olmaksızın zihin kuramını doğrudan ve pozitif yönde yordadığı bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the developmental relations between the theory of mind, language and working memory. It is also designed to examine direct relations as well as mediation variables to suggest a theory of mind model. Two false belief tasks and one appearence-reality task was used to measure theory of mind in this study in which a hundred 36-48 months old and a hundred and one 53-72 months old children participated. Beside the measures of theory of mind; language and working memory are measured by backward digit span and the Turkish Edition of Test of Early Languge Development-Third Edition (TELD-3) respectively. The results of structural equation modeling confirmed different relations between theory of mind, working memory and language for three and five year olds. For the theory of mind model of three year olds, a significant proportion of variance in theory of mind is accounted for working memory above language. On the contrary, for the theory of mind model of five years olds, a significant proportion of variance in theory of mind is accounted for language above working memory. Also for theory of mind model of three year olds, the causal relations between theory of mind and working memory are direct and positive without the mediation of language. For theory of mind model of five year olds, the causal relations between theory of mind and language are direct and positive without the mediation of working memory.