Patlıcan (Solanum melongena L.)'da Verticillium dahliae kleb.'e dayanıklı hatların geliştirilmesi
The development of resistant Verticillium dahliae kleb in some eggplant (Solanum melongena) varieties
Yazar: SEVİNÇ BAŞAY
Danışman: PROF. DR. VEDAT ŞENİZ
Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Botanik = Botany ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Melezleme = Hybridization ; Verticillium dahliae = Verticillium dahliae

Özet:
Bu araştırma, 2004 - 2006 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez AraştırmaEnstitüsü Sebzecilik Bölümü'ne ait Uygulama Seraları, Bitki Koruma Bölümü'ne ait UygulamaSeraları ve Doku Kültürü Laboratuarında yürütülmüştür. Araştırmada, ülkemiz için önemli biryere sahip olan patlıcanda verim ve kalite düşüklüğüne yol açan Verticillium dahliae Kleb.'inneden olduğu Verticillium solgunluğuna daha az duyarlı hatların geliştirilmesi amaçlanmıştır.Denemede kültür çeşitleri olarak, ?K-1?, ?K-2?, ?K-3?, ?K-4?, ?K-5?, ?K-6?, ?K-7? ve ?K-8?kullanılmıştır. Yabani türler; S. torvum, S. sodemeum, dayanıklı kültür formları; ?DK-1?,?DK-2?, ?DK-3? ve ?DK-4? ve ve ?DK-6? çeşitleri ve ?DK-5? hattı kullanılmıştır.Bu materyallerin patojenisite testinde; Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat FakültesiBitki Koruma Bölümü tarafından PCR'da V. dahliae olduğu tespit edilmiş olan izolatkullanılmıştır. Öncelikle elde bulunan tüm genitörler bu izolat ile 2004 ve 2005 yıllarındaklasik olarak testlenmiştir. İki yılın sonuçları birbiri ile paralellik göstermektedir, iki yılda da endüşük hastalık oranını ?DK-5? hattında saptanmıştır. Klasik testleme sonucu V. dahliae hassasolan ?K-1? çeşidi ile tolerant olarak belirlenen ?DK-5? hattı melezlenerek F1 ve F1 kendilenerekF2 elde edilmiştir. 2006 yılında patojenisite testinde ?K-1? çeşidi ve ?DK-5? hattı ile F1 ve F2bitkileri testlenmiştir. Patojenisite testi sonucunda ?K-1? çeşidi ve ?DK-5? hattının hastalıkşiddeti diğer yıllar ile paralellik gösterir iken, ?F1? bitkilerinin yapraklardaki sararma vesolgunluk değerleri, gövde izolasyonu ve reizolasyon sonuçları ?F2? bitkileri sonuçlarındandaha yüksek çıkmıştır. Yapraklarındaki sararmadan yola çıkarak 0-5 skalası kullanılarakyapılan değerlendirmede ?F1? bitkilerinde hastalık şiddeti % 38 iken, ?F2? de 200 bitkinin %55'inde hastalık şiddeti %2 ila % 6 arasında değişir iken, % 45'inde ise %36 ila % 44 arasındadeğişmiştir.Çalışmamızın haploid kısmında; yaz döneminde yetiştirilen bitkilerden temin edilentomurcuklarla yapılan anter kültüründe başarının çok daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.Anter kültürü uygulanan çeşitler ve hattın içersinde en iyi cevabı % 14.2 oranında embriyooluşumu ve %5.3 oranında da bitki oluşumu ile ?25? çeşidi vermiştir. Anter kültüründenhaploid bitkiler elde edildikten sonra bitkileri dihaploid hale getirmek amacıyla kolhisin dozu(%0.5 ve %1) ve 2 farklı uygulama süresi (1 saat, 2 saat) uygulanmıştır. Uygulamalar içersindeen iyi sonucu %0.5 kolhisin + 2 saat veya %1 kolhisin + 1 saat vermiştir. Diploid hale getirilenbitkilerde kromozom sayımı yapılmış, seraya alınmış ve bu bitkilerden 2006 yılında tohumalınmıştır.Anahtar Kelimeler: Solanum melongena, Verticillium dahliae, dayanıklılık, melezleme,haploidi, anter kültürü

Abstract:
This research was carried out in the Applied Greenhouses of Vegetable GrowingSection and Plant Protection Section and Tissue Culture Laboratory of Yalova-AtatürkHorticultural Research Institute, between the years 2004 and 2006. In this study, it was aimedto develop lines resistant or tolerant to Verticillium wilt caused by Verticillium dahliae Keb.which leads to yield and quality losses in eggplant, which is an important vegetable for ourcountry. Cultivars ?K-1, K-2, K-3, K-4, K-5, K-6, K-7 and K-8? were used in the trial. Wildspecies of S. torvum and S. sodemeum; resistant cultivated forms; ?DK-1, DK-2, DK-3, DK-4,and DK-6? cultivars and DK-5 line were also included in the study.The isolate V. dahliae was determined by PCR at Plant Protection Department ofFaculty of Agriculture, A. Menderes University was used in the pathogenicity tests of usedmaterials. Firstly, all the plant materials were classically tested with this isolate, in the years2004 and 2005. Results of the two years were similar to each other, the lowest disease ratio wasobtained from DK-5 line in both years. F1 was obtained through hybridisation of cultivar K-1and line DK-5 which were determined as susceptible and tolerant to V. dahliae, respectively, asthe result of classical testing; thereafter, F2 was obtained by selfing F1 Cultivar K-1, line DK-5and F1 and F2 plants were tested in terms of pathogenicity test in 2006. At the end of thepathogenity test, the disease severity in cultivar K-1 and line DK-5 was similar to the otheryears, whereas the yellowing and wilting values belonging to the leaves of F1 plants, as well asstem isolation and reisolation results were higher than those of F2 plants. The disease severity inF1 plants was determined as 38%, the severity value ranged from 2 to 6% in 55% of 200 F1plants and from 36 to 44% in 45% of them, by using 0-5 scale, considering the yellowing areaon leaves.The success rate was found much higher in the anther culture established with thebuds obtained from the plants grown in the summer period, in the haploidy part of our study.The cultivar ?25? gave the best response among the cultivars and lines subjected to antherculture, with embryo and plant formation rates of 14.2 % and 5.3 %, respectively. Afterobtaining haploid plants via anther culture, colchicine was applied at the concentrations of0.5% and 1%, for 1 or 2 hours, for dihaploidizing the plants. The best results were obtainedfrom the combinations of 0.5% colchicine + 2 hours and 1% colchicine + 1 hour. Chromosomecounts were made in doubled-haploid plants, they were transferred to greenhouse, and seedswere obtained from these plants in the year 2006.Keywords: S.melongena, V.dahliae, resistance, hybridisation, haploidy, anther culture.