Toplumsal cinsiyet bağlamında Cengiz Aytmatov'un kadın kahramanları
Female heroes of Cengiz Aytmatov in the context of gender
Yazar: CELİLE ASI GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. HAYATİ TÜFEKÇİOĞLU
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aytmatov, Cengiz = Aytmatov, Cengiz ; Edebiyat sosyolojisi = Literature sociology ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Feminizm = Feminism ; Kadınlar = Women ; Köy sosyolojisi = Village sociology ; Kültür sosyolojisi = Cultural sociology ; Roman = Novel ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Tarih boyunca kadına yönelik yaklaşım, erkek egemen sisteme göre şekillenmiştir. Bu sebeple kadın meselesi, sosyolojik bir sorun olarak ele alındı. Nitekim gündelik yaşamın içerisinde aşağılanan ve yeteneksiz bulunan kadının akıbetinin, edebiyatta da benzer biçimde tekrar ettiği görülmektedir. Ancak kadın, ikincil bir cinsiyet olarak görülmenin yanında, yaşama kattığı değere saygı duyulması gerekilen cinsiyet olarak da yansıtılmaktadır. Kadına yönelik olumlu tutum sergileyenlerden birisi de savaşın çocuğu Cengiz Törekuloviç Aytmatov'dur. Aytmatov, edebiyat disiplininde etkili olan bu klasik yaklaşımlardan yana olmayıp, daha önceki dönemlerde de cinsiyet eşitsizliğinin karşısında yer almıştır. Bundan dolayı kadının, güçlü ve aydın yönünü eserlerinde ortaya koyan yazarın eserleri, toplumsal cinsiyet konuları bakımından önemli birer kaynaktır.
Bu çalışmada, Cengiz Aytmatov'un eserlerinde, kadının farklı biçimlerini resmeden kadın kahramanlarının, toplumsal cinsiyet rolleri ve tutumları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda olay örgüsünü, kadın ve doğa temalı olan sekiz kitap incelendi. Eserlerdeki kadın kahramanların incelenmesinde, nitel araştırma tekniklerinden, söylemi ideolojik gören ve geniş kapsamlı irdeleyen, Norman Fairclough'ın eleştirel söylem analizi tercih edilmiştir. Yapılan bu çalışma ile sosyal bilimlere ve kadın çalışmalarına merak duyanlar başta olmak üzere edebiyatseverlere ve toplumdaki cinsiyet eşitliğine yönelik duyarlılığının arttırılmasına yönelik katkı sunmak temel hedeftir.

Abstract:
Throughout history, the approach towards women has been shaped according to the male-dominated system. For this reason, the issue of women was considered as a sociological problem. As a matter of fact, it is observed that the fate of a woman who is humiliated and found incompetent in everyday life repeats itself in a similar way in literature. However, in addition to being seen as a secondary gender, women are also reflected as a gender that needs to be respected for the value it adds to life. One of those who shows a positive attitude towards women is the child of war, Cengiz Törekulovich Aitmatov. Aitmatov is not in favor of these classical approaches that are influential in the discipline of literature, but has also taken a stand against gender inequality in previous periods. Therefore, the works of the author, who reveals the strong and enlightened side of women in her works, are an important source in terms of gender issues.
In this study, it is aimed to examine the female protagonists who depict different forms of women in the works of Cengiz Aitmatov in terms of gender roles and attitudes. In this context, eight books with the theme of women and nature were examined. Norman Fairclough's critical discourse analysis, which considers the discourse ideological and examines it comprehensively, has been preferred from qualitative research techniques in the study of the female protagonists in the works. With this study, it is the main goal to contribute to increasing the sensitivity of literature lovers, especially those who are interested in social sciences and women's studies, and to gender equality in society.