Yangın afetini yaşamış çocuklarda travma sonrası stres ve aile desteği ilişkisinin incelenmesi: Manavgat yangını örneği
Investigation of the relationship between post-traumatic stress and family support in children who experienced a fire disaster: The case of Manavgat fire
Yazar: SİNEM PELİN MERNEKLİ
Danışman: DOÇ. DR. AYTEN KAYA KILIÇ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Doğal afetler = Natural disasters ; Orman yangınları = Forest fires

Özet:
Afetler doğası gereği kriz durumlarıdır ve bireyler üzerinde psikolojik ve sosyal etkilere
neden olmaktadır. Yetişkinlere kıyasla afetlerin çocuklar üzerindeki psikolojik ve sosyal etkisi
daha derin olmaktadır ve afete maruz kalan çocuklarda travma sonrası stres tepkileri ortaya
çıkmaktadır. Afeti yaşamış çocuklarda ortaya çıkan travma sonrası stres belirtilerini azaltmada
aile desteğinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Yangın afetini deneyimleyen çocuklarda travma
sonrası stres ile algılanan aile desteği arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlayan bu çalışmada
ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini Antalya ili Manavgat ilçesinde
meydana gelen orman yangınından en çok etkilenen 6 mahallede ikamet eden 12-17 yaş arası,
gönüllü, veli veya vasisinden aydınlatılmış onam formu ile onam alınan 130 çocuk
oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak, Görüşme Formu, Algılanan Aile Desteği Ölçeği,
Çocuklar İçin Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği kullanılmıştır. Veriler 01 Ocak – 01 Temmuz
2023 tarihleri arasında yüz yüze görüşme yapılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS
Statistics 26 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada; yangın afeti üzerinden 2 yıl
geçmesine karşın afete maruz kalan çocukların ağır düzeyde travma sonrası stres tepkilerine
sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yangını yaşamış çocukların afet sonrası travma belirtileri
ile yangını deneyimleme yolları, evin hasar durumu, yangın sonrası ikamet edilen yer arasında
anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Yangını yaşamış çocukların afet sonrası travma
belirtileri ile algılanan aile desteği arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur.Algılanan aile desteği
artarken travma sonrası stres belirtileri azalmakta, algılanan aile desteği artarken travma sonrası
stres belirtileri azalmaktadır. Araştırmada elde edilen bilgiler ışığında afetlerin çocuklar
üzerindeki psikolojik ve sosyal etkilerini araştıran, afet sonrası çocuklarda görülen travma
sonrası stres belirtileri ile çocukların afet sonrası tepkilerinde önemli bir rol oynayan aile
desteği ile ilgili bilimsel çalışmaların sayısının artması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Afet, Yangın Afeti, Çocuk, Travma Sonrası Stres, Aile Desteği

Abstract:
Disasters are inherently crisis situations and cause psychological and social effects on
individuals. Compared to adults, the psychological and social effect of disasters on children is
deeper and post-traumatic stress responses occur in children exposed to disasters. Family
support plays an important role in reducing the symptoms of post-traumatic stress in children
with disasters. In this study, which aims to examine the relationship between post-traumatic
stress and perceived family support in children experiencing fire disaster, a quantitative research
method and screening model were used. The sample of the study consisted of 130 children
between the ages of 12-17, who live in the 6 neighbourhoods most affected by the forest fire in
the Manavgat district of Antalya province, who were consented by the volunteer, parent or
guardian with the illuminated consent form. As a data collection tool, the Interview Form, the
Perceived Family Support Scale, the Post-Traumatic Stress Response Scale for Children were
used. The data were collected by a face-to-face interview between 01 January – 01 July 2023.
The data obtained were analysed using the IBM SPSS Statistics 26 program. In the study;
Although 2 years have passed since the fire disaster, it was concluded that children who were
exposed to the disaster had severe post-traumatic stress responses. It has been determined that
there is a meaningful relationship between the symptoms of post-disaster trauma of the children
who experienced the fire and the ways to experience the fire, the damage status of the house,
and the place of residence after the fire. A significant relationship was found between the
symptoms of post-disaster trauma and perceived family support of children who experienced
the fire. While perceived family support increases, post-traumatic stress symptoms decrease,
perceived family support increases, while post-traumatic stress symptoms decrease. In the light
of the information obtained in the research, it is recommended to increase the number of
scientific studies on family support, which investigates the psychological and social effects of
disasters on children, and plays an important role in the post-disaster responses of children, and
post-traumatic stress symptoms seen in children.

Keywords: Disaster, Fire Disaster, Child, Post Traumatic Stress, Family Support