Endüstri 4.0 teknolojileri kullanılarak geliştirilen iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin bulanık tabanlı yaklaşımlarla değerlendirilmesi
Evaluation of the occupational health and safety management system developed using Industry 4.0 technologies with fuzzy-based approaches
Yazar: MERVE EROL
Danışman: PROF. DR. ERGÜN ERASLAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
İş sağlığı ve güvenliği; işyerinde veya işin yürütülmesi sırasında oluşabilecek, çalışanların sağlık ve refahını tehlikeye sokan etmenlerin belirlenmesi amacıyla geliştirilmiş çok yönlü bir alanı kapsamaktadır. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri ise, işyeri süreçlerinin yerine getirilmesi sırasında kuruluşların genel stratejileri doğrultusunda daha güvenli bir çalışma ortamı sağlamak amacıyla oluşturulan kapsamlı bir yaklaşım olarak tanımlanabilir. Şirketler bugüne kadar iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin performansını iyileştirmek için çeşitli yöntem ve araçlara başvurmuştur. Bu araç ve yöntemler arasında en önemlileri teknoloji tabanlı olanlardır. Endüstri 4.0, üretim ve hizmet ortamını daha akıllı hale getirerek hem üretim faaliyetlerinin hem de iş sağlığı ve güvenliğinin iyileştirilmesine önemli ölçüde katkıda bulunma potansiyeline sahiptir. Mevcut bilimsel çalışmalarda, şirketlerin iş sağlığı ve güvenliği performansının artırılması sürecinde Endüstri 4.0 teknolojilerinin kullanılmasının önünde çok sayıda engel bulunduğu belirtilmesine karşın bu konuda kapsamlı bir sayısal analiz içeren bir araştırma yapılmamıştır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı, Endüstri 4.0 teknolojilerinin iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinde kullanımını yönlendiren veya engelleyen faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörler arasındaki neden-sonuç ilişkisinin çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak analiz edilmesidir. Bu çalışmada öncelikle detaylı bir literatür taraması yapılarak Endüstri 4.0 teknolojilerinin iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinde kullanımına ilişkin itici güçlerin (faktörlerin) mi yoksa engelleyici güçlerin mi (faktörlerin) öne çıktığı belirlenmiş ve Fuzzy TOPSIS tabanlı Güç Alan Analizi uygulanmıştır. İkinci aşamada engelleyici kuvvetlere odaklanılarak Bulanık DEMATEL analizi ile bu engellere ilişkin sebep sonuç ilişkisi incelenmiştir. Üçüncü aşamadaysa Bulanık DEMATEL'den elde edilen bulguların geçerliliği Nominal Grup Tekniği ve Bulanık DELPHI kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda en yüksek etkiye sahip engelleyici güçler sırasıyla; Teşvik ve yasaların yetersizliği, Esnek olmayan örgüt yapısı, Politika eksiklikleri, Yüksek yatırım ihtiyacı, Yerleşik örgüt kültürünün olumsuz etkisi, Üst yönetim desteğinin olmayışı, Etkin bilgi yönetim sistemlerinin eksikliği, Bilgi ve eğitim eksikliği, Yeterli insan sermayesinin olmayışı, Kısa dönemli ekonomik faydanın sağlanamaması ve Etkin bilgi yönetim sistemlerinin eksikliği olarak belirlenmiştir. Son olarak bu çalışmada, Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında Endüstri 4.0 uygulamalarının etkinşiğinin sağlanmasına ilişkin yeni politika önerileri ortaya konulmuştur.

Abstract:
Occupational health and Safety; It covers a versatile field developed to identify factors that may occur in the workplace or during the execution of work and endanger the health and well-being of employees. Occupational Health and Safety Management Systems can be defined as a comprehensive approach created to provide a safer working environment in line with the general strategies of organizations during the implementation of workplace processes. To date, companies have used various methods and tools to improve the performance of occupational health and safety management systems. The most important among these tools and methods are technology-based ones. Industry 4.0 has the potential to contribute significantly to the improvement of both production activities and worker health and safety by making the production and service environment smarter. Although current scientific studies indicate that there are many obstacles to the use of Industry 4.0 technologies in the process of increasing the occupational health and safety performance of companies, no research has been conducted that includes a comprehensive numerical analysis on this subject. Therefore, the aim of this study is to determine the factors that direct or hinder the use of Industry 4.0 technologies in occupational health and safety management systems and to analyze the cause-effect relationship between these factors using multi-criteria decision-making methods. In this study, first of all, a detailed literature review was conducted to determine whether the driving forces (factors) or the hindering forces (factors) regarding the use of Industry 4.0 technologies in occupational health and safety management systems came to the fore, and Fuzzy TOPSIS-based Force Field Analysis was applied. In the second stage, focusing on the hindering forces, the cause-and-effect relationship regarding these obstacles was examined with Fuzzy DEMATEL analysis. In the third stage, the validity of the findings obtained from Fuzzy DEMATEL was analyzed using the Nominal Group Technique and Fuzzy DELPHI. As a result of these analyses, the hindering forces with the highest impact are respectively; Inadequacy of incentives and laws, Inflexible organizational structure, Policy deficiencies, High investment need, Negative impact of established organizational culture, Lack of top management support, Lack of effective information management systems, Lack of information and training, Lack of sufficient human capital, Failure to provide short-term economic benefit, and It has been identified as the lack of effective information management systems. Finally, in this study, new policy recommendations are put forward to ensure the effectiveness of Industry 4.0 applications in the field of occupational health and safety in Turkey.