Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siyaset okuryazarlık durumları
Political literacy levels of pre-service teachers of social studies
Yazar: MELİKE FAİZ
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ DÖNMEZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Siyaset eğitimi = Political education ; Siyaset okuryazarlığı = Political literacy ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education

Özet:
Araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler Eğitiminde okuyan öğretmen adaylarının mevcut siyasi okuryazarlık düzeylerini belirlemek, siyaset okuryazarlığını oluşturan bileşenler (bilgi-duyuşsal eğilim-davranış/beceri) üzerinde çeşitli değişkenlerin etkisini ortaya koymak ve öğretmen adaylarının zihinlerindeki en iyi vatandaşlık eğitimi ve siyasi okuryazarlık aktarımını tespit etmektir. Bu araştırmanın nicel bölümünün örneklemini, 2014-2015 eğitim öğretim yılında 13 farklı üniversitenin Sosyal Bilgiler Eğitiminin 3. ve 4. sınıflarında öğrenim gören 1188 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel bölümünün çalışma gurubunu 20 adet sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siyaset okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla kişisel bilgi formu, duyuşsal eğilimler ölçeği, davranış/beceri ölçeği ve siyaset bilgi testinden oluşan 4 bölümlük "Siyaset Okuryazarlığı Anketi" kullanılmıştır. Öğretmen adaylarının siyaset okuryazarlığını oluşturan dört ayrı bileşene göre 9 demografik değişkenin etkisi araştırılmıştır. Nitel bölümde ise öğretmen adaylarının aklında bulunan ideal vatandaşlık ve siyaset okuryazarlık eğitimi konulu yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır.  Verilerin analizinde; Betimsel İstatistik, Kruskal Wallis H Testi, Mann-Whitney U Testi, İlişkisiz Örneklemler için t Testi,  Tek Yönlü Varyans Analizi, Basit Korelasyon kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgileri, duyuşsal eğilimleri ve beceri/davranışları orta düzeyde bulunmuştur. Öğretmen adaylarının siyaset okuryazarlığını oluşturan bu üç ayrı bileşenden aldıkları toplam puanların ortalamasına bakıldığında ise siyaset okuryazarlık düzeylerinin orta seviyede olduğu görülmektedir. Siyaset okuryazarlığını oluşturan bileşenler arasındaki ilişkiye bakıldığında; bilgi ile duyuşsal eğilim arasında pozitif yönde, düşük düzeyde anlamlı; bilgi ile beceri/davranış arasında pozitif yönde, yüksek düzeyde; beceri/davranış ile duyuşsal eğilim arasında pozitif yönde, yüksek düzeyde ilişki bulunmuştur. Araştırmanın nitel bölümünde elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adayları etkili vatandaşlık eğitimini öğretim materyallerinden, öğretim kaynaklı olmasından, öğretim ilkelerinden ve ders içeriğinden kaynaklandığını belirtmişlerdir. Bu bağlamda tüm kategoriler eşit olarak dağılmış ve hepsi birbiriyle aynı derece öneme sahiptir diyebiliriz. Sosyal bilgiler öğretmen adayları etkili siyaset okuryazarlığı eğitiminin öğretim materyallerine bağlı olduğunu ve öğretmen sayesinde gerçekleştiğini belirtmişlerdir. Vatandaşlık eğitiminin aileden başlayıp ömür boyu sürmesi ve siyaset okuryazarlık eğitimin ise ortaokulda başlatılması gerektiğini belirtmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Siyaset okuryazarlığı, Sosyal bilgiler öğretmen adayı, nitel, nicel, bilgi, duyuş, beceri.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the political literacy levels of pre-service teachers of social studies and to demonstrate the effects of the several variables over the components of political literacy (knowledge and understanding- dispositions and values-skills and aptitudes) and to determine pre-services teachers opinion about how can be effective citizenship education and political literacy education. This study have qualitative and quantitative part. Mixed type model conduct at this study. The study was carried out with 1188 pre-service teachers studying at the 3rd and 4th years of the Departments of Social Studies Teaching at 13 different universities in Turkey using survey model in 2014-2015 spring semester and 20 pre-service teachers studied at Gazi University in Turkey.  "Political Literacy Survey" , which was composed of  4 parts as personal information form, disposition scale, knowledge test, skills and aptitudes scale was used in order to determine the political literacy levels of pre-service teachers of social studies. The effect of 9 demographic variables according to the four components forming the political literacy of pre-service teachers was studied. The analysis of the data was conducted using SPSS statistical software program. During the data analysis, Descriptive Statistics, t-test for Independent Samples, One-way Analysis of Variance (ANOVA) Kruskal Wallis H test, Mann-Whitney U test and Simple Correlation were used. According to the findings quantitative part it was found that knowledge, disposition and skills were at a medium level. When the averages of total scores that pre-service teachers obtained from three different components forming the political literacy were examined, it was seen that their political literacy levels were at a medium level.When the relationship among the components forming the political literacy, it was found that there was a positive, low level and significant relationship between knowledge and disposition; a positive high level and significant relationship between knowledge and skill; a positive, high level and significant relationship between disposition and skill. According to the findings qualitative part it was found that social studies pre-service teachers pre-service teachers stated that effective citizenship education is due to teaching materials, course content, teaching principles and schooling. In this context, all categories are equal and all of them at the same degree of importance. Social studies pre-service teachers stated that effective political literacy training due to the teacher and teaching materials. And they stated citizenship education should started from family to death and political literacy training should started from middle school. Key words: Political literacy, social studies pre-service teacher, qualitative, quantitative, skill, knowledge, disposition