Akran ilişkileri eğitim programının geçici koruma statüsündeki suriyeli çocukların akran zorbalıklarına etkisinin incelenmesi
Examining the impact of the peer relationships education program on peer bullying among syrian children under temporary protection status
Yazar: MUSTAFA YAVUZEKİNCİ
Danışman: PROF. DR. FİGEN GÜRSOY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada Kilis ili Elbeyli ilçesindeki geçici barınma merkezlerindeki MEB'e bağlı ortaokulların altıncı sınıflarına devam eden ve on iki yaş grubunda olan geçici koruma statüsündeki Suriyeli çocukların zorba ve kurban olma eğilim düzeylerinin belirlenmesi, Akran İlişkileri Eğitim Programının ortaokul altıncı sınıfa devam eden geçici koruma statüsündeki Suriyeli çocukların zorba ve kurban eğilimleri üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma yarı deneysel desen türlerinden biri olan ön test-son test eşleştirilmiş kontrol gruplu desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya Kilis ili Elbeyli ilçesindeki barınma merkezinde bulunan ortaokullarda öğrenimlerine devam eden, Suriye'den Kilis'e göç etmiş, Türkçe bilen, tam aileye sahip, daha önce herhangi bir akran ilişkileri eğitim programına katılmamış, tipik gelişim gösteren, çalışmaya katılmaya gönüllü olan ve aileleri tarafından gerekli onaylar alınan on iki yaşındaki çocuklar dâhil edilmiştir. Bu kapsamda çeşitli sosyodemografik özellikler bakımından eşleştirilen ve seçkisiz şekilde belirlenen 40 çocuk araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Bu çocuklardan 20 tanesi deney grubunda 20 tanesi de kontrol grubunda yer almıştır. Araştırma kapsamında çocuklardan demografik bilgiler elde etmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan "Genel Bilgi Formu" ve çocukların zorba ve kurban olma eğilimlerinin belirlenmesi amacıyla "Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu" kullanılmıştır. Araştırma kapsamında deney grubundaki çocuklara 12 hafta ve 24 oturum olacak şekilde araştırmacı tarafından Akran İlişkileri Eğitim Programı uygulanmıştır. Deney grubundaki çocuklara program uygulanmadan önce deney ve kontrol grubundaki çocuklara Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu uygulanarak ön test verileri elde edilmiş, program uygulandıktan sonra aynı ölçme aracı ile her iki gruptan son test verileri elde edilmiştir. Program uygulandıktan dört hafta sonra sadece deney grubundaki çocuklardan kalıcılık testi verileri elde edilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin basıklık ve çarpıklık katsayıları belirlenerek parametrik testlerin uygulanmasına karar verilmiştir. Araştırmada yer alan gruplar arasındaki farklılıkların belirlenmesinde bağımsız örneklem t-testi, aynı grupların farklı zamanlardaki ölçümleri arasındaki farklılıkların belirlenmesinde bağımlı örneklem t-testi ve son olarak üç farklı zamanda ölçüm yapılan puanlar arasındaki farklılıkların belirlenmesinde ise tekrarlı ölçümler anova testi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen analizlerde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda zorba ve kurban alt ölçekleri toplam puanlar (p<0,05) ve ölçeklere ait fiziksel zorbalık (p<0,05), sözel zorbalık (p<0,05), dışlama (p<0,05), söylenti çıkarma (p<0,05), eşyalara zarar verme (p<0,05) ve cinsel zorbalık (p<0,05) alt boyutlarında deney grubundaki çocuklar lehine anlamlı bir farklılığın olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında program uygulandıktan dört hafta sonra çocuklara uygulanan kalıcılık testi sonuçlarında da zorba ve kurban alt ölçekleri toplam puanlarında (p<0,05) ve alt ölçeklere ait bütün alt boyutlarda (p<0,05) programın etkisinin devam ettiği belirlenmiştir. Sonuç olarak gerçekleştirilen bu araştırma ile akran ilişkileri eğitim programının geçici koruma statüsündeki Suriyeli çocukların zorba ve kurban olma eğilimleri üzerinde etkili bir program olduğu saptanmıştır.

Abstract:
This study aims to determine the bullying and victimization tendency levels of Syrian children under temporary protection who are in the sixth grade and twelve years old, attending schools affiliated with the Ministry of National Education (MEB) in the temporary accommodation centers in the Elbeyli district of Kilis. Additionally, the study investigates the effect of the Peer Relations Education Program on the bullying and victimization tendencies of these children. The research was conducted using a pre-test-post-test paired control group design, which is one of the quasi-experimental designs. The study included twelve-year-old children who continued their education in middle schools in the accommodation centers in Elbeyli, Kilis, who migrated from Syria to Kilis, who know Turkish, who have a complete family, who have not previously participated in any peer relations education program, who show typical development, who volunteered to participate in the study, and who received the necessary approvals from their families. In this context, 40 children matched in various sociodemographic characteristics and randomly selected formed the study group of the research. Among these children, 20 were in the experimental group, and 20 were in the control group. In the study, a "General Information Form" prepared by the researcher was used to obtain demographic information from the children, and the "Peer Bullying Determination Scale Adolescent Form" was used to determine the bullying and victimization tendencies of the children. The peer relations education program was applied by the researcher to the children in the experimental group for 12 weeks and 24 sessions. Before the program was implemented, the pre-test data were obtained by applying the peer bullying determination scale adolescent form to the children in both the experimental and control groups. After the program was implemented, post-test data were obtained from both groups using the same measurement tool. Four weeks after the program was implemented, retention test data were obtained only from the children in the experimental group. The skewness and kurtosis coefficients of the data obtained within the scope of the research were determined, and it was decided to apply parametric tests. In determining the differences between the groups in the study, the independent samples t-test was used; to determine the differences between the measurements of the same groups at different times, the dependent samples t-test was used; and to determine the differences between the scores measured at three different times, the repeated measures ANOVA test was used. The significance level in the analyses performed within the scope of the study was accepted as p<0.05. Based on the findings obtained from the study, it was concluded that there was a significant difference in favor of the children in the experimental group in the total scores of the bully and victim subscales (p<0.05) and in the sub-dimensions of physical bullying (p<0.05), verbal bullying (p<0.05), exclusion (p<0.05), rumor spreading (p<0.05), damaging belongings (p<0.05), and sexual bullying (p<0.05). In the retention test results applied to the children four weeks after the program was implemented, it was also determined that the effect of the program continued in the total scores of the bully and victim subscales (p<0.05) and in all sub-dimensions of the scales (p<0.05). In conclusion, this study found that the peer relations education program is an effective program on the bullying and victimization tendencies of Syrian children under temporary protection status.