Sistemik lupus eritematozus ve ailesel akdeniz ateşi tanılı çocuklarda uyku kalitesi, melatonin ve hastalık aktivitesinin birbiriyle ilişkisi /
Yazar: İPEK MAVİ
Danışman: PROF. DR. MUKADDES KALYONCU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Romatoloji = Rheumatology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Sistemik lupus eritematozus (SLE) kronik, multisistemik ve otoimmün bir hastalıktır. Uyku ile ilgili sorunlar kronik hastalığı olanlarda yaşam kalitesini bozarak hastalık alevlenmesine neden olabilmektedir. Çalışmamızda SLE hastalarında melatonin düzeyinin uyku kalitesi ve hastalık aktivitesi ile ilişkisini araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma etik kurul onayı alınarak Aralık 2022 ile Ağustos 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. KTÜ Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Romatolojisi Bilim Dalı'nda izlemi yapılan SLE tanısı olan 12 yaşından büyük 30 hasta alındı. Ailesel Akdeniz Ateşi (AAA) hastalık kontrol grubu olarak seçilmiş olup yaş ve cinsiyet uyumlu 30 hasta alındı. Sağlıklı kontrol grubuna da yaş ve cinsiyet uyumlu 30 çocuk alındı. Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) anketi hastaya, Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) ise hem hastaya hem ebeveyne uygulandı. İdrarda melatonin düzeyi ELISA yöntemiyle çalışıldı. 
Bulgular: SLE hastalarının ortalama tanı yaşı 11,6 yıl olup hastaların %50'si erkek idi. PUKİ'ye göre değerlendirildiğinde SLE ve AAA grubunun her ikisinde %63,3 oranında kötü uyku kalitesi saptandı. Hasta gruplarının uyku kalitesi sağlıklı kontrol grubuna göre (%0) daha kötü idi (p<0001). Çalışmamızda SLE, AAA ve sağlıklı kontrol grubunun ortalama idrar melatonin düzeyleri (sırasıyla 108,2, 107,6 ve 112,4 ng/ml) birbirlerine benzerdi. Cinsiyete göre melatonin düzeyleri yönünden gruplar arasında fark yoktu. Hasta gruplarının tanı yaşı ve hastalık izlem süresi ile melatonin düzeyleri arasında bir korelasyon bulunmadı. SLE, AAA ve sağlıklı kontrol grubunun ortalama ÇİYKÖ puanına (sırasıyla 73,3, 71,1 ve 85,2) göre değerlendirildiğinde hasta gruplarının yaşam kalitesi sağlıklı kontrol grubundan daha düşük idi (sırasıyla p=0,002; p<0,0001). Hem SLE hem de AAA hastalarında kötü uyku kalitesinin, melatonin düzeyini ya da yaşam kalitesini etkilemediği görüldü (p>0,05). SLE hastalarının aktivite skorları SLEDAI'ye göre değerlendirildiğinde %46,7'sinde aktivite gözlenmemiş olup %33,3'ünde hafif aktivite ve %20'sinde orta aktivite görüldü. Yüksek ve çok yüksek aktivitesi olan hasta yoktu. SLE hastalarında hastalık aktivitesi olmayanların melatonin düzeyi ortalaması 122,7, hafif aktivitesi olanların 96,2 ve orta aktiviteye sahip olanların ise 96,8 idi. AAA hastalarının hastalık şiddeti için ISSF'ye bakıldığında %93,3'ü hafif şiddette ve %6,7'si ise orta şiddette hastalık olarak değerlendirildi. Ciddi şiddette hastalığı olan yoktu. Hastalık şiddeti hafif olanların melatonin düzeyi ortalaması 106,2 ng/ml ve orta şiddetli olanların 127,2 ng/ml idi. Hem SLE'de hem de AAA'da hastalık aktivitesinin, melatonin düzeyleri ve yaşam kalitesi üzerine herhangi bir etkisi saptanmadı.
Sonuç ve Öneriler: Bildiğimiz kadarıyla çalışmamız SLE ve AAA hastalarında uyku ve yaşam kalitesi, hastalık aktivitesi ve melatoninin birbiri ile olan ilişkisinin değerlendirildiği ilk araştırmadır. SLE hastaları sağlıklı kontrollerden daha kötü uyku kalitesine ve daha düşük yaşam kalitesine sahip olmakla birlikte melatonin düzeyleriyle arasında herhangi bir ilişki bulunmadı. SLE hastalarının ortalama melatonin düzeyleri kontrollerle benzer düzeydeydi. SLE'de hastalık aktivitesinin melatonin düzeyleri ya da yaşam kalitesi üzerinde herhangi bir etkisi görülmemekle birlikte melatonin düzeyleri ile yaşam kalitesi arasında da herhangi bir ilişki yoktu. Hasta grubunda yüksek ve çok yüksek hastalık aktivitesinin olmamasının tüm bu sonuçları etkilediğini düşünmekteyiz. Daha fazla sayıda ve aktivitesi yüksek hastaların katıldığı çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: sistemik lupus eritematozus, ailesel Akdeniz Ateşi, melatonin, uyku

Abstract:
Objectives: Systemic lupus erythematosus (SLE) is a chronic, multisystemic and autoimmune disease. Sleep-related problems can disrupt the quality of life in people with chronic diseases and cause disease exacerbations. In our study, we aimed to investigate the relationship of melatonin level with sleep quality and disease activity in SLE patients.
Methods: This study was conducted between December 2022 and December 2023, with ethics committee approval. 30 patients over the age of 12 with a diagnosis of SLE who were followed up in the Pediatric Rheumatology Division of the KTU Faculty of Medicine, Department of Child Health and Diseases, were included. Familial Mediterranean fever (FMF) was selected as the disease control group, and 30 age- and gender-matched patients were included. 30 age- and gender-matched children were included in the healthy control group. The Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) questionnaire was administered to the patient, and the Children's Quality of Life Scale (PedsQL) was administered to both the patient and the parent. Urinary melatonin level was measured by ELISA method.
Results: The average age at diagnosis of SLE patients was 11.6 years and 50% of the patients were male. When evaluated according to PSQI, poor sleep quality was detected in 63.3% of both SLE and FMF groups. The sleep quality of the patient groups was worse than the healthy control group (0%) (p<0001). In our study, the mean urinary melatonin levels of the SLE, FMF and healthy control groups (108.2, 107.6 and 112.4 ng/ml, respectively) were similar to each other. There was no difference between the groups in terms of melatonin levels according to gender. There was no correlation between the age at diagnosis and duration of disease follow-up and melatonin levels of the patient groups. When evaluated according to the average PedsQL score of the SLE, FMF and healthy control groups (73.3, 71.1 and 85.2, respectively), the quality of life of the patient groups was lower than the healthy control group (p=0.002; p<0.0001, respectively). It was observed that poor sleep quality did not affect melatonin levels or quality of life in both SLE and FMF patients (p>0.05). When the activity scores of SLE patients were evaluated according to SLEDAI, no activity was observed in 46.7%, mild activity was observed in 33.3% and moderate activity was observed in 20%. There were no patients with high or very high activity. Among SLE patients, the average melatonin level of those without disease activity was 122.7, of those with mild activity was 96.2, and of those with moderate activity was 96.8. When evaluating ISSF for the disease severity of FMF patients, 93.3% were evaluated as mild disease and 6.7% as moderate disease. There was no one with severe disease. The average melatonin level of those with mild disease severity was 106.2 ng/ml and of those with moderate disease severity was 127.2 ng/ml. No effect of disease activity on melatonin levels and quality of life was detected in both SLE and FMF.
Conclusion: To our knowledge, our study is the first to evaluate the relationship between sleep and quality of life, disease activity and melatonin in SLE patients. Although SLE patients had worse sleep quality and lower quality of life than healthy controls, there was no relationship with melatonin levels. Mean melatonin levels of SLE patients were similar to controls. Although disease activity did not have any effect on melatonin levels or quality of life in SLE, there was no relationship between melatonin levels and quality of life. We think that the absence of high and very high disease activity in the patient group affects all these results. A larger study with patients with high activity requires.
Key words: systemic lupus erythematosus, familial Mediterranean fever, melatonin, sleep