Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrası
Execution of judgments of the European Court of Human Rights
Yazar: SERKAN CENGİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TİJEN DÜNDAR SEZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Konseyi  Bakanlar Komitesi = Committee of Ministers of the Council of Europe ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Denetim = Control ; Mahkeme kararları = Court decisions ; İcra = Enforcement (Hukuk)

Özet:
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) tek yorum ve yargılama merci olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), faaliyet göstermeye başladığı 1959 yılından bu yana Avrupa Konseyi'ne (AK) taraf devletler açısından insan haklarının korunması merkezli hukuk sisteminin ana itici gücü olmuştur. AİHM, insan haklarının korunması merkezli ulusal ve uluslararası siyasetin ve hukukun biçimlendirilmesinde de önemli bir rol oynamış ve oynamaktadır. AİHM ayrıca, Avrupa kamu düzeni olarak adlandırılan demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü esasları üzerine inşa edilmiş olan sistemin koruyuculuğu görevini yerine getirmiş ve halen de getirmektedir.
Yıllar içerisinde Avrupa toplumunun ve kamu düzeninin ihtiyaçları Protokoller yoluyla hem AİHS'nin kapsamının genişlemesine, hem de AİHM'nin yargılama görevini yerine getirme usulünde değişikliklerin hayata geçirilmesine neden olmuştur. Özellikle 1989 yılında Berlin Duvarı'nın yıkılması ve sosyalist devlet modelinin geniş çaplı olarak terk edilmesiyle birlikte 1990'lı yılların ikinci yarısından itibaren demir perde bloğu bünyesinde bulunan çok sayıda devlet AK'ye üye olmuştur. AK'ye üye devlet sayısında ciddi artışa neden olan bu temel gelişme, akabinde AİHM'ye bireysel başvuru yolunun bilinirliğinin artması, taraf devletlerin aleyhlerinde verilen ve yapısal değişiklikler gerektiren kararları hızlı ve kapsamlı bir şekilde icra etme açısından yavaş davranması, AİHM önünde bekleyen davaların hızla artmasına neden olmuştur. Bu artış eğilimi, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi (AKBK) önünde icranın denetimi safahatında bekleyen dava sayısında da görülmüştür. AİHM kararlarının icrasında yaşanan ve ağırlığı gün geçtikte artan bazı esaslı sorunların Avrupa merkezli insan hakları koruma sistemi açısından bir meşruiyet krizine dönüşmesinin engellenmesi ve etkili bir hak korumasının tesis edilmesi amacıyla sürecin parçası olan her bir AK biriminde çeşitli ölçeklerde değişiklikler yapılmıştır. 
Çalışmamızda AİHM ve kararlarına ilişkin tarihsel arka plan ışığında, sürecin gelişimi, öne çıkan meseleler, AİHM kararlarının icrası ve icra sürecinin denetlenmesi ayrıntılı olarak ve esaslı unsurlarıyla birlikte ele alınmıştır.        

Anahtar Kelimeler: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Taraf Devletin İcra Yükümlülüğü, AİHM Kararlarının İcrasının Denetimi.

Abstract:
Since the year of 1959 which is date for beginning of its functions, the European Court of Human Rights (ECtHR) that is the sole authority of adjudication and interpretation of the European Convention on Human Rights has been the main propelling power of the law system based on the protection of human rights in respect of the countries party to the Council of Europe. The ECtHR has also played and still playing a significant role in national and international politics and as well as law which are based upon protection of human rights. The ECtHR has been and is fulfilling the duty of protection of the system called European public order which was established on the pillars of democracy, human rights and the rule of law.         
Over the many years, the needs of the European society and of public order caused the expansion of the scope of ECHR's and also the changes of the procedural rules which are shaping the way of adjudication of the ECtHR by virtue of the Protocols. Particularly, as a result of fall of Berlin wall in 1989 and of abandoning socialist state model extensively, many of the states which had been members to iron curtain block had become members to the Council of Europe since the second half of 1990's. This development which caused increase in the number of the members states party to the CoE and increase in the awareness about individual application avenue and finally the State parties' slow action in respect of execution regarding the rulings of the ECtHR rendered against them which require fast and comprehensive adoption of structural changes eventually caused the increase in the numbers of the applications pending before the ECtHR.  This trend of increase has also been observed in the cases pending before the Committee of Ministers of the Council of Europe (CM) in respect of monitoring of their implementation. Almost every part of the body of the CoE which is related to the process has been subjected to the changes at various levels in order to secure efficient right protection system and most importantly to prevent the significant problems which are related to execution of the rulings of the ECtHR and are becoming burdensome each passing day from transforming into legitimacy crisis.
In this study, development of this process, prominent matters and execution of the rulings of the ECtHR and supervision of execution process have been dealt with in detail along with all the relevant significant elements.

Keywords: European Court of Human Rights, Committee of Ministers of the Council of Europe, the Obligation of Execution of a State Party, Supervision of Execution of Judgments of the ECHR.