Kamu istihdamında kayırmacılık ilişkilerinin sosyolojik bir değerlendirmesi
A sociological assessment of clientelist relations in public employment
Yazar: MESUT ÖZEL
Danışman: PROF. DR. SERAP SUĞUR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Görev atama = Task mapping ; Güven = Confidence ; Güvenmek = Trust ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kayırma = Favoritism ; Klientalizm = Clientelism ; Liyakat = Merit ; Personel atama = Personnel assignment ; Sosyal sermaye = Social capital

Özet:
Bu çalışmanın amacı kamunun beyaz yakalıları olarak tanımlanabilecek, kaymakam, hakim, savcı, denetmen gibi kadrolara atanmalarda kayırmacı ilişkileri oluşturan ağ ve süreçlerin araştırılması ve sosyolojik olarak irdelenmesidir. Nitel yöntemin kullanıldığı araştırmanın verileri, 2019-2021 yılları arasında yüzyüze Ankara, Adıyaman ve telefon görüşmeleri aracılığıyla Türkiye'nin çeşitli illerinden bahse konu kadrolara aday ve daha önce aday olmuş 29 kişiyle, (2 odak grup görüşmesi ve 19 derinlemesine görüşmeyle) toplanmıştır. Bu veriler, temalar (kategoriler) ve alt kategoriler şeklinde gruplandırılmış ve ortaya çıkan bu desen üzerinden betimsel ve sistematik olarak analiz edilmiş ve sosyolojik kuram, kavram ve kavram setleriyle yorumlanmıştır.
Araştırma bulgularına göre bahse konu kadrolara atama süreçlerinde yaygın kayırmacılık ağları ve ilişkileri tespit edilmiştir. Bu kayırmacılık ağı ve ilişkileri ve bunların işleyişinde; güvenlik soruşturması, mülakat, referans gibi uygulama ve ilişki sistemlerinin oldukça etkili olduğu araştırma sonucunda ortaya çıkan bulgulardan biridir.	Bulgular bahse konu atamalarda yasal düzenlemeler ve/veya bu düzenlemelerde yer alan boşluk ve muğlâklıkların bu tür ilişkilerin yaygınlaşmasında oldukça etkili olduğunu göstermiştir. Yine araştırmadan elde edilen bulgulara göre, Türkiye toplumunda, toplumsal, kültürel, siyasal anlamda belirli algı, anlayış ve inanışların kayırmacı ilişkileri beslediği ve sürdürülmesini sağladığı tespit edilmiştir. 
Toplumsal rövanşist bir kutuplaşma döngüsü, bireylerin birbirlerine ve kurumlara güvensizliği, kamusal siyasal işleyişte aksaklıklar gibi önemli sonuçları olan kayırmacı ilişkilerin, etno-dinsel, cinsiyetçi, sınıfsal, ideolojik birçok tahakkümün süregitmesine yol açtığı görülmüştür. Bu bağlamda bu konuya/soruna liyakat temelli çözümlerin tam anlamıyla bir (pür) adaleti sağlamasa da kısa vadede en önemli ve etkili çözüm olacağı ve bu dolayımla Türkiye toplumsal/siyasal alanındaki birçok problemi önleyeceği gibi sonuçlara ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Kayırmacılık, Klientalizm, Liyakat, Güven, Sosyal Sermaye

Abstract:
The aim of this study is to investigate and sociologically examine networks and processes that constitute clientelistic relationships in appointments to positions such as district governors, judges, prosecutors, and auditors, which can be defined as white-collar workers of the public. The qualitative method was used in this research. The research data as to face in the years 2019-2021 through Ankara and Adiyaman and phone calls were collected from various provinces of Turkey. Data were collected from 29 candidates (2 focus group interviews and 19 in-depth interviews) who were candidates for the aforementioned positions and were previously candidates. These data were grouped as categories and subcategories and analyzed descriptively and systematically through this pattern and interpreted with sociological theory, concept and concept sets.
According to the findings of the research, widespread networks and relationships of clientelist during the appointment processes to the aforementioned positions were determined. In the functioning of these clientelism relations; It is one of the findings that implementations such as security investigation, interview and reference are very effective. The findings show that legal regulations and / or the loophole and ambiguities in these regulations are very effective in the spread of such relations. According to the findings obtained from the research; specific social and cultural understanding of the people of Turkey continues to feed the clientelism.
Clientelism has important consequences such as causing a social revanchist polarization cycle, causing distrust of individuals to each other and institutions, and disruptions in the public political functioning. In addition, it has been observed that clientelist relationships lead to the continuation of many ethno-religious, sexist, class, and ideological domination. In this context, it is thought that merit-based solutions to this issue will be the most important and effective solution in the short term, although they do not provide a pure justice. Therefore merit for the solution of many social and political problems in Turkey will can be an important tool.

Keywords: Clientelism, fauvouritism, merit, trust, social capital