Diyabetik ketoasidoz ile başvuran çocuk hastalarda klinik şiddetin öngörülmesinde biyokimyasal belirleyicilerin yeri
Role of biochemical markers in predicting clinical severity in children admitted with diabetic ketoacidosis
Yazar: ESRA ECEM EROL
Danışman: DR. ABDULRAHMAN ÖZEL ; DOÇ. DR. MELTEM EROL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızda diyabetik ketoasidoz (DKA) tanısıyla başvuran hastaların demografik özelliklerini, hastaların başvurudaki asidoz şiddeti ile demografik özelliklerini karşılaştırmayı, başvurudaki asidoz şiddetinin diğer biyokimyasal parametreler ile nasıl değişkenlik gösterdiğini araştırmayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ocak 2022 ile Nisan 2023 tarihleri arasında T.C. SBÜ Bağcılar Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Acil, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları servisinde ve Çocuk Yoğun bakımda 7ay-17 yaş aralığında değişen yaşlarda DKA ile başvuran Tip 1 Diyabetes Mellitus (DM) tanısı ile takip edilen 112 hasta dahil edilmiştir. Hastaların demografik verileri, muayene bulguları, antropometrik ölçümleri, biyokimyasal parametreleri hasta dosya kayıtları ve T.C. SBÜ Bağcılar Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları otomasyon sistemi olan Health İnformation Sistem (HIS) veri tabanı enformasyon sistemine kayıtlı veriler retrospektif olarak incelemeye alındı. Hastaların yatış dosyaları geriye dönük olarak tarandı. Hastaların klinik ve laboratuvar bulguları ayrıntılı olarak gözden geçirildi. Dosyalarına ulaşılamayan veya dosya verileri yetersiz olan hastalar çalışma dışı bırakıldı.
Bulgular: Çalışma kapsamında 112 çocuk hasta incelenmiş olup yaş ortalaması 11.8 ± 4.2 yıldır. Hastaların %50.9'u erkek, %49.1'i kız çocuğudur. Değerlendirmeye göre, hastaların %4.5'i 1-4 yaş, %40.2'si 5-11 yaş, %55.4'ü ise 12-17 yaş grubundadır. DKA'ya başvuru yılına göre incelendiğinde, 2022'de %74.1, 2023'te ise %25.9 oranında başvuru olmuştur. Ancak, 2023 yılının yaz ve sonbahar aylarında başvuran hasta sayısı, çalışmanın verilerinin toplandığı döneme denk gelmediğinden bu dönemdeki başvurular değerlendirilememiştir.Bu mevsim dışı durum, çalışmanın mevsimsel etkileri değerlendirmekte sınırlamalara yol açabilir.DKA süreleri ortalama 8.61 ± 3.69 saat, takip süreleri ise 5.13 ± 2.86 gündür. Asidoz şiddeti ile D vitamini eksikliği arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Ancak, cinsiyet, mevsim, tanı durumu gibi faktörlerle asidoz şiddeti arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Asidoz derecesi ile başvurudaki glisemik parametreler arasında anlamlı ilişki belirlenmiş, ayrıca DKA süresi ile yatış süreleri arasında korelasyon bulunmuştur. Regresyon analizinde kan glukoz düzeyleri ile laktat düzeylerinin asidoz şiddetinin bağımsız öngörücüsü oldukları belirlenmiştir. Bununla beraber, 2023 yılının yaz ve sonbahar aylarında başvuran hasta sayısı, çalışmanın verilerinin toplandığı döneme denk gelmediğinden bu dönemdeki başvurular değerlendirilememiştir.Bu mevsim dışı durum, çalışmanın mevsimsel etkileri değerlendirmekte sınırlamalara yol açabilir.
Sonuç ve Öneriler: DKA nedeniyle tüm hastaneye yatışların %2'si ile %8 ini oluşturan önemli ölçüde mortalite ve morbiditeye neden olan çok ciddi bir durumdur. Diyabetin erken tanısı ve farkındalığının arttırılması için okul çağı çocuklarına yönelik eğitim programları düzenlenmeli, ailelere yönelik her tür kitle iletişim araçları ve online platformlar kullanılarak eğitim programları oluşturulmalıdır. Eski tanılı izlemdeki Tip 1 DM'li hastaların tedavi uyumunu arttıracak bireyselleştirilmiş insülin tedavi, egzersiz ve beslenme programları uygulanmalı, psikolojik destek sağlanmalı, diyabet eğitimleri belli aralıklarla tekrarlanmalıdır. Diyabet farkındalığı artırılarak DKA ile başvuru sıklığı ve hastaların daha hafif asidoz tablosunda hastaların başvurmaları sağlanarak DKA'da mortalite ve morbiditeye sebep olan beyin ödemi ve santral sinir sistemi komplikasyonlarının önüne geçilebilir.

Anahtar kelimeler: Tip 1 diyabetes mellitus, diyabetik ketoasidoz, çocuk, izlem, sonuç

Abstract:
Objective: This study aimed to compare the demographic characteristics of patients presenting with diabetic ketoacidosis (DKA) and the severity of acidosis, investigate how the severity of acidosis varies with other biochemical parameters, and explore the predictive factors for acidosis severity in children with DKA.
Materials and Methods: A total of 112 pediatric patients aged 7 months-17 years, diagnosed with Type 1 Diabetes Mellitus (DM) and admitted with DKA between January 2022 and April 2023 to the Pediatric Emergency, Pediatric Health and Diseases Service, and Pediatric Intensive Care Unit of Istanbul Bagcilar University Hospital, were included in the study. Demographic data, examination findings, anthropometric measurements, and biochemical parameters were retrospectively reviewed from patient records and the Health Information System database.
Results: The mean age of the 112 children studied was 11.8 ± 4.2 years, with 50.9% being male and 49.1% female. The distribution by age groups was 4.5% in the 1-4 age group, 40.2% in the 5-11 age group, and 55.4% in the 12-17 age group. DKA admissions were 74.1% in 2022 and 25.9% in 2023. The average duration of DKA was 8.61 ± 3.69 hours, and the follow-up duration was 5.13 ± 2.86 days. A significant association was found between the severity of acidosis and vitamin D deficiency. However, no significant correlation was observed between acidosis severity and factors such as gender, season, and diagnosis. Significant correlations were identified between acidosis severity and initial glycemic parameters, as well as a correlation between DKA duration and length of hospital stay. In regression analysis, it has been determined that blood glucose levels and lactate levels are independent predictors of the severity of acidosis. For note, the number of patients applying during the summer and fall months of the year 2023 could not be evaluated as it did not coincide with the period when the study data were collected. This off-season situation may lead to limitations in assessing the seasonal effects of the study.
Conclusion and Recommendations: DKA accounts for a significant portion (2-8%) of hospital admissions and poses substantial mortality and morbidity risks. Educational programs for school-age children and various communication channels for families should be utilized to increase awareness and early diagnosis of diabetes. Personalized insulin therapy, exercise, and nutrition programs tailored to individuals with Type 1 DM in follow-up care should be implemented to enhance treatment adherence, provide psychological support, and periodically reiterate diabetes education. Increasing diabetes awareness can lead to a reduction in DKA incidence and earlier presentations with milder acidosis, mitigating the risk of complications such as cerebral edema and central nervous system complications associated with mortality and morbidity in DKA.

Keywords: Type 1 diabetes mellitus, diabetic ketoacidosis, children, follow-up, outcomes.