Ankara Çankaya ilçesi kuzey kesimi yapı stokunun hızlı sokak taraması yöntemiyle değerlendirilmesi
Evaluation of the north part building stock of Ankara Çankaya district by fast street scanning method
Yazar: CANER YENİÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞULE BAKIRCI ER
Kırıkkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Ankara-Çankaya = Ankara-Çankaya ; Binalar = Buildings ; Sokaklar = Streets ; Yapı stoku = Building stock

Özet:
Ülkemiz konum itibariyle aktif fayların olduğu bir kuşak üzerinde bulunmaktadır. Geçmişte yaşanan depremler, ağır hasar gören ve yıkılan binalar bizler için acı tecrübeler olmuştur. Olası depremlere karşı var olan yapı stoku değerlendirilerek gereken önlemler alınmalıdır. Bu çalışmada Ankara ili Çankaya ilçesinin kuzey kesimi yapı stoku sokaktan hızlı tarama yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Sucuoğlu ve Yazgan tarafından önerilen bu yöntemde toplam kat sayısı, yumuşak kat, ağır çıkmalar, kısa kolon, görünen yapı kalitesi, çarpışma etkisi, topoğrafik etki, yerel zemin koşulları gibi parametreler incelenerek yapılar hakkında hızlı değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan gözlemlerde bina kat sayısı ile hasar oranı arasında doğrusal bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Yapı mühendislik hizmeti almamışsa hasar oranı yüksek olmaktadır. Yumuşak kat genellikle binaların giriş katlarındaki dükkânlarda vitrinler için camdan yapılan kısımlar, yapı çerçeve içlerinin boşaltıldığı kısımlar rijitlikte bir zayıflık oluşturmaktadır. Üst katlarda bu kısımlarda duvarlar olduğundan dayanımları daha fazladır. Projelerde alan kazanmak amacıyla giriş katın üstünde çıkmalar yapılmaktadır. Bu çıkmalar kütle ve rijitlik düzensizliğine sebep olmakta ve dış çerçeve akslarında kirişlerde süreksizlikler oluşturmaktadır. Ağır çıkmaları olan binaların çıkması olmayanlara göre depremlerde çok daha fazla hasar aldığı gözlenmiştir. Özellikle bodrum katlarda havalandırma ve ışıktan yararlanmak amacıyla bant pencereler adı verilen boşluklar bulunmaktadır. Bu boşluklar hizasında kolona bitişik duvar olmadığından kolonlar kısa kolon gibi davranmaktadır ve olası bir yükleme durumunda kolona gelen kesme kuvveti daha büyük olmaktadır. Bu durumda olası hasar da büyük olacaktır. Yapıda kullanılan malzeme ve imalat kalitesi de deprem hasarlarında önemli rol oynamaktadır. Bitişik nizamdaki yapılarda eğer yapıların kat seviyeleri aynı değilse döşemeler farklı seviyelerde olduğundan binalar çarpıştıklarında hasar almaktadırlar. Çarpışma etkisi binaların ara katlarında göçmelere yol açmaktadır. Sucuoğlu ve Yazgan tarafından geliştirilen yöntemin kullanıldığı bu çalışmada Türkiye deprem tehlike haritasından binanın konumu ile yapıya ait PGV değeri belirlenmiştir. Yapıda yukarıda belirtilen özellikler, oluşturulan forma işlenmiştir. Her bir olumsuzluk durumu için başlangıç puanından azaltmalar yapılmıştır. Toplamda deprem performans puanı ne kadar düşükse binanın deprem riskinin o kadar yüksek olduğu belirtilmiştir. Çalışmada Ankara ili Çankaya ilçesinin kuzey kesimine ait yapısal performans değerlendirmesi yapılmış, incelenen parametreler bina sayısına göre grafikler halinde sunulmuştur. İncelenen yapılar için 50 sınır puanı esas alındığında yapıların yaklaşık %22'si güvensiz, 60 sınır puanı esas alındığında ise %29'u güvensiz olarak belirlenmiştir.

Abstract:
Our country is located on a belt with active faults. Earthquakes in the past, heavily damaged and destroyed buildings have been painful experiences for us. Necessary precautions should be taken by evaluating the existing building stock against possible earthquakes. In this study, the building stock of the northern part of the Çankaya district of Ankara province was examined using the rapid scanning method from the street. In this method proposed by Sucuoğlu and Yazgan, parameters such as the total number of floors, soft floors, heavy overhangs, short columns, apparent building quality, collision effect, topographic effect, local ground conditions were examined and quick evaluations were made about the structures. In the observations, it was determined that there is a linear relationship between the number of building floors and the damage rate. If the building has not received engineering service, the damage rate is high. Soft floors are generally made of glass for shop windows on the ground floors of buildings, and the parts where the building frames are emptied create a weakness in rigidity. Since there are walls in these parts of the upper floors, their strength is higher. In the projects, overhangs are made above the ground floor in order to gain space. These protrusions cause mass and stiffness irregularities and discontinuities occur in beams on outer frame axes. It has been observed that buildings with heavy overhangs are much more damaged in earthquakes than those without. Especially in basements, there are gaps called band windows in order to benefit from ventilation and light. Since there is no wall adjacent to the column at the level of these gaps, the columns behave like short columns and in case of a possible loading, the shear force on the column becomes greater. In this case, the possible damage will also be great. The materials and manufacturing quality used in the building also play an important role in earthquake damage. In adjacent buildings, if the floor levels of the buildings are not the same, the floors are at different levels and the buildings are damaged when they collide. The impact of the collision causes collapses in the middle floors of the buildings. In this study, in which the method developed by Sucuoğlu and Yazgan was used, the location of the building and the PGV value of the structure were determined from the Turkey Earthquake hazard map. The above-mentioned features of the building are processed into the form. For each negative situation, reductions were made from the initial score. It is stated that the lower the earthquake performance score in total, the higher the earthquake risk of the building. In the study, the structural performance evaluation of the northern part of the Çankaya district of Ankara province was made, and the examined parameters were presented in graphics according to the number of buildings. For the structures examined, basis of 50 limit points, approximately 22% of the structures were determined as unsafe, and on the basis of 60 limit points, 29% of the structures were determined as unsafe.