Kazak Türkçesinde isim cümleleri (Abiş Kekilbayev'in Dala Balladaları adlı eseri temelinde)
Noun clauses in Kazakh Turkish through stories in Dala Balladaları by Abiş Kekilbayev
Yazar: SERDAR ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. OKTAY SELİM KARACA
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi-isim cümleleri = Grammar-noun clauses ; Dil bilgisi-isim yüklem = Grammar-noun predicate ; Dil bilgisi-yüklem = Grammar-predicate ; Hikaye = Story ; Kazakça = Kazakh language ; Kekilbayev, Abiş = Kekilbayev, Abiş

Özet:
Türkiye Türkçesi gramer anlayışında cümleler yüklemin türü itibarıyla isim ve fiil cümlesi
olarak iki gruba ayrılırken günümüz Kıpçak grubu Türk lehçelerinden biri olan Kazak Türkçesi
gramer anlayışında ise cümleler farklı görüşler de olmakla beraber ekseriyetle yüklemin türüne
göre gruplandırılmaz. Kazak Türkçesinde "bayandavış" yani yüklem unsuru, isim ve fiil
olmasına göre esim bayandavış (isim yüklem) ve etistik bayandavış (fiil yüklem) şeklinde iki
kategoriye ayrılır. Kazak Türkçesinde isim yüklem unsurlarının incelendiği bu çalışmada isim
yüklemlerin yapılarının ve kullanılma biçimlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu
doğrultuda Kazakistan'ın değerli yazar ve düşünürü Abiş Kekilbayev'in Dala Balladaları
(Bozkır Hikâyeleri) adlı eserinde yer alan Bäseke, Hanşa Dariya Hikayası, Şıñırav ve Bäygetorı
adlı uzun hikâyeler taranmış, hikâyelerde geçen isim yüklem unsurları belirlenerek zamansal
ve yapısal açıdan bir sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Çalışmada ayrıca ek fiil (isim fiili, cevher
fiil), Kazak Türkçesinde isim yüklem unsuru ve Türkiye Türkçesinde isim cümlesi üzerine
yapılan çalışmalara dair literatür taraması yapılarak bahsi geçen konularda dil bilimcilerin
görüşlerine de yer verilmiştir. Eserde yer alan hikâyeler önce Kiril esaslı Kazak alfabesinden
Latin alfabesine transkribe edilip ardından Türkiye Türkçesine aktarılmış, çalışmanın inceleme
bölümünde ise yöntem olarak önce Kazak Türkçesindeki cümlelerin Latin harfli
transkripsiyonu ile cümlelerin alıntılandığı eserin adı ve sayfa numarası verilmiş, ardından bu
cümlelerin Türkiye Türkçesine aktarımı tırnak içerisinde gösterilmiştir. Çalışma "Birinci
Bölüm (Dil İncelemesi)", "İkinci Bölüm (Metin)" ve "Sonuç" olmak üzere toplam üç bölümden
meydana gelmektedir. Çalışmanın sonunda "Kaynakça" bölümüne yer verilmiştir.

Abstract:
While sentences in Turkey Turkish grammar are divided into two groups as noun and verb
sentences, in terms of the type of predicate, in Kazakh Turkish grammar, which is one of the
Turkish dialects of today's Kipchak group, sentences are generally not grouped according to the
type of predicate, although there are different opinions. In Kazakh Turkish, "bayandavış", that
is, the predicate element, is divided into two categories as esim bayandavış (noun predicate)
and etistic bayandavış (verb predicate) according to being noun and verb. In this study, which
examines the noun predicate elements in Kazakh Turkish, it is aimed to determine the structures
and usage forms of noun predicates. In this direction, the long stories named Bäseke, Hanşa
Dariya Hikayası, Şıñırav ve Bäygetorı in the work of Dala Balladaları (Bozkır Hikayeleri) by
Abiş Kekilbayev, the valuable writer and thinker of Kazakhstan, were scanned, and the noun
predicate elements in the stories were determined and classified in terms of temporal and
structural aspects have been held. In the study, a literature review was made on the studies on
the additional verb (noun verb, ore verb), the noun predicate element in Kazakh Turkish and
the noun phrase in Turkey Turkish, and the views of linguists on these aforementioned issues
were also included. The stories in the work were first transcribed from the Cyrillic-based
Kazakh alphabet to the Latin alphabet and then transferred to Turkey Turkish, in the analysis
section of the study, firstly, the Latin-letter transcription of the sentences in Kazakh Turkish
and the name and page number of the work from which the sentences were quoted were given,
and then the transfer of these sentences to Turkey Turkish was shown in quotation marks. The
study consists of three parts, namely "Part One (Language Analysis)", "Part Two (Text)" and
"Conclusion". At the end of the study, the "References" section is included