Emeklilikte sağlık harcaması nasıl değişir? Türkiye için ekonometrik bir uygulama
How does healthcare expenditure in retirement: An econometric application for Turkey
Yazar: ÖZLEM HAYTA
Danışman: PROF. DR. SEDA ŞENGÜL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Ekonometrik modeller = Econometric models ; Emeklilik = Pension ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Yaşam döngüsü = Life cycle

Özet:
Yaşam süresinin uzunluğuna bağlı olarak, toplam nüfus içinde yaşlı nüfustaki artış bağımlı nüfusu da artırmıştır. Yaşlı nüfustaki artış beraberinde sağlık harcamaları ile sağlıklı yaşam için gerekli harcamada artışa neden olmuş ve hem hanehalkı bütçesi, hem de devlet bütçesi üzerinde zorlayıcı bir etkisi olmuştur. Bu sebeple emeklilikte sağlık harcamasındaki değişimi incelemek politika yapıcılara yol göstermesi bakımından oldukça önemlidir.
Bu çalışmada yaşam döngüsü modeli çerçevesinde Türkiye'de emeklilikte sağlık harcamasının nasıl değiştiği, sağlık harcamasının değişmesinde hangi faktörlerin etkili olduğu incelenmiştir. Birinci bölümde araştırma konusunun genel çerçevesi, amacı ve önemi ele alınmıştır. İkinci bölümde emeklilik ve Türkiye'de sosyal güvenlik sistemi konularına değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye'de ve uluslar arası literatürde emeklilik ve sağlık harcamaları konusunda yapılmış çalışmaların bir özeti bulunmaktadır. Dördüncü bölümde iktisat literatüründe önemli yeri olan ve emeklilik ve yaşlılık ile ilgili çalışmalarda sıkça kullanılan yaşam döngüsü teorisinden bahsedilmiş olup, beşinci bölümde ise çalışmanın uygulama çatısını oluşturan sınırlı bağımlı değişkenli modeller anlatılmıştır. Sınırlı bağımlı değişkenli modeller çerçevesinde kırpılmış (truncated), sansürlenmiş (censored) dağılım, Tobit modeline değinilmiş ve Double-hurdle modeli ile Box-Cox dönüşümünden bahsedilmiştir. Son bölümde ise çalışmanın verileri, değişkenleri ve ekonometrik modeli hakkında bilgi verilmiştir. Türkiye'de emeklilikte sağlık harcamasının eğitim durumu, medeni durum ve iş durumu gibi değişkenlerin sağlık harcamasını nasıl etkilediği Box-Cox dönüşümlü bağımlı çift eşik modeli ile analiz edilmiştir.

Abstract:
The increase in the elderly population within the total population has increasedthe dependent population, depending on the length of the life period.Increase of the elderly population causes and increase in the cost to be bear forhealth expenditures and healthy living and it also has a compelling effect both on the household budget and the government budget. For that reason, examining how the health expenditure changes in retirement is crucial in terms of guiding policy makers.     
The aim of this study is investigating how the health expenditure changes in retirement and determining the factors which effect the changes in health expenditures in the life cycle model framework for Turkey. In the first chapter, the general framework, aim and importance of the research topic are discussed. In the second chapter, social security system and retirement in Turkey are mentioned. The third chapter, the studies about retirement and health expenditure both in Turkey and at the international level is summarized. In the fourth chapter, the theory of life cycle which is frequently employed in studies about retirement and old age and has an important place in economics literature is adverted. In the fifth chapter, the limited dependent variable models which is the application of this study is explained. The truncated and censored distribution, Tobit Model, Double – Hurdle Model and Box – Cox transformation are discussed in the limited dependent variable models framework. In the last chapter, the data, variables and the econometric model of the study are given. Health expenditure changes in retirement in Turkey and how the factors such as age, gender, educational status and marital status effect the health expenditure are analyzed by Box-Cox dependent  double hurdle model.