Fen bilimleri öğretiminde çevrimiçi ortamlarda biçimlendirici değerlendirme bileşenlerinin kullanılmasına yönelik bir eylem araştırması
An action research on using formative assessment components in online enviroments in science teaching
Yazar: BURCU TORUN
Danışman: PROF. DR. MURAT PEKTAŞ
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme bileşenlerini kullanma durumlarının ortaya konulması ve bu bileşenlerde ortaya çıkan problemlerin giderilmesi sürecinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme bileşenlerini kullanma durumlarını incelemek için on fen bilimleri öğretmeniyle, ikinci aşamada ise öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme bileşenlerine ait eksikliklerin giderilmesi sürecinde üç fen bilimleri öğretmeniyle çalışılmıştır. Bu çalışma, öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme uygulamalarını geliştirmeyi hedeflendiğinden işbirlikçi eylem araştırması yöntemiyle yürütülmüştür. Araştırma, işbirlikçi eylem araştırması sürecini destekleyen Stringer (2007)'in modeli göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır. Çalışmada öğretmenlerle haftalık eylem döngüleri planlanmıştır. Çalışmanın veri toplama araçları; video kaydı (ders gözlemi), öğretmen görüşmeleri, araştırmacı saha notları, ders planları, öğretmenlerle yapılan planlama ve yansıtma toplantıları ve geçerlik komitesiyle yapılan toplantılardır. Bu araştırmada veri analizi; betimsel analiz ve sürekli karşılaştırmalı analiz kullanılarak gerçekleşmiştir. Görüşme ve gözlem verileri ile ders planları her eylem döngüsü sonrası, araştırmacı tarafından oluşturulan "biçimlendirici değerlendirme sınıf içi gözlem formuna" göre analiz edilerek her bir öğretmenin dersinde biçimlendirici değerlendirme bileşenlerini kullanması durumu belirlenmeye çalışılmıştır. Geçerlik komitesiyle de ilgili veriler paylaşılarak her bir öğretmenin biçimlendirici değerlendirme bileşenlerine ait değerlendirmeler tamamlanmıştır. Araştırmanın sonucunda   öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme bileşenlerinin gelişimlerine bakıldığında; iki öğretmenin tüm bileşenlerde uzman seviyesine geldiği ve bir öğretmenin akran değerlendirme bileşeni hariç diğer bileşenlerde uzman seviyesine geldiği görülmüştür. Çalışmadan elde edilen bulgulara dayanarak öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme bileşenlerinin kullanılmasına genel olarak etki eden faktörler; öğretmenlerin öğretimsel inanç ve tutumları, iş birliği ve yeterli destek, zaman, deneyim ve merkezi sınavlar, öğretmenlerin eğitim anlayışları ve öğretmenlerin çevrim içi öğrenme ortamlarını kullanma durumları olarak bulunmuştur. Çalışmanın sonucunda bulgular literatür ile tartışılmış ve sınıf içi uygulamalarda biçimlendirici değerlendirme kullanımına katkı sağlayabilmek için uygulayıcılara, öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme uygulamalarını geliştirmek amaçlı ise araştırmacılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, it is aimed to reveal teachers' use cases of formative assessment components and to analyze the process of eliminating the problems that arise in these components. The study consists of two stages. In the first phase, ten science teachers has been studied to examine teachers' use cases of formative assessment components, and in the second phase, three science teachers has been studied in the process of eliminating the deficiencies that belong to teachers' formative assessment components. Since this study aimed to improve teachers' formative assessment practices, it was conducted with the collaborative action research method. The study was designed considering Stringer's (2007) model that supports the collaborative action research process. In the study, weekly action cycles were planned with teachers. The data collection tools of the study are video recording (lesson observation), teacher interviews, researcher field notes, lesson plans, planning and reflection meetings with teachers, and meetings with the validity committee. The data analysis in this study was conducted using descriptive analysis and constant comparative analysis. After each action cycle, interview and observation data with lesson plans were analyzed according to the "formative evaluation in-class observation form" created by the researcher was tried to determine each teacher's use case of formative assessment components in their lessons. By also sharing the relevant data with the validity committee, the evaluations belong to each teacher's formative evaluation components were completed. As a result of the study, when the development of teachers' formative assessment components is examined; it was seen that two teachers reached the expert level in all components and one teacher reached the expert level in other components except for the peer assessment component. Based on the findings of the study, the factors that generally affect teachers' use of formative assessment components were found to be teachers' instructional beliefs and attitudes, collaboration and adequate support, time, experience and central exams, teachers' educational understanding and teachers' use case of online learning environments. At the end of the study, the findings were discussed with the literature and various suggestions were made to practitioners to contribute to the use of formative assessment in classroom practices and to researchers to improve teachers' formative assessment practices.