Tabakât literatürünün ortaya çıkışı: Sülemî'nin Tabakâtu's-Sûfiyye'si
The emergence of Tabaqāt literature: Sulamī's Tabaqāt al-Sūfiyya
Yazar: SONER ERASLAN
Danışman: PROF. DR. EKREM DEMİRLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Es-Sülemi = Es-Sülemi ; Mutasavvıf = Theosofistical ; Sufi = Sufi ; Tabakat = Tabakat ; Tabakatu's-Sufiyye = Tabaqat al-Sufiyya ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Soner Eraslan tarafından "Tabakât Literatürünün Ortaya Çıkışı: Sülemî'nin Tabakâtu's-Sûfiyye'si" başlığı ile hazırlanan tezde biyografi literatüründe önemli bir yere sahip olan tabakât yazıcılığının tasavvuf doktrininin bir parçası olma durumu, Sülemî'nin Tabakâtu's-sûfiyye'si özelinde değerlendirildi. Sülemî'nin Tabakât'ı ile tasavvuf tarihi açısından tabakât yazıcılığının altın çağı sayılan hicrî 4. ve 5. asırda kaleme alınıp günümüze ulaşan diğer tabakât türü eserler mukayese edildi. Bu meyanda Sülemî'nin kendinden önceki sözlü ve yazılı olarak edindiği rivayetleri kendinden sonraki sûfî yazarlara intikal ettirerek iki nesil arasında köprü vazifesi gördüğüne işaret edildi. 
 Çalışmanın omurgasını oluşturan ve beş tabakadan müteşekkil olup hicrî 161-378 yılları arasında yaşamış 105 sûfî biyografisini içeren Tabakât üzerine bir monografi oluşturuldu. Oluşturulan bu monografi çeşitli istatistikî bilgileri ihtiva eden tablolarla desteklendi. Böylece eser; biçim, içerik ve metot olarak detaylı bir şekilde tahlil edildi.
   Bunun yanında Sülemî'nin diğer tabakâtları, tefsir çalışmaları ve tematik eserlerinde Tabakât'ın izleri arandı. Bu minvalde Tabakât'ta değinmediği sûfîlerin ve değinse dahi muğlak bıraktığı rivayetlerin diğer tabakâtlarındaki izdüşümü tesbit edilip daha geniş bir resim çizildi. Sülemî'nin tasavvuf, sûfîlik, sohbet, âdâb gibi konularda risâleler kaleme alarak tasavvuf yoluna giriş ve bu yoldaki terakki safhalarını mübtedilere sunduğu, diğer yandan da uzak durmaları gereken tezellül, galât, şatahât, ibâhiye gibi akımları belirttiği söylemleri Tabakât perspektifinden değerlendirildi. Netice olarak sûfî söylem ve öğretilerini ihtiva eden tabakâtların başta kavramlar olmak üzere tasavvuf alanının mevzuu, mesâili, mebâdisi ve maksadını oluşturduğu ortaya konuldu.

Abstract:
With the title of "The Emergence of Tabaqât Literature: Sulamī's Tabaqāt al-Sūfiyya" by Soner Eraslan, the case of tabaqat writing as a part of Sufism doctrine, which has an important place in the biography literature, was evaluated in the context of Sulamī's Tabaqāt al-Sūfiyya. Sulamī's Tabaqāt and other works of the type of tabaqāt that were written in the in the 4th and 5th centuries of Hijri, which is known as the golden age of tabaqāt printing in the history of Sufism and books that survived until today, were compared. In this context, it was pointed out that Sulamī acted as a bridge between the two generations by transferring the oral and written news sources before him to the Sufi writers after him.
   A monograph was created on Tabaqāt, which is the backbone of the study and consists of five layers and contains 105 Sufi biographies of the years 161-378 AH. This monograph was supported by tables containing various statistical information. So the work; It was analyzed in detail in terms of form, content and method. 
   In addition, the traces of Tabaqāt were sought in the other tabaqats of Sulamī, his exegesis and thematic works. In this respect, the projection of the Sufi narrations, which he did not mention in Tabaqāt and left ambiguous even if he mentioned it, on other works was determined and a wider picture was drawn. The discourses of tasavvuf, Sufism, mohabbat and ādāb etc. by writing booklets on entrance to the path of Sufism and presenting the phases of progress in this way to the beginner, on the other hand, mentioning the they should stay away from such as tezellul, galāt, shahāhāt, and ibāhiye were evaluated from the perspective of Tabaqāt. As a result, it was revealed that the layers that contain Sufi discourses and teachings constitute the subject matter, ıssue, principles and purpose of the field of Sufism, especially the concepts.