Çıraklık eğitimine devam eden çalışan adolesanlarda madde kullanım profilleri, risk faktörleri ve madde kullanımından korunma konusunda öz yeterlilikleri
Addictive substance abuse profiles, risk factors, self-efficacy of protection from addictive substance abuse of working adolescents who are in apprenticeship training
Yazar: FATMA DOĞAN SABAZ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ABACIGİL
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Alkol içme = Alcohol drinking ; Ergenler = Adolescents ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Mesleki eğitim merkezleri = Vocational education centers ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sigara içme = Smoking ; Çıraklık = Apprenticeship ; Çıraklık eğitimi = Apprenticeship education ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı çıraklık eğitimine devam eden çalışan adolesanların bağımlılık yapıcı madde kullanım profillerini, risk faktörlerini ve bağımlılık yapıcı madde kullanımından korunma konusunda öz yeterliliklerini belirlemektir. 
Yöntem: Kesitsel olan bu araştırma, Aydın Merkez İlçe ve Kuşadası'nda olmak üzere iki Mesleki Eğitim Merkezindeki öğrencilerde yapılmış, yüz yüze anket yöntemiyle veriler toplanmıştır. Literatür doğrultusunda oluşturulan anket formu ve adolesanın maddeden kaçınma ve şiddetten kaçınma eğilimini, okul ve aile hayatından memnuniyetini, geleceğe dönük hedef ve ideallerinin olup olmadığını ve sosyal uyumunu değerlendiren 11-20 Yaş Öğrencilerde Sosyal Eğilimler Anketi kullanılmıştır. 
Bulgular: Öğrencilerin yaşamı boyunca en az bir kez sigara içme oranı %66,8, halen sigara içme oranı %51,3'tür ve %44,6'sı her gün sigara içmektedir. Yaşam boyu alkol içme oranı %60,8 olup haftada en az bir kez içenlerin veya hemen hemen her gün içenlerin oranı %13,4'tür. Öğrencilerin %7'si yaşam boyu en az bir kez psikoaktif madde kullanmıştır ve en sık kullanılan psikoaktif madde esrardır. Öğrenciler bağımlılık yapıcı maddelere en çok merak nedeniyle başlamışlardır. Öğrencinin arkadaşlarında sigara kullanımının olması sigara kullanımını 4,3 kat, alkol kullanımı olması alkol kullanımını 8,3 kat, psikoaktif madde kullanımının olması psikoaktif madde kullanımını 14,5 kat artırmaktadır. Ailesinde, akrabalarında bağımlılık yapıcı madde kullanan kişiler bulunanlarda, yetersiz/fazla uyuyanlarda, düzensiz beslenenlerde, tüm bağımlılık yapıcı maddelerin kullanımı anlamlı olarak yüksektir. Öğrencilerin %46,1'i bağımlılık yapıcı maddelerin zararları hakkında bilgisinin olmadığını veya yetersiz olduğunu bildirmiş olup yalnızca %17'si bağımlılık yapıcı maddelerin zararları veya bağımlılık yapıcı maddelerden korunma konusunda yetkili kişilerden eğitim aldığını beyan etmiştir. Kendisine bağımlılık yapıcı madde teklif edildiğinde reddetmeyeceğini belirtenlerin oranı %41,8'dir.  Öğrencilerin %58'2'si bağımlılık yapıcı maddelerle ilgili anne, baba veya öğretmenleriyle konuşabileceğini bildirmiştir. Sosyal Eğilimler Anketi'nde düşük puanlar alan öğrencilerde sigara ve psikoaktif madde kullanım oranı yüksektir. 
Sonuç: Çalışan adolesanlarda sigara, alkol ve diğer bağımlılık yapıcı maddelerin kullanımı akranlarına göre yüksek bulunmuştur. Bağımlılıkla mücadelede bağımlılık yapıcı maddelerin zararları ve bağımlılık tehlikesi ile ilgili koruyucu farkındalık eğitimlerine, arkadaş ortamının zararlı etkilerinden korumak amacıyla sağlıklı sosyalleşme imkanlarının sağlanmasına, bireyi tüm çevresiyle kapsayacak sosyal uyumunu ve iletişim becerilerini geliştirecek çok yönlü müdahalelere ihtiyaç vardır.

Abstract:
Objective: The aim of the study is to identify the addictive substance abuse profiles, risk factors, and self-efficacy of working adolescents who are in apprenticeship training for protection from addictive substance abuse. 
Method: This cross-sectional study was conducted with students in two Vocational Education Centers in Aydın Merkez District and Kuşadası, and data were collected by face-to-face questionnaire method. A questionnaire form created in line with the literature and the Social Tendencies in 11-20-Year-Old Students Questionnaire, which evaluates adolescents' tendency to avoid substance use and violence, satisfaction with school and family life, whether they have future goals and ideals, and social adaptation, were used. 
Results: The rate of students who smoked at least once in their lifetime is 66.8%, the rate of students who currently smoke is 51.3%, and 44.6% of the students smoke every day. Lifetime alcohol consumption rate is 60.8%, and 13.4% of the students consume alcohol at least once a week or almost every day. 7% of the students have used psychoactive substances at least once in their lifetime, and the most commonly used psychoactive substance is cannabis. Students started using addictive substances mostly out of curiosity about substances. Having friends who smoke increases tobacco use by 4.3 times, alcohol consumption by 8.3 times, and psychoactive substance use by 14.5 times. The use of all addictive substances is significantly higher in those who have family members and relatives using addictive substances, those who sleep insufficiently/excessively, and those who have irregular eating habits. 46.1% of the students stated that they had no or insufficient knowledge about the harms of addictive substances, and only 17% of them stated that they received training from authorized persons on the harms of addictive substances or protection from addictive substances. 41.8% of the students stated that they would not refuse when an addictive substance is offered.  58.2% of the students stated that they can talk about addictive substances with their parents or teachers. The rate of tobacco and psychoactive substance use is high among students who score low in the Social Tendencies Questionnaire. 
Conclusion: Tobacco use, alcohol-consumption and use of other addictive substances were found to be higher in working adolescents compared to their peers. In the fight against addiction, there is a need for protective awareness trainings on the harms of addictive substances and the danger of addiction, providing healthy socialization opportunities to protect adolescents from the harmful effects of the circle of friends, and multi-faceted interventions that will improve the social adaptation and communication skills of the individual.