PISA 2015 fen okuryazarlığı maddelerinin değişen madde fonksiyonunun gizil sınıf yaklaşımı ile incelenmesi
Analysis on differential item functioning of PISA 2015 science literature questionary
Yazar: ONURCAN CEYHAN
Danışman: DOÇ. DR. HAMİDE DENİZ GÜLLEROĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değişen madde fonksiyonu = Differential item function ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Kovaryans = Covariance ; Madde Tepki Kuramı = Item Response Theory ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Örtük sınıf analizi = Latent class analysis

Özet:
Bu çalışmanın amacı OECD tarafından her üç yılda bir gerçekleştirilen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2015 uygulamasının fen okuryazarlığı maddeleri arasından belirlenen 11 maddenin gizil sınıf yöntemi kullanılarak DMF açısından incelenmesidir. Yapılan ilk incelemelerde, yanıt örüntüsü, 506 kişilik Türkiye örneklemi için MTK'nın varsayımları olan tek boyutluluk, monotonluk ve yerel bağımsızlık varsayımlarını karşılamıştır. Yapılan kestirimler sonucunda, PISA 2015 fen maddelerinin iki gizil sınıflı Karma 2 PLM modele uygun olduğu sonucunaulaşılmıştır. İki Gizil Sınıflı Karma 2 PLM temel alınarak analizler gerçekleştirilmiş ve yanıtlayıcıların yaklaşık %91'nin birinci gizil sınıfta %9'unun da ikinci gizil sınıfta yer aldığı belirlenmiştir. İki gizil sınıflı Karma 2 PLM temel alınarak yapılan DMF analizinde Madde 4'ün hem tek biçimli olmayan (TBO) hem de tek biçimli olan (TB) DMF gösterdiği belirlenmiştir. Madde 5, 6, 9 ve 11'in ise sadece TB DMF gösterdiği görülmüştür. Buna göre madde 4, 5, 6, 9 ve 11'in iki gizil sınıfta farklı fonksiyonlaştıkları görülmüştür. DMF içeren maddelerin gizil sınıfları açıklama gücünü incelemek amacıyla literatür taramasında DMF kaynağı olarak raporlanmış değişkenler kovaryant olarak ayrı ayrı modele dahil edilmiştir. Bu değişkenlerinden Cinsiyet, evdeki varlıklar, bilgi ve teknoloji iletişim kaynakları, fen öğretiminden zevk alma, okula ait hissetme değişkenleri bireylerin sınıflara atanma doğruluğu yükselmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada kovaryant değişkenin gizil değişkenin bir yordayıcısı ya da önsel bilgi kaynağı olarak görev yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Kovaryant olarak eklenen "cinsiyet, evdeki varlıklar, bilgi ve teknoloji iletişim kaynakları, fen öğretiminden zevk alma, okula ait hissetme ve okuma becerisi" gibi gözlenen değişkenlerine göre DMF kaynağı olarak belirlenmiş olup, bunların gizil sınıfları açıklamada yetersiz kaldığı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: PISA, değişen madde fonksiyonu, gizil sınıf yaklaşımı, kovaryant, karma madde tepki kuramı

Abstract:
The aim of this study is to investigate the 11 items identified from the science literacy items of the International Student Assessment Program (PISA) 2015, which is carried out by the OECD every three years, using the latent class method for DIF. PISA 2015 scientific literacy test,  11 items investigated for the dimensionality, monotony and meet local independence assumptions of the IRT. As a result of the estimations made with IRT and Mixed IRT models, PISA 2015 science items were found to be suitable for two latent class mixed 2PL models. Analyzes were conducted based on the mixed IRT 2 latent class 2PLM model and it was found that approximately 91% of the respondents were in the first latent class and 9% were in the second latent class. In the DMF analysis based on the mixed MTK 2 latent class 2PLM model, item 4 showed both non-uniform and uniform DMF.  Accordingly, items 4,5,6,9 and 11 were found to function differently in two latent classes. Gender, home possessions, information and technology communication resources, enjoyment of science, sense of belonging to school variables were included in the model as covariant variables, and the accuracy of assigning individuals to classes increased. Therefore, in this study, it was concluded that the covariant variable served as a predictor or source of prior knowledge of the latent variable.

According to the observed variables such as "gender, assets in the home, information and technology communication resources, enjoyment of science education, feeling of belonging to school and reading skills" added as covariant, they were found to be a source of DMF and were found to be insufficient to explain the latent classes. This shows that individuals are divided into latent classes in their reactions to science literacy items with the effect of a different dimension than these variables. Again, this study showed that if the DMF source based on the observed variable has a weak relationship with the latent variable, it does not significantly affect the validity of the test results.

Keywords: PISA, differential item functioning, latent class method, covariate, mixed item response theory