Fizâhî Divanı'ndaki tasavvufî unsurlar
Sufistic factors in Divan of Fizahi
Yazar: MERYEM BAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER SADIKER
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dini unsurlar = Religious elements ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Fizahi = Fizahi ; Nakşibendiyye tarikatı = Nakşibendiyye religious order ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Şiir = Poem

Özet:
Türklerin İslamiyet'i kabul etmelerinden sonra İslamî içerikli dinî bir edebiyatın teşekkül ettiği görülür. Oluşan bu yeni edebiyattaki temel konuların başında İslamiyetin halka öğretilmesi gelir. Tekke ve tarikatların öğretilerinin ve tasavvuf anlayışlarının da yine bu dönemde verilen İslamî içerikli eserlerde yoğun şekilde verildiği görülür. Bu dinî merkezler bağlamında telif edilen eserlerde genelde toplumu dinî konularda aydınlatmak, özelde ise tarikata yeni katılan kimseleri tasavvuf hakkında eğitmek amaçlanmıştır.  
Çalışmamızın konusu, Fizâhî'nin bilinen tek eseri olan Divan'ı ışığında tasavvufî düşüncelerinin incelenmesidir. Fizâhî'nin hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmamaktadır. Eserinden ulaştığımız bilgilere göre XIX. yüzyılın ikinci yarısında Erzincan'da yaşamış dinî – tasavvufî Türk edebiyatının temsilcilerindendir. Fizâhî, yaşadığı dönemde Erzincan'da oldukça etkin olan Nakşibendîliğe bağlı bir isimdir. Fizâhî ile ilgili bugüne kadar herhangi bir akademik çalışma yapılmamıştır. Yaşamış olduğu Erzincan'da Nakşibendîlik ile ilgili akademik seviyede çalışmalar yapılmış olmasına rağmen Fizâhî bu çalışmalarda anılmamıştır. 
Üç bölümden oluşan çalışmamızda birinci bölümde Fizâhî'nin yaşamı ve bağlı bulunduğu Nakşibendîlik ve bu tarikatin Anadolu'daki durumu, XIX. yüzyıl Erzincan'ındaki tasavvufî durum hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Fizâhî Divanı'nda geçen tasavvufî kavramlar tespit edilmiş ve bunlarla ilgili açıklamalarda bulunulmuştur. Son bölümde ise orijinali eski yazı ile yazılmış olan metnin tamamının transkripsiyonu yapılmıştır.

Abstract:
It is seen that after the Turks accepted Islam, a religious literature with Islamic content was formed. In this new literature, teaching the characteristics of Islam and religion to the public are the main subjects. It is seen that the teachings and mysticism of the dervish lodges and religious orders were also given intensely in the works of Islamic content given in this period. In the works that are copyrighted in the context of these religious centers, it is aimed to enlighten the society on religious matters in general, and to educate newcomers about Sufism in particular.
The subject of our study is to examine sufistic thoughts in the light of the Divan, which is the only known work of Fizahi. There is not much information about Fizahi's life. According to the information we have obtained from his work, he is one of the representatives of the religious - mystical Turkish literature that lived in Erzincan in the second half of the 19th century. Fizahi is a name affiliated to Naqshbandi, which was very active in Erzincan during its lifetime. No academic studies have been conducted on Fizahi so far. Despite the fact that there were academic studies on Naqshbandi in Erzincan where he lived, Fizahi was not mentioned in these studies.
In our study, which consists of three parts, in the first part, information was given about the life and relationship of Fizahi in Nakşibendi and Anatolia, and the mystical situation in Erzincan in the 19th century. In the second part, the mystical concepts mentioned in the Fizahi Court are determined and explanations about them are made. In the last part, the entire text, originally written in old text, was transcribed.