İkinci dil olarak Türkçe öğretiminde uzaktan eğitimle dinleme stratejilerinin öğretimi
Teaching listening strategies with distance education in teaching Turkish as a second language
Yazar: AYŞEGÜL SEFER
Danışman: DOÇ. DR. AHMET BENZER
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil eğitimi = Language education ; Dinleme = Listening ; Dinleme stratejileri = Listening strategies ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Üniversite öğrencileri = University students ; Üniversiteler = Universities ; İkinci dil = Second language ; İkinci dil öğretimi = Second language teaching

Özet:
Dinleme dil öğreniminde ilk gelişen beceridir ve diğer becerilerin gelişmesine de katkıda bulunur. Buna rağmen dil becerilerine yönelik çalışmalarda en az araştırma yapılan beceri alanı dinlemedir. Bu araştırmanın temel amacı, ikinci dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin dinleme becerilerini geliştirmede uzaktan eğitimle dinleme stratejileri öğretiminin etkilerini ve uygulanabilirliğini incelemektir. Araştırma uzaktan eğitimle dinleme stratejileri öğretiminin uygulama sürecini ortaya koymayı amaçlamaktadır; bu sebeple eylem araştırması yöntemine göre desenlenmiştir.
Araştırmanın eylem süreci 2020-2021 eğitim-öğretim yılı güz döneminde 15.10.2020-13.12.2020 tarihleri arasında, İstanbul'da bir üniversitede B2 seviyesi Türkçe kursuna devam etmekte olan 5 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada dinleme stratejileri öğrencilere doğrudan öğretilmiştir. Dinleme eğitiminde hangi stratejilerin öğretilmesi gerektiğine yönelik alanyazında bir fikir birliği bulunmamaktadır. Bu çalışmada hangi stratejilerin öğretileceğine karar verilirken ihtiyaç analizi yapılmış, alanyazında 1990 yılından 2015 yılında kadar yapılmış olan farklı araştırmacıların öğrenme ve dinleme stratejileri sınıflamalarından hareketle süreç odaklı bir tasarım önerisi geliştirilmiş, ardından bu sınıflama önerisi öğrencilere uygulama derslerinde öğretilmiş, dinleme görevleri üzerinden örneklerle pekiştirilmiştir. Her hafta öğrencilere bu stratejileri kullanmaları için örnek bir dinleme görevi ve bir ölçme görevi verilmiştir. Uygulama süreci toplam 7 hafta sürmüştür. Araştırma verileri, "Zoom üzerinden alınan ders video kayıtları", "odak grup görüşme formları", "dinleyici günlüğü", "strateji kullanımı kontrol listesi", "araştırmacı günlüğü", "dış gözlemci notları", "dinlediğini anlama ön ve son testi" aracılığıyla toplanmış ve veri çeşitlemesi yapılmıştır. Verilerin analizi betimsel analiz yoluyla gerçekleştirilmiştir. Analiz süreci verileri toplama süreci ile eş zamanlı olarak gerçekleştirilmiştir. Bunun sebebi eylem araştırmalarının esnek uygulama süreci ve uygulama sürecinden elde edilen verilerin hemen değerlendirilerek alınan dönütlere göre güncelleme yapılıp bir sonraki uygulamanın planlanmasıdır. Araştırmanın uygulama süreci boyunca öğrenciler en az ön bilgilerle ilişkilendirme, performans değerlendirme, izleme ve çıkarım yapma stratejilerini, en fazla ise sırasıyla not alma, anahtar kelimeleri belirleme, çeviri yapma ve tahmin etme stratejilerini kullanmışlardır. Öğrenciler en faydalı buldukları stratejilerin ise tahmin etme, not alma ve planlama olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca öğrenciler dinleme stratejileri eğitiminin Türkçe kurslarında yer alması gerektiğini de ifade etmişlerdir. Türkiye'de daha uzun süredir yaşayan ve daha fazla dil bilen öğrenciler için stratejileri öğrenmenin daha önemli olduğu, daha kısa süredir yaşayan ve daha az sayıda dil bilen öğrenciler içinse yeni kelimeler ve bilgiler öğrenmenin zaman zaman dinleme stratejilerini öğrenmekten daha önemli görüldüğü, üstbilişsel stratejileri kullanmanın öğrenciler için zorlayıcı olduğu ve uygulama süreci boyunca bu stratejileri neredeyse hiç kullanamadıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Listening is the first skill that develops in language learning and contributes to the development of other langauge skills. However, the least researched skill area in studies on language teaching is listening. This study aims to examine the effects and applicability of listening strategies instruction to improve the listening skills of Turkish L2 learners in a distance learning platform. For this reason, the study is designed according to the qualitative action research method.
The main implementation of the study was carried out with 5 students attending B2 level Turkish course at a university in Istanbul between 15.10.2020-13.12.2020 in the fall semester of the 2020-2021 academic year. In the study, the listening strategies were explicitly taught to the students. There is no consensus in the literature about which strategies should be taught in listening strategies instruction. In this study, while deciding which strategies will be involved, firstly a needs analysis was made, a process-oriented strategy design was developed based on the learning and listening strategies classification of different researchers in the literature from 1990 to 2015. After that, this classification was taught to the Turkish L2 learners in the implementation lessons and reinforced with examples through listening tasks. Each week students, are given a sample listening task and a measurement task to use these strategies. The application process took 7 weeks in total. Research data are collected and triangulated by "lecture video recordings via Zoom", "focus group interview forms", "listener diary", "strategy use checklist", "researcher diary", "external observer notes", "listening comprehension pre and post-test". The analysis of the data carried out through descriptive analysis. The analysis process was carried out largely simultaneously with the data collection process. The reason is the flexible implementation process of action research method and the data obtained from the implementation process are immediately evaluated and updated according to the feedbacks. During the implementation process, the least used strategies were relating to prior knowledge, performance evaluation, monitoring and inferencing, and at most, note-taking, looking for keywords, translation and prediction, respectively. The students stated that the strategies they found most beneficial were prediction, note-taking, and planning. Additionally, students consider that strategy instruction should also be given in Turkish language courses. Also, learning listening strategies is more important for students who live in Turkey for a longer time and knows multiple languages, on the other hand, learning new vocabulary and getting information in different topics are considered more important for the students who are living in Turkey for a shorter time and knows less number of languages. It is also concluded that the use of metacognitive strategies was challenging for students and they nearly couldn't use these strategies during the implementation process.