Abbâsîler zamanında Kafkasya'ya yönelik Arap fetihleri ve Kafkasya'da Arap idari sistemin kurulması
Arab conquests for the Caucasus and the establishment of Arab administrative system in the Caucasus during the Abbâsîd caliphate
Yazar: YUSUF TEKİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YAŞAR BEDİRHAN
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasiler = Abbasids ; Araplar = Arabs ; Fetihler = Conquest ; Güney Kafkasya = South Caucaus ; Hazarlar = Khazars ; Kafkasya = Caucasus ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Bu çalışma, Abbâsî Devleti'nin (132–750/656–1258) kuruluşundan Halife Mütevekkil'in (232–247/847–861) ölümüne dek Arapların Güney Kafkasya'ya yönelik askeri, siyasi ve idari faaliyetlerini aydınlatmayı amaçlar. Bilindiği gibi Güney Kafkasya, Hulefâ-i Raşidîn ve Emeviler zamanında Müslüman Araplar tarafından fethedilmişti. Abbâsilerin Hilâfeti döneminde, Araplar bu bölgede hüküm sürmeye devam ettiler. Ancak ülkenin merkezi otoritesinde sık sık yaşanan siyasi çekişmeler, ülkenin birçok yerinde olduğu gibi Güney Kafkasya'yı da son derece olumsuz yönde etkilemişti. Öte yandan Abbâsîlerin, Hazarlarla yürüttükleri diplomasi trafiğinin fiyaskoyla sonuçlanması, derebeyler ve Babek isyanı gibi meseleler, Güney Kafkasya'da hâkim olan olumsuz havayı daha da derinleştirdi. Abbâsîler Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Karabağ ve Derbend'de kaybettiği toprakları fethederek, geri kazanmasına rağmen yapılan savaşlar, Abbâsîlere hem ekonomik hem askeri hem de siyasi açıdan büyük bir darbe vurmuştu. Velhâsılıkelâm IX. yy. ikinci yarısı ve X. yy'ın başlarında, Abbâsîlerin artık Kafkasya'da tutunması hayli güç olmuştu. Öyle ki IX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kafkasya coğrafyasında varlık gösteren birçok feodal yapı, Abbâsîlerden ayrılarak bağımsız bir şekilde devletlerini inşa etmişlerdi.   
Anahtar Sözcükler: Abbâsîler, Babek, Derebeyler, Güney Kafkasya, Hazarlar

Abstract:
This study aims to elucidate the military, political and administrative activities of the Arabs for the South Caucasus from the establishment of the Abbâsîd Caliphate (132-750 / 656-1258) to the death of the Caliph Al-Mutawakkil (232-247 / 847-861). As it is known, Muslim Arabs conquered the South Caucasus during the time of Rashidun Caliphs and The Umayyad Caliphate. During the caliphate of Abbâsîd, the Arabs continued to rule this region. However, political conflicts frequently taken place in the central authority of the state also affected the South Caucasus in the most negative way as well as in many parts of the state. On the other hand, the Abbâsîds' fail on diplomacy trafficking with the Khazars, the the Feudalists and the Babak Rebellion deepened the negative atmosphere prevailing in the South Caucasus. Despite the fact that the Abbâsîds regained the lands they had lost in Azerbaijan, Armenia, Georgia, Karabakh and Derbent by conquering, the battles caused a great blow for the Abbâsîds in economic, military and political terms. In brief, at the second half of the IXth century and at the beginning of the Xth century, it was very hard for the Abbâsîds to hold in the Caucasus ever after. Such that, from the second half of the ninth century, many feudal structures that existed in the Caucasus geography built their states independently by separating from the Abbâsîds.
Key Words: Abbâsîds, Babak, Feudalists, Khazars, South Caucasus