Demir eksikliği anemisi ile başvuran reprodüktif dönem kadın hastalarda çölyak prevalansı
Celiac prevalence in female patients in the reproductive period presenting with iron deficiency anemia
Yazar: OZAN PALAK
Danışman: PROF. DR. AYHAN HİLMİ ÇEKİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Kronik, inflamatuar, otoimmun bir hastalık olan Çölyak hastalığı multisistemik bir hastalıktır. Çölyak hastalığının global seroprevalansı %1,4, biyopsi ile tanı almış Çölyak hastası prevalansı ise %0,7 olarak bildirilmiştir. Tipik malabsorsiyon bulguları dışında birçok farklı klinik tablo ile hastalar karşımıza gelebilir. Bunlardan en sık görülen durum demir eksikliği anemisidir. Reprodüktif çağ kadın hastalardaki demir eksikliği anemisi klinik pratikte sıklıkla menstrüel siklus ilişkili kronik demir ve kan kaybına bağlanmaktadır. Bu tezde özellikle nedeni belirlenmemiş olan 18 yaş üzeri reprodüktif dönem kadın hastalarda Çölyak prevalansını değerlendirilmiştir. Bununla birlikte bu hasta grubunda Çölyak hastalığı tanısının akla gelmesinin önemi vurgulanmaya çalışılmıştır. 
Yöntem: Bu tez Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tek merkezli, hastane tabanlı, retrospektif olarak planlanmıştır ve Helsinki Bildirgesi kararlarına, etik kurallara uygun olarak yürütülmüştür. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları ve Gastroenteroloji polikliniklerine demir eksikliği anemisi ile başvuran doğurganlık çağı kadınlardan 467 kadın hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların hepsi 18 yaş üzeri ve premenopozal kadınlardan seçilmiştir. Belirgin kan kaybı, kronik hastalığı, hematolojik hastalığı, düzenli kan bağışı yapan, demir eksikliği anemisinin gastrointestinal etiyolojisi olan hastalar dahil edilmemiştir. Hastaların rutin olarak biyokimya, hemogram ve Çölyak hastalığı seroloji tetkik sonuçları incelenmiştir. Seroloji pozitifliği olan hastalarda ise üst gastrointestinal sistem endoskopik değerlendirmesi patoloji raporları incelenmiştir. 
Bulgular: Seçilmiş olan popülasyonun yaş ortalaması 34,39±8,96 olarak izlenmiştir. Hastaların 41 tanesinde (%8,77) en az bir antikor (anti-tTG IgA, anti-EMA IgA) pozitifliği görülmüştür. Hastaların 15 tanesine (%3,21) biyopsi yapılmış; 10 tanesinde (%2,14) Çölyak hastalığı uyumlu histopatolojik değişiklikler saptanmış olduğu izlenmiştir. Bu 10 hastada 1 hasta Tip-2, 4 hasta Tip-3A, 4 hasta Tip-3B, 1 hasta ise Tip-3C olarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatiki analizi sonucunda serum demirinin Çölyak hastalığı tanısı konmuş olan hasta grubunda Çölyak hastalığı olmayan hastalara göre daha düşük olduğu (p=0,045) serum total IgA düzeyinin ise Çölyak hastalığı olanlarda Çölyak hastalığı olmayanlara göre daha yüksek seviyede (p=0,023) seyrettiği tespit edilmiştir. 
Sonuç: Çölyak hastalığı kronik, inflamatuvar, otoimmun bir hastalıktır ve multisistemik semptom ve bulgular ile karşımıza gelebilmektedir. Demir eksikliği anemisi dünyada aneminin en sık rastlanan nedenlerinden birisidir ve hastaların hayat kalitesi ve toplumsal olarak ortaya çıkan iş gücü kaybı da düşünüldüğünde önemli bir sağlık sorunudur. Çalışmamızda Çölyak hastalığı seroprevalansı literatür ile kıyaslandığında daha yüksek saptanmıştır. Reprodüktif çağ kadın hastalar sıklıkla demir eksikliği anemisi teşhisi almaktadır ve reprodüktif dönem kadınlarda demir eksikliği anemisi saptandığında etiyoloji olarak Çölyak hastalığı akla gelmelidir. Özellikle nedeni saptanmamış ve replasman tedavilerine yanıtsız vakalarda Çölyak hastalığı ihtimalinin atlanmaması gerekliliği bu tez sonuçlarınca önerilmiştir.
Anahtar kelimeler: Çölyak hastalığı, anemi, demir eksikliği anemisi

Abstract:
Aim: Celiac disease is a chronic, inflammatory, autoimmune, multisystemic disease. Global seroprevelance of the Celiac disease is reported as 1.4%, and seroprevelance of biopsy-diagnosed celiac disease reported as 0.7%. Patients may present with various clinical manifestations beyond the typical malabsorption symptoms. The most common condition is iron deficiency anemia. Iron deficiency anemia in women of reproductive age is frequently attributed in clinical practice to menstrual cycle-related chronic iron and blood loss. In this thesis, we evaluated the prevalence of celiac disease in reproductive period female patients over 18 years of age, especially those with undetermined etiology, and tried to emphasize the importance of considering the diagnosis of celiac disease in this patient group.
Material and Method: This thesis was planned as a single-center, hospital-based, retrospective study at the University of Health Sciences Antalya Training and Research Hospital. This thesis was conducted in accordance with the Declaration of Helsinki and ethical rules. Women of childbearing age who presented with iron deficiency anemia to the Internal Medicine and Gastroenterology outpatient clinics of Health Sciences University Antalya Training and Research Hospital were included in the study. 467 female patients were included in the study. All patients were selected as premenopausal women over 18 years of age. Patients with significant blood loss, chronic disease, hematologic disease, regular blood donation, gastrointestinal etiology of iron deficiency anemia were excluded. Patients' biochemistry, hemogram and Celiac disease serology results were routinely analyzed. Pathology reports of endoscopic evaluation of the upper gastrointestinal tract were analyzed in patients with serology positivity.
Results: The mean age of the selected population was 34.39±8.96 years. At least one antibody (anti-tTG IgA, anti-EMA IgA) positivity was observed in 41 patients (8.77%). Biopsies were performed in 15 patients (3.21%) and histopathologic changes compatible with celiac disease were found in 10 patients (2.14%). Among these 10 patients, 1 patient was classified as Type-2, 4 patients as Type-3A, 4 patients as Type-3B and 1 patient as Type-3C. Statistical analysis of the data showed that serum iron levels were lower in patients with celiac disease than in patients without celiac disease (p=0.045) and serum total IgA levels were higher in patients with celiac disease than in patients without celiac disease (p=0.023).
Conclusion: Celiac disease is a chronic, inflammatory, autoimmune disease. It may present with multisystemic symptoms and signs. Iron deficiency anemia is the most common cause of anemia in the world. It is an important health problem considering the quality of life of the patients and the social loss of labor force. In our study, the seroprevalence of Celiac disease was found to be higher compared to the literature. Female patients of reproductive age are frequently diagnosed with iron deficiency anemia. When iron deficiency anemia is detected in reproductive women, celiac disease should be considered as the etiology. Celiac disease should not be overlooked, especially in cases where the cause is not identified and does not respond to replacement therapies.
Keywords: Celiac disease, anemia, iron deficiency anemia