Çocukların aile işlevselliği algıları ile zorbalığa yönelik tutumları arasındaki ilişkide stresin aracı rolü
The mediating role of stress in the relationship between children's perceptions of family functionality and attitudes towards bullying
Yazar: ABDULKADİR MUHAMMED MEMDUH FAKİRULLAHOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT ARMAĞAN KÖSEOĞLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile işlevleri = Family functions ; Algı = Perception ; Benlik algısı = Self perception ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; Zorbalık = Bullying ; Çocuklar = Children ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğrenci davranışı = Behavior of student

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı 4., 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin aile işlevselliği algıları ile zorbalığa yönelik tutumları arasındaki ilişkide stresin aracı rolünü incelemektir. Araştırma kapsamında 4., 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin zorbalığa yönelik tutumunu değerlendirmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırma 2019-2020 ve 2020-2021 eğitim öğretim yılında İstanbul ve Eskişehir ilinde 4., 5. ve 6. sınıfta öğrenim gören 1202 öğrenciden oluşan dört farklı çalışma grubu üzerinden yürütülmüştür. Ölçek geliştirme çalışması üç farklı çalışma grubu üzerinden gerçekleştirilmiştir. Birinci çalışma grubunu 120, ikinci çalışma grubunu 401 ve üçüncü çalışma grubunu 329 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmanın temel amacı kapsamında hazırlanan model ise 352 öğrenciden oluşan dördüncü çalışma grubu üzerinden test edilmiştir.

Ölçek geliştirme sürecinde literatür incelemesi, odak grup görüşmesi ve örnek olay incelemesi sonucunda 60 maddelik deneme formu oluşturulmuştur. Deneme formu, alanında uzman on bir kişiye sunulmuş ve kapsam geçerliliği sağlanmıştır. Kapsam geçerliliği sonucunda ulaşılan 52 maddelik formun analizleri SPSS 20 ve LISREL 8.51 programları kullanılarak yapılmıştır. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin 3 faktör ve 15 maddeden oluşan bir yapıya sahip olduğu (Onaylayıcı Tutum, Reddedici Tutum ve Çekimser Tutum) belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda Çocuklar için Zorbalığa Yönelik Tutum Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu görülmüştür. 

Araştırmanın temel amacı kapsamında kurulan ve yol analizi ile test edilen modelde 4., 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin  aile işlevselliği algıları ile zorbalığa yönelik tutumları arasındaki ilişkide stresin aracı rolü incelenmiştir. Değişkenler arası ilişkiler incelendiğinde aile işlevselliği algısı, stres ve zorbalığa yönelik tutum arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Yol analizi sonucunda ulaşılan bulgulara göre öğrencilerin aile işlevselliği algısı ve zorbalığa yönelik tutum arasındaki ilişki algılanan stres aracılığıyla sağlanmaktadır. Araştırma kapsamında test edilen modelin uyum iyiliği indekslerinin iyi ve kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. Araştırmanın sonuçları ilgili literatür doğrultusunda tartışılmıştır.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the mediating role of stress in the relationship between perceptions of family functionality of 4th, 5th and 6th grade students and their attitudes towards bullying. In this research, it was aimed to develop a valid and reliable measurement tool (i.e.,The Attidues towards Bullying Scale for Children) in order to evaluate the attitudes of 4th, 5th and 6th grade students towards bullying. The research was applied on four different study groups consisting of 1102 students studying in the 4th, 5th and 6th grades in Istanbul and Eskişehir in the 2019-2020 and 2020-2021 academic year. The scale development study was applied on three different study groups. The first study group consisted of 120 students, the second study group 401, the third study group 329 students. The model, which was prepared within the scope of the main purpose of the research, was tested on the fourth study group consisting of 352 students.

During the scale development process, a 60-item trial form was created as a result of literature review, focus group discussion and case study. The trial form was presented to eleven experts in the field and content validity was ensured. The analyzes of the 52-item form reached as a result of the content validity were made using SPSS 20 and LISREL 8.51 programs. As a result of the exploratory and confirmatory factor analyses, it was determined that the scale had a structure consisting of 3 factors and 15 items (Confirming Attitude, Rejecting Attitude and Abstention Attitude). As a result of the analyses, it has been proven that the Attitudes towards Bullying Scale for Children is a valid and reliable scale.

Moreover, the mediator role of stress in the relationship between perceptions of family functionality of 4th, 5th and 6th grade students and their attitudes towards bullying was examined results of the path analyses showed  significant associations were found between the perception of family functionality, stress and attitude towards bullying. According to the findings obtained as a result of the path analysis, the relationship between the students' perception of family functionality and their attitude towards bullying is provided through perceived stress. The goodness of fit indices of the model tested within the scope of the research were found good compliance and acceptable value. The results of the research were discussed regarding on the relevant literature.