Klasik ve biyoteknolojik ıslah yöntemleriyle yeni turunçgil çeşit ve anaçlarının geliştirilmesi
Improving new citrus varieties and rootstocks by classical and biotechnological breedind methods
Yazar: BERKEN ÇİMEN
Danışman: PROF. DR. TURGUT YEŞİLOĞLU ; PROF. DR. YILDIZ AKA KAÇAR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, ülkemiz turunçgil endüstrisinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik kurgulanmış mutasyon ve melezleme çalışmaları klasik ve biyoteknolojik yöntemlerin kullanımıyla yürütülerek turunçgil çeşit ve anaç popülasyonları oluşturulmuştur. Fiziksel mutajen olarak 60Co gama ışınının kullanımıyla Hernandina ve Ortanique çeşitlerinden sırasıyla 363 ve 852 adet M1V3 aşamasında fidan elde edilmiş ve 1215 bireyden oluşan popülasyon araziye dikilmiştir. Ayrıca çalışmada Klemantin 22D mandarini, W.Murcott mandarini ve Moro kan portakalı çeşitlerinde kimyasal mutasyon uygulamaları yapılmış, çeşitlerin aşı gözleri ve sürgünleri farklı süre ve dozlarda kolhisin çözeltisi içerisinde bekletilerek tetraploid formları elde edilmiştir.
Öte yandan, ülkemizin gereksinim duyduğu kireçli topraklara adapte olabilen, tristeza virüs hastalığı ve Phytophthora citrophthora etmeninin neden olduğu kök ve kök boğazı çürüklüğü hastalığına tolerant yeni turunçgil anaçları geliştirilmesine yönelik olarak hem klasik hem de somatik melezleme yöntemleri kullanılmıştır. Citrus ve Poncirus cinsleri içerisinde yer alan 10 genotip kullanılarak 6 melezleme kombinasyonu gerçekleştirilmiş ve elde edilen 736 adet bitkiden 273 bitkinin melez olduğu morfolojik olarak ve moleküler markırlar aracılığıyla tespit edilmiştir. Ayrıca 3 kombinasyon oluşturularak yapılan somatik melezleme çalışmasında 4 bitki rejenere edilmiş, fakat bu bireylerin allotetraploid somatik melez olmadığı, flow sitometri cihazıyla yapılan ploidi analiziyle belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, mutation and hybridization studies were carried out by classical and biotechnological methods in order to meet the demands for citrus industry in our country. New variety and rootstock populations were developed by mutations and hybridizations. By using the 60Co gama ray as a physical mutagen, 363 and 852 M1V3 seedlings were obtained from Hernandina and Ortanique varieties, respectively and population consists of 1215 individuals were planted on the field. In addition, chemical mutation applications were carried out in Klemantin 22D mandarin, W.Murcott mandarin, Moro blood orange varieties and tetraploid forms of these genotypes were recovered by applying colchicine treatments at different concentration levels and treatment time to budwoods and shoots.
On the other hand, both traditional and somatic hybridization methods have been used in order to develop new citrus rootstocks tolerant or resistant to high calcareous soils, CTV and Phytophthora citrophthora. For this purpose, six hybridization combinations were carried out using 10 genotypes belonging in Poncirus and Citrus genera. As a result, 736 plants obtained by hybridizations and 273 of them were identified as rootstock hybrids by morphological and molecular markers. In addition, four plants were regenerated from somatic hybridizations in three combinations, but these plants were not determined as allotetraploid somatic hybrids by ploidy analysis by flow cytometry.