Çocuklarda 25-hidroksivitamin D düzeyleri ve VDR gen varyantları ile diş çürükleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between 25-hydroxyvitamin D levels and VDR gene variants and dental caries in children
Yazar: ECE ŞENGÜN BERBER
Danışman: DOÇ. DR. ARZU AYKUT YETKİNER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Diş çürükleri = Dental caries ; Genetik varyasyon = Genetic variation ; Vitamin D = Vitamin D ; Vitamin D eksikliği = Vitamin D deficiency ; Çocuklar = Children

Özet:
Diş çürükleri ağız ve diş sağlığını etkileyen temel problemlerden biridir. D vitamini eksikliği olan bireylerde, diş mineralizasyonunun bozulmasına neden olabileceği literatürde rapor edilmiş olmasına rağmen sonuçlar çelişkilidir. Bu çalışmanın amacı günümüzde hala önemli bir halk sağlığı problemi olan diş çürükleri ile 25-hidroksivitamin D düzeyinin ve D vitamini reseptör geni varyantlarının arasındaki ilişkiyi araştırmak, D vitamininin diş çürüğüne karşı potansiyel bir ajan olarak kullanılıp kullanılamayacağını göstermek ve anket sorularına verilen cevaplar neticesinde ebeveynlerin ağız diş sağlığına ve D vitaminine yaklaşımlarını ve uygulama alışkanlıklarını saptamaktır. Çalışmanın hipotezleri; 25-hidroksivitamin D seviyesi düşük olan çocuklarda diş çürüğü oranının, 25-hidroksivitamin D seviyesi yüksek olan çocuklardan daha yüksek olduğu ve VDR gen varyantları ile diş çürüğü arasında anlamlı bir ilişki olduğudur. 
Çalışmaya Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Sağlıklı Çocuk Polikliniği'ne ve Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Diş Hekimliği Kliniği'ne tedavi ve kontrol amacıyla başvuran, 3- 6 yaş arası, sistemik olarak sağlıklı, 64 çürüksüz ve 64 çürüklü, 128 çocuk dahil edilmiştir. Çocukların ebeveynlerine, çocuklarının ağız-diş sağlığı ile ilgili bilgileri ile oral hijyen alışkanlıkları ve beslenme alışkanlıklarını içeren anket soruları sorulmuş ve cevaplar kaydedilmiştir. Çalışmaya katılan çocukların kan örnekleri alınarak, rutinde istenen biyokimya tetkiklerine ek olarak, çocukların serum 25-hidroksivitamin D seviyeleri ölçülmüştür. Ağız içi muayeneleri yapılarak dmft indeksi değerleri kaydedilmiştir. Tüm verilerin SPSS 25.0 (Statistical Product and Service Solutions, IBM) programı kullanılarak istatistiksel analizler yapılmıştır. Sürekli verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogrov Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Analitik değerlendirmede sayım verilerinde grupları karşılaştırmak için ki-kare ve trend varlığında ki-kare trend testi kullanılmıştır. Gruplar arası karşılaştırmada, ölçüm değişkenlerinin her grupta normal dağılıp dağılmadığı analiz edilmiştir. Normal dağılan veriler için iki grup karşılaştırması Student T ile, normal dağılmayan veriler için iki grup karşılaştırması Mann Whitney U testi ile yapılmıştır. Üç ve daha fazla grup karşılaştırması için normal dağılmayan değişkenlerin varlığı nedeniyle Kruskal Wallis Testi ile yapılmıştır. Çalışmaya katılan çocuklardan 26 çocuğa genetik test yapılarak VDR geni varyasyonları incelenmiştir. Alınan kan lenfosit hücrelerinden DNA izolasyonununu takiben, PCR yöntemi ile incelenecek gen bölgeleri çoğaltılmış ve Sanger sekanslama yöntemi ile dizi analizi yapılmıştır. Toplamda 13 çürüksüz ve 13 çürüklü çocukta Sanger sekanslama yöntemi ile yapılan dizileme sonucunda ilgili gen bölgeleri incelenmiştir.
Elde edilen bulgular neticesinde çürüklü grupta D vitamini seviyelerinin göreceli olarak düşük olduğu görülmekle birlikte, çürüksüz ve çürüklü gruplar ile D vitamini düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. 
İncelenen gen bölgelerinde bilinen polimorfizmler dışında herhangi bir varyant saptanmamıştır. NM_000376.3 transkribine göre 3. ekzonda görülen FokI polimorfizmi, 10. ekzonda görülen TaqI polimorfizmi ve 9. intronda görülen ApaI polimorfizmi görülmüş olmakla birlikte çürüksüz ve çürüklü gruplar arasında polimorfizm sayıları açısından belirgin bir farklılık gözlenmemiştir. 
D vitamini seviyelerinin, çürüksüz grupta, çürüklü gruptaki çocuklara göre daha yüksek olduğu görülmekle birlikte, sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuca dayanarak çürük oluşumu veya gelişiminin önlenmesi amacıyla profilaktik amaçlı D vitamini takviyesi kullanımının anlamlı olmadığı sonucuna varılmıştır. Çürüksüz ve çürüklü grup çocuklarda, VDR geni üzerinde 8 ekzonda ve ekzon-intron bileşkelerinde mutasyona rastlanmamıştır. VDR geni üzerinde tespit edilen ApaI, FokI ve TaqI polimorfizmleri çürüksüz ve çürüklü bireylerde benzer oranlarda görülmüştür.

Abstract:
Dental caries is one of the main problems affecting oral and dental health. Although it has been shown in the literature that vitamin D deficiency can cause defective tooth mineralization, the results are contradictory. The aims of this study are to investigate the relationship between dental caries and 25-hydroxyvitamin D level and vitamin D receptor gene variants, to show whether vitamin D can be used as a potential agent against dental caries and to determine the parents' approaches to vitamin D, oral-dental health and oral hygiene habits. The hypotheses of the study are that the rate of dental caries is higher in children with low 25-Hydroxyvitamin D levels than in children with high 25-Hydroxyvitamin D levels and there is a significant relationship between VDR gene variants and dental caries. 
Systemically healthy 128 children aged 3-6 years, 64 caries free and 64 with caries, who applied to Ege University Faculty of Medicine Department of Child Health and Diseases and Ege University Faculty of Medicine Children's Hospital Dentistry Clinic for dental treatment and control. The children's parents were asked survey questions about their children's oral and dental health, oral hygiene and eating habits and the answers were recorded. The blood samples of the children were taken in addition to the routinely requested biochemistry tests, the serum 25-hydroxyvitamin D levels of the children were measured. Intraoral examinations were performed and dmft index values were recorded. All data were statistically analyzed using the SPSS 25.0 (Statistical Product and Service Solutions, IBM) program. The normal distribution was evaluated by Kolmogrov Smirnov test. Chi-square and trend-presence chi-square trend test was used to compare groups in count data. For normally distributed data, two-group comparisons were made with Student T, and for non-normally distributed data, two-group comparisons were made with Mann Whitney U test. Three or more group comparisons were made with the Kruskal-Wallis Test due to the non-normally distributions. Variations of the VDR gene were examined by performing genetic test on 26 children. Following the isolation of DNA from the blood lymphocyte cells, the gene regions were analyzed by PCR and sequence analysis was performed with the Sanger sequencing method. 
Vitamin D levels were found to be relatively low in the caries group however no statistically significant relationship was found between the caries-free and caries groups and vitamin D levels. Except for the known polymorphisms in the examined gene regions, no variants were detected. According to the NM_000376.3 transcript, FokI polymorphism seen in exon 3, TaqI polymorphism seen in exon 10 and ApaI polymorphism seen in 9th intron were seen. No significant difference was observed between the groups in terms of polymorphism numbers. 
Based on these results, it was concluded that the use of prophylactic vitamin D supplements to prevent caries formation or development can not be recommended. No mutations were found in exons 8 and exon-intron junctions on the VDR gene in both groups. ApaI, FokI and TaqI polymorphisms were detected on the VDR gene and it was similar between the caries and caries free groups.