Yenikapı 29 batığının bozulma durumunun araştırılması ve koruma önerisi
The investigation of degradation degree of Yenikapı 29 shipwreck and conservation proposal
Yazar: CEM AKGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAMIK KILIÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: Ahşap = Wooden ; Batık = Shipwreck ; Konservasyon = Conservation ; Koruma = Conservation ; Restorasyon = Restoration ; Su altı arkeolojisi = Underwater archeology ; İstanbul-Yenikapı = İstanbul-Yenikapı

Özet:
Yenikapı (YK) 29 batığının bozulma durumunun araştırılması ve konservasyon yönteminin belirlenmesi, tez çalışmasının konusunu oluşturmaktadır. Konservasyon çalışmalarında kullanılacak olan emdirme kimyasalının belirlenebilmesi için batığın bozulmuşluk durumu fiziksel ve kimyasal olarak incelenmiştir. Bu incelemeler, YK 29 batığı ahşapları üzerinde yoğunluk (g/cm3), maksimum su içeriği (%), ahşap madde kaybı (%), FTIR, SEM ve XRF analizlerinin gerçekleştirilmesiyle yapılmıştır. Ahşapların bozulma derecesini belirlemek için kullanılan maksimum su içeriği değerleri %164-1275 arasında bulunmuştur. Maksimum su içeriği değerleri, YK 29 batığı ahşaplarının bozulma derecesi olarak 1. 2. ve 3. sınıfta olduğunu göstermektedir. YK 29 batığından alınan örnekler üzerinde gerçekleştirilen SEM incelemeleri, örneklerin hücresel seviyedeki fiziksel bozulmalarını göstermiş olup maksimum su içeriği (%) değerlerine göre tespit edilen bozulma derecelerinin örnek ile örtüşüp örtüşmediğini ortaya koymuştur. XRF analizi ile YK 29 batığından alınmış olan örneklerin elementel yapısı çıkartılmış ve batık ahşaplarına zarar vermekte olan demir ve sülfür miktarı yarı kantitatif olarak belirlenmiştir. FTIR analizleri, ahşabı oluşturan ana malzemelerde yaşanan bozulmaları spektrumlar olarak göstermiştir. Elde edilen spektrumlar, YK 29 örnekleri ile aynı cinsteki taze ahşabın spektrumlarıyla karşılaştırılarak kimyasal bozulmanın tespiti yapılmıştır. Analiz sonuçları, suya doymuş ahşap konservasyonu ile alakalı literatür taramasının sonucunda elde edilen veriler ile karşılaştırılmış ve uygun bir koruma önerisi sunulmuştur. Bu öneride YK 29 ahşaplarının konservasyonu için %35-45 konsantrasyondaki PEG 2000 ve 3350'nin sırayla emdirilmesinin gerekliliği ve nedenleri açıklanmıştır. Emdirme işleminin ardından dondurarak kurutma önerilmektedir.

Abstract:
The subject of this thesis is investigation of degradation degree of Yenikapı (YK) 29 shipwreck and determination of conservation method. In order to specify the impregnation chemical which is used in conservation studies, the degradation degree of the YK29 shipwreck was examined physically and chemically. In order to carry out these investigations, MWC (%), density (g/cm3), loss of wood substance (%), FTIR, SEM and XRF analyses were performed on the YK29 samples. MWC values were found between 164-1275% while specifying the degradation degree of YK29. MWC values show that YK29 timbers are in Class 1, 2 and 3 as degradation degree. SEM examinations demonstrated the physical degradation of samples at the cellular level. The elemental structure of the samples taken from YK29 shipwreck was shown by XRF analysis. Furthermore, the amount of iron and sulfur damaging the timbers has been revealed semi-quantitatively in this structure.  FTIR analysis showed changes in the polymers that forming the wooden structure as spectra. The obtained spectra compared with the spectra of the fresh wood of YK29 specimens and chemical deterioration has been detected.  Analysis results are compared with the data obtained as a finding of the literature review related to waterlogged wood conservation. Consequently, a suitable conservation proposal has been presented. In this proposal, the necessity and reasons for the impregnation of 35-45% PEG 2000 and 3350 in order for conservation of YK29 wood are explained. It is recommended to freeze drying after impregnation process.