Demokratik pekişme bağlamında Türkiye'de dernek kurma kültürü
Culture of founding associations in Turkey in the context of democratic strengthening
Yazar: OSMAN ACAR
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR DİNÇŞAHİN
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyasi Tarih ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Çalışmamızın amacı Türkiye'de sivil toplum örgütleri denilince ilk akla gelen kuruluşlar olan derneklerin "demokratik pekişme kuramı" bağlamında dünden bugüne gelişim çizgisiyle Türkiye'de dernek kurma kültürünün detaylı analizini yapmaktır. Bu minval üzere "Cemiyetten Derneğe" tekâmül eden bir nosyonun tarihsel perspektiften oluşturduğu kültürel örüntüyü araştırmak suretiyle Türkiye'de "demokratikleşme ve demokratik pekişme" bağlamında dernek kurma kültürünün analizini yaparak Türkiye'de yaşanan süreci ortaya koymaktır. Bu tezde derneklerin Türkiye'de topluma, sosyo-ekonomik yapıya, kültürel yapıya ve içtimai hayata olan etkileri detaylı bir şekilde incelenerek demokratik pekişme kavramının tezahürlerini ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
Türkiye'de Dernek kurma kültürünün neden istenilen düzeyde inkişaf etmediğini dahası zayıf ya da cılız kaldığını incelenmiştir. Demokratik süreçlerle ilişkisini tarihten, finanstan ve siyasi kültürden kaynaklı genetik kodlarını ve tekâmül sürecinin ipuçlarını ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu anlamda demokrasi ve "demokratik pekişme" sürecinde derneklerin Türkiye'deki etkisinin neler olduğu farklı veçheleriyle, ekonomiden tarihsel geçmişe, siyasi kültürden derneklerin yapılarına "demokratik pekişme kuramı" çerçevesinde incelenmiştir.
1800'lerde başlayan ve bugüne değin kuvvetlenerek artan Cemiyet kurma kültürü günümüzde 122 bin olan dernek sayısıyla, yaklaşık 9 milyon üye sayısı ve 25 milyon liralık finansal hacmiyle Türkiye'nin gelişmesine, büyümesine ciddi mahiyette katkıda bulunmaktadır. Türkiye'de geçmişten intikal eden güçlü bir dernek kurma kültürü bulunmaktadır ancak bu kültürün demokrasinin konsolide olmasında nasıl bir katkısı bulunduğu tezimizin ana konusunu teşkil etmektedir.
Bu tez 'de demokratik pekişme kuramı kapsamında derneklerde bulunması gereken nosyonlar çerçevesinde Türkiye'de dernek kurma kültürü değerlendirilmiştir. Yönetişim, şeffaflık, gönüllük, hesap verilebilirlik, katılım, sürdürebilirlik, sosyal grup oluşturma, çoğulculuk, lobicilik, birlikte hareket edebilme repertuarı, baskı grubu, sosyal ve sivil diyalog kavramlarının dernek kurma kültürüne tezahürleri ortaya konulmuştur.
Türkiye'de tarihten tevarüs eden dernek kurma kültürünün demokrasinin konsolide olması sürecinde etkileri incelenmiştir. Ana teorimiz "demokratik pekişme kuramı" çerçevesinde Türkiye'de "derneklerin" detaylı olarak incelenmesi sürecini kapsamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Türkiye'de Dernekler, Dernekler, Cemiyet, Sivil Toplum Örgütleri, Demokrasi, Demokratik Pekişme

Abstract:
The aim of our study is to make a detailed analysis of the culture of establishing associations in Turkey, with the development line from past to present, in the context of the "democratic consolidation theory" of associations, which are the first organizations that come to mind when talking about non-governmental organizations in Turkey. In this way, it is intended to reveal the process in Turkey by analyzing the culture of establishing associations in the context of "democratization and democratic consolidation" by researching the cultural pattern formed by a notion that evolves from "Community to Association" from a historical perspective. In this thesis, the effects of associations on society, socio-economic structure, cultural structure and social life in Turkey were examined in detail and this way it was aimed to reveal the manifestations of the concept of democratic consolidation. 
It has been examined why the culture of establishing associations in Turkey did not develop at the desired level, moreover, it remained weak or undersized. It has been tried to reveal its relationship with democratic processes, genetic codes originating from history, finance and political culture, and the clues of the evolution process. In this sense, the effects of associations in Turkey in the process of democracy and "democratic consolidation" have been examined in different aspects, from the economy to the historical past, from political culture to the structures of associations within the framework of the "democratic consolidation theory".
The culture of founding a society, which started in the 1800s and has grown stronger until today, contributes significantly to the development and growth of Turkey with the number of associations of 122 thousand today, the number of approximately 9 million members and a financial volume of 25 million liras. There is a strong culture of establishing associations inherited from the past in Turkey, but how this culture contributes to the consolidation of democracy is the main subject of our thesis.
In this thesis, the culture of establishing associations in Turkey has been evaluated within the framework of the notions that should be found in associations within the scope of democratic consolidation theory. The manifestations of the concepts of governance, transparency, voluntarism, accountability, participation, sustainability, social grouping, pluralism, lobbying, acting together, pressure group, social and civil dialogue on the culture of establishing associations have been revealed.


The effects of the culture of founding associations inherited from history in Turkey in the process of consolidation of democracy were examined. Our main theory covers the detailed examination of "associations" in Turkey within the framework of "democratic consolidation theory".
Keywords: Associations in Turkey, Associations, Society, Non-Governmental Organizations, Democracy, Democratic Consolidation