Türkiye'nin Amerikan hiyerarşik düzeni ile krizi (1964-75): Dış politikada otonomi arayışı
Turkey's crisis with the American hierarcihal order (1964-75): The quest for autonomy in foreign policy
Yazar: HÜSNA TAŞ YETİM
Danışman: PROF. DR. ALİ BALCI
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Hiyerarşi = Hierarchy ; Kriz = Crisis ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Amerikan ilişkileri = Turkish-American relations ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Özerklik = Autonomy

Özet:
Bu çalışma 1964-75 döneminde Türkiye- Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ilişkilerinin neden bir dizi krizlere tanıklık ettiğini ve bu kriz döneminde Türkiye'nin, ABD çıkarları ile bağdaşmayan dış politika açılımlarına neden yöneldiğini hiyerarşi yaklaşımının ilgili argümanları doğrultusunda mercek altına almaktadır. Hiyerarşi yaklaşımı muktedi devlet-hegemonik güç arasında eşitsiz/asimetrik ilişkilerin neden, nasıl başladığı ve ilerlediği konularına açıklama sunduğu gibi bu ilişkilerin krizlere de tanıklık edebileceğine dikkat çekmektedir.  Bu yaklaşım "bir devlet otoritesini meşru olarak kabul ettiği büyük güce dış politika otonomisini arttırmak amacıyla neden muhalefet eder" sorusunun yanıtına dair oldukça zengin teorik argümanlar sunmaktadır. Bu bağlamda bu çalışma Türkiye-ABD arasında 1947 Truman Doktrini ile kurulan ve 1950'ler boyunca süregelen ilişkilerin hiyerarşik olduğu argümanından hareket edecek ve bu ilişkilerin 1964-75 döneminde neden bir kriz döngüsüne girdiğini hiyerarşi yaklaşımının ilgili dokuz hipotezi doğrultusunda açıklayacaktır. Bu çalışma söz konusu hipotezleri hegemonik güç, muktedi devlet ve sistem kaynaklı nedenler şeklinde üç başlık altına ayıracak ve bu üç ana hipotezin her birini üçer tane alt hipotez ile açıklayacaktır.  Bu üç hipotez dizisi sırasıyla bu çalışmanın üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümünde Türkiye-ABD ilişkilerinin 1964-75 dönemine uyarlanacaktır. Bir diğer ifadeyle, bu çalışma "1950'ler boyunca dış politika otonomisinin önemli bir kısmını ABD'ye transfer eden Türkiye 1964-75 döneminde hangi sebepler ile otonomisini arttırmaya yöneldi" sorusunun yanıtını üç argüman etrafında açıklayacaktır. Bu argümanlar sırasıyla ABD'nin 1964-75 döneminde Türkiye'nin çıkarları aleyhine yöneldiği eylemler, bu dönemde Türkiye iç siyasetinde ve son olarak uluslararası alanda meydana gelen sistemik değişimler şeklinde olacaktır.

Abstract:
This study examines why Turkey-United States (the US) relations witnessed the series of crises in the period of 1964-75 and Turkey's foreign policy initiatives that incompatible with US interests in line with the relevant arguments of the hierarchy approach. The hierarchy approach provides an explanation for why, how the unequal/asymmetrical relations between the subordinate state and the hegemoic power began and progress, as well as draws attention to the fact that these relations can witness crises. This approach provides very rich theoretical arguments for the answer to the question "why does the state challenge to the big power, that it accepted its authority as legitimate, in order to increase its foreign policy autonomy". In this context, this study will be based on the argument that the relations between Turkey and the US established with the 1947 Truman Doctrine and continued throughout the 1950s are hierarchical and will explain why these relationships entered the crisis cycle between 1964-75 period, in line with the nine relevant hypotheses of the hierarchy approach. This study will subsether these hypotheses into three headings: the hegemonic power, subordinate state and system-related causes and will explain each main hypothesis with three sub-hypotheses. These three hypothesis sequences will be adapted to the period 1964-75 of Turkey-US relations in the third, fourth and fifth part of this study, respectively. In other words, this study will explain the answer to the question "For what reasons Turkey, which transferred a significant part of foreign policy autonomy to the US during the 1950s, turned to increasing its autonomy in the period 1964-75", will be explained around the three main-hypotheses. These arguments will be in the form of the actions taken by the US against Turkey's interests in the period 1964-75, changes in Turkish domestic politics and systemic changes in the international arena during this period respectively.