Sınıf öğretmenlerinin matematiksel yetkinlik kavramı ile ilgili görüşleri
Primary teachers' opinions about the concept of mathematical proficiency
Yazar: ESRA ADIYAMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN ŞAHİNKAYA
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics

Özet:
Bu araştırmanın amacı sınıf öğretmenlerinin matematiksel yetkinlik kavramına ilişkin görüşlerini incelemektir. Matematiksel yetkinliğin beş bileşenli (kavramsal anlama, işlemsel akıcılık, stratejik yeterlilik, mantıksal muhakeme, verimli eğilim) yapısı araştırmanın kuramsal çerçevesini oluşturmuştur. 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da görev yapmakta olan 18 sınıf öğretmeninin görüşlerinin alındığı ve temel nitel desenin kullanıldığı bu araştırmada veriler yarı-yapılandırılmış görüşmeler ve odak grup görüşmeleriyle toplanmıştır. Toplanan verilerin tematik analiz yöntemi ile çözümlenmesi sonucu üç ana tema ve 11 alt temaya ulaşılmıştır. Ana temalar "Matematiksel Yetkinlik Çerçevesi", "Matematiksel Yetkinlik Bileşenleri", ve "Matematikte Yetkin Öğrenci Yetiştirme" dir. Bulgular bölümünde veriler doğrudan alıntılara yer verilerek detaylıca açıklanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sınıf öğretmenlerinin matematiksel yetkinliği "matematiğe hâkim olma" olarak tanımladıkları, matematikte yetkin öğrenci profilini açıklarken alanyazında yer alan göstergelere uygun ifadeler kullandıkları görülmüştür. Ayrıca katılımcı öğretmenlerin kavramsal anlama ve işlemsel akıcılık bileşenlerinin matematiğin temeli olduğunu belirtikleri ve bu bileşenlerin öğrencilerdeki gelişimi için somutlaştırma, görsel modeller kullanma ve ritmik saymaya önem verilmesi gerektiğini önerdikleri görülmektedir. Etkili problem çözmeyi içeren stratejik yeterlilik bileşeni, matematiksel yetkinlik için en çok vurgulanan bileşen olmuştur. Öğrenci ve öğretmenlerin en çok zorlandıkları bileşen ise "mantıksal muhakeme" bileşeni olmuştur. Öğretmenlerin matematiksel yetkinliğin duyuşsal boyutu olan 'verimli eğilim 'in gelişmesi için derslerde matematiği sevdiren etkinliklere yer verilmesi ve matematiğin günlük hayatla ilişkisinin kurulması gerektiği yönünde hemfikir oldukları görülmüştür. Matematik derslerini planlarken öğrencilerin bireysel farklılıklarını gözeten öğretim yöntem ve tekniklerinin kullanılması gerektiği de çalışmanın önemli bulguları arasındadır. Çalışmada ayrıca matematikte yetkin öğrenci yetiştirmede etkili öğretim yöntem ve tekniklerinin yanında öğretmenin ve ailenin de rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak öğrencilerin bireysel farklılıklarından kaynaklanan zorluklar ve materyal eksikliği, kalabalık sınıf mevcutları, müfredat yoğunluğu gibi sistemsel zorluklardan dolayı matematiksel yetkinliğin her öğrencide istenen düzeyde olmadığı da katılımcıların ifadeleri arasındadır. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayanarak matematik derslerinde mantıksal muhakemeyi geliştiren etkinliklere yer verilmesi, stratejik yeterlilik için okuduğunu anlama becerisini geliştiren etkinlikler yapılması önerilmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the opinions of primary teachers regarding the concept of mathematical proficiency. The structure of mathematical proficiency, consisting of five components (conceptual understanding, procedural fluency, strategic competence, adaptive reasoning and productive disposition), formed the theoretical framework of the study. In this research, where the opinions of 18 classroom teachers working in Istanbul in the 2022–2023 academic year were taken and a basic qualitative design was used, data were collected through semi-structured interviews and focus group discussions. A total of 18 classroom teachers working in Istanbul during the 2022–2023 academic year were consulted for their opinions in this study, using a semi-structured interview form as the data collection tool. Through thematic analysis of the collected data, three main themes and 11 sub-themes were identified. The main themes were determined as "Mathematical Proficiency Framework" ,"Components of Mathematical Proficiency" and "Developing Competent Students in Mathematics". The findings extensively elucidate the data by directly quoting excerpts. According to the research results, classroom teachers define mathematical proficiency as 'having command over mathematics,' and when describing a proficient student profile in mathematics, they use expressions consistent with indicators found in the literature. It was indicated that conceptual understanding and procedural fluency components are the foundation of mathematics, and for the development of these components in students, emphasis was suggested on concretization, using visual models, and rhythmic counting. The component involving effective problem-solving, strategic competence, was the most emphasized component for mathematical proficiency. The component where both students and teachers encountered the most challenges was the 'adaptive reasoning' component. When examining expressions related to the affective dimension of mathematical proficiency, it was observed that teachers unanimously agreed on incorporating activities that foster a love for mathematics and establishing a connection with daily life. It was emphasized that when planning mathematics lessons, teaching methods and techniques considering students' individual differences should be employed. The conclusion drawn was that, besides teaching methods and techniques, both the teacher and the family play a role in cultivating proficient students in mathematics. However, due to difficulties arising from students' individual differences, lack of materials, large class sizes, and the density of the curriculum, it was pointed out that mathematical competency is not at the desired level in every student. Based on the findings obtained from the research, it is recommended to include activities that enhance adaptive reasoning and activities that improve reading comprehension skills for strategic competence in mathematics lessons.