Yaya etkileşimi, profilleri ve davranışları dikkate alınarak yaya geçidi geometrisinin belirlenmesi
Determination of pedestrian crossing geometry with considering pedestrian interaction, profiles, and behavior
Yazar: AYŞE ÜNAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM SAPLIOĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Hücresel yapay sinir ağları = Cellular artificial neural networks ; Veri yorumlama-istatistiksel = Data interpretation-statistical ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Şehir içi sinyalizasyonlu kavşaklardaki yaya geçitlerinde yetersiz işletme koşulları ve güvenlik sorunlarıyla sıklıkla karşılaşılmaktadır. Yaya geçidi genişliği sabit standartlarda kullanılmakta ve genellikle yaya hacmi, yaya profili, yaya geçiş hız ortalamaları, yaya takım davranışları ve yaya etkileşimlerinin beraberce düşünülerek oluşturulmuş bir standart bulunmamaktadır. Özellikle bölgesel olarak farklılık gösteren yaya davranışları ve yaya hız ortalamaları sinyalizasyonlu kavşaklardaki işletme standartlarını etkilemektedir. 
Bu çalışmada kullanılmak üzere Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Antalya, Isparta, Adana ve Mersin illerinden ikişer adet, toplamda sekiz şehir içi sinyalizasyonlu yaya geçidi seçilmiştir. Yaya geçitlerinden 66 saat video-kamera kaydı alınmış, kayıtlar hassas bir şekilde analiz edilmiştir. Belirlenen 28 909 bireysel geçiş ve 3402 takım yaya geçişinde; yayaların yaş, cinsiyet, birlikte hareket edip etmeme, yaya trafik sinyali uyumlulukları, yük taşıyıp taşımamaları, taşıtlarla olan uyumlulukları, karşılıklı yaya etkileşimleri incelenmiş ve bu parametrelerin yaya geçiş süresi ve hızı üzerindeki etkisi istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiştir.
Bireysel geçişler için tüm yaya geçitlerinde geçiş hızı üzerinde en etkili parametrelerin yaş, yön faktörü ve yaya etkileşim parametresi olduğu tespit edilmiştir. Akdeniz Bölgesi'ndeki ortalama bireysel yaya geçiş hızı 1.22 m/sn olarak hesaplanmıştır. Fakat yaya geçişlerinde takım halinde geçişlerin daha etkili olduğu belirlenmiş ve yaya takımlarının karşılıklı etkileşim davranışları sonucu yaya geçidi geçiş sürelerinin tahmin edilmesi amacıyla ÇDRM, YSA, ANFIS, Golani ve Damti'nin modeli, HCM modeli ve PSO yöntemleri kullanılmıştır. Regresyon, karesel ve mutlak hata bakımından en uygun geçiş süresi tahmini YSA ile tespit edilmiştir. Ayrıca PSO ile kalibre edilmiş Golani ve Damti modeli de iyi sonuçlar vermiştir. En iyi geçiş süresi tahmininde bulunan iki model yaya geçidi genişlik belirlenmesinde kullanılmış, çalışmanın sonunda kolaylıkla ulaşılabilecek, yaya geçidi genişliğinin tespit edilebileceği grafikler oluşturulmuştur.
Akdeniz Bölgesi için yaya hacmi bilinen bir geçitteki yaya geçidi genişliğinin ne olacağı sorusuna nicel ve grafiksel olarak çözüm bulunmuştur. Çalışmadan elde edilen bulguların hem kent içi planlamada hem de trafik mühendisliği uygulamalarında kullanılabileceği, sinyalizasyonlu kavşaklarda yaya geçidi standartlarına destek olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Inadequate operational conditions and safety issues are common at pedestrian crossings at urban signalized intersections. Pedestrian crossing width is used in fixed standards and there is generally no standard created by considering pedestrian volume, pedestrian profile, pedestrian crossing speed averages, pedestrian platoon behaviors and pedestrian interactions together. Pedestrian behaviors and pedestrian speed averages that differ regionally affect the operating standards at the signalized intersections.
In order to be used in this study, eight urban signalized pedestrian crossings were selected, two each from the provinces of Antalya, Isparta, Adana and Mersin in the Mediterranean Region. A total of 66 hours of video-camera recordings were taken at pedestrian crossings, and the recordings were analyzed sensitively. In the determined 28909 individual crossings and 3402 platoon pedestrian crossings; pedestrians' age, gender, whether they act together or not, pedestrian traffic signal compatibility, whether they carry loads or not, their compatibility with vehicles, mutual pedestrian interactions were examined and the effects of these parameters on pedestrian crossing time and speed were evaluated using statistical methods.
It has been determined that the most effective parameters on crossing speed at all pedestrian crossings for individual crossings are age, direction factor and pedestrian interaction parameter. The average individual pedestrian crossing speed in the Mediterranean Region was calculated as 1.22 m/s. However, it has been determined that platoon crossings are more effective in pedestrian crossings, and ÇDRM, ANN, ANFIS, Golani and Damti's model, HCM model and PSO methods have been used to estimate the crossing times as a result of the interaction behaviors of the pedestrian platoons. The most appropriate crossing time estimation in terms of regression, square and absolute error was determined by ANN. In addition, the Golani and Damti's model calibrated with PSO gave good results. These two models, which provide the best crossing time estimation, were used to determine the width of the pedestrian crossing. 
As a result of the study, a quantitative and graphical solution was found to the question of what the width of the pedestrian crossing would be in a crossing with a known pedestrian volume for the Mediterranean Region. It is thought that the findings obtained from the study can be used in both urban planning and traffic engineering applications, and can support pedestrian crossing standards at signalized intersections.