Korunma motivasyonu teorisinin genişletilmiş modeline dayalı depreme hazırlık davranışlarını etkileyen faktörler ölçeği geliştirme çalışması
Developing a scale of factors affecting earthquake preparedness behaviors based on the extended model of the protection motivation theory
Yazar: HASAN YÜCEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVİL CENGİZ
Gümüşhane Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Antakya =   ; Deprem = Earthquake ; Deprem hazırlığı = Earthquake preparedness ; Deprem tehlikesi = Earthquake hazard ; Depremsellik = Seismicity

Özet:
Bireylerin depreme hazırlık kararlarını etkileyen faktörleri belirlemek için deprem tehlikesi yüksek bölgelerde yaşayan bireyler tarafından risk azaltıcı önlemlerin uygulanmasını incelemek amacıyla Korunma Motivasyonu Teorisinin 1983 yılında revize edilmiş ve genişletilmiş modeline dayalı Depreme Hazırlık Davranışlarını Etkileyen Faktörler Ölçeği geliştirme çalışması yapılmıştır. Ölçek geliştirme açısından metodolojik, bireylerde depreme hazırlık davranışlarını etkileyen faktörleri ortaya koymak açısından da tanımlayıcı araştırma tasarımı kullanılmıştır. Ölçek geliştirme pilot ve ana uygulamayı içeren iki süreçte gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada pilot uygulamada 50 katılımcıya ulaşılmıştır. Pilot uygulama sonrası ana uygulamada taslak ölçek küme örnekleme yöntemi ile seçilen 11 mahalleden toplamda 826 katılımcıya 12.12.2022-02.05.2023 tarih aralığında ulaşılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 25 ve AMOS 24.0 paket programları kullanılmıştır. Aşırı değerler temizlendikten sonra 804 veri ile demografik değişkenler ve ölçek maddeleri değerlendirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği için ilk 402 kişilik gruptan alınan verilerle Açıklayıcı Faktör Analizi ikinci 402 kişilik gruptan alınan verilere ise Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Ölçeğin son hali dört boyuttan 24 maddeden oluşmaktadır. Genel Cronbach alfa değeri 0,883 olup her boyut için 0,7'nin üzerindedir. Kaiser-Meyer-Olkin değeri 0,898, Bartlett küresellik testi anlamlı ve açıklanan toplam varyans %51'dir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları ölçüm ve yapısal modelin iyi uyuma sahip olduğunu göstermiştir. (χ2/df = 1,779; RMSEA = 0,44; CFI = 0,96; NFI = 0,91; TLI = 0,95; p<0,001). Bulgular Depreme Hazırlık Davranışlarını Etkileyen Faktörler ölçeğinin, insanların depreme hazırlık davranışlarına katılımını etkileyen faktörleri açığa çıkarmak için geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış bir ölçek olduğunu göstermiştir. Çalışma sonucunda algılanan yeterliliğin bireylerin depreme hazırlık davranışlarına katılımında en önemli faktör olduğu saptanmıştır.

Abstract:
In order to determine the factors affecting individual earthquake preparedness decisions, a study was carried out to develop the Factors Affecting Earthquake Preparedness Behaviors Scale, based on the revised and expanded model of the Protection Motivation Theory in 1983, in order to examine the implementation of risk reduction measures by individuals living in areas with high earthquake risk. A methodological research design was used in terms of scale development, and a descriptive research design was used to reveal the factors affecting earthquake preparedness behaviors in individuals.
Scale development was carried out in two processes, including the pilot and main application. In this study, 50 participants were reached in the pilot application. After the pilot application, a total of 826 participants from 11 neighborhoods selected by the draft scale cluster sampling method in the main application were reached between 12.12.2022-02.05.2023. IBM SPSS Statistics 25 and AMOS 24.0 packages were used to analyze the data. After removing extreme values, demographic variables and scale items were evaluated with 804 data. For the construct validity of the scale, Explanatory Factor Analysis was performed on the data taken from the first group of 402 people, and Confirmatory Factor Analysis was performed on the data taken from the second group of 402 people. The final version of the scale consists of 24 items in four dimensions. The overall Cronbach's alpha value is 0,883, which is above 0,7 for each dimension. The Kaiser-Meyer-Olkin value is 0,898, the Bartlett test of sphericity is significant and the total variance explained is 51%. Confirmatory factor analysis results showed that the measurement and structural model had a good fit. (χ2/df = 1,779; RMSEA = 0,44; CFI = 0,96; NFI = 0,91; TLI = 0,95; p <0,001). Findings showed that the Factors Affecting Earthquake Preparedness Behaviors scale is a scale with proven validity and reliability to reveal the factors affecting people's participation in earthquake preparedness behaviors. As a result of the study, it was determined that perceived competence was the most important factor in individuals' participation in earthquake preparedness behaviors.