Türkiye'de muhafazakâr İslamcı siyasetin dayandığı değerler: Milli görüş çizgisine dair bir dönem okuması (1970 - 1999)
Values of conservative Islamist politics in Turkey: A term reading on the national line of view (1970 – 1999)
Yazar: ERDEM ÖZBEY
Danışman: DOÇ. DR. YAVUZ BAYRAM
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Değerler = Values ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Milli Görüş Hareketi = Movement of National Idea ; Muhafazakar İslam = Conservative Islam ; Muhafazakarlık = Conservatism ; Schwartz Değer Kuramı = Schwartz Value Theory ; İslami ideoloji = Islamic ideology ; İslami söylem = Islamic discourse

Özet:
Türkiye'de Muhafazakâr İslamcı Siyasetin Dayandığı Değerler: Milli Görüş Çizgisine Dair Bir Dönem Okuması (1970 – 1999)
Türkiye'de çok partili hayata geçildikten sonra merkez sağı temsil eden liderler siyasal alanda kendini daha rahat ifade edebilme imkanı bulmuştur. 1948'de kurulan Millet Partisi o dönemlerde İslamcı cenahın uğrak noktası olmuştur. Fakat seçimlerde istenilen oy oranının yakalanamaması Millet Partisi'nin etkisini giderek azaltmıştır. Muhafazakar İslamcı görüşün parti olarak ağırlığını hissettirmesi 1970'de kurulan Milli Nizam Partisi ile gerçekleşmiştir. Ancak 1971 Muhtırası ile Milli Nizam Partisi kapatılmış onun devamı niteliğinde olan Milli Selamet Partisi kurulmuştur. İlerleyen yıllarda hemen hemen aynı çizgide yer alan Refah Partisi, Fazilet Partisi ve Saadet Partisi kurulmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti'nin yönetim, adalet, ekonomi ve daha birçok alanında Muhafazakâr İslamcı görüşün etkisi belli dönemlerde oldukça fazla hissedilmiştir. 1969 Genel seçimlerine gidilirken Muhafazakâr – İslamcı gelenekten gelen Prof. Dr. Necmettin Erbakan öncülüğünde bir bağımsızlar hareketi olarak başlayan Milli Görüş hareketi, Türkiye siyasi hayatının son 50 yılına damga vurmayı başarmıştır. Milli Görüş hareketi çıkış sürecinden itibaren "laiklik karşıtı" bir çizgiyi savunduğu iddialarıyla sürekli yasaklar ve baskılarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bugüne kadar Milli Görüş çatısı altında kurulan beş partinin dördü kapatılmaya mahkûm edilmiştir.
Türkiye siyasetine sosyo – ekonomik, adalet, dış politika gibi birçok alanda kendine has fikir ve tutumlarıyla farklılık kazandıran Milli Görüş hareketi, önce "Ahlak ve Maneviyat" sloganıyla siyasal hayata giriş yapmıştır. Hareketin lideri olan Erbakan'ın kamuoyuna sunduğu Avrupa Ekonomik Topluluğu yerine "İslam Birliği"ni hayal etmesi, "Adil Düzen" projesi ve "Ağır Sanayi Hamlesi" fikirleri uzun yıllar siyasi konjonktürde canlılığını korumuştur.
Milli Görüş ile ilgili yapılan önceki çalışmalar incelendiğinde, genellikle hareketin teorik altyapısı ve dönemsel olarak karşılaşılan sorunlar üzerinde durulduğu, fakat hareketin katıldığı genel seçimlerde hangi değerler üzerinden propaganda faaliyetlerinde bulunduğunu ele alan çalışmaların sınırlı sayıda olduğu görülmüştür. Söz konusu eksikten hareketle yapılan bu çalışmada Milli Görüş hareketinin katıldığı genel seçimlerde hangi değerler üzerinde ne sıklıkla durduğu ve dönemin siyasi konjonktürüne göre nasıl bir değişim gösterdiği, gerçekleşen değişimlerin ise seçim sonuçlarını nasıl etkilediği üzerinde durulmuştur. Bu amaçla Cumhuriyet tarihinin son elli yılına önemli etkileri olan Milli Görüş hareketinin seçim beyannameleri ve gazetelerde yer alan ilgili haberler incelenerek değer taraması yapılmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda yapılan çalışmada Shalom H. Schwartz'ın "Değer Yönelimleri Ölçeği" kullanılmıştır. Böylelikle Milli Görüşün seçim dönemlerinde üzerinde durduğu değerler Schwartz'ın değerler ölçeği kullanılarak ortaya çıkarılmıştır. Araştırmanın örneklemini Milli Görüşün katıldığı 1973, 1977, 1991, 1995 ve 1999 genel seçimleri oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Siyasal İslam, Türkiye'de Siyasal Hayat, Milli Görüş, Seçim Beyannameleri, Schwartz Değer Yönelimleri Ölçeği

Abstract:
Values of Conservative Islamist Politics in Turkey: A Term Reading on the National Line of View (1970 – 1999)
After the multi-party system in Turkey, the leaders representing the centre-right found the opportunity to express themselves more easily in the political arena. The Millet Partisi, which was founded in 1948, was a frequent destination for the Islamist flank at that time. However, the failure to achieve the desired rate of votes in the elections gradually reduced the influence of the Millet Partisi. The conservative Islamist view made its weight felt as a party, with the Milli Nizam Partisi, which was founded in 1970. However, with the 1971 Memorandum, the Milli Nizam Partisi was abolished, and the Milli Selamet Partisi, which was its continuation, was established. In the following years, the Refah Partisi, the Fazilet Partisi and the Saadet Partisi, which were almost in the same line, were established.
The influence of the Conservative Islamist view in the administration, justice, economy and many other areas of the Republic of Turkey has been felt quite a lot in certain periods. While going to the 1969 General Elections, Prof. Dr. The National Vision movement, which started as an independent movement under the leadership of Necmettin Erbakan, has managed to leave its mark on the last 50 years of Turkish Political Life. Since its emergence, the Milli Gorus movement has had to struggle with constant bans and pressures, claiming that it defends an "anti-secular" line. To date, four of the five parties established under the umbrella of Milli Gorus have been condemned to be dissolved. 
The National Vision movement, which made a difference in Turkish politics with its unique ideas and attitudes in many fields such as socio-economic, justice and foreign policy, first entered political life with the slogan of "Morality and Spirituality". Erbakan's desire for the "Islamic Union" instead of the European Economic Community, which he presented to the public, the ideas of the "Just Order" project and the "Heavy Industry Move" maintained their vitality in the political conjuncture for many years. 
When the previous studies on Milli Gorus are examined, it is seen that the theoretical infrastructure of the movement and the problems encountered periodically are emphasized, but there are a limited number of studies dealing with which values the movement engages in propaganda activities in the general elections it participated in. Due to this deficiency in the relevant literature, it is important to examine which values and how often Milli Gorus emphasizes in the general elections it participates in, how it changes according to the political conjuncture of the period, and how the changes that occur affect the election results. In this study, it is aimed to make a value scan by examining the election declarations of the Milli Gorus movement, which has important effects on the last fifty years of the history of the Republic, and the news in the selected newspapers. In line with the purpose determined in the study, a qualitative research was carried out and the values that Milli Gorus focused on during the election periods were investigated by using the content analysis technique. Shalom H. Schwatz's " Scale of Value Orientations " was used to reveal the values as a qualified data. The sample of the study consists of the 1973, 1977, 1991, 1995 and 1999 general elections in which the National Vision participated.

Keywords: Political Islam, Political Life in Turkey, Milli Görüş, Election Declarations, Schwartz Value Orientations Scale