6-18 yaş arasındaki çocukların uyku süresi ve obezite arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between sleep duration and obesity in children between the ages of 6-18
Yazar: ASYA YAĞMUR KURT
Danışman: DOÇ. DR. MELTEM EROL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Obezite çocukluk çağında hızla artmakta, bu durum halk sağlığı
açısından büyük önem taşımaktadır. Uyku süresi ve yeterliliği ile obezite arasında
önemli bir ilişki bulunmaktadır. Bu ilişkinin patogenezi net olarak aydınlatılamamış
olsa da birçok mekanizmanın rol aldığı bilinmektedir. Çalışmamızda yetersiz uykunun
neden ve sonuçlarının obezite ile ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık.
Metaryel ve Metod: Araştırmamız İstanbul Bağcılar Eğitim ve Araştırma
Hastanesi çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran 6-18 yaş arasındaki
kronik hastalık öyküsü olmayan 193 çocuk katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Çocukların
ağırlık ve boyları uygun koşullarda poliklinik hemşiresi tarafından ölçülmüştür.
Ölçülen değerler kaydedilmiş olup vücut kitle indeksi (VKİ) persentil ve standart
deviasyon skoru (SDS) hesaplanmıştır. Çocuk ve ailelere gönüllü onam formu ve anket
verilmiştir. Ankette çocuğun uyku süresi, beslenme alışkanlığı, fiziksel aktivitesi ve
ekran maruziyetini içeren sorular bulunmaktadır.
Bulgular: Çalışma 01.10.2023-01.12.2023 tarihleri arasında 6-18 yaş
aralığında 103'ü kız 90'ı erkek olmak üzere toplam 193 çocuk ile yapıldı. Çocukların
%46,6'sı erkekken, %53,4'ü kızdır. Yaşları 74 ile 215 ay arasında değişmekte olup,
ortalaması 134,99±38,19'dur. %35,2'si gençken, %64,8'i okul çağı çocuğudur.
Araştırmaya katılanların uyku süresi Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi verilerine göre
değerlendirildi. Çocukların 63'ü yetersiz, 130'u yeterli uyku süresine sahiptir.
Çocukların %32,6'sının uyku süresi yetersizken, %67,4'ünün yeterlidir. Yetersiz
uyuyanların VKİ SDS ve persentil değerleri, obez olma oranı, yeterli uyuyanlardan
istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p:0,000; p<0,05, p:0,000;
p<0,05, p:0,000; p<0,05). VKİ sınıflandırma grupları arasında toplam uyku süresi
değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmaktadır (p:0,003;
p<0,05). Farklılığın tespiti için yapılan ikili karşılaştırmalar sonucunda; obez olanların
toplam uyku süresi, normal ve aşırı kilolu olanlardan istatistiksel olarak anlamlı
düzeyde düşük bulunmuştur (p1:0,001; p2:0,013; p<0,05). Normal ve aşırı kilolu
olanlar arasında toplam uyku süresi değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık bulunmamaktadır (p>0,05).
viii
Yetersiz uyuyanların beslenme alışkanlığı kötü olma oranı (%38,1), yeterli
uyuyanlardan (%18,5) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur
(p:0,012; p<0,05). Yetersiz uyuyanların ekran maruziyeti oranı (%50,8), yeterli
uyuyanlardan (%31,5) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur
(p:0,010; p<0,05). Yetersiz ve yeterli uyuyanlar arasında fiziksel aktivite dağılım
oranları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır (p>0,05).
Sonuç: Obezite ve yetersiz uyku, çocuk ve ergen popülasyonda hızla
artmaktadır. Yetersiz uyku ile artmış VKİ SDS ve persentili, obezite, kötü beslenme
alışkanlığı ve ekran maruziyeti arasında anlamlı ilişki saptandı. Yetersiz uyku özellikle
gece geç yatma nedeniyle uyku süresinin kısalması kaynaklıdır. Obeziteyi önlemek
için yapılacak yaşam tarzı değişikliğinden birinin de uyku süresini arttırmak
olabileceği düşünülmektedir. Bunun için çocuklarda yatma saati planlaması
yapılmalıdır. Hafta sonu uyku süresindeki iyileştirmelerin hafta içi uyku açığını
kapatmadığı düşünüldüğünden uyku müdahalesi için hem hafta içi hem hafta sonu
planlamalarının yapılması önerilmektedir. Fiziksel aktivite için literatürde de farklı
sonuçlar görülmekle birlikte fiziksel aktivitenin değerlendirilebilmesi için objektif,
uzun süreli ve geniş çaplı çalışmaların yapılması önerilmektedir. Çalışmamızda
fiziksel aktivite belirgin düşük olarak görülmüş olup bu durumu iyileştirmek için ekran
maruziyetinin azaltılması, okullardaki beden eğitimi derslerinin süre ve içeriğinin
düzenlenmesi, oyun park ve spor alanlarının yaygınlaştırılması, bisiklet kullanımın
özendirilmesi, kısa mesafelerde yürümenin taşıt kullanımının yerinin alması
önlemlerden birkaçı olabilir. Nedensellik tam olarak aydınlatılamasa da yetersiz uyku
süresinin obezite ile ilişkili olduğu görüldü. Obezite ve uyku arasındaki ilişkiyi daha
iyi anlayabilmek için daha geniş ulusal çaplı boylamsal çalışmalara ihtiyaç
duyulmaktadır.

Abstract:
Aim: Obesity is increasing rapidly in childhood and this situation is crucial for
public health. There is an important relationship between sleep duration, sleep
adequacy and obesity. Although the pathogenesis of this relationship has not been
clearly revealed, we know that many mechanisms play a role. In our study, we aimed
to evaluate the relationship between the causes and consequences of insufficient sleep
and obesity.
Materials and Methods: Our study was implemented with the participation
of 193 children between the ages of 6-18 who did not have a history of chronic diseases
who applied to the pediatrics outpatient clinic of Istanbul Bağcılar Training and
Research Hospital. The weight and height of the children were measured by the
outpatient clinic nurse under appropriate conditions. The measured values were
recorded and body mass index percentile and SDS were calculated. A voluntary
consent form and questionnaire were given to the children and families. The
questionnaire contains questions about the child's sleep duration, nutritional habits,
physical activity, and screen exposure.
Results: The study was made between 01.10.2023 and 01.12.2023 with a total
of 193 children, 103 girls and 90 boys, between the ages of 6-18. While 46.6% of the
children were boys, 53.4% were girls. Their age ranged from 74 to 215 months and
average of them is 134.99±38.19. 35.2% of them were young and 64.8% were school-
age children. The sleep duration of the study participants was evaluated according to
data from the American Academy of Sleep Medicine. Sixty three of the children had
insufficient sleep time and 130 of them had sufficient sleep time. While 32.6% of the
children had insufficient sleep time, 67.4% had sufficient sleep time. Body mass index
SDS and percentile values and obesity rate of insufficient sleepers were found to be
statistically and significantly higher than those who slept sufficiently (p:0.000; p<0.05,
p:0.000; p<0.05, p:0.000; p<0.05). There was a statistically significant difference
between BMI classification groups in terms of total sleep duration values (p:0.003;
p<0.05). As a result of the pairwise comparisons made to determine the difference;
The total sleep duration of obese patients was found to be statistically lower than
x
normal and overweight patients (p1:0.001; p 2:0.013; p<0.05). Statistically, there was
no significant difference between normal and overweight patients in terms of total
sleep duration values (p>0.05).
The rate of poor nutritional habits in those who slept poorly (38.1%) was found
to be statistically higher than those who slept sufficiently (18.5%) (p:0.012; p<0.05).
The screen exposure rate of insufficient sleepers (50.8%) was found to be significantly
higher than those who slept sufficiently (31.5%) (p:0.010; p<0.05). Statistically, there
was no significant difference between insufficient and sufficient sleep in terms of
physical activity distribution rates (p>0.05).
Conclusion: Obesity and insufficient sleep are rapidly increasing in the child
and adolescent population. A significant connection was found between insufficient
sleep and increased body mass index SDS and percentile, obesity, poor nutritional
habits, and screen exposure. Insufficient sleep is caused by a shortening of sleep time,
especially due to going to bed late at night. It is thought that one of the lifestyle changes
to prevent obesity could increase sleep duration. For that, bedtime should be scheduled
for children. Since it is thought that improvements in weekend sleep time do not
decrease the sleep deficit on weekdays, it is recommended to make both weekday and
weekend plans for sleep intervention. Although different results are seen in the
literature for physical activity, it is recommended to conduct objective, long-term and
large-scale studies in order to evaluate physical activity. In our study, physical activity
was found to be significantly low, and in order to improve this situation, reducing
screen exposure, regulating the duration and content of gymnastics lessons in schools,
expanding playgrounds and sports fields, encouraging bicycle use, walking short
distances instead of using vehicles may be some of the measures. Although the
causality could not be fully clarified, it seems that insufficient sleep duration was
associated with obesity. Larger national longitudinal studies are necessary to
understand better the relationship between obesity and sleep.