Ardahan ilinde doğal yayılım gösteren ve sebzeolarak tüketilen yabani bitki türlerinin morfolojik vebiyokimyasal özellikleri
Morphological and  biochemical properties of  wild plants consumed as vegetable naturally grown in Ardahan province
Yazar: ZEYNEP GÖK
Danışman: PROF. DR. ATİLLA DURSUN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Sebze Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Ardahan ili ve ilçelerinde (Posof, Damal, Hanak, Göle, Çıldır) doğal habitatlarında yetişen ve yöre halkı tarafından bilinen, yenilebilir yabani bitki türlerinin belirlenmesi, sınıflandırılması, morfolojik özelliklerinin ve bazı besin içeriklerinin tespit edilmesi amacıyla 2019 yılında yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda Ardahan ilinde tüketimi yapılan 23 yabani sebze türü belirlenmiştir. Bu türler içerisinde gelin parmağı (Cerastium armeniacum Gren.) bitkisinin endemik bir tür olduğu tespit edilmiştir. Bu türler doğal habitatlarından toplanmıştır. Elde edilen  yabani bitki türlerinin çiçek, yaprak ve sap kısımlarında incelemelerde bulunulmuştur. Ayrıca, bu türlerin besin değerlerinin belirlenmesine yönelik olarak kül miktarı, suda çözünür kuru madde miktarı (SÇKM), A, C ve E vitamini, protein, pH, antioksidan enzim aktivitesi (CAT, POD ve SOD) ve mineral madde (N, P, K, Ca, Mg, Na, Zn, Fe, Mn, Cu ve B) içerikleri belirlenmiştir. Derlenen verilerin analiz sonuçlarına göre protein içeriğinin %17,66-%35,83, kalsiyum içeriğinin 6577,3 mg/kg - 13862,7 mg/kg ve demir içeriğinin 137,02 mg/kg-293,26 mg/kg aralığında değiştiği belirlenmiştir. İncelenen yabani bitki türlerinin, tüketilen bazı kültür sebzelerine (ıspanak, marul, lahana, maydanoz, turp) göre vitamin ve besin içeriği bakımından daha zengin içeriğe sahip oldukları saptanmıştır.Yapılan bu çalışma Ardahan ilinde yapılacak olan çalışmalar için bir prototip teşkil edecektir.

Abstract:
This study was carried out in 2019 in order to identify, classify edible wild plant species grown in their natural habitats in Ardahan province and its districts (Posof, Damal, Hanak, Göle, Çıldır), and to determine their morphological properties and some nutrient contents. As a result of the study, 23 types of wild vegetables consumed in Ardahan province were determined. It is determined that the bride finger (Cerastium armeniacum Gren.) species is an endemic. All the species were collected from their natural habitats. The flower, leaf and stem parts of the wild plant species obtained were examined. In addition, the amount of ash, water soluble dry matter (SÇKM), vitamin A, C and E, protein, pH, antioxidant enzyme activity (CAT, POD and SOD) and mineral substance (N, P, K, Ca, Mg, Na, Zn, Fe, Mn, Cu and B) contents were determined. According to the analysis results of the compiled data, protein content ranged between 17,66% -35,83% while calcium content ranged between 6577,3 mg / kg – 13862,7 mg / kg and iron content ranged between 137,02 mg / kg-293,26 mg / kg. It has been determined that the studied wild plant species have richer  vitamins and nutrients than that of the some cultivated vegetables (spinach, lettuce, cabbage, parsley, radish). This study will constitute a prototype for the studies in Ardahan province.