Türkiye bankacılık sektörü sorunlu kredilerinin yapısı ve belirleyicilerinin ARDL sınır testi yöntemi ile analizi
Analysis  of the structure and determinants of bad loans in the Turkish banking sector with ARDL bounds test method
Yazar: ÖZGÜR ÖZEL
Danışman: PROF. DR. GÜVEN SAYILGAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Krediler = Credits ; Takipteki krediler = Non-performing loans ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Türk bankacılık sistemi = Turkish banking system

Özet:
Küresel ekonominin çarklarının dönmesi finansal sistemin bu çarkları aksamadan beslemesine bağlıdır. İnsan vücudundaki kanın organları beslemesi gibi finansal
sistemdeki kredi döngüsü ve akışkanlığının korunması, şirketlerin üretimlerinin
devamını sağlamaları ve bireylerin de satın alma güçlerinin desteklenmesi yönüyle
hayati öneme sahiptir. Kredi akışkanlığında ortaya çıkan aksamalar, bankaların
ekonomiyi beslemesini kısıtlamaktadır. Zira geri dönen her kredi ekonomiye tekrar
aktarılarak hem ekonomiyi ayakta tutmakta hem de finansal sistemin
sürdürülebilirliğini sağlamaktadır. Bu nedenle, finansal kuruluşların kredi
tahsislerinde riskleri mümkün olabildiği ölçüde öngörebilmeleri ve riskin etkilerini
en aza indirmeleri gerekmektedir. Finansal kuruluşların kendi içlerinde alacakları
önleyici tedbirlerin yanı sıra kamu otoritesi tarafından da bu amaçla alınacak tedbirler
önem arz etmektedir.
Kredi riskliliğinde artışlar sorunlu kredi artışları ile sonuçlanabilmektedir. Sorunlu
krediler bankalar için zarar tehlikesi içermekte, ayrıca kamusal maliyete neden
olmaktadır. Kredi geri ödemelerindeki belirsizlikler ve geri ödemeleri etkileyen
faktörler hakkında literatürde pek çok çalışma yer almaktadır. Bu çalışmalarda
takipteki krediler odaklı bir yaklaşım sergilendiği görülmüştür. Oysa kredilerin takibe
intikaline kadar yakın izlemede uzun süre izlenebildikleri, kriz dönemlerinde bu grupta gözlemlenen önemli artışlardan anlaşılmaktadır. Bu nedenle, takipteki krediler
ile birlikte yakın izlemede sınıflandırılan krediler önemli bir erken uyarı
göstergesidir. Bu çalışmada diğer çalışmalardan farklı olarak, takibe intikal etmiş
krediler ile birlikte sorunlu krediler kümesi genişletilerek yakın izlemedeki krediler
de hesaplamaya dahil edilmiş, böylelikle kredi riski daha bütüncül bir anlayışla analiz
edilmiştir. Bu çerçevede, çalışmada 2003-2019 yılları arasında Türkiye Bankacılık
Sektöründe yer alan mevduat, katılım ve kalkınma ve yatırım bankalarının sorunlu
kredilerini etkilemesi muhtemel değişkenler incelenmiş, bağımlı değişken olarak
sorunlu krediler oranı, bağımsız değişken olarak ise bankalara özgü bazı göstergeler
ile makro ekonomik göstergeler kullanılmıştır. Araştırma kapsamında kullanılan
veriler BDDK, TCMB ve TBB gibi kurum ve kuruluşların online veri tabanlarından
elde edilerek analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında oluşturulan modelde bankalara
özgü ve makroekonomik faktörlere birlikte yer verilmiştir. Ekonometrik yöntem
uygulamasında, ilk aşamada modelde yer alan değişkenlerin durağanlık özelliklerinin
belirlenmesi amacıyla Genişletilmiş Dickey-Fuller ve Phillips-Perron birim kök
testleri uygulanmıştır. İkinci aşamada modelde yer alan bağımlı değişken ve açıklayıcı
değişkenler arasında uzun dönem eşbütünleşme ilişkisinin bulunup bulunmadığı
ARDL sınır testi yöntemi ile incelenmiştir. Üçüncü aşamada uzun dönem katsayıları
ve hata düzeltme katsayıları ARDL yöntemi ile tahmin edilerek tahmin sonuçları
yorumlanmış, gerekli tanısal testler uygulanmıştır. Uygulama sonuçları, sorunlu
krediler oranı ile bankalara özgü ve makroekonomik faktörler arasında eşbütünleşme
ilişkisinin varlığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, sorunlu krediler oranı ile kredi mevduat oranı, standart kredi büyümesi ve sanayi üretim endeksi büyümesi
değişkenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif ilişki olduğunu, sermaye
yeterlilik oranı, tüketici enflasyonu ve döviz kuru büyümesi değişkenleri ile
istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif ilişki olduğunu göstermiştir. Sonuçlar genel
olarak literatür ile uyumlu olarak görülse de sorunlu krediler oranı ile aktif karlılığı
ve ortalama faiz oranları arasında, literatürde yer alan çalışmaların ve genel
beklentinin aksine istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmadığı görülmüştür.
Özetle çalışma bulguları, bankalara özgü ve makro ekonomik faktörlerin sorunlu
krediler oranı üzerinde önemli etkileri olduğu, elde edilen sonuçların kredi riski
analizlerinin yanı sıra sorunlu krediler için oluşturulacak erken uyarı sistemleri ve
karşılık uygulamalarında kullanılabileceği, bununla birlikte, finansal istikrarın
gözetiminde uygulanan politika araçlarının geliştirilmesinde dikkate alınabileceği
değerlendirilmektedir.

Abstract:
The turning of the wheels of the global economy depends on the financial system to
feed these wheels without a hitch. Just as the blood in the human body nourishes the
organs, maintaining the credit cycle and fluidity in the financial system is of vital
importance in terms of ensuring the continuation of the production of companies and
supporting the purchasing power of individuals. Disruptions in credit flow restrict
banks from feeding the economy. Because each loan returned is transferred to the
economy again, keeping the economy alive and ensuring the sustainability of the
financial system. For this reason, financial institutions should be able to predict risks
as much as possible in their loan allocations and minimize the effects of risk. In
addition to the preventive measures to be taken by financial institutions themselves,
the measures to be taken by the public authority for this purpose are also important.
Increases in credit risk may result in increased bad loans. Bad loans pose a risk of
loss for banks, and also cause public costs. There are many studies in the literature
about the uncertainties in loan repayments and the factors affecting repayments. In
these studies, it was observed that an approach focused on non-performing loans.
However, it can be understood from the significant increases observed in this group during the crisis periods that the loans can be monitored for a long time under close
monitoring until their transfer to follow-up. Therefore, loans classified under close
monitoring together with non-performing loans are an important early warning
indicator. In this study, unlike other studies, the set of non-performing loans was
expanded along with "bad loans", and loans under close monitoring were also
included in the calculation, thus, credit risk was analyzed with a more holistic
approach. In this context, in this study, the variables that are likely to affect the Bad
Loans of deposit, participation and development and investment banks in the Turkish
Banking Sector between 2003-2019 were examined, the ratio of Bad Loans (BLR)
was used as the dependent variable, and some indicators specific to banks and
macroeconomic indicators were used as the independent variable. The data used
within the scope of the research were obtained from the online databases of
institutions and organizations such as BDDK (BRSA), TCMB (CBT) and TBB
(TBAT) and analyzed. In the model created within the scope of the research, bankspecific and macroeconomic factors are included together. In the econometric method
application, Extended Dickey-Fuller and Phillips-Perron unit root tests were applied
in order to determine the stationarity properties of the variables in the model at the
first stage. In the second stage, whether there is a long-term cointegration relationship
between the dependent variable and explanatory variables in the model was examined
by ARDL bounds test method. In the third stage, long-term coefficients and error
correction coefficients were estimated by ARDL method, estimation results were
interpreted, and necessary diagnostic tests were applied. The application results show the existence of a cointegration relationship between the BLR and bank-specific and
macroeconomic factors. The results of the research showed that there is a statistically
significant and negative relationship between the BLR ratio and the loan deposit rate,
standard loan growth and industrial production index growth variables, and a
statistically significant and positive relationship with the capital adequacy ratio,
consumer inflation and exchange rate growth variables. Although the results are
generally seen as compatible with the literature, it has been observed that there is no
statistically significant relationship between the BLR, return on assets and average
interest rates, contrary to the studies in the literature and the general expectation.
In summary, the findings of the study show that bank-specific and macroeconomic
factors have significant effects on the ratio of bad loans, that the results obtained can
be used in credit risk analysis as well as early warning systems and provisioning
applications for bad loans, and that they can be taken into account in the development
of policy tools applied under the supervision of financial stability. is being evaluated.