Tanısı yeni konulmuş hipertansiyon, hiperlipidemi ile hipertansiyon ve hiperlipidemisi birlikte bulunan bireylerin diyet yağ asidi örüntüsü ve beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi
Dietary habits and contents of dietary fatty acids of subjects who have received a diagnosis of hypertension, hyperlipidemia and both
Yazar: AYŞE AYDA BAYRAM
Danışman: PROF. DR. H. TANJU BESLER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Hipertansiyon = Hypertension ; Yağ asitleri = Fatty acids

Özet:
Son yıllarda kardiyovasküler hastalıklardan korunmada yaşam tarzının değişikliği (sigaranın bırakılması, alkol tüketiminin azaltılması, sağlıklı besinlerin seçimi, fiziksel aktivitenin artırılması ve ağırlık kontrolünün sağlanması gibi) önem kazanmıştır. Önceki çalışmalarda kardiyovasküler hastalık üzerine olumlu etki yapan diyetin doymuş yağlardan, trans yağ asitlerinden ve kolesterolden fakir; sebze, meyve, posalı gıdalar ve tekli ve çoklu doymamış yağ asitlerinden zengin olması gerektiği gösterilmiştir. Bu çalışma, tanısı yeni konulmuş 50 sadece hiperlipidemi, 50 sadece hipertansiyon ve 50 hiperlipidemi ile hipertansiyon birlikte bulunan bireylerin diyetlerindeki yağ asidi örüntüsü ve beslenme alışkanlıklarının hastalığın oluşumu üzerine etkilerini araştırmak amacıyla toplam 150 birey (102 kadın, 48 erkek) üzerinde planlanmış ve yürütülmüştür. Bireylerin çoğunluğu orta yaş grubunda olup yaşları ortalaması erkeklerde 47.2±1.14, kadınlarda 44.3±0.86 yıldır. Bel çevresi, kalça çevresi, BKI, bel / kalça oranı ölçümlerinde cinsiyetler arasında istatistiksel açıdan fark vardır (p<0.05). Kadınlarda antropometrik ölçüm değerlerinin tümünde hastalıklar arasında istatistiksel açıdan fark yoktur (p>0.05), erkeklerde ise BKI değerlerinde hastalıklar arasındaki farklılık istatistiksel açıdan anlamlıdır (p<0.05). Beden Kitle İndeksi değerleri erkeklerde hipertansiyon ile hiperlipidemisi birlikte olan hastalarda sadece hipertansiyon ve sadece hiperlipidemisi olan hastalara göre daha fazladır (p<0.05). Kadınların çoğunluğu hafif şişman (BKI 25-29.9 arası) ve birinci derece şişman (BKI 30-34.9 arası) iken; erkeklerin büyük bir kısmı da birinci derece şişmandır. Bel/kalça oranı kadınlarda ortalama 0.84±0.01, erkeklerde 1.05±0.01'dir Bireylerin ailesinde diyabet, kalp hastalığı ve hipertansiyon bulunma sıklığında hastalık grupları arasında istatistiksel açıdan farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Açlık kan şekeri, serum toplam kolesterol, trigliserid, HDL-K, LDL-K, VLDL-K, SGOT, SGPT, ALP, CRP düzeyleri ile sistolik ve diastolik kan basınçları değerleri cinsiyetler arasında istatistiki olarak anlamlı bulunmazken (p>0.05), kadın ve erkek her iki cinsiyette de bu değerler hastalık grupları arasında istatistiksel açıdan farklı bulunmuştur (p<0.05). Sadece kadınlarda SGOT değerleri, erkeklerde SGPT değerleri arasındaki fark hastalıklar arasında istatistiksel açıdan anlamlı değildir (p>0.05). Bireylerin günlük enerji, protein, karbonhidrat ve yağ tüketimlerinde hastalıklar arasındaki fark istatistiki açıdan anlamlı değildir (p>0.05). Bireylerin çoğunluğu ay çiçek yağı, mısırözü yağı ve katı margarini sıklıkla tüketmektedir. Zeytinyağı çalışmaya katılan bireylerin % 14'ü tarafından her gün kullanılırken, bireylerin hiçbirisi iç yağ, kanola yağı, pamuk yağı ve sade yağ tüketmemektedir. Tereyağı çalışmaya katılan kişilerin yarısı tarafından kullanılmaktadır. Sıvı margarin, yumuşak margarin, fındık yağı ve soya yağı bireylerin bir kısmı tarafından daha seyrek kullanılmaktadır. Bireylerin toplam yağ, doymuş yağ, tekli doymamış yağ asitleri (MUFA), çoklu doymamış yağ asitleri (PUFA), kolesterol ve yağ asitleri tüketimlerinde ve n-6/n-3 oranında hastalıklar arasında istatiksel açıdan fark bulunmamıştır (p>0.05). Araştırmada bireylerin doymuş yağ ve n-6 yağ asitleri tüketimlerinin yüksek, n-9, n-3 yağ alımlarının ise düşük olması diyet yağ asidi örüntüsünün hastalıklar oluşumunda bir etkisinin olabileceğini gösterirken, hastalıklar ile diyet yağ asidi örüntüsü ve beslenme alışkanlıkları arasında fark bulunmamıştır.Anahtar Kelimeler : Hipertansiyon, Hiperlipidemi, yağ asitleri

Abstract:
In recent years, life style changes including; smoking cascade, reducing the alcohol consumption, choice of healty foods, inreasing the physical activity level and weight control gained importance which is necessary to avoid cardiovascular diseases. The previous studies had indicated that diets have positive effects on cardiovascular health which are rich in fruits, vegatables, fibre, monounsaturated fatty acids and poliunsaturated fatty acids, poor in cholesterol, saturated fats and trans fatty acids. This study is planned to determine dietary habits and dietary fatty acids contents of 50 hypertensive, 50 hyperlipidemic and 50 hypertensive and hyperlipidemic subjects (102 female, 48 male) who have received a diagnosis of Hypertension, Hyperlipidemia and both. The mean ages was found 47.2±1.14 years for females and 44.3±0.86 years for males. The measurements of waist circumference, Body Mass Index (BMI), waist/hip ratio were different significantly between males and females (p<0.05). While the diffarence between anthropometrical measurements and disease were not significant of females (p>0.05), the difference between BMI in males was significant (p<0.05). BMI was highest of the hypertensive and hyperlipidemic men (p<0.05). Majority of women were overweight (BMI 25-29.9) and obese (BMI 30-34.9), men were obese too. The mean waist/hip ratio was found 0.84±0.01 in women, 1.05±0.01 in men. There were no significant relations determinated between the groups of parents? diseases (p>0.05). Fasting glucose, serum total cholesterol, HDL-C, LDL-C, VLDL-C, SGOT, SGPT, ALP, CRP serum concenrations and diastolic and sistolic blood pressure were no significant difference between the genders (p>0.05) but significant correlations were found for the disease groups both men and women (p<0.05). Only serum SGOT for women and serum SGPT concenrations for men were no significant for the disease groups (p>0.05). Intake of total energy, protein, carbohydrate and fats were not signifiance between the groups (p>0.05). Majority of subjects frequently had consumed sunflower oil, maize germ oil and stick margarine. % 14 of subjects had consumed olive oil every day. Nobody has consumed canola oil, cottonseed oil, and fat. Butter had been used by half of the subjects. Minority of the subjects had rarely used hazelnut oil, soybean oil, liquid margarine and soft margarine. There were no significant correlation between the intake of total, saturated, monounsaturated, poliunsaturated, cholesterol, fatty acids and n-6/n-3 ratio (p>0.05). Finally, it was found that, there were no different between disease groups in dietary habits and dietary fatty acids contents but there were significant diffarence between the intake of saturated and n-6 fatty acids were high and intake of n-9, n-3 fatty acids were low. It shows that dietary fatty acids contents can effect the occurance of disease.Key Words: Hypertension, Hyperlipidemia, fatty acids