Yatılı ilköğretim bölge okullarında öğrencilere verilen beslenme eğitiminin besin tüketimlerine etkisinin araştırılması
Researching the effect of the education related to nutrition given in the district boarding primary schools on the food consumption
Yazar: MEHMET KESKİN
Danışman: PROF. DR. SIDIKA BULDUK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Aile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Yatılı ilköğretim bölge okulları = Regional boarding primary education schools ; Yatılı öğrenciler = Boarders

Özet:
Bu araştırmanın amacı yatılı ilköğretim bölge okullarında öğrencilere verilen beslenme eğitiminin besin tüketimine ilişkin bilgi ve davranışlarında anlamlı bir farklılık yaratıp yaratmadığını incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma kapsamına Elazığ ili Arıcak ilçesinde Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda 2. kademe 6. ,7. ve 8. sınıfta öğrenim görmekte olan 324 öğrenci alınmıştır.Araştırmada ?Deneysel Yöntem? kullanılmış, bu kapsamda araştırma kontrollü ön ve son test modelli deney desenine göre düzenlenmiştir. Bu amaçla öğrenciler deney ve kontrol grubu olmak üzere 2 gruba ayrılmıştır.Araştırmacı tarafından geliştirilen öğrenci ve ailesine ilişkin soruların ve beslenme ile ilgili bilgi ve tutumlarını belirlemeye yönelik soruların yer aldığı anket tüm öğrencilere aynı anda uygulanmış, sonrasında her iki grubun da birbirini izleyen üç gün süresince üç ana öğünde tabaklarında kalan artıklar tartılarak gözlem formuna kaydedilmiştir. Ön testin sonrasında deney grubuna beslenme eğitimi verilmiş, son test olarak ön testte uygulanan ankette yer alan beslenmeyle ilgili bilgi ve tutumları belirlemeye yönelik soruların yer aldığı bölüm tüm öğrencilere aynı anda uygulanmış, sonrasında her iki grubun da birbirini izleyen üç gün süresince üç ana öğünde tabaklarında kalan artıklar tartılarak gözlem formuna kaydedilmiştir.Anket ve gözlem formlarıyla öğrenci ve ailesine ilişkin bilgiler, öğrencilerin beslenme ile ilgili bilgi ve tutumlarına ilişkin bilgiler ile besin tüketim miktarlarına ilişkin bilgiler toplanarak sayı (n), yüzde (%), aritmetik ortalama (x ?), standart sapma (ss), Bağımsız örneklemler için t testi (Independent-Samples t Test) ve ilişkili ölçümler için t testi (Paired-Samples t Test) analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir.Araştırma sonunda araştırmaya alınan öğrencilerin anne ve babalarının eğitim seviyelerinin düşük olduğu görülmüştür. Deney grubunda ön testte kahvaltı öğününü atlama sıklığındaki en yüksek dağılım %38.5 ile iki haftada bir olduğu, eğitim sonrası bu dağılımın %25.0'a gerilediği görülmüştür. Ön testte kahvaltı öğününü öğrencilerin %34.6'sı atlamazken, beslenme eğitimi sonrası bu oran %66.7 olarak bulunmuştur. Deney grubunda ön testte öğle öğününü atlayanlar arasından en yüksek dağılımı %51.9 ile haftada 1-2 kez olduğu bulunmuştur. Son testte ise aynı atlama sıklığının oranı %17.9'a düşüş göstermiştir. Deney grubundaki öğrencilerin %28.2'si ön testte öğle öğününü hiç atlamazken son testte bu oran %55.1'e artış göstermiştir. Deney grubunda ön testte öğrencilerin %28.8'inin akşam öğününü atlamadığı, son testte bu öğünü atlamayanların %55.7'ye yükseldiği saptanmıştır. Beslenme eğitiminin deney grubu öğrencilerinde tüm öğünlerde öğün atlama davranışlarında genel anlamda azalma olmasında etkili olduğu görülmüştür.Deney grubunun beslenme bilgi testi puan ortalaması ön testte 3.10 iken, son testte 9.05 'e artış göstermiştir. İki test arasındaki fark anlamlı bulunmuş (p<.001), eğitimin deney grubu öğrencilerinin bilgi düzeyleri üzerinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır.Öğrencilere verilen eğitim, deney grubu öğrencilerinde besin tüketimlerinde genel anlamda artış meydana getirmiş, eğitim sonrasında beyaz peynir, yoğurt, peynirli makarna, ıspanaklı yumurta, kuru fasulye, türlü, bulgur pilavı, ekmek, çerez ve çay tüketiminde gruplar arasındaki fark anlamlı bulunmuştur.Araştırmada elde edilen sonuçlar doğrultusunda okullarda öğrenci, öğretmen, idareci ve personele yönelik beslenme eğitimi ve faaliyetlerine daha fazla ağırlık verilmesi, mönülerin hazırlanmasında öğün atlama ve yemek seçme gibi olumsuz alışkanlıkları en aza indirgeyecek veya ortadan kaldıracak yöntemlerin kullanılması gibi önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to research whether the nutrition education given in the District Boarding Primary Schools to students made a significant difference in knowledge and behaviours of students on the food consumption. In line with this purpose 324 students from; 6th 7th and 8th classes of second-level in the Boarding Primary School in Arıcak, Elazığ are considered within the scope of this study.The ?Empirical Method? is used for this study. Therefore, the research is organised according to the empirical design with controlled pre and final test models. To this end, students are divided into two groups named empirical group and control group.A sample survey, which is developed by the researcher, composed of questions related with students and their families, and information and attitudes about the nutrition habits is applied to all of the students at the same time, consequently the remainings of the two groups taken from the three main meals during a consecutive three-day-period are weighed and recorded to the observation form. After pre-test, the empirical group are given education related to nutrition and as the final test, questions aimed to determine the information and attitudes about the nutrition habits which took place in the pre test is applied to all of the students at the same time, consequently the remainings of the two groups taken from the three main meals during a consecutive three-day-period are weighed and recorded to the observation form.The samle survey and the observation forms, the information related to the students and the families, the information related to the students? information and attitudes toward the nutrition, and the information about the food consumption amounts are summed up and evaluated by using number (n), Percentage (%), arithmetic average ( ), standard deviation (sd), Independent-Samples T Test, Paired-Samples T Test analysis methods.As a consequence of the research, it is observed that the education level of the sample students? parents is low. It is seen in the sample group that the highest distribution related to the breakfast meal skipped by the samples in the pre test is 38.5 % with a frequency of once in two weeks but this number has regressed to 25.0 % after the education given. Whereas the 34.6% of the students don?t skip the breakfast meal in the pre test, this rate is proved to be 66.7% after the education related to nutrition. The highest distribution in the sample group related to the lunch meal skipped by the samples in the pre test is 51.9 % with a frequency of once or twice in a week. The rate of the same skipping frequency has regressed to 17.9% in the final test. While 28.2% of the sample students did not skip the lunch meal in the pre test, this number increased to 55% in the final test. It is found that 28.8% of the sample students did not skip the dinner meal in the pre test and that this number increased to 55.7% in the final test. It is seen that the nutrition education given to the empirical group students generally decreased the meal skipping behaviours in all meals .Whereas the average score of nutrition information is 3.10 for the pre test, this number increased to 9.05 in the final test. The difference between the two tests are considered to be significant (p<.001) and it is concluded that the education given has an effect on the information level of the sample students.An increase occured in the food consuption of the sample students in general. After the education the difference between the groups considered significant as of the consumption of white cheese, yoghurt, macaroni with cheese, spinach with eggs, dry bean, vegetables with meat, boiled and pounded wheat, bread, appetizers, and tea.In the light of the findings obtained from this research, it is suggested that the education activities concerning students, teachers, directors and personnel should be focused on and the usage of the methods which will reduce or eliminate the negative habits such as skipping meals or food preference in the meal preparation process.