Multiple travmalı hastalarda travma skorlama sistemlerinin kullanımının prognoza etkisi
The effect of the use of trauma scoring systems on prognosis in patients with multiple traumas
Yazar: AYŞE ÖZTÜRK KARATAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RAHŞAN ÇAM
Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Glasgow koma ölçeği = Glaskow coma scale ; Prognoz = Prognosis ; Yaralanma ağırlık puanı = Injury severity score ; Yaralanma skalası-kısaltılmış = Abbreviated injury scale ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries ; Çoklu travma = Multiple trauma ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma, multiple travmalı hastalarda travma skorlama sistemlerinin kullanımının prognoza etkisinin incelenmesi amacıyla planlanmış izlemsel bir araştırmadır.
Araştırmada, 08.03.2013-11.05.2014 tarihleri arasında Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi acil servisine multiple travma nedeniyle başvuran, takip ve tedavi altına alınan, araştırma kriterlerine uyan, 18 yaş ve üzeri, araştırmaya katılmayı kabul eden  kadın ve erkek toplam 70 hasta incelenmiştir.
Araştırma verileri literatürden yararlanılarak araştırmacı tarafından oluşturulan hasta tanıtım formu ve hasta izlem formu ile toplanmıştır. Analizlerde ise karşılaştırma yapmak için birinci gündeki ve dördüncü gündeki veriler seçilmiştir. 
Sayısal veriler ortalama±standart sapma şeklinde ifade edilmiştir. Sayısal veriler arasındaki farklılıklar Student'in t testi ile karşılaştırılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişki ise korelasyon analizi ile saptanmıştır. Travma skorlama sistemlerinin ölen hastaları öngörme düzeyleri ROC eğrileri ile analiz edilmiştir. Eğri altındaki alanların istatistiksel olarak anlamlı düzeylere ulaştığı durumlarda prediktif değerler için duyarlılık ve özgüllük değerleri hesaplanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi tüm testler için p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Araştırma sonucunda hastaların % 78.6'sının erkek, % 21.4'ünün kadın olduğu tespit edilmiştir. Yaş ortalaması ±Standart hatası 40.97 ± 1.94'dür. Travma nedenleri %32.9'u araç içi trafik kazası, % 31.4'ü motor kazası, %12.9'u araç dışı trafik kazası, %10.0'ı iş kazası, %5.7'si yüksekten düşme ve kesici-delici alet yaralanmaları ve %1.4'ü ateşli silah yaralanmalarıdır. Travma mekanizması %91.4'ü künt travma,  %8.6'sı penetran travmadır. Hastalarımızın % 91.4'ü hayatta kalırken, % 8.6'sının öldüğü tespit edilmiştir. 
Birinci ve dördüncü gün prognoz göstergelerinden entübasyon, eritrosit, taze donmuş plazma transfüzyonu ve ölüm ile tüm skorlama sistemleri arasında anlamlı bir korelasyon olduğu saptanmıştır. Dördüncü gün yoğun bakım ünitesinde kalış süresi, entübasyon, hemogram sonucu, eritrosit, taze donmuş plazma transfüzyonu ve ölüm ile tüm skorlama sistemleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05). Yaşam bulgularından sistolik ve diastolik kan basıncı, solunum ve oksijen satürasyonu ile tüm skorlama sistemleri arasında anlamlı bir korelasyon olduğu saptanırken, vücut ısısı ile tüm skorlama sistemleri arasında anlamlı bir korelasyon olmadığı saptanmıştır. 
Ölen ve sağ kalan hastaların birinci ve dördüncü gün tüm skorlama sistemlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05). Sağ kalım ve ölüm oranını öngörmede tüm skorlama sistemlerinin belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Travma skorlama sistemlerinin ölen hastaları tanımlamada özgüllük ve duyarlılığının ROC Eğrisi ile değerlendirilmesinde AIS, ISS ve TRISS'in diğer skorlamalara göre daha seçici ve duyarlı olduğu saptanmıştır. 
Çalışma sonuçlarımız "GKS, RTS, AIS, ISS, TS ve TRISS travma skorlama sistemlerinin multiple travmalı hastalarda prognozu öngörmede etkisi vardır" hipotezini desteklemektedir.
Multiple travmalı hastalarda kullanılan travma skorlama sistemlerinin hastanın fizyolojik durumunun ve mortalitesinin belirlenmesinde önemli bir yere sahip olduğu, hasta takibinde ve hemşirelik yönetiminde travma skorlama sistemlerinin etkin bir şekilde kullanılabileceği söylenebilir. Bu ve buna benzer çalışmalarla travmalar hakkında elde edilecek veriler ışığında gerekli koruyucu önlemlerin alınmasına, risk altındaki grupların bilinçlendirilmesine, ülkemiz koruyucu sağlık politikalarının geliştirilmesine, dolayısıyla travmaya bağlı morbitide ve mortalitenin azaltılmasına katkıda bulunabileceği  düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Multiple travma, prognoz, travma skorlama sistemleri

Abstract:
The objective of this formative study is to examine the effects of the use of trauma scoring systems on prognosis in patients with multiple traumas. 
A total of 70 male and female patients over the age of 18 who have applied to the emergency service of the Muğla Sıtkı Koçman University Education and Research Hospital with multiple trauma during the dates of 08.03.2013-11.05.2014 and who have been taken under follow up and treatment have been included in this study with their own consent. 
Study data was acquired via patient introduction form and patient follow up form whih which have been prepared by the researcher in accordance with the relevant literature. The data for the first and fourth days were chosen for comparisons of analyses. 
The numerical data was expressed as average ± standard deviation. The differences in numerical data were compared with the t-test of the Student. Whereas the relationship between the variables was determined via correlation analysis. The levels of prediction of the deaths in trauma scoring systems has been analyzed via ROC curves. Sensitivity and specificity values were calculated for the predictive values where the areas under the curves reached statistically significant levels. The statistically significance level was accepted as p<0.05 for all tests.   
It has been determined as a result of the study that 78.6 % of the patients are male and 21.4 % are female. Age average ± Standard deviation is 40.97 ± 1.94. Reasons for trauma are %32.9 car accident while inside the vehicle, % 31.4 motorcycle accident, %12.9 car accident while outside the vehicle, %10.0 occupational hazards, %5.7 falling from heights and sharp object injuries and %1.4 firearm injuries. %91.4 of the trauma mechanisms are blunt trauma whereas %8.6 are penetrating trauma. Whereas % 91.4 of the patients stayed alive, it was determined that % 8.6 died. 
It was determined from the first and fourth day prognosis indicators that there was a statistically significant correlation between intubation, erythrocyte, fresh frozen plasma transfusion and death with all scoring systems. A statistically significant difference was determined on the fourth day between time spent under intensive care unit intubation, haemogram result, erythrocyte, fresh frozen plasma transfusion and death with all scoring systems (p<0.05). Whereas a statistically significant correlation was determined between systolic and diastolic blood pressure, respiration and oxygen saturation from among vital signs; no statistically significant correolation was determined between body temperature with all scoring systems. 
A statistically significant difference was determined between the first and fourth day all scoring systems for patients who died and who stayed alive (p<0.05). It was determined that all scoring systems were determinant for the estimation of survival and death ratios of patients. It was determined that AIS, ISS and TRISS were much more selective and sensitive in the evaluation via ROC curve of the specificity and sensitivity of the trauma scoring systems in predicting the deaths of patients. 
Our study results support the hypothesis that "GKS, RTS, AIS, ISS, TS and TRISS trauma scoring systems are effective in estimating prognosis in multiple trauma patients".
It can be stated that the trauma scoring systems used for multiple trauma patients is important for the determination of the physiological status and mortality of the patient and that the trauma scoring system can be used effectively in patient follow up and nursing management. It is thought that similar studies as well as this study will contribute to taking the necessary precautions, increasing the awareness of risk groups, developing the protective health policies in our country and thus the decrease of morbidity and mortality. 

Key Words: Multiple trauma, prognosis, trauma scoring systems