Molla Halil Siirdî'nin kırâatlere yaklaşımı
Approach of Molla Halil Siirdî to qira'at
Yazar: LOKMAN ŞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HACI ÖNEN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur'ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Molla Halil Es-si`irdi = Mullah Halil Es-si`irdi ; Söz dizim = Syntax ; Tecvid = Tecvid ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Molla Halil Siirdî, 18.yüzyılın son çeyreğiyle 19. yüzyılın ilk yarısında yaşamış son dönem Osmanlı âlimlerinden biridir. O, İslâmî ilimlerin birçoğunda olduğu gibi kırâat ilmiyle de yakından ilgilenmiş ve 1110 beyitlik manzum bir eser kaleme almıştır. Kaleme aldığı bu eserini yine bizzat kendisi şerh etmiştir. Ayrıca diğer alanlarda yazdığı eserlerinin bazılarında dolaylı olarak kırâatlere değinmiş ve yorumlarda bulunmuştur. Bizim bu çalışmamızın amacı, yazdığı eserler aracılığıyla onun kırâatlere yaklaşımını tespit etmek ve değerlendirmeye çalışmaktır. Kırâat alanında yazdığı eserlerin niteliklerini ortaya çıkarmak ve onların yazılmış diğer eserlere kıyasla ne durumda olduklarını tespit etmek de çalışmamızın amaçları arasında yer almaktadır. Söz konusu amacımıza ulaşmak için çalışmamızda Molla Halil'in sadece kırâat yönü üzerinde durduk. Buna bağlı olarak çalışmamızı onun kırâat yönüyle ilgili bilgi edinmemizi sağlayacak kırâat, tefsir ve dilbilim konularında yazdığı eserleri incelemekle sınırlı tuttuk. Bu eserlerde onun ele aldığı kırâat konuları ve kelimelerini tespit edip onların diğer kırâat kaynaklarındaki durumlarıyla karşılaştırmaya çalıştık. Çalışmamız bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Molla Halil ve kırâat ilmi hakkında genel bilgilere yer verirken ikinci bölümde resm-i mushaf, üçüncü bölümde tecvîd ve kırâat usulleri, dördüncü bölümde ise resm-i mushaf-tefsir-dilbilim ilişkilerine yer verdik. Çalışmamızda Molla Halil'in detaylı bir şekilde ele alıp incelediği, bilinen bazı tecvîd konuları üzerinde fazla durmadık. Bunun yerine onun tecvîd ve kırâat konusunda ele aldığı ve özellikle farklı yaklaşımlar sergilediği usûl meselelerine ilgili bölümde detaylı bir şekilde yer verdik. Bütün bu araştırma ve incelemeler neticesinde Molla Halil Siirdî'nin kırâat konularını yetkin olduğu tefsir ve dilbilim ilimleri vasıtasıyla titizlikle ele aldığı ve bu şekilde alanda önde gelen ve eser yazan diğer âlimlerden farklı bir konum elde ettiği açık bir şekilde görülmüştür. Onu alanda farklı kılan diğer bir husus ise tecvîd, resm-i mushaf ve kırâat konularını manzum olarak bir arada hacimli bir eserde detaylı bir şekilde ele almış ve kendisinin bizzat eserini şerh etmiş olmasıdır.

Abstract:
Molla Halil Siirdî is one of the last period Ottoman scholars who lived in the last quarter of the 18th century and in the first half of the 19th century. He was closely interested in the science of qira'at, as in many Islamic sciences, and wrote a verse containing 1110 couplets. He himself annotated this work he wrote. In addition, in some of his works he wrote in other fields, he indirectly mentioned the qira'at, and made comments on. The aim of this study is to identify and evaluate his approach to the qira'at through the works he wrote. It is also among the aims of the study to reveal the qualities of his works written in the field of qira'at and to determine how they are when compared to other works written. In our effort to achieve our goal in question, we only focused on the aspect of qira'at approach of Molla Halil. Accordingly, we limited our work to examining the works he wrote on subject of qira'at, tafsir and linguistics, which would enable us to obtain information about the aspect of his approach to qira'at. In these works, we tried to identify the subjects of qira'at and words that he dealt with and to compare them with their status in other sources of qira'at. This study consists of an introduction and four chapters. In the first chapter, general information about Molla Halil and the science of recitation were presented, while in the second chapter, the official Qur'an was included, and in the third chapter, the methods of tajwid and qira'at methods were submitted, and in the fourth chapter, relations between official Qur'an, tafsir, linguistics were given place. Some of the known issues of tajwid, which Molla Halil tackled with in detail were not concentrated on in this study. Instead, a detailed discussion of the procedural issues especially about the ones that Molla Halil tackled with in terms of tajwid and qira'at with different approaches were focused on. As a result of all these investigations and researches, it was clearly seen that Molla Halil Siirdî meticulously handled the subjects of the Quran through tafsir and linguistics, and thus gained a different position from other leading scholars in the field. Another point that makes him prominent in the field is that he tackled with the issues of tajwid, official Qur'an, and qira'at together in a poetical way in his voluminous work in detail and annotated his own work himself.