Bir eğitim araştırma hastanesindeki hekimlerin sigara bağımlılık düzeyi ve değişim aşamaları
Smoking addiction level and stages of change of medi̇cal doctors in an education and research hospital
Yazar: BEGÜM ÖZCAN YARAR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bağımlılık = Dependency ; Doktorlar = Physicians ; Eğitim ve araştırma hastaneleri = Training and research hospitals ; Sigara = Cigarette ; Sigara içme = Smoking ; Transteoretik model = Transtheoretical model ; Tütün = Tobacco

Özet:
Amaç: Sigara içen hekimlerde sigara bağımlılık düzeyi ile transteoretik modele göre bulunduğu değişim aşaması arasındaki olası ilişkiyi ortaya koymaktır.
Materyal ve Method: Çalışmamız gözlemsel, tanımlayıcı, kesitsel bir çalışmadır. Hastanemiz bünyesinde 634 hekimin çalıştığı bilgisine ulaşıldı. Çalışma 01.03.22-01.04.22 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan, aktif sigara içiciliği veya öyküsü olan gönüllü 123 hekim ile yapıldı. Görevlendirmede olan, başka hastanede dış rotasyonda olan, hiç sigara içmemiş veya çalışmaya katılmaya gönüllü olmayan hekimler çalışmaya alınamadı. Katılımcılara benzer çalışmalar incelenerek hazırlanan sosyodemografik veri formu, bulunduğu değişim basamağını sorgulamak amacıyla transteoretik model şeması ve bağımlılık düzeyini sorgulamak amacıyla fagerström nikotin bağımlılık testi yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır.
Bu  çalışmada  İstatistiksel analizler  için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 (Kaysville, Utah, USA) programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metodlar (ortalama, standart sapma, medyan, frekans, yüzde, minimum, maksimum) kullanıldı. Nicel verilerin normal dağılıma uygunlukları Shapiro-Wilk testi ve grafiksel incelemeler ile sınanmıştır. Normal dağılım göstermeyen nicel değişkenlerin ikiden fazla grup arası karşılaştırmalarında Kruskal-Wallis test ve Dunn-Bonferroni test kullanıldı. Nitel verilerin karşılaştırılmasında Fisher-Freeman-Halton Exact test kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak kabul edildi
Bulgular: Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) İstanbul Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde % 36,6'sı kadın, % 63,4'ü erkek olmak üzere toplam 123 doktor ile yapılmıştır. Katılımcıların % 62,6'sı sigara kullanırken, % 37,4'ü sigarayı bırakmıştır. Sigara kullananların kullandıkları sigara miktarı günde 0,1 ile 2 paket arasında değişmekte olup, günde ortalama 0,73±0,50 paket sigara kullanmakta olduğu tespit edilmiştir.
Çalışmaya katılanların % 63,4'ünün şuanda sigara içtiği saptanmıştır (bırakmamış, aktif içici). Katılımcıların bağımlılık düzeyi incelendiğinde % 40,3'ünde çok hafif bağımlılık, % 20,8'inde hafif bağımlılık, % 11,7'sinde orta derecede bağımlılık, % 19,5'inde ileri derecede bağımlılık, % 7,8'inde çok ileri derecede bağımlılık düzeyi gözlenmiştir.
Sigara içenlerin TTM'ye göre bulunduğu aşamaları incelendiğinde % 41' inin düşünme aşamasında % 62,5'inin hazırlık dönemi aşamasında olduğu tespit edilmiştir. Bırakanların bulunduğu aşamaya bakıldığında hareket/eylem aşamasında olanların oranı % 15,6'dır. Sürdürme aşamasında olanların oranının ise % 84,4 olduğu saptanmıştır.
Sigara içen hekimlerin FNBT'e göre bağımlılık düzeyleri ile TTM aşamaları olan önümüzdeki altı (6) ay içinde sigarayı bırakmayı düşünme durumları (Düşünme aşaması), bir (1) ay içinde sigarayı bırakmayı düşünme durumları (Hazıroluşluk aşaması) ve daha önce sigarayı bırakmayı deneme durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunamamıştır (p>0,05).  
Bağımlılık düzeylerine göre katılımcıların cinsiyetleri, yaşları, medeni durumları, branşları, çalışma şekilleri, çalışma süreleri, gelir durumları ve ekonomik durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamamıştır (p>0,05).
TTM aşamaları ile katılımcıların cinsiyetleri, yaşları, medeni durumları, branşları, çalışma şekilleri ve süreleri, gelir durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamamıştır (p>0,05). 
Sonuç: Tütün ürünleri, gerek yol açtığı hastalıklar ve komorbiditeleri, gerek sağlık sistemine ve ekonomiye getirdiği yük sebebi ile toplumumuz açısından ciddi bir sorundur. Bireylere biyopsikososyal yönden zarar vermekte ve beklenen yaşam sürelerini kısaltmaktadır. Çalışmamızda sağlığın koruyucuları olan hekimlerin sigara bağımlılık düzeyleri ile bulunduğu değişim aşamaları arasındaki olası ilişki araştırılmıştır ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Sonuç olarak hangi bağımlılık düzeyinde olursa olsun sigara içicisi olan tüm bireylere TTM'den faydalanarak tek tip tedavi şeklinden uzak ve yüksek düzeyde destek verilmesini önermekteyiz. Bağımlılık düzeyi ve TTM aşamaları konularında yapılacak çalışmaların arttırılmasının da tedavi ve yaklaşım çeşitliliği açısından faydalı olacağını düşünmekteyiz.

Abstract:
Purpose: To reveal the possible relationship between the level of smoking addiction in smoking physicians and the stage of change according to the transtheoretic model.
Material and Method: Our study is an observational, descriptive, cross-sectional study. It was learned that 634 physicians work in our hospital. The study was conducted with 123 volunteer physicians with active smoking or history, working at Health Sciences University Istanbul Bağcılar Training and Research Hospital between 01.03.22 and 01.04.22. Physicians who were on assignment, were in external rotation at another hospital, never smoked or did not volunteer to participate in the study were not included in the study. The sociodemographic data form prepared by examining similar studies to the participants, the transtheoretic model scheme to question the level of change, and the Fagerström nicotine addiction test to question the level of addiction were applied with face-to-face interview technique.
 In this study, NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 (Kaysville, Utah, USA) program was used for statistical analysis. Descriptive statistical methods (mean, standard deviation, median, frequency, percentage, minimum, maximum) were used while evaluating the study data. The conformity of the quantitative data to the normal distribution was tested with the Shapiro-Wilk test and graphical examinations. Kruskal-Wallis test and Dunn-Bonferroni test were used for comparisons between groups of more than two quantitative variables that did not show normal distribution. Fisher-Freeman-Halton Exact test was used to compare qualitative data. Statistical significance was accepted as p<0.05
Results: The study was conducted with a total of 123 doctors, 36.6% female and 63.4% male, at the Istanbul Bağcılar Training and Research Hospital of the Health Sciences University (SBU). While 62.6% of the participants were smoking, 37.4% quit. The amount of cigarettes used by smokers varies between 0.1 and 2 packs per day, and it has been determined that they use an average of 0.73±0.50 packs of cigarettes per day.
    It was determined that 63.4% of the participants in the study are currently smoking. When the addiction level of the participants was examined, 40.3% had very mild addiction, 20.8% mild addiction, 11.7% moderate addiction, 19.5% severe addiction, 7.8% very  high level of addiction was observed.
When the stages of smokers according to TTM are examined, it has been determined that 41% of them are in the thinking phase and 62.5% are in the preparation phase. Looking at the stage of quitters, the rate of those who are in the action/action stage is 15.6% . It was determined that the rate of those who are in the continuation phase is 84.4% .
There was no statistically significant difference between the addiction levels of the smoking physicians and the state of thinking about quitting smoking in the next 6 months (Contemplation phase), the states of considering quitting smoking in 1 month (Preparation phase), and the states of trying to quit smoking before (p>0.05). .
No statistically significant difference was found between the gender, age, marital status, branches, working styles, working hours, income status and economic status of the participants according to their addiction levels (p>0.05).
No statistically significant difference was found between TTM stages and participants' gender, age, marital status, branches, working styles and durations, and income status (p>0.05).
Conclusion: Tobacco products are a serious problem for our society due to the diseases and comorbidities they cause and the burden they bring to the health system and economy. It harms individuals biopsychosocially and shortens their life expectancy. In our study, the possible relationship between the smoking addiction levels of physicians, who are the protectors of health, and the stages of change they are in, was investigated, and a statistically significant relationship could not be determined. As a result, we recommend that all individuals who smoke, regardless of their level of addiction, benefit from TTM and provide high-level support, away from a single type of treatment. We think that increasing studies on addiction level and TTM stages will be beneficial in terms of treatment and approach diversity.