Kuruyan akarsularda taban akışının ayrılması
Baseflow separation in intermittent streams
Yazar: ALİ OSMAN PEKTAŞ
Danışman: DOÇ.DR. HAFZULLAH AKSOY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Hidrolik ve Su Kaynakları Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Günümüzde, hızla artan Dünya nüfusu, buna paralel olarak artan enerji ihtiyacı, kısıtlıimkanlar, tükenen enerji kaynakları ve alternatif enerji kaynaklarına olan ihtiyaç vetalebin artması bilim insanlarını düsük akımlı nehirler üzerinde çalısmaya itmektedir.Bu çalısmaların merkezinde ülke su kaynaklarının verimli olarak kullanılması, subütçesi yönetimi, düsük akımlı nehirlerden gerek enerji üretiminde gerekse tarımsulamasında yararlanma düsüncesi yer almaktadır. Bu baglamda kuruyan nehirlerdetaban akısını ayırma çalısmaları ve çekilme analizi büyük önem tasımaktadır.Akarsu akımı çekilmelerinin modellenmesinde birtakım zorluklarla karsılasılır. Bunlar;çekilmenin baslamasından sonra meydana gelen yagıslar, kar erimeleri, yüzeyaltı suyu,akifer tip ve özellikleri, buharlasma ve terleme, havzanın jeolojik yapısı ve üzerindekibitki örtüsü olarak sıralanabilir. Bununla birlikte, akarsu hidrografını etkileyen tabanakısının davranısını belirlemek, su kaynaklarının degerlendirilmesinde önemli bir konuolmustur.Bu çalısmada, taban akısının ayrılmasında kullanılan yöntemler hakkında literatürözetlendikten sonra sürekli taban akısı ayırma yöntemlerinden bazıları ele alınmıstır.Dijital filtre yöntemi (DFY), İngiliz Hidroloji Enstitüsü'nün yuvarlatılmıs minimumlaryöntemi (İHEY) ve İHEY'in revize sekli (RİHEY) bu çalısmada kullanılmıstır. İHEYkuruyan akarsular için düzenlenmis ve bu amaçla Delphi yazılım dili tabanlı kullanımıkolay bir program gelistirilmistir. Program sayesinde İHEY'de geçen katsayı ve blokaralıgının degistirilmesi mümkündür.Çalısmada bu yöntemler Ergene havzasında bulunan Elektrik İsleri Etüt İdaresi'ne ait101, 105, 106 no' lu akım gözlem istasyonlarının 1969-1994 yılları arasındaki günlükakım verilerine uygulanmıstır. Sonuçlar çesitli istatistikler kullanılarakkarsılastırılmıstır.Anahtar Kelimeler: Taban akısının ayrılması, Kuruyan akarsular, Dijital filtre yöntemi,Yuvarlatılmıs minimumlar yöntemi, Revize edilmis İngiliz Hidroloji Enstitüsü yöntemi.

Abstract:
Due to increase in the world population and great need to energy, there is anincreasing demand on low flow studies. Hydrologists focus on baseflow separationand recession analyses with the intention of water quality management,irrigation, hydropower electric energy from small rivers which mostly areintermittent.There are many difficulties. in modeling stream flow recession. This is because ofrainfall occurring after the start of recession, snowmelt, interflow, properties ofthe aquifer recharging the stream, evapotranspiration, geological structure, andland use and land cover characteristics of the catchment. However, identificationof response of the baseflow affecting stream hydrograph is important forassesment of water resources.This study begins with literature review about baseflow separation methods.Then baseflow separation methods, which are smoothed minima method ofUnited Kingdom Institute of Hydrology, its revised version and a recursive digitalfilter. The smoothed minima method is adapted to intermittent streams. ADelphi-based computer program is developed enabling one to change both theparameter and the length of segments used in the smoothed minima method.Daily stream data extending from 1969 to 1994 from gauging stations 101, 105and 106 are used. These stations are operated by Electrical Power ResourcesSurvey and Development (EIE) Administration. Baseflow separated and baseflowindex calculated for each method are given and compared based on a simplestatistical analysisKeywords: Baseflow, İntermittent streams, Recursive Digital Filter, SmoothedMinima method