Türk ve Fars edebiyatı mersiyelerine karşılaştırmalı bir bakış (14.yy Fars ve 15.yy Türk edebiyatı divanları)
A comparative look at the elegies of Turkish and Persian literature (14th Century Persian and 15th Century Turkish literature divans)
Yazar: SONGÜL GÜREVİN
Danışman: DOÇ. DR. MUSA BALCI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk İslam Sanatları Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Mersiye, Fars ve Türk edebiyatlarının önemli nazım türlerindendir. Ölenin ardından hissedilen üzüntünün ifade edildiği mersiye, ilk olarak Arap edebiyatında ortaya çıkmış, daha sonra Fars edebiyatı ve ardından Türk edebiyatında da görülmüştür. XIV. yüzyıl Fars edebiyatı ve XV. yüzyıl Türk edebiyatı mersiyelerinin derlendiği ve belli yönlerden incelendiği bu tez çalışması, mersiyenin Fars edebiyatından Türk edebiyatına geçiş serüvenini mukayeseli bir yolla ortaya koymayı hedeflemektedir. Mersiyelerin nazmedildiği dönemin ve koşulların etkisini yansıttığı bilgisiyle her iki edebiyatın dönem özelliklerine yer verilmiştir. Fars edebiyatı için İlhanlı ve Timur devletlerinin hâkim olduğu saha, çalışmanın kapsamına dâhil edilirken Türk edebiyatı için ise Osmanlı Devleti ve ona yakın ilk dönem beyliklerinde yazılmış mersiyeler çalışmaya dâhil edilmiştir. Mersiye şairlerinin hayatları hakkında kısaca bilgi verildikten sonra mersiyelerine değinilmiştir. Tezin ilk bölümünde mersiye türünün tanımı, tarihi gelişimi, şekil ve muhteva özellikleri hakkında bilgi verilmiş, Fars ve Türk edebiyatı mersiyeleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. İkinci bölüm, Fars üçüncü bölüm ise Türk edebiyatındaki mersiyelere ayrılmıştır. Her mersiye şairinin şiirleri ayrı bir başlıkta incelenirken şairlerin sıralaması vefat tarihlerine göre düzenlenmiştir. Mersiyeler hakkında yapılan genel değerlendirmeye sonuç kısmında yer verilmiştir. Tezin kapsamına dâhil edilen mersiyelerin tam metinleri, incelendikleri sıralamayla çalışma sonuna eklenmiştir.

Abstract:
Mersiye is one of the important verse genres of Persian and Turkish literatures. The mersiye, which expresses the sorrow felt after the deceased, first appeared in Arabic literature, then in Persian literature and then in Turkish literature. This thesis, in which the elegies of XIV. century Persian literature and XV. century Turkish literature are compiled and analyzed in certain aspects, aims to reveal the journey of elegy from Persian literature to Turkish literature in a comparative way. With the knowledge that elegies reflect the influence of the period and conditions in which they were composed, the period characteristics of both literatures are included. For Persian literature, the area dominated by the Ilkhanid and Timurid states is included in the scope of the study, while for Turkish literature, the elegies written in the Ottoman Empire and the first period principalities close to it are included in the study. After giving brief information about the lives of the elegy poets, their elegies are discussed. In the first part of the thesis, information about the definition, historical development, form and content characteristics of the mersiye genre is given, and Persian and Turkish literature mersiye are analyzed comparatively. The second part is devoted to the elegies in Persian and the third part to the elegies in Turkish literature. The poems of each elegy poet are analyzed under a separate heading and the order of the poets is organized according to their death dates. The general evaluation of the elegies is given in the conclusion. The full texts of the elegies included in the scope of the thesis.