Gebe kadınlarda sağlık ve dijital sağlıklı diyet okuryazarlığı, pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri ile diyet kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between health and digital healthy diet literacy, cooking and food preparation skills and diet quality in pregnant women
Yazar: MERVE ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERCAN MERVE TENGİLİMOĞLU METİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Gebelik; birçok fizyolojik ve psikolojik değişimin yaşandığı, beslenmenin daha önemli hale geldiği bir dönemdir. Bu tez çalışması, sağlıklı gebe kadınlarda sağlık ve beslenme okuryazarlık düzeyi ve pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri ile diyet kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla üçüncü trimesterde olan 310 gebe bireyin gönüllü katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Sosyodemografik özellikler, sağlık durumu ve beslenme alışkanlıkları, Sağlık Okuryazarlığı (SOY) Ölçeği-Kısa Form ve Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlık (DSDOY) Ölçeği, Pişirme ve Yiyecek Hazırlama Becerileri (PB ve YHB) Ölçeği, antropometrik ölçümler ve besin tüketim kaydı bölümlerinden oluşan anket yüz yüze uygulanmıştır. Diyetin besin ögeleri yönünden yeterliliğini değerlendiren Besin Öğesi Yeterlilik Oranı (NAR) ve Ortalama Yeterlilik Oranı (MAR) skorları hesaplanmıştır. Gebelerin SOY ve DSDOY indeksi eğitim ve gelir durumuna göre, DSDOY indeksi çalışma durumlarına göre gruplar arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p<0.05). Gebelerin PB ve YHB ölçek toplam puanı; eğitim durumu, gelir durumu, yemek pişirme sıklığı ve Beden Kütle İndeksi (BKİ) sınıflamasına göre gruplar arasında anlamlı olarak farklılık göstermiştir (p<0.05). Gebelerin MAR skorları; gebelik öncesi BKİ sınıflaması ve eğitim durumlarına göre gruplar arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p<0.05). SOY ve DSDOY indeksleri ile PB ve YHB Ölçeği toplam ve alt boyut puanları arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0.05). MAR skoru ile PB ve YHB toplam ölçek puanı, SOY ve DSDOY indeksleri arasında ilişki bulunmamıştır (p>0.05) ancak PB alt boyut puanı arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0.05). Gebelerin pişirme ve yiyecek hazırlama becerileri, sağlık ve beslenme okuryazarlık seviyelerinin yüksek olması diyet kalitelerini artırabilir.

Abstract:
Pregnancy is a period during which numerous physiological and psychological changes occur, and nutrition becomes more crucial. This thesis study was conducted with the voluntary participation of 310 pregnant individuals in their 3rd trimester in order to examine the relationship between the health and nutrition literacy level, cooking and food preparation skills, and diet quality in healthy pregnant women. The face-to-face survey consists of sections on general information, health status and dietary habits, the Short Form of the Health Literacy Scale (HLS-SF12), the Digital Healthy Diet Literacy (DDL) Scale, the Cooking Skills (CS) and Food Skills (FS) Measure, anthropometric measurements, and a one-day food intake record. The Nutrient Adequacy Ratio (NAR) and Mean Adequacy Ratio (MAR) scores, which evaluate the adequacy of the diet in terms of nutrients, were calculated. HL and DDL index of pregnant women showed significant differences between groups according to education and income status and DDL index showed significant differences between groups according to employment status (p<0.05). The total score of the CS and FS measure of the participants showed significant differences among groups according to education status, income level, cooking frequency and Boddy Mass Index (BMI) classification (p<0.05). The MAR scores of pregnant women differed significantly by pre-pregnancy BMI classification and education level (p<0.05). A positive correlation was found between the HL and DDL index and the subscale scores of CS and FS, as well as the total scale score CS and FS (p <0.05). There was no significant relationship between participants' MAR score and their CS and FS total scale score, HL and DDL index (p>0.05), but a positive relationship was found with the CS subscale score (p<0.05). High levels of cooking and food preparation skills, health and nutrition literacy of pregnant women may improve their diet quality.