Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların annelerinde HO-1, NRF-2, keap1 düzeylerinin değerlendirilmesi
Assessment of HO-1, NRF2 and keap1 levels in mothers of children with autism spectrumdisorder
Yazar: HATİCE TAKATAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAMZA AYAYDIN
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anneler = Mothers ; Hem oksijenaz = Hem oxygenase ; Nükleer faktör-E2-ilişkili faktör 2 = Nuclear factor-E2-related factor 2 ; Oksidatif stres = Oxidative stress ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Giriş ve Amaç: Otizm spektrum bozukluğu (OSB) nörogelişimsel bir bozukluk olup
etyolojisinde genetik faktörler önemli olmakla birlikte oksidatif strese karşı artan
savunmasızlıktan etkilenen mutifaktöryel bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Oksidatif stres
kaynaklı nörolojik hasarın otizm de dahil olmak üzere birçok nöropsikiyatrik hastalığın
patogenezinde önemli rol oynadığı bilinmektedir. Gebelik ortamı ve prenatal maternal
durumlarının fetal beyin yapısını ve işlevini etkileyebildiği ve nörogelişimsel hastalıklara
yatkınlığı arttırabildiği bildirilmiştir. Yaptığımız bu çalışmamız ile heterojen klinik ve gidişata
sahip olan OSB patogenezinin aydınlatılmasında redoks homeostazını sağlanmasında rolü olan
HO-1, Nrf-2, Keap1 düzeylerini OSB'li çocukların annelerinde değerlendirerek otizm şiddeti ile
ilişkisini araştırmayı hedefledik.
Yöntem: Etik kurul onayının alınmasının ardından 11.12.2017-18.05.2018 tarihleri
arasındapolikliniğimize başvuran, çalışma grubu için belirlenen dâhil edilme ölçütlerini
karşılayan, 3-12 yaş arası OSB tanılı çocuğu olan 31 otizmli çocuk annesi "vaka grubu"
olarakçalışmaya alınmıştır. Sağlıklı çocuk izlem polikliniğine başvuran aynı yaş grubunda sağlıklı
çocuğu olan sağlıklı 32 kadın da "kontrol grubu" olarak çalışmaya dâhil edilmiştir. Her iki gruptan
da alınan kanlar santrifüj edilip elde edilen serumlarda HO-1, Nrf2, Keap1 düzeyleri
araştırılmıştır. Ayrıca sosyodemografik veri formu ve otizmli çocuklara CARS(çocukluk çağı
otizm derecelendirme ölçeği) ölçeği doldurtulmuştur.
Bulgular: Çalışmamızda HO-1, Nrf2 ve Keap1 seviyeleri açısından OSB'li çocukların
annelerinde kontrol grubuna kıyasla anlamlı farklılık bulmadık (p>0,05). Hastalarda otizm
derecesi ile de bu parametreler arasında anlamlı b r l şk saptamadık (p>0,05). Diğer taraftan
Çocukluk Çağı Otizmi Değerlendirme Ölçeği puanlarına bakıldığında çocuk sayısı ile pozitif
X
yönlü anlamlı bir ilişki (p<0,05) , anne eğitimi arasında ise negatif yönlü anlamlı bir ilişki
(p<0,05) saptadık.
Sonuç: Çalışmamız OSB tanılı çocukların annelerinde HO-1, Nrf-2, Keap1 düzeylerinin
ölçümü üzerinden oksidatif stresin etiyopatogenezdeki rolünü değerlendiren ilk çalışmadır.
Literatüre bakıldığında otizmli çocukların annelerinde antioksidan ve detoksifikasyon
kapasitesinde azalma ve oksidatif stres lehine bulgular saptayan çalışmalarla birlikte anlamlı bir
ilişki bulunamayan çalışmalar da mevcuttur. Bizde çalışmamızda HO-1, Nrf2 ve Keap1 seviyeleri
açısından OSB'li çocukların annelerinde anlamlı farklılık bulmadık. Bu alanda gebelik döneminin
baz alındığı daha geniş bir popülasyonu içeren prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction and objective: The autism spectrum disorder (ASD) is a
neurodevelopmental disorder which is considered as multifactorial disease with increased
vulnerability against oxidative stress although genetic factors are involved in the etiology. It is
known that neurological damage caused by oxidative stress plays an important role in the
pathogenesis of several neuropsychiatric disorders including autism. It has been reported
gestational and prenatal maternal complications can influence on fetal brain and is functionality
and that may facilitate predisposition to neurodevelopment disorders. In this study, we aimed to
assess autism severity and HO-1, Nrf2 and Keap1 levels, which are involved in redox
homeostasis, in mothers of children with ASD in attempt to elucidate pathogenesis of ASD that
shows heterogeneous clinical characteristics and course.
Method: The study was approved by Ethics Committee. The study included mothers of
31 children who presented to outpatient clinic and diagnosed as ASD between 11.12.2017 and
18.05.2018 by using inclusion criteria. In addition, mothers of 32 age-matched healthy children
were included as control group. In both groups, blood samples were drawn and Ho-1, Nrf2 and
Keap1 levels were studied in the sera. In addition, sociodemographic data sheet and CARS
(Childhood Autism Rating Scale) were completed by participants.
Results:In our study, no significant difference was found in HO-1, Nrf2 and Keap1 levels
between mothers of children with ASD and controls (p>0.05). No significant relationship was
detected between autism severity and these parameters (p>0.05). However, it was seen that CARS
scores were positively correlated with number of children (p<0.05) while negatively correlated
with maternal education (p<0.05).
XII
Conclusion: This is the first study investigating role of oxidative stress in the
etiopathogenesis by measuring HO-1, Nrf2 and Keap1 levels in the mothers of children with ASD.
In the literature, although there are studies finding favoring decreased antioxidant and
detoxification capacity and oxidative stress, there are also studies implying no such association. In
our study, we failed to show significant difference in HO-1, Nrf2 and Keap1 levels between
mothers of children with ASD and controls. Larger, prospective studies accounting gestational
period are needed in this field.