Aydede gazetesinde kadın: "Kadınlara Dair" adlı köşe yazıları ve karikatürlerin transkribi ve değerlendirilmesi
Woman in Aydede newspaper: Columns titled as "About Women" and cartoons transcribed and evaluated
Yazar: BURCU CİCİOĞLU
Danışman: PROF. DR. BEKİR KOÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History
Dizin: Ay Dede gazetesi = Ay Dede newspaper ; Basın tarihi = Press history ; Gazeteler = Newspapers ; Kadınlar = Women ; Karay, Refik Halid = Karay, Refik Halid ; Karikatür = Caricature ; Mizah = Humour ; Mizah gazetesi = Mizah newspaper

Özet:
Refik Halid Karay'ın sahibi olduğu 1922 tarihli Aydede, döneminin tek muhalif
mizah gazetesidir. Kesintisiz bir biçimde 90 sayı yayımlanmış olup; bu sayılarda "kadın"
temasına sıkça yer verilmiştir. 90 sayıdan oluşan koleksiyonda araştırmaya konu
yaptığımız "Kadınlara Dair" isimli 34 köşe yazısı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, hemen
her sayısında kadın temalı karikatürler de yer almakta olup tezimize bu nitelikteki 219
karikatür de dâhil edilmiş durumdadır. Tezde anılan 34 köşe yazısının tamamı ve kadın
içerikli karikatürlerin -başlık, diyalog ve izah yazılarını da içerecek şekilde- transkribesi
yapılmıştır.
Aydede'nin yazar kadrosunda Orhan Seyfi, Halil Nihat, Fazıl Ahmed, Mahmud
Sadık, Abdülbaki Fevzi, Yusuf Ziya, Selami İzzet, Ercüment Ekrem, Rıza Tevfik, Reşat
Nuri, Ali Haydar, Mehmed Sıtkı, Güzide Sabri, Fahrünnisa Fahreddin, Kemaleddin,
Osman Cemal, Enis Behiç, İdris Sabih, Burhanettin Ali, Mücella Fetanet, Ahmed
Nurettin, Fahrettin Nazım, Selahattin Rıfat, Vedat Örfi, Yaşar Şadi gibi dönemin önemli
edebiyatçıları ve entelektüelleri bulunmaktadır.
Çizer kadrosu da en az yazar kadrosu kadar geniştir. Ahmed Rıfkı, Ahmed Münif,
Mehmed İzzettin, Ramiz Gökçe, Ratip Tahir, Hasan Fahreddin, Hasan Rasim, Haydar
Şevket, Mümtaz, Refik, Fikri, Mim Kemal, Mazhar Nazım, Salahattin, Zeki Cemal,
İsmail Hakkı, Hüsamettin Haşim, Fikret, Mahmut Esat, Muhittin, Şerafettin, Nissa,
Cemal, A, Kazım, Saim, Cemil Cem gibi isimler kadrodadır.
Gazetede dönemin mizah anlayışı, kadın algısı ve imajına dair çok önemli bilgiler
edinmek mümkündür. Gazetede, kadınlar çoğu kere hayat tarzı ve şekilsel özelliklerine
göre ayrıştırılmış; geleneksel ve yeni yaşam dinamiklerine uyum heveslisi olmayan
kadınlar idealize edilmiştir. Mizaha ve eleştiriye konu yapılan kadın figürü ise "asri
kadın"dır. Bu kadınlar yalnızca giyinmeyi, makyaj yapmayı, gezmeyi ve para harcamayı
seven tipler olarak tasvir edilmiştir. Karikatürlerde ise hicvedilen kadınlar metalaştırılmış
durumdadır. "Asri kadın"ın dışında "genç ve saf kız", "cahil kadın" ve "haraşolar" gibi
kadın figürlerine -çok sık olmasa da- rastlanabilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Aydede, Refik Halid, Kadın, Mizah, Karikatür, Basın.

Abstract:
Aydede, dated 1922, owned by Refik Halid Karay, was the only opposition humor
newspaper of the era. 90 issues were published nonstop; the theme of "women" is
frequently included in these issues. In the collection of 90 issues, there are 34 columns
titled "About Women" that we researched. In addition, almost every issue includes
cartoons with the theme of women, and 219 cartoons of this nature have been included in
our thesis. All of the 34 columns and cartoons with women's content -including the title,
dialogue and explanation texts- were transcribed.
There are important writers and intellectuals names like Orhan Seyfi, Halil Nihat,
Fazıl Ahmed, Mahmud Sadık, Abdülbaki Fevzi, Yusuf Ziya, Selami İzzet, Ercüment
Ekrem, Rıza Tevfik, Reşat Nuri, Ali Haydar, Mehmed Sıtkı, Güzide Sabri, Fahrünnisa
Fahreddin, Kemaleddin, Osman Cemal, Enis Behiç, İdris Sabih, Burhanettin Ali, Mücella
Fetanet, Ahmed Nurettin, Fahrettin Nazım, Selahattin Rıfat, Vedat Örfi, Yaşar Şadi in the
writer staff of Aydede.
The staff of illustrators is at least as wide as the staff of writers. Names such as
Ahmed Rıfkı, Ahmed Münif, Mehmed İzzettin, Ramiz Gökçe, Ratip Tahir, Hasan
Fahreddin, Hasan Rasim, Haydar Şevket, Mümtaz, Refik, Fikri, Mim Kemal, Mazhar
Nazım, Salahattin, Zeki Cemal, İsmail Hakkı, Hüsamettin Haşim, Fikret, Mahmut Esat,
Muhittin, Şerafettin, Nissa, Cemal, A, Kazım, Saim, Cemil Cem are in the staff.
It is possible to see to obtain very important information about the sense of humor,
perception of women and image of the period in the newspaper. In the newspaper, women
were often separated according to their lifestyle and formal characteristics; Women who
are not eager to adapt to traditional and new life dynamics are idealized. The female
figure, which is the subject of humor and criticism, is the "modern woman". These women
are portrayed as the type who only likes to dress up, put on makeup, travel and spend
money. In the cartoons, the satirized women are commodified. Apart from the "modern
woman", -although not very often- female figures such as "young and naive girl",
"ignorant woman" and "harasho's" can be encountered.
Keywords: Aydede, Refik Halid, Women, Humor, Cartoon, Press.