Yardımla üreme yöntemleri ve ceza sorumluluğu
Assisted reproductive technologies and criminal responsibility
Yazar: FATMA UMAY GENÇ
Danışman: PROF. DR. İZZET ÖZGENÇ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Bağış yapma = Donating ; Ceza hukuku = Criminal law ; Cezai sorumluluk = Criminal liability ; Döllenme = Fertilization ; Taşıyıcı annelik = Tragemutterschaft ; Yardımcı üreme teknolojileri = Assisted reproduction technologies

Özet:
Bilim ve teknolojideki gelişmelerin sonucunda yardımla üreme alanında ortaya çıkan yenilikler, birçok imkân ve kolaylıkla birlikte pek çok sorun ve tartışmayı da beraberinde getirmiştir. Halihazırdaki hukuki düzenlemeler, hızlı ve sürekli bir değişkenlik içinde olan bu alandaki gelişmeleri karşılamakta yetersiz kalmış, yeni hukuki düzenlemeler yapılması ya da mevcut düzenlemelerin düzenli olarak gözden geçirilerek değiştirilmesi ihtiyacı hasıl olmuştur. Bununla birlikte, hem ortaya çıkan sorun veya tartışmaların etik, ahlâki, kültürel, dini, felsefi, siyasi ve ekonomik yönlerinin de bulunuşu hem de bu alanın pek çok hak, özgürlük ve değerle ilişkili olmasından dolayı yarışan hak ve menfaatler arasında denge kurmanın zorluğu nedenleriyle, aralarında temel farklılıklar bulunan görüşlerin ortaya çıkmasının önüne geçilememektedir. Dünyada, yardımla üreme alanıyla ilgili uygulamaların kanun koyucuların müdahalesi altında şekillenmesi hususunda giderek artan bir eğilim olsa da, farklı devletlerin konuya ilişkin hukuki düzenlemeleri arasında bir yeknesaklık sağlanabilmiş değildir. Farklı devletlerde, birbirinden farklı fiillerin yasaklandığı veya aynı yasağın ihlaliyle ilgili olarak farklı yaptırımların öngörüldüğü bilinmektedir. Ülkemizde ise yardımla üreme yöntem ve uygulamalarıyla ilgili hukuki düzenlemeler sınırlı ve yasaklayıcı mahiyettedir. Konuya dair az sayıdaki düzenleme de ya yeteri kadar tartışma konusu edilmeden yapılmış izlenimi uyandırmakta ya da mevcut gelişmeler karşısında yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda, çalışmamızda, hukukumuzda yardımla üremeye ilişkin, ceza hukuku hükümlerini de içeren özel bir kanuna ihtiyaç duyulup duyulmadığı ve belirli fiillerin suç olarak düzenlenmesinin gerekip gerekmediği soruları, konunun farklı boyutlarıyla, diğer hukuk sistemlerindeki düzenlemeler de dikkate alınmak suretiyle değerlendirilmiştir. Ayrıca, hukukumuzdaki, yardımla üreme yöntem ve uygulamalarıyla ilgili ceza hukuku düzenlemeleri incelenerek kanun koyucuya önerilerde bulunmak ve doktrine katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Abstract:
The innovations in the field of assisted reproduction due to scientific and technological advancement have introduced several opportunities and convenience as well as a number of problems and controversies. The existing legal regulations have fallen short in keeping up with the fast and continuously changing developments in the field, which in turn has created the need for either new regulations or regular review and amendment of the existing ones. Moreover, fundamental differences among different views cannot be avoided in the relevant discussions due to not only ethical, moral, cultural, religious, philosophical, political dimensions intrinsic to the controversial issues and discussions in the area but also the difficulty of striking a balance between competing rights and interests arising from the close link of the area with several rights, freedoms and values. Although the world witnesses an increasing trend in regulating the assisted reproduction practices through the interventions of law makers, a uniform approach is yet to be seen among legal regulations of different States. It is well known that different States prohibit different acts or different sanctions are foreseen for violation of the very same prohibition. In our country, the legal regulations regarding assisted reproduction techniques and practices have restrictive and proscriptive nature. The limited extent of regulations in the area either fails to satisfy the needs in the face of current developments or gives the impression of lack of thorough discussions prior to their enactment. In this context, our study discusses whether there is a need for a special act relevant to assisted reproduction which also covers criminal law provisions and whether certain acts should be regulated as a crime in Turkish law by taking into consideration the different aspects of the issue as well as the legal regulations of other legal systems. In addition, the study aims to dig into criminal law provisions related to assisted reproduction techniques and practices in our legal system as a means to providing the law makers with suggestions and contributing to the doctrine.