Kültürel hafıza kodlarının çağdaş sanatta ip ile temsili
Cultural memory codes and their representation with thread in contemporary art
Yazar: MERVE EREN
Danışman: PROF. ESRA SAĞLIK ŞENALP
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Heykel Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Kültürel bellek = Cultural memory ; Soyut heykel = Abstract sculpture

Özet:
Hafızanın tanıklığında çeşitlenen imgeler, kavram olarak sanatçıların çalışmalarında karşılık bulmaktadır. Bu kavramlar bireysel hafızanın bütününde imge olarak karşımıza çıkarken, kültürel hafızanın kodları olarak okunmaktadır. Sanat eserine dönüşen bu imgeler bireyin kimliğini sanat nesnesi özelinde somutlaştırır. 
Toplumun anlamlandırması ve literatüre göre ev insanların içinde yaşadığı barınak, korunaklı yuva olarak fiziksel ihtiyaçların giderildiği çatı etrafında konumlanmaktadır. "İçinde gerçek anlamda oturulan her mekân, ev kavramının özünü kendi içinde barındırır". (Bachelard, 1996: 33) bu tanıma göre ev yalnızca temel ihtiyaçların giderildiği, barınmak için kullanılan mekân olgusunu yıkarak günümüzde duygusal edinimlerin gerçekleştiği yuva manasına gelmektedir. Bireyin ilk evi anne rahmine düştüğünde konumlandığı mekân ile kordon bağı kesilir kesilmez birey olmaya başladığı ev arasındaki döngüdedir. Birey olma hali ile başlayan varoluş sancısının gerçekleştiği ev birçok farklı duyguyu içinde barındırır. Ev aynı zamanda kültürel hafıza ile etkileşim içerisindedir. Birbirini besleyen bu iki etkileşim nesneler aracılığı ile evi ve hafızayı temsil eden sembollere dönüşür.
İnsanlar doğup büyüdüğü ya da "yuva" olarak tanımladığı mekânlar çerçevesinde kendi sınırlarını aşındırır. O çerçevenin içinde edindiği ilişkiler ve öğretiler doğrultusunda kendi benliğini inşa eder. Bu öğretilerin, deneyimlerin etrafında dönen birey, hafızasında kayıtlı imgeleri kültürel hafıza özelinde yeniden diriltir. Bu sanat nesnesinin dönüşme süreci kişinin kimlik edinme sürecine tanıklık etmemizi sağlar. Geçmiş ile şekillenen bugünün anı nesneleri kendi bağlamından kopartılarak bireyin kültürel evi ile buluşur.
İnsanlık tarih boyunca içinde bulunduğu alanı ya da doğduğu büyüdüğü çevresini bir şekilde kişiselleştirerek kendine ait olduğunu, orada bulunmuş olma halini vurgulamak için iz bırakmıştır. Bu iz hafıza metotları olarak incelenecektir. Uzun yıllar boyunca varlığını sürdüren "hafıza" kavramı, hatırlama ya da hatırlatma eylemi olarak insanın edindiği veriler doğrultusunda bilgilerin yeniden dirilmesini sağlamaktadır. 
Bu rapor ipliğin kendi kimliğinin eve dair bir yoklamasının yapılması, örme, dikme, işleme pratiklerinin kadın el işi olması dışında başka amaca nasıl hizmet ettiği üzerine inceleme sunmaktadır. Sanatçılar eve dair anlatı sunan çalışmalarında malzemeyi, geçmişin sızıntılarına yama olarak kullanan bir metafor olarak ele almıştır.
Sanatın her alanında olduğu gibi plastik sanatlarda da form, biçim değişikliğine aracı olan malzeme çeşitliliğine dayalı deneysellik günümüzde de sürdürülmektedir. Biçimin kavram ile ayrılmaz bir bütün olduğu yapıtlarda kavrama karşılık gelecek arayışını plastik değerler çerçevesinde değerlendiren sanatçılar malzemeyi hem biçim hem de kavram bütününde üretim pratiklerine dâhil etmiştir. Bu üretim sürecinin konstrüksiyonunu oluşturan temel kavramlar ise kültürel hafıza üzerinde konumlanmıştır. 
Bu çalışmanın amacı ipliğin kimlik edinme sürecinde faydalandığı hafızaya yönelik imgelerin, ipliğin tarihçesinden bu yana ne şekilde varlığını sürdürdüğü üzerinedir. Üç ana çatı altında toplanan çalışmada ilk bölümde ipliğin tarihlendiği süre boyunca kullanım alanları, özellikleri incelenmiştir. İkinci bölümde ipliğin tekstil malzemesi olmaktan çıkıp sanat alanına dâhil edilme sürecinde yaşadığı değişimlerin, ifade biçimine nasıl dönüştüğü kurgulanmaktadır. Sanatçıların ipliği kavramsal olarak işledikçe yüzeyden kopuşun nasıl gerçekleştiği, tek başına varlığını kabul ettirdiğini kronolojik sıralama ve sanatçı örnekleri ile incelenmiştir. Üçüncü bölümde ipliği kültürel hafıza kodlarının aktarımı olarak işleyerek sanat nesnesine dönüştürme süreci pratikler dâhilinde irdelenmiştir. 
Kültürel hafıza yaratım sürecinde benlik olgusunun gelişmesine yönelik keşif sunmaktadır. Sanatçı kültürel hafızasını harekete geçirerek köklerine inmiş, kimliğin oluşmasına tanıklık eden sahneleri kendi otobiyografisi üzerinden tanımlamıştır. Bir hatırlama eylemi olarak sürdürdüğü pratikleri bugünün inşasına eklektik olarak varlığını sürdürmektedir. Kültürel hafızasının benlik üzerindeki etkisini, hatırlanan imajlar üzerinden malzemeyi sürece dâhil ederek kavrama karşılık gelecek biçim olarak ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Bellek, Kültürel Hafıza, İp, Heykel.

Abstract:
The diverse images witnessed in memory find their counterparts in the works of 
artists as concepts. These concepts emerge as images in the entirety of individual memory, 
interpreted as codes of cultural memory. Transformed into works of art, these images 
concretize the individual's identity within the framework of the art object.
According to societal understanding and literature, the home is situated around a 
roof where people live, providing shelter and a secure nest for meeting physical needs. 
"Every space where one truly lives, embodies the essence of the concept of home within 
itself" (Bachelard, 1996: 33). According to this definition, the concept of home transcends 
the mere physical space used for shelter and has evolved into a place where emotional 
experiences occur today. The cycle between the space where an individual is positioned 
upon entering the mother's womb and the home where one begins to become an individual 
as soon as the umbilical cord is cut is evident. The home, where the existential pain of 
becoming an individual begins, encompasses many different emotions. Additionally, the 
home interacts with cultural memory.
People erode their own boundaries within the spaces they are born and raised in 
or define as "home," building their own identity based on the relationships and teachings 
acquired within that framework. The individual, revolving around these teachings and 
experiences, revitalizes the images recorded in their memory within the framework of 
cultural memory. The process of transformation of this artwork allows us to witness the 
process of identity formation. Objects of memory shaped by the past meet with the 
cultural home of the individual by being detached from their own context.
Throughout human history, individuals have personalized the spaces they inhabit 
or the environments in which they were born and grew up, leaving traces to emphasize 
their ownership and the fact that they have been there. These traces will be examined as 
methods of memory. The concept of "memory," which has persisted over many years, 
enables the revival of information based on the data acquired by individuals, acting as a 
process of recalling or reminding.
This report presents an examination of how the act of surveying one's own identity 
through the lens of home, besides being practices of knitting, sewing, and embroidery 
traditionally associated with women's handiwork, serves other purposes. Artists in their 
works that narrate about home have treated materials as a metaphor, patching them as 
leaks from the past.
The aim of this study is to focus on how the images related to memory that yarn 
benefits from in the process of identity formation have persisted since the history of yarn. 
In the study, which is grouped under three main headings, the first section examines the 
areas of use and characteristics of yarn throughout its history. The second section explores 
how the transformations yarn underwent as it transitioned from being a textile material to 
being included in the field of art, and how it evolved into a form of expression. The
detachment from the surface as artists conceptualized yarn and how it asserted its 
existence independently have been examined through chronological order and artist 
examples. In the third section, the process of transforming yarn into an art object by 
working on it as a transmission of cultural memory codes is examined through practices.
In the process of creating cultural memory, it offers exploration towards the 
development of the concept of self. The artist activates their cultural memory by delving 
into their roots, defining scenes witnessing the formation of identity through their own 
autobiography. Their practices, continued as an act of remembrance, eclectically sustain 
themselves in the construction of today. It approaches the impact of cultural memory on 
identity as a form that corresponds to understanding by incorporating materials through 
recalled images.

Keywords: Memory, Cultural Memory, Yarn, Sculpture.