Madde kullanım bozukluğu olan bireylerde tedavi sürecinde damgalanma ile başa çıkmanın fenomenolojik olarak incelenmesi
A phenomenological investigation of coping with stigmatization in the treatment proccess in the individuals with substance use disorder
Yazar: DİLEK AKSOY
Danışman: PROF. DR. HAKAN COŞKUNOL
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Damgalama = Stigmatization ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Tedavi = Treatment

Özet:
Bu çalışmada madde kullanım bozukluğu olan bireylerin tedavi sürecinde damgalanma ile başa çıkmalarını fenomenolojik yaklaşımla inceleyerek, ortaya çıkan fenomenleri tedavi sürecine olumsuz etkileriyle çözülmesi gereken bir problem olarak göstermek hedeflenmiştir. 
Araştırmanın örneklemini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dalına bağlı Bağımlılık servisinde DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı)'e göre Madde Kullanım Bozukluğu tanısıyla tedavisi gören 10 erkek hasta oluşturmuştur. Örneklem seçiminde 18 yaşından büyük olmak, psikotik bozukluğu olmamak ve depresif duygulanımda olmamak gibi ölçütlere dikkat edilmiştir. Katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşme sorularıyla yapılan görüşmeler sırasında izinleri alınarak bu görüşmeler ses kaydına alınmış, sonrasında bu kayıtların transkripsiyonu yapılmıştır. Buradan elde edilen verilerin analizinde Colaizzi'nin 1978 yılında sunduğu yedi adımdan oluşan betimsel fenomenolojik analiz stratejisi kullanılmıştır. 
Madde kullanım bozukluğu olan bireylerin tedavi sürecinde damgalanma deneyimleriyle ilgili ortaya çıkan bulguları incelediğimizde maddenin etkilerinde en çok ifade edilenler depresiflik ve duygusal ifadelerde cesur olma; diğer insanların ne düşündükleri konusunda, kötü düşünüyorlar ve bırakmamızı istiyorlar; sağlık çalışanlarının ne düşündükleri konusunda ise iyiliğimizi istiyorlar olmuştur. Diğerlerinin madde kullanımlarını öğrendiklerinde ise katılımcılar başka gözle bakıldıklarını ve dışlandıklarını düşünüp, insanlardan kaçtıklarını, üzüntü ve utanç duyguları deneyimlediklerini belirtmişlerdir. Tedaviye karar verdikten sonra diğerlerinin tutumlarındaki değişim tedaviyi destekleyici yönde olup, olumlu yaklaşım ve güven verme olarak ifade edilmiştir. Tedavi kararlarından sonra diğerlerinin bakış açısında da değişim olduğunu ifade eden katılımcılar yakınlarının sevinçle yaklaştığını ve iyi gözle bakmaya başladıklarını dile getirmişlerdir. Bağımlılık servisinde hiçbir katılımcının damgalandığını düşünmemesi bu sorunun çözümü için umut verici bir sonuç olmuştur. Son olarak madde kullanım bozukluğu olan bireylerin bağımlılıkla mücadelede toplumdan beklentilerine baktığımızda katılımcıların ifadeleri şunlardır; anlayışlı olsunlar, yüze vurmasınlar, dışlamasınlar ve önyargılı olmasınlar. 
Sonuç olarak, katılımcıların belirttiği duygusal, davranışsal ve düşünsel tezahürlerin hepsi de madde kullanımına devam etmeye neden olup tedaviyi engellediği gibi tedavi sonrasında da nükslere sebep olabilir. Madde kullanımını sonlandırmak isteyen kimselerin maddeyle ilgili bu deneyimlerini net olarak ifade edebilmelerini sağlayıp, bunları terapötik olarak çalışmak tedaviye olumlu katkıda bulunabilir. Katılımcılar diğer insanların kendileriyle ilgili damgalayıcı düşünceleri olduğunu belirtmişlerdir. Bağımlılıkla mücadele eden kimselerle bir arada yaşayan ve mesleki olarak bu grupla çalışanların yaklaşım tarzlarına dikkat etmeleri durumunda bu düşüncenin içeriği de daha olumlu yönde değişebilir. Başka gözle bakıldıklarını ve dışlandıklarını düşünen katılımcıların bu durumda insanlardan kaçma ve maddeye dönme davranışında bulunup, üzüntü ve utanç duyguları içinde oldukları ortaya çıkmıştır. Bu durumun çözümünde Bilişsel Davranışçı Terapi gibi tekniklerden faydalanmanın damgalanma algılarında değişime yol açıp, damgalanmanın iyileşmeye zarar verici yanını önleyebileceği düşünülmektedir.  Damgalamanın toplumsal düzeyde aşılabilmesi için ihtiyaç duyulan şeyin, bu çalışmaların sayısındaki artışın yanında dil seçiminde tutarlı ve ısrarlı bir şekilde damgalayıcı ifadeleri kaldırmak olduğu önerilmektedir. Madde kullanan kimseleri mercek altına alan yaklaşımımızda değişiklik yaparak kendi bakışımızı da inceleyebilmemizi sağlayan fenomenolojik çalışmaların artmasının, madde kullanım bozukluğunda damgalanma probleminin çözümünde bizi daha önce bakmadığımız bir yere getirerek, farklı yöntemler geliştirmemizde katkısı olabileceği düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler; Madde Kullanım Bozukluğu; Damgalanma; Başa Çıkma Stratejileri; Fenomenoloji

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the coping with stigma in the treatment process of individuals with substance use disorder with a phenomenological approach and to show the emerging phenomena as a problem that needs to be solved with their negative effects on the treatment process.
The sample of the study consisted of 10 male patients who were treated with the diagnosis of Substance Use Disorder according to DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) in the Addiction Service of Medical Faculty of Ege University Hospital Psychiatry Department. In the selection of the sample, attention was paid to criteria such as being older than 18 years of age, not having a psychotic disorder and not having depressive affect. During the interviews with the participants with semi-structured interview questions, these interviews were audio-recorded after obtaining their permission, and then these recordings were transcribed. In the analysis of the data obtained here, the descriptive phenomenological analysis strategy consisting of seven steps presented by Colaizzi in 1978 was used.
When we examine the findings about the stigmatization experiences of individuals with substance use disorder during the treatment process, the most expressed effects of the substance are depressiveness and courage in emotional expressions; they think badly of what other people think, and they want us to quit; As for what healthcare professionals think, they want our well-being. When they learned about the substance use of others, the participants stated that they thought they were viewed differently and were excluded, that they avoided people and experienced feelings of sadness and shame. After deciding on the treatment, the change in the attitudes of others was supportive of the treatment and was expressed as a positive approach and giving confidence. The participants, who stated that there was a change in the perspective of others after the treatment decisions, stated that their relatives approached with joy and started to look at them with good eyes. The fact that none of the participants in the addiction service thought they were stigmatized was a promising result for the solution of this problem. Finally, when we look at the expectations of individuals with substance use disorder from the society in the fight against addiction, the statements of the participants are as follows; let them be understanding, not blaming, not excluding and not prejudiced.
As a result, all of the emotional, behavioral and intellectual manifestations stated by the participants may lead to continued substance use and prevent treatment as well as cause relapses after treatment. By enabling people who want to end substance use to express their experiences about the substance clearly and working them therapeutically, it can contribute positively to treatment. Participants stated that other people had stigmatizing thoughts about them. The content of this thought can also change in a more positive way if they pay attention to the approach styles of those who live with people struggling with addiction and who work with this group professionally. It has been revealed that the participants, who think that they are viewed from a different perspective and excluded, in this situation, have the behavior of escaping from people and turning to drugs, and have feelings of sadness and shame. It is thought that utilizing techniques such as Cognitive Behavioral Therapy in the solution of this situation can lead to a change in stigma perceptions and prevent the harmful side of stigma to heal. It is suggested that what is needed in order to overcome stigma at the social level is to remove stigmatizing expressions consistently and persistently in language selection, as well as the increase in the number of these studies. It is thought that the increase in phenomenological studies, which allows us to examine our own perspective by changing our approach that focuses on people who use substances, may contribute to the development of different methods by bringing us to a place we have not looked before in solving the problem of stigma in substance use disorder.

Keywords; Substance Use Disorder; Stigmatization; Coping Strategies; Phenomenology