Eski Mezopotamya'da resim ve heykel sanatı
Painting and sculpture art in ancient Mesopotamia
Yazar: AYSUN İNANÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ESMA ÖZ
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Akad = Akadian ; Babil = Babylonian ; Eski Anadolu medeniyetleri = Old Anatolian civilizations ; Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Resim sanatı = Painting art ; Sümerler = Sumerians

Özet:
Bu çalışmada, Eski Mezopotamya halklarının, Sumer, Akad, Babil ve Asur uygarlıklarının
meydana getirdikleri heykeller, çeşitli konuları içeren kabartmalar (rölyefler),
steller, levhalar, ve mühürler gibi sanat eserleri ile günlük hayatta kullanılan çeşitli nesneler
(vazolar, süs eşyaları (takılar) vb.) ele alınmış ve konumuz çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Tarihte ve sanatta derin izler bırakan bu uygarlıkların, sanat eserlerini meydana
getirme süreçleri incelenmiştir. Sanatın, coğrafi, siyasi ve dini koşullardan etkilendiği ortaya
konulmuştur.
Sumerlerin özellikle heykel sanatında gelişme gösterdikleri, "Sumer kralı Gudea"
(Res. 1, 2), "Adab kralı Lugal-Dalu" (Res. 3), "Sumer rahip ve yönetim görevlisi
Ebih-İl" (Res.7) ile "Kare Tapınağı'nda bulunan adak heykelleri"nden (Res. 16) yola çı-
kılarak sanatın sanat veya toplum için değil, iktidar için yapıldığı anlatılmıştır.
Sumerlerin, tapınak mimarisine verdikleri önem, "Lagaş kralı Ur-Nanşe'nin eşi
ve çocuklarıyla birlikte bir tapınağın inşası için başındaki sepette tuğla taşırken" betimlendiği
duvar levhasındaki kabartmadan (Res. 36) ve yine bir tapınağın inşasını ve dinsel
bir töreni anlatan Yeni Sumer Çağı eserlerinden, "Ur-Nammu Steli"ndeki kabartmadan
(Res. 29) anlaşılmaktadır. Savaş sahnelerinin yer aldığı sanatsal eserler de oluşturulmuş, 
Sumer kralı Eannatum'un "Akbabalar Steli" adı verilen eser (Res.28), bu konudaki en
çarpıcı örneği teşkil etmiştir.
Tanrılaştırılmış Kral Naram-Sin'in stellerinde de açıkça görülen savaş ve kahramanlık
konuları bütün Akad sanatı boyunca etkinliğini sürdürmüştür. "Sargon Başı" ve
Naram-Sin heykeli olduğu tahmin edilen "Bassetki Heykeli"nin alt ve çıplak kısmı devrin
sanat özelliklerini içeren eserler arasında sıralanmıştır. Akadlılardan günümüze çok az
sanat eseri kalmasının sebebi Elamlıların Akad kentlerine saldırıları sırasında bu eserleri
yağmalayarak başkentleri Sus'a götürmüş olmaları şeklinde açıklanmıştır.
Akadlıların aksine, Babil sanatı tüm ihtişamı ve zenginliği ile sadece Mezopotamya
bölgesini etkisi altına almamış, kendisinden yüzlerce, binlerce yıl sonra yaşayan başka
Eskiçağ uygarlıklarının da kayıtlarına konu olmuştur. ( Heredot Tarihi gibi)
Zevkin, debdebenin, zenginliğin hat safhada yaşandığı Babil'de estetiğin ön plana
çıktığı, "İštar Kapısı Aslanlı Tören Yolu"," II. Nabukadnezar taht odası bezeme kuşağı",
II. Nabukadnezar'ın memleket hasreti çeken ve Mezopotamya'nın bunaltıcı sıcağından
bıkan eşi kraliçe Semiramis için yaptırdığı söylenen "Babil 'in Asma Bahçeleri", cennete
ve tanrıya ulaşmak için kralın emriyle yaptırıldığına inanılan "Babil Kulesi" gibi Yeni
Babil Dönemi sanat eserlerinin yanı sıra, Hammurabi Kanunlarının da yer aldığı
"Hammurabi Steli" gibi gerçeği yansıtmayı başarabilmiş Eski Babil Dönemi sanat eserleri
anlatılmıştır.
Akadlılarda olduğu gibi yeni yerler fethetmedeki en büyük amaçlarının ganimet
elde etmek olduğu anlaşılan Asurluların savaş ve av sahnelerinin geniş yer tuttuğu saray
kabartmaları, sarayların sırası esas alınacak biçimde , Nimrud, Korsabad ve Ninive gibi
başkentlerin saray duvarlarını baştanbaşa süslemiş, keskin ifade, gerçekçilik, perspektif
ve ayrıntı gibi sanatsal özellikleri yansıtmıştır.
Mezopotamya sanatının içinde bulunduğu dönemin koşullarından etkilendiğini
ortaya koymak amacıyla yapılmış bu çalışmada; siyasi, dini ve coğrafi etmenlerin sanatsal
eserleri oluşturmadaki etkilerinin önemli bir yer tuttuğu tespit edilmiştir.
Günümüze az sayıda sanat eseri ulaşmasının en önemli nedenlerinden biri Mezopotamya'da
taşın az olması sebebiyle, Fırat ve Dicle'nin getirdiği dayanıksız bir malzeme
olan kilin, kabartmadan heykele pek çok sanat eserinde kullanılmış olmasından kay-
naklandığı sonucuna varılmıştır.
Anahtar kelimeler: Eski Mezopotamya, resim, heykel, sanat, din

Abstract:
In this paper, the sculptures, the art works such as embossments including various
subjects (reliefs), stela, plates and seals, and various objects that are used in the daily life
(vases, ornaments (jewels) etc.) from the Ancient Mesopotamian people and Sumer, Akkad,
Babylon and Assyria civilizations are discussed and evaluated based on our subject.
The processes of creation of the art works by these civilizations, which engraved in the
history and art, are examined. It is showed that the art was affected from the geographical,
political and religious conditions.
It is told that the art is not performed for the art or society but for government
considering the statues of Sumerian King Gude (Fig. 1, 2), Adab king LugalDalu
(Fig. 3), Sumerian priest and government officer Ebih-İl (Fig. 7) and the votive statues
in Square Temple which especially, the Sumerians developed in sculpture art. The
importance, given by Sumerians to the temple architecture, is understood from the embossment
which portrays Lagash king Ur-Nanshe carries the brick with the basket on his
head together with his wife and children to the temple construction (Fig. 36) and again,
from the embossment in Ur-Nammu stela among the arts of New Sumerian Age that portrays
the construction of a temple and ritual (Fig. 29). The art works were also created 
which the war scenes were described, and the work, called "Vulture Stela" of Sumerian
King Eannatum (Fig. 28), was the most prominent example of them.
The war and heroism subjects, which are clearly seen in the stelas of divinized
King Naram-Sin, had maintained its impact throughout entire Akkadian art. The bottom
and naked part of "Bassetki statue", which is estimated that it is the "head of Sargon" and statue of
Naram-Sin, is considered among the works which include the artistic characteristics of
that age. The reason why there are very less art works from Akkad to today is explained
in a manner that Elams looted those art works during their attacks toward Akkadian cities
and brought them to their capital city Sus.
In contrary to Akkadians, Babylonian art didn't affect the Mesopotamian region
with its magnificence and enrichment only, but also became the subject of records of other
Ancient civilizations that occurred hundreds and thousands years after them. (Such as
Herodotus History)
As well as the art works of New Babylonian age such as "Istar Gate Ceremony
Road with Lion" which the aesthetic comes to forefront in Babylon where the pleasure,
splendor and wealth were experienced extremely, "Tier of Throne Room of Nabukadnezar
II", "Hanging Gardens of Babylon" which it is said that Nabukadnezar II built up
for his wife, Queen Semiramis who had longing for home and was tired of blistering of
Mesopotamia, and "Babylon Tower" which it is believed that it was built up with the order
from King in order to reach to the paradise and God, the art works of Ancient Babylon
period, which were successful to reflect the reality such as "Hammurabi Stela" that
Hammurabi laws also took place, are told.
The palace embossments, which Assyrian wars and hunting scenes are portrayed
that it is understood that their primary aim is to have the war booties in conquering the
new places as being in Akkads, ornament entirely the palace walls of capital cities such as
Nimrud, Korsabad and Ninive considering the order of palaces, and reflect the artistic
characteristics such as sharp expression, reality, perspective and detail.
In this paper which it is aimed to show that the Mesopotamian art was effected by
the conditions of period; it is determined the effects of political, religious and geographical
factors on creation of art works.
It is concluded that one of the most important reasons why less number of work arts
reached to today is that the clay, which is not durable material and is brought by Tigris 
and Euphrates, had been used in many art works from embossment to statue, since the
stone was less in Mesopotamia.
Keywords: Ancient Mesopotamia, painting, statue, art, religion.