Primer dismenoresi olan ve olmayan ergenlerde ovulasyon sıklığının belirlenmesi
Evaluation of ovulation frequency in adolescents with and without primary dysmenorrhea
Yazar: ALKIM ÖDEN AKMAN
Danışman: PROF. DR. NURAY KANBUR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Adölesan Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Primer dismenore (PD) sıklıkla ergen yaş grubunda başlayan ve en sık görülen jinekolojik sorundur. Patogenezinde, ovulasyon sonrası oluşan korpus luteum kaynaklı progesteronun endometrium dokusuna kritik etkisi en kabul edilmiş mekanizmadır. PD olanlarda da anovulatuar siklusların olduğu, patogenezinde ovulasyon dışında daha kompleks bir mekanizmanın etkili olabileceği az sayıda çalışmada belirtilmiştir Ayrıca, literatürde ovulasyonu belirleyen serum progesteron eşik değeri için referans kabul edilen çalışmalar, eski tarihli ve az sayıdadır ve özellikle ergenlerde yeni çalışmalar ile bu değerler belirlenmelidir. Çalışmamızda; PD olan ve PD olmayan kız ergenlerde ovulasyon varlığının serum progesteron düzeyi ve suprapubik pelvik ultrason folikül boyutu ile değerlendirilmesi, katılımcıların menstrual karakteristiklerini ve ergenlerde ovulasyon belirteci olarak serum progesteron eşik değerini belirleyebilmek amaçlanmıştır. PD ağrı şiddeti için "Sayısal derecelendirme ölçeği" (SDÖ) kullanılmış, SDÖ puanı 4 ve üzerinde olan (orta-ağır şiddette PD) ergenler olgu grubunu, 4'ün altında olanlar kontrol grubunu oluşturmuştur. Katılımcılar 1 siklus süresinde toplam 3 ziyaret olmak üzere polikliniğe çağrılmış; 1. ziyarette (menstruasyon sonrası 12-18.gün) suprapubik pelvik ultrason (folikül değerlendirme) görüntülemesi, 2. ziyarette (menstruasyon sonrası 21-24. gün) birinci serum progesteron düzeyi, 3. ziyarette (menstruasyon sonrası 28-31. gün) ikinci serum progesteron düzeyi tetkikleri yapılmıştır. PD grubunun (n=41) yaş ortalaması 15,9±1,3 yıl, kontrol grubunun (n=36) yaş ortalaması 15,4±1,5 yıl olarak bulunmuştur. Gruplar arasında; antropometrik bulgular, menstrual öykü, ailede dismenore varlığı yönünden fark bulunmazken, SDÖ puanı PD grubunda istatistiksel anlamlı yüksektir (p<0,001). Literatürde belirtilen 2 ayrı serum progesteron eşik değerine (3 ve 5 ng/ml) göre anovulatuar siklus oranları; sırasıyla PD grubunda %31,7, %44,4 ve kontrol grubunda %36,6, %55,6 olup, gruplar arasında istatistiksel anlamlı farklılık bulunmamıştır. PD grubunda, ovulatuar ve anovulatuar sikluslardaki SDÖ puanları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Menstrual siklusların ilk iki yılında, ilk beş yılında ve beşinci yılından sonra anovulatuar siklus oranı: 3 ng/ml değerine göre sırasıyla %69,2, %43,8, %7,7; 5 ng/ml değerine göre %76,9, %51,6, %15,4 bulunmuştur. Menstrual ağrıya eşlik eden ek semptomlar; sırasıyla en sık bel ağrısı, halsizlik ve sinirliliktir. Eşik serum progesteron değeri ≥ 5 ng/ml değerine göre ovulasyon olan grupta SDÖ puanı, ovulasyon olmayan gruba göre anlamlı yüksek, bu eşik değere göre SDÖ puanı tanısal değer yönünden istatistiksel anlamlıdır. Serum progesteron düzeylerinin dağılım yüzdeleri değerlendirildiğinde, medyan değeri 5,5 ng/ml'dir. Sonuç olarak; PD olgularında anovulatuar siklusların görüldüğü, bu sikluslarda da ağrı şiddetinin ovulatuar sikluslardakine benzer olduğu gösterilmiştir. Ovulasyon varlığı; serum progesteron düzeyleri, suprapubik ultrasonda folikül boyutları ile değerlendirildiğinde, serum progesteronunun 5 ng/ml veya üstünde olmasının en yüksek tanısal değere sahip olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Primary dysmenorrhea (PD) is the most common gynecological problem that often starts in the adolescent age group. In the pathogenesis, the critical effect of corpus luteum induced progesterone on endometrial tissue is the most plausible mechanism. Few studies have reported that there are anovulatory cycles in PD and a more complex mechanism other than ovulation may be effective in its pathogenesis. Besides, studies that are considered as the reference for serum progesterone threshold determining ovulation in the literature are old and few, and especially in adolescents, these values should be determined with new studies. In our study; it was aimed to evaluate the presence of ovulation in adolescent girls with and without PD using serum progesterone levels and suprapubic pelvic ultrasound follicle size and to determine the menstrual characteristics of the individuals and the serum progesterone threshold value as an ovulation marker in adolescents. 'Numerical rating scale' (NRS) was used for PD pain severity, and the adolescents with a NRS score of 4 or above (moderate-pain severity PD) constituted the PD group and the adolescents with a NRS score below 4 constituted the control group. Participants were invited to the outpatient clinic for a total of 3 visits in 1 cycle; the tests of suprapubic pelvic ultrasound (for follicle evaluation) at visit 1 (12-18th day of menstruation), first serum progesterone level at visit 2 (21-24th day of menstruation), second serum progesterone level at visit 3 (28-31st day of menstruation) were evaluated. The average age of the PD group (n = 41) was 15.9 ± 1.3 years, and the average age of the control group (n = 36) was 15.4 ± 1.5 years. The participants were invited to the outpatient clinic for a total of 3 visits in 1 cycle; the visualization of suprapubic pelvic ultrasound (for follicle evaluation) at visit 1 (12-18th day of menstruation), the tests of first serum progesterone level at visit 2 (21-24th day of menstruation), second serum progesterone level at visit 3 (28-31st day of menstruation) was performed. Among the groups; anthropometric findings, menstrual history, and dysmenorrhea in the family were similar, while the NRS score was statistically significantly higher in the PD group (p<0,001). Anovulatory cycle rates according to 2 different serum progesterone threshold values (3 and 5 ng / ml) stated in the literature were; 31.7%, 44.4% in the PD group and 36.6%, 55.6% in the control group respectively, and there were no statistically significant differences between the groups. There were no significant differences between the NRS scores in the ovulatory and anovulatory cycles in the PD group. Anovulatory cycle rates in the first two years, first five years and after the fifth year of the menstrual cycles were determined 69.2%, 43.8%, 7.7% respectively, according to 3 ng / ml cut-off; and 76.9%, 51.6%, 15.4% according to 5 ng/ml cut-off. Additional symptoms that accompany menstrual pain were back pain, weakness, and irritability. In the group with threshold serum progesterone value ≥ 5 ng / ml, the NRS score was significantly higher in the group with ovulation than the non-ovulation group, and the NRS score was statistically significant in terms of diagnostic value. When the distribution percentages of serum progesterone levels were evaluated, the median value was 5.5 ng/mL. In conclusion; it has been shown that anovulatory cycles are seen with PD and the severity of pain is similar in these cycles as in ovulatory cycles. When presence of ovulation were evaluated with serum progesterone levels and follicle sizes on suprapubic ultrasound, it was found that serum progesterone level 5 ng/ml or above has the highest diagnostic value.