Orta gelir tuzağına doğrudan yabancı yatırımların etkisi, Türkiye değerlendirmesi
The impact of foreign direct investment to the middle income trap, assessment of Turkey
Yazar: ALİ CEM ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. BURCU YAVUZ TİFTİKÇİGİL
Maltepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Gelir dağılımı = Income distribution ; Orta gelir tuzağı = Middle income trap ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Doğrudan yabancı yatırımların ülke ekonomilerine pek çok avantaj sağladığı
kabul edilmektedir. Bu çalışmada doğrudan yabancı yatırımlar ile orta gelir tuzağı
arasında doğrudan nedensellik kurgulanmamıştır. Ancak orta gelir tuzağı belirleyicileri
ayrıştırılmış ve bu belirleyicilerin doğrudan yabancı yatırımlar ile arasındaki
etkileşimler ayrı ayrı incelenmiştir. Yapılan farklı teorik ve ampirik çalışmaların
incelenmesi ile orta gelir tuzağının aşılmasında doğrudan yabancı yatırımların katkısının
sadece olumlu yönde ortaya çıktığını ifade etmek sakıncalıdır.
Bu çalışmada (Robertson ve Ye, 2013) yaklaşımı ile Türkiye'nin orta gelir
tuzağı konumlanışı ekonometrik olarak incelenmiş ve Türkiye'nin orta gelir tuzağında
olmadığı sonucu elde edilmiştir. Ancak orta gelir tuzağının tespitine ilişkin olarak
Türkiye kişi başı GSYH'sının ABD 2009 ve sonrası GSYH'sının yüzde 20 seviyesine
oldukça yakın seyretmeye devam etmesi ve dünya kişi başı ortalama gelir düzeyi ile
karşılaştırıldığında da son yıllarda benzer salınımlar ortaya koyduğu tespit edilmiştir.
İlgili sürecin devam etmesi, ilerleyen yıllarda Türkiye'yi orta gelir tuzağı bağlamında
riskli duruma getirebilecektir.
Türkiye'nin üst-orta gelir grubuna geçtiği 2005 yılı ve sonrası, en fazla doğrudan
yabancı yatırıma ev sahipliği yaptığı dönemdir. Finansal sektöre ilişkin doğrudan
yabancı yatırım karakteristiğinin öne çıkması, ülkeye gelen doğrudan yabancı yatırımın
teknolojik olarak yeterli dönüşümü sağlayamaması, azımsanmayacak düzeydeki M&A
yatırımlarının fazlalığı ve büyük boyuttaki doğrudan yabancı yatırımlara ilişkin kar
transferleri, Türkiye'nin orta gelir tuzağına takılmaması için oluşturulacak ekonomik
performans açısından olumsuzluklara sebep olmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Orta Gelir Tuzağı, Doğrudan Yabancı Sermaye
Yatırımları, Toplam Faktör Verimliliği, Yurtiçi Yatırımlar, Ekonomik Büyüme, Gelir
Dağılımı Eşitsizliği, Yapısal Kırılmalı Zaman Serileri Analizi.

Abstract:
According to common point of view, foreign direct investments provide many
benefits to national economies. In this study, it has not been established direct causality
between foreign direct investment and middle income trap. However, the middle
income trap was separated by its determinants and the interactions between these
determinants with foreign direct investments were examined separately. Analysis of
different theoretical and empirical studies shows that it is inconvenient to express
contribution of foreign direct investments in overcoming the middle income trap with
only positive way.
In this study, Turkey's positioning of the middle income trap was examined
through an econometric approach improved by (Robertson and Ye, 2013). This study
briefly concluded that Turkey is not in the middle income trap. However, with regard to
the detection of the middle income trap, this research found that Turkey's per capita
GDP has similar trend as the rest of the world in recent years where Turkey's per capita
GDP in 2009 and beyond years is quite close to the US level of 20 percent of GDP and
compared to the average income per capita in the world. In order to continue the process
in the coming years may lead Turkey to face risky situations in the context of middleincome trap.
Turkey promoted to the upper-middle income group in 2005. Most of the
foreign direct investments were realized in the financial sector in 2005 and beyond
years with the merger and acquisition investment model. Excessive amount of low
quality foreign investments focusing only on high profit transfer, lack of high-level
technology transfer from foreign investors because of implemented investment model
are negative economic performance characteristics of Turkey to abstain from falling
into the middle-income trap.
Keywords: Middle Income Trap, Foreign Direct Investment, Total Factor
Productivity, Domestic Investments, Economic Growth, Inequality of Income
Distribution, Structural Breakdown Time Series Analysis.