Van gölü güneydoğusu ve yakın çevresi (Çarpanak-Deveboynu yarımadaları arası) kıyı kullanımı /
Yazar: MEHMET EMİN ATEŞ
Danışman: PROF. DR. BARIŞ MATER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Kıyı alanları = Coastal areas ; Kıyı kullanımı = Coastal use ; Van Gölü = Van Lake ; Van Gölü havzası = Van Lake basin

Özet:
Van Gölü su seviyesi i 987 yılından itibaren sürekli olarak yükselmeye başlamış,ı 995 yılında ortalama seviyenin iki metre kadar üzerine çıkarak ı 650 m. kotunu aşmıştır.Bu durumda göl seviyesine yakın yükseltilerdeki arazinin her türlü kullarınm artan birşekilde engellenıniş, özel ve kamuya ait arazi ve binalar kullanılamaz hale gelmiştir.Bu bakımdan bu konu dünyanın diğer ülkelerinde de yaşandığı için bugün üzerindeyoğun bir şekilde çalışılan ve sebebi kesin olarak açıklanınayan meseleler arsındadır.Yine yaratığı çevre sorunlanyla önem arz etmektedir.Van Gölü' nün ortalama deniz seviyesindeki yüksekliği 1646 metre iken 3502 km2'lik bir su yüzeyine sahipti. Bu su seviyesi ile, göl, 576 milyar km3 su içermekteydi.Dünyanın en büyük soda gölü olup 607xıo9m3 hacmiyle dünyada dördüncü sırayı alır.Nemrut Dağı parazit konilerinden çıkan volkanik lavlar ve diğer volkanikmalzemeler Muş ve Van Gölü havzalan arasına yığılarak bu sahayı yükseltmiş veburayı kapalı havza haline getirmiştir.Bölgedeki volkanlar aktif oldukları için her devrede morfolojiyi etkilemişlerdir.Kesin olınarııakla beraber araştırma sahanıızm güney sınırlarını teşkil eden Bitlismasifinin Permiyen'e ait olduğu ve Türkiye'nin en eski kütlesi olduğu belirtilmiştir. Alporojenik hareketleri ile Masifin metamorfizmaya uğradığı fakat etkili birmetamorfizmadan ziyade deformasyonlara uğradığı belirtilıııiştir. Kıyıdaki alüvyonlarınise, neojen formasyonların kıyılarda birikmesi ile başlayan killi depolann üzerindeKuatemer tortullarının birikmesi sonucu gerçekleşmiştir.Doğu Anadolu Fay (DAF) hattının etkisinde olan saharııız devamlı olarak faylarıntesiriyle gerçekleşen depremler ve volkanizmalardan etkilenıııiş ve bunun sonucundamluviyal arnİller canlanarak yapıyı façetalar halinde yarmaya ve aşındırmaya başlamıştır.Aktifbir deprem sahası olma özelliğini halen korınnaktadır.Jeolojik tarihçesinde bütün tektonik faaliyetlerden etkilendiği gibi Kuatemer- deyaşanan iklim değişiklikleri de direk su seviyesinin değişmesine etki etmiştir. Akarsular bu dönemde de canlanarak aşındırma ve biriktirme faaliyetlerini arttırmıştır.Sahamızdaki taraçalar bozulmaya uğramalanna rağınen her 10 metrede bir taraçalarınolduğu görülmektedir.Van Gölü su seviyesinin yükselme sebebi iklimdeki değişikliklere bağlandığı için,iklim detaylı bir şekilde incelenıııiş ve eski verilerle yakın döneme ait veriler bir aradaverilerek karşılaştınlmış ilk olarak sıcaklık, yağış, nem ve buharlaşma parametrelerininVanGölü sahasındaki dağılınn incelenıııiş ve bu parametrelerin su seviyesi ile olanilişkileri üzerinde durulmuştıır. Yapılan inceleme sonucunda göle giren su ile kapalıhavza olan gölden buharlaşma ile Çıkan su hesaplandığında, buharlaşmada bir azaımanınolduğu ve göle gelen toplam girdi, buharlaşma ile dengelenınemiş ve aradaki hacimfarkı bugünkü su seviyesinde artışa neden olduğu tespit edilmiştir. Bunun tektonikhareketler, güneş lekeleri ve diğer nedenlerle bir ilişkisi olmadığı açıklanınıştır.Verimli kahverengi ve alüvyon topraklara sahip alanımızln, toprak özeııikleri ayrıayrı açıklanarak toprak iklim ilişkisi belirtilmiş ve tarımdaki önemine değinilmiş. Bununlaberaber faaliyeti devam eden sulama projelerinin toprak verimi üzerindeki etkisine vedoğabilecek zararlara dikkat çekilmiştir.Son bölümde de Van Gölü'nün özeııikleri belirtilerek su seviyesinin meteorolojikfaktörlerde yaşanan değişikliklerden kaynaklandığını ve çözümünün ancak bilimselçalışmalarla mümkün olabileceği belirtilmiştir. Su seviyesinin yükselmesiyle beraberkıyıda yaşanan değişiklikleri, verdiği zararlan ve çözüm önerileri ile beraber ayrı ayrıbelirtilmiştir. Yeni kıyı faaliyetlerinin nasılolacağı önerileri ile sunulmuştur.

Abstract: