Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde gülmece içeren imgesel anlamlı dil öğeleri
Humourous figurative expressions in teaching Turkish as a foreign language
Yazar: HANDE BAKAN AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ARICA AKKÖK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Gülmece dili = Humour language ; Söz edimleri = Speech acts ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; İmge = Image

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkçe sözlü gülmece metinlerinde dolaylı söz edimleriyle temsil edilen imgesel anlamlı dil öğelerini belirlemek; yabancı dil olarak Türkçe öğrenen C1 düzeyindeki öğrencilerin bu öğeleri anlamlandırma durumlarını ortaya koymak ve bu belirlemeler ışığında, gülmece oluşturan imgesel anlamlı dil öğelerinin öğretimi için İşlevsel Okuma Modeli temelinde geliştirilen bir öğretim seçeneği önerisi sunmak amaçlanmıştır. 
Bu amaç doğrultusunda sırasıyla şu işlemler gerçekleştirilmiştir: 1. Çalışmanın sınırlılıkları içindeki Türkçe sözlü gülmece metinlerinde yer alan ve dolaylı söz edimleriyle temsil edilen imgesel dil öğelerinin görünümlerini belirleme, 2. Dolaylı söz edimleriyle temsil edilen imgesel anlamlı dil öğelerinin, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen C1 düzeyindeki öğrenciler tarafından anlamlandırılması durumunu belirleme, 3. Gülmecedeki imgesel anlamlı dil öğelerinin öğretimi için İşlevsel Okuma Modeli temelinde bir öğretim seçeneği önerisi sunma.
Birinci işlemde, komedyen Cem Yılmaz'ın tek kişilik gösterilerinden derlenen veri tabanındaki metinler, oluşturulan gülmece çözümleme anahtarı doğrultusunda çözümlenmiştir.
İkinci işlemde, veri tabanından seçilen metinlerin anlamlandırılmasını değerlendirmek için, İşlevsel Okuma Modeli'nin önerdiği okuma çıktılarını içeren Sözlü Gülmece Metni Anlamlandırma Testi, C1 düzeyindeki öğrencilere uygulanmıştır.
Üçüncü işlemde, çözümleme ve test bulguları kapsamında ve İşlevsel Okuma Modeli temelinde bir öğretim seçeneği önerisi sunulmuştur. 
Çözümleme bölümünün sonucunda, gülmece öğeleri (imgesel anlamlı dil öğeleri, dolaylı söz edimleri) arasındaki ilişkinin algoritmik olduğu vargısına ulaşılmıştır. Algoritmalar nedenleme ilişkilerine dayanarak kendini göstermektedir. Uygulama bölümünün sonucunda, gülmeceyi anlamakla analitik düşünmek arasında yakın bir ilişki bulunduğu vargısına ulaşılmıştır. Ayrıca öğrencilerin söz konusu nedenleme algoritmasını işletemedikleri için daha üst düzeydeki kavrama düzeyine erişim sağlayamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretim seçeneği önerisinde ise algoritmayı işletemeyen öğrencilerin nedensel türdeki algoritmik ilişkilere dair farkındalıklarının artırılması ve bu farkındalığı sağlayacak gülmecedeki bilgi alanlarındaki eksikliklerinin giderilmesi gerektiği vargısına ulaşılmıştır.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to determine 1) the figurative language elements represented by indirect speech acts in Turkish verbal humorous texts, 2) the understanding of these elements by advanced (C1) students who learn Turkish as a foreign language. Under the light of these determinations, 3) it is aimed to propose a teaching process option developed on the basis of the functional reading model for the teaching of figurative language elements that constitute humor.
For this purpose, the following steps were carried out, respectively:
1. Determining the aspects of figurative language elements represented by indirect speech acts in Turkish verbal humor texts. 
2. Determining the understanding of the figurative language elements represented by indirect speech acts in humor by C1 level students who learn Turkish as a foreign language.
3. Proposing a teaching process option on the basis of the functional reading model for the teaching of figurative language elements in humor.
In the first process, the texts in the database collected from the one-man shows of comedian Cem Yılmaz were analyzed in line with the created humorous analysis key.
In the second process, in order to assess the understanding of the texts selected from the database, the Understanding of Verbal Humor Test which includes the reading outputs suggested by the functional reading model was applied to students who learn Turkish as a foreign language at C1 level.
In the third process, within the scope of analysis and test findings, a teaching process option within the framework of the functional reading model was proposed.
As a result of the analysis part, it was concluded that the relationship between the humorous elements (figurative language elements, indirect speech acts) is algorithmic and algorithms are based on causality. As a result of the testing, it was concluded that there is a close relationship between understanding humor and thinking analytically. In addition, it was concluded that the students could not access the higher level of comprehension because they could not operate the reasoning algorithm in question. In the teaching process it was concluded that the awareness of the students who could not operate the algorithm should be increased about the causal type of algorithmic relations and their deficiencies in the knowledge fields in humor that would provide this awareness should be eliminated.