Isparta ekolojik koşullarında yetiştirilen farklı nane türlerine ait klon ve çeşitlerin verim ve kalite özelliklerinin biçim zamanına göre değişiminin araştırılması
Investigation of the variation on the yield and quality characteristics of mint cultivar and clones grown in Isparta ecological conditions
Yazar: HASAN HÜSEYİN KARADENİZ
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Hasat = Harvesting ; Klon = Clon ; Mentha = Mentha ; Nane = Mint ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Verim = Yield

Özet:
Bu çalışmada, 2021 yılında Isparta ikliminde nanede biçim zamanlarının verim ve kalite özellikleri (uçucu yağ oranı ve renk değerleri) üzerine etkisi araştırılmıştır. Bitki materyali olarak bir çeşit (Basilicuminze) ile yerli ve yabancı orijinli klonlar (Dumetorum-1, Dumetorum-2, PI 557828, PI 557617) kullanılmıştır. Bitkiler tomurcuklanma (TO), çiçeklenme başlangıcı (ÇB) ve tam çiçeklenme (TÇ) dönemlerinde hasat edilmiştir.  Hasat edilen bitkilerde agronomik özelikler ile, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ verimleri incelenmiştir. Ayrıca yapraklarda renk değişimleri karşılaştırılmıştır. Uçucu yağ oranı Clevenger aparatında distilasyon yöntemiyle, renk değerleri renk ölçerle belirlenmiştir. 

Çalışma sonucunda incelenen özelliklerde yeşil herba verimi ile uçucu yağ oranı biçim zamanlarına göre değişimi önemli olmuştur. Çeşit/klonlar arasındaki fark ise bitki boyu hariç diğer özelliklerde önemli bulunmuştur. Çalışma sonucunda en yüksek değerler yeşil herba veriminde 3820.6 kg/da, kuru herba veriminde 1038.2 kg/da, kuru yaprak veriminde 518.1 kg/da değerler ile PI 557828 nolu klondan alınmıştır. Çalışmada uçucu yağ oranları %1.5-2.3 arasında değişmiş, Dumetorum-1 klonunda en yüksek değer elde edilmiştir. Uçucu yağ verimleri ise 5.4-10.7 L/da arasında değişmiş en yüksek verim PI 557828 klonundan alınmıştır. Klonlarda biçim ortalamalarına göre ilk biçimden üçüncü biçime doğru renkte hafif açılmalar olduğu belirlenmiştir.  Çeşit/klonlar arasında taze ve kuru yapraklarda a ve b değerleri bakımından önemli farklılıklar gözlenmiştir. Çalışma sonucunda PI 557828 nolu klonda verim, PI 557828 ve Dumetorum-1 klonlar ise uçucu yağ oranı ve uçucu yağ verimi yüksek olmuştur.  Ayrıca iki klonda birinci biçimde yağ verimi diğer biçimlerden yüksek olmuştur. Özellikle bu klonlar tomurcuklanma ve çiçeklenme başlangıcı dönemlerinin uçucu yağ hasadı için uygun olduğu belirtilmiştir.

Abstract:
In this study, the effect of cutting times on yield and quality characteristics (essential oil and color values) of mint species in Isparta ecology during the 2021 vegetation periods was studied. Cultivar (Basilicuminze) and clones of native and foreign origin (Dumetorum-1, Dumetorum-2, PI 557828, PI 557617) were used as plant experimental materials. Plants were harvested at budding (RO), pre-blooming (WM), and full blooming (RO) periods. The agronomic properties, essential oil ratio, and essential oil yields of the harvested plants were investigated with color values. The essential oil ratio was determined by the distillation method in the Clevenger apparatus, and the color values were determined with a colorimeter.

As a result of the study, fresh herb yield and essential oil ratio varied significantly according to cutting time. The difference between cultivars/clones was significant statistically in other traits except for plant height. The highest values were obtained from clone PI 557828 with values of 38.20 t/ha in fresh herb yield, 10.38 t/ha in dry herb yield, and 5.18 t/ha in dry leaf yield. In the study, essential oil ratios were between 1.5 and 2.3%, and the highest value was obtained in the Dumetorum-1 clone. The essential oil yields were 54 and 107 L/ha and the highest yield was obtained from the PI 557828 clone. It was determined that there were slight lightenings in color from the first cutting to the third cutting according to the cutting mean values in the clones. Significant differences were observed between cultivars/clones in terms of a and b color values in fresh and dry leaves. As a result of the study, the yield was high in clone PI 557828, while the essential oil ratio and essential oil yield were high in PI 557828 and Dumetorum-1. In addition, oil yield was higher in the first cutting in two clones than in the other forms. In particular, these clones were indicated to be suitable for essential oil harvesting during budding and initiation of flowering.