Çok kriterli karar verme yöntemi ile sürdürülebilir bütünleşik kıyı alanları yönetimi modeli belirlenmesi: Trabzon örneği
Determination of a sustainable integrated coastal zone management model using multi-criteria decision-making methods: The case study of Trabzon
Yazar: NEIRA PURWANTY ISMAIL
Danışman: PROF. DR. COŞKUN ERÜZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Kıyı alanları = Coastal areas ; Kıyı alanları yönetimi = Coastal zone management ; Kıyı erozyonu = Coastal erosion ; Kıyı koruması = Shore protection ; Kıyı kullanımı = Coastal use ; Kıyı planlaması = Coastal planning ; Kıyı yönetimi = Coastal management ; Kıyı çizgisi = Coastal line ; Kıyılar = Coasts

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Trabzon kıyı alanlarında insan müdahaleleri sonucunda meydana gelen değişimleri irdelemek ve bu değişimlerin etkisini en aza indirmek amacıyla, mavi büyüme kapsamında kıyı koruma ve kullanım alanlarına yönelik sürdürülebilir bir yönetim modeli belirlemektir. Kıyı alanlarındaki değişimler, uzaktan algılama verileri ve CBS yöntemleriyle tespit edilmiş; arazi örtüsü ve kullanımındaki değişiklikler ise CORINE sınıflandırma sistemi ile belirlenmiştir. Kıyı alanlarının kullanımı, korunması ve planlanmasına yönelik kamu ve kamu taleplerini belirlemek amacıyla anket çalışması yapılmıştır. CBS ile entegre ÇKKV yöntemi ile sürdürülebilir kıyı koruma ve kullanım alanı yönetim modeli oluşturulmuştur. Yapılan analizler sonucunda, 2016 – 2023 yılları arasında Trabzon kıyı alanlarında dolgu ile yaklaşık 51,27 ha yeni alan kazanımı sağlanmışken, 5 ha kıyı alanının erozyona uğradığı tespit edilmiştir. Kıyı alanlarındaki arazi örtüsü/kullanımının dolgu alanlarında arttığı ve kıyı dolgusunun en fazla liman yapımı için yapıldığı belirlenmiştir. Anket çalışması sonuçları, halkın Sürmene – Çamburnu Tabiat Parkı sahilinin korunması talep ettiğini ortaya koymuştur. Halkın çoğunluğu kıyı alanlarında en fazla rekreasyon amaçlı yüzme ve güneşlenme alanların talep ettiği belirlenmiştir. AHP anketi sonuçlarına göre, koruma alanı açısından en önemli "habitat tipi" olarak "kayalık/resifler" öne çıkarken, kullanım açısından en çok tercih edilen öğe "rekreasyon" olmuştur.

Abstract:
This study examines human-induced changes along Trabzon's coastline and proposes a sustainable management model for its protection and use of areas within the framework of blue growth.  Remote sensing data, GIS analysis, and the CORINE land cover classification system were employed to assess changes in the coastal area and land uses/land cover patterns. A public survey was conducted to identify local community needs and preferences regarding coastal use, protection, and planning. The study developed a sustainable coastal protection and utilization model by integrating GIS with Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods. The analysis revealed a net land gain of approximately 51.27 ha along the Trabzon coast between 2016 and 2023, primarily attributed to landfilling also used for port facility construction, although erosion affected 5 ha of the coastline. The public survey highlighted strong public support for protecting the Sürmene Çamburnu Natural Park, with recreational activities such as swimming and sunbathing identified as the most desired uses of the coastal area.  Additionally, public attitudes were positively inclined toward sustainable coastal use, protection, and planning. The survey using the Analytic Hierarchy Process (AHP) indicated that "rocks/reefs" were considered the most crucial coastal habitat type for conservation, while "recreation" was identified as the top priority for coastal use.