Trabzon'da lisanslı futbolcuların müsabaka dönemi beslenme bilgi düzeyi ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the competition period nutrition knowledge level and behaviors of licensed soccer players in Trabzon
Yazar: ESRA ZENGİN
Danışman: DOÇ. İSABEL RAİKA DURUSOY ONMUŞ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Spor = Sports
Dizin: Besin destekleri = Dietary supplements ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Futbol = Football ; Futbol müsabakaları = Football matches ; Spor = Sports ; Spor performansı = Athletic performance ; Takım sporları = Team sports ; Trabzon = Trabzon

Özet:
Amaç: Trabzon'da bulunan lisanslı futbolcuların; müsabaka döneminde beslenmeye dair bilgi düzeylerini değerlendirmek, müsabaka döneminde alınan besin ögelerinin uluslararası kabul gören kılavuzlara uygun olup olmadığını belirlemek, bilgi düzeyi ile müsabaka dönemine uygun beslenme ile ilişkili olabilecek etmenleri incelemek, sporcu beslenmesi konusundaki bilgi kaynaklarıyla beslenme bilgi düzeyi ve beslenme davranışlarının ilişkisini incelemek amacıyla çalışma planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel tipte bir alan araştırmasıdır. Trabzon ilinde toplam 74 futbol kulübünde bulunan 4965 amatör erkek, 143 amatör kadın ve 628 profesyonel erkek lisanslı futbolcu çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü 318 sporcu olarak belirlenmiştir. Çalışmamıza 16 farklı kulüpten toplam 308 futbolcu katılmıştır. Kulübün türü, beslenme uzmanı ile çalışma durumu, lisanslı futbolcu sayıları ve kulübün destek olduğu besin ve içeceklerin sorgulandığı futbol kulübü anketi kulübün yöneticileri tarafından doldurulmuştur. Müsabaka dönemi bilgi düzeylerini ölçmek ve müsabaka döneminde aldıkları besin ögelerinin uluslararası kabul gören kılavuzlara uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla hazırlanan müsabaka dönemi beslenme davranışı değerlendirme anketi futbolcular tarafından doldurulmuştur. Anket ayrıca  maç öncesi, sırası ve sonrası için besin, sıvı tüketim kaydını içermektedir. Verilerin değerlendirmesinde; bağımsız gruplarda t testi ve tek yönlü varyans analizi veya Mann-Whitney U testi ve Kruskal-Wallis varyans analizi kullanılmıştır. İki ölçüm tipi veri arası ilişki Pearson veya Spearman  korelasyon analizi ile incelenmiştir. Tek değişkenli analizlerde istatistiksel olarak anlamlı çıkan bulguların çok değişkenli lojistik regresyon analizi yapılmıştır. İstatistiksel analizlerde önemlilik düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza katılan futbol kulüplerinin tamamı futbolcuların maç günü yemek ve su ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar. Kulüplerin hiçbirinde diyetisyen çalışmamaktadır ve dışarıdan danışmanlık hizmeti alınmamaktadır. Futbolcuların  en çok danıştıkları beslenme bilgi kaynakları antrenör, doktor, internet siteleri olmuştur. Diyetisyenden sporcu beslenmesi konusunda bilgi alma oranı ise yalnızca %8.8'dir. Futbolcuların %18.2'si maç dönemine özel sporcu besini veya içeceği kullanmaktadır. En çok tercih edilenler sporcu içeceği, enerji içeceği ve protein takviyeleridir. Kafein maç döneminde tüketim zamanı en çok bilinen takviye olmuştur. Toplam bilgi puanları 100 üzerinden değerlendirildiğinde en iyi bilinen  maç sonrası dönem (47.0±17.0), en az bilinen maç öncesi dönem (42.5±13.4) olmuştur. Toplam bilgi puan ortalaması 42.3±12.5, takviye bilgi puan ortalaması 28.2±23.0'dır. Diyetisyenden danışmanlık alma ile maç dönemi bilgi düzeyleri arasında anlamlı fark bulunamamıştır. Katılımcıların maç dönemi beslenme uygunluğunu değerlendirdiğimizde maçtan 1-4 saat önce karbonhidrat alımlarının uygunluk oranı en yüksek, maç sonrası ilk yarım saat içinde karbonhidrat alımı uygunluk oranı ise en düşük bulunmuştur. Futbolcuların %77.8'inin maç öncesi, %76.4'ünün maç sonrası protein alımı önerilen kriterlerin üstünde, maç sırası ve sonrası karbonhidrat alımı ise sırasıyla %100 ve %85.4'ünde önerilerin altında kalmıştır. Çok değişkenli analizlere  göre sporcunun beslenme bilgi düzey algısının her 1 birim artışında maç öncesi, sırası ve sonrası bilgi düzeyinin de yaklaşık 1.5 kat arttığı saptanmıştır. Bilgi kaynaklarının hiçbiri ile toplam beslenme bilgi puanı arasında çoklu değişkenli analizlere göre anlamlı bir ilişki çıkmamıştır. Bilgi kaynağı diyetisyen olanların maç dönemi sporcu besini veya içeceği kullanım oranı, diyetisyenden bilgi almayanlara göre 6 kat daha fazladır. Maç öncesi bilgi puanının her 1 birim artışında maç öncesi toplam karbonhidrat alım uygunluğu 1.3 kat artmıştır.
Sonuç: Futbolcuların maç dönemi beslenme bilgi düzeyi oldukça düşük çıkmıştır ve maç dönemi beslenme uygunluğu önerilerin oldukça altında kalmıştır. Bu nedenle futbolculara maç dönemi beslenme bilgi ve davranışlarını geliştirmeye yönelik eğitimler verilmeli ve kulüplerde tam zamanlı diyetisyen bulundurulmalıdır.


Anahtar Kelimeler: Spor, sporcu beslenmesi, spor performansı, futbol, futbol
müsabakaları, takım sporları, beslenme, beslenme durumu, beslenme değerlendirmesi,
besin destekleri, diyet kayıtları, beslenme uzmanı, müsabaka, maç öncesi, maç sonrası

Abstract:
Aim: The purpose of this study is to evaluate the  knowledge levels of licensed soccer players in Trabzon on nutrition during the competition period,  to determine whether nutritional intake during the competition period is in accordance with internationally accepted guidelines, to explore  the factors that may be related to their level of knowledge and the appropriateness of  their nutritional intake during the competition period, to examine the effect of athlete's nutrition knowledge sources on their nutrition knowledge level and their nutritional behaviour.
Materials and Method: This is a cross-sectional field survey. There are a total of 74 football clubs in Trabzon province with 4965 amateur male, 143 amateur female and 628 professional male licensed footballers' comprising the target population of the study. The sample size was determined as 318 athletes. A total of 308 football players from 16 different clubs participated in our research. Club type, working status with nutritionist, number of licensed soccer players and club whether the club provided of food and beverages filled in the football club questionnaire the managers of the football clubs. A questionnaire to determine the knowledge level of the players on nutrition during the competition period and to determine whether their nutritional intake in the competition period was in line with internationally accepted guidelines was prepared and was filled in by the footballers. The questionnaire included questions on their nutrition and on their liquid consumption record  before, during, and after the match.  Statistical analyses were conducted with the t test, one-way ANOVA, Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests. Pearson or Spearman correlation analysis was used to explore the association between two continuous variables. Multivariate logistic regression analysis was conducted with the variables found statistically significant in univariate analyzes. The level of significance was set at p<0.05.
Results: All of the football clubs participating in our study provided the players with meal and water on the match day. No dietitians worked in any of the clubs and no consultancy service was available from outside. Trainers, doctors, internet sites were the most frequently consulted nutrition information sources of football players. Only 8.8% of the players received their information on athletes' nutrition from dietitians. Among the participants, 18.2% used special sports food or drink during the match period. The most preferred are sports drinks, energy drinks and protein supplements. Caffeine has been the supplement with the highest rate of correct knowledge on its consumption time and during the match period. When the total information scores were evaluated over 100,  the best known period was post-match period (47.0±17.0) and  the least known pre-match period (42.5±13.4). The total knowledge score average was 42.3±12.5, the supplement knowledge score average was 28.2±23.0. No significant difference was found between dietary counselling and match-period information levels. When we evaluated the nutrition of the participants in the match period, highest appropriateness was observed for carbohydrate intake one to four hours before the match, and the lowest appropriateness was observed  for  carbohydrate intake within the first half hour after the match. Among the footballers, 77.8% and 76.4% were above the recommended protein intake before and after the match, respectively, and the carbohydrate intake was below the recommendations during and after the match, respectively.  According to multivariate analyzes, pre, during and post-match knowledge levels of the athletes increased about 1.5 times in each 1 unit increase of their nutrition knowledge level perception. There was no significant relation between nutritional information sources and total nutrition knowledge score according to multivariate analyses. Those who were informed by dietitians used  athletic food or drink during the match period 6 times more than those who did not. The total pre-match carbohydrate uptake appropriateness increased 1.3-fold in each 1-unit increase in pre-match information level.
Conclusion: The level of nutrition knowledge of footballers was very low and the appropriateness of their nutritional intake in the match period was well below the recommendations. For this reason, trainings should be given to footballers to improve nutrition knowledge and behaviors during the match period and full-time dietitians should be provided in the clubs.

Keywords: Sports, sports nutrition, athletic performance, football, football matches,
team sports, nutrition, nutritional status, nutrition assessment, dietary supplements, diet
records, nutritionist, competition, pre-match, post-matchn