Çarlık Rusyası'nda Kafkasya'nın "Ziya" adlı Türkçe gazetesi (1879)
The Turkish newspaper titled "Ziya" of the Caucasus in Tsarist Russia (1879)
Yazar: ALIASHRAF ABDULRAZAGOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TANRIVERDİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Basın tarihi = Press history ; Gazeteler = Newspapers ; Gürcistan-Tiflis = Georgia-Tbilisi ; Rusya = Russia ; Rusya Türkleri = Russia Turks ; Ziya gazetesi = Ziya newspaper

Özet:
Kafkasya Türkleri'nin ve Müslümanları'nın aydınlanması amacıyla 25 Ocak 1879'da yayın hayatına başlayan Ziya gazetesi, "Ziya" adıyla 26 Haziran 1880 tarihine kadar yayınlanmıştır. Gazete, o dönem Kafkasya'nın kültür başkenti olan Tiflis'te yayın faaliyetini sürdürmüştür. 
Sovyet dönemi araştırmacılarında Ziya gazetesinin yalnız islamî konularla ilgili olduğu görüşü vardır ve gazete bu şekilde algılanmıştır fakat gazetede dini konular ele alınmakla birlikte, esasında dinin yanlış yorumlanması ve bunun zararlarına yönelik eleştiri daha yoğundur. Bunun dışında Ziya gazetesi Kafkasya Müslümanlarının aydınlanması ve bilinçlenmesi konusunda çaba sarfetmiştir. Bunun için Said Ünsizâde gazetesinde gelişmiş ülkeleri ve halkları örnek göstererek bölge halkının da gelişmesi için çalışmıştır. Gazete dünyadaki gelişmeleri de takip etmiş ve hariciye haberleri bölümünde ilgili haberleri yayınlamıştır. Gazetede yayınlanan iç ve harici haberler, tarihçiler ve araştırmacılar için önem arz etmektedir. Zengin bir içeriğe sahip olan Ziya gazetesi, sosyal gelişmelere de sayılarında yer vermiştir. Bu türden haberler, dönemin sosyal yapısı ve durumunun öğrenilmesi için büyük önem arz etmektedir. Dönemin önemli aydınlarından olan Ziya gazetesinin kurucusu Said Ünsizâde'nin, kültür hayatına katkıları tezin diğer önemli konusunu teşkil etmiştir. 
Tezin ana kaynağını Ziya gazetesinin 1879 yılı sayıları oluşturmuştur. Fakat gazetede verilen bilgileri daha detaylı anlatmak amacıyla Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden, tezin konusu ile ilgili olan bazı kitaplar ve gazetelerden de faydalanılmıştır.

Abstract:
Ziya newspaper, began to be published on 25 January 1879, with the aim of enlightening the Turks and Muslims of the Caucasus, was published under "Ziya" name until 26 June 1880. The newspaper was continued to be published in Tbilisi, the cultural capital of the Caucasus.
The researchers of Soviet period had the view that the Ziya newspaper was only about Islamic issues, and the newspaper was perceived like this. The newspaper along with religious issues also covered the misinterpretation of religion and criticism of its harms. For this reason, Said Unsizade worked for the development of the people of the region by showing developed countries and peoples as examples. The newspaper also followed the developments in the world and published the relevant news in the foreign news section. Internal and external news published in the newspaper are important for historians and researchers. Ziya newspaper, which had a rich content, also included social developments in its issues. This kind of news is great importance to learn about the social structure and situation of the period. The contributions of Said Unsizade, the founder of Ziya newspaper, one of the important intellectuals of the period, to the cultural life constituted the other important subject of the thesis.
The main source of the thesis was the 1879 issues of Ziya newspaper. However, in order to explain the information given in the newspaper in more detail, the Prime Minister's Ottoman Archives, some books and newspapers related to the subject of the thesis were also used.