Obstrüktif uyku apne sendromunda glokom varlığının değerlendirilmesi
İnvestigation of glaucomotous changes in patients with obstuctive sleep apnea syndrome
Yazar: AHMET ABDULLAYEV
Danışman: PROF. DR. OYA TEKELİ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases
Dizin: Ganglion = Ganglia ; Glokom = Glaucoma ; Göz hastalıkları = Eye diseases ; Oküler hipertansiyon = Ocular hypertension ; Optik disk = Optic disk ; Optik sinir = Optic nerve ; Retina = Retina ; Sinir lifleri = Nerve fibers ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Obstrüktif uyku apne sendromu (OUAS) olan hastalarda glokomatöz değişikliklerin araştırılması.
Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Laboratuarında polisomnografi yapılarak apne-hipopne indeksi'ne (AHİ) göre OUAS tanısı almış 59 hasta ve 19 kontrol gurubu hastası çalışmaya alındı. Bu hastalarda Aralık 2012 ile Mayıs 2015 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Anabilim Dalı'nda, glokom varlığı araştırıldı. OUAS hastaları AHİ'ye göre 3 gruba ayrıldı. AHİ,  5-15 arası olanlar hafif, 16-30 arası olanlar orta, 30'ın üzerinde olanlar ağır OUAS grubu olarak alındı.  Bu gruplamaya göre, hafif grupta 19 hastanın 37 gözü, orta grupta 16 hastanın 31 gözü ve ağır grupta 24 hastanın 47 gözü çalışmaya alındı. Kontrol grubu olarak 19 bireyin 38 gözü çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya alınan tüm olgulara tam oftalmolojik muayene, pakimetri, görme alanı, optik koherens tomografi (retina sinir lifi kalınlığı, optik sinir başı analizleri ve ganglion hücre kompleksi analizi) testi yapıldı.  
Bulgular: Bu çalışmada 78 olgunun 154 gözü incelendi. Hasta grubundaki olguların 34 (%57,62)'ü erkek, 25 (%42,37)'i kadın, kontrol grubunda ise 6 (%31,57)'ı erkek ve 13 (%68,42)'ü kadın idi. Gruplara göre cinsiyet dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p=0,018). Çalışmaya alınan bireylerin yaş ortalamaları ağır OUAS'lı grupta 55,67±9,5, orta OUAS'lı grupta 55,63±6,03, hafif OUAS'lı grupta 56,63±7,93 ve kontrol grubunda ise 52,58±6,17 bulunarak, gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı görüldü (p˃0,05). Çalışma sonunda 2 hastanın 4 gözünde oküler hipertansiyon saptandı (%3,44). Bu 2 olguda ağır OUAS'lı hastalardı. Hafif, orta ve ağır OUAS olgularıyla kontrol grubunun sağ ve sol gözleri arasında, göz içi basınç (GİB), en iyi düzeltilmiş görme keskinliği (EİDGK), ortalama retina sinir lifi (RSLT), optik sinir başı parametreleri ve MD açısından anlamlı farklılık yoktu (p˃0,05). Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, hafif OUAS'lı grupta sağ gözde ve orta OUAS'lı grupta sol gözde PSD değerleri anlamlı olarak yüksek saptandı (sırası ile p=0,025, p=0,033). Ortalama GHK gruplar arası karşılaştırıldığında hafif OUAS'lı grupta, sol gözde, kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük olduğu saptandı (p=0,013). Minimum ganglion hücre kompleksi (MGHK) nin, sol gözde, hafif, orta, ağır OUAS'lı grupta, kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük olduğu tespit edildi (sırası ile p=0,010, p=0,019, p=0,004). AHİ ile ortalama ve minimum GHK arasında ilişki yoktu. Kontrol grubu ile tüm OUAS'lı hastaları karşılaştırdığımızda sol gözünde ortalama SKK anlamlı olarak düşük saptandı (p=0,040). Tüm OUAS'lı hastalar değerlendirildiğinde AHİ ile, ortalama SKK, EİDGK, optik sinir analizleri ve MD arasında korelasyon saptanmadı. Orta OUAS'lı grupta sol göz ortalama RSLT kalınlığı ile AHİ arasında pozitif ilişki mevcuttu (p=0,010, r=0,620). GİB ile AHİ arasında korelasyona bakıldığında tüm OUAS'lı hastaların sağ gözünde pozitif ilişki saptandı (p=0,041, r=0,272).
Sonuç: OUAS, glokom için bir risk faktörü olabilir. OUAS'lı hastalarda görme alanı değişiklikleri öncesi retina sinir lifi tabakası kalınlığı ve ganglion hücre kompleksinde değişiklikler görülebilir. 

Anahtar kelimeler:  Obstrüktif uyku apne sendromu, glokom, retina sinir lifi tabakası, ganglion hücre kompleksi, optik disk, oküler hipertansiyon

Abstract:
Purpose: İnvestigation of glaucomotous changes in patients with obstuctive sleep apnea syndrome (OSAS)
Method: Fifty nine patients, who were diagnosed with OSAS due to apnea-hypopnea index (AHI) using polysomnography in the sleep laboratory of Ankara University Faculty of Medicine, Department of Chest Diseases, and 19 controls were included in study. In these patients, between December 2012 and May 2015 at the Ankara University Faculty of Medicine, Department of Ophthalmology, the presence of glaucoma was investigated. According to AHI scores OSAS patients divided in 3 groups; with the AHI scores between 5-15 patients were considered in the mild OSAS group, with the AHI scores between 16-30 patients were considered in the moderate OSAS group and with the AHI scores over 30 patients were considered in the severe OSAS group. According to these classification; 37 eyes of 19 patients in the mild group, 31 eyes of 16 patients with moderate and 47 eyes of 24 patients were enrolled in the severe group. Thirthy eight eyes of 19 healthy subjects were included in the study as a control group. All participants, underwent a complete ophthalmologic evaluation, including pachymetry, visual field, optical coherence tomography (retinal nerve fiber layer, ganglion cells and the optic nerve head analysis) tests.
Results: Total 154 eyes of 78 patients included in this study. There were 34 male, 25 female in the OSAS group and 6 male and 13 female subjects in the control group. The mean age of OSAS groups were 56.63±7.93 (mild OSAS), 55.63±6.03 (modarete OSAS) and 55.67±9.5 (severe OSAS) years. The mean age of the control group was 52.58±6.17 years. There was no statistically significant difference between groups in term of age (p>0.05). Four eyes of 2 patients had ocular hypertension and both of these patients had severe OSAS (%3.44). Between mild, modarate and severe OSAS patients and control group, there was no statistical significant difference in the intraocular pressure (IOP), best corrected visual acuity (BCVA), mean retinal nerve fiber layer (RNFL), optic nerve head (ONH) parameters and mean deviation (MD) (p>0.05). There was a positive correlation between RNLF and AHI scores in left eyes of intermediate OSAS patients (p=0.010, r=0.620). Compared to the control group, pattern standard deviation (PSD) values have been significantly higher in the mild OSAS group in the right eye and significantly higher in the modarate OSAS group in the left eye (p=0.025, p=0.033 respectively). Regarding average ganglion cell complex (GCC) thickness, It was found to be significantly lower in mild OSAS group than the control group (p=0.013). Minimum ganglion cell complex (MGHK) in the left eye, were found to be significantly lower than the control group in mild, moderate and severe OSAS group (p=0.010, p=0.019, p=0.004 respectively). There was no relationship between the average and the minimum GCC with AHI. In the left eyes of whole OSAS patients, central corneal thickness (CCT) was lower than control group with a statistical significant difference (p=0.040). When all OSAS patients were evaluated, any statistical correlation was not detected between AHI and mean CCT, BCVA, optic nevre analyses and MD. There was a positive correlation between intraocular pressure (İOP) and AHI scores in right eyes of whole OSAS patients (p=0.041, r=0.272).
Conclusion: OSAS may be a risk factor for glaucoma. Changes in the ganglion cell complex and retinal nerve fiber layer thickness may precedes visual fields changes in OSAS patients.

Keywords:  Obstuctive sleep apnea syndrome, glaucoma, retinal nerve fiber layer, ganglion cell complex, optic disc, ocular hypertension