Sosyal bilgiler dersi öğretim programının toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyine ilişkin öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi (Diyarbakır ili örneği)
An assessment of teacher?s opinions on the meeting level of the social needs of the social studies curriculum (Case of Diyarbakir city)
Yazar: ELİF CÜRO
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET NURİ GÖMLEKSİZ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Temel ihtiyaçlar = Basic needs ; Yapılandırmacı öğretim yöntemi = Constructivist teaching method ; Öğretim = Teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İhtiyaçlar = Needs

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler dersi öğretim programının toplumsal ihtiyaçları ne düzede karşıladığına ilişkin olarak dört ve beşinci sınıfı okutan sınıf öğretmenleri ile sosyal bilgiler dersi öğretmenlerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırma ile öğretmenlerin görüşleri arasında branş, kıdem ve okul düzeyi değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın olup olmadığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın amacı çerçevesinde şu soruya cevap aranmıştır: 2004 sosyal bilgiler öğretim programının toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri mesleki kıdemlerine, branşa ve görev yaptıkları okulun sosyo-ekonomik düzeyine göre değişmekte midir?Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı ile karşılanabilecek toplumsal ihtiyaçlar araştırma içinde yedi bölüme ayrılmıştır. Bunlar; ?Öğrencilerin Toplumsal Varoluşlarını Gerçekleştirmesi, Öğrencilerde İyi Vatandaş Olma Bilinci Geliştirmesi, Öğrencilerin Öğrenme Sürecinde Edindiği Deneyimleri Çevreleriyle Etkileşimlerinde Kullanabilme Sağlaması, Öğrencilerin Ulusal ve Kültürel Değerler Çerçevesinde Yetişmeleri Sağlanması, Öğrencilerin Milli Kimliklerini Merkeze Alarak Evrensel Değerleri Benimsemeleri, Öğrencilerin Yaşadığı Yeri ve Dünya Coğrafyasını Tanımaları, Öğrencilerin Haklarını Bilen ve Sorumluluklarını Yerine Getiren Bireyler Olarak Yetiştirilmelerinin Sağlanması.Betimsel nitelikli bu araştırma 2007?2008 eğitim-öğretim yılında, Diyarbakır İl Merkezinde bulunan resmi ilköğretim okullarında görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenleri ile 4?5. Sınıf Öğretmenleri olmak üzere 775 öğretmene uygulanmıştır. Öğretmenlerin branşa göre dağılımı şöyledir: Bu öğretmenlerin yüzde 41'i 4.Sınıf Öğretmeni (n=318), yüzde 40'ı 5.Sınıf Öğretmeni (n=313) ve yüzde 19'u de Sosyal Bilgiler öğretmeni (n=144). Bir başka ifade ile ulaşılan öğretmenlerin yüzde 81'i sınıf öğretmeni yüzde 19'da sosyal bilgiler öğretmenleridir. Öğretmenlerin çalıştıkları okulların sosyo-ekonomik düzeyine göre dağılımı şöyledir; öğretmenlerin yüzde 28'i iyi düzeyde (n=218), yüzde 40'ı orta düzeyde (n=306) ve yüzde 32'si düşük düzey (n=251) okullarda çalışmaktadır.Araştırma verileri Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı için geliştirilen ölçekle elde edilmiştir. SBDÖ programı ölçeği araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ölçeği 46 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte yer alan maddeler Sosyal Bilgiler dersi Öğretim programı ile karşılanabilecek toplumsal ihtiyaçlara ilişkin olarak öğretmen görüşlerini yoklamaktadır.Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik analizleri için; grubun homojenliği de göz önüne alınarak; Diyarbakır ilinde random yöntemiyle 23 okula gidilerek 104 öğretmene uygulanmıştır. Bu öğretmenlerin yüzde 43'ü 4. sınıfı okutan sınıf öğretmeni (n=45), yüzde 39'u 5. sınıfı okutan sınıf öğretmeni (n=41) ve yüzde 17 si de sosyal bilgiler öğretmenleri (n=18) oluşturmaktadır. Ölçeğin güvenirlik katsayısı Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı ile hesaplanmış ve ölçek güvenilir bulunmuştur (Cronbach Alpha = .99). Faktör analizi sonucunda Sosyal Bilgiler Öğretim Programı Ölçeğinin KMO değeri .90; Bartletts testi 8305,258 bulunmuştur. Ölçeğin Barlett testi sonucu p<0,05 düzeyinde anlamlı bulunmuştur..Araştırma verileri branş, mesleki kıdem ve okul düzeyi değişkenleri açısından değerlendirilmiştir. Okul düzeyi ve mesleki kıdeme ilişkin yapılan karşılaştırmalarda tek yönlü varyans analizi, branşa göre yapılan karşılaştırmalarda ise ilişkisiz örneklem ttesti kullanılmıştır. Varyans analizi ve t-testi için önce levene testi uygulanarak, varyansların homejenliği test edilmiştir. Levene testi sonucunda anlamlı farklılığın belirlendiği durumlarda varyans analizi yerine parametresiz bir test olan Kruskall Wallis-H (KWH), t-testinin yerine de Mann Whitney U (MWU) testi uygulanmıştır. KWH testi sonucunda anlamlı bir farklılık bulunması halinde ise grupların ikili kombinasyonları üzerinden MWU testi uygulanarak, farkın kaynağı incelenmiştir. Anlamlılık düzeyi 0,005 olarak alınmıştır. Farklılığın belirlendiği durumlarda da, farklılığın hangi gruplar arasında gerçekleştiğini ortaya koymak için Scheffe ve LSD testleri uygulanmıştır.Araştırmanın sonucunda Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ile toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyinin yeterli olduğu belirlenmiştir. Okul düzeyi ve kıdem değişkenlerine ilişkin olarak iyi düzeyde çalışan öğretmenler ile görevde daha yeni olanlar programı daha yeterli bulmaktadırlar. Ayrıca branş değişkenine göre ise Sosyal Bilgiler Dersi Öğretmenlerinin programı daha etkili buldukları görülmüştür. Elde edilen bu sonuçlar ışığında sosyal bilgiler dersi öğretim programının etkililiğini artırmak için okulların sahip olduğu imkanların iyileştirmesi, öğretmenlere programların uygulanması konusunda sosyal bilgiler öğretmenleri ile sınıf öğretmenlerine yönelik seminerler verilmesi gibi öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to determine the ideas of the primary school teachers and social studies teachers who teach the 4th and 5th grades on how far the social studies curriculum has met the social needs. We tried to determine whether there?s a statistically significant difference among the teachers? views in terms of branch, teaching experience and school level variables. In this direction of the aim of this study, we tried to answer following questions; Do the ideas of the teachers on 2004 social studies teaching curriculum?s meeting the social needs change according to their educational degree, branch and socio-economical level of the school they work?Social needs that were aimed to be met with the social studies curriculum is divided into seven parts in the study. These are: fulfilling the students? social being, improving the conscious of being a good citizen, making the students use their experience they learnt during the learning process on interaction with the environment, making the students grow in the framework of national and cultural values, causing them to adopt universal values by taking their national identities in the centre, making the students learn where they live and world geography, growing the students as a person who knows his/her rights and does his/her duties.This descriptive study was administered on 775 teachers who work in public primary school in Diyarbakır city centre as social studies teachers and 4th and 5th grade classroom teachers in 2007-2008 academic year. The distribution of the teachers according to their field is like the following; %41 percent of these teachers are 4th grade classroom teachers (n=318), %40 percent of them are 5th grade classroom teachers (n=313) and %19 percent are social studies teachers (n=144). In other words %81 of the teachers is classroom teachers and %19 percent is social studies teachers. The distribution of the teachers according to the socio-economical status of the school they work is like; %28 percent of the teachers work in a good level (n=218), %40 of them work in the middle level (n=306) and %32 percent of them work in a low level schools (n=251)Research data were obtained by means of a scale developed for the Social Studies Curriculum. The Social Studies Curriculum scale consists of 46 items. The items of the scale cover the subjects related to the social needs which can be met by means of social studies curriculum.In order to analyze the validity and reliability of the scale, it was administered on 104 teachers who were randomly selected from 23 schools in Diyarbakır city center to provide the group homogeneity. %43 percent of these teachers are 4th grade classroom teachers (n=45), %39 percent are 5th grade classroom teachers (n=41) and %17 percent of them are social studies teachers (n=18). The reliability of the scale was calculated with Cronbach Alpha reliability coefficient and the scale was found reliable. (Cronbach Alpha = .99) According to the result of the factor analysis Social Sciences Curriculum Scale?s KMO value was calculated to be 0.90 and Bartlett?s test was calculated to be 8305,258.Research results were evaluated according to branch, degree and school?s socio-economic level. In comparison with school level and teaching degree, one way ANOVA was used and independent group t test was used to compare the data in terms of branch variable. In a prior examination, when the distribution of the data was found to be non normal, non-parametric statistical techniques were used to analyze the data. Among the techniques used is Kruskall-Wallis H for testing the differences in terms of teaching experience and school?s socio-economic level variables. In the case a significant difference was found in Kruskall-Wallis H test, Mann-Whitney U test was used furthermore to determine among which specific groups the difference was significant. When the distribution of the data was found normal, parametric statistical technique one way ANOVA was used.In the result of the research, it was determined that Social Studies curriculum was found to be efficient in meeting the social needs. The teachers who work at schools having good socio-economic level and those who were new at teaching experience found the social studies curriculum more efficient. Furthermore, in terms of branch variable, social studies teachers found the curriculum more effective than the 4th and 5th grade classroom teachers. In the light of these results to make the new social studies curriculum more effective, it is offered that the schools should improve their physical equipment and the teachers should be given in-service seminars.