Bilimsel tefsir açısından Kur'ân'ın i'câzı
Miraculous of the Qu'ran in terms of scientific tafsir
Yazar: MEHMET ZEKİ DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ABDULBAKİ GÜNEŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Bilim = Science ; Bilimsel yöntem = Scientific method ; Din-bilim ilişkisi = Religion-science relationship ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İcaz(Din) = Miracle

Özet:
Yüce Allah, her peygambere nübüvvetini tasdik eden mucizeler vermiştir. Hz. Peygamber'in de en büyük mucizesi Kur'ân'dır. Kur'ân, gaybî haberlerden bahsetmesi, ümmî bir peygamber tarafından tebliğ edilmesi, erişilmez bir hidâyet kaynağı olması, beyânı, nazmı, tertibi, üslûbu, psikolojik etkileme gücü, teşrîʻ için koyduğu hükümler ve sonradan keşfedilen birçok ilmî gerçeğe işaret etmesi gibi pek çok yönden mu'cizdir.

Tez konumuzu bilimsel tefsir açısından Kur'ân'ın i'câzı teşkil etmektedir. Bilimsel tefsir anlayışı dirâyet tefsirin ortaya çıkmasıyla başlamıştır. Zira kevnî âyetleri pozitif bilimlerin verileriyle tefsir etmeye çalışmak, bir tür içtihat ve görüş beyân etmektir. Zaten bilimsel tefsir hareketi müstakil bir ekol haline gelinceye kadar dirâyet tefsirleri içinde yer almış ve böylece gelişmesini sürdürmüştür. Bilimsel tefsir anlayışı, Abbasîler döneminde başlayan tercüme faaliyetleriyle canlanmıştır. Bu faaliyetler neticesinde, İslâm âlimleri Kur'ân'ı daha fazla düşünmeye ve özellikle kevnî âyetleri anlamaya ve mahiyetini araştırmaya çalışmışlardır. İslâm alêminde canlılık ve yeniliğe sebep olan felsefe, fizik, kimya, tıp ve astronomi gibi ilimlerde yüzlerce ilim adamı yetişmiş ve bilimsel tefsir hareketinin başlamasına da önemli bir etken olmuştur. Bilimsel tefsirin doğuşunu etkileyen dinî, sosyal ve kültürel birçok etken bulunmaktadır. Dinî etkenlerin başında da Kur'ân'da her şeyin mevcut olduğu, çıkmış ve çıkacak bütün ilimlerin onda var olduğu hususudur. Ayrıca Kur'ân'da evrenin yaratılışı, genişlemesi, daralması, dünyanın şekli, dönmesi, göklerin ve yerin yaratılması, ay ve güneş hareketleri gibi astronomi ile ilgili; yeryüzündeki uyum, kömürün oluşumu ve demirin indirilmesi gibi jeoloji ile alakalı; hayatın kaynağı olan su ve rüzgârların aşılayıcı fonksiyonları gibi biyoloji ile ilgili; insanın yaratılış aşamaları, koruyucu hekimlik ve jinekoloji tıp gibi bilimlerle ilgili insanı düşünmeye ve araştırmaya sevk eden âyetlerle birlikte açık ve dolaylı olarak, tabiat olaylarına, evrendeki canlı veya cansız varlıklara temas eden âyetler de bilimsel tefsirin doğuşuna neden olan etkenlerdendir.

Kur'ân'da birçok sûrede bilimsel hakikatlere değinilmekte, yeryüzü, gökyüzü, yıldız, dağ, deniz, hava, su, insan, kuş, böcek, evcil ve yabani hayvanlar hakkında pek çok âyet bulunmaktadır. İlk dönemlerde bu âyetlerin mahiyetinden ziyade daha çok onların hikmetleri üzerinde durulmuş, VIII. yüzyıldan itibaren de onların tefsiri üzerinde fikir yürütme sürecine girilmiştir. Kur'ân'da pozitif bilim dallarına ait bilgilerin yer alması, birçok ilim adamını bu yönden Kur'ân'a yönelmeye ve yorumlamaya sevk etmiştir. Bilim ve teknoloji geliştikçe, bilimsel açıdan Kur'ân'a yöneliş ve ilerleme de o oranda gelişmiştir. Kur'ân'da pozitif bilim dallarına ait bazı bilgilerin bulunması, onun bir bilim kitabı olduğu anlamına gelmez. Kur'ân bir bilim kitabı olmaktan ziyade bir hidayet kitabıdır. Zira Kur'ân'ın temel amacı insana yol göstermektir.

Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, İ'câz, Bilimsel Tefsir, İlmî İ'câz, Kur'ân'ın Modern Bilimlerle münasebeti

Abstract:
Allah the Almighty granted all prophets miracles attesting their prophecy. The greatest miracle of Prophet Mohammed (PBUH) is the Qu'ran. The Qu'ran is concise in many aspects as giving news, communication of it by an illiterate prophet, being an unreachable source of the true path, rhetoric, poetry, array, style, power of psychological influence, provisions laid down for legislation and referring to many scientific facts that were discovered later.

The thesis topic is the laconic of the Qu'ran in terms of scientific tafsir. The scientific tafsir method started with the emergence of dirayah (opinion based) tafsir. Because trying to interpret scientific verses with the data of positive sciences is a kind of jurisprudence and expressing opinion. Yet, the scientific tafsir movement was incorporated in dirayah tafsirs until it became an independent ecole and sustained its development. The scientific tafsir understanding was revived with the translation activities that started in the Abbasid era. As a result of these activities, Islamic scholars tried to reflect more on the Qu'ran and understand the scientific verses in particular and probe their nature. Hundreds of scholars emerged in sciences as philosophy, physics, chemistry, medicine and astronomy that led to revival and innovation in the Muslim world and this revival has also been an important factor in the starting of the scientific tafsir movement. There are many religious, social and cultural factors that affect the emergence of scientific tafsir. The leading religious factor is that everything is in the Qu'ran and all sciences, revealed or to be revealed, exist in the Qu'ran. Furthermore, verses in the Qu'ran concerning astronomy as the creation, expansion and contraction of the universe, the shape of the earth, its rotation, creation of the skies and the earth, movements of the moon and the sun; concerning geology as the harmony on earth, formation of coal and bringing down of iron; concerning biology as the water which is the source of life and pollinating functions of winds; concerning medicine as the creation stages of mankind, preventive medicine and gynaecology that urge man to reflect and search together with verses that clearly and indirectly touch natural phenomena and living and non-living things in the universe are factors that led to the emergence of scientific tafsir.

In many verses of the Qur'an, scientific facts are mentioned and there are many verses about the earth, sky, stars, mountains, seas, air, water, mankind, birds, insects, domestic and wild animals. In the earlier periods, the wisdom of these verses was focused on rather than their nature and formulation of opinions on their interpretation took over as of the VIIIth century. Qu'ran having information on positive science branches led many scholars to tend towards and interpret the Qu'ran in this respect. As science and technology progressed, the tendency towards the Qu'ran and progress scientifically were at the same extent. The fact that the Qu'ran has some information concerning positive science branches does not mean that it is a science book. The Qu'ran is a book of true path rather than a science book. Because the main purpose of the Qu'ran is to guide mankind.

Key Words: Qu'ran, Tafsir, Laconic, Scientific Tafsir, Scientific Laconic, The Qu'ran's Relation With Modern Sciences