Vergi uyuşmazlıklarına yol açan hallerin tespiti ve muhasebeleştirilmesi
Determination and accounting of factors leading tax disputes
Yazar: MUHAMMET EMRE DİRİ
Danışman: PROF. DR. TURGUT ÇÜRÜK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Maliye politikaları = Fiscal policies ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe uygulamaları = Accountin applications ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi denetimi raporları = Tax audit reports ; Vergi muhasebesi = Tax accounting ; Vergi uyuşmazlıkları = Tax conflicts

Özet:
Vergi uyuşmazlıkları, verginin tarafları arasında vergisel yükümlülükler bağlamında ortaya çıkan anlaşmazlıklardır. Vergi incelemeleri sırasında yapılan tespitler ve beyanda yapılan hatalar, vergi uyuşmazlıklarının ortaya çıkmasındaki temel nedenler olup, uyuşmazlıkların çözümlenmesinde tarafların başvurdukları idari ve yargısal çözüm yolları şeklinde iki başlık altında toplanan alternatif çözüm yolları bulunmaktadır. Pişmanlık ve ıslah, uzlaşma, cezalarda indirim ve vergi hatalarında düzeltme, vergi uyuşmazlıklarının çözümünde idari aşamada başvurulan yöntemler olup, vergi mahkemelerinde dava açma ise yargısal çözüm yollarının temelini oluşturmaktadır.
Çoğunlukla vergi incelemesi ile ortaya çıkarılan ve idari veya yargısal yollarla çözümlenen vergi uyuşmazlıklarına yol açan muhtemel nedenlerin hangilerinin yaygın olduğunun tespiti, kamu gelirleri içerisinde en önemli gelir türlerinden olan vergilerin etkin bir şekilde toplanmasında son derece önemlidir. Ancak vergi uyuşmazlıklarına yol açan halleri uygulamalı olarak inceleyen çalışmaların oldukça sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Literatürdeki boşluğun giderilmesine katkı sağlamayı amaçlayan bu çalışmada, vergi uyuşmazlıklarına yol açan haller ve bunların uyuşmazlığın çözümlenme sürecinde nasıl muhasebeleştirilmesi gerektiği, vergi inceleme raporları üzerinden yapılan bir araştırma ile tespit edilmiştir.
Araştırmada, vergi uyuşmazlıklarına yol açması muhtemel nedenlerin en çok "defter ve belgelerin noksan, usulsüz veya karışık olması" ile "fatura ve benzeri evrakların eksik düzenlenmesi veya düzenlenmemesi" olduğu, bu ve benzeri nedenlerle tespit edilen matrah
ve vergi farklarının beyan edilen tutarlara, kesilmesi öngörülen vergi cezalarının ise tespit edilen vergi farklarının yaklaşık üç katına ulaştığı belirlenmiştir. Ayrıca, vergi cezalarının vergi mevzuatında kanunen kabul edilmeyen gider olarak değerlendirilmesinin, vergi muhasebesi ile genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre yapılan muhasebe kayıtlarında farklılıklara yol açtığı ve vergi muhasebesine göre işletmelerin bu cezaları ortaklardan alacaklar hesabında muhasebeleştirmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vergi Uyuşmazlıkları, Vergi İncelemesi, Muhasebeleştirme

Abstract:
Tax disputes are disagreements that arise in the context of tax liabilities between the parties. Detections made during tax audits and declaration errors are the main reasons for the occurrence of tax disputes and there are alternative ways of resolving the disputes which can be listed under two headings: administrative and judicial remedies for the parties. Appeal for amendment, compromising, reduction in tax penalties and correction of tax errors are methods used in the administrative phase in the resolution of tax disputes and litigation in tax courts is the basis of judicial remedies.
Determination of the probable factors leading tax disputes usually found through tax audits and resolved by administrative or judicial remedies, is rather important for efficient collection of tax considered to be the most important public revenues. However, review of literature indicate that little empirical research were undertaken to determine factors leading tax disputes.
In order to make contribution to fill this gap, this study by analysing the tax audit reports attended to determine the factors leading to tax disputes and the accounting
process to be followed in resolving such disputes. In the study, it is stated that probable factors leading tax disputes are "faulty or misleading books and documents" and "incorrect billing or non-billing" and that the tax base and tax differences determined for these and similar reasons are up to declared amounts and that the tax penalties reached about three times the tax differences determined. In addition, the assessment of tax penalties as non-deductible expenses in tax legislation resulted in differences in the accounting records made in accordance with tax accounting and generally accepted accounting principles, and that according to tax accounting, businesses should account
 for these penalties as receivable from shareholders. Keywords: Tax Disputes, Tax Audit, Accounting