Son dönem bazı Osmanlı âlimlerine göre Müslümanların gerileme nedenleri
The reason of the recession of the Muslims according to the late Ottoman scholars
Yazar: MUSTAFA DERE
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA BOZKURT
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Aydınlar = Intellectuals ; Geri kalmışlık = Behindhand ; Kelam = Islamic theology ; Müslümanlar = Muslims ; Osmanlı alimleri = Ottoman scholars

Özet:
Hâlâ güncelliğini koruyan dünya Müslümanlarının geri kalmışlığı meselesi, Osmanlı devletinin gerek siyasi gerekse askeri ve ekonomik anlamda gerilemeye başlamasıyla hissedilmiş ve bu durumda ilk olarak askeri alanda Batı örnek alınarak yeni bir düzen oluşturulmaya çalışılıp gerileme engellenmek istenmiştir. Resmi olarak gerilemeyi başlatan olay olan Karlofça Antlaşması sonrası; III. Selim'in askeri alanda batı tarzı düzenlemeler yapmak istemesi, Osmanlı'yı parçalanmaktan kurtarmak için ortaya çıkan fikir akımları, Tanzimat ve Islahat Fermanları, I. ve II. Meşrutiyet ile Kanun-i Esasi'de yapılan değişiklikler gibi çabaların hiçbiri Osmanlı Devleti'ni yıkılmaktan kurtaramamıştır. Bu süreç yaşanırken yapılan siyasi, hukuksal ve ekonomik değişikliklerin yanı sıra hem Osmanlı'nın son döneminde hem de devlet yıkıldıktan sonra kurulan Cumhuriyet'in ilk dönemine tanıklık eden Osmanlı aydınları-biz bunlara Osmanlı âlimleri ismini verdik- Müslümanların neden bu duruma düştükleri hakkında dönemin gazete ve dergilerinde makaleler yazarak görüşlerini dile getirmişlerdir.
Osmanlı âlimleri diye görüşlerini verdiğimiz kişilerin; şeyhülislamlık, sadrazamlık, dersiâmlık, müderrislik, milletvekilliği, başbakanlık gibi çeşitli devlet görevlerinde bulunmuş olmaları sosyolojik açıdan toplumun sorunlarını daha iyi bilmelerini ve bu problemlere neden olan etkileri yazmış oldukları eserlerde dile getirmeleri bizim için büyük bir önem arz etmiştir. Her bir âlimin Müslümanların gerilemesine neden olan sebepler hakkında farklı fikirleri olsa da genel olarak çoğunun dile getirdiği ortak noktalar mevcuttur. Bunlar: cehalet ve eğitimin önemi, dine verilen hassasiyetin azalması ile hurafe ve bidatlerle ortaya çıkan yanlış din algısı, ekonomik açıdan gerileme, özellikle Batı'ya karşı uygulanan taklitçilik, mezheplere ayrılma, içtihat yapamama, milliyetçilik ve ırkçılık yapma gibi nedenler neredeyse her âlimin dile getirdiği nedenlerdir.

Anahtar Kelimeler: Kelam, Osmanlı Âlimleri, Aydınlar, Gerileme, Terakki, İlerleme

Abstract:
The issue of the World's Muslims backwardness,  still protecting its currency; was first felt when the Ottoman Empire started to regress in politics, economics and military fields and in this situaiton, firstly a new order was tried to establish and wanted to prevent the recession by imitating the West in military field.  that would prevent the regression. After the Karlowitz Treaty which officially started the regression period, III. Selim's attempts of western regulations in military scope and following this, The movement of thoughts aroused to save The Ottoman Empire from shattering; The Rescript of Gülhane and The Edict of Reform; The changes made in both First and Second Constitutional Era, and The Ottoman basic law and such attempts couldn't save the Ottoman Empire from collapse.
While all these happened, besides the changes in politics, law and economics; Intellectuals who witnessed the both during  the last periods of The Ottoman Empire and the early years of The Republic – we named them as Ottoman Scholars- expressed their opinions in the newspapers and magazines of the era by writing articles about why the Muslims fell to this situation.
Those people named as Ottoman Scholars whose ideas we presented, took  part in different governmental positions such as shaykh al-islam,grand viziership, mudarris, deputyship and prime ministry and this helped them to know the problems of society better sociologically and Express the reasons of these problems in their Works better which carries a great importance for us.
Although, every scholar had different ideas about the reasons that caused the recession of the Muslims; There are some common points that the majority agree on. And here are the reasons that nearly all the scholars mentioned ; the importance of illeteracy and education, the decrease of the importance given to the religion, wrong religious perception because of supersititions and innovations, economical recession, and especially western apery, denominational differences, and not making case law anymore, nationalism and racialism.

Key words: Kalam, Ottoman Scholars, İntelligentsia, Recession, Development, İmprovement