Yeni HIV tanısı almış kişilerde altı aylık dönemde sağlık ile ilişkili yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of health-related quality of life in newly diagnosed with HIV in a six-month period
Yazar: HAKKI MERİÇ TÜRKKAN
Danışman: DOÇ. DR. OKAN DERİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
Amaç: HIV (Human Immundeficiency Virus- İnsan İmmün yetmezlik Virüsü) enfeksiyonu, günümüzde etkin antiretroviral tedaviler (ART) sayesinde ölümcül bir hastalıktan yönetilebilir bir kronik hastalığa dönüşmüştür. Bu durum, yaşam beklentisindeki artışı beraberinde getirirken, sağlık ile ilişkili yaşam kalitesinin (SYK) daha kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Çalışmamız, yeni HIV tanısı almış kişilerin tedavi ve takip süreçlerindeki SYK değişimlerini ve UNAIDS'in dördüncü 95 hedefi olması önerilen iyi yaşam kalitesi (YK) oranlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, yeni HIV tanısı alan kişilerin altı aylık süreçte izlenmesiyle prospektif gözlemsel bir tasarımla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde, WHOQoL-HIV Bref ölçeği kullanılarak SYK ölçümleri yapılmış; ayrıca katılımcıların demografik özellikleri, CD4+ T lenfosit sayıları ve viral yükleri gibi klinik parametreler kaydedilmiştir. Ölçümler başlangıçta, üçüncü ve altıncı aylarda gerçekleştirilmiştir. 
Verilerin karşılaştırılmasında parametrik ve non-parametrik testler kullanılmıştır. Sürekli değişkenler için Student's t-testi veya Mann-Whitney U testi, kategorik değişkenler için ki-kare veya Fisher's exact testi uygulanmıştır. Üç zaman noktasındaki değişimlerin analizi için tekrarlayan ölçümlü ANOVA veya Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır. Gruplar arasında fark olup olmadığını anlamak için post-hoc analizler gerçekleştirilmiştir. Klinik olarak önemli olan en küçük farklılık (MCID) analizi çıpa temelli ve dağılımsal temelli yöntemlerle yapılmıştır. SYK değişimlerini çıpa temelli MCID yöntemleri ile analiz etmek için ortalama değişim (AC), değişim farkı (CD) hesaplamaları, ROC (Receiver Operator Curve)- AUC (Eğri altında kalan alan) ve lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Dağılımsal temelli MCID analizi için standart ölçüm hatası (standard error of measurement, SEM), Cohen's d ile etki büyüklüğü analizi yapılmıştır. İstatistiksel analizlerde anlamlılık düzeyi p <0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza 81 hasta dahil edilmiştir. Altı aylık takip sürecinde toplam YK puanlarında anlamlı artış gözlenmiştir. Fiziksel alan, en çok iyileşme gösteren alan olarak belirlenmiş ve CD değerleri bu alanda en yüksek düzeyde hesaplanmıştır. Buna karşın, ilişkiler alanında negatif yönlü değişim saptanmıştır. SYK'yi etkileyen faktörler arasında tedavi memnuniyeti ve HIV durumunu paylaşmanın olumlu etkisi olduğu; HIV tedavisi dışında ek ilaç kullanımının ise YK üzerinde olumsuz bir etkisi olduğu saptanmıştır. Toplam YK puanları, Biktegravir (BIC) ve Dolutegravir (DTG) içeren rejim kullanan kişiler arasında benzer bulunmuştur. Bununla beraber BIC içeren rejim kullananlarda bağımsızlık, çevre ve ilişkiler alanı puanlarında anlamlı yükseklik gözlenmiştir. Üçüncü ayda iyi YK'ye sahip kişilerin oranı %74, altıncı ayda ise %80 olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Çalışmamız, Türkiye'de HIV ile yaşayan kişilerin SYK'lerini UNAIDS'in dördüncü 95 hedefi doğrultusunda değerlendiren ilk kapsamlı araştırmadır. HIV pandemisiyle mücadelede yalnızca tedaviye erişim ve virolojik başarı değil, kişilerin SYK'lerinin artırılması da temel bir hedef olarak ele alınmalıdır. HIV ile yaşayan kişilerin SYK'lerini iyileştirmek için multidisipliner yaklaşımların geliştirilmesi, sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi, damgalanma ile mücadele ve kişilerin tedaviye uyumlarının artırılması büyük önem taşımaktadır. 

Anahtar kelimeler: Dördüncü 95 hedefi, HIV, Sağlık ile ilişkili yaşam kalitesi,

Abstract:
Objective: HIV (Human Immunodeficiency Virus) infection has transformed from a fatal disease into a manageable chronic condition due to effective antiretroviral therapy (ART). While life expectancy has significantly improved, comprehensive evaluation of health-related quality of life (HRQoL) is increasingly important. Our study aims to assess changes in HRQoL during treatment and follow-up of newly diagnosed individuals with HIV and to evaluate the proportion of individuals achieving good quality of life (QoL) as proposed by UNAIDS' fourth 95 target.
Materials and Methods: This prospective observational study was conducted at Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, monitoring newly diagnosed HIV patients over a six-month period. HRQoL was measured using the WHOQoL-HIV Bref scale at baseline, the third month, and the sixth month. Demographic data, CD4+ T lymphocyte counts, and viral load levels were also recorded.
Parametric and non-parametric tests were used for statistical comparisons. Student's t-test or Mann-Whitney U test was applied for continuous variables and chi-square or Fisher's exact test for categorical variables. Repeated-measures ANOVA or Kruskal-Wallis tests analyzed changes across time points, followed by post-hoc analyses. The minimal clinically important difference (MCID) was calculated using anchor-based and distribution-based methods, including mean change (AC), change difference (CD), ROC-AUC analysis, and logistic regression. Distribution-based methods included standard error of measurement (SEM) and effect size analysis with Cohen's d. A significance level of p<0.05 was applied.

Results: Eighty-one patients participated in the study. Over the six-month follow-up, total QoL scores showed a significant improvement. The physical domain demonstrated the greatest improvement, with the highest CD values, while a negative trend was observed in the relationships domain. Factors positively influencing HRQoL included treatment satisfaction and HIV status disclosure, whereas additional medication usage outside of HIV treatment had a negative impact. Total QoL scores were found to be similar between individuals using Bictegravir (BIC) and Dolutegravir (DTG) based regimens. However, those on BIC based regimens showed significantly higher scores in the independence, environment, and relationships domains. The proportion of individuals achieving good QoL was 74% at the third month and 80% at the sixth month.
Conclusion: Our study is the first comprehensive study to assess the HRQoL of people living with HIV in Turkey in line with the fourth 95 targets of UNAIDS. In the fight against the HIV pandemic, not only access to treatment and virological success, but also improving the HRQoL of individuals should be considered as a fundamental goal. To enhance the HRQoL of people living with HIV, it is crucial to develop multidisciplinary approaches, strengthen social support systems, mitigating stigma, and implement strategies to improve treatment adherence.

Key words: Fourth 95, HIV, Health-related quality of life