Bifosfonat tedavisi gören hastaların osteonekroz gelişimi yönünden değerlendirilmesi ve serumdan kemik rezorpsiyon parametrelerinin ölçülmesi
Evaluation of patients with osteonecrosis on bisphosphonate treatment and determination of serum bone resorption parameters
Yazar: HAKAN YUSUF TUNCER
Danışman: PROF. DR. FERDA TAŞAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Difosfonatlar = Diphosphonates ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Osteonekroz = Osteonecrosis ; Çene = Jaw ; Çene anormallikleri = Jaw abnormalities ; İlaç değerlendirme = Drug evaluation ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Bifosfonatlar günümüzde multiple myeloma, kemik metastazı gösteren kanserler ve osteoporoz tedavisinde sıklıkla ve tercihle kullanılan ilaçlardır. Bifosfonatlar bu hastalardaki olası iskeletsel komplikasyonları ve patolojik fraktürleri engellerken hastanın yaşam kalitesini de olumlu yönde etkilemektedir. Ancak 2003 yılından bu yana literatürde giderek artan sayıda rapor edilen olgularda, kanser ve osteoporoz tedavisi nedeni ile oral veya damar içi bifosfonat kullanan hastalarda yapılan dental tedavileri izleyerek veya spontan olarak çene kemiklerinde gelişen, iyileşmeyen, avaskuler nekroz ile karakterize kemik ekspozlarının bifosfonatların yan etkisi olarak ortaya çıktığı bildirilmektedir. Güncel literatürde BRONJ (Bisphosphonate Related Osteonecrosis of the Jaws) adı altında yer alan bifosfonata bağlı çenelerin osteonekrozu olan bu durum etyolojisinin yanı sıra riskler ve tedavi yöntemleri ile tartışılan bir sorundur. Bifosfonat tedavisi altında olup BRONJ gelişen veya gelişmeyen hastalarda serum kemik belirleyicilerinin (CTX, KSAF, Osteokalsin, Kalsitonin, PTH) rolü ve yeri de araştırılan unsurlar arasındadır. Çalışmamız bifosfonat kullanan hastalarda gerekli dental incelemeleri izleyerek BRONJ gelişen (n:23) ve gelişmeyen (n:15) olmak üzere iki grup altında toplam 38 hasta üzerinde gerçekleştirilmiştir. Tüm hastalar primer hastalık, kullanılan bifosfonatın türü, veriliş yolu, dozu, kullanım süresi yanı sıra var olan dental ve oral bulgular yönünden değerlendirilmiştir. BRONJ tanımlanan hastalarda lezyonun lokalizasyonu, boyutları ve eşlik eden klinik bulgulara dayalı evrelendirme ile uyumlu olarak medikal, medikal+cerrahi, medikal+cerrahi+LLLT olmak üzere 3 farklı tedavi protokolü uygulanarak tedavide başarı değerlendirilmiştir. BRONJ gelişmeyen 15 hastada ise optimal ağız hijyeninin sağlanması ile birlikte antibakteriyel tedavi altında gerekli dental cerrahi tedaviler atravmatik yaklaşım ve primer kapatma yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Ayrıca sağlıklı 11 bireyden oluşan kontrol grubu ile araştırma grubundaki 38 hastanın serum kemik belirleyicileri (CTX, KSAF, Osteokalsin, Kalsitonin, PTH) ölçülmüş ve bu değerlerden PTH ve CTX değerlerinin riske yatkınlık yönünden önemli olabileceği görüşüne varılmıştır.

Abstract:
Bisphosphonates are frequently and preferably used drugs in treatment of multiple myeloma, cancer?s bone metastases and osteoporosis. Bisphosphonates not only prevent skeletal complications and pathological fractures but also improves the patient?s quality of life. However since 2003, a growing number of cases in the literature have been presented with jaw bone exposure characterized by avascular necrosis after dental treatment or spontaneously as a side effect in patients using oral or intravenous bisphosphonates due to the treatment of cancer and osteoporosis. This condition named BRONJ(Bisphosphonate Related Osteonecrosis of the Jaws) in the current literature and the etiology, risk factors and treatment modality of this condition is an issue with the debate. With or without BRONJ, the role and situation of bone markers (CTX, BAP, osteocalcin, calcitonin, PTH) in the patients under bisphosphonate therapy is among the factors investigated. Our study was performed in 38 patients who were using bisphosphonates. The patients were subdivided into two groups after careful dental examination as the patients with BRONJ (n:23) and the patients without BRONJ(n:15). All the patients were evaluated for primary disease, type of bisphosphonate used, route of administration, dose, duration of use as well as in terms of dental and oral findings. Patients with BRONJ, staging was made based on the localization of the lesion, size and clinical findings. Treatment was made in accordance to this staging protocol including medical, medical + surgical, medical + surgical + LLLT and treatment success was evaluated. In 15 patients without BRONJ, after the oral hygiene motivation, preoperative antibacterial treatment was given and the dental surgery was performed with atraumatic approach and primary closure was obtained. In addition, the bone markers of 11 healthy individuals was compared with 38 patients under bisphosphonate therapy and it was concluded that serum PTH and CTX values may be important in terms of risk susceptibility.