Gestasyonel diabetes mellitus tanısı almış kadınların postpartum diyabet izlem taramalarının yapılma sıklığı ve ilişkili faktörler
Frequency of postpartum diabetes follow-up screening and associated factors in women diagnosed with gestational diabetes mellitus
Yazar: SÜMEYYA KILIÇÇIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ARZU UZUNER ; PROF. DR. ESRA ESİM BÜYÜKBAYRAK
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Giriş: Gestasyonel diabetes mellitus (GDM) öyküsü olan kadınların gelecekte Tip 2 Diabetes Mellitus (Tip 2 DM) tanısı alma oranının, olmayanlara göre yaklaşık dokuz kat fazla olduğu bilinmektedir. GDM öyküsü olan kadınlara doğum sonrası 4-12. haftalar arasında oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapılması ve yapılan test normal ise bundan sonra 1-3 yıllık aralarla diyabet taraması yapılması önerilmektedir. Ülkemizde GDM'li gebeliği takiben postpartum taramaların yapılma sıklığı ile ilgili az sayıda çalışma bulunmaktadır ve bu çalışmaların tamamında postpartum 4-12. haftalar arasında yapılması önerilen taramalar değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın amacı; GDM geçmişi olan kadınlarda. önerilen diyabet taramalarının uygulanma sıklığı ve ilişkili faktörlerin araştırılmasıdır. 

Yöntem: Kesitsel analitik bir çalışmadır. 1 Ocak 2018'den, 31 Aralık 2020'ye kadar Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde farklı klinikler tarafından laboratuvar sisteminde 'gebe OGTT' kodu ile istenen 1249 tetkik sonucu değerlendirilip, GDM kriterlerine uyan 231 sonuca ulaşılmıştır. Bu kadınların 125'ine ulaşılıp, çalışma kriterlerine uyan ve katılmayı kabul eden 119 kadın çalışmaya alınmıştır. Katılımcılar ile yapılan görüşmelerde katılımcıların sosyodemografik, sağlık, obstetrik özellikleri, diyabet taramalarına gitme durumları ve bu durumla ilişkili faktörleri sorgulayan anket formu uygulanmıştır. 

Bulgular: Katılımcıların %78,2 (s=93)'si herhangi bir taramaya gitmediklerini, %10,1 (s=12)'i her iki taramaya gittiğini, %7,5 (s=9)'i yalnızca 4-12. haftada yapılan taramaya gittiğini ve %4,2 (s=5)'si ise yalnızca 12. hafta sonrasında taramaya gittiğini belirtmiştir. Eğitim seviyesinin lise altında olması (p=0,008, Exp(B)=13,813 [GA=1,958-97,444]), aile hekiminin GDM durumundan haberdar olması (p=0,001, Exp(B)=17,131 [GA=3,260-90,023]) ve GDM hakkında eğitim almış olma (p<0,001, Exp(B)=72,112 [GA=8,337-623,571]) diyabet taramasına katılımı olumlu yönde etkileyen faktörler olarak bulundu. Taramaya katılmayan kadınların %58'i doktorları tarafından öneride bulunulmadığını, %26,8'i GDM'nin geçici bir durum olduğunu düşündüklerini, %19,3'ü ise sağlıklı olduklarını düşündüklerini belirtti. Taramaya katılan katılımcılara kendilerini taramaya gitmeye teşvik eden faktörler sorulduğunda, %61,5'i doktorlarının tavsiyesi üzerine gittiklerini ifade etti.

Sonuç: Çalışmamızda, gestasyonel diyabet tanısı alan kadınlarda doğum sonrası diyabet taraması yapılma oranı yetersiz bulunmuştur. Buna neden olan temel faktör hastalara yeterli bilgi sağlanmaması olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Diyabet, Gestasyonel, Tip 2 Diyabet, Birincil bakım

Abstract:
Introduction: Women with a history of gestational diabetes mellitus (GDM) are nine times more likely to be diagnosed with type 2 diabetes in the future than women without GDM. For women with a history of GDM, an oral glucose tolerance test (OGTT) is recommended between 4 and 12 weeks postpartum. If the test result is between normal limits, diabetes screening is recommended every 1-3 years. There are few studies on the frequency of screening in our country and all of these studies evaluated postpartum screenings between 4-12 weeks. The objective of this study is to investigate the actual frequency of recommended diabetes screening tests among women with a history of GDM and the factors associated with it.

Method: This study, designed as a cross-sectional analytical study, evaluated 1249 laboratory test results processed with the code "pregnant OGTT" in the laboratory system of Marmara University Pendik Training and Research Hospital from 1 January 2018 to 31 December 2020, of which 231 met GDM criteria. 125 of these women were contacted and 119 who met the study criteria and consented were enrolled in the study. The participants were contacted by phone and asked about their socio-demographic, health, obstetric characteristics and diabetes screening attendance, and a survey form was administered asking about factors related to diabetes screening attendance.

Results: Of the participants, 78.2% (n:93) did not attend any screening. 10.1% (n:12) attended both scans, 7.5% (n:9) only attended the scans at 4 and 12 weeks, and 4.2% (n:5) attended screening after 12 weeks. Having less than a high school education (p=0.008, Exp(B)=13.813 [CI=1.958-97.444]), family physician's awareness of GDM status (p=0.001, Exp(B)=17.131 [CI=3.260-90.023]) and having received education about GDM (p<0.001, Exp(B)=72.112 [CI=8.337-623.571]) were found to be factors that positively influenced attendance at diabetes screening. Among women who did not attend screening, 58% reported that it was not recommended by their doctor, 26.8% thought that GDM was a temporary condition, and 19.3% thought that they were healthy. In our study, when asked about the factors that encouraged them to go for screening, 61.5% of the women said that they went on the recommendation of their doctor.

Conclusion: In our study, the rate of postpartum diabetes screening in women diagnosed with gestational diabetes was found to be unsatisfactory. The main factor causing this was found to be not providing sufficient information to patients.

Key Words: Diabetes, Gestational, Type 2 Diabetes, Primary Care