Ortahisar geleneksel yerleşim dokusunun "İnsan ölçeği" bağlamında incelenmesi
"human sacale" of Ortahisar traditional settlement texture examination in context
Yazar: HANDAN ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. DİLEK BEYAZLI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Geleneksel yerleşim = Traditional settlement ; Kalite = Quality ; Kentsel mekan = Urban space ; Trabzon-Ortahisar = Trabzon-Ortahisar

Özet:
İnsanların kendilerine yaşama alanları oluşturmaya başladığı ilk zamanlarda her şey doğanın hızına göre şekillenirken, günlük hayat da güneşin doğuşuyla başlayıp, batışıyla son buluyordu. Kenti tasarlamak için yazılı kuralların olmadığı zamanlarda, kent insanın sosyal yaşamıyla zenginleşerek gelişiyordu. 1900'lü yıllarda sanayi devrimi sosyal yaşamı değiştirecek önemli bir aktör olarak karşımıza çıkar. Kentler hızlı bir değişim sürecinin içine girerken artık kentsel yaşamda otomobiller de yerlerini alırlar. Değişen yaşam koşulları beraberinde farklı kent planlama pratiklerini de getirir. Bu çalışmanın temel amacı mekân üretim sürecinde "insan ölçeği" ni yakalamak üzerine kurgulanan tasarım ilkelerini geleneksel bir doku üzerinden analiz etmek; kurulan/kurulmayan ilişkinin somut ölçütler ve kriterler bağlamında değerlendirmektir. Bu bağlamda Trabzon kentinde yer alan, Ortahisar Mahallesi içerisinde geleneksel kentsel doku yoğunluğunu muhafaza eden, kentsel sit alanındaki bir sokak çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Kavramsal çerçeve içerisinde geliştirilen, "insan ölçeği" boyutunu sağlayan kentsel tasarım niteliklerinin ölçülmesine yönelik analizler yapılarak bağlamsal boyutta yapılan görüşme ve birincil kaynak taraması bulguları ile birlikte değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda kentsel mekânın insan ölçeği niteliğine bağlı öneriler mekân düzenleme/şehircilik çalışmalarına altlık olabilecek şekilde önerilmiştir.

Abstract:
In the early days when people started to create living spaces for themselves, everything was shaped according to the speed of nature, and daily life began with the sunrise and ended with its sunset. When there were no written rules for designing the city, the city was developing by enriching with the social life of the people. In the 1900s, the industrial revolution emerged as an important actor that would change social life. While cities are going through a rapid change process, cars now take their place in urban life. Changing living conditions bring along different urban planning practices. The main purpose of this study is to analyze the design principles, which are based on capturing the "human scale" in the space production process, through a traditional texture; to evaluate the established/not established relationship in the context of concrete criteria and criteria. In this context, a street in the urban protected area, which preserves the traditional urban texture density in Ortahisar District in the city of Trabzon, has been determined as a study area. Analyzes were made to measure the urban design qualities that were developed within the conceptual framework and that provide the "human scale" dimension, and were evaluated together with the findings of the interview and primary source review in the contextual dimension. As a result of the study, suggestions based on the human scale nature of the urban space were proposed as a basis for space arrangement / urbanism studies.