Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde kendine zarar verme davranışı, bilişsel esneklik ve farmakolojik tedavi ilişkisi
Relationship between self-injurious behavior, cognitive flexibility and pharmacological treatment in adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: AYGÜL AVCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MELTEM KÜÇÜKDAĞ
Düzce Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı / Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu = Attention deficit and disruptive behavior disorders

Özet:
Amaç: Çalışmamızda 'Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu' tanılı ergenlerde
kendine zarar verme davranışı, bilişsel esneklik, öz duyarlılık ve farmakolojik tedavi
arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza çocuk ve ergen psikiyatriye başvuran ve araştırma
şartlarına uygun bulunan 63 DEHB tanılı hasta (en az 6 aydır DEHB tedavisi alan=33
ve DEHB'ye yönelik tedavi almayan=30 hasta) ve benzer demografik özelliklere sahip
60 sağlıklı genç dahil edildi. Katılımcılara ve ailelerine araştırmamız hakkında bilgi
verilerek kendilerinden yazılı olarak onam alındı. Tüm gençler "Okul Çağı Çocukları
için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu
Şekli- Türkçe Versiyonu" (ÇDŞG-ŞY-T) uygulanarak değerlendirildi. Gençlere
'Bilişsel Esneklik Ölçeği' (BEÖ), 'Öz Duyarlılık Ölçeği' ve 'Kendine Zarar Verme
Davranışı Değerlendirme Envanteri' (KZVDDE) uygulandı.
Bulgular: DEHB tanılı hastaların kontrol grubundaki katılımcılara göre daha sık
kendine zarar verme davranışı sergiledikleri saptandı. Tedavisiz DEHB hastalarının
kendilerine zarar verici davranışlarla, kişiler-arası ilişkilerini düzenleme beklentileri
ve/veya arayışları tedavili DEHB hastalarından daha yüksek çıkmıştır ve yine bu
tedavisiz hastaların seçeneklerin farkında olma düzeylerindeki artışa rağmen zarar
verici davranışı otonom düzenleyici faydaları nedeniyle sürdürdüğü anlaşılmıştır.
DEHB tanı kriterlerini karşılayıp tanıya yönelik tedavi almayan hastaların bilinçlilik
düzeyleri her ne kadar artsa da hastalar kendilerine zarar verici davranışı bazı kişiler-
arası işlevler nedeniyle sürdürmektedir. DEHB'li tedavi alan ve kendine zarar veren
gençlerde, bilişsel esneklik ile öz yeterlilik düzeylerindeki artışla birlikte zarar verici
davranışın çevreden intikam alma niteliği azaldığı ve bu gençlerde seçeneklerin
farkındalığı arttıkça, özerklik sağlama ve koruma amacıyla kendine zarar vermenin
azaldığı saptandı. DEHB tanılı ergenlerin öz duyarlılık düzeyleri kontrol grubundaki
ergenlerden daha düşük ve tedavisiz DEHB grubunda bilişsel esneklik-öz yeterlilik
düzeyi kontrol grubuna göre düşük olarak saptandı. Her üç grupta, katılımcıların
bilişsel esneklik ve öz duyarlılık puanlarının pozitif korele olduğu görüldü.
Sonuç: Kendine zarar verici davranış sergileyen DEHB'li ergenlerde tanıya yönelik
başlanan ilaç tedavisi, ergenlerin bilişsel esneklik ve öz duyarlılık becerilerini de
destekleyerek davranışı güdüleyen ve sürdüren faktörlerin önüne geçebilir. Bununla
beraber bilişsel esneklik ve öz duyarlılık becerilerini geliştirmeye dair müdahaleler
kendine zarar verici davranışı olan tüm ergenlerde davranışın yönetimi ve
önlenmesinde etkili olabilir. Elde ettiğimiz sonuçlar, bu olgularda takip ve koruma
amaçlı uygulanabilecek beceri eğitimleri ve medikal müdahaleler üzerinde çıkarım
yapmada yardımcı olacaktır. Etkilerin net olarak anlaşılabilmesi adına boylamsal
çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Aim: Our study aimed to evaluate the relationship between self-harming behavior,
cognitive flexibility, self-compassion and pharmacological treatment in adolescents
diagnosed with Attention Deficit Hyperactivity Disorder.
Materials and Methods: Our study included 63 patients diagnosed with ADHD who
applied to child and adolescent psychiatry and were found to be suitable for the study
conditions (33 patients who had received ADHD treatment for at least 6 months and
30 patients who had not received ADHD treatment) and 60 healthy young people with
similar demographic characteristics. Participants and their families were informed
about our study and written informed consent was obtained from them. All young
people were evaluated using the "Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia
for School-Age Children-Present and Lifetime Version-Turkish Version" (ÇDŞG-ŞY-T). The young people were administered the 'Cognitive Flexibility Scale' (CFS), the
'Self-Compassion Scale' and the 'Self-Harm Behavior Assessment Inventory'
(SBAAS).
Results: It was found that patients with ADHD exhibited self-harming behavior more
frequently than participants in the control group. Untreated ADHD patients had higher
expectations and/or searches for self-harming behaviors and regulating interpersonal
relationships than treated ADHD patients, and it was also understood that these
untreated patients continued their harmful behaviors due to their autonomic regulatory
benefits despite the increase in their awareness of options. Although the consciousness
levels of patients who met the ADHD diagnostic criteria and did not receive treatment
for the diagnosis increased, patients continued their self-harming behaviors due to
some interpersonal functions. In young people with ADHD who received treatment
and self-harmed, it was found that the nature of the harmful behavior to take revenge
on the environment decreased with the increase in cognitive flexibility and self-
efficacy levels, and as awareness of options increased in these young people, self-harm
for the purpose of gaining and protecting autonomy decreased. Self-sensitivity levels
of adolescents with ADHD were lower than those in the control group, and cognitive
flexibility-self-efficacy levels were lower in the untreated ADHD group compared to
the control group. In all three groups, participants' cognitive flexibility and self-
compassion scores were found to be positively correlated.
Conclusion: Drug treatment initiated for ADHD adolescents who exhibit self-harming
behaviors can prevent factors that motivate and maintain behaviors by supporting
cognitive flexibility and self-awareness skills. In addition, interventions to develop
cognitive flexibility and self-awareness skills can be effective in the management and
prevention of behavior in all adolescents with self-harming behaviors. Our results will
help us make inferences on skill training and medical interventions that can be applied
for follow-up and protection purposes in these cases. Longitudinal studies are needed
to clearly understand the effects.