6. sınıf görme engelli öğrencilere maddenin tanecikli yapısıyla ilgili kavramların öğretimi
Teaching the concepts in particulate nature of matter to 6th grade visually impaired students
Yazar: SERACEDDİN LEVENT ZORLUOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SÖZBİLİR ; YRD. DOÇ. DR. SALİH ÇAKMAK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Kimya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Görme engelliler = Visually impaired ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretim = Teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Kavram öğreniminde yaşantı ve birinci elden deneyimin yeri yadsınamaz. Görme yetersizliğinden etkilenen bireylerin öğrenmelerinin gören akranlarına göre yavaş veya eksik olabileceği, hatta doğru öğretim yöntemleri kullanılmazsa öğrenemeyecekleri ifade edilmektedir. Fen bilimlerinin öğrenilmesinde ve öğretilmesinde yaşanan sıkıntılar dikkate alındığında, görme yetersizliğinden etkilenen bireylerin fen konularını daha iyi kavrayabilmeleri için öğrenci yetersizliklerine uygun materyal ve yöntemlerin kullanımı oldukça önemlidir. Bu nedenle bu çalışmada görme yetersizliğinden etkilenen öğrencilere ilköğretim 6. sınıf Fen Bilimleri dersindeki 'Maddenin Tanecikli Yapısı' ünitesinde yer alan kavramların öğretimine yönelik bir öğretim modeli tasarlayıp bu modelin kullanışlılığı ve modelin öğrencilerde kavram öğrenmeye etkisi incelenmiştir. Yapılan bu çalışmada görme yetersizliğinden etkilenen bireylerin fen kavramlarını kavramsal düzeyde öğrenmeleri ve buna bağlı olarak fen eğitimi kalitesinin arttırılması, ayrıca diğer fen ünitelerinde yer alan kavramların doğru ve tam öğrenilmesine yardımcı olunması hedeflenmiştir. 
Bu çalışma Tasarım Tabanlı Araştırma (TTA) yaklaşımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma üç temel aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada görme yetersizliğinden etkilenen öğrencilerin fen öğrenimine yönelik genel ihtiyaçları ve 'Maddenin Tanecikli Yapısı' ünitesinde yer alan kavramları anlama düzeyleri belirlenmiştir. İkinci aşamada, ihtiyaç analizi sonucunda görme yetersizliğinden etkilenen öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ADDIE öğretim tasarımı modeli kullanılarak öğretim materyal ve etkinlikleri tasarlanmış ve geliştirilmiştir. Geliştirilen öğretim materyal ve etkinlikleri Erzurum şehir merkezinde yer alan Yakutiye Görme Engelliler Ortaokulu'nda uygulanmıştır. Üçüncü aşamada ise uygulama sürecinde yapılan gözlemlerle ve uygulama sonrası yapılan öğrenci ve öğretmen görüşmeleriyle, öğretim tasarımının kullanışlılığı, uygulanabilirliği ve eksiklikleri değerlendirilmiştir.
Çalışmada ihtiyaçların belirlenmesi ve öğretim tasarımının uygulanmasında iki farklı çalışma grubu ile çalışılmıştır. İhtiyaç belirleme aşaması 2014-2015 öğretim yılında 6. sınıfta öğrenim gören ikisi kör, üçü az gören olmak üzere toplam beş öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Öğretim tasarımının uygulanmasında ise 2015-2016 öğretim yılında 6. sınıfta öğrenim gören dördü kör beşi az gören olmak üzere toplam dokuz öğrenci ile çalışılmıştır. Veriler gözlem, görüşme ve başarı testi aracılığıyla toplanmıştır.
Uygulama sonucunda elde edilen bulgulara göre öğrencilerin 'Maddenin Tanecikli Yapısı' ünitesinde yer alan kavramları öğrenme düzeylerinin yüksek olduğu ve öğrencilerin kavramları öğrenmesinde geliştirilen öğretim tasarım modelinin katkı sağladığı belirlenmiştir. Ayrıca görme yetersizliklerine uygun materyallerin ve etkinliklerin kullanılmasının öğrenci öğrenmelerini desteklediği de tespit edilmiştir.


Anahtar Sözcükler: Fen öğretimi, ADDIE öğretim tasarımı modeli, Görme yetersizliği, Maddenin tanecikli yapısı

Abstract:
The importance of first hand experiences in concept learning cannot be denied. It is commonly reported that learning in individuals affected from visual impairment could be slow or incomplete, even they cannot learn if appropriate teaching approaches are not used. Considering the overall difficulties in teaching and learning of science, it is quite important using instructional materials and methods, which are appropriate for needs of visually impaired individuals. For this purpose, an instructional design model was developed to teach basic concepts in 'Particulate Nature of Matter' unit to 6th grade visually impairment students, evaluate the practicality of the design and its effectiveness in concept learning.  In this study, it was aimed to improve conceptual learning of visually impaired student in basic science concepts and increase the quality of science education, as well as helping students' accurate and complete learning of other science topics.  
This study was carried out thrugh a Desing Based Research (DBR) approach in three stages.  In the first stage, needs of visually impaired students regarding science learning and their understanding level of the concepts in 'Particulate Nature of Matter' unit were investigated. In the second stage, based on the needs identified in the first stage, an instructional model was designed using ADDIE learning design model and teaching materials and activities were developed. The materials and activities developed were trialed in a special school (Yakutiye Görme Engelliler Ortaokulu), for visually impaired students in Erzurum city centre. In the third stage, the practicality, feasibility, and weaknesses of the instructional design model, teaching materials and activities through  classroom observations, students' and teacher's interviews. 
Two different cohorts of students were studied in the need analysis stage and trial of instructional design.  Five students, including two blind and three low vision,  were used to identify visually impaired students needs in science learning during 2014-2015 academic year. In trial stage, nine students, including four blind and five low vision, were participated in the study during 2015-2016 academic year. Data were collected through classroom observations, students' and teacher's interviews and academic achievement test. 
Based on the data collected, it is found that the level of students' learning the concepts in "Particulate Nature of Matter" unit is high, as well as,  the instructional design model developed contributed to students science learning. It was also found that using appropriate teaching materials and activities developed according to the individual needs of visual impaired students enhance students' overall learning.


Key Words: Science teaching, ADDIE instructional design model, Particulate nature of matter, Visual impairment