Lise öğrencilerinin problemli internet kullanımının sosyal kaygı ve akran ilişkileri açısından incelenmesi
Analysis of problematic internet use of high school students in terms of social anxiety and peer relations
Yazar: OSMAN ZORBAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MELİHA TUZGÖL DOST
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akran ilişkileri = Peer relationships ; Ergenler = Adolescents ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Lise öğrencileri = High schools students ; Problem davranış = Problem behavior ; Sosyal kaygı = Social anxiety ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Bu araştırma, lise öğrencilerinin problemli internet kullanımının sosyal kaygı, akran ilişkileri ve bazı demografik değişkenlere göre incelenmesi amacıyla yapılan betimsel bir çalışmadır. Çalışma grubunu, Ankara?nın Çankaya, Etimesgut ve Mamak ilçelerinde bulunan üç lisede, 2012?2013 Öğretim Yılı Güz döneminde 9. 10. ve 11. sınıfta öğrenim gören 356?sı (%52,2)  kadın, 326?sı (%47,8) erkek olmak üzere toplam 682 lise öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmada öğrencilerin problemli internet kullanımlarını belirlemek amacıyla Ceyhan ve Ceyhan (2009) tarafından geliştirilen `Problemli İnternet Kullanımı Ölçeği-Ergen?, sosyal kaygı düzeylerini belirlemek için Aydın ve Tekinsav-Sütçü (2007) tarafından geliştirilen ve araştırmacı tarafından lise öğrencilerine uyarlanan `Ergenler İçin Sosyal Kaygı Ölçeği?, akran ilişkilerini belirlemek için Kaner (2002) tarafından geliştirilen `Akran İlişkileri Ölçeği? ve araştırmada diğer bağımsız değişkenleri belirlemek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen `Kişisel Bilgi Formu? kullanılmıştır. Araştırmada bağımsız gruplar için t testi, tek faktörlü varyans analizi ve hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Analizlerde hata payının üst sınırı .05 olarak alınmıştır.

Araştırma sonucunda; erkeklerin problemli internet kullanımı düzeyinin kadınlardan daha yüksek olduğu, ancak anne ve baba öğrenim düzeyi ile aile gelir düzeyi değişken grupları açısından problemli internet kullanım düzeyinin istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Araştırmanın hiyerarşik regresyon analizi sonuçlar ise lise öğrencilerinin problemli internet kullanımında sosyal kaygı değişkeninin alt boyutlarından olumsuz değerlendirilme korkusu ile genel durumlarda sosyal kaçınma ve huzursuzluk duyma değişkenlerinin büyük oranda ilişkisi olduğunu (%21,5), ayrıca bu değişkenler kontrol edildiğinde akran ilişkileri değişkeninin alt boyutlarından kendini açma ve sadakat değişkenlerinin de anlamlı derecede (%6,2) ilişkisi olduğu bulunmuştur.

Araştırmadan elde edilen bulgulara göre lise öğrencilerinin problemli internet kullanımlarını yordamada sosyal kaygı ve akran ilişkilerinin önemli değişkenler olduğu belirlenmiştir. Bu çerçevede alanda çalışan psikolojik danışmanlar öğrencilerin sosyal kaygı düzeylerini azaltmak amacıyla koruyucu, önleyici ve müdahale edici çalışmalar düzenleyebilirler. Bunun yanı sıra çalışmalarında akran ilişkilerini de ele almalarının, yapacakları hizmetleri planlamalarında ve düzenlemelerinde önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca problemli internet kullanımına ilişkin farkındalığın arttırılmasına yönelik çalışmalar kapsamında; ailelere, çocuklara ve ergenlere yönelik bilinçli ve güvenli internet kullanımını amaçlayan eğitim çalışmaları yapılabilir. 

Anahtar Sözcükler: Ergen, problemli internet kullanımı, internet bağımlılığı, sosyal kaygı, akran ilişkileri.

Abstract:
This research is descriptive study that aims to analyze social anxiety, peer relations and some demographic variances of problematic internet use of high school students. Working group consisted of high school students in total of 682, those were of 356 famale (%52,2) and 326 were of male (%47,8) from 9th, 10th and 11th grades of 2012?2013 the fall term academic year of three high schools in Cankaya, Etimesgut and Mamak district of Ankara. In the research, to determine students? problematic internet use `Problematic Internet Use Scale- Adolescent? developed by Ceyhan and Ceyhan (2009), to define social anxiety level, `Social Anxiety Scale for Adolescents? devloped by Aydın and Tekinsav-Sütcü (2007) and adapted to high school students by researcher, to specify peer relations `Peer Relations Scale? developed by Kaner (2002) and to determine other independent variable `Personal Information Form? developed by researcher were used. In the research, t-test, one-way analysis of variance and hierarchical regression analysis were used for independent groups. In analyses the upper limit of  margin of error was .05.  

As a result of research it was determined that male?s problematic internet use level was higher than famales, however there was no significant difference of problematic internet use between family education level and income level of family in terms of variable groups. Hierarchical regression analysis results of the research found that there were largely correlation between social avodiance on general situations with the fear of negative assessments from sub-dimension of social anxiety variance and anxiety variances (%21,5), and also when these variances were controlled, significant correlations between self-revelation of peer relations variances? sub-dimensions and loyality variances were also determined (%6,2).  

According to findings from research it was determined that social anxiety and peer relations were important variances for regression of problematic internet use of high school students. In this context, counselor of this field can hold protactive, preventive, intervening studies to decrease social anxiety level of students. In addition to this, it is thought that their dealing with peer relations on their studies will contribute to planing and organizing their services. Also, on the scope of awareness raising study about of problematic internet use; education workshops aiming aware and confident internet usage could be held for family, children and adolescents. 

Key Words: Adolescent, problematic internet use, internet addiction, social anxiety, peer relations.