Felsefe-Kelam tartışmalarında metin tutarlılığı (İbn Sina-Gazzali örneği)
Philosophy and theology discussion of consistency in the text (For example İbn Sina-Gazzali)
Yazar: ÖMER FARUK ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜRBÜZ DENİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Gazzali = Gazali ; Kelam = Islamic theology ; Tehafütü'l-Felasife = Tehafütü'l-Felasife ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma; Gazzâlî'nin Tehâfütü'l-Felasife'de İbn Sînâ'ya karşı yapmış olduğu itirazlarda ve İbn Sînâ'dan yapılan nakillerde ne derece isabetli olduğunun, metin tutarlılığı bağlamında incelenmesini ele almaktadır. Bu ayrıştırma sürecinin nihayetinde haklı veya haksız bir taraf belirlemekten ziyade, itham sahibi kişilerin yapmış oldukları ithamların hangi şartlarda ve hangi amaçlarla yapıldığı ortaya konmak istenmiştir. Ayrıca bu fikir ve görüşlerin bugüne, ne kadar ve ne derece doğru aktarıldığı da çalışmamızın önem verdiği bulgulardandır. Bir anlamda Gazzâlî'yi ve filozofları, siyak ve sibaklarına bakarak değerlendirmek, bu sorunların çözümünde yerinde bir tespit olacaktır. Biz, çalışmamızda bu durumu, muhataplarının ilgili eserlerini temel alarak inceledik. Bu incelemenin neticesinde muhataplarımız Gazzâlî ve İbn Sînâ için söylenebilecek özet cümle şudur: Bâtıniliğin sapkın düşüncelerinin İslam dünyasında kol gezdiği bir ortamda, İslam dünyasını "ilm-i siyaset" ile bu buhrandan kurtarmaya çalışan bir Gazzâlî'ye karşın; İslam adına söz söyleme yetkisini eline alan radikal köktenci unsurların aklı ve düşünmeyi safdışı bıraktığı bir buhranda, aklın kutsallığını tekrar iktidar yapmaya, "din-i siyaset" ile çözüm arayan bir İbn Sînâ, düşünce tarihinin seyrini şekillendirmektedir.İşte bu ilm-i siyaset ile din-i siyasetin çatışmasının doğurduğu sonuçlar, İslam dünyasında felsefenin tekrar sorgulanmasına zemin hazırlamış ve yüzlerce yıl sürecek bir Tehâfüt geleneğini doğurmuştur.

Abstract:
Through a study based on the contextual consistency of the text, this thesis aims to examine to what extent al-Ghazali was accurate in his use of excerpt texts from Ibn Sina and the success of al-Ghazali's arguments against Ibn Sina in his Tehafütü'l-Felasife. In the end, the aim of this process is not to determine which side is right or wrong, but rather to explore the arguments of individuals in relation to their contexts and purposes.  Furthermore, among the findings of this study are an examination of how much, and to what extent, these opinions and ideas are accurately transmitted to our contemporary times. Interpreting al-Ghazali and philosophers in consideration of their context will provide resolution of these questions. In our study, we examined this case based on the opponents' original texts. In conclusion, the following can be summarized about our subjects, al-Ghazali and Ibn Sina: al-Ghazali wrote, utilizing "the politic of knowledge," when the views of the heretics were spread widely, his intent in doing so was to restore the Muslim world from this crisis. Whereas Ibn Sina wrote in an environment where radical extremist groups, who held the authority of speaking in the name of Islam, had eliminated the use of reason and thinking. He was striving to find solutions and to empower the sanctity of reason using the "the politic of religion." Both have influenced the course of human thought throughout history. The outcome of the conflict between "the politic of knowledge" and the "the politic of religion" led to the re-examination of philosophy in the Muslim world that, in turn, resulted in the birth of Tehafüt (incoherence) tradition which would continue for hundreds of years.