2000 yılında yayımlanan Türk çocuk ve gençlik romanlarında değerler
Values in Turkish children and youth novels published in 2000
Yazar: YASEMİN NUR ÇİNİ
Danışman: PROF. DR. KAZIM YETİŞ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Değerler = Values ; Gençler = Youngs ; Gençlik edebiyatı = Youth literature ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuklar = Children

Özet:
Değerler, toplumların zaman süzgecinden geçirerek günümüze ulaştırdıkları, insan yaşamına yol gösteren manevi ve vicdani kurallar bütünüdür. Kişilerin davranışlarını ve tutumlarını idealize etmede, toplum içerisinde hayatını huzurla idame ettirmesinde önemli bir araç olan değerlerin çocuklara erken yaşlarda öğretilmeye başlanması elzemdir. Bu öğrenim sürecinde, edebi eserler, çocuklar ve gençler için önemli bir kaynaktır. Tabii bir durum olarak, her edebi eserde değerler aynı oranda işlenmez. Edebi eserlerin değerler bağlamında hassasiyetle incelenmesi, değerlerin yoğun işlendiği romanların çocuklara ve gençlere tavsiye edilmesi önemlidir. 

"2000 Yılında Yayımlanan Türk Çocuk ve Gençlik Romanlarında Değerler" adlı çalışmamızda, 2000 yılında yayımlanan, 13. Engel, Afacanlar Kulübü, Ayşegül'e Ne Oldu?, Başı Bulutlu Uçurtma, Bekle Bizi Gül Yaprağı, Bir Sokağın Hikâyesi, Burukluk, Çatalçay'ın Çocukları, Dost Kuzenler, Ebru'ların Tatili, Garip Kız'ın Öyküsü, Gizemli Koltuk, Güzeldi O Günler, Hoş Bulduk Viyana Hoş Bulduk Prag, İçimde Çiçekler Açınca, Karabasan, Kınalı Güvercin, Kumru, Ova, Parfüm Reyonu, Park, Sırrını Vermeyen Tabak, Sihirbaz Şapkasını Kaybetti, Son İki Çocuk, Süper Gazeteciler, Şeker'le Biber'in Gelişi, Türkü Çocuk, Yaşamı Tartan Terazi, Yazgısını Değiştiren Çocuk, Yüzümde Kırlangıç Gölgesi adlı 30 romanı değerler bağlamında analiz ettik. Bahsedilen romanları, betimsel analiz yöntemini esas alarak; adil olma, aile birliği, arkadaşlık, barış, bilimsellik, cesaret, cömertlik, çalışkanlık, dayanışma, dini değer, doğa sevgisi, duyarlılık, dürüstlük, estetik, fedakârlık, gelenek, güven, hayvanseverlik, hoşgörü, kanaatkârlık, merhamet, misafirperverlik, özgürlük, paylaşımcı olmak, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, sözünde durma, temizlik, tutumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik olmak üzere 33 ana başlıkta inceledik. Tespit edilen bu değerleri, romanın vakası içerisinde ele aldıktan sonra roman içinde geçtiği bölümü tırnak içerisinde alıntıladık. Tüm romanların analizi bittikten sonra, bahsi geçen değerlerin eserlerde hangi yoğunlukta işlendiğini de saptadık. Bu sonuçlara göre, 2000 yılında yayımlanan Türk çocuk ve gençlik romanlarının sevgi değeri üzerine kurulduğunu, en çok değerin Bekle Bizi Gül Yaprağı romanında, en az değerin ise Son İki Çocuk romanında işlendiğini söylemek mümkündür.

Günümüzde çocuk romanları ile ilgili tam bir koleksiyona sahip bir kütüphane ve kapsamlı bir bibliyografya çalışması mevcut değildir. Araştırmamızın konusuna giren romanlarla birlikte bu yıla ait tam bir bibliyografya çalışması yaparak literatür taramalarına katkıda bulunmayı amaçladık. Bu romanların değer eğitimine katkısını analiz ederek; çocukların bu romanlardan ne şekilde faydalanacağını ortaya koymak istedik.  Çocukların evrensel ve milli değerleri benimsemesi ve ona göre bir kimlik oluşturmasında çocuk romanlarının önemi yadsınamaz. Bu sebeple çalışmamızın, çocuklara daha nitelikli kitaplar okutulmasında etkili olacağını düşündük. Araştırmamızın Türkiye'deki değerler eğitimi çalışmalarına, incelenen değerlerin okuyuculara, taramanın ise literatür taraması yapan ve değer analizi üzerine çalışan araştırmacılara katkıda bulunacağı görüşündeyiz.

Anahtar Kelimeler: Çocuk Edebiyatı, Gençlik Edebiyatı, Roman, Değerler

Abstract:
Values are the whole spiritual and conscientious rules that societies pass through the time filter and guide human life. It is essential to start teaching children at an early age, which is an important tool in idealizing individuals' behaviors and attitudes and keeping their lives peacefully in the community. In this learning process, literary works are an important resource for children and youth. Naturally, values are not treated in the same proportion in every literary work. It is important to analyze the literary works in the context of values with precision and to recommend the novels in which the values are intensely studied to children and young people. In our study titled" values in Turkish Children and Youth Novels", published in 2000, We analized the 30 novels stated below which were published in 2000,  in the context of values ; 13. Engel, Afacanlar Kulübü, Ayşegül'e Ne Oldu?, Başı Bulutlu Uçurtma, Bekle Bizi Gül Yaprağı, Bir Sokağın Hikâyesi, Burukluk, Çatalçay'ın Çocukları, Dost Kuzenler, Ebru'ların Tatili, Garip Kız'ın Öyküsü, Gizemli Koltuk, Güzeldi O Günler, Hoş Bulduk Viyana Hoş Bulduk Prag, İçimde Çiçekler Açınca, Karabasan, Kınalı Güvercin, Kumru, Ova, Parfüm Reyonu, Park, Sırrını Vermeyen Tabak, Sihirbaz Şapkasını Kaybetti, Son İki Çocuk, Süper Gazeteciler, Şeker'le Biber'in Gelişi, Türkü Çocuk, Yaşamı Tartan Terazi, Yazgısını Değiştiren Çocuk, Yüzümde Kırlangıç Gölgesi.

We analyzed the mentioned novels, based on the descriptive analysis method, in 33 main titles; fairness, family unity, friendship, peace, scientificness, courage, generosity, diligence, solidarity, religious values, love of nature, sensitivity, honesty, aesthetics, devotion, tradition, trust, animalism, tolerance, contentment, compassion, hospitality, freedom, being sharing, patience, respect, love, responsibility, keeping word, cleanliness, prudence, patriotism and helpfulness.

After considering these values in the case of the novel, we quoted the section in the novel in quotation marks. After the analysis of all the novels, we also determined at which intensity these values are processed in the works. According to these results, it is possible to say that the Turkish children's and youth novels published in 2000 were based on the love value, and the most value was processed in the novel Bekle Bizi Gül Yaprağı, and the least value in the novel Son İki Çocuk. Today there is no library with a complete collection of children's novels and a comprehensive bibliography study. We aimed to contribute to the literature searches by doing a full bibliography study of this year with the novels included in the subject of our research. By analyzing the contribution of these novels to value education; We wanted to reveal how children would benefit from these novels. The importance of children's noavels cannot be denied in the adoption of universal and national values of children and creating an identity accordingly. For this reason, we thought that our study would be effective in teaching children more qualified books. We believe that our research will contribute to the study of values education in Turkey, the values studied will contribute to the readers, and the survey will contribute to the researchers who are searching the literature and working on value analysis.

Key Words: Children's Literature, Youth Literature, Novel, Values