Gümrük müşavirliği mesleğinin tarihsel gelişimi ve Türkiye'deki dış ticaret işlemlerine etkileri
Historical development of the trade of customs consultancy and its effects on foreign trade procedures in Turkey
Yazar: MUSTAFA ESEN YAĞCI
Danışman: PROF. DR. NURDAN ASLAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / Uluslararası İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gümrük müşavirliği = Customs consultancy ; Gümrükler = Customs ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bu çalışmada 100 yıllık bir geçmişe sahip, gümrük müşavirliği mesleğinin tarihsel süreci, bugüne kadar yürürlüğe giren tüm Gümrük Kanun'larının, gümrük komisyoncuları (müşavirleri) ile ilgili maddeleri karşılaştırılarak, komisyonculuktan müşavirliğe geçiş dönemleri ve süreçleri irdelenmiştir. Araştırmada Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde yayınlanan gümrük komisyoncularının, gümrüklerde iş takibini çerçeve içine alan ve mesleki bir statüye kavuşmasını sağlayan 1909 tarihli Talimatname'den itibaren, bugüne kadar yürürlüğe giren 1927 tarihli meslek kanunu ile,1949, 1972, 2000 ve 2009 yıllarına ait Gümrük Kanunları karşılaştırılmış, günümüzde mesleğin geldiği nokta ile meslek mensuplarının yetki ve sorumluluklarının altı çizilmiştir. Ayrıca Meslek mensubu olabilme koşulları arasındaki tarihsel süreç içerisindeki değişim ve sınav şekil ve şartlarındaki değişim üzerinde durulmuş,donanımı yüksek düzeydeki meslek grubuna dönüşüm sağlanmıştır. Meslek , 2000'li yıllarda Avrupa Birliği mevzuatına uyumlaştırılan ve halen yürürlükte olan 4458 sayılı gümrük Kanunu ile Gümrük komisyonculuğundan Gümrük Müşavirliğine dönüştürülerek, Türkiye'nin dış ticaretinin yükünü omuzlayan önemli bir meslek grubu oldukları vurgulanmıştır. Halen yürürlükte olan Dış ticaret mevzuatımızın yaklaşık 7.000 sayfalık temel mevzuatı ve 50 ye yakın kurum ve kuruluşun iç mevzuatı , Uluslar arası düzenlemeleri içeren mevzuatlar, Serbest ticaret anlaşmaları ve diğer mevzuatlarla birlikte bir bütün olarak değerlendirildiğinde gümrük müşavirlerinin sorumluluklarının büyüklüğü ortaya çıkmaktadır. Üstlenmiş oldukları hukuki ve mali sorumluluklar itibariyle bir nevi kamu hizmetini de gerçekleştiren Gümrük Müşavirlerinin mesleki örgütlenmelerinin güçlenmesi, hem gümrük müşavirliği hizmetlerinin kalitesini arttıracağı hem de mesleğin niteliğini yükselteceği ortaya konmuştur. Elde edilen veriler sonucunda, gümrük müşavirlerinin meslek birimi olan Türkiye Gümrük Müşavirleri Derneklerinin, mesleğin yüklendiği sorumlulukları ve kanundan gelen yetkileri de göz önünde bulundurularak, dernek statüsü çerçevesinde yetersiz kalacağı düşüncesiyle, meslek grubunun çalışmalarının çok daha etkin hale getirilmesi için ve Türk dış ticaretinin itici gücü olabilmesi amacıyla kamu kuruluşu niteliğinde Oda olarak yapılandırılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, the historical courses of customs consultancy bearing a past of 100 years and the articles concerning customs brokers (consultants) of any Customs Codes put into affect up today are compared and their transition periods and courses are discussed. In the research, In this research, starting from the Instruction dated 1909 issued at the last periods of the Ottoman Empire and putting procedure tracking within specific frames up to the trade code dated 1927 which provided this trade to acquire a professional statute and the Customs Codes put into operation up today dated 1949, 1972, 2000 and 2009 are compared, and the point reached today by the trade and the powers and obligations of the trade holders are underlined. Furthermore this study focused on the changes and examination system within the historical process between the conditions of being able to be a Trade holder and the trade is converted into a profession of high level group. It is emphasized that this trade is converted from Customs Broker into Customs Consultant through the already current Customs Code no. 4458 in the 2000?s harmonized with the European Union Legislation and has been an important trade group which shoulders the load of foreign trade of Turkey. It has been set forth that strengthening of professional organization of Customs Consultants who render a kind of public service regarding legal and financial responsibilities they have undertaken, increases both the quality of customs consultancy services and the property of the trade. As the result of data obtained, it has been concluded that taking into consideration the trade responsibilities shouldered by Turkish Customs Consultants Associations and the powers acquired by law, supposing that the studies of the trade group shall remain inadequate, these Associations have to be organized as a Chamber with the property of public institute for the purpose of making these studies much more effective and enabling Turkish foreign trade to be a thrusting force.