Sivas il merkezindeki yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin ve geleneksel ve tamamlayıcı tıp tutumlarıyla ilişkisinin belirlenmesi
Determination of health literacy levels of adults in Sivas provincial center and its relationship with traditional and complementary medicine attitudes
Yazar: ŞEYMA GÜNEŞ BAL
Danışman: DOÇ. DR. İREM AKOVA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Alternatif tıp = Alternative medicine ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Bu çalışma Sivas il merkezindeki yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyini ve Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) tutumlarıyla ilişkisini belirlemek amacıyla yapıldı. Araştırma il merkezindeki 15 aile sağlığı merkezine (ASM) herhangi bir nedenle başvuran 20-64 yaş 384 kişiyle 01.04.2023-01.02.2024 tarihleri arasında yürütüldü. Çalışma verilerini elde etmek için sosyodemografik veri formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Tutum Ölçeği (CACMAS) kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, frekans ve yüzde gibi tanımlayıcı ölçütlerden yararlanıldı. Ölçümle elde edilmiş verilerin analizinde bağımsız gruplarda iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, varyans analizi, post hoc Bonferroni ve Tamhane's T2 testi, Pearson korelasyon analizi ve binary lojistik regresyon analizi yapıldı. Sayımla elde edilmiş verilerin değerlendirilmesinde Ki-kare ve Fisher exact testleri kullanıldı. İstatistiksel analiz sonucu p<0,05 olan bulgular anlamlı olarak değerlendirildi. Sosyodemografik özelliklere göre katılımcıların; %39,3'ü 30-45 yaş, %57,8'i kadın, %72,1'i evli, %47,4'ü yükseköğretim ve üzeri eğitim almış, %40,6'sı düzenli gelir getiren bir işte çalışıyor ve %52,6'sı asgari ücretin üstü gelirliydi. Kişilerin %90,1'inin sağlık sigortası mevcut, %51,3'ünün genel sağlık durumu iyi ve %80,7'sinin kronik hastalığı yoktu. Katılımcıların %50'si sağlık bilgisini aile hekimi dışındaki diğer hekimlerden edinmekteydi. Çalışmaya katılan kişilerin %18,2'sinin son 5 yıl içerisinde herhangi bir GETAT yöntemine başvurduğu, bunların %44,3'ünün daha önce GETAT yöntemiyle tedavi olmuş kişilerin tavsiyesiyle GETAT'ı tercih ettiği ve %75,7'sinin hekim olmayan kişilerce tedavi edildiği tespit edildi. Çalışmamızda en çok tercih edilen GETAT yöntemleri; kupa tedavisi (%80,0),  hirudoterapi (%32,8)  ve fitoterapiydi (%20,0). Katılımcıların %16,2'si yetersiz, %29,4'ü sorunlu-sınırlı, %35,4'ü yeterli ve %19,0'ı mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyindeydi. TSOY-32 toplam puan ortalaması 33,81±9,19'du. TSOY-32 toplam puan ortalaması; 46-64 yaş aralığında (p<0,001), bekâr/dul olanlarda (p=0,014), ortaokul ve altı eğitim almış kişilerde (p<0,001), genel sağlık durumu orta ve kötü olanlarda (p<0,001), sağlıkla ilgili bilgi kaynağı aile bireyleri/komşu olanlarda (p=0,007) daha düşüktü. Tedavi ve Hizmet puan ortalaması kronik hastalığı olan kişilerde daha düşüktü (p=0,024). TSOY-32 puan ortalamasını 30-45 yaş grubunda olmak 1,9 kat (%95 GA=1,1-3,4; p=0,020); sağlık durumunun çok iyi olması 6,9 kat (%95 GA=1,9-25,8; p=0,004) artırmaktaydı. Katılımcıların GETAT Tutum puan ortalaması 105,0±31,41'di. Asgari ücretin altında geliri olan kişilerin GETAT Tutum puanı (p=0,049) ve Modern Tıbba Karşı Memnuniyetsizlik puan ortalaması (p=0,014) daha yüksekti. Sağlığa Bütüncül Bakış puan ortalaması, GETAT tedavisi bir hekim tarafından yapılmayanlarda daha yüksekti (p=0,018). Sonuç olarak, toplumda sağlık okuryazarlığı düzeylerini artırmaya yönelik eğitimler düzenlenebilir. Özellikle ileri yaş ve eğitim seviyesi düşük gruplara destek programları oluşturulabilir. GETAT tedavi yöntemleri ve sağlıklı sınırlar içerisinde uygulanmasıyla ilgili eğitimler düzenlenerek bireyler GETAT hakkında bilinçlendirilebilir.

Abstract:
This study was conducted to determine the health literacy of adults in Sivas city center and its relationship with their attitudes towards Traditional and Complementary Medicine (GETAT). The research was conducted between 01.04.2023-01.02.2024 with 384 people aged 20-64 who applied to 15 family health centers (ASM) in the city center for any reason. Sociodemographic data form, Türkiye Health Literacy Scale-32 (TSOY-32) and Traditional and Complementary Medicine Attitude Scale (CACMAS) were used to obtain study data. Descriptive criteria such as arithmetic mean, standard deviation, frequency and percentage were used to evaluate the data.  In the analysis of the data obtained by measurement, the significance test of the difference between two means in independent groups, analysis of variance, post hoc Bonferroni and Tamhane's T2 test, Pearson correlation analysis and binary logistic regression analysis were performed. Chi-square and Fisher's exact tests were used to evaluate the data obtained by counting. Findings with p<0.05 as a result of statistical analysis were considered significant. According to sociodemographic characteristics of the participants; 39.3% are 30-45 years old, 57.8% are women, 72.1% are married, 47.4% have higher education or higher education, 40.6% are in a job that brings regular income. were working and 52.6% were earning above minimum wage. 90.1% of the people had health insurance, 51.3% had good general health, and 80.7% did not have a chronic disease. 50% of the participants were obtaining health information from physicians other than their family physician. 18.2% of the people participating in the study applied to any GETAT method in the last 5 years, 44.3% of them preferred GETAT with the advice of people who had been treated with the GETAT method before, and 75.7% of them were treated by a non-physician. The most preferred GETAT methods in our study are; cupping therapy (80.0%), hirudotherapy (32.8%) and phytotherapy (20.0%). 16.2% of the participants had inadequate, 29.4% problematic-limited, 35.4% adequate and 19.0% excellent health literacy. TSOY-32 total score average was 33.81±9.19. TSOY-32 total score average; In the 46-64 age range (p<0.001), in those who are single/widowed (p=0.014), in those with secondary school education or less (p<0.001), in those with moderate or poor general health status (p<0.001), in those with health-related information source It was lower in family members/neighbours (p=0.007). The mean treatment and service score was lower in people with chronic diseases (p=0.024). Being in the 30-45 age group increased the TSOY-32 average score by 1.9 times (95% CI=1.1-3.4; p=0.020); being in very good health increased the risk by 6.9 times (95% CI=1.9-25.8; p=0.004). The average GETAT Attitude score of the participants was 105.0±31.41. GETAT Attitude score (p=0.049) and Dissatisfaction with Modern Medicine score average (p=0.014) were higher for people with income below the minimum wage.  The mean score of Holistic View of Health was higher in those whose GETAT treatment was not performed by a physician (p=0.018). As a result, training can be organized to increase health literacy levels in the society. Support programs can be created especially for older age and low-education groups. Individuals can be made aware of GETAT by organizing training on GETAT treatment methods and its application within healthy limits.