Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının geriye yürümezliği
Non-retroaction of Constitutional Court Cancellation decision
Yazar: MÜBERRA KENGER
Danışman: PROF. DR. MEHMET TURHAN
Çankaya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Anayasa yargısı = Constitutional justice ; Geriye yürümezlik = Non-retroactivity ; Hukuk devleti = State of law ; İptal kararı = Annulment decree

Özet:
Dünya ülkeleri tarafından hangi tip anayasa yargısı sistemi benimsenmiş olursa
olsun, hukuk devleti ve onun önemli bir unsuru olan anayasa yargısı, demokrasinin
temel şartlarından biri olmuştur. Bağımsız ve güçlü bir anayasa yargısının
bulunmadığı bir düzende, devleti teşkil eden yasama, yürütme ve yargı erklerinin etkin
bir şekilde işlemesi de mümkün değildir. Ülkemizde anayasa yargısının gün geçtikçe
daha da etkin rol üstlenmesi, demokratikleşmeye önemli katkılar sağlamaktadır.
Yasama işlemlerini denetleme hususunda asli görevli olan AYM, bunun
yanında fertlerin ve aynı zamanda tüm devlet kurum ve kuruluşları da dahil olmak
üzere anayasal sınırlar içerisinde kalması noktasında da önemli görevler üstlenmiştir.
Temel hak ve özgürlüklerin, kuvvetler ayrılığının, mahkemelerinin bağımsızlığının ve
yargısal denetimin olmadığı bir yönetim, hukuk devleti ilkesini temel ilke olarak
benimsediğini beyan etmiş olmakla hukuk devleti niteliğini kazanamaz. Bu nitelik
ancak belirtilen unsurların tamamen etkin hale getirilmesi ile kazanılabilir.
Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak,
AYM'nin anayasanın koruyucusu olarak üstlendiği rol, anayasaya aykırılığın ne tür bir
yaptırımla karşı karşıya olduğu, AYM kararlarının süjeler ve süre bakımından etkileri
üzerinde durulmuştur.İkinci bölümde, AYM'nin iptal kararlarının geriye yürüyüp yürümemesi
hususunun dayandığı hukuki esaslar, öncelikle hukuki güvenlik ve kazanılmış hak
kavramı çerçevesinde incelenmiş, geriye yürümenin ve geriye yürümezlik ilkesinin
dayandığı hukuki esaslar, gai ve lafzi yorum yolu ile ele alınmıştır. Karşılaştırmalı
hukukta durum değerlendirmesi yapıldıktan sonra somut ve soyut norm denetimi
başlığı altında hukuk sistemimiz yönünden incelenmiştir.
Son bölümde ise, AYM tarafından verilen iptal kararlarının hukuki sonuçları,
kararların geriye yürümezliği ilkesi kapsamında, yargı kararları ve doktrindeki
görüşler ışığında; yasama, yürütme, yargı organları ile idare, ceza ve özel hukuk
alanında tek tek değerlendirilmiştir. İptal kararlarının vergi hukukuna bakan yönü
geriye yürümezliğin etkisi boyutuyla, kesinleşmiş kararlar ve yürürlükten kaldırdığı
yasalar ise AYM ve Danıştay kararları kapsamında ele alınmıştır. İptal kararlarının
zaman bakımından ne gibi bir etki yarattığı konusuna, verildikleri tarihten itibaren ve
gelecekteki etkisi başlıkları altında kısaca değinilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Anayasa Yargısı, Anayasa Mahkemesi,
Demokratikleşme, Kuvvetler Ayrılığı, Hukuk Devleti, İptal Kararları, Geriye
Yürümezlik.

Abstract:
Constitutional state and one of its crucial component, constitutional review, is
an important requirement for democracy independent from the type constitution
adopted by the world countries. In a system which does not have an independent and
strong constitutional judiciary system, it is not possible for legislative, executive and
judiciary powers those forms the government to operate efficiently. Constitutional
judiciary, taking an efficient role, provides an important contribution to
democratization in our country.
Besides being assigned to contribute to the legislation process, constitutional
court have responsibilities about the individuals and government agencies and
institutions staying in the constitutional boundries. An administration, lacking
fundamental rights of freedoms, seperation of powers, independence of courts, judicial
review would not be called constitutional state by just declaring that it adopted
constitutional state principle. This qualification can be earned just by having the
mentioned facts active.
This paper consists of three parts. Generally, Constitutional Court's role as the
protector of constitution, kind of sanctions those exist for unconstitutional acts, the 
vii
effects of decisions of Constitutional Court in terms of time and subjects are covered
in the first part.
In the second part, judicial principles based on whether retroact Constitutional
Court's revoke decisions are studied. Retroaction and retroactivity principles based on
judiciary principles are handled via objective and verbal explanation. After assessment
of the situation in comparative law, under the topic of concrete and abstract norm
inspection studied in terms of our judiciary system.
In the last part, judicial results of decree of nullities of Constitutional Court are
studied within the scope of non-retroactivity principle, in the lights of adjudication and
opinions in doctrine, within legislation, execution, jurisdiction organs and
administration, criminal, and private law fields particularly. The subject, the effects of
decree of nullities in terms of time, is mentioned shortly under the topic of effects by
the time the decision made and in the future.
Key Words: Constitutional Jurisdiction, Constitutional Court, Democratization,
Seperation of Powers, State of Law, Decree of Nullity, Non-retroactivity