Peyzaj tasarım kriterleri ile vandalizm ilişkisinin kent parkları örneğinde incelenmesi
Examination of the relationship between vandalism and landscape design criteria in urban parks
Yazar: AHMET ALPER TOPALOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYDIN ÖZDEMİR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Vandalizm başkasının mülküne verilen zarar, başka bir ifade ile mülke karşı işlenen suç olarak tanımlanmaktadır. Vandalizmin neden olduğu yıkım, toplumun birbirine karıştığı kamusal alanlardan biri olan kent parklarının kalitesini etkileyerek kullanıcıların güvenliğini tehdit etmektedir.
Doğal gözetim, korumalar ve güvenlik kameraları gibi geleneksel yöntemlerden farklı olarak, suçu ve dolayısıyla vandalizmi önlemenin etkili ve uygun maliyetli bir yoludur. Peyzaj mimarları kent parklarında doğal gözetime olanak veren tasarımlar yaparak vandalizm eylemlerini sınırlayabilir. Bir mekânda doğal gözetim olanağının elde edilmesi, tasarım etmenlerinden biri olan görsel geçirgenliğin sağlanması ile mümkün olmaktadır.
Bu tez kapsamında kent parklarında gerçekleşen vandalizm eylemleri, tasarım ile suç önleme yöntemlerinden biri olan doğal gözetim stratejisi ile ele alınmıştır. Çalışma bu yönüyle özgün bir niteliğe sahiptir. Çalışma materyali olarak Ankara Kurtuluş ve Hatay Atatürk kent parkları seçilmiştir. Alan çalışmaları kapsamında yapılan gözlemlerle vandalizm sonucu oluşan yıkım alanları haritalar üzerinde tespit edilmiştir. Ayrıca parklardaki görsel geçirgenlik düzeyi uzman değerlendirmesi sonucunda, kullanıcı tercihleri ise anketler yoluyla belirlenmiştir (n=198). Bulgulara göre Ankara Kurtuluş Parkı'nda daha yoğun vandalizm örneklerine rastlanmıştır. Parklardaki görsel geçirgenlik düzeyi ile vandalizm bulguları arasında pozitif yönlü yüksek düzeyde ilişki bulunmuştur (r= ,628, p= ,022, n= 13).
Çalışma sonunda tasarımcıların, plancıların ve yöneticilerin vandalizm olgusunu ortadan kaldırmak veya sınırlamak için neler yapabilecekleri ortaya konulmaktadır. Bununla birlikte araştırma sonucunda ortaya çıkan bilgiler ışığında peyzaj tasarımı açısından çözüm önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
Vandalism is defined as the destruction of or damage to property. Urban parks are vital spaces for sustainable healthy cities and vandalism in these public spaces threaten the safety of urban life.
Natural surveillance, unlike traditional methods such as guards and security cameras, is an effecitve and cost-efficient way to prevent crime, and thus vandalism. Landscape architects can limit acts of vandalism by making design decisions that allow natural surveillance in urban parks. The opportunity of natural surveillance in space is one of the design strategies that can be achieved by visual permeability.
In this thesis, vandalism in two major urban parks is investigated within the scope of the natural surveillance strategy, which is one of the CPTED methods. In this respect, the study has a unique point based on design proposals and theoretical outcomes. Ankara Kurtuluş and Hatay Atatürk urban parks were chosen as the study material. During the data collection phase, the destruction areas caused by vandalism were specified on park plans. In addition, the level of visual permeability was determined as a result of expert evaluations, and user preferences were determined through surveys (n=198). According to the findings, a high rate of vandalism outcomes was observed in Kurtuluş Park. A strong correlation was found between the level of visual permeability and vandalism outcomes (r= ,628, p= ,022, n= 13).
The study concludes that designers, planners and managers should eliminate or limit the phenomenon of vandalism by landscape design proposals, which were partially developed by this research.