Kemoterapi alan hastaların yakınlarının kansere ilişkin stigma algılarının bakım verme yüküne etkisi
The effect of cancer-related stigma perceptions on the caregiver burden of relatives of patients receiving chemotherapy
Yazar: ESMA NURHAL YAZICI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BANU ÇEVİK
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Damgalama = Stigmatization ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms

Özet:
Bu çalışma kemoterapi alan hastaların yakınlarının kansere ilişkin stigma algılarının bakım verme yüküne etkisini belirlemek amacıyla yapılan tanımlayıcı tipte bir araştırmadır.
Bu çalışmanın evrenini Başkent Üniversitesi Hastanesi'nin Ayaktan Gündüz Tedavi Ünitesi'nde kemoterapi alan hastaların yakınları oluşturmaktadır ve 270 hasta yakını ile tamamlanmıştır. 
Araştırmanın verileri, "Hasta Yakını Tanıtım Formu", "Kanser Stigma Ölçeği (CASS-T)" ve "Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği (ZBVYÖ)" kullanılarak toplanmıştır. 
Araştırma verilerinin analizinde, SPSS Windows 25 paket programı kullanılmıştır. Gruplar arasındaki fark Post-Hoc Testlerden Tukey Testi ile değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesi için Pearson Korelasyon katsayısından yararlanılmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre, hasta yakınlarının CASS-T toplam puan ortalaması 71.4±17.6 (min:25-mak:103) olarak bulunmuştur. Çalışmaya katılan hasta yakınlarının CASS-T alt gruplarının puan ortalamalarından; uygunsuzluk puan ortalaması 17.1±4.55, ciddiyet puan ortalaması 16.2±6.00, kaçınma puan ortalaması 12.7±5.11, politik karşıtlık puan ortalaması 7.22±4.57, kişisel sorumluluk puan ortalaması 10.6±4.11, finansal ayrımcılık puan ortalaması 7.69±3.56 olarak bulunmuştur. Hasta yakınlarının CASS-T puan ortalamalarının cinsiyete, medeni duruma, aile yapısı ve çocuk sayıları arasında anlamlı bir fark bulunmadığı; hasta yakınlarının CASS-T puanı ve uygunsuzluk, ciddiyet, kaçınma, politik karşıtlık, kişisel sorumluluk alt gruplarına göre eğitim düzeyleri, hastaların yakınlık derecesi, meslek, ekonomik durum, daha önce karşılaşma durumları arasında anlamlı bir fark bulunduğu belirlenmiştir.
Çalışmaya katılan hasta yakınlarının ZBVYÖ puan ortalaması 39.2±15.9 (min:0-mak:75) olarak bulunmuştur. Hasta yakınlarının ZBVYÖ puan ortalamaları ile yaş grupları, yaşadığı yerler, çalışma, eğitim ve ekonomik durumları, meslekleri, bakım verme süreleri, bakım verme sırasında yardımcı olan kişilerin yeterli olma durumu arasında anlamlı bir farklılık bulunurken; cinsiyet, medeni durum, çocuk sahibi olma, bakım verme sırasında yardımcı olma durumları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. CASS-T puanları ile ZBVYÖ puanları arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki vardır. Regresyon analizinde hasta yakınlarının eğitim durumu, bakım verme sıklığı ve hastaları ile sosyal ortama katılma istememe durumlarının kanser stigma algısını artırıcı yönde etkisi olduğu bulunmuştur.  Hasta yakınlarının eğitim ve ekonomik durum, meslek, aile yapısı, hasta yakınlık derecesi, bakım verme sıklığının bakım verme yükünü etkilediği bulunmuştur. 
Sonuç olarak, hasta yakınlarının stigma algısının orta düzeyde, bakım yüklerinin ise hafif düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, hasta yakınlarının stigma algısını azaltıcı eğitimler ve sosyal destek gruplarının oluşturulması önerilmektedir.

Abstract:
This study is a descriptive study conducted to determine the effect of cancer-related stigma perceptions on the caregiving burden of relatives of patients receiving chemotherapy.
The population of this study consists of the relatives of the patients who received chemotherapy in the Outpatient Day Treatment Unit of Başkent University Hospital and was completed with 270 patients' relatives.
The data of the study were collected using the "Patient Relatives Identification Form", "Cancer Stigma Scale (CASS-T)" and "Zarit Caregiver Burden Scale (ZCBS)".
SPSS Windows 25 package program was used in the analysis of the research data. The Pearson Correlation coefficient was used to examine the difference between the groups using the Tukey Test, one of the Post-Hoc Tests, and the relationship between the variables.
According to the results of the study, the mean CASS-T total score of the relatives of the patients was found to be 71.4±17.6 (min:25-max:103). From the mean scores of the CASS-T subgroups of the relatives of the patients who participated in the study; The mean nonconformity score was 17.1±4.55, the mean seriousness score was 16.2±6.00, the mean avoidance score was 12.7±5.11, the mean score for political opposition was 7.22±4.57, the mean score for personal responsibility was 10.6±4.11, the mean score for financial discrimination was 7.69±3.56. There was no significant difference between the mean CASS-T scores of the relatives of the patients, gender, marital status, family structure and the number of children; It was determined that there was a significant difference between the CASS-T score of the relatives of the patients and their education levels according to the subgroups of inappropriateness, seriousness, avoidance, political opposition, personal responsibility, the degree of closeness of the patients, occupation, economic status, and previous encounters.
The mean score of ZBVYO of the relatives of the patients who participated in the study was found to be 39.2±15.9 (min:0-max:75). While there is a significant difference between the mean ZCBS scores of the relatives of the patients and their age groups, places of residence, employment, education and economic status, occupation, duration of care, and the sufficiency of the people who help during care; There was no significant difference between gender, marital status, having a child, and helping during caregiving. There is a moderately significant positive correlation between CASS-T scores and ZCBS scores. In the regression analysis, it was found that the education level of the patient's relatives, the frequency of caregiving, and the unwillingness to participate in the social environment with their patients had an increasing effect on the perception of cancer stigma. It has been found that education and economic status, occupation, family structure, degree of closeness to the patient, frequency of caregiving affect the burden of caregiving of the relatives of the patients.
As a result, it was determined that the stigma perception of the relatives of the patients was moderate and the burden of care was light. In line with these results, it is recommended to create trainings and social support groups to reduce the stigma perception of patients' relatives.