Bitkisel kaynaklı kozmetik ürün geliştirilmesi üzerine farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical research on developing plant-based cosmetic products
Yazar: FATMA SEZER ŞENOL
Danışman: PROF. DR. İLKAY ERDOĞAN ORHAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Bitkisel ürünler = Vegetable products ; Elastaz = Elastase ; Enzim inhibitörleri = Enzyme inhibitors ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Formülasyon = Formulation ; Kollajen = Collagen ; Kozmetik endüstrisi = Cosmetic industry ; Kozmetikler = Cosmetics ; Tirozin = Tyrosine

Özet:
Kozmesötik ürünler etkili madde olarak sentetik, hayvansal ve bitkisel kaynaklı ürünleri içermektedir. Ancak son yıllarda bitkisel ekstrelerin kozmetik formülasyonlarda kullanımı; özellikle sentetik maddelerin yan etkileri nedeniyle oldukça artmıştır. Bağ dokusu elemanlarından oluşan ve cildin orta tabakası olan dermis, derinin esneklik ve direncini sağlar. Bağ dokusunun ana bileşenlerinden iki önemli protein olan elastin ve kolajen, cildin direnci ve elastikiyetinden sorumludur ve serbest oksijen radikallerinin tetiklediği elastaz ve kolajenaz enzimleri ile parçalanmaları cilt yaşlanmasına eşlik eden kırışıklıklara neden olur. Serbest oksijen radikalleri kararlı olmayıp, pek çok fizyolojik hasara neden olmakta, birçok hastalığın yanısıra, çeşitli dokularda hücre hasarı ile de ilişkilendirilmektedir. Antioksidan maddeler, çeşitli sebepler sonucunda vücutta üretilen zararlı serbest radikalleri süpüren maddelerdir. Tirozinaz ise mikroorganizma, bitki ve hayvanlarda yaygın olarak bulunan ve bakır içeren melanojenik bir enzimdir. Son zamanlarda hiperpigmentasyon tedavisinde, cilt beyazlatma ve leke giderme amacıyla güvenli ve etkili tirozinaz inhibitörleri arayışı önem kazanmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda, tez kapsamında yaklaşık 100 adet bitkisel ekstrenin ve propolisin elastaz, kollajenaz ve tirozinaz enzim inhibitör etkileri, ELISA mikrotiter plak yöntemi ile geniş çaplı bir tarama uygulanarak incelenmiş ve antioksidan etkileri de bir dizi in vitro yöntemle tespit edilmiştir. Taramada kullanılan enzimlere karşı aktif ekstrelere biyoaktivite-yönlendirmeli fraksiyonlama işlemi uygulanmış ve aktiviteden sorumlu olması muhtemel madde(ler)in izolasyonu ve yapı tayinleri gerçekleştirilmiştir. Etkili ekstrelerden 2 tanesinden hareketle mikroemülsiyon, 2 tanesi ile de krem şeklinde kozmetik formülasyonlar geliştirilmiş, marka ismi yaratılmış ve prototip ürünler hazırlanmıştır.

Abstract:
Cosmeceuticals contain synthetic, plant-, and animal-derived materials. However, use of herbal ingredients in cosmetic formulations are on increase mostly due to side effects of synthetic compounds. Dermis, which is the middle layer of the skin consisting of connective tissue components, provides flexibility and resistance to skin. Elastin and collagen, two important proteins being the main components of the connective tissue, are responsible for resistance and elasticity of the skin.  Hydrolysis of them through elastase and collagenase triggered by free oxygen radicals cause wrinkle formation accompanied by skin aging. Reactive oxygen species are not stable and cause a huge level of physiological damage, while they are associated with cell damage in various tissues in addition to many diseases. Antioxidant compounds are the substances that may scavenge harmfull free radicals produced in the body by different reasons. Tyrosinase is a copper-containing melanogenic enzyme that is present in microorganisms, plant, and animal tissues. Recently, search on reliable and potent tyrosinase inhibitors have gained importance for skin-bleaching purpose in hyperpigmentation therapy. In the light of this information, approximately 100 herbal extracts and propolis were investiagted for their elastase, collagenase, and tyrosinase inhibitory effects using ELISA microtiter assays in a large screening in the thesis, while their antioxidant effect was determined using various in vitro methods. The active extracts against the enzymes used in the screening were subjected to bioactivity-guided fractination and the isolation and structural characterization of the active compound(s) were realized. The cosmetic formulations, 2 in microemulsion and 2 in cream form from the effective extracts, were developed, a brand name was created, and the prototype products were prepared.