XIX. yüzyılın ilk yarısında Ladik kazasının nüfusu
Populati̇on of Ladi̇k town i̇n the fi̇rst half of 19th centruy
Yazar: MÜZEYYEN DEMİR AĞCA
Danışman: DOÇ. DR. MUCİZE ÜNLÜ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Nüfus = Population ; Nüfus hareketleri = Population movements ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Samsun-Ladik = Samsun-Ladik ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Vergiler = Taxes

Özet:
Dünyada bıraktığı silinmez izlerle tarihe yön veren devletlerden biri olan Osmanlı Devleti'nde nüfus, devletin maddi manevi teşkilat yapısının temelini oluşturmuştur. Fetih politikalarıyla toprakları üç kıtaya yayılan, bünyesinde birçok ulusu barındıran Osmanlı Devleti'nde nüfusa dair kayıtlar daima bulundurulmuştur. Ancak bu kayıtlardaki amacın genellikle vergi ve asker potansiyelini belirlemeye yönelik olduğu görülmüştür. XVIII. yüzyılın sonlarından itibaren ıslahat hareketlerini başlatan Osmanlı Devleti'nin değişen dünya dengelerinde mevcut yerini korumak amacıyla yaptığı düzenlemelere paralel olarak, nüfusa dair yeni bir sayım sistemi de uygulanmaya başlanmıştır. Böylece XIX. yüzyılın ilk yarısı Osmanlı nüfusu hakkında önceki dönemlere kıyasla daha güvenilir bilgilerin elde edildiği bir dönem olmuştur. 
Çalışmamıza kaynak teşkil eden Ladik Kazası'na ait nüfus defterleri XIX. yüzyılın ilk yarısını kapsamaktadır. Bu dönemde Amasya Sancağı'na bağlı bir kaza olan Ladik'e ait 6 adet nüfus defterine ulaşılmıştır. Bu defterler Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde Nfs.d. 2230, 2231, 2232, 2233, 2234 ve 2235 numaraları ile kaydedilmişlerdir. Müslüman nüfusun kayıtlarının yer aldığı 2234 numaralı defter içerdiği düzenli ve kapsamlı bilgiler sebebiyle çalışmamızın ana kaynağını oluşturmuştur. Mevcut defterlerden yalnızca 2231 numaralı defterde gayrimüslim nüfusa ait bilgilere ulaşılmış ve gayrimüslimlerle ilgili değerlendirmelerde bu defter temel alınmıştır. Söz konusu defterlerde kayıtlı nüfusun isim, lakap, yaş, eşkâl ve mesleklerinin yanı sıra mahalle ve köylere dağılımı, akrabalık ilişkileri, askerlik durumları, nüfus hareketleri gibi birçok konu ayrıntısıyla belirtilmiştir. Bunların dışında defterlerde bulunan medrese ve han kayıtları da çalışmamızda değerlendirilmiştir. Bu veriler doğrultusunda Ladik Kazası'nın barındırdığı nüfus tüm yönleriyle ele alınarak demografik yapı ortaya konmaya ve bölgenin tarihine bu açıdan katkı sağlanmaya çalışılmıştır.


Anahtar Sözcükler: Ladik, Nüfus, Vergi, Askerlik

Abstract:
The Ottoman Empire is one of the countries dominating the history with its indelible marks which is not wiped up and population forms a basis moral and material structure of the state. With its conquest politics The Ottoman Empire, whose boundries spread along three continents, always keeps population records. But the goal of these records is to show potential of soldiers and taxes in the state. Since late 18th century, The Ottoman Empire regulates some of its systems by making reforms in order to protect its own place in changing world. At the same time, a new population census system started to be performed. So in the first half of 19th century, The Ottoman Empire's population registries are more reliable than previous ones.
Population registries of Ladik, which forms a basis for our research, is dated in the first half of 19th century. In this period Ladik belongs to Amasya starboard and we reach six population registry books and these population registry books were recorded with Nfs.d. code and with these numbers 2230, 2231, 2232, 2233, 2234, 2235 in Prime Ministry Ottoman Archives. Book no 2234, in which Muslim populations registries are found as regular informations, constitutes the main course of our research. In book no 2231, we reach informations about the population of non-muslims and this registry book is used to evaluate things about non-muslims people. This study is specifically concerned with, the number of people who live in this town, the distrubution of streets and villages, their line of descent, their occupations and appearances and their military services. Besides this the records of medrasah and inn which are found in the registry books are added in our research. On the basis of the results of this research, we reveal the important information about local people and their history and also we try to show the population structure of Ladik Town.



Key words: Ladik, Population, Tax, Military Service