Türkiye'de iklim değişikliği ve tarımsal üretim ilişkisi
The relationship between climate change and agricultural production in Türkiye
Yazar: ALİ SEYDİ ULUÇAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF ESER GÜZEL
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Tarımsal üretim = Agricultural production ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Son yıllarda ekonomik aktiviteler ile iklim değişikliği arasındaki ilişki birçok araştırmaya konu olmuştur. Antropojenik kaynaklı iklim değişikliği, özellikle sanayi sektörünün artan enerji talebini karşılamak için fosil yakıt kullanımının tercih edilmesi sonrası artış göstermiştir. İklim değişikliğinden gelecekte en fazla etkilenmesi beklenen sektör ise tarımdır. Çünkü sıcaklık ve yağış rejimindeki değişimler tarım sektörünü doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada Türkiye'de iklim değişikliği ile tarımsal üretim arasındaki ilişki araştırılmıştır. Çalışmada iklim değişikliğini temsilen sera gazı emisyonları, yüzey sıcaklığı değişimi ve yıllık ortalama sıcaklık değişkenleri kullanılırken tarımsal üretimi temsilen; tarımsal üretim endeksi, tahıl üretim endeksi, sebze ve meyve üretim endeksi, şeker bitkileri üretim endeksi, kök ve yumru üretim endeksi, gıda dışı tarımsal üretim endeksi, canlı hayvan üretim endeksi, et ve süt üretim endeksi kullanılmıştır. Kullanılan zaman serileri Türkiye için 1990 ile 2021 yıllarını kapsamakta ve 32 yıllık gözlemden oluşmaktadır. İklim değişikliği ile tarımsal üretim arasındaki ilişki Toda–Yamamoto nedensellik testi ile araştırılmıştır. Elde edilen ampirik bulgulara göre canlı hayvan ve et üretiminden iklim değişikliğini temsil eden sera gazı emisyonları, yüzey sıcaklığı değişimi ve yıllık ortalama sıcaklıklara doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Aynı zamanda ortalama yıllık sıcaklıklardan ve yüzey sıcaklığı değişiminden tahıl üretimi ve sebze-meyve üretimine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar doğrultusundan, Türkiye'de tarım sektörünün sürdürülebilir bir yapıda olabilmesi için politika önerilerinde bulunulmuştur.

Abstract:
In recent years, the relationship between economic activities and climate change has been the subject of many studies. Human-induced climate change has increased especially after the use of fossil fuels was preferred to meet the increasing energy demand of the industrial sector. The sector expected to be most affected by climate change in the future is agriculture. Because changes in temperature and precipitation regime directly affect the agricultural sector. In this study, the relationship between climate change and agricultural production in Türkiye was investigated. In the study, greenhouse gas emissions, land temperature change and annual average temperature variables were used to represent climate change, while to represent agricultural production; agricultural production index, grain production index, vegetable and fruit production index, sugar crops production index, root and tuber production index, non-food agricultural production index, livestock production index, meat and milk production index were used. The time series used covers the years 1990 to 2021 for Türkiye and consists of 32 years of observations. The relationship between climate change and agricultural production was investigated with the Toda–Yamamoto causality test. According to the empirical findings, a unidirectional causality relationship was found from livestock and meat production to greenhouse gas emissions representing climate change, land temperature change and annual average temperatures. At the same time, a one-way causality relationship was found from average annual temperatures and land temperature changes to grain production and vegetable-fruit production. In line with the results obtained, policy recommendations were made to ensure that the agricultural sector in Turkey has a sustainable structure.