Osmanlı klasik döneminde Sahib-i Raiyyet-Mültezim ve idare ilişkisi
During the Ottoman classical age the relation between the tax collector, offical and administration
Yazar: LEVENT KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. ÖZER ERGENÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Tarih = History
Dizin: Devlet idaresi = State administration ; Devlet idaresi = State administration ; Mültezimler = Tax collectors ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sahib-i Raiyyet = Sahib-i Raiyyet ; Tımar = Tımar ; Yönetim = Management

Özet:
59 Küçük,Levent,Osmanlı Klasik Döneminde Sahib-i Raiyyet ;Miiltezim ve İdare İlişkisi; Yükseklisans Tezi; Danışman.Prof. Dr. Özer Ergenç 74 Sayfa XVII ÖZET 13.Yüzyıl başlarında kurulan Osmanlı Devleti kul sistemi ve tımar sistemi adı verilen örgütlenmeler çerçevesinde bir devlet düzeni oluşturmuştur Merkezi Yönetimi güçlendirmek amacıyla savaş tutsakları arasından seçilen yetenekli ve sağlıklı gençler ülkedeki idari kadrolara yönetici olmak üzere bir eğitime tabi tutuluyorlardı. Aldıkları eğitimin sonucunda Padişaha bağlılıkları ölçüsünde ülkenin değişik bölgelerindeki hizmetlerine başlıyorlardı. Hıristiyanlıktan devşirilen bu gençler sayesinde, hükümdar ülkenin her tarafında yürütme gücünü kolaylıkla yerine getiriyor, otoritesini rahatlıkla kabul ettiriyordu. Kul sisteminin dışında tımar sistemi adı verilen örgütlenme ile de devlet toprak sistemini belirli esaslara bağlamış ve böylelikle hem üretimi canlı tutmuş hem de iyi işleyen bir vergi mekanizması oluşturmuştur. Tımar sistemi sayesinde devlet;asker besleme yükümlülüğünden kurtulmuş,ziraati teşvik etmiş ve idare ile halk arasında bir bağlantı oluşturmuştur. Osmanlı Devleti tımar ve kul sistemleri sayesinde ortaçağ dünyası tekniklerine rağmen ileri bir devlet düzeni oluşturmayı başarmış.bir takım yükümlülüklerini "Anadolu ve diğer bölgelerdeki topraklarında" merkeze bağlı birimler sayesinde yerine getirebilmiştir. Tımar sisteminde toprak gelirleri üç kısma ayrılmış ve bunlara büyüklükleri itibariyle Has, Zeamet ve Tımar adı verilmiştir. Bu adlarla anılan toprak birimlerine atanan ve o toprak parçasının vergi gelirlerini toplamakla görevlendirilen kişiler mevcut sistemin aynı zamanda tatbikçisi de olmuşlardır. Devlet sistemi olarak imparatorluğun her tarafında aynı şekilde işleyen bir vergi sistemi oluşturma güçlüğünden dolayı Osmanlı Devleti; sınırları içerisinde farklı karakterlerde vergi uygulamaları başlatmış ve o bölgenin sosyal,kültürel,ekonomik vb. şartlarına göre vergi çeşit ve türlerini tatbik etmiştir. Şeriat ve Örf denilen iki kaynak vergilerin yasal dayanaklarını oluşturmuştur.Bu dayanaklar sayesinde hükümdar ;yaptığı uygulamalarda halkın refah ve mutluluğunu sağlamayı amaçladığını göstermiştir.60 Tımar sisteminde re'aya,sipahi ve devlet olmak üzere üç temel taraf bulunmaktaydı. Devlet dirlik sistemine tab'i olan arazinin rakabe denilen çıplak mülkiyetine sahiptir.Tımar sahibi adıyla anılan sipahi devlete ait araziyi işleten.devletin re 'aya dan alacağı vergileri toplayan kimsedir. Bu topladığı paralardan bir kısmını kendine ayırmakta kalan kısmı ile asker besleyip seferlere beslediği askerler ile katılmaktadır. Yani bu özelliği ile devlet memuru rolündedir,hükümdarın otoritesini temsil etmektedir. XVI. yüzyıla kadar devlet tımar sistemi adı verilen uygulamayı başarıyla tatbik etmiştir.Ancak bu tarihten itibaren devletin harcamalarının artması.savaşlarda ağır yenilgilerin alınması rüşvet ve adam kayırma yoluyla tımarların ehil olmayan kişilere verilmesi ve bir takım dış nedenler tımar sisteminin bozulmasına.devletin vergi gelirlerinin azalmasına.ülkede dirlik ve düzenliğin bozulmasına neden olmuştur. Bu tarihten itibaren devlet ; zorunlu olarak İltizam sistemi adı verilen uygulamayı başlatmıştır.İltizam sistemi ile duyduğu nakit para ihtiyacını karşılamayı amaçlamıştır. İltizam istemi uygulamasıyla kazanç elde etmeyi tasarlayan devlet ;miri arazinin bir takım yerel güçlerin eline geçmesine.halkın refah ve mutluluğunun bozulmasına engel olamamıştır İltizam sistemi devletin birtakım zümrelere devlet gelirlerini belli bir bedel alarak peşin kiralama esasına dayanıyordu.Bu durum özel teşebbüs olarak da adlandırılabilmektedir. Tımar sistemi ve daha sonra İltizam sistemi olarak adlandırılan sistemin içerisinde yer alan görevliler aynı zamanda devletin bölgede ki temsilcisi olmaları dolayısıyla İdare.asayiş.yürütme gibi konuları da sağlamakla görevliydiler.Bu yetki çerçevesinde re' aya ve devlet arasında yegane bağlantı olarak görülüyorlardı.Devletin bölgedeki denetim ve etkisinin azaldığı zamanlarda halk üzerinde ağır vergi ve angaryalar ile baskı oluşturuyorlardı Bu çeşit suistimalleri halkın hoşnutsuzluğuna yolaçmakta,î -e 'ayanın devlete karşı isyan hareketleri içerisinde olmalarına sebep olmakta idi.Bu durum üç yüzyıl boyunca başarı ile uygulanmış toprak ve yönetim sistemini derinden sarsmış.ülkede anarşi ve terör ortamının oluşmasına ve dışarıya karşı etkili bir mücadelenin ortadan kalkmasına neden olmuştur.

Abstract:
61 Küçük Levent.During The Ottoman Classiccal Age The Relation Between The Tax Collector.Qffical And Administration Master Thesis Advisor Prof. Dr. özer Ergenç 74 pages VII. SUMMARY The ottoman government founded at the begining of the thirteeth century formed a government order with the organisations callad the slavery and the grooming systems for reinforcing the central direction the healty and capacious youth chosen between the war slaves were receiving an education so as to be administrative offices in the country.after the education received,they were begining their missions in the various regions of the country. Bythe help of the youth collected from the christianity;the emperor was practising with facility his power of administration and in exercising his authority in each part of the country A part from the slavery system,he mane ged not only to maintain the production alive,but also created a tax mechanism which was working well by the organisation called the system of grooming.By the help of the system of grooming the government was saved from the responsability of the supply of the soldier.encouraged the agriculture and created a connection between the administration and the people. The ottoman government,by the help of the system of slavery and grooming.despite of the medieval techniques succeeded in forming an advanced governmental order.and realized some of its missions by the help of the units directed by the center "at its land in anatolia and the other regions ".In the syytem of grooming the the land incomes were divided into three parts and they were called "has ", fief and grooming due to their values. The people assigned to these so-called land units in order to collect the tax income of this piece of land. The ottoman government.because of the difficulty of the creation of tax system that works in the same way in each part of the empire.initiated various types of taxations62 within the borders of regions and decided on the types of taxation considering the cultural.social and aconomical conditions of each region.It formed the legal suppliers of the two resource taxes called islamic and traditional. By the help of the welfare and the happiness of the nation with his applications. In the system of grooming there were three principle parts as cavalry soldiers.government and subjects. The govenment has the free possession called "rdkabe " of the land which is subject to the system of affluence. The cavalry soldier.callad as the possessor of the grooming,is the person who runs the land that belongs to the government and who saves the taxes that the government will receive from the subjects.he reserves a part of the that he gathered for himself and with the rest of the money he supports the soldiers and goes to expeditions with the soldiers supported by him.With his this particularity,he has the part of civil servant,he represents the authority of the emperor. The government applied successfully the so-called system of groooming till the Jöthcentury.However after this date some facts such as the increase of the expenditure of the government,the grave defeats in wars,the concession of the groomings to the people who do not deserve it with the offers of bribe and favaurs and some external reasons caused the estruction of the system grooming,the decrease of the tax income of the government,th ruin of the order and the peace in the country.From this date the government ; initiated necesarily the application called the system of tax farming. With the syytem of tax farming the government aimed to cover its needs of cash. The government that was planning to benefit by the application of the system of tax farming could not obstacle the possessionof the miri -land by some internal forces and the destruction of the welfare and the happinessof its nation. The system of tax farming was based on the rent in advance as a certain value of the government income to certain groups. This condition can be called also a special enterprise..63 The officials who had a place in the system of grooming or in the tax farming in the same time had also the mission of the procuration of the subjects such as administrationand security.In this case, they were seen as the unique connection between the subjects and the government.When the influence and the supervision decrease,they were forming a force with grave taxes and angaries on the people. This kind of abuses were causing the unhappinessof the people and the revolution of the nation to the government. This condition was menacing frequently the land system applied successfully for three hundred years and caused the formation of an environment of anarchy and terror in the country and end of the effective ordeal agonist the externalforces.