Siyasi antlaşmalar çerçevesinde Türk-Sovyet ilişkileri (1919-1939)
Turkish-Soviet relations within the framework of political treaties (1919-1939)
Yazar: YUSUF AKTAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET HAKAN ÖZÇELİK
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
15. yüzyılın sonlarından itibaren Karadeniz'in kuzeyindeki bölgelerde başlayan karşılıklı ilişkiler, iki dünya gücü için kader belirleyici hale geldi. Ancak en büyük karşılaşma, Birinci Dünya Savaşı'nda gerçekleşti. İki millet arasındaki düşmanlık, asırlardır devam eden bir sorundu ve savaş sırasında da kendisini gösterdi. Rusya, Kafkas Cephesi'nde doğu illerinin birçoğunu işgal etti ve sıcak denizlere inme politikasını gerçekleştirmek için mücadele etti. Ancak Türkiye'nin yardımına Çanakkale Savaşı yetişti ve burada olağanüstü mücadele ile büyük bir zafer kazanıldı. İngiliz ve Fransızlar Çanakkale'yi ne denizden ne de karadan geçemediler. Müttefikleri olan çarlık Rusya'sına yardım gitmedi ve 1917'de Ekim Devrimi ile birlikte Rusya savaştan çekilmek zorunda kaldı. O dönemde Osmanlı Devleti de birçok cephede kayıplar yaşıyordu. 1918'de İtilaf Devletleri ile imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması sonucu Osmanlı Devleti savaştan çekildi. Ancak bu ateşkesin şartları Anadolu halkı için çok ağır olmasından dolayı Mustafa Kemal Paşa'nın başlattığı yeni mücadele Anadolu'daki mazlum ve Müslüman halk için bir kurtuluş yolu oldu. Batılı büyük devletlere karşı yapılacak yeni özgürlük mücadelesinde Anadolu halkının bütünlüğünün yanında dışardan da bazı devletlerin yardımına ihtiyaç duyulmuştur.
Türkiye ve Sovyetler Birliği, emperyalist devletlere karşı verdikleri mücadeleyle ortak bir amaca sahip oldukları için dostça bir ilişki kurmuşlardır ve bu ilişki, her iki devlet için yeni bir dönemin başlangıcını işaret etmektedir. Türkiye ile Sovyetler Birliği 1919-1939 yılları arasında ki ilişkileri siyasi antlaşmalar çerçevesinde bu araştırmada incelenecektir. Özellikle Bolşevik Devrimi, Brest Litovsk Antlaşması, 1921 Moskova Antlaşması, 1923 Sovyetler Birliği'nin Lozan Barış Antlaşması Politikası, 1925 Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması, 1927 Türk-Sovyet Ticaret Antlaşması, 1929 Litvinov Protokolü, Türkiye'de Sosyalist ve Komünist faaliyetler ve son olarak iki ülkenin İkinci Dünya Savaşındaki durumları ele alınacaktır. Bu çalışmamızda, özellikle siyasi ilişkileri ana hatlarıyla ele almaya çalışacağız.

Anahtar Kelimeler: Millî Mücadele, Sovyetler Birliği, İttifak-İtilaf, Moskova Antlaşması, Bolşevikler.

Abstract:
Since the end of the 15th century, the mutual relations that started in the regions north of the Black Sea became fateful for the two world powers. One state was in the Alliance Group, the other in the Entente Group. The enmity between the two nations was an ongoing problem for centuries and showed itself during the war. Russia occupied many of the eastern provinces of the Caucasian Front and struggled to implement its policy of amphibious landings on warm seas. However, the Dardanelles War came to the aid of Turkey, and a great victory was won here with an extraordinary struggle. The British and the French could not pass Çanakkale either by sea or by land. Therefore, tsarist Russia, which was their allies, did not get help, and with the October Revolution in 1917, Russia had to withdraw from the war. At that time, the Ottoman Empire was also experiencing losses on many fronts. As a result of the Armistice of Mudros signed with the Allied Powers in 1918, the Ottomans withdrew from the War. However, since the conditions of this ceasefire were very difficult for the Anatolian people, the new struggle initiated by Mustafa Kemal Pasha became a way of salvation for the oppressed and Muslim people in Anatolia. In addition to the integrity of the Anatolian people, the help of some states from outside was needed in the new freedom struggle to be made against the western great states.
Turkey and Russia have established a friendly relationship as they have a common purpose in their struggle against imperialism, and this relationship marks the beginning of a new era for both states. The political relations between Turkey and Soviet Russia between 1919-1939 will be examined in this study within the framework of the treaties. Especially Bolshevik Revolution, Treaty of Brest-Litovsk, 1921 Moscow Treaty, 1923 Soviet Russia's Lausanne Policy, 1925 Treaty of Friendship and Neutrality, Turkish-Soviet Trade Treaty, Litvinov Protocol and finally Socialist and Communist Activities in Turkey will be examined. Relations between Turkey and Russia encompass a wide subject area that covers many factors. In this study, we will try to deal with the main lines, especially focusing on political relations.

Keywords: National Struggle, Soviets, Alliance-Entente, Moscow Treaty, Bolsheviks.