Tertîbu'l-Furûk adlı eseri bağlamında Muhammed b. İbrahim el-Bekkûrî'nin usul anlayışı
Muhammed b. İbrahim al-Baqquri's understanding of usûl in the context of his work Tertibu'l-Furuk
Yazar: BURAK AKCA
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHBAN YILDIRIMER
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bekkuri = Bekkuri ; Furuk-u fıkhiyye = Furuk-u fiqhiyya ; Tertibu'l-furuk = Tertibu'l-furuq ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Bu tezde, literatürde neredeyse kendisine hiç atıfta bulunulmamış olan Mâlikî hukukçusu Ebu Abdullah el-Bekkûrî'nin, Tertîbu'l-furûk adlı eseri bağlamındaki hukukî yaklaşımları detaylı bir şekilde inceledik. Birinci bölümde Bekkûrî'nin biyografisini, eserlerini ve içinde yaşadığı coğrafyanın ilmî, kültürel ve siyasi yapısını ele aldık. Bekkûrî, VII/XII. yüzyılda Endülüs'te doğmuş ve burada ilk öğrenimini tamamladıktan sonra Mağrib'e geçerek Merâkeş'e yerleşmiştir. Hayatı, hocaları ve öğrencileri hakkında kaynaklarda çok az bilgi yer almaktadır. Bu bölümde ayrıca araştırma konumuzla dolaylı olarak ilgisi bulunan Karâfî'nin biyografisine, eserlerine ve furûk literatürü gibi konulara da kısaca temas ettik. İkinci bölümde Bekkûrî'nin, hocası Şehâbeddîn el-Karâfî'nin furûk literatüründe çok önemli bir yeri olan Furûk adlı eserine sunduğu katkıları tertip, telhîs ve istidrâk başlıkları altında çeşitli örnekler üzerinden mercek altına aldık. "İstidrâk" başlığı altında Bekkûrî'nin hocasına yaptığı itirazlar bu bölümün en dikkat çekici konusudur. Tertîbu'l-furûk'un özelde furûk literatürü, genelde İslam hukuku alanındaki yerini tespit etmeye çalıştık. Son bölümde ise Bekkûrî'nin metodolojik yaklaşımları incelenmiştir. Özellikle maslahat kuramına dair tespit ettiği on üç ilkenin birçoğunu, hadisçi yönünün fıkhî görüşlerine yansımalarını, doktrin dışına çıkan görüşleri gibi meseleleri ayrı başlıklar altında ele aldık. Arap dili alanındaki yetkinliği ve bunun hukukî yansımaları, örfe bakışı, istishab ve zaruret prensiplerini kullanarak yapmış olduğu hukuki çıkarımlar da bu bölümde incelediğimiz konular arasındadır.
Anahtar Kelimeler: Furûk-ı fıkhiyye, Karâfî, Furûk, Bekkûrî, Tertîbu'l-furûk.

Abstract:
In this thesis, we examined in detail the legal approaches of the Malikî jurist, Abu Abdullah al-Baqqûrî, who has almost never been referred to in the literature, in the context of his work named Tertîbu'l-furûq. In the first chapter, we discussed his biography, works and the scientific, cultural, and political structure of the geography which he lived. Briefly Baqqûrî, was born in Andalusia in the VII/XII. century and after completing his first education here, he moved to Maghrib and settled in Marrakesh. There is very little information about his life, teachers, and students in the resources. Also, in this chapter, issues such as the Qarâfî's biography, works, and furûq literature which are indirectly related to our research topic, are briefly touched upon. In the second chapter, we examined Baqqurî's contributions to teacher Shehabeddin al-Qarâfî's work named Furûk, which has a very important place in the literature of furûq through various examples under the titles of tertîb, telhîs, and istidrâk. Baqqûrî's objections to his teacher under the title of "Istidrâk" are the most remarkable subject of this chapter. We tried to determine the place of Tertîbu'l-furûk in the field of Islamic law and particularly in the furûk literature. In the last chapter, Baqqûrî's methodological approaches were examined. We discussed especially issues such as many of the thirteen principles that he identified regarding the theory of maslaha, the reflections of the hadithist aspect on his fiqh views, and his views outside the doctrine under separate headings. His competence in the field of Arabic language and its legal implications, his view of customs, his legal inferences using the principles of istishab and necessity are also among the topics we examine in this chapter.
Key Words: Furûq fıqhiyya, Qarâfî, Furûq, Bakkûrî, Tertîbu'l-furûq