Kültür varlıklarının yasa dışı ticaretinde ekonomik risk faktörleri
Economic risk factors in illegal trade of cultural property
Yazar: BANU ÖZÜŞEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERTAN BECEREN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik risk = Economic risk ; Eski eserler = Ancient monuments ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Kaçakçılık = Smuggling ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Yasa dışı ticaret = Illegal trade ; Yağma = Robbery

Özet:
Kültür varlıkları toplumların kültürel kimliklerinin bir kanıtı ve insanlığın ortak tarihi mirasıdır. Geçmişe dair her türlü bilgiyi üzerlerinde taşıyan, bu bilgileri geleceğe taşıma özelliğine sahip kültür varlıkları ait oldukları toplumlarda tarih ve kültürde beraber yaşama temelini oluştururlar. Ne yazık ki tarihin en önemli kanıtları olan arkeolojik yerleşmeler ve kültür varlıkları gün geçtikçe artan yıkıcı etkilerin etkisi altındadırlar. Özellikle dünyanın genelinde yasa dışı kazılar arkeolojiye, ekonomiye, tarihe ve kültürel mirasa verdiği zarar ile ilk sırada yer almaktadır. Geçmiş ve gelecek arasında bağlamsal bilgiler kaybedilmektedir.
Çalışmanın amacı yasa dışı kültür varlıkları ticareti için bulunan ekonomik risk faktörlerini belirlemektir. Çalışmanın birinci bölümünde kültür varlıkları ile ilgili kavramsal çerçeve ve yasa dışı yollarla ülke dışına çıkarılmış kültür varlıklarının korunması ve iadesine ilişkin uluslararası sözleşmeler, kurumlar ve yasalar ele alınmıştır. İkinci bölümde kaçak kazı problemi, yasa dışı ticareti etkileyen unsurlar ve yasa dışı ticaretteki örgütsel yapı açıklanmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise Türkiye'de ekonomik faktörlerin yasa dışı kültür varlıkları ticareti için risk unsuru olup olmadığı "Granger Nedensellik Analizi", vaka çalışması ve doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Granger Nedensellik Analizi için yoksulluk, işsizlik oranları, satın alma gücü paritesi ve Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi Hasıla bağımsız değişkenleri ile yıllar itibariyle ele geçirilen kültür varlıkları sayıları bağımlı değişkeni kullanılmıştır. Yapılan analiz neticesinde bu değişkenlerin ele geçirilen kültür varlıkları sayısı için Granger nedeni olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ekonomik faktörlere ek olarak, modelde belirtilen şiddetleyici faktörlerden tarihsel sürecin, yüksek risk unsuru olduğu açıklanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Cultural property is an evidence of the cultural identities of societies and a common historical heritage of humankind. Unfortunately, the archaeological sites and cultural properties which are the most important evidence of history are under the threat of destructive effects increasing day by day. Particularly, illegal excavations are the first among these effects in a significant part of the world with the harm they do to archaeology, economy, history and cultural heritage. Hence, the contextual information linking the past and the future is lost.
The purpose of this study is to identify economic risk factors in illegal trafficking of cultural property. The first part of the study discusses the conceptual framework regarding cultural property and the international agreements, institutions and laws concerning the protection and return of illegally exported cultural property. The second part examines the problem of illegal excavations; factors that affect illicit trade; and the organisational structure of illicit trade. The third part analyses whether economic factors constitute a risk factor for illegal trafficking of cultural property in Turkey or not through Granger causality test, case study and document analysis. For Granger causality test, poverty; unemployment rates; purchasing power parity; and Gross Domestic Product Per Capita have been used as independent variables and the number of cultural properties recovered by years has been used as the dependent variable. As a result of the analysis, it has been concluded that these variables are not a Granger cause for the number of cultural properties recovered. Furthermore, it has been pointed out that in addition to economic factors, historical process which is among the aggravating factors indicated in the model is a high-risk element as well.