Anadolu Selçuklu Devleti'nde kent kültürü: Erzurum örneği
Urban culture in Anatolian Seljuq Empire: Case of Erzurum
Yazar: YAVUZ SELİM ALTINOK
Danışman: PROF. DR. EKREM KALAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Erzurum = Erzurum ; Kentsel kültür = Urban culture ; Kentsel yapı = Urban structure ; Kentsel yaşam = Urban life ; Kültür = Culture ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Selçuklular = Seljuks

Özet:
Türkistan ve İran coğrafyasında ortaya çıkan Türk kent kültür anlayışı, Anadolu fetih
hareketleriyle beraber, özellikle günümüz Doğu Anadolu Bölgesinde İslami olmayan bir kültür
anlayışı içerisinde, yerel geleneklerinde fazlasıyla etkisinde kalarak yeni bir görünüm elde
etmiştir. Bu yeni kent kültürünü görebildiğimiz en önemli Türk yerleşimlerinden birisi de
Erzurum'dur.
Erzurum, dönemi itibari ile Bizans İmparatorluğu için önemli bir kent konumundadır.
Bundan dolayı Bizans, Erzurum'u kültürel, mimari, siyasi ve ekonomik olarak sürekli
geliştirmiştir. Erzurum kentleşmesini oluşturan sosyo-kültürel yapı; kent mimarisine, kent
planlamasına, dini unsurların kent yaşamına katılımına ve kentteki ekonomik ilişkilerin
düzenlenmesine etki etmiştir. Türklerin Anadolu'ya girişi ve Erzurum'un Türk kenti haline
gelmesi kentteki yapıların değişmesine ve dönüşmesine neden olmuştur. Erzurum'un coğrafi
olarak önemli bir konumda yer alması Türklerin Anadolu'yu fethinden sonra da kentin
gelişimine önem vermesini gerekli kılmıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde, kurulan ve günümüze ulaşan kentlerin, sosyokültürel yapısı ve mimarisi incelendiğinde, Türkistan'da ortaya çıkan Türk sanat anlayışının
Anadolu coğrafyasında şekle büründüğü ifade edilebilir. Erzurum kentinde bulunan eserlerin
ise Türklerin Türkistan'dan getirdikleri kültürel mirasın göç yolları üzerinde bulunan İran
medeniyetiyle harmanlanmasından sonra Anadolu'da bulunan medeniyet ile birleştirmeleriyle
ortaya çıktığı söylenebilir. Buna ek olarak, Türk kültür, medeniyet ve mimarisi çeşitli
coğrafyalardan öğrenilenler sayesinde benzersiz bir konuma erişmiş, bunun yanında ana çıkış
noktası olan Türk kimliğini de her daim ön planda tutmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kent, Kent Kültürü, Anadolu Türk Kenti, Erzurum

Abstract:
Turkish urban culture has shown up in Turkistan and Iranian region, which may be
thought in modern Eastern Anatolian region, was influenced by Anatolian conquests and
developed in a non-Islamic culture manner; and also was affected a lot by local customs and
has acquired its new appearance. Erzurum is one of the most important Turkish settlements'
that we can observe this newly emerging urban culture.
At that period of time, Erzurum was an important city for the Byzantine Empire.
Because of that, Byzantine Empire has continually enhanced Erzurum culturally,
architecturally, politically and economically. The socio-cultural structure which created
Erzurum urbanization effected urban architecture, urban planning, contribution of religious
elements to urban life and the economic relations held in the city. Entry of the Turks to Anatolia,
thus Erzurum's transformation to a Turkish city led to the alteration of the urban constructs.
Erzurum's critical location in geography, caused Turks to gave great importance to the
development of the city.
If we examine the socio-cultural structure and the architecture of the cities which are
founded in the Anatolian Seljuq Empire period, it can be said that the Turkish art has been taken
form in the Anatolian region. Concerning the artifacts that are located in Erzurum; these were
arisen after the Turks had brought the cultural heritage from Turkistan and blended this heritage
with the Iranian civilisation partaken on the migratory routes and then combined these with the
Anatolian civilisation. In addition to that Turkish culture, civilisation and architecture has
reached to a unique position by courtesy of the learnings from various geographies; besides it
has always been protecting its starting point, its Turkish identity.

Keywords: Urban, Urban Culture, Anatolian Turkish State, Erzurum