Almus barajının Yeşilırmak nehri besin ağı yapısına etkilerinin duraylı izotop yöntemi ile belirlenmesi
Determination of the effect of Almus dam on Yesilirmak river food web structure with stable isotope analysis
Yazar: NEHİR KAYMAK
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA ALTUNER ; PROF. DR. ŞENOL AKIN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Türkiye'deki nehir havzaları sahip oldukları önemli doğal alanlara ve zengin biyoçesitliliğe rağmen, dünyanın diğer ülkelerinde olduğu gibi barajların sürekli tehditi altındadırlar. Bu çalışma, Almus Barajının ve mevsimsel akım rejimindeki değişimlerin Yeşilırmak Nehri yukarı havzasının besin ağı yapısına etkilerini belirleyebilmek için Ocak 2011 ile Eylül 2011 tarihleri arasında, nehrin ana kolu ve ona bağlanan dereleri içine alan 9 farklı istasyonda ve 3 farklı mevsimde (kış, bahar, yaz) gerçekleştirilmiştir. Besin ağındaki tüketicileri (omurgasız ve balıklar) destekleyen primer üretim kaynaklarındaki ve tüketicilerin trofik pozisyonlarında meydana gelen alansal ve mevsimsel değişimlerin tespit edilebilmesi için δ13C ve δ¹⁵N analizi ve SIAR karışım modeli kullanılmıştır. Pelajik ve bentik alg ile tüketicilerin topluluk yapısı baraj girişi ve baraj çıkışı istasyonları arasında farklılık göstermiştir. Diatomeler baraj girişinde yer alan istasyonlarda bentik flora da dominant iken, barajın çıkışında Chlorophyta ve Cyanobacteria grubu alglerin dominant olduğu saptanmıştır. Barajın hemen girişindeki BG3 istasyonunda 9 farklı balık ve 10 omurgasız taksonu belirlenmişken barajın çıkışında balıklar ve omurgasızlar 5 taksona düşmüştür. Nehir alanlarında genel olarak düşük δ13C değerli ve allakton kökenli otsu bitkiler barajı besleyen dere istasyonlarından Ç1 istasyonunda ve baraj gölünde otokton maddeler besin ağını destekleyen en önemli primer üretim kaynakları olarak belirlenmiştir. Besin zincir uzunluğu nehir alanlarında ortalama 4, baraj gölünde 5 olarak hesaplanmış ve balıkların trofik pozisyonları istasyonlar ve mevsimler arasında önemli derecede farklılık göstermiştir. Almus Barajı, baraj girişi ve çıkışındaki alanlarda organizmaların topluluk yapısının değişmesine ve sisteme alternatif besin kaynaklarının eklenmesine ve bunu takiben nehir besin ağı dinamiklerinin değişmesine neden olmuştur.

Abstract:
Despite the fact that most of the river basins of Turkey are important natural areas and rich biodiversity at both national and international levels, they are continuously under the threats of dams as in the other countries. This study was performed at nine stations located upper Yesilırmak River and its tributaries between January 2011 and September 2011 for the purpose of determining effects of Almus Dam and water flow on food webs structure documented seasonally (winter, spring and summer) and spatially. δ13C and δ¹⁵N analyses and SIAR mixing model were used to determine primary production sources supporting consumers in food webs and spatial and temporal variations in trophic positions among consumers. Pelagic and benthic algae and consumers assemblage composition captured below dam differed from those captured upstream. While diatom was the dominant algal group in benthic flora at upstream sites, Chlorophyta and Cyanobacteria were dominant at downstream site. Both invertebrates and fish species at upstream site increased (10 invertebrate and 9 fish taxa) relative to downstream site (5 invertebrate and fish taxa).   In general allochthonous woody plants and primary production sources having relatively depleted carbon signature were the most important food sources supporting both dominant food chain and biomass of the consumers from river reach but autochthonous sources were important in the dam lake and site Ç1 (above the dam). The mean food chain length for river sites and Dam Lake were 4 and 5, respectively and there were significant seasonal and spatial variation among trophic position of fishes. Almus Dam caused to alter diversity of aquatic flora and fauna at downstream site compared to upstream sites and add alternative food sources, hence aquatic food web dynamics.