Menstrual siklus ortognatik cerrahiye bağlı morbiditeyi etkiler mi? prospektif çalışma
Does menstrual cycle affect morbidity related to orthognathic surgery? prospective study
Yazar: ELVIN GULIYEV
Danışman: DOÇ. DR. AHMET EMİN DEMİRBAŞ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA DOĞRUEL
Erciyes Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Ağrı = Pain ; Ağrı-postoperatif = Pain-postoperative ; Menstrüal siklus = Menstrual cycle ; Morbidite = Morbidity ; Ortognatik cerrahi = Orthognathic surgery ; Ortognatik cerrahi işlemler = Orthognathic surgical procedures

Özet:
Ortognatik cerrahi, çene-yüz cerrahisindeki majör cerrahi operasyonlardan biri olup bu ameliyat sonrasında hastalarda fiziksel durumu etkileyen postoperatif morbitideler sık görülmektedir. Menstrual siklus kadınlarda ilk âdet kanamasından sonuncuya kadar hormonlar tarafından düzenlenen ve 21-35 günde bir tekrarlayan, foliküler ve luteal fazları içeren döngüsel değişim olarak tanımlanır. Kadınlarda bu döngü sırasında meydana gelen hormonal değişimler, başta ağrı mekanizması olmak üzere merkezi nöromodülasyon mekanizmaları üzerinde etkili olabilmektedir. Bu çalışmada menstrual siklus fazlarının ortognatik cerrahide postoperatif morbitide üzerinde farklı etkileri olabileceği düşünülmektedir.  Bu çalışmanın amacı farklı menstrual siklus fazlarında çift çene osteotomisi yapılan yetişkin kadın hastalarda menstrual siklusun postoperatif morbitideye olan etksinin araştırılmasıdır.
Bu klinik çalışma tek merkezli, prospektif, çift kör, randomize bir çalışma olarak planlanmıştır. Çalışmaya dâhil edilen sınıf 3 anomaliye sahip 18-35 yaş aralığında düzenli menstrual siklusa sahip kadın hastalar menstrual siklus döngü süreçlerindeki ovaryan siklus aşamalarına göre iki gruba ayrılmıştır. Bu fazlar hastanın adet tarihine göre hesaplanarak belirlenmiştir. Grup I foliküler faz, Grup II luteal faz olarak belirlenmiştir. Ağrı ölçümü için VAS skalası postoperatif 1, 2, 3, 6, 9, 12, 24, 36, 48, 60, 72 saat ve 4, 5, 6, 7. gün olarak kaydedilmiştir. Ayrıca toplam analjezi tüketimi de kaydedilmiştir. Postoperatif ödem stereofotogrametri (3dMD Vultus) yöntemi ile postoperatif 1, 2 ,3, 7, 14. gün ile 1, 2, 3. aylarda yapılan ölçümler ile kaydedilmiştir. Bulantı ve kusma postoperatif dönemde takip edilmiş ve kaydedilmiştir. Hastaların ayrıca yaş, ameliyat süresi, intraoperatif kanama miktarı, cerrahi hareket miktarları diğer değişkenler olarak belirlenmiş ve kaydedilmiştir. Veriler TURCOSA (Turcosa Analitik Çözümlemeler Ltd. Şti, www.turcosa.com.tr)  istatistik yazılımında gerçekleştirilmiş ve anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Çalışmaya toplam 24 hasta dahil edilmiştir. Foliküler faz grubunda (n=12) hastaların yaş ortalaması 20.0 (19.0-21.8) iken luteal faz grubunda (n=12) ise 21.0 (19.3-22.8) olarak bulunmuştur. Hastalarda yaş, ameliyat süresi, cerrahi hareket miktarları benzer bulunmuş ve gruplar arasında istatistiksel bir farklılığın olmadığı saptanmıştır (p>0,05). İntraoperatif kanama luteal fazda foliküler faza göre daha az olmasına rağmen anlamlı fark bulunamamıştır (p=0.068). Total ortalama VAS değerleri luteal faz hastalarında foliküler faz hastalarına göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşük bulundu (p=0,039). Postoperatif ödem açısından luteal fazda foliküler faza göre 7, 14, ve 21. günde ödem daha düşük ölçüldü ve istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p <0,05).
Bu çalışmanın sonuçlarına göre ortognatik cerrahi ameliyatı planlanan kadın hastalarda menstrual siklusun luteal fazında ameliyatın yapılması postoperatif morbiditeyi azaltmak için tercih edilebilir. Bununla birlikte bu çalışmanın sonuçlarının daha iyi yorumlanabilmesi ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler:	Menstural siklus; Morbidite; Ortognatik cerrahi; Postoperatif ağrı;
Postoperatif ödem.

Abstract:
Orthognathic surgery is one of the major surgical operations in maxillofacial surgery and postoperative morbidities affecting the physical condition are common after this surgery. The menstrual cycle that includes follicular and luteal phases is defined as the cyclical change that is regulated by hormones from the first to the last menstrual period in women and repeats every 21-35 days. Hormonal changes that occur during this cycle in women may have an effect on central neuromodulation mechanisms, primarily the pain mechanism. In this study, it is hypothesized that menstrual cycle phases may have different effects on postoperative morbidity in orthognathic surgery. The aim of this study was to investigate the effect of the menstrual cycle on postoperative morbidity in adult female patients who underwent double jaw osteotomy in different menstrual cycle phases.
This clinical study was planned as a single-center, controlled, prospective, double-blind, randomized study. Female patients have regular menstrual cycles between the ages of 18-35 with class 3 anomalies included in the study and were divided into two groups according to the ovarian cycle stages in the menstrual cycle processes. These phases were calculated and determined according to the patient's menstrual date. Group I was determined as the follicular phase, while group II was the luteal phase. The VAS scale for pain measurement was recorded as 1, 2, 3, 6, 9, 12, 24, 36, 48, 60, 72 hours and 4, 5, 6, 7th days postoperatively. In addition, the total consumption of analgesia was also recorded. Postoperative edema was recorded by stereophotogrammetry (3dMD Vultus) method, with measurements performed on postoperative 1st, 2nd, 3rd, 7th, 14th days and 1st, 2nd, and 3rd months. Nausea and vomiting were followed up and recorded in the postoperative period. Also, age, operation time, intraoperative bleeding amount, and amount of the surgical movement of the patients were determined and recorded as other variables. The data were performed in TURCOSA (Turcosa Analytics Ltd. Şti, www.turcosa.com.tr) statistical software and the level of significance was accepted as p <0.05.
A total of 24 patients were included in the study. While the mean age of the patients in the follicular phase group (n = 12) was 20.0 (19.0-21.8), it was 21.0 (19.3-22.8) in the luteal phase group (n = 12). The age, operation time, and the amount of surgical movements in the patients were found to be similar, and there was no statistical difference between the groups (p> 0.05). Although intraoperative bleeding was less in the luteal phase compared to the follicular phase, no significant difference was found (p = 0.068). Total mean VAS values were significantly lower in the luteal phase compared to the follicular phase (p = 0.039). In terms of the postoperative edema, the edema in the luteal phase was lower on the 7th, 14th, and 21st days compared to the follicular phase and a statistically significant difference was found (p <0.05).
According to the results of this study, orthognathic surgery may be performed in the luteal phase of the menstrual cycle in female patients to reduce postoperative morbidity. However, further studies are needed to better understand the results of this study.
Keywords: Menstrual cycle;  Morbidity; Orthognathic surgery;  Postoperative edema;  Postoperative pain.