Bedreddin ez- Zerkeşî ve el-Mensûr fi'l-kavâ'id isimli eseri
Badr al-Dîn al-Zarkashî and His Work al-Manthur fi al-qawa'id
Yazar: HATİCE BULMUŞ
Danışman: PROF. DR. MUHARREM ÖNDER
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâmî ilimlerin bir parçası olan fıkıh, teşekkülünden bu yana sahip olduğu dinamik yapısı sayesinde zengin bir literatüre şahitlik etmiştir. Zaman içerisinde gelişen bu literatür, gerek teknik gerekse muhtevâ açısından birbirinden farklı yazım türlerini beraberinde getirmiştir. Fıkhî müktesebâtın farklı bakış açılarıyla yorumlanması sonucu ortaya çıkan kavâid-i fıkhiyye ilmi, bu disiplinlerin başında gelmektedir. Küllî kâideler, fıkhın özünü ve ilkesel yönünü göstermesi açısından önemli bir yeri hâizdir. Bu açıdan küllî kâideleri bir arada toplamak ve fer'î ahkâma ortak açıklama getirmek amacıyla çeşitli eserler kaleme alınmıştır.
Bu çalışmada kavâid ilmi açısından önemli bir yer edinen Zerkeşî'nin el-Mensûr fi'l-kavâ'id fürû fıkhi'ş-Şâfiîyye isimli eseri incelenmektedir. Çalışmamızın birinci bölümünde ilmî yönden çok yönlü kişiliği ile tanınan Zerkeşî'nin hayatı hakkında özet bilgiler sunulduktan sonra konumuzla yakın irtibatı olması sebebiyle kavâid ilmi ve tarihsel gelişimi kısaca ele alınmıştır. Akabinde ise eserde geçen ıstılahlar, isimler ve müellifin kullandığı kaynaklar tespit edilmiştir. İkinci bölümde çalışmamızın merkezini teşkil eden Zerkeşî'nin eseri, muhtevâ ve metod açısından incelenerek eserin önemi, sonraki dönemlere etkisi ve özgün yönleri tespit edilmiştir. Akabinde ise, söz konusu eser kavâid alanında telif edilen benzer eserlerle mukayese edilerek aralarındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir.

Abstract:
Fiqh, which is a part of Islamic law, has witnessed a rich literature thanks to its dynamic structure since its formation. This literature, which developed over time, brought along different types of writing in terms of both technique and content. The science of qawa'id al-fiqhiyya, which emerged as a result of the interpretation of the fiqhī acquis from different perspectives, is one of these disciplines. The universal rules have an important place in terms of showing the essence and principled aspect of fiqh. In this respect, various works have been written in order to gather the universal rules together and to bring a common explanation to the different rules.
In this study, al-Zarkashī's al-Mantūr fi'l-qawā'id fürū fiqh al-Shāfi'īyya, which has an important place in the science of qawā'id, is analysed. In this framework, after presenting brief information about the life of al-Zarkashī, who is known for his multifaceted personality in terms of scholarship, the science of qawa'id and its historical development are briefly discussed due to its close connection with our subject. In the first chapter, al-Zarkashī's work, which constitutes the centre of our study, is analysed in terms of content and method, and its importance, its impact on later periods and its prominent features are determined. Subsequently, in order to determine the similarities and differences between them, a comparison was made with some works written in the kavāid genre. In the second part, the sources, terms and names used by the author in the work we have analysed are determined.