Bir destinasyonun gastronomi turizmine uygunluğunun belirlenmesi üzerine keşifsel bir araştırma
An exploratory research on the determination of a destination's convenience on gastronomy tourism
Yazar: MERVE IŞKIN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARIIŞIK
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Destinasyon = Destination ; Gastronomi = Gastronomy ; Mutfak turizmi = Culinary tourism ; Turizm = Tourism ; Turizm arzı = Tourism supply

Özet:
21. yüzyılda turizm endüstrisinde yaşanan gelişmelere bağlı olarak gastronomi turizmi de hızlı bir ilerleme göstermektedir. Özellikle kitle turizminin en büyük sorunlarından olan mevsimselliği ortadan kaldırması ve destinasyonların kültürel altyapısı ile yakın ilişkiler içerisinde olması, destinasyonların turizm rekabetinde gastronomiye öncelik vermelerine neden olmaktadır. Destinasyonların gastronomi turizmi ile ilgili güçlü ve zayıf yönlerinin bilinmesi rekabet avantajı sağlamalarına öncülük edebilir. Bu bilgiler ışığında araştırmada Türkiye'nin gastronomi turizmi destinasyonu göstergelerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın, hem literatürdeki bir boşluğu doldurması hem de Türkiye'de gastronomi turizmi paydaşlarının karar alma süreçlerine katkı sağlaması bakımından önemli olduğu düşünülmektedir. 
Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı olarak anket tercih edilmiştir. Araştırmanın iki ayrı çalışma evreni bulunmaktadır. Bu nedenle iki ayrı örneklemden iki ayrı anket formu ile veriler elde edilmiştir. İlk olarak Türkiye'de ki gastronomi uzmanlarından Türkiye'nin gastronomi turizmi arz kaynaklarının önem derecesinin değerlendirilmesine yönelik 437 adet anket toplanmıştır. İkinci olarak ise Türkiye'deki yerli turistlerden Türkiye'nin gastronomi turizmi arz kaynaklarının performans düzeyinin değerlendirilmesine yönelik 854 adet anket toplanmıştır. Böyle yüz yüze ve online olarak toplanan 1291 adet anket analize dahil edilmiştir. Elde edilen veriler SPSS ve Excel ofis programları yardımıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularının elde edilmesinde frekans, faktör, çapraz tablolar ve önem performans analizlerinden yararlanılmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre Türkiye'nin gastronomi turizmi arz kaynakları hem uzmanlardan hem de turistlerden elde edilen verilere göre her birinden altı boyut olmak üzere toplam on iki boyutta raporlanmıştır. Turistlerin seyahat motivasyonlarının Türkiye'nin gastronomi turizmi arz kaynaklarını değerlendirmede belirleyici bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Gastronomi veya Mutfağın doğrudan veya dolaylı olarak motivasyon olduğu turistler diğer motivasyon unsurlarına sahip turistlere göre Türkiye'nin gastronomi turizmi performansını daha olumlu değerlendirmektedir. 
Araştırmanın sonuçlarına göre 40 adet gastronomi arz kaynağının 26 tanesi Türkiye'deki gastronomi uzmanları ve yerli turistlerin görüşleri doğrultusunda Türkiye için gastronomi turizmi destinasyonu göstergesi olarak seçilmiştir. Bu göstergeler içinde yöresellik, yöresel mutfak ve kültür temalı arz kaynakları çoğunluktadır. Bunun yanında alkollü içecekler ilgili gastronomi arz kaynaklarının hem önem derecesi hem de performansı düşük olarak tespit edilmiş ve bunlar Türkiye'de gastronomi turizmi için gösterge olmaya uzak bir görüntü çizmiştir.
Anahtar Kelimeler: Gastronomi, Gastronomi Turizmi Kriterleri, Gastronomi Turizmi Arz Kaynakları, Önem-Performans Analizi, Türkiye

Abstract:
Due to the developments in the tourism industry in the 21st century, gastronomytourism is also making rapid progress. Especially, the elimination of seasonality, which is one of the biggest problems of mass tourism, and its close relationship with the cultural infrastructure of destinations causes destinations to prioritize gastronomy in tourism competition. Knowing the own strengths and weaknesses of destinations related to gastronomytourism can lead to competitive advantage. In light of this information, aims to determine the indicator for Turkey's gastronomytourism destination in the research. Besides filling a gap in the literature of the research it is think to contribute to the decision making process of gastronomytourism stakeholders in Turkey. These contributions make the study significant.
Quantitative research methods were used in the study. Questionnaire was preferred as a data collection tool. The research has two working universes. Therefore, data was obtained from two separate samples with two separate questionnaire forms. 854 questionnaires were collected from  the domestic tourists in Turkey, while 437 questionnaires were collected from gastronomy experts in Turkey, While Experts assessing the degree of importance of Turkey's gastronomy tourism sources of supply, tourists has evaluated level of performance of Turkey's  gastronomytourism sources of supply. Thus, 1291 questionnaires which collected face to face and online, were included in the analysis. The data obtained were analyzed with the help of SPSS and Excel office program. Frequency, factor, crosstabs and significance-performance analyzes were used to obtain the findings of the research.
According to the results of the research Turkey's gastronomytourism supply sources were collected in six sizes for data received from both samples. It has been determined that the travel motivations of the tourists have a decisive effect in assessing the supply sources of gastronomytourism in Turkey. Tourists who are directly or indirectly motivated by gastronomy or cuisine evaluate Turkey's gastronomytourism performance more positively than tourists who have other motivational elements.
According to the results of the study, 26 of the 40 sources of gastronomy supply were selected as the destination indicator for gastronomy tourism in Turkey in line with the views of gastronomy experts and local tourists in Turkey. In these indicator, localness, regional cuisine and culture-themed supply sources are the majority. In addition, alcoholic beverages have been identified as low in importance and performance of the respective gastronomysupply sources, and these have been far from being the criter for gastronomytourism in Turkey.
Keywords: Gastronomy, Gastronomy Tourism Indicator, Gastronomy Tourism Supply
Resources, Importance-Performance Analysis, Turkey