Orta Asya'da su sorunu ve sınır aşan sular meselesi
Water issue in Central Asia and the limiting water
Yazar: AYGUL AGAYEVA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BUKET ÖNAL
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Hidroelektrik santralleri = Hydroelectric power plants ; Kazakistan = Kazakhstan ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Orta Asya = Central Asia ; Su sorunu = Water problem ; Tacikistan = Tajikistan ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Uluslararası sular = International waters ; Özbekistan = Uzbekistan

Özet:
Yıllardır Orta Asya sürdürülemez miktarlarda su kullanmaktadır. Fakat 1991'deki Bağımsızlıklardan sonra su kullanım ihtiyacı daha da artmıştır. Bölgedeki sorunlar, Amu Darya ve Syr Darya'nın iki sınıraşan suları açısından analiz edilmektedir. Tacikistan devleti Amu Darya üzerinde Rogun Barajı inşa etmek isterken, Kırgızistan ise Syr Darya'daki Kambarata Barajını kurmaya çalışmaktadır. Fakat bu adımlar Kazakistan ve Özbekistan tarafından sulamak için suya ihtiyaç duymaları nedeniyle eleştirilmektedir. Bu da ülkeler için farklı su gereksinimleri aralarında çatışmalar yaratmaktadır. Bölgenin ihtiyaçlarını karşılayacak yeterli su bulunmasına rağmen, ülkelerin çürümüş altyapısı ve kötü yönetimi nedeniyle 1,5 kat fazla su kullanmaktalar. Orta Asya ülkeleri dağılmış altyapılarını yenilemek ve yeni sistemler kurarak su kaybını önlemek için bölgesel işbirliğe ihtiyaç duymaktadır. Ayrıca kısıtlamalar yapabilecek ve kurallara uymayan taraflara yaptırım uygulayabilecek bir uluslararası su yönetimi sistemine uymaları gerekmektedir. Çalışmanın sonucunda ülkeler arasındaki sınır aşan su sorunlarına barışçıl bir yolla anlaşmaya gidilmediği takdirde, bölgede daha büyük sorunlara neden olabileceğine açıklık getirmektedir.

Anahtar Sözcükler: Sınır Aşan Sular, Hidroelektrik Santralı (HES).

Abstract:
For many years Central Asia has been using unsustainable amounts of water. But after the 1991 Independence, the need for water use increased even more. The problems in the region are analyzed in terms of two transboundary waters of Amu Darya and Syr Darya. While Tajikistan state wants to build Rogun Dam on Amu Darya, Kyrgyzstan is trying to establish Kambarata Dam on Syr Darya. But these steps have been criticized by Kazakhstan and Uzbekistan for their need for water for irrigation. This creates conflicts between different water requirements for countries. Despite the availability of sufficient water to meet the needs of the region, the country is using 1,5 times more water due to its rotten infrastructure and poor management. Central Asian countries need regional cooperation to overcome their scattered infrastructures and to prevent water loss by establishing new systems. They also need to comply with an international water management system that can make restrictions and enforce sanctions on noncompliant parties. As a result of the work, it is clear that if there is no peaceful agreement on transboundary water issues between the countries, it could lead to bigger problems in the region.

Key words: Transboundary Waters, Hydroelectric Power Plant (HEPP).