İslâm borçlar hukukunda niza
Nizā' (disagreement) in in Islamic law of contracts
Yazar: ALİ HAYDAR BÖLÜKBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ KUMAŞ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Borçlar hukuku = Law of obligations ; Niza = Niza ; Sözleşmeler = Contracts ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslam borçlar hukuku = Islamıc law of debts

Özet:
Niza, akitte söz konusu olan belirsizlikten dolayı taraflar arasında çözümü
güç bir anlaşmazlık çıkması durumunu ifade etmektedir. Bu tezde, Hanefî
mezhebi tarafından geliştirilen ve muâmelât konularındaki anahtar kelimelerden
olan niza kavramının tüm boyutlarıyla ele alınması amaçlanmıştır. Bizi bu
çalışmaya sevk eden temel saik, akitlerin sıhhatini etkileyen esas ölçütün niza
olabileceği düşüncesidir. Çalışmamızda niza teorisi, mezheplerin fürû
literatüründe yapılan ayrıntılı kavram taramaları ve fıkhi meselelerin tahlili
neticesinde ortaya konmuştur.
Çalışma neticesinde, İslâm hukukunun borçlar hukukuyla ilgili
yasaklamalarının başında gelen garar ve cehâletin akdi fâsid ya da bâtıl
kılmasındaki illetin bunların taraflar arasında nizaya sebep olması olduğu
yönünde birçok bulguya rastlanmıştır. Bu türden bilgiler bizi, akdin fâsid oluşunu
belirleyen asıl illetin niza olduğu ve bunun neticesinde de nizayla sonuçlanan her
akde fâsid hükmü verildiği sonucuna götürmüştür. Bundan dolayı, İslâm
hukukunda anlaşmazlıkların baştan önüne geçmek ve mahkemeye yansımasını
önlemek için akdin unsurlarının nizaya sebebiyet vermeyecek şekilde belli olması
şart koşulmuştur. Bu bağlamda, İslâm hukukunda akitler ve akitlerin sıhhati
konusunda yapılacak çalışmalarda, niza ilkesinin belirleyici bir kural olarak göz
önünde bulundurulması önem arz etmektedir.

Abstract:
Nizā' means a situation that occurs a severe disagreement between parties
on account of uncertainty in a contract. The study aims to deal elaborately with
the concept of nizā' that was put forwarded and advanced by the Ḥanafī school.
This concept has a key and substantial role in settling disagreements related to
contracts within the area of social transaction (muāmelāt). The incentive that
stimulates to generate this study is the thought that the concept of nizā' is the
main yardstick that influences the authenticity of contracts.
As a result of this study, it is identified a number of indications that in the
area of dept within Islamic law, the reason that gharar and jaḥāla lead to the fasat
(improperness) and butlan (nulity) of contracts is to cause nizā' amongst the
parties. This induces us to the hypothesis that the basic reason that conduces to
fāsid contracts (improper contracts) is the concept of nizā', and then to the
assumption that any contract which includes nizā' is identified as a fāsid. Within
Islamic law, it is therefore conditioned that a contract should be prepared in a way
that it does not lead to nizā', with the intent of obviating disagreements
beforehand and minimising their bringing to trial. In this regard, it can be claimed
that the concept of nizā' should be taken into consideration in studies related to
contracts and their authenticity within Islamic law.