Bilişsel edebi yaklaşım açısından resimli öykü kitaplarındaki duygu ifadelerinin incelenmesi ve  60-72 aylık çocuklara bu duyguların yansıması
Examining the emotional expressions in the picture story books according to the cognitive literary approach and the reflection of these emotions in children 60-72 months old
Yazar: GÜLSÜM HOŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU DERETARLA GÜL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel edebi yaklaşım = Cognitive literary approach ; Duygu ifadesi = Expressed emotion ; Empatik beceri = Empathic skill ; Hikaye kitapları = Story books ; Resimli kitaplar = Illustrated books ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books ; Zihin okuma = Mind-reading

Özet:
Çocuklar yaşamın ilk yıllarından itibaren sosyal çevrelerindeki olay ve olguları resimli öykü kitapları aracılığıyla tanımaya ve anlamaya başlamaktadır. Resimli öykü kitaplarının bu önemli rolü çocuklara zihin okuma ve empati becerisini kullanmada ve geliştirmede büyük bir katkı sunmaktadır. Bu önemli katkı çocuk edebiyatında yeni bir yaklaşım olan Bilişsel Edebi Yaklaşım ışığında değerlendirilmektedir. Bilişsel Edebi Yaklaşım, genel olarak kurgusal edebi çerçeve içinde ortaya çıkan mesajın okuyucu tarafından hangi bilişsel süreçlerle anlaşıldığı ve okuyucunun kafasında nasıl bir resim ortaya çıkardığıyla ilgilenmektedir.
Bu araştırma birbiriyle ilişkili iki çalışmadan oluşmaktadır. Birinci çalışmada, Bilişsel Edebi Yaklaşım çerçevesinde resimli öykü kitaplarındaki metin ve resim etkileşimiyle duygu ifadelerini yansıtma durumu; ikinci çalışma da ise Bilişsel Edebi Yaklaşım açısından resimli öykü kitaplarındaki duygu ifadelerinin 60-72 aylık çocuklardaki yansıması incelenmiştir. 
Birinci çalışmanın çalışma grubunu amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş 13 resimli öykü kitabı, ikinci çalışmanın çalışma grubunu ise Tunceli il merkezinde özel bir okul öncesi eğitim kurumuna devam eden ortalama 66 aylık 10 çocuk oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı doğrultusunda birinci çalışmanın verileri doküman inceleme yöntemiyle toplanmış ve veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. İkinci çalışmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme yöntemiyle toplanmış, veriler yine içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 
Araştırmanın birinci çalışmasına ait bulgular; 13 resimli öykü kitabı arasından altı resimli öykü kitabına ait resimlerin, öyküdeki karakterlerin zihinsel durumlarını fark etmeye ve anlamaya olanak sağladığını, beş kitaba ait resimlerin ise belirsizlik içerdiğini göstermiştir. Kitaplarda duygu ifade eden sözcük veya sözcük gruplarında en fazla "mutluluk" ve "üzüntü" duygularının işlendiğini görülmüştür. Ayrıca, bulgularda öykü kitaplarında 143 kez "evet" ve 68 kez "hayır" ile resim ve metin etkileşiminden bahsedilebileceği ortaya çıkmış fakat bunun beklenen düzeyde olmadığı saptanmıştır. 143 kez "evet"; resimle aktarılan duygunun metinle desteklendiği veya metinde anlatılan duygunun resimle desteklendiği anlamını taşımaktadır. 68 kez "hayır";  resimle aktarılan duygunun metinle desteklenmediği veya metinde anlatılan duygunun resimle desteklenmediği anlamını taşımaktadır. Bunun yanı sıra resimli öykü kitaplarındaki duygu ifadelerinin geçtiği cümlelerde en fazla ikinci sırada zihin okumada yansıtma katmanı olduğu saptanmıştır. 
Araştırmanın ikinci çalışmasına ait bulgular ise ortalama 66 aylık çocukların; Bilişsel Edebi Yaklaşım acısından duygu durumunu iyi yansıtan kitaptaki resim ve metindeki duygu ifadelerini anlayarak karakterlerin zihinsel durumlarını fark ettiğini ve empati kurduğunu, duygu durumunu iyi yansıtamayan kitaptaki resim ve metindeki duygu ifadelerini anlamada karakterlerin zihinsel durumlarını fark etmede ve empati kurmada güçlük yaşadığını göstermiştir.   

Anahtar kelimeler: Bilişsel edebi yaklaşım, zihin okuma (zihin kuramı), empati, resimli öykü kitapları, duygular, 60-72 aylık çocuklar

Abstract:
Children begin to recognize and understand the phenomena in their social settings through illustrated story books from the first years of their lives. This important role that theillustrated story books play contribute significantly to children's usage and improvement of skills of mind reading and emphaty. This important contribution is evaluated in the light of a new approach called Cognitive Literary Approach in children's literature. Cognitive Literary Approach in general deals with the cognitive processes through which readers understand the messages that appear in the fictive literary framework and the kind of images that these messages create in the minds of readers.  
This research is comprised of two related studies. The first study investigates how emotive expressions are reflected as a result of the interaction between the texts and pictures in the illustrated books in the light of Cognitive Literary Approach, and the second study investigates the reflection of emotive expressions in the illustrated books in the children of 60-72 months in terms of Cognitive Literary Approach.
The sample of the first study comprises the 13 illustrated books that were chosen through purposeful sampling, the sample of the second study comprises the 10 children of 68 months on average that go to a private pre-school educational institution. In compliance with the aim of the research, the data of the first study were collected through document review method and the data collected were analysed with content analysis method. The data of the second study were collected through semi-structured interview method and analysed with content analysis method.
The findings of the first study revealed that the pictures in the 6 of 13 illustrated books allowed the readers to reacognize and understand the mental conditions of the characters in the stories, and the pictures in the 5 books were ambigous. Of the words that express emotions in the books, it was seen that the emotions "happiness" and "sadness" were the emotions that were most frequently expressed.
Also, the findings indicate that an interaction between pictures and texts in the books can be corroborated with a frequency of 143 	"yesses" and 68 "noes" but it is not expected level. 143 times "yes"; the emotional statement in the picture is supported with text, or the emotional statement described in the text is supported in the picture. 68 times "no"; the emotional statement in the picture is not supported by the text or the emotional statement described in the text is not supported by the picture. In addition, layers of reflexivity of mind reading exists the most in two levels of intentionality in the sentences that involve expressions of emotions in the picture story books.
The findings of the second study in the research revealed that the children of 66 months on average could understand the expressions of emotions in the pictures and texts in the books that reflected the emotional conditions of the characters well in terms of Cognitive Literary Approach, and could realize the mental conditions of the characters and empathize with them. They had difficulty in recognizing the expressions of emotions in the pictures and texts in the books that could not reflect emotional conditions well ad hence they could not empathize with the characters.

Keywords: Cognitive literary approach, mind reading, empathy, picture story book, emotions, 60-72 months old children.