Afetlerle baş etme kapasitesine yönelik ilk 72 saat odaklı kararlar
Decisions focused on the first 72 hours on disaster capacity
Yazar: ZEKİYE GÖKTEKİN
Danışman: PROF. DR. SAİME ŞAHİNÖZ
Gümüşhane Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Acil durum çantası = Emergency kit ; Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Başa çıkma = Coping ; Drone = Drone ; Konum belirleme = Position determination ; Matematiksel modelleme = Mathematical modelling ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Afet yönetiminin başarısı en küçük birimden en büyük birime kadar etkin bir hazırlık ile mümkündür. Bu süreçte her birimin ihtiyaç analizinin yapılması, zayıf yönlerinin güçlendirilmesi, afetlerle baş etme kapasitesinin artırılması şarttır. Bu doğrultuda doktora tezi olarak yürütülen bu çalışma, afet yönetim sürecinde kritik rolü olan üç paydaş grubunun ilk 72 saatteki sürecinin iyileştirilmesi ile ilgili kararları kapsamaktadır. Çalışmada; illerin afetlerde sağlık hizmeti sunum potansiyeli göreceli olarak değerlendirilmiş (Veri Zarflama Analizi), çok sayıda yerleşim yerine sahip bir bölgede optimum dron lokasyonu belirlemek için bir matematiksel model yaklaşımı ve afetlerin ilk 72 saatine bireysel hazırlıkta kişiye özel acil durum çanta içeriğinin belirlenmesine yönelik bir karar destek sistemi önerilmiştir. Bu çalışmaların; koordinatör birimin hızlı etki değerlendirmesi, mahsur kalınan noktalara ilaç, gıda vb. temininin sağlanması, mahsur kalanların hızlı ve güvenilir kurtarılması çalışmalarına; Sağlık Bakanlığı'nın illerin afetlerde sağlık hizmeti sunum potansiyelinin değerlendirilmesi ve her ilin kapasite geliştirmedeki öncelikli alanlarının belirlenmesi çalışmalarına; bireylerin acil durum çantası hazırlaması adımına fayda sağlamak suretiyle toplumların afete dirençlilik ve baş etme kapasitesinin güçlendirilmesi çabalarına katkı sunması beklenmektedir. Ayrıca bu yaklaşımların stratejik, operasyonel, taktik düzeydeki karar vericilere ve bilim insanlarına fikir vereceği düşünülmektedir.

Abstract:
The success of disaster management is possible with an effective preparation from the smallest unit to the largest unit. In this process, it is essential to analyze the needs of each unit, strengthen their weaknesses, and increase their capacity to cope with disasters. In this direction, this study, which is carried out as a doctoral thesis, covers the decisions regarding the improvement of the processes in the first 72 hours of the three stakeholder groups that have a critical role in the disaster management process. In the study, the health service delivery potential in disasters of provinces was evaluated relatively (Data Envelopment Analysis), a mathematical model approach to determine the optimum drone location in a region with a large number of settlements, and a decision support system for determining the contents of personalized emergency kits in individual preparedness for the first 72 hours of disasters, has been suggested. It is expected that these studies contribute to efforts of coordinator units on rapid impact assessment, supply of drugs, food, etc. to the stranded areas, the fast and reliable rescue of the stranded, and to studies of the Ministry of Health to evaluate the health service delivery potential in disasters of the provinces and to determine the priority areas of each province in capacity building, and to the efforts of strengthening the resilience and the disaster capacity of societies by assisting to the step of individuals preparing an emergency kit. In addition, it is thought that these approaches will give ideas to decision makers at strategic, operational and tactical levels, and scientists.