Üniversite öğrencileri ve öğretim elemanlarının sağlık okuryazarlığı ve kanser farkındalığına kanıta dayalı halk sağlığı müdahale programının etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the efficiency of the evidence-based public health intervention program on health literacy and cancer awareness of university students and teachers
Yazar: FERDA GÜLTOP
Danışman: PROF. DR. SEÇİL ÖZKAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Halk sağlığı = Public health ; Kanıta dayalı uygulamalar = Evidence-based practice ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Öğretim elemanları = Instructors ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmada, üniversite öğrencileri ve öğretim elemanlarının sağlık okuryazarlık düzeyleri ve kanser farkındalıklarının belirlenmesi ile aralarındaki ilişkinin araştırılması, kanser farkındalıklarının arttırılmasına yönelik uygulanan bazı etkinliklerin kanıta dayalı halk sağlığı müdahale programı kapsamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu değerlendirmeleri yapabilmek için "Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32 Ölçeği ve literatür doğrultusunda oluşturulan "Üniversite öğrencileri ve öğretim elemanlarının sağlık okuryazarlığı ve kanser farkındalığına kanıta dayalı halk sağlığı müdahale programının etkinliğinin değerlendirilmesi anket formu" kullanılmıştır. Ön-anket uygulamasıyla katılımcıların sağlık okuryazarlık düzeyleri ve kanser farkındalık durumları saptanmış ve kanser farkındalığına yönelik yapılan etkinliklerin sonuçları son-anket formu ile değerlendirilmiştir. Tüm analizlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi <0,05 kabul edilmiştir. Araştırmaya 34 öğretim elemanı ve 366 öğrenci olmak üzere toplam 400 kişi katılmıştır. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı indeks puan ortalaması 29,62±7,23 olup, %71,8'i yetersiz-sınırlı/sorunlu sağlık okuryazarlığı düzeyindedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyleri %25'i yetersiz, %46,8'i sorunlu-sınırlı, %23,2'i yeterli, %5'i mükemmel olarak saptanmıştır. Katılımcıların, ön-test kanser farkındalık puan ortalaması 61,6 ±12 iken, etkinlikler sonrası son-test puan ortalaması 75,8 ±13,8 olmuştur. Ön ve son-test arasındaki artışın istatistiksel olarak anlamlı olması (p<0,001) müdahale kapsamında yapılan faaliyetlerin, kanser farkındalığının artırılmasında etkili olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Sağlık okuryazarlığının ve kanser farkındalığının arttırılması için yürütülen çalışmalar çoğaltılmalı, sadece sağlık sektöründe değil diğer sektörlerle de bu kapsamda farkındalık oluşturacak faaliyetler yapılmalıdır.

Abstract:
In this research, levels of health literacy and cancer awareness of university students and Academic staff have been determined and the correlation between them has been investigated. Certain activities used for the enhancement of cancer awareness have been assessed within the context of confirmation based public health intervention program. To achieve the concerning assessment "Efficiency of the assessment of both health literacy, and cancer awareness of University students, and academic staff interview form" has been devised which is based on "Turkish Health Literacy Scale-32" and the retrospective references. After the completion of preliminary interview forms health literacy and cancer awareness levels of participants have been determined. After the completion of a series of educational activities final interview forms are filled by the participants and the efficiency of these activities are determined. A significance level less 0,05 is assumed in all statistical analyses. 34 members of academic staff and 366 students, so totally 400 persons are participated in the investigation. Average health literacy index level of participants is 29,62±7,23, hence 71,8% of participants are of insufficient/limited levels. 25% of participants are determined to be of insufficient, 46,8% are of limited, 23,2% are of sufficient, and 5% are of perfect levels of health literacy. According to the preliminary investigation the average cancer awareness level was 61,6 ±12 whereas the final investigation yielded the average level of 75,8 ±13,8. The increase between the preliminary and final investigations are found to be statistically meaningful (p<0,001) which indicates that the intervention activities had a positive effect on the level of cancer awareness. It is concluded that activities concerning the enhancement of cancer awareness and health literacy must be increased.