Üniversite öğrencilerinin erken dönem uyumsuz şemalarının çok boyutlu mükemmeliyetçilik aracılığıyla akademik erteleme davranışlarına etkisi
The effect of university students' early maladaptive schemas on academic procrastination behaviors through multidimensional perfectionism
Yazar: FEYZA BEYZA TOSUNTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR ARSLANTÜRK
İstanbul Okan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Akademik erteleme = Academic procrastination ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Mükemmeliyetçilik = Perfectionism ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmada üniversite öğrencilerinin erken dönem uyumsuz şemalarının
çok boyutlu mükemmeliyetçilik aracılığıyla akademik erteleme davranışlarına
etkisini incelemek amaçlanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkilerin
incelenmesinde literatüre dayalı olarak belirlenen bir teorik modelin yapısal eşitlik
modeli aracılığıyla test edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak nedensel
araştırma modeli kullanılarak neden-sonuç ilişkileri ele alınmıştır. Araştırmanın
katılımcıları çeşitli devlet üniversitelerinde öğrenim görmekte olan ve gönüllülük
esasına dayalı olarak araştırmaya katılmayı kabul eden öğrencilerden
oluşmaktadır. Örneklem seçimi ise ölçüt örnekleme tekniği kullanılarak
yapılmıştır. Araştırma kapsamında ölçütleri karşılayan 416 katılımcı araştırmaya
dahil edilmiştir. Araştırmanın verileri Young Şema Ölçeği Kısa Form-3,
Tuckman Akademik Erteleme Ölçeği- Kısa Formu (TAEÖ), Frost Çok Boyutlu
Mükemmeliyetçilik Ölçeği (FÇBMÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmaya
katılmayı onaylayan katılımcılar, çevrimiçi olarak gönüllü katılım formunu ve veri
toplama araçlarını doldurmuşlardır. Araştırmanın verileri IBM SPSS 23.0 ve
LISREL programları ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde öncelikle normal
dağılım şartları incelenmiştir. Normallik varsayımının karşılandığından gruplar
arası farkların belirlenmesinde parametrik analiz teknikleri kullanılmıştır. Veriler t
testi, ANOVA, Pearson momentler çarpım korelasyonu, basit doğrusal ve çoklu
regresyon analizleri ve yol analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Erken dönem
uyumsuz şema alanlarından onay arayıcılık ve tehditler karşısında dayanıksızlık
şema alanlarında cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur.
Ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim şema alanında ise sınıf düzeyine göre
istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur. Çok boyutlu mükemmeliyetçilik
boyutlarında kişisel standartlar boyutunda cinsiyete göre ve hata yapma
endişesi boyutunda sınıf düzeyine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar
belirlenmiştir. Erken dönem uyumsuz şemalar, çok boyutlu mükemmeliyetçilik
ve akademik erteleme toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı
ilişkiler tespit edilmiştir. Erken dönem uyumsuz şemalardan duygusal
yoksunluk, ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim, kendini feda, cezalandırılma,

13
yüksek standartlar şema alanları çok boyutlu mükemmeliyetçiliğe ait toplam
varyansın %28'ini açıklayabilmektedir. Başarısızlık, karamsarlık
ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim, terk edilme, cezalandırılma, kusurluluk, yüksek
standartlar şema alanları akademik ertelemeye ilişkin toplam varyansın %28'ini
açıklayabilmektedir. Çok boyutlu mükemmeliyetçilik alt boyutlarından hata
yapma endişesi, kişisel standartlar, yaptığından emin olamama ve düzen alt
boyutları akademik ertelemeye ilişkin toplam varyansın %30'unu
açıklayabilmektedir. Erken dönem uyumsuz şemalar ve çok boyutlu
mükemmeliyetçilik alt boyutları birlikte akademik erteleme değişkenine ilişkin
toplam varyansın %42'sini açıklamaktadır. Erken dönem uyumsuz şemalardan
ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim, cezalandırılma ve yüksek standartlar
şemalarının çok boyutlu mükemmeliyetçilik alt boyutlarından hata yapma
endişesi ve kişisel standartlar alt boyutları üzerine direk etkisi belirlenmiştir. Son
olarak erken dönem uyumsuz şemalardan iç içe geçme/bağımlılık,
ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim; çok boyutlu mükemmeliyetçilik alt
boyutlarından hata yapma endişesi ve kişisel standartlar alt boyutlarının
akademik erteleme üzerine direkt etkisi belirlenmiştir.
Anahtar kelimeler: Erken dönem uyumsuz şemalar, çok boyutlu
mükemmeliyetçilik, akademik erteleme.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the effect of university students' early maladaptive schemas on academic procrastination behaviors through multidimensional perfectionism. It is aimed to test a theoretical model determined based on the literature through the structural equation model in examining the relationships between the variables. For this purpose, cause-effect relationships were examined using the causal research model. The participants of the research consisted of students studying at various state universities who voluntarily agreed to participate in the research. Sample selection was made using the criterion sampling technique. Within the scope of the research, 416 participants who met the criteria were included in the research. The data of the study were collected by using the Young Schema Scale Short Form-3, Tuckman Academic Procrastination Scale-Short Form, and Frost Multidimensional Perfectionism Scale. Participants who approved to participate in the study completed the voluntary participation form and data collection tools online. The data of the research were analyzed with IBM SPSS 23.0 and LISREL softwares.  In the analysis of the data, first of all, the normal distribution conditions were examined. Since the normality assumption was met, parametric analysis techniques were used to determine the differences between groups. Data were analyzed using t-test, ANOVA, Pearson product-moment correlation, simple linear and multiple regression analysis, and path analysis. A statistically significant difference was found according to gender in the domains of approval seeking and vulnerability to harm or illness from early maladaptive schema domains. A statistically significant difference was found in the insufficient self-control/self-discipline schema domain according to the class level. In the multidimensional perfectionism dimensions statistically, significant differences were determined according to gender in the personal standards dimension and according to the grade level in the concern over mistakes dimension. Statistically significant relationships were found between early maladaptive schemas, multidimensional perfectionism, and academic procrastination. Emotional deprivation, insufficient self-control/self-discipline, self-sacrifice, punitiveness, and unrelenting standards/hypercriticalness schemas of early maladaptive schemas can explain 28% of the total variance of multidimensional perfectionism. Failure, negativity, Insufficient self-control/ self-discipline, abandonment, punitiveness, defectiveness/ shame, and unrelenting standards/hypercriticalness schema domains can explain 28% of the total variance in academic procrastination. Concern over mistakes, personal standards, doubts about actions, and organization sub-dimensions of multidimensional perfectionism can explain 30% of the total variance in academic procrastination. Early maladaptive schemas and multidimensional perfectionism sub-dimensions together explain 42% of the total variance regarding the academic procrastination variable. Among the early maladaptive schemas, the direct effects of insufficient self-control/self-discipline, punitiveness, and unrelenting standards/hypercriticalness schemas on the multidimensional perfectionism sub-dimensions, concern over mistakes and personal standards sub-dimensions were determined. Finally, it was found that early maladaptive schemas such as enmeshment/dependence, insufficient self-control/self-discipline; and multidimensional perfectionism subdimensions such as concern over mistakes and personal standards sub-dimensions have direct effects on academic procrastination was determined.
Keywords: Early maladaptive schemas, multidimensional perfectionism, academic procrastination.