Arapça kaynaklara göre Orta Doğu Arap ülkeleri sosyo-kültürel yaşantısında ermeniler
Armenians in the socio-cultural life of Middle Eastern Arab Arabic countries according to Arabic sources
Yazar: İRFAN IŞIK
Danışman: PROF. DR. MUAMMER SARIKAYA
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Tarihçesi MÖ 6. yüzyıla kadar uzanan Ermeniler, Kafkasya ve Anadolu'nun bazı bölgelerinde bağımlı veya bağımsız krallıklar kurmuşlar, Pers İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, Araplar, Selçuklular, Moğollar ve Osmanlı İmparatorluğu gibi birçok farklı egemenlik altında çeşitli derecelerde siyasi ve dinî özerklikler kazanmış olarak yaşamışlardır. 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun hâkimiyeti altında yaşayan Ermeniler "millet-i sâdıka" sayılmış, Hristiyan halklar arasında hizmet bakımından en samimileri ve Osmanlıya başkaldıranların en sonuncusu olmuşlardır. Yüzyıllar boyu Osmanlı hâkimiyetinde yaşayan Ermeniler, sadakatleri ve kendilerine has yetenekleri ile imtiyazlı konumlar elde etmişler ve üst düzey görevlere kadar yükselmişlerdir. 19. yüzyılın sonlarından itibaren milliyetçilik akımlarına kapılan Ermeniler, Rusya, Fransa ve İngiltere'nin bağımsızlık vaatleriyle kışkırtmaları sonucu Osmanlıya başkaldırmaya ve terör eylemlerine başlamıştır. 1894-1909 arası yıllarında Sason isyanı, Osmanlı Bankası baskını, Bâb-ı Âlî ve Eski Çarşı'ya saldırı, Sultan Abdülhamid'e suikast girişimi ve Adana ayaklanması gibi eylemler gerçekleştirmişlerdir. Ermeniler, 1. Dünya Savaşı esnasında da Ruslara destek sağlayarak önüne gelen Türk köylerini yağmalayarak katliamlar yapıp Osmanlı'ya ihanet edince Osmanlı hükümeti bu durumu vatana ihanet suçu saymış, sınır ve cephe bölgelerinde yaşayanları iç bölgelere tehcir kararı almıştır. İşte bu tehcir kararı ve yaşanan can kayıpları nedeniyle Ermeniler çeşitli Arap ülkelerine göç etmişlerdir. Arapça kaynaklarda yer alan Osmanlı aleyhine ve Ermeni lehine propaganda içeren söylemler, Arap dünyasında sorgulanmadan kabul görmüş ve ortak düşman Osmanlıya karşı Ermeniler desteklenmiştir. Arapça kaynakların inşa ettiği Arap toplumlarının algısında masum Ermeniler Osmanlı tarafından soykırıma maruz kalmışlardır. Nadir de olsa Arapça kaynaklarda aslında Ermenilerin Türk ve Müslüman soykırımı yaptığı görüşü de mevcuttur. Arapça kaynaklara göre Ermeniler; aktif, ciddi, çalışkan bir millettir; azimlidir, iradelidir ve zorluklara alışıktır. Kendine güvenir ve amacına ulaşmada engel tanımaz. Doğu ve Batının her türlü malının tüccarlarıdır. Sanat, zanaat ve ticarette yeteneklidir. Alt veya üst mesleklerde ustalıkla çalışır. Ermeniler işsizliği ve zanaattan emekli olmayı kabul etmez. Ermeniler çok dilli olmaları nedeniyle göç ettikleri ülkelerle Batı arasında aracılık yapan vazgeçilmez aktörler olmuşlar ve bu sayede nüfuz ve servet edinmişlerdir. Toplumun ihtiyacı olan hemen hemen tüm alanlarda ayırdedici yetenekleri ile etkin rol oynayan Ermeniler, göç ettikleri Ortadoğu ülkelerindeki Arap toplumlarının sosyo-kültürel hayatlarını etkilemişlerdir. Bu çalışmada Ermenilerin, tarihin ilk zamanlarından 2. Dünya Savaşı'na kadar olan yaşantıları Arapça metinler üzerinden incelenmiştir. Çalışmamızın amacı, objektif bir bakış açısıyla, Arap ya da Ermenilerin ortaya koyduğu çeviri veya telif Arapça kaynaklara göre Arap toplumlarının Ermeni algısını ve Ermenilerin Arap toplumlarının sosyo-kültürel yaşantılarına etkilerini ortaya koymaktır.

Abstract:
Armenians, whose history dates back to the 6th century BC, established dependent or independent kingdoms in some parts of the Caucasus and Anatolia, and enjoyed various degrees of political and religious autonomy under many different dominations such as the Persian Empire, Roman Empire, Byzantine Empire, Arabs, Seljuks, Mongols and Ottoman Empire. They lived as winners. Armenians living under the rule of the Ottoman Empire since the 16th century were considered the "loyal nation" and were the most sincere among the Christian peoples in terms of service and the last of those who rebelled against the Ottomans. Armenians, who lived under Ottoman rule for centuries, gained privileged positions and rose to high-level positions with their loyalty and unique talents. Armenians, who were carried away by nationalist movements since the end of the 19th century, began to rebel against the Ottoman Empire and commit terrorist acts as a result of the provocations of Russia, France and England with promises of independence. Between 1894 and 1909, they carried out actions such as the Sason rebellion, the Ottoman Bank raid, the attack on Bâb-ı Âlî and the Old Bazaar, the assassination attempt on Sultan Abdülhamid and the Adana uprising. When Armenians supported the Russians during World War I, plundered Turkish villages, committed massacres and betrayed the Ottoman Empire, the Ottoman government considered this a crime of treason and decided to deport those living in the border and frontline areas to the inner regions. Due to this deportation decision and the loss of lives, Armenians migrated to various Arab countries. Discourses in Arabic sources containing propaganda against the Ottomans and in favor of the Armenians were accepted without questioning in the Arab world, and the Armenians were supported against the common enemy, the Ottomans. In the perception of Arab societies based on Arabic sources, innocent Armenians were subjected to genocide by the Ottoman Empire. Although rare, there is also the view in Arabic sources that Armenians actually committed genocide of Turks and Muslims. According to Arabic sources, Armenians are active, serious, and hard-working nation; they are determined, strong-willed and accustomed to difficulties. They are self-confident and see no obstacles in achieving their goals. They are traders of all kinds of goods of the East and West. They are skilled in arts, crafts and commerce. They work expertly in lower or higher professions. Armenians do not accept unemployment and retirement from crafts. Since they are multilingual, Armenians became indispensable actors acting as intermediaries between the countries they immigrated to and the West, and thus gained influence and wealth. Armenians, who played an active role with their distinctive talents in almost all areas of society's needs, influenced the socio-cultural lives of the Arab societies in the Middle Eastern countries to which they migrated. In this study, the lives of Armenians from the early times of history until World War II were examined through Arabic texts. The aim of our study is to reveal, from an objective perspective, the Arab societies' perception of Armenians and the effects of Armenians on the socio-cultural lives of Arab societies, according to translated or copyrighted Arabic sources put forward by Arabs or Armenians.