Vakıf üniversitelerinde okuyan öğrencilerin kişilik özelliklerinin içgüdüsel satın alma davranışları üzerindeki etkisinin yapısal eşitlik modeli ile belirlenmesi
Analyzing the effect of personality traits of foundation universities students on i̇mpulsive buying behavior by structural equation model
Yazar: YEMLİHA DURMAZ
Danışman: PROF. DR. NAZİFE GÜNGÖR
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Nöropazarlama Ana Bilim Dalı / Nöropazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Nöropazarlama = Neuromarketing ; Plansız satın alma = Impulse buying ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Vakıf üniversiteleri = Foundation universities ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Günümüz yaşam koşulları, modernite ekseninde değişen toplum yapısı ile tüketim odaklı bir hal almıştır. Toplumsal yaşantının değişen yapısı ise tüketim kavramını hayatın merkezine taşımıştır. Tüketim kültünün yükselişi ile birlikte insanın kişisel özellikleri ve tüketim davranışı ilişkisinin anlaşılması konusu gündeme gelmeye başlamıştır. Tüketim kaynaklarının, tüketime neden olan ya da tüketimi yönetebilen bireysel özelliklerin araştırılması, müşteri yönetimli pazarlama etkinliklerinin artışının bir sonucudur. Kişilik özelliklerinin içgüdüsel satın alma davranışlarına olan etkisinin belirlenmesine yönelik olarak hazırlanan bu çalışma, bireysel özellikler ve satın alma davranışı ilişkisini saptamayı amaçlamaktadır.
Bu çalışma dört temel bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, kişilik kavramına değinilerek kişilik özellikleri, kişiliği oluşturan faktörler ve farklı kişilik kuramları açıklanmış ve Beş Faktör Kişilik kuramı ayrıntılarıyla ele alınmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde, tüketici kavramı açıklanarak satın alma davranışı ve içgüdüsel satın alma davranışı literatürüne yer verilmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde, kişilik özellikleri ve içgüdüsel satın alma davranışı ilişkisini belirlemeye yönelik olarak bu araştırmanın amaçlarını destekleyen çalışmalara yer verilmiştir. Araştırmanın son bölümünde ise kişilik özelliklerinin içgüdüsel satın alma davranışına olan etkisini belirlemeye yönelik analizler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) programı ve LISREL (Linear Structural Relationships) paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları, kişilik özelliklerinin içgüdüsel satın alma davranışı üzerinde etkisi olduğunu saptamıştır. Araştırma sonuçlarına göre nevrotiklik, dışa dönüklük ve deneyime açıklık kişilik özelliklerinin içgüdüsel satın alma davranışı üzerinde olumlu bir etkisi olduğu tespit edilirken, uyumluluk ve sorumluluk kişilik özelliklerinin ise içgüdüsel satın alma davranışı üzerinde olumsuz bir etkisi olduğu saptanmıştır. Araştırma bulguları ile daha önce yapılan araştırmalar karşılaştırılarak araştırmanın literatüre olan katkısına yer verilmiştir.

Abstract:
Today's living conditions have become consumption-oriented with the changing social structure in the axis of modernity. The changing nature of social life has brought the concept of consumption to the center of life. With the rise of consumption culture, the issue of understanding the relationship between human characteristics and consumption behavior has come to the fore. Investigating consumption sources, individual characteristics that cause consumption or manage consumption, is a result of the increase of customer-driven marketing activities. This study, prepared to determine the effect of personality traits on instinctive purchasing behavior, aims to determine the relationship between individual traits and purchasing behavior.
This study consists of four main sections. In the first part, personality traits, factors that make up the personality and different personality theories were explained by referring to the concept of personality, and the Five Factor Personality theory was discussed in detail. In the second part of the research, the concept of consumer is explained and the purchasing behavior and instinctive buying behavior literature are included. In the third part of this study, studies supporting the aims of the research are included to determine the relationship between personality traits and instinctive purchasing behavior. In the last part of the study, the analyzes aimed determining the effect of personality traits on instinctive purchasing behavior were done by SPSS (Statistical Package for Social Sciences) software program and LISREL (Linear Structural Relationships) software program. Research results determined that personality traits have an effect on instinctive purchasing behavior. According to the results of the study, it was found that personality traits of neuroticism, extraversion and openness to experience had a positive effect on instinctive purchasing behavior, while conscientiousness and agreeableness personality traits were found to have a negative effect on instinctive purchasing behavior. The contribution of the research to the literature is included by comparing the findings of the research with the previous studies.