Fibroblast büyüme faktörünün nazal mukozada yara iyileşmesi üzerine etkileri
Effects of fibroblast growth factor on wound healing in nasal mucosa
Yazar: BURAK ARPACI
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR TARKAN
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Giriş: Endoskopik sinüs cerrahisi, septoplasti, kafa tabanı cerrahileri, konka cerrahileri gibi işlemler nazal mukozada mekanik travma oluşturmaktadır. Bu anlamda yaygın kullanılan ajanlara alternatif arama ve daha potent ancak daha az yan etki profiline sahip ilaçlar, spreyler, damlalar üretmek üzerine kurgulanan arayış nazal cerrahiler sonrası oluşabilecek komplikasyonları ve hastaların cerrahi sonrası konforunu, ameliyat başarısını arttırmayı hedeflemiştir. Bu deneysel çalışmanın amacı Fibroblast Büyüme Faktörü (FGF)'nün nazal mukozada yara iyileşmesi üzerine etkilerini histopatolojik olarak göstermektir.
	Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada 42 adet Wistar Albino erkek rat kullanıldı. Sham grubuna (n=6) hiçbir cerrahi prosedür uygulanmadı ve referans olarak ele alındı. Nazal mukoza hasarı uygulanan hayvanlar kontrol (n=18) ve deney grubu (n=18) olmak üzere ayrıldı. Her iki gruptaki hayvanlar kendi arasında takip sürelerine göre altışar üç alt gruba ayrıldı. Bu gruplardaki hayvanlara sırasıyla 5,10 ve 15 gün topikal uygulama yapılıp takip edildi. Takip sonrası deneyde kullanılan hayvanlar nazal septum mukozaları histopatolojik incelemeler yapılmak üzere çıkarıldıktan sonra sakrifiye edildi. Mukozada epitelyal kalınlık indeksi, subepitelyal kalınlık indeksi, inflamasyon skoru, goblet ve silyalı hücre sayısı, iNOS immünreaktivite skorlaması histolojik olarak değerlendirildi. 
	Bulgular: Epitelyal kalınlık indeksi değerlendirmesinde 10 ve 15.günde FGF grubu ile SF grubu arasında anlamlı farklılık izlendi (p<0.05). İnflamasyon skoru ve iNOS düzeyi incelemesinde 15.günde FGF grubu ile Serum fizyolojik (SF) grubu arasında anlamlı farklılık izlendi (p<0.05). Goblet ve silyalı hücre kaybı açısından FGF ve SF grubu arasında anlamlı farklılık saptanmadı (p>0.005). Subepitelyal kalınlık indeksi 15.günde FGF grubunda anlamlı derecede düşük bulundu (p<0.05).
	Sonuç: Bu bulgular ışığında FGF'nin nazal mukozada yara iyileşmesi üzerine olumlu etkileri olduğu ve özellikle nazal cerrahiler sonrası tedavi edici anlamda kullanılabileceği düşünülmüştür, ancak bunun için ek çalışmalara gereksinim duyulmaktadır.	
Anahtar kelimeler: Nazal mukoza, Fibroblast Büyüme Faktörü, yara iyileşmesi

Abstract:
Introduction: Procedures such as endoscopic sinus surgery, septoplasty, skull base surgeries, turbinate surgeries cause mechanical trauma to the nasal mucosa. In this sense, the search for alternatives to commonly used agents and the production of drugs, sprays and drops that are more potent but have less side effect profiles aims to increase the complications that may occur after nasal surgeries, the post-surgical comfort of patients and the success of surgery. The aim of this experimental study is to histopathologically demonstrate the effects of Fibroblast Growth Factor (FGF) on wound healing in the nasal mucosa.
Materıals and Methods: 42 Wistar Albino male rats were used in this study. No surgical procedures were performed on the sham group (n=6) and were considered as reference. Animals subjected to nasal mucosal damage were divided into control (n = 18) and experimental groups (n = 18). Animals in both groups were divided into three subgroups of six each, according to their follow-up periods. Topical application was applied to the animals in these groups and followed for 5, 10 and 15 days, respectively. After follow-up, the animals used in the experiment were sacrificed after their nasal septum mucosa was removed for histopathological examination. Epithelial thickness index, subepithelial thickness index, inflammation score, goblet and ciliated cell count, and iNOS immunoreactivity scoring in the mucosa were evaluated histologically.
Results: In the evaluation of epithelial thickness index, a significant difference was observed between the FGF group and the SF group on the 10th and 15th days (p<0.05). In the inflammation score and iNOS level examination, a significant difference was observed between the FGF group and the SF group on the 15th day (p<0.05). No significant difference was detected between the FGF and SF groups in terms of goblet and ciliated cell loss (p>0.005). Subepithelial thickness index was found to be significantly lower in the FGF group on the 15th day (p<0.05).
Conclusion: In light of these findings, it is thought that FGF has positive effects on wound healing in the nasal mucosa and can be used therapeutically, especially after nasal surgeries, but additional studies are needed for this.
Key words: Nasal mucosa, Fibroblast Growth Factor, wound healing