Meşihat Arşivi belgelerine göre Trabzon uleması
According to the documents of the Meşihat Archive, the ulema of the Trabzon
Yazar: NASRETTİN KABAK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KÖKSAL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Medreseler = Madrasahs ; Okullar = Schools ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Trabzon = Trabzon ; Ulema = Ulama

Özet:
Bu çalışmada, son devir Osmanlı Devleti'nde yer alan Trabzon merkez sancağı uleması
incelenmiştir. Bu bağlamda çalışma, üç bölüm olarak sınıflandırılmıştır. Birinci bölümde Meşihat
Arşivi kaynakları ve XIX. yüzyılda temel eğitim kurumları, ikinci bölümde Trabzon'da medrese ve
sıbyan mektepleri ile yeni usulde kurulan mektepler ve üçüncü bölümdeyse Trabzon doğumlu ulema
incelenmiştir.
Genel hatlarıyla çalışmanın birinci bölümünde, Meşihat Arşivinin tanıtımı ile Osmanlı
Devleti'nin kuruluşundan itibaren eğitim alanında önemli kurumlardan olan medrese ve sıbyan
mektepleri konu edinilmiştir. Daha sonra XIX. yüzyılda sivil eğitimde ıslahat ve yenilik
çalışmalarının başlaması sonucu yeni usulde kurulan temel eğitim kurumları incelenmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde, mikro ölçekte, Trabzon'da bulunan medrese ve sıbyan mektepleri ile
yeni usulde kurulan eğitim kurumları ele alınmıştır. Bu bağlamda, Trabzon şehrinde yer alan medrese
ve sıbyan mektepleri tarihsel süreçleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü
bölümündeyse Trabzon uleması biyografilerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ayrıca, ayrı bir
başlık altında ulemaya ait bilgilerin genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır.
Bu çalışmada ağırlıklı olarak Meşihat Arşivi belgeleri, dosyaları ve defterleri; Trabzon Vilayet
Salnameleri ve ikinci el kaynaklar kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ulema, Trabzon Uleması, Medrese, Mektep, Eğitim

Abstract:
In this study, the central sancak ulama of Trabzon in the last period of the Ottoman Empire was
examined. In this context, the study is divided into three parts. In the first part, the Mashihat Archive
and 19. the basic educational institutions in the Ottoman Empire in the century, the madrasas and
other schools established in the new style in Trabzon in the second part, the ulema born in Trabzon
in the third part were examined.
In the first part of the study, the Mashihat Archive was introduced in general terms and the
historical sources found in this archive were focused on. After that, madrasas and other basic
educational institutions, which have been important institutions in the field of education since the
establishment of the Ottoman Empire, were discussed.
In addition, 19. as a result of the reform and innovation studies carried out in civil education in
the century, the basic educational institutions established by the new method were examined. In the
second part of the study, madrasas and primary schools in Trabzon and other educational institutions
established with the new method were discussed. In this context, madrasas and primary schools in
Trabzon province were evaluated together with their historical processes.
In the third part of the study, the biographies of the Trabzon ulemas are included. In the third
chapter, a general evaluation of the information belonging to the ulema was made under a separate
heading.
In this study, mainly Meşihat Archive documents, files and notebooks; Trabzon Province
Yearbooks and other literature sources were used.
Keywords: Scholars, Trabzon Scholars, Madrasa, School, Education