Yaratma ve zaman ilişkisi (Ebu'l-Berekât El-Bağdâdî bağlamında)
Creation and time connection (in the context of Abu'l-Berekât El-Bağdâdî)
Yazar: AHMED MAHDI TEIK AL BAYATI
Danışman: PROF. DR. OSMAN KARADENİZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ebu`l-Berakat el-Bağdadi = Ebu`l-Berakat el-Bağdadi ; Felsefe = Philosophy ; Kelam = Islamic theology ; Kitabü'l-Mu'teber = Kitabu'l-Mu'teber ; Yaratma = Creating ; Zaman = Time ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tez çalışmasının en temel amacı Ebu'l-Berekât El-Bağdâdî'nin [öl. 547/1152] kendinden önceki kelam ve felsefe ekollerine karşı geliştirdiği özgün düşünceleri araştırmaktır. Bu düşüncelerin arkaplanında yöntem bakımından işlevsel kılınan husus; bağımsız analitik akıl ve derin eleştirel zihniyettir. Bu bilinçli yöntemin süreç ve sonuç açısından bilimsel ve felsefi statüsünü konumlandırmak gerekmektedir. Ebu'l-Berekât çeşitli düşünsel ekollerin temel öğretilerini keskin kavrayışıyla derinlemesine tahlil ve tenkit etmiştir. Bu eleştirel perspektif sayesinde hicri altıncı yüzyılların düşünce dünyasında ayrıcalıklı bir mevki kazanmış, tüm evren ve doğa felsefesi açısından temellendirilebilir ve geliştirilebilir güncellemelere girişmiş, artık kelâmî veya meşşâî kabullerden farklı kendine özgü sayılabilecek yaratıcı sonuçlara ulaşabilmiştir. 
Bu tez çalışmasında kullanılan birincil en temel kaynak; Yahudi aileden dünyaya gelen, müslüman olarak dünyadan ayrılan Ebu'l-Berekât El-Bağdâdî tarafından kelame alınan, mantık, tabiat, metafizik olmak üzere üç ana bölümden oluşan Kitâbü'l-Muʿteber adlı ölümsüz eseridir. 
Yaratma ve zaman ilişkisi merkezinde yürütülen bu tez çalışmasının birinci bölümünde yaratmanın kendisine, yaratmanın nesnesine ait kavramsal kelimelerin içerikleri, kökenleri, tarihi gelişimleri, değişik uzanımları incelenerek felsefe ve kelam sistemleri bağlamındaki kullanım alanlarına hazırlık yapılmıştır. 
İkinci bölümde yaratma ve zaman konusu kelam ve felsefe yöntemlerinde işlenen derin boyutlu değişik sorunlarla ilişkilendirilerek Ebu'l-Berekât özelinde tartışılmıştır. Bu meyanda kelam ve felsefe çatallaşmasında başı çeken, evrenin önceli veya öncesiz olması sorunu yine zümrelerin kendi içlerindeki ayrıntı ayrışmalar da dikkate alarak irdelenmiştir. 
Son olarak ikinci bölüm İslam düşünce tarihinde evrenle ilgili araştırması yapılan ezelî sorunların, evrenin oluşumu hakkında fizikçiler tarafından ileri sürülen teorilerle güncel bağlantılarının bilimsel değerlerini ortaya koymaktadır. Tez boyunca teorik temellendirmesi yapılan, uygulamalı tanık olunan en önemli husus; tek konu hakkında gerçeğe yakınlaşabilmek için değişik doktrinlerin karşılıklı kritikleri kaçınılmazdır. Buna binaen kelâmî ve felsefî düşünce tarzında olgusal deneyim, bilimsel denetim ve aklî eleştirinin sürekli kılınması gerekmektedir.

Abstract:
The main purpose of this thesis is the research of Ebü-Berekât El-Bağdâdî' s [d. 547/1152] original thoughts that he developed about the schools of theology and philosophy that existed before him. In the background of these thoughts that makes it functional in terms of method; it is an independent analytical mind, and a deep critical mindset. It is necessary to position the scientific and philosophical status of this conscious method in terms of process and result. Ebu'l-Berekât analyzed and criticized the basic teachings of various intellectual schools with his sharp understanding. Thanks to this critical perspective Ebu'l-Berekât El-Bağdâdî gained a privileged position in the world of thought in the hijri sixth century, starting from the thoughts based on the universe and philosophy of nature, he has been able to develop creative results that can be regarded as a distinct from theological assumptions.
The primary source used in this thesis is a biblical work consisting of three main sections: logic, nature and metaphysics, called Muteber; which was written by Ebu'l-Berekât El Bağdâdî, who came to the world as a Jew, and left the world as a Muslim. In the first part of this thesis preparation was made for the usage areas in the context of philosophy and theoretical systems by examining the content, origins, historical developments and different extents of the conceptual words of the object of creation. In the second part, the subject of creation and time has been discussed in relation to Ebu'l-Berekât by associating it with various deep-dimensional problems dealt with in the methods of theology and philosophy. In this regard, the problem of the fact that the universe has the predecessor or not, which takes the lead in the bifurcation of theology and philosophy, is also examined by taking into account the detailed separations within the theology and philosophy. 
Afterwards, universe formation as one of the eternal problems in the history of Islamic thought researches is taken in the consideration, the scientific values of the current connections of the universe researches with the theories put forward by physicists about the formation of the universe is revealed. Within the thesis, the most important subject, that is theoretically based and applied is the mutual criteria of different doctrines that are inevitable in order to get closer to the truth about the questionable subject. Therefore, factual experience, scientific control and mental criticism in the form of theoretical and philosophical thinking should be made permanent.