Bağımlılık yapıcı maddelerin etkilerinin toksikolojik yönden araştırılması
Investigation of the effects of addictive drugs from toxicological point of view
Yazar: BUĞRA SOYKUT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CEMAL AKAY
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism

Özet:
Bağımlılık yapıcı maddeler, akut ve kronik toksisiteyle beyinde, sinir sisteminde ve diğer sistemlerde kalıcı hasarlara yol açabilen doğal ve sentetik kaynaklı bileşiklerdir. Bu tez çalışması, en çok kullanılan ve en tehlikeli bağımlılık yapıcı maddelerden olan opiatların oluşturduğu oksidatif stres ve genetik hasar gibi toksikolojik etkilerin araştırılması amacıyla yapılmıştır. Çalışma grubu eroin bağımlısı tanısı konmuş bireylerden, kontrol grubu da başka herhangi bir madde bağımlılığı bulunmayan bireylerden oluşturulmuştur. Çalışma kapsamında her gruptaki bireylerden kan alınarak, eritrositlerde bakır-çinko süperoksit dismutaz (Cu-ZnSOD), katalaz (CAT) ve selenyum bağımlı glutatyon peroksidaz (Se-GSHPx) enzim aktiviteleri ile lipid peroksidasyon ürünü olan malondialdehit (MDA) düzeyleri UV spektrofotometrik olarak ölçülmüştür. Mikroçekirdek sıklığı da, kanların uygun besi yerine ekilerek hücre bölünmesinin sitokinezde durdurulması ve bin adet çift çekirdekli hücrede görülen mikroçekirdek miktarının mikroskobik ortamda tespitiyle (CBMN yöntemi) değerlendirilmiştir. Bağımlı grup ile kontrol grubu arasındaki karşılaştırma sonucunda, bağımlıların MDA ve mikroçekirdek sıklığı değerlerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir artış, SOD değerlerinde ise anlamlı bir düşüş tespit edilmiştir. Kontrol grubunun sigara kullanan ve kullanmayan bireyleri arasında sigaranın etkilerini saptamak için yapılan karşılaştırmada da mikroçekirdek sıklığında artış tespit edilmiş ve bu sonuç, opiatların yanında sigaranın da tek başına genetik hasar oluşumunda payı olduğunu düşündürmüştür. Sigara kullanan bağımlı ve kontrol grubun karşılaştırılmasıyla MDA değerlerinde anlamlı artış ve SOD değerlerinde anlamlı düşüş saptanmış, bu farklılıkların opiatlardan kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Opiatların damar veya burun yoluyla kullanımının antioksidan enzim düzeylerine ve mikroçekirdek sıklığına anlamlı bir etkisinin olmadığı, on yıldan uzun süreli opiat kullanımının ise lipid peroksidasyonunda anlamlı bir artışa yol açtığı saptanmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında, bağımlılık tedavisinde uygulanan farmakolojik ve psikiyatrik yaklaşımlarla birlikte uygulanacak güçlü bir antioksidan takviyesinin, toksikolojik etkilerin önlenmesine ve bağımlıların tedavi sırasında ve sonrasındaki yaşam kalitelerinin düzeltilmesine yarar sağlayabileceği değerlendirilmektedir.

Abstract:
Addictive drugs are natural or synthetic components which can cause acute and chronic toxicity and permanent damages in brain, nervous system and other systems. This thesis study aimed to investigate the toxicological effects of opiates, one of the most widely used and the most dangerous addictive drugs, such as oxidative stress and genetical damage. Study group was composed of individuals diagnosed as heroin addictives, while people with no drug addiction were classified as control group. In the study, blood samples were collected from both the study and control groups and the copper-zinc superoxide dismutase (Cu-ZnSOD), catalase (CAT), and selenium dependent glutathione peroxidase (Se-GSHPx) enzyme activities and the level of malondialdehyde (MDA), a product of lipid peroxidation, in the blood samples were measured by using UV-spectrophotometer. The frequency of micronucleus was determined by inoculating the blood samples into an suitable growth medium to hold the cell division in cytokinesis and counting the amount of micronucleus in one thousand cell with double nucleus by microscope (CBMN Method). When the study group and control group was compared with each other, a statistically significant increase in MDA and micronucleus frequency values and decrease in SOD values were observed for the addictive group. The blood values of smoking and non-smoking individuals in the control group were also compared with each other in order to investigate the effects of smoking. In this comparison, higher micronucleus frequency was determined for smoking individuals which indicates that smoking may also cause genetical damage like opiates do. When smoking individuals in addictive group were compared with smoking ones in the control group, a significant increase in MDA values and a significant decrease in SOD values were observed due to the effects of opiates. It was stated that, using opiates intravenously or nasally had no effects on the activity of antioxidant enzymes or micronucleus frequency. However, an important increase in lipid peroxidation was observed for the individuals using opiates over ten years. It was concluded from the results of the study that antioxidant supplement besides pharmacological and psychiatric approaches would inhibit the toxicological effects of addictive drugs and increase the life quality of patients during and after the therapy.