Osmanlı kuruluş dönemi Türkçe ilmihal eserleri çerçevesinde ilmihallerin fıkhi yönden değerlendirilmesi
Evaluation of catechisms with regard to canon law in the frame of catechisms written in Turkish language during establishment period of Ottoman empire
Yazar: MEDİHA AYNACI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERKAL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion
Dizin: Osmanlılar = Ottomans ; İlim = Science ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
?İlim? ve ?Hal? kelimesinden müteşekkil ilmihal kelimesi, ilk dönemlerden itibaren kullanılmakla birlikte, daha sonraları, kişinin içinde bulunduğu anda, zamanda, durumda sahip olması gereken dînî bilgilerin yer aldığı, fıkıh alanıda yazılan eserler için kullanılır olmuştur. Oluşum dönemi Osmanlı'nın kuruluş yıllarına rast gelen bu eserlerden, özellikle bu dönemde yazılan Türkçe ilmihaller dikkati çekmektedir.Araştırmamızın konusunu, Osmanlı kuruluş döneminde yazılan Türkçe ilmihal eserleri ve bu eserlerden hareketle, ilmihal kitaplarının fıkhî yönden değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Çalışmamızda söz konusu dönemde yazılan Türçe eserlerden Kutbeddin Muhammed İznikî (821/1418)'ye ait Mukaddime, daha ziyade Kutbeddinzâde olarak bilinen İznikî'nin oğlu Muhammed Muhyiddin b. Kutbeddin'e ait el-Ikdu's-semin ve'l-akdül yemin, Abdurrahman b. Yusuf Aksarâyî (854/1450'den sonra) tarafından bazı ilavelerle tercüme edilen İmadü'l-islam adlı eserler kullanılmıştır.Tezimizin ilk amacı, ilmihal olarak isimlendirilen, günümüzde etkinliğini ve önemini koruyan bu eserlerin ortaya çıkış sürecini incelemektir. İkincisi, klasik fıkıh literatüründen farklı olarak konuların daraltıldığı, bilgilerin daha rafine bir şekilde sunulduğu, hatta ilim dünyasında kınanma riskine rağmen, ele aldığımız dönemde Türkçe olarak kaleme alınmış bu eserlerin, özelliklerini tespit etmek ve klasik fıkıh eserlerinden farklı olan yönlerini ortaya çıkarmaktır.

Abstract:
Although `Ilmihal`, that consists of words `ilim`(wisdom) and `hal` (state) has been used as from early periods, later included compositions written in the field of Canon Law that describes spiritual information which individuals should posses in their state, moment and time. Among those compositions which created in the years of establishment of Ottoman Empire, catechisms written in Turkish were distinguished.Aim of our study is to evaluate the catechisms written in Turkish language and referring those compositions to evaluate the catechisms with regard to Canon Law. In our study, Mukaddime, composed by Kutbeddin Muhammed Izniki (821/1418), el-Ikdu?s-semin ve?l-akdul yemin, composed by Muhammed Muhyiddin b.Kutbeddin who is more known as Kutbeddinzâde, Imâdu?l islam that translated and added some supplements by Abdurrahman b. Yusuf Aksarayi (after 854/1450) have been utilized.Primary aim of our thesis is to analyze the continuum of those compositions which keep their efficiency and importance currently. Secondary, to determine the characteristics of those compositions, in spite of condemnation risk written in Turkish during subject period, which introduce more refined information unlike classical Canon Law literature and to describe their different aspects.