Döviz kuru belirsizliğinin seçilmiş makro ekonomik göstergelere etkileri: Türkiye örneği
The effects of exchange rate uncertainty on selected macroeconomic indicators: The case of Turkey
Yazar: AYNUR AGHAYEVA
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN ÜLGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Teorisi Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bretton Woods (BW) sisteminin çöküşünden sonra, dünya ülkeleri esnek döviz kuru sistemine geçiş yapmış ve bu geçişin ardından döviz kurlarında önemli dalgalanmalar ortaya çıkmıştır. Bu dalgalanmalar, döviz kurlarındaki belirsizliklerin artmasına yol açarak, büyük bir iktisadi sorun haline gelmiştir. Döviz kurlarında yaşanan bu belirsizlikler makroekonomik göstergeleri etkileyebilmektedir. 
Çalışmada döviz kuru belirsizliğinin makroekonomik değişkenler olan "dış ticaret dengesi, faiz oranı, enflasyon oranı, ekonomik büyüme ve işsizlik oranı" üzerindeki etkileri Türkiye ekonomisine ait 2008Q1-2023Q4 dönemini kapsayan çeyrek dönem verileri ile analiz edilmiştir. Açıklayıcı değişkenlerden olan döviz kuru verisini açıklaması için; reel efektif döviz kuru endeksi, dış ticaret verisi için; ihracatın ithalatı karşılama oranı, enflasyon oranını açıklamak üzere; tüketici fiyatları endeksi, ekonomik büyüme oranı, faiz oranı ile işsizlik oranı kullanılmıştır. Serilerin durağanlık durumunun istatistiki bağlamda incelenmesine yönelik olarak Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF) ve Philips Perron (PP) birim kök testleri uygulanmış ve değişkenler arasındaki nedensel ilişkilerini belirlemek için Vektör Otoregresif (VAR) yöntemleri kullanılmıştır. 
Analiz sonucunda ilgili dönem için reel efektif döviz kuruyla dış ticaret dengesi, faiz oranı, enflasyon oranı, ekonomik büyüme ve işsizlik oranı arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Döviz kuru ile seçilmiş makroekonomik değişkenler arasındaki ilişkinin dinamik olduğu sonucuna varılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Belirsizliği, Dış Ticaret, Enflasyon, Faiz Oranı, Ekonomik Büyüme, İşsizlik Oranı, VAR Modeli.

Abstract:
After the collapse of the Bretton Woods (BW) system, the countries of the world switched to the flexible exchange rate system, and after this transition, significant fluctuations in exchange rates emerged. These fluctuations have become a major economic problem by causing increased uncertainties in exchange rates. These uncertainties in exchange rates can affect macroeconomic indicators.
In the study, the effects of exchange rate uncertainty on macroeconomic variables such as "foreign trade, inflation rate, interest rate, economic growth and unemployment rate" were analyzed with quarterly data of the Turkish economy covering the period 2008Q1-2023Q4. To express the exchange rate data as explanatory variables; real effective exchange rate index, for foreign trade data; the ratio of exports to imports, to explain the inflation rate; consumer price index, interest rate, economic growth rate and unemployment rate are used. Augmented Dickey Fuller (ADF) and Philips Perron (PP) unit root tests were applied to examine the stationarity of the series in a statistical context and Vector Autoregressive (VAR) methods were used to determine the causal relationships between the variables.
As a result of the analysis, a bidirectional causality relationship was determined between the real effective exchange rate and the foreign trade balance, interest rate, inflation rate, economic growth and unemployment rate for the relevant period. It is concluded that the relationship between the exchange rate and selected macroeconomic variables is dynamic.
Keywords: Exchange Rate Uncertainty, Foreign Trade, Inflation, Interest Rate, Economic Growth, Unemployment Rate, VAR Model.