Kronik HDV infeksiyonunun farklı klinik evrelerinde kantitatif HBsAG düzeyinin önemi
The importance of quantitative HBsAG level in different clinical stages of chronic HDV infection
Yazar: MEHMET SADIK CANGÜL
Danışman: PROF. DR. KENDAL YALÇIN
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B antijenleri = Hepatitis B antigens ; Hepatit D = Hepatitis D ; Hepatit D virüsü = Hepatitis D virus ; RNA = RNA ; Virüsler = Viruses

Özet:
Amaç: Dünyada ciddi bir mortalite ve morbidite nedeni olan kronik HDV infeksiyonu özellikle ülkemizde hala önemli bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Bu çalışmada kronik HDV enfeksiyonunun farklı evrelerinde klinik, biyokimyasal, serolojik ve virolojik parametreler ile bunların kantitatif HBsAg düzeyi ile ilişkisinin incelenmesi amaçlandı. 
Materyal-Metod: Kronik HDV enfeksiyonu tanısı olan 53 non-sirotik ve 45 sirotik hasta prospektif olarak çalışmaya alındı. Hastaların yaş, cinsiyet ve VKİ gibi demografik özellikleri kaydedildi. Tam kan, protrombin zamanı PTZ (INR), biyokimyasal parametreler, HBV DNA, HBsAg, HBeAg, alfa feto-protein (AFP) gibi parametreler incelendi. Karaciğer biyopsisinin histopatolojik incelemesinde Ishak'ın Modifiye Knodell Skorlama sistemi kullanıldı. Kantitatif HBsAg düzeyi HBsAg 2 QUANT kiti, Roche Cobas 6000 cihazı E 601 modülü, Electrochemiluminescence yöntemi ile çalışıldı. HBV DNA düzeyi COBAS AmpliPrep/COBAS TaqMan HBV Test yöntemi ile çalışıldı (v2.0 Roche Diagnostics GmbH, D-68298 Mannheim, Germany). Alt sınır: 20 IU/ml, lineer aralık: 20 – 1.7x108 IU/ml, 1 IU/ml = 5.82 copies/ml. HDV RNA Roche firmasının Light Cycler 2.0 (Roche Diagnostics GmbH, Manheim Germany) cihazında kantitatif real time RT-PCR yöntemi ile çalışıldı. Alt sınır 100 kopya/ml, lineer aralık: 100 – 4x107 kopya/ml.
Sonuçlar: Sirotik ve non-sirotik gruplar arasında yaş, platelet, PTZ (INR), AST, GGT, total bilirubin, albumin, HBeAg pozitif hastaların dağılımı, MELD ve fibrozis  açısından anlamlı farklar mevcuttu (sırasıyla p=0.006, p<0.001, p<0.001, p=0.006, p=0.01, p=0.01, p<0.001, p<0.001, p=0.001 ve p=0.001). HBsAg düzeyi ile ALT, AST, HBeAg pozitifliği ve HDV RNA arasında anlamlı korelasyon saptandı (sırasıyla p=0.025, p=0.038, p=0.004 ve p=0.02).  Korelasyon analizlerinde, HBsAg ile HDV RNA ve HBV DNA arasında anlamlı korelasyon tespit edildi (p<0.001 ve p=0.011). Ayrıca HDV RNA ile HBV DNA ve yaş arasında önemsiz düzeyde negatif korelasyon mevcut idi (sırasıyla r = -0.18, p=0.87 ve r = -0.16, p=0.10). HBeAg pozitif hastalarda yüksek HBsAg düzeyleri saptandı (p=0.004). 
Tartışma: Sirotik ve non-sirotik hasta gruplarında; albümin, platelet, PTZ (INR), total bilirübin, yaş, AST, MELD skoru ve GGT düzeyleri anlamlı olarak birbirinden farklıyken serum HBsAg, HDV RNA ve HBV DNA her iki hasta grubunda benzerdir. Kronik HDV infeksiyonunun sirotik ve non-sirotik fazlarını birbirinden ayırtetmede AST, GGT ve MELD değrleri yüksek spesifiteye sahipken, yaş faktörü de yüksek sensitiviteye sahiptir. Kantitatif HBsAg düzeyi ile HDV RNA, HBV DNA ve AST arasında pozitif korelasyon mevcutken HBV DNA ile HDV RNA arasında negatif korelasyon mevcuttur. HBeAg pozitif hastalarda anlamlı olarak yüksek HBsAg düzeyi mevcuttur. Tüm hastalar kantitatif HBsAg düzeyine göre 4 grup şeklinde sıralandığında, HBsAg düzeyi yükseldikçe ALT, AST, kreatinin, HDV RNA ve subviral partikül oranı (HBsAg/HBV DNA) yükselmektedir.
Bu bulgulara bağlı olarak, kronik HDV infeksiyonunun takip ve tedavisinde kantitif HBsAg düzeyinin, HBV ve HDV'ye ait viral replikatif parameterlerle arasındaki ilişkiden dolayı önemli bir serolojik markır olabileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Kronik HDV, kantitatif HBsAg, HDV RNA.

Abstract:
Aim: Chronic HDV infection, which is a serious cause of mortality and morbidity, still remains a major health problem in our country. In this study, we aimed to investigate the relationship between quantitative HBsAg levels and clinical, biochemical, serological and virological parameters in different clinical phases of chronic HDV infection.
Material-methods: Fifty-three non-cirrhotic and forty-five cirrhotic patients with diagnosis of chronic HDV infection were enrolled prospectively into this study. Demographic characteristics as age, sex and BMI were recorded. Hemogram, prothrombin time PTT (INR), biochemical parameters, HBV DNA, HBsAg, HBeAg, alpha feto-protein were studied. Ishak Modified Knodell scoring system was used for histopathological examination of liver biopsy. Quantitative HBsAg level was studied by 2 QUANT kit, Roche Cobas 6000 device E 601 module, electrochemiluminescence. Serum HBV DNA was studied with COBAS AmpliPrep/COBAS TaqMan HBV Test method (v2.0 Roche Diagnostics GmbH, D-68298 Mannheim, Germany) with lower limit of detectability as 20 IU/ml. Serum HDV RNA was studied with quantitative real-time RT-PCR method at Light Cycler 2.0 (Roche Diagnostics GmbH, Manheim, Germany) with lower limit of detectability as 100 copies / mL.
Results: There were significant differences between cirrhotic and non-cirrhotic  groups in terms of age, platelet, PTT (INR), AST, GGT, total bilirubin, albumin, HBeAg positivity, MELD and fibrosis scores ( p = 0.006, p <0.001, p  <0.001, p = 0.006, p = 0.01, p = 0.01, p <0.001, p <0.001, p = 0.001 and p = 0.001, respectively). A significant correlation was detected between HBsAg levels and ALT, AST, HBeAg positivity and serum HDV RNA (p = 0.025, p = 0.038, p = 0.004 and p = 0.02, respectively). A significant correlation was detected between HBsAg and HDV RNA and HBV DNA (p <0.001 and p = 0.011, respectively). Also there was negligible negative correlation between HDV RNA and HBV DNA and age ( respectively; r = -0.18, p = 0.87 and r = -0.16, p = 0.10). High HBsAg levels were detected in HBeAg-positive patients (p = 0.004).
Discussion: While albumin, platelets, PTT (INR), total bilirubin, age, AST, MELD, and GGT levels are significantly different between cirrhotic and non-cirrhotic patients, serum HBsAg HDV RNA and HBV DNA are similar in both patient groups. AST, GGT and MELD levels has high specifity and the age has a high sensitivity in differentiating of cirrhotic and non-cirrhotic phases of chronic HDV infection. While there is a positive correlation between quantitative HBsAg and HDV RNA, HBV DNA and AST, a negative correlation was found between HDV RNA and HBV DNA. There was a significantly higher levels of HBsAg in HBeAg-positive patients. When all patients are arranged as 4 groups according to the level of the quantitative HBsAg, ALT, AST, creatinine, HDV RNA and subviral particle ratio (HBsAg / HBV DNA) increase with HBsAg level rises.
Depending on these findings, it can be concluded that, quantitative HBsAg levels may be an important serological marker in the follow-up and treatment of chronic HDV infection due to the relationship between HBsAg levels and the viral replicative parameters HBV and HDV.

Key words: Chronic HDV, quantitative HBsAg, HDV RNA.