Travma sonrası stres belirtileri olan bireylerde olaya ilişkin dikkat yanlılığı, ayrışma düzeyi ve çalışma belleği uzamı arasındaki ilişki
Relations between attentional bias regarding the incident, peritraumatic dissociation and working memory span in individuals with post-traumatic stress symptoms
Yazar: SEDAT IŞIKLI
Danışman: PROF.DR. ORHAN AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Travmatik yaşantıya maruz kalan kişilerin bir kısmında Travma Sonrası Stres Bozukluğu geliştiği bilinmektedir. Olaya ilişkin dikkat yanlılığı, çalışma belleği performansı ve olay am ayrışma düzeyi söz konusu bozukluğa yol açan risk faktörleri içinde sayılmaktadır. Bu araştırmada, motorlu araç kazası yaşamış yetişkin bireylerde travma sonrası stres belirtileri ile olaya ilişkin dikkat yanlılığı, çalışma belleği uzamı ve ayrışma düzeyi arasındaki ilişkiler incelenmektedir. Bu amaçla, son üç ay içinde motorlu araç kazası yaşamış 39 katılımcıya Ankara îli'ndeki üç farklı hastane kanalıyla ulaşılmıştır. Travmatik yaşantının ve stres belirti düzeyinin sorgulandığı kendini bildirim tarzındaki ölçeklerin yam sıra dikkat ve çalışma belleği görevleri sessiz bir ortamda uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre olaya ilişkin dikkat yanlılığının stres belirtileriyle anlamlı bir ilişki içinde olduğu; dikkat yanlılığı puanının "aşın uyanlmışlık" belirtilerim anlamlı düzeyde yordadığı gözlenmiştir. Ek olarak, dikkat yanlılığı puanının çalışma belleği performansı üzerinden toplam stres belirtileri puanını anlamlı bir biçimde yordadığı da tespit edilmiştir. Çalışma belleği performansı ve olay sonrası stres belirtileri arasında anlamlı bir ilişki gözlenmiştir. Bu puanın TSSB'nin üç belirti grubunu da anlamlı bir biçimde yordadığı tespit edilmiştir. Travma sonrası stres belirti düzeyinin en güçlü yordayıcısımn olay am ayrışma düzeyi olduğu gözlenmiştir. Olay am ayrışma düzeyi ve stres belirtileri arasında elde edilen güçlü ilişkiye dayanarak yapılacak erken müdahale biçimlerinin ayrışma deneyimine odaklanması gerekliliği vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler Travma sonrası stres belirtileri, dikkat yanlılığı, olay am ayrışma düzeyi, çalışma belleği performansı.

Abstract:
It is well known that some individuals who are subjected to traumatic experiences develop Post-traumatic Stress Disorder. Attentional bias regarding the incident, the performance of working memory and peritraumatic dissociation are among the risk factors that may cause this disorder. This study focuses on post-traumatic stress symptoms and the relations between attentional bias regarding the incident, peritraumatic dissociation and working memory span in adults who have experienced motor vehicle accidents. With this aim, 39 adults who experienced motor vehicle accidents within the past three months were reached via three different hospitals in Ankara. Scales to measure traumatic experience and stress symptom levels, as well as attention and working memory tasks, were applied in a quiet atmosphere. The results show that attentional bias as regards the incident has a relation to stress symptoms; the level of attentional bias significantly predicts "hyperarousal" symptoms. The level of attentional bias also significantly predicts the sum of stress symptoms according to the preformance of the working memory span. A relation was found between working memory performance and stress symptoms after the accident. According to the results of this study, the level of working memory performance significantly predicts all three symptom groups of PTSD. The most significant predictor on the level of post-traumatic stress disorder is peritraumatic dissociation with the incident. Due to the results which reveal a relation between peritraumatic dissociation with the incident and stress symptoms, it is emphasized that first attempts at help should focus on the experience of dissociation. Keywords: post-traumatic stress symptoms, attentional bias, peritraumatic dissociation, working memory performance.