Sübstitüye hidroksi aromatik bileşikler yardımı ile bisoksazolin içeren çok dişli ligand sentezi
Synthesis of poly-dentate ligand including bisoxazoline by using substituted hydroxy aromatic compounds
Yazar: AYŞE DİLEK TANRIGÖRÜR
Danışman: DOÇ. DR. OKAN SİRKECİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Ligandlar = Ligands ; Oksazolin = Oxazoline

Özet:
Çiral komplekslerle asimetrik kataliz son yıllarda büyük ilgi toplamış ve ligandların dizaynını sentetik kimyada önemli bir konu haline getirmiştir. Bu durum göz önünde bulundurulduğunda tasarlanan ligandlar ekonomik elde edilme, kimyasal seçiciliği kontrol edilebilme, farklı reaksiyonlarda kullanılacağı için çeşitli şartlara karşı dayanıklı olabilme gibi bazı avantajlara sahip olmalıdır. Bisoksazolin ligandları özellikle C2 simetrik ve kararlı yapılarıyla birlikte bu şartları sağlayan ligand türlerinden biridir. Bu tez konusu kapsamında salisilik asitin formaldehitle reaksiyonundan yola çıkarak literatürde bir kaç aşama ile ulaşılabilen 9H-ksanten-4,5-dikarboksilik asit yapısına denenmemiş ve kısa bir yolla ulaşmak hedeflenmiştir. Böylece ilerleyen aşamalarda ksanten iskeleti üzerinden bisoksazolin ligandı sentezine olanak sağlayacak ana yapıya daha uygun ve ekonomik şartlarda ulaşmak mümkün olabilecektir. Fakat reaksiyon mekanizması gereği ksanten ürünü ile birlikte bisfenol A türü ürün oluşumu da gerçekleşmiştir. Oluşan ürünler literatürdeki adımlar takip edilerek önce klorlanıp ardından amin alkolle reaksiyona sokulup amid yapısı elde edildikten sonra çeşitli dehidrasyon yöntemleri ile bisoksazolin ligandlarına dönüştürülmüştür. Ürünlerin ikiside ortamdan izole edilememiş ve ilerleyen aşamalarda reaksiyon kabiliyetlerinde farklılık olabileceği düşünülerek reaksiyonlara devam edilmiştir. Reaksiyonlar sonucu ürün karışımı olarak elde edilen fraksiyonlardan biri modifiye Huisgen 1,3 siklokatılma reaksiyonunda katalizör olarak kullanılmış ve olumlu sonuç alınmıştır. Oluşan iki ürününde ayrılması ile yeni ksanten ve bisfenol A tipi ayraca sahip bisoksazolin türevleri elde edilerek onların metal iyonlarına karşı olan ilgileri ve metal kompleksleri ile olan etkileşimleri incelenecektir.

Abstract:
Asymmetric catalysis with chiral complexes has drawn significant attention in recent years and caused ligand design to become an important topic in synthetic chemistry. When this situation is considered, it is a must that the designed ligands have some advantages such as ease of economic availability, controllable chemical selectivity and resistivity to various conditions due to use in different reactions. With their C2 symmetric and stable structures, bisoxazoline ligands is a ligand type that satisfies these conditions. In this research, it is aimed to obtain 9H-xanthene-4,5-dicarboxylic acid structure -which can be obtained after several steps according to literature- by using the reaction of salicylic acid with formaldehyde, hence an untried and shorter method. Therefore it would be possible to more easily and economically obtain main structure that provides synthesis of bisoxazoline ligand from xanthene backbone in progressive steps. However, due to the nature of reaction mechanism, bisphenol-A type product was synthesized simultaneously with xanthene product. By following steps in literature, products were first chlorinated and then condensated with 2-aminethanol which leaded to amid structure and by using this structure, bisoxazoline ligands have been formed with various dehydration methods. Both of the products could not be isolated and reactions were continued with the idea of possible differences in reaction capabilities for next steps. One of the fractions obtained in the mixture was used as a catalyst in modified Huisgen 1,3 cyclo-addition reaction and efficient results have been obtained. With the isolation of both products, bisoxazoline derivatives that have new xanthene and bisphenol-A backbones are going to be obtained and their affinity for metal ions and reactions with metal complexes are going to be investigated.