40-69 yaş arasındaki kadınlarda meme kanseri bilgi düzeyinin ve sağlık okuryazarlığının meme kanseri tarama davranışlarına etkisi
The effect of breast cancer knowledge levels and health literacy on breast cancer screening behaviours in women aged 40-69
Yazar: MERVE İNECİKLİ
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Meme kanseri tüm dünyada ve Türkiye'de kadınlarda en sık görülen
kanser olsa da taramalara katılım istenen düzeyde değildir. Çalışmamızda 40-69 yaş
arası kadınların, meme kanseri bilgi düzeylerinin ve sağlık okuryazarlığının meme
kanseri tarama davranışlarına etkisinin incelemesi ve taramalara katılımlarını
arttırmak için stratejiler geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 30.05.2024-30.07.2024 tarihleri arasında
Haydarpaşa Numune Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran 40-69 yaş
arası 200 kadın hasta dahil edildi. Veriler katılımcı bilgi toplama formu, Geniş
Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi (GKMKBT) ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32
(TSOY-32) Ölçeği kullanılarak toplandı. Analizler için IBM SPSS Statistics 21.0
kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan kadınların %21,5'i düzenli olarak ayda 1 kez
kendi kendine meme muayenesi (KKMM) yaptığını, %17,5'i düzenli olarak yılda 1
kez klinik meme muayenesi (KMM) yaptırdığını, %35,5'i son 2 yıl içinde mamografi
çektirdiğini ifade etmiştir. %83,5'i meme kanseri ve meme kanseri taraması hakkında
bilgi aldığını söylemiş ve bu bireylerin %64,6'sı doktordan bilgi aldığını belirtmiştir.
Bilgiyi doktordan alan bireylerin KKMM'i düzenli olarak ayda 1 kez yapma oranı,
KMM'i düzenli olarak yılda 1 kez yaptırma oranı ve son 2 yılda mamografi çektirme
oranı daha yüksektir. Katılımcıların GKMKBT toplam puan ortalaması
13,57±2,46'dır. Geçmişte meme ile ilgili sağlık sorunu yaşayanların, ailesinde meme
kanseri tanısı olanların GKMKBT Toplam puan ve alt boyut puanları daha yüksek,
eğitim düzeyi düşük olanların puanları daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Daha önce
KKMM yapmayanlarda, KMM yaptırmayanlarda ve hiç mamografi çektirmeyenlerde
GKMKBT Toplam puan ve alt boyut puanları taramalara düzenli katılım
sağlayanlardan daha düşük saptanmıştır (p<0,05). Bireylerin %19,5'inin yetersiz,
%56,5'inin sorunlu-sınırlı, %18'inin yeterli, %6'sının mükemmel SOY'a sahip olduğu
belirlenmiştir. Eğitim düzeyine göre, medeni duruma göre, çalışma durumuna göre
bireylerin TSOY-32 Genel puanı ve alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı
bir farklılık tespit edilmiş (p<0,05) olsa da Genelleştirilmiş Lineer Model (GLM)
sonuçlarına göre medeni durum ve çalışma durumunun TSOY-32 Genel puanı üzerine
anlamlı katkısı görülmemiştir. Eğitim düzeyi arttıkça TSOY-32 puan ortalamaları
artmaktadır. Düzenli olarak yılda 1 kez KMM yaptıranların TSOY-32 Genel puanı ve
alt boyut puanları daha yüksek saptamıştır (p<0,05). Hiç KKMM yapmayanların
TSOY-32 Hastalıktan Korunma/Sağlığın Geliştirilmesi alt boyutu ve TSOY-32 Genel
puanı daha düşük saptanmıştır (p<0,05). TSOY-32 Genel puanı ile yaş arasında negatif
yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=-0,504; p<0,001).
GKMKBT Toplam puanı ile ve TSOY-32 Genel puanları arasında pozitif yönlü
istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiş (r=0,350;p<0,001) olsa da, GLM
sonuçlarında göre birbirleri üzerinde anlamlı katkıları görülmemiştir.
Sonuç: Çalışmamızda 40-69 yaş arası kadınların yüksek meme kanseri bilgi
düzeyleri ve yüksek SOY düzeylerinin, meme kanseri taramalarına katılımlarını
olumlu etkilediğini ve doktordan bilgi alan kadınların taramalarını düzenli olarak
yaptırdıklarını saptadık. Meme kanserinde taramalara katılımı ve erken tanıyı
arttırmak için doktorların, meme sağlığı, meme kanseri ve taramaları hakkında
kadınları bilgilendirmesi önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, erken tanı, kanser tarama, sağlık
okuryazarlığı

Abstract:
Objective: Although breast cancer is the most common cancer in women
worldwide and in Turkey, participation in screening is not at the desired level. In our
study, we aimed to examine the effect of breast cancer knowledge levels and health
literacy on breast cancer screening behaviours of women aged 40-69 years in order to
develop strategies to increase their participation in screening.
Materials and Methods: Our study included 200 female patients aged 40-69
years who applied to Haydarpaşa Numune Hospital Family Medicine outpatient clinics
between 30.05.2024-30.07.2024. Data were collected using a participant information
collection form, the Comprehensive Breast Cancer Knowledge Test (CBCKT) and the
Turkish Health Literacy-32 (THL-32) Scale. IBM SPSS Statistics 21.0 was used for
analyses. Statistical significance level was accepted as p<0.05.
Results: Among the women who participated in the study, 21.5% stated that
they regularly performed breast self-examination (BSE) once a month, 17.5% stated
that they regularly had a clinical breast exam (CBE) once a year, 35.5% stated that
they had a mammogram in the last 2 years. 83.5% stated that they received information
about breast cancer and breast cancer screening, 64.6% of whom had received this
information from a doctor. Individuals who received the information from a doctor
had a higher rate of performing regular monthly BSE examinations, having a regular
annual CBE exam and having a mammogram in the last 2 years. The mean total
CBCKT score of the participants was 13.57±2.46 points. It was found that those who
had breast-related health problems in the past and those with a family history of breast
cancer had higher total and sub-dimension CBCKT scores, and those with lower
educational level had lower scores (p<0.05). The total score and sub-dimension
CBCKT scores were lower in participants who had never performed BSE, those who
had not had CBE, and those who had never had a mammogram compared to those who regularly attended screenings (p<0.05). It was determined that 19.5% of the
individuals had inadequate, 56.5% had problematic-limited, 18% had sufficient, and
6% had excellent HL. Although a statistically significant difference was found
between the THL-32 General score and its sub-dimensions according to the level of
education, marital status, and employment status (p<0.05), linear regression analysis
using Generalized Linear Model (GLM), showed no significant contribution of marital
and employment status. As the level of education increased, the THL-32 mean score
increased. Those who regularly had a CBE once a year had higher THL-32 General
score and sub-dimension scores (p<0.05). Those who never performed BSE had lower
THL-32 Disease Prevention/Health Promotion sub-dimension scores and THL-32
General scores (p<0.05). A statistically significant negative correlation was found
between the THL-32 General score and age (r=-0.504; p<0.001). Although statistically
significant positive correlation was found between the CBCKT Total score and the
THL-32 General scores (r=0.350; p<0.001), no significant contributions were
observed on each other according to the GLM results.
Conclusion: In our study, we found that high breast cancer knowledge and HL
levels positively affected participation in breast cancer screenings and receiving
information from their doctors had positive effects on regular screening behaviours in
women aged 40-69 years. In order to increase participation in screenings and early
diagnosis in breast cancer, it is important for doctors to inform women about breast
health, breast cancer and screenings.
Keywords: Breast cancer, early diagnosis, cancer screening, health literacy