Batı Karadeniz bölgesi tomruk depolarında zarar yapan mantar türleri ve zarar tipleri
Wood decay fungi species and their damage types at log depots in Western Black Sea region
Yazar: BURCU SERTKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MESUT YALÇIN
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Odun zararlısı mantarlar teknik ve ekonomik anlamda ahşap malzemeye zarar
vermektedir. Bu tür kayıpların önlenmesi açısından odun zararlısı mantarlar ile
mücadele edilmelidir. Mücadelenin etkili bir biçimde yapılabilmesi için mantar türünün
tespit edilmesi, zarar türünün belirlenmesi ve mantar türüne uygun önlemlerin alınması
gerekmektedir. Böylece, odunda zarar yapan mantarlar ile kısmen veya tamamen
mücadele edilebilmektedir. Batı Karadeniz Bölgesi'ndeki illerimizde
gerçekleştirilmiştir. Batı Karadeniz Bölgesi'nde çalışma yaptığımız illerimiz; Bartın,
Bolu, Düzce, Karabük, Kastamonu ve Zonguldak'tır. Bu iller Batı Karadeniz
Bölgesi'ndeki 16 ayrı tomruk deposu seçilerek gerçekleştirilmiştir. Tomruk depolarının
seçiminde orman işletmelerin yıllık üretim kapasiteleri göz önüne alınarak kapasitesi
yüksek olan işletmeler seçilmiştir. Çalışmanın gerçekleştirilebilmesi için seçilen ağaç
malzeme tomruk halindeki odunlar ile beklemiş müsadereli emvallerdir. Tomruk ve
müsadereli emvallerden toplanacak olan odun zararlısı mantar türleri periyodid olarak
toplanmış, makroskopik ve mikroskopik yöntemlerle teşhis edilmiştir. Mantar türlerinin
resimleri emval üzerinde iken çekilmiş ve karışmayı, bozulmayı engelleyecek şekilde
özel kutular içerisinde muhafaza edilmiştir. Mantar türlerinin teşhisi ve
değerlendirilmesi Konya Selçuk Üniversitesi Mantarcılık Uygulama ve Araştırma
Müdürlüğü tarafından yapılmıştır. Emvallerden alınan mantar türlerinin toplanıp
incelenmesi 2016 Şubat-Ekim ayları arasında yapılmış ve 8 defa arazi çalışmasında
bulunulmuştur. Yapılan çalışmalar doğrultusunda; Batı Karadeniz Bölgesi'nde bulunan
tomruk depolarında 20 farklı familya tespit edilmiştir. Familyalara ait 33 farklı cins ve
toplamda 48 farklı tür tespit edilmiştir. Tespit edilen mantar türleri yöre olarak; Düzce
yöresinde 34, Bolu yöresinde 13, Zonguldak yöresinde 6, Bartın yöresinde 14, Karabük
yöresinde 6 ve Kastamonu yöresinde 12 farklı mantar tespit edilmiştir. Düzce yöresi
mantar türü bakımından yoğun olarak bulunan bölge olduğu tespit edilmiştir. Tüm
bölgedebulunan mantar türlerinin %55'i Polyoraceae familyasına ait olduğu
görülmüştür.
Yaklaşık olarak her ilde bulunan mantar türleri Cerioporus meridionalis, Trametes
hirsuta, Trametes versicolor, Schizophyllum commune ve Stereum hirsutum olarak
tespit edilmektedir. Trametes hirsuta, Trametes versicolor türleri bütün ağaç türlerinde
tespit edilmiştir. Ağaç kayın ağacı olduğu saptanmıştır. Antrodia crass ve Amyloporia sinuosa türlerinin
Türkiye için yeni bir kayıt olduğu belirlenmiştir. Çalışma sahalarından elde edilen
bulgular ışığında, laboratuvar ortamında gerçekleştirilen doğal dayanıklılık testlerinde 4
ağaç türü olmak üzere meşe, kayın, göknar, sarıçam ağaç türleri kullanılmıştır vekayın
odununun en fazla ağırlık kaybı veren ağaç türü olduğu görülmüştür. En yüksek ağırlık
kaybına neden olan mantar türü ise Trametes versicolor olarak belirlenmiştir. Mantar
türlerinin 3 aylık ve 4 aylık tahribat sürelerinde yaptıkları ağırlık kayıpları arasında
istatistiki olarak önemli sayılabilecek anlamlı farklılıklar bulunmuştur.

Anahtar sözcükler:Batı Karadeniz bölgesi, Odun zararlısı mantarlar, Tomruk depoları.

Abstract:
Wood-destroying mushrooms harm wooden parts technically and financially. For the
purpose of avoiding such loss, it is necessary to fight wood-destroying mushrooms. For
the fight to be effective, it is vital to identify the type of the mushroom and the harm
that it gives, and to take measures appropriate for the type. Thus, it is possible to fight
against the mushrooms harming wood to some or full extent. This study intends to
identify the types of mushrooms harming wood in log warehouses located in the
Western Black Sea region and to find out the damage that the harmful types cause to the
wooden parts having industrial importance. The study was carried out in Bartın, Bolu,
Düzce, Karabük, Kastamonu and Zonguldak, the provinces located in the Western
Black Sea region. 16 log warehouses in the Western Black Sea region were chosen for
the study. The selection of the log warehouses was made regarding the annual
production capacity and the ones with the highest capacity were selected. The wooden
parts chosen for the study were the woods in logs and the seized products. The harmful
types of mushrooms were taken using microscopic and macroscopic metod and the type
was identified through a special kind of method. The pictures of the types of
mushrooms were taken while they were still on the materials and they were kept in
special boxes avoiding any intermingling or deterioration. The identification and
evaluation of the types of the mushrooms were made by Mushrooms Application and
Research Directorate, Konya Selçuk University. The actions of picking and studying the
types of the mushrooms taken were carried out between February and October in 2016,
and 8 field trips were made. With the help of the studies, 20 different families were
detected in log warehouses in the Western Black Sea region. 33 different kinds and
totally 48 different types belonging to the families were identified. Different types of
mushrooms detected were 34 in Düzce, 13 in Bolu, 6 in Zonguldak, 14 in Bartın, 6 in
Karabük and 12 in Kastamonu. It was found out that there were different types of
mushrooms in Düzce. The study revealed that 55 percent of the types of mushrooms in
the region were the ones belonging to Polyoraceae family. Moreover, it was discovered
that Cerioporus meridionalis, Trametes hirsuta, Trametes versicolor, Schizophyllum
commune and Stereum hirsutum were available nearly in each province. Trametes
hirsuta and Trametes versicolor types were found in all types of wood. It was also seen
that the type of wood having the most type varieties was beech tree. Antrodia crassa
andAmyloporia sinuosathey were discovered to be a new record for Turkey.As a result
of the field studies and the natural durability tests performed in the laboratory, the 
greatest weight loss was observed in beech wood. Trametes versicolor was determined
to be the fungus species causing the highest amount of weight loss. Statistically
significant differences in weight loss were found between the 3-month and the 4-month
fungal exposure periods.

Keywords: Log storages, Western Black Sea region, Wood destrying fungi.