Özbek Türkçesindeki aile kavramı ile ilgili atasözlerinin anlam bilimi ve söz dizimi açısından incelenmesi
An examination of the proverbs related the concept offamily in Uzbek Turkish in terms of meaning and syntax
Yazar: SABİHA ALTUNSOY
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ MELTEM ERDEM UÇAR
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Aile = Family ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Anlam bilim = Semantics ; Atasözleri = Proverbs ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Söz dizim = Syntax ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
İnsanlık, var oluşundan beri varlık dünyasında bulunan maddi ve manevi unsurları iç
dünyasında yer edindirmeye çalışır ve bu unsurların bilinirliği için toplumca uzlaşarak
anlam yükledikleri göstergelerle sözlü veya yazılı olarak anlaşır. Anlam ve biçimlerin
birbirleri ile imlenmesi sonucunda ortaya çıkan ve çıkış tarihi kesin olarak bilinmeyen,
kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar gelen pek çok eser bulunmaktadır. Bu
eserlerden birisi de atasözleridir. Atasözleri, insan doğasına özgü kavramların kısa,
akılcı bir biçimde ifade edildiği ve yaşanılan coğrafyanın etkilerine göre kavram
alanının daraldığı veya genişlediği eserlerdir.
Özbek Türkçesi, Türk lehçeleri tasnifleri arasında Güneydoğu (Karluk) grubunda yer
alan ve Özbekistan veya Özbekistan dışında yaşayan Özbek Türklerinin konuştuğu,
yazdığı dile denilmektedir. "Özbek Türkçesindeki Aile Kavramı ile İlgili
Atasözlerinin Anlam Bilimi ve Söz Dizimi Açısından İncelenmesi" başlığı altında ele
alınan bu yüksek lisans tez çalışmasında aile ile ilgili atasözlerinin derlenerek
incelenmesi amaçlanmıştır.
Tez çalışması öncelikle giriş daha sonrasında söz dizimi ve anlam bilimi olarak
ayrılmış iki ana bölüm ile sonuç kısmından oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümü
olan söz dizimi'nde söz dizimi ile ilgili konuların açıklamaları ve atasözlerinin söz
dizimi incelemeleri yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümü olan anlam bilimi'nde ise
anlam, anlam bilimi çalışmaları, anlam biliminin ele aldığı konular ve atasözlerinin
anlam bilimi açısından incelemeleri bulunmaktadır. Sonuç kısmında da çalışmanın
konusu olan Özbek Türkçesindeki aile kavramı ile ilgili atasözlerinin söz dizimi ve
anlam bilimi açısından incelenmesi sonucunda elde edilen bulguların
değerlendirilmesine yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Aile, Anlam Bilim, Söz Dizim, Özbek Atasözleri, Özbek
Türkçesi.

Abstract:
Since its existence, humanity tries to place the material and spiritual elements that have
been in the world of existence in its inner world, and for the awareness of these
elements, they come to an agreement orally or in writing with the signs they attach
meaning to by social consensus. There are many works that have emerged as a result
of the signification of meanings and forms with each other and whose exact date of
origin is unknown, and which have been transferred from generation to generation and
survived until today. One of these works is proverbs. Proverbs are works in which the
concepts specific to human nature are expressed in a short and rational way and the
concept area narrows or expands according to the effects of the geography.
Uzbek Turkish is the language spoken and written by Uzbek Turks, who are in the
Southeast (Karluk) group among the classifications of Turkish dialects and live outside
Uzbekistan or in Uzbekistan. In this master's thesis, which is discussed under the title
of "Examination of Proverbs Related the Concept of Family in Uzbek Turkish in
Terms of Semantics and Syntax", it is aimed to compile and examine proverbs about
family.
The thesis work consists of two main sections, which are firstly the introduction, then
the syntax and semantics, and the conclusion. In the first part of the study, syntax,
explanations of syntax-related topics and syntax analyzes of proverbs were made. In
semantics, which is the second part of the study, there are meaning, semantic studies,
topics that semantic science deals with, and analyzes of proverbs in terms of semantics.
In the conclusion part, the evaluation of the findings obtained as a result of examining
the proverbs about the concept of family in Uzbek Turkish, which is the subject of the
study, in terms of syntax and semantics is included.
Keywords: Family, Semantics, Syntax, Uzbek Proverbs, Uzbek Turkish.