İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin geri dönüşümün çevreye etkilerine yönelik tutumları
The attitudes of middle school students on the environmental effects of recycling
Yazar: MUSTAFA ZAFER KADAKAL
Danışman: PROF. DR. SEMRA BENZER
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Fen Bilgisi Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İnsanoğlu doğayı sömürüp yok etmeye sanayi devrimiyle başlamış doğaya karşı hakimiyetini arttırmıştır. Hızlı üretim ve tüketim, sanayi devrimi ve insan merkezli yaklaşımlar, tükenmeyeceği düşünülen doğal kaynakların hızla tükenmeye başlaması sonucu doğanın dengesinin bozulduğunun farkına varılmıştır. Çevre sorunlarının her geçen gün artmasının sebebi insanların duyarsızlığı, bilinçsizliği ve eğitimsizliğidir. Gelecek nesilerin yaşam kalitesinin arttırılabilmesi insan faaliyetlerinin tekrar gözden geçirilmesiyle mümkündür. Araştırmanın amacı öğrencilerin geri dönüşümün çevreye etkilerine yönelik tutum düzeylerinin belirlenerek, öğrencilerin ihtiyaçları doğrultusunda bir çevre ve geri dönüşüm eğitimi geliştirilmesi için öneriler ortaya koyabilmektir. Bu araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 Eğitim- Öğretim yılında İstanbul ili Bahçelievler ilçesinde bulunan Bülent Ecevit Ortaokulu 5. 6. 7. ve 8. öğrencilerinden toplam 434 öğrenci oluşturmaktadır. Bu çalışmada hem nitel hem de nicel veri toplama araçları kullanılmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak; Avan tarafından hazırlanan "Öğrencilerde Geri Dönüşümün Çevreye Etkilerine İlişkin Öğrenci Tutumları" anketi kullanılmıştır. Söz konusu araştırmada nitel verilerin eldesini ise, yarı yapılandırılmış görüşmelerle elde edilmiştir.  Çalışmanın amacı nicel kısımdan alınan verilerin sonuçlarını en doğru şekilde açıklamak olduğundan, nicel kısımdaki çalışma grubundan farklı sınıf seviyelerinden rastgele seçilen 27 öğrenci ile  yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin analizi için SPSS 22.0 programı kullanılmıştır. Katılımcıların demografik bilgileri, ailelerinin demografik bilgileri, çevre ve geri dönüşümle ilgili çoktan seçmeli sorulara verdikleri yanıtların yüzdelik dağılımlarının belirlenmesinde frekans analizi kullanılmıştır. Ölçek puanlarının demografik değişkenlere göre karşılaştırılmasında veriler normal dağılıma uygun olmadığından dolayı non-parametrik analiz yöntemleri kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formundaki sorulara öğrencilerin verdikleri yanıtlar ise araştırmacı tarafından incelenmiş, her soru için verilen yanıtlar gruplandırılmıştır. Sonrasında ilgili gruplara öğrencilerin verdikleri yanıtların kaç adet olduğu sayılmış ve öğrencilerin verdikleri yanıtlardan örnek alıntılar yapılmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin verdikleri cevaplar incelendiğinde; Öğrencilerde Geri Dönüşümün Çevreye Etkilerine İlişkin Öğrenci Tutumlarının cinsiyet, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, anne mesleğine, baba mesleğine, okulda geri dönüşüm kutusu olup olmadığı durumlarına göre anlamlı farklılık olmadığı, eğitim gördükleri sınıf düzeyi ve aile aylık gelir durumları değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılık olduğu belirlenmiştir (p< ,05). Nitel veriler incelendiğinde ise öğrencilerin; ülke ekonomisine katkı, çevre kirliliğinin önlenmesi ve doğanın korunması için geri dönüşümün öneminin farkında olmalarına rağmen geri dönüştürülebilen ürünlerin neler olduğu konusunda bilgi eksiklikleri olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin geri dönüşümün faydaları konusunda bilgi eksikliği olmadığı ancak cok az bir kısmının metal, cam, ahşap  ürünlerinin geri dönüşebildiğinin diğer geri dönüştürülen ürünlerin ise farkında olmadıkları, kağıt-karton-kitap ve plastik gibi ürünlerin geri dönüştürüldüğünün farkında oldukları anlaşılmaktadır. Ülkemizde uygulanan Sıfır Atık Projesi hakkında katılımcıların yarısının bilgisi sahibi olmadığı, plastik poşet kullanımını azalttığı için plastik poşet kullanımının ücretli olmasının ise faydalı olduğu, bunun bir alışkanlık haline gelmesi gerektiği bunun da eğitim sayesinde olacağının bilincinde oldukları belirlenmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin geri dönüşümün sadece kendileri için değil gelecek nesiller içinde önemli olduğu onlara yaşanabilir temiz bir dünya bırakmak gerektiğinin farkında oldukları anlaşılmaktadır.

Abstract:
With the industrial revolution, human beings started to exploit and destroy nature and increased its dominance against nature. It has been realized that the balance of nature has deteriorated as a result of rapid production and consumption, the industrial revolution and human-centered approaches, and the rapid depletion of natural resources that were thought to be inexhaustible. The reason for the constant increase of environmental problems is the insensitivity, unconsciousness and lack of education. Increasing the quality of life of future generations is possible by reconsidering human activities. The aim of the study is to determine the level of students' attitudes towards the environmental effects of recycling. The study group of this research consists of 434 students from the 5th, 6th, 7th and 8th grade students of Bülent Ecevit Secondary School located in Bahçelievler district of Istanbul in the 2020-2021 Academic Year. In this study, both qualitative and quantitative data collection tools were used. As a quantitative data collection tool; The "Student Attitudes towards the Environmental Effects of Recycling in Students" questionnaire prepared by Avan was used. In this study, the qualitative data was obtained through semi-structured interviews. Since the aim of our study is to explain the results of the data obtained from the quantitative part in the most accurate way, semi-structured interviews were carried out with 27 randomly selected students from different grade of the study group in the quantitative part. SPSS 22.0 program was used for the analysis of the data obtained within the scope of the research. Frequency analysis was used to determine the percentage distribution of the participants' demographic information, their families' demographic information, and their answers to multiple-choice questions about the environment and recycling. Non-parametric analysis methods were used in the comparison of scale scores according to demographic variables, since the data were not suitable for normal distribution. The answers given by the students to the questions in the semi-structured interview were examined by the researchers, and the answers given for each question were grouped as theme-code. Afterwards, the number of answers to the codes under the relevant themes was counted and sample quotations were made from these answers. When the answers are examined it is found that there is no significant difference pertaining to the students' attitudes towards the Effects of Recycling on the Environment according to gender, mother's education level, father's education level, mother's occupation, father's occupation or whether there is a recycling bin at school. However a significant amount of difference was found according to the class difference and their income status (p< .05). When qualitative information is rewieved  it has been determined that there is a lack of information about the content of recyclable products although students are aware of the importance of recycling for contributing to the country's economy, preventing environmental pollution and protecting nature.. It is understood that the students are aware of the benefits of recycling, but very few of them know that metal, glass, wood products can be recycled, while they are not aware of other recyclable products, and they are aware that products such as paper-cardboard-books and plastic are recyclable. It has been determined that half of the participants has no information about the Zero Waste Project implemented in our country. However, the participants are aware that it is beneficial to use paid plastic bags as it reduces the use, and that this should become a habit and that this will happen with the help of education. It is understood that the students are aware that recycling is important not only for themselves but also for future generations, and that they need to leave a livable clean world.