Tarihî Kıpçak Türkçesinden Çağdaş Kıpçak lehçelerine isimler
Names from historical Kipchak Turkic to contemporary Kipchak dialects
Yazar: YAZGI TUĞÇE KURT ÖTELEŞ
Danışman: PROF. DR. GALİP GÜNER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada, tarihî Kıpçak Türkçesinde yer alan Türkçe isimlerin, çağdaş
Kıpçak grubu Türk lehçelerinden Kırgız, Kazak, Başkurt, Kazan-Tatar, Karaçay-
Malkar, Kumuk, Kırım-Tatar, Karayim, Karakalpak ve Nogay Türkçesindeki
karşılıkları anlam bilgisi bakımından tarihî karşılaştırılmalı yöntemle incelenmiştir.
Çalışma, Giriş, İnceleme ve Sonuç bölümünden meydana gelmektedir.
Çalışmanın "Giriş" kısmında Kıpçaklar, tarihî Kıpçak Türkçesi, çağdaş Kıpçak
grubu Türk lehçeleri, anlam bilimi ve anlam değişmeleri detaylı bir şekilde ele
alınmıştır. İkinci kısmı oluşturan "İnceleme" bölümünde ise kaynak olarak belirlenmiş
olan tarihî Kıpçak Türkçesinde yer alan Türkçe isimler, Recep Toparlı vd. tarafından
hazırlanan "Kıpçak Türkçesi Sözlüğü" nden hareketle tespit edilmiştir. Tarihî Kıpçak
Türkçesinde tespit edilen her bir Türkçe ismin altına öncelikle Eski Türkçedeki daha
sonra sırasıyla çağdaş Kıpçak grubu Türk lehçelerinden Kırgız, Kazak, Başkurt, Kazan-
Tatar, Karaçay-Malkar, Kumuk, Kırım-Tatar, Karayim, Karakalpak ve Nogay
Türkçesindeki karşılıkları varsa sıralanmış ve her bir isimle ilgili semantik
değerlendirme bu sıralamanın altına yapılmıştır.
Çalışmanın "Sonuç" kısmında ise genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra
sayısal değerlerle tarihî Kıpçak Türkçesinde yer alan Türkçe isimlerin lehçelerdeki
durumu ve kültürel etkinin dile yansıması verilmiştir. Bu çalışmanın özgün yanı tarihî
Kıpçak Türkçesi temelinde Türkçe isimlerin 10 çağdaş Kıpçak lehçesinde eş ve art
zamanlı olarak karşılaştırmalı yöntemle ele alınan ilk çalışma olmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Tarihî Kıpçak Türkçesi, Çağdaş Kıpçak Grubu Türk Lehçeleri, Anlam Bilimi.

Abstract:
In this study, the equivalents of Turkish names in historical Kipchak Turkish in
Kyrgyz, Kazakh, Bashkir, Kazan-Tatar, Karachay-Malkar, Kumuk, Crimean-Tatar,
Karaim, Karakalpak and Nogai Turkish, which are among the contemporary Kipchak
group Turkic dialects, were examined with a historical comparative method in terms of
semantics. The study consists of introduction, review and conclusion parts.
In the "Introduction" part of the study, Kipchaks, historical Kipchak Turkish,
contemporary Kipchak group Turkish dialects, semantics and the semantic changes are
discussed in detail. The "Review" section constitutes the second part in which the
Turkish names in the historical Kipchak Turkish were determined as the source that is
based on the "Kipchak Turkish Dictionary" prepared by Recep Toparlı et. al. Firstly in
Old Turkish and then in the contemporary Kipchak group Turkic dialects, Kyrgyz,
Kazakh, Bashkir, Kazan-Tatar, Karachay-Malkar, Kumuk, Crimean-Tatar, Karaim,
Karakalpak and Nogai Turkish are listed and the semantic evaluation of each name was
made under each Turkish name determined in historical Kipchak Turkish if available.
In the "Conclusion" part of the study, after making a general evaluation, the
situation of the Turkish names in the historical Kipchak Turkish with numerical values
in the dialects and the reflection of the cultural effect on the language are given. The
original aspect of this study is that it is the first study to deal with Turkish nouns in 10
contemporary Kipchak dialects simultaneously and diachronically on the basis of
historical Kipchak Turkish with a comparative method.

Keywords: Historical Kipchak Turkish, Contemporary Kipchak Group Turkic Dialects, Semantics