Mevsimlik tarım işçilerinin geçici barınma sorunlarının çözümüne yönelik çok amaçlı genetik algoritmaya dayalı bir model
A model based on multi-objective genetic algorithms for solving temporary sheltering problems of seasonal agricultural workers
Yazar: BÜŞRA YILMAZ ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. KERİM ÇINAR
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çok amaçlı optimizasyon problemlerinde aynı anda karşılanması gereken birden fazla kriter vardır ve çoğunlukla bu kriterler birbirleri ile çelişmektedir. Mimari tasarımlar da çok yönlü ve karmaşık hedefler içermektedir. Bu sebeple mimari tasarım problemlerinin çözümü için genetik algoritmalar çok amaçlı optimizasyon süreci sağlamaktadır. Tez çalışmasında mevsimlik tarım işçilerinin geçici barınma sorunları çok amaçlı bir optimizasyon problemi olarak ele alınmıştır. Mevsimlik tarım işçilerinin geçici barınma sorunları üzerinde durularak geçici barınma ile ilgili standartlar; barınma ünitesi ve yerleşim yeri ölçeğinde belirlenmiştir. Sayısal verilere dönüştürülen standartlar, çok amaçlı genetik algoritma parametreleri olarak tanımlanmıştır. Oluşturulan model, Şereflikoçhisar METİP yerleşkesi örneği üzerinde test edilmiştir. Modelin parametrik kodlanması için Rhino-Grasshopper yazılımından yararlanılmıştır. Kuralların yazımı ve genetik algoritmanın uygulanması için Grasshopper içerisinde bulunan Python ve Wallacei X eklentileri kullanılmıştır. 
Çalışmada yerleşke tasarımına yönelik 1000 adet çözüm elde edilmiştir. Bu çözümler arasından her uygunluk fonksiyonu için en iyi çözüm ve pareto-optimal çözümler incelenmiştir. Modelde elde edilen öncül tasarım verilerinin ileri aşamalara geçebilmesi amacıyla modele tasarımcının dahil olduğu bir bölüm oluşturulmuştur. Modelin ilk bölümünde en önemli avantaj programa daha az veri girilerek kısa sürede birçok sonuç elde edilmesidir. Tasarımcının dahil olduğu kısımda ise tasarımcının yerleşke çözümlerini istediği amaca uygun biçimde yönlendirebildiği görülmektedir. 
Yapılan çalışma ile mevsimlik tarım işçilerinin barınma sorunlarının tespit edilmesi ve bu sorunların çözümüne yönelik yerleşke tasarımlarının bilgisayar destekli optimizasyon aracılığıyla elde edilmesi hedeflenmektedir. Mevsimlik tarım işçilerinin yerleşim yeri özelinde yapılan bu çalışmada kısa sürede yerleşke tasarımına yönelik birçok farklı ön biçim oluşturulmaktadır. Modelde tasarıma ait parametreler tekrar ele alınarak afet, göç vb. ihtiyaç türleri için yeniden uygulanabilir.

Abstract:
In multi-objective optimisation problems, multiple criteria must be satisfied simultaneously. Often, these criteria are conflicting. Architectural design also involves multiple and complex objectives. For this reason, genetic algorithms provide a multi-objective optimisation process for solving architectural design problems. In this thesis, the problem of temporary sheltering for seasonal agricultural workers is considered as a multi-objective optimisation problem. The problem of temporary sheltering for seasonal agricultural workers has been highlighted, and standards for temporary sheltering have been determined at the scale of sheltering units and settlements. The standards converted into numerical data are defined as parameters of a multi-objective genetic algorithm. The model was tested on the example of Şereflikoçhisar METIP settlement. Rhino-Grasshopper software was used for the parametric coding of the model. Python and Wallacei X plugins in Grasshopper were used to write the rules and implement the genetic algorithm. 
In the study, 1000 settlement design solutions were obtained. Among these solutions, the best solution for each fitness function and Pareto optimal solutions are analysed. In order to take the preliminary design data generated in the model to the next stage, a section has been created where the designer is involved in the model. The main advantage of the first part of the model is that less data is entered into the programme and many results are obtained in a short time. In the part where the designer is involved, it can be seen that the designer can direct the settlement solutions according to the desired purpose. The aim of this study is to identify the sheltering problems of seasonal agricultural workers and to obtain settlement designs to solve these problems through computer-aided optimisation. In this study, which is specific to the settlement of seasonal agricultural workers, many different preliminary forms of settlement design are produced in a short period of time. By reconsidering the parameters of the design, the model can be reapplied for the types of needs such as disaster, migration, etc.