Yenice-Kalkım (Çanakkale) havzasında yüzlek veren oligo-miyosen yaşlı tortulların palinolojisi, paleoekolojisi ve palinofasiyesi
Palynology, palaeoecology and palynofacies of the oligo-miocene sediments outcropping in the Yenice-Kalkım (Çanakkale) basin
Yazar: SARİYE DUYGU ÜÇBAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET SERKAN AKKİRAZ
Dumlupınar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu tez kapsamında, Yenice-Kalkım havzasında yüzlek veren Soma Formasyonu'nun palinolojisi, paleoekolojisi ve palinofasiyesi çalışılmıştır. Çalışma alanında linyit içerikli tortullar genellikle çamurtaşı, marn, silttaşı, tüf,tüfit, kumtaşı ve kireçtaşından oluşmaktadır. Formasyon, altta kalın linyit damarı ile başlamakta, üste doğru ince kırıntılı tortullar ve piroklastiklere geçmektedir. Ayrıca, formasyonun üst bölümlerinde jipsli, kükürtlü linyit damarları ve volkanik seviyeler de yer almaktadır.Arazi çalışmaları süresince bu linyit içerikli tortullardan bölümsel stratigrafik kesitler ölçülmüştür. Kesitler, Bengiler, Danişment, Linfa, Ünsa ve Metehan açık ocaklarından elde edilmiştir. Kesit hatları boyunca linyit içerikli tortullardan palinolojik amaçlı örnekler derlenmiştir. Ayrıca, Danişment, Linfa ve Bengiler'de bulunan volkanik içerikli seviyelerden de radyometrik analiz amaçlı örnekler derlenmiştir.Radyometrik analiz sonuçlarına göre,Danişment ve Linfa linyitli tortullarının oluşumu Geç Oligosen'dir. Ayrıca, Metehan ve Ünsa kesitlerinin sporomorf içerikleri Geç Oligosen'deki sporomorf topluluklarıniçeriklerine benzer özellikler göstermektedir. Bengiler kesitine ait radyometrik veriler ise linyit içerikli tortulların yaşının Erken Miyosen olduğunu belirtmektedir. Bu verilere göre Soma Formasyonu'nun yaşı Geç Oligosen-Erken Miyosen olarak belirlenmiştir.Geç Oligosen ve Erken Miyosen'dekipalinolojik topluluklar; sporormofların botanik bağlılıklarına göre vejetasyon gruplarına ayrılmıştır. Geç Oligosen'e ait topluluklarda konifer ormanı ve ırmak kenarı vejetasyonu elemanları baskındır. Ayrıca, karışık orman ve geniş yapraklı orman topluluğu elemanları da bol olarak gözlenmektedir. Bataklık ormanı,sucul bitkiler ve otsullar düşük oranlarda bu topluluklara eşlik etmektedir. Erken Miyosen'den elde edilentoplulukların sporomorf içerikleri Geç Oligosen topluluklarına benzemektedir. Ancak, Erken Miyosen'de bataklık ormanına ait elemanların yüzdesi daha fazladır. Bu verilere göre, Erken Miyosen'deki havzanın Geç Oligosen'e göre daha geniş olduğu düşünülmektedir.Palinolojik topluluklara dayalı sayısal iklim sonuçları, Geç Oligosen'de genel olarak yıllık ortalama sıcaklık 16,5-18,4°C, kış ve yaz ayları sıcaklıkları sırasıyla 5,5-12,5°C ve 27,3-27,9°C olduğunu göstermektedir. Yıllık yağış miktarı ise 1096-1355mm arasındadır. Erken Miyosen'eait yıllık ortalama sıcaklık ise 17,2-18,4°C'dir. Kış ve yaz ayları sıcaklıkları Geç Oligosen değerlerine benzemektedir. Yıllık yağış miktarı ise 1187-1355mm arasındadır. Bu değerlere göre Erken Miyosen'deki tortulların çökeliminin daha sıcak ve yağışlı koşullar altında gerçekleştiği söylenebilir. Erken Miyosen'e ait sayısal yağış değerlerinin Geç Oligosen'e göre daha yüksek olması, havzanın daha geniş ve derin olduğunu göstermektedir.Ayrıca, Bengiler ve Sebepli linyit işletmelerinde gözlenen tüfitli seviyelerden yaprak fosilleri de derlenmiştir.Ayrıca, Linfa linyit işletmesine ait örneklerin palinofasiyes çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Örneklerin fitoklast, amorf organik madde ve palinomorf içerikleri incelenmiştir. Yüzde değişimlerine göre, Linfa açık ocaklarına ait örneklerden kıyı yakını ve kıyı uzağı fasiyeslerin varlıkları elde edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, palynology, palaeoecology and palynofacies of the Soma Formation outcropping in the Yenice-Kalkım Basin were studied. In the study area, lignite-bearing deposits are generally made up of mudstone, marl, siltstone, tuff, tuffite, sandstone and limestone. Formation starts mainly with thick lignite seams at base, and continues upward with fine-grained deposits and pyroclastics.Morever, lignite seams with gypsum and sulphur and volcanic levels occur at the top of the formation. During the field studies, partial stratigraphical sections were measured from the lignite-bearing deposits. The sections were derived from the Bengiler, Danişment, Linfa, Ünsa and Metehan open cast mines. Palynological samples from the lignite-bearing sediments were collected along the sections. In addition, volcanic samples for the radiometric analysis were collected from theDanişment, Linfa and Bengiler. According to radiometric data, the age of the lignite-bearing sediments in the Danişment and Linfa was assigned to the Late Oligocene. Furthermore, sporomorph contents of the Metehan and Ünsa sections indicate similar features the sporomorph assemblages of the Late Oligocene. Radiometric data of the Bengiler section point out that the age of the lignite-bearing sediments is of Early Miocene. According to these data, the age of the Soma Formation was assigned to the Late Oligocene-Early Miocene. The palynological assemblages of the Late Oligocene-Early Miocene were divided into vegetation groups according to their botanical affinities.The Late Oligocene assemblages predominantly include the elements of coniferous forest and riparian vegetation. Alsothe elements of the mixed mesophytic forest and broad-leaved forest are observed abundantly. Swamp forest, water and herbaceous plants represented inminorpercentages accompany to these assemblages.The Early Miocene palynological assemblages are similar to the Late Oligoceneassemblages. However the percentages of the swamp forest elements are more abundant in Early Miocene.According to these data, the Early Miocene basin is thought to be larger and deeper than the Late Oligocene.Palaeoclimate results on the basis of palynological assemblages generally range from 17,2-24,3 °C for the mean annual temperature, 5,5-12,5 °C for the temperature of the coldest month, 27,3-28,3 °C for the temperature of the warmest month in the Late Oligocene.Mean annual precipitation ranges from 1000 to 1355mm. Mean annual temperature for the Early Miocene is between 17,2 and 18,4°C.Temperatures of coldest and warmest months are similar to temperatures of the Late Oligocene.Mean annual precipitation ranges from 1187 to 1355mm. According to these values, it can be said that the sediments were deposited under warmer and more humid conditions for the Early Miocene. Since quantitative rainfall values of the Early Miocene were higher than the rainfall of the Late Oligocene, it indicates that the basin was larger. Also, leaf fossils from tuffite levels of the Bengiler and Sebepli open cast mines were collected. Palynofacies investigations of the samples from the Linfa open cast mine were done as well.Phytoclasts, amorph organic matter and palynomorph contents of the samples were investigated. According to percentages variations, distal and proximal facies were obtained from the samples of the Linfa open cast mine.