Nijerya'da sömürge yönetimi
Colonial administration in Nigeria
Yazar: GÜNEŞ AYKUT ERGÜLER
Danışman: PROF. CAN UMUT ÇİNER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Antik dönemde de örnekleri bulunmakla beraber günümüzde birçok devletin 
oluşmasında rol oynayan sömürgecilik, 15. ve 20. yüzyıllar arasında, başta Britanya, 
Fransa ve İspanya gibi Batı Avrupa ülkeleri tarafından denizaşırı topraklarda uygulanan 
bir ele geçirme ve yönetim biçimidir. Üzerinde güneş batmayan imparatorluk olarak 
adlandırılan Britanya İmparatorluğu; Amerika, Hindistan, Uzakdoğu Asya, Avustralya 
gibi birçok coğrafyayı sömürgeleştirdikten sonra Afrika'nın da sömürgeleştirilmesinde 
önemli rol oynamıştır. 
Diğer sömürgelere göre geç bir tarihte sömürgeleştirilen Nijerya'da yönetim 
tecrübesi, imparatorluk repertuvarının önemli örneklerini ortaya koymuştur. Dolaylı ve 
doğrudan yönetim, vasi şefler, koloni, himaye, manda, şirket yönetimi, Afrika Talanı 
rekabeti, kapı bekçiliği uygulamaları, sömürgeci kalkınma, kalkınma iş birliği gibi birçok 
sömürgeciliğe özgü uygulamanın vücut bulduğu Nijerya ideal tiplerin çıkarılması için 
önemli bir referans noktası olmuştur. Deniz kıyısı güneyde başlayan sömürgecilik 
faaliyetleri Afrika Talanı ve ham madde ihtiyacı ile kuzeye doğru genişlemiş ve neticede 
birbirinden farklı etnik ve coğrafi özelliklere sahip bu topraklar icat edilmiş bir isim 
altında bir araya getirilmiştir. Böylece 1914'te ortaya çıkan Nijerya 1960'a kadar 
neredeyse her yeni vali ile birlikte ilan edilen anayasalar ve etnik, dini siyasi çelişkiler 
altında sömürge yönetimi altında kalmıştır. 1960'da bağımsız olduktan sonra bu siyasi 
çekişmeler devam etmiş ve hatta modern imkanlarla ve darbelerle şiddetlenmiştir.
Sömürge döneminde kıyılarda gerçekleşen ticaretin kontrolü ve kuzeydeki 
hammadde tedarikçisi iç bölgelerin bu kaynaklarla finansmanına dayanan kapı bekçisi 
devlet yani sömürgeci devlet geleneği bağımsızlık sonrası petrol gelirlerinin kontrolüne 
odaklanarak bugüne aktarılmıştır.

Abstract:
Although examples can be found in ancient times, colonialism, which has played 
a role in the formation of many states today, was a form of conquest and administration 
practiced by Western European countries, primarily Britain, France, and Spain, in 
overseas territories between the 15th-20th centuries. The British Empire, known as the 
empire on which the sun never sets, played a significant role in the colonization of Africa 
after colonizing many geographies such as America, India, Southeast Asia, Australia. 
The administrative experience in Nigeria, which was colonized later than other 
colonies, has revealed significant examples of the imperial repertoire. Indirect and direct 
administration, protectorate chiefs, colony, protectorate, mandate, company management, 
the Scramble for Africa competition, gatekeeping practices, colonial development, and 
development cooperation are among the many colonial practices embodied in Nigeria, 
making it an important reference point for deriving ideal types. 
Colonial activities, starting from the coastal south and expanding northward due 
to the Scramble for Africa and the need for raw materials, eventually brought together 
lands with different ethnic and geographical characteristics under an invented name. 
Thus, Nigeria, which emerged in 1914, remained under colonial rule until 1960, almost 
with each new governor announcing constitutions and under ethnic, religious, and 
political conflicts. After gaining independence in 1960, these political conflicts continued
and even intensified with modern means and coups. The tradition of the gatekeeper state, 
or colonial state tradition, which was based on the control of trade on the coasts during 
the colonial period and the financing of the internal regions in the north as suppliers of 
raw materials, has been carried over to today focusing on the control of oil revenues after 
independence.