Kösec Ahmed Trabzonî'nin hayatı, eserleri ve tasavvuf anlayışı
Kosec Ahmed Tarbzoni's life, works and his sense of sufism
Yazar: ÖNCEL DEMİRDAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AŞKAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Kösec Ahmed Trabzoni = Kösec Ahmed Trabzoni ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Tasavvuf tarihi = History of mysticism ; İslam dini = Islam religion

Özet:
Tezimizde, XVIII. yüzyılda yaşayan ve dönemin önemli mutasavvıflarından biri olan Kösec Ahmed Trabzonî'nin hayatını, eserlerini ve tasavvuf düşüncesini inceledik. Trabzonî, tasavvufun hem ilmî hem de amelî boyutu üzerinde önemle duran bir mutasavvıftır. İnsanın psikolojik kemâlatını ve amelî inşâsını sağlayacak önemli ilmî tavsiyelerde bulunur. O insanın kul olmasının bir gerekliliği olarak öncelikle şerîat ilmini öğrenmesi gerektiğini belirtir. Çünkü sülûk yolunda şer'î hükümlerin eksiksiz yerine getirilmesi manevî tekâmülü sağlamaktadır. Ona göre, tasavvufta bütün kavram, konu ve ibadetler, tasavvufun insan-ı kâmil olarak isimlendirdiği ideal insan şahsiyetinin ortaya çıkması sağlayan hususlardır. İnsan-ı kâmil prototipi, şerîat ilimlerine bağlı kalarak sülûk eğitimi için gerekli olan ilkelerin tam manasıyla yerine getirilmesiyle elde edilir.Tez biyoğrafik bir çalışma olmanın yanı sıra, aynı zamanda tarîkat monoğrafisidir. Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde, bu çalışmada temel olarak kullandığımız kaynakların tanıtıldı. Ayrıca, Trabzonî'nin yaşadığı asırda ve coğrafyada siyasî, ilmî, ictimaî ve tasavvufî durum ele alındı. Araştırmanın birinci bölümünde, Trabzonî'nin hayatı, eserleri, tarikatı ve silsilesi ele alındı. Burada hayatı ve kösec lakabı ile ilgili görüşler detaylı bir biçimde incelendi. Yine bu bölümde eserleri tanıtılıp, tahliller yapıldı ve tasavvufî şahsiyeti ile ilgili bilgilere yer verildi. Trabzonî'nin tasavvuf anlayışı incelenirken tanıtımı yapılan eserlerinin hepsinden yararlanıldı.İkinci bölümünde, çalışmamızın ağırlıklı yönünü oluşturan Trabzonî'nin tasavvufî görüşleri başlıklar halinde ele alındı. Onun bu görüşleri incelenirken özellikle kendi eserlerinden yararlanmakla birlikte, bazı çağdaş çalışmalarda kullanıldı. Ayrıca ilk dönem sûfîlerin eserlerinden de yararlanıldı. Bu konularla ilgili Trabzonî'nin görüşlerinin yanında, meseleler tasavvuf felsefesi açısından yeniden değerlendirildi.Sonuç bölümünde ise, araştırmamızda elde edilen sonuçlar zikredilirken, tasavvufî meselelere yaklaşımı hakkında kayda değer görüşleri olduğunu bildiğimiz Trabzonî'nin görüşleriyle ilgili kendi değerlendirme ve tahlillerimizi belirttik. Bu çerçevede tasavvuf tarihi ve felsefesi açısından Trabzonî ve görüşlerini detaylı bir biçimde incelemiş olduk.

Abstract:
In this thesis we have analyzed the life, works and the understanding of Sufism of Kösec Ahmed Trabzonî who has lived in 18th century.Trabzonî, is a Sufi who both gives importance to the scholarly and practical dimensions of Sufism. He gives important advices for the psychological and practical improvement of the human beings. He believes that in order to be a servant of God one must primarily learn the knowledge of sharia. Because during the sayr wa suluk (spiritual journey) fulfilling the rules totally according to the rules of Sharia provides the real spiritual improvement. According to him, all the concepts, subjects and worship are the matters that shape the ideal human which is named as insan-ı kamil that is the perfect human in Sufism. The ideal human prototype could be achieved only through the sayr wa suluk (spiritual journey) education that is adhering to the rules of the sharia completely.The thesis is a biographic study at the same time a tarika monograph. The thesis is made up of an introduction and two parts. In the introduction the main sources that have been used were introduced. At the same time, the political, scholarly, social and spiritual circumstances of the age in which Trabzonî lived has been discussed.In the first part of the research, life, works, tarika and his chain of the tarika has been discussed. Here, his life and his nickname kösec has been explained in detail. In this part his works has been introduced, analyzed and his characteristic has been explained. All of his works have been used during the analysis.In the second part, Trabzonî's thoughts on Sufism have been explained in separate titles. While writing these, his works and contemporary studies have been used. Also first term sufis' works have been used. Trabzonî?s thoughts in these topics have been given and evaluated in terms of Sufi philosophy.In the conclusion we have explained the results of our research and give our own evaluations. In this concept, Trabzonî?s thoughts have been researched in detail in terms of Sufism history and philosophy.