Tam üyelik sürecinde Türkiye ve Avrupa Birliği zeytinyağı sektörlerinin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of the olive oil sectors of the European Union and Turkey in the process of full membership
Yazar: MUSTAFA BORA GAZANFER
Danışman: PROF.DR. ELA ATIŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye, bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle, diğerAkdeniz ülkeleriyle birlikte dünyanın önde gelen zeytin ve zeytinyağı üreticisi ülkeleriarasında bulunmaktadır. Zeytinyağı özellikle son 50 yıl içerisinde Türkiye'nin tarıma dayalıgeleneksel ihraç kalemleri arasında da yer almıştır. Zeytin ve zeytinyağı diğer ülkelerdeolduğu gibi ülkemizde de zaman zaman destekleme kapsamına alınmış, bu çerçevede gereküretimde gerekse ihracatta çeşitli düzenlemelere tabi tutulmuştur.Avrupa Topluluğu'nda 1966 yılında yürürlüğe giren ve aralarında zeytinyağının dabulunduğu 136/66 sayılı konsey yönetmeliği, zeytinyağına ilişkin piyasa düzenlemesindekiana unsurları içermiş, bu düzenleme ortaya çıkan ihtiyaçlara göre günümüze kadar sık sıkgözden geçirilmiştir. Avrupa Birliği'nde sürekli reformlara tabi tutulan zeytinyağı sektöründebu reformların sebepleri, ana unsurları ve uygulama sonuçları tartışma konusu olmuştur.Diğer taraftan, Dünya Ticaret Örgütü nezdinde ortaya çıkan gelişmeler çerçevesinde, gerekAB, gerekse Türkiye gibi diğer zeytinyağı üreticisi ülkeler ulusal mevzuatlarında gereklideğişikliğe gitmek zorunda kalmışlar ve aralarında zeytinyağının da bulunduğu desteklemeyetabi birçok üründe köklü revizyona gitmişlerdir. Getirilen bütün bu düzenlemeler sonucundave binlerce sayfayı bulan piyasa mevzuatı nedeniyle zeytinyağı piyasa düzeni karmaşık biryapıya dönüşmüştür. Bu düzenlemeler 2004 yılında konsey tarafından kabul edilen ve 2006yılından itibaren uygulamaya geçirilmesi öngörülen yeni reformlara tabi tutulmuştur. Halenyürürlükte bulunan bu düzenlemelere göre zeytinyağında verilen destek, üretimden kısmenbağımsız bir yapıya kavuşturulmuş ve çevreye duyarlı bir kırsal kalkınma modelini esasalmıştır.AB'ye aday ülke konumunda bulunan Türkiye açısından Zeytinyağı Piyasa Düzenineyönelik uyum çalışmalarının bir an önce başlaması, sektörün rekabetçi bir yapıyakavuşturulması ve üyelik sürecini de kolaylaştırması açısından önem taşımaktadır. Bu konudaTürkiye'nin söz konusu uyumu gerçekleştirebilmesi amacıyla siyasi ve ekonomik yapısına enuyumlu politikaların bir an önce oluşturulması gerektiği sonucuna varılmıştır. Uyumkonusunda incelenmesi ve somut adımlar atılması gereken en acil konuların örgütlenme,destekler ve kalite standardizasyonu olduğu aşikardır.Anahtar Sözcükler: Türkiye, Avrupa Birliği, Zeytinyağı, Zeytinyağı Ortak Piyasa Düzeni,Reform

Abstract:
Turkey with its geographical position and the characteristics of the Mediterraneanclimate is among those Mediterranean countries which are the leading producers of olives andolive oil. Olive oil has been among Turkey?s traditional agricultural export items during thelast 50 years. Olives and olive oil have been included in the support system similar to thepractices of other producer countries and were subjected to certain marketing organizationsboth in the production, exports and imports.Council Regulation EC/136/66, which came in force in 1966 and comprised various oilstogether with the olive oil, included the basic features of the marketing organizations and hasfrequently been revised according to the requirements which emerged every now and thenuntil today.The reasons behind those reforms, their basic elements and the results of theimplementations have always been subject of debate. On the other hand, within thedevelopments which have taken place in the WTO (World Trade Organisation) the EU andTurkey, together with the other olive oil producer countries, have had to make the necessaryalterations in their national regulations and made radical reforms in many products, includingthe olive oil, which have been subject to agricultural support. As a result of all thesearrangements and due to the marketing regulations which is comprised of thousands of pages,the market organization in olive oil has turned to a very complex structure. Thesearrangements have again been subjected to new reforms in 2004 with a view ofimplementation as from 2006. According to the currently valid arrangements, the supportgiven to the olive oil has been independent of production (decoupled) and gave a priority to amodel which takes in to account the rural development and enviromental sensitivities.The initiation of the work related to the harmonization of the olive oil marketingorganization, to enable the olive oil sector gain competitiveness and enlighten the procedureto full membership is of utmost urgency for Turkey which is a candidate to the EU. It isobvious that concrete steps are urgently to be taken concerning the organization, supportmechanism and quality standards related to the subject of harmonization.Key Words: Turkey, European Union, Olive Oil, Common Market Organization in Olive Oil,Reform.