Türkiye'de iklim faktörlerinin ve iklim değişikliğinin  
ayçiçeği (Helianthus annuus L.) bitkisinin verimi üzerine etkisi
The effect of climatic factors and climate change on the yield of sunflower (Helianthus annuus L.) in Turkey
Yazar: HÜDAVERDİ GÜRKAN
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN BAYRAKTAR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; İklim değişikliği = Climate change ; İklimsel faktörler = Climatic factors

Özet:
Bu çalışma ayçiçeği (Helianthus annuus L.) verimi ile iklim faktörleri arasındaki ilişkiyi belirlemek ve iklim değişikliklerinin gelecek dönemlerde ayçiçeği verimi üzerindeki olası etkilerini ortaya koyabilmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, 1985-2014 yılları arası, yağlık ayçiçeği tarımının yoğun olarak yapıldığı 29 il değerlendirilmiştir. Materyal olarak; 1985-2014 yıllarına ait ayçiçeği üretim verileri ile meteorolojik gözlem değerleri, 2016-2099 arası dönemi kapsayan HadGEM2-ES küresel modeli ve RCP8.5 senaryosu temelinde oluşturulan 20 km. çözünürlüklü iklim projeksiyonları verileri kullanılmıştır.  Kullanılan iklim parametreleri; minimum sıcaklık < -5°C olan gün sayısı, aylık ortalama sıcaklık, maksimum sıcaklık > 35°C olan gün sayısı, aylık ortalama nisbi nem,  ortalama nisbi nem > 70 olan gün sayısı, aylık toplam güneşlenme süresi, aylık toplam yağıştır. Çalışmanın ilk kısmında; gözlem değerleri ve üretim verileri arasında tekli ve çoklu korelasyon analizleri ile en küçük kareler yöntemiyle doğrusal regresyon analizleri yapılmıştır. İkinci kısımda; oluşturulan yüksek oranlı regresyon denklemleri ile iklim projeksiyonu verileri kullanılarak gelecek dönemler (2016-2040, 2041-2070, 2071-2099) için öngörülen iklim değişikliklerinin yağlık ayçiçeği verimi üzerine olası etkileri ortaya konulmuştur. Çalışma sonuçlarına göre iklim faktörlerinin verim üzerinde önemli bir belirleyici etmen olduğu belirlenmiştir. Verim tahmini analizlerine göre ayçiçeği tarımı gelecek dönemlerdeki olası iklim değişikliklerinden etkilenecektir. Marmara ve Ege bölgelerinin olumsuz, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin ise olumlu etkilenecek bölgeler olmaları öngörülmektedir.

Abstract:
This study, was carried out in order to effect of identify the relationship between yield of sunflower and climatic factors, also to determine the possible effects of the future climate changes on the sunflower yield. In research, 29 provinces with intense sunflower (Healianthus annuus L.) cultivation during years of 1985-2014 were evaluated. Sunflower production values and meteorological data, which belong to years of 1985-2014, climate projections, with 20 km resolution, based on HadGEM2-ES Global Climate Model and RCP8.5 scenario that cover period of 2016-2099 were used as material. Used climate parameters in this study are number of days that minimum temperature below -5°C, monthly average temperature, number of days that maximum temperature above 35°C, 	monthly average relative humidity, number of days that average relative humidity above seventy percent, monthly total sunshine duration, monthly total precipitation. In the first part of the study; single and multiple correlation analyses, the least-squares method with linear regression analyses were conducted between observation values and production data. In the second part; the potential impact of climate changes, that are projected for the future periods (2016-2040, 2041-2070 and 2071-2099), on yield of sunflower (Healianthus annuus) have been put forward with using the generated high-rate regression equations and climate projection data. According to the results, it was determined that an important characteristic factor of climatic factors on productivity. According to the yield prediction analyses, sunflower crop will be affected by possible climate changes in the future. It is expected that; Marmara and Aegean regions will be negatively, Central Anatolia and Black Sea regions will be positively affected.