3-boyutlu kurmaca sinemada anlatı yapısı
Narrative structure in 3-D fictional cinema
Yazar: ALPER GEDİK
Danışman: PROF. DR. ALEV FATOŞ PARSA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Amerikan sineması = American cinema ; Anlatı = Narrative ; Kurmaca = Fictional ; Sinema = Cinema ; Üç boyutlu görüntüleme = Three dimensional imaging

Özet:
Sinema, her masal, hikaye ya da mit gibi bir anlatıya sahiptir. Sinemada anlatı, filmin izleyiciye ulaşırken taşıdığı hikayenin nasıl anlatıldığını ifade eder. Tarihsel akışı içerisinde sinema üretiminde kullanılan teknolojilerde yaşanan dönüşümler, kimi zaman sinemada anlatıyı da doğrudan etkilemiştir. Sinemaya sesin eklenmesi, renkli filmlerin icadı ve sinemada kullanılmaya başlanması gibi 3-boyutlu gösterim teknolojileri de sinemada anlatıyı ve dolayısı ile anlatı yapısını biçimlendirmeye aday etkenlerden biri olmuştur. Sinemada anlatının inşa edildiği yapıda ve aslında sinema dilinde meydana gelen tarihsel dönüşümler, edebiyat, tiyatro, televizyon ve diğer küresel-kültürel etkenlerden beslenmiştir. Bu çalışma, anlatı yapısı açısından ve kendi dönemsellikleri içerisinde 3-boyutlu kurmaca sinemada meydana gelen dönüşümlerin incelenmesi amaçlanmıştır.

Çalışmanın birinci bölümünde anlatı yapısı kavramı ve sinemada anlatının oluşturulmasının dayandırıldığı teorik zemin ortaya koyulmuştur. Düşünce tarihi içinde hikaye ve anlatının yerinden; mitler, toplumsallıkları açısından sinema anlatısı ve anlatının öğelerinden bahsedilmiştir.

Çalışmanın ikinci bölümünde, 3-boyutlu üretim ve görüntüleme teknolojilerinin tarihsel süreçleri ele alınmış ve 3-boyutlu görüşün prensipleri açıklanmıştır. Basit stereoskopi cihazlarından günümüzde kullanılan modern 3-boyutlu görüş teknolojilerine uzanan süreçler, 3-boyutlu sinemanın belirginleşerek birbirinden ayrışan üç ana dönemi içerisinde değerlendirilmiştir.

Çalışmanın üçüncü bölümünde yer verilen analizde, ele alınan 3-boyutlu filmler yapısalcı anlatı analizi yöntemi kullanılarak incelenmiş, 3-boyutlu kurmaca sinema anlatısında meydana gelen dönüşümler araştırılmıştır. Bu inceleme için 3-boyutlu sinema tarihinin dijital döneminde üretilmiş beş 3-boyutlu film kullanılmıştır. Ayrıca ortaya çıkan analizi desteklemesi açısından gerçekleştirilen bir tüketim tercihi belirleme anketinden elde edilen veriler yorumlanarak çalışmaya eklenmiştir.

Abstract:
Cinema has a narrative like every tale, story or myth. The narrative in cinema expresses how the story of the film is told while it reaches its audience. The advances/transformations in the technologies used in the production of cinema within the historical course often have directly affected the narrative of the cinema. Such as the addition of sound to the cinema and the invention of color films, 3-dimensional viewing technologies have been a candidate to act as one of the factors shaping the narrative and thus the narrative structure in the cinema. Historical transformations in the structure in which the narrative is built in cinema and in fact in the language of cinema have been fed by literature, theater, television and other global-cultural factors. In this study, it is aimed to examine the transformations that occur in 3-dimensional fictional cinema in terms of narrative structure within its own periodicity.

In the first chapter of the study, the concept of narrative structure and the theoretical basis on which the narrative is formed in cinema are laid out. Also following concepts are mentioned in the first chapter: the importance of story and narrative in the history of thought, myths, cinema narrative in terms of sociality and elements of narrative structure.

In the second chapter of the study, the historical stages of 3D production and imaging technologies are discussed and the principles of 3D vision are explained. The stages, ranging from simple stereoscopy devices to modern 3D vision technologies used today, have been evaluated in three main periods of 3D cinema that became distinct and differentiated from each other.

The analysis in the third chapter of the study, the potential transformations occurring in the 3D fictional cinema narrative were examined. An analysis of structural narrative applied to modern digital era 3D films. In order to achieve a healthy result and for the sake of up-do-dateness of the study, five 3D films are selected that were produced in the recent digital era. Finally, the results from a survey/questionnaire about 3D cinema and its narrative are analysed and added to the chapter.