Günümüzde sosyal bir kimlik olarak oyuncunun belirleyenleri ve role yansımaları
The determinants of the actor as a social identity today and their reflections on the role
Yazar: İBRAHİM GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. ASLIHAN ÜNLÜ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Kimlik = Identity ; Kimlik algısı = Identity perception ; Oyuncu = Actor ; Oyunculuk = Acting ; Performans = Performance ; Rol = Role ; Sosyal kimlik = Social identity ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyuncuları = Theater players ; Tiyatro oyunları = Theater plays

Özet:
Oyuncu tiyatronun başat unsurlarından biri olduğu gibi en tartışmalı unsurlarından da biridir. Oyuncu-oynama ilişkisi çağdaş araştırmalarda yoğun olarak ele alınmaktadır. Oyuncunun tartışmalı 'kim'liğinin oynamaya yani bazen bir karaktere bazense sadece performatif bir icraya denk gelen 'rol'e etkisi sanat, tiyatro ve estetiğin alanı dışında da belirlenimlere sahiptir.
"Günümüzde Sosyal Bir Kimlik Olarak Oyuncunun Belirleyenleri ve Role Yansımaları" başlıklı bu doktora bitirme çalışması oyuncuya, günümüzde önemli bir analiz aracı haline gelen 'kimlik' kavramı çerçevesinde bakmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla oyuncu ve kimlik ilişkisi 'sosyal kimlik' alanında bir araya getirilmektedir. Ayrıca çalışma süresinde sosyal kimlik belirleyicileri olarak bilinen değer, statü ve 'rol' anahtarları ile oyuncunun toplum içerisindeki konumlanması ya da konumlandırılması analiz edilmektedir. Tarih öncesinden günümüze 'toplumsal sorumluluk taşıyan', 'kutsal' ya da 'toplumdışı' olarak ifade edilen üç ana kimlik özelliği oyuncu için izlekleri sürülen başlıklar olarak kullanılmaktadır. Kimliğin tarihsel dönemlerde algılanma biçimlerini de izleyerek yürütülen çalışmada tarih öncesinden 1800'lere uzanan dönem verili kimlikler dönemi olarak işlenmekte ve bu dönemde oyuncunun sosyal kimliğinin ona tahsis edildiği, çoğunlukla iradi olarak değiştirilme şansı olmadığı gösterilmeye çalışılmaktadır. 1800 sonrasından 1980'lere uzanan süreç ise inşa kimlikler olarak ele alınmakta ve bu dönemde kimliklerin bir verili görev ya da amaç çerçevesinde inşa edildiği düşüncesinden hareketle, oyunculuk kuram, uygulama ya da araştırmacılarının nasıl bir oyuncu kimliği inşa ettikleri analiz edilmektedir. Tüm bu sürecin hazırladığı altyapının sonrasında ise icat kimlikler dönemi olarak ele alınan günümüzde, oyuncu kimliğine miras kalan özellikler ve yeni toplumsal kuruluşun belirleyiciliğinde oyuncunun sosyal kimliğinin nasıl şekiller aldığı ortaya konulmakta ve bunun rol/performansa yansımaları yorumlanmaktadır.

Abstract:
The actor is one of the principal elements of the theatre and besides, he is also the most controversial one. The relationship between the actor and the acting is discussed in detail in contemporary studies. The actor's controversial "I"dentity's influence on acting which is sometimes on a character or only on a performance that is equal to the "act", has determinations all but the theatre and the aesthetics.

This PhD thesis titled "The Determinants of the Actor as a Social Identity Today and Their Reflections on the Role" aims examining the actor through the "identity" that has become an important point of view nowadays. Hence, the actor and identity relationship is brought together in the field of "social identity". The determinants of social identity; the keys of value, status and "role", the positioning or the orientation of the actor within the society are also analysed in this study. From the prehistory to the present; three main identity features: 'socially responsible', 'sacred' or 'marginal', are used as titles for the actor. In this study, which also analyses the conceptions of identity throughout the historical periods, the period from prehistoric to 1800s is considered as the period of given identities. During these periods, it is tried to be shown that the actor's social identity is assigned to him/her and that mostly there is no chance of transformation voluntarily. The period from 1800 to the 1980s is considered as constructed identities. Based on the idea that identities are constructed within the framework of a given mission or aim, how acting theories, practises or studies construct an actor identity is analysed. Following the substructure prepared by this period, the present day that is considered as the period of invented identities, features that are inherited to the identity of the actor and with the determinants of a new social establishment, the way the actor's social identity is shaped is exhibited and its reflections on the role/performance are deeply analysed.