Atlarda farklı hastalıklarda serum akut faz proteinlerinin konsantrasyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of serum acute phase protein concentrations in various diseases in horses
Yazar: GÖKSEL BAYRAMLI
Danışman: PROF. BÜLENT ULUTAŞ
Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Akut faz proteinleri = Acute phase proteins ; Amiloid = Amyloid ; At hastalıkları = Horse diseases ; Atlar = Horses ; Fibrinojen = Fibrinogen ; Haptoglobinler = Haptoglobins ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases

Özet:
Doku hasarlarından kısa bir süre sonra kandaki konsantrasyonları hızla değişim gösteren glikoproteinler akut faz proteinler (AFP), oluşan yanıt da akut faz yanıt (AFY) olarak tanımlanmaktadır. Doğası gereği non-spesifik bir reaksiyon olan AFY; enfeksiyöz, immunolojik, neoplastik, travmatik, paraziter ve diğer nedenlere bağlı olarak başlatılabilmektedir. Atlarda diagnostik ve prognostik anlamda yüksek düzeyde öneme sahip AFP serum amyloid A (SAA)'dır. Orta düzeyde öneme sahip AFPler de haptoglobin (Hp), fibrinojen (Fb), α1-asit glikoprotein (AGP) ve C-reaktif protein (CRP)'dir. Atlarda AFP'ler üzerine yapılan çalışmalarda; viral ve bakteriyel enfeksiyonlarda, cerrahi müdahalelerde, koliklerde ve deneysel artritislerde  plazma AFP konsantrasyonlarında anlamlı düzeylerde artışlar olduğu bildirilmektedir. Bu çalışmada; atlarda farklı hastalık gruplarında AFP düzeylerinin belirlenmesi, hastalıkların lokalizasyonu, yaygınlığı ve seyrinin ayrımında ve hastalıklara prognostik yaklaşımın değerlendirilmesinde AFP'lerin kullanılabilirliğinin ortaya konulması amaçlandı.
Çalışmanın hayvan materyalini, teşhis ve tedavi amacıyla yetiştiricileri tarafından Muğla Medika-Vet Hayvan Hastanesi polikliniklerine başvuran yaşları 6 aylık ile 23 yıl arasında değişen 10 sağlıklı ve 81 farklı hastalıkları bulunan 70 safkan ve 21 melez at (44 dişi, 47 erkek) toplam 91 at oluşturdu. Toplanan kan örneklerinde total lökosit  sayıları ile  SAA, serum Hp ve plazma Fb konsantrasyonları ölçüldü. Hasta ve sağlıklı atlar arasında SAA ve Fb konsantrasyonlarında arasında istatistiksel anlamlı bir farklılıklar belirlendi (sırasıyla; p<0,001 ve p<0,05). Hasta atların ortalama Hp konsantrasyonu sağlıklı atlara kıyasla yüksek olmakla birlikte aralarındaki farklılığın istatistiksel anlamlı olmadığı saptandı. Hasta atlar arasında hastalığın dönemlerine göre yapılan karşılaştırmalarda; akut dönemle subakut dönem WBC sayısı ve Fb konsantrasyonu arasında istatistiksel farklılıklar ortaya kondu. WBC sayısı akut dönemde subakut döneme göre önemli (p=0,003) düzeyde yüksek bulunurken, plazma Fb konsantrasyonunun subakut dönemde akut döneme göre önemli (p<0,001) düzeyde yüksek olduğu belirlendi. Subakut  dönemle akut dönem arasında SAA ve Hp konsantrasyonlarında istatistiksel bir farklılığa rastlanmadı. Hasta atlar hastalığın lokalizasyonuna bağlı olarak sınıflandırıldığında incelenen AFP konsantrasyonlarının lokal veya sistemik yangısal durumlar arasında önemli bir farklılık tespit edilemedi.
Sonuç olarak; atlarda farklı hastalık durumlarının, lokalizasyon ve dönemlerine göre AFP konsantrasyonlarının karşılaştırıldığı bu çalışmada:
•	Hasta atlarda SAA ve Fb konsantrasyonlarının sağlıklı atlara göre yüksek olduğu,
•	Atlarda hastalığın döneminin belirlenmesinde AFP'lerin kullanılabileceği, Hp ve Fb konsantrasyonlarının atlarda hastalıkların kronik döneminin tanımlamasında daha yararlı biyo-belirteçler olabileceği,
•	Atlarda, SAA ve Fb konsantrasyonundaki artışın yangısal durumun belirlenmesinde bir biyo-belirteç olarak kullanılabileceği ancak yangısal durumun lokalizasyonunun (lokal / sistemik) belirlenmesinde yeterli olamayacağı ortaya konuldu.
Anahtar Kelimeler: At, serum amiloid A, haptoglobin, fibrinojen

Abstract:
Glikoproteins that blood concentrations rapidly changes just after tissue injury is so called acute phase proteins (APP), and the response is called acute phase response (APR). According to their nature; APR is non-spesific and may start after the infections, immunologic disease, neoplastic conditions, traumatic, parasitic or other causes. Serum amyloid A (SAA) is the most important diagnostic and prognostic APP in horses. Haptoglobin (Hp), fibrinojen (Fb), α1-asit glikoprotein (AGP) and C-reactive protein (CRP) are the mediatly important APPs in horse. Recent studies in horse on APP revealed high increases of APP concentrations in viral and bacterial infections, surgical attempts, colics and induced arthritis. In this study, it was aimed to determine APP levels and its clinical use in different diseases, differentiation of acute, subacute and chronic disease progress and local / systemic conditions.
The animal material of this study is 10 healthy and 81 horses (44 female and 47 male) with different diseases in various breed and ages between 6 months to 23 years admitted to the clinics of Medika-Vet Animal Hospital. After collecting blood samples with the usual techniques, WBC counts, SAA, Hp and Fb levels were measured. Serum amyloid A and Fb concentrations were statistically higher in horses with various diseases (respectively; p<0,001 and p<0,05). Haptoglobin concentrations were also higher in diseased horses however, a statistical significance could not be detected. White blood cell counts and Fb concentrations were significantly higher in acute condition comparing with the subacute. No difrence were detected in SAA and Hp between subacute and acute terms. Fibrinogen has lowest levels in acute cases. In local or systemic comparison of the diseases, we could not find any statistical difference in APP concentrations.
In this study with the comparison of different diseases, localisation and disease progress of APP levels, it was concluded that:

•	Serum amyloid A and plasma Fb  concentrations were higher in various diseases comparing to the healthy horses.
•	APP's can be used in determination of the term of the disease, serum Hp and plasma Fb concentrations in horses is a valuable diagnostic tool in detection of the chronic situation.
•	Increased concentrations of SAA and Fb can be a diagnostic tool in determination of inflammation in horses; however, it can not be used to differentiate the site (local / sistemic) of the inflammation.


Keywords: Horse, serum amyloid A, haptoglobin, fibrinogen