Üretimi azaltılmış maden kentlerinin gelişim süreci ve geleceği: Zonguldak örneği
Future and development process of mining city, reduced of mineral extraction: Case of zonguldak
Yazar: ÖZGE YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN CENGİZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Bölümü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Zonguldak = Zonguldak

Özet:
Kömür, 18.yy.da buhar makinesinin bulunuşuyla devrin en önemli kaynağı haline gelmiş, bu özelliğiyle tarım toplumundan endüstri toplumuna geçişte büyük rol oynamıştır. Sanayi devrimiyle makinelerin insanın yerini almasına, çalışma koşullarının büyük ölçüde iyileştirilmesine karşın, kömür endüstrisi emek-yoğun özelliğini korumuştur.
19.yy.da sanayi gelişimini sağlayan önemli ürün olan kömür, bölgeselliği, emek-yoğun üretim nitelikleri sayesinde, bulunduğu bölgelerin coğrafyasının hızla değişmesinde ve kömür havzalarında yeni fiziki-beşeri mekanlar ile yeni toplumsal ilişkilerin yaratılmasında etkili olmuştur. Bu dönemde maden işletmelerinin ihtiyaç duyduğu işgücünün temin edilmesi, işgücünün istikrarlı hale getirilmesi, disipline edilmesi ve üretimin devamlılığının sağlanması için çeşitli tedbirler alınması gibi gereklilikler ortaya çıkmıştır.
Üretim artışı ve sermayenin üretim yapılan bölgeye aktarılması, ocakların etrafında maden işletmelerinde çalışan işçilerin, idari ve teknik personellerin yaşayabileceği yeni yaşam alanlarının oluşmasına neden olmuştur. Bu noktadan yola çıkılarak Zonguldak Havzası'nın 19.yy. sanayi devriminin ürettiği yeni mekanlardan biri olduğu ve havzada fiziki ve beşeri yapının hızla dönüşmesinde etkili olduğu görülmektedir.
Süreç içerisinde, Osmanlı Devleti'nden itibaren alınan kararlar sonucunda, Zonguldak ve çevresinde istihdam olanakları oluşturulmuş ve kömür çıkartılan havzanın zamanla çekim gücü artmıştır. Çekim merkezi haline gelen bir bölgenin oluşmaya başlamasıyla da kırsalın itici ve istihdamın çekici gücüyle Zonguldak ve bölgesinin ekonomik, mekansal ve sosyal yapısında değişiklikler gözlenmeye başlamıştır. Yaşanan değişimlerin mekansal organizasyonuna olan etkileri günümüzde bile kent içinde kendini göstermektedir.
Tez kapsamında, Zonguldak kentinde taşkömürü madenciliğinin tarihsel sürecine dayanan, maden odaklı gelişen kent mekanını belirleyen faktörler ve bu sektörün öneminin azalmasıyla ortaya çıkan değişimler, sorunlar ve geleceğe yönelik olarak kullanılabilecek potansiyellerin neler olabileceğinin ortaya çıkarılarak üretimi azaltılmış maden kentlerine, gelecek vizyonu oluşturulması amaçlanmıştır.

Abstract:
Coal had become the most important resource of the era in the 18th century with the discovery of the steam engine, due to this feature it played a major role in the transition of agricultural society to industrial society. Although the machines took the place of man and working conditions were greatly improved with the industrial revolution, labor-intensive property of the coal industry remained through this period.
The coal, was the most important product of the development of the 19th century industry, thanks to its regionalism and labor-intensive production qualities, had been effective both in the rapid change of the geography of the regions where the coal was found and in the creation of new physical spaces – habitats and new social relations in the coal basins. During this period, requirements had emerged as providing of the labor force, were needed for mining operations, stabilizing and disciplining of them and taking various measures to ensure the continuity of production.
Increase of production and transfer of the capital to the production region lead to the existence of new habitats where labours working in the mining operations, managerial and technical personals could live around the coal basins. Starting from this point,  Zonguldak Basin seems to be one of the new space that was produced by the 19th century industrial revolution and coal had been effective in the rapid transformation of physical and social structures at the basin.