Halk kahramanının dönüşümü: Şaban'dan Recep İvedik'e
Transformation of a Public Hero: From Saban to Recep Ivedik
Yazar: BÜŞRA ÖZLEM HAKKIOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEÇKİN ÖZMEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Değişim = Change ; Gülme = Laughter ; Kahramanlar = Heroes ; Komedi = Comedy ; Mizah = Humour ; Popüler kültür = Popular culture ; Recep İvedik = Recep İvedik ; Sinema = Cinema ; Sinema seyircileri = Cinema audiences ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Bu tez, birbirlerinden çok farklı ama bir o kadar da benzer bir ilişkiye sahip olan Şaban ve Recep İvedik tiplemelerini seyircilerinin ne şekilde alımladığını, bu bağlamda 'halk kahramanı' olarak anılan iki tiplemenin Şaban'dan Recep İvedik'e olan dönüşümünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Seyircinin Şaban ve Recep İvedik tiplemeleriyle ne şekilde uzlaşıp ne şekilde çatıştığı ve Şaban ve Recep İvedik seyircileri için tiplemelerin sosyo- ekonomik ve kültürel açılardan ne gibi benzerlik ve farklılıklarının olduğu bulgulanmaya çalışılmıştır. Popüler kültür ürünleri olarak ele alınan Şaban ve Recep İvedik, halk tarafından oldukça sevilen iki tiplemedir. Seyircinin Şaban'a duyduğu sevgi ve bağlılığının ve Recep İvedik'e olan ilgisinin nedenlerini öğrenme isteği, bu araştırmanın itici gücünü oluşturmaktadır.  
Çalışma, kültürel çalışmalar geleneği özelinde alımlama araştırmalarına dayandırılmış, seyirciler aktif bir konumda ele alınmıştır. Çalışmada veri toplama yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme ve yapılandırılmamış gözlem teknikleri kullanılmıştır. Görüşmeler, 20-65 yaş arası, toplumun farklı kesimlerinden, farklı meslek ve eğitim gruplarından kadın ve erkek, filmleri tercihen seyretmiş 28 gönüllü katılımcıyla 1- 15 Mart 2019 tarihleri arasında yapılmıştır. Katılımcılar, ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Seyircilerin alımlama süreçlerinde, koşulların etkisi ve seyircinin tepkisi çift taraflı bir süreç olarak ele alınmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler betimsel bir yaklaşımla analiz edilmiştir.  
Çalışmada, seyircilerin farklı sosyal statülere sahip olmalarının alımlama süreçlerinde farklılıklar yaratsa da öz itibariyle birbirlerine yakın anlamlandırmalara ulaştıkları bulgulanmıştır. Yapılan kuramsal araştırmalar ve görüşmeler sonrasında, Şaban'dan Recep İvedik'e olan dönüşümün toplumsal koşullar çerçevesinde şekillendiği sonucu elde edilmiştir. Şaban ve Recep İvedik'in seyircilerinin toplumsal, kültürel ve sosyal ihtiyaçlarını karşılaması; tiplemelere duyulan sevginin ve yüksek izlenme rakamlarının nedenlerini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This thesis aims to present how public perceives Saban and Recep Ivedik, who are both regarded as public heroes and at the same time very similar and very different. Also in this regard, this study aims to present how Saban is transformed to Recep Ivedik as a public hero. Moments when spectators had conflicting feelings and when they felt common values with Saban and Recep Ivedik has been identified. In addition, Saban and Recep Ivedik is compared in terms of socio-economical and cultural perspectives. Saban and Recep Ivedik, both products of pop culture, are liked significantly by the public. Curiosity for understanding the source of public's love and loyalty to Saban, and big interest to Recep Ivedik have been the driving force to this work.
This study is grounded by reception studies in tradition of cultural studies, spectators are considered with an active perspective. In terms of data collection, semi-structured interviews and unstructured observation techniques are employed. 28 people who watched these films voluntarily are interviewed. Interviewees are from both genders, they are between 20 and 65 years old, from society's different sections and with varying occupations. Interviewees are selected by criterion sampling method. Interviewees' receptions are analyzed as a two sided process, when considering the circumstances and their reactions. Datas collected from interviews are analyzed in a descriptive way. 
This study identifies that, even though spectators with different socio-economic status creates differences in their reception, in essence they have similar understandings about both characters. After theoretical research and interviews, it is concluded that transformation from Saban to Recep Ivedik happened in line with societal changes. Saban and Recep Ivedik satisfy spectator's societal, cultural and social needs, this is seen as the love to both characters and high number of spectators.