Eczacılık fakültelerinde görev yapan akademisyenlerin mesleki motivasyon algı düzeyleri: Ankara ili örneği
Perceptions of professional motivation levels among academicians serving in pharmacy faculties: The example of Ankara province
Yazar: GÖKÇE COŞKUN ERDEM
Danışman: PROF. DR. GÜLBİN ÖZÇELİKAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Bir ülkenin kurumları arasında en önemli dinamiklerden biri üniversitelerdir; çünkü üniversiteler, bir yandan kurum ve kuruluşlarda görev yapan beyin ve yönetim gücünü yetiştirmekte, diğer yandan da ülke kalkınmasına yönelik bilim ve projeler üretmektedir. Bir ülke için en önemli kurumlardan olan üniversitelere hayat verenler ise, akademisyenlerdir. Akademisyenler olmadan, hiçbir üniversite kurulamaz; kurulsa bile bilimsel olarak yaşatılamaz. Akademik dünyayı verimli hâle getiren en önemli olgu ise motivasyondur. Motivasyon olmadan, üniversitelere can veren akademisyenlerin verimli ve yeterli üretimler yapması söz konusu olamaz. 
Mesleki motivasyonla ilgili olan tezimizin evrenini, 2020-2021  öğretim yılında Ankara ilindeki Eczacılık Fakültelerinde görev yapmakta olan 418 akademisyen oluşturmaktadır. Örneklemin belirlenmesi için oransız küme örneklemesi tekniği kullanılmış ve evreni temsil edecek örneklem sayısı ise %95 güven düzeyi için en az 200 olarak hesaplanmıştır. Örneklem sayısının belirlenmesi için n=t2.p.q/d2 formülü kullanılmıştır (Balcı, 2015).
Bu çerçevede Ankara'da bulunan Ankara Üniversitesi, Ankara Medipol Üniversitesi, Başkent Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Lokman Hekim Vakıf Üniversitesi ve Sağlık Bilimleri Üniversitesi Eczacılık Fakülteleri'nde görev yapan 206 akademisyen araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır.
Çalışmada, Zeynel ve Çarıkçı (2017) tarafından geliştirilen "Mesleki Motivasyon Ölçeği" uygulanmıştır. Anket en olumsuzdan, en olumluya doğru 5'li likert tipi ölçek olup,  Mesleki Motivasyon Ölçeği; Mesleki Özellikler (9 madde), Yönetim Politikaları ve Uygulamaları (4 madde), İşyerinde İlişkiler (4 madde), Öğrenci (4 madde) ve İşyerinde Fiziksel Koşullar (4 madde) olmak üzere beş alt boyut ve 25 maddeden oluşmaktadır. Likert tipi yanıt seçeneği olan ölçeğin maddeleri "1-mesleki motivasyonum çok düşük ve 5- mesleki motivasyonum çok yüksek" aralığındadır. 
Araştırmada Eczacılık Fakültelerinde görev yapan akademisyenlerin mesleki motivasyon düzeylerini ve mesleki motivasyon düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre karşılaştırılması amacıyla betimsel ve kestirimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Bu çerçevede akademisyenlerin kişisel özelliklerini betimlemek için frekans ve yüzde, mesleki motivasyon düzeylerini belirlemek için aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri kullanılmıştır. Araştırmada dağılımın normalliğini test etmek için çarpıklık ve basıklık katsayıları incelenmiş ve bu değerlerin akademik unvan değişkeni dışında kabul edilebilir düzey olan +1 ile -1 aralığında olduğu görülmüştür. 
Eczacılık Fakültelerinde görev yapan akademisyenlerin mesleki motivasyon düzeylerinin cinsiyet, idari görev, yüksek lisans ve doktora danışmanlık görevi değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi için SPSS T testi kullanılmıştır. T testi, iki ortalama arasındaki farkın istatistiksel olarak manidarlığını test etmek için kullanılan bir teknik olup, T testinde sadece iki ortalama karşılaştırılabilir (Büyüköztürk vd., 2018).
Eczacılık Fakültelerinde görev yapan akademisyenlerin mesleki motivasyon düzeylerinin mesleki kıdem, yaş, lisans ve lisansüstü programlarda verilen ders saati, danışmanlığı yapılan lisans öğrenci sayısı, son bir yılda yayımlanan ulusal ve uluslararası makale sayısı değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi için de SPSS ANOVA testi kullanılmıştır. ANOVA normal dağılımlı bir seride üç ve daha fazla bağımsız ortalama arasındaki farkın manidarlığının hesaplanmasında kullanılır. ANOVA testinde anlamlı düzeyde farklılık olması durumunda farklılığın kaynağının belirlemek için SPSS kullanılarak post hoc testlerinden Sidak testinden yararlanılmıştır. SPSS t ve ANOVA testlerinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ortaya çıkan farklılığın etki derecesini belirlemede η2 (eta-squared) istatistiği kullanılmıştır. 
ANOVA testinin varsayımı olan homojenlik (eşvaryanslılık) için SPSS Levene testi kullanılmıştır. Akademik unvan değişkenine ilişkin karşılaştırmada parametrik olmayan testlerden SPSS Kruskall Wallis H testi kullanılmıştır. 
Yaptığımız çalışmada tüm boyutlarda, kıdemi yüksek ve yaşı fazla olan, son bir yılda ulusal ve uluslararası yayını iki ya da daha fazla olan, yüksek lisans ve doktora dersi veren, yüksek lisans ve doktora danışmanlığı bulunan ve ünvanı profesör olan akademisyenlerin mesleki motivasyonları diğer akademisyenlere göre daha yüksek çıkmıştır. Mesleki özellikler boyutunda, erkek akademisyenlerin motivasyon düzeyleri, kadın akademisyenlere göre daha yüksektir.

Abstract:
One of the most important dynamics among a country's institutions is universities; Because universities, on the one hand, train the brain and management power working in institutions and organizations, and on the other hand, produce science and projects for the development of the country. Academicians are the ones who give life to universities, which are one of the most important institutions for a country. Without academics, no university can be established; Even if it is established, it cannot be maintained scientifically. The most important phenomenon that makes the academic world productive is motivation. Without motivation, it is impossible for academicians who give life to universities to produce productive and sufficient products.
The population of our thesis, which is about professional motivation, consists of 418 academics working at the Faculty of Pharmacy in Ankara in the 2020-2021 academic year. Disproportionate cluster sampling technique was used to determine the sample, and the number of samples to represent the universe was calculated as at least 200 for a 95% confidence level. The formula n=t2.p.q/d2 was used to determine the number of samples (Balcı, 2015).
In this context, 206 academicians working at Ankara University, Ankara Medipol University, Başkent University, Gazi University, Hacettepe University, Lokman Hekim Vakıf University and Sağlık Bilimleri Faculty of Pharmacy in Ankara constitute the sample of the research.
In the study, the "Vocational Motivation Scale" developed by Zeynel and Çarıkçı (2017) was applied. The survey is a 5-point Likert type scale from the most negative to the most positive, Vocational Motivation Scale; It consists of five sub-dimensions and 25 items: Professional Characteristics (9 items), Management Policies and Practices (4 items), Workplace Relationships (4 items), Student (4 items) and Physical Conditions at Work (4 items). The items of the scale, which has a Likert-type response option, range from "1- My professional motivation is very low and 5- My professional motivation is very high."
In the study, descriptive and predictive statistics were used to compare the professional motivation levels of academicians working in Pharmacy Faculties according to various variables. In this context, frequency and percentage were used to describe the personal characteristics of academicians, and arithmetic mean and standard deviation values were used to determine their professional motivation levels. In the study, skewness and kurtosis coefficients were examined to test the normality of the distribution and these values were found to be between +1 and -1, which is an acceptable level, except for the academic title variable.
SPSS T test was used to determine whether the professional motivation levels of academicians working in Pharmacy Faculties differ according to gender, administrative duty, master's and doctoral consultancy duties. The t test is a technique used to test the statistical significance of the difference between two means, and only two means can be compared in the t test (Büyüköztürk et al., 2018).
SPSS ANOVA test was used to determine whether the professional motivation levels of academicians working in the Faculty of Pharmacy differ according to the variables of professional seniority, age, course hours given in undergraduate and graduate programs, the number of undergraduate students advised, and the number of national and international articles published in the last year. ANOVA is used to calculate the significance of the difference between three or more independent means in a normally distributed series. In case of a significant difference in the ANOVA test, the Sidak test, one of the post hoc tests, was used using SPSS to determine the source of the difference. η2 (eta-squared) statistic was used to determine the degree of effect of the statistically significant difference in SPSS T and F tests.
SPSS Levene test was used for homogeneity (homogeneity), which is the assumption of ANOVA test. SPSS Kruskall Wallis H test, one of the non-parametric tests, was used in the comparison regarding the academic title variable. 
In our study, in all dimensions, the professional motivation of academics who have high seniority, who are older, who have published two or more national and international publications in the last year, who teach master's and doctoral courses, who have master's and doctoral consultancy, who have the title of professor, was found to be higher. In the professional characteristics dimension, male academicians' motivation levels are higher than female academics.