Kültürel miras yapılarında ulaşım sistemleri kaynaklı titreşimlerin etkisi ve örnekler üzerinden değerlendirilmesi
The effect of vibrations resulting from transportation systems on cultural heritage buildings and assessment through examples
Yazar: NURSEL KARADANA
Danışman: PROF. DR. ASLI ÖZÇEVİK BİLEN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kentlerin gelişmesiyle birlikte hareketliliğin artmasıyla üretilen titreşimler de
artmaktadır. Kentleşmenin hızlı artışı ulaşım sistemlerinin gelişmesini sağlamıştır. Bunun
sonucunda şehir merkezlerinde bulunan kültürel miras yapılarının erişim için ulaşım
sistemleri kaynaklı titreşimle karşılaşması sıklaşmıştır. Titreşimler, insan sağlığını olumsuz
etkilemesinin yanı sıra kültürel miras yapılarında hasar oluşturma potansiyeli
bulundurmaktadır. Titreşimlerin yapı üzerindeki etkisi; titreşim kaynağı, kaynak alıcı
arasında iletim yüzeyi ve yapının özellikleri olmak üzere üç ana parametreye göre
değerlendirilmektedir. Yasal düzenlemelerde titreşim değerlendirmesi, bu parametrelere
bağlı titreşim yoğunluk bilgisi üzerinden ilgili gösterge seçimiyle yapılmaktadır.
Kültürel değerlerin gelecek nesillere aktarımını sağlamak, bu yapılarda titreşimlerin
etkisinin izlenmesini, oluşabilecek hasarları önlemeyi gerektirmektedir. Bu doğrultuda tez
çalışmasının amacı, ulaşım sistemleri kaynaklı titreşimlerin kültürel miras yapıları üzerindeki
etkisini örnek yapılar üzerinden irdelemektir. Bu amaç doğrultusunda; çalışma, titreşim
değerlendirme parametrelerini derleyerek, uygulamada ve yasal düzenlemeler bakımından
yapılarda hasar oluşturma durumu için titreşim izleme çalışmaları gerekliliğini ve titreşim
önlem çalışmalarının yapılar özelinde geliştirilmesinin önemini vurgulama hedefindedir. Tez
kapsamında yapılan alan çalışmasında, Eskişehir ili seçilmiş, üç örnek yapı belirlenmiş; alan
ölçmeleri ile titreşim hızı ve çevresel gürültü düzeyi ölçümlenmiş, sonuçlar karşılaştırılarak
tartışılmış, yasal düzenlemelere göre hasar kriterleri ve titreşim sınır değerleri ile
ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Alan çalışmasıyla elde edilen verilere göre; titreşim
ölçümlerinde her üç yapıda uluslararası sınır değerlerin aşılmadığı, ulusal çerçevede yapı
özelinde aşımın gerçekleştiği görülmüştür. Alan ölçümüne bağlı titreşim etkisini belirleyen
parametrelerin her yapı özelinde değerlendirilmesi; ulusal yasal düzenlemede titreşim ölçüm
göstergelerinin kullanıcı rahatsızlık ve konfor ile hasar etkis değerlendirmesindeki ayrımın
gözetilerek kullanılması gerekliliği ortaya konmuştur. Bu çalışma, BİDEB 2210/A Yurtiçi
Yüksek Lisans Burs Programı kapsamında TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir.

Abstract:
With the development of cities, the vibrations produced by the increase in mobility also
increase. The rapid increase in urbanization has enabled the development of transportation
systems. As a result, it has become more common for cultural heritage buildings in city
centers to encounter vibration caused by transportation systems for access. In addition to
negatively affecting human health, vibrations have the potential to cause damage to cultural
heritage structures. The effect of vibrations on the structure; It is evaluated according to three
main parameters: vibration source, transmission surface between the source and receiver, and
the characteristics of the structure. In legal regulations, vibration evaluation is made by
selecting the relevant indicator based on vibration intensity information based on these
parameters.
Ensuring the transfer of cultural values to future generations requires monitoring the
effects of vibrations in these structures and preventing possible damage. In this regard, the
aim of the thesis is to examine the effects of vibrations originating from transportation
systems on cultural heritage structures through sample buildings. In accordance with this
purpose; By compiling vibration evaluation parameters, the study aims to emphasize the
necessity of vibration monitoring studies in case of damage to structures in practice and in
terms of legal regulations and the importance of developing vibration prevention studies
specifically for buildings. In the field study carried out within the scope of the thesis,
Eskişehir province was selected and three sample buildings were determined; Vibration rate
and environmental noise level were measured with field measurements, the results were
compared and discussed, and evaluated in relation to damage criteria and vibration limit
values according to legal regulations. According to the data obtained from the field study; In
vibration measurements, it was observed that international limit values were not exceeded in
all three structures, and that exceedances occurred on a structure-specific basis within the
national framework. Evaluation of the parameters that determine the vibration effect based
on area measurement for each structure; In the national legal regulation, it has been stated
that vibration measurement indicators must be used by taking into consideration the
distinction between user discomfort and comfort and damage impact assessment. This study
was supported by TÜBİTAK within the scope of BİDEB 2210/A Domestic Master's
Scholarship Program.