Sisplatin tedavisi alan hastalarda kontrast nefropati gelişme riskini retrospektif olarak tanımlamak
Retrospectively defining the risk of developing contrast nephropathy in patients receiving cisplatin treatment
Yazar: EMİNE AYÇA NALBANTOĞLU
Danışman: PROF. DR. FATİH SELÇUKBİRİCİK
Koç Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Amaç: Kontrast madde kaynaklı nefropati (KMN) intravasküler iyotlu kontrast madde uygulamasını takiben 48 ile 72 saat içerisinde. diğer tüm potansiyel akut böbrek yetmezliği nedenlerinin ekarte edildiği böbrek fonksiyonlarında bozulma ile tanımlanan bir komplikasyondur. KMN yaygın olarak kontrast madde maruziyeti sonrası bazal serum kreatinin düzeyinde 1.5 kat artış. ya da 0.3 mg/dL veya daha fazla artışın olması şeklinde tanımlanmıştır. Sisplatin birçok malignite tedavisinde birinci basamak olarak uygulanan platin-bazlı kemoterapi ilacıdır. Ancak başta nefrotoksisite olmak üzere kümülatif ve doza bağlı yan etkileri nedeniyle klinik kullanımı sınırlıdır. Böbrek fonksiyon bozukluğu öyküsü KMN ve sisplatinin indüklediği nefrotoksisite için en yaygın risk faktörüdür. Günümüzde hem KMN hem de sisplatinin indüklediği nefrotoksisite gelişiminden korunmanın en başta gelen önlemi. kullanımı mümkün olduğunca minimal seviyede tutmak ve yeterli hidrasyondur. Bizde çalışmamızda sisplatin tedavisinin kontrast nefropati üzerine etkilerini. kontrast nefropatisi gelişen hastalarda potansiyel risk faktörlerini ve uzun vadede akut böbrek hasarının geri dönüşümlü olup olmadığını araştırmayı amaçladık.

Gereç ve Yöntemler: Bu çalışma 01.01.2020 – 01.01.2023 tarihleri arasında Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi. Medikal Onkoloji Bilim Dalında. kurumumuz Etik Kurulu 2023.110.IRB1.034 sayılı ve 23/05/2023 tarihli onayı alınarak prospektif olarak gerçekleştirildi. Çalışmaya kontrast madde maruziyeti olan 18-65 yaş arası toplam 200 olgu dahil edilmiştir. Çalışma grubu çeşitli malignite tanısı almış ve sisplatin tedavisi uygulanan 100 hastadan oluşurken. kontrol grubuna sadece kontrast madde maruziyeti olan 100 olgu dahil edilmiştir. Olgularda akut böbrek hasarı KDIGO rehberi diagnostik kriterlerine göre. bazal serum kreatinin değerinde maruziyet sonrası üçüncü gün 0.3 mg/dL'lik artış olarak belirlenmiştir. Çalışmamızda katılımcıların demografik verileri (yaş. cinsiyet). ayrıntılı anamnez. kullanılan ilaçlar. fizik muayenede bulguları. kontrast madde maruziyetinden sonrası baseline. 3. gün ve 1. ay laboratuar bulguları kaydedilerek gruplar arasında değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Çalışmamızda total ABH prevalansı %7.4 (n=15). sisplatin grubunda %8.8 ve kontrol grubunda ise %6.6 olarak saptanmıştır. Platin grubunda 75 yaş üstü olgularda (%7 vs. %25) ve kontrol grubunda ise 65 yaş üstü olgularda (<65 yaş %2 vs. ≥65 yaş %11) istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek oranda ABH gözlenmiştir. Üstelik sisplatin grubunda yapılan logistik-regresyon analizine göre; 75 yaş ve üstü bireylerde. ABH gelişme riskinin univariate analizde yaklaşık 4.6 kat daha fazla (p=0.05) ve multivariate analizde ise 6.3 kat daha fazla  anlamlı şekilde artmış (p=0.039) olduğu saptanmıştır. Bununla beraber başlangıç BMI. magnezyum ve potasyum medyan değerlerinin platin grubunda. kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı olacak şekilde düşük olduğu bulunmuştur. Çalışmamızda düşük VKİ değeri (<18.5)  univariate analizde akut böbrek hasarı riskinde 0.21 kat artış ile ilişkilendirilmiştir (p=0.05). Yine magnezyumun 1.6 mmol/L altındaki düşük seviyelerin hem univariate (0.16 OR - 95 %CI) hem de multivariate (0.13 OR - 95 %CI) analizlerde akut böbrek hasarı riskini anlamlı (sırasıyla p=0.01 ve p=0.013) derecede arttırdığı gösterilmiştir.



Sonuç: Çalışmamızda sisplatin tedavisi alan ileri yaştaki olgularda kontrast madde maruziyetinin. akut böbrek hasarı açısından bağımsız bir risk faktörü olduğu açıkca gösterilmiştir. Bunlara ek olarak platin grubunda baseline hiperkalsemi. hipomagnezemii hipokalemi şeklinde represente olan elektrolit dengesizliklerinin ve düşük BMI değerlerinin akut böbrek hasarına zemin hazırladığı ortaya konmuştur. Dolayısıyla olgularda dikkatli anamnez. risk analizi yanında mümkün oldukça düşük miktarda ve sayıda kontrast madde kullanımı dahil yeterli koruma stratejilerinin uygulanmasının. hali hazırda kanser yükü altındaki hastalarda kemoterapinin yan etkilerini anlamlı şekilde azaltacağı aşikardır. Bu durumda ileride daha geniş örneklem grupları ile yapılacak olan daha kapsamlı araştırmalar ile çalışmamızın bulgularının karşılaştırılması sonucu. sisplatin ve kontrast maddenin indüklediği akut böbrek hasarı tanısı. korunma ve tedavisi adına verilerimizin katkı sağlayacağı düşüncesindeyiz.

Anahtar kelimeler: Kontrast madde kaynaklı nefropati (KMN); Sisplatin; Sisplatinin İndüklediği Nefrotoksisite; Akut Böbrek Hasarı (ABH); Risk Faktörleri.

Abstract:
Objective: Contrast-induced nephropathy (CIN) is a complication characterized by deterioration of renal function within 48 to 72 hours following intravascular iodinated contrast media administration. after exclusion of all other potential causes of acute renal failure. CIN is commonly defined as a 1.5-fold increase in baseline serum creatinine level. or an increase of 0.3 mg/dL or more after contrast media exposure. Cisplatin is a platinum-based chemotherapy drug used as first-line treatment for many malignancies. However. its clinical use is limited due to its cumulative and dose-related side effects. especially nephrotoxicity. A history of renal dysfunction is the most common risk factor for CIN and cisplatin-induced nephrotoxicity. Currently. the main precautions to prevent the development of both CIN and cisplatin-induced nephrotoxicity are minimal use and adequate hydration. In our study. we aimed to evaluate the effects of cisplatin treatment on contrast nephropathy. potential risk factors in patients who developed contrast nephropathy and whether acute kidney injury is reversible in the long term period.
Material and Methods: This study was performed with the Institutional Review Board protocol approval date 23/05/2023 and number 2023.110.IRB1.034 in Koc Unıversity Faculty of Medicine. Department of Medical Oncology between 01.01.2020 – 01.01.2023. A total number of 200 patients. aged between 18-65 years. with contrast media exposure were prospectively included in present study. The study group consisted of 100 patients diagnosed with various malignancies and treated with cisplatin. while the control group included 100 patients with only contrast media exposure. According to the diagnostic criteria of KDIGO guidelines. acute kidney injury was defined as an increase in baseline serum creatinine of 0.3 mg/dL on the third day after exposure. Additionally. demographic data (age. gender). detailed anamnesis. medications used. physical examination findings. and laboratory findings at baseline. day 3 and month 1 after contrast agent exposure were recorded and evaluated between the groups.
Results: In present study. the overall prevalence of AKI was 7.4% (n=15). 8.8% in the cisplatin group and 6.6% in the control group. A statistically higher prevalence of AKI was observed in patients older than 75 years in the platinum group (7% vs. 25%) and in patients older than 65 years in the control group (<65 years 2% vs. ≥65 years 11%). Moreover. according to logistic-regression analysis in the cisplatin group. the risk of developing AKI was found to be approximately 4.6 times higher (p=0.05) in the univariate analysis and 6.3 times higher (p=0.039) in the multivariate analysis in patients aged 75 years and older. Additionally. baseline BMI. magnesium and potassium medyan values were significantly lower in the platinum group compared to the control group. In our study. low BMI (<18.5) was associated with a 0.21-fold increase in the risk of acute kidney injury in univariate analysis (p=0.05). Similarly. low levels of magnesium below 1.6 mmol/L were significantly (p=0.01 and p=0.013. respectively) increased the risk of acute kidney injury in both univariate (OR 0.16 - 95%CI) and multivariate (OR 0.13 - 95%CI) analyses.
Conclusions: Our study clearly demonstrated that contrast agent exposure is an independent risk factor for acute kidney injury in elderly patients receiving cisplatin therapy. In addition. electrolyte imbalances represented by baseline hypercalcemia. hypomagnesemia. hypokalemia and low BMI values in the platinum group were found to predispose to acute kidney injury. Therefore. it is obvious that detailed anamnesis. risk analysis. and the application of adequate prevention strategies. including the use of the lowest possible doses and the number of contrast media applications. will significantly reduce the side effects of chemotherapy in patients already burdened with cancer. In this respect. comparison of the present findings with further data from larger study groups may contribute to diagnosis. prevention and management of AKI induced by cisplatin and contrast media.

Key Words: Contrast media-induced nephropathy (CIN); Cisplatin; Cisplatin Induced Nephrotoxicity; Acute Kidney Injury (AKI); Risk Factors.