Bilim felsefesi bağlamında bilim-sahte bilim ve aşı-aşı karşıtlığı tartışması
The debate between science and pseudoscience and vaccine and anti-vaccine within the context of philosophy of science
Yazar: ÖZNUR BAYRAK TEKİN
Danışman: PROF. DR. ALİ TAŞKIN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışma, aşı ve aşı karşıtlığı tartışmalarını bilim ve sahte bilim bağlamında felsefi bir perspektiften ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, bireysel, toplumsal ve hatta küresel olarak çağımızın en tehlikeli sorunlarından biri kabul edilen aşı karşıtlığının nedenlerini belirlemeye yönelik nicel bir anket çalışmasından ve aşı karşıtlığının nedenlerinden hangisi ya da hangilerinin sahte bilimle ilişkili olduğunun soruşturulmasından oluşmaktadır. Modern toplumların en önemli unsurlarından biri olan bilim, bilimsel bilgi ve teknolojinin ilerlemesi sayesinde sağlık alanında önemli yeniliklerin ortaya çıkmasına katkı sağlamıştır. Bu katkılardan biri olan aşılar, özellikle bulaşıcı hastalıkların kontrol altına alınmasında önemli rol oynamıştır. Modern çağda bilimin, hayatın pek çok yönünü şekillendirdiği görülmektedir. Ancak bilimin sınırlarının göz ardı edilmesi, bilimsel bilginin her zaman ve her koşulda üstün ve yeterli olduğu yanılgısı, bilimin mutlak ve hatasız olduğu inancı bilimin sahtesinin ortaya çıkmasına
neden olmuştur. Bilimsel yöntemi ve prensiplerini taklit ederek bilimsel gibi görünen ancak bilimsel standartlara uymayan veya gerçek bilimsel bilgi üretmeyen sahte bilimin her alanda zararları olabilir, fakat söz konusu sağlık olduğunda bu zararlar daha da tehlikeli olabilir. Bu nedenle bilimin sahte bilimden ayrılması sadece felsefe alanında değil sağlık alanında da önemli bir konudur. Bu doğrultuda çalışmanın temelini oluşturmak için birinci bölümde, bilimin tanımı, yöntemi, işlevi ve teknolojik ilerlemelerle olan ilişkisi ele alınmış ve özellikle sağlık teknolojileri
bağlamında bilimin pratikteki uygulamaları vurgulanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde sahte bilim kavramı tanımlanmış, bilim ve sahte bilim arasındaki sınırların belirlenmesinde kullanılan yöntemler üzerinde durulmuştur. Popper'ın yanlışlanabilirlik ilkesi, Kuhn'un paradigma değişimleri ve Feyerabend'in bilimsel yöntem eleştirileri bağlamında aşı karşıtlığı hareketi analiz edilmiştir. Aşı karşıtlığına dayandırılan iddiaların, sahte bilim ve istatistiksel çarpıtmalar doğrultusunda nasıl şekillendiği ve özellikle aşı-otizm ilişkisi konusundaki yanlış bilgilerin nasıl yayıldığı incelenmiştir. Ayrıca, Covid-19 salgını sürecinde düşüncelerini paylaşan düşünürlerin görüşleri de değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, aşının
tanımı ve tarihçesi ele alınmıştır. Aşı karşıtlığının tarihsel gelişimi ve bu hareketin nedenleri incelenmiştir. Çalışmanın son kısmında ise aşı karşıtlığına dair yapılan saha çalışmasından elde edilen bulgular ışığında aşı karşıtlığına dair teorik tartışmalarla, ampirik veriler birleştirilerek kapsamlı bir analiz sunulmuştur. Çalışmanın özgünlüğü, çağımızın önemli ve tartışmalı konularından biri olan aşı ve aşı karşıtlığı konularını bilim ve sahte bilim bağlamında felsefi bir perspektifle incelemede yatmaktadır. Bilim felsefesinin temel kavramlarından yola çıkarak, sahte bilimin aşı karşıtlığı hareketinde nasıl rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, bilimsel bilginin kullanımının toplumsal etkilerini ortaya koyarak,eleştirel düşüncenin önemini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Bilim, Sahte Bilim, Aşı, Aşı Karşıtlığı, Sınırlandırma Ayracı, Bilim Felsefesi.

Abstract:
ABSTRACT
This study aims to address the debates on vaccination and anti-vaccination from a philosophical perspective within the context of science and pseudoscience. The study consists of a quantitative survey aimed at determining the reasons behind anti-vaccination, which is considered one of the most dangerous problems of our age on an individual, societal, and even global scale, and an investigation into which of these reasons are related to pseudoscience. Science, one of the most critical elements of modern societies, has contributed to significant innovations in the field of health thanks to the advancement of scientific knowledge and technology. Vaccines, one of these contributions, have played a crucial role in controlling infectious diseases. In the modern age, science shapes many aspects of life. However, overlooking the limits of science, the
misconception that scientific knowledge is always and under all circumstances superior and sufficient, the belief that science is absolute and infallible, and have led to the emergence of pseudoscience. Pseudoscience, which imitates scientific methods and principles but does not adhere to scientific standards or produce genuine scientific knowledge, can have harmful effects in all areas, but these effects can be particularly dangerous when it comes to health. Therefore, distinguishing science from pseudoscience is important not only in the field of philosophy but also in the field of health. To lay the groundwork for this study, the first chapter addresses the definition, nature, method and relationship of science with technological advancements, with a particular emphasis on the practical applications of science in the context of health technologies. The second chapter defines the concept of pseudoscience and focuses on the methods used to delineate the boundaries between science and pseudoscience. The anti-vaccination movement is analysed in the context of Popper's principle of falsifiability, Kuhn's paradigm shifts, and Feyerabend's criticisms of the scientific method. The study examines how the claims based on anti-vaccination are shaped by pseudoscience and statistical distortions, particularly how misinformation regarding the vaccine-autism link is spread. The ideas of philosophers who shared their opinions during the Covid-19 pandemic are also evaluated. The third chapter covers the definition and history of vaccines. The historical development of anti-vaccination and the reasons behind this movement are examined. In the final chapter of the study, a comprehensive analysis is presented by combining theoretical discussions on anti-vaccination with empirical data obtained from field studies on anti-vaccination.
The originality of this study lies in its examination of the important and controversial issues of vaccination and anti-vaccination from a philosophical
perspective within the context of science and pseudoscience. By drawing on fundamental concepts from the philosophy of science, it reveals how pseudoscience plays a role in the anti-vaccination movement. In this context, the study highlights the societal impacts of the use of scientific knowledge and demonstrates the importance of critical thinking. 
Keywords: Science, Pseudoscience, Vaccine, Anti-Vaccination, Demarcation Problem, Philosophy of Science.