Avrupa sağlık okuryazarlığı ölçeği çocuk formunun türk çocuklarında geçerlilik ve güvenirlilik çalışması
Validity and reliability of the european health literacy scale child form in Turkhis children
Yazar: İPEK ALTUNÖZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZCAN AYGÜN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu araştırma, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Çocuk Formunun Türk Çocuklarında geçerlilik ve güvenirlilik analizlerinin yapılması ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla planlanmıştır. Ölçek uyarlama tipindeki araştırmanın veri toplama süreci 2022 yılı kasım-aralık tarihleri arasında bir ilkokul ve ortaokulda yürütülmüştür. Örneklemini, 13 yaş altındaki 3. 4. 5. ve 6. sınıf gönüllü öğrencilerden ilk testte 637, ikinci testte 518 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak, Sosyo-demografik Veri Formu ve Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Çocuk Formu Türkçe (HLS-Child-Q15-TR) kullanılmıştır. Çalışmada, çeviri, uzman görüşünün alınması, geri çeviri, ön test/bilişsel görüşme ve nihai sürüm olmak üzere beş aşamalı sistematik yaklaşım kullanılmıştır. Araştırmada ölçeğin geçerlilik çalışmasında dil geçerliği, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği incelenmiştir. Güvenirlilik çalışmasında ise iç tutarlılık ve zamana göre değişmezlik incelenmiştir. Ölçeğin kapsam geçerlik indeksi 1.00 bulunmuştur. Doğrulayıcı faktör analizi ile test edilen kuramsal model, maddeler arası ilişkileri iyi açıklayamadığından alternatif faktör yapılarının araştırılması için açıklayıcı faktör analizi yapılmıştır. Açıklayıcı faktör analizinde KMO=0.858 ve Barlett's küresellik testi p<0.05 bulunmuştur.  Açıklayıcı faktör analizi sonucunda tek faktörlü yapıya (X2/SD = 4.49, CFI=0.85, GFI= 0.90, RMSEA= 0.081) karar verilmiştir. Tek faktörlü HLS-Child-Q15-TR'nin güvenirlilik çalışması tekrar testinin düzeltilmiş madde-toplam puan korelasyonlarının 0.41-0.60 arasında değiştiği ve 15 maddenin yeterli güvenilirliğe sahip olduğu saptamıştır. HLS-Child-Q15-TR'nin Cronbach Alfa katsayı 0.86 olarak hesaplanmıştır. Yarıya bölme metodu ile ölçekten elde edilen ölçümlerin güvenirliği ölçeğin bütünü için Spearman-Brown Katsayısının 0.83 değerine sahip olduğu belirlenmiştir. HLS-Child-Q15-TR'nin iki hafta ara ile yapılan test-tekrar testi arasındaki Pearson korelasyon katsayısının 0.96 olduğu belirlenmiştir. HLS-Child-Q15-TR 13 yaş altı Türk çocukları için geçerli ve güvenilir olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to analyse the validity and reliability of the European Health Literacy Scale Child Form in Turkish children and to determine its psychometric properties. The data collection process of the research on the adaptation of the scale was carried out in a primary and secondary school during the months of November and December 2022. The first test was conducted on a sample of 637 volunteer students who were in grades 3 to 6 and were under the age of 13. The second test was conducted on 518 volunteer students. The Sociodemographic Data Form and the European Health Literacy Scale Child Form Turkish (HLS-Child-Q15-TR) were used to collect data. A systematic approach consisting of five stages was implemented in the study: translation, obtaining expert opinions, back-translation, pre-test/cognitive interviews and editing the final version. The validity study of the scale consisted of examining linguistic validity, content validity and structural validity. The reliability study was designed to assess internal consistency and temporal stability. The content validity index of the scale was found to be 1.00. However, as the theoretical model tested by means of confirmatory factor analysis did not take sufficient account of the relationships between the items, an exploratory factor analysis was carried out to explore alternative factor structures. The exploratory factor analysis revealed that the KMO was 0.858 and the significance of Bartlett's sphericity test was p<0.05.  This analysis led to the decision to adopt a single-factor structure (X2/SD = 4.49, CFI = 0.85, GFI = 0.90, RMSEA = 0.081). The study of the reliability of the single-factor HLS-Child-Q15-TR showed that the corrected item-total score correlations of the retest ranged from 0.41 to 0.60 and that 15 items were determined to have sufficient reliability. The Cronbach alpha coefficient for the HLS-Child-Q15-TR was calculated to be 0.86. When the split-half method was used to obtain measures from the scale, a Spearman-Brown coefficient value of 0.83 was found for the reliability of the scale as a whole. The test-retest Pearson correlation coefficient for the HLS-Child-Q15-TR, administered two weeks apart, was found to be 0.96, indicating high reliability. The scale has been found to be valid and reliable for use with children less than 13 years of age in Turkey.