Karasu (Yukarı) havzasındaki tarihi ve arkeolojik veriler
Historical and archaeological date in Karasu (Up) basin
Yazar: YAVUZ GÜNAŞDI
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN CEYLAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History

Özet:
Bir bölgenin tarihi ve kültürel yapısının şekillenmesinde coğrafya belirleyici bir faktördür. Anadolu coğrafyası bunun en güzel örneği olarak karşımıza çıkar. Bu coğrafya içinde "su" belki de en önemli coğrafi kriterdir. Bu bakımdan çalışma bölgemizin içinde bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi, büyük su kaynakları, geniş düzlükleri ve hayvancılık için oldukça zengin arazileri ile tarihin her döneminde anılmıştır. 
Bölgenin su kaynakları sadece Anadolu kültürlerinin değil, Mezopotamya kültürlerinin de oluşmasında çok önemli bir yere sahiptir. Mezopotamya'ya hayat veren Dicle ve Fırat Nehirlerinden Fırat'ın en önemli iki kolundan biri olan Karasu Nehri bu bakımdan çalışmamızın temelini oluşturmaktadır. Kaynağını Erzurum'dan alan Karasu geçtiği yere hayat vermiş ve diğer önemli su kaynakları gibi birçok medeniyetin kurulmasına vesile olmuştur. Bu kapsamda suyun oluşturduğu bir medeniyet olan Karasu Havzasında tarihi ve arkeolojik kalıntılar incelenmiştir. Karasu Havzası boyunca yaptığımız saha çalışmalarında 40 kale, 23 höyük, 13 yerleşme, 7 kaya mezarı, 3 yer altı örme mezar, 3 yer altı oyma mezar, 6 kaya basamaklı su tüneli ve 1 obsidyen yatağı tespit edilmiştir. Tespit edilen bu merkezlerin birçoğu dönemsel olarak İlk Tunç, Demir, Orta Demir (Urartu) ve Orta Çağ dönemlerine tarihlendirilmiştir. 
Bu çalışma sayesinde antik çağ yazarlarından itibaren tarihi çalışmalarda belirleyici bir rolü olan suyun bölge tarihi açısından önemi bir kez daha pekiştirilerek bir kısmı ilk kez tanıtılan merkezlerle bölge Eski Çağ Tarihi daha net değerlendirilebilecektir.




Anahtar Kelimeler: Fırat, Karasu, Hurri, Hayaşa, Dayaeni/Diauehi, Urartu

Abstract:
Geography is a feature in the shaping of the historical and cultural structure of a region. The Anatolian Geography is seen as a great example of it. Water in this geography may be the most important criterion.  In this respect, Eastern Anatolia Region in our work area is mentioned by its great water sources, its extensive planes and its wealthy lands for livestock in every period of history.
The water sources of the region have an important place in the forming of Anatolian culture and Mesopotamia culture.  Karasu River that is one of the important parts of Fırat, the river that gives life to Mesopotamia, forms the basis of our work. Karasu that takes its source from Erzurum has given life to the places it has passed and it has conducted to be created several civilizations. Within this scope, the historical and archaeological ruins are examined in Karasu Basin which is a civilization consists of water. 40 castles, 23 mounds, 13 housing, 7 rock tombs, 3 burial vaults, 6 water tunnels and 1 obsidian have been defined in our fieldwork throughout Karasu Basin. Many of these centers defined have been dated that they belonged to Bronze, Iron, Urartu and Middle Age periods.
With the help of this work, water that has a great importance in the historical works since the writers of the ancient age has been stressed in terms of its significance and the region will make The Ancient History clear with the centers introduced in the first time. 



Key Words: Fırat, Karasu, Hurri, Hayaşa, Dayaeni/Diauehi, Urartu