Karaciğer yağlanması olan hastalarda, ultrasonografik olarak tespit edilen yağlanma derecesi ile biyokimyasal fibrozis ve inflamasyon belirteçlerinin ilişkisinin incelenmesi /
Yazar: CANBERK ÇOBANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÖKTUĞ ŞİRİN
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD), aşırı alkol tüketimi
olmadığı ve karaciğer hastalığının diğer nedenleri bulunmadığı halde, karaciğerde yağ
birikiminin var olmasıyla karakterize bir durum olup, birçok popülasyonda yağlı
karaciğerin en yaygın nedenidir ve yüksek prevalansı artmaya devam etmektedir.
Karaciğer biyopsisi yapılarak karaciğerden doku örneği alınması, alkol dışı yağlı karaciğer
hastalığı tanısı için altın standart olmasına rağmen, kanama ve organ hasarına yol açma
potansiyeli ve ek maliyetleri nedeniyle, genel popülasyonu içeren çalışmalarda rutin olarak
kullanılması her zaman mümkün olmamaktadır. Alternatif bir yöntem olarak, karaciğerin
ultrason ile incelenmesi, invaziv olmayan (doku hasarı oluşturmayan), nispeten ucuz ve
yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. NAFLD' ye sahip olduğundan şüphelenilen
hastaların taraması amacıyla erken dönemde kullanımı, giderek daha fazla kabul
görmektedir.
Çalışmamızda, yağlı karaciğer hastalığı bulunan bireylerde, ultrasonografik olarak tespit
edilen yağlanma derecesi ile standart olarak hesaplanan biyoşimik karaciğer sertleşmesi
(fibrozis) ve inflamasyon göstergeleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçladık.
Materyal ve metod: 2017-2023 yılları arasında yağlı karaciğer hastalığı tanısı konmuş
hastalar tarandı ve çalışmaya dahil kriterlerine uyan 253 hasta çalışmaya dahil edildi.
Hastane otomasyon sistemindeki kayıtları, e nabız verileri, yapılan biyoşimik tetkikler
(hemogram, CRP, biyokimya, seroloji, hormon ölçümleri) ve abdomen ultrasonografik
görüntülemeleri ve varsa karaciğer biyopsileri retrospektif olarak tarandı. Hastane
laboratuvarında kayıtlı biyoşimik (non-invaziv) serum test sonuçları kullanılarak, standart
biyoşimik karaciğer sertleşmesi (fibrozis) ve inflamasyon göstergeleri (serum
biyobelirteçleri) ((FIB-4, APRİ, NLR (Nötrofil/Lenfosit oranı), CAR (CRP/Albümin
oranı), Sistemik İmmün İnflamatuar İndeks(Sİİ)) hesaplandı. Karaciğer yağlanması
açısından hastalar, ultrasonografik derecelendirilmesine göre, 3 grupta (grade1-2-3)
sınıflanarak incelendi. Bu 3 hasta grubu birbiri içinde, biyoşimik karaciğer sertleşmesi
(fibrozis) ve inflamasyon göstergeleri (serum biyobelirteçleri) açısından kıyaslanacak ve
istatiksel olarak incelendi. Çalışmamızda, yağlı karaciğer hastalığı bulunan bireylerde,
ultrasonografik olarak tespit edilen yağlanma derecesi ile standart olarak hesaplananbiyoşimik karaciğer sertleşmesi (fibrozis) ve inflamasyon göstergeleri arasındaki ilişkiyi
değerlendirmeyi ve incelemeyi amaçladık.
Bulgular: Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji polikliniğine
01/01/2017- 31/12/2023 tarihleri arasında başvurmuş ve yağlı karaciğer tanısı almış olan
331 hasta retrospektif incelendi. İnceleme sonucunda çalışmaya dahil etme kriterlerine
uyan 253 hasta çalışmaya alındı. Hastalar ultrasonografi karaciğer yağlanma derecelerine
göre grade 1, rade 2 ve grade 3 olarak 3 grupta incelendi. 253 hastanın yaş ortalaması 54,7
± 11,5 olarak bulundu. Hasta sayısı incelendiğinde kadın hastaların sayısı %50,6 (n=128)
ve erkek hastaların sayısı %49,4 (n=125) olarak saptandı. Hastaların başvuru
ultrasonografik verileri incelendiğinde grade 1 yağlı karaciğer olan hasta sayısı
%33,2(n=84), grade 2 yağlı karaciğer görülen hasta sayısı %33,6 (n=85) ve grade 3 yağlı
karaciğer görülen hasta sayısı %33,2 (n=84) olarak bulundu. Cinsiyet açısından
incelendiğinde kadın cinsiyette 3 grup arasında kıyaslandığında grade 3 grubunda kadın
hastaların oranı grade 1'deki hasta oranına göre anlamlı derecede yüksek
bulunmuştur(p=0,014). Hastalar kilo açısından değerlendiğinde grade 3 hasta grubu kilo
açısından grade 1 hasta grubuna göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001). Hastalar
VKİ açısından değerlendirildiğinde grade 3 hasta grubu grade 1 hasta grubuna göre VKİ
açısından anlamlı derecede yüksek bulundu(p<0,001).Hastalar diyabet açısından
değerlendiğinde grade 3 hasta grubundaki diyabet oranı grade 1 hasta gurubuna göre
anlamlı farklılık olacak derecede yüksek saptanmıştır (p=0,014).Hastalar lenfosit açısından
değerlendirildiğinde grade 2 ve grade 3 hastalarında grade 1 hastalarına göre anlamlı
farklılık olacak derecede yükseklik saptanmıştır (p=0,002 ve p<0,001). Hastalar AST
açısından incelendiğinde grade 2 ve grade 3 hastalarında grade 1 hastalarına göre anlamlı
farklılık olacak derecede yükseklik bulunmuştur (p=0,044 ve 0,002). Hastalar ALT
açısından incelendiğinde grade 2 ve grade 3 hasta grubunda grade 1 hasta grubuna göre
ALT değeri anlamlı farklılık olacak derecede yüksek saptanmıştır. (p=0,003 ve <0,001).
Hastalar CRP açısından değerlendirildiğinde grade 3 hasta grubunda grade 1 hasta grubuna
göre CRP değerleri anlamlı farklılık olacak derecede yüksek saptanmıştır(p=0,009). Bu 3
grup hasta NLR açısından değerlendiğinde grade 1 grubunda grade 2 ve grade 3 grubuna
göre anlamlı farklılık olacak derecede yüksek saptanmıştır (p=0,008 ve 0,024). Hastalar
PLR açısından değerlendirildiğinde grade 1 hasta grubunda grade 2 ve grade 3 hasta
grubuna göre anlamlı farklılık olacak şekilde yüksek saptanmıştır. (p=0,002 ve 0,003).Bu 3
grup hasta AST/ALT oranı değerlendiğinde grade 1 hasta grubunda grade 2 ve grade 3
hasta gruplarına göre anlamlı farklılık olacak şekilde yüksek bulunmuştur (p=0,001 ve
0,008).
Sonuç: Çalışmamıza dahil edilen hastalar non-alkolik yağlı karaciğer tanısı mevcut olan
hastalardı ve hastalar ultrasonografik yöntemle belirlenmiş hepatosteatoz derecelerine
gruplara ayrıldı. Hepatik fibrozis belirteçleri, inflamasyon belirteçleri ve biyokimyasal
belirteçler hasta grupları arasında incelendi. Ultrasonografik hepatosteatoz derecesi arttıkça
kilo, VKİ, diyabet, AST, ALT, CRP, lenfosit değerlerinin arttığı görüldü, kadın cinsiyette
hepatik steatoz derecesinin artışıyla hasta sayısının artışı istatistiksel olarak anlamlı
görüldü.
Anahtar kelimeler: NAFLD, Ultrasonografi, İnflamasyon, Fibrosis

Abstract:
Objective: Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD), a condition characterized by the
presence of fatty deposits in the liver in the absence of excessive alcohol consumption and
other causes of liver disease, is the most common cause of fatty liver in many populations
and its high prevalence continues to increase. Although liver biopsy to obtain a tissue
sample from the liver is the gold standard for the diagnosis of non-alcoholic fatty liver
disease (NAFLD), it is not always routinely used in studies involving the general
population due to its potential for bleeding and organ damage and its additional costs. As
an alternative method, ultrasound examination of the liver is a non-invasive (non-tissue
damaging), relatively inexpensive and widely used method. Its early use for screening
patients suspected of having NAFLD is becoming increasingly accepted. In our study, we
aimed to evaluate the relationship between ultrasonographically detected degree of
adiposity and standardly calculated biosimic indicators of liver hardening (fibrosis) and
inflammation in individuals with fatty liver disease.

Material and method: Patients diagnosed with fatty liver disease between 2017 and 2023
were screened and 253 patients who met the inclusion criteria were included in the study.
Their records in the hospital automation system, e-nabız data, biochemical tests
(hemogram, CRP, biochemistry, serology, hormone measurements), abdominal
ultrasonographic imaging and liver biopsies, if available, were retrospectively reviewed.
Standard biosimic indicators of liver hardening (fibrosis) and inflammation (serum
biomarkers) ((FIB-4, APRI, NLR (Neutrophil/Lymphocyte ratio), CAR (CRP/Albumin
ratio), Systemic Immune Inflammatory Index (SII)) were calculated using biosimic (non-
invasive) serum test results recorded in the hospital laboratory. In terms of fatty liver
disease, patients were classified into 3 groups (grade1-2-3) according to ultrasonographic
grading. These 3 patient groups were compared and statistically analyzed in terms of
biosimic liver stiffening (fibrosis) and inflammation indicators (serum biomarkers).In our
study, we aimed to evaluate and examine the relationship between ultrasonographically
detected degree of fatty liver disease and standardly calculated biosimic liver stiffening
(fibrosis) and inflammation indicators in individuals with fatty liver disease.
Results: We retrospectively analyzed 331 patients who were admitted to Kocaeli
University Faculty of Medicine Hospital Gastroenterology outpatient clinic between
01/01/2017 and 31/12/2023 and diagnosed with fatty liver disease. As a result of the
examination, 253 patients who met the inclusion criteria were included in the study.
Patients were analyzed in 3 groups as grade 1, grade 2 and grade 3 according to the degree
of ultrasonography fatty liver. The mean age of 253 patients was 54.7 ± 11.5 years. The
number of female patients was 50.6% (n=128) and the number of male patients was 49.4%
(n=125). When the admission ultrasonographic data of the patients were analyzed, the
number of patients with grade 1 fatty liver was 33.2% (n=84), the number of patients with
grade 2 fatty liver was 33.6% (n=85) and the number of patients with grade 3 fatty liver
was 33.2% (n=84). When analyzed in terms of gender, the proportion of female patients in
the grade 3 group was found to be significantly higher than the proportion of patients in
grade 1 (p=0.014). When the patients were evaluated in terms of weight, grade 3 patient
group was significantly higher than grade 1 patient group in terms of weight (p<0.001).
When the patients were evaluated in terms of BMI, the grade 3 patient group was found to
be significantly higher in terms of BMI than the grade 1 patient group (p<0.001).When the
patients were evaluated in terms of diabetes, the rate of diabetes in the grade 3 patient
group was found to be significantly higher than the grade 1 patient group (p=0.014).When
the patients were evaluated in terms of lymphocytes, grade 2 and grade 3 patients were
found to be significantly higher than grade 1 patients (p=0.002 and p<0.001). When the
patients were analyzed in terms of AST, a significant difference was found in grade 2 and
grade 3 patients compared to grade 1 patients (p=0.044 and 0.002). When the patients were
analyzed in terms of ALT, ALT values were found to be significantly higher in grade 2 and
grade 3 patients compared to grade 1 patients (p=0.003 and <0.001). When the patients
were evaluated in terms of CRP, CRP values were found to be significantly higher in the
grade 3 patient group compared to the grade 1 patient group (p=0.009). When these 3
groups of patients were evaluated in terms of NLR, it was found to be significantly higher
in the grade 1 group than in the grade 2 and grade 3 groups (p=0.008 and 0.024). When the
patients were evaluated in terms of PLR, it was found to be significantly higher in the
grade 1 patient group than in the grade 2 and grade 3 patient groups (p=0.002 and 0.003).
When these 3 groups of patients were evaluated in terms of AST/ALT ratio, it was found to
be significantly higher in the grade 1 patient group than in the grade 2 and grade 3 patient
groups (p=0.001 and 0.008).
Conclusion: The patients included in our study were diagnosed with non-alcoholic fatty
liver disease and were divided into groups according to the degree of hepatosteatosis
determined by ultrasonographic method. Hepatic fibrosis markers, inflammation markers
and biochemical markers were analyzed between patient groups. It was observed that
weight, BMI, diabetes, AST, ALT, CRP, lymphocyte values increased with increasing
ultrasonographic hepatosteatosis grade, and the increase in the number of patients with
increasing hepatic steatosis grade in female gender was statistically significant.
Keywords: NAFLD, Ultrasonography, Inflammation, Fibrosis