Anadolu folklorik bebekleri ve seramik biblo olarak uygulamaları
Anatolian folkloric dolls and their applications as ceramic trinkets
Yazar: ALİME BELLEYİCİ
Danışman: PROF. DR. SEYHAN YILMAZ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı / Seramik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Bebekler = Infant ; Biblo = Bibelot ; Figür = Figure ; Folklor = Folklore ; Folklorik ögeler = Folkloric elements ; Hediyelik eşya = Souvenir ; Seramik malzemeleri = Ceramic materials ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Seramikler = Ceramics ; Yöresellik = Localism

Özet:
Bu tez kapsamında Anadolu'daki yöresel folklorik bebekler araştırılmış, araştırılan bebekler seramik biblo olarak yorumlanmıştır.
Geçmişten günümüze Anadolu geleneğinde pek çok yörede oyun ve oyuncak amaçlı farklı teknikler ve malzemelerle geleneksel kıyafetli folklorik bebekler üretildiği ve hala üretilmeye devam ettiği görülmektedir. Araştırmanın kapsamı ve sınırlılığını, Türkiye'deki 7 coğrafi bölgeden 15 ayrı yörenin folklorik bebekleriyle isim yapmış yöre, il ve ilçelerden örnekler oluşturmaktadır. Bu örnekler üzerinden söz konusu bebeklerin tarihsel süreçleri araştırılarak biçimsel özellikleri irdelenmiştir. İncelenen örnekler üzerinden ilgili bebek figürlerinin çoğunluğunun kadın figürü olarak biçimlendirildiği görülmüştür. Ayrıca bebeklerin ait olduğu yörenin giyim kuşam kültürlerini yansıttığı dikkat çekmektedir. Erkek figürlerin yapımına ise daha az rastlanmıştır.
Üretilen bebeklerin stil özellikleri ve yörenin giyim kuşam kültürleri de dikkate alınarak seramik biblo olarak yorumları yapılmıştır. Bu kapsamda seramik bibloların tarihi araştırılmış ve tarihsel süreçte öne çıkan önemli biblolardan örnekler incelenmiştir. Araştırılan biblo örneklerinden ve seçilen yörelerden hareketle seramik biblolar tasarlanmıştır.
Uygulama sürecinde kadın biblo figürünün modeli polimer kilden oluşturulmuş daha sonra kalıbı alınarak çamur döküm yöntemiyle üretilmiştir. Kalıbı alınan figürün giyimi, seçilen yörenin folklorik bebeği ve ilgili yörenin giyim kuşam kültürü dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. Modelden kalıbı alınan ve döküm yöntemiyle yapılan figüre döküm sonrasında farklı hareketler kazandırılmıştır. Bisküvi pişiriminden sonra sıraltı boya kullanılarak dekoru yapılmış, çamur cinsine bağlı olarak 1050-1150°C sıcaklık aralığında pişirimi gerçekleştirilmiştir.
Sonuç olarak, yörelerin folklorik unsurlarının ele alındığı ve folklorik bebeklerden ilham alınarak oluşturulan seramik bibloların yörelerin kültürel zenginliğini yansıtması açısından kültüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca söz konusu çalışmanın hediyelik objelerde seramik malzemenin kullanılabilirliğini ortaya çıkarmakta turizm amaçlı üretilen ürünlere kaynaklık edeceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Seramik, folklorik bebek, biblo, figürin, yöre

Abstract:
Within the scope of this thesis, local folkloric dolls in Anatolia were researched, and the researched dolls were interpreted as ceramic trinkets.
It is seen that folkloric dolls with traditional clothes are produced with different techniques and materials for game and toy purposes in many regions in the Anatolian tradition from past to present and are still being produced. The scope and limitations of the study, 7 of 15 separate regions of the folkloric dolls made their name from the geographical region of Turkey constitutes examples of cities and towns. Through these examples, the historical processes of the babies in question were researched and their formal features were examined. Based on the samples examined, it was seen that most of the related doll figures were shaped as female figures.It is also noteworthy that it reflects the clothing culture of the region where the babies belong. Male figures are less common.
Some provinces and districts were selected from seven geographical regions, considering that geographical and cultural characteristics will create a difference in doll production. Considering the style characteristics of the dolls produced and the clothing culture of the region, interpretations were made as ceramic trinkets. In this context, the history of ceramic trinkets was researched and examples of important trinkets that came to the fore in the historical process were examined. Based on the researched trinket samples and selected regions, ceramic trinkets were designed.
During the application process, the model of the female trinket figure was created from polymer clay and then it was molded and produced by casting. The dressing of the molded figure was carried out taking into account the folkloric doll of the selected region and the dressing culture of the relevant region. After casting, different movements are given to the figure, which is molded and cast from the model. After the biscuit firing, the decoration was made using under glaze paint, and the firing process was carried out at 1050-1150 ° C depending on the sludge has been carried out.
As a result, it is thought that ceramic trinkets, which deal with the folkloric elements of the regions and inspired by folkloric dolls, will contribute to the culture in terms of reflecting the cultural richness of the regions. In addition, it can be said that the study in question will reveal the usability of ceramic material in gift objects and will be a source for products produced for tourism purposes.

Keywords: Ceramic, folkloric doll, trinket, figurine, region