Bitki büyüme düzenleyicilerin fesleğen (Ocimum basilicum L.)'in fizyolojik parametreleri ve tuz stresine toleransı üzerine etkileri
The effects of plant growth regulators on physiological parameters and salt stress tolerance in sweet basil (Ocimum basilicum L.)
Yazar: HALİME KAHVECİ
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL KARAMAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Tuzluluk, tüm dünyada özellikle tarla ve bahçe bitkileri için büyüme, gelişme ve üremeyi sınırlayan en önemli stres faktörlerinden birisidir. Bitkilerde tuzluluğun olumsuz etkilerine karşı ekzojen olarak hormon ve bitki büyüme düzenleyici bileşikler (BBD)  uygulanmakta olup bu çalışmada farklı BBD'ler ile muamele edilmiş fesleğen (Ocimum basilicum L.)  bitkileri tuz stresi altında yetiştirilerek strese cevapları araştırılmıştır. Bu amaçla fesleğen tohumları 0,05 - 0,025 mM salisilik asit (SA), 1 - 0,25 mM triptofan (trp) ve 0,1 - 0,2 mM b-karoten çözeltilerinde 24 saat bekletilmiş ve ekilen tohumlar fide haline gelince kademeli olarak 100 mM'a çıkarılan tuzlu su solusyonu ile sulanmıştır. Çiçeklenme öncesi hasat edilen bitkilerde büyüme ve verim değerleri, klorofil içeriği ve uçucu yağ kompozisyonundaki değişimler gibi fizyolojik özellikler incelenmiştir. BBD uygulanan ve normal şartlarda yetiştirilen fesleğenlerde genel olarak yüksek büyüme ve verim değerleri elde edilmiştir. Özellikle 0,05 mM SA ve her iki trp  konsantrasyonunda kontrole göre daha verimli bitkiler elde edilmiştir. 
Çalışmada tuz stresi altında yetişen tüm bitkilerde kontrol grubuna göre verim ve fizyolojik değerlerde düşüş gözlenmiştir. BBD uygulamalarının tuz stresi karşısında büyüme ve verim değerlerinde kontrol tuz grubuna göre artış sağladığı, ancak klorofil miktarında önemli bir değişim olmadığı gözlenmiştir. Fesleğen bitkisinin kuru yaprakları Katı Faz Mikro Ekstraksiyon yöntemi (SPME) ile analiz edilerek uçucu bileşenleri tespit edilmiştir. Tuzsuz ortamda yetişmiş kontrol grubunda linalool maddesi ana bileşen olarak gözlenirken, 0,25 mM trp ve 0,1 mM b-karoten uygulamalarında ana bileşenin  linalool+metil eugenol+eugenol, tuz stresi altındaki fesleğenlerde ise kontrol grubunda ana bileşenin eugenol olduğu tespit edilmiştir. BBD uygulanan ve tuz stresinde yetiştirilen fesleğen fidelerinde de ana bileşenin metil eugenol olduğu görülmüştür. Tuz stresinde bitki linalool biyosentez yolunu değiştirerek metil eugenol sentezini artırmıştır. 
Sonuç olarak tuz stresi altında konsantrasyona bağlı olarak trp ve SA uygulamalarının fesleğen bitkisinde büyüme ve verim değerlerinde iyileşme sağladığı, tuz stresinin ve farklı BBD konsantrasyonlarının uçucu bileşenlerin kompozisyonunu değiştirdiği saptanmıştır.

Abstract:
Salinity is the one of the important stress factors that limits growth and reproduction of field and horticultural crops worldwide. Exogenous hormones and plant growth regulators (PGRs)  are used against the negative effects of salinity on plants. In this study was aimed to reveal the responses of basil (Ocimum basilicum L. ) plants grown against salt concentrations that treated with different PGRs. For this purpose, 0,05 – 0,025 mM salicylic acid (SA), 1 – 0,25  mM  tryptophan (trp)  and  0,1 – 0,2 mM  b-carotene were applied to the basil seeds during 24 hours. When the seeds were seedlings, they were watered with saline solution gradually increasing to 100 mM. The plants were harvested before flowering and their physiological properties such as growth parameters and yield values, chlorophyl content and changes of essential oil composition were investigated. Generally, high growth and yield values were obtained from PGRs applications growing under normally conditions. In particular higher yielding plants were obtained from 0.05 mM SA and both tryptophan concentrations than control group.
In the study, all plants growing under salt stress showed a decrease in yield and physiological parameters compared to the control group. It was observed that PGRs applications increased the growth and yield parameters against salt stress compared to control salt group, but there was no significant change in chlorophyll content. Dried leaves of basil plant were analyzed using Solid Phase Micro Extraction method (SPME) and their essential oil components were determined. In the control group grown without salt conditions linalool was determined as the main component. While linalool + methyl eugenol + eugenol  were the main components in the plants grown at 0.25 mM trp and 0.1 mM  b-carotene it was eugenol  for the salt stressed control group. In addition, it was observed that the main component of PGRs applications in salt stress conditions were methyl eugenol. In salt stress, the plant increased the synthesis of methyl eugenol by altering the linalool biosynthesis pathway. 
As a result, it was determined that trp and SA treatments improved the growth and yield values depending on the concentration and different PGRs concentrations changed the composition of volatile components of basil plants under salt stress.