Araç kasko şirketlerinin AHP temelli ağırlıklandırma yöntemi üzerinden TOPSİS ve PROMETHEE yöntemleri ile seçimi
Selection of vehicle insurance companies with TOPSİS and PROMETHEE methods over AHP based weighting method
Yazar: İSLAM MAMAN
Danışman: DOÇ. DR. ALKAN ÖZKAN
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Matematik = Mathematics ; Sigortacılık = Insurance
Dizin: Analitik hiyerarşi yöntemi = Analytical hierarchy method ; Kasko sigortası = Comprehensive coverage ; Kaza sigortası = Accidental insurance ; Promethee = Promethee ; TOPSIS = TOPSIS ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Ülkemizde her yıl Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından trafikte meydana gelen maddi hasarlı ve ölümlü yaralanmalı kaza verileri açıklanmaktadır. Trafik kazaları ve kazaların yol açtığı maddi ve manevi zararlar, yıllar geçmesine rağmen trafiğe çıkan araç sayısının artmasına da bağlı olarak ülkemizin yaşadığı en önemli ve en maliyetli sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Bu sorunları giderebilmek için sigortacılık sektörü ortaya çıkmıştır.
Sigortacılık sektöründe sunulan hizmetler genellikle hayat ve hayat dışı alanlar olarak iki ana grupta toplanmıştır. Kasko sigortası, hayat dışı sigortalar alanının mal sigortaları bölümünde yer almakta ve sigortalının motorlu kara taşıtında meydana gelen yanma, çalınma, hasar, ... gibi durumlarda tazminatın ödenmesi sağlamak için yapılmaktadır. Kasko sigortasının temel kavramlarından biri olan kasko poliçesinde, tarafların birbirine karşı olan yükümlülükleri, garanti kapsamı, sigortanın başlangıç ve bitiş zamanı gibi önemli detaylar net bir şekilde belirtilir. Kasko poliçesinin amacı, araçtaki hasarı tespit etmek ve hasar masraflarının bir kısmını veya tamamını sigorta kapsamında karşılamaktır. İstatistik veriler dikkate alındığında kasko sigortası yaptırmak büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle araç sahibinin çok geniş teminatları olan kasko teklifi alırken dikkat etmesi gereken en önemli husus, olası riskleri önceden göz önünde bulundurmak; hem kendisini hem de sevdiklerini korumaktır. Bu nedenle, bu çalışmada uzman karar vericilerden alınan veriler kullanılarak güvenirlik, poliçenin kapsamlılığı, ödeme kolaylığı, ikame araç teminatı ve poliçenin sigortalanan aracın değerini yansıtması kriterleri üzerinden sigorta sektöründe faaliyet gösteren altı (6) kasko şirketi değerlendirilerek en uygun olanının seçimi; rasyonelliği, kavrama ve hesaplama kolaylığının olması ve literatürde çok yaygın kullanılması nedeniyle, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) temelli ağırlıklandırma yöntemi üzerinden Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSİS) ve Preference Ranking Organization Method for Enrichment Evaluations (PROMETHEE) yöntemleri ile yapılmıştır. Alınan veriler kullanılarak öncelikle AHP yöntemi ile kriterlerin önem ağırlıkları belirlenmiştir. Daha sonra çoklu kriterleri normalize etmek ve en uygun alternatif seçimini yapmak için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden TOPSIS ve PROMETHEE yöntemleri kullanılmıştır. Kullanılan yöntemlerin sonuçları karşılaştırılarak benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulmuştur. Yapılan bu çalışmanın kasko sigortası seçimine farklı bir bakış açısı kazandırması amaçlanmıştır. Ayrıca kriterler üzerinden seçim yaparken kullanılan ÇKKV yöntemleri, daha tutarlı ve güvenilir kararlar verme fırsatı sunmaktadır.

Abstract:
In our country, data on traffic accidents with material damage and death or injury are announced every year by the Turkish Statistical Institute (TUIK). Traffic accidents and the material and moral damages caused by accidents continue to be one of the most important and costly problems experienced by our country, due to the increase in the number of vehicles on the road, even after years. The insurance industry emerged to solve these problems.
The services offered in the insurance industry are generally grouped into two main groups: life and non-life areas. Motor insurance is included in the property insurance section of the non-life insurance field and is provided to ensure compensation is paid in cases such as fire, theft, damage, etc. that occur in the motor vehicle of the insured. In the automobile insurance policy, which is one of the basic concepts of automobile insurance, important details such as the obligations of the parties to each other, the warranty scope, and the start and end time of the insurance are clearly stated. The purpose of the automobile insurance policy is to detect the damage to the vehicle and cover some or all of the damage costs under insurance. Considering the statistical data, it is of great importance to have car insurance. For this reason, the most important thing that the vehicle owner should pay attention to when receiving a comprehensive insurance offer is to consider possible risks in advance; is to protect both himself and his loved ones. Therefore, in this study, using the data received from expert decision makers, six (6) automobile insurance companies operating in the insurance sector were evaluated and the most appropriate one was selected based on the criteria of reliability, comprehensiveness of the policy, ease of payment, replacement vehicle coverage and whether the policy reflects the value of the insured vehicle. Due to its rationality, ease of comprehension and calculation, and widespread use in the literature, it was carried out using the Analytical Hierarchy Process (AHP) based weighting method, Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSİS) and Preference Ranking Organization Method for Enrichment Evaluations (PROMETHEE) methods. Using the data received, the importance weights of the criteria were first determined by the AHP method. Then, TOPSIS and PROMETHEE methods, which are Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods, were used to normalize multiple criteria and choose the most appropriate alternative. By comparing the results of the methods used, similarities and differences were revealed. The aim of this study is to provide a different perspective on the choice of motor insurance. In addition, MCDM methods used when making selections based on criteria offer the opportunity to make more consistent and reliable decisions.