Anadolu Roma İmparatorluk dönemi heykeltıraşlığında ayakkabı betimlemeleri
Depictions of footwear in Roman Imperial sculpture in Anatolia
Yazar: HAZAL İŞTAR KOÇYİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. HASAN KASAPOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology

Özet:
Bu tezde MÖ 27 – MS 395 yılları arasında hüküm sürmüş Roma İmparatorluk Dönemi heykel sanatının Anadolu örneklerinde yontulmuş olan ayakkabıların, dönemin sanat ve estetik anlayışı ile inanç ve toplumsal normları göz önünde bulundurulup kökenleri, ve diğer geçmiş medeniyetlerle stil benzerlikleri ve farklılıkları da dâhil edilip çeşitli kıstaslarla ayrıntılı ve kapsamlı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. 
Bununla birlikte, Anadolu odaklı eserler incelenirken oluşturulacak tipoloji yardımıyla günümüze kadar koruna gelmiş Roma İmparatorluk Dönemi ayakkabıları da stilistik, ikonografik ve tipoloji karşılaştırmalara tabi tutularak, dönemin ayakkabı türlerinin heykel sanatına gerçekçi bir üslupla mı yoksa sanatçının hayal gücüyle mi yansıtıldığı; Roma İmparatorluk Dönemi heykeltıraşlığındaki kopya eserlerde ve özgün Roma plastik eserlerinde yontulan ayakkabıların Roma Dönemi'ne mi özgü, yoksa Grek/Hellenistik Dönem kopyalarından kaynaklı mı olduğu sorusuna da cevap aranmaya çalışılmıştır.
Tez çalışmasının temel materyalini, Anadolu kökenli olup, bilimsel yayın çalışmaları tamamlanmış Roma İmparatorluk Dönemi heykeltraşlık eserlerinden, ayakkabılı olanlar oluşturmaktadır.
Bu tezde ilk olarak konuyla bütünlük kurulması amacıyla ayakkabının tarihsel gelişimi, Antik Dönem ayakkabı tipleri araştırılmıştır.  Anadolu'da bulunmuş Roma İmparatorluk Dönemi Heykeltıraşlık eserleri için Anadolu'daki heykel atölyelerinde tespit edilmiş heykeltıraşlık eserleri ve Türkiye'deki arkeoloji müzelerinde sergilenen heykeltıraşlık eserler hakkında ayrıntılı ve titiz bir şekilde her türlü görsel ve yazınsal kaynak taraması yapılarak konu hakkında bir literatür çalışması yapılmıştır.
Tez kapsamına alınan heykeltraşlık eserlerin değerlendirilmesi yapılırken söz konusu eserlerin ikonografik, stilistik ve tipolojik özellikleri ve bulundukları antik kentlerdeki buluntu konumları-kontekstleri göz önünde bulundurulmuştur. Anadolu'da bulunmuş olan Roma İmparatorluk Dönemi'ne ait heykeltraşlık eserlerinde yontulmuş olan ayakkabılar akademik bir yayında ilk kez toplu bir şekilde konu edinilmiştir. Konu işlenirken izlenecek metotlarla ayakkabıların heykel sanatı ve özellikle imparatorların heykel ve kabartmalarında halk ve düşmanlarının üzerinde gücünü ve yetkinliğini gösteren bu zarif bir propaganda malzemesi üzerinden döneminin sanat, inanç ve toplumsal anlayışı, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik durumunun anlaşılırlığına katkıda bulundurmuştur.

Abstract:
Footwears, which were invented by human beings to protect their feet against harsh climatic and geographical conditions, and which developed over time and became a status quo determinant, appear as distinguished examples in the art of sculpture. Considering the stylistic and typological features seen in these footwear descriptions, various studies have been carried out on the need to be considered as a criterion in sculpture-oriented dating. Shoes in sculptures; Types of these types were examined on the basis of criteria such as sole shape, sole height, claw shape, shoe tying style and style, and ornamentation on shoes. In this thesis, the shoes carved in Anatolian examples of the sculpture art of the Roman Imperial Period, which reigned between 27 BC and 395 AD, were analyzed with various criteria, including their origins, style similarities and differences with other past civilizations, considering the art and aesthetic understanding of the period, belief and social norms. explained in detail and comprehensively. In addition, with the help of the typology to be created while examining the Anatolian-oriented works, the Roman Imperial Period shoes, which have been preserved until today, are also subjected to stylistic, iconographic and typological comparisons, and whether the shoe types of the period are reflected in the sculpture art with a realistic style or with the imagination of the artist; It has also been tried to find an answer to the question of whether the shoes carved in the replica works of Roman Imperial Period sculpture and original Roman plastic works are specific to the Roman Period or whether they originate from the Greek/Hellenistic Period copies. The basic material of the thesis work consists of the shoe types of the Roman Imperial Period sculpture works of Anatolian origin, whose scientific publications have been completed. In this thesis, first of all, the historical development of shoes and the types of shoes of the Antique Period were investigated in order to establish integrity with the subject. A literature study was conducted on the subject by scanning all kinds of visual and literary sources in a detailed and meticulous manner about the sculptures found in the sculpture workshops in Anatolia for the Roman Imperial Sculpture works found in Anatolia and the sculptures exhibited in the archeology museums in Turkey. While evaluating the sculptural works included in the thesis, the iconographic, stylistic and typological features of the works in question and the location-contexts of the finds in the ancient cities were taken into consideration. The shoes carved in the sculptural works of the Roman Imperial Period found in Anatolia were discussed collectively for the first time in an academic publication. The art, belief and social understanding of the period contributed to the understanding of the socio-cultural and socio-economic situation through this elegant propaganda material, which shows its power and competence over the people and their enemies, especially in the sculptures and reliefs of the emperors, with the methods to be followed while the subject is being handled.