Patojen belirginliğinin görsel estetik algı ve tercihler üzerindeki etkisi
The effect of pathogen salience on visual aesthetic perception and preferences
Yazar: SERKAN ÖZÇAKAN
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM MERT TEKÖZEL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Davranışsal bağışıklık sistemi = Behavioral immune system ; Estetik = Aesthetics ; Görsel algılama = Visual perception ; Görsel belirginlik = Visual salience ; Görsel etkileşim = Visual interactive ; Görsel ögeler = Visual items ; Görsellik = Visuality ; Patojenler = Pathogens

Özet:
Davranışsal bağışıklık sisteminin (DBS) patojenleri tespit için kullandığı yollardan birinin morfolojik sapmaları izleme olduğu birçok araştırmada ortaya konulmuştur (bkz. Ackerman ve ark., 2018; Miller ve Maner, 2012). Dahası, -DBS tetiklendiğinde- morfolojik sapmalara yönelik hassasiyet normal formlardan sapmış görsel uyaranlara karşı da gösterilmektedir (Nussinson ve ark., 2018). Mevcut araştırma, benzer bir etkinin görsel estetik değerlendirmeler için de söz konusu olup olmadığını inceleme amacı taşımaktadır. Bu çerçevede patojen tehdidi deneysel olarak belirgin hâle getirilen katılımcıların, çeşitli sanat eserlerine dair tercihlerinin ve bu eserleri algılama biçimlerinin değişip değişmediği incelenmiştir. 
	Sanat eserleri söz konusu olduğunda 'normalden sapmış' olarak değerlendirilebilecek uyaranların neler olabileceği incelendiğinde, görsel estetik literatüründe büyük önem teşkil eden 'gerçekçilik' parametresi öne çıkmaktadır. Gerçekçi-soyut spektrumunda; soyut resimlere yaklaştıkça dış dünyanın çarpıtılmış ve 'normalden sapmış' bir formda yansıtıldığı açıktır (Krajewska ve Waligorska, 2015). Bu noktadan hareketle; patojen belirginliği altında, gerçekçi olmayan resimlerin daha az beğenileceği ve belirsiz (yarı gerçekçi) resimlerin daha gerçek dışı algılanacağı öngörülmüştür. Çalışma, DBS aktivasyonu sonrası estetik algı ve beğenilerdeki değişimi ele alan ilk çalışma olma niteliği taşımaktadır. 
	Bu amaç doğrultusunda deney, 97 katılımcıyla (68 kadın, 29 erkek) gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar patojen belirgin (patojen tehdidi içeren görsellerin sunulduğu), diğer tehditler (patojen tehdidinden farklı tehditler içeren görsellerin sunulduğu) ve nötr (nötr görsellerin sunulduğu) olmak üzere üç deneysel koşula seçkisiz olarak atanmıştır. Ardından katılımcılar -üç farklı profesyonel tarafından gerçekçi, belirsiz ve gerçek dışı olarak sınıflandırılmış olan- 24 resme dair beğeni ve gerçeğe uygunluk düzeylerini bildirmiştir. Beğeni hakkındaki sonuçlar öngörülerle uyumludur: Katılımcıların gerçek dışı ve belirsiz resimlere dair beğeni düzeyleri patojen belirginliğinden etkilenmektedir. Buna karşın gerçekçi resimlere dair beğeni düzeylerinde ise patojen belirginliği etkisi söz konusu değildir. Daha açık bir ifadeyle, katılımcıların patojen belirgin görsellere maruz bırakıldığı koşulda, nötr ve korku içeren görsellere maruz bırakıldığı koşullara göre, gerçek dışı ve belirsiz resimleri daha az beğendikleri ancak gerçekçi resimleri beğeni düzeylerindeyse bir değişim olmadığı görülmüştür. Öte yandan resimlerin algılanan gerçeğe uygunluk düzeyleri üzerinde patojen belirginliğinin anlamlı bir etkisine rastlanmamıştır. DBS aktivasyonunun görsel estetik tercihlerde gerçekçilikten sapmaya yönelik bir tahammülsüzlük yarattığına işaret eden mevcut bulgular, ilgili literatür doğrultusunda değerlendirilmiştir.

Abstract:
It has been demonstrated in many studies that one of the ways behavioral immune system (BIS) uses to detect pathogens is to monitor morphological deviances (see Ackerman et al., 2018; Miller & Maner, 2012). Moreover, when BIS is triggered, sensitivity to the morphological deviances is also demonstrated against visual stimuli that deviate from normal forms (Nussinson et al., 2018). The current research aims to examine whether a similar effect is also in question for evaluations of visual aesthetics. In this context, it has been examined whether the preferences and perception of the participants, whose pathogen threat has been made salient experimentally, differ for various artworks.
	When examining the stimuli that can be considered as 'deviated from the normal' when it comes to works of visual art, the 'realism' parameter, which is of great importance in the visual aesthetic literature, comes to the fore. In the realistic-abstract spectrum; as we approach abstract paintings, it is clear that the external world is reflected in a distorted and 'deviated form' (Krajewska & Waligorska, 2015). From this point of view; under the pathogen salience, it is predicted that unrealistic pictures would be less preferable, and ambiguous (semi-realistic) pictures would be perceived more unrealistic. The study is the first to address the change in aesthetic perception and preferences after BIS activation.
	For this purpose, the experiment was carried out with 97 participants (68 female, 29 male). Participants were randomly assigned to three experimental conditions: pathogen salient (presenting images containing pathogen threat), other threats (presenting images containing no pathogen but fear-inducing), and neutral (presenting neutral images). Then, the participants reported their level of liking and perceived realism level for 24 paintings—previously classified as realistic, ambiguous, and unrealistic by three different professionals. The results about liking are in line with the predictions: Participants' level of liking for unrealistic and ambiguous paintings is affected by pathogen salience. On the other hand, the level of liking for realistic paintings is not affected. More precisely, it was observed that when participants were exposed to pathogenic images, they liked unrealistic and ambiguous paintings less than when they were exposed to neutral and fear-inducing images, however, there was no change in their liking for realistic paintings. On the other hand, no significant effect of pathogen salience was found on the perceived realism levels of the pictures. The findings that indicate BIS activation creates an intolerance to deviate from realism in visual aesthetic preferences have been evaluated in line with the relevant literature.