Yayılı kirleticilerin kontrolü
Control of diffuse pollutants
Yazar: EBRU ACAR
Danışman: PROF. DR. SİNAN UYANIK
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Gün geçtikçe artan nüfus, temel beslenme ihtiyaçlarının karşılanması adına tarım
faaliyetlerinin kontrolsüz bir şekilde artmasına sebep olmakta; teknolojinin büyümesi
ve daha iyi yaşam koşullarına duyulan talep ise enerji ve su kaynaklarının bilinçsizce
tüketilmesine yol açmaktadır. Bu durumlar, doğal dengeyi bozarak çevre kirliliğine
neden olmaktadır. Dünya genelinde bu dengenin bozulması, iklim değişikliğine de
katkıda bulunmaktadır. İklim değişikliği sonucunda, bazı bölgelerde su kıtlığı
nedeniyle tarımsal üretim azalırken; diğer taraftan düzensiz ve şiddetli yağışlar, toprak
erozyonuna sebep olarak yaşamsal maddeleri toprak yüzeyinden uzaklaştırmaktadır.
Bu durum, zararlı kirleticilerin su ortamlarına ulaşmasına, biyolojik dengeyi bozarak
toksik etkiler oluşturmasına, su ürünlerinin azalmasına ve insan sağlığını tehdit
etmesine yol açmaktadır.
İnsan faaliyetleri sonucu ortaya çıkan çevresel kirlilikleri, kontrol edilebilir (noktasal
kaynaklı) ve kontrol etmesi zor olan, yani yayılı kirlilik olarak adlandırabileceğimiz
iki ana kategoriye ayrılabilir. Farklı kaynaklardan ortaya çıkan kirleticilerin su, hava
ve toprak sistemlerine yayılması, çevresel sürdürülebilirliği tehdit eden önemli bir
sorundur.
Bu tez, yayılı kirliliğin etkili bir şekilde kontrol edilmesini amaçlayarak çeşitli
uygulama stratejilerini incelemektedir. Çalışma kapsamında, yayılı kirliliğin tanımı,
etkileri ve küresel ölçekteki önemi detaylı bir şekilde incelenmiş ve literatürden yayılı
kirliliği önlemeye yönelik kullanılan "En İyi Yönetim Uygulamaları" araştırılmıştır.
Tarımsal faaliyetler yayılı kirleticilerin en önemli kaynaklarından biridir ve bu
kirliliğin etkili bir şekilde kontrol edilmesi büyük önem taşımaktadır. Özellikle,
tarımsal kaynaklı azot (N) ve fosfor (P) yüklerinin su kaynaklarına ulaşması, su
kalitesini bozarak ekosistemlere ve insan sağlığına zarar verebilmektedir. Bu
bağlamda, "En İyi Yönetim Uygulamaları" (EİYU) kritik bir rol oynamaktadır.
Sonuç olarak, yayılı kaynaklardan gelen kirleticilerin azaltılması için, EİYU' nun
uygulanması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması gerekmektedir. Bu uygulamaların
etkili bir şekilde hayata geçirilmesi, tarımsal kirliliğin kontrolü ve çevresel
sürdürülebilirlik açısından büyük önem taşımaktadır. Tarımsal kaynaklı yayılı
kirleticilerin kontrol altına alınması, su kaynaklarının korunması ve ekosistem
sağlığının iyileştirilmesi için elzemdir.

Abstract:
The ever-increasing population causes an uncontrolled increase in agricultural
activities in order to meet basic nutritional needs; The growth of technology and the
demand for better living conditions lead to unconscious consumption of energy and
water resources. These situations disrupt the natural balance and cause environmental
pollution. Disruption of this balance worldwide also contributes to climate change. As
a result of climate change, agricultural production decreases in some regions due to
water scarcity; On the other hand, irregular and heavy rainfall causes soil erosion and
removes vital substances from the soil surface. This situation causes harmful pollutants
to reach aquatic environments, disrupting the biological balance and creating toxic
effects, decreasing aquatic products and threatening human health.
Environmental pollution resulting from human activities can be divided into two main
categories: controllable (point source) and difficult to control, that is, diffuse pollution.
The spread of pollutants from different sources into water, air and soil systems is an
important problem that threatens environmental sustainability.
This thesis examines various implementation strategies aimed at effectively
controlling diffuse pollution. Within the scope of the study, the definition of diffuse
pollution, its effects and its importance on a global scale were examined in detail and
"Best Management Practices" used to prevent diffuse pollution were investigated from
the literature.
Agricultural activities are one of the most important sources of diffuse pollutants and
effective control of this pollution is of great importance. In particular, agricultural
nitrogen (N) and phosphorus (P) loads reaching water resources can damage
ecosystems and human health by deteriorating water quality. In this context, "Best
Management Practices" (BMP) play a critical role.
As a result, in order to reduce pollutants from diffuse sources, it is necessary to
implement and ensure the sustainability of EBP. Effective implementation of these
practices is of great importance in terms of agricultural pollution control and
environmental sustainability. Controlling emitted pollutants from agricultural sources
is essential for protecting water resources and improving ecosystem health.