Akromegalide uzun etkili somatostatin analoglarının ve hastalık aktivitesinin glukoz toleransı üzerine etkileri
The role of long acting somatostatin analogues treatment on glucose homeostasis in acromegaly
Yazar: FEYZA YENER ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL ALTUNTAŞ
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2011
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Giriş ve amaç: Bozulmuş glukoz toleransı ve diabetes mellitus akromegali hastalarında sıklıkla saptanan ciddi ko-morbiditelerdir. Akromegalide kronik GH fazlalığına bağlı gelişen insülin direnci ve tedavi sürecinde kullanılan uzun etkili somatostatin analoglarının GH yanında insülin ve glukagonu da inhibe etmesi sonucu glukoz toleransında bozukluklar gelişmektedir. Çalışmamızda, hastalık aktivitesi ve uzun etkili somatostatin analoğu olan oktreotid-LAR ve lanreotid-Autogel tedavisinin akromegali hastalarında insülin direnci ve β-hücre fonksiyonu açısından glukoz homeostazı üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. 

Materyal-metod: Prospektif, kesitsel çalışmamızda toplam 30 hasta (17 erkek, 13 kadın; ortalama yaş:44,63±11,85 yıl) incelenmiştir. Hastalarda açlık insülini, kan glukozu, HbA1c ve IGF-1 düzeyi çalışılmıştır. 75 gr glukoz ile OGTT sırasında 0., 30., 60. ve 120. dakikalarda GH, insülin ve glukoz düzeyleri ölçülmüştür. Hastalık aktivitelerine göre hastalar 3 farklı gruba ayrılmıştır. Cerrahi kür grubunda, transsfenoidal hipofiz adenomektomi operasyonu geçirmiş ve kür sağlanmış olan; remisyon grubunda, operasyon ile başarı sağlanamamış ancak uzun etkili SSA ile remisyon sağlanmış olan; aktif grupta ise operasyon ile kür sağlanamamış, uzun etkili SSA tedavisi altında halen aktif hastalık ile izlenen olgulardan oluşturulmuştur. Her grup belirtilen kriterlere uygun 10 hasta içermektedir. Hastalarda glukoz homeostazının değerlendirilmesin için insülin direnci (HOMA-IR ve QUICKI) ve β-hücre fonksiyonunu (HOMA-β ve insülinojenik indeks) belirleyen testler kullanılmıştır.

Bulgular: HOMA-IR ve QUICKI açısından gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır (p=0,781; p=0,781). Hastalık aktivitesi ile insülin direnci arasında anlamlı korelasyon izlenmemiştir. Erken faz insülin salgısının göstergesi olan insülinojenik indeks açısından gruplar arasında anlamlılık düzeyine erişemese de belirgin fark olduğu saptanmıştır (İnsülinojenik indeks: kür grubunda 0,97; remisyon grubunda 0,52; aktif grupta 0,33; p=0,076). Pankreas β-hücre fonksiyonunu değerlendiren HOMA-β değerleri açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlılık düzeyinde fark olmasa da bu değerin kür grubunda en yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Somatostatin analogları ile medikal tedavi uygulanan diğer iki grupta ise hastalık aktivitesinden bağımsız olarak daha düşük olduğu görülmüştür (HOMA-β: kür grubunda %104; aktif grupta %72; remisyon grubunda %59; p=0,384). Hastaların glukoz homeostazının değerlendirildiği parametreler ile hastalık aktivitesi belirleyicilerinin korelasyonu incelendiğinde tüm olgular ele alındığında sadece insülinojenik indeks ile OGTT sırasında belirlenen en düşük GH düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif korelasyon olduğu saptanmıştır (r=0,367; p<0,05). 

Sonuç: Akromegali hastalarında uygulanan uzun etkili somatostatin analogları pankreas β-hücreleri üzerine insülin sekresyonunu inhibe edici etki gösterirken, insülin direnci üzerinde etki göstermemektedir. Uzun etkili SSA ile tedavinin glukoz homeostazında kötüleşmeye yol açabileceği göz önüne alındığında, kardiyovasküler mortalite ve morbidite artışı nedeniyle tedavi sırasında hastaların takip ve değerlendirmelerinde dikkatli olunmalıdır.

Abstract:
Objective: Impaired glucose tolerance and diabetes mellitus are frequently determined serious co-morbidities of acromegaly. Chronic growth hormone excess cause insulin resistance in acromegaly. Therapy with long-acting somatostatin analogue not only inhibits growth hormone secretion but may also impair pancreatic β-cell function. The aim of the present study is to investigate the influence of disease activity and long acting somatostatin analogue therapy on glucose metabolism in terms of insulin resistance and pancreas β-cell function.
Materials and method: In our prospective, cross-sectional study, we measured fasting insulin, glucose, HbA1c and IGF-1. Growth hormone, insulin and glucose measurements were taken 30.,60. And 120. minutes after an OGTT with 75 gr glucose. Thirty patients (17 male, 13 female; mean age: 44,63±11,85 years) were studied. Patients were grouped according to the disease activity: cure after surgery (10 patients); remission with SSA therapy following surgery (10 patients); active disease with SSA therapy following surgery (10 patients). Spesific tests for insulin resistance (HOMA-IR and QUICKI), and β-cell function (HOMA-β and insülinojenik index) were used to evaluate glucose homeostasis in patients.
Results: HOMA-IR and QUICKI did not differ significantly between the groups (p = 0.781, p = 0.781). There was no significant correlation with disease activity and insulin resistance. As an indicator of early phase insulin secretion, insulinogenic index was higher than the other 2 groups (Insulinogenic index- cure group: 0,97; remission group: 0,52; active group: 0,33; p=0,076). Also, a clear difference was found between groups in terms of HOMA-β levels that defines the pancreatic β-cell function. Cure goup had the highest HOMA-β level and the other 2 groups showed lower levels independently from disease activity (HOMA-β: cure group:104%; active group: 72%; remission group: 59%; p=0,384). But the differences were not at the statistically significant level. When all cases were examined for correlation of disease activity and glucose homeostasis determinents, only statistically significant difference was found between insulinogenic index and OGTT-nadir GH (r=0,367; p<0,05).

Conclusion: Long acting somatostatin analogue therapy in acromegaly induced inhibitory effect on pancreatic β-cell insulin secretion but no effect was found on insulin resistance. When deterioration in glucose homeostasis with long acting SSA was considered, patients should be carefully monitored due to the increased cardiovascular morbidity and mortality.