Ebeveynleri tip 2 diabetes mellitus tanılı kişilerin diyabet bilgi düzeyleri ile sağlıklı beslenme tutumları arasındaki ilişki
The relationship between diabetes knowledge and healthy eating attitudes in individuals with parents diagnosed with type 2 diabetes mellitus
Yazar: SERDAN DÖNER
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Tip 2 Diyabetes Mellitus (DM) tanısı almış ebeveynlere sahip bireylerin diyabet bilgi düzeyleri ile sağlıklı beslenme tutumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Gözlemsel ve kesitsel nitelikteki bu çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bağcılar Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Aile Hekimliği kliniğine bağlı Esenler Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde kayıtlı ebeveynleri Tip 2 DM tanısı almış, kendisinde diyabet tanısı olmayan 18-65 yaş aralığında 343 kişi dahil edilmiştir. Çalışmada, katılımcıların diyabet bilgi düzeylerini ve sağlıklı beslenme tutumlarını ölçmek için "Sosyodemografik Bilgi Formu", "Yetişkin Diyabet Bilgi Ölçeği (YDBÖ)" ve "Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ)" kullanılmıştır. Veriler, SPSS 22.0 yazılımı ile analiz edilmiştir. 
Bulgular: Çalışmaya 18-65 yaş arası 343 birey katılmış olup, katılımcıların %49'u (n: 167) erkek, %51'i (n: 176) kadındır. Yaş ortalaması 37,2'dir (ortanca: 35, SS: 12,5). Eğitim durumu en çok %34 ile ilkokul/ortaokuldur. Yetişkin Diyabet Bilgi Ölçeği (YDBÖ) puanı ortalaması 20,81 olup, en yüksek puan "Diyabet Belirtileri" (0,87), en düşük ise "Diyabet Risk Faktörleri" (0,52) alt boyutunda elde edilmiştir. Sağlıklı Beslenme Tutum Ölçeği (SBİTÖ) puanı ortalaması 84,36 (SS: 10,50) ile yüksek bir tutuma işaret etmektedir; en yüksek puan "Beslenme Hakkında Bilgi" (4,52), en düşük ise "Beslenmeye Yönelik Duygu" (3,62) alt boyutundadır. Diyabet bilgi düzeyi cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, medeni durum, meslek ve gelir düzeyine göre anlamlı şekilde farklılaşmakta olup (p<0,05), kadınlar, bekârlar, memurlar ve lisans üstü eğitime sahip bireylerde daha yüksektir. SBİTÖ puanları yaş, eğitim düzeyi, medeni durum, meslek, kronik hastalık varlığına ve düzenli ilaç kullanımı durumuna göre anlamlı farklılaşmakta olup (p<0,05) evliler, kronik hastalığı bulunanlar ve sürekli ilaç kullan bireylerde daha yüksekken öğrencilerde ve 18-34 yaş grubundakilerde daha düşüktür fakat cinsiyet, çalışma durumu, gelir düzeyi ve kronik hastalık türü açısından fark bulunmamıştır (p>0,05). Alt boyutların puanları incelendiğinde ise anlamlı ilişki görülmeyen bu parametreleri bazı alt boyutlarında anlamlı ilişkiler görülmüştür. Örneğin beslenme hakkında bilgi alt boyut puanı, cinsiyetlere göre anlamlı bir şekilde farklılaşmıştır (p<0,05). Kadınların puanı erkeklerin puanından daha yüksektir. SBİTÖ düzeylerine göre YDBÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Bu durumun verilerin kategorize edilmesi sırasında ortaya çıkan hassasiyet kaybına bağlı olduğu düşünülmüş ve takiben yapılan korelasyon analizinde SBİTÖ ve YDBÖ puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p<0,05, r=0,14). YDBÖ puanı arttıkça beslenme hakkında bilgi alt boyutu puanı ve olumlu beslenme alt boyutu puanı da anlamlı şekilde artmaktadır (p<0,05). SBİTÖ puanı arttıkça kan şekeri ölçümü ve değerleri ile diyabet belirtileri alt boyutu puanı da anlamlı şekilde artmaktadır (p<0,05). Beslenme hakkında bilgi alt boyutu puanı arttıkça diyabet genel bilgiler, kan şekeri ölçümü ve değerleri, diyabet risk faktörleri ve diyabet belirtileri alt boyutu puanı da anlamlı şekilde artmaktadır (p<0,05). 
Sonuç: Çalışmanın sonucunda, diyabet bilgi düzeyinin yüksek olmasının sağlıklı beslenme tutumlarını olumlu etkilediği görülmüştür. SBİTÖ ve YDBÖ puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgu, diyabetle ilgili bilgilendirmenin beslenme alışkanlıkları üzerinde olumlu etkiler yaratabileceğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, diyabet bilgi düzeyi, sağlıklı beslenme, tip 2 diyabet

Abstract:
Objective: This study aims to assess the relationship between diabetes knowledge levels and healthy eating attitudes in individuals with parents diagnosed with Type 2 Diabetes Mellitus (DM).
Materials and Methods: This observational and cross-sectional study included 343 individuals aged 18-65 years who were registered with Esenler Education Family Health Center, part of the Family Medicine Clinic at Istanbul Bağcılar Health Practice and Research Center, affiliated with the University of Health Sciences. The participants' parents had been diagnosed with Type 2 DM, but the participants themselves had no diabetes diagnosis. Data were collected using the "Sociodemographic Information Form," the "Diabetes Knowledge Test for Adults (DKTA)," and the "Attitude Scale for Healthy Eating (ASHE)." Analysis was performed using SPSS version 22.0.
Results: A total of 343 individuals aged 18-65 participated in the study, with 49% (n=167) male and 51% (n=176) female. The average age was 37.2 years (median: 35, SD: 12.5). Educational attainment was mostly primary/secondary school (34%). The mean score on the Adult Diabetes Knowledge Scale (ADKS) was 20.81, with the highest subscale score in "Diabetes Symptoms" (0.87) and the lowest in "Diabetes Risk Factors" (0.52). The mean score on the Healthy Eating Attitude Scale (HEAS) was 84.36 (SD: 10.5), indicating a high attitude level; the highest subscale score was in "Nutrition Knowledge" (4.52), and the lowest in "Emotion Toward Nutrition" (3.62). Diabetes knowledge levels varied significantly by gender, age, education, marital status, occupation, and income level (p<0.05), with higher scores among women, singles, civil servants, and postgraduates. HEAS scores significantly differed by age, education, marital status, occupation, presence of chronic illness, and regular medication use (p<0.05), being higher among married individuals, those with chronic conditions, and regular medication users, while lower in students and the 18-34 age group; no difference was found by gender, employment status, income, or chronic illness type (p>0.05). Subscale scores showed some significant associations not seen in overall scores; for instance, "Nutrition Knowledge" differed by gender (p<0.05), with women scoring higher. No significant difference in ADKS scores was found across HEAS levels (p>0.05), thought to result from sensitivity loss during data categorization. However, a positive correlation was found between HEAS and ADKS scores (p<0.05, r=0.14). As ADKS scores increased, scores in "Nutrition Knowledge" and "Positive Nutrition Attitude" also rose significantly (p<0.05). With higher HEAS scores, subscales for blood glucose monitoring and diabetes symptoms also showed significant increases (p<0.05). As "Nutrition Knowledge" scores increased, subscales for general diabetes knowledge, blood glucose monitoring, risk factors, and symptoms also rose significantly (p<0.05).
Conclusion: The study results indicate that higher diabetes knowledge levels positively influence healthy eating attitudes. A significant positive relationship was found between ASHE and DKTA scores, suggesting that diabetes education may have beneficial effects on dietary habits.
Keywords: Diabetes knowledge level, healthy eating, primary care, type 2 diabetes