Şarkta seyyid bir aile: Görentaş ailesi
A sayyid family in the East: Görentaş family
Yazar: MEHMET FATİH TANRIKULİ
Danışman: DOÇ. DR. RAHMİ TEKİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmamız, İslâm dünyasının dört bir yanına dağılmış olan Hz. Muhammed (s.a.v)'in neslinden gelen ve özellikle bölgemizde halkın büyük bir teveccühünü kazanmış Seyyid ailelerden Görentaş Ailesi hakkındadır. Bu aile, İslâm dünyasında ve bölgemizde en yaygın tarikatlardan biri olan Kadirî Tarikatının kurucusu ve piri olan, hem baba hem de anne tarafından seyyid, Şeyh Abdulkadir Geylanî'nin oğlu olan Şeyh Muhammed Tayyar'ın neslinden gelmektedir. Şeyh Muhammed Tayyar, daha babası hayatta iken Van bölgesine gelerek burada tekke ve zaviyeler kurmuş, Kadirî tarikatının bu bölgede yayılmasına öncülük etmiştir. Bu hizmetler sebebi ile bölgemizde tasavvufun gelişmesine ve yaygınlaşmasına vesile olmuştur. Kadirî tarikatı bu sayede Anadolu'ya girmiş, halk içinde yayılmaya başlamıştır. Şeyh Muhammed Tayyar'ın neslinden gelen çok değerli zatlar bölgemizin manevi hayatına katkı sunan öncü şahsiyetler olmuşlardır. Görentaş Ailesi'ne mensup bu değerli zatlar yüzyıllar boyunca bölgemizde önemli hizmetler icra etmişlerdir. Bir dönem Şark bölgesinde hüküm sürmüş olan Botan Emirliği'nin Görentaş Ailesi'ndeki zatların nüfuzundan yararlanmak için bu zatlardan bazılarını Emirlikte önemli mevkilere getirmiştir. Son olarak Görentaş Ailesi'nin Cumhuriyet sonrası siyasî hayatı ve bu ailedeki zatlarla ilgili halk arasında anlatılan menkıbelere yer verilmiştir.  
Bu çalışmada istifade edilen kaynaklar dört ana grupta ele alınmıştır. Birinci grupta Osmanlı arşivlerinde bulunan ve ailedeki zatların tekke ve zaviyelerde yaptıkları hizmetler ve bu aileye verilen askerlikten muafiyet belgeleridir. İkinci grupta ailedeki zatların telif ettiği eserler, üçüncü grupta ise dedeleri şeyhlik yapmış, hilafet ve icazet almış ve ailenin büyüklerinde bulunan icazetnâme ve soy şecereleri yer almaktadır. Dördüncü grupta ise yüz yüze görüşmeler ile bilgi aldığımız ve bu yolla Görentaş Ailesi ile ilgili bilgisi olan çevresinde sözüne itibar edilen kanaat önderleri ve özellikle ailenin büyüklerinden olan kimselerden bilgiler elde edilmiştir. Bu tez çalışması, bundan sonra yapılacak çalışmalara katkı sunacağını umut ediyoruz.

Abstract:
This study focuses on Hz. Muhammad, who is scattered all over the Islamic world. It is about the Görentaş Family, one of the Sayyid families that came from the lineage of Muhammad (pbuh) and gained a great favor of the people, especially in our region. This family comes from the lineage of Sheikh Muhammed Tayyar, the founder and master of the Qadiri Sect, one of the most widespread sects in the Islamic world and in our region, and the son of Sheikh Abdulkadir Geylani, a sayyid from both his father's and mother's side. Sheikh Muhammed Tayyar came to the Van region while his father was still alive and established lodges and zawiyas there, leading the spread of the Qadiri sect in this region. Due to these services, it has been instrumental in the development and spread of Sufism in our region. In this way, the Qadiri sect entered Anatolia and began to spread among the people. Very valuable people from Sheikh Muhammed Tayyar's generation have become pioneering figures who contributed to the spiritual life of our region. These valuable members of the Görentaş Family have performed important services in our region for centuries. In order to benefit from the influence of the people in the Görentaş Family of the Botan Emirate, which had ruled in the Eastern region for a while, he appointed some of these people to important positions in the Emirate. Finally, the political life of the Görentaş Family after the Republic and the legends told by the public about the members of this family are included. 
The sources used in this study are discussed in four main groups. The first group includes the services rendered by members of the family in lodges and zawiyas, found in the Ottoman archives, and the certificates of exemption from military service given to this family. In the second group, there are the works written by the members of the family, and in the third group, there are the icazetnâmes and genealogies of the elders of the family, whose grandfathers were sheikhs, received the caliphate and ijazah. In the fourth group, we received information through face-to-face interviews, and in this way, information was obtained from opinion leaders and especially elders of the family who had knowledge about the Görentaş Family. We hope that this thesis will contribute to future studies.