Hatobilier kanser cerrahisi sonrası hastalarda öz bakım yönetimi ile sosyal destek ilişkisinin belirlenmesi
Determination of the relationship between self-care management and social support in patients after hepatopancreatobiliary cancer surgery
Yazar: BUSE TÜRKELİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TULUHA AYOĞLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer neoplazmları = Liver neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Safra kesesi hastalıkları = Gallbladder diseases ; Safra kesesi neoplazmları = Gallbladder neoplasms ; Sosyal destek = Social support ; Özbakım = Self-care

Özet:
Araştırma, hepatopankreatobilier kanser cerrahisi sonrası hastalarda öz bakım yönetimi ile sosyal destek ilişkisinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini, 07.01.2021-28.02.2021 tarihleri arasında, T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, T.C. Sağlık Bakanlığı İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi genel cerrahi servislerinde yatmakta olan hepatopankreatobilier kanserli hastalar; örneklemini ise evreni bilinmeyen örneklem yöntemine göre %95 güç için 106 kişi olarak belirlenen (α:0.05) evren içinden çalışmaya katılma kriterlerini sağlayan ve gönüllü olan cerrahi girişim geçirmiş hepatopankreatobilier kanserli hastalar oluşturdu. Araştırma öncesinde gerekli etik kurul ve kurum izinleri ile hastalardan çalışmanın amacı hakkında bilgilendirme sonrası yazılı ve sözlü izinleri alındı. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemiyle "Hasta Tanılama Formu", "Kronik Hastalıklarda Öz Bakım Yönetimi Ölçeği (ÖBYÖ)" ve "Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ)" kullanılarak toplandı. Veriler SPSS sürüm 25 programı ile betimsel, grafiksel ve istatistiksel yöntemler kullanılarak değerlendirildi.
Hastaların ÖBYÖ toplam puanının 130,13±15,88, Öz Koruma alt boyut puanının 77,45±9,59 ve Sosyal Koruma alt boyut puanının 52,68±8,49 olduğu görüldü. Hastaların ÇBASDÖ toplam puanının 62,93±14,06, Aile Desteği alt boyut puanının 23,58±5,10, Arkadaş Desteği alt boyut puanının 19,91±5,33 ve Özel İnsan Desteği alt boyut puanının 19,44±5,75 olduğu belirlendi. ÖBYÖ puan ortalamaları ile yaş, cinsiyet, çocuk sayısı, birlikte yaşadığı kişi/kişiler, stresli kişilik yapısına sahip olduğunu ifade etme ve radyoterapi alma durumları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı. ÇBASDÖ puan ortalamaları ile yaş, eğitim durumu, çalışma durumu, gelir durumu, yaşanılan yer, çocuk varlığı, birlikte yaşadığı kişi/kişiler, stresli kişilik yapısına sahip olduğunu ifade etme, tanı sonrası geçen süre, radyoterapi alma ve kemoterapi alma durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu belirlendi. Yapılan çoklu linear regresyon analizi ile stresli bir kişilik yapısına sahip olduğunu ifade etme durumu (β=0,22; t=2,48; p=<0,001) ve algılanan sosyal destek düzeyinin (β=0,39; t=4,40; p=<0,001) hastaların öz bakım yönetimi düzeyini arttıran bağımsız faktörler olduğu; gelir düzeyi denk ve yüksek olma durumu (β=0,32; t=3,74; p=<0,001), radyoterapi almama durumu (β=0,34; t=4,20; p=<0,001), ilde yaşama durumu (β=0,21; t=2,41; p=0,018) ve stresli bir kişilik yapısına sahip olduğunu ifade etme durumunun (β=0,18; t=2,15; p=0,034) hastaların algılanan sosyal destek düzeyini arttıran bağımsız faktörler olduğu saptandı. Hastaların ÖBYÖ alt boyutları ve toplam puan ortalamaları ile ÇBASDÖ alt boyutları ve toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki varlığı saptandı.
Araştırma sonucunda; hepatopankreatobilier kanser cerrahisi geçiren hastaların algılanan sosyal destek düzeyi ve öz bakım yönetimi düzeyinin ortalamanın üzerinde iyi olduğu; hastaların algılanan sosyal destek düzeyi arttıkça öz bakım yönetimi düzeyinin de arttığı belirlendi.

Anahtar kelimeler: hepatopankreatobilier kanserler, cerrahi girişim, öz bakım yönetimi, sosyal destek

Abstract:
The research was carried out in a descriptive and relationship-seeking way in order to determine the relationship between self-care management and social support in patients after hepatopancreatobiliary cancer surgery. The population of the research consisted T.C. Ministry of Health Health Sciences University Istanbul Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, T.R. Ministry of Health Istanbul Bakirkoy Dr. Sadi Konuk Training and Research Hospital and Başakşehir Çam and Sakura City Hospital hepatopancreatobiliary cancer patients who had undergone surgery and were hospitalized in the general surgery facility between 07.01.2021 and 28.02.2021, The sample consisted of patients with hepatopancreatobiliary cancer who had undergone surgical intervention and volunteered to meet the criteria for participation in the study, which was determined as 106 people (α:0.05) for 95% power according to the sampling method of unknown universe. Before the study, the necessary ethical committee and institutional permissions and written and verbal consents were obtained from the patients after informing them about the purpose of the study. Data were collected by face-to-face interview method using the "Patient Diagnosis Form", "Self-Care Management Scale in Chronic Diseases (SCMP-G)" and "Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS)". The data were evaluated in terms of evaluation with SPSS version 25 program.
The patient's total SCMP-G score was 130.13±15.88, Self Protection sub-dimension score was 77.45±9.59, and Social Protection sub-dimension score was 52.68±8.49. The patients' MSPSS total score was 62.93±14.06, the Family Support sub-dimension score was 23.58±5.10, the Friend Support sub-dimension score was 19.91±5.33 and the Special Human Support sub-dimension score was 19.44±5,75. It was determined that the difference between the mean scores of SCMP-G and and age, gender, number of children, cohabitants, expressing that they have a stressful personality structure, and receiving radiotherapy was statistically significant. It was determined that there was a statistically significant difference between the MSPSS score averages and age, education status, employment status, income status, place of residence, presence of children, cohabitants, expressing that they have a stressful personality structure, time passed after diagnosis, receiving radiotherapy and chemotherapy. With the multiple linear regression analysis performed, it was determined that the state of expressing that he/she has a stressful personality structure (β=0,22; t=2,48; p=<0,001) and the level of perceived social support (β=0,39; t=4,40; p=<0,001) are independent factors that increase the level of self-care management of the patients; It was determined that the status of being equal and high in income (β=0,32; t=3,74; p=<0,001), not receiving radiotherapy (β=0,34; t=4,20; p=<0,001), living in the province (β=0,21; t=2,41; p=0,018), and expressing that he/she has a stressful personality structure (β=0,18; t=2,15; p=0,034) are independent factors that increase the perceived social support level of the patients. Statistically significant and positive correlation was found between the patients' SCMP-G sub-dimensions and total score averages and MSPSS sub-dimensions and total score averages.
As a result of the research; The perceived social support level and self-care management level of patients who had hepatopancreatobiliary cancer surgery were better than average; It was determined that as the perceived social support level of the patients increased, the level of self-care management also increased.

Keywords: hepatopancreatobiliary cancers, surgical intervention, self-care management, social support