Aile sağlığı merkezlerine kayıtlı geriatrik hastalarda polifarmasi sıklığı ve uygunsuz ilaç kullanımının değerlendirilmesi /
Yazar: BÜŞRA SULTAN ATEŞ DOĞAN
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Geriatri = Geriatrics ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Yaşlılar = Aged ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
AMAÇ: Çalışmamızın amacı İstanbul Anadolu Yakası'nda çeşitli Aile Sağlığı Merkezlerine kayıtlı, 65 yaş ve üzeri kişilerde polifarmasi sıklığının tespiti ve uluslararası alanda kabul görmüş 3 farklı uygunsuz ilaç kullanım kriteri ile aynı popülasyonda uygunsuz ilaç kullanım durumlarının araştırılmasıdır. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışma gözlemsel, tanımlayıcı, kesitsel ve retrospektif olarak tasarlanmıştır. Çalışmaya 4 adet ASM seçilmiş ve her bir ASM'den bir birime kesin kayıtlı 65 yaş ve üzeri hastalar evren kabul edilerek örneklem hesabı ile 290 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. 15/03/2021- 15/06/2021 arası gerekli makamlardan onay alınarak verilen izin dahilinde hasta bilgi kayıt sistemlerinden ilgili veriler elde edilmiştir. Düzenli olarak 5 ve üzeri ilaç kullanımı 'polifarmasi' kabul edilerek polifarmasi sıklığı araştırılmıştır. Ayrıca uygunsuz ilaç kullanım kriterleri olarak; Amerikan Geriatri Derneği Beers Kriterlerleri 2019, STOPP Kriterleri/Versiyon 2 (Screening Tool of Older Persons' Prescriptions) ve Avrupa Birliği Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç Listesi (EU (7) Potentially Inappropriate Medication List) kullanılarak hastalarda olası potansiyel olarak uygunsuz ilaç kullanım (UİK) durumları araştırılmıştır. İstatistiksel analizler NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 Statistical Software (Utah, USA) paket programı ile yapılmıştır. Polifarmasi varlığını etkileyen faktörleri belirlemek için logistik regresyon analizi yapılmıştır. Sonuçlar, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirilmiştir.
BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen 290 hastanın 170'i (%58,6) kadın, 120'si (%41,3) erkek idi. Yaş ortalaması 72,9 ± 6,5 yıl olarak saptandı. Düzenli olarak kullanılan ilaç sayılarına bakıldığında, düzenli olarak hiç ilaç kullanmayan hasta sayısı 53 (%18,2), düzenli olarak 1-4 arası ilaç kullanan hasta sayısı 117 (%40,3), düzenli olarak 5-9 arası ilaç kullanan hasta sayısı 111 (%38,2), düzenli olarak 10 ve üzeri ilaç kullanan hasta sayısı 9 (%3,1) olarak görülmüştür. Polifarmasi, çalışmamıza dahil edilen 290 kişinin 119'unda görülerek polifarmasi sıklığı %41 olarak tespit edilmiştir. Kadın cinsiyet (p=0,02), toplam kronik hastalık sayısı (p=0,0001), hipertansiyon varlığı (p=0,0001), koroner arter hastalığı varlığı (p=0,008) polifarmasiyi etkileyen faktörler olarak belirlenmiştir. Uygunsuz ilaç kullanım kriterlerine bakıldığında; Beers Kriterleri 2019'a göre UİK sıklığı %18,6 STOPP Kriterlerine göre UİK sıklığı %12,7 Avrupa Birliği Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç Listesine göre UİK sıklığı %23,4 olarak tespit edilmiştir. Polifarmasi olan grupta, her üç kritere göre UİK sıklığı istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05).
SONUÇ: Yaşlanan nüfus ile giderek artan polifarmasi ve polifarmasinin başlıca belirleyicilerinden olduğu yaşlılarda uygunsuz ilaç kullanımı; hastalar, sağlık profesyonelleri ve sağlık sistemleri için büyümekte olan bir sorundur. Nüfus içerisinde gittikçe artan geriatrik popülasyonun payı düşünüldüğünde sağlık profesyonellerinin ve politika yapıcıların bu hususta farkındalığının arttırılması gerekmektedir. 
ANAHTAR KELİMELER: Polifarmasi, Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç

Abstract:
OBJECTIVES: The aim of our study is to determine the frequency of polypharmacy in people aged 65 and over who are registered to various Family Healthcare Centers (FHC) in Istanbul and to investigate inappropriate drug use in the same population with 3 different internationally accepted criteria that are used to determine inappropriate drug use in the elderly. 
MATERIAL AND METHODS: This study is designed as observational, descriptive, cross-sectional and retrospective. Four FHCs were selected for the study, and patients aged 65 and over who were registered to a unit from each FHC were accepted as the population, and 290 patients were included in the study as the sample group. Between 15/03/2021 and 15/06/2021, the required data were obtained from the patient information registration systems within the permission given by the required authorities. Polypharmacy is defined as the regular use of 5 or more drugs and frequency of polypharmacy was investigated. In addition, possible potentially inappropriate medication (PIM) status in patients was investigated using the American Geriatrics Society Beers Criteria 2019, STOPP Criteria/Version 2 (Screening Tool of Older Persons' Prescriptions) and the European Union Potentially Inappropriate Medication List. Statistical analyzes were made with NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 Statistical Software (Utah, USA) package program. Logistic regression analysis was performed to determine the factors affecting presence of polypharmacy. Results were evaluated at the significance level of p<0.05.
RESULTS: Our study included 290 patients; 170 (58.6%) of whom were female and 120 (41.3%) were male. The mean age was found 72.9 ± 6.5 years. The number of regularly used drugs of the whole population was examined. Considering the number of regularly used drugs, the number of patients who do not use any drugs regularly was 53 (18.2%), the number of patients who regularly use 1-4 drugs was 117 (40.3%), the number of patients who regularly use 5-9 drugs was 111 (38.2%). There were 9 (3.1%) patients using 10 or more drugs regularly. Polypharmacy was present in 119 of 290 people included in our study, and the frequency of polypharmacy was determined as 41%. Female gender (p=0.02), total number of chronic diseases (p=0.0001), presence of hypertension (p=0.0001), presence of coronary artery disease (p=0.008) were determined as factors affecting polypharmacy. Considering the inappropriate drug use criteria; according to Beers Criteria 2019, the frequency of inappropriate drug use was 18.6%, according to the STOPP Criteria, 12.7%, and according to the European Union Potentially Inappropriate Drug List, the frequency of inappropriate drug use was 23.4%. In the group with polypharmacy, the frequency of inappropriate drug use was found to be statistically significantly higher according to all three criteria (p<0.05).
CONCLUSION: Polypharmacy and inappropriate drug use in the elderly, where polypharmacy is one of the main determinants; is a growing problem for patients, healthcare professionals and healthcare systems in the aging population. Considering the increasing rate of the geriatric population, the awareness of healthcare professionals and policy makers on this issue should be increased.
KEY WORDS: Polypharmacy, potentially inappropriate medication.