Muhammed Emin Metin Andhoyi'nin hayatı ve şiirleri üzerine bir inceleme
The life of Muhammed Emin Metin Andhoyi and an analyse on his poetries
Yazar: ATAULLAH DASHTI
Danışman: DOÇ. DR. EYLEM DERELİ SALTIK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Afgan edebiyatı = Afghan literature ; Afganistan = Afghanistan ; Andhoyi, Muhammed Emin Metin = Andhoyi, Muhammed Emin Metin ; Güney Türkistan = South Turkistan ; Türk şiiri = Turkish poem ; Özbek edebiyatı = Uzbek literature ; Şiir = Poem

Özet:
Bu tez  "Muhammed Emin Metin Andhoyi'nin Hayatı ve Şiirleri Üzerine Bir İnceleme" adı altında Afganistanlı Özbek Türk şairi Muhammed Emin Metin Andhoyi'nin hayatı, sanatı ve şiirleri üzerine yapılan en kapsamlı ilk çalışmadır. Bu çalışmayı yaparken kaynaklarda verilen bilgilerin yanı sıra, onun sanat çevresi,  hakkında yazı yazan yazarlar ve çocuklarıyla kişisel görüşmeler gerçekleştirilerek alınan bilgiler büyük bir dikkatle incelenip değerlendirildi. Şairin şiirlerinin incelenmesi ise yayımlanan üç divanı üzerinden yapıldı. 
	Bu çalışmada şairin üç eserinde yer verilen toplam 6553 beyit şiiriyle genelde Afganistan şiiri özelde ise Afganistan Özbek-Türk şiiri alanında önemli ölçüde katkı sağladığı saptandı. Bu tezde Güney Türkistan coğrafyasında eser üreten bir şairi o bölgede meydana gelen edebi gelişmelerden bir kesit sunmak adına Türkiye literatürüne tanıtılması amaçlanmıştır.
	Bu tez üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm "Muhammed Emin Metin Andhoyi'nin Hayatı" adlı ana başlık altında onun doğumu, çocukluğu ve aile çevresi, öğrenim hayatı, askerliği, memurluğu, yurt dışı seyahatleri, fiziki ve karakteristik özellikleri, ölümü üzerinde duruldu. 
	İkinci bölümde "Muhammed Emin Metin Andhoyi'nin Sanatı" başlığı altında şairin şiire başlaması, etkilendiği kişiler, sanat çevresi, sanatçı kişiliği, sanat anlayışı, aldığı ödül ve unvanlar hakkında detaylı bilgiler sunuldu. 
	Bu çalışmada en önemli bölüm üçüncü bölümdür. Bu bölüm "Muhammed Emin Metin Andhoyi'nin Şiirleri" ana başlığı kapsamında şiirlerinin içeriği, nazım biçimleri, üslubu, vezin, ahenk, dil ve anlatımı, ilgili alt başlıklar ve şiirlerinden örnekler sunularak ayrıntılı bir biçimde incelendi. 
	Sonuç bölümünde ise bu çalışmanın tamamından elde edilen bulgu ve bilgilere göre sanatçının hayatı, sanatı ve şiirleriyle ilgili değerlendirmeler yapıldı.
	Anahtar Kelimeler: Metin Andhoyi, Güney Türkistan, Afganistan, Özbek, Özbek Şiiri.

Abstract:
This thesis, titled "An Analysis of the Life and Poetry of Muhammed Emin Metin Andhoyi", is the most comprehensive first study on the life, art, and poetry of the Afghan origin Uzbek-Turk poet Muhammed Emin Metin Andhoyi. In addition to the information provided in the sources, personal interviews with his artistic environment, writers who wrote about him, and his children were conducted and the information obtained was carefully examined and evaluated. On the other hand, the analysis of the poet's poems was based on his three published divans.
 In this study it was found that the poet's total of 6553 quatrains in his three published works contributed significantly to Afghan poetry in general and the Afghan Uzbek-Turk poetry in particular. This thesis aims to introduce the poet, who produced artistic works in the geography of South Turkistan, to Turkish literature as a section of literary developments in that region. 
This thesis consists of three main sections. The first section, titled "The Life of Muhammed Emin Metin Andhoyi", deals with his birth, childhood and  family environment, educational life, military service, public service, travels, physical situations, personal characteristics, as well as his death. 
The second section, titled "The poems of Muhammed Emin Metin Andhoyi", provides detailed information on the poet's start in poetry, people who influenced him, artistic environment, artist personality, artistic understanding or viewpoint, titles and awards received. 
	The third section, which is the most important part of this study, is titled "The Poetry of Muhammed Emin Metin Andhoyi" and includes a detailed analysis of the content, rhyme forms, style, verse, harmony, language and expression of his poetry, with relevant subheadings and examples from his poems. 
	In the conclusion section, based on the findings and information obtained from the entire study, the artist's life, art, and poetry of the poet were evaluated in a comprehensive manner, and a summary was made of the contribution of the study to the field of Turkish literature.
	Keywords: Afghanistan, Andhoyi, Metin, Southern Turkistan, Uzbek,  Uzbek Poetry.