06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonucu Gölbaşı (Adıyaman) yerleşim alanında meydana gelen sıvılaşma ve yanal yayılma problemlerinin araştırılması
Investigation of liquefaction and lateral spreading problems occurred during February 06, 2023 Kahramanmaraş earthquakes in Gölbaşı (Adıyaman) settlement area
Yazar: HARUN ÜNAL
Danışman: PROF. DR. ZEYNAL ABİDDİN ERGÜLER
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Zemin sıvılaşması = Soil liquefaction

Özet:
Gölbaşı ilçesi şehir merkezi ve yakın çevresindeki yapılaşma genel olarak Doğu Anadolu Fay Zonu'nun (DAFZ) Gölbaşı-Türkoğlu segmenti ile ilişkili bir çek-ayır havzasının alüvyal çökelleri üzerinde yer almaktadır. Söz konusu bu segmentin önceki çalışmalarda sismik boşluk olarak değerlendirmesi ve yıkıcı büyüklüklere sahip deprem üretme potansiyeli dikkate alınarak, günümüze kadar ilçenin imar planına ve yapı ruhsatına yönelik birçok mühendislik çalışması gerçekleştirilmiştir. Ancak, 6 Şubat 2023 tarihinde büyüklükleri (Mw) sırasıyla 7.8 ve 7.7 olan Kahramanmaraş-Pazarcık ve Kahramanmaraş-Elbistan depremleri, Gölbaşı yerleşim alanı için yıkıcı sonuçlar doğurmuştur. İnşaat kalitesinden kaynaklanan hasarların yanı sıra, zemin sıvılaşması ve yanal yayılma gibi yüzey deformasyonları ile dayanım azalması sonucu taşıma gücü kaybı gibi zemin davranışından kaynaklanan binaların yıkılması, yan yatması veya batması ve tren raylarındaki deformasyonlar gibi önemli hasarlar da bölgede yaygın bir şekilde gözlenmiştir.  Ayrıca, dinamik yükler altında gerçekleşen yanal yayılma ile beraber göl kıyı çizgisi de değişmiştir. Bu çalışma kapsamında, Kahramanmaraş depremlerinin Adıyaman-Gölbaşı yerleşim alanındaki mühendislik yapılarına etkisi ve deprem-zemin etkileşimi, sıvılaşma, yanal yayılma ve yanal yayılma sonucu göl kıyı çizgisinin değişimi ve sıvılaşan zeminlerin fiziksel ve mekanik özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmış ve Gölbaşı ilçesi yerleşim alanını kapsayan detaylı yerüstü ve yeraltı araştırmaları gerçekleştirilmiştir. Bu amaçlar doğrultusunda, çalışma alanı içerisinde araştırma çukurları ile sondaj kuyuları açılmış, SPT deneyleri gerçekleştirilmiş, sıvılaşan ve sıvılaşmayan zeminlerin fiziksel ve mekanik parametrelerin tespiti için örselenmiş ve örselenmemiş örnekler derlenmiştir. Arazi gözlemleri, arazi ve laboratuvar deney sonuçları ile yapılan analizlerde elde edilen sonuçlar dikkate alındığında, sıvılaşan zeminler için önerilen ölçütlerin dışında kalan zeminlerin Kahramanmaraş depremleri sırasında sıvılaştığı ve dayanım kaybına uğrayarak deformasyona uğradığı belirlenmiştir. Bu tez çalışmasında elde edilen sonuçların sıvılaşma analizlerinde kullanılan yöntemlerdeki belirsizlik ve sınırlamaların anlaşılması açısından yararlı olacağı düşünülmüştür.

Abstract:
THE CONSTRUCTION IN GOLBAŞI DISTRICT CITY CENTRE AND ITS VICINITY ARE GENERALLY LOCATED ON THE ALLUVIAL DEPOSITS OF A PULL-APART BASIN ASSOCIATED WITH THE GOLBAŞI-TURKOGLU SEGMENT OF THE EASTERN ANATOLIAN FAULT ZONE (DAFZ). CONSIDERING THIS SEGMENT AS A SEISMIC GAP IN PREVIOUS STUDIES AND ITS POTENTIAL TO GENERATE EARTHQUAKES WITH DESTRUCTIVE MAGNITUDES, MANY COMPREHENSIVE ENGINEERING STUDIES HAVE BEEN CARRIED OUT TO PREPARE CONSTRUCTION PLAN AND BUILDING PERMIT OF THE DISTRICT UNTIL NOW. HOWEVER, THE KAHRAMANMARAŞ-PAZARCIK AND KAHRAMANMARAŞ-ELBISTAN EARTHQUAKES OF MAGNITUDES (MW) 7.8 AND 7.7, RESPECTIVELY, ON FEBRUARY 6, 2023, HAD DEVASTATING CONSEQUENCES FOR THE GOLBAŞI SETTLEMENT AREA. IN ADDITION TO DAMAGES ASSOCIATED WITH CONSTRUCTION QUALITY, SIGNIFICANT DAMAGES SUCH AS COLLAPSE, TILTING OR SINKING OF BUILDINGS AND DEFORMATIONS OF TRAIN TRACKS CAUSED BY GROUND BEHAVIOR SUCH AS SURFACE DEFORMATION LIKE SOIL LIQUEFACTION AND LATERAL SPREADING, AND LOSS OF BEARING CAPACITY DUE TO DECREASE IN STRENGTH WERE ALSO WIDELY OBSERVED IN THE REGION. IN ADDITION, THE SHORELINE OF THE LAKE HAS ALSO CHANGED WITH THE LATERAL SPREADING REALIZED UNDER DYNAMIC LOADS. WITHIN THE SCOPE OF THIS STUDY, THE EFFECTS OF KAHRAMANMARAS EARTHQUAKES ON ENGINEERING STRUCTURES IN THE ADIYAMAN-GOLBAŞI SETTLEMENT AREA AND EARTHQUAKE-SOIL INTERACTION, LIQUEFACTION, LATERAL SPREADING AND CHANGE OF LAKE SHORELINE AS A RESULT OF LATERAL SPREADING, AND EVALUATION OF PHYSICAL AND MECHANICAL PROPERTIES OF LIQUEFIED SOILS WERE AIMED, AND DETAILED SURFACE AND SUBSURFACE INVESTIGATIONS COVERING THE SETTLEMENT AREA OF GOLBAŞI DISTRICT WERE CARRIED OUT. FOR THESE PURPOSES, TEST PITS AND BOREHOLES WERE DRILLED WITHIN THE STUDY AREA AT THE LOCATIONS WHERE LIQUEFACTION OCCURRED, SPT TESTS WERE CARRIED OUT, AND UNDISTURBED SAMPLES WERE COLLECTED TO DETERMINE THE PHYSICAL AND MECHANICAL PARAMETERS OF LIQUEFIED AND NON-LIQUEFIED SOILS.CONSIDERING THE RESULTS OBTAINED FROM FIELD OBSERVATIONS, FIELD AND LABORATORY TEST RESULTS AND ANALYSES, IT IS DETERMINED THAT SOILS OUTSIDE THE RECOMMENDED CRITERIA FOR LIQUEFIABLE SOILS LIQUEFIED AND DEFORMED WITH LOSS OF STRENGTH DURING KAHRAMANMARAŞ EARTHQUAKES. IT WAS THOUGHT THAT THE RESULTS OBTAINED IN THIS STUDY WILL BE USEFUL IN UNDERSTANDING THE UNCERTAINTIES AND LIMITATIONS OF THE METHODS USED IN LIQUEFACTION ANALYSIS.