Vardiyalı çalışanlarda obstrüktif uyku apne sendromu riskini artıran faktörler
Factors increasing the risk of obstructive sleep apnea syndrome in shift workers
Yazar: SEDA RABİA TOKSOY PENÇERECİ
Danışman: DOÇ. DR. MELİKE BAĞNU YÜCEEGE
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Vardiya sistemi = Shiftwork system ; Vücut kitle indeksi = Body mass index

Özet:
GİRİŞ-AMAÇ: Obstrüktif uyku apne sendromu (OUAS); uyku sırasında tekrarlayan tam (apne) veya parsiyel (hipopne) üst solunum yolu obstrüksiyonu epizodları ve sıklıkla kan oksijen satürasyonunda azalma ile karakterize bir sendromdur. OUA' ın majör semptomları horlama, tanıklı apne ve gündüz aşırı uyku hali olup genel olarak gece semptomları olması nedenli, çalışma saatleri düzensiz hastalarda kolay atlanabilecek durumlardır. Düzensiz çalışma programları genellikle, uyanıklık gerektiğinde uykululuk ve/veya uykusuzluğa neden olabilen normal sirkadiyen ritmin bozulmasına neden olur. Uyku düzeninin bozulduğu vardiyalı çalışan kişilerde uyku bozukluklarının görülme sıklığı çok belirgindir. Çalışanların %20'si vardiyalı düzende çalışmaktadır. Vardiyalı sistemle çalışan kişilerde yapılan çalışmalarda birbirinden farklı OUAS oranları saptanmaktadır; bu farklılığa da yaş, cinsiyet ve VKİ, komorbiditeler gibi risk faktörlerinin değişkenliğinin neden olduğu sanılmaktadır. Bizim çalışma amacımız uyku kliniğine başvuran vardiyalı çalışan hastalarda uyku apnesi sıklığını ve risk faktörlerini araştırmaktır.

GEREÇ VE YÖNTEMLER: Kasım 2017 ve Şubat 2018 tarihleri arasında Dışkapı Yıldırım Beyazıt Sağlık Bilimleri Üniversitesi Uyku Polkliniğine müracaat eden vardiyalı çalışan ve vardiyalı çalışmayan uyku apnesi ön tanılı toplamda 180 hasta kaydı alındı. Retrospektif olarak hastaların yaş, ağırlık, boyun ve bel çevresi, vücut kitle indeksi, hipertansiyon, metabolik sendrom, açlık kan glukozu, HDL, LDL, trigliserit laboratuvar değerleri, sigara kullanımları, polisomnografi kayıtları, epworth uyku skorları kaydedildi. Bu hastalar içinde dosya bilgileri eksik olan, polisomnografi için yeterli kayıt alınmayanlar(uyku etkinliği<%60) ve portable polisomnografi kayıtları olan hastalar çalışma dışı bırakıldı. 

BULGULAR: Çalışmaya toplam 156 hasta alındı. 156 hastanın; 91'i vardiyalı çalışan (3 kadın, 88 erkek), 65'i vardiyalı çalışmayan grubu (24 kadın, 41 erkek) oluşturuyordu. Vaka grubunun (vardiyalı çalışan) ortanca yaş değeri 47 yıl (16-74),  kontrol grubunun (vardiyalı çalışmayan) ise 48 yıl (42-57) idi. Vardiyalı çalışanların AHİ ortanca değeri 18/sa (12-28), vardiyalı çalışmayanların ise 15/sa (6-22)  olarak; vaka grubunun AHİ si kontrol gruba kıyasla yüksek saptandı. Vaka grubunun ortanca boy, kilo, boyun çevresi kontrol grubuna kıyasla yüksek saptanmıştır. Gruplar arasında yaş, VKİ, göbek çevresi açısından belirgin bir fark saptanmadı. Vaka grubunun ortanca HDL değeri 39 mg/dl (35-45) kontrol grubuna kıyasla düşük; trigliserid değeri 164 mg/dl (115-251) olarak yüksek saptandı. Gruplar arasında açlık kan glukozu açısından belirgin bir fark saptanmadı.Vaka grubunnun %37 sinde,  kontrol grubunun %12 sinde metabolik sendromlu hasta saptandı.Vaka grubunda gündüz uyku hali olan hasta oranı (p:0,025) ise daha düşük saptanmıştır. Gruplar arasında sigara kullanımı ve HT varlığı açısından belirgin bir fark saptanmadı. Toplam 156 hastanın 142'sinde (%91) uyku apnesi mevcuttu. Yapılan çok değişkenli lojistik regresyon analizinde uyku apnesi açısından bağımsız tek risk faktörünün vardiyalı çalışma sistemi olduğu saptandı (OR: 13,916 (1,462-132,429); p=0,022).

SONUÇ: Vardiyalı çalışanlarda uyku apnesi önemli bir sorundur. Vardiyalı çalışanların uykuya yönelik semptomları ve buna neden olabilecek risk faktörleri sorgulanarak erken tanı ve tedaviye gidilmelidir.

Anahtar kelimeler: Uykuda solunum bozukluğu, apne, uyku, vardiyalı çalışma

Abstract:
INTRODUCTION: Obstructive sleep apnea syndrome (OSAS) is a syndrome characterized by recurrent episodes of complete (apnea) or partial (hypopnea) upper respiratory tract obstruction during sleep and often a decrease in blood oxygen saturation. The major symptoms of OSA are snoring, witnessed apnea and excessive daytime sleepiness, which can easily be missed in patients with irregular working hours due to general nighttime symptoms. Irregular work programs often result in disruption of normal circadian rhythm, which can cause drowsiness and / or insomnia when wakefulness is required. The incidence of sleep disorders is very prominent in shift-working people with impaired sleep patterns. 20% of the employees work in shifts. Different OSAS rates have been identified in studies performed by shift workers; this difference is thought to be caused by the variability of age, sex and risk factors such as BMI and comorbidities. The aim of this study was to investigate the frequency and risk factors of sleep apnea in shift-working patients admitted to the sleep clinic.

MATERIAL AND METHODS: Between November 2017 and February 2018, a total of 180 pre-diagnosed sleep apnea patients with shift shifts who applied to the Sleep Polyclinic of Dışkapı Yıldırım Beyazıt Health Sciences University were enrolled. Retrospectively, age, neck and waist circumference, body mass index, hypertension, metabolic syndrome, fasting blood glucose, HDL, LDL, triglyceride laboratory values, smoking, polysomnography records, epworth sleep scores were recorded. Among these patients, patients with incomplete file information, insufficient records for polysomnography (sleep efficiency <60%) and patients with portable polysomnography records were excluded from the study.
 
RESULTS: A total of 156 patients were included in the study. 156 patients; 91 of them were working in shifts (3 females, 88 males) and 65 of them were non-working groups (24 females, 41 males). The median age of the case group (shift worker) was 47 years (16-74), and the control group (non-shift worker) was 48 years (42-57).The median AHI value of the shift workers was 18 / h (12-28) and the non-shift workers were 15 / h (6-22) and the AHI of the case group was higher than the control group. The median height, weight and neck circumference of the case group were higher than the control group. There was no significant difference between the groups in terms of age, BMI, umbilical circumference. The median HDL value of the case group was lower than 39 mg / dl (35-45) compared to the control group; triglyceride value was 164 mg / dl (115-251). There was no significant difference between the groups in terms of fasting blood glucose. In 37% of the case group, 12% of the control group had patients with metabolic syndrome. The rate of patients with daytime sleepiness was lower in the case group (p: 0.025). There was no significant difference between the groups in terms of smoking and HT. Of the 156 patients, 142 (91%) had sleep apnea. Multivariate logistic regression analysis revealed that the only risk factor for sleep apnea was shift work system (OR: 13.916 (1.462-132.429); p = 0.022).

CONCLUSION: Sleep apnea is an important problem in shift workers. Early diagnosis and treatment should be sought by questioning the sleep symptoms of shift workers and the risk factors that may cause this.

Key words: Breathing disorder in sleep, apnea, sleep, shift work.