Manisa Soma'da bulunan Türk devri yapıları
Turkish period structures in Manisa Soma
Yazar: GAMZE İLHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT DÜNDAR
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Hamamlar = Baths ; Manisa-Soma = Manisa-Soma ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Tarihi binalar = Historical buildings ; Tarihi eserler = Historic buildings ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Çeşmeler = Fountains

Özet:
Bu Araştırma, Manisa Soma ilçesinin, tarihi gelişmelerini ve bu gelişim sırasında oluşturulmuş anıtsal mimarisini konu almaktadır. İlk Türk yerleşimleri Selçuklu dönemi ile başlamış ancak mimarlık faaliyetleri Geç Osmanlı döneminde artmıştır. Bu nedenle incelediğimiz yapıların çoğu Geç Osmanlı dönemine aittir.
Araştırmalar sonucunda Soma'da günümüze ulaşmış altı adet cami, üç adet han, iki adet hamam, altı adet çeşme ve bir adet çamaşırhane tespit edilmiştir. Söz konusu, yapıların tarihi, mimari, plan, malzeme ve süsleme özellikleri üzerinde durularak ele alınmıştır. Eserler mimari özelliklerine dikkat edilerek katalog şeklinde incelenmiştir. 
İncelenen yapıların büyük bir bölümü, kendi döneminin mimari özelliklerini yansıtmasının yanında, malzeme- teknik kullanımda yerel tercihler ön planda tutulmuştur. Yapılarda belirleyici olan ana malzeme kaba yonu ve moloz taş ile örtü sisteminde ahşap belirleyici malzeme olmuştur. 
Camilerdeki, strüktürel elemanlar oldukça sade ve basit bir formda ele alınmıştır. Bölgedeki camilerin dış cephelerinde sade hatlar devam ettirilmiştir. Fakat Emir Hızır Bey Cami, Damgacı Cami ve Kırkoluk Cami'nin harim ve son cemaat yerindeki kalem işi süslemeleriyle Anadolu'daki en önemli camilerden sayılabilir.
Soma kenti mimari açıdan çok zengin olmamakla birlikte incelenmeye değer eserler bulunmuştur. Bu eserlerin Türk-İslam sanatındaki önemi belirlenmeye çalışılmıştır.
Sonuç olarak, bu çalışma ile bölgenin tarihini, kültürel ve sosyal yapısını ortaya koyan mimari eserler, bilimsel açıdan değerlendirilmeye çalışılarak, Türk Sanat tarihi bakımından taşıdıkları önem vurgulanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This research focuses on historical developments and monumental architecture of Soma district of Manisa. The first Turkish settlements began with the Seljuk period, but architectural activities increased during the Late Ottoman period. For this reason, most of the buildings we examined belong to the Late Ottoman period.
Within the scope of this study architectural works of Turkish period in Soma are examined. It is found out in Soma that six mosques, three inns, two baths, six fountains and one laundry remain today. The aforementioned works are studied with regard to their age, architectural characteristics such as planning, texture and ornamental aspects and these characteristics shape the listing process that is realised in the form of a catalogue.  
Majority of the works reflect the architectural understanding of their very period and local features play a key role in material selection and relevant techniques. The basic material is boast together with rubble stone while in cover systems it is wooden material. 
The structural elements in mosques possess a plain and simple form. The exterior walls of the mosques continued to stay basic in time. However, the ornament drawings of the sanctuary and narthex in Emir Hızır Bey Mosque, Damgacı Mosque and Kırkoluk Mosque put these architectural works amongst the most important mosques in Anatolia. 
As a result, with this study, the architectural works revealing the history, cultural and social structure of the region have been tried to be scientifically evaluated and their importance in terms of the history of Turkish Art has been emphasized.