Afet yönetiminde kontrol sistemleri bazlı karar destek sistemleri
Control systems based on decision support systems in disaster management
Yazar: BARIŞ KALAYCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ORHAN TÜRKBEY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Bölümü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Denetim sistemleri = Control systems ; Karar destek sistemleri = Decision support systems

Özet:
Son zamanlarda yaşanan doğal afetler yüzünden can ve mal kayıpları artmaktadır. Ülkeler bu tür afetler için oldukça iyi hazırlanmasına karşın, afet sonrasında yaşanan olumsuz etkiler yüzünden gerekli önlemlerin tek başına işe yaramadığını görülmektedir. Bu tür önlemler her ne kadar afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik olsa da afet sonrası yaşanan bu olumsuz etkiler tamamıyla insanların neden olduğu koordinasyon eksikliği yüzünden gerçekleşmiştir. Bununla birlikte bu tür stratejik kararlar verilirken gerekli her birim ve bilgi tek bir çatı altından geçmelidir. Ancak ilgili yasalar yüzünden bu tür bilgi akışı hiç bir zaman tek bir birim altında toplanamamaktadır. Örneğin Türkiye'de her hangi bir il sınırı içinde deprem olduğu takdirde oluşturulan Afet Koordinasyonu İl Valiliği Başkanlığı'nda toplanmaktadır. Ancak gereksinim durumunda bir askeri helikopterin kaldırılabilmesi için yetkili başka bir kişiye danışılması gerekmektedir. Bunun gibi zaman kayıpları da geçen her anın değerini azaltmaktadır. Bu çalışmada amaçlanan her hangi bir doğal afet sonrasında oluşan zaman kayıplarını minimize etmek amacıyla gerekli tüm bilgilerin bulunduğu bir sistem tasarlanmasıdır. Çalışmada bu amaçların gerçekleştirilmesi için coğrafi bilgi sistemi üzerinde; kaynakların gösterilmesi, gerekli bilgilerin ilgili protokoller kullanılarak ilgili diğer alt sistemlerden anlık olarak elde edilmesi, ilgili kullanıcılara gerekli bilgilerin gösterilmesi için bir sistem oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu sistem Google Map Api kullanılarak geliştirilmeye çalışılmıştır. Geliştirme platformu olarak PHP ve MySQL'un kullanılması uygun görülmüş ancak zorunlu olarak düşünülmemiştir. Bununla birlikte AJAX ve JavaScript gibi ek dillerin yararları dikkate alınarak bu çalışmada söz konusu diller de kullanılmıştır. Ayrıca araç takibi, araçların bilgilerin edinilmesi ve ilgili araçlara bilgi gönderimi için GPRS, ilgili diğer alt bilgi sistemlerinden bilgi alışverişi için XML-RPC teknolojilerinden yararlanılması düşünülmüştür. Çalışmada, XML-RPC metodunun en önemli kullanım gerekçesi diğer bilgi sistemlerinin; XML-RPC kullanılabilmesi için değiştirilmesinin gerekmeyişidir. Bu tür bilgi sistemlerine ek programcıklar yapılarak, XML-RPC sistemini destekler hale getirildiği düşünülmelidir. Yalnız XML-RPC kullanımı sırasında oluşabilecek güvenlik açıklarının minimize edilebilmesi için ilgili güvenlik protokollerinin kullanılması da ön görülmüştür. Bununla birlikte çalışmada herhangi bir yer hakkında görsel bilgi alınmak istendiğinde bir ekip gönderilmesi yerine belli yerlere görüntü sistemlerinin kurulması ve böylece istenen bilginin rahatça alınabileceği gösterilmek istenmiştir. Sonuç olarak, bu tür bir afet yönetim sistemi sayesinde karar verici kararlarını uygularken sistemin verdiği kararı temel alarak veya kendi kararını sisteme yükleyerek sistemin verilmiş kararını uygulamasını isteme yolları ile bilgi akışını sağlayabilecektir. Diğer önemli bir nokta ise, tek bir sistemin olması ve bu sistem üzerinden alt sistemlerin kontrol edilebilmesi mevcut kurumlar arasında oluşan koordinasyon eksikliğini azaltmasıdır. Ayrıca istenen bilgilerin iletimi yeterli hız ve güvenilirlikte olacağından, afet sırasında veya sonrasında bilgi kayıpları veya iletişim sorunlarının olmayacağı düşünülmüştür. Bununla birlikte afet yönetim sisteminin, sadece afet sırasında veya sonrasında kullanılacağı düşünülmemelidir. Böyle bir sistem; normal yaşantımızda oluşan ve sık sık rastladığımız bir ambulansın gecikmesi, bir ekip aracının bir yeri bulamaması, hastane kaynaklarının optimum bir şekilde kullanılamaması gibi sorunları da çözebilecek bir sistem olabileceği dikkate alınmalıdır. Öte yandan XML-RPC metodunun kullanılması ile hem mevcut alt sistemlerin değiştirilmesi mümkün olamayacak hem de alt yapı çalışmaları hızlandırılabilecektir. Böylece bu çalışmada sunulan afet yönetim sistemi yardımıyla gerek afet hazırlık safhasında gerekse afet sonrasında oluşabilecek maliyet kalemleri en azlanmaya çalışılacaktır.

Abstract:
Because of the natural disasters that occur in recent times death and loss of possessions are increased. Even though the countries prepare themselves properly, because of the negative effects of disasters, precautions are not enough. Although this kind of precautions are for protecting people from the negative effects of natural disasters, the negative effects are occurred by the loss of coordination between people. Moreover while giving this kind of strategical decision about this coordination system there should be only one department. However because of the related laws the coordination and work flow could not work properly. For example in Turkey when an earthquake was occurred, the disaster management coordination system got together under the control of governorship. So that a military helicopter if needed can be lift up to other competent person they are consulted. Therefore the more loss of time, the more loss of price of time. Does a disaster management system which all necessary knowledge were found for minimizing the time lost which become comprised more after than every natural disaster is intended at the article. Because of making these aims real at the article, a disaster management system is done which is worked for displaying the sources, transmitting the necessary information to the sub systems by using related internet protocols and displaying the necessary information which are taken from the sub system by using same internet protocols in geographical information system. This system has been developed with Google Map Api. PHP and MySQL were approved for using as the platform for developing but they were not thinking they are necessary for the platform. Moreover because of being observed that the programming languages like AJAX and JavaScripts are very important for developing, these programming languages were used in the system. Besides, GPRS was used for following vehicles, obtaining vehicle?s information and information transferring to the vehicles; XML-RPC was used for transferring information to the related sub systems. The important reason of using XML-RPC at this article is that the other information systems are not able to change for XML-RPC. It must be thought that the sub systems which can be aid to XML-RPC by developing programming codes. However because of minimizing the security holes during the usage of XML-RPC, it must be protected to using the secure internet protocols. In addition to all, instead of dispatching the related teams to the related locations, putting camera systems to the specific location will be better for taking any visual information. Finally a decision maker can provide the information transfer about deciding any problem for local or global with this disaster management system. The other final point is having a single system which controls the information transfer and solves the problem about this coordination system. Besides because of being good designed information transfer network, all necessary information can be transferred fast and right. More to the point is not thinking this system just as disaster management system. This system can solve the problem about the delaying of ambulance, not finding any location, not using the source of hospital. Because of using XML-RPC in disaster management system, the infrastructure can be accelerated. This kind disaster management systems which is made developed, reduce the related cost counting which become necessary for the management system.