Tâbiûn döneminde hadis rivayeti (75-135/694-753 yılları)
Hadith narration in the period of Tâbi'ûn (between 75-135/694-753)
Yazar: MUSTAFA TATLI
Danışman: PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Rivayetler = Rumours ; Tabiun Dönemi = Tabiun Period ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sahâbîlerin daha çok doğal bir süreçle devam ettirdiği hadis rivayeti, önemli bir dönüm noktası olan tedvinle birlikte giderek sistemli bir yapı kazanmaya başlamıştır. Hadisleri kayıt altına alma ve sonraki nesle aktarma amacını taşıyan ve tâbiûn dönemine denk gelen tedvin faaliyeti, sistemli hadis rivayetinde geçiş sürecini yansıtan tartışmaları ve yapısal farklılaşmaları beraberinde getirmiştir. Tedvin öncesinde öne çıkan tâbiîler; soru sorulmadıkça hadis rivayet etmekten kaçınma, meclislerde farklı ilim dallarına ait bilgileri bir arada sunma, hadisleri yer yer fetva şeklinde nakletme ve az hadis rivayet etmeyi tercih etme gibi özelliklerle daha çok sahâbîlerin rivayet anlayışlarını sürdürmüşlerdir. Tedvin fikrine sahip olan küçük tâbiîlerde ise durum değişmiş, onlar hocalarından daha fazla hadis rivayet etmelerini istemiş, onlara kaynaklarını sormuş, hadislerin yazılmaması fikrine karşı çıkmışlardır. İlk aşamada hocaların tepkisine neden olan bu istekler, zamanla geçerli hâlegelmeye başlamış, böylece tâbiûn döneminin sonlarında özel meclislerde hadisleri tertipli olarak rivayet etme, doğrudan hadis rivayetine yer verme, çok daha fazla hadisin bir celsede ele alma ve yazma, hadislerin isnadlarıyla rivayet edilmesi gibi uygulamalar geçerlilik kazanmıştır. Ayrıca tâbiûn döneminde belli bir hocanın hadislerini öğrenen ve birkaç öğrenciye nakilde bulunmakla yetinen muksirûn râvi profilinin giderek yerini çok sayıda hocadan hadis öğrenen ve birçok öğrenciye nakilde bulunan müdevvin râvi profiline bırakması da hadis rivayetindeki değişimin takip edilebileceği bir özellik olmuştur. Diğer taraftan hadis rivayetinin tâbiûn döneminde hız kazanması; rivayet ağına yeni dâhil olan çok sayıda râvinin manen rivayet, tahammül-edâ yöntemleri ve güvenilirlik açısından araştırılmasını gerekli kılmış, bu hususların tespitine dair öncü adımlar ise tâbiûn döneminde atılmıştır.

Abstract:
The hadith narration, which the Companions continued with a more natural process, started to gain a systematic structure with the tadwin, which is an important turning point. The tadwin activity, which aims to record the hadiths and transfer them to the next generation and coincides with the Tâbi'ûn (successors) period, brought along discussions and structural differentiations reflecting the transition process in systematic hadith transmission. As the prominent subjects before the tadwin; successors mostly maintained the understanding of narration of the Companions with features such as refraining from narrating hadiths unless questions were asked, presenting information about different branches of science together in councils, transmitting hadiths in the form of a fatwa from time to time, and preferring to narrate few hadiths. On the other hand, the situation changed among the younger successors who had the idea of tadwin, they asked their teachers to narrate more hadiths, asked them for their sources, and opposed the idea of not writing the hadiths. These requests, which caused the reaction of the teachers at the first stage, started to become valid over time, so at the end of the successors period, practices such as regularly narrating hadiths in special councils, including direct hadith narration, handling, and writing many more hadiths in one session, and narration of hadiths with their isnads has become valid. In addition, the fact that the muksirûn narrator profile, who learned the hadiths of a certain teacher and was content with transferring them to a few students, gradually gave way to the profile of the mudawwin narrator, who learned hadith from many teachers and transferred to many students, has become a feature in which the change in hadith narration can be followed. On the other hand, the acceleration of hadith narration in the successors period necessitated the research of many narrators newly included in the narration network in terms of narration by meaning, tahammul methods, and reliability, therefore pioneering steps were taken in the successors period to determine these issues.