Ve sonra mimarlık rüyaya daldı: Mimari tasarım sürecine kuramsal ve deneysel bir bakış
And then architecture falls asleep: A theoretical and experimental approach to the architectural design process
Yazar: ECE DURAN
Danışman: DOÇ. DR. SIDIKA ASLIHAN ŞENEL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimari uygulamada çizim, tipik olarak henüz var olmayan, ancak inşa edilebilecek olanı tasarlamak için kullanılır. Ama ben farklı bir şekilde çiziyorum: henüz yapılmamış olanı çiziyorum ve kâğıt üzerinde, kalmakta ısrar ediyorum. Tanım olarak, kâğıdın alanı virtüeldir: hayali bir görüntüdür. Virtüel doğası gereği gerçekliğin fiziksel deneyimine izin vermez; onun yapabileceği mevcut olmayanın hayali bir "imgesini" veya temsilini oluşturabilmektir. Virtüelde kalacak bir mimarlık adına gerçekliğe yönelik, fiziksel deneyim için zemin sağlama gereklikleri tarafından belirlenen kriterler geçerliliğini yitirir. Dolayısıyla böyle bir mimarlığı tasarlayabilmek için yeni bakış açıları ve yöntemlerin geliştirilmesi gereklidir.
Tez mimarlığı virtüel ortamın potansiyeline göre düşünmek ve tasarlayabilmek adına rüyaları bir metafor olarak odağına alır. Mimarlığın rüya görmesi mekânın gerçekliğe dönüşmekten vazgeçerek, tıpkı rüyalar gibi hayali olarak kalması anlamına gelir. Rüyalar, çalışma adına mimarlığı dış dünyanın fiziksel kısıtlamalarından kurtarmak ve virtüelin sunduğu koşullara göre mekânı yeniden yaratmak için bir fırsat olarak karşımıza çıkar. Bu kapsamda araştırma, rüyaların bir tasarlama biçimi olarak taslağını çizmek ve mimarlığa nasıl uygulanabileceğine dair spekülasyonlar üretmeyi hedefler. 
Çalışma giriş bölümüne virtüel ve gerçek deneyim arasındaki farkı, çizim ve bina ilişkisi üzerinden ortaya koyarak başlar. Bu kısım aracılığıyla bu iki karşıt deneyim arasındaki ilişkinin mimari tasarım süreci üzerindeki etkileri incelemeye alınır. Mimarlığı Bilinç ve Bilinçdışı Üzerinden Okumak bölümde bu karşıt örüntülerin oluşturduğu dinamiğe daha kapsamlı yaklaşabilmek adına, karşıt düşünce örüntüleri felsefe ve antropoloji disiplinlerinden gelen okumalarla birlikte yeniden ele alınır. Bu kapsamda Bataille ve Flusser'ın insan için zihnin diyalektik kavrayış mekânizmasını ortaya koyan felsefelerinden hareketle, insanın varoluşunu belirleyen ve birbiriyle gerilim içinde olan bilinç ve bilinçdışının ilişkisi tartışmaya açılır. Bunun ardından, bilinçdışının mimarlık ile kurduğu ilişkiyi anlamak konusunda önemli bir izlek oluşturabileceği düşüncesiyle, çizim-bilinçdışı ve bina-bilinç arası ilişkiler karşılaştırmalı olarak incelemeye alınır. 
Farklılaşma Mekânı Olarak Kağıt bölümü mimarlığın bilinçdışı ile iletişime geçebileceği bir eşik olarak rüyaları, mimarlığı virtüel üzerinden düşünebilmek adına bir metafor olarak çalışmanın odağına alınır. Bu kapsamda mimarlık adına rüya görmenin ne anlama geldiği, kâğıdın sunduğu virtüel ortam üzerinden tartışmaya açılır. Bu tartışmayı yürütebilmek adına Deleuze ve Grosz'un, Bergson'un virtüel kavramına ilişkin okumalarından faydalanır. 
Bir Rüya Olarak Mimari Tasarımı Kuramsallaştırma bölümü, virtüelde kalacak bir mimarlık adına rüyaların bir tasarlama biçimi olarak nasıl uygulanabileceğine dair taslağının çizilmesini amaçlar. Buradaki taslak, beşinci bölümde ele alınacak olan, tartışmaya paralel olarak yürütülen tasarım denemesinden öğrenilenlerin oluşturduğu izlek kapsamında, mimari tasarıma dair kuramsal tartışmalarlarla bir araya gelerek, rüyaları mimari bir tasarım süreci olarak kuramsallaştırmanın arayışını içerir. Bu kapsamda mimari tasarıma dair süreçler -yer bilgisi, mekân yapma ve inşa eylemi- rüyalar üzerinden yeniden okunarak, tasarım sürecinin yeni bir bilgiye açılması hedeflenir. Son olarak Tasarım Denemesi: Ve Sonra Mimarlık Uykuya Daldı bölümü, tasarım eylemini, büyük T ile idealistik bir çözüm arayışına sürükleyen yaklaşımlar yerine, tasarımın t'sini küçülterek mimarlık adına tasarım eylemini deneysel bir pratik, keşif ve buluş süreci olarak kurmayı denediğim süreci kapsar. Bu bölüm, mekânın virtüele yerleştiğinde, her zaman işlediği yollardan nasıl farklılaşabileceği ve bu sayede gerçekliğe eleştirel mekânsal olasılıkların tasarım sürecinde nasıl ortaya çıkarılabileceğini arama sürecidir. Buradaki niyetim, araştıramayı yaparak düşünmeye açarak, tasarım çıktıları aracılığıyla edinilen dinamik bir tasarım bilgisini çalışma adına mümkün kılabilmektir.

Abstract:
In architectural practice, drawing is typically used to design what does not yet exist but can be built. But I'm drawing differently: I'm drawing what has not yet been done, and I'm insisting on staying on paper. By definition, the field of paper is virtual: it is an imaginary image. By its nature, virtual does not allow for the physical experience of reality; what it can do is to construct an imaginary "scene" or representation of the nonexistent. In the name of an architecture that will remain virtual by staying on paper, the criteria set by the requirements to provide a ground for physical experience lose validity. Therefore, it is necessary to develop new perspectives and methods in order to think and design such an architecture.
The thesis focuses on dreams as a metaphor in order to think and design architecture according to the potential of the virtual environment. Architecture that falls asleep means that the space abondons to turn into reality and remains imaginary just like dreams. Therefore dreams appear as an opportunity to free architecture from the physical constraints of the outside world and to recreate the space according to the conditions which are presented by the virtual. In this context, the research aims to outline dreams in a sense of design process and also to speculate on how they can be applied to architecture.
The study begins the introduction by revealing the difference between virtual and real experience through the relationship between drawing and building. Through this section, the effects of the relationship between these two opposing experiences on the architectural design process are examined. In the section of Reading Architecture Through Conscious and Unconscious, dialectic thinking patterns are reconsidered together with readings from the disciplines of philosophy and anthropology in order to approach the dynamic created by these opposing experiences more comprehensively. Within this scope, starting from Bataille and Flusser's philosophies that reveal the dialectical comprehension mechanism of the mind for human beings, the relationship between consciousness and unconsciousness, which gives the meaning to human existence and is in tension with each other, is opened up for discussion. Right after that, the relations between drawing-unconscious and building-consciousness are examined comparatively, with the consideration that this can form an important path to understand how the relationship of unconscious and architecture can be established.
Paper as a Space of Differentiation focuses on dreams as a threshold where architecture can communicate with its subconscios in order to think architecture according to the scope of the virtual. Throughout the section, what it means to dream in the name of architecture is discussed through the virtual environment presented by the paper. In order to carry out this discussion, it makes use of Deleuze and Grosz's readings on Bergson's concept of virtual.
The Theorizing Architectural Design as a Dream section aims to outline how dreams can be applied as a form of design for an architecture that will remain virtual. The outline here includes a quest to theorize dreams as an architectural design process, in light of the outputs of the design experiment conducted by me and what I learned in the process, which will be discussed in Chapter five. In this context, it is aimed to open the design process to a new knowledge by re-reading the processes of architectural design - research of the field, making a place and the act of building - through dreams. Lastly, the section of the Design Experiment: And Then Architecture Falls Asleep covers the process where I tried to establish the design act as an experimental practice, discovery and invention process on behalf of architecture by using lowercase t for the design, instead of the approaches that lead the design to a capital T and seek an idealistic solution. This section is the process of exploration to understand how space can differ from the ways it always operates when it is placed in the virtual, and how new spatial possibilities, which carries critical approach to the reality, can be revealed in the design process. My intention here is to open the research to doing by thinking and enable a dynamic design knowledge acquired through design outputs for the study.