Hiperbarik oksijen tedavisi uygulanan karbonmonoksit zehirlenmesi tanılı hastaların değerlendirilmesi
Evaluation of patients who underwent hyperbaric oxygen therapy with the diagnosis of carbon monoxide poisoning
Yazar: ÖZDİNÇ ACARLI
Danışman: PROF. DR. AKIN SAVAŞ TOKLU
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Deniz ve Sualtı Hekimliği = Marine and Underwater Medicine
Dizin: Hiperbarik oksijenasyon = Hyperbaric oxygenation ; Karbonmonoksit = Carbon monoxide ; Karbonmonoksit zehirlenmesi = Carbon monoxide poisoning ; Oksijen solutma tedavisi = Oxygen inhalation therapy ; Zehirlenmeler = Poisonings

Özet:
Giriş: Karbonmonoksit, karbon içeren yakıtların tamamlanmamış yanmasının bir ürünü olan renksiz, kokusuz, toksik bir gazdır. Karbonmonoksit zehirlenmesi dünya genelinde intihar amaçlı ya da kazara zehirlenmelerin önemli bir nedeni olmaya devam etmektedir. Karbonmonoksit zehirlenmesinin tedavisinde hiperbarik oksijen tedavisinin (HBOT) normobarik oksijen tedavisine kıyasla patofizyolojik mekanizmalara daha etkili olduğunu, gecikmiş beyin hasarını ve immün aracılı geç nörolojik sekeli önlediğini gösteren çeşitli klinik çalışmalar mevcuttur. Fakat günümüzde HBOT'nin karbonmonoksit zehirlenmesinde kullanımı konusunda algoritmalar net değildir. Bu çalışma ile İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp Anabilim Dalı'nda karbonmonoksit zehirlenmesi tanısıyla HBOT uygulanan hastaların demografik, klinik ve laboratuvar özelliklerinin ortaya konulması, edinilen tecrübenin paylaşılması, HBOT endikasyonu olan hastaların seçimi ve kliniğimize başvuru öncesinde doğru takip ve tedavi yaklaşımlarının hastalara sağlayabileceği faydaları belirlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ocak 2009 – Mart 2019 tarihleri arasında karbonmonoksit zehirlenmesi tanısı ile başvurup, HBOT uygulanan hastalar dâhil edilmiştir. Olguların verileri bir izleme formu oluşturularak kaydedilmiş, verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS Versiyon 21 istatistik programı kullanılmıştır. P değerinin 0,05'den küçük olması halinde farklılığın istatistiksel olarak anlamlı olduğu kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada 262 hastanın kayıtları değerlendirilmiştir. Olguların başvuru anında ortalama yaşı 29,7, ortanca yaşı 26 olarak saptanmış olup % 49,6'sı kadın, % 50,4'ü erkek ve % 63,4'ü erişkin, %36,6'sı çocuktur. En fazla başvuru kış mevsiminde Ocak ve Aralık aylarında gerçekleşmiştir. Karbonmonoksit kaynağı olarak %58 ile en sık soba tespit edilmiştir. İlk hastaneye başvuru şekli olarak olguların %54'ünün ambulans aracılığıyla, %46'sının kendi taşıtları ile hastaneye başvurduğu saptanmıştır. İlk hastaneye nakli ambulans ile sağlanan olguların %49'unda nakil sırasında uygun oksijen maskesi kullanılmadığı, kliniğimize nakli ambulans ile sağlanan olguların da yine %45'inde nakilde uygun oksijen maskesi kullanılmadığı tespit edilmiştir. Başvuruda en sık görülen belirti ve bulgunun %47 oranla şuur kaybı olduğu saptanmıştır. Olguların ilk bakılan karboksihemoglobin (COHb) değeri ortalaması % 30,0 olarak bulunmuştur. Hiçbir olguda zehirlenmenin gerçekleştiği ortamdaki karbonmonoksit düzeyi ile ilgili bir bilgiye ulaşılamamıştır. Olguların naklinin ambulans ile sağlanması, merkezimize başvurunun gecikmeden yapılabilmesi ve kardiyak tutulumunun olmaması tek seans HBOT ile şifa sağlanabilmesinde etkili olmuştur. Başvuru anındaki GKS skoru daha yüksek, COHb seviyesi daha düşük bulunan olguların tek seans HBOT ile şifa sağlanabilme oranı diğer olgulara göre anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Ayrıca olguların kliniğimize başvurusunun gecikmeden yapılabilmesi ve yaşının daha genç olması şifa ile taburculuğun sağlanabilmesinde etkili olmuştur. Başvuru anındaki GKS skoru ve ilk bakılan kan pH değeri daha yüksek, COHb seviyesi ve kan laktat düzeyi daha düşük olan olguların HBOT tamamlandıktan sonra şifa ile taburculuğun sağlanabilme oranı diğer olgulara göre anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Uygulanan ortalama HBOT seans sayısı 1,62 saptanmıştır. Olguların %85,9'u şifa, %8,0'ı kısmi fayda, %6,1'i ise haliyle taburcu olmuştur. Mortalite oranı %2,3 olarak tespit edilmiştir. Olguların tamamına uygulanan toplam HBOT seans sayısı 424 olarak tespit edilmiştir. Hiçbir olguda HBOT'ne bağlı herhangi bir komplikasyon görülmemiştir.
Sonuç: Karbonmonoksit zehirlenmelerinin en önemli yanı, alınabilecek küçük önlemler ile büyük ölçüde önlenebilmesine rağmen karşılaşıldığında ölümle sonuçlanabilen sorunlar doğurmasıdır. Karbonmonoksit zehirlenmesinin tedavisinde HBOT etkili bir yöntemdir. Ülkemizde HBOT'ne erişim gittikçe kolaylaşmakta ve HBOT'si uygulanan hasta sayısının artması da farkındalığın arttığını göstermektedir. Endikasyonu bulunan karbonmonoksit zehirlenmelerinde erken uygulanan HBOT'nin başarı şansı yüksektir. Karbonmonoksit zehirlenmesi tanılı hastalara uygulanacak uygun tedavi ve yaklaşımın belirlenmesinde uzun süreli ve ileriye dönük çalışmalara gereksinim vardır.

Abstract:
Introduction: Carbon monoxide is a colorless, odorless toxic gas, which is produced by incomplete combustion of carbon containing fuels. Carbon monoxide poisoning remains an important cause of suicidal or accidental poisoning worldwide. There are several clinical studies showing that hyperbaric oxygen therapy (HBOT) is more effective on pathophysiological mechanisms compared to normobaric oxygen therapy and prevents delayed brain damage and immune-mediated neurological sequelae in the treatment of carbon monoxide poisoning. However, algorithms for the use of HBOT in carbon monoxide poisoning are not clear today. In this study, it is aimed to determine demographic, clinical and laboratory features of the patients who underwent HBOT with the diagnosis of carbon monoxide poisoning in Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine, Department of Underwater and Hyperbaric Medicine, to share the experience, to clarify the criteria for selecting the patients for HBOT, and to identify the benefits of proper treatment approaches before admission to our clinic.
Material and method: Patients who were admitted to our clinic with the diagnosis of carbon monoxide poisoning and underwent HBOT between January 2009 and March 2019 were included in the study. The data of the cases were recorded by creating a form and IBM SPSS Version 21 statistical program was used for the evaluation of the data. If the p value was less than 0.05, the difference was considered statistically significant.
Results: In this study, the records of 262 patients were evaluated. At the time of admission mean age was 29.7 and median age was 26. The distribution of the gender and age of the cases were as 49.6% female, 50.4% male and 63.4% adult and 36.6% children. Most of the treatments were made in January and December, in winter. The most common source of carbon monoxide was coal stove with the rate of 58%. It was found that 54% of the cases transferred to the hospital by ambulance and 46% by themselves. 49% of the cases who were transported to the hospitals by ambulance did not use an appropriate oxygen mask during the transfer, and 45% of the cases did not use an appropriate oxygen mask during the transfer to our department. The most common symptom recorded on admission was unconsciousness with a rate of 47%. The mean value of first carboxyhemoglobin level (COHb) was 30.0%. There was no information about the level of carbon monoxide level at the poisoning environment. The cases who transferred by ambulance, admitted to our center without delay and had no cardiac dysfunction were healed by the administration of a single session HBOT. The patients who had higher Glasgow Coma Scale (GCS) score and lower COHb levels at the time of admission were found to have a significantly higher rate of healing by a single session HBOT comparing to other cases. In addition, the cases who were younger and admitted to our clinic without a delay discharged by complete healing. The factors contributed the complete healing rate after the completion of HBOT were higher GCS score at the time of admission, higher blood pH level, lower COHb level and blood lactate level. The mean numbers of HBOT sessions in the cases who were discharged with complete healing, with partial healing and without a benefit were 1,62. 85.9%, 8.0% and 6.1% respectively. The mortality rate was 2.3%. The total number of HBOT sessions applied to all cases was determined as 424. None of the patients had any complications due to HBOT.
Conclusion: The most important aspect of carbon monoxide poisoning is that although it can be prevented with small precautions, it may be fatal. HBOT is an effective method for the treatment of carbon monoxide poisoning. In our country the number of HBOT center is increasing and more cases had the opportunity of receiving HBOT. The awareness about HBOT is increasing in our country. The success of the HBOT in carbon monoxide poisoning cases is increased when applied without a delay. Prospective long term studies are needed to determine the algorithm of the appropriate treatment and approach to patients with carbon monoxide poisoning.