Kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerde ortak karar verme modeli temelli rehberli kendine yardım programının duygusal yeme davranışına etkisi
The effect of shared decision-making model-based guided self-help emotional eating behavior in individuals with severe mental disorder
Yazar: GÜLSÜM ZEKİYE TUNCER
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE ÇETİNKAYA DUMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Duygusal yeme = Emotional eating ; Karar verme modelleri = Decision making models ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Kronik ruhsal hastalıklar = Chronic mental illness ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı, toplumda yaşayan ve kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerde Ortak Karar Verme modeli temelli Rehberli Kendine Yardım Programının duygusal yeme davranışı ve kontrolsüz yeme davranışı üzerine etkinliğini belirlemektir.
Yöntem: Araştırma randomize kontrollü deneysel araştırma olarak yapılmıştır. Araştırma İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nde, Eylül 2020 – Kasım 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini müdahale grubunda 33 ve kontrol grubu 31 kronik ruhsal bozukluğu olan birey olmak üzere toplam 64 katılımcı oluşturmuştur. Araştırma verilerinin toplamasında Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu, Duygusal Yeme Ölçeği, Üç Faktörlü Yeme Ölçeği, Klinik Global İzlenim Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri Ortak Karar Verme modeli temelli Rehberli Kendine Yardım Programı uygulanan müdahale grubu ve kontrol grubu katılımcılarından müdahale öncesi, sonrası ve 6. ayda toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde müdahale ve kontrol grubunun duygusal yeme, kontrolsüz yeme ve bilişsel kısıtlama puan ortalamaları arasında zamana göre fark olup olmadığı varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Müdahale ve kontrol grupları arasındaki ölçek puanları açısından fark olup olmadığı t testi ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Ortak Karar Verme modeli temelli Rehberli Kendine Yardım Programı uygulanan kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerin BKİ değerlerinin müdahale öncesi ile karşılaştırıldığında müdahale sonrası ve 6. ay ölçümleri arasında anlamlı bir azalma olduğu bulunmuştur (p<.05). Müdahale grubundaki bireylerin duygusal yeme puan ortalamaları (λ=.189, η2=.811) ve kontrolsüz yeme puan ortalamaları (λ=.218, η2=.782) arasında müdahale öncesi ile karşılaştırıldığında müdahale sonrası ve 6. ay ölçümleri arasında anlamlı bir azalma olduğu bulunmuştur (p<0.05). Müdahale grubundaki bireylerin bilişsel puan ortalamaları arasında müdahale öncesi ile karşılaştırıldığında müdahale sonrası ve 6. ay ölçümleri arasında anlamlı bir artış görülmüştür. (λ=.287, η2=.714, p<.05).
Sonuç: Araştırmada kronik ruhsal bozukluğu olan bireylere uygulanan Ortak Karar Verme modeli temelli Rehberli Kendine Yardım Programının bireylerin BKİ değeri, bozulmuş yeme davranışları, duygusal yeme davranışı ve kontrolsüz yeme davranışı üzerinde olumlu etkilere sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Toplum ruh sağlığı merkezlerinden hizmet alan kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerin bozulmuş yeme davranışlarına yönelik psikiyatri hemşireleri tarafından Ortak Karar Verme modeline temellenen Rehberli Kendine Yardım Programı bileşenlerinin kullanıldığı kısa ve etkili programların uygulanması önerilir.

Abstract:
Objective: The aim of the study is to determine the effectiveness of the Guided Self-Help Program based on the Shared Decision Making model on emotional eating behavior and uncontrolled eating behavior in individuals with severe mental disorders who living in the community.
Methods: The research was conducted as a randomized controlled experimental study. The research was carried out at İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital Community Mental Health Center between September 2020 and November 2022. The sample of the study consisted of 64 participants, 33 in the intervention group and 31 individuals in the control group. Patient Descriptive Information Form, Emotional Eating Scale, Three-Factor Eating Scale, Clinical Global Impression Scale were used to collect research data. The data of the study were collected from the participants of the intervention group and the control group, who applied the Guided Self-Help Program based on the Shared Decision Making model, before, after and at the 6th month of the intervention. In the evaluation of the data, it was evaluated by analysis of variance whether there was a difference between the emotional eating, uncontrolled eating and cognitive restriction mean scores of the intervention and control groups over time. Whether there was a difference in scale scores between the intervention and control groups was evaluated with the t test.
Results:  When the BMI values of individuals with chronic mental disorder who were applied the Guided Self-Help Program based on the Shared Decision Making model were compared with the pre-intervention, there was a significant decrease between the post-intervention and 6th month measurements (p<.05). There was a significant decrease between the mean scores of emotional eating (λ=.189, η2=.811) and mean scores of uncontrolled eating (λ=.218, η2=.782) of the individuals in the intervention group when compared with the pre-intervention and 6-month measures. was found to be (p<0.05). Compared with the pre-intervention mean scores, a significant increase was observed between the post-intervention and 6-month mean scores of the individuals in the intervention group. (λ=.287, η2=.714, p<.05).
Conclusion:  In the study, it was concluded that the Guided Self-Help Program based on the Shared Decision Making model applied to individuals with severe mental disorders had positive effects on individuals' BMI value, impaired eating behaviors, emotional eating behavior and uncontrolled eating behavior. It is recommended that short and effective programs using the Guided Self-Help Program components based on the Shared Decision Making model should be implemented by psychiatric nurses for the disordered eating behaviors of individuals with chronic mental disorders who receive service from community mental health centers.