Ahmet Ağaoğlu'nun din ve toplum anlayışı
Ahmet Ağaoğlu's concept of religion and society
Yazar: AYHAN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. KEMALEDDİN TAŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ağaoğlu, Ahmet = Ağaoğlu, Ahmet ; Batılılaşma = Westernization ; Din = Religion ; Din-toplum ilişkileri = Religious-society relations ; Liberalizm = Liberalism ; Medeniyet = Civilization ; Milliyetçilik = Nationalism ; Modernizm = Modernism ; Türkçülük = Turkism

Özet:
Türkçülük akımının/düşüncesinin önemli figürlerinden olan Ahmet Ağaoğlu, çok farklı dönem ve coğrafyalarda, bir o kadar farklı konuda yazı yazmış, eser ortaya koymuş; diğer yandan teorisyenliğinden daha öte aksiyoner yönüyle de düşünce, siyaset ve kültür/basın hayatımızda haklı bir yer edinmiş, yakın tarihimizin siyaset ve fikir adamlarından biridir.Türk siyasi ve fikir hayatının, bu en yoğun düşünce atmosferi ve tartışmalarında, Osmanlı Devleti'nin kendi iç dinamiklerinin yanında birçok dış faktör de etkili olmuştur. Bunlardan biri, belki de en önemlisi, Çarlık Rusyası'nın hâkimiyeti altında bulunan Türk dünyasından, Çarlık rejiminin baskıları sonucu Türkiye'ye iltica eden Rusya kökenli Türk aydınlarıdır. Bu aydınların önde gelenlerinden biri olan Ahmet Ağaoğlu, gerek Osmanlı Devleti gerekse yeni Türkiye Cumhuriyeti ile ilgili alınan karar ve uygulamalara, düşünce ve eylem bazında kaynaklık eden, Türkçü, Batıcı/modernist, liberal, entelektüel bir aydındır.Düşünce serüveninde iniş ve çıkışlar yaşamış olan Ağaoğlu, Fransa'da yüksek öğrenimi sırasında yetiştiği ortamın etkisiyle Şiilik ve İranlılığı yücelten yazılar yazmıştır. Azerbaycan'a döndüğü 1894'ten, İstanbul'a geldiği 1909'a kadar Azerbaycan'daki milli uyanışın öncülerinden olmuştur. Azerbaycan yıllarından itibaren ise hayatının sonuna kadar, yoğunluğu bazen artan bazen azalan tonda Türkçülük akımının içerisinde yer almıştır. Ancak onun hayatı boyunca düşüncelerinin ayrılmaz parçası; Batı'yı bütün kurum ve kuruluşlarıyla aynen iktibas etmek isteyen; topyekûn Batılılaşma taraftarı, modernist ve bireysel-toplumsal özgürlük yanlısı liberal tutumudur.Onun bu ideolojik paradigmaları din anlayışına da hakim olmuştur. Dolayısıyla dini Allah ile kul arasında bir vicdan işi olarak görmüş; İslam'ın siyasal yönleri ile toplumsal hayatı belirleyen prensiplerini yaşanılan çağın değerleriyle tezat teşkil ettiği gerekçesiyle kabul edilemez bulmuştur.Onun milliyetçi ve Batıcı duruşu, kuruluş felsefesini ?muasır medeniyet seviyesine ulaşmak? ve bir ?ulus devlet kurmak? olarak belirleyen Cumhuriyet ideolojisiyle örtüşür. Daha doğru bir ifadeyle o, Cumhuriyet'in ideolojisini şekillendiren önemli aydınlardan biridir.Anahtar Kelimeler: Ahmet Ağaoğlu, Milliyetçilik, Türkçülük, Batılılaşma, Liberalizm, Modernizm, Türk Dünyası, Din, Medeniyet

Abstract:
Ahmet Ağaoğlu (1869-1939) who was one of the prominent figures in the Turkish nationalist movement produced many works in different subjects about different periods and geography. Also, other than his theorist side, with his activist side he had a role in our thinking, political and culture/press lifestyle.In this thinking atmosphere and debate of Turkish political life, a lot of internal factors as well as external factors affected Ottoman Empire. One of these, probably the most important one, is the Turkish enlightened with Russian origin. One of the most essential ones, Ahmet Ağaoğlu is an intellectual enlightened one who supported the decisions and applications about Turkish Republic.Having some rise and fall in his ideal life, Ahmet Ağaoğlu wrote some pieces about being Shi'i while he was studying in France. From 1894 to 1909, he was the leader of nationalism in Azerbaijan. After that movement, he had his role in Turkish movement. However, the indispensable part of his thoughts has been the attitude of being completely supporter of westernization, modernist and seeking individualist-social freedom.His ideology dominated religion. Therefore, he saw religion as conscience between God and human-being and found unacceptable the social principles and the political sides of Islam.His stance of nationalism and westerner goes well with Turkish Republic?s ideology, which states ?reaching civilization? and ?founding national state?. In other words, he is one of the enlightened who has formed the ideology of Turkish Republic.Key Words: Ahmet Ağaoğlu, Nationalism, Turkism, Westernization, Liberalism, Modernism, Turkish World, Religion, Civilization.