Gebelikte fiziksel aktivite düzeyinin ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of physical activity level and related factors in pregnancy
Yazar: ZEYNEP MEVA ALTAŞ
Danışman: PROF. DR. NİMET EMEL LÜLECİ ; PROF. DR. SEYHAN HIDIROĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Gebelik = Pregnancy ; Sosyodemografik faktörler = Socio-demographic factors

Özet:
Giriş ve Amaç: Çalışmalarda, gebelik sürecinde fiziksel olarak aktif olan gebelerin sağlık sorunları yaşama risklerinin daha düşük olduğu ve gebelikteki değişikliklere daha iyi adapte oldukları ifade edilmiştir. Fakat çalışmalara göre kadınlar gebe kaldıktan sonra fiziksel aktivite düzeylerini azaltmaktadır. Bu azalma fiziksel aktivite çeşitliliğinde, sıklığında ve süresinde gözlemlenmektedir. Gebelikte yetersiz fiziksel aktivite düzeyi olumsuz sağlık durumlarına sebebiyet verdiğinden bu çalışmada Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde gebe polikliniğine kontrole gelen gebelerdeki fiziksel aktivite düzeyinin belirlenmesi, fiziksel aktivite ile ilişkili olabilecek kişisel ve sosyodemografik özelliklerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, niteliksel ve niceliksel bileşenleri olan karma tipte bir çalışmadır. Evreni Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniğinde gebe polikliniğine başvuran kadınlar oluşturmaktadır. Ulaşılması hedeflenen minimum örneklem; gebelerde fiziksel inaktivite oranı %74,3, hata payı %5, güven düzeyi %95 kabul edilerek 294 olarak hesaplanmıştır. Çalışma 304 gebe ile yürütülmüştür. On sekiz yaş altı ve 40 yaş üstü olanlar, fiziksel aktiviteye engel ortopedik-romatolojik hastalığı olanlar, kontrolsüz diyabet, hipertansiyon veya kardiyak başka hastalığı olanlar, fiziksel aktiviteye engel ağır astımı olanlar, çoğul gebeliği olanlar, düşük riski olan gebeler, T.C. vatandaşı olmayanlar çalışma dışı bırakılmıştır. Gebelerde fiziksel aktivite düzeyi; Gebelik Fiziksel Aktivite Ölçeği (GFAA), kullanılarak değerlendirilmiştir. Sosyodemografik sorulara ek olarak Uluslararası Fiziksel Aktivite (UAFAA) Çevre Modülünden araştırma konusu ve örneklemi için önemli olduğu düşünülen 7 sorusuna da ankette yer verilmiştir. Veriler yüz yüze anket aracılığıyla toplanmıştır. Niteliksel bölümde, onamları alınan 14 gebe ile telefonla derinlemesine görüşme yöntemiyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde Student t testi, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis varyans analizi, ANOVA ve Spearman korelasyon analizi testi kullanılmıştır. İleri analiz yöntemi olarak binary lojistik regresyon testi kullanılmıştır. Nitel verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi kullanılmış, temalar ve kodlar oluşturulmuştur. Araştırma için Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu ve Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi başhekimlik onayı alınmıştır.
Bulgular:  Çalışma birinci trimesterden 56 (%18,4), ikinci trimesterden 113 (%37,2), üçüncü trimesterden 135 (%44,4) olmak üzere 304 gebe ile yürütülmüştür.  Katılımcıların ortalama yaşı 29,30±5,30'tür. GFAA total aktivite puan ortalamaları 195,8 ±107,9'dir. Sedanter aktivite puanları 37,22±31,08'dir. Gebeler en çok hafif yoğunlukta aktivitelerde (101,56±51,11) ve ev işleri/bakım aktivitelerinde (119,63±86,29) bulunmaktadır. Geliri yüksek olanların daha düşük olanlara göre, çocuğu olanların olmayanlara göre, gelir getiren bir işte çalışanların çalışmayan ve izinde olanlara göre, gebeliği planlı olmayanların planlı olanlara göre, daha önce riskli gebelik yaşayanların yaşamayanlara göre total aktivite puanları anlamlı olarak daha yüksektir (p<0,05). Uygun fiziki koşullardaki kaldırımı olan mahallede yaşayanların da total aktivite puanları anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Çok değişkenli analize göre çalışan gebelerin çalışmayanlara göre total aktiviteleri 9,7 kat (%95 GA 2,4-39,5), çocuğu olanların olmayanlara göre 4,5 kat (%95 GA 1,2-17,2), daha önce riskli gebelik yaşayanların yaşamayanlara göre 4,9 kat (%95 GA 1,7-14, daha yüksek bulunmuştur. On dört katılımcı ile yapılan derinlemesine görüşmelerde 8 katılımcı gebelik öncesine göre daha az aktif olduğundan bahsetmiştir. Daha az aktif olma sebepleri olarak en sık halsizlik, yorgunluk olmak üzere, vakit azlığı, bel ağrısı ve bulantı gibi yakınmalar belirtilmiştir.
Sonuç: Çalışmamıza göre fiziksel olarak daha aktif olan gebeler (total aktivitesi yüksek olanlar) geliri yüksek olanlar, çocuğu olanlar, gelir getiren bir işte çalışanlar, gebeliği planlı olmayanlar, daha önce riskli gebelik yaşayanlar, uygun fiziki koşullardaki kaldırımı olan mahallede yaşayanlardır. Gebelerin yarıdan fazlası daha az aktif olduklarından bahsetmiştir. Gebelerin fiziksel aktivitelerini arttırmaya yönelik müdahalelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu müdahaleler planlanırken fiziksel aktiviteye yönelimi etkileyen belirleyiciler göz önünde bulundurulmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Gebeler, fiziksel aktivite, Gebelik Fiziksel Aktivite Anketi, mahalle

Abstract:
Background and Aim: Studies have shown that women who are more physically active during pregnancy are at lower risk for health problems and are in a better position in terms of adaptation to changes in pregnancy. However, studies show that many women reduce their physical activity levels after conception. This decrease is observed both in the type of physical activity and in the frequency and duration of continued activities. In this study, it was aimed to examine the personal and sociodemographic characteristics that may be related to the determination of the FA level of the pregnant women who came to the Pregnancy Polyclinic of Marmara University Pendik Training and Research Hospital, since insufficient physical activity level during pregnancy causes adverse health conditions.
Material and Method: This research is a mixed type study with qualitative and quantitative components. The population consists of women who applied to the pregnancy polyclinic in the Obstetrics and Gynecology clinic of Marmara University Pendik Training and Research Hospital. When the prevalence of physical inactivity is accepted to be %74.3, the required minimum sample size for the %95 confidince interval (Cl), 0,05 error margin and was calculated as 294. The study was conducted with 304 pregnant women. Women under the age of 18 and over the age of 40,  with orthopedic-rheumatological disease that prevents physical activity, with uncontrolled diabetes, hypertension or other cardiac diseases, with severe asthma that prevents physical activity, with multiple pregnancies, at risk for a miscarriage and non-T.C. citizens were excluded from the study. Physical activity level was assessed using the Pregnancy Physical Activity Scale (PPAQ). In addition to the sociodemographic questions, 7 questions from the International Physical Activity (IPAQ) Environmental Module, which are considered important for the research subject and sample, were also included in the survey. Data were collected through a face-to-face survey. In the qualitative part, interviews were conducted with 14 pregnant women, whose consent was taken, with in-depth interview method via mobile phone call. Student t test, Mann Whitney U, Kruskal Wallis analysis of variance, ANOVA and Spearman correlation analysis test were used for the data analysis. Binary logistic regression test was used as the multivariate analysis method. Content analysis was used in the evaluation of qualitative data, themes and codes were created. Marmara University Faculty of Medicine Clinical Research Ethics Committee and Pendik Training and Research Hospital chief physician approval were obtained for the research.
Results: The study was conducted with 304 pregnant women, 56 (18.4%) from the first trimester, 113 (37.2%) from the second trimester, and 135 (44.4%) from the third trimester. The mean age of the participants was 29.30±5.30 years. The mean PPAQ total activity score was 195.8±107.9, whereas sedentary activity score was 37.22±31.08. Pregnant women mostly engage in light activities (101.56±51.11) and household/caregiving activities (119.63±86.29). Women who have higher income, have children, working in an income-generating job, have unplanned pregnancy, and had a risky pregnancy before have were significantly higher total activity scores (p<0.05). Women living in the neighborhood with pavement in suitable physical conditions also have higher total activity scores (p<0.05). According to the multivariate analysis, working pregnant women  have 9.7 times (95% CI 2.4-39.5) and women with children have 4.5 times (95% CI 1.2-17.2), women had risky pregnancies before have 4.9 times (95% CI 1.7-14.3) higher total activity scores. In the in-depth interviews with fourteen participants, 8 participants mentioned that they were less active than pre-pregnancy period. The most common reasons for being less active were weakness, fatigue, and complaints such as lack of time, low back pain and nausea.
Conclusion: Pregnant women with higher income, having children, working in a job, having unplanned pregnancy, had a risky pregnancy before, living in a neighborhood with appropriate physical conditions are more physically active (those with high total activity) according to our study. More than half of the pregnant women mentioned that they were less active. There is a need for interventions to increase the physical activity levels of pregnant women. When planning these interventions, determinants affecting the physical activity should be considered.
Keywords: Pregnant women, physical activity, Pregnancy Physical Activity Questionnaire, neighborhood