Cerîde-i mehâkim: 36-65 sayılarının (1874) transkripsiyon, fihrist ve değerlendirmesi
Transcription, index and evaluation of ceride-i mehâkim's numbers 36-65 (1874)
Yazar: BÜŞRA BEDİR
Danışman: DOÇ. DR. NECATİ ÇAVDAR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
XIX. yüzyıl yenileşme hareketleri, özellikle Tanzimat dönemi, Osmanlı tarihinde
yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur. Devlet yapılanmasının bütün alanlarında
yaşanan bu çok boyutlu değişim hareketi, yeni kurumların da ortaya çıkmasına vesile
olmuştur. Bu bağlamda söz konusu olan alanlardan biri de adliye teşkilatı olmuştur.
Tanzimat Fermanı'nın vurguladığı noktaların başında adalet anlayışının ve hukuk
sisteminin modernleştirilmesi yer almıştır. Toplumsal düzeni ıslah ve çağdaşlaştırma
konusunda yüksek bir ideal ile ortaya çıkmış olan Tanzimat düşüncesi adliye
teşkilatında da kurumsal standardizasyonu ve açıklık politikasını ilke edinmiştir. Bu
bağlamda devlet kurumlarının ve ahalinin, adalet mekanizmasında gerçekleştirilen
yeniliklerden haberdar edilmesine özen gösterilmiştir.
Osmanlı matbuatında, doğrudan adliye teşkilatı temalı bir süreli yayın mevcut
değilken Sultan Abdülaziz devrinde adliye teşkilatında yapılan düzenlemeler
kapsamında 1873 yılından itibaren Cerîde-i Mehâkim adını taşıyan hukuk temalı ilk
basın organı yayımlanmaya başlamıştır. Bu gazete/mecmua vasıtasıyla 19. yüzyılın son
çeyreğine girerken Osmanlı adliye teşkilatının ve hukuki uygulamalarının profilini
tespit etmek mümkün olabilmektedir. Bu yayın organında; Adliye Nezareti tarafından
çıkarılan kanun ve yönetmeliklerin yanı sıra muhtelif davalara dair uygulama örnekleri
ve mahkeme ilamları üzerinden son dönem Osmanlı toplumunda suç ve ceza olgusuna
dair çok sayıda bulguya erişmek mümkündür.
 Çalışmamızda, Osmanlı basınının gelişimi ve Cerîde-i Mehâkim'in çıkış süreci
ile ilgili bilgiler verdikten sonra Cerîde-i Mehâkim'in 1874 yılına ait ilk otuz sayısı olan
36-65. sayılarının transkripsiyonunu gerçekleştirdik. Daha sonra ilgili sayıların muhteva
analizine dair genel değerlendirmeler yaptık. Son olarak da adı geçen sayıların konu
bazlı indeksini tablolar halinde hazırladık.
Yayımlanmaya başladığı dönemin Osmanlı hukuki yapısı konusunda günümüze
ışık tutan Cerîde-i Mehâkim hakkında hazırladığımız çalışmamızın, özellikle hukuk ve
tarih alanında yapılacak olan akademik ve popüler çalışmalara önemli bir kaynak teşkil
edeceği kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, XIX. Yüzyıl, Cerîde-i Mehâkim, Hukuk, Basın.

Abstract:
The nineteenth century reform movements, especially the Tanzimat period,
marked the beginning of a new era in Ottoman history. This multidimensional
movement of change in all areas of state organisation led to the emergence of new
institutions. In this context, one of the areas in question was judicial organisation. One
of the main points emphasised by the Tanzimat Edict was the modernisation of the
understanding of justice and the legal system. The Tanzimat thought, which emerged
with a high ideal of reforming and modernising the social order, adopted the policy of
institutional standardisation and openness in the judicial organisation as a principle. In
this context, care was taken to inform state institutions and the public about the
innovations in the justice mechanism.
While there was no periodical with a direct theme of judicial organisation in the
Ottoman press, the first law-themed media organ named Ceride-i Mehâkim began to be
published in 1873, within the scope of the regulations made in the courthouse
organization during the reign of Sultan Abdülaziz. Through this newspaper/journal, it is
possible to determine the profile of the Ottoman judicial system and legal practices in
the last quarter of the 19th century. In this publication, it is possible to access a large
number of findings on the concept of crime and punishment in the late Ottoman society
through the laws and regulations issued by the Adliye Nezareti (Ministry of Justice), as
well as examples of practices and court judgments regarding various cases.
In our study, after giving information about the development of the Ottoman
press and the emergence of Cerîde-i Mehâkim, we transcribed the first thirty issues of
Cerîde-i Mehâkim, 36-65, dated 1874. Then, we made general evaluations regarding the
content analysis of the relevant issues. Finally, we prepared the subject-based index of
the issues in tables.
We believe that our study about Ceride-i Mehâkim, which sheds light on the
Ottoman legal structure of the period when it was published, will constitute an
important resource for academic and popular studies, especially in the field of law and
history.
Key Words: Ottoman Empire, XIXth Century, Cerîde-i Mehâkim, Law, Press.