Annelerin doğum sonu dönemde destek ihtiyaçlarının ve alınan destek düzeylerinin emzirme öz yeterlilikleri üzerine etkisi
The effect of postnatal support needs and received support levels of mothers on their breastfeeding self efficacy
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM IŞIK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HACER ALAN DİKMEN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ebelik = Midwifery
Dizin: Anneler = Mothers ; Doğum = Delivery ; Emzirme = Breast feeding ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Sosyal destek = Social support ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırma annelerin doğum sonrası destek ihtiyaçlarının ve alınan desteğin, emzirme öz yeterlilikleri üzerine etkisini incelemek amacı ile tanımlayıcı ve ilişki arayıcı türde yapılmıştır.
Çalışmanın örneklemini, Karaman ilinde merkeze bağlı aile sağlığı merkezlerine gelen 4-8 haftalık bebeği olan 431 anne oluşturmaktadır. Veriler, kişisel bilgi formu (KBF), annelerin doğum sonu desteklerinin belirlenmesi için Doğum Sonrası Destek Ölçeği (DSDÖ), annelerin emzirmeye ilişkin yeterliliklerini değerlendiren Postnatal Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği-Kısa Formu (EÖYÖ) ile Kasım 2019-Haziran 2020 tarihleri arasında toplanmıştır. Verilerinin analizinde sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma, Skewness (-0,92 ile 0,58 arası) ve Kurtosis (-1,05 ile 0,71 arası), bağımsız gruplarda t testi ve Mann Whitney U testi, bağımsız gruplarda tek yönlü varyans analizi (ileri analizi Tukey HSD) ve Kruskal Wallis testi (ileri analizi Bonferroni düzeltmeli Mann Whitney U testi ve Tukey testi) Pearson korelasyon analizi ve çoklu regresyon (bacward yöntemi) analizi kullanılmıştır.
Araştırmaya katılan annelerin %49,7'si, eşlerin %49,4'ü lise mezunu, annelerin %63,8'i iki ve üzeri doğum yaptığı, %67,7'sinin normal doğum yaptığı, %80,5'inin ise bebeklerini anne sütü ile beslediği saptanmıştır. Araştırma sürecinde dâhil olan annelerin EÖYÖ puan ortalaması 57,53±11,36, DSDÖ ihtiyacın önemi toplam puan ortalaması 168,48±20,32, alınan destek toplam puan ortalaması 162,25±31,25 olup DSDÖ puan ortalamalarına göre araştırmamız için annelerin doğum sonu dönemde çok fazla desteğe ihtiyaç duyduğu ve bu doğrultuda alınan desteğinde çok fazla olduğu belirlenmiştir. Çalışmada emzirme öz yeterlilik puanının, bebeğin beslenmesi, DSDÖ alınan destek alt boyut puanı, önceki bebeği emzirme süresi, yaş (p<0,001), gece emzirme durumu (p<0,01), düşünülen emzirme süresi, doğum sayısı, küretaj olma öyküsü, bebeğin aylık kilo alımı, eşin mesleği ve son doğum şekli gibi bağımsız değişkenlerden  (p<0,05) etkilendiği saptanmıştır. 
Çalışma sonucunda annelerin doğum sonu dönemde ihtiyacı arttıkça emzirme öz yeterlilik puanları düşmekte, doğum sonu alınan destek arttıkça emzirme öz yeterlilik puanları artmaktadır. Ebe ve diğer sağlık profesyonelleri anneyi doğum sonu süreçte gözlemlemeli ve annenin destek ihtiyaçlarını belirleyip, ihtiyaçlara yönelik destek sağlamalı, ayrıca aile, akraba ve arkadaşların doğum sonu süreçte anneyi destekleme adına teşvik edilmeleri ve destek sürecine dâhil olmaları sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Doğum sonu dönem, doğum sonu destek, emzirme öz yeterliliği.

Abstract:
This study was conducted in a descriptive and correlational research design to investigate the effect of postnatal support needs and received support levels of mothers on their breastfeeding self-efficacy.
The study sample consisted of 431 mothers with 4-8 week-old infants who presented to the family health centers affiliated to Karaman province. The data were collected between November 2019 and June 2020 using a personal data form (PDF), the Postnatal Support Scale (PSS), which helps determine the postnatal support status of mothers, and the Postnatal Breastfeeding Self-Efficacy Scale-Short Form (BSES), which evaluates the breastfeeding capability of mothers. In the analysis of the study data, the following methods and analyses were employed: numbers, percentages, mean and standard deviation values, Skewness (between -0,92 and 0,58) and Kurtosis (between -1,05 and 0,71); t-test and Mann Whitney U test in independent groups; one-way analysis of variance (post hoc analysis with Tukey HSD) and Kruskal-Wallis test (post hoc analysis with Bonferroni correction, Mann-Whitney U test, and Tukey test), Pearson correlation analysis, and multiple regression (backward method) in dependent groups.
According to the findings, 49,7% of the mothers participating in the study and 49,4% of the spouses were high school graduates, 63,8% of the mothers had two or more deliveries, 67,7% had normal deliveries, and 80,5% were feeding their babies with breast milk. The mean BSES score of the mothers was 57,53 ± 11,36. Also, the mean scores that the mothers obtained from the importance of the need subscale and the received support subscale of the PSS were 168,48 ± 20,32 and 162,25 ± 31,25, respectively. According to the mean PSS scores, it was determined that the mothers in our study needed a lot of support in the postnatal period and that they received lots of support accordingly. In the study, breastfeeding self-efficacy score was found to be affected by independent variables, such as feeding the baby, the received support subscale score of the PSS, the duration of breastfeeding the previous baby, age (p<0,001), the status of night breastfeeding (p<0,01),  the considered breastfeeding time, number of births, history of curettage, monthly weight gain of the infant, the job of the spouse, and the type of the last delivery (p<0,05).
In conclusion, as the postnatal needs of the mothers increased, their breastfeeding self-efficacy scores decreased, and as the received postnatal support increased, their breastfeeding self-efficacy scores increased, as well. Midwives and other healthcare professionals should observe mothers in the postnatal period, identify their support needs, and provide them with support accordingly. Besides, family, relatives, and friends should be encouraged to support the mother in the postnatal period, and they should be involved in the support process.

Keywords: Postnatal period, postnatal support, breastfeeding self-efficacy