Türk romanında din ve inanç algısı (1955)
Perception of religion and belief in Turkish novel (1955)
Yazar: ALİYE YILDIZ
Danışman: PROF. DR. KEMAL TİMUR
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Geçmişten günümüze kişilerin ve toplumların yaşamlarında din ve inanç olgusu önemli bir yer tutmaktadır. İnanma ihtiyacı ve bunun sonucu olarak ortaya çıkan din kavramı, Türk toplumunun sosyal yaşamında başvurulan güçlü bir olgu olarak karşımıza çıkar. Nitekim Türk edebiyatı açısından da din ve inanç kavramı ciddi bir öneme sahiptir. Osmanlı Devleti'nin yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla hayatın her alanında kendini göstermeye başlayan Batılılaşma, edebiyatımızda da etkisini göstermeye başlamıştır. Tanzimat ile başlayan Batılılaşma hareketi Cumhuriyet Dönemi eserlerinde de kendini hissettirir. Önemli bir edebî tür olan roman bu sosyal dönüşümün kullanıldığı araçlardan biridir. İçtimai hayat içerisinde yer alan din ve inanç unsurları Tanzimat'tan beri romanlarda yer almış, Cumhuriyet Dönemi itibariyle de devrin siyasî ve ekonomik yapısı gereği daha farklı şekillerde işlenmeye devam etmiştir. Cumhuriyet Dönemi romanlarının pek çoğunda din, eleştiri ve mizah amaçlı kullanılmıştır. 1955 yılında kaleme alınan ve basılan Türk romanlarında din ve inanç unsurlarının tespit edilmeye çalışıldığı bu tezde otuz roman incelenmiştir. Bazı romanlarda -günlük hayatta kullanılan kalıp ifadeler dışında- din ve inanç algısına dair herhangi bir bulguya rastlanmamıştır. Din ve inanç unsurlarının olduğu eserlerde ise çoğunlukla dine, din adamlarına ve dinî geleneklere karşı olumsuz bir bakış açısı bulunmaktadır. Bu dönem romanlarında başta İslamiyet olmak üzere Yahudilik, Hristiyanlık, Gök Tanrı inancı, Şamanizm ve Antik Yunan mitolojisi ile alakalı inanışlara ilişkin veriler değerlendirilmiştir. Romanlarda İslamiyet'e dair unsurlar çoğunluktadır. İman esasları, İslâm'ın şartları, inanç krizi, Allah'ın varlığı ve birliği, kaza ve kader inancı, din adamları, dinî adet ve gelenekler sıklıkla işlenen konulardır.

Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Roman, Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı (1955), Din, İnanç.

Abstract:
The phenomenon of religion and belief has an important place in the lives of individuals and societies from past to present. The need to believe and the concept of religion, which emerged as a result of this, is a strong phenomenon in the social life of Turkish society. As a matter of fact, the concept of religion and belief has serious importance in Turkish literature. With the collapse of the Ottoman Empire and the establishment of the Republic of Turkiye, Westernization, which began to manifest itself in all areas of life, began to show its influence in our literature. The Westernization movement that started with Reorganization also makes itself felt in the works of the Republican Period. The novel, an important literary genre, is one of the tools used in this social transformation. The elements of religion and belief in social life have been included in novels since the Reorganization period and continued to be treated in different ways in the Republican Period due to the political and economic structure of the period. In many of the novels of the Republican Era, religion was used for criticism and humour. In this thesis, written in 1955, thirty novels were analysed to determine the elements of religion and belief in Turkish novels. In some novels, except for the stereotypical expressions used in daily life, no findings on the perception of religion and belief were found. In works with elements of religion and belief, there is mostly a negative perspective towards religion, clergymen, and religious traditions. In the novels of this period, data on beliefs related to Islam, Judaism, Christianity, belief in the Sky God, Shamanism, and Ancient Greek mythology were evaluated. Elements related to Islam are predominant in the novels. Principles of faith, conditions of Islam, crises of faith, existence and unity of God, belief in accident and destiny, clergymen, religious customs, and traditions are the topics frequently covered.

Key Words: Literature, Novels, and the Republican Period Turkish Novel (1955), Religion, Belief