Uluslararası Hukukta nükleer programlar: İran örneği
Nuclear energy programs under International Law: Case of Iran
Yazar: SHIVA NOROUZI
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi = United Nations Security Council ; Nükleer enerji = Nuclear energy ; Nükleer silahlar = Nuclear weapons ; Nükleer yayılma = Nuclear proliferation ; Nükleer çalışmalar = Nuclear woks ; Silah üretimi = Weapon production ; Silahsızlanma = Disarmament ; İran = Iran

Özet:
Enerji, gelişmiş ve gelişmekte olan bütün ülkelerde ekonomik faaliyetlerin önde gelen koşuludur. 18. Yüzyıldan itibaren, teknoloji, iletişim ve sanayi sektöründe, çok önemli bilimsel ve teknik gelişmeler yaşanmıştır. Nükleer enerjinin keşfi bu gelişmelerin en önemlilerinden biri olmuştur. Tükenmekte olan fosil kaynaklara alternatif olarak tanınan nükleer enerji bugünlerde kamuoyunu bir hayli meşgul eden bir enerji konumundadır.
Nükleer teknolojiyle tanışan ve nükleer silâh üreten ilk ülke Amerika Birleşik Devletleri olmuştur. II. Dünya Savaşı sırasında, 6 ve 9 Ağustos 1945 tarihlerinde Japonya'nın Hiroşima ve Nagazaki kentlerine ABD tarafından atılan iki atom bombası, bu silâhın yok edici ve güçlü bir enerjiye sahip olduğu gerçeğini ortaya koymuştur. Dolayısıyla nükleer enerjinin ucuz ve temiz bir alternatif enerji anlamına geldiği gibi nükleer silâh üretme kapasitesine de sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Bu olayın ardından, nükleer faaliyetlere ilişkin uluslararası hukuki rejim oluşturma yönündeki çabalar başlatılmıştır. Bu çabaların sonucu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve Nükleer Silâhların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması olmuştur. 
Nükleer enerji programı kapsamında İran'ın yaptığı çalışmalar, Avrupa ve Amerika'nın siyasi tepkilerine gerekçe olmuş ve bu doğrultuda bir dizi ekonomik, siyasi ve diplomatik yaptırımlar cihetine gidilmiştir. 2006 yılı itibariyle başlatılan yaptırımlar, İran'ın nükleer enerji programlarını kısıtlamak ve kontrol altına almak maksadıyla yapılmıştır. Konuyla ilgili 2015 yılında P5+1 ve İran arasındaki yapılan antlaşma ile yaptırımların bir kısmı kaldırılmış bir kısmının da belirli süreçler içerisinde kaldırılacağı belirlenmiştir.

Abstract:
Energy is an essential condition and prerequisite for economic activity in all developed and developing countries. From the 18th century, technology, communication and industry sectors, have been made very important scientific and technical developments. The discovery of nuclear energy has become one of the most important of these developments. Nuclear energy, which is an alternative energy to the running out fossil resources, has attracted the attention of many communities.
United States of America is the first country that, use nuclear technology and produce nuclear weapons. During II. World War, the United States dropped two atomic bombs on the Japanese cities of Hiroshima and Nagasaki on 6 and 9 August 1945. The two atomic bombs launched by the US have revealed that this weapon is destructive and has a powerful energy. Therefore, nuclear energy is said to have the capacity to produce nuclear weapons as well as to mean cheap and clean alternative energy. Because of this contrasting nature of nuclear energy, efforts to establish an international legal regime concerning nuclear activities have been initiated. The result of these efforts is the International Atomic Energy Agency and the Treaty on the International and Non-Proliferation of Nuclear Weapons.
            Iran's activities which was under the nuclear energy program, caused the political reactions of Europe and America against to Iran, and a series of economic, political and diplomatic sanctions have been made in this direction. Subjected to agreement made between P5+1 and Iran in 2015, some of the sanctions were abolished and some part of the sanctions will be removed within certain processes.