Seçilmiş bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) hatlarından Tokat şartlarında ümitvar çeşit adaylarının belirlenmesi
The determination of promising candidate varieties among some selected safflower (Carthamus tinctorius L.) lines in Tokat conditions
Yazar: HATİCE ORUÇ
Danışman: PROF. DR. GÜNGÖR YILMAZ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, seçilmiş bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) hatlarının Tokat şartlarındaki performansları ve ümitvar çeşit adaylarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma Tokat Kazova şartlarında yazlık ve kışlık olarak iki yıl süreyle 2011-2013 yıllarında yürütülmüştür. Çalışmada 18 adet aspir çeşit ve hattı ( PI 560167 W6 9820, PI 537607 1013, PI 537710 1137, PI 560175 W6 9828, Dinçer (Std), Seledas-86, Seledas-47, Seledas-73, TRE-ASL09/14-Linas (Std), Seledas-90, PI 537700 1122, PI 537701 1123, Remzibey-05 (Std), PI 560172 W6 9825, Seledas-97, ES-AS-1, BDKAS-3, BDKAS-7) kullanılmıştır. Çalışmada, çıkış süresi, bitki boyu, ilk dal yüksekliği, dal sayısı, tabla sayısı, tablada tohum sayısı, 1000 tane ağırlığı, kabuk oranı, tohum verimi, yağ oranı, yağ verimi ve yağ asitleri dağılımları incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, kışlık ekimlerden ortalama 283,14 kg/da tohum verimi alınırken, yazlık ekimlerden 237,66 kg/da tohum verimi alınmıştır. Kışlık ekimlerde, Seledas-86 (344,13 kg/da), Remzibey-05 (339,70 kg/da), ES-AS-1 (335,18 kg/da), Linas (332,51 kg/da), ve PI 537701 1123 (321,30 kg/da), yazlıklarda ise Dinçer (320,78 kg/da), Remzibey-05 (300,88 kg/da), ES-AS-1 (283,18 kg/da) ve PI 537710 1123 (273,385 kg/da) çeşit ve hatlarından yüksek verim elde edilmiştir. Yağ oranı ortalamaları kışlık (%35,57) ve yazlık (%35,35) ekimler de birbirine yakın olmuştur. Yağ oranı bakımından öne çıkan hatlar PI 560175W6 9828 (%41,24), PI 537701 1123 (%40,70) ve PI 560167 W6 9820 (%40,32) olmuştur. Yağ verimi bakımından öne çıkan hatlar ise TRE-ASL09/14-Linas (134,02 kg/da), PI 537701 1123 (131,15 kg/da) ve Seledas 86 (126,93 kg/da)'dır. Bu çalışmada, Seledas-86, ES-AS-1, PI 537701 1123, Seledas-97 ve Remzibey-05 standart çeşitlerinin yörede yetiştiriciliğinin yapılabileceği önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Aspir, Carthamus tinctorius, Çeşit, Tohum verimi, Yağ verimi, Yağ oranı, Kışlık ekim, Yazlık ekim

Abstract:
The purpose of this study was to determine safflower (Carthamus tinctorius L.) lines as candidate varieties based on their performance in Tokat location. This research was conducted during 2011-2013 growing seasons for summer and winter conditions in Tokat/Kazova of Turkey. In this study 18 safflower varieties and lines (PI 560167 W6 9820, PI 537607 1013, PI 537710 1137, PI 560175 W6 9828, Dinçer (Standard), Seledas-86, Seledas-47, Seledas-73, TRE-ASL09/14-Linas (Std), Seledas-90, PI 537700 1122, PI 537701 1123, Remzibey-05 (Standard), PI 560172 W6 9825, Seledas-97, ES-AS-1, BDKAS-3, BDKAS-7)  were used. Time to emergence, plant height, first branch height, number of branches, number of seed heads, number of heads, 1000-seed weight, hull rate, seed yield, oil content, oil yield and fatty acid distribution were investigated. The highest yield was obtained at winter sowing (283.14 kg/da). The highest yield was obtained at summer sowing (237.66 kg/da). Higher seed yields were obtained from four lines Seledas-86 (344.13 kg/da), Remzibey-05 (339.70 kg/da), ES-AS-1 (335,18 kg/da), Linas (332.51 kg/da), ve PI 537701 1123 (321.30 kg/da) at winter sowing and four lines and cultivar (Dinçer (320.78 kg/da), Remzibey-05 (300.88 kg/da), ES-AS-1(283.18 kg/da) ve PI 537710 1123 (273.385 kg/da) at summer sowing. Oil content was about %35 in both years. The highest oil contents were obtained from PI 560175W6 9828 (41.24%), PI 537701 1123 (40.70%) and PI 560167 W6 9820 (40.3%). Higher oil yields were obtained from TRE-ASL09/14-Linas (134.02 kg/da), PI 537701 1123 (131.15 kg/da) and Seledas 86 (126.93 kg/da). Based on the results, Seledas-86, ES-AS-1, PI 537701 1123 Seledas-97 and Remzibey-05 varieties were found to have superior seed yield and oil content in Tokat-Kazova location.
Key words: Safflower, Carthamus tinctorius L., Variety, Seed yield, Oil yield, Oil content, Winter sowing, Summer sowing