İslam ortak pazarında bir merkez olarak Türkiye; Çekim modeli yaklaşımı
Turkiye as a center of Islamic common market; Gravity model approach
Yazar: AHMED CEMALEDDİN GÜLENAY
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÜRAN YUMUŞAK
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam Ekonomisi ve Uluslararası Finans Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada ilk olarak Türkiye'nin de dahil olduğu İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) üye ülkeleri arasından seçili toplam 23 ülkenin bir bütün olarak ve 4 ayrı gruplama halinde dış ticaret verileri çekim modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Sonrasında bu ülkelerin bir Ortak Pazar oluşumuna gitmeleri halinde oluşumun ticaret oluşturucu bir etkiye sahip olup olmayacağının tespit edilebilmesi için çekim modeline Stokastik Sınır Analizi tahminlemesi uygulanarak dış ticaret verimlilikleri ölçümlenmiş ve ülke gruplarının kullanılmayan ticari potansiyelleri elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre 23 ülke bir bütün olarak anlamlı sonuç verirken bir Ortak Pazar oluşumuna gitmeleri halinde mevcut dış ticaret hacimlerinin %62 üzerine çıkacakları sonucuna varılmıştır. Ek olarak ülke alt gruplamalarından 13 ülkelik bir yapıya sahip Karma Ülke Grubu da anlamlı bir sonuç vererek Ortak Pazar oluşumuna bu grupla gidilmesi halinde mevcut ticaret hacimlerinin %59 üzerine çıkacakları sonucu elde edilmiştir.
Türkiye'de literatürde Stokastik Sınır Analizini Çekim modeline uygulayarak etkinlik skorları elde eden sınırlı sayıda çalışma olmakla beraber, bu çalışma İslam Ortak Pazarı'nın ticaret saptırıcı etki oluşturmadan optimum ülke gruplamasını belirlemek amacıyla İİT üyesi ülkelere bu yöntemi uygulayan ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır. Bu çalışmanın yapılma amacı Türkiye'nin geniş bir perspektifte Ortak Pazar opsiyonlarını İİT ülkeleri çerçevesinde belirleyerek gelecekte oluşabilecek Ortak Pazar girişimlerine bir referans noktası oluşturmaktır

Abstract:
This paper initially employs the gravity model in order to analyze the trade data of selected 23 OIC countries and its 4 different subgroups. Then it applies stochastic frontier analysis to the model to gain efficiency scores and uncapped trade potential among countries in order to determine whether the group would have trade creation effect once they go for a Common Market structure. According to the statistical results the 23 country group give statistically significant results while deriving a %62 uncapped trade potential among group countries. Additionally the 13 country subgroup also gives statistically significant results while deriving a %59 uncapped trade potential among them.
While there is a limited number of studies in Turkiye which applies stochastic frontier analysis to the gravity model and gains efficiency scores, this study is the first to employ the method for OIC countries in order to determine the best possible country group for an Islamic Common Market without having trade diversion affect. The purpose of this study is to determine the Common Market options for Turkiye in the scope OIC in order to be a reference point for future Common Market initiatives.