Türkiye'de yatırımcı duyarlılığı ile yatırım enstrümanları arasındaki etkileşim üzerine bir araştırma
An investigation into the interaction between investor sentiment and investment instruments in Turkey
Yazar: MERT ELBOĞA
Danışman: PROF. DR. MEHMET KAYGUSUZOĞLU
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Davranışsal finans = Behavioral finance

Özet:
Bu çalışmada, 2005-2022 yılları arasında yatırımcı duyarlılığı ve yatırımcıların finansal piyasalardaki pozitif ve negatif kararlarını temsilen tüketici güven endeksi (TGE) kullanılarak Borsa İstanbul 100 Endeksi (BIST100), değerli metaller (altın ve gümüş) ve Euro-Dolar paritesi üzerindeki etkiler incelenmiştir. Asimetrik açıklayıcı değişkenler ve Toda-Yamamoto Nedensellik analizi prosedürü çerçevesinde değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri araştırılmıştır.
Bu çalışma, hisse senedi piyasalarının bilgi içeriği ve ekonomik göstergeler üzerindeki etkisini tartışan Fama (1990) ve Gürkaynak (2005) ile hisse senedi piyasalarının ekonomik aktiviteler ve parametreler üzerindeki etkisini inceleyen Chen (2009) ve McQueen ve Roley (1993) gibi literatürle uyumlu bulgular sunmaktadır. Sonuçlar, BIST100 endeksi ve altın fiyatlarının tüketici güven endeksi üzerinde belirli asimetrik etkiler yarattığını göstermektedir. Bu, altının kriz dönemlerinde güvenli liman olarak davranışını belirten Baur ve McDermott (2010) ve altının ekonomik güven ve piyasa oynaklığı üzerindeki etkisini destekleyen Narayan et al. (2010) ve Reboredo (2013) çalışmalarını doğrulamaktadır.
Gümüş piyasasının ekonomi genelinden bağımsız davranış gösterdiğini ve izole etkenlere duyarlı olduğunu belirten Ciner (2001) ve gümüş piyasasının dinamiklerini tartışan Hammoudeh ve Yuan (2008) ile Lucey ve Tully (2006) bulgularıyla uyumlu olarak, bu çalışmada gümüş ve TGE arasında nedensellik ilişkisi bulunmamıştır. Ayrıca, döviz kurlarının ekonomik göstergeler üzerindeki etkisini analiz eden Chen ve Rogoff (2003) ile döviz piyasalarının davranışlarını inceleyen Engel ve West (2005) ve Hau (2002) çalışmalarına paralel olarak, Euro/USD paritesinin tüketici güven endeksi üzerinde belirli etkiler yarattığı gözlemlenmiştir.
Genel olarak, bu çalışma, BIST100, altın Euro/USD paritesi tüketici güven endeksi üzerinde asimetrik etkiler yarattığını, ancak gümüş değişimleri için böyle bir ilişkinin bulunmadığını göstermektedir. Bulgular, zaman serisi analizlerinde asimetrik nedensellik ilişkilerine dikkat edilmesi gerektiğini vurgulamakta ve ekonomik karar alma süreçlerinde bu tür analizlerin önemini öne çıkarmaktadır. Literatürdeki çalışmalar (örneğin, Kilian ve Park, 2009; Zivot ve Andrews, 1992), finansal ve ekonomik analizlerde asimetrik ilişkilerin dikkate alınmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This study examines the effects of investor sentiment and the positive and negative decisions made by investors in financial markets, represented by the consumer confidence index (CCI), on the Borsa Istanbul 100 Index (BIST100), precious metals (gold and silver), and the Dollar-Euro exchange rate during from 2005 to 2022. The causal relationships between variables were investigated using asymmetric explanatory variables and the Toda-Yamamoto causality analysis procedure.
This study presents findings consistent with the literature, including Fama (1990) and Gürkaynak (2005), who discuss the information content of stock markets and their impact on economic indicators, and Chen (2009) and McQueen and Roley (1993), who examine the effects of stock markets on economic activities and parameters. The results indicate that the BIST100 index and gold prices have certain asymmetric effects on the consumer confidence index. This finding aligns with studies by Baur and McDermott (2010), who highlight gold's behavior as a safe haven during crises, and by Narayan et al. (2010) and Reboredo (2013), who support gold's impact on economic confidence and market volatility.
In line with Ciner (2001), who found that the silver market behaves independently of the general economy and is sensitive to specific factors, and with Hammoudeh and Yuan (2008) and Lucey and Tully (2006), who discuss the dynamics of the silver market, this study finds no causal relationship between silver and the CCI. Additionally, similar to the analyses by Chen and Rogoff (2003) on the effects of exchange rates on economic indicators and by Engel and West (2005) and Hau (2002) on the behavior of foreign exchange markets, this study observes certain effects of the Euro/USD exchange rate on the CCI.
Overall, this study shows that the BIST100 index, gold prices and Euro/USD have asymmetric effects on the consumer confidence index, but no such relationship exists for silver exchange rate changes. The findings emphasize the importance of considering asymmetric causality relationships in time series analyses and highlight the significance of such analyses in economic decision-making processes. Studies in the literature (e.g., Kilian and Park, 2009; Zivot and Andrews, 1992) provide important insights into the necessity of considering these asymmetric relationships in financial and economic analyses.