Medyada temsil ve gerçeklik: Ağrı İsyanı'nın Türk basınına yansıması (1929-1930)
Representation and reality in media: Reflection of Ağrı Rebellion to the Turkish press (1929-1930)
Yazar: DİLAN KIZILYILDIZ
Danışman: PROF. DR. BEDRİYE POYRAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism

Özet:
Anaakım yaklaşımlara göre medya, toplumsal gerçekliği olduğu gibi yansıtma 
potansiyeline sahip olsa da eleştirel yaklaşımlar bu tezi çeşitli şekillerde çürütmüştür. Bu 
paradigmaya göre gerçeğin aynası olmak bir yana medya, gerçekliği inşa etme,
kurgulama işlevine sahip bir kurum olarak karşımıza çıkmaktadır. Medya, toplumsal 
olgulara dair geliştirdiği söylem biçimleriyle gerçekliğe dair bir imge yaratmakta, bir inşa 
sürecine dahil olmaktadır. Dilin anlamlandırma pratiklerinden faydalanarak olgulara dair 
inşa ettiği gerçekliği mutlak bir hakikat olarak sunmaktadır.
 Bu çalışmada, yazılı basının 1926-1930 yılları arasında gerçekleşmiş olan Ağrı 
İsyanına dair nasıl bir gerçeklik inşa ettiğinin, nasıl bir söylem ürettiğinin ve nihayetinde 
Kürt sorununa dair nasıl bir algı oluşturduğunun açığa çıkarılması amaçlanmıştır. 
Çalışmada Cumhuriyet, Akşam, Vakit, Son Posta ve Milliyet gazetelerinin Haziran- Eylül 
1930 tarih aralığında yayımlanmış haberleri incelenmiştir. Haber metinleri Teun A. van 
Dijk'ın eleştirel söylem analizi metodu kullanılarak analiz edilmiştir. 
 Söz konusu dönemde yazılı basının isyanı ilk ve temel olarak hırsızlık vakaları 
olarak çerçevelediği görülmektedir. İsyancılar ise eşkıya, şaki, haydut gibi sıfatlarla 
anılmaktadır. Buna ek olarak isyanın dış güçler tarafından organize edildiği, irticai bir 
faaliyet olduğu ve nihayetinde bir Kürt isyanı olduğu ifade edilmektedir. Fakat bu 
temaların da eşkıyalık, haydutluk vurgusuyla verilmekte olduğu görülmüştür. İsyan ve 
isyancıların sürekli olarak olumsuz temsiliyle karşılaşılırken hükümet ve ordunun olumlu 
temsilleriyle karşılaşılmaktadır. Basın, Ağrı İsyanına dair inşa ettiği bu gerçekliği sürekli 
olarak yeniden üretmiş ve hegemonik bir söyleme dönüştürmüştür.

Abstract:
According to the mainstream approaches, media reflects the reality as it is. However, 
critical approaches have refuted this thesis in various ways. According to this paradigm, 
aside from being a mirror of reality, the media emerges as an institution with the function 
of constructing the reality. The media creates an image of reality with the forms of 
discourse it develops about social phenomena and is involved in a construction process. 
The media presents the reality it constructs about the facts as an absolute truth by making 
use of the meaning-making practices of the language.
 In this study, it is aimed to reveal what kind of reality the media built about the Ağrı 
Rebellion that took place between 1926-1930, what kind of discourse it produced, and to 
reveal what kind of perception was formed about the Kurdish question. In the study, the 
news stories published in the newspapers Cumhuriyet, Akşam, Vakit, Son Posta and 
Milliyet between June and September 1930 were examined. The news stories were 
analyzed using the critical discourse analysis method of Teun A. van Dijk.
 In the mentioned period, it is seen that the media framed the rebellion primarily and 
basically as cases of theft. The rebels, on the other hand, are referred to as bandits. In 
addition, it is stated that the rebellion was organized by foreign powers, it was a 
reactionary activity and ultimately a Kurdish rebellion. However, it has been seen that 
these themes are also given with the emphasis of banditry. The government and army are 
positively represented, while the rebellion and rebels are consistently represented 
negatively. The press has constantly reproduced this reality which it has built about the 
Ağrı Rebellion and has turned it into a hegemonic discourse.