Mimarlıkta genel estetik değerlendirme ve çağrışımsal anlam: Bir araç olarak analoji
General esthetic evaluation and connotative meaning in architecture: The use of analogy as a tool
Yazar: YADİGAR BERİVAN ÖZBUDAK AKCA
Danışman: PROF. DR. AYSU AKALIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tezde; sembolik estetik üzerinden dış cephe-çağrışımsal anlam ilişkisi irdelenmiş, çağrışımsal anlamın çeşitli kavramlar üzerinden sorgulanması amaçlanmıştır. Çalışma, mimarlık öğrencileri, mimarlar ve mimar olmayanlar arasında görsel imajların yorumlarını incelemektedir. Çalışmanın ana hipotezi; literatürde yer alan mimar mimar olmayan faklılaşmasını kabul etmekle birlikte, görüntü ve anlamın örtüştüğü durumda grupların yorumlarında benzerlikler olacağı yönündedir.Tez çalışması teorik ve deneysel olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin strüktürünü oluşturan sembolik estetiğin bir parçası olan çağrışımsal anlam irdelenmiştir. Bu bölümde iletişim boyutunda mimarlığın anlam iletmede kullandığı dil, göstergebilim (semiology) çerçevesinde tartışılmıştır. Çalışmada daha sonra göstergebilim üzerinden çağrışımsal anlam araştırılmış, tasarımda bir girdi olan çağrışımsal anlamın mimar ve mimar olmayanlar tarafından nasıl algılandığı tartışılmıştır. Buradan yola çıkarak çağrışımsal anlam-analoji ilişkisi kurulmuştur.İkinci bölümde yer alan deneysel çalışma ise teorik çalışmayı desteklemek üzere kurgulanmıştır. Deneysel çalışma kapsamında, öncelikle; mimar ve mimar olmayanlar arasındaki farklılık ve benzerliklerin bulunması için istatiksel analizler yapılarak genel imaj yorumlarına bakılmış ve daha sonra, görüntü ve anlamın örtüştüğü durumdaki yorumlar fiziksel bileşenler-bilişsel kavramlar bazında Lens model yöntemi ile analiz edilmiştir. Deneysel estetik kapsamında gerçekleştirilen bu tez çalışmasında; gruplar arasındaki ayrışmalara rağmen, görüntü ile anlamın örtüştüğü durumda görsel imaj yorumlarında benzerlikler olabileceği bulgusu ortaya konmuştur.Anahtar Kelimeler : Anlam, Analoji, Lens model, Deneysel Estetik,Çağrışımsal Anlam, Karmaşıklık, Tanıdıklık, Etkilenme.

Abstract:
In this study, relationship between facade and connotative meaning is analyzed through symbolic esthetics, and it is aimed to question the connotative meaning with respect to several concepts. The study examines the comments on visual images among architects, architecture students and lay people. The main hypothesis, acknowledging the differences between architects and lay people, is in the anticipation of similarities in group comments, specifically in the cases where image and meaning overlap.The study consists of two parts ?theoretical and experimental. The first section deals with connotative meaning, which is a part of the symbolic esthetics that forms the structure of the study. In this section, the architectural language that is used in the transmission of meaning was discussed within the scope of semiology. Later, connotative meaning was studied through semiology, and the perception of connotative meaning among architects and lay people was discussed with respect to its use as a design input. Depending on this, the relationship between connotative meaning and analogy was established.The experimental study, in the second section, was performed to support the theoretical study. In the experimental study, statistical analyses were conductedto find the similarities and differences between architects and lay people while general comments on images were studied; then, the Lens model was used to examine the cases with overlapping images and meanings with respect to physical components and cognitive concepts. The present study, implemented in terms of experimental esthetics, revealed that similar comments are likely to occur in visual images in the cases with overlapping images and meanings.Keywords : Meaning, Analogy, Lens Model, Experimental Aesthetic Connotative Meaning, Complexity, Familiarity, Influencing.