Sınır bölgelerinde sosyo-mekansal etkileşim ve yönetişim: Türkiye'nin AB ve Gürcistan sınır bölgeleri
Socio-spatial interaction and governance in border regions: Turkey's EU and Georgia border regions
Yazar: EMRAH SÖYLEMEZ
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM VAROL ÖZDEN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Son yirmi yılda dünya genelinde neoliberal politikaların etkisinin artması ve kültürel küreselleşme ile birlikte sınır bölgeleri, daha yoğun mal, bilgi ve insan akışına sahne olmakta ve çeperde kalan dışlanmış mekânlar olmak yerine, daha merkezi ve önemli aktivite mekânları haline dönüşmektedir. Sınır bölgelerinde artan etkileşimler ve politik coğrafyanın sınırlarının aşılması, sınır çalışmalarında da önemli yapısal değişikliklerin yaşanmasına sebep olmuştur. Bu değişim, sınırın, kurumsal yapılar üzerinden tanımlanmasının ötesinde, sınır ötesi politika ve kurumları ve sosyo-mekânsal etkileşimleri dikkate alan geniş bir yelpazede değerlendirilmesini gündeme getirmiştir. Bu çalışmanın amacı; ulusal sınırlardaki, sınır ötesi sosyal, ekonomik ve mekânsal etkileşim düzeylerinin, belirlenen nesnel göstergeler ile ölçülerek, "çok değişkenli sınır geçirgenlik endeksi" oluşturulması; etkileşimin orta ve yüksek düzeyde olduğu sınır bölgelerinde sosyo-mekânsal etkileşim biçimlerinin sosyal ağ analizleri yardımıyla tanımlanması ve sosyo-mekânsal etkileşimden yola çıkılarak, kamu politikalarını yönlendirici, yenilikçi bir yönetişim çerçevesi geliştirilmesidir. Bu kapsamda öncelikle, ekonomik, sosyal, idari ve mekansal göstergeler kullanılarak ulus devlet sınırının geçirgenliği irdelenip, Türkiye kara sınırları için çok değişkenli sınır geçirgenlik endeksi üretilmiştir. Elde edilen sınır geçirgenlik endeksi sonucunda yarı geçirgen ve geçirgen olarak ortaya çıkan iki sınır bölgesinde (AB ve Gürcistan) sosyo-mekansal etkileşimi ortaya koymak üzere alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Sınırın her iki tarafını içerecek biçimde kurgulanan alan araştırmasında, sınır bölgesinde yaşayıp sınır ötesi ile ilişki kuran 800 hanehalkının dahil edildiği anket uygulamaları ve sınır ötesi ile ekonomik, sosyal ve yönetsel ilişki içinde bulunan 108 kurum ve kuruluş temsilcileri ile derinlemesine görüşmeler yapılmış ve alan çalışması bulgularıyla sosyal ağ analizleri gerçekleştirilmiştir. Sınır bölgelerinin ağ yapıları üzerinden eylem mekanları olarak tanımlanması ile birlikte; sosyal, ekonomik ve politik aktörler arasında kurulan ortaklıklar ve işbirlikleri ve ortak yönetim ihtiyacı bölgeye özgü yönetişim çerçevesinin de çizilmesine katkı sağlamıştır. Elde edilen sınır bölgesi yönetişim modeli çerçevesi, ulusüstü, ulusal ve yerel aktörleri de içeren sınır bölgelerine özgün sosyo-mekansal etkileşimi ortaya koymaktadır.

Abstract:
In the last two decades, with the increasing effect of neo-liberal policies and cultural globalization all over the world, border regions have become scenes for the flow of more intense goods, information and people, and instead of being excluded spaces in the periphery, they have transformed into more centralized and important spaces of activity. Increasing interactions in the border regions and crossing beyond the borders of political geography have caused significant structural changes in border studies. Beyond the institutional definition of borders, this change has brought a wider range of issues such as the evaluation of borders considering cross-border policies and socio-spacial interactions on the agenda. The aims of this study are the formulation of a "multivariate border permeability index" created by measuring the level of cross-border social, economic and spatial interaction levels at the national borders using determined objective indicators; the definition of socio-spatial interaction patterns with the help of social network analysis in the border regions having moderate and high interaction levels, and by using this socio-spatial interaction, the development of an innovative governance framework to guide public policies. In this context, firstly, the permeability of the nation state border has been analyzed by using economic, social, administrative and spatial indicators and a multivariate border permeability index has been developed for Turkish land borders. As a result of the achieved border permeability index, a field survey was carried out to reveal the socio-spatial interaction in two border regions (EU and Georgia) that appeared as semi-permeable and permeable. Including both sides of the border, a field survey of questionnaires was carried out with 800 households living in border areas and in-depth interviews with 108 institutions and organizations having economic, social and administrative cross-border relations, and social network analyzes were conducted on the  field survey data. In addition to the definition of border areas a spaces of action via network structures, cooperation and partnerships built among social, economic and political actors and the need for joint management of these areas have also contributed to shape the framework of regional governance specific to border regions. The outcome including the framework of a governance model for border regions reveals the need for socio-spatial interaction including supranational, national and local actors specific to the border regions.