65 yaş üstü eş kaybı yaşayan bireylerin yaşadığı zorlukların ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of the difficulties and quality of life of individuals over the age of 65 experiencing spouse bereavement
Yazar: ZAHİDE NAZLI MART
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Eş kaybı = Loss of spouse ; Geriatri = Geriatrics ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Amaç: Eşini kaybetmiş olmak tüm dünyada en önemli ve en çok stres verici yaşam olaylarından biridir. Bu çalışmanın amacı eşini kaybeden 65 yaş üstü bireylerin, eş kaybına bağlı yaşadığı zorlukları tespit etmek, varsa bedensel şikayetlerinin ve sosyal faktörlerin yaşam kalitesi üzerine etkisini incelemektir.
Gereç ve yöntem: Kesitsel tanımlayıcı tipte olan bu araştırma 01.04.2022-30.06.2022 tarihleri arasında Adana ilinde Köprülü Kışla ve 100.Yıl 3 nolu Aile Sağlığı Merkezi'nde 234 eşini kaybetmiş 65 yaş üstü bireyle yüz yüze görüşülerek anket soruları soruldu. Çalışmamızda sosyodemografik veriler, eş kaybı öncesi durum ve eş kaybı sonrası yaşanılan zorluklara yönelik sorular soruldu. Geriatrik Depresyon ölçeği, WHOQOL-OLD Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi ölçeği uygulandı. Verilerin analizinde SPSS  programı kullanıldı.
Bulgular: Çalışmaya katılan 234 katılımcının yaş ortalaması 74,6±6,4 yıl idi. Katılımcıların %77,4 ü kadındı. Katılımcılardan %32,1 i düşük eğitimli, %48,3 ü orta eğitimli, %19,7 si yüksek eğitimli idi. Katılımcıların %50,9 u yalnız yaşıyor, %49,1 i çocuklarıyla birlikte yaşıyordu. Katılımcıların %65,0 i vefat eden eşinden dolayı bağlanan aylık gelir alıyor, %23,5 i çocuklarından maddi destek alıyordu. Katılımcıların %97,0 sinde kronik hastalık vardı. Katılımcıların var olan kronik hastalıkları ve yüzdelerine bakıldığında %65,1 oranıyla en sık hipertansiyon varlığının olduğu, bunu %43,8 ile diyabetin, %22,1 ile koroner arter hastalıklarının ve %20,4 ü oranıyla astım/KOAH varlığının takip ettiği görüldü. Katılımcıların eş kaybı öncesinde en çok evlilik döneminde maddi zorluk yaşaması (ortalama puanı 2,7±0,9) durumu vardı. Eş kaybı sonrası en çok ruhsal ve duygusal zorluk (ortalama puanı 1,9±0,7) durumu vardı. GDO ile değerlendirilen katılımcıların depresyon puanı ortalaması 18,8±5,5 idi. Katılımcıların GDÖ'den aldıkları puana göre depresyon sınıflamasında %87,2 sinde depresyon vardı. Katılımcıların WHOQOL-OLD yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarından en fazla puanların ölüm ve ölmek alt boyutunda (ortalama 14,4±3,1), ikinci sırada yakınlık (ortalama 13,5±2,2) alt boyutunda aldıkları görüldü. Katılımcıların evlilik memnuniyet düzeyleri ortalama puanı erkeklerde (ortalama 3,9±0,5) kadınlara göre daha yüksekti. Ortalama GDÖ puanlarına bakıldığında kadınlar ve erkeklerin depresyon durumları arasında anlamlı bir fark yoktu (p>0,05). WHOQOL-OLD Ölçeği 'Özerklik' ve 'Sosyal katılım' alt boyutları (ortalama puanı sırayla 12,3±2,1; 11,4±2,8) erkeklerde daha yüksekti. 'Ölüm ve ölmek' alt boyutu ise kadınlarda (ortalama puanı 14,6±3,0) daha yüksekti. WHOQOL-OLD toplam ortalama puanlarına bakıldığında kadınlar ve erkekler arasında yaşam kalitesinde anlamlı bir fark yoktu (p>0,05).
Sonuç: Bu çalışmada elde ettiğimiz sonuçlara göre katılımcıların depresyon düzeyi yüksek saptandı. Katılımcıların eş kaybı öncesinde en çok evlilik döneminde maddi zorluk yaşaması durumu vardı. Eş kaybı sonrasında en çok ruhsal ve duygusal açıdan zorluk yaşandığı bulundu. Aile hekimlerinin yaşlılarda eş kaybından sonraki süreçlerinde yaşanılan zorlukları bütüncül bakış açısı ile ele alıp değerlendirmeleri çok önemlidir.

Anahtar sözcükler: Eş kaybı, yaşam kalitesi, 65 yaş üstü birey

Abstract:
Aim: Spouse bereavement is one of the most important and most stressful life events all over the world. The aim of this study is to determine the difficulties experienced by individuals over the age of 65 who have lost their spouses, and to examine the effects of somatic complaints and social factors on the quality of life, if any.
Methods: This cross-sectional descriptive study was conducted face-to-face with 234 individuals over the age of 65 who lost their spouses at Köprülü Kışla and 100. Yıl Family Health Center in Adana between 01.04.2022 and 30.06.2022, and survey questions were asked. In our study, questions were asked about sociodemographic data, the situation before the spouse bereavement and the difficulties experienced after the spouse bereavement. Geriatric Depression scale and WHOQOL-OLD World Health Organization Quality of Life scale were applied. SPSS  program was used in the analysis of the data.

Results: The mean age of the 234 participants participating in the study was 74.6±6.4 years. Of the participants, 32.1% had low education, 48.3% had secondary education, and 19.7% had higher education.50.9% of the participants lived alone, 49.1% lived with their children. 65.0% of the participants received monthly income due to their deceased spouse, and 23.5% received financial support from their children. 97.0% of the participants had chronic disease. Considering the existing chronic diseases and percentages of the participants, it was seen that the most common presence of hypertension was 65.1%, followed by diabetes with 43.8%, coronary artery diseases with 22.1% and asthma/COPD with 20.4%. Before the loss of spouse, the participants had the most financial difficulties during the marriage (mean score 2.7±0.9). Mental and emotional difficulties (mean score 1.9±0.7) were the most common after the loss of spouse. The mean depression score of the participants evaluated with GDS was 18.8±5.5. Depression was found in 87.2% of the participants in the depression classification according to the scores they got from the GDS. It was seen that the participants got the highest scores in the WHOQOL-OLD quality of life scale sub-dimensions in the death and dying sub-dimension (mean 14.4±3.1), and in the second place in the closeness (mean 13.5±2.2) sub-dimension. The mean score of the participants' marital satisfaction was higher in men (mean 3.9±0.5) than in women. Considering the mean GDS scores, there was no significant difference between the depression status of women and men (p>0.05). WHOQOL-OLD Scale 'Autonomy' and 'Social participation' sub-dimensions (mean score 12.3±2.1; 11.4±2.8, respectively) were higher in males. The 'death and dying' subscale was higher in women (mean score 14.6±3.0). Considering the WHOQOL-OLD total mean scores, there was no significant difference in quality of life between men and women (p>0.05).
Conclusion: According to the results we obtained in this study, the depression level of the participants was found to be high. Before the spouse bereavement, the participants had the most financial difficulties during the marriage. It was found that the most psychological and emotional difficulties were experienced after the spouse bereavement. It is very important for family physicians to consider and evaluate the difficulties experienced in the processes after the spouse bereavement in the elderly with a holistic perspective.
Key words: spouse bereavement, life quality, individual over 65