Gelişimsel dil bozukluğu olan ve tipik gelişim gösteren çocuklarda biçim-sözdizimsel dil özelliklerinin incelenmesi
Morphosyntactic skills of children with developmental language disorder and typically developing children
Yazar: MERYEM TAŞDABAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM OĞUZ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu araştırmada gelişimsel dil bozukluğu (GDB) olan ve tipik gelişim gösteren (TGG) çocukların biçim-sözdizimsel dil özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcı grubu 4;0- 7;11 yaşları arasında 17 GDB olan ve 17 TGG çocuktan oluşmaktadır. Çalışmaya katılan çocuklara Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL), Raven'in Renkli Progresif Matrisler Testi, Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL) cümle anlama, cümle tekrar etme, biçimbirim tamamlama alt testleri uygulanmış ve çocuklardan öyküleme bağlamında dil örneği alınıp SALT programında analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen veriler IBM SPSS 25 paket programında analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda dil örneği analizinden elde edilen ortalama sözce uzunluğu (OSU), yan cümle oranı (YCO), eylemsi sayısı (p=0.000) veyapım ekleri sayısı (p=0.023) ölçümlerinin GDB olan çocuklarda TGG akranlarına kıyasla daha düşük olduğu belirlenmiştir. Toplam bağımlı biçimbirim sayısı, isim çekim ekleri sayısı ve fiil çekim ekleri sayısı açısından ise iki grup arasında farklılık bulunmamıştır. GDB olan çocukların çabalamaları, biçimbirim hataları ve sözce düzeyindeki hatalarının TGG çocuklara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur (p=0.000). TODİL'in cümle anlama, cümle tekrar etme ve biçimbirim tamamlama alt testlerinde ise GDB olan çocuklar TGG çocuklara göre anlamlı ölçüde daha düşük puanlar almıştır (p=0.000). Çalışmanın sonucunda GDB olan çocukların biçim-sözdizimsel yapıları anlama ve kullanma becerilerinin zayıf olduğu, karmaşık biçim-sözdizimsel yapılar yerine basit ve sınırlı çeşitlilikte yapılar kullandıkları, biçim-sözdizimsel yapıları kullanmada güçlük yaşadıkları, daha fazla hata yaptıkları ve çabaladıkları sonucuna varılmıştır. Biçim-sözdizimsel dil özelliklerinin değerlendirilmesinde standardize bir test ile dil örneği analizinin bir arada kullanılması gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
This study aimed to compare the morphosyntactic language characteristics of children with developmental language disorder (DLD) and typically developing (TD) children. The participant group of the study consists of 17 children with DLD and 17 TD children between the ages of 4;0-7;11. Turkish Early Language Development Test (TEDİL), Raven Colored Progressive Matrices Test, Turkish School Age Language Development Test (TODİL) sentence comprehension, sentence repetition, morpheme completion subtests were applied to the children participating in the study, and language samples were taken from the children in the context of narrative, and analyzed. The data obtained within the scope of the research were analyzed in the IBM SPSS 25 package program. As a result of the research, it was determined that the mean length of utterances (MLU), clause ratio, number of verbals (p=0.000) and number of affixes (p=0.023) obtained from the language sample analysis were significantly lower in children with DLD compared to their TD peers. There was no difference between the two groups in terms of the number of noun inflection suffixes, the number of verb inflection suffixes and the total number of bound morphemes. It was found that the mazes, morpheme errors and utterance level errors of children with DLD were higher than TD children (p=0.000). In TODİL's sentence comprehension, morpheme completion, and sentence repetition subtests, children with DLD received lower scores than TD children (p=0.000). As a result of the study, it was concluded that children with DLD have weak skills in understanding and using morphosyntactic structures, they use simple and limited variety of structures instead of complex morphosyntactic structures, they have difficulty in using morphosyntactic structures, they make more mistakes and struggle. It is suggested that a standardized test and language sample analysis should be used together in the evaluation of morphosyntactic language features.