Kavramsal sanat paradigmasında çalgı yapım; lutiyeliğin postmodern duysal tasarım alanlarına dönüştürücü izdüşümleri
Instrument making in the conceptual art paradigm; transformative projections of luthiery on postmodern sound design spaces
Yazar: ÖZGÜR TURAN
Danışman: PROF. DR. HAKKI ALPER MARAL
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzik Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Müzik = Music

Özet:
Sesin tasarımsal bir malzeme olarak "işlevsel" ve "kavramsal" özelliklerinin keşfedilmeye başladığı 20. Yüzyılda yaşanan duysal paradigma değişimleri avangart müzik ve çalgıyapım pratiklerine de yansıyarak köklü dönüşümlere vesile olur. Yüzyıl boyunca ardı ardına gelen "kavramsal" dönüşümler bu süreci daha derinleştirir. Diğer taraftan yaşanan sessel farkındalık, ses fenomenin dışavurumsal bir tasarım dili olarak daha da ilgi çekici hâle gelmesine ve buna koşut sanatçıların kavramsal arkaplanlı yenilikçi ve yaratıcı üretimler vermesine olanak tanır. Kavramsallığı ön planda tutan bu derinlikli üretimler ortaya çıkmaya başladıkça yerleşik müzik kanonunun hâkim olamadığı, anlaşılması ve kontrol edilmesi güç, alışılmadık birçok değişkenli besteleme, icra ve enstrüman tasarım yaklaşımı gündeme gelir, ancak uzun süreler kabul görmez ve "ötekileştirilir". Özellikle ses sistemleri üzerine köklü değişimlerin gerçekleştiği müzik ve duysal tasarım pratiklerinde buna koşut yeni enstrümanlar yaratmaya başlayan ve 20. Yüzyılda çok fazla anlaşılamayan ya da görmezden gelinen birçok besteci ve ürettikleri yaratıcı enstrümanlar, 21. Yüzyıl müziğinin yenilikçi çalgıyapım anlayışının yapı taşlarını oluştururlar ve bu anlayış gerçekleşen mekatronik, dijital, yapay zekâ vb. gibi teknolojik sistemlerle daha da pekişir. Tüm bunların bir yansıması olarak 21. Yüzyılda sound art ve sound sculpture gibi sanatsal alanlar ve yenilikçi/yaratıcı enstrüman tasarımı gibi alanlar arasındaki yapısal ve "kavramsal" sınırlar muğlaklaşır ve benzeşir. İçinde yaşadığımız yüzyılın Zeitgeist'ına uygun olarak çeşitli dönüşümler gerçekleştiren çalgıyapım alanlarıysa akademik olarak da tüm bu dönüşümlerden etkilenir. Bu tez çalışmasında tüm bu yenilikçi ve yaratıcı çalgıyapım pratiklerinin akademik konumlanışları irdelenirken alternatif ve yenilikçi bir yaklaşım olarak "Kavramsal Enstrüman Tasarımı" kavramı önerilir ve genel olarak "Çalgıyapım süreçlerinde tükenen tasarım ve üretim pratiklerinde kavramsal sanat ve tasarım kökenli bir üretim anlayışı yeni ve yaratıcı bir çözüm sunabilir mi?" sorusu üzerine odaklanılır.

Abstract:
In the 20th century, when the "functional" and "conceptual" properties of sound as a design material began to be discovered, the sound paradigm shifts experienced were reflected in avant-garde music and instrument-making practices and led to radical changes. The successive "conceptual" transformations throughout the century deepen this process. On the other hand, the sonic awareness experienced allows the phenomenon of sound to become even more interesting as an expressive design tool and language and, in parallel, enables artists to produce innovative and creative works with conceptual backgrounds, whereas this process deepens even further in the later periods of the century. As these in-depth productions that prioritized conceptualism began to emerge, this multivariate approach to composition, performance and instrument design, which was challenging to understand and control and which the established music canon could not master properly, happens to take shape but was not accepted easily and "otherized" for a long time. Many composers and the creative instruments they produced regarding radical changes, especially in scale systems and respective musics were not understood or ignored much in the 20th century, but form the building blocks of the innovative instrument-making understanding of the 21st-century music. This understanding is further reinforced by technological systems such as mechatronics, digitals, artificial intelligence, etc. As a reflection of all these, in the 21st century, the structural and "conceptual" boundaries of artistic fields such as sound art and sound sculpture and fields such as innovative/creative instrument design have become blurred and reflect similarities. Instrument-making fields, which realize various transformations in accordance with the Zeitgeist of the century we live in, are academically affected by all these transformations. In this thesis, while examining the academic positioning of all these innovative and creative instrument-making practices, the term "Conceptual Instrument Design" is proposed as an alternative and innovative approach, and in general, "Can a conceptual art and design-based production approach be a solution to the depleted design and production practices of instrument-making processes?" happenes to be the question focused on.