İki boyutlu bulanık tabanlı bir karar verme modeli ile perakende sektörü için tedarikçi seçimi
Supplier selection in the retail sector by using two-dimensional fuzzy decision-making model
Yazar: SEVDE TUĞÇE KARASAKAL
Danışman: PROF. DR. İHSAN KAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Günümüzün gelişen teknolojisi ve artan rekabet anlayışı ile pazar içerisinde yarışa dahil olabilmek ve önde gelebilmek için tedarik zinciri ağı yönetiminde tedarikçi seçimi problemi oldukça önem kazanmıştır. Bu problemin doğru bir şekilde çözülmesi ve ele alınması pek çok açıdan olumlu etkiler yaratacaktır. Son dönemlerde bu problem için çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımları kullanılmaya başlanmıştır. Firmaların farklı koşullar ve kriterler altında optimal seçimi yapabilmesi için ÇKKV çalışmaları yapılması gereklidir. Süreç içerisindeki kesinlik barındırmayan, özellikle karar vericilerin belirsizlik durumlarını da ele alan, hedef değerlerinin ve risklerin de bulanık mantık yaklaşımı ile incelemeye dahil edilmesi gerçeğe daha yakın sonuç elde edilmesini sağlamıştır. Bu çalışma kapsamında bulanık mantık yaklaşımı esaslı bir ÇKKV modeli ile farklı kriterler bazında alternatif seçimi yapılması amaçlanmıştır. Yapılan analizlerde, literatürde belirsizlik ve risklerin yanında karar vericilerin değerlendirmelerine olan güven seviyesini içeren güvenilirlik boyutunun da bulunduğu iki boyutlu bir tedarikçi seçimi çalışmasının henüz bulunmadığı belirlenmiştir. Bu kapsamda önerilen yaklaşım Z-sayılar esaslı olarak tasarlanmıştır. Ayrıca süreç içerisinde hem belirsizlik hem de güvenilirlik yaklaşımlarının z sayılar kullanılarak ifade edilmesi önemli avantajlar sağlayacaktır. Bu çalışma kapsamında z sayıları esas alan ve DELPHI, DEMATEL ve VIKOR entegrasyonundan oluşan bir karar süreci tedarikçi seçim problemi için ele alınmıştır. Delphi tekniği ile uzmanlar tarafından kriterler belirlenmiş, problem hiyerarşisi oluşturulmuştur. Z-sayısı temelli DEMATEL yöntemi ile kriterlerin etki ağırlıkları belirlenmiş ve Z-sayısı esaslı VIKOR metodu ile en uygun alternatifin belirlenmesi sağlanmıştır. Önerilen yaklaşım perakende sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın gerçek verileri ile tedarikçi seçimi problemi üzerinde analiz edilmiştir. Duyarlılık analizi kapsamında, elde edilen sonuçlar farklı senaryolar belirlenerek test edilmiş ve sonuçlar paylaşılmıştır. Tedarikçi seçimi uygulaması ile elde edilen sonuçlar Z-sayısı esaslı TOPSIS metodu ile yeniden değerlendirilmiştir. Sonuçlar kıyaslandığında önerilen metodoloji uygulaması ile elde edilen çözüme paralel sonuçlar elde edildiği gözlemlenmiştir.

Abstract:
With today's developing technology and increasing competition understanding, the problem of supplier selection in supply chain network management has gained importance in order to be included into the market. Correctly solving and addressing this problem will have positive effects in many ways. Recently, multi-criteria decision making (MCDM) approaches have been used for this problem. It is necessary to carry out MCDM studies in order for companies to make the optimal selection under different conditions and criteria. The inclusion of target values and risks, which do not have certainty in the process, especially the uncertainty situations of the decision makers, with the fuzzy set theory (FST), provided a closer result to the truth. Within the scope of this study, it is aimed to select alternatives on the basis of different criteria with a MCDM model based on FST. In the analyzes made, it has been determined that there is not yet a two-dimensional supplier selection study in the literature, which includes the reliability dimension, which includes the level of confidence in the evaluations of decision makers, as well as uncertainty and risks. In this context, the proposed approach is designed based on Z-numbers. In addition, expressing both uncertainty and reliability approaches using z numbers in the process will provide significant advantages. In this study, a decision process based on z numbers and consisting of DELPHI, DEMATEL and VIKOR integration has been discussed for the supplier selection problem. With the Delphi technique, the criteria are determined by the experts and the problem hierarchy is created. The effect weights of the criteria are determined by using DEMATEL method based on Z-numbers and the most suitable alternative is determined by using VIKOR method constructed by Z-numbers. The proposed approach is analyzed on the supplier selection problem with the real data of a company operating in the retail sector. Within the scope of the sensitivity analysis, the results obtained are tested by determining different scenarios and the results are shared. The results obtained with the supplier selection application are re-evaluated with the Z-number based TOPSIS method. When the results are compared, it was observed that parallel results are obtained with the solution obtained with the proposed methodology application.