Direnme hakkı ve pozitif hukuktaki değeri /
Yazar: KADİR KAAN BERKSOY
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN AKGÜL
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Direniş = Resistance ; Direnme hakkı = Right to resistance ; Sivil itaatsizlik = Civil disobedience

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca insanların birbirleri üzerinde tahakkümü ve bu tahakküme karşı direnç var olagelmiştir. Direncin iktidar ve yönetilen çelişkisi arasında yaşanması kaçınılmaz bir durumdur. Bu durum Antik Yunandan günümüze iktidarın ve iktidara itaatin sınırının tartışılmasına yol açmıştır. Bu tartışmadan çıkan pek çok fikir arasından en aşırı olanı direnme hakkı olmuştur. Direnme hakkı; temel hakların başka bir yol kalmadığında, güç kullanmak da dahil olmak üzere, her yolla savunabileceği düşüncesini ifade etmektedir. 

Orta çağın son döneminde merkezileşen krallıklarla kilise arasında oluşan ve daha sonra mezhepler arasında devam eden iktidar mücadelelerinde direnme hakkı fikirleri yaygınlaşmış, Aydınlanma çağıyla birlikte başlayan mutlak monarşilere karşı yapılan devrimlerle zirveye çıkmıştır. II. Dünya Savaşı sonrası dönemde pek çok ülkede yerini sağlamlaştıran sınırlı devlet ve hukuk devleti gibi kavramlarla artık direnme hakkına gerek kalmadığı ve bundan böyle direnme hakkının şiddet hareketlerine bahane olmaktan başka bir işe yaramayacağı düşüncesiyle tehlikeli görülmesine yol açmıştır.

Günümüzde hukuk devleti olduğunu iddia eden bir devletin temel hakları ihlal etmeyeceği ya da ihlallerini çeşitli yollarla telafi edeceği düşüncesi ile direnme hakkının nasıl bağdaşabileceği ve eğer bağdaşabilirse bunun sembolik mi, yoksa pratik olarak anlamlı mı olacağı değerlendirilmelidir. Bu çalışmada direnme hakkı kavramı incelendikten sonra, bu kavramın tarihsel gelişimine yer verilecek, mevcut örnekleriyle güncel pozitif hukuktaki değeri sorgulanacaktır.

Anahtar Kelimeler: Direnme Hakkı, Devrim, Direniş Teorisi, Sivil İtaatsizlik, Sınırlı Devlet.

Abstract:
Throughout human history, people have dominated each other and there has been resistance to this domination. Between ruler and ruled contradiction, experiencing some sort of resistance is inevitable. This resistance has paved the way for the discussion of the limit of power and obedience to authority, starting from Ancient Greece to the present day. Of the many ideas that emerged from this discussion, the most extreme is the right to resist. The right to resist argues that fundamental rights can be defended by any means, including the use of force, if there is no other way.

In the last period of the Middle Ages, the ideas of the right to resist became widespread during the power struggles between the centralized kingdoms and the Church and then continued between the sects and came to its peak with the revolutions against the absolute monarchies that began with the age of the Enlightenment. In the post-World War II period, the prevalence of concepts like limited state and the rule of law in many countries led to the notion that the right to resist was no longer necessary since it became dangerous and an excuse for violent movements.

It should be evaluated how the right to resist is compatible with the idea that a state claiming to be a state of law will not violate fundamental rights or will compensate its violations in various ways and if it is compatible, it will be symbolic or practically meaningful. In this study, after examining the concept of the right to resist, the historical development of this concept will be included and its value in the current positive law will be questioned.

Keywords: Right To Resist, Revolution, Resistance Theory, Civil Disobedience, Limited Government.