Davranışsal iktisat çerçevesinde özgecilik üzerine bir inceleme
An investigation on altruism within framework of behavioral economics
Yazar: YILDIZ ZELİHA TAŞDİREK
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN KARABULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Deneysel ekonomi = Experimental economics ; Özgecilik = Altruism

Özet:
Ana akım iktisat, bireyi iktisadi adam kavramıyla, kendi çıkarını düşünen, bencil, sınırsız irade ve kontrol gücüne sahip geleceği doğru öngörebilen tutarlı aktörler olarak görmektedir. Oysaki başta psikoloji olmak üzere birçok bilim dalı, ana akım iktisadın bu kısıtlı kavrayışının aksine bireyi sadece kendini değil diğerlerini de düşünen ve topluluk içinde yaşayan sosyal bir varlık olarak görmektedir. Ana akım iktisadın gerçeklikten sapan aksiyomlarını psikoloji ile çok disiplinli olarak inceleyen davranışsal iktisat ise bireyin ötekini gözeten sosyal tercihlerini ortaya koymakta ve özgeci doğasına dikkat çekmektedir. Özgecilik (diğerkâmlık), birçok bilim dalında incelenen kadim bir tartışma konusu olmakla birlikte davranışsal iktisatla iktisadın da araştırma alanına girmiştir. Kendi aleyhine diğerinin faydasına sonuçlanan davranışlar ana akım rasyonalite tarafından reddedilirken, gerçek hayatta kurumların temeline kadar uzanmaktadır. 
 Çalışma kapsamında iktisadi adama uymayan kararlar veren bireylerin özgeci karar alma sürecini aydınlatırken, diğerini gözeten davranışları inceleyen bir diğer dal olan sosyal psikolojiden faydanılmıştır. Deneklerin parasal bölüşüm kararı verdikleri ultimatom oyunu yanında, sosyal psikolojide kullanılan sosyal değer yönelimi ölçeği de kullanılmıştır. Çalışma kapsamında toplum yanlısı davranışların altında yattığı düşünülen empati, basit empati ölçeğiyle duygusal ve bilişsel boyutta incelenirken, yine iki boyutta başlı başına karar alma sürecini mercek altına alan mantıksal deneyimsel düşünme ölçeği de kullanılmıştır. Bireylerin özgeci tercihleri ultimatom oyunu ve psikometrik ölçekler yoluyla deney-anket yöntemi ile sınanmıştır. Oyun sonucunda, deneklerin ellerindeki miktarın %35'ini paylaştıkları görülürken, bu rakamın altındaki paylaşımlar da dünyadaki diğer uygulamalara benzer şekilde reddedilmiştir.
Aktörlerin iktisadi adamın aksi yönde davrandığı görülmüş fakat varsayımlardan sapan davranışların altında yatan psikolojik güdülerle ilgili kesin bulgulara ulaşılamamıştır. Bununla birlikte, parasal bölüşüm ile konformizm arasında ters yönlü ilişkinin yanında, bölüşüm karşısında verilen cevapların olumlu karşılıklılıktan, topluma zarar veren davranışlardan kısmen de din, empati ve değerlerden etkilendiği görülmüştür.

Abstract:
Mainstream economics views the individual as the consistent actors who are selfinterested and egoist, have unlimited willpower and control power, predict the future accurately in the notion of economic man. Rather many sciences especially psychology evaluate the individual as other-regarding and social people who live in the community on the contrary to the perspective of mainstream economics. Behavioral economics that investigates the axioms of mainstream economics which deviates from reality, with psychology in a multidisciplinary way, exhibits other regarding social preferences and points out the altruistic nature of the individual. Altruism is an ancient discussion in many disciplines, as well as entering between the issue of economics by behavioral economics. The behaviours which result in the benefit of others at the actor's own expense, extend to the foundations of institutions in real life, while the rationality of main stream economics refuses it.  	
	Within the scope of the study, while illuminating the altruistic decision-making process of individuals who make decisions that do not comply with the economic man, social psychology which is another branch examining the other regarding behaviors, is utilized. In addition to the ultimatum game in which the subjects decided to allocate money, the social value orientation scale from social psychology was also used. In the thesis, empathy, which is thought to be the reason for pro-social behaviors, is examined in an emotional and cognitive dimension with the basic empathy scale, and the cognitive experiential self-theory scale that focuses on the decision-making process in the same two dimensions is used. The altruistic preferences of the individuals were tested by means of ultimatum game and psychometric scales using the experiment-questionnaire method. As a result of the game, it was seen that the subjects shared 35% of the amount in their hands, while the shares below this number were rejected in a similar way to other practices in the world.
It was observed that the actor behaved in the opposite way of economic man, but ıt could not be reached the exact findings about psychological motives underlying the behaviors deviate from the axioms. On the other hand, inverse relationship between monetary division and conformism is established and the responds to the monetary division offers are affected by positive reciprocity, antisocial behaviors and partly by religion, empathy and values.