Şerʻiyye sicillerine göre XVII. yüzyılın sonlarında Trabzon'da esnaflar
According to shariah records tradesman in the end of XVII. century in Trabzon
Yazar: EMİNE AK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEBAHİTTİN USTA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Esnaflar = Artisans ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Trabzon = Trabzon ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Bu çalışmada 1861, 1862, 1863, 1864 Numaralı Trabzon Şer'iyye Sicillerinden
faydalanılarak, 1694-1700 yıllarını kapsayan 6 yıllık bir süreç içerisinde Trabzon'da yer alan
esnaflar değerlendirilmektedir.
Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm "Tarihsel Süreç İçerisinde
Osmanlı Esnaf Teşkilatı" başlığı altında değerlendirilmiştir. Öncelikle Osmanlı esnaf teşkilatının
dayandığı temeller açıklanmış, ahi birlikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından Osmanlı
Devleti'inin kuruluşunda ahilerin rolü açıklanmıştır. Ahi teşkilatının genel yapısının
değerlendirilmesinin ardından Osmanlı lonca teşkilatı hakkında bilgi verilmiştir. Esnaflıkta gedik
sistemi konusu açıklandıktan sonra birinci bölüm sonlandırılmıştır. İkinci bölüm ise, "Trabzon'da
Esnaflık ve Ticari Mekânlar" başlığı altında değerlendirilmiştir. Bu bölümde, kısaca Trabzon
tarihinden bahsedilmiştir ve Trabzon şehri mahalleleri hakkında bilgi verilmiştir. Ardından,
Trabzon'da esnafların faaliyet gösterdiği alanlar ve iş hayatından bahsedilmiştir. Trabzon'da
esnafların faaliyet gösterdiği çarşılar, pazarlar, hanlar, bedesten ve Sûk-i Sultani hakkında tarihi
bilgiler verilerek, sicillerden elde edilen veriler dikkate alınarak bazı tespitler yapılmıştır. Son
olarak üçüncü bölümde ise, "XVII. Yüzyılın Sonlarında Trabzon'da Esnaflık" konusu
değerlendirilmiştir. Bu başlık altında, Trabzon esnaflarınadair davalar kayıt türlerine göre
tasniflenerek yorumlanmıştır. Ayrıca bu kayıtlar çeşitli tablo ve grafik halinde değerlendirilmiştir.
"Kayıt türlerine göre Trabzon esnafları" konusuna açıklık getirildikten sonra Trabzon esnafları,
sosyal statüleri açısından değerlendirilmiştir. Ardından, Trabzon'un bedesten, han, çarşı, pazar gibi
ticari mekânlarının yer aldığı kayıtlardan bahsedilerek üçüncü bölüm sona ermiştir.
Anahtar Kelimeler: 17. Yüzyıl, Esnaf, Osmanlı, Trabzon

Abstract:
In this study, it has been profited by Trabzon Muslim Jugde records enumarated as 1861,
1862, 1863, 1864. Tradesfolk in 6 years between the years of 1694 and 1700 in Trabzon has been
reviewed.
This study has three main section. The first section has been reviewed under the head of "
Ottaman Tradesfolk Organization throughout Historical Process". At first, principal of Ottaman
Tradesfolk Organizations has been stated, information about Turkish-Islamic guild has been given.
Then, the role of Turkish-islamic guild in foundation of Ottaman Empire has been explained. After
had been reviewing general structure of Turkish-islamic guild, it has been informed about Ottaman
Craft Guild. The first section ended, after monopoly of trade right in Ottoman Empire had been
reviewed. The second section has been reviewed under the head of "The Work of Trading and
Trading Location in Trabzon". In this section, brief information about Trabzon history has been
mentioned and it has been informed about neighbourhood of Trabzon City. Then, the business line
of Trabzon Tradesmen and their business life has been mentioned. It has been made an observation
by giving historical information about business line of tradesfolk in Trabzon such as market,
bazaars, public house, covered turkish bazaar and Sûk-i Sultani (The Imperial Market) and
considering the data from records of Muslim Judges. Finally, in the third section, the topic of
"Trading in the end of XVII. Century in Trabzon" has been reviewed. Under this title, the lawsuit
of Trabzon tradesfolk has been interpreted by sorting out their record types. Moreover these
records has been reviewed in form of table and diagram. After had been clarifying the topic of
"Trabzon Tradesfolk according to their record types", tradesfolk has been examined in terms of
their social status. Then, reviewing the records of trading location such as covered Turkish bazaar,
public house, market, bazaars, the third section ended.
Keywords: 17. Century, Tradesman, Ottoman, Trabzon