Vergi kayıp ve kaçağı sorunu ile önlenmesi çalışmalarının bağımsız denetçiler ve vergi müfettişleri perspektifinden karşılaştırmalı analizi: Antalya ili örneği
Comparative analysis of tax loss and evasion problems and prevention studies from the perspective of independent auditors and tax inspectors: The case of Antalya provincial
Yazar: ABDURRAHMAN HALİT GÖRMEZ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLER FERHAN ÜNAL UYAR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Dış denetim = Externel audition ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system

Özet:
Devletin kamu hizmetlerini karşılamak amacıyla gerçek ve tüzel kişilerden zorla aldığı en önemli gelir kaynağı olan vergi, mükelleflerden sağlanmakta ve mükellef üzerinde önemli bir yük oluşturmaktadır. Mükellefler, bu yükü hafifletmek veya bu yükten kurtulmak için çeşitli çıkış yolları aramakta, devlet de aksine maksimum vergiyi tahsil etmeye çalışmaktadır. 
Devletin etkin şekilde vergi toplayabilmesi için vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi gerekmekte, bunun da etkin bir denetimle mümkün olduğu bilinmektedir. Denetim denilince akla vergi müfettişleri tarafından yapılan vergi denetimi ile birlikte, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda belirtildiği gibi bağımsız denetçiler tarafından yapılan bağımsız denetim gelmektedir. Vergi denetimini gerçekleştiren vergi müfettişleri ve bağımsız denetimi gerçekleştiren, KGK'dan bağımsız denetçilik yetkisi almış Yeminli Mali Müşavirler (YMM) ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler (SMMM)'in, verginin ödenmesinde etkinliğin sağlanabilmesi için senkronize çalışması gerekmektedir. 
Çalışmada, 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında yer alan vergi denetiminin ve 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda yer alan bağımsız denetimin vergi kayıp ve kaçağını azaltmadaki rolünün birlikte incelenmesi amaçlanmaktadır.
Bu nedenle çalışmada, Antalya ilinde faaliyet gösteren bağımsız denetçiler ile vergi müfettişlerine 39 soruluk bir anket çalışması yapılmış ve anketin sonuçları SPSS İstatistik programıyla analiz edilerek yorumlanmıştır. Anketlere 123 bağımsız denetçi ve 227 vergi müfettişi katılmış ve sonuç olarak hem bağımsız denetçilerin hem de vergi müfettişlerinin vergi kayıp ve kaçağının azaltılmasında önemli rol oynadıkları, bu nedenle hem bağımsız denetimin hem de vergi denetiminin daha etkin ve yoğun yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Vergi Kaybı, Vergi Kaçağı, Vergi Müfettişi, Bağımsız Denetçi.

Abstract:
Tax, which is the most important source of income that the state takes by force from real and legal persons in order to meet public services, is provided by taxpayers and creates a significant burden on taxpayers. Taxpayers are looking for various ways to alleviate this burden or to get rid of this burden, and the state, on the contrary, tries to collect the maximum tax.
In order for the state to collect taxes effectively, tax losses and evasion must be prevented, and it is known that this is possible with an effective audit. When it comes to auditing, along with the tax audit performed by tax inspectors, the independent audit performed by independent auditors as specified in the Turkish Commercial Code No. 6102 comes to mind. Tax inspectors who perform tax audits and Sworn-in Certified Public Accountants (CPA) and Independent Accountant Financial Advisors (CPA) who perform independent audits and have independent audit authority from KGK, need to work in sync in order to ensure efficiency in tax payment.
In this study, it is aimed to examine together the role of tax audit within the scope of Tax Procedure Law No. 213 (VUK) and independent audit within the scope of Turkish Commercial Code No. 6102 in reducing tax loss and evasion.
For this reason, a 39-question survey was conducted with the independent auditors and tax inspectors operating in the province of Antalya, and the results of the survey were analyzed and interpreted with the SPSS Statistics program. 123 independent auditors and 227 tax inspectors participated in the surveys, and as a result, it was understood that both independent auditors and tax inspectors play an important role in reducing tax losses and evasion, therefore both independent auditing and tax auditing should be done more effectively and intensively.

Keywords: Tax Loss, Tax Evasion, Tax Inspector, Independent Auditor.