Erken dönem tasavvufunda bir mücâhede yöntemi olarak sükût
Silence as a method of struggle in early sufism
Yazar: SERVET YERLİKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ADALET ÇAKIR
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Tasavvufun kurucuları olarak kabul edilen ilk dönem sûfileri, tasavvuf pratiklerinin neticesinde vâkıf oldukları bilgi ve tecrübeleri hicrî 2. asrın ortalarında dile getirmeye başlamış ve eserlerinde yer vermişlerdir. Süreç içinde sûfîlerin kullandığı ve kendilerinin ıstilâhî mânâ verdiği bir sûfî terminolojisi oluşmuş ve bunula ilgili eserler telif etmeye başlamışlardır. Bu terimlerden biri de sükûttur. Bu çalışmada erken dönem tasavvuf klasiklerinde sûfilerin sükût kavramını konumlandırdığı yer araştırılmış ve mücâhedenin bir unsuru olarak sükût, maksad, netice ve tür olarak ele alınmıştır. Bu minvalde çalışmada ilk olarak sükût kavramı Kur`an, sünnet ve sahâbe perspektifinde değerlendirildikten sonra sûfîlerin konuşma husûsuna nasıl yaklaştıkları ve konuşmanın âfetlerine karşı nasıl bir yöntem izledikleri ele alınmıştır. Daha sonra az konuşmanın mücâhedenin asıl öğelerinden biri olması nedeniyle ana hatlarıyla mücâhede ve riyâzetin temel esâsları üzerinde durulmuştur. Bu unsurların nefs terbiyesine nasıl etki ettiği incelendikten sonra hemen hemen ilk dönem sûfî klasiklerinin hepsinde göze çarpan az konuşma, az yeme ve az uyuma hakkında, sûfilerin görüşleri göz önünde bulundurularak kıllet (azlık) meselesinin analizi yapılmıştır. Kılletin sacayaklarından biri olan az konuşmanın (sükût) dil ile icrâ edilmesi nedeniyle dilin âzâlar içindeki konumu incelenip, dil ile sükût etmenin nedenleri sorgulanarak bununla ilgili sebep-sonuç tahlili yapılmıştır. Ancak sûfilerin sadece dil ile değil kalple de sükût ettiği gözlemlendiği için kalbî sükûtun keyfiyeti ele alınarak kalbe gelen düşüncelerin çözümlemesi yapılmış ve sûfîlerin havâtır denilen iç konuşmalara nasıl tepki verdiği değerlendirilmiştir. Böylece sükûta zahirî ve bâtınî olmak üzere iki veçheden yaklaşılması gerektiği tespit edilmiştir. Ayrıca tasavvufî bir ıstılâh olan sükûtun diğer tasavvuf ıstılâhlarıyla irtibatına değinilmiş ve sükûtun, hâl veya makâm yönünün olup olmadığı irdelenmiştir. Netice olarak sükûtun sûfilerin ayırt edici bir özelliği olduğu saptanarak, sükûtun ahlâkî ve vicdânî yönden sûfîlerin yaşamında önemli bir yer kapladığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
The early Sufis, who are considered the founders of Sufism, began to express the knowledge and experiences they acquired as a result of their Sufi practices in the middle of the 2nd century Hijri and included them in their works. In the process, a Sufi terminology was formed that the Sufis used and gave a terminological meaning to, and they began to compile works related to it. One of these terms is silence. In this study, the place where the Sufis positioned the concept of silence in the early Sufi classics was investigated and silence, as an element of struggle, was discussed as purpose, result and type. In this regard, in this study, firstly, the concept of silence was evaluated from the perspective of the Quran, the Sunnah and the Companions, and then it was discussed how the Sufis approached the issue of speaking and what method they followed against the disasters of speaking. Then, since speaking less is one of the main elements of struggle, the basic principles of struggle and asceticism were emphasized. After examining how these elements affect self-discipline, the issue of killah (scarcity) was analyzed by taking into consideration the views of the Sufis about talking less, eating less and sleeping less, which are prominent in almost all of the early Sufi classics. Since little speech (silence), which is one of the pillars of mass, is performed with the tongue, the position of the tongue among the members was examined, the reasons for the silence with the tongue were questioned and a cause-effect analysis was made regarding this. However, since it was observed that Sufis were silent not only with the tongue but also with the heart, the quality of the heart's silence was discussed and the thoughts coming to the heart were analyzed and how the Sufis reacted to the inner conversations called khawatir were evaluated. Thus, it has been determined that silence should be approached from two aspects: external and internal. In addition, the connection of silence, which is a Sufi term, with other Sufi terms is mentioned and it is examined whether silence has a state or rank aspect. As a result, it has been determined that silence is a distinguishing feature of Sufis, and it has been observed that silence occupies an important place in the lives of Sufis in terms of morality and conscience.