Diyete uyan çölyak hastalarının yaş gruplarına göre klinik ve laboratuvar bulgularının değerlendirilmesi
Clinical and laboratory findings evaluation of celiac patients who adhered to diet according to age groups
Yazar: BANU ÖZATA ABANOZ
Danışman: PROF. DR. NAFİYE URGANCI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diyet = Diet ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Glutenler = Glutens ; Yaş faktörleri = Age factors ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH) genetik olarak yatkın kişilerde gluten içeren yiyeceklerin yenmesiyle her yaşta ortaya çıkabilen otoimmun bir enteropatidir. Karın şişliği, ishal ve gelişme geriliği çocuklarda ÇH'nin klasik triadı iken ekstraintestinal semptomlarla veya asemptomatik olarak da görülebilir. Tedavisi yaşam boyu glutensiz diyettir. Çalışmamızda diyete uyan hastaların hastaneye başvuru şikayetleri, tanı anındaki laboratuvar verileri, seroloji sonuçları, genetik analizlerini yaş gruplarına göre değerlendirmek ve diyete uyum süreleri ile olguların antropometrik parametreleri ve laboratuvar değerleri arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Ocak 2000 – 31 Aralık 2018 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji Polikliniği'ne başvurup Çölyak hastalığı tanısıyla takip edilen 195 olgu dahil edilmiştir. Çalışmaya alınan tüm olguların verileri retrospektif olarak hastane bilgisayar veri tabanından ve dosyalarından elde edilmiştir. Olguların cinsiyetleri, yaşları, aile öyküsü, eşlik eden hastalık durumu, başvuru yakınmaları, antropometrik ölçümleri, fizik muayene bulguları, laboratuvar sonuçları ve endoskopik verileri, HLA sonuçları yaş gruplarına ayırılarak tanı anında, 6.ay ve 1. yıl ve 2.yıl kontrollerinde değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 195 olgunun yaş ortalaması 7,3±4,4 yıl ve 115'i (%59) kızdı. Olguların %19,5'i <2 yaş olup olguların en çok 5-9 yaş aralığında olduğu görüldü. Olguların %68,2'si klasik, %26,2'si atipik ve %5,6'sı asemptomatik Çölyak hastalığı tanısı aldı. Gelişme geriliği, ishal ve karın şişkinliği küçük yaştaki hastalarda en sık başvuru semptomu iken, yaş arttıkça tedaviye dirençli anemi gibi ekstraintestinal semptomların daha sık olduğu görüldü. En sık eşlik eden hastalık Tip 1 DM (%3,1) iken, Down sendromu (%1,03) ile Turner Sendromu (%1,03) en sık eşlik eden genetik hastalık idi. Duodenumun histopatolojik incelemelerinde en sık Marsh 3b tespit edildi. Olguların diyete uyum süresi uzadıkça boylarının normal ve uzun, kilolarının normal ve kilolu olma yüzdesinin artışı istatistiksel olarak anlamlı farklı saptandı. Diyete uyum süresiyle orantılı olarak hemoglobin, folik asit ve ferritin değerlerinin artan oranda normal referans aralığına geldiği görüldü. Trombositoz sık görülen bir bulgu olmakla birlikte 2 yaşın altındaki hastalarda görülmesi istatistiksel olarak anlamlı farklı bulundu. Diyete uyum süresi arttıkça olguların seroloji sonuçlarının artan oranda negatifleştiği görüldü. HLA doku grubundan en fazla HLA DQ2 pozitifliği mevcutken, HLA DQ8 ve HLA DQ2 birlikte pozitif olan olgular çoğunlukla asemptomatik hastalar idi.
Sonuç: İnfantlarda halen ishal, gelişme geriliği ve karın şişkinliği semptomları ön plandayken, yaş arttıkça atipik başvuru semptomları artış göstermektedir. Ayrıca diyete uyum süresi arttıkça gerek antropometrik gerek laboratuvar bulgularında iyileşme olduğu görülmüştür. Bu nedenle erken tanı konması ve diyete uyumun yakın takip edilmesi hastaların prognozu için oldukça önemlidir.
Anahtar kelimeler: Çölyak hastalığı, glutensiz diyet, yaş grubu

Abstract:
Aim: Celiac disease (CD) is an autoimmune enteropathy that can occur in genetically susceptible individuals at any age by ingestion of gluten-containing foods. While abdominal distension, diarrhea, and failure to thrive are the classic triad of CD in children, it can also be seen with extraintestinal symptoms or asymptomatic. The treatment is a lifelong gluten-free diet. In our study, it's aimed to research the complaints of patients at admission to the hospital who adhered to diet, laboratory data at the time of diagnosis, serology results, and genetic analyzes according to age groups and examine the relationship between the duration of adherence to the diet and anthropometric parameters and laboratory values of the cases.
Materials and Methods: The study included 195 patients who applied to the University of Health Sciences Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, Pediatric Gastroenterology Outpatient Clinic between January 1, 2000, and December 31, 2018, and followed up with the diagnosis of Celiac disease. The data of all cases included in the study were obtained retrospectively from the hospital's digital and flat-file database. Gender, age, family history, co-morbid condition, complaints at the application, anthropometric measurements, physical examination findings, laboratory results, endoscopic data, and HLA results were divided into age groups and evaluated at the time of diagnosis, 6th month, 1st year, 2nd-year controls.
Results: The average age of 195 patients included in the study was 7.3±4.4 years, and 115 (59%) were girls. 19.5% of the cases were <2 years old, and it was observed that most cases were between the ages of 5-9. 68.2% of the cases were diagnosed as classic, 26.2% as atypical, and 5.6% as asymptomatic Celiac disease. While failure to thrive, diarrhea, and abdominal bloating were the most common symptoms in younger patients, extraintestinal symptoms such as treatment-resistant anemia were seen more common as age increased. The most common comorbidity was Type 1 DM (3.1%), while Down syndrome (1.03%) and Turner Syndrome (1.03%) were the most common concomitant genetic diseases. Marsh 3b was the most common histopathological examination of the duodenum. As the duration of adherence to the diet increased, the percentage of being normal and tall, normal weight, and overweight increased statistically significant. It was observed that hemoglobin, folic acid, and ferritin values reached the normal reference range increasingly to the duration of adherence to the diet. It was found to be statistically significantly different in patients under 2 years of age. It was observed that the serology results of the cases became increasingly negative as the duration of adherence to the diet increased. While HLA DQ2 positivity was the highest among the HLA tissue group, the cases with HLA DQ8 and HLA DQ2 positive together were mostly asymptomatic patients.
Conclusion: While diarrhea, failure to thrive, and abdominal bloating are still prominent in infants, atypical symptoms increase with increasing age. In addition, as the duration of adherence to the diet increased, it was observed that there was an improvement in both anthropometric and laboratory findings. Therefore, early diagnosis and close follow-up of dietary compliance are very important for the prognosis of patients.

Key Words: Celiac disease, gluten-free diet, age group