Kronik hepatit ve sirozda serum hyaluronik asit 
düzeyi ile hepatik fibrozis ilişkisi
The relationship of serum hyaluronic acid with hepatic fibrozis in chronic hepatitis and cirrhosis
Yazar: ESRA NUR ADEMOĞLU
Danışman: UZMAN ERDAL ESKİOĞLU
Sağlık Bakanlığı / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2004
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology

Özet:
Giriş ve Amaç: Hepatit B ve C virusları kronik hepatitlerin major
sebeplerindendir. Batı ülkelerinde viral hepatit ve buna bağlı karaciğer hastalığının
major sebebi HCV iken ülkemizde hepatit B birinci sırada gelmektedir. Hepatit B
virusunun %5-10'u, hepatit C virusunun ise %85'i kronikleşmekte, bunların da
önemli bir bölümü zaman içerisinde siroza dönüşmektedir. Siroz ciddi, ilerleyici,
kronik, diffuz bir hastalıktır ve ölümcüldür. Ülkemizde sirozun en sık nedeninin
kronik hepatitler olduğu göz önüne alınırsa kronik hepatitlerin tanı, tedavisi ve
takibinin önemi anlaşılacaktır.
Kronik viral hepatitlerdeki tedavinin amacı, sirozun ve dekompanze karaciğer
hastalığı, hepatosellüler kanser gelişimini önlemektir. Hastalar bu doğrultuda tedavi
edildikleri sürece karaciğer fibrozisinin derecesini saptamamıza yardımcı olacak
biyokimyasal parametreler önemini koruyacaktır. Bu parametreler fibrozis derecesini
saptamakla birlikte, hastalığın ilerlemesini ve antiviral tedavinin etkinliğini
belirlememize de yardımcı olacaktır.
Hyaluronat ya da hyaluronan olarak bilinen hyaluronik asit dallanmamış bir
iskelete sahip yüksek molekül ağırlıklı bir polisakkarit olan bir glikozaminoglikandır.
Bağ dokusu matriksinde yapısal bir rol oynar ve değişik hücreler arası etkileşimlere
katılır. Literatürde, serum HA düzeylerinin tayininin sirotik karaciğerin nonsirotik
karaciğerden ayrılmasında, karaciğer fibrozunun derecesinin değerlendirilmesinde ve
karaciğer fonksiyonlarının izlenmesinde yararlı olabileceği ileri sürülmüştür.
Çalışmamızda kronik hepatit ve siroz hastalarında ve sağlıklı kontrol
grubunda serumda hyaluronik asit düzeylerini ve hyaluronik asitin fibrozis ile
ilişkisini incelemeyi amaçladık.
Materyal ve Metod: Çalışmamıza Ankara Numune Eğitim ve Araştırma
Hastanesi 2. Dahiliye polikliniği ve gastroenteroloji polikliniğinde yeni tanı almış 11
kronik hepatit B ve 11 kronik hepatit C hastası ile kronik hepatite sekonder gelişen
siroz tanısıyla takip edilen 22 hasta alındı. Tüm kronik hepatit hastalarına yakın
zamanda karaciğer biyopsisi yapılmıştı. Hastaların hiçbiri antiviral tedavi ve
interferon tedavisi almıyordu. Kontrol grubu 15 sağlıklı klinik çalışanından
43
oluşturuldu. Tüm gruplarda serumda hyaluronik asit düzeyi ile AST, ALT, PT,
trombosit sayısı, albumin, bilirubin düzeyleri çalışıldı. Kronik hepatitli tüm
hastalarda histopatolojik fibrozis derecesi ve aktivite indeksi değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda hyaluronik asit düzeyleri (HA) kronik hepatit ve
siroz grubunda sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha
yüksekti (p<0.05). Kronik hepatit ve siroz grubu HA düzeyleri açısından
karşılaştırıldığında ise, siroz grubunda HA düzeyleri kronik hepatit grubuna göre
daha yüksekti (p<0.05). Ayrıca, fibrozis derecesine göre oluşturulan gruplar HA
düzeyleri açısından karşılaştırıldığında ağır fibrozis grubunda (evre 4) HA düzeyleri,
fibrozis olmayan ve hafif fibrozis olan gruba göre istatiksel olarak anlamlı derecede
yüksekti (p<0.05). İnflamasyon derecesine göre yapılan karşılaştırmada ise gruplar
arasında HA düzeyleri açısından anlamlı bir farka rastlanmadı (p>0.05).
Hyaluronik asit ile bilirubin, PT, yaş, albumin, trombosit sayısı, AST ve ALT
arasındaki korelasyonlar incelendiğinde yaş, PT, bilirubin ile HA düzeyi arasında
anlamlı pozitif, albumin ve trombosit sayısı ile anlamlı negatif korelasyon bulundu
(p<0.05). AST ve ALT düzeyleriyle arada anlamlı istatiksel bir ilişkiye rastlanmadı
(p>0.05).
Sonuç: Kronik karaciğer parankim hastalığında hastalığın kontrolü,
prognozun tayini ve doğru ilaç seçimi için fibrozis yayılımının gerçek
değerlendirmesi şarttır. Literatürde henüz fibrozisi tam anlamıyla ortaya koyan bir
belirteç gösterilememiştir. Karaciğer hasarının gerçek derecesi ve doğal gidişi
(nekroz, inflamasyon, fibrozis) sadece karaciğer biyopsisi ile gösterilebilir.
Çalışmamızda, HA düzeyleri kronik hepatit ve sirozda ağır karaciğer fibrozisini
yansıtmakta olup serum HA düzeyleri histopatolojik fibrozis ile korelasyon
göstermektedir. İnvaziv bir girişim olan karaciğer biyopsine alternatif olarak HA
ölçümünün, karaciğer fibrozisinin derecesinin belirlenmesinde, siroza geçiş süreci
olan ağır fibrozis ve sirozun saptanmasında diğer laboratuvar parametreler ile birlikte
kullanıldığında faydalı olabileceğini, ancak, bu konuda daha geniş ve ileri
çalışmalara ihtiyaç olduğunu düşünmekteyiz.

Abstract:
Introduction and Aim: Hepatitis B and C viruses are amongst the major
causes of chronic hepatitis. While the dominant source of viral hepatitis and the
associated liver disease in Western countries is HCV, in our country hepatitis B is the
leading source. About 5-10%of hepatitis B and 85%of hepatitis C cases turn chronic,
and a large fraction of these convert to cirrhosis later. Cirrhosis is a serious,
progressing, chronic, and diffuse disease and is lethal. Taking into account that the
chronic hepatitis is the leading cause of cirrhosis in our country, it is clear that its
diagnosis, treatment and monitoring are of utmost importance.
The goal of treating chronic viral hepatitis is to stop the onset of cirrhosis,
decompensated liver disease, and hepatocellular cancer. As the patients are treated
for this purpose, the biochemical parameters that can help to determine the level of
liver fibrosis are going to be important. These parameters, as they measure the
fibrosis level, can help us determine the progression of the disease and the efficacy of
the antiviral treatments.
Hyaluronic acid, also known as hyaluronate or hyaluronan, is a highmolecular-weight polysaccharide glycosaminoglycan with a divaricate skeleton. It
plays a structural role in the connective tissue and contributes to varied intercellular
interactions. In the literature, the determination of the serum HA levels has been
proposed as a means of distinguishing cirrhotic from noncirrhotic livers, of assessing
the level of liver fibrosis and for monitoring the liver functions.
In our study, we have aimed to examine the relationship between hyaluronic
acid and fibrosis, and the serum hyaluronic acid levels of patients with chronic
hepatitis and cirrhosis along with healthy individuals as a control group.
Material and Method: A number of patients who had applied to the internal
medicine and the gastroenterology outpatient polyclinics of Ankara Numune
Education and Research Hospital were admitted to our study: 11 patients newly
diagnosed with chronic hepatitis B, 11 patients newly diagnosed with chronic
hepatitis C and 22 patients followed with the diagnosis of cirrhosis due to chronic
hepatitis. Liver biopsy had been performed on all chronic hepatitis patients recently.
None of the patients were under any antiviral or interferon treatments. The control
45
group was composed of 15 healthy personnel of the clinic. In all the groups, levels of
serum hyaluronic acid along with the levels of AST, ALT, PT, albumin, bilirubin and
thrombocyte counts were studied. In all the patients with chronic hepatitis,
histopathological fibrosis level and the activity index were assessed.
Results: In our study, the levels of hyaluronic acid (HA) in chronic hepatitis
and cirrhosis patients were found to be higher by a statistically significant amount
than the levels in the healthy control group (p<0.05). When the HA levels were
compared between the chronic hepatitis and cirrhosis groups separately, the cirrhosis
group was observed to have higher levels than the chronic hepatitis group (p<0.05).
Moreover, when the patients were grouped based on fibrosis level, the levels of HA
in the heavy fibrosis group (stage 4) were higher by a statistically significant amount
compared to the group with no or mild fibrosis (p<0.05). No statistically significant
differences between the HA levels were seen in the comparison of patients grouped
according to the level of inflammation (p>0.05).
When the correlation between hyaluronic acid and bilirubin, PT, age,
albumin, thrombocyte count, AST and ALT were studied, HA was found to have
statistically significant positive correlations with age, PT and bilirubin; and
statistically significant negative correlations with albumin and thrombocyte count
(p<0.05). No statistically significant correlations were measured with AST and ALT
levels (p>0.05).
Conclusion: In chronic liver parenchymal disease, an accurate determination
of the spread of fibrosis is vital for properly controlling the disease, in prognosis and
the appropriate choice of medicine. No clear identifiers for fibrosis have yet been
established in the literature. The only method to determine the real level of damage
to the liver and its progression (necrosis, inflammation, fibrosis) is liver biopsy. In
our study, HA levels seem to reflect the presence of heavy liver fibrosis in chronic
hepatitis and cirrhosis cases and the serum HA levels are seen to have correlation
with histopathological fibrosis. We believe that HA measurements, combined with
other measurements in the laboratory, can be useful as an alternative to the invasive
method of liver biopsy in determining the level of liver fibrosis and in the
identification of cirrhosis or of heavy fibrosis that can turn into cirrhosis. Further
research is called for in this area