Muinuddin Muhammed Zemeçi İsfizari ve tarihçiliği /
Yazar: ABDUL CELİL UZBEK
Danışman: PROF. DR. SEYFETTİN ERŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Muinuddin Muhammed Zemeçi İsfizari = Muinuddin Muhammed Zemeçi İsfizari ; Tarih = History ; Tarihçilik = Historiography ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Bu tezimizde İsfizari'nin tarihçiliği, hayatı, kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler vermeye çalıştık. Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümün ana başlıkları; İsfizari'nin hayatı boyunca bulunduğu görevlerden, bıraktığı eserlerden,  ilmi ve siyasi çevresini etkileyen hususlardan oluşmaktadır. İkinci bölümde ise; İsfizari'nin eserini yazarken takip ettiği metodu, rivayetleri, kaynakları, tarih anlayışı ve tarihçiliği üzerinde durduk.
Muinuddin Muhammed Zemeçi İsfizari Afganistan,'ın Herat vilayetinin İsfizar ilçesinde dünyaya gelmiştir. İsfizari'nin hayatı ile ilgili kaynaklarda çok fazla bilgi bulunmamaktadır.  Babasının ismi Abdullah olduğu, Herat'ın İsfizar ilçesinde dünyaya geldiği, eğitimini Herat'ta bittirdikten sonra Timuri Sultanlarından Sultan Hüseyin Baykara'nın sarayında Hoca Mecdduddin Muhammed'in denetiminde göreve başladığı bilinmekte ve 915/1509 yılında vefat ettiği tahmin edilmektedir.  İsfizari, Baykara sarayında kâtiplik, münşilik işlerinden sorumlu olarak çalışmış ve Hoca Mecduddin Muhammed'in isteği üzerine ilk eseri Teressül-i İsfizari eserini yazmıştır.
İsfizari, Hoca Mecduddin Muhammed'in görevden alınmasının ardından Hoca Kıvamüddin Nizamülmülk-i denetiminde aynı işine devam etmiştir. Kıvamüddin Nizamülmülk-i'nin isteği üzere Herat tarihi ile ilgili, Ravzatül Cennat Fi Evsafi Medineti Herat eserini yazmıştır. Bu eserinde Timuriler dönemini, kendi yaşamış olduğu Sultan Hüseyin Baykara dönemini, Herat şehrini ve civar ilçeleri, vilayetlerin coğrafi ve tarihi konumlarını anlatmıştır. Bu eser birkaç nüshadan oluşmaktadır ve Muhammed Kazım İmam bu nüshaları bir araya toplamış ve 2 cilt haline getirmiştir. İsfizari'nin diğer eserleri şunlardır; "Divan-ı Eş'ar", "Gülşen-i İkbal", "Dah Meclis Ba- Nasr."

Abstract:
In our thesis, we have tried to give information about İsfizari's historiography, life, personality and works. This thesis consists of two sections. The main topics of the first part; the tasks which İsfizari had throughout his life, the works he left and the issues affecting his scientific and political circles. In the second part we have examined the method he followed, rumor, resources, the understanding of history and historiography.
Muinuddin Mohammad Zemechi İsfizari was born in İsfizar district of Herat province, Afghanistan. There is not much information about İsfizari's life in the sources. It is known that his father's name was Abdullah, he was born in İsfizar district of Herat, after finishing his education in Herat he started to work in control of Hodja Mejduddin Mohammad in Sultan Hussein Baykara's palace who was one of the Timurid sultans and it is estimated that he died in 915/1509. İsfizari worked as clerk in Baykara's palace and at Hodja Mejduddin Mohammad's request he wrote his first work "Teressul-i İsfizari."
After Hodja Mejduddin Mohammad was dismissed, İsfizari continued the same job in Nizam al-Mulk-i Kıvamuddin's control. At Nizam al-Mulk's request he has written "Ravzatul Jennat Fi Evsafi Medineti Herat" which is about the history of Herat. In this work, he has referred the period of Timurids, Sultan Hussein Baykara's period which he lived, geographical and historical locations of Herat, surrounding counties and the provinces. This work consists of several copies and Imam Mohammad Kazim gathered together these copies and has become two volumes. İsfizari's other works are "Divan-ı Esh'ar", "Gulshen-i İqbal" and "Dah Meclis Ba- Nasr."