AHP ve 0-1 hedef programlama ile depo konumlarının belirlenmesi ve bir uygulama
Warehouse location selection using AHP and 0-1 goal programming
Yazar: TUĞBA BARAN
Danışman: YRD. DOÇ. AHMET FAHRİ NEGÜS
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Depo yönetim sistemi = Warehouse management system ; Depolama = Storage ; Depolama alanları = Storage areas ; Depolar = Warehouses ; Hedef programlama = Goal programming ; Yer seçimi problemi = Site selection problem ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Depolama, ekonomik anlamda işletmelerin gelişmesi için her zaman önemli bir unsur olmuştur. Endüstrideki öneminden öte, insanların kendi evlerinde kendi ekonomik birimlerinin iyi yönetimi için de depolamayı düzgün bir sistem içinde ele almaları gerekmektedir.

Depolar, modern tedarik zincirlerinin anahtar unsurlarından biridir ve günümüz işletmelerinin başarısında veya başarısızlığında hayati rol oynamaktadır. Depo, malları depolama amaçlı ticari bir yapıdır. Depolar, imalatçılar, ithalatçılar ihracatçılar, perakendeciler, ulaştırma işletmeleri vb. tarafından kullanılır. 

Günümüzün dinamik ve değişken küresel ekonomisinde, araştırmacılar çoğu depo yeri belirleme faktörlerinin öneminin altını çizmiştir. Depo yerlerinin belirlenmesini etkileyen faktörlerin içerisinde politika, ekonomi, hukuk, sosyal ve kültürel etmenler de vardır. Depo yeri belirleme kararları önemli bir ana sermaye yatırımı gerektirmekte ve sonuçları uzun dönemde ürünlerin dağıtımı aşamasında ortaya çıkmaktadır. Bu tür problemler gerçek hayatta karşılaşılan ve karmaşık olarak nitelenen problemlerdir. Problemdeki karmaşıklığa neden olan yapı, karar verme sürecinde hem nitel hem de nicel faktörlerin etkili olması ve süreçte bu faktörlerin karşılaştırılarak incelenmesi esas zorluğu oluşturmaktadır.

Konum belirleme teorisi, ilk olarak Weber tarafından önerildi. Weber, depo ile dağıtım yapılan müşteriler arasındaki toplam taşıma mesafesini en aza indirgemek için tek bir depo belirleme problemini düşünüyordu. Çalışmaları sonucunda o bölgenin seçimi için bir endeks önerdi; buna göre bu endeks birden fazla ise, depo hammadde kaynağının yakınına kurulmalıdır, aksi takdirde pazarın yakınında olmalıdır. Söz konusu karar süreci, alternatifler arasında tanımlama, analiz etme, değerlendirme ve seçimi kapsamaktadır. Böyle bir karar, dağıtım ağı tasarımının en kritik kararları arasındadır. 

Konumlandırma, depo yerinin seçimi kararları, bir şirketin tüm ticari ve pazarlama stratejisini oluşturan en önemli unsurlardan biridir. Ayrıca depolama şirket hedefleri bazında uzun vadeli karlılık ve verimlilik ölçütleri açısından da belirleyici rol oynar. Mevcut karar verme sürecinin doğası gereği, çok kriterli karar analiz tekniklerinden yararlanmayı gerektirmektedir. Çok kriterli yer seçimi, yerleşime etki eden faktörlerin tanımlanması, bu faktörlerin ölçülendirmelerinin geliştirilmesi, görece ağırlıkların kararlaştırılması, verimli bir tasarım modeli seçilmesi, bileşik faydanın hesaplanması ve elde edilen verilerin analiz hassasiyet performansını kapsar.

Alternatif yerler arasında depo yerinin seçimi hem nicel hem de nitel kriterleri içeren çok kriterli bir karar verme problemidir. Bu tür kararlar firmalar için büyük önem taşır çünkü maliyetli, geri dönülemez ve uzun vadeli bir taahhüt gerektirir. Ayrıca işletme maliyetleri ve gelirleri üzerinde de etkisi vardır. Örneğin, kötü bir konum seçimi, aşırı nakliye masraflarına, nitelikli iş gücünün yetersizliğine, rekabet avantajının kaybedilmesine veya operasyonlara zarar verecek benzer durumlara neden olabilir. Konum kararları almak için izlenecek yöntem genellikle aşağıdaki adımlardan oluşur:

•	Konum alternatiflerini değerlendirmek için kullanılacak kriterlere karar verilmesi.
•	Önemli kriterlerin belirlenmesi.
•	Konum alternatiflerinin geliştirilmesi.
•	Alternatiflerin değerlendirilmesi ve seçim yapılmasıdır.

Bir deponun yeri genellikle lojistik sistemlerin optimizasyonunda en önemli ve stratejik kararlardan biridir. Uzun vadeli bir karardır ve birçok nicel ve nitel kriterden etkilenmektedir. Bununla birlikte, bazı kriterler o kadar önemlidir ki, kararın hakimiyeti eğilimindedir. 
Depo konumlarının belirlenmesi uzun dönemli ve işletme karlılığına etkili olan stratejik ve etkili karar vermeyi gerektirir. Bu çalışmada hem karlılığı maksimum düzeye çekmek hem de maliyetleri minimum yapmak amaçlanmıştır. Maliyet ve karlılık unsurlarına ek olarak günümüz rekabet koşullarında öne çıkan etmenler olan, müşteri hizmet düzeyi ve müşteri memnuniyeti de yöneticilerin değerlendirmelerinde baz alınmıştır. Bu amaçla, müşteri merkezli yaklaşımla alternatifleri değerlendirmek ve hedefe ulaştıracak karar verilmesini sağlayacak Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve 0-1 Hedef Programlamaya (HP) başvurulmuştur. 
Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP), Saaty 1977 tarafından geliştirilen bir karar verme tekniğidir. Bu, alternatiflerin önceliklendirilmesinde ve seçiminde birçok değişken veya kriterin dikkate alındığı karmaşık ortamlarda çok kriterli karar verme yöntemidir. Çeşitli kriterlere göre değerlendirilen bir dizi alternatiften en iyi alternatifi seçmek için akılcı ve sezgisel bilgilerle baş etmek üzere tasarlanmıştır.
Analitik Hiyerarşi Süreci, ikili karşılaştırmalar yoluyla ölçme teorisidir ve öncelik ölçekleri elde etmek, uzmanların kararlarına dayanır. Karşılaştırmalar, belirli bir nitelik bakımından bir öğenin diğerine oranla ne ölçüde öncelikli olduğunu gösteren bir mutlak yargı ölçeği kullanılarak yapılır. 
Hedef programlama, karar verme yöntemleri arasında oldukça geniş kullanıma sahip olan bir programlama çeşitidir. Araştırmacılara sağladığı en önemli avantaj birden fazla amacın ki, çoğu zaman işletmelerin tek bir amacı olmayabilir, aynı anda tek bir matematiksel model ile temsil edilebilmesi ve amaçlardan sapmanın maliyetlerinin kontrol edilebildiği bir yöntem olmasıdır. Charnes, Cooper ve Ferguson, bu modelin kurucularındandır. İlk olarak hedef programlama modeli Charnes, Cooper ve Ferguson'un yazdığı ve 1955'de Management Science dergisinde yayınlanmıştır.
Hedef programlama ile analiz edilecek amaçlar ve kısıtların belirlenmesi sonucunda çözüm sürecine geçilmiş ve uygun depo yeri belirlenmiştir.
Bu çalışmada, çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP ve 0-1 Hedef Programlama kullanılarak uygun depo yerinin ne şekilde belirlenebileceğini ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, depo yeri belirleme kararlarına hem nicel hem de nitel değerler dahil edilerek amaçlara en uygun konumun belirlenmesidir. Bu nedenle, lojistik sektöründe faaliyet gösteren bir şirket için, yöneticiler ile görüşmeler sonucunda elde edilen faktörler, ilk olarak ikili karşılaştırma matrisleri ile AHP modelinde incelenmiş ve uygun depo yeri AHP ile belirlenmiştir. Daha sonra 0-1 HP yöntemi için amaç fonksiyonu oluşturulmuş, kısıtlar atanmış ve uygun depo yeri ikinci bir yöntemle belirlenerek her iki yöntemin bir anlamda karşılaştırması veya sağlaması yapılmıştır. 

Araştırmanın sonucunda, belirlenen konumlar arasında yapılan değerlendirmeler sonucunda AHP ve 0-1 HP ile elde edilen uygun depo yeri aynı konum olmuştur. Ele alınan örnekteki işletme için Haramidere, hem AHP yönteminde hem de 0-1 hedef programlama yönteminde en uygun depo yeri olarak belirlenmiştir. Bu durumda depo yeri belirlemede başvurulmuş her iki yöntem ile anlamlı ve tutarlı sonuçlar elde edilebileceği görülmüştür. Dolayısıyla, işletme yöneticilerinin amaçlarına en uygun depo konumunun seçimi için nasıl bir yol izlemeleri gerektiği konusunda bir yöntem belirlenmiştir.

Abstract:
Storage has always been an important aspect for economic development. Prior to the betting on the industry, it is necessary for people to handle the storage in a proper system for the well-being of their economic units in their own houses.

Storage is one of the key elements of modern supply chains and plays a vital role in the success or failure of today's businesses. The warehouse is a commercial building for storing goods. Warehouses are being used by manufacturers, importers, exporters, retailers, transport operators and so on. 

In today's dynamic and changing global economy, researchers have underlined the significance of the factors for location selections. Factors affecting the determination of warehouse locations include political, economic, legal, social and cultural factors. Decisions on warehouse location require a significant capital investment and the results are seen to be limited to the distribution of products over the long term. These kinds of problems are complex and real-world problems. The structure causing the complexity of the problem is the fact that both qualitative and quantitative factors are effective in the decision making process and that these factors are compared in the process.

The theory of location was first proposed by Weber. Weber worked on the total travel distance through the warehouses to customers. As a result of the studies, depending on the index that study suggests, warehouses should be located whether near the supplier or near the market. The decision process involves defining, analyzing, evaluating and selecting between alternatives. Such a decision is among the most critical decisions of the distribution network design.

Positioning, placement selection decisions are one of the most important elements of a company's overall commercial and marketing strategy. Storage also plays a decisive role in terms of long-term profitability and efficiency measures, depending on the company goals. The nature of the current decision-making process requires the use of multi-criteria decision analysis techniques. Multiple criteria selection covers identification of factors affecting settlement, development of measurement factors, determination of relative weights, selection of an efficient design model, calculation of compound benefit, and analysis of the obtained data.

Warehouse location selection in alternative places, is a multi-criteria decision making problem that includes both quantitative and qualitative criteria. Such decisions are of great importance to companies because they require costly, irreversible and long-term commitment. It also has an impact on operating costs and revenues. For example, choosing a bad location could result in over-transportation costs, inadequate qualified workforce, loss of competitive advantage, or some similar situation that would damage operations. The general procedure for making location decisions usually consists of the following steps:
•	Deciding which criteria should be used to evaluate location alternatives
•	Determination of important criteria
•	Development of location alternatives
•	Evaluation and selection of alternatives.

The location of a depot is usually one of the most important and strategic decisions in the optimization of logistics systems. It is a long-term decision and is influenced by many quantitative and qualitative criteria; however, some criteria are so important that the decision is predominant.

Determination of warehouse locations requires long-term, strategic and effective decision-making that is effective on operating profitability. In this study, it is aimed to both maximize profitability and minimize costs. In addition to the cost and profitability elements, customer service level and customer satisfaction, which are factors that stand out in today's competition conditions, are taken as basis in the evaluations of the managers. For this purpose we have applied the Analytical Hierarchy Process (AHP) and the 0-1 Goal Program (GP), which will enable us to evaluate the alternatives with a customer-centric approach and make decisions to achieve the goal.

Analytical Hierarchy Process (AHP) is a decision making technique developed by Saaty 1977. This is a multi-criteria decision-making method in complex environments where many variables or criteria are taken into account in the prioritization and selection of alternatives. It is designed to cope with intelligent and intuitive information to choose the best alternative from a range of alternatives evaluated according to various criteria.

The Analytical Hierarchy Process is the theory of measurement by means of pairwise comparisons and it is based on the decisions of the experts to obtain priority scales. Comparisons are made using an absolute judge scale that shows how much one item is dominated by another in terms of a certain quality.

Goal programming is the type of programming in which decision-making methods are most widely used. The most important advantage of the researcher is that this programming allows including of multiple targets in the same model and setting the deviations when determining targets. Charnes, Cooper and Ferguson are the founders of this model. First, the goal programming model was written by Charnes, Cooper and Ferguson and published in Management Science magazine in 1955.

After determination of goals and constraints to be analyzed by goal programming, the solution process has been completed and the appropriate warehouse location has been determined.

In this study, it is discussed how to determine the appropriate warehouse location using AHP and 0-1 Goal Programming from multi criteria decision making methods. The aim of the study is to determine the most suitable location for the purposes by including both quantitative and qualitative values in the decisions of the warehouse location. For this reason, for the company operating in the logistics sector, the factors obtained as a result of negotiations with the managers were first examined in the AHP model with binary comparison matrices and the appropriate warehouse location was determined by AHP. Then, the objective function for the 0-1 HP method was established, constraints were assigned, and the appropriate storage location was determined by a second method, and both methods were compared or made meaningful in a sense.

As a result of the study, both AHP and 0-1 GP suggested the same warehouse location as the most optimized one. Haramidere has been identified as the most suitable warehouse location in both AHP method and 0-1 goal programming method. In this case, it is seen that meaningful results can be obtained with both methods applied in determining the warehouse location. Decision makers can open a warehouse in the Haramidere area that best reflects their goals and criteria.