Algılanan stres ile bilişsel esnekliğin yürütücü işlevler açısından incelenmesi
Examination of perceived stress and cognitive flexibility in terms of executive functions
Yazar: NEŞAT ÖZCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH BEDİR
Atatürk Üniversitesi / Kış Sporları ve Spor Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Spor = Sports
Dizin: Ana-baba eğitimi = Parents education ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Eğitim düzeyi = Education level ; Spor = Sports ; Stres = Stress ; Stroop testi = Stroop test ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu araştırmada genç sporcuların yürütücü işlev düzeyleri ile bilişsel esnekliklerinin algılanan stres açısından incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmaya yaşları 15 – 18 arasında değişen 159 müsabık sporcu (Kadın -erkek) dâhil edilmiştir. Katılımcılar, Kars Sarıkamış Spor Lisesinde öğrenim gören öğrenciler arasından amaçlı örnekleme yoluyla seçilerek belirlenmiştir. Çalışmaya dâhil olma kriterleri ve katılımcılara uygulanacak ölçekler önceden belirlenmiştir. Çalışma kapsamında müsabık spor yapan lise düzeyinde eğitim gören bireylerin bilişsel esneklik ve yürütücü işlev düzeylerinin algılanan stres düzeyini nasıl etkilediği inceleneceğinden nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu amaçla ilgili ölçekler ile algılanan stres ve bilişsel esneklik düzeylerinin belirlenmesi, yürütücü işlev skorlarının stroop testi sonucunda elde edilmesi planlanmıştır. Katılımcılara uygulanacak olan Demografik Bilgi Formu (Cinsiyet, Yaş, vs.), Bilişsel Esneklik Ölçeği, Algılanan Stres Ölçekleri normallik testleri doğrultusunda elde edilen verilerin normal dağılıma sahip olduğu görülmüş, bu nedenle parametrik istatistik yöntemleri                
uygulanmıştır. Parametrik testler, ikili gruplar için Independent Samples T Test, üç ve daha fazla gruplar için One Way Anova testi uygulanmıştır. Algılanan stres, bilişsel esneklik ve Stroop test skorları arasındaki ilişkinin belirlenmesi için Pearson Korelasyon Analizi uygulanmıştır.
Bulgular: Yapmış olduğumuz çalışma sonucunda birbiriyle ikili ilişkisi en anlamlı parametreler bilişsel esneklik (r=-,784**, p=,000) ile algılanan stres ve Stroop testi uyumsuz görev hata (r=-,554**, p=,000) ve uyumsuz görev reaksiyon süre (r=-,461**, p=,000) arasında negatif yönde ilişki olduğu gözlemlenmiştir. Anne ve baba eğitim düzeyi yüksek olan çocuklar da bilişsel esneklik skorları yüksek, algılanan stres skorları ve Stroop görevlerinde hata oranının düşük olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Cinsiyet değişkenine göre Stroop Test Skorları ile Bilişsel Esneklik ve Algılanan Stres skorlarında anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p>0.05)
Sonuç: Bilişsel esneklik ile algılanan stres ve Stroop testi uyumsuz görev hata ve uyumsuz görev süre skorlarına göre bireylerin bilişsel esneklik puanlarının artması durumunda algılanan stres puanlarının düşeceği söylenebilir. Ayrıca bilişsel esnekliğin ve yürütücü işlevlerin değerlendirilmesinde kullanılan Sroop test skorlarında hata oranları ve reaksiyon zaman puanlarının (Stroop Effect) azalacağı söylenebilir.

Abstract:
Purpose: In this study, it was aimed to examine the executive function levels and cognitive flexibility of young athletes in terms of perceived stress.
Method: 159 competitive athletes (girls and boys) aged between 15 and 18 were included in the study. Participants were selected as purposive sampling from among the students studying at Kars Sarıkamış sports high school. The criteria for inclusion in the study and the scales to be applied to the participants were determined in advance. In the scope of the study, the relational screening model (Karasar, 2012), which is one of the quantitative research methods, was used to examine how the cognitive flexibility and executive function levels of the high school students who do sports affect the perceived stress level. For this purpose, it was planned to determine the perceived stress and cognitive flexibility levels with the relevant scales, and to obtain executive function scores as a result of the stroop test. It was observed that the data obtained in accordance with the Demographic Information Form (Gender, Age, etc.), Cognitive Flexibility Scale, Perceived Stress Scales normality tests to be applied to the participants had a normal distribution, therefore parametric statistical methods were applied (Parametric: Independent Samples T Test for Paired Groups). One Way Anova test for groups of three or more). Pearson Correlation Analysis was applied to determine the relationship between perceived stress, cognitive flexibility and stroop test scores.
Finding: As a result of the study we have done, the most significant parameters are cognitive flexibility (r=-.784**, p=.000), perceived stress and stroop test maladaptive task error (r=-
.554**, p=.000) and It was observed that there was a negative correlation between maladaptive task duration (r=-.461**, p=.000). It was determined that the educational status of the parents was effective in cognitive flexibility scores, perceived stress scores and stroop tasks in children (p<0.05). It was determined that there was no significant difference in Stroop Test Scores, Cognitive Flexibility and Perceived Stress scores according to the gender variable (p>0.05).
Conclusion: According to perceived stress and stroop test incongruity task error and incongruity task duration scores with cognitive flexibility, it can be said that if individuals' cognitive flexibility scores increase, their perceived stress scores will decrease. In addition, it can be said that error rates and reaction time scores (Stroop Effect) will decrease in the stroop test scores used in the evaluation of cognitive flexibility and executive functions.