Ağrı ili Doğubayazıt ilçesi el dokuması halı geleneği
Ağrı city Doğubayazit county hand weaving carpet tradition
Yazar: HANİFE YARMACI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FATMA NUR BAŞARAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / El Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Dokuma ve Örgü Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Ağrı-Doğubayazıt = Ağrı-Doğubayazıt ; Dokumacılık = Weaving ; El dokumacılığı = Hand weaving ; El sanatları = Handicrafts ; Halıcılık = Carpet business ; Halılar = Carpets

Özet:
Bu araştırmanın amacı; Ağrı İli Doğubayazıt İlçesinde var olan orijinal el dokuması halı örneklerini belgelemek ve özelliklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla halı dokumacılığı ile uğraşan köyler, halı üretimi yapan atölyeler ve yöre halılarını pazarlayan satış yerleri belirlenmiş; merkez ilçe ve 11 köy, 3 halı atölyesi, 2 satış yeri araştırma kapsamında incelenmiştir. Yapılan araştırmada genel tarama modeli kullanılmıştır. Eski ve yeni örneklerden oluşan toplam 40 adet el dokusu halı örneği örneklem grubu olarak belirlenmiştir. Bu gruptaki halıların teknik, renk, desen, motif ve kompozisyon özelliklerinin en iyi şekilde belirlenmesi için birçok açıdan fotoğrafları çekilerek kaydedilmiştir. Ağrı İli Doğubayazıt İlçe Merkezi ve 11 köyde el dokuması halı üretimi yapmış veya halen yapmakta olan 70 birey çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda örneklem grubundan elde edilen yargısal bilgilerin düzenli kayıt altına alınması için halı bilgi formu geliştirilmiştir. Çalışma grubundan ulaşılan yargısal verilerin toplanması için anket formu hazırlanmıştır. Yöre halılarının özelliklerine ait genel bir değerlendirilme yapılabilmesi için, tüm halıların bilgi formundaki bilgileri SPSS 16.00 programında dökümü yapılarak her bir özelliğin ayrıca değerlendirildiği tablolar elde edilmiş ve ilgili bölümde verilmiştir. Anket formlarından elde edilen verilerin frekans analizleri yapılmıştır.Yörede günümüzde el dokuması halı üretimi ilçe merkezindeki halı atölyelerinde sürdürülmektedir. Geçmişte bu sanatla uğraşan kişiler orta yaş ve üstü iken günümüzde çocuk yaşta bireylerdir. Bu bireyler, gelir elde etmek için taşımalı sistem ile ilçe merkezine gelerek bu sanatı icra etmektedirler. Halı dokuyucuların eğitim durumları incelendiğinde okuma- yazma bilmeyenlerin oranın oldukça yüksek olduğu dikkat çekmektedir. Yörede eski örnekler yer tezgâhlarında, atkısı, çözgüsü ve bezeme iplikleri yün olarak üretilmiştir. Enleri dar boyları oldukça uzun olan bu örneklerin zemin renklerinde genellikle hardal sarısı ve gri kullanılmıştır. Bu halılarda, geometrik, bitkisel, nesnesel ve hayvansal bezemeler yoğun olarak kullanılmıştır. Atölyelerde yapılan dokumalarda ise ipek ve yün halı üretimleri bilgisayar ortamında hazırlanmış desenlere bakılarak yapılmaktadır. Geleneksel motifler ve renkler kullanılmamaktadır. Atölyelerde sarma ve germe tezgâhlarda üretim yapılmaktadır.Anahtar Kelimeler: Ağrı-Doğubayazıt, Doğubayazıt halıları, el dokusu halı, el sanatları, dokuma

Abstract:
The purpose of this research is certifying the original hand made carpets and asserting their characteristic which belogs to Ağrı City Doğubayazıt County. For that purpose; villages which are striving carpet weaving, ateliers which are manufactoring carpets and salesrooms which are selling that areas carpets are designated, so centre of city, 11 villages, 3 carpet ateliers, 2 salesrooms were analised. For this research general dedecting model has drived. As an example group, old and new 40 handmade carpets are designated of sampe group. For designating very well of this carpet group, carpets are pictured different angles by technic, color, drawing, pattern and composition. 70 people who has weaved or already weaving carpet in the Ağrı City Doğubayazıt County center and 11 villages are designated as working group. Accordingly for chaining judgement samples correctly, which will be acquired in example group, carpet information form has developed. For collecting judgement informations, which are acquired working group, survey has prepared. For a generalization of district carpets, all informations are evaluated with using SPSS 16.00 program and outputs are related as tables in the relevant pages. Datas, which are obtained to survey form, has calculated with frequency analysis.Nowadays in Doğubayazıt handmade carpets are weaving in carpet ateliers. People, who had interested with this art, were middle age or old age but in our time they are just child age. This individuals come to county center with using buses, minibuses and services for earning income and for doing this art. If we examine that carpet weavers educational background, high percentage of illiterate is attracting. In Doğubayazıt old carpet examples had produced with using ground loom and its welf, warp, fiber ornament has produced using wool. In this examples, whichs widths close and heights comparatively long, weavers used generally mustard yellow and grey. In this carpets geometrical, botanical, practical and zoological ornaments are used intensely. Silk and wool carpets, which are produced in ateliers, are weaving with looking computer designed figures. In this carpets weavers don?t use traditional designs and colors. In ateliers carpets are producing with using tambouring and tentering looms.Key words: Ağrı-Doğubayazıt, Doğubayazıt carpets, handmade carpets, handicrafts, weaving.