4-6 yaşa yönelik resimli çocuk kitaplarının doğacı zeka açısından incelenmesi
A research on illustrated children's books, oriented towards 4 to 6 year olds, in terms of naturalist intelligence
Yazar: GÜLŞEN ORAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP DEMİRİZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğacı zeka = Naturalistic intelligence ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Çocuk kitapları ileti sunma, değer aşılama, bakış açısı geliştirme, hayal evrenini genişletme, karakter gelişimine katkı sunma gibi görevler üstlenir. Okul öncesi dönemde kazandırılan doğa farkındalığı ve çevre bilincinin ileriki yıllarda da çocuğun çevreye karşı olumlu tutum geliştirmesinde önemli bir yeri olduğu bilinmektedir. Doğa ve çevre temalarını temel alan bir programın amaçlarına ulaşmasında çocuk kitaplarında yer alan metinlerin ve görsel unsurların büyük etkisi vardır. Bu metinlerle çocukları buluşturmak, öğrenilenlerin içselleşmesini ve kalıcılığın oluşmasını sağlamada etkili olacaktır. Bu çalışmada 4-6 yaşa yönelik resimli çocuk kitaplarında yer alan doğa ile ilgili iletileri, doğacı zekâ alanı özelliklerine göre inceleme amaçlanmıştır. Araştırmada var olan bir durumu ortaya koymak amaçlandığı için betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma kapsamında 2018-2019 eğitim öğretim yılında Türkiye'nin beş farklı ilindeki okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan toplam 50 öğretmene kartopu örnekleme tekniği ile ulaşılmıştır. Öğretmenlerden sınıflarında bulunan çocuklara en sık okuduğu çocuk kitaplarından 5 tanesinin isimlerini yazmaları istenmiştir. İletilen 250 kitap içerisinden kırk iki (42) adet kitap isminin tekrarlandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte 4-6 yaş dönemine uygun olmayan ve basımı olmadığı için temin edilemeyen yirmi üç (23) adet kitap olduğu belirlenmiştir. Bu sebeplerle toplam altmış beş (65) adet kitabın elenmesiyle kalan 4-6 yaş dönemine hitap eden yüz seksen beş (185) adet resimli çocuk kitabı araştırmanın çalışma materyalini oluşturmuştur. Çalışmada Canbay'ın (2011) "Kitap İçerik İnceleme Formu" temel alınmıştır. Çocuk kitaplarının incelenmesi sırasında kitap içerik inceleme formundaki maddelere eklemeler yapılarak ve işlevsel olmayan maddeler çıkarılarak dört alan uzmanının görüşleri doğrultusunda kitap içerik inceleme formuna son şekli verilmiştir. Çalışmaya dâhil edilen 185 adet kitap, doğacı zekâ alanı kitap içerik inceleme formuna göre; "Sınıflandırma", "Doğa Sevgisi" ve Farkında Olma" şeklinde üç farklı boyutta incelenmiştir. İnceleme sonucuna göre en fazla bulguya sırasıyla; "Sınıflandırma", "Doğa Sevgisi" ve "Farkında Olma" boyutlarında rastlanmıştır. İncelenen kitaplarda farkında olma boyutunda daha az örneğin yer aldığı belirlenmiştir. Buna karşın en az tekrar eden özelliğin, "doğa sevgisi" boyutundaki "Doğa ile ilgili kitaplara ve dergilere ilgi duyar" maddesi olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada doğacı zekâ alanı özelliklerinin her bir kitapta ne kadar yer verildiğini belirleme de amaçlanmıştır. İncelenen kitaplarda doğacı zekâ alanının pek çok özelliğine uygun örnekler bulunduğu için bu kitaplara eğitimde yer verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Children's books take on such tasks as delivering messages,  engraining values, developing perspectives, expanding the imaginary universe, and contributing to character development. It is known that naturalist and environmental awareness gained in the pre-school period plays an important role in developing positive attitudes towards the environment in the long term. Texts and visual elements in children's books have a major impact on the achievement of the objectives of a program based on nature and environmental themes. Bringing children together with these texts will be effective in ensuring the internalization of learning and the formation of permanence. In this study, it is aimed to research the messages relevant to nature in the illustrated children's books oriented towards 4 to 6 year olds according to the characteristic features of naturalist intelligence. Descriptive survey model was used in the research, since it was aimed to reveal the existing situation. Within the scope of the study the total of fifty (50) teachers, working in different pre-school organizations in five different provinces of Turkey in the 2018-2019 academic year, took part by using the snowball sampling technique. The teachers were asked to choose five (5) books among the most frequently read to their students in class and write the titles of these books. It was noted that among the collected data of two hundred fifty (250) books, fourty two (42) book titles had been repeated. Along with this, we determined twenty three (23) book titles that were either not suitable for the age of 4 to 6, or were not possible to access because they were not being published anymore. On this reason, by eliminating sixty five (65) books, the rest of one hundred eighty five (185) illustrated children's books comprised the research material for this study. The study was based on Canbay's (2011) "The Form of Book Content Analysis". During the analysis of the children's books, additions were made to the items of the form of book content analysis, non-functional elements were removed, and,  according to the opinions of three experts of the field, the form of book content analysis was finally completed. One hundred eighty five books, included in the study, were reviewed, according to the form of book content analysis, from four different perspectives, such as "Classification", "Love of Nature", and "Awareness". According to the results of the research, the largest amount of facts was detected in the following categories: "Classification", "Love of Nature", and "Awareness". In the analysed books, less examples were detected in the "Awareness" dimension. As opposed to this, it was determined that the least repeated element is "Interested in the books and magazines about nature" in the "Love of Nature" dimension. In this research, we also aimed at identifying the amount of examples of characteristic features of the naturalist intelligence in each book under study. The books analysed can be recommended to use in education, as they include examples suitable for quite a lof of characteristic features of naturalist intelligence.