Doğu Akdeniz'de cenaze törenleri: Patroklos'un Cenaze Oyunları örneği
Funerals in the Eastern Mediterranean: The case of Patroclus's Funerals
Yazar: MUHAMMED GAZİ VURAL
Danışman: PROF. DR. MURAT ARSLAN
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Eski Çağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Spor = Sports ; Tarih = History
Dizin: Cenaze törenleri = Funeral ceremony ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Homeros = Homeros ; Ritüel = Ritual ; Spor = Sports ; Spor müsabakaları = Sport competitions ; Ölü gömme adetleri = Tradition of burying the dead ; İlyada = Iliad

Özet:
Bu çalışmada Bronz Çağı özelinde Doğu Akdeniz toplumlarında görüldüğü üzere antikitedeki
cenaze törenleri sırasında uygulanan ölü/ölüm ritüelleri üzerine genel bir giriş yapıldıktan
sonra Homeros'un İlyada Destanı özelinde Patroklos'un cenaze töreni sırasında
gerçekleştirilen cenaze oyunları mercek altına alınmaktadır. Bunun nedeni adeta antikçağın
dünya savaşı olarak nitelendirilebilen, Bronz Çağ Akdeniz toplumların çatıştığı, sadece mitten
ibaret gibi görünen Troya Savaşı'nın gerek dönemin gerekse daha sonraki dönemlerin Hellen
toplumuna ait ölü gömme geleneklerinin şekillenmesinde etkilerinin/benzerliğinin son derece
belirgin olmasıdır. Bu tip ritüellerin etkilerini antikçağlardan itibaren özellikle Doğu Akdeniz
toplumlarının sanat (vazo/duvar resimleri, mozaikler, kabartmalar, mezar buluntuları) ve
edebiyat (Vergilius'un Aeneas'ı gibi) eserlerinde defaten izlemek mümkündür.
Bronz Çağ antik toplumlarında uygulanan bu tip oyunların genellikle ölüyü onurlandırmak
kadar onun ruhunu rahatlatmak amacıyla düzenlendiği düşünülmektedir. Genellikle ölünün
ardından gerçekleştirilen bir dizi ritüelden (yakılan bedenin ateşinin şarap yardımıyla
söndürülmesi, kemiklerinin ve küllerinin toplanarak genellikle altın bir kabın/kutunun içine
yerleştirilmesi, ardından bunun hazırlanan bir noktada gömülerek üzerine topraktan tümülüs
inşa edilmesi, ölünün ruhunu rahatlatmak için bir dizi kurban töreni gerçekleştirilmesi –insan
ve hayvan içerikli-, ardından ölü onuruna libasyon yapılıp, ölü için yemek düzenlenmesi)
gerçekleştirilmektedir.
Homeros'un İlyada adlı eserinin XXIII. bölümünde aktarılan, Patroklos onuruna yapılan
cenaze ritüelinde kan/şarap libasyonlarının yanı sıra, Akhilleus'un bu sadık dostu onuruna en
önemlisi ve ilki silahlı araba yarışı olmak üzere 8 ayrı kategoriden oluşan bir dizi müsabaka
organize ettiği anlaşılmaktadır. Bu oyunlarda sergilenen rekabet İlyada'nın bütününe konu
olan ve onur ödülleri için yapılan kıyasıya çekişmelerin ruhunu oluşturan Homeros'un anıtsal
eserinin adeta bir mikro kozmosudur. Burada ozan okuyucularına İlyada boyunca tasvir edip
tanımladığı Akhalı kahramanları son kez bir araya getirerek, onların karakterleri ve rekabet
duygularının konu yarışma olduğunda ne derece gerginleşebileceğinin pitoresk bir tasvirini
yapmıştır.
Yapılan bu çalışmada, Homeros'un İlyada adlı eserinin XXIII. bölümünde aktarılan Patroklos
onuruna yapılan cenaze ritüelinde Akhilleus tarafından düzenlenen spor müsabakaları, antik
kaynaklar ve modern literatür ışığı altında değerlendirilmiştir.

Abstract:
In this study, after a general introduction to the dead/death rituals applied during the
funeral ceremonies in antiquity, as seen in the Eastern Mediterranean societies in particular,
the funeral plays performed during the funeral of Patroclus in the Iliad of Homer are
examined. The reason for this is that the Trojan War, in which the Bronze Age Mediterranean
societies clashed and we can almost describe as the world war of the ancient world, although
it is simply a myth, the effects/similarity of both the period and later periods on the shaping of
the burial traditions of the Hellenic society are extremely evident. It is possible to observe the
effects of such rituals repeatedly, especially in the art (vase/wall paintings, mosaics, reliefs,
tomb finds) and literature (such as Vergilius's Aeneas) of the Eastern Mediterranean societies
since ancient times.
It is thought that such games, which were practiced in ancient societies of the Bronze
Age, were generally arranged to honor the dead as well as to comfort their soul. It consists of
a series of rituals usually performed after the dead (extinguishing the fire of the burned body
with the help of wine, collecting the bones and ashes and placing them in a usually golden
container/box, then burial at a prepared point and building an earthen tumulus over it,
performing a series of sacrificial rites to relieve the soul of the deceased – human and animal
content-, followed by libation in honor of the dead and arranging food for the dead).
It is understood that in addition to blood/wine libations in the funeral ritual performed
in honor of Patroclus, which is cited in chapter XXIII of Homer's Iliad, Achilles organized a
series of competitions in 8 different categories, the most important and the first being the
armed chariot race, in honor of this faithful friend of Achilles. The competition displayed in
these plays is almost a microcosm of Homer's monumental work, which is the subject of the
whole Iliad and forms the spirit of the fierce competition for honor awards. Here, the poet
brought together the Achaean heroes he described and described throughout the Iliad for the
last time, giving a picturesque depiction of how tense their characters and competitive
feelings can become when the subject is competition.
In this study, Homer's Iliad XXIII. The sports competitions organized by Achilles in
the funeral ritual performed in honor of Patroklos described in the chapter were evaluated in
the light of ancient sources and modern literature.