Zeytinyağı endüstrisi atıklarının yaşam döngüsü değerlendirmesi
Life cycle assessment of waste in olive oil industry
Yazar: AYLİN KAYNAK DUMAN
Danışman: PROF. DR. GAYE ÖNGEN ÖZGEN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Atık yönetimi = Waste management ; Pirina = Olive pomace ; Yaşam döngüsü = Life cycle

Özet:
Türkiye, Dünya zeytinyağı üreticisi olarak ilk beşte yer almaktadır. İklim değişikliği, sera gazı etkisi gibi sorunların küresel hale gelmesiyle Türkiye'deki sektörlerin yarattığı çevresel etkiler de artık bütünsel olarak ele alınmaktadır. 
Bu çalışmada zeytinyağı sektörüne odaklanılmış ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD) metodu kullanılarak zeytinyağı endüstrisi katı atığı olan pirinanın değerlendirilmesi beş alternatifte analiz edilmiştir. Bu senaryolar, pirinanın biyoyakıt olarak kullanılması, yem katkı olarak kullanılması ve kompostlamayı içermektedir. Çalışmada fonksiyonel birim olarak 1 kg zeytinyağı belirlenmiştir. Küresel Isınma Potansiyeli, Ozon Tabakası İncelmesi, Ötrofikasyon Potansiyeli, Asidifikasyon Potansiyeli, İnsan Toksisitesi Potansiyeli, Fotokimyasal Sis Potansiyeli olmak üzere altı etki kategorisinde Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi uygulanmıştır. Çalışmada, pirinadan biyoyakıt elde edilmesi ve kullanılması senaryosu ile fosil yakıta alternatif olması açısından oldukça iyi sonuçlar elde edilmiştir. 
Yaşam döngüsü analizleri CCaLC YDD yazılım programı ile gerçekleştirilmiştir. Programın çalıştırılması için gerekli veri, saha çalışması, literatür bilgileri ve CCaLC yazılım program içerisinde yer alan Eco-invent veri seti ile elde edilmiştir. Kapıdan mezara (gate to grave)  yöntemi ile uygulanan YDD sonucu pirinanın yakıt olarak kullanılmasının çevresel açıdan Küresel Isınma Potansiyeli (KIP) haricinde avantajlara sahip olduğu görülmüştür. Örneğin; pirinadan biyoyakıt elde edilmesi ve ısıtmada kullanılması senaryolarında (S1, S2, S3) Ozon Tabakası İncelmesi (ODP) -2.0×10-7 kg R11 eq, -2.0×10-7 kg R11 eq, -3.0×10-7 kg R11 eq bulunurken yem ve kompostlamada sırasıyla 2×10-8 kg R11 eq ve 1x 10-7 kg R11 eq bulunmuştur. KIP açısından en iyi sonuç yem katkı üretimi için 0.24 kg CO2 eq kompostlama için 0.91 kg CO2 eq olarak bulunmuştur. Bu çalışma, pirinanın enerji kaynağı, yem katkı ve kompostlamada değerlendirilmesinin Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi kullanılarak karşılaştırıldığı Türkiye'deki ilk çalışma olması nedeniyle önem taşımaktadır.

Abstract:
Turkey is the fifth biggest olive oil producer in the world. Nevertheless, the highly polluting solid waste (olive pomace) and wastewater generated by the olive oil industry causes signiﬁcant challenges for the environmental sustainability of the industry. This study analyses ﬁve alternative (S1, S2, S3, S4, S5) for managing olive oil pomace stream using life cycle assessment methodology. The scenerios included manufacturing of pellet as solid fuel for heating; manufacturing of feed additive and composting. The functional unit used in this study is 1kg of olive oil. Emissions were categorised into six impact categories: ozone layer depletion potential (ODP), global warming potential (GWP), eutrophication potential (EP), acidiﬁcation potential (AP), human toxicity potential (HTP) and photochemical fog potential (PFP). The study showed that using the olive pomace to produce energy products may achieve better results, especially when displacing fossil fuels. 
Life cycle analysis was performed with CCaLC LCA software program. The data required for the execution of the program was obtained from the fieldwork, literature information and the Eco-invent database included in the CCaLC software program. Gate to grave method was applied for LCA study.
The production of pellets for use in heating is the option that is likely to deliver environmental beneﬁts except GWP. For example, ODP of the biofuel from pomace (S1, S2, S3) were estimated to be -2.0 × 10-7 kg R11 eq, -2.0 × 10-7 kg R11 eq, -3.0 × 10-7 kg R11 eq compared to 2 × 10-8 kg R11 eq and 1x 10-7 kg R11 eq achieved by the feed and composting, respectively. In terms of GWP, the best result has been found as 0.24 kg CO2 eq. for feed additives and 0.91 kg CO2 eq. for composting. This study is the ﬁrst study in Turkey to evaluate options of olive oil pomace for energy utilization, composting and feed additive using life cycle assessment.