Kelâmda yaratılış nazariyeleri
Creation theories of the kalam
Yazar: SARA GÖZÜTOK
Danışman: PROF. DR. MEHMET SALİH GEÇİT
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelâm ve İtikadî İslâm Mezhepleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kelâm âlimleri hicri birinci asırdan itibaren akaid alanı ile ilgilenmiş bunun yanında
evreni ve unsurlarını tanımaya yönelik çabalar sarf etmişlerdir. Kozmolojiye dair
diğer dini grupların sorularına cevap verdiği gibi kendi bünyesinde özgün fikirler
ortaya koymuşlardır. Yoğun fikirler ile sonuçlanan tartışmalar kelâm ilminin
zenginliğini bir kez daha gözler önüne sermektedir. Kozmoloji alanında akla gelen
ilk konu yaratılıştır. Yaratılış konusu hem Yüce Yaratıcı'yı hem de evreni tanıma
açısından son derece önemlidir. Allah - Âlem münasebetini anlamlandırmada kilit
noktasını oluşturan yaratılışın keyfiyeti ve mahiyeti hakkında günümüze kadar ulaşan
birçok görüş vardır. Bu tez çalışmasında kelâmcıların yaratılışa bakış açılarını ve bu
alanda meydana gelen tartışmaları ele almak amaçlanmıştır. Giriş bölümünde
yaratılış kelimesinin etimolojik tahlili yapılmıştır. Ayrıca kelâmcıların ve dil
bilimcilerin yaratılış kelimesine yükledikleri anlamlar incelenmiştir. Gelişme
bölümünde ise kümûn – zuhûr, tafra, teceddüd-i emsâl ve tevellüd konuları
çalışılmıştır. Kümûn – Zuhûr evrenin ilk yaratılışı hakkında; Tafra ve Tevellüd ise
varlığın hareketinin yaratılışı hakkında fikir beyan etmektedir Her biri genel kabule
aykırı olan görüşler olup derin tartışmalara ortam hazırlamıştır. Teceddüd-i Emsâl ise
yaratılışın devamlılığı ile ilgili bir takım düşüncelere yer verir. Bu dört yaratılış
nazariyesi detaylı incelendiğinde evreni yoktan yaratan ve evrene her an müdahale
eden tek bir yaratıcının varlığı gerçeğine ulaşılmaktadır. Ayrıca ele alınan bu konular
günümüz gündemini de işgal eden Determinizm, Deizm, Materyalizm ve Ateizm
akımlarına cevap vermektedir.

Anahtar Kelimeler: Yaratılış, Tafra, Teceddüd-i Emsâl, Tevellüd, Kozmoloji, Kümûn- Zuhûr

Abstract:
Kalām theologians have been interested in the field of akāıd since the first century
A.H., and they have made efforts to understand the universe and its elements.
Besides addressing inquiries about cosmology from other religious groups, they put
forward original ideas within their own body. The discussion that resulted in intense
ideas underlines the richness of the science of Kalam once again. In the study of
cosmology, the first issue that comes to mind is "creation." In terms of understanding
both the supreme creator and the cosmos, the notion of creation is crucial. Several
viewpoints have been expressed on the characteristics and nature of creation, which
is crucial to comprehending the relationship between Allah and the universe. The
purpose of this study is to explore the opinions of the mutakallimūn who are opposed
to creation, as well as the debates in this field. The etymological examination of the
word creation was done in the introduction chapter. In addition, the meanings
attributed to the word creation by the mutakallimūn were examined. In the body part,
the subjects of latency-emergence, leaping, tajaddud al-amthal, and causation are
investigated. The latency-emergence is about the first creation of the universe,
whereas leaping and causation is related to the creation of the movement of the
being. Each of them is an opposing viewpoint to the mainstream consensus and has
created an atmosphere conducive to in-depth debate. Tajaddud al-amthal, on the
other hand, includes some thoughts about the continuity of creation. When these four
creation theories are thoroughly explored, it becomes clear that there is only one
creator, who created the universe from nothing and intervenes in it at all times.
Furthermore, the arguments discussed are in response to the current trends of
determinism, deism, and atheism that occupy today's agenda.

Keywords: Creation, Leaping, Tajaddud al-amthal, Causation, Cosmology, Latency-emergence