Oyunculukta beden-hareket ilişkisi bağlamında mask tiyatrosu
Mask theater in the context of body-movement relationship in acting
Yazar: ÖZGE TATAR
Danışman: DOÇ. DR. BANU AYTEN AKIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı / Tiyatro Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Maskın kökeni tiyatroda kullanımından çok öncesine, ritüellere dayanır. Maskın
tiyatroda kullanımı Antik Yunan tiyatrosu ile başlamış ve Commedia dell'Arte ile
çeşitlenmiştir. Yirminci yüzyılda mask, tiyatroda işlevsel olarak kullanılmasının yanı sıra
oyuncular için bir eğitim aracı olur. Artaud ve Grotowski gibi kaynağa ve ritüelistik olana
dönüş yapmak isteyen deneysel tiyatro arayışlarında mask önemli bir araç olmuştur.
Özellikle Jacques Capeau ve Jacques Lecoq tiyatroda maskın kullanımını sistematik hale
getiren tiyatro insanlarının önde gelenleri sayılır. Günümüzde mask hem bir eğitim
yöntemi hem de bir tiyatro biçemi olarak var olmaktadır. Mask Tiyatrosu örnekleri
giderek artmıştır. Mask tiyatrosunda sözün değil bedenin, eylemin, fiziksel olanın ön

planda olduğu görülür. Aynı durum fiziksel tiyatro anlayışı için de geçerlidir. Beden-
hareket ilişkisi mask tiyatrosunda başat öğedir. Bu bağlamda maskı oyuncunun hareket-
beden çalışmalarında bir araç olarak ön planda tutmak, özellikle nötr maske üzerine

çalışmak karaktere hazırlanması konusunda oyuncuya büyük katkı sağlayacaktır.
Oyuncunun hareket-beden çalışmaları, role hazırlanma konusunda büyük bir
öneme sahiptir. Oyuncu bunun için, Rudolf Von Laban'ın temellerini attığı ve Irmgard
Bartenieff'in sistemleştirdiği Laban/Bartenieff hareket çalışmalarını kullanarak hareket
ve beden yönünden kendini geliştirebilir. Laban hareket analizi ve Bartenieff'in somatik
farkındalık anlayışıyla hareket ve beden üzerine çalışan oyuncu, bedenen güçlendiğini ve
hem mental hem de fiziksel olarak daha esnek hale geldiğini fark edecek ve bedeninin
yapabileceği hareketlerin sınırını ya da sınırsızlığını öğrenerek oyunculuk çalışması için
bir farkındalık yaratabilecektir.
Oyuncu Laban/Bartenief hareket tekniğiyle ve özellikle nötr maske ile çalışarak
kendini bir karaktere hazırlamaya başlayabilir. Bu çalışmalarla nötr duruma gelen oyuncu
bir karakter yaratma konusunda daha yaratıcı, hazır ve hem kendisine hem de role karşı
farkındalık içinde yaklaşabilecektir. Bu bağlamda tezin birinci bölümünde mask tiyatrosu
örneklerine yer verilmiş, ikinci bölümde ise hareket-beden ilişkisi noktasında maskın
nasıl kullanılabileceğine ilişkin bilgi ve egzersizlere yer verilmiştir.



Anahtar Kelimeler: Hareket-Beden, Jacques Lecoq, Ingmar Bartenieff, Rudolf Von
Laban, Mask Tiyatrosu

Abstract:
The origin of the mask dates back to rituals, long before its use in the theater.
The use of the mask in the theater began with the Ancient Greek theater and diversified
with the Commedia dell'ARTE. In the twentieth century, the mask, in addition to being
used functionally in the theater, becomes an educational tool for actors. Like Artaud and
Grotowski, the mask has been an important tool in the search for experimental theater
that wants to return to the source and the ritualistic. In particular, Jacques Capeau and
Jacques Lecoq are considered to be the leading theatrical people who systematically made
the use of masks in the theater. Today, the mask exists both as an educational method and
as a theatrical style. Examples of Mask Theater have gradually increased. In the mask
theater, it is seen that not the word, but the body, the action, the physical are in the

foreground. The same applies to the understanding of physical theater. The body-
movement relationship is the main element in the mask theater. In this context, keeping

the mask at the forefront of the player's movement-body studies as a tool, especially
working on the neutral mask will make a great contribution to the player in preparing for
the character.
The movement-body studies of the actor have a great importance in preparing
for the role. For this purpose, the player can improve himself in terms of movement and
body by using the Laban/Bartenieff movement studies, which Rudolf Von Laban laid the
foundations for and Irmgard Bartenieff systematized. An actress who studies movement
and body with Laban's movement analysis and Bartenieff's somatic awareness
understanding will notice that she is getting stronger physically and becoming more
flexible both mentally and physically, and she will be able to create an awareness for
acting by learning the limit or infinity of the movements that her body can do.
The actor can start preparing himself for a character by working with the
Laban/Bartenief movement technique and especially with the neutral mask. The actor
who becomes neutral with these studies will be able to approach the creation of a character
more creatively, ready and aware of both himself and the role. In this context, examples
of mask theater are given in the first part of the thesis, and in the second part, information
and exercises on how the mask can be used at the point of movement-body relationship
are given.

Key Words: Movement/Body, Jacques Lecoq, Ingmar Bartenieff, Rudolf Von Laban,
Masque Theatre