Tip 2 diyabet hastalarında glisemik kontrolün bilişsel fonksiyonlara etkisinin değerlendirilmesi: Bir vaka kontrol çalışması
Evaluation of the effect of glycemic control on  TYPE 2 diabetic patients' cognitive functions : A case control study
Yazar: ASUMAN BEYZA ALTIPARMAK
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR ; PROF. DR. ALİ ÖZDEMİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Demans = Dementia ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Mental durum ölçeği = Mental status schedule

Özet:
Amaç: Diyabet bilişsel fonksiyonları olumsuz yönde etkilemekte ve demans riskini arttırmaktadır. Diyabetli hastalarda  diyabet süresinin uzaması ve glisemik kontrolün sağlanamaması bilişsel fonksiyonları olumsuz yönde etkilemektedir.
Gereç ve Yöntem:  Analitik vaka kontrol tipindeki çalışma Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üsküdar Diyabet ve Obezite polikliniğinde  26 Haziran 2022-22 Eylül 2022 tarihleri arasında çalışma kriterlerini sağlayan vaka grubunda  (Diabetes mellitus (DM) hastası) 104 ve kontrol grubunda (DM hastası olmayan) 110 toplamda 214  katılımcıyla yapılmıştır. Kontrol grubunun sosyodemografik özellikleri sorgulanmış, sistemden bakılan  HbA1c(%) , açlık kan glukozu(AKG)(mg/dl) düzeyleri kayıt edilmiştir. LDL kolesterol, total kolesterol, trigliserit düzeyleri(mg/dL) ve antihiperlipidemik kullanımlarına göre  hiperlipidemi durumları kayıt edilmiştir. Vaka grubunun sosyodemografik özellikleri, diyabet süreleri, antidiyabetik  ilaç ve insülin kullanımları sorgulanmış, sistemden bakılan  HbA1c%, AKG(mg/dl) düzeyleri kayıt edilmiştir. LDL kolesterol, total kolesterol, trigliserid düzeyleri(md/dL) ve  antihiperlipidemik ilaç kullanımlarına bakılarak hiperlipidemi durumları  kayıt edilmiştir. Hba1c(%) seviyeleri ≤7 ve >7 olarak 2 gruba ayrılmıştır. İlaç kullanımları, tekli antidiyabetik ilaç , çoklu antidiyabetik ilaç, sadece insülin, antidiyabetik ilaç ve insülin kullananlar şeklinde 4  gruba ayrılmıştır. Ardından katılımcılara Mini Mental Durum Testi (MMDT) uygulanıp puanları kayıt edilmiştir. Vaka ve kontrol gruplarının sosyodemografik verileri, AKG, HbA1c düzeyleri, hiperlipidemi durumları ve  MMDT toplam ve alt basamak puan ortalamaları karşılaştırılmıştır. Vaka grubunda  sosyodemografik veriler, HbA1c, hiperlipidemi durumu, diyabet süreleri ve kullanılan  antidiyabetik tedaviye göre  MMDT toplam ve alt basamak puanları karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya vaka grubunda 104, kontrol grubunda 110 olmak üzere toplamda 214 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların %54,2'si (n=116) 55-64 yaş arası ve %45,8'i (n=98) 65 yaş ve üzeri, %60,7'si (n=130) kadın, %39,3'ü (n=84) erkektir. Katılımcıların MMDT toplam puanı min:24 max:30 ortalama 28,35±1,34 tür. Diyabetli grubun MMDT toplam puan ortalaması 27,67±1,36 iken, kontrol grubunun MMDT toplam puan ortalaması 29±0,93 tür. Diyabetli grubun MMDT toplam puan ortalaması kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır (p<0.05). Alt basamak puanlarından dikkat ve hesap, hatırlama, lisan  puanları diyabetli grupta kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır(p<0.05). Diyabetli grupta, sosyodemografik verilere göre  karşılaştırıldığında MMDT toplam puanları arasında anlamlı düzeyde istatistiksel fark saptanmamıştır. Diyabetli grupta MMDT alt basamak puanları değerlendirildiğinde ise 75 yaş ve üzeri grupta hatırlama puanları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır(p<0,05). Diyabetli grupta alt basamak puanlarından oryantasyon ve lisan puanları eğitim seviyesi yüksek olanlarda  istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır(p<0,05). Diyabetli hastalarda MMDT toplam puanlarının Hba1c seviyesine göre anlamlı farklılık gösterdiği (p=0,012) görülmüş, diyabet süresi, tedavi, hiperlipidemi açısından karşılaştırıldığındaysa anlamlı farklılık görülmemiştir. Diyabetli hastalarda HbA1c(%) seviyesi  >7 üzeri  olan grupta ≤7 olan gruba göre  MMDT toplam, oryantasyon ve lisan puanları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur(p<0,05). Diyabet süresi 10 yıl ve daha uzun olan hastalarda 10 yıldan kısa olan hastalara göre MMDT alt basamaklarından hatırlama puanları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızda Tip 2 DM' lu ileri yaştaki hastalarda, aynı yaştaki DM hastalığı olmayan kişilere göre bilişsel durumun olumsuz yönde etkilendiği, kötü glisemik kontrolün ise bu etkiyi arttırdığı görülmüştür. Artan demans riskine karşı glisemik kontrolün sağlanması ve MMDT gibi birinci basamakta kolaylıkla uygulanabilen bir testle bilişsel taramanın yapılması önem taşımaktadır.

Abstract:
Objective: Diabetes affects cognitive functions negatively and increases the risk of dementia. The duration of diabetes and the lack of glycemic control in patients with diabetes adversely affect cognitive functions.
Materials and Methods: An analytical case-control study was conducted in Fatih Sultan Mehmet Training and Research Hospital Üsküdar Diabetes and Obesity Polyclinic between 26 June 2022 and 26 September 2022. 104 patients in the case group (Diabetes mellitus (DM) patients) and 110 in the control group (not DM) was conducted with a total of 214 participants. Sociodemographic characteristics of the control group were questioned, and HbA1c% and fasting blood glucose (mg/dl) levels available from the system were recorded. Hyperlipidemia status according to LDL, total cholesterol and triglyceride levels and antihyperlipidemic medication use were recorded. Sociodemographic characteristics of the case group, duration of diabetes, antidiabetic medication use were questioned, and HbA1c% and fasting blood glucose (mg/dl) levels measured from the system were recorded. Hyperlipidemia status was recorded by looking at LDL, total cholesterol, triglyceride levels and antihyperlipidemic uses. Hba1c(%) levels were divided into 2 groups as  ≤7 and >7; medication use was divided into 4 groups as single antidiabetic medication, multiple antidiabetic medication, insulin only, antidiabetic medication and insulin users. Then, the Mini Mental State Assessment Test (MMST) was applied to the participants and their scores were recorded. Sociodemographic data, fasting blood glucose, HbA1c(%) levels, hyperlipidemia status, and MMDT total and lower level mean scores of the case and control groups were compared. Sociodemographic data, HbA1c%, hyperlipidemia status, duration of diabetes and MMDT total and lower level mean scores were compared in the case group according to the antidiabetic treatment used.
Results: A total of 214 participants, 104 in the case group and 110 in the control group, were included in the study. 54.2% (n=116) of the participants were between 55-64 years old, 45.8% (n=98) were 65 years and older, 60.7% (n=130) were female, 39% were 3 (n=84) were male. The MMDT total score of the participants was min:24 max:30 average 28.35±1.34. While the mean MMST total score of the diabetic group was 27.67±1.36, the mean MMST total score of the control group was 29±0.93. The mean MMDT total score of the diabetic group was found to be statistically significantly lower than the control group (p<0.05). Attention and calculation (p<0.05), recall, and language (p<0.05) scores from sub-level scores were found to be statistically significantly lower in the diabetic group than in the control group. In the diabetic group, no statistically significant difference was found between the mean MMDT total scores according to sociodemographic data. When the MMST subscale scores were evaluated in the diabetic group, recall scores were found to be statistically significantly lower in the 75-year-old and older group (p<0.05). In the diabetic group, orientation and language scores, which are sub-level scores, were found to be statistically significantly higher in the group with higher education level than in the lower groups (p<0.05). When the MMDT total scores of patients with diabetes were compared according to the Hba1c level, it was found that there was a significant difference (p=0.012), and there was no significant difference when compared in terms of diabetes duration, treatment, and hyperlipidemia. In patients with diabetes, the group with HbA1c level >7% was found to be statistically significantly lower than the group with MMST total, orientation and language scores of ≤7 (p<0.05). Recall scores from MMDT sub-steps were found to be statistically significantly lower in patients with diabetes duration of 10 years or longer than in patients with less than 10 years.
Conclusion: In our study, it was observed that cognitive status was negatively affected in elderly patients with Type 2 DM compared to people of the same age without DM, and poor glycemic control increased this effect. It is important to provide glycemic control against the increased risk of dementia in these patients, who have an important place in primary care, and to perform cognitive screening with a test such as MMDT that can be easily applied in primary care
Keywords: Cognitive impairment, dementia,Diabetes Mellitus, Standardised Mini Mental State Examination