Trabzon vilayetinde iki din taşıyanlar
Bi-religious bellevers in the province of Trabzon
Yazar: MEHMET BİLGİN
Danışman: PROF. DR. ZEKİ ARSLANTÜRK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din değiştirme = Change of faith ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini iman = Religious faith ; Dini yapı = Religious structure ; Gizli Hristiyanlar = Crypto-Christians ; Gümüşhane = Gümüşhane ; Trabzon = Trabzon ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Üç kıtaya yayılmış olan Osmanlı imparatorluğu bünyesinde birçok dil, din, millet ve etnik gurubu barındırmaktaydı. Osmanlının toplumsal yapısı ve imparatorluk bünyesindeki dini sistemler üzerinde çok sayıda araştırma yapılmasına rağmen henüz üzerinde yeterince araştırma yapılmamış birçok alan mevcuttur. Bunlardan biri de dini inançlar sahasındadır.İmparatorluk bünyesinde yaşayan halkların dini inançları sahasında birçok gri alanlar mevcuttur. Bunlardan biri de iki din taşıyan grupların inanç sistemleridir. İmparatorluk bünyesinde Müslüman veya Hıristiyan dinine mensup komşuları tarafından alaca, yarım, keten-pamuk, gibi adlandırmalarla vurgulanan ikili inanç batıdan gelen gözlemciler tarafından batı toplumlarının geleneğinde mevcut gizli Yahudilikle ( Crypto-judaizm) eşleştirilerek gizli Hıristiyan (Crypto-christian) olarak adlandırılmıştır.Müslümanlık ve Hıristiyanlık olmak üzere iki din taşıyan bu topluluklara Trabzon Vilayetinin Gümüşhane Sancağı, Kıbrıs, Girit ve Arnavutluk'ta rastlanmaktadır.Trabzon Vilayeti'nde yaşayan iki din taşıyanlar, genellikle madencilikle uğraşmaktadır. Gümüşhane'den Anadolu'nun maden işletilen diğer bölgelerine gönderilen iki din taşıyanlar gittikleri yerlerde iki dinli inanç sistemlerini kapalı toplum yapısı içinde sürdürmüşlerdir.Yakın çevrelerini saran Hıristiyan çoğunluğa rağmen ikili inançlarını yaşatan topluluk, günlük yaşantılarını İslami kurallara uygun olarak sürdürüp, Müslümanlığın gereği ibadetlerini yerine getirirken, kapalı toplum yaşantısı içerisinde Hıristiyanlığın gereği olan ibadetlerini de yerine getiren iki din taşıyanlar madenci olmanın sağladığı mali ve idari avantajlardan yararlanmakta idiler.19. yy da Osmanlı devletini ortadan kaldırmaya çalışan Rusya ve Osmanlı toplumunu dönüştürmeye çalışan batılı güçlerin faaliyetleri ile gündeme gelen iki din taşıyanlar tek din olarak Hıristiyanlığı tercih ettiklerini açıklamaya başlayınca Osmanlı devleti bünyesinde Hıristiyan olarak kabul edilmemişlerdi.İki din taşıyan topluluk mensupları dış güçlerin desteği ile zaman içinde ikili inanç sisteminden vazgeçerek tek din olarak Hıristiyanlığı seçerken bir kısmı da Müslümanlığı tercih etmişti. Başlangıçta Hıristiyanlığı seçenlerin sayısı azdı, Fakat Rusya ve İngiltere gibi devletlerin desteği Hıristiyanlığı seçenlerin sayısının artmasına neden olmuş, Osmanlı yöneticilerini de içinden çıkamayacakları bir sorunla karşı karşıya bırakmışlardı. Alınan tedbirler, hayata geçirilemeyen ıslahat önerileri sorunu çözülmesi bir yana giderek büyümesine yol açmış ve Osmanlı yönetimi onları Hıristiyan olarak kabul etmişti.Hıristiyanlığı seçenler 1923 yılında imzalanan bir mübadele anlaşması ile Anadolu'nun diğer Ortodoks Hıristiyanları ile Yunanistan'a gönderilirken bir kısmı Rus hakimiyetindeki topraklara göçmeyi tercih etmişti.Anahtar Kelimeler: İki Din Taşıyanlar, Gizli Hıristiyanlar, Gümüşhane, Stavrililer, Kurumlilar

Abstract:
There were a lot of language, religion, nation, and ethnic al groups on the lands of Ottoman Empire that spread over three continents. Although many researches on social and religion structures on Ottoman Empire have been done, still, there are a lot of topic that awaits to be covered. One of them is the field of religious beliefs.There were lots of inexplicit areas about religious beliefs of communities which live in the Ottoman Empire provinces. One of them is the faith system of a group of people who have two religions. The double faith is called as mottled, half, linen-cotton by the Muslim and Christian neighbors in imperial provinces. The observers that came from the western societies call them as a word, which comes from traditional naming of secret Jewish (Crypto-Judaism), called as Crypto-Christian.The society that has both Muslim and Christian faith is found at the Gumushane County of Trebizond province, Cyprus, Crete and Albania. The society that lives in the Trebizond Province were working in mines. People who are a part of that society continued to keep their double faith system away from the other people whenever they are sent to the other mines in several Anatolian provinces.Although most of the people around them had Christian faith, those people continued to have two religions. In their daily lives, they continued their lives according to Muslim traditions and worships. In their homes they continued to satisfy the necessities of Christian faith. Furthermore those people benefited from the advantages of being miner in monetary and administrative ways.In the 19th century, those who have two religions was came up by the countries which want to eliminate Ottoman like Russia and the western powers which was willing to transform the Ottoman society. When these people started to identify themselves as Christians, they were never accepted as Christian in the Ottoman provinces.The members of that group, by the time, abandoned the two religion system and chose christianity, with the support of foreign powers, or muslimism as their religion. Initially the number of people who chose christianity was low. However the support of the countries like the Russia and Britain increased the number of the christians among that group. That caused a situation such that Ottoman government couldn?t not handle that problem. The taken measures, reform proposals that could not be implemented could not solve the problem. Contrary they caused the problem to be more serious. In the end Ottoman government accepted them as Christians.Some of them that have chose Christian faith was sent to Greece according to the treaty of population exchange with the other orthodox Christians from several provinces of Anatolia. Some of them have chosen to migrate to the lands that are under Russian control.Key Words: those who have two religions, Crypto-Christians, Gumushane, Stavrililer, Kurumlilar