Maarif Yıllıklarına göre Atatürk Döneminde Doğu Anadolu'da eğitim (1923-1938)
Education in Eastern Anatolia at Atatürk Period according to the Mahi̇f Annuals (1923-1938)
Yazar: YAKUP KESKİN
Danışman: DOÇ. DR. ÖNDER DUMAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Atatürk Dönemi = Atatürk Period ; Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Eğitim = Education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Harf inkılabı = Alphabet revolution ; Maarif Vekaleti = Maarif Vekaleti ; Millet Mektepleri = National Schools

Özet:
Bu çalışma da temel amaç eğitim yıllıklarından hareketle Türkiye
Cumhuriyeti'nin kuruluşundan Atatürk'ün ölümüne kadar geçen zaman içerisinde
Doğu Anadolu'daki eğitimin temel seyrini ortaya koymaktır. Çalışma da ana kaynak
olarak Maarif Yıllıkları kullanılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti'nden
hemen her alanda olduğu gibi eğitim sahasında da iyi bir miras devralmamıştır. Mali
imkânların oldukça kısıtlı olduğu bu dönemde hükümetler, tüm ülkede olduğu gibi
Doğu Anadolu'da da eğitim imkânlarını geliştirmek üzere çalışmalar yapmışlardır.
Bu kapsamda yeni okullar açılmış, mevcut okulların fiziki imkânları geliştirilmiş ve
bölgeye öğretmen gönderilmiştir.
1923-1938 döneminde Doğu Anadolu'daki eğitim verileri bir bütün olarak
değerlendirildiğinde harf inkılabı öncesi ve sonrası için farklı tespitler ortaya
çıkmaktadır. 1928 yılında harf inkılabı ülke genelinde olduğu gibi Doğu
Anadolu'daki eğitim açısından ciddi bir değişim ve dönüşümün miladı olmuştur. Bu
dönemde bir taraftan halka yönelik millet mekteplerinin açılması ve ilk birkaç yıl
yoğun bir kurs faaliyeti dikkati çekerken, örgün eğitime yönelik ciddi hamleler
hayata geçirilmiştir. Nitekim bu çalışmaların sonucu olarak 1928 sonrasında önceki
dönemden farklı olarak, bilhassa öğrenci ve okul bazında yıllar itibariyle önemli bir
artış meydana gelmiştir. Bu olumlu duruma karşılık, her iki dönemde de nerdeyse
tüm bölgede kız çocuklarının okullaşma oranının oldukça düşük düzeyde kalması
gibi bir negatif durumun da varlığına dikkat çekmektedir. 1928 sonrasında okul ve
öğrenci adedindeki artışa karşılık bölgede yeterince öğretmen istihdam edilemediği
de bir gerçektir. Pek çok vilayette tüm okul kademelerinde öğretmen artış oranı
öğrenci artış oranının oldukça altında kaldığı dikkat çekmektedir.


Anahtar Sözcükler: Millet Mektepleri 1, Harf İnkılabı 2, Eğitim 3.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the basic course of education in Eastern
Anatolia from the foundation of the Republic of Turkey to the death of Ataturk. The
study used Maarif Annuals as the main source. The Republic of Turkey did not
inherit a good heritage in education as it is in almost every area in the Ottoman
Empire. In this period, where finanscial opportunities are very limited, governments
have worked to improve educational opportunities in Eastern Anatolia as well as in
all countries. Within this scope, new scholls were opened, the physical possibilities
of the existing schools were improved and teachers were sent to the distirict.
When the education data in Eastern Anatia were evaliated as a whole during the
period of 1923-1938, different determinations appeared before and after the letter
reform. In 1928, as the letter reform was in the whole country, it was a serious
change and transformation in terms of education in Eastern Anatolia. In this
period,one side attracted attention to the opening of nationwide municipalities for the
public and the intensive course activity for the first few years. As a matter of fact,
after 1928, as a result of these studies, unlike the previous period, a considerable
increase in student and school-based years has occurred. In contrast to this positive
situation, there is also a negative situation in which the rate of schooling for girls in
all regions in both periods is very low. It is also true that after 1928 the increase in
the number of schools and students was not enough for the region. It is noteworthy
that in many cities all school levels the rate of increase of teachers is well below the
rate of increase of students.


KeyWords: Millet Mektepleri 1, Letters Revolution 2, Education