Evrensel sergiler/fuarlar/expolar ve mekânları
Universal exhibitions/fairs/expos and venues
Yazar: GAMZE ÇELİK
Danışman: PROF. DR. SOLMAZ BUNULDAY
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
18. yüzyılda büyük bir hızla atılım sağlayan Sanayi Devrimi, kendinden önceki 
gelişmeleri farklı bir potada eriterek geleceği şekillendirmiştir. Sanayi Devrimi ile birlikte 
artık manifaktür üretim yerini maşinofaktür üretimine bırakmıştır. Yeni icatların ortaya 
çıkması ve makineleşmenin artması ile birlikte yeni fabrikalar artmış, bu durum ise hem 
artan nüfusa hem de bu nüfusun köyden kente geçiş sürecinde geniş bir istihdam ile fayda 
sağlamıştır. Hızlı kentleşme, beraberinde bir kaos yaratsa da yaşanan gelişmeler 
doğrultusunda özelikle de kentsel yaşamın iyileştirilmesi adına toplu konut çalışmaları 
gerçekleştirilmiş, fabrikalarda yaşanan problemlerin aşılabilmesi ya da en aza 
indirgenebilmesi adına çeşitli sendika grupları kurulmuş ve ülkeler arasında had safhada 
bulunan rekabet ortamı çeşitli etkinlikler ile dizginlenmeye, belki de daha da arttırılmaya 
çalışılmıştır. İşte gelişimin emekleyerek ancak hızlı bir gayretle devam ettiği bu dönemde 
başını İngiltere'nin çektiği büyük bir organizasyona imza atılmıştır. Bu imza, Evrensel 
Sergilerdir. İlk kez 1851 Londra'sında Kristal Saray ile karşımıza çıkan Evrensel Sergiler, 
ilk dönemlerinde rekabet ortamı içerisinde kendini gösterme çabası, prestij göstergesi olarak 
değerlendirilirken mimari yaklaşımları da bu tema ile doğru orantılı ilerlemiş ve dönemin 
yeni mimari teknikleri, demir- çelik ve cam gibi mimari unsurları yapı veya yapı gruplarına 
dahil edilerek yeni ve deneysel çalışmalara olanak sağlamıştır. Zaman içerinde dünya ve 
toplumda yaşanan olumlu veya olumsuz olaylar -savaşlar, yeni çağa giriş, dünyanın geleceği 
kaygısı- Evrensel Sergilerin ve mimari tasarımlarının şekillenmelerinde etkili olarak çeşitli 
temaları ve bu temalar ile ilişkili olarak serginin gerçekleşeceği kenti, kent içerisinde 
belirlenecek organizasyon alanını ve sergi binalarını etkilemiştir.

Abstract:
In the 18th century, the Industrial Revolution, which made a breakthrough at a great 
speed, shaped the future by melting the previous developments in a different pot. With the 
Industrial Revolution, manifacture production was replaced by machinofacture production. 
With the emergence of new inventions and the increase in mechanisation, new factories have 
increased, and this situation has benefited both the increasing population and the transition 
of this population from the village to the city with a wide employment. Although rapid 
urbanisation created chaos, in line with the developments, mass housing works were carried 
out especially for the improvement of urban life, various union groups were established in 
order to overcome or minimise the problems experienced in factories, and the competitive 
environment that was at an extreme level between countries was tried to be restrained and 
perhaps even increased with various activities. It was in this period, when the development 
continued with a crawling but rapid effort, that a great organisation, led by England, was 
signed. This signature is the Universal Exhibitions. The Universal Exhibitions, which first 
appeared in London in 1851 with the Crystal Palace, were considered as an effort to show 
itself in a competitive environment and as an indicator of prestige in their early periods, 
while their architectural approaches progressed in direct proportion to this theme and new 
architectural techniques of the period, architectural elements such as iron-steel and glass 
were included in buildings or building groups, enabling new and experimental studies. 
Positive or negative events experienced in the world and society over time - wars, entry into 
the new era, concern for the future of the world - have influenced the shaping of Universal 
Exhibitions and their architectural designs, affecting various themes and, in relation to these 
themes, the city where the exhibition will take place, the organisation area to be determined 
within the city and the exhibition buildings