Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin denetiminde yaşanan sorunlar (Gelir destekli ruhsat uygulaması örneği)
The problems experienced during audit of private education and rehabilitation centers (The case of revenue-supported licensing procedure)
Yazar: HÜSEYİN ACER
Danışman: PROF. DR. İNAYET AYDIN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Denetim = Control ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Gelir destekli ruhsat usulü = Revenue-supported licensing procedur ; Rehabilitasyon merkezleri = Rehabilitation centers ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions

Özet:
Bu araştırmanın amacı, gelir destekli ruhsat usulü olarak da adlandırılan, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam etmeleri uygun görülen çocukların eğitim giderlerinin Milli Eğitim Bakanlığınca karşılanması hizmetinde, idarenin yaptığı denetimlerin etkililiğini azaltan faktörler ve bu kurumların denetim sürecine ilişkin sorunların hangi alanlarda yoğunlaştığına ilişkin olarak maarif müfettişlerinin görüşlerinin belirlenmesidir. Türkiye'de özel eğitim ve özel okulların desteklenmesi alanlarında önemli gelişmeler kaydedilmiş ve özellikle 2006 yılında yürürlüğe giren yasal düzenleme ile özel eğitim hizmetlerinden yararlanan engelli birey sayısında büyük bir artış kaydedilmiştir. Dolayısıyla bu sonuç Milli Eğitim Bakanlığınca desteklenen ve özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerince yapılan hizmetlerin eğitim sistemi ve hukuki rejimde mevcut yerinin tespit edilmesi ve bu hizmetlerde idare tarafından yapılan denetimlerin etkililiğinin yeniden değerlendirilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.  
Araştırmanın hedef evrenini, Türkiye'nin 81 ilinde görev yapmakta olan 2.530 maarif müfettişi oluşturmaktadır. Araştırmada tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmış ve örnekleme alınacak iller, Devlet Planlama Teşkilatı tarafından Türkiye'deki illerin nüfus, coğrafya, bölgesel kalkınma planları, temel istatistiki göstergeler ve sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi gibi etkenlerin esas alınarak oluşturulan istatistiki bölge birimleri sınıflandırmasına göre seçilmiştir. Bu kapsamda İstanbul, Edirne, İzmir, Bursa, Ankara, Mersin, Kayseri Samsun, Ordu, Erzurum, Malatya ve Şanlıurfa illerinde görev yapan 410 maarif müfettişi araştırmaya dahil edilmiştir. 
Araştırmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen veri toplama aracıyla toplanmıştır. Ölçek sorularına temel oluşturması ve başlangıç araştırması olarak maarif müfettişlerine yöneltilen açık-uçlu sorular ve alanyazın taraması sonucu elde edilen görüş ve öneriler, geliştirilen ölçek taslağı için ihtiyaç duyulan soru havuzunun oluşturulmasında kullanılmıştır. Araştırmada toplanan nicel verilerin çözümlenmesinde SPSS kullanılmıştır. Bu kapsamda ön uygulamadan elde edilen verilere göre ölçek maddelerinin istatistikî açıdan gözden geçirilmesi amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma testleri kullanılmıştır. Katılımcıların öğrenim durumu ve branş karşılaştırmasında ilişkisiz (bağımsız) örneklemler için t testi; kıdem değişkenine göre katılımcıların görüşleri arasında anlamlı fark olup olmadığının belirlenmesi için parametrik testlerde tek yönlü varyans analizi (ANOVA); il değişkenine göre ise söz konusu durumun karşılaştırılması için Kruskal Wallis H-Testi kullanılmıştır. Anlamlılık testlerinde a=0,05 anlamlılık düzeyi esas alınmıştır.      
Araştırmanın sonuçlarına göre, maarif müfettişleri en çok engelli öğrencilerin velilerinin mali belgelerin doğruluğuna bakmaksızın ödeme evrakını imzalamaları; genellikle öğrenci velilerinin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin iç işleyişleriyle ilgilenmemesi; söz konusu merkezlerde derse giren personelin işlerini kaybetmemek için mali belgelerin doğruluğuna bakmaksızın ödeme evrakını imzalamaları; anılan kurumların denetimlerinde öğretmenlerin sınıf içindeki performanslarının gözlemlenememesi ve bu kurumlarda yapılan ders denetimlerin yetersiz olmasını sorun olarak gördükleri bulguları elde edilmiştir. 
Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin denetimlerinde yaşanan sorunlara yönelik çözüm önerileri getirilmiştir. 


Anahtar Sözcükler: Maarif Müfettişi, Denetim, Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, Gelir Destekli Ruhsat Usulü, Engelli Birey

Abstract:
The purpose of this research is to determine the opinions of educational supervisors regarding  first, factors which reduce the effectiveness of administrative audits of the service of payment of education expenses by the Ministry of Education of children who are deemed appropriate for attending to special education and rehabilitation centers, which is also called revenue-supported licensing procedure and second, which areas that the problems related to the auditing process of these institutions have focused. Significant improvements have been happened in the support of special education and private schools in Turkey and especially with legislation enacted in 2006, a large increase in the number of people with disabilities who have been benefiting from special education services has been recorded. Hence this result has revealed the necessity of identifying the current position of services which are supported by the Ministry of Education and realised by private education and rehabilitation centers in the education system and legal regime, and also the necessity of the re-evaluation of the effectiveness of the inspections carried out by the administration of these services.
The target population of the study is constituted by 2,530 education inspectors working in Turkey's 81 provinces. Stratified sampling method was used in the study and the provinces which are included in the sample have been selected by the State Planning organization's statistical regional units classification which are based on factors such as population, geography, regional development plans, basic statistical indicators and socio-economic development level of the provinces in Turkey. In this context, 410 education inspectors who are working in Istanbul, Edirne, Izmir, Bursa, Ankara, Mersin, Kayseri, Samsun, Ordu, Erzurum, Malatya and Şanlıurfa have been included in the study.
Quantitative data for this study were collected by the data collection tool developed by the researcher. Open-ended questions directed at education inspectors and comments and suggestions obtained from literature review are used to create the needed pool of questions for draft of the scale developed. SPSS was used in the analysis of quantitative data collected in the study. In this context, factor analysis has been used to statistically inspect scale items according to data obtained from the pre-application. To analyze the data, frequency, percentage, mean and standard deviation tests were used. Independent-samples t-test for participants education level and branch comparison; One-way analysis of variance (ANOVA) parametric test for determining whether there is a significant difference between the opinions of the participants according to seniority variables; Kruskal-Wallis H-Test for difference between the opinions according to the provincial variables have been used. Significance testing was based on a = 0.05 significance level.
According to the results of the survey, following situations have been most commonly seen as a problem by education inspectors; The parents of students with disabilities sign payment documents, regardless of the accuracy of financial documents; Parents of students usually do not interest to the inner workings of special education and rehabilitation centers; Failure to observe the performance of teachers in the classroom and insufficiency of course inspections performed in these institutions.
Based on the results of the study, recommendations for solution to problems in the supervision of special education and rehabilitation centers were introduced.


Keywords: Ministry of Education Inspector, Audit, Special Education and Rehabilitation Center, Revenue-Supported Licensing Procedure, Disabled Individual