2011-2015 yılları arasında üniversitemiz çocuk polikliniklerine ishal şikâyeti ile başvuran ve adenovirüs ve/veya rotavirüs pozitifliği saptanan hastaların retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective analysis of patients admitted to OUR pediatrics outpatient clinic between 2011 and 2015 with A complaint of diarrhea with adenovirus and/or rotavirus positivity
Yazar: ERCAN ÇUBUK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FESİH AKTAR
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Adenovirüs enfeksiyonları = Adenoviridae infections ; Adenovirüsler = Adenoviridae ; Diyare = Diarrhea ; Diyare-infantil = Diarrhea-infantile ; Gastroenterit = Gastroenteritis ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Rotavirüs enfeksiyonları = Rotavirus infections ; Rotavirüsler = Rotaviruses ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocukluk çağı ishallerinin büyük kısmından gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde virüsler, az gelişmiş ülkelerde ise bakteriler sorumludur. Enterik virüsler (özellikle rotavirüs ve adenovirüs) bakteriyel olmayan akut gastroenteritlerin en sık nedeni olarak bildirilmiştir. Gastroenterit etkenlerinin saptanması, hastalığın tedavisi ve prognozunun öngörülmesinde önemlidir. Özellikle gereksiz antibiyotik kullanımları başta olmak üzere birçok yanlış ve gereksiz tedaviler uygulanması gereksiz maddi kayıpların yanında morbidite ve mortalite oranlarını da arttırmaktadır. 
Bu çalışmada Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne Ocak 2011 – Aralık 2015 tarihleri arasında ishal, karın ağrısı, ateş, kusma ve dehidratasyon gibi yakınmalar ile başvuran 0-16 yaş arası hastaların demografik verileri, laboratuar verileri, rotavirüs ve adenovirüs tip 40/41 antijen sonuçları geriye dönük olarak hasta dosyalarından elde edildi. Çalışmaya rotavirüs ve/veya adenovirüs serolojisi pozitif 129 hasta (Grup 1) ve viral seroloji negatif 130 hasta (Grup 2) olmak üzere toplam 259 çocuk dâhil edildi. Tüm vakaların demografik verileri, eşlik eden hastalıklar, klinik tablo, laboratuvar sonuçları kaydedildi. Grup 1'deki hastalar rotavirüs pozitif, adenovirüs pozitif ve hem rotavirüs hem de adenovirüs pozitif olmak üzere üç gruba ayrıldı. Üç grup arasında klinik ve laboratuvar parametreleri istatistiksel olarak karşılaştırıldı. 
Grup 1'deki hastaların yaş ortalamaları 21,7 ± 30,0 ay ve %60,5'i erkek iken, grup 2'deki hastaların yaş ortalamaları 23,6 ± 32,2 ay ve %63,8'i erkek idi. Grup 1'deki vakaların ortalama hastanede yatış süreleri 5,4 ± 2,9 gün iken, Grup 2'de bu süre 4,6 ± 2,4 gün idi. Her iki grupta da hastalar en çok yaz aylarında hastaneye yatırılırken, en sık başvuru şikâyetleri sırasıyla ishal, kusma ve ateş idi. Grup 2'deki vakalarda ishal varlığı (p = 0,023) ve 0-10 arasındaki ishal sayısı (p = 0,001) Grup 1'den istatistiksel olarak daha yüksek iken, grup 1'de 11-15 arasındaki ishal sayısı (p = 0,001) grup 2'den daha fazla idi. Grup 1'deki olgularda en sık birlikte bulunan hastalıklar sırasıyla akciğer enfeksiyonu, akut lenfoblastik lösemi ve kistik fibrozis idi. Grup 1'deki olguların %71,3'ünde rotavirüs, %20,2'sinde adenovirüs ve %8,5'inde hem rotavirüs hem de adenovirüs antijen pozitifliği vardı. Rotavirüs pozitif gruptaki hastaların üre, albümin ve CRP değerleri arasında istatistiksel yönden kuvvetli ve anlamlı bir ilişki varken, Adenovirüs ve hem Rotavirüs hem de Adenovirüs pozitif gruptaki hastaların beyaz küre sayısı, üre, albümin ve CRP değerleri arasında istatistiksel yönden kuvvetli ve anlamlı bir ilişki vardı (p < 0,05). Rotavirüs pozitif, adenovirüs pozitif ve hem rotavirüs hem de adenovirüs pozitif olan üç gruptaki vakalarda ishal, kusma, karın ağrısı ve iştahsızlık ile aralarında istatistiksel yönden kuvvetli ve anlamlı bir ilişki vardı (p < 0,05). Her üç grup arasında nörolojik bulgular, probiyotik kullanımı ve antibiyotik kullanımı açısından anlamlı fark yoktu (p > 0,05). 
Sonuç olarak viral gastroenterit etkenlerinden rotavirüs ve adenovirüs gaitada bakılan antijen testleriyle kolaylıkla tespit edilebilir. Gastroenterit etkeni olarak virüslerin saptanması gereksiz antibiyotik kullanımını azaltacaktır. Özellikle viral gastroenteritlerden rotavirüs ve/veya adenovirüs enfeksiyonunda üre ve albumin ile sekonder enfeksiyon açısından beyaz küre sayısı ve CRP düzeylerinin de yakın takip edilmesi gerektiği kanısındayız.
Anahtar Kelimeler: adenovirüs; çocuk; gastroenterit; rotavirüs

Abstract:
Childhood diarrheas are mostly caused by viruses in developed and developing countries, and by bacteria in less developed countries. It has been reported that enteric viruses (particularly rotavirus and adenovirus) are the most common culprits of acute gastroenteritis. Detection of the causes of gastroenteritis is of utmost importance for the treatment and prediction of the disease prognosis. Unnecessary and wrong treatment applications, particularly the use of unnecessary antibiotics, may cause financial loss and may increase mortality and morbidity rates. 
In this study, demographic data, laboratory data, rotavirus and adenovirus type 40/41 antigen results of the patients aged between 0 and 16 years who were admitted with complaints of diarrhea, abdominal pain, vomiting, and dehydration between January 2011 and December 2015 to the outpatient clinic of Dicle University, School of Medicine, Department of Pediatrics were retrospectively analyzed using the hospital records. A total of 259 children were included in the study, and the patients were divided into two groups: rotavirus and/or adenovirus positive serology group (n = 129) (Group 1) and negative viral serology group (n = 130) (Group 2). Demographic data, comorbidities, clinical conditions, and laboratory results were recorded. Patients in group 1 was also sub-divided in three as rotavirus positivity, adenovirus positivity, and both rotavirus + adenovirus positivity. Clinical and laboratory parameters of these three groups were compared statistically. 
The mean age of the patients in group 1 was 21.7 ± 30.0 months, and 60.5% were males. The mean age of the group 2 was 23.6 ± 32.2 months, and 63.8% were males. The mean length of hospital stay was 5.4 ± 2.9 days for the patients in group 1 and 4.6 ± 2.4 days for the patients in group 2. Most patients were hospitalized in summer session. The most common complaints were diarrhea, vomiting, and fever for both groups. 
While the presence of diarrhea (p = 0.023) and the number of diarrhea between 0 and 10 (p = 0.001) were statistically higher in the group 2 than group 1, the number of diarrhea between 11 and 15 was statistically higher in the group 1 than group 2. The most common comorbidities for the group 1 were lung infection, acute lymphoblastic leukemia and cystic fibrosis. Rotavirus was positive for 71.3%, adenovirus was positive for 20.2%, both rotavirus + adenovirus were positive for 8.5% in the group 1. There was a statistically strong and significant relation with white blood cell, urea, albumin and C-reactive protein (CRP) values for the patients with rotavirus positivity (p < 0.05). There was a statistically strong and significant relation with diarrhea, vomiting, abdominal pain, and lack of appetite for both three subgroups with rotavirus positivity, adenovirus positivity, and both rotavirus + adenovirus positivity (p < 0.05). However, no significant difference in the neurological findings, use of probiotics, and use of antibiotics was observed among the subgroups (p > 0.05).
In conclusion, rotavirus and adenovirus, as a cause of viral gastroenteritis, can be easily detected using stool antigen tests. Detection of these viruses which can cause gastroenteritis would reduce unnecessary use of antibiotics. Based on our study results, we believe that patients with viral gastroenteritis caused by rotavirus and/or adenovirus should be monitored for the development of secondary infections, considering urea, albumin levels, white blood cells, and CRP values.
Key words: adenovirus; child; gastroenteritis; rotavirus