Alevi kültürünün yeniden üretimi bağlamında "Bir Ses Böler Geceyi" roman ve filminin karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of the novel and movie "A Voice Divides the Night" in the context of the reproduction of Alevi culture
Yazar: FUNDA ŞİRİNOĞLU
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞĞIN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı / Alevi Bektaşi Kültürü Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Anadolu'ya 13. yüzyılda Horasan erenlerinin gelişi ile konargöçer topluluklarda yaygın hâle gelen ve ocak sistemi yardımıyla gelişen Alevi inancı, Anadolu toplumunun inanç ve toplumsal yapısı üzerinde etkili olmuştur. Bu inanç, sosyal bir örgütlenme şekli meydana getirmiştir. Talip, rehber, pir ve mürşit çizgisinde devam eden bir hukuk sistemi de olan Aleviliğin temelinde "Hak, Muhammed, Ali" inancı, kendi suç ve ceza sistemini belirlemiş ve geliştirmiştir. Günümüze kadar sözlü kültür aracılığıyla gelen Alevilik erkânı, Hazreti Muhammed soyundan gelen seyyid dedeler ve onlar tarafından kurulan ocaklarda halen devam etmekte ve özellikle kırsalda uygulanmaktadır. Kültür, sanatsal ya da kültürel yaratıcılıkla oluşmaktadır. Kültür zamanla endüstri haline gelmekle beraber, yeniden üretilebilir olmuştur. Çalışmada, Adorno, Bourdieu ve Benjamin'in kuramları çerçevesinde, Alevi kültürünün yeniden üretimi, Bir Ses Böler Geceyi romanı ve filmi analiz edilerek değerlendirilecektir. "Yeniden üretim" kavramı eleştirel teori bağlamında ele alınırken Yazar Ahmet Ümit, Senarist- Yönetmen- Yapımcı Ersan Arsever ve Araştırmacı Yazar İlhan Cem Erseven ile Türk Edebiyatı ve Sineması'nda gerçekliğin nasıl inşa edildiği incelenecektir. Ayrıca Alevi erkânı, uygulayıcı olarak Dede Garkın Ocağı Dedesi Hüseyin Dedekargınoğlu ile görüşülerek ve yazılarak kayda alınan kaynaklardan faydalanılarak ortaya konulacak ve önce romanda, ardından filmde, kültürün yönetmen ve senarist tarafından ne şekilde ve nasıl sunulduğu açıklanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler : Türk Edebiyatı'nda Aleviliğin Yeniden Üretimi, Türk Sineması'nda Aleviliğin Yeniden Üretimi, "Bir Ses Böler Geceyi" Roman ve Film Analizi.

Abstract:
The Alevi belief, which became widespread in nomadic communities with the arrival of the Khorasan masters in Anatolia in the 13th century and developed with the help of the hearth system, had an impact on the belief and social structure of Anatolian society. This belief has created a form of social organization. The belief in "Hak, Muhammed, Ali" at the basis of Alevism, which also has a legal system that continues in the line of talip, guide, pir and murshid, has determined and developed its own crime and punishment system. The rituals of Alevism, which have survived to the present day through oral culture, are still practiced by the seyyid grandfathers who are descendants of the Prophet Muhammad and the hearths established by them, and are still practiced especially in rural areas. Culture is formed through artistic or cultural creativity. Although culture has become industrialized over time, it has also become reproducible. In this study, within the framework of Adorno, Bourdieu and Benjamin's theories, the reproduction of Alevi culture will be evaluated by analyzing the novel and film Bir Ses Böler Geceyi (A Voice Divides the Night). While the concept of "reproduction" will be discussed in the context of critical theory, how reality is constructed in Turkish Literature and Cinema will be examined with the Author Ahmet Ümit, Screenwriter-Director-Producer Ersan Arsever and Researcher Writer İlhan Cem Erseven. In addition, Alevi rituals will be revealed by interviewing Hüseyin Dedekargınoğlu, the Dede of Dede Garkın Hearth, as a practitioner, and by making use of written and recorded sources, and it will be tried to explain how the culture is presented by the director and screenwriter, first in the novel and then in the movie.

Key Words : The Reproduction of Alevism in Turkish Literature, The Reproduction of Alevism in Turkish Movie, "A Voice Breaks the Night" Novel and Movie Analysis.