Rivayetlerde uyku adabı ve ahkâm hadislerinde uykunun değerlendirilmesi
Sleeping manners in narrations and evaluation of sleep in ahadith al ahkam
Yazar: HATİCE YERLİKAYA
Danışman: PROF. DR. FİKRET KARAPINAR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkam = Provisions ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rivayetler = Rumours ; Uyku = Sleep ; Ölüm = Death

Özet:
Allah insanı aciz ve zayıf yaratmış, hayatını idâme ettirebilmesi için insanoğlunu bazı şeylere muhtaç kılmıştır. Tıpkı nefes almak, yemek, içmek gibi uyumak da insanın ihtiyaçlarından birisidir. Allah, gündüz çalışıp rızkını arayan insanın gece dinlenebilmesi için uykuyu yaratmıştır. Kur'an-ı Kerim'de uyku, ölümle özdeşleştirilmiş, insanın uykusundan uyandığı gibi kabirden de öyle dirileceği anlatılmıştır. 
     Ayetlerde uyku kelimesi değişik terimlerle isimlendirilerek, sine ve nüâs, uykunun ilk evrelerine, rukûd ve hücu' ise son evrelerine tekabül etmektedir. 
   Hz. Peygamber uyumadan önce temizliğine azami şekilde özen göstermiş, değişik tedbirler alarak Allah'a öyle tevekkül etmiştir. Uykusunun son uykusu olabileceği düşüncesiyle dua ve zikri dilinden düşürmemiş, yatış şekillerini sağlığına ve uyku adabına uygun olarak düzenlemiştir. Sade ve mütevâzi hayat tarzını benimseyen Hz. Peygamber'in uyurken kullandığı eşyalar da bu minvaldedir. İhtiyaç dışı uyumamış, vaktini israf etmeden en güzel şekilde değerlendirmiştir. 
    Uykusunu, namaz ibadetine göre tertip etmiş, uyuyanın mükellefiyetinin olmadığını, fakat bile bile uyuyarak namaz vaktinin geçirilemeyeceğini ahkâm hadislerinde beyan etmiştir. Uyurken mahremiyet kurallarına önem vermiş, insanın bedeninin değerli olup koruması gerektiğini açıklamıştır. Her yönden insanlığa kılavuz olan Hz. Peygamber, uykusunda da insanlığa en güzel örnektir. 
       Anahtar kelimeler: Uyku, ölüm, ayet, ahkâm hadis.

Abstract:
God created man to be incapacitated and weak. He made human being need some things in order to continue his life. Just like breathing and eating is one of the experiences that people need. God has created a sleep for the night to rest for the -people who seek for their sustenance. It has been told that the human who is identified with the sleep of the Qur'an as a reminder of his sleep will be resurrected from the tomb.  
    The word sleep in different termes sine and nüâs first stages, rukûd and 'hücu' corresponds to the last stages. 
 He paid utmost attention to the cleanliness of the Prophet before he slept, taking different measures to put such trustings on Allah. His prayer and remembrance did not drop from the language of his sleep, and he arranged the forms of hospitalization in accordance with his health and sleep. The Prophet who adopts simple and modest life style is also used in sleeping. The most beautiful way without wasting time out of need. 
 He stated that he had not complied with the sleep worship according to his prayer and that he could not pass the prayer time in ahkâm hadiths. While the privacy of the body of the person, who gave importance to the rules of privacy. The Prophet is a guide to humanity in every way. 
          Keywords: Sleep, death, verse, ahkam ahadith.