قوالب الأسماء و الأفعال المجردة التي مرت في الشافية في علم التصريف  لإبن الحاجب و مقايستها بمفصل الزمخشري  و ترجمتها
İbnu'Hâcib'in eş-Şâfiye fi İlmi't-Tasrîf adlı eserinde geçen kök isim ve fiil kalıplarının ez Zemahşerî'nin Mufassıl' geçen kalıplarla mukayesesi ve tercümesi
Yazar: MEHMET KURAY
Danışman: PROF. DR. TAHİRHAN AYDIN
Mardin Artuklu Üniversitesi / Yaşayan Diller Enstitüsü / Arap Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
"İbnü'l-Hâcib ve Eş-Şâfiyye fî İlm't-Tasrîf Adlı Eseri"
Bu çalışmada, sarf ilminin kısa tarihçesi, müellifin hayatı, tahsili ve "Eş-Şâfiyye fî İlmi'tTasrîf" adlı eseri metot, muhteva ve şekilsel yönleri, birçok önemli kaynaktan faydalanılarak
ele alınmıştır. Bu kitap İbnü'l-Hâcib tarafından kaleme alındıktan hemen sonra dönemin ve
sonradan gelen dilbilimcilerin büyük ilgisine mazhar olmuş, pek çok dilbilimci tarafından
kaynak kitap kabul edilerek medreselerde ders kitabı olarak okutulmaya başlanmıştır. Tez,
üç ana başlıktan oluşmaktadır. Birinci başlıkta tasrifin sözlük ve terim anlamı, tasrifin
konusu ve amacı, sarf ilminin tarihsel gelişimi ve gelişim süreçleri üç evre olacak şekilde ele
alınmıştır. İkinci başlıkta İbnü'l-Hâcib'in hayatı, doğumu, tahsili, eğitimi, hocaları ve
talebeleri, eserleri ve ilmi kişiliği, nahiv ve sarf ilmindeki eserleri, fıkıh, usul ve akaid gibi
farklı alanlarda yazdığı eserleri, akidesi ve mezhebi, ahlaki kişiliği, yaşadığı devrin sosyal,
siyasal ve ekonomik durumu, şekil ve içerik açısından "Şâfiye", İbnü'l-Hâcib'in istifade
ettiği kaynaklar, Şafiyye'nin ele aldığı konular ve şerhleri ile ilgili bilgilere yer verilmiştir.
Üçüncü başlıkta, tezin ana konusu olan üç, dört ve beş harfli kök isimler ile mazi kök fiil
kalıpları başta Radî olmak üzere Çarperdî ve Nükrekâr gibi şarihlerin, konu hakkındaki
benzer ve farklı düşünceleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Daha sonra müellifin
ibareleri ile büyük oranda etkilenmiş olduğu Zemahşerî ve diğer selef dilbilimcilerin
ibareleri karşılaştırılmış, benzer ve farklı yönleri ortaya konmuştur.
Anahtar Sözcükler: İbnü'l-Hâcib, eş-Şâfiyye fî İlmi't-Tasrîf, Mufassal, kök-isim, fiiller
kalıpları, isimler, sarf, tasrif, Radî, Çârperdî.

Abstract:
"Ibn al-Hajib and his work: Al-Shafiyye fi Ilm al-Tasrif"
This study covers a brief history of the science of grammar, the life and education of
the author and, the methodology, content, and morphological aspects of the work " AlShafiyye fi Ilm al-Tasrif", based on citations from various important sources. The book was
well received by contemporary and later linguists after its publication and was widely
accepted as a source book by various linguists and began to be used as a course book in
madrasas. The thesis is comprised of three main sections. The first section introduces in 3
phases the lexical and terminological meaning of conjugation, the subject and purpose of
conjugation, and the historical development and development processes of the science of
grammar. The second section provides information on the life, birth, education, training,
teachers and students of Ibn al-Hajib, works and scientific personality of Ibn al-Hajib's, his
works in the fields of syntax and grammar, his works written in different areas such as
islamic law, procedures and doctrines, his dogma and sub-religion, his moral personality, the
social, political and economic situation of the period he lived, "Shafiyye" as to form and
substance, as well as the sources used by Ibn al-Hajib and the subjects included in
"Shafiyye" and its annotations. The third section covers three, four and five letter root nouns
and past root verb patterns, which are the main subject of the thesis. The study also aims to
reveal the similar and different opinions of commentators such as Charperdi and Nukrekar,
especially Radi, on the subject. And, in this study, the author's expressions, which were
largely influenced by Zamakhshari and other early linguistic scholars, are compared and
similar and different aspects are highlighted.
Keywords: Ibn al-Hajib, Al-Shafiyye fi Ilm al-Tasrıf, Mufassal, root-noun, verb
patterns, nouns, grammar, conjugation, Radi, Charperdi