Farklı hemolizat hazırlama yöntemlerinin ve HIL'in (hemoliz, ikterus ve lipemi) protrombin zamanı (PT), aktive parsiyel tromboplastin zamanı (APTT), fibrinojen ve d-dimer testlerine etkisinin incelenmesi
Evaluation of different hemolysate preparation methods and the effect of HIL on prothrombin time, active partial thromboplastin time, fibrinogen and d-dimer tests
Yazar: ORTAÇ ATEŞ
Danışman: DOÇ. DR. CANAN TOPÇUOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı / Tıbbi Biyokimya Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: D-dimer = D-dimer ; Fibrinojen = Fibrinogen ; Hemoliz = Hemolysis ; Hemostaz = Hemostasis ; Hiperbilirubinemi = Hyperbilirubinemia ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Koagülasyon = Coagulation ; Protrombin = Prothrombin ; Tromboplastin = Thromboplastin

Özet:
Amaç: Laboratuvar testlerinde; hemoliz, bilirubin ve lipidlerin sebep olduğu analitik interferans, laboratuvar tıbbının en yaygın sorunlarının başında gelir. Çalışmamızda analitik red oranlarımızı inceleyerek biz öz değerlendirme yapmakla birlikte prospektif çalışmamızda HİL interferansının koagulasyon sonuçlarımız üzerine etkisini ayrıca hemoliz interferans çalışmalarında kullanılan farklı hemolizat hazırlama yöntemlerine göre koagulasyon testlerinin analitik performansını değerlendirmeyi amaçlamaktayız.  
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızın retrospektif aşamasında hastanemizin Klinik Biyokimya Laboratuvarından 1 yıllık süreç içerisinde poliklinik ve servis bazında laboratuvarımıza gelen numunelerin red verileri LİS istatistik programından ulaşılmış olup elde edilen bu verilere göre performans değerlendirilmesi yapıldı. Çalışmamızın prospektif aşamasında ise hemoliz interferansı oluşturmak için Mekanik, Dondur-çöz ve Osmotik şok olmak üzere 3 yöntem kullanıldı. Hedef Hb konsantrasyonları 100 - 800 mg/dl  aralığında belirlendi. İkter interferansı oluşturmak için bilirubin kimyasalı kullanıldı, Hedef bilirubin konsantrasyonları 5 - 50 mg/dL aralığında belirlendi. Lipemi interferansı için parenteral lipit solüsyonu kullanıldı. Hedef lipid konsantrasyonu 200 - 1000 mg/dL olarak belirlendi. Hazırlanan bu numuneler Sysmex CS5100 cihazı kullanılarak ölçümleri yapıldı
Bulgular: Çalışmamızın retrospektif kısmında LİS' den elde edilen verilere göre hastanemizin bir yıllık laboratuvar analizlerinde toplam 50.003 sayıda testin red edildiği görüldü.  Numune red nedenleri incelendiğinde en yüksek payın uygunsuz alınmış numune olduğu, onu sırasıyla yetersiz numune, hemolizli numunne ve pıhtılı numunenin takip ettiği görülmektedir. Çalışmamızın prospektif kısmında HIL interferans sonuçları herhangi bir interferans içermeyen sonuçlara göre %BİAS'ı hesaplandı. Hemoliz interferansında farklı Hemolizat hazırlama yöntemleri ile elde edilen sonuçlara göre PT ve APTT testlerinde hiçbir yöntemde hesaplanan % BİAS kabul edilebilir sınırları aşmaz iken Fibrinojenin H4 ve H5 hemoliz indekslerinde ölçülen değerlerinde her bir yöntem için sonuç alınamadığı görüldü. D-Dimer testinde ise Mekanik yöntem için H4 ve H5, Dondur-çöz yöntemi için H5, Osmotik şok yöntemi için H3, H4, H5 hemoliz indeksi değerlerinde CLSI'ın kabul edilebilir aralık olarak belirlediği % BİAS aralığı olan %10'u aştığı görüldü. Lipemi interferansına bakıldığında PT, APTT, Fibrinojen testi için L1 – L5 lipemi indeksleri arasında ölçülen değerlerin % BİAS'ı kabul edilebilir aralıkta olduğu ancak L5 lipemi indeksinde ölçülen değerlerden sonuç alınamadığı görüldü. D-Dimer testi için ise tüm sonuçların % BİAS'ı kabul edilebilir aralıkta bulundu. İkter interferansında PT, APTT, Fibrinojen ve D,Dimer için tüm ikter indeks aralıklarında ölçülen sonuçların % BİAS'ı kabul edilebilir aralıklarda bulundu.
Sonuç: Test sonuçlarında farklı ölçüm yöntemlerinin analiz sonuçlarında laboratuvarlar arası harmonizasyonun karşılaştırılabilirlik düzeyine ulaşmak için doğru bir ölçüm sistemi uygulamak gerekli olduğu kadar interferans çalışmalarında da geçerli ve takip edilebilir bilgi sağlamak için farklı interferans çalışmaları arasında yüksek derecede kalite ve standardizasyon oluşturmak da oldukça önemlidir.

Abstract:
Aim: In laboratory analyses, analytic interference caused by hemolysis, bilirubin and lipids ranks first among the most common problems of laboratory medicine. In the present study, although we performed self-assessment by reviewing our analytic refusal ratio, the prospective phase of the study aimed to identify the effect of HIL interference on coagulation results as well as the analytic performance of coagulation tests according to various hemolysate preparation methods used in hemolysis interference studies.  
Material and Method: In the retrospective phase of our study, data about the refusal of specimens delivered to our laboratory from policlinics and clinics in a year were retrieved from the LIS statistics program, and performance assessment was performed accordingly. In the prospective phase, three methods were used to create hemolysis interference; Mechanical, Freeze-melt and Osmotic shock. Target Hb concentration was predefined to be 100 - 800 mg/dl. Bilirubin chemical was used to create icterus interference. Target bilirubin concentration was predefined to be 5 - 50 mg/dL. Lipemia interference was created using lipid solution. Target lipid concentration was predefined to be 200 - 1000 mg/dL. These samples were measured using Sysmex CS5100 device.
Results: In the retrospective phase of the study, it was determined based on the data from LIS that a total of 50,003 tests among one-year laboratory analyses in our hospital had been refused. Regarding the reasons for the refusal of specimen, inappropriate sample collection ranks first followed by inadequate sample, hemolyzed specimen and coagulated specimen, respectively. In the prospective phase of the study, BIAS% was calculated for the results with HIL interference vs. the results with no interference. For hemolysis interference according to the results obtained by different hemolysate preparation methods, the BIAS% calculated by any method was within the acceptable limits for PT and APTT tests, whereas Fibrinogen value measured at H4 and H5 hemolysis indices gave no result with any of the methods. It was observed that D-Dimer test exceeded 10%, which is defined by CLSI as the acceptable limit of BIAS%, at hemolysis indices of H4 and H5 by mechanical method, H5 by Freeze-melt method and H3, H4 and H5 by Osmotic shock method. With regard to the lipemia interference, it was observed that the BIAS% of the values measured at L1-L5 lipemia indices for PT, APTT and Fibrinogen tests were within the acceptable range but that no result was obtain at L5 lipemia index. The BIAS% for all results of D-Dimer test was within the acceptable range. Regarding icterus interference, BIAS% of the results measured in all ranges of icterus index for PT, APTT, Fibrinogen and D-Dimer were within the acceptable ranges.
Conclusion: Regarding test results, an accurate measurement system is required to achieve the comparability level of harmonization between the laboratories in terms of the results obtained by different methods of analysis, and it is quite important to establish high quality and standardization between different interference studies to obtain valid and traceable information as well.