Pulmoner hipertansiyonlu çocuklarda anksiyete ve depresyon sıklığının değerlendirilmesi
Evaluation of the frequency of anxiety and depression in children with pulmonary hypertension
Yazar: BESRA SEVİM
Danışman: PROF. DR. ALPER AKIN
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Pulmoner Hipertansiyon, hayatı ciddi derecede kısıtlayan, mortalite oranı
yüksek bir hastalıktır. Hastalığın başlangıç aşamasında çoğu hastada var olan
halsizlik, nefes darlığı ve efor kapasitesindeki düşüş hastalığın şiddeti arttıkça daha
belirgin hale gelir. Bu durum hem hastaların hem de hasta yakınlarının duygusal,
psikolojik, sosyal, mali ve ruhsal halleri üzerinde oldukça etkilidir. Literatürde
yapılan birçok çalışma PH hastalarında anksiyete ve depresyon sıklığının arttığını
göstermektedir. Bu çalışmada pulmoner hipertansiyonlu çocuklarda anksiyete ve
depresyon düzeyleri ile duygusal ve davranışsal sorunların (saldırganlık, sosyal
sorunlar vb.) araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma 01.07.2022 ve 01.12.2023 yılları arasında Dicle
Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Kardiyoloji Polikliniğine başvuran 6-18
yaş arası hastalarla gerçekleştirildi. Pulmoner hipertansiyon nedeniyle
polikliniğimizde takipli olan yaşları 6 ile18 arasında değişen ve Down sendromlu
olmayan 50 hasta çalışmaya alındı. Ayrıca Dicle üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi
çocuk genel polikliniğine başvuran kronik bir rahatsızlığı olmayan 6-18 yaşlarında
50 kontrol grubu seçildi. Hem hastalara hem de kontrol grubuna 6-18 yaş çocuk ve
gençler için davranış değerlendirme ölçeği uygulandı. Anket sonuçları çocuk
psikiyatri uzmanıyla birlikte değerlendirildi.
Bulgular: Hasta grubunun yaş ortalaması 168,44±48,70 ay olup 26'sı (%52) erkek,
24'ü (%48) kızdı. Kontrol grubunun yaş ortalaması 152,86±50,32 ay, 32'si (%64)
kız, 18'i (%36) erkekti. Kontrol grubu ile hasta grubu arasında cinsiyet, yaş ile vücut
kitle indeksi açısından fark görülmedi (p>0.05). Hasta grubunun % 90'nında altta
yatan konjenital bir kalp hastalığı mevcuttu. En sık görüleniyse VSD (ventriküler
septal defekt) idi. Hasta grubunda anksiyete/ depresyon, kurallara karşı gelme,
saldırgan davranışlar, sosyal sorunlar, düşünce sorunları, dikkat sorunları, somatik
yakınmalar, içe yönelim, dışa yönelim, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası
stres bozukluğu, duygu durum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, somatizasyon
bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma karşıt gelme
bozukluğu, davranım bozukluğu istatiksel açıdan anlamlı düzeyde daha fazla
görüldü. Hasta grubunda ALT değeri ile dikkat sorunları arasında pozitif korelasyon
tespit edildi (r=0,315, p=0,026). Hasta grubunda MCV değeriyle saldırgan
iii
davranışlar arasında negatif korelasyon görüldü (r=-0,303, p=0,033). Hasta grubunda
trombosit değeriyle anksiyete/depresyon (r=-0,401, p=0,004), sosyal içe
dönüklük/depresyon (r=-0,372, p=0,008), dikkat sorunları (r=-0,297, p=0,036),
somatik yakınmalar (r:0,361, p:0,010) ve içe yönelim (r=-0,475, p<0,001) arasında
negatif korelasyon saptandı. Hasta grubunda BUN değeriyle içe yönelim arasında
pozitif korelasyon görüldü (r=0,297, p=0,036). Hasta grubunda potasyum değeri ile
sosyal içe dönüklük/depresyon (r=-0,311, p=0,028) ve içe yönelim (r=-0,351,
p=0,013) arasında negatif korelasyon görüldü. Yine hasta grubunda kalsiyum ile
sosyal içe dönüklük/depresyon (r=-0,384, p=0,006) arasında negatif korelasyon tespit
edildi. Hasta grubunda oksijen satürasyonu, BNP ile ekokardiyografi ve anjiyografi
verilerinden elde dilen PVR, PVR/SVR, oPAB değerleri arasında herhangi bir ilişki
saptanmadı.
Sonuç: Pulmoner hipertansiyonlu çocuklarla yaptığımız çalışmada hasta grubunda
kontrol grubuna göre anksiyete/depresyon, kurallara karşı gelme, saldırgan
davranışlar, sosyal sorunlar, düşünce sorunları, dikkat sorunları, somatik yakınmalar,
içe yönelim, dışa yönelim, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres
bozukluğu, duygu durum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, somatizasyon bozukluğu,
dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma karşıt gelme bozukluğu,
davranım bozukluğu istatiksel açıdan anlamlı düzeyde daha fazla görüldü. Hasta
grubunda trombosit değeriyle anksiyete/depresyon, sosyal içe dönüklük/depresyon,
dikkat sorunları, somatik yakınmalar ve içe yönelim arasında negatif korelasyon
saptandı. Hasta grubunda oksijen satürasyonu, BNP ile ekokardiyografi ve
anjiyografi verilerinden elde dilen PVR, PVR/SVR, oPAB değerleri davranış
değerlendirme ölçeğiyle karşılaştırıldı. Ancak herhangi bir ilişki tespit edilemedi.
Pediyatrik yaş grubunda bu tür çalışmalar yetersiz olduğu için bulgularımızı
destekleyecek daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Pulmoner hipertansiyon, Anksiyete, Depresyon, ÇocukAmaç: Pulmoner Hipertansiyon, hayatı ciddi derecede kısıtlayan, mortalite oranı
yüksek bir hastalıktır. Hastalığın başlangıç aşamasında çoğu hastada var olan
halsizlik, nefes darlığı ve efor kapasitesindeki düşüş hastalığın şiddeti arttıkça daha
belirgin hale gelir. Bu durum hem hastaların hem de hasta yakınlarının duygusal,
psikolojik, sosyal, mali ve ruhsal halleri üzerinde oldukça etkilidir. Literatürde
yapılan birçok çalışma PH hastalarında anksiyete ve depresyon sıklığının arttığını
göstermektedir. Bu çalışmada pulmoner hipertansiyonlu çocuklarda anksiyete ve
depresyon düzeyleri ile duygusal ve davranışsal sorunların (saldırganlık, sosyal
sorunlar vb.) araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma 01.07.2022 ve 01.12.2023 yılları arasında Dicle
Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Kardiyoloji Polikliniğine başvuran 6-18
yaş arası hastalarla gerçekleştirildi. Pulmoner hipertansiyon nedeniyle
polikliniğimizde takipli olan yaşları 6 ile18 arasında değişen ve Down sendromlu
olmayan 50 hasta çalışmaya alındı. Ayrıca Dicle üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi
çocuk genel polikliniğine başvuran kronik bir rahatsızlığı olmayan 6-18 yaşlarında
50 kontrol grubu seçildi. Hem hastalara hem de kontrol grubuna 6-18 yaş çocuk ve
gençler için davranış değerlendirme ölçeği uygulandı. Anket sonuçları çocuk
psikiyatri uzmanıyla birlikte değerlendirildi.
Bulgular: Hasta grubunun yaş ortalaması 168,44±48,70 ay olup 26'sı (%52) erkek,
24'ü (%48) kızdı. Kontrol grubunun yaş ortalaması 152,86±50,32 ay, 32'si (%64)
kız, 18'i (%36) erkekti. Kontrol grubu ile hasta grubu arasında cinsiyet, yaş ile vücut
kitle indeksi açısından fark görülmedi (p>0.05). Hasta grubunun % 90'nında altta
yatan konjenital bir kalp hastalığı mevcuttu. En sık görüleniyse VSD (ventriküler
septal defekt) idi. Hasta grubunda anksiyete/ depresyon, kurallara karşı gelme,
saldırgan davranışlar, sosyal sorunlar, düşünce sorunları, dikkat sorunları, somatik
yakınmalar, içe yönelim, dışa yönelim, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası
stres bozukluğu, duygu durum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, somatizasyon
bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma karşıt gelme
bozukluğu, davranım bozukluğu istatiksel açıdan anlamlı düzeyde daha fazla
görüldü. Hasta grubunda ALT değeri ile dikkat sorunları arasında pozitif korelasyon
tespit edildi (r=0,315, p=0,026). Hasta grubunda MCV değeriyle saldırgan
iii
davranışlar arasında negatif korelasyon görüldü (r=-0,303, p=0,033). Hasta grubunda
trombosit değeriyle anksiyete/depresyon (r=-0,401, p=0,004), sosyal içe
dönüklük/depresyon (r=-0,372, p=0,008), dikkat sorunları (r=-0,297, p=0,036),
somatik yakınmalar (r:0,361, p:0,010) ve içe yönelim (r=-0,475, p<0,001) arasında
negatif korelasyon saptandı. Hasta grubunda BUN değeriyle içe yönelim arasında
pozitif korelasyon görüldü (r=0,297, p=0,036). Hasta grubunda potasyum değeri ile
sosyal içe dönüklük/depresyon (r=-0,311, p=0,028) ve içe yönelim (r=-0,351,
p=0,013) arasında negatif korelasyon görüldü. Yine hasta grubunda kalsiyum ile
sosyal içe dönüklük/depresyon (r=-0,384, p=0,006) arasında negatif korelasyon tespit
edildi. Hasta grubunda oksijen satürasyonu, BNP ile ekokardiyografi ve anjiyografi
verilerinden elde dilen PVR, PVR/SVR, oPAB değerleri arasında herhangi bir ilişki
saptanmadı.
Sonuç: Pulmoner hipertansiyonlu çocuklarla yaptığımız çalışmada hasta grubunda
kontrol grubuna göre anksiyete/depresyon, kurallara karşı gelme, saldırgan
davranışlar, sosyal sorunlar, düşünce sorunları, dikkat sorunları, somatik yakınmalar,
içe yönelim, dışa yönelim, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres
bozukluğu, duygu durum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, somatizasyon bozukluğu,
dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma karşıt gelme bozukluğu,
davranım bozukluğu istatiksel açıdan anlamlı düzeyde daha fazla görüldü. Hasta
grubunda trombosit değeriyle anksiyete/depresyon, sosyal içe dönüklük/depresyon,
dikkat sorunları, somatik yakınmalar ve içe yönelim arasında negatif korelasyon
saptandı. Hasta grubunda oksijen satürasyonu, BNP ile ekokardiyografi ve
anjiyografi verilerinden elde dilen PVR, PVR/SVR, oPAB değerleri davranış
değerlendirme ölçeğiyle karşılaştırıldı. Ancak herhangi bir ilişki tespit edilemedi.
Pediyatrik yaş grubunda bu tür çalışmalar yetersiz olduğu için bulgularımızı
destekleyecek daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Pulmoner hipertansiyon, Anksiyete, Depresyon, Çocuk

Abstract:
Purpose: Pulmonary Hypertension is a disease that severely limits life and has a
high mortality rate. Weakness, shortness of breath and decrease in exercise capacity,
which are present in most patients at the initial stage of the disease, become more
evident as the severity of the disease increases. This situation has a great impact on
the emotional, psychological, social, financial and spiritual states of both patients and
their relatives. Many studies in the literature show that the frequency of anxiety and
depression increases in PD patients. This study aimed to investigate anxiety and
depression levels and emotional and behavioral problems (aggression, social
problems, etc.) in children with pulmonary hypertension.
Materials and Methods: The study was conducted with patients aged 6-18 years
who applied to the Pediatric Cardiology Polyclinic of Dicle University Faculty of
Medicine Hospital between 01.07.2022 and 01.12.2023. Down syndrome, aged
between 6 and 18, who are being followed up in our outpatient clinic due to
pulmonary hypertension. 50 patients without the syndrome were included in the
study. In addition, 50 control groups, aged 6-18 years old, who did not have a
chronic disease and applied to the pediatric general polyclinic of Dicle University
Faculty of Medicine Hospital, were selected. A behavioral assessment scale for
children and young people aged 6-18 was applied to both patients and the control
group. The survey results were evaluated together with a child psychiatrist.
Findings: The average age of the patient group was 168.44±48.70 months, 26 (52%)
were boys and 24 (48%) were girls. The average age of the control group was
152.86±50.32 months, 32 (64%) were girls and 18 (36%) were boys. There was no
difference between the control group and the patient group in terms of gender, age
and body mass index (p>0.05). 90% of the patient group had an underlying
congenital heart disease. The most common is VSD (ventricular septal defect). In the
patient group, anxiety / depression, disobeying the rules, aggressive behavior, social
problems, thought problems, attention problems, somatic complaints, internalization,
externalization, obsessive compulsive disorder, post-traumatic stress disorder, mood
disorder, anxiety disorder, somatization disorder, Attention deficit hyperactivity
disorder, oppositional defiant disorder, and conduct disorder were statistically
significantly more common. A positive correlation was detected between ALT value
v
and attention problems in the patient group (r=0.315, p=0.026). A negative
correlation was observed between MCV value and aggressive behavior in the patient
group (r=-0.303, p=0.033). In the patient group, anxiety /depression (r=-0.401,
p=0.004), social introversion/depression (r=-0.372, p=0.008), attention problems (r=-
0.297, p=0.036), somatic complaints (A negative correlation was detected between
r:0.361, p:0.010) and internalizing (r=-0.475, p<0.001). A positive correlation was
observed between BUN value and internalizing in the patient group (r=0.297,
p=0.036). In the patient group, a negative correlation was observed between
potassium value and social introversion /depression (r=-0.311, p=0.028) and
internalization (r=-0.351, p=0.013). Again, in the patient group, there was a negative
correlation between calcium and social introversion/depression (r=-0.384, p=0.006).
It was detected. In the patient group, no relationship was detected between oxygen
saturation, BNP and PVR, PVR/SVR, oPAP values obtained from echocardiography
and angiography data.
Conclusion: In our study with children with pulmonary hypertension, anxiety
/depression, rule-breaking, aggressive behavior, social problems, thought problems,
attention problems, somatic complaints, internalization, externalization, obsessive
symptoms were more common in the patient group than in the control group.
Compulsive disorder, post-traumatic stress disorder, mood disorder, anxiety disorder,
somatization disorder, attention deficit hyperactivity disorder, oppositional defiant
disorder, and conduct disorder were statistically significantly more common. In the
patient group, a negative correlation was detected between platelet count and anxiety
/depression, social introversion/depression, attention problems, somatic complaints
and internalization. In the patient group, oxygen saturation, BNP, PVR, PVR/SVR
and oPAP values obtained from echocardiography and angiography data were
compared with the behavioral assessment scale. However, no relationship could be
detected. Since such studies are insufficient in the pediatric age group, more studies
are needed to support our findings.
Key Words: Pulmonary hypertension, Anxiety, Depression, Child