Psikolojik sermayenin örgütsel bağlılık üzerindeki etkisinde iş-yaşam dengesinin aracılık rolü: KTMÜ örneği
The mediating role of work-life balance in the effect of psychological capital on the organizational commintment: A research at KTMU - психологиялык капиталдын уюмга болгон байланууга тийгизген таасирине карата жумуш-жеке жашообалансында аткарган ортомчулук ролу: МАНАС университетинин мисалында
Yazar: DURMUŞ BİLGE AKKUŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEYİL NAJİMUDİNOVA ; PROF. DR. HASAN GÜL
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Psikolojik sermaye = Psychological capital ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; Üniversite personeli = University personnel ; İş-yaşam dengesi = Work-life balance

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı çalışanların psikolojik sermaye düzeyi ile örgütsel bağlılık düzeyi arasındaki ilişkide iş-yaşam dengesinin aracılık rolünü ortaya çıkarmaktır. İkinci olarak, çalışanların belirli demografik özellikleri bakımından psikolojik sermaye, örgütsel bağlılık ve iş-yaşam dengesi düzeylerinin farklılaşma durumu ve son olarak Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi personelinin psikolojik sermaye, örgütsel bağlılık ve iş-yaşam dengesi düzeylerinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır.
Tezin ilk bölümünde psikolojik sermaye kavramı açıklanmıştır. Psikolojik sermaye türleri ve psikolojik sermayeye etki eden örgütsel ve kişisel faktörler detaylandırılarak irdelenmiştir. İkinci bölümde örgütsel bağlılık kavramı ele alınmış; alt boyutları ve bağlılık üzerinde etkisi olan faktörler incelenmiştir. Bir sonraki bölümde iş-yaşam dengesi kavramı ele alınmış; iş-yaşam dengesini etkileyen faktörler, dengenin olmadığı durumlarda ortaya çıkan problemler ile problemlerin örgütsel ve bireysel çözüm yolları incelenmiştir.
Dördüncü bölüm araştırmanın analiz kısımını içermektedir. Araştırma Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinde çalışmakta olan akademik ve idari personel üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu mertebede tabakalı rastgele örnekleme yöntemi ile 447 adet anket elde edilmiş, 411 tanesi analize dâhil edilmiştir. Anket çalışmasının ilk bölümünde "kişisel bilgi formu" yer almaktadır. Bu bölümde personelin demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, unvan, uyruk, medeni durum, kurumda çalışma yılı, toplam çalışma yılı) ile ilgili sorular bulunmaktadır. Soru formunun ikinci bölümünde; Nguen ve Nguen tarafından geliştirilen "İş-Yaşam Dengesi Ölçeği", üçüncü bölümde Meyer ve Allen tarafından geliştirilen "Örgütsel Bağlılık Ölçeği", dördüncü bölümde ise Luthans, Avolio ve Youseff tarafından geliştirilen "Psikolojik Sermaye Ölçeği" kullanılmıştır.
Analiz sonuçları SPSS 23 ve IBM SPSS Amos v.24 programları kullanılarak ortaya çıkarılmıştır. Toplanan veri setinin güvenilirlik ve doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) yapılmış, t-testi, tek yönlü varyans analizi (Anova) ile analiz edilmiş, farklılaşma durumunun hangi gruplar arasında olduğu ise PostHoc Tukey ile belirlenmiştir. Ayrıca araştırma modelini oluşturan ilişkilerin ve aracılık ilişkisinin test edilebilmesi için "Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)" kullanılmıştır.
Araştırmaya konu olan üç değişkenin her biri için kontrol değişkenleri aracılığıyla farklılık analizleri gerçekleştirilmiş olup, çalışanların demografik özelliklerine göre bir takım farklılıklar olduğu ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda psikolojik sermayenin örgütsel bağlılık ve iş-yaşam dengesi üzerinde ve iş-yaşam dengesinin örgütsel bağlılık üzerinde olumlu etkisi olduğu ayrıca psikolojik sermayenin örgütsel bağlılık üzerindeki etkisinde iş-yaşam dengesinin kısmi aracılık rolünün bulunduğu belirlenmiştir. Uygulanan bootstrap ve Sobel testi sonuçları da iş-yaşam dengesinin kısmi aracılık rolünün anlamlı olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, araştırma değişkenleri çerçevesinde, çalışanların psikolojik sermaye düzeyleri ile doğrudan, hem de iş-yaşam dengesinin sağlanması sayesinde kısmen bu unsurlar aracılığıyla örgütsel bağlılığı etkilediği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: Psikolojik Sermaye, Örgütsel Bağlılık, İş-Yaşam Dengesi, Aracılık Etkisi, Üniversite

Abstract:
Main objective of this research is to find out the mediating role of work-life balance in the relationship between psychological capital level and organizational commitment level of the employees. Secondly, the differentiation of psychological capital, organizational commitment and work-life balance levels according to employees' particular demographic characteristics, and finally, psychological capital, organizational commitment and work-life balance levels of Kyrgyz-Turkish Manas University staff are aimed to be determined.
In the first chapter of the thesis, the concept of psychological capital is explained. Types of psychological capital and organizational and individual factors affecting psychological capital were evaluated in detail. In the second chapter, the concept of organizational commitment was discussed; its sub-dimensions and the factors affecting the commitment were examined. In the third chapter, the concept of work-life balance was discussed; factors affecting work-life balance, problems occuring in the absence of balance and organizational and individual solutions of the problems were examined.
The fourth chapter includes the practice stage of the research. The research was conducted on the administrative and academic staff of Kyrgyz-Turkish Manas University. In this stage, 447 survey responses were obtained by simple random sampling method; 411 were included in the analysis. In the first part of the survey there are questions regarding to the demographic characteristics of the staff (age, gender, title, nationality, marital status, year of employment at the institution, total year of employment). In the second part of the questionnaire; "Work Life Balance Scale" developed by Nguen and Nguen; in the third part, "Organizational Commitment Scale" developed by Meyer and Allen; and in the fourth part, "Psychological Capital Scale" developed by Luthans, Avolio and Youseff were used. Analysis results were obtained using SPSS 23 and IBM SPSS Amos v.24 applications. The reliability and confirmatory factor analysis (CFA) of the collected data were made, the data were analyzed by t-test, one-way analysis of variance (Anova), between which groups there was differentiation was determined by Posthoc Tukey. In addition, "Structural Equation Model (SEM)" was used to test the relationships that form the research model and the mediation relationship.
For each of the three variables that are the subject of the research, differences were analyzed by means of control variables, and it was determined that there were some differences according to the demographic characteristics of the employees. In line with the findings, it has been determined that psychological capital has a positive effect on organizational commitment and work-life balance and work-life balance on organizational commitment, and psychological capital has a partial mediating role in the effect of organizational commitment. The applied bootstrap and Sobel test results also showed that the partial mediating role of work-life balance is significant. As a result, it can be said that, within the framework of research variables, through these factors, it affects organizational commitment, directly with the psychological capital levels of the employees, and partially thanks to ensuring the work-life balance.
Keywords: Psychological Capital, Organizational Commitment, Work-life Balance, Mediating Effect, higher education institution





Бул изилдөөнүн негизги максаты адам ресурстарынын ээ болгон психологиялык
капитал деңгээли менен уюмга болгон байлануу деңгээли арасындагы байланышта
жумуш –жеке жашоо ортосундагы баланста аткарган ролун аныктоо болуп эсептелет.
Экинчиден, адам ресурстарынын белгилүү демографиялык өзгөчөлүктөрүнө жараша
психологиялык капитал, уюмга болгон байлануу жана жумуш-жеке жашоо ортосундагы
тең салмактуулугунун деңгээлдеринин айырмалануусу жана ошондой эле Кыргыз-Түрк
Манас Университетинин кызматкерлеринин психологиялык капиталы, уюмга болгон
байлануу жана жумуш-жеке жашоо балансынын деңгээлдеринин аныкталышы
максатталган.
Диссертациянын биринчи бөлүмүндө психологиялык капитал түшүнүгү
теориялык жактан каралган. Психологиялык капитал түрлөрү жана психологиялык
капиталга таасирин тийгизген уюмдук жана жеке факторлор деталдуу түрдө изилденген.
Экинчи бөлүмдө уюмга болгон байлануу концепциясы каралып, ага таасирин тийгизген
факторлор изилденди. Үчүнчү бөлүмдө жумуш-жеке жашоо балансы кеонцепциясы
каралып, жумуш ага таасирин тийгизген факторлор, тең салмактуулук бузулган
учурларда пайда болгон проблемалар менен бул проблемалардын уюмдук жана жеке
түрдө чечүү жолдору изилденди.
Төртүнчү бөлүм диссертациянын эмпирикалык изилдөөнүн ишке ашыруу этабын
камтыйт. Изилдөө Кыргыз-Түрк «Манас» Университетинде иштеген окутуучулар жана
административдик кызматкерлерге карата жүргүзүлгөн. Бул этапта жөнөкөй кокустук
үлгү топ тандоо ыкмасы менен 447 даана анкета чогултулду, 411 даанасы анализге
алынды. Сурамжылоо формасынын биринчи бөлүмүндө кызматкердин демографиялык
өзгөчөлүктөрү (жашы, жынысы, ээлеген кызматы, улуту, үй-бүлөлүк абалы, мекемеде
жалпы иштеген жылы, жалпы иштеген жылы) менен байланыштуу суроолор орун алган.
Суроо формасынын экинчи бөлүмүндө; Nguen жана Nguen тарабынан даярдалган
«жумуш-жеке жашоосу тең салмактуулук шкаласы», үчүнчү бөлүмүндө Meyer жана
Allen тарабынан даярдалган «уюмга болгон байлануу шкаласы», төртүчү бөлүмүндө
Luthans, Avolio жана Youseff тарабынан даярдалган «психологиялык капитал шкаласы»
колдонулду.
Анализдин жыйынтыктары SPSS 23 жана IBM SPSS Amos v.24 программаларын
колдонуу менен алынды. Топтолгон маалыматтардын ишенимдүүлүк жана түздөөчү
фактор анализдери (DFA) жасалды, чийки маалыматтарга карата Т-тести, бир тараптуу
дисперсиялык анализ (Anova) жасалды, айырмачылыктар кайсы группалар арасында
болгондугу болсо, PostHoc Tukey менен аныкталды. Айрыкча, изилдөө моделин түзгөн
байланыштардын жана ортомчулук байланышынын тест кылуу үчүн «структуралык
теңдемелерди моделдөө" колдонулду.
Изилдөөнүн негизин түзгөн үч өзгөрмөнүн ар бири үчүн контролдук өзгөрмө
чоңдуктары жолу менен статистикалык айырмачылык анализдери жасалып,
кызматкерлердин демографиялык өзгөчөлүктөрүнө жараша бир топ
айырмачылыктардын болгондугу аныкталды. Алынган жыйынтыктардын негизинде,
психологиялык капиталдын уюмга болгон байлануу жана жумуш-жеке жашоо
балансына жана жумуш-жеке жашоо балансынын уюмга болгон байланууга карата оң
таасири болгондугу, айрыкча, психологиялык капиталдын уюмга болгон байланууга
карата таасиринде жумуш-жеке жашоо балансынын толук эмес ортомчулук ролунун
болгондугу аныкталды. Колдонулган bootstrap жана Sobel тесттеринин жыйынтыктары
дагы жумуш-жеке жашоо балансынын толук эмес ортомчулук ролунун маанилүү
болгондугун көрсөттү. Жыйынтыктап айтканда, изилдөө моделиндеги өзгөрмө
чоңдуктар кызматкерлердин психологиялык капитал деңгээлдери менен түздөн-түз,
ошондой эле жумуш-жеке жашоо балансын камсыз кылуу аркылуу толук эмес уюмга
болгон байланууга таасир тийгизгендигин айтууга болот.
Негизги сөздөр: психологиялык капитал, уюмга болгон байлануу, жумуш-жеке жашоо
балансы, ортомчулук, жогорку окуу жайы