Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin temel yargısal ilkeler kapsamında incelenmesi
Analysis of online dispute resolution methods in the scope of fundamental judicial rights
Yazar: HÜSEYİN ZORLU
Danışman: DOÇ. DR. ERSİN ERDOĞAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adil yargılanma = Fair trial ; Alternatif uyuşmazlık = Alternate dispute ; Hukuki uyuşmazlıklar = Legal disputes ; Medeni usul hukuku = Law of civil procedura ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Yargılama = Judgement ; Çevrimiçi = Online

Özet:
Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri kavramı, geleneksel yargılama yöntemlerinin sorgulanması, bir başka deyişle devlet yargılaması ve alternatif çözüm yöntemlerinin yerine çağın gereklerine uygun yeni uyuşmazlık çözüm yöntemleri arayışı sonucunda ortaya çıkmış bir kavramdır. Devlet yargısının ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin özellikle sanal ortamda meydana gelen uyuşmazlıklar için yetersiz hâle gelmesi sonucu, bu uyuşmazlıkların sanal ortamın ve teknolojinin getirdiği imkânlarla çözülmesi ihtiyacını doğmuştur. Tıpkı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri gibi adalete erişim ve adil yargılanma hakkının bir gereği olarak ortaya çıkan çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin neredeyse otuz yıllık bir geçmişi olmasına rağmen, tanımı ve kapsamı konusunda öğretide bir fikir birliği mevcut değildir.
Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin sanal ortama aktarılmış hâli olarak ortaya çıkmıştır. Nitekim bu yöntemlere dair öğretide yapılan temel sınıflandırma çevrim içi müzakere, çevrim içi arabuluculuk, çevrim içi tahkim şeklindedir. Ancak çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri zamanla devlet yargılamalarına da teşmil edilir hâle gelmiştir. Bu yüzden çevrim içi yargılamalar da bu sınıflandırmanın son parçası olarak görülmeye başlanmıştır. Ayrıca belirtilmelidir ki bu sınıflandırmalara girmeyen kendine özgü metotların geliştirildiği, çeşitli yazılımların kullanılması suretiyle uyuşmazlıkların çözüldüğü çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri de mevcuttur. 
Çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemleri devlet yargılamalarını da etkilemiş ve zamanla bazı ülkelerde devlet yargısında kullanılmaya başlanmıştır. Bu yüzden çevrim içi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin medenî usûl hukuku, özellikle de temel yargısal ilkeler bağlamında değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Söz konusu yöntemler, bazı açılardan temel yargısal hakların yerine getirilmesine hizmet edebilir. Ancak birtakım yönleri sebebiyle bu yöntemler temel yargısal ilkelerin ihlâli sonucunu da doğurabilir.

Abstract:
The concept of online dispute resolution methods is a concept that emerged as a result of the questioning of traditional judicial methods, in other words, the search for new dispute resolution methods in accordance with the requirements of the age instead of state trial and alternative resolution methods. As a result of the state judiciary and alternative dispute resolution methods becoming insufficient especially for disputes that occur in the virtual environment, the need to resolve these disputes with the possibilities brought by the virtual environment and technology has arisen. Just like alternative dispute resolution methods, although online dispute resolution methods, which emerged as a requirement of the right to access to justice and fair trial, have a history of almost thirty years, there is no consensus in the doctrine about its definition and scope.
Online dispute resolution methods have emerged as alternative dispute resolution methods transferred to the virtual environment. As a matter of fact, the basic classification made in the teaching of these methods is online negotiation, online mediation, online arbitration. However, online dispute resolution methods have gradually become extended to state proceedings. For this reason, online trials have also begun to be seen as the last part of this classification. It should also be noted that there are online dispute resolution methods, in which unique methods that do not fall into these classifications are developed and disputes are resolved by using various software.
Online dispute resolution methods have also affected state jurisdictions and have started to be used in state jurisdictions in some countries over time. Therefore, it is important to evaluate online dispute resolution methods in the context of civil procedure law, especially basic judicial principles. These methods may in some respects serve to fulfill fundamental judicial rights. However, due to some aspects, these methods may also result in a violation of fundamental judicial principles.