Avrupa Birliği'nde dijital hak ve ilkelerin söylemsel inşası
The discursive construction of digital rights and principles in the European union
Yazar: SEDA ERGÜL
Danışman: PROF. DR. MEHMET CEM PEKMAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Dijitalleşmeyle birlikte temel hak ihlalleri ve eşitsizliklerin farklı boyutlar kazanarak yaşanmaya devam etmesi, 1970'lerde iletişim hakkı kavramı etrafında şekillenen tartışmaları dijital haklar ya da internet hakları başlıkları altında yeniden gündeme getirmiştir. İletişim hakkı tartışmalarında üzerinde uzlaşılan tek bir tanım yapılamaması ve kabul edilen enformasyon toplumu modeline göre farklı iletişim hakları söylemlerinin ortaya çıkmasına benzer biçimde dijital hakların içerikleri de çeşitlilik göstermiştir. "Dijital Anayasacılık" trendi ile dijital haklara yönelik küresel, bölgesel ve ulusal düzeyde pek çok "norm" ve bildirge ortaya çıkmış, Avrupa Birliği de Aralık 2022'de "Dijital On Yıl İçin Dijital Haklar ve İlkeler Bildirgesi"ni imzalamıştır. Çalışmanın amacı söz konusu bildirge ile Avrupa Birliği'nde dijital hak ve ilkelerin hangi söylemler bağlamında şekillendiğini ortaya çıkarmaktır. Bu doğrultuda öncelikle bildirgenin hazırlanmasına yol açan çeşitli etkenler tarihsel süreç içerisinde bilgi toplumu, iletişim hakları, dijital haklar, dijital anayasacılık gibi kavramlar bağlamında incelenmiştir. Ardından AB tarafından yayımlanan politika belgeleri üzerinden AB'nin internet yönetişimi, bilgi toplumu ve dijital dönüşüme ilişkin kurumsallaşmış söylemi değerlendirilmiştir. Avrupa Dijital Haklar ve İlkeler Bildirgesi'nin hazırlanma sürecine dâhil olan paydaş grupları arasındaki söylem koalisyonları ve rakip söylemler, paydaş görüşlerinde ön plana çıkarılan hak, değer ve ilkeler ve bunların nihai bildirgede ne ölçüde yer bulabildiği argümantatif söylem analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bildirgede sürece katılan sivil toplum örgütlerinin katkılarıyla internetin toplumsal ve demokratik boyutlarının korunması ve geliştirilmesine yönelik bir vurgu yapıldığı ancak AB'nin piyasa mekanizmalarına güven duyan kurumsallaşmış söyleminin etkisiyle dijital hakların Dijital Tek Pazar'ın güçlendirilmesiyle geliştirilebileceğine yönelik rekabetçi piyasa temelli araçsal yaklaşımdan vazgeçilmediği görülmüştür.

Abstract:
With the advent of digitalization, the continued occurrence of fundamental rights violations and inequalities, taking on new dimensions, has brought discussions that originally formed around the concept of the right to communicate in the 1970s back to the forefront under the headings of digital rights or internet rights. As there was no single agreed definition in the communication rights debates and different discourses emerged based on the accepted model of information society, the content of digital rights has also varied. With the trend of "Digital Constitutionalism", various norms and declarations on digital rights have emerged at global, regional and national levels, and in December 2022, the European Union signed the "Declaration on Digital Rights and Principles for the Digital Decade". This study aims to analyze the discourses shaping digital rights and principles within the EU through this declaration. In this context, the factors that contributed to the preparation of the Declaration are examined within their historical trajectories. Then, the EU's institutionalized discourse on internet governance, information society and digital transformation is evaluated through its policy documents. The discourse coalitions and rival discourses among the stakeholder groups involved in drafting process of the Declaration, the rights, values and principles emphasized in stakeholder opinions, and the extent to which these were incorporated into the final declaration are analyzed through argumentative discourse analysis. The findings reveal that, with contributions from civil society organizations, the declaration emphasizes the protection and enhancement of the social and democratic dimensions of the internet, yet the competitive, market-based instrumental approach, which ties the promotion of digital rights to the strengthening of the Digital Single Market, remains dominant due to the EU's institutionalized discourse that relies on market mechanisms.