Farklı zamanlarda hasat edilen ekinezya (Echinacea pallida) bitkisinin biyoaktif özellikleri ve bitkisel yağların stabilitesi üzerine etkisi
Bioactive properties of echinacea (Echinacea pallida) harvested in the different time and the effect on oxidative stability of vegetable oils
Yazar: AYŞE ŞAHAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN YALÇIN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Bu çalışmada ülkemizde yetiştirilen, Ekinezya bitkisinin hasat zamanı farklılıklarının bitkinin biyoaktif özellikleri üzerine etkisi ve Ekinezya bitkisinden elde edilen ekstraktların, bitkisel yağların stabilitesi üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.Bu amaçla Ekinezya bitkisinin, 2009 Haziran ayı, 2010 Haziran ve Ağustos aylarında; günün üç farklı zamanında (sabah, öğle ve akşam) hasat edilen çiçek, yaprak ve sap kısımlarının % 80'lik 3 farklı çözgen (metanol:su, aseton:su, etanol:su) kullanılarak elde edilmiş ekstraktlarının spektrofotometrik yöntemle toplam fenolik madde, DPPH radikali süpürücü aktivite ve toplam antioksidan aktivite analizleri yapılmıştır. Söz konusu analizler üzerine bitkinin hasat zamanının ve kullanılan çözgenlerin etkili olduğu saptanmış ve en yüksek değerler bitkinin çiçek kısmında bulunmuştur. Ağustos ayında elde edilen veriler, Haziran ayına göre daha yüksek bulunmuştur. Bitkinin çiçek, yaprak ve sap kısmında uçucu bileşen analizi yapılmış, çiçek kısmı için genel olarak hasat zamanının ilerlemesi ile uçucu bileşen miktarının azaldığı saptanırken, yaprak ve sap kısımlarında değişiklik belirli bir eğilim göstermemiştir. Ekinezya ekstraktlarının bitkisel sıvı yağların oksidatif stabilitesi üzerine etkisi ise ransimat yöntemi ile belirlenmiştir. Bu amaçla 3 farklı çözgen ile çıkarılan ekstraktlar 500, 1000 ve 2000 ppm dozlarında rafine ayçiçek ve kanola yağına ilave edilerek yağların 120ºC'deki oksidatif stabilitesi ölçülmüştür. Ayçiçek yağı ve kanola yağına 500, 1000 ve 2000 ppm konsantrasyonlarda ilave edilen metanol ekstraktları oksidatif stabilite üzerine önemli ölçüde etki ederken, aseton ekstraktı 1000 ve 2000 ppm'de, etanol ekstraktı ise 2000 ppm'de stabilite üzerine etkili olmuştur.Elde edilen sonuçlar, hasat zamanının Ekinezya ekstraktlarının biyoaktif özellikleri üzerine etkili olduğunu ve Ekinezya ekstraktlarının bitkisel sıvı yağların oksidasyonunu engellemek amacıyla doğal antioksidan kaynağı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Ekinezya, Hasat zamanı, Biyoaktivite, Ransimat, Oksidatif stabilite

Abstract:
Aim of this study is to determine the effect of Echinacea harvested in different times on bioactive properties and effects their extracts on stability of vegetable oil. For this purpose; 2009 June, 2010 June and August and three different time of a day (morning, noon, evening) flower, leaf and stem of Echinacea were harvested and three different solvents %80 (methanol:water, aseton:water, ethanol:water) were used to obtain extracts of these three parts of plant and then total phenolic substance, DPPH radical scavengering activity and total antioxidant activity analysis were determined by using spectrophotometric method. Significant differences were found on harvesting time and solvent type of mentioned analysis. The highest contents were found for these analysis in plant?s flower. It was determined that bioactive properties of extracts increased with harvest time. Volatile constituents of different parts of plants were also determined. For flower part of plant generally while harvested time was getting longer, amount of volatile constituents decreased, but leaf and stem parts of plant did not show any definite tendency. Effect of Echinacea extracts on oxidative stability of vegetable oil was detemined by rancimat method. For this purpose 500, 1000 and 2000 ppm concentrations of extracts, obtained by three different solvents (%100), were added to refined sunflower oil and canola oil. Oxidative stability of these concentrations was measured at 120ºC. While induction periods of sunflower and canola oils which were fortificated with 500, 1000 and 2000 ppm methanol extracts of the plant were found higher than the same oils fortificated with BHA (100 ppm). 1000 and 2000 ppm aseton, and 2000 ppm ethanol extracts showed higher oxidative stability on the mentioned oils compared with BHA (100 ppm). According to these results, harvesting time has an effect on bioactive properties of Echinacea extracts and Echinacea extracts can be used as a natural antioxidant to prevent oxidations of vegetable oils.Keywords: Echinacea, Harvesting time, Bioactivity, Rancimat, Oxidative stability