Kemoterapi alan kanser hastalarında nöropatik ağrının, yaşam kalitesi üzerine etkisinin ve nöropatik ağrıya yönelik uygulamaların belirlenmesi
Determination of neuropatic pain in cancer patients receiving chemotherapy, its effects on the quality of life and the applications for neuropathic pain
Yazar: TUBA ERYİĞİT
Danışman: PROF. DR. ŞENAY UZUN
Yeditepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ağrı = Pain ; Ağrı yönetimi = Pain management ; Başa çıkma = Coping ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Nöropatiler = Neuropathies ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İlaç tedavisi-kombine = Drug therapy-combination

Özet:
Kemoterapi semptomlarından nörotoksisiteye bağlı olarak nöropatik ağrı gelişebilmekte ve hastaların yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkiye neden olabilmektedir. Hastalar ağrı ile başedebilmek için yöntemler kullabilmektedir. Bu araştırmada; kemoterapi alan kanser hastalarında nöropatik ağrının ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin incelenmesi ve nöropatik ağrı için uygulanan baş etme yöntemlerinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırma, İstanbul'da bir vakıf üniversitesi hastanesinin günübirlik kemoterapi servisi ve yataklı onkoloji-hematoloji kliniği ile bir kamu hastanesinin günübirlik kemoterapi servisinde 04.2019-10.2020 tarihleri arasında kemoterapi ilişkili nöropatik ağrısı olduğu saptanan 100 hastanın katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Kemoterapi ilişkili periferal nöropati veri toplama formu, Görsel Analog Skala (VAS), Nöropatik Ağrı Skalası (S-LANSS) ve Nöropatik Ağrının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi Anketi (NePIQoL) ile toplanan veriler, SPSS 25.0 programında tanımlayıcı istatistiksel yöntemler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) ve Student T testi, One Way ANOVA testi, Kruskall Wallis testi, Mann Whitney testi ve Spearman Korelasyon Analizi kullanılarak  %95 güven aralığında ve p<0.01 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırmanın etik kurul onayı alınmıştır. Yaş ortalamasının 56,73±11,227 olduğu ve en fazla oranla 61 yaş ve üzeri (%42) olanların,  kadınların (%62), evli olanların (%83) ve ilkokul mezunlarının (%46) olduğu çalışmada, hastaların %94'ünün tedavi ve yan etkileri hakkında bilgi almış olduğu, %74'ünün ağrının hastalık kaynaklı olduğunu düşündükleri, %45'inin nöropatik ağrıya yönelik baş etme yöntemi uyguladıkları saptanmıştır.  Hastalardan 50 yaş ve altında olan grubun ağrı şiddetinin 61 yaş ve üzeri olan gruba göre yüksek olması, kadınların ağrı şiddetinin erkeklere göre yüksek olması ve çalışanların ağrı şiddetinin çalışmayanlara göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Hastalardan 3. kürü alan grubun ağrı şiddetinin 4. ve 5. kür kemoterapiyi alan gruba göre yüksek olması (p<0,05) ve 3. kür kemoterapiyi alan grubun nöropatik ağrının yaşam kalitesine etkisinin 5. kür kemoterapiyi alan gruba göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Ayrıca nöropatik ağrı semptomlarından ağrı şiddetlendiğinde, ağrı bölgesinde renk değişikliği yaşayan grubun nöropatik ağrının yaşam kalitesine etkisinin yaşamayan gruba göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Hastaların Görsel Analog Skala ile Nöropatik Ağrı Skalası puanları arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki (r=,305, p<0,01) ve Görsel Analog Skala ve Nöropatik Ağrının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi Anketi puanları arasında pozitif yönde ve yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (r=,728, p<0,01). Nöropatik Ağrı Skalası ile Nöropatik Ağrının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi Anketi puanları arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (r=,356, p<0,01). Hastaların yaşı, cinsiyeti, çalışma durumu özellikleri ve kemoterapi kür sayısına göre ağrı şiddetinin ve ağrının yaşam kalitesi üzerine etkisinin farklı olduğu saptandığından ve hastaların, nöropatik ağrı ve buna yönelik uygulamalar konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları bulunduğundan; özellikle yaşlı hastalarda olmak üzere, nöropatik ağrısı olduğu saptanan hastaların tedavi süresince kapsamlı değerlendirmesinin yapılması; hastaların kemoretapi ile ilişkili nöröpati semptomunu erken saptamaları ve etkin yönetmelerini sağlayacak bir eğitim programı başlatılması,  nöropatiyi değerlendirmelerini sağlayacak yaklaşımların uygulanması, hasta eğitiminin önemi ve düzenlenmesine ilişkin hemşirelik eğitiminin geliştirilmesi, hastaların nöropatik ağrı ile baş etmede kullandıkları yöntemlerin amacı ve etkinliğinini inceleyen çalışmalar yapılması önerilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, Kanser, Kemoterapi, Nöropatik ağrı, Baş etme

Abstract:
Neuropathic pain can develop due to neurotoxicity, which is one of the symptoms of chemotherapy, and can have a negative effect on the quality of life of patients. Patients can use methods to cope with pain. In this study; ıt was aimed to examine neuropathic pain and its effect on quality of life in cancer patients receiving chemotherapy and to determine coping methods used for neuropathic pain.The study was conducted with the participation of 100 patients who admitted to outpatient chemotherapy service and inpatient oncology-hematology clinic of a foundation university hospital in Istanbul and the outpatient chemotherapy service of a public hospital in İstanbul between April 2019 and October 2020 for the determination of neuropathic pain. Data collected with the chemotherapy-associated neuropathic pain data collection form, S-LANSS and NePIQoL in 95% confidence interval and significance level p <0.05 using descriptive statistical methods (number, percentage, average, standart deviation) and Student t Test, ANOVA, Kruskall Wallis test and Mann Whitney test in SPSS 25.0 program. The ethical committee approval of the research was obtained. In the study where the average age was 56.73 ± 11.227 years and the highest rate was 61 years and over (42%), women (62%), married (83%) and primary school graduates (46%), 94% of the patients and its side effects, 74% thought that the pain was caused by the disease, and 35% used a coping method for neuropathic pain.It was found statistically significant that the pain intensity of the patients aged 50 and under was higher than the group aged 61 and over, that the pain intensity of women was higher than that of men, and that the pain intensity of the workers was higher than the non-working group.The fact that the pain intensity of the patients who received the 3rd cure was higher than the group that received the 4th and 5th cure chemotherapy (p <0.05) and that the quality of life of the group receiving the 3rd cure chemotherapy was higher than the group that received the 5th cure chemotherapy were found to be statistically significant (p<0.01). In addition, when the pain from neuropathic pain symptoms intensified, the quality of life of the group experiencing color change in the pain area was found to be higher than the group who did not live (p<0.01).A positive and weakly significant correlation between the Visual Analogue Scale and Neuropathic Pain Scale scores (r =, 305, p <0.01) and the Visual Analogue Scale and Quality of Life of Neuropathic Pain there is a positively and highly significant correlation between the Impact on Survey scores (r =, 728, p <0.01). There is a positive and weakly significant relationship between the scores of the Neuropathic Pain Scale and the Survey on the Effect of Neuropathic Pain on Quality of Life (r =, 356, p <0.01).Since it was found that the age, gender and employment characteristics of the patients and the number of chemotherapy cures affect the severity of pain and the quality of life of pain; Since the patients do not have enough information about neuropathic pain and its applications; Comprehensive evaluation of patients with neuropathic pain during treatment, especially in elderly patients; It is recommended to initiate a training program that will enable patients to detect and manage chemotherapy-related neuropathy symptoms early, to apply approaches that will enable them to evaluate neuropathy, to develop nursing education on the importance and regulation of patient education, and to conduct studies examining the purpose and effectiveness of the methods used by patients in coping with neuropathic pain.

Keywords: Nursing, Cancer, Chemotherapy, Neuropathic pain, Coping