Transfer merkezli havalimanlarının stratejik planlaması: İstanbul Havalimanı örneği
Strategic planning in hub airports: The case of Istanbul Airport
Yazar: ATINÇ TUNALI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER GİRAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kapasite planlama = Capacity planning ; Senaryo planlama = Scenario planning ; Sivil havacılık = Civil aviation ; Stratejik planlama = Strategic planning ; Trafik planlama = Traffic planning ; Trafik tahmini = Traffic forecast ; Ulaşım planlaması = Transport planning ; Uçuş planlaması = Flight planning ; Yatırım stratejileri = Investment strategy ; Çok boyutlu tahmin modeli = Multidimensional forecasting methods

Özet:
Transfer merkezli havalimanları, sadece ulaşım için planlanılan ve kullanılan altyapılardan olma niteliğinden daha çok, kentsel gelişimin ve çekim kuvvetlerinin merkezi haline gelmeye başlamıştır. Havalimanları bulunduğu bölge için kentsel merkezlerin gelişmesi, ekonomik çekim merkezleri oluşturması, ulaşım düşüm noktaları haline dönüşmesi ve yurtdışına açılan kapılar olma niteliklerini üzerinde güçlü bir misyonda taşımaktadır.
Stratejik planlama, bir kuruluşun ne olduğunu ne yaptığını ve neden yaptığını şekillendiren ve yönlendiren; temel kararlar ve eylemler üretmek için disiplinli bir çaba olarak tanımlanmaktadır. Disiplin hususu, stratejik planlamayı değerli yapan bir faktördür. Ayrıca stratejik planlama, bir kuruluşun temel misyonu ve amaçları ile bu misyon ve amaçlara ulaşmak için alternatif eylem veya stratejiler gibi daha geniş politika oluşturma sorularına odaklanır. Bu nedenle, stratejik planlama, bir kuruluşun hedeflere yönelik yönünü sistematik hale getirmektedir ve operasyonel planların üzerine inşa edildiği bel kemiği gibi davranmaktadır. 
Bu çalışmada stratejik öneme sahip altyapıların farklı yönetim biçimlere ihtiyaç duyulması nedeniyle stratejik yönetim felsefesinin altında stratejik planlama tekniği detaylı olarak irdelenmiştir. Transfer merkezli havalimanlarının yapısı gereği stratejik olarak nasıl planlanabileceği ve planlama safhalarında kritik önem arz eden parametrelere nasıl ulaşılabileceği hususu incelenmiştir. Farklı planlama ve tahmin çalışmaları incelenmiş ve transfer merkezli havalimanlarını stratejik olarak planlanabilmesi için en uygun nitel ve nicel yöntemler sentezlenerek hibrit bir yaklaşım geliştirilmiştir. Havacılık sektörünü etkileyen faktörler tanımlanmış ve ilgili veriler belli doğrulama testlerinden sonra veri havuzuna aktarılmıştır. En uygun olan veri setleri belirlenmiş ve bu veriler regresyon ile test edilmiştir. Verilerin kalitesinden sonra senaryo planlaması çatısında farklı 3 matematiksel model oluşturulmuştur. Değişkenlerin taleplere ve ilgili parametrelere olan şiddeti ölçülmüş ve uzun vadeli talepler tahmin edilmeye çalışılmıştır. Yapılan tüm senaryolardaki model analizleri bize göstermektedir ki uzun yıllar boyunca dönemsel havacılık talepleri azalsa da uzun vadede hep büyüme eğiliminde olacaktır. Ekonomik ve siyasi koşullara bağlı olarak 2050 yılında İstanbul Havalimanı 157 ile 254 milyon yolcuya ev sahipliği yapabilecek potansiyele sahiptir. Uçuş sayısı olarak incelendiğinde 1.384.000 uçuş tahmini bulunmaktadır. Tüm bu sayısal veriler havalimanının ticari olarak planlanmasında yardımcı olsa da asıl ihtiyaç duyulan parametreler bir havalimanı için saatlik ve günlük analizleridir. Bu kapsamda İstanbul Havalimanı'na düşük senaryoda 160 uçuş gerçekleşmesi planlanırken yüksek senaryoda 284 uçuş olması beklenmektedir. Bu kapsamda IATA ADRM pist kapasitesi değerlerine göre saatlik 48 ATM gerçekleştirilebildiği bir ortamda düşük senaryoda havalimanının ihtiyaç duyacağı pist sayısı 4 adet iken yüksek senaryoda 284 ATM ile ihtiyaç duyulacak pist sayısı 6 adet olması beklenmektedir.

Abstract:
Transfer-centered airports have started to become the center of urban development and attraction forces rather than being infrastructures that are planned and used only for transportation. Airports have a strong mission to develop urban centers for the region they are located, to create economic attraction centers, to turn them into transportation drop points and to be gateways to abroad.
Strategic planning is defined as the disciplined effort that shapes and guides what an organization is, what it does and why it does it, as well as to produce key decisions and actions. Discipline is a factor that makes strategic planning valuable. In addition, strategic planning focuses on broader policy-making questions, such as an organization's core mission and goals, and alternative actions or strategies to achieve those missions and goals. Therefore, strategic planning systematizes an organization's direction towards goals and acts as the backbone on which operational plans are built. 
In this study, strategic planning technique under the strategic management philosophy has been examined in detail because of the need for different management styles of strategically important infrastructures. It has been examined how transfer-centered airports can be strategically planned due to their structure and how critical parameters can be reached during the planning stages. In the study, different planning and forecasting studies were examined and a hybrid approach was developed by synthesizing the most appropriate qualitative and quantitative methods for strategic planning of transfer-centered airports. The factors affecting the aviation industry were defined and the relevant data were transferred to the data pool after certain validation tests. The most suitable data sets were determined and these data were tested by regression. After the quality of the data, 3 different mathematical models were created within the framework of scenario planning. The severity of the variables on demands and related parameters was measured and long-term demands were tried to be estimated. Demands are formed on an annual and hourly basis with different sector strategies. Model analyzes in all scenarios show us that even if seasonal aviation demands decrease for many years, they will always tend to grow in the long run. Depending on the economic and political conditions, Istanbul Airport has the potential to host 157 to 254 million passengers in 2050. Considering the number of flights, there are 1,384.000 flight estimates. Although all these numerical data are helpful in the commercial planning of the airport, the most needed parameters are hourly and daily analyzes for an airport. In this context, 160 flights are planned to be delivered to Istanbul Airport in the low scenario, while 284 flights are expected in the high scenario. In another context, in an environment where 48 ATMs can be realized per hour according to IATA ADRM runway capacity values, the number of runways that the airport will need in the low scenario is 4, while the number of runways that will be needed with 284 ATMs in the high scenario is expected to be 6.