Yaratıcı emek, yaratıcı sınıf: İstanbul/Maslak ve Berlin'de yazılımcılar üzerine bir araştırma
Creative labour, creative class: A study on software developers in İstanbul/Maslak and Berlin
Yazar: ÖZGE KAHRAMAN ERSÖZ
Danışman: PROF. DR. GAMZE YÜCESAN ÖZDEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Yaratıcı emek = Creative labour ; Yaratıcı endüstriler = Creative industries ; Yaratıcı sınıf = Creative class

Özet:
Bu çalışmada, farklı disiplinler altında işlenen yaratıcı endüstri, yaratıcı mekân ve yaratıcı sınıf birbirini değiştiren, dönüştüren doğası ile ilişkisellik bağlamında incelenmektedir. Yaratıcı endüstriler, el sanatları gibi geleneksel üretim alanlarından, yazılım hizmetleri gibi bilgi ve teknolojiye dayalı üretim alanlarına dek oldukça geniş bir kapsama sahiptir. Araştırma örneklemi, yaratıcı endüstrilerin bileşeni olan yazılım sektörü seçilmiştir. Seçilen örneklem çerçevesinde İstanbul/Maslak ve Berlin olmak üzere iki sahada derinlemesine mülakatlar ve katılımcı gözlemler gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma kapsamında saha araştırması İstanbul/Maslak'ta 17, Berlin'de 13 olmak üzere toplam 30 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. 
Saha araştırmasında emek sürecinin unsurları olarak yazılım sektöründe üretim örgütlenmesi, işbölümü, vasıf, denetim, çalışma koşulları, yaratıcılık ve yabancılaşma süreçlerine ilişkin özgün sonuçlar elde edilmiştir. Emek sürecinin bileşenlerini oluşturan bu unsurların hem sermaye birikiminin gereklilikleri temelinde dönemsel hem de sektörel özgünlükler bağlamında şekillendiği görülmektedir. Çalışmanın ikinci sonucu ise literatürün barındırdığı eksikliklerle birlikte özgün bir sınıf katmanı olarak yazılımcıların sınıf konumlarının belirlenmesine ilişkindir. Her iki sahanın hem kendi içinde hem de birbirleri arasında yazılımcılar açısından oldukça katmanlı bir görünüm sergilemesi bu güçlüğün ana nedenini oluşturmaktadır. Çalışmanın diğer sonucu ise yazılım sektörünün kümelenme örüntüsünün Berlin örneğinde çeşitli politikalarla, İstanbul/Maslak örneğinde ise endüstrinin eğilimi üzerine gerçekleşmesidir. Bir diğer sonuç ise yaratıcı sınıfın mekân pratiklerinde kent kimliğinin rolünün iki örneklemde önemli oranda farklılaştığıdır.

Anahtar Kelimeler: Yaratıcı Emek, Yaratıcı Sınıf, Emek Süreci, Yazılım Endüstrisi

Abstract:
In this study, creative industry, creative class, and creative space, which are studied under different disciplines, are examined in the context of relationality with their changing and transforming nature. Creative industries have an extensive scope, ranging from traditional production areas such as art crafts to information and technology-based production areas such as software programming services. The software sector, a component of the creative industries, was selected as the research sample. Within the selected sample, in-depth interviews and participant observations were conducted in two locations; Istanbul/Maslak and Berlin. For the qualitative research, field research was conducted with a total of 30 participants, 17 in Istanbul/Maslak and 13 in Berlin. 
The field research produced original findings on production organization, division of labour, qualification, control, working conditions, creativity, and alienation processes in the software sector as elements of the labour process. It is shown that these elements, which constitute the components of the labour process, are shaped both in the context of both periodically based on the requirements of capital accumulation and sectoral specificities. The second finding of the study is related to the determination of the class position of software developers as a unique class stratum with the shortcomings of the literature. The main reason for this difficulty is that these fields present a very multi-layered view for software developers, both within themselves and between each other. The other finding of the study is that the clustering pattern of the software sector in the case of Berlin is realised through different policies, while in Istanbul/Maslak, it is driven by the industry's natural tendencies. The last finding is that the role of urban identity in the spatial practices of the creative class differs significantly between the two samples.

Key Words: Creative Labour, Creative Class, Labour Process, Software Industry