Z kuşağında Youtuberlarla kurulan parasosyal etkileşimin sosyoekonomik koşullarla ilişkisi: Ortaokul öğrencileri örneği
The relationship between parasocial interaction Z generation had with Youtubers and socio-economic conditions: Secondary school students sample
Yazar: FETHİYE ATA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN KARTOPU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Yayıncılık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Kuşaklar = Generations ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Parasosyal etkileşim = Parasocial interaction ; Sosyal medya = Social media ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik etki = Socio-economic impact ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; YouTube = YouTube ; YouTuber = YouTuber ; Z kuşağı = Generation Z

Özet:
Günümüz dünyası, internet ve özellikle web 2.0 teknolojisinin gelişmesiyle birlikte, bireyleri ve
toplumları bir iletişim ağı halinde saran dijital çağ - kimilerine göre devrim- denilen baş döndürücü
bir döneme girmiştir. Dijital çağın en önemli etkilerinden biri kendi özgün medyasını, sosyal medyayı
geliştirmiş olmasıdır. Sosyal medya herkesin kendi içeriğini oluşturup istediği zaman ve mekânda
yayınlayabildiği, etkileşimli bir iletişim ağıdır.
Sosyal medya siteleri arasında Youtube, 2000 ve sonrasında doğan kuşağı temsil eden Z kuşağı
tarafından en çok takip edilen sosyal paylaşım sitesi olması özelliğiyle, diğer dijital platformlar
arasında öne çıkmaktadır. Z kuşağı dijital teknolojinin içine doğan, onunla büyüyen ve günlük
hayattaki işlerinin çoğunu teknoloji ile yapan 2000'li yılların kuşağını tanımlar.(Güzel, 2019, s.235-
260) Teknosa'nın 7-16 yaş grubu üzerinde yaptığı bir araştırmaya göre, Z kuşağı yüzde 97 oranı ile en
çok Youtube'da varlık gösteriyor. (www.marketingturkiye.com.tr, Nisan 2019)
9-13 yaş grubu çocuklarla yüz yüze görüşme yoluyla yapılan bir başka araştırmada ise çocuklar,
youtuberların başına gelen kötü olaylara yakınlarıymışçasına üzüldüklerini belirtmişlerdir. Ayrıca
youtuberları abla ve abi olarak gördükleri, onları samimi buldukları için takip ettikleri ve onlara
duygusal olarak bağlandıkları görülmüştür. (Özuz, 2018)
Parasosyal etkileşim, seyircinin medya figürlerini sanki yakın çevresinden bir arkadaşıymış gibi
algıladığı, onlara yakın arkadaşlarına verdiği davranışsal ve duygusal tepkilere benzer tepki verdiği
sözde sosyal ilişki olarak tanımlanmaktadır. (Horton ve Wohl, 1956) "Toplumsalsı İlişki" olarak da
adlandırılan "Parasosyal etkileşim" kavramından ilk kez "Mass Communication and Parasocial
Interaction" isimli makalelerinde (1956) Horton ve Wohl söz etmektedir. Horton ve Wohl teknolojinin
ve kitle iletişim araçlarının gelişmesiyle birlikte insanların medya figürleriyle olan bağlarının da
geliştiğini söylemektedir. Gelişen bu bağlar izleyicide medya fügürleri ile arasinda yüz yüze bir
iletişim olduğu yanılsamasını oluşturur. ( Yayla, 2019)
Bu bağlamda çocukların Youtube'u yoğun olarak kullandıklarını, dijital uzamda dijital medyanın
personaları olan youtuberlarla parasosyal etkileşimde bulunduklarını ileri sürebiliriz.
Bu tezin amacı dijital iletişim teknolojilerinin içine doğan Z kuşağı çocuklarının youtuberlarla
kurdukları parasosyal etkileşimi ölçmek ve kurulan bu etkileşimin çocukların sosyoekonomik
koşullarıyla ilişkisini incelemektir.
Z kuşağı, sosyal medya ve Youtube'a ilişkin yapılan çalışmaların daha çok eğitim ve öğretim,
reklamcılık, pazarlama, popüler kültür ve youtuber kimliği, dijital aidiyet, kimlik ve değerler ya da
dijital bağımlılık gibi konularda yapıldığı görülmüştür. Youtuberlarla kurulan parasosyal etkileşime
dair Yayla'nın (2019) üniversite öğrencilerine yönelik çalışması ve halkla ilişkiler alanında
Biçim'in(2019) "Güzellik youtuberlarının kadın tüketicilerle geliştirdiği parasosyal etkileşimlerinin
satın alma niyeti üzerindeki etkisi" adlı araştırması youtuberlara yönelik yapılan çalışmalar
arasındadır.
Ancak yükselen sosyal medya ünlülerinin kültür ve topluma etkilerinin, yapılacak yeni çalışmalarla
araştırılıp takip edilmesi önemlidir. Yapılan çalışmaların genellikle lise ve üniversite öğrencilerine
yönelik olduğu, Z kuşağı çocuklarıyla ilgili çalışmaların azlığı göz önünde bulundurulduğunda;
çocukların dijital medya üzerinden youtuberlarla kurdukları ilişki biçimini incelemek özgün ve gerekli
bir çalışma sunabilir. Yapacağımız tez çalışmasının bu bakımdan, bilimsel literatürdeki eksikliği
gidermeye yardımcı olması beklenmektedir.
Örneklem olarak10 -15 yaş aralığındaki ortaokul öğrencileri alınmıştır. Araştırma yöntemi olarak
çevrim içi anket uygulaması ve nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.
Veri toplama aracı olarak sosyoekonomik ölçek, parasosyal etkileşim ölçeği ve demografik bilgi
formu; veri analizi yöntemi olarak SPSS istatistik programı kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sosyal medya, Parasosyal etkileşim, Youtube, youtuber, Z kuşağı.

Abstract:
With the development of Internet, the world enters a drastic era called digital century - or revolution
to some- which surrounds individuals and societies with a whole communication network.. One of the
most important affects of the digital age is that it has developed its own specific media, the social
media.. On the other hand with the rise of social websites such as youtube, twitter, instagram the
digital celebrities called youtubers or social media phenomena have entered our lives. According to the
research Teknosa did on age of 7-16 year, the Z generation by 97% is online on youtube mostly. In a
research done on age of 9-13 year kids by the method of interwieving face to face shows that the kids
feel sorry for youtubers who get into trouble as if youtubers are their relatives. Besides it is found out
that they accept youtubers as big brothers or sisters, follow them because they consider them sincere
and friendly and they connect with them emotionally. (Özuz, 2018) So we could claim that children
often use youtube, they have parasocial interaction in digital space with youtubers who are the
personas of the digital media. The term Parasocial interaction was first suggested by Horton and Wohl
in their article "Mass Communication and Parasocial Interaction".(1956) They said that with the
development of technology and mass communication devices, the connections between audiences and
media personalities have also developed. These connections create an illusion by making viewers feel
like as they communicate with media personalities face to face. (Yayla, 2019)
The aim of this study is to measure the parasocial interaction which the Z generation have with
youtubers and examine the relationship between parasocial interaction and socioeconomic conditions
of children. Students of secondary school were taken for sampling. The relational scanning model of
the quantitative research method was used as research method. Socioeconomic scale, parasocial
interaction form and demographic form was applied to the sample group to get data. For data analysis
SPSS statistics program was used.

Key Words: Social Media, Parasocial Interaction, Youtube, Youtuber, Z generation