Antidepresanlara yönelik tutum ve inançlar üzerinde hastalık algısı, sosyal damgalanma ve algılanan sosyal desteğin rolü
The role of illness perception, social stigma and perceived social support on attitudes and beliefs towards antidepressants
Yazar: ÖMER EMRE BAYRAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA KAHRAMAN
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Antidepresif ajanlar = Antidepressive agents ; Damgalama = Stigmatization ; Depresyon = Depression ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Son yıllarda antidepresan kullanım oranı oldukça artış göstermekte ancak antidepresanlara yönelik tutum ve inançlara dair yeterli sayıda çalışma yapılmadığı, tutumların anlaşılmasında eksiklikler olduğu görülmektedir. Bu tez araştırmasının amacı, antidepresanlara yönelik tutum ve inançlarda depresyonun nedenlerine dair algının, sosyal damgalanmanın ve algılanan sosyal desteğin rolünün incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini, ilk aşamaya katılan 475 ve ikinci aşamaya katılan 869 olmak üzere 1344 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde katılımcılara Sosyo-demografik Form, Antidepresanlar Hakkında Genel Bilgi Formu, araştırmanın ilk aşamasında Türkçe uyarlama çalışması yapılan Antidepresanlara Yönelik Tutum ve İnançlar Ölçeği, Depresyon Nedenleri Ölçeği, Antidepresan Kullanımı Nedeniyle Sosyal Damgalanma Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği verilmiştir. Araştırmanın nicel bulgularına göre, antidepresan kullanmayan katılımcılar arasında depresyonun biyolojik nedenden kaynaklandığına inananların antidepresanlara yönelik daha yüksek olumlu inanca sahip olduğu görülmüştür. Antidepresan kullanan örneklemde sosyal damgalanmanın ve aileden algılanan desteğin, korunan özerkliği yordadığı bulgulanmıştır. Antidepresan kullanan grubun antidepresan kullanmayan gruba nazaran antidepresanlara yönelik daha olumlu tutuma sahip olduğu gözlenmiştir. Ayrıca katılımcıların antidepresanlar hakkındaki görüşlerinin tematik ve içerik analizi yöntemi ile incelenmesinin sonucunda 18 alt tema oluşturulmuş, ilgili temalar Tedavi, Etki, Kullanım ve Koşula Bağlılık olmak üzere dört kategoride sınıflandırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular literatürdeki bilgiler ışığında tartışılmış, gelecekteki araştırmalara önerilerde bulunulmuş, araştırmanın sınırlılıklarından bahsedilmiştir. Bu araştırmanın, son zamanlarda artan kullanım oranı, yan etkileri ve bilinçsiz kullanımına dair endişeleri barındıran antidepresanlara yönelik tutumlar ve inançları derinlemesine incelediği düşünülmektedir. Sonuç olarak, araştırma sonuçlarının uygulama alanına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In recent years, there has been an increase in the rate of antidepressant use; yet, there are inadequate researches that investigate attitudes and beliefs towards antidepressants. Thus, it can be seen that there is a deficiency for understanding mentioned attitudes. This study aims to examine the role of causal beliefs for depression, social stigma and perceived social support on attitudes and beliefs towards antidepressants. The sample of this research consisted of 475 university students from the first phase, 869 university students from the second phase and 1344 participants in total. Socio-demographic Form, General Information About Antidepressants Form, Antidepressants Compliance Questionnaire which had been adapted into Turkish at the first phase of the study, Illness Perception Questionnaire, Social Stigma Scale for Taking Antidepressants Scale, and Multidimensional Scale of Perceived Social Support were presented to the participants for gathering data. In accordance with the quantitative findings, it was obtained that ones who believe that depression is arose from biological causes had more positive beliefs towards antidepressants among participants who are not taking antidepressants. It was found that social stigma and support perceived from family predicted preserved autonomy in the sample of antidepressants users. It was observed that participants who currently use antidepressants exhibited more positive attitudes towards antidepressants than non-users. Additionally, as a result of investigating general views of participants about antidepressants through content analysis method, 18 themes have been formed and related themes have been classified into four categories as Treatment, Impact, Usage and Conditionality. The findings that were attained from this study had been discussed in the light of literature, suggestions had been given for further researches and limitations of the study had been mentioned. It is considered that this study examined thoroughly attitudes and beliefs towards antidepressants which shelter the worries about recently increased rate of usage, side effects and unconsciously use. Eventually, it is expected that results of this research will provide contributions in the field of practice.