Ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L.) bazı agro morfolojik ve kalite özelliklerinin tanımlanması ve bu özelliklerle ilgili gen bölgelerinin allelik varyasyonlarının belirlenmesi
Identification of some agro-morphological and quality characteristics and determination of allelic variations of gene regions related to those characteristics in Turkish cultivars of bread wheat (Triticum aestivum L.)
Yazar: ALİ ALPASLAN EZİCİ
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, ülkemizde farklı zamanlarda tescil ettirilmiş olan 124 adet ekmeklik buğday çeşidinin hem agro-morfolojik olarak hem de fonksiyonel DNA markörlerinin kullanılmasıyla moleküler olarak karakterize edilmesi amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla, ekmeklik buğday çeşitleri 5 farklı çevrede yürütülen tarla denemelerinde agro-morfolojik özellikler açısından incelenmiştir. Ayrıca, 92 adet fonksiyonel DNA markörü kullanılarak 124 adet ekmeklik buğday çeşidinde DNA analizleri yapılmıştır.
Adaptasyon, kalite, biotik ve abiyotik faktörlere dayanıklılık ve agro-morfolojik özelliklerle ilgili 73 lokustaki genler için fonksiyonel DNA markörleri kullanılarak yapılan analiz sonucunda; Türkiye'de 1930'lardan günümüze yetiştirilen ekmeklik buğday çeşitlerinde, bazı önemli gen bölgelerinin allelik formunda, örneğin kısa boyla ilişkili allellerin, başaklanma süresinde erkencilik sağlayan allellerin ve başakta dane ağırlığına katkıda bulunan allellerin frekanslarında pozitif yönde değişimler olduğu saptanmıştır.
Bu çalışma sonucu, ülkemizde 1931-2017 yılları arasında yapılmış olan buğday ıslahının hem agro-morfolojik hem de moleküler seviyede bir fotoğrafı çekilmiş, ilerleyen yıllarda, özellikle küresel iklim değişikliğinin bir tehdit olarak belirlendiği günümüzde ıslah programlarının amaca uygun olarak yeniden kısa, orta ve uzun vadeli olarak yeniden planlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to characterize the 124 bread wheat varieties, which are registered at different times in Turkey, both agro-morphologically and molecularly. For this purpose, bread wheat varieties were grown in five environment and agro-morphological characteristics of them were studied. Similarly, DNA analysis was performed in 124 bread wheat varieties using 92 functional DNA markers.
Functional DNA markers were used for genes in 73 loci related to adaptation, quality, biotic and abiotic factors and agro-morphological characteristics. According to the marker analyses of the bread wheat varieties grown in Turkey from 1930s to the present day, the positive changes in the allelic form of some important gene regions were determined in the frequency of alleles for example related to plant height, contributing to grain weight, providing earliness related to days to heading. 
As a result of this study, a photograph of wheat breeding in our country between the years 1931-2017 both in agro-morphological and molecular level was taken. From the results of the study, it was concluded that, at present at which global climate change has been determined as a threat and at the future, the breeding programs should be re-planned according to short, medium and long term in accordance with the purpose.