Necip Mahfûz'un sembolik romanlarında din anlayışı
Understanding of religion in Naguib Mahfouz's symbolic novels
Yazar: ERCAN BARAN
Danışman: PROF. DR. YAKUP CİVELEK ; PROF. DR. MUSA YILDIZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Din = Religion ; Din anlayışı = Understanding of religion ; Mahfuz, Necib = Mahfuz, Necib ; Roman = Novel ; Sembolik romanlar = Symbolic novels ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Nobel Edebiyat Ödülü alan ilk Müslüman-Arap yazar olan Necip Mahfûz, bulunduğu çevrenin özellikle dini anlayışından, siyasasından etkilenir ve bunu anlatılarına aktarır. Mahfûz, hikâye ve tarihsel romanla başladığı yazarlık hayatına eleştirel gerçekçilikle ve  sembolik anlatılarıyla devam eder. 
1959 yılında Necip Mahfûz'un Evlâdu Hâratinâ  romanının el-Ehram gazetesinde tefrika edilip yayınlanmaması istenir ve o kadar ileri gidilir ki Necip Mahfûz kâfirlikle suçlanır ve 1989 yılında Şeyh Ömer Abdurrahman, Necip Mahfûz hakkında ölüm fetvası şeklinde anlaşılacak bir röportaj verir. Bunun üzerine romanını bile okumayan bir genç tarafından 1994 yılında öldürülmek istenen Necip Mahfûz, ölümden kurtulur ancak sağ eli felç kalır. 
Tezimizde Necip Mahfûz'un yedi sembolik romanında din anlayışı incelenerek Mahfûz'un dini sûfî anlayışa bakışı ve İslâmi tasavvufi sosyal adalet yönüne vurgu yapılır. Necip Mahfûz, cami ve medreseyi önemser özellikle tekkeyi anlatılarında ön plana çıkarır ve hayatının sonlarına doğru Nobel Edebiyat Komitesinden aldığı paranın büyük kısmıyla büyük bir cami yaptırır. Öyleki ailenin özellikle kızı Fatıma'nın naaşı bu camiden kaldırılır. 
Bu çalışmada Necip Mahfûz'un sembolik yedi romanı din anlayışı açısından kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.  İncelenen sembolik romanlar şunlardır:
Evlâdu Hâratinâ (1959); el-Lıss- ve'l-Kilâb (1961); es-Summân ve'l-Harîf (1962);  et-Tarîk (1964); eş-Şehhâz (1965); Sersera fevka'n-Nîl (1966); Mîrâmâr (1967) 
Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş kısmında araştırma konusunun amacı, önemi ve yöntemi ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Birinci bölümde Necip Mahfûz'un hayatı ve edebi kişiliği ilgili bilgi verilmiş olup daha çok dini yönüne vurgu yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde Necip Mahfûz'u etkileyen tarihi, siyasi, kültürel ve dini ortam verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Necip Mahfûz'un sembolik romanlarında din anlayışı ve kutsal unsurlara bakışı ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Abstract:
Naguib Mahfouz, the first Muslim-Arab writer having received the Nobel Prize in Literature, was influenced by the religious understanding and politics of his environment and transfers this to his narratives. Mahfouz continues his writing career, which he started with stories and historical novels, with critical realism and symbolic narratives. 
In 1959, Necip Mahfuz's novel "Evlâdu Haratinâ" was requested not to be serialized and published in al-Ahram newspaper, but it goes so far that Naguib Mahfouz is accused of infidelity and in 1989 Sheikh Ömer Abdurrahman gave an interview about Naguib Mahfouz that can be understood as a death fatwa. Thereupon, Naguib Mahfouz was wanted to be killed in 1994 by a young man who had not even read his novel. He escaped death, but his right hand remained paralyzed.
In our thesis, the understanding of religion in Naguib Mahfouz's seven symbolic novels is examined. Also, Mahfouz's view of religious Sufi understanding and Islamic mystical social justice are emphasized. 
The symbolic novels examined are: Evlâdu Hâratinâ (Children of The Alley) (1959); el-Liss- ve'l-Kilâb (The Thief and the Dogs) (1961); es-Summân ve'l-Harîf (Quail and Autumn) (1962);  et-Tarîk (The Search)(1964); eş-Şehhâz (The Beggar) (1965); Sersera fevka'n-Nîl (Adrift on the Nile)(1966); Mîrâmâr (Miramar)(1967) 
Our thesis consists of an introduction and three parts. In the introduction part of the study, there is information about the purpose, importance and method of the research subject. In the first chapter, information about the life and literary personality of Naguib Mahfouz is given, but more emphasis is placed on his religious aspect. In the second part of the study, the historical, political, cultural and religious environment affecting Naguib Mahfouz is mentioned. In the third chapter, Naguib Mahfouz's understanding of religion and his view of sacred elements in his symbolic novels are discussed in detail.