Uluslararası hukukta sosyal hakların dava edilebilirliği bağlamında sağlık hakkı
The right to health in the context of the justiciability of social rights in international law
Yazar: NURTEN YAYLACI
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT ALGAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Davalar = Cases ; Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi = International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights ; Sağlık hakkı = Health right ; Sosyal haklar = Social rights ; Sözleşmeler = Contracts ; Uluslararası hukuk = International law ; Yargılanabilirlik = Justiciability

Özet:
Sağlık hakkı, "her bireyin, hiçbir ayrım gözetilmeksizin erişilebilecek en yüksek fiziksel ve zihinsel sağlık standardına sahip olma hakkı" olarak tanımlanabilir. Başta Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi olmak üzere, uluslararası hukukta temel ve evrensel bir insan hakkı olarak tanınan sağlık hakkı, devlete pozitif ve negatif ödevler yüklemektedir. Bu bağlamda, devletlerin sağlık hakkına saygı gösterme, sağlık hakkını koruma ve gereğini yerine getirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Sosyal hakların dava edilebilirliği bağlamında sağlık hakkını irdeleyen bu çalışmada, uluslararası hukukta sağlık hakkının normatif içeriği ve bu alanda devletin genel ve spesifik yükümlülükleri ayrıntılı olarak ortaya konulmaktadır. Dava edilemezlik tezini çürütmek üzere, sağlık hakkıyla ilişkisi bağlamında sosyal adalete/dağıtıcı adalete ilişkin teorideki temel yaklaşımlar, uluslararası-bölgesel insan hakları denetim-izleme organlarının sağlık hakkını doğrudan ya da dolaylı olarak koruyan kararları ve ayrıca yargısal aktivizm benimseyen karşılaştırmalı hukuktan örnek içtihatlar kapsamlı şekilde analiz edilerek, sağlık hakkının dava edilebilir bir sosyal hak olduğu gösterilmektedir. Sağlık hakkının gerçekleştirilmesi ve etkili olarak güvence altına alınabilmesi için güçlü yargısal korumanın ve sağlık hakkını geliştirici aktivist yargısal tutumların önemi vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Haklar, Sağlık, Sağlık Hakkı, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi, Dava Edilebilirlik.

Abstract:
The right to health can be defined as "the right of every individual to enjoy the highest attainable physical and mental health standard without any discrimination". The right to health, recognized as a fundamental and universal human right in international law, especially in the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, implies positive and negative duties on the state. In this context, the state has an obligation to respect the right to health, to protect the right to health and to fulfill its requirements. In this study, which examines the right to health in the context of the justiciability of social rights, the normative content of the right to health in international law and the general and specific obligations of the state in this field are presented in detail. In order to refute the thesis of non-justiciability, the justiciability of the right to health is discussed by analysing the basic approaches in the theory of social justice / distributive justice in the context of its relation to the right to health, the decisions of international-regional human rights treaty auditing-monitoring bodies that directly or indirectly protect the right to health, as well as exemplary case law adopting judicial activism. The importance of strong judicial protection and activist judicial attitudes that improve the right to health are emphasized in order to realize and effectively secure the right to health.
Key Words: Social Rights, Health, Right to Health, The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, Justiciability.