Primer hiperparatiroidi hastalarındaserum FGF-23, klotho proteini, osteokalsin ve tip 1 kollajen n-terminal telopeptid (NTX) düzeylerininhastalık ciddiyeti ile ilişkisi
Relationship between serum FGF-23, klotho protein, osteocalcin and type 1 collagen n-terminal telopeptide (NTX) levels and disease severity in primary hyperparathyroidis patients
Yazar: MEHRİBAN ÖMER
Danışman: DOÇ. DR. ŞAFAK AKIN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Primer hiperparatiroidi (PHPT) hastalarında serum FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollajen (NTX) N-terminal telopeptidi ve osteokalsin düzeylerinin hastalık ciddiyeti ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli kesitsel bir çalışmadır. 01.07.2023 ve 01.08. 2024 tarihleri arasında arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Endokrinoloji Polikliniği'nde PHPT tanısı ile takip edilen 42 hasta ile yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi (VKI) benzer 45 kontrol grubu çalışmaya dahil edildi. Bu hastaların rutin alınan kanlarından arta kalan serumlarda, FGF-23, klotho proteini, NTX ve osteokalsin çalışılmak üzere -80°C saklandı. Tüm karşılaştırmalarda p değeri <0,05 anlamlı olarak kabul edildi. Elde edilen veriler, bilgisayar ortamında IBM-SPSS (Versiyon 27.0) istatistik paket programı kullanılarak değerlendirildi.
Bulgular: Bu çalışma, PHPT hastalarında serum FGF23, Klotho proteini, osteokalsin ve NTX biyobelirteçlerinin seviyelerini incelemekte ve bu biyobelirteçlerin klinik ve laboratuvar parametreleri ile olan ilişkilerini değerlendirmektedir. Hasta grubunda FGF-23 düzeyi 172,06 ± 106,33 pg/mL olarak saptandı ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulundu (p<0,001). FGF23 ile yaş, açlık kan şekeri, kalsiyum, paratiroid hormon ve alkalen fosfotaz değerleri arasında ters ilişki saptandı. Osteoporozu olan hastalarda ortalama serum FGF23 seviyesi 193,46 ± 119,4423 pg/mL, osteoporozu olmayan grupta ortalama serum FGF- 23 düzeyi 133,55 ± 64,38 pg/mL olarak saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre anlamlı fark saptanmadı (p=0,068). Osteoporozu olan hastalarda serum FGF23 seviyesi daha yüksek bulunurken bisfosfonat kullanımı ise serum FGF-23 düşüklüğü ile ilişkili bulundu. Hasta grubunda klotho protein düzeyi 3,52 ± 1,75 ng/mL olarak saptandı ve kontrol grubuna göre daha düşük bulundu (p<0,001). Osteoporozu olan hastalarda ortalama klotho protein seviyesi 3,79 ± 1,88 ng/mL, osteoporoz olmayan grupta ortalama klotho protein düzeyi 3,03 ± 1.42 ng/mL olarak saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre anlamlı fark saptanmadı (p=0,081). Osteoporozu olan hastalarda Klotho protein seviyesi yüksekken, bisfosfonat kullananlarda daha düşük saptandı. Hasta grubunda osteokalsin düzeyi 45,97 ± 15,08 ng/mL saptandı ve kontrol grubuna göre düşüktü (p<0,01). Osteoporoz olan grupta ortalama osteokalsin düzeyi 41,75 ± 21,96 ng/Ml ve osteoporoz olmayan grupta ortalama osteokalsin düzeyi 53,59 ± 17,29 ng/mL saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre serum osteokalsin düzeyi anlamlı olarak düşük saptandı (p=0,027). Osteoporozu olan ve bisfosfonat kullanan hastalarda serum osteokalsin düzeyi anlamlı düşük saptandı. Hasta grubunda NTX düzeyi 49,22 ± 32,28 nmol/L saptandı ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük bulundu (p<0,001) Osteoporoz olmayan grupta ortalama Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid düzeyi 54,95 ± 35,88 nmol/L ve osteoporoz olan grupta ortalama  Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid düzeyi 46,03 ± 30,34 nmol/L saptandı ve osteoporoz olan grupta osteoporoz olmayan gruba göre anlamlı fark saptanmadı (p=0,379). Hasta grubunda NTX seviyeleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük bulundu ancak osteoporoz ve bisfosfonat kullanımı ile anlamlı bir fark tespit edilmedi. Çalışmada kullanılan regresyon modelleri ile biyobelirteçlerin laboratuvar parametreleriyle ilişkileri değerlendirildi ve özellikle bisfosfonat kullanımının bu değerler üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu bulundu.  Bu çalışmada cerrahi endikasyonu olan PHPT hastalarında hastalık ciddiyeti ile ilişkili olabilecek serum FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid ve osteokalsin düzeyleri preoperatif dönemde değerlendirildi. İstatistiksel olarak anlamlı düzeyde hasta grubunda serum FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid ve osteokalsin düzeyleri daha düşük bulundu. Günümüzde PHPT hastalarının sıklığı artmış olup bu hastalarda osteoporoz, böbrek fonksiyon bozuklukları, hipertansiyon gibi komplikasyonlar görülebilmektedir ve cerrahi endikasyon belirlenirken bu durumlar göz önünde bulundurulur. Böbrek fonksiyonları korunmuş PHPT hastalarında osteoporoz tedavisinde bisfosfonat kullanımının kemik döngüsünde özellikle yapımı azalttığını gösterdik.  
Sonuç: PHPT hastalarında osteoporoz patogenezinde kompleks yolakların aktivasyonu ya da inhibisyonu olabileceği ve klasik osteoporoz tedavilerimizin bu hasta grubunda gözden geçirilmesi gerekliliği olduğunu düşünmekteyiz. Daha geniş kapsamlı ve prospektif çalışmalar ile PHPT hastalarında FGF-23, klotho proteini, Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid ve osteokalsinin osteoporoz ve bisfosfonat kullanımı Primer hiperparatiroidi, Parathormon, Kalsiyum, Fosfor, Kemik, FGF-23, Klotho Proteini, Osteokalsin ve Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid.
ile ilişkisini değerlendiren çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Primer hiperparatiroidi, Parathormon, Kalsiyum, Fosfor, Kemik, FGF-23, Klotho Proteini, Osteokalsin ve Tip 1 kollojen N-terminal telopeptid.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to investigate the relationship between the levels of serum FGF-23, klotho protein, Type 1 collagen (NTX) N-terminal telopeptide, and osteocalcin with the severity of the disease in patients with primary hyperparathyroidism (PHPT).
Materials and Methods: This is a single-center cross-sectional study. A total of 42 patients diagnosed with PHPT at the Gülhane Training and Research Hospital Endocrinology Clinic between July 1, 2023, and August 1, 2024, were included in the study, along with 45 control group participants matched by age, gender, and body mass index (VKİ). Serum samples collected from routine blood draws were stored at -80°C for further analysis of FGF-23, klotho protein, NTX, and osteocalcin levels. A p-value <0.05 was considered statistically significant for all comparisons. Data were analyzed using the IBM-SPSS (Version 27.0) statistical software package.
Results: This study examines the levels of serum FGF-23, klotho protein, osteocalcin, and NTX biomarkers in PHPT patients and evaluates their relationships with clinical and laboratory parameters. In the patient group, the FGF-23 level was 172.06 ± 106.33 pg/mL, significantly lower than in the control group (p<0.001). An inverse relationship was observed between FGF-23 and age, fasting blood glucose, calcium, parathyroid hormone, and alkaline phosphatase values. In patients with osteoporosis, the mean serum FGF-23 level was 193.46 ± 119.44 pg/mL, while in those without osteoporosis, it was 133.55 ± 64.38 pg/mL; however, the difference was not statistically significant (p=0.068). While FGF-23 levels were higher in patients with osteoporosis, bisphosphonate use was associated with lower FGF-23 levels. The klotho protein level in the patient group was 3.52 ± 1.75 ng/mL, significantly lower than in the control group (p<0.001). In patients with osteoporosis, the mean klotho protein level was 3.79 ± 1.88 ng/mL, while in those without osteoporosis, it was 3.03 ± 1.42 ng/mL; no statistically significant difference was found between the groups (p=0.081). Klotho protein levels were higher in patients with osteoporosis but lower in those using bisphosphonates. In the patient group, the osteocalcin level was 45.97 ± 15.8 ng/mL, lower than in the control group (p<0.001). The mean osteocalcin level was 41.75 ± 21.96 ng/mL in the osteoporosis group and 53.59 ± 17.29 ng/mL in the non-osteoporosis group, with a significantly lower serum osteocalcin level in the osteoporosis group (p=0.027). In patients with osteoporosis and those using bisphosphonates, serum osteocalcin levels were significantly lower. The NTX level in the patient group was 49.22 ± 32.28 nmol/L, significantly lower than in the control group (p<0.001). The mean Type 1 collagen N-terminal telopeptide level was 54.95 ± 35.88 nmol/L in the non-osteoporosis group and 46.03 ± 30.34 nmol/L in the osteoporosis group, with no significant difference between the two groups (p=0.379). NTX levels in the patient group were significantly lower compared to the control group, but no significant differences were found concerning osteoporosis or bisphosphonate use. Regression models used in the study evaluated the relationships between biomarkers and laboratory parameters, and it was found that bisphosphonate use had a significant impact on these values. Preoperative serum levels of FGF-23, klotho protein, Type 1 collagen N-terminal telopeptide, and osteocalcin, which may be related to disease severity, were evaluated in PHPT patients with surgical indications. Statistically significant lower levels of FGF-23, klotho protein, Type 1 collagen N-terminal telopeptide, and osteocalcin were observed in the patient group. The frequency of PHPT has increased in recent years, and complications such as osteoporosis, kidney dysfunction, and hypertension may occur in these patients, which should be considered when determining surgical indications. We demonstrated that bisphosphonate use in PHPT patients with preserved kidney function reduces bone turnover, particularly bone formation.
Conclusion: We believe that the pathogenesis of osteoporosis in PHPT patients may involve the activation or inhibition of complex pathways and that conventional osteoporosis treatments should be reconsidered in this patient group. More extensive prospective studies are needed to evaluate the relationship between FGF-23, klotho protein, Type 1 collagen N-terminal telopeptide, osteocalcin, osteoporosis, and bisphosphonate use in PHPT patients.
Keywords: Primary hyperparathyroidism, Parathyroid hormone, Calcium, Phosphorus, Bone, FGF-23, Klotho protein, Osteocalcin, Type 1 collagen N-terminal telopeptide.