Kronik lenfositer lösemi olgularında ZAP-70 ekspresyonunun akım sitometrik analizi
Flow cytometric analysis of ZAP-70 expression in chronic lymphocytic leukemia patients
Yazar: SELAMİ KOÇAK TOPRAK
Danışman: PROF.DR. MUHİT ÖZCAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Hematoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2005
Konu: Hematoloji = Hematology

Özet:
ÖZET Kronik Lenfositer Lösemi Olgularında ZAP-70 Ekspresyonunun Akım Sitometrik Analizi Kronik lenfositer lösemi, en sık görülen B lenfoproliferatif hastalık olmakla birlikte fizyopatolojik ve onkojenik yolağı henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Oldukça değişken özelliklere sahip bir klinik spektrumu vardır. Bazı olgularda hızla ileri evrelere geçiş izlenirken, bazılarında ise hastalık progresyonu olmadan, uzun süren bir sağ kalıma rastlanmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmanın da başlangıç noktasını oluşturduğu gibi; KLL'de kişiden kişiye farklılık gösteren, önceden kestirilmesi zor olan ve zaman zaman evreleme sistemlerine ters düşen bir klinik seyir izlenebilmektedir. Bu da hastalığın prognostik belirleyicilerinin saptanmasının önemini bir kat daha arttırmaktadır. Prognostik belirleyicilere ilişkin yaygın kabul gören önerme ise açıktır: Unmutasyonal gen yapısı taşıyan olgular normalde ZAP-70 eksprese ederler ve bunlar hızlı klinik seyir, erken süreçte tedavi gereksinmesi, kısa sağ kalım gibi kötü biyolojik özelliklerle birliktedirler. Oysa; mutasyonal tipte IgVH genetik yapışım barındıran olgularda ZAP-70 ekspresyonuna "genellikle" rastlanmaz ve bunlar diğerinin tersine yavaş klinik seyir, uzun süre tedavisiz süreç, uzun sağ kaimi gibi iyi klinikopatolojik özelliklere sahiptirler. IgVH gen mutasyonal durumunu belirlemeye yönelik çalışmalar zor, pahalı ve rutinde standardizasyonu tam olarak yerleştirilememiş durumdadır. Bunun yerine "vekil" belirleyici olarak ZAP-70 ekspresyonunun tetkik edilmesi ise daha kolay ve uygulanabilirdir. Biz de bu noktadan hareketle tanı zamanına ve tedavi alıp almadıklarına bakmaksızın, hasta seçiminde yalnızca akım sitometrik olarak herhangi bir dönemde ZAP-70 ve CD38 ekspresyonlarının analiz edilmiş olmasını gözeterek, KLL olgularında geriye dönük olarak bu ekspresyonlar, cinsiyet, yaş, evre durumu, analizin yapıldığı dönemdeki yakınma-LDH-UA-tedavi, herhangi bir süreçteki tedavi ve güncel tedavi durumlarıyla karşılaştırdık. Az sayıda olguda ve izlem süreleri gözetilmeden yapılan bu analiz, literatürde olmayan bazı parametrelerin değerlendirilmiş olması yönünden değerlidir. Özellikle ZAP-70 ekspresyonunun pozitif olduğu olguların yakınmayla başvuran hastalar olması ve dahası bunların izlem sürelerinin sonunda -güncel- tedavi almakta olduklarının tespiti, belki de bu tirozin kinazın tetkik edildiği süreçte hastalara daha agressif tedavi uygulanması düşüncesini doğurmaktadır. Anahtar Sözcükler: Akım sitometrisi, KLL, CD38, prognostik belirleyiciler, ZAP-70 45

Abstract:
SUMMARY Flow Cytometric Analysis of ZAP-70 Expression in Chronic Lymphocytic Leukemia Patients Although chronic lymphocytic leukemia (CLL) is one of the most prevalent hematological malignancies, the oncogenic pathway is poorly understood. The clinical course of CLL is heterogeneous: many patients have indolent disease that never needs treatment, but others have an aggressive clinical outcome. Although staging systems stil dictate management, it is not always possible to predict within early-stage CLL, which comprises approximately 50% of diagnosis, those patients who are likely to progress and those who will remian with stable disease for decades. CLL patients with unmutated IgVH genes normally express ZAP-70, have unfavourable biological features with rapid clinical progression, require treatment and have short survival times. Conversely, CLL patients with mutated IgVH genes usually do not express ZAP-70, present with non-adverse clinicopathological features, do not require therapy for long periods of time and have a long survival. Unfortunately, VH mutation analysis is complex, expensive, time consuming and not routinely undertaken in most laboratories. Therefore, ZAP-70 analysis has been proposed as a useful surrogate marker for IgVH mutational status in CLL. We analyzed ZAP-70 and CD38 expressions in CLL cells from a series of patients using flow cytometry and correlated the results with the other clinical- biological features -sex, age, disease stage, symptomes, LDH, UA, anemia, treatment-. We found that ZAP-70 was expressed more frequently in patients with symptomes at the time of analysis and in patients require treatment currently. It is suggested that the measurement of the ZAP-70 expression in association with other biological parameters are used to develop a prognostic profile that will assist in treatment decisions for patients in the time of diagnosis. Key Words: CD38, CLL, flow cytometry, prognostic parameters, ZAP-70 46