Geç modernite, riskler ve aidiyet: Bireyselleşmenin beyaz yakalı kentsel deneyimlerine ve yer duygularına etkileri
Late modernity, risks and belonging: Impacts of individualization on the urban experience and sense of place of white-collars
Yazar: ORKUN AZİZ AKSOY
Danışman: PROF. DR. EBRU FİRİDİN ÖZGÜR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Beyaz yakalı = White collar ; Bireyselleştirme = Individualization ; Risk toplumu = Risk society ; Yer duygusu = Sense of place ; Yere bağlılık = Place attachment

Özet:
Bu çalışma toplumsal düzenin temel özelliklerinden biri haline gelen bireyselleşme olgusunun mekânsal yansımalarına günümüz geç modernite koşulları bağlamında, bireyler üzerinden odaklanmaktadır. Neoliberal kapitalizm ve küreselleşmenin hâkim olduğu geç modernite, bireyselleşme sürecinin bireycilik ideolojisinin de güçlenmesiyle daha yoğun yaşandığı bir döneme işaret etmektedir. Bireyselleşme yerel toplulukları çözülmeye uğratırken bireysel kimlik ve benlik de uzmanlıkların yönlendirdiği çoklu hayat tarzlarına göre şekillenmektedir. Geç modernite aynı zamanda risklerin algılanabilirliğini ve yoğunluklarını arttırarak bireyselleşmenin karşısına risk toplumunu koymaktadır. Bütün bu süreçler yerel topluluklarından ayrılan "birey"in yerle ilişkilerini derinden etkilemektedir. Bireyselleşmenin geç modernitede güçlenmesinin temel nedenlerinden biri neoliberalizmin emek piyasasını esnekleştirmesidir. Esnek emek piyasasının getirdiği, rekabet, yüksek eğitim ve hareketlilik yoğunlukları da artmaktadır. Beyaz yakalılar bu bağlamda bireyselleşmenin daha yüksek gözlemlendiği bir toplumsal gruptur. Beyaz yakalıların kentsel hayat tarzlarına olan yüksek ilgileri beyaz yakalıları tüketim odaklı bir kentleşmenin hedef kitlesi haline getirmekte olduğu için ayrıca önemlidir. Bu çalışma bireyselleşmenin yer duygusuna etkilerine beyaz yakalılar üzerinden odaklanmaktadır. Bu bağlamda İstanbul'da ikamet eden 17 beyaz yakalıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 
Çalışma, literatürdeki temel bireyselleşme ve yer tartışmalarını bir araya getirmekte ve çok katmanlı olarak ilişkilendirerek tartışmaya açmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde bireyselleşme ve bireycilik kavramları tarihsel ve ideolojik boyutlarıyla ele alınırken üçüncü bölümünde geç modernitede makro ölçekteki toplumsal dönüşümler bağlamında bireyselleşmenin yeni boyutları ve benlik üzerindeki etkileri geniş çaplı literatür taraması çerçevesinde ele alınmıştır. Dördüncü bölümde yerleri dönüştüren yerinden çıkarıcı mekanizmalara ve yerin yeni anlamlarıyla yer duygusu ve yer bağlılığı kavramlarının literatürde nasıl ele alındığı aktarılmıştır. Yer duygusunu oluşturan bireysel ve toplumsal etkenler gösterilerek günümüzde yer duygusunu oluşturan faktörler tartışmaya açılmıştır. Saha çalışması bulgularının analizi ve yorumlamasının yapıldığı beşinci bölümde katılımcıların kendini gerçekleştirme süreçleri, emek piyasasındaki konumları, düşünümsellikleri, birincil grup ilişkileri gibi temalar bağlamında bireyselleşme deneyimleri ve bu deneyimlerin yerle ilişkilerine yansımaları aktarılmıştır. Katılımcıların muhitleriyle, yerel toplulukla, evleriyle ve kentle ilişkilerine dair geniş kapsamlı bir analizle katılımcıların yer deneyimleri, mekân tercihleri, yer duygusu, yere bağlılıkları gösterilmiştir. Sonuçta yer duygusunun bireyselleştiği, hayat tarzları, riskler ve emek piyasasındaki konuma göre düşünümsel olarak şekillendiği ve yer bağlılığının bu faktörlere duyarlı olduğu görülmüştür.

Abstract:
This study focuses on the spatial reflections of the individualization, which has become one of the main features of the social structure, in the context of today's late modernity conditions, through individuals. While individualization disintegrates local communities, individual identity and self are shaped by multiple lifestyles guided by expertises. Late modernity also put the risk society against individualization by increasing the perceptibility and intensity of risks. All these processes deeply affect the relationship of the "individual" who leaves their local community with the place. One of the main reasons for the strengthening of individualization in late modernity is that neoliberal capitalism has made the labor market flexible. In this context, White-collar workers are a social group in which individualization is observed higher with their higher education and competitive aspects. The high interest of white-collar workers in urban lifestyles is also important as it makes white-collar workers the target audience of a consumption-oriented urbanization. This study focuses on the effects of individualization on the sense of place through white-collar workers. In this context, semi-structured interviews were conducted with 17 white-collar workers residing in Istanbul. 
The study brings together the main individualization and place discussions in the literature and opens them up for discussion by relating them in a multi-layered manner. In the second part of the study, the concepts of individualization and individualism are discussed with their historical and ideological dimensions, while in the third part, the new dimensions of individualization in the context of macro-scale social transformations in the late modernity and its effects on the self are discussed within the framework of large-scale literature review. In the fourth chapter, it is explained how the disembedding mechanisms that transform the places, the new meanings of place, sense of place and place attachment concepts are discussed in the literature. In the fifth chapter, where the fieldwork findings are analyzed and interpreted, individualization experiences of the participants and the reflections of these experiences on their relations with the places are conveyed. The participants' place experiences, place preferences, sense of place, and place attachment are shown through a comprehensive analysis of the participants' relationships with their neighborhood, local community, home, and the city. In conclusion, it was seen that the sense of place is individualized, shaped by reflexively according to lifestyles, risks and the stuation in the labor market, and place attachment is sensitive to these factors.