Hematopoetik kök hücre transplantasyonu yapılan hastalarda pulmoner komplikasyonlar
Pulmonary complications in the patients who  received hematopoietic stem cell transplantation
Yazar: KISMET ÇIKI
Danışman: PROF. DR. DENİZ DOĞRU ERSÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akciğer = Lung ; Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Enfeksiyon = Infection ; Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Hematopoetik kök hücreler = Hematopoietic stem cells ; Komplikasyonlar = Complications

Özet:
HKHT birçok malign ve malign olmayan has¬talıkta tedavi edici bir yöntem olarak kullanılmaktadır. HKHT sonrası birçok sistem ile ilgili komplikasyon görülebilmekte, oluşan pulmoner komplikasyonlar ciddi morbidite ve mortaliteye neden olmaktadır. Pulmoner komplikasyonlar komplikasyon başlama zamanına göre erken ve geç; enfeksiyon etkeni olup olmamasına göre enfeksiyöz ve enfeksiyöz olmayan komplikasyonlar olmak üzere ayrılmaktadır. Altta yatan primer hastalık, önceden akciğer hastalığı geçirmiş olmak, ileri yaş, allojenik transplantasyon, kemoterapi, radyoterapi, nötropeni, GVHH ve immün süpresif kullanımı HKHT sonrası pulmoner komplikasyonlar için risk faktörleridir. 
            Bu çalışmada Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Kemik İliği Transplantasyon Ünitesi'nde Ocak 2005 ile Aralık 2015 tarihleri arasında HKHT yapılan ve HKHT sonrasında pulmoner komplikasyon gelişen hastaların dosyaları geriye dönük olarak incelenip, HKHT sonrası pulmoner komplikasyonlar için risk faktörleri araştırılmıştır. HKHT yapılan 195 hastanın 71'inde (%36,4) HKHT sonrası pulmoner komplikasyon gelişti, HKHT sonrası pulmoner komplikasyon gelişen hastalar primer tanılarına bakıldığında en çok malignensi grubunda hasta bulunurken, en az hasta hemafagositik sendrom grubunda bulunmaktaydı. HKHT sonrası pulmoner komplikasyonu olan 71 hastanın 60'ında bir pulmoner komplikasyon gelişirken, 11 hastada iki pulmoner komplikasyon gelişmişti. Bu  nedenle HKHT sonrası gelişen pulmoner komplikasyonlar 82 epizod üzerinden değerlendirildi. 42 komplikasyon (%51,2) erken dönemde gelişirken, 40 komplikasyon (%48,8) geç dönemde gelişti. Enfeksiyöz olup olmama durumuna baktığımızda 28 komplikasyonda enfeksiyöz neden, 20 komplikasyonda enfeksiyöz olmayan neden, 34 komplikasyonda da enfeksiyöz ve enfeksiyöz  olmayan nedenlerin beraber olduğu gösterildi. HKHT sonrasında pulmoner komplikasyon gelişimi için nötropeni, GVHH, immünsüpresif tedavi alıp almadığına bakıldığında 82 komplikasyon epizodunun 71'inde hastalar immünsupresif tedavi almaktaydı, 37 hasta nötropenik, 31 hasta da GVHH (15'i akut, 16'sı kronik)  vardı.  HKHT sonrası pulmoner komplikasyon gelişen ve gelişmeyen hastaları tanı grupları açısından değerlendirdiğimizde malignensi ve konjenital immün yetmezlik grubunda istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde daha fazla pulmoner komplikasyon görüldüğü, hemoglobinopati ve kemik iliği yetmezliği gruplarında  istatistiksel olarak anlamlı olacak şekilde daha az pulmoner komplikasyon görüldüğü saptandı. Ayrıca pulmoner komplikasyon gelişen grupta önceden akciğer hastalığı geçirme durumunun anlamlı olarak yüksek olduğu görüldü. Pulmoner komplikasyon olan grupta myeloablatif hazırlık rejimi alan hastaların sayısı  istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde yüksekti.  Osteopetrozislerde erken dönem komplikasyonların daha sık olduğu görüldü. Kemik iliği yetmezliği grubunda enfeksiyöz komplikasyonların daha sık, nörometabolik hasta grubunda enfeksiyöz olmayan komplikasyonların daha sık olduğu görüldü. Hastaların SFT lerini incelediğimizde pulmoner komplikasyon gelişen ve gelişmeyen grupta FEV1 %, FVC  %, FEV1/FVC %, FEF 25-75 %  ortancaları açısından anlamlı bir fark yoktu. HKHT sonrası gelişen pulmoner komplikasyon epizodlarının prognozlarına baktığımızda 82 komplikasyon epizodunun 54'ü iyileşmiş, 18 epizodda hasta kaybedilmiş, dört epizod takipten çıkarken, altı epizod kronikleşmişti. Kaybedilen hastaların tanı gruplarına baktığımızda en çok hasta  malignensi grubunda, en az hasta konjenital immün yetmezlik ve hemoglobinopati grubunda yer almaktaydı. 
            Sonuç olarak univariate analizlerde altta yatan primer hastalık, myeloablatif hazırlık rejimi ve önceden akciğer hastalığının  HKHT sonrası pulmoner komplikasyonlar için birer risk faktörü olduğu fakat multivariate analizlerde tek başlarına istatistiksel açıdan HKHT sonrası pulmoner komplikasyon gelişimi için risk faktörü olmadıkları görüldü. Ayrıca GVHH, nötropeni ve immün süpresif tedavilerin pulmoner komplikasyonlara eşlik ettiği, altta yatan primer hastalıklara göre komplikasyonların zamanının ve enfeksiyöz olup olmama durumunun değişebileceği görüldü.

Abstract:
Hematopoietic stem cell transplantation (HSCT) is used as a therapeutic approach for many malignant or non-malignat diseases. Complications concerning various organs can be seen after HSCT. Pulmonary complications cause serious morbidity and mortality. Pulmonary complications are classified into two groups as early and late-onset according to their time of onset; or infectious and non-infectious according to existence of an infectious pathogen. Underlying primary disorder, having a previous lung disease, advanced age, allogeneic transplantation, chemotherapy, radiotherapy, neutropenia, graft versus host disease (GVHD) and use of immunosppressant therapy are some of the risk factors for pulmonary complications after HSCT. 
            In this study, patients who received HSCT between January 2005 and December 2015 and developed pulmonary complications at Hacettepe University Ihsan Dogramaci Children's Hospital Bone Marrow Transplantation Unit were included in the study. The patient files were analyzed retrospectively and the risk factors for pulmonary complications following HSCT were studied. Pulmonary complications  developed in 71 (36,4 %) of 195 HSCT recipients following HSCT. When studied according to the primary diagnoses, most of the patients who developed pulmonary complication were in the malignancy group, whereas hemophagocytosis being the least. Of the 71 patients who had pulmonary complications following HSCT, 60 had one pulmonary complication, 11 had two pulmonary complication. Therefore pulmonary complications following HSCT were evaluated on those 82 episodes. 42 (51,2%) complications were early onset, 40 (48,8%) were late onset. 28 of the complications were infectious in origin, 20 were non-infectious and in 34 of the complications infectious and non-infectious causes were found to be together. When studied according to the patients' neutropenia, GVHD, immunosuppressant therapy status in developing pulmonary complications after HSCT, in 71 of the 82 complication episodes the patients were receiving immunosuppressive therapy, 37 patients had neutropenia, 31 patients had GVHD (15 of them were acute GVHD, 16 were chronic). When  patients who  developed pulmonary complications after HSCT and the patients who had no pulmonary complications were compared according to their primary diagnoses, pulmonary complications developed significantly more frequently in the malignancy and congenital immune deficiency groups, whereas hemoglobinopathy and bone marrow deficiency groups  developed significantly less pulmonary complications. Additionally  patients who had pulmonary complications significantly had at least one pulmonary disease before HSCT. Among  patients who had pulmonary complications, the number of the patients who received myeloablative conditioning regimen was significantly higher than the patients who did not receive myeloablative conditioning regimen.  In patients with osteopetrosis, early onset complications were more frequent. In the bone marrow deficiency group, infectious complications were more frequent, and in the neurometabolic disease group non-infectious complications developed more often. When pulmonary function tests were evaluated, there was no significant difference between the groups who had pulmonary complications and with no pulmonary complications in terms of spirometric lung function indices (FEV1, FVC, FEV1/FVC, FEF 25-75). When the pulmonary complication episodes following HSCT were analyzed, of the 82 complication episodes 54 recovered, 18 patients died, 4 episodes were lost to follow up, 6 episodes  became chronic. The primary diagnoses of the the patients who died were mostly in malignancy group, and least in congenital immune deficiency and hemoglobinopathy groups. 
            As a consequence in univariate analyses, underlying primary disorder, myeloablative conditioning regimen and previous lung disease were found to be the risk factors for pulmonary complications following HSCT but in multivariate analyses these alone were not statistically significant risk factors for pulmonary complications following HSCT by themselves. In addition, it is found that GVHD, neutropenia and immunosuppressive therapies accompanied pulmonary complications and that the time of onset of complication and infectious nature of the complication differed according to underlying primary disease.