Yirmi dördüncü yüzyılda aklın halleri: Star Trek Ferengiler ve filozoflar
States of mind in the twenty-fourth century- Star Trek Ferengi and philosophers
Yazar: TAMER AKÇA
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ MESUT TOSUN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Araçsal akıl = Instrumental reason ; Bilim-kurgu = Science-fiction ; Felsefeciler = Philosophers ; Gelecek = Future ; Gelecek kurguları = Future fictions ; Kuark = Quark ; Star Trek = Star Trek ; Televizyon dizileri = Television serials

Özet:
Aklın ne olduğuna ve kullanımına ilişkin konular felsefenin çeşitli disiplinleri tarafından yüzyıllardan bu yana tartışılmaktadır ve görünen odur ki daha da tartışılmaya devam edecektir. Platon'dan Thomas Aquinas'a, Descartes'den Kant'a ve oradan da günümüze felsefenin bütün dev isimlerinin kafa yolduğu aklın neliği ve kullanımı konularında iki temel yaklaşım ayırt edilebilir. Birincisi aklın insanın amaçlarına ulaşmak için "araç" olarak kullanılması ve ikincisi de aklın "amacın" bizzat kendisi olduğu ve başka bir şey için araç olarak kullanılamayacağı düşüncesidir. 
Her iki yaklaşım için de fazlasıyla taraftarın olduğu felsefe dünyasında bu tartışmanın bitmesinin çok da olası olmadığı fikrine ise popüler bir kültür ürünü olan Star Trek dizisinden dayanak bulmak olasıdır. İlk kez 1966'da seyirci ile buluşan Star Trek dizisi, bir bilim kurgu olmanın ötesine geçmiş ve o dönemde öngördüğü birçok teknolojik yenilik, üzerinden yüzyıl dahi geçmeden günlük hayata girmiştir. Star Trek ve öngördüğü bilim ve teknoloji düzeyi üzerine popüler ve bilimsel birçok makale ve kitap yayınlanmıştır. Öte yandan işaret ettiği "kâmil insan olma yolundaki ilerlemeler" de felsefi ve sosyolojik açıdan mercek altına alınmıştır. 
Böylesine öngörülü bir donanıma sahip olan Star Trek senaryosunun "akıl" ve "kullanım amacı" üzerine söz söylememiş olması düşünülemez. Hakikaten de birçok kereler bu konulara parmak basan senaryolarından, bu çalışmanın temelini oluşturan kısmı ise ticari başarı için her yolun mubah kabul edildiği bir anayasaya sahip uzaylı Ferengi ırkı ve onları temsilen Quark karakteridir. Toplumsal, siyasi, ticari ve hatta diplomatik hayatı şekillendiren "Ferengi Kazanç Kuralları", insanlığa aklın araçsal kullanımının XXIV. Yüzyıldaki projeksiyonunu sunmaktadır.
Bu çalışmanın amacı; filozofların üzerine düşünce ürettikleri ve geleceğe yönelik öngörülerde bulundukları "insan aklının araçsallaştırılması" konusunun XXIV. Yüzyılda nasıl bir yön alabileceğini, Star Trek dizisinde yaratılan kurgusal evreni inceleyerek kestirmeye çalışmaktır. Bu amaçla, Gene Roddenberry'nin yarattığı bu kurgusal evrendeki aklı amaç haline getirmiş ırklarla, aklı araçsallaştırmak azminde olan ırklar arasındaki maceraların arka planı, filozofların görüşleri ışığında okunmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The issues related to what the mind is and its use have been discussed by various disciplines of philosophy for centuries, and it seems that it will continue to be discussed further. From Plato to Thomas Aquinas, from Descartes to Kant, two basic approaches can be distinguished in the subject of nature and the use of the mind, in which all the great names of philosophy produce ideas. The first approach is the use of the mind as a "tool" to achieve human goals, and the second approach is the idea that the mind is the "purpose" itself and cannot be used as a tool for anything else.
In the world of philosophy, where there are many supporters for both approaches, it is possible to find support for the idea that this discussion is not very likely to end, from the Star Trek series, which is a popular culture product. The Star Trek series, which first met with the audience in 1966, went beyond being science fiction and many technological innovations that it envisioned at that time entered daily life not even a century later. Many popular scientific articles and books have been published on Star Trek and the level of science and technology it envisions. On the other hand, the "progress towards becoming a perfect human being", which it pointed out, was also examined from a philosophical and sociological point of view.
It is unthinkable that the Star Trek scenario, which has such foresighted equipment, did not have a say on the "mind" and "its purpose of use". Indeed, from the scenarios that have touched on these issues many times, the part that forms the basis of this work is the alien Ferengi race, which has a constitution where every way is accepted for commercial success, and the Quark character representing them. The "Ferengi Rules of Earning", which shape the social, political, commercial, and even diplomatic life of the Ferengi race, presents humanity the projection for the instrumental use of reason in the XXIV. century.
The aim of this study is to try to predict what direction the subject of "instrumentalization of the human mind", on which philosophers produce ideas and make predictions for the future, will take, by examining the fictional universe created in the Star Trek series in the XXIVth century. For this purpose, the background of the adventures between the races that accept reason as an end in itself and the races that are determined to instrumentalize the reason in this fictional universe created by Gene Roddenberry has been tried to be interpreted in the light of the views of philosophers.