Gülâmî Dîvânı'nın tahlili
The analysis of Gûlâmî's Divan
Yazar: SEHER TÜRKMEN
Danışman: DOÇ. DR. FATİH SONA
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kıble = Qıble

Özet:
19. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerinden Sivaslı Gulâmî, şairliğinin yanı sıra devrinin önemli ilim adamlarından birisi olmuştur. Asıl adı Abdülkadir Gulâmî olan şair, çocukluğundan itibaren çeşitli ilim faaliyetlerinde bulunmaya başlaması, onun tasavvufla ilgilenmesini sağlamıştır. Aynı zamanda öğretmenlik, müfettişlik, muhasebecilik gibi çeşitli görevlerde bulunan Gulâmî, bir süre Kâdirî tarikatının bir müdavimi olmasından sonra babasının vefatı üzerine söz konusu tarikatın lideri olmuştur.
Hazırlanan bu tez çalışmasında Gulâmî'nin Divanında yer alan şiirleri tahlil edilerek şairin şiirlerinin değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmada şairin divanındaki manzumelerin konuları, yedi bölüme ayrılarak sınıflarına göre gruplandırılmış ve buna göre çözümlenmiştir. Birinci bölümde giriş kısmına yer verilmiştir. İkinci bölümde hayatı, edebî kişiliği, eserleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde şairin şiirlerindeki dini unsurlar, dördüncü bölümde divandaki tasavvufi unsurlar, beşinci bölümde divanda adı geçen şahsiyetler, altıncı bölümde divanda yer alan sosyal hayat ve kültür, yedinci bölümde ise şairin divanında geçen tabiat incelenmiştir.
Bu çalışmada Gulâmî'nin hayatı ve edebi şahsiyeti de değerlendirilerek bu durumun onun şiirlerine nasıl yansıdığı araştırılmaya çalışılmıştır. Yapılan bu çalışma ile Gulâmî'nin Divan'ındaki manzumelerin gerek dil ve üslup bakımından gerekse söz sanatları ve mânâ bakımından zenginliği literatüre kazandırılması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: 19. Yüzyıl, Gulâmî, Divan, Tahlil.

Abstract:
One of the 19th century Divan literature poets, Gulâmî of Sivas was one of the important scholars of his time as well as a poet. The poet, whose real name was Abdülkadir Gulâmî, started to engage in various scientific activities since his childhood, which made him interested in Sufism. Therefore, his reputation as a Sufi poet is the result of his personal efforts. At the same time, Gulāmī, who held various positions such as teacher, inspector and accountant, was a regular of the Kâdirî sect for a while and became the leader of the said sect upon the death of his father.
In this thesis, Gulâmî's poems in his Divan were analyzed and the poet's poems were evaluated. In the study, the subjects of the poems in the poet's divan were divided into seven sections and grouped according to their classes and analyzed accordingly. In the fırst sections introdiction, ın the second sections his life, literary, works, ın the third section, the religious elements in the poet's poems, in the fourth section, the mystical elements in the divan, in the fifth section, the personalities mentioned in the divan, in the sixth section, the social life and culture in the divan, in the seventh section, the nature in the poet's divan are analyzed.
In this study, Gulâmî's life and literary personality are also evaluated and how this situation is reflected in his poems is tried to be investigated. With this study, it is aimed to bring the richness of the verses in Gulâmî's Divan in terms of language and style, word arts and meaning to the literature.

Keywords: 19th century, Gulâmî, Divan, Analysis