Osmanlı sosyal hayatında kitap
Books in the Ottoman Empire's sosial life
Yazar: EKREM SALTIK
Danışman: PROF.DR. AZMİ ÖZCAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History

Özet:
Toplumların sahip oldukları değerler bağlamında tüm birikimlerin depolanması ve sonrakikusaklara aktarılmasını sağlayan kitaplar farklı toplumlarca her çağda benzer amaç ve islevleriçin kullanılmıslardı. Tarihsel süreçte amacı ve gereci değiserek daha islevsel bir sekle bürünenkitaplar klasik çağ boyunca evrimlerine devam ederken, elitin dısında kalan tasra halklarıatalarından kalan bilgi aktarım ve iletisim yöntemi olan sözlü anlatıma devam ettiler.Osmanlı devleti, Orta Asya ve Yakındoğu'daki birçok kültürün mirasçısı ve emanetçisi olduğuiçin tüm bu kültürlerin geleneklerinden de izler tasıyordu. Bu nedenledir ki kitap geleneği tümbu kültürlerin etkisinde kalan Osmanlı devletinde hem yazılı hem de sözlü anlatım seklindedevam etmisti. ?slam'ın nesnesel ve kavramsal zemininde ilk kitabın Kur'an olması nedeniyleOsmanlı ideolojisi de selefleri gibi kitaplara kutsal bir anlam yüklemis, kutsalın korunmasınadair hassasiyet klasik çağ boyunca kitabın Osmanlı sosyal yasamının ulasılabilir bir nesnesiolamamasına neden olmustu. Matbaanın zanaatkâr hattatlarla girdiği piyasa rekabetinikazanmasından evvel Osmanlı el sanatlarından herhangi biri olan hat sanatı kitap üretiminiyasamsal ihtiyaçların karsılanmasını sağlayan nesnelerin oldukça arka planına itti.Osmanlı kitabı sosyal yasamda ulasılabilen nadide nesnelerden biriydi. Nadide olduğu içinsanatsaldı, sanatsal olduğu için ticari, ticari olduğu için de alım gücü olmayanlar devlet eliyle yada zengin kisiler aracılığıyla ulasabiliyordu. Medrese ve camilerde açılan kitaplıklar ve zamanlaortaya çıkan vakıf kütüphaneleri sosyal yasamda kitabın en rahat ulasılabildiği mekânlardı. Kitapnesnesine ekonomik ve coğrafi sartlar nedeniyle ulasılamadığı durumlarda sözlü anlatımgeleneğinin devam ettiği Osmanlı sosyal yasamında önceki kusaklardan kalıntılanmıs hafızayaalma yöntemiyle kitaba dolaylı da olsa isiterek sahip olabiliyorlardı. Camiler, medreseler,selamlık sohbetleri sırasında hafızaya alınan bilgi ötekine ya da sonrakine aktarılıyor bu bilgiaktarım yöntemi sıradan Osmanlı insanı için yeterli olabiliyordu.En yoksul evde bile bulunabilecek bir hasır, çanak ya da ilkel bir zirai nesne gibi Osmanlıevlerinin her birinde bir kitap olduğunu söylemek zordur. Ancak kutsalın yasamın merkezindeolması nedeniyle hemen hemen her evde ? en azından iç içe evlerde oturan akrabaların enbüyüğüne ait olan bir odada kitaptan çok kutsal bir obje olarak algılana bir Kur'an nüshasıbulunurdu. Bu çalısma kitapların Osmanlı sosyal hayatında gerek nesnesel gerekse kavramsalçözümlemelerini yapmak amacıyla kaleme alınmıstır.

Abstract:
Books, are the wehicles to storage and to transfer the data to the other generation, theywere used for similar aims by different generations in all ages. The rural populationapart from elite class went on their the way of data transportation and communicationwhich is called verbalism. During the course of history, the aim and purpose of thebooks have changed and became more practical in the classical age.As the Ottoman State was the inheritor and trustee of many cultures in Middle Asiaand Near East it had been including impressions of all these customs of cultures.Therefore the usage of books continued as both written and verbal in the OttomanState imressed by all these cultures. Kur'an is the first objective and conceptional bookof Islam, so Ottoman ideology have considered books as holy beings like itspredecessors and the precision to keeping of sacred have caused the book being anobject which cannot be reachable of Ottoman society during the classical age. Beforethe printing press had achieved the market competition to skillful penman, art of ichnowhich is one of the many handcrafts of Ottoman had propelled producing of books todistance. The Ottoman book was a rare object reacable in social life. It was art as itwas rare; it was commercial as it was art so it had been reacable by poor people onlyby the help of state or reach people. Bookshelfs in mosques, muslim seminaries andfoundation libraries appeared in time were the places that books can be reachableeasily in social life.It is quite hard to say that to find a book in an Ottomans' house is easy as to find a straw,a pot or primitive agriculturel object. However there was Kur'an which is more popularamong Ottoman culture. More or less there was one Kur'an in Ottoman's house. Thisstudy was made to offer the analysis of books in Ottoman social life as both objectiveand conceptional solutions