Arama ve kurtarma operasyonlarında kullanılan ekipmanların afet türlerine göre atanması
Assignment of equipment used in search and rescue operations according to disaster types
Yazar: MUSTAFA BEĞİK
Danışman: PROF. DR. TAMER EREN
Kırıkkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Afetlerin ansızın gerçekleşmesi ve etkilediği toplumun baş edemeyeceği büyüklükte olması daha büyük ve fonksiyonel, ulusal veya uluslararası desteğe ihtiyacı doğurmuştur. Bu amaçla kurulmuş olan hem devlet kurumları hem de sivil toplum kuruluşları, afet gerçekleştikten sonraki bu süreci afet yönetimi altında toplanan disiplinleri hayata geçirerek baş etmeye çalışmışlardır. Afet yönetiminin en önemli kısmı müdahale aşamasında yürütülen arama ve kurtarma faaliyetleridir. Arama kurtarma faaliyetleri, zamanla yarışın olduğu zor durumda olan ve kurtarılmayı bekleyen birçok insanın yardım ve umut beklediği operasyonlardır. Böylesi önemli ve hayati bir faaliyet için önceden hazırlık yapılarak gerçekleşen afet yerine en uygun şekilde müdahale edilmesi gerekmektedir. Afet gerçekleştikten sonra iyi bir şekilde incelenip analiz edilerek, arama kurtarma faaliyeti için en uygun ekip belirlenip yönlendirilmelidir. Doğru ekibin yönlendirilmesi ile doğru ve yeterli ekipmanların da belirlenip acil olarak afet yerine ulaştırılması gerekmektedir. Aksi halde arama kurtarma çalışmaları ya hiç yapılamayacak ya da daha uzun sürelerde yapılarak daha çok kayıplara yol açacaktır. 
Bu tezde kritik öneme sahip arama kurtarma faaliyetlerinde kullanılan ekipmanların afet türüne göre atanması problemi ele alınmıştır. Uygulamada 14 farklı senaryo oluşturulmuş ve bu senaryolar için atama yapılmıştır. İlk bölümde tüm ekipman gruplarının her birinden sadece bir adet atanması problemi ele alınmıştır. İkinci bölümde afet türü gözetmeksizin oluşturulmuş olan sekiz farklı senaryo için atama problemi ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise afet türünün belli olduğu ve bu afetler için özelleşmiş altı farklı senaryo için atama problemi ele alınmıştır. Bu uygulamalarda hedef programlama yöntemi ile matematiksel modeller oluşturulmuştur ve bu modellerin çözümü için IBM ILOG optimizasyon programı kullanılmıştır.

Abstract:
The sudden occurrence of disasters and the fact that the society they affect cannot cope with the need for larger and more functional, national or international support. Both state institutions and non-governmental organizations established for this purpose have tried to cope with this process after the disaster by implementing the disciplines gathered under disaster management. The most important part of disaster management is the search and rescue activities carried out during the intervention phase. Search and rescue activities are operations where many people who are in a difficult situation and waiting to be rescued wait for help and hope, where there is a race against time. For such an important and vital activity, it is necessary to make preparations in advance and intervene in the most appropriate way at the disaster site. After the disaster occurs, it should be examined and analyzed well, and the most suitable team for the search and rescue activity should be determined and directed. With the direction of the right team, the right and sufficient equipment should be determined and urgently delivered to the disaster site. Otherwise, search and rescue operations will either not be carried out at all or will be carried out for longer periods, causing more losses.
This thesis addresses the problem of assigning the equipment used in critical search and rescue activities according to the type of disaster. In the application, 14 different scenarios were created and assignments were made for these scenarios. In the first part, the problem of assigning only one piece from each of the equipment groups was addressed. In the second part, the assignment problem for eight different scenarios created regardless of the disaster type was addressed. In the third part, the assignment problem for six different scenarios where the disaster type was known and specialized for these disasters was addressed. In these applications, mathematical models were created with the goal programming method and the IBM ILOG optimization program was used to solve these models.