Bazı kiraz ve kokteyl domates hatlarının biyokimyasal içeriklerinin belirlenmesi
Determination of biochemical contents of some cherry and cocktail tomato lines
Yazar: GÜLNUR AYDIN
Danışman: PROF. DR. HAKAN AKTAŞ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Domates = Tomato ; Fenolik maddeler = Phenolic matters ; Likopen = Lycopene

Özet:
Domates dünya genelinde en çok üretilen sebezlerden biridir ve domates ile ilgili ıslah çalışmalarıda gün geçtikçe yeni bir boyut kazanmakta, yeni taleplere cevap vermektedir. Birçok araştırmayla da belirlendiği gibi, insan vücudunun ihtiyaç duyduğu birçok faydalı bileşiği önemli miktarda içermektedir. Piyasada nispeten yeni olan renkli domateslerin yanı sıra yaygın olarak tüketilen kırmızı mini domatesler de bu çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada, aynı koşullarda yetiştirilmiş kokteyl ve kiraz tipli, kırmızı, kırmızı-yeşil kırçıllı, sarı ve turuncu domateslerin mineral içeriği, C vitamini, likopen, ß-karoten miktarları, antioksidan aktiviteleri, fenolik ve flavonoid madde miktarları tespit edilmiştir. Hem insan sağlığı hemde bitkilerin gelişme ve adaptasyon yetenkleri için birçok açıdan faydalı olan bu bileşiklerden askorbik asit (4.91-60.09 mg/100 g) sarı ve turuncu domateslerde daha düşük bulunurken koyu renkli domatesler yüksek değerler göstermiştir. Flavonoid madde miktarları 4.42-35.40 mgC/100 g arasında değişmekte olup benzer şekilde koyu renkli domateslerde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu durum antioksidan kapasiteleri (0.28-0.71 mmolTE/100 g) içinde geçerli olup fenolik madde miktarları (30.25-80.91 mgGAE/100 g) ise boyutlara bağlı olarak kiraz domateslerde daha yüksek bulunmuştur. Likopen (0.31-18.6 mg/100 g) ve ß-karoten (0.75-6.29 mg/100 g) miktarları ise renklere bağlı olarak değişebilmekte olup sarı-turuncu domateslerin ß-karoten açısından zengin olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlara dayanarak albenisi yüksek bu farklı renklerdeki domateslerin tüketimi ve ıslah çalışmalarının artırılması önerilmektedir.

Abstract:
Tomato is one of the most produced vegetables worldwide, and breeding efforts related to tomatoes are continually evolving and responding to new demands. As established by numerous studies, tomatoes contain significant amounts of many beneficial compounds needed by the human body. In this study, both the relatively new colored tomatoes on the market and the widely consumed red tomatoes have been included. The mineral content, vitamin C, lycopene, ß-carotene levels, antioxidant capacities, and phenolic and flavonoid compound amounts of cocktail and cherry-type tomatoes, red, red-green zebra, yellow, and orange tomatoes grown under the same conditions have been determined. These compounds, which are beneficial in many ways for both human health and the development and adaptation abilities of plants, exhibit lower values of ascorbic acid (4.91-60.09 mg/100 g) in light-colored tomatoes while showing higher values in dark-colored tomatoes. Flavonoid compound amounts range from 4.42-35.40 mgC/100 g and are similarly higher in dark-colored tomatoes. This is also true for antioxidant capacities (0.28-0.71 mmolTE/100 g), while phenolic compound amounts (30.25-80.91 mgGAE/100 g) are found to be higher in cherry tomatoes, depending on size. Lycopene (0.31-18.6) and ß-carotene (0.75-6.29) levels can vary depending on color, and it has been determined that yellow-orange tomatoes are rich in ß-carotene. Based on these results, it is recommended to increase the consumption of these appealing, differently colored tomatoes and to enhance breeding efforts.