Eğitim fakültesi öğrencilerinin arkeoloji ve arkeolojik kültür varlıklarına ilişkin bilgileri ve tutumları
Knowledge and attitudes of faculty of education students towards archaeology and archaeological cultural heritage
Yazar: DİLAN KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEYSEL TOLUN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Toplumda gözlemlendiği kadarıyla halkın çoğunluğunun arkeolojiyi genellikle definecilikle veya salt turizmle ilişkilendirildiği görülmektedir. Bu algı, hem arkeolojinin neden yapıldığını hem arkeologların ne iş yaptıklarını hem de arkeolojik kültür varlıklarının ne için korunduğuna dair yanlış bilgileri ortaya koymaktadır. Yanlış algıların toplum düzeyinde değişebilmesi genellikle eğitimle olmaktadır. Bunun için doğru bir şekilde arkeolojinin ne için yapıldığı, arkeologların işinin ne olduğu, kültürel mirasın ve kültürel varlıkların ne demek olduğunu okul döneminden itibaren eğitimle aktarmak gerektiğini bilmekteyiz. Okulöncesi dönemden belki yetişkinliğe kadar daima iletişimde olduğumuz öğretmenlerin entelektüel birikimlerinin yanında arkeolojiyi bilme, kültür varlıklarını koruma ve sahip çıkma düzeyleri toplumun arkeolojiye ve arkeolojik kültür varlıklarına dair bakışlarını, bilinçlerini etkilemektedir. Bunun için öncelikle eğitim verecek olan öğretmenlerin bilgi düzeylerinin ne ölçüde olduğu bilinmesi gerektiği ihtiyacı doğmuştur.  Bu çalışma, böyle bir sorundan yola çıkarak arkeoloji ve eğitim bilimlerinin multidisipliner bir çalışmasıyla, öğretmen adaylarının arkeoloji, arkeolog, kültürel miras ve arkeolojik kültür varlıklarına dair bilgi ve tutumlarının ne ölçüde olduğunu tespit edebilmek için yapılmıştır. Çalışma, Çanakkale ilinde yer alan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi 3. ve 4. sınıfta öğrenim görmekte olan 358 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, öğretmen adaylarının arkeoloji, arkeolog, kültürel miras ve arkeolojik kültür varlıkları kavramlarına ait bilgilerini tespit etmek ve okunulan bölüm ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesini içermektedir. Araştırmada veri toplama aracı olarak, arkeoloji, arkeolog, kültürel miras kavramlarının yanı sıra yaşadıkları şehrin kültürel mirasına hakim olup olmadıklarına dair çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular ile "Arkeolojiye ve Arkeolojik Kültür Varlıklarına Dair Tutum Ölçeği" (Erdan vd., 2023) kullanılmıştır. 

İlişkisel tarama modelinde desenlenen araştırmanın veri analizinde, arkeoloji ve arkeolojik kültür varlıklarına ilişkin tutumlarında anlamlı farkların olup olmadığının ortaya konması için cinsiyet değişkenine göre –t testi ve öğrenim görünen bölümlere göre ANOVA testi kullanılmıştır. Kültürel varlıkların bilgisine yönelik anlamlı farklılıkları bulmak üzere ꭓ2 testi uygulanmıştır. Toplanan verilerin analizi sonucunda; kültürel varlıklara ilişkin cinsiyet ve bölümlere göre anlamlı farklılaşma olmadığı, arkeoloji ve arkeolojik kültürel mirasa ilişkin tutumlarda ise cinsiyete göre sahip çıkma alt boyutunda kadınlar lehine anlamlı farklılaşma görülmüştür. Bölümlere göre ise genel bilgi ve isteklilik boyutlarında Türkçe ve Sosyal Bilimler Öğretmenliği grubu, değerlendirme alt boyutunda ise PDR gurubu daha yüksek bir tutum sergilemektedir. 

Araştırma sonuçlarına göre arkeoloji ve arkeolojik kültür varlıklarının nasıl bilindiğine dair araştırmaların daha fazla artması için farklı üniversite ve fakültelerde bu çalışmaların yapılması, öğretmenlere arkeoloji eğitim modülü hazırlanması, arkeolog ve öğretmenlerin işbirliği ile toplumun bilinçlenmesine yönelik eğitim çalışmalarının yürütülmesi önerilmiştir.

Abstract:
It is observed that the majority of the public generally associate archaeology with treasure hunting or pure tourism. This perception reveals misinformation about why archaeology is practiced, what archaeologists do, and what archaeological cultural assets are protected for. It is usually through education that misperceptions can be changed at the community level. For this, we know that it is necessary to convey correctly what archaeology is for, what the work of archaeologists is, what cultural heritage and cultural assets mean through education starting from the school period. In addition to the intellectual accumulation of teachers, with whom we are always in contact from preschool period to adulthood, the level of their knowledge of archaeology, protection and protection of cultural assets affects the society's views and consciousness about archaeology and archaeological cultural assets. For this reason, first of all, it is necessary to know the extent of the knowledge levels of the teachers who will provide education.  Based on such a problem, this study was conducted with a multidisciplinary study of archaeology and educational sciences to determine the extent of pre-service teachers' knowledge and attitudes towards archaeology, archaeologists, cultural heritage and archaeological cultural assets. The study was conducted with 358 students studying in the 3rd and 4th grades of Çanakkale Onsekiz Mart University Faculty of Education in Çanakkale province.  This study aims to determine the knowledge of pre-service teachers about the concepts of archaeology, archaeologist, cultural heritage and archaeological cultural assets and to examine them according to the variables of the department studied and gender. In addition to the concepts of archaeology, archaeologist, cultural heritage, multiple-choice and open-ended questions about whether they are familiar with the cultural heritage of the city they live in and the "Attitude Scale on Archaeology and Archaeological Cultural Assets" (Erdan et al., 2023) were used as data collection tools. 

In the data analysis of the research, which was designed in the relational survey model, -t test according to gender variable and ANOVA test according to the departments of study were used to reveal whether there were significant differences in attitudes towards archaeology and archaeological cultural assets. The ꭓ2 test was applied to find significant differences in the knowledge of cultural assets. As a result of the analysis of the collected data; there was no significant differentiation according to gender and departments regarding cultural assets, and a significant differentiation was observed in favor of women in the sub-dimension of ownership in attitudes towards archaeology and archaeological cultural heritage according to gender. According to the departments, the Turkish and Social Sciences Teaching group showed a higher attitude in the general knowledge and willingness dimensions, and the PDR group showed a higher attitude in the evaluation sub-dimension. 

According to the results of the research, it is recommended to carry out these studies in different universities and faculties in order to increase the number of studies on how archaeology and archaeological cultural assets are known, to prepare archaeology training modules for teachers, and to carry out educational activities to raise public awareness in cooperation with archaeologists and teachers.