Otel işletmelerinde yönetim kontrol sisteminin işletme performansına etkisi: Türkiye'de faaliyet gösteren 5 yıldızlı otel işletmelerinde bir uygulama
The effect of management control system on firm performance: A research on 5 star hotels operating in Turkey
Yazar: SERCAN ARAS
Danışman: DOÇ. DR. HALİL AKMEŞE
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Beş yıldızlı oteller = Five star hotels ; Firma performansı = Firm performance ; Firma performansı = Firm performance ; Otel endüstrisi = Hotel industry ; Otel işletmeciliği = Hotel business ; Oteller = Hotels ; Performans = Performance ; Yönetim kontrol sistemi = Management control system

Özet:
Turizm sektörü birçok ülkenin ekonomisi açısından önemli bir yer tutmaktadır. Turizmin bir alt sektörü olan konaklama sektöründe yer alan işletmelerin yönetim başarıları, turizm sektörünün tamamını ilgilendirmektedir. Özellikle büyük ölçekli otel işletmelerinin profesyonel bir şekilde işletmenin amaçlarına uygun plan ve politikalar geliştirerek yönetilmeleri gerekmektedir. İşletmelerin daha etkin yönetilebilmesi amacıyla sistemler geliştirilmektedir. Yönetim kontrol sistemi bunlardan biridir. Yönetim kontrol sistemi, yöneticilerin, işletmenin hedeflerine ulaşmasında kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasını sağlama sürecidir. Araştırmada, Simons'ın yönetim kontrol boyutları teorisinden faydalanılmıştır. Bu teoride, yönetim kontrol sistemi dört boyuttan oluşmaktadır. Bunlar; değerler sistemi, davranış ve etik kodu sınırlamaları, belirleyici kontrol sistemleri ve etkileşimli kontrol sistemleridir. 
Araştırmanın 4 amacı bulunmaktadır. (1) otel işletmelerinde yönetim kontrol sisteminin işletme performansına etkisinin ölçülmesidir. Bu araştırmanın temel amacıdır. (2) Stratejik faktörler ile yönetim kontrol sistemi arasındaki ilişkinin ölçülmesidir. (3) Yönetim kontrol boyutlarının kendi aralarındaki ilişkinin ölçülmesidir. (4) Stratejik faktörler, yönetim kontrol sistemi ve performans ile demografik özellikler arasında farklılık olup olmadığının belirlenmesidir. Bu amaçlara yönelik veri elde edebilmek amacıyla literatürden yararlanılarak anket oluşturulmuş ve bu anketler Türkiye'de faaliyet gösteren turizm işletme belgeli 5 yıldızlı otel işletmeleri üzerine uygulanmıştır. Araştırma kapsamında 266 adet anket analize hazır olarak elde edilmiştir.
Araştırmanın sonucunda, stratejik faktörler ile yönetim kontrol sistemleri alt boyutları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yönetim kontrol sistemi alt boyutlarında değerler sistemi ile diğer üç alt boyut arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Diğer yandan yönetim kontrol sistemi alt boyutlarından ikisi ile performans arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuş olup bu iki değişkenin performansı etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
The tourism sector is very important for the economy of many countries. The management success of the enterprises in the hospitality sector, which is a sub-sector of tourism, concerns all of the tourism sector. In particular, large-scale hotel businesses need to be managed in a professional manner by developing plans and policies in line with the goals of the business. Systems are developed in order to manage enterprises more effectively. Management control system is one of them. A management control system is the process by which managers use resources efficiently to achieve business goals. Simons' levers of management control is used in the study. In this theory, the management control system consists of four levers. These are; belieff systems, boundary systems, diagnostic systems and interactive systems. 
The research has four objectives. (1) to measure the impact of the management control system on the firm performance of hotels. This is the main aim of the study. (2) to measure the relationship between strategic factors and management control system. (3) to measure of the relationship between the levers of management control system. (4) to determine whether there is a difference between strategic factors, management control system, performance and demographic characteristics. In order to obtain data for these objectives, a questionnaire was created by using the literatüre and this questionnaire was implemented on 5 star hotels certified tourism businesses operating in Turkey. 266 questionnaires were obtained ready for analysis.
As a result of the study, it is concluded that there is a positive relationship between strategic factors and management control systems. In addition, there was a significant relationship between the belief system and the other three the levers of management control system. On the other hand, a significant positive relationship was found between the two levers of management control system and performance, and these two variables were found to affect performance.