İstanbul camilerinde Osmanlı Dönemi onarımları  
(Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim Dönemi camileri)
Ottoman Period restorations of the mosques in İstanbul 
(Mosques of Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid and Yavuz Sultan Selim Periods)
Yazar: SEVİL DERİN
Danışman: DOÇ. DR. NURCAN YAZICI METİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Dini yapılar = Religious buildings ; Onarım = Repair ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Restorasyon = Restoration ; Tarihi eserler = Historic buildings ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Zengin bir kültüre sahip olan Osmanlı İmparatorluğu, sınırları koruyan küçük bir

uç beyliği olduğu dönemden başlayarak mimaride kendi üslubunu yaratmayı

başarmıştır. Büyüyüp gelişerek imparatorluk düzeyine gelişi İstanbul'un fethinden

sonra gerçekleşen Osmanlı'nın başarısı, kuşkusuz ekonomik kaynaklarını iyi

kullanılması ve sınırsız askeri gücü ile doğrudan ilgilidir. Ancak bir devletin kendini

yaşatmasının yolu kendi sanatı ve kültürünü üretmesinden geçmektedir. Üretilen

kültürün yaşatılması ise toplumların belleğini oluşturur. Çalışma tam da bu noktada

Osmanlı'nın kültür mirasına mimari eserler özelinde ne derece ve şekilde sahip çıktığı

konusunu aydınlatmaya yöneliktir.

XIX. yüzyılın sonunda modern restorasyon hareketlerinin yavaş yavaş

benimsendiğine şahit olunan çalışmada, onarım etkinliklerinin bu tarihten önce

bugünkü koruma-onarım anlayışından uzak birtakım amaçlarla yapıldığı fikri ağırlık

kazanmaktadır. Çalışmada hemen her örnekte yapılan işlerin "tamirat" olarak

adlandırılması onarımların, camilerin işlevini sürdürebilmesi adına yapıldığını

düşündürmektedir. Her dönem onarımlara en fazla destek veren kurumların başında ise

vakıfların geldiği görülmektedir. Vakıflar, işleyiş mekanizması açısından,

sürdürülebilirlik ilkesini benimsemek ve gelir getiren vakıf yapılarını da bu işin

finansmanı olarak kullanmak suretiyle onarım faaliyetlerine en fazla katkıda bulunan

kurumlar olmuştur. Ancak özellikle onarımların gerekliliği hakkında karar verilmesi,

denetlenmesi ve finansmanının, Tanzimat'ın ilanı ve sonrasında kurulan yeni kurumlar

aracılığıyla yapıldığı, vakıfların ise onarıma ihtiyaç duyulan eserler için bu kurumlara

borçlandığı görülmektedir.

"İstanbul Camilerinde Osmanlı Dönemi Onarımları" adlı bu çalışma sözü edilen

kurumların onarım faaliyetleri için mali kaynaklarının işletilmesi, yapılan işlerin

teknik olarak açıklanması ve onarımların nasıl organize edildiği gibi sorulara yanıt

aramaktadır.




Anahtar Kelimeler: İstanbul, Osmanlı, cami, onarım, tamirat

Abstract:
The Ottoman Empire had a rich culture and began to create its own

architectural style since when it was a small seigniory protecting borders. The success

of the Ottomans after the conquest of Istanbul, which has grown and transformed into

the empire, undoubtedly directly depends on the use of economic resources and its

unlimited military power. However, the way in which a state lasts is that it produces

its own art and culture. The survival of the produced culture forms the collective

memory of the societies. At this point, the study illuminates the extent to which the

Ottoman Empire has enjoyed its cultural heritage in terms of architectural monuments.

At the end of the XIXth century, the idea that the modern restoration

movements have been gradually adopted has gained the notion that the restoration

works were carried out before this period with a number of purposes far from the

current protection-restoration understanding. Almost every case in the study suggests

that restoration work is done in the name of "repairs" in the name of being able to

carry out the functions of the structuResim From this point of view, it is observed that

foundations are at the forefront of the institutions that need and support most repairs.

Foundations have been the most contributing institutions to restoration works in terms

of its mechanism of operation by adopting the principle of sustainability and using

foundation structures that provide income for financing. Over time, because of the

economic and political conditions which the empire suffered, it weakened in the

management and functioning of foundations. In particular, it is seen that the decision

on the necessity of repairs, the supervision and financing of the repairs are made by

the new institutions established at the time of and after the announcement of imperial

edict in the Tanzimat era, and the foundations became indebted to the mentioned

institutions concerned for the restoration works.

This work entitled "Ottoman Period Restorations of the Mosques in Istanbul" is

seeking answers to the questions such as financial management for repairs works, the

technical disclosure of the work done and how the repairs were organized.


Keywords: İstanbul, Ottoman, mosque, repair, restoration