Türk hukuk tarihinde masumiyet karinesi ve klasik dönem Osmanlı hukuku uygulaması
Presumption of innocence in the context of Turkish law history and implementation of Ottoman law in the classic period
Yazar: RUMEYSA DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH İSLAMOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışma, suç şüphesi bulunan kimsenin yargı kararı olmadan suçlu sayılamayacağı anlamına gelen ve ceza yargılaması konusunda önemli evrensel hukuk ilkelerinden olan masumiyet karinesinin Türk hukuk tarihi bağlamında ele alınışını ve klasik dönem Osmanlı hukuku çerçevesinde incelenmesini konu edinmektedir. Bu çerçevede, öncelikle masumiyet karinesinin teorik altyapısı incelenmiş, karinenin unsurları, karine kavramının günümüzde doktrindeki tanımı, unsurları ve meydana gelişi, kadim hukuk sistemlerindeki görünümü ve kavranılışı günümüz hukuk sistematiği bağlamında incelenerek aktarılmıştır. Akabinde, teorik çerçevenin pratiğe yansıması olan klasik dönem Osmanlı uygulaması ele alınmıştır. Çalışmada yararlanılmış olan kaynaklar; İstanbul kadı sicilleri, mühimme defterleri, fetva kitapları, Hanefi mezhebine göre yazılmış olan klasik fıkıh kitaplarıdır. Yapılan çalışmada toplumsal hayatın özelliklerine göre hukuk pratiğinde gelişen ilkelerin farklı adlandırılmalarla günümüz evrensel hukuk ilkelerinin oluşumuna temel olduğu sonucuna varılmıştır. İlke, günümüz uluslararası mevzuatında düzenlenmiş ve devamında da Türkiye Cumhuriyeti'nde anayasal düzeyde ele alınmıştır. Klasik dönem Osmanlı uygulamasında masuniyet-i şer'iyye ilkesi, uygulamada kadı kararı olmadan herhangi bir şüphelinin suçlu sıfatını haiz olamayacağı prensibiyle ilişkilendirilmiştir. Kendisine suç isnat edilmiş kimse hakkında ceza yargılaması boyunca lehine haklar ve uygulamalar olduğu ifade edilebilir. Bu çalışma, modern hukukta masumiyet karinesini ve onun kavramsal olarak gelişimini temel almış ve karşılaştırmalı olarak modern hukuk öncesinde ceza yargılamasında sanık lehine olan uygulamaları incelemiştir. Çalışmanın sınırlandırılabilmesi açısından seçilen klasik dönem Osmanlı hukuku pratiği ise masumiyet karinesiyle ilişkilendirilebilecek sanık lehine uygulamalar incelenerek ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
This study deals with the handling of the presumption of innocence, which means that a person suspected of crime cannot be considered guilty without a judicial decision, and which is one of the important universal legal principles in criminal justice, in the context of Turkish legal history and its examination within the framework of Classical Period Ottoman Law. In this context, first of all, the theoretical background of the presumption of innocence has been examined, the elements and appearance of the presumption, the definition of the concept of presumption in today's doctrine and in historical background. Afterwards, the Classical Period Ottoman practice, which is the reflection of the theoretical framework to practice, is discussed. The sources used in the study are Istanbul kadı registers, fatwa journals, and classical fiqh books written according to the Hanafi sect. As a result of the study, the legal principles applied in accordance with the characteristics of social life, with different names, form a basis for the formation of today's universal legal principles concluded. At the same time, the principle, which is described as "masuniyet-i şer'iyye" in the Classical Period Ottoman practice, but which means that no suspect can have the title of guilty without a judge's decision in practice, can replace the current presumption of innocence principle and that the aim of revealing the crime and the guilty in the criminal proceedings is especially in the Ottoman practice. It is clear that it is protected in terms of legal systems.