Türkiye'deki sağlıklı beslenme ve diyet danışmanlığı yapan diyetisyenlerin fonksiyonel besinlere yönelik farkındalığının, bilgi düzeyleri ve tercih nedenlerinin belirlenmesi
Determination of awareness, knowledge levels and reasons for preference of functional foods of dietitians who provide healthy nutrition and diet counseling in Turkey
Yazar: NESLİŞAH ERATALAY KAYIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÜNLÜ
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin tercihleri = Food preferences ; Beslenme = Nutrition ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Danışmanlık = Consulting ; Diyet = Diet ; Diyetisyenler = Nutritionists ; Farkındalık = Awareness ; Fonksiyonel besinler = Functional foods ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Çalışma, Türkiye'de Beslenme ve Diyetetik bölümlerinden mezun olmuş, gönüllü katılmayı kabul eden, sağlıklı beslenme ve diyet danışmanlığı veren diyetisyenlerin fonksiyonel besin bilgi düzeylerinin, tercih etme/etmeme nedenlerinin ve danışanlarına önerme durumlarının değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Katılımcıların sosyo-demografik özellikleri, genel bilgileri, danışan profilleri, fonksiyonel besinleri tercih etme ve önerme durumlarının belirleneceği çoktan seçmeli ve açık uçlu soruları içeren 21 soruluk anket formu uygulanmıştır. Anket linki e-posta veya sosyal ağ üzerinden online olarak iletilmiştir. İletilen anketlere yanıt oranı %25,75 olarak hesaplanmış, çalışmaya yaş ortalaması 27,91±4,79 olan %94.2'si kadın ve %5.8'i erkek toplam 103 diyetisyen katılmıştır. Diyetisyenlerin %97'si fonksiyonel besinleri tercih etmiştir. Fonksiyonel besinler hakkında genel bir bilgi sahibi oldukları ve danışanlarına fonksiyonel besinleri önerdikleri görülmüştür. Diyetisyenlerin %65,0'ı fonksiyonel besinleri "Vücut için ek faydası olan belirli sağlık durumları için kullanılan besinlere fonksiyonel besin denir" olarak tanımlamıştır. Fonksiyonel besinleri tercih edenlerin %75,7'i sağlık yararının kanıta dayalı olması sebebiyle tercih etmiştir. Kadın diyetisyenler erkek diyetisyenlere göre tam tahıl içerikli besinleri daha çok tercih etmiştir (p<.05). Danışan kabul ettikleri yıl sayısı arttıkça bitkisel çayları tercih etme sıklıkları azalmıştır (p<.05). Danışanlarına uyguladıkları beslenme programlarında(kanser ve beslenme, diyabet ve beslenme,..) tercih ettikleri fonksiyonel bileşenler genelde benzer bulunmuştur. Kendi beslenmelerinde ve uyguladıkları diyet listelerinde soya proteinlerini tercih etme oranları oldukça düşüktür. Bu çalışmanın sonucunda diyetisyenlerin fonksiyonel besinleri genel olarak bildikleri hem kendi kullanımlarında hem de danışanlarına uyguladıkları programlarda fonksiyonel besinlere yer verdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Diyetisyenler fonksiyonel besinleri, belirli durumlarda ek sağlık yararı sağladığı ve bu sağlık yararının kanıta dayalı olduğunu düşündükleri için tercih etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Fonksiyonel Besin, Diyetisyen, Sağlıklı Beslenme

Abstract:
The study was planned in order to evaluate the functional nutritional knowledge levels, reasons for preferring/not choosing, and recommending to clients of dietitians who graduated from Nutrition and Dietetics departments in Turkey, agreed to participate voluntarily, and provided healthy nutrition and diet consultancy. A 21-question questionnaire including multiple-choice and open-ended questions was applied to determine the socio-demographic characteristics, general information, client profiles, preference and recommendation status of functional foods. The survey link was sent online via e-mail or social network. The response rate to the questionnaires was calculated as 25.75%, and a total of 103 dietitians, 94.2% female and 5.8% male, with a mean age of 27.91±4.79%, participated in the study.  97% of dietitians preferred functional foods. It has been observed that they have a general knowledge of functional foods and recommend functional foods to their clients. 65.0% of dietitians defined functional foods as "Foods used for certain health conditions with additional benefits for the body are called functional foods". 75.7% of those who preferred functional foods preferred because their health benefits were based on evidence. Female dietitians preferred whole grain foods more than male dietitians (p<.05). As the number of years, they admitted to the clients increased, the frequency of choosing herbal teas decreased (p<.05). The functional nutrients and components they preferred in the nutrition programs they applied to their clients (cancer and nutrition, diabetes and nutrition...) were generally found to be similar. The rate of preference for soy proteins in their own nutrition and diet lists is quite low. As a result of this study, it was concluded that dietitians know functional foods in general and include functional foods both in their own use and in the programs, they apply to their clients. Dietitians prefer functional foods because they provide additional health benefits in certain situations, and they believe this health benefit is evidence-based.

Keywords: Functional Foods, Dietitian, Healthy Diet