Tip 2 diyabetes mellitus hastalarında sağlık okuryazarlığı ve tedavi uyumu ilişkisi
The Relationship Between Health Literacy and Treatment Compliance in Type 2 Diabetes Mellitus Patients
Yazar: YASEMİN ERYILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞENAY KOÇAKOĞLU
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Tip 2 Diyabetes mellitus (DM) Türkiye'de ve dünya genelinde oldukça yaygın
kronik bir hastalıktır. Eğitim ve danışmanlık yoluyla hastaların farkındalıklarının ve tedaviye
uyumlarının arttırılması tip 2 DM hastalığının başarılı bir şekilde yönetilebilmesinde kritik öneme
sahiptir. Son yıllarda kronik hastalıklarda tedavi başarısı ile tedavi uyumu arasındaki ilişki üzerinde
sıkça durulmaktadır. Bu çalışmada, tedavi başarısı ile ilgili olarak güncel kavramlardan biri olan
sağlık okuryazarlığı seviyesi ile tip 2 DM hastalarının tedaviye uyumları arasındaki ilişki
araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Prospektif, tanımlayıcı ve kesitsel nitelikte olan bu çalışma, Mart 2023-
Mayıs 2023 tarihleri arasında Harran Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji Polikliniğine başvuran Tip
2 DM tanısı olan katılımcılarla yürütüldü. Verilerin elde edilmesinde araştırmacılar tarafından
oluşturulan Sosyodemografik ve Klinik Veri Değerlendirme Formu, ayrıca Tip 2 Diabetes Tedavisine
Hasta Uyum Ölçeği (DMTHUÖ) ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçekleri (YSOÖ) kullanıldı.
Çalışma verileri SPSS 24,0 istatistik programı ile analiz edildi. İstatistiksel alfa önemlilik seviyesi
p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 150 hastanın yaş ortalaması 57,3±12,8 olup (min 25 – maks
90) 77'si (%51,3) kadındı. Katılımcıların çoğunluğu (n=131'i %87,3) evliydi. İlköğretim mezunu
(%27,3) seviyesinde eğitimi olanların en yüksek oranda olduğu görüldü. Çalışmada DMTHUÖ
toplam puan ortalaması 85,2±9,8 idi. Cinsiyet, medeni hal, çalışma durumu, eğitim ve gelir durumu
açısından DMTHUÖ toplam puanları arasında anlamlı bir fark tespit edilmedi. Sigara kullananlarda,
tedavisini düzgün uygulamayanlarda, evde düzenli kan şekeri ölçmeyenlerde ve ek hastalığı olanlarda
DMTHUÖ toplam puanı istatistiksel olarak daha yüksek saptandı (sırasıyla p=0,019; p<0,001;
p=0,001; p=0,008). Katılımcıların YSOÖ toplam puan ortalaması 8,6±4,7 idi. Yaş ile YSOÖ toplam
puanı arasında negatif yönde orta kuvvette istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulundu (r=-0,355;
p<0,001). Cinsiyeti erkek olanlarda, çalışanlarda, eğitim durumu lise ve üzeri olanlar ile geliri
giderine eşit ya da giderinden fazla olanlarda YSOÖ toplam puanları istatistiksel olarak anlamlı
düzeyde yüksekti (p<0,05).
IX
Sonuçlar: Çalışma bulgularımız DM hastalarında sağlık okuryazarlığı seviyesinin düşük
seviyede olduğunu, tedavi uyum düzeyi ile sağlık okuryazarlığı arasında istatistiksel anlamda orta
kuvvette bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Düşük sağlık okuryazarlığı seviyesinin diyabet
hastalarının tedavi uyumunu, dolayısıyla tedavi başarısını düşürerek yaşamlarını sağlıklı bir şekilde
sürdürebilmelerini olumsuz yönde etkileyen bir risk faktörü olduğu görülmektedir. Diyabetin
başarıyla yönetilebilmesi için hastaların hastalıklarıyla ilgili yeterli bilgi ve farkındalığa sahip
olmaları ve tedaviye uyumları oldukça önemlidir. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlara göre
tedavilerinin gerektirdiği diyet, egzersiz, kontrol ve takiplerin nasıl olması gerektiğini kavrayan ve
uygulayan hasta profili hedefiyle ileri planlamalara ihtiyaç olduğu söylenebilir.
Anahtar kelimeler: Tip 2 Diyabetes Mellitus, sağlık okuryazarlığı, tedavi uyumu,

Abstract:
Aim: Type 2 Diabetes mellitus (DM) is a very common chronic disease in Turkey and
around the world. Increasing patients' awareness and adherence to treatment through education and
counseling is critical to the successful management of type 2 DM. In recent years, the relationship
between treatment success and treatment compliance in chronic diseases has been frequently
emphasized. In this study, the relationship between the level of health literacy, which is one of the
current concepts regarding treatment success, and treatment compliance of type 2 DM patients was
investigated.
Materials and Methods: This prospective, descriptive and cross-sectional study was
conducted with participants with Type 2 DM diagnosis who applied to the Harran University Hospital
Endocrinology Policlinic between March 2023 and May 2023. Sociodemographic and Clinical Data
Evaluation Form created by the researchers, as well as the Patient Compliance Scale for Type 2
Diabetes Mellitus Treatment (PCSFDM) and Adult Health Literacy Scale (AHLS) were used to
obtain the data. Study data were analyzed with the SPSS 24.0 statistical program. Statistical alpha
significance level was accepted as p<0.05.
Results: The mean age of the 150 patients included in the study was 57.3±12.8 (min 25 –
max 90) and 77 (51.3%) of them were female. The majority of the participants (n=131, 87.3%) were
married. It was seen that primary school graduates (27.3%) were at the highest rate. The mean total
score of PCSFDM in the study was 85.2±9.8. No significant difference was found between the
PCSFDM total scores in terms of gender, marital status, employment status, education and income
status. The total PCSFDM score was found to be statistically higher in smokers, in those who did not
apply their treatment properly, in those who did not regularly measure blood sugar at home and in
those who had additional diseases. (respectively p=0.019; p<0.001; p=0.001; p=0.008). The total
mean score of the participants' AHLS was 8.6±4.7. There was a moderately strong statistically
significant negative correlation between age and total AHLS score (r=-0.355; p<0.001). Total AHLS
XI
scores were statistically significantly higher in males, employees, those with high school education
and above, and those whose income equals or exceeds their expenses (p<0.05).
Conclusion: Our study findings revealed that the level of health literacy is low in DM
patients, and that there is a statistically moderate relationship between the level of adherence to
treatment and health literacy. It is seen that low health literacy level is a risk factor that negatively
affects the ability of diabetic patients to continue their lives in a healthy way by reducing their
adherence to treatment. In order to successfully manage diabetes, it is very important for patients to
have sufficient knowledge and awareness of their disease and to comply with treatment. According
to the results obtained from this study, it can be said that there is a need for advanced planning with
the target of the patient profile who understands and applies how the diet, exercise, control and followups
required by their treatment should be.
Keywords: Type 2 Diabetes Mellitus, health literacy, treatment compliance