Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
The determination of environmental literacy levels of pre-service teachers of social studies
Yazar: KADİR KARATEKİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BÜLENT AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim = Education ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Çevre = Environment ; Çevre bilgisi = Environmental knowledge ; Çevre bilinci = Environmental consciousness ; Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve çevre okuryazarlığını oluşturan bileşenler (bilgi-duyuş-davranış-bilişsel beceri) üzerinde çeşitli değişkenlerin etkisini ortaya koymaktır. Araştırma 2010-2011 eğitim-öğretim yılında Türkiye'deki 6 farklı üniversitenin Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bölümü'nün 1., 2., 3. ve 4. sınıfında okuyan 1587 öğretmen adayı ile tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir.Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla kişisel bilgi formu, çevreye yönelik duyuşsal eğilimler ölçeği, çevre davranış ölçeği, çevre bilgi testi ve bilişsel beceri testi olmak üzere 5 bölümden oluşan ?Çevre Okuryazarlığı Anketi? kullanılmıştır. Öğretmen adaylarının çevre okuryazarlığını oluşturan dört ayrı bileşene göre 18 demografik değişkenin etkisi araştırılmıştır. Verilerin analizi SPSS istatistik programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin analizinde; betimsel istatistik, ilişkisiz örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve basit korelasyon kullanılmıştır.Araştırmadan elde edilen bulgulara göre Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının çevre bilgileri ve çevre davranışları orta düzeyde; duyuşsal eğilimleri yüksek düzeyde, bilişsel becerileri ise düşük düzeyde bulunmuştur. Öğretmen adaylarının çevre okuryazarlığını oluşturan bu dört ayrı bileşenden aldıkları toplam puanların ortalamasına bakıldığında ise çevre okuryazarlık düzeylerinin orta seviyede olduğu görülmektedir.Çevre okuryazarlığını oluşturan bileşenler arasındaki ilişkiye bakıldığında bilgi ile duyuşsal eğilim arasında pozitif yönde, düşük düzeyde anlamlı; bilgi ile davranış arasında negatif yönde, düşük düzeyde anlamlı; bilgi ile beceri arasında pozitif yönde, düşük düzeyde anlamlı; duyuş ile davranış arasında pozitif yönde düşük düzeyde anlamlı; davranış ile beceri arasında pozitif yönde düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Duyuş ile beceri arasında ise anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.Anahtar Kelimeler: Çevre okuryazarlığı, Sosyal Bilgiler öğretmen adayı, çevre bilgi, çevre duyuş, çevre davranış, bilişsel beceri.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the environmental literacy levels of pre-service teachers of social studies and to demonstrate the effects of the several variables over the components of environmental literacy (knowledge-affect-behavior-cognitive skill). The study was carried out with 1587 pre-service teachers studying at the 1st, 2nd, 3rd and 4th years of the Departments of Social Studies Teaching at 6 different universities in Turkey using survey model in 2010-2011 educational year.?Environmental Literacy Survey?, which was composed of 5 parts as personal information form, scale for affective tendencies towards the environment, scale for environmental behavior, environmental knowledge test and cognitive skill test, was used in order to determine the environmental literacy levels of pre-service teachers of social studies. The effect of 18 demographic variables according to the four components forming the environmental literacy of pre-service teachers was studied. The analysis of the data was conducted using SPSS statistical software program. During the data analysis, descriptive statistics, t¬-test for independent samples, one-way analysis of variance (ANOVA) and simple correlation were used.According to the findings of the study, it was found that the environmental knowledge and environmental behaviors were at a medium level; affective tendencies were at a high level; and cognitive skills were at a low level. When the averages of total scores that pre-service teachers obtained from four different components forming the environmental literacy were examined, it was seen that their environmental literacy levels were at a medium level.When the relationship among the components forming the environmental literacy, it was found that there was a positive, low level and significant relationship between knowledge and affective tendency; a negative low level and significant relationship between knowledge and behavior; a positive, low level and significant relationship between knowledge and skill; a positive, low level and significant relationship between affect and behavior; and a positive, low level and significant relationship between behavior and skill. There was no significant relationship between affect and skill.Key Words: Environmental literacy, pre-service teacher of social studies, environmental knowledge, environmental affect, environmental behavior, cognitive skill.