19.yüzyılda Bulgar milliyetçiliği: Kuramsal bir yaklaşım
Bulgarian nationalism in the 19th century: A theoritical approach
Yazar: TUĞÇE ATİK
Danışman: DOÇ. DR. BİLGİN ÇELİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışma, 19.yüzyıldan itibaren gelişmeye başlayan Bulgar
milliyetçiliğini özellikle son yıllarda oldukça ses getiren Miroslav Hroch'un üç
evreli "küçük milletler tipolojisi" bağlamında incelemeyi
amaçlamaktadır. Hroch, bu tipolojiye göre küçük Avrupa milliyetçilikleri için
4 tip tanımlamıştır; entegre tip, gecikmiş tip, ayaklanma tipi ve bölünmüş tip.
Hroch'a göre Balkan milliyetçilikleri ayaklanma tipi çerçevesinde
değerlendirilebilir. Miroslav Hroch'un tipolojisi milliyetçilik çalışmalarında
oldukça dikkat çekmiş, ancak teorinin uygulanabilirliği mikro çalışmalarla
desteklenmemiştir. Dolayısıyla bu çalışma Hroch'un teorisinin Bulgar
milliyetçiliğinde ne ölçüde geçerli olduğunun irdelemesi açısından Balkan
milliyetçiliği literatürüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Çalışmanın temel amacı ayaklanma tipi olarak tanımlanan Balkan
milliyetçiliklerinin ortaya çıkışındaki aydın-burjuvazi-basın gibi iç sosyoekonomik kültürel gelişmelerin yanında Büyük Güçler'in, özellikle Rusya'nın,
yarattığı dış etkilerin de önemi dikkate alarak Bulgar Milliyetçiliğini etkileyen iç
ve dış faktörleri ortaya koymaktır. Çalışmada bir taraftan Bulgar milliyetçiliğini
etkileyen iç ve dış etkenler kuramsal çerçeve içinde tartışmaya açılmış, diğer
taraftan Bulgar kimliğinin ortaya çıkışı, bu kimliğin ulusal bir kimliğe
dönüşümünü sağlayan altyapıyı ve bu hareketin bağımsızlığa ulaşmasını
sağlayan koşullar incelemiştir.
Çalışmanın odaklandığı zaman aralığı Bulgar milliyetçiliğinin kültürel
aşamasının başlangıcı olan 19.yüzyılın başından, Bulgaristan'ın resmen
v
bağımsızlığını ilan ettiği 1908 yılına kadar olan dönemdir. Bu çalışmada A, B ve
C evrelerinden oluşan küçük milletler tipolojisi kuramsal çerçeve olarak
kullanılmış, Bulgar milli hareketinin dönemlendirilmesi yapılmış ve bu
tipolojinin Bulgar milliyetçiliğine ne ölçüde uygulanabilir olduğu sorgulanmıştır.
Küçük milletler tipolojisi Balkan milliyetçiliklerini analiz etmekte kullanışlı bir
çerçeve oluşturmakla birlikte Bulgar milliyetçiliğinin ve uluslararası
konjonktürün kendine has dinamiklerinin de dikkate alınması gerektiği
vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bulgar milliyetçiliği, Bulgaristan, Miroslav Hroch, küçük
milletler tipolojisi

Abstract:
This study aims to examine Bulgarian nationalism, which has started to
develop since the 19th century, in the context of Miroslav Hroch's three-phase
"small nations typology", which has attracted a lot of attention in recent years.
According to this typology, Hroch defined 4 types for small European
nationalisms; the integrated type, the belated type, the insurrectional type and
the disintegrated type. According to Hroch, Balkan nationalisms can be examined
within the framework of 'the insurrectional type'. Miroslav Hroch's theory has
attracted considerable attention in the nationalism studies, however its
applicability is not examined with the micro studies. Hence, this study aims to
contribute to the Balkan nationalism literature by investigating applicability of
Hroch's theory on the Bulgarian nationalism.
The main purpose of the study is to reveal the internal and external factors
affecting Bulgarian nationalism, taking into account the importance of the
external effects created by the Great Powers, especially Russia, as well as the
internal socio-economic cultural developments such as the intellectualbourgeoisie-press in the emergence of the Balkan nationalisms, which are defined
as the insurrectional type. In the study, on the one hand, internal and external
factors affecting Bulgarian nationalism were discussed within the theoretical
framework, on the other hand, the emergence of the Bulgarian identity, the
background that enabled the transformation of this identity into a national
vii
identity and the conditions that enabled this movement to reach independence
were examined.
The time span that the study focuses on is the period from the beginning of the
19th century, the beginning of the cultural phase of Bulgarian nationalism, to
1908, when Bulgaria officially declared its independence. In this study, the
typology of small nations consisting of A, B and C phases was used as a theoretical
framework to periodize the Bulgarian national movement and to what extent this
typology could be applied to Bulgarian nationalism was questioned. While the
small nations typology provides a useful framework for analyzing Balkan
nationalisms, it is emphasized that the special dynamics of Bulgarian nationalism
and the international conjuncture should also be taken into account.
Keywords: Bulgarian Nationalism, Bulgaria, Miroslav Hroch, Small Nations
Typology.