Tarihi yapılarda yeni eklerin yapı ve doku ile ilişkisinin tasarım kavramları açısından irdelenmesi
Examination of the relation of new additions in historical buildings with structure and context in terms of design notions
Yazar: AYŞEGÜL ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. FATİH SEMERCİ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Giriş: Tarihi yapılar, tarihi çevre içerisinde ait oldukları toplumların sosyal, kültürel ve ekonomik yapısı, estetik anlayışları, yaşam tarzları gibi bilgileri, belge bütünü olarak bünyesinde saklayıp gelecek nesillere aktarır. Böylece toplumların aidiyet ve kimlik hafızalarının korunmasına hizmet eder. Bu nedenle bu bilgi bütününü korumak ve yaşatmak için, bir başka deyişle tarihi yapıların sürekliliğini sağlamak için bu yapıların günümüz koşullarına adapte olması gerekmektedir. Bu adaptasyon, hasar gören tarihi yapıların korunmasıyla ve yeniden kullanımı ile sağlanabilir. Tarihi yapılara verilen yeni işlevdeki mekȃn ihtiyacını karşılamak için ve tarihsel süreç içerisinde oluşan hasarları iyileştirmek için tarihi yapılara yeni ekler getirilir. Amaç: Bu yeni ek tasarımının tarihi yapıyla ilişkisinin nasıl olması gerektiği geçmişten günümüze kadar tartışma konusu olmuştur. Tarihi yapıyı koruma kuralları çerçevesinde, bazı ülkeler tarihi yapılara getirilen yeni ek tasarımına ilişkin kararları kesin olarak ortaya koymuştur. Ancak bazı ülkeler ise tarihi yapılara getirilen yeni ek tasarımında yeni yapılaşmayı desteklediği ve bu ilişkiyi tasarımcının kararına bıraktığı gözlemlenmiştir. Tasarımcının öznel kararına bırakılan tarihi yapı ve yeni ek ilişkisi birçok faktöre bağlı olduğundan, tasarımcı tarihi yapı-yeni ek arasındaki uyumu sağlamak ve analiz etmekte zorlanmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı; tarihi yapılara yeni ek uygulamalarını, uyumluluk kapsamında geliştirilen yöntemle analiz ederek mimari anlamda önemli bir tartışma, araştırma ve uygulama konusuna açıklık ve kolaylık getirmek olmuştur. Kapsam: Bu amaçla ilk olarak tarihi yapı ve yeni ek kavramları kavramsal olarak incelenmiştir. Yeni ek kavramı bu çalışma kapsamında bina olma özelliği taşıyan ekler olarak ele alınmıştır. Sonrasında yeni ekler ile ilgili olduğu tespit edilen tasarım ve değer kavramları açıklanmıştır. Tasarım ve Değer kavramlarının, tarihi yapıya entegre edilen yeni ek ile ilişkisi irdelenmiştir. Daha sonra tarihi yapıya yeni ek yapı konusunda geliştirilen çalışmalar incelenmiştir. Araştırma verilerine göre "yeni ekin tarihi binayla uyumluluk derecesi tasarım ve değer kavramları kullanılarak ölçülebilir mi?" sorusu sorularak bir analiz yöntemi geliştirilmiş ve seçilen örnekler bu yönteme göre analiz edilmiştir. Yöntem: Çalışmanın yöntemi üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Mimari Karakter Analiziyle tarihi yapı bağlama göre değerlendirilmiş ve görsel olarak analiz edilmiştir. İkinci aşamada belirlenen örnekler üzerinden tasarım ve değer kavramlarının aynı ya da farklı olması incelenerek bir skala çalışması yapılmıştır. Bu skala çalışmasına göre örnekler tarihi çevrede benzeşme-farklılaşma literatür çalışmalarına ek olarak farklı bir yönden sayısal olarak analiz edilmiştir. Üçüncü aşamada ise bulunan sayısal veri, renk grafiğine işlenmiştir ve karşılaştırma yapılmıştır. Bulgular: Yapılan araştırmalar ve analizler ışığında tasarım ve değer kavramlarının ek ile ilişkisi olduğu ortaya koyulmuş; bu ilişki sözel ve soyut verilerden, somut sayısal verilere dönüştürülmüştür. Literatür araştırmalarına göre, aynı özelliklerin en fazla olduğu nokta taklit etme, replika; farklı özelliklerin en fazla olduğu nokta ise zıtlık, tarihi binayı yok sayma olarak belirlenmiştir. Bu iki uç nokta da tarihi binaya uygun olmayan ek tasarımını ifade etmektedir. Böylece bu iki nokta arasında kalan alanın tarihi binaya uygun ek tasarımını ifade ettiği bulgusu çıkarılmıştır. Seçilen yapıların hepsi grafikte farklı bir tasarım noktasına sahiptir ve farklı konumlarda yer almıştır. Sonuç: Tüm araştırmalar, değerlendirmeler ve analizler sonucunda; ortaya konulan tasarım yaklaşımlarının iki uç noktası olan tarihi çevredeki replika ve zıtlık kavramları arasında sonsuz tasarım kavramı bulunduğu ve her projenin eşsiz olup tek bir tasarım yaklaşımıyla değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Geliştirilen yöntem ile yapılmış ya da yapılacak olan yeni ek yapının tarihi yapıyla uyum ilişkisini ölçmeye ve bu yöntemle birden fazla yapıyı analiz edebilmeye katkı sağlanmıştır.

Abstract:
Introduction: Historical buildings keeps the information such as social, cultural and economic structure of the societies they belong to in the historical environment, aesthetic perceptions and lifestyles as a whole document and transfer it to future generations. Thus, it serves to preserve the belonging and identity memory of societies. For this reason, in order to preserve and maintain this whole of knowledge, in other words, to ensure the continuity of historical structures, these structures must adapt to today's conditions. This adaptation can be achieved through the preservation and reuse of damaged historical buildings. New additions are added to historical buildings in order to meet the need for space in the new function given to historical buildings and to repair the damages that occurred in the historical process. Aim: How this new extension design should be related to the historical building has been a a matter of debate from the past to the present. Some principles have been put forward within the framework of the rules for preserving the historical building, but the criteria, analysis, as to how and to what extent the design of the new addition to the historical structures was made or to be made are not clear and precise. How this design relationship should be is basically left to the subjective decision of the designer. However, since this relationship depends on many factors, the designer has difficulty in ensuring and analyzing the harmony between historical building and new extension. Therefore, the purpose of this study is; It has been to bring clarity and convenience to an important discussion, research and application in the architectural practice by analyzing new additions to historical buildings with the method developed within the scope of compatibility. Scope: For this purpose, firstly, the concepts of historical structure and new addition were conceptually examined. The concept of new extension is considered as additions that have the property of being a building within the scope of this study. Afterwards, the concepts of design and value, which were determined to be related to the new additions, is explained. The relationship of design and value concepts with the new addition integrated into the historical structure is examined. Then, the studies developed on the new extension to the historical building were researched. According to the research data, "Can the degree of compatibility of the new extension with the historic building be measured using the concepts of design and value?" by asking this question, an analysis method was developed and the selected samples were analyzed according to this method. Method: The method of the study consists of three stages. In the first stage, the historical structure was evaluated according to the context with the Architectural Character Analysis and visually analyzed. In the second stage, a scale study was carried out by examining whether the concepts of design and value are the same or different on the determined samples. According to this scale study, the samples were analyzed numerically from a different perspective in addition to the literature studies on the similarity-differentiation in the historical environment. In the third stage, the numerical data found was processed on the color chart and compared.
Findings: In the light of research and analysis, it has been revealed that the concepts of design and value are related to the addition; This relationship has been transformed from verbal and abstract data into concrete numerical data. According to literature research, the most common point of the same features is imitation, replication; the most common point of different features is contrast, ignoring the historical building, desecration. These two extremes refer to the extension design that is not suitable for the historical building. Thus, it was found that the area between these two points refers to the extension design suitable for the historical building. The selected buildings all have a different design point in the chart and are located in different locations. Results: After all the research, evaluations and analyzes, the following conclusion has been reached: There is an infinite concept of design between the concepts of replica and contrast in the historical environment, which are the two extreme points of the design approaches presented, and since each project is unique, it is not enough to evaluate it with a single design approach. With the developed method, it is aimed to measure the harmony relationship of the new extended being built or to be built with the historical structure and to analyze more than one structure for this purpose.