Birleşik Krallık'ın yirminci yüzyıl erken dönem denizaşırı istihbarat kurumsallaşması: Doğu Akdeniz Özel İstihbarat Bürosu
Early 20th century overseas intelligence institutionalization of the United Kingdom: The Eastern Mediterranean Special Intelligence Bureau
Yazar: MUHAMMED EREN KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. HÜSNÜ ÖZLÜ
Milli Savunma Üniversitesi / Alparslan Savunma Bilimleri ve Milli Güvenlik Enstitüsü / Harp Tarihi Ana Bilim Dalı / Askeri Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez, istihbaratın yirminci yüzyılla beraber kurumsallaşma dönemini Büyük
Britanya üzerinden ele almış olup BK'nın denizaşırı istihbarat kurumsallaşması
özelinde detaylıca anlatmaktadır. On dokuzuncu yüzyıl sonlarında politik, ekonomik
ve teknolojik değişimlerin çatısı altında şekillenen dünyada, bilgi edinme ihtiyacının
ve yarışının istihbarat faaliyet ve yaklaşımlarında ne gibi değişimlere sebep olduğu bu
tezin en önemli odak noktasıdır. Değişen istihbarat edinim yöntemlerinin doğurduğu
kurumsal kimlik ihtiyacı, özellikle Birleşik Krallık gibi imparatorlukların öncelik
atfettiği mesele haline gelmiştir. Alman tehdidi, Doğu Sorunu ve sömürgeler
üzerindeki hâkimiyet gibi başlıca sorunlar altında kurumsallaşma devrine giren BK
istihbaratının bu dönemde ne gibi değişimler ve politikalar takip ettiği tezin içerisinde
kronolojik ve bölgesel olarak ele alınmıştır. I. Dünya Savaşı ile hazırlıksız yakalanılan
bölgelerde ihtiyatlı müdahaleler ile ortaya çıkan istihbarat şeması İngiliz istihbaratının
bugünkü önemi ve prestijini anlayabilmek için incelenmesi ve bilinmesi gereken en
önemli konu başlıklarından biri olarak tez içerisinde tartışılmıştır. Kurumsallaşmanın
denizaşırı kısmında karşımıza çıkan Özel İstihbarat Bürosu'nun varlığı ve faaliyetleri
literatürde önemli bir yer tutabileceği açıktır. Özel İstihbarat Bürosu çatısı altında
Doğu Akdeniz bölgesinin istihbarat işleyişinin en önemli kurumlarından biri kabul
edebileceğimiz Doğu Akdeniz Özel İstihbarat Bürosu'nun karşı casusluk, pasaport ve
liman geçişleri gibi önemli faaliyet sahaları bu tezin içerisinde ayrıca ele alınmıştır.
Doğu Akdeniz Özel İstihbarat Bürosu'nun ele alınmasındaki en önemli sebep olarak
daha önce bir akademik çalışmada ele alınmamış olması ve Arap bölgelerinde faaliyet
gösterdiği halde bu büro ile alakalı bir bilginin olmaması gösterilebilir. Arşivlerdeki
sınırlı belge ve bilgi üzerinden anlatılan Doğu Akdeniz Özel İstihbarat Bürosu savaş
boyunca İngiliz istihbaratının kurumsal istihbarat çalışmalarının göbeğinde yer almış
bir kurumdur. Bu çalışma sayesinde, on dokuzuncu yüzyıl sonlarında önemi daha çok
ayyuka çıkan istihbarat kavramının tarihsel gelişimi, BK'nın istihbarat yaklaşımının
kurumsal, bölgesel ve merkezi değerlendirmesiyle beraber, bu yaklaşım içerisinde yer
bulan denizaşırı istihbarat işleyişi literatüre kazandırılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This thesis examines the institutionalization period of intelligence with the
advent of the twentieth century through the lens of the United Kingdom, focusing
specifically on the overseas intelligence institutionalization of the UK. The primary
focus of this thesis is to explore how the need for and competition in acquiring
information in a world shaped by political, economic, and technological changes at the
end of the nineteenth century led to changes in intelligence activities and approaches.
The need for an institutional identity arising from evolving intelligence acquisition
methods became a priority, especially for empires like the United Kingdom. Under
major issues such as the German threat, the Eastern Question, and dominance over
colonies, the UK's intelligence entered an era of institutionalization, during which the
changes and policies followed are examined chronologically and regionally within the
thesis. One of the key topics discussed in the thesis is the intelligence scheme that
emerged with cautious interventions in regions caught unprepared by World War I, as
understanding this is crucial to comprehend the current importance and prestige of
British intelligence. In the overseas institutionalization aspect, the presence and
activities of the Special Intelligence Bureau clearly hold significant importance in the
literature. The thesis also delves into the important areas of counter-espionage,
passport control, and port crossings handled by the Eastern Mediterranean Special
Intelligence Bureau, which is considered one of the key institutions in the intelligence
operations of the Eastern Mediterranean region under the Special Intelligence Bureau.
The primary reason for examining the Eastern Mediterranean Special Intelligence
Bureau is that it has not been previously addressed in an academic study and, despite
its activities in Arab regions, there is no existing information about this bureau. The
Eastern Mediterranean Special Intelligence Bureau, described through limited
documents and information from archives, was at the heart of British intelligence's
institutional efforts throughout the war. Through this study, the historical development
of the concept of intelligence, which gained prominence at the end of the nineteenth
century, along with the institutional, regional, and central assessment of the UK's
intelligence approach, and the overseas intelligence operations within this approach,
are aimed to be contributed to the literature.