İfade özgürlüğü çerçevesinde nefret söylemi
Hate speech in the framework of freedom of expression
Yazar: MERVE ALTINGEMİ ŞANLIALP
Danışman: DOÇ. DR. ŞAFAK EVRAN TOPUZKANAMIŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Nefret söylemi = Hate speech ; İfade özgürlüğü = Expressive  freedom ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
İfade özgürlüğü, İkinci Dünya Savaşı akabinde ve yaşanan ağır insan hakları ihlallerinin etkisiyle uluslararası hukuk metinlerine girmiştir. Düşüncelere ulaşabilme, düşünceleri yayabilme ve bunlardan ötürü kınanmama haklarını içermektedir. Nefret söylemi kavramı ise ırkçı nefreti, yabancı düşmanlığını, antisemitizmi kapsamakta ve azınlıklara, göçmenlere, göçmen kökenlilere yönelen saldırgan ve ayrımcı biçimde ortaya çıkabilmektedir. Bununla beraber dinsel hoşgörüsüzlük de dahil her türlü nefreti yayan, kışkırtan, teşvik eden veya meşru hale getiren her türlü ifade şeklini kapsamaktadır.
Nefret söylemi, günümüzde ifade özgürlüğünün bir istisnası olarak görülmekte ve yaptırım öngörülmektedir. Bu kabulün tek istisnası ise Amerika Birleşik Devletleri'nin hukuk sisteminde görülmektedir. Çalışmada nefret söylemini 'ifade' olarak görmeyen ve nefret söyleminin muhataplarını incitmesine veya rencide etmesine rağmen korunması gerektiğini ileri süren iki uç yaklaşım karşılaştırmalı biçimde ele alınmıştır.
İHAM sisteminde, nefret söylemi İHAS m.17'ye dayanan yaklaşıma göre hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında ifade özgürlüğünün kapsamı dışında tutulmuş ve 'ifade' olarak kabul edilmemiştir. Buna göre nefret söylemi İHAS'ta yer verilen değerlere aykırılık teşkil etmektedir. İHAM'ın bu yaklaşımı günümüzde çoğunlukla Holokost inkarı konulu başvurularda görülmektedir. Diğer taraftan Holokost inkarı dışındaki konularla ilgili yapılan başvurularda taraf devletin müdahalesini m.10/2 kapsamında değerlendirmektedir. İHAM bu yaklaşımıyla ifade özgürlüğü ile nefret söylemi arasında bir denge kurma çabasındadır.
ABD sisteminde ise nefret söylemi önceki ve güncel yaklaşım olarak ikiye ayrılmaktadır. Önceki yaklaşıma göre nefret söylemi 'kavgacı sözler' ve 'gruba hakaret fiili' kapsamında görülmektedir. Bu dönemde nefret söylemi hakkında getirilen düzenlemelerin Birinci Değişiklik'i ihlal etmediği görüşü hakimdir. Güncel yaklaşım ise, 1969 Bradenburg kararı ile ortaya konulmuştur. Buna göre, nefret söylemini düzenleyen yasalara katı denetim uygulanmış ve açık ve mevcut tehlike kriteri uygulanmıştır. Bu yaklaşıma göre ifadenin mağdurların değerlerini incitmesi veya onları rencide etmesi sebebiyle ifade özgürlüğü sınırlanamayacaktır.
Çalışmanın amacı, İHAM ve ABD sistemlerinin nefret söylemine yaklaşımları arasındaki farkı ortaya koymaktır. Bu nedenle ifade özgürlüğü ve nefret söylemi kavramları ve aralarındaki ilişkinin nasıl yorumlandığının anlaşılabilmesi için İHAM ve ABD Yüksek Mahkemesi'nin vermiş olduğu kararlar incelenmiştir.

Abstract:
Freedom of expression entered the international legal texts after the Second
World War and with the effect of the severe human rights violations. It includes the right
to access thoughts, to disseminate thoughts and not to be condemned for them. The
concept of hate speech, on the other hand, includes racial hatred, xenophobia, anti-
Semitism, and can emerge in an offensive and discriminatory way towards minorities,
immigrants, and immigrants. It also covers any form of expression that spreads, incites,
encourages or justifies any form of hatred, including religious intolerance.
Today, hate speech is seen as an exception to freedom of expression and
sanctions are envisaged. The only exception to this acceptance is in the legal system
of the United States. In the study, two extreme approaches that do not see hate speech
as an 'expression' and argue that hate speech should be protected even if it hurts or
offends its interlocutors are discussed in a comparative way.
In the ECHR system, hate speech is excluded from the scope of freedom of
expression and not accepted as 'expression' within the scope of the prohibition of
abuse of right, according to the approach based on ECHR article 17. Accordingly, hate
speech constitutes a violation of the values contained in the ECHR. This approach of
the ECHR is mostly seen in applications about Holocaust denial today. On the other
hand, it evaluates the intervention of the state party in the applications made on issues
other than Holocaust denial within the scope of Article 10/2. With this approach, the
ECHR strives to strike a balance between freedom of expression and hate speech.
In the US system, hate speech is divided into two as previous and current
approaches. According to the previous approach, hate speech is seen within the scope
of fighting words' and 'acts of group libel'. It is widely believed that the regulations on
hate speech in this period do not violate the First Amendment. The current approach,
on the other hand, was introduced with the 1969 Bradenburg decision. Accordingly,
strict control was applied to laws regulating hate speech and a clear and present danger criterion was applied. According to this approach, freedom of expression cannot be
restricted because expression hurts or offends the values of victims.
The aim of the study is to reveal the difference between the approaches of the
ECHR and the US systems to hate speech. For this reason, in order to understand the
concepts of freedom of expression and hate speech and how the relationship between
them is interpreted, the decisions of the ECHR and the US Supreme Court are examined.