Primer sjögren sendromlu hastaların nörolojik etkilenim yönünden değerlendirilmesi
Evaluation of patients with primary sjögren syndrome in terms of neurological complications
Yazar: EMİNE AVCI HÜSEYİNOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KASIM KILIÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Biliş = Cognition ; Nörolojik hastalıklar = Neurological diseases ; Nöropatiler = Neuropathies ; Sjögren sendromu = Sjogren's syndrome

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Sjögren Sendromu (SS) olgularında santral ve periferik nörolojik
tutulum sıklığının ve objektif nörolojik tutulumu etkileyen parametrelerin belirlenmesi
amaçlandı.
Yöntem: Çalışmamız retrospektif kesitsel tiptedir. İstanbul Kartal Dr. Lütfi Kırdar
Şehir Hastanesi Romatoloji Polikliniği'nde pSS tanısıyla takip edilen olgularla benzer
sosyodemografik özellikte kontrol grubu çalışmaya dahil edildi. Olgular nörolojik
şikayetlerinin varlığı ve şikayetlerinin tespiti için nöroloji semptom ölçeğiyle (SSÖ)
değerlendirildi. Hasta ve kontrollere MMSE, MOCA, BICAMS (SDMT, CVLT II ve
BVMTR), BDÖ, YŞÖ ve LANSS testleri uygulandı. Olguların laboratuvar,
görüntüleme, EMG ve biyopsi sonuçları retrospektif olarak hastane sisteminden
kaydedildi.
Bulgular: 50 pSS hastası ve 50 sağlıklı kontrol çalışmaya alınmıştır. Olguların %96'sı
(n=48) kadındı, yaş ortalaması 51,8 ± 8,21 yıldı. Nörolojik semptom ölçeğine (SSÖ)
göre 33 hastada ortalama 1,24 ± 1,32 tane nörolojik şikâyet belirlendi. En sık şikâyet
%42 (n=21) ekstremitelerde uyuşma/yanma/karıncalanmaydı. Olguların %46'sında
(n=23) kraniyal MRG'de periventriküler veya derin beyaz cevherde lezyon saptandı.
Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, pSS grubunda BDÖ ve YŞÖ skorları istatistiksel
olarak anlamlı düzeyde daha fazla (p<0,05); MOCA, SDMT, BVMT-R, BVMT-R 20.
dk, CVLT-II ve CVLT-II 20.dk değerleri anlamlı düzeyde daha düşüktü (p<0,05).
Olguların %58'inde (n=29) lomber radikülopati, %22'sinde (n=11) servikal
radikülopati saptanmıştır. %34 (n=17) olguda tek taraflı, %8 (n=4) olguda ise bilateral
tuzak nöropati saptanmıştır. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında pSS grubunda tuzak
nöropati sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazlaydı (p<0,05). Kontrol grubu
ile karşılaştırıldığında, pSS grubunda median F latansı, tibial F latansı, median duyu
latansı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla; median duyu amplitüdü, median
duyu hızı, ulnar duyu amplitüdü, ulnar motor amplitüdü, peroneal motor hızı, tibial
motor hızı anlamlı düzeyde daha düşüktü (p<0,05).
Sonuç: Çalışmamızda değerlendirilen SS tanılı hastalarda depresyon,
yorgunluk ve kognitif bozuklukla uyumlu bulgular ve ince lif nöropartisini
destekleyen bulgular saptanmıştır. Hastalara uygulanan SSÖ'ye göre %66 (n=33) hastanın şikâyeti vardı. Şikâyeti olan olgularının %75,8'inde, şikâyeti olmayan
hastaların %70,6'sında nörolojik muayene, MRG, kognitif test ve EMG'yle saptanan
nörolojik tutulumu destekleyen en az bir adet anormal bulgu varlığı saptanmıştır. Bu
durumda pSS tanısı ile takipli olan hastaların olası nörolojik tutulumu belirlemek
amacıyla ayrıntılı değerlendirmenin gerekli olduğu söylenebilir.

Abstract:
Aim: To determine the frequency of central and/ or peripheral neurologic involvement
and the parameters affecting neurological involvement in patients with primary
Sjögren's Syndrome (pSS).
Methods: Study was designed as retrospective cross-sectionally. Patients with the
diagnosis of pSS in the Rheumatology Clinic of Istanbul Kartal Dr. Lutfi Kirdar City
Hospital and control group with sociodemographic characteristics similar to the cases
were included. The cases were evaluated with the neurology symptom scale (NSS) for
the presence and detection of neurological complaints. Detailed neurological
examination, detailed cognitive tests, BDI, FSS and LANSS tests were used in the
patient and control group. Serological, neuroimaging, EMG and biopsy results of the
cases were recorded retrospectively from the hospital system.
Results: 96% (n=48) of the cases were female, mean age was 51.8 ± 8.21 years. 66%
(n=33) patients had an average of 1.24 ± 1.32 neurological complaints. The most
common complaint was numbness/burning/tingling in the extremities in 42% (n=21).
Periventricular and deep white matter lesions were detected in cranial MRI in 46%
(n=23) of the cases. BDI, and FSS scores were significantly higher in the pSS group.
MMSE, MoCA, SDMT, BVMT-R, BVMT-R delayed recall, CVLT-II, and CVLT-II
delayed recall test values were significantly lower. Lumbar radiculopathy was present
in 58% (n=29) of the cases, and cervical radiculopathy was found in 22%
(n=11). Unilateral entrapment neuropathy was detected in 34% (n=17) and bilateral
entrapment neuropathy in 8% (n=4) of patient group. The frequency of entrapment
neuropathy was significantly higher in pSS group (p<0,05). Median F response, tibial
F response, median sensory latency, were significantly higher in the pSS patients
(p<0,05). Also median sensory amplitude, median sensory speed, ulnar sensory
amplitude, ulnar motor amplitude, peroneal motor speed, and tibial motor speed were
significantly lower in the pSS group (p<0,05).
Conclusion: Findings were consistent with depression, fatigue and cognitive
impairment and small fiber neuropathy in pSS patients. According to the symptom
questioning scale, 75.8% of pSS cases with complaints and 70.6% of patients without
complaints had at least one abnormal finding detected by neurological examination, MRI, cognitive test, and EMG. We can conclude that a detailed evaluation is necessary
in order to determine the possible neurological involvement of the patients who are
followed up with the diagnosis of pSS.