Antalya'nın Aksu Fettahlı bölgesindeki sera topraklarında poliklorlu bifenil seviyelerinin belirlenmesi
Determination of polyclorine biphenyl levels in greenhouse soils in Aksu Fettahli region of Antalya
Yazar: EBRU NUR DOKUMACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRAY DOĞAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Antalya = Antalya ; Cam seralar = Glasshouses ; Plastik seralar = Plastic greenhouses

Özet:
Poliklorlu bifeniller (PCB'ler), uzun yarılanma ömrüne sahip, toksik, biyobirikimli, kanserojen olmaları, çevre, insan ve hayvan sağlığı üzerine olumsuz sağlık etkilerinden dolayı yıllardır birçok anabilim dalı için araştırma konusu olmaktadır. Tarım toprakları gıda tedariki ve cilt teması yoluyla insan sağlığıyla doğrudan bağlantılıdır. Bu bileşiklerin topraktaki konsantrasyonlarını, kaynaklarını anlamak insan sağlığı ve çevresel açıdan büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada kapsamında sera tarımının merkezi olan Antalya ilinin Aksu-Fettahlı bölgesinde yer alan domates üretimi yapan cam ve plastik örtü türlerine sahip seralardan toplam 50 toprak numunesi hem kış ve hem de sonbahar aylarında alınmış ve PCB seviyeleri incelenmiştir. Çalışmada sera topraklarında mevsimsel değişimin ve örtü türlerinin PCB konsantrasyonlarına etkisini belirlemek hedeflenmiş ve Pozitif Matris Faktörizasyon (PMF) modeli ile kaynak belirleme çalışması yapılmıştır.
Sonbahar ve kış dönemlerinde tespit edilen ortalama PCB konsantrasyonları 9,83±13,47 ng/g ve 9,58±9,31 ng/g'dır. Analizi yapılan numunelerde toplam PCB konsantrasyonunun, cam seralar için sonbahar döneminde, plastik seralar içinse kış döneminde yüksek olduğu belirlenmiştir. Plastik ve cam sera toprakları PCB konsantrasyonlarında hem sonbahar hem de kış aylarında hekza-CB'ler hâkim olmuştur. PMF ile yapılan kaynak belirleme çalışması ile sera toprağındaki en önemli PCB kaynağın karışık bir kaynak olduğu (%60); diğer kaynakların ise kullanılmış motor yağı kullanımı, atık yağ yakma ve araç egzozundan (%21) ve ısınma amaçlı odun ve kömür yakma emisyonlarından (%19) olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Polychlorinated biphenyls (PCBs) have been the subject of research of different disciplines for many years due to their long half-life, toxicity, bioaccumulation, carcinogenicity, adverse health effects on the environment, human and animal health. Agricultural lands are directly linked to human health through food supply and skin contact. Understanding the concentrations and sources of these compounds in the soil is of great importance for human health and the environment. Within the scope of this study, a total of 50 soil samples were taken from greenhouses with glass and plastic cover types in the Aksu-Fettahlı region of Antalya, which is the center of greenhouse agriculture, both in winter and autumn, and PCB levels were examined. It was aimed to determine the effect on PCB concentrations and a source determination study was conducted with the Positive Matrix Factorization (PMF) model.
The mean PCB concentrations detected in the autumn and winter periods were 9.83±13.47 ng/g and 9.58±9.31 ng/g. It was determined that the total PCB concentration in the analyzed samples was high in autumn for glass greenhouses and in winter for plastic greenhouses. Hexa-CBs dominated in plastic and glass greenhouse soils PCB concentrations in both autumn and winter. According to the source identification study with PMF, the most important PCB source in the greenhouse soil was a mixed source (60%). Other sources were determined as the use of used engine oil, waste oil burning and vehicle exhaust (21%), and wood and coal burning emissions used for heating (19%).