Birinci basamakta 55 yaş ve üstü kadınların osteoporoza yönelik tutum ve farkındalıklarının değerlendirilmesi ve osteoporoz risklerinin belirlenmesi
Evaluation of attitudes and awareness towards osteoporosis of women aged 55 and over in primary care and determination of osteoporosis risks
Yazar: BAHAR SÖYLER
Danışman: UZMAN HÜSEYİN AKSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Farkındalık = Awareness ; Kadınlar = Women ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Risk faktörleri = Risk factors ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Bu çalışmada birinci basamakta takip edilen 55 yaş ve üzeri kadınların osteoporoz hakkındaki tutum ve farkındalıklarının değerlendirilmesini ve osteoporoz risklerinin belirlenmesini amaçlıyoruz.

Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel tip çalışma Adana Afetevler Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 55 yaş ve üstü kadınlar üzerinde ardışık örnekleme yöntemi kullanılarak gerçekleştirildi. Katılımcıların sosyodemografik verileri, özgeçmişe ait verileri, osteoporoz tarama aracına göre risk durumları, Türkiye Endokrin Metabolizma Derneği (TEMD) kılavuzundan hazırlanan osteoporoz risk faktörlerinin verileri, katılımcıların osteoporoza yönelik tutumlarını ölçen soruların cevapları ile ilgili tanımlayıcı veriler kaydedildi. Ardından tüm katılımcılara Osteoporoz Farkındalık Ölçeği ve Osteoporotik Kırıktan Korunma Ölçeği uygulandı. p<0,05 değeri anlamlı olarak kabul edildi. 

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 252 kadın katılımcının ortanca yaş değeri 60,0 yıl olup (min:55, maks:83), %81,7'si (n=206) evli, %65,8'i (n=166) eğitim düzeyi orta, %48,8'inin (n=123) gelir düzeyi orta, %93,2'si (n=235) çalışmıyordu. Katılımcıların osteoporoz tarama aracına göre risk durumları incelendiğinde %72,6'sı düşük riskli, %25,4'ü orta riskli, %2'si yüksek riskli grupta bulundu. Katılımcıların %83,7'sinde TEMD kılavuzuna göre osteoporoz yönünden en az bir risk faktörü mevcuttu. Katılımcıların %48,8'i daha önce kemik taraması yaptırmıştı. En az bir risk faktörü olduğu halde kemik taraması yaptırmayan kişilerin oranı ise %38,8 olarak bulundu. Çalışmamızda katılımcıların osteoporoza yönelik farkındalık düzeylerini belirleyen (puan aralığı 27-108) ölçekten katılımcıların aldığı puanın ortanca değeri 60 olup (min:27, maks:108) düşük-orta düzeyde bulundu. Çalışmamızda katılımcıların Osteoporotik Kırıktan Korunma ölçeğinden (puan aralığı 22-110) alınan puanın ortanca değeri 78 (min:41, maks:103) olarak bulundu.

Sonuç: Özellikle postmenopozal dönemdeki kadınlarda osteoporoz oranı yüksek olarak görülmektedir. Birinci basamakta özellikle postmenopozal dönemdeki kadınlarda osteoporoza yönelik ayrıntılı risk sorgulaması yapılmalı, koruyucu önlemler alınmalı ayrıca tanı ve tedavi için riskli gruplar hastaneye yönlendirilmelidir.

Anahtar kelimeler: Osteoporoz, farkındalık, risk faktörleri, kadın

Abstract:
Aim: In this study, we aimed to evaluate the attitudes and awareness of women aged fifty-five and over followed in primary care and to determine their osteoporosis risks.

Materials and methods: This cross-sectional study was carried out on women aged fifty-five and over who werw registered at Adana Disaster Family Health Center using the sequential sampling method. Descriptive data on participants' sociodemographic data, background data, risk status according to osteoporosis screening tool, data on osteoporosis risk factors prepared from the Turkish Endocrine Metabolism Association (TEMD) guide, answers to questions measuring participants' attitudes towards osteoporosis were recorded. Then, the Osteoporosis Awareness Scale and the Osteoporotic Fracture Prevention Scale were administered to all participants. The significance value was accepted as p<0.05.

Results: The median age of 252 female participants included in the study was 60.0 years (min:55, max:83), 81,7% (n=206) were married, 65,8% (n=166) had education level medium, 48,8% (n=123) had medium income, 93,2% (n=235) were not working. When the risk status of the participants according to the osteoporosis screening tool was examined, 72,6% were found in the low-risk group, 25,4% in the mediım-risk group, and 2% in the high-risk group. According to the TEMD quideline, 83,7% of the participants had at least one risk factor for osteoporosis. 48,8% of the participants had previously had a bone scan. The rate of people who did not have a bone scan despite at least one risk factor was found to be 38,8%. In our study, the median score of the participants from the scale, which determines the awareness levels of the participants towards osteoporosis (score range 27-108), was 60 (min:27, max:108) and it was found to be low-moderate. In our study, the median score of the participants from the Osteoporotic Fracture Protection scale (score range 22-110) was found to be 78 (min:41, max:103).

Conclusion: Especially in postmenopausal women, the rate of osteoporosis is high. In primary care, especially in postmenopausal women, a detailed risk examination for osteoporosis should be done, protective measures shpuld be taken and risky groups should be directed to the hospital for diagnosis and treatment. 

Keywords: Osteoporosis, awareness, risk factors, woman