Irak örneğinde uluslararası sınır anlaşmazlıkları
International boundary disputes in the case of Iraq
Yazar: LAYTHALDIN SALAH HABEEB
Danışman: DOÇ. DR. SELCEN ERDAL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Irak = Iraq ; Sınır = Boundary ; Sınır belirleme = Boundary determination ; Sınır sorunu = Border problems ; Türk-Irak ilişkileri = Turkish-Iraq relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası uyuşmazlıklar = International disputes ; Uyuşmazlık = Incompatibility

Özet:
Yeni dönemde her bir devletin ülkesini kuşatan uluslararası sınırları bulunmaktadır. Uluslararası sınırlar her devletin kendi egemenliğini ve gücünü kullanabildiği ve kanunlarını uygulayabildiği alanı belirlemektedir. Uluslararası sınırlar komşu devletlerin egemenliklerini birbirinden ayıran sınırlardır. Sınırların belirlenmesi üzerinde bir andlaşma yapılmaması ya da sınırların belirlenmemesi devletlerarasında uyuşmazlıkların meydana çıkmasına ve uluslararası ilişkilerin gerilmesine yol açan sorunları meydana getirmektedir. Uluslararası sınır uyuşmazlıkları çok olduğundan dolayı bu araştırma Irak'ın komşu devletlerle bulunan sınır uyuşmazlığı sorununu incelemekle sınırlıdır. Zira bu uyuşmazlık bölgede bulunan en karmaşık ve en önemli sorunlardan biridir. Bu durum söz konusu çalışmanın detaylı bir şekilde incelenmesini gerektirmektedir.

Bu araştırma dört bölüm ve bir sonuçtan oluşmuştur. Birinci bölümde genel olarak uluslararası sınır uyuşmazlıkları incelenmiştir. Zira ilk önce uluslararası sınır kavramı ve zamanla bu kavramın nasıl geliştiği ele alınmıştır. Daha sonra uluslararası sınır tanıtılmıştır. Bunun türleri, görevleri ve devletler arasında uluslararası sınırı tespit etme şekli açıklanmıştır. Ayrıca uluslararası sınır uyuşmazlıkları kavramına değinilmiştir. Bu uyuşmazlıklarla ilgili en önemli hukuk ilkeleri ve bu uyuşmazlığı çözmenin hukuki yolları incelenmiştir. 
Bu çalışma Irak'ın komşu devletlerle yaşadığı en önemli sınır uyuşmazlıklarını araştırma üzerinde yoğunlaştı. İkinci bölümde Irak'ın genel olarak sınırı, daha sonra Irak'ın komşu devlet Türkiye ile yaşadığı ilk sınır uyuşmazlığı incelenmiştir. Bu bölümde Musul sorunu detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu uyuşmazlığın doğuşu, bunun çözümü için konferans ve andlaşmaların yapılması gibi gösterilen en önemli uluslararası çabalar, BM Örgütü'nün rolü ve bu uyuşmazlığın nihai bir şekilde nasıl çözüldüğü incelenmiştir.

Üçüncü bölümde Irak'ın İran ile bulunan sınır uyuşmazlıkları incelenmiştir. Bu sorunun nasıl ortaya çıktığı, bunun sebepleri ve ortak sınırların düzenlenmesi için imzalanan en önemli andlaşmalar ele alınmıştır. Bu sorunun nasıl geliştiği ve iki ülke arasında silahlı çatışmanın ve savaşın meydana gelmesine nasıl yol açtığı açıklanmıştır. Ayrıca Irak ve İran devletlerinin her birinin bu dönemde yaptığı sınır ihlallerine araştırılmıştır.

Dördüncü bölümde ise, Irak ve Kuveyt arasında meydana gelen sınır uyuşmazlıklarına değinilmiştir. Burada bu sorunun çözülmesi ve sınır sorununun düzenlenmesi için bu iki ülke arasında yapılan en önemli andlaşmalar ve bu sorunun kötüleşmesinin Irak'ın Kuveyt'e savaş açmasına nasıl sebep olduğu araştırılmıştır. Ayrıca bu uyuşmazlığın çözülmesi için BM Örgütü tarafından gösterilen uluslararası çabalar ve bu sınır uyuşmazlığını çözmekle ilgili Güvenlik Konseyi'nin en önemli kararları zikredilmiştir. Daha sonra Güvenlik Konseyi'nin oluşturduğu Sınırı Belirleme Komisyonu, onun en önemli işleri ve başarıları, bu iki ülke arasında ortak olan sınırı belirlemekle ilgili verdiği kararları ve bu komisyonun işinin hukuki değerlendirilmesine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde bu araştırma neticesine ulaşılan en önemli sonuçlar ve önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Irak, Musul, Sınır Anlaşmazlıklarının Çözümü, Uluslararası Sınır

Abstract:
In modern times, every State has an international border surrounding its territory. These international borders identify the extent to which every country can exercise its sovereignty and powers and can apply its laws as well. They represent the boundaries that separate the sovereignty of neighboring States. A failure or disagree to set borders will create problems that may lead to interstate conflicts and tension in international relations. Many countries have taken these methods to settle their border problems. As there were too many International border disputes, this study is limited research into the problem of Iraqi border disputes with neighboring countries, as these conflicts are among the most complex and important problems in the region, the problem that must be tackled in detail. This study is divided into four sections. In the first section, International border disputes were studied in general, where, the researcher first addressed the concept of international borders and how this concept developed over time, then he provided a definition of International border, their types and their functions, and the border delimitation between States. Moreover, the concept of International border disputes has been touched up, as well as, the most important legal principles governing these disputes and the legal ways to settle them have been explained by the researcher.

The study has focused on the most important border disputes Iraq witnessed with its neighboring countries, where, the second chapter also has touched on the Iraqi borders in general, and has revealed the first border dispute Iraq witnessed with the neighboring country, Turkey.

In addition, this chapter has been studied in detail the issue of Mosul in terms of its origins, and the most important international efforts to settle this conflict have been presented, included holding International conferences and agreements, the role played by the League of Nations, and how that border disputes were finally settled.

On the other hand, third chapter has tackled the Iraqi border disputes with Iran and has explained the causes behind that problem arose and   the most important agreements organizing the common border between them. The chapter is an attempt to find out the reason made that problem developed and led to an armed conflict between the two countries along eight years. Moreover, this chapter has included the most important border violations practiced by both Iraqi and Iranian states during that period.

Next, the fourth chapter has touched upon the border disputes that took place between Iraq and Kuwait, where, it has shown the most important agreements between the two countries to cope with the problem and to regulate border disputes between them, and how the crisis led Iraq to invade Kuwait. The chapter also has tackled the international efforts of United Nations to settle this dispute, where, the most important Security Council resolutions related to this border dispute have been mentioned. Furthermore, the chapter has discussed the border demarcation committee constituted by the Security Council, as well as, the most important works and achievements carried out by this committee in addition to the issued decisions concerned with  common border demarcation between the two countries, where, the study has presented a legal evaluation of this committee performance.

Keywords: Iraqi, Mosul, International border disputes, International border