Mozaik taban döşemelerinin korunmasında tekrar gömme sistemlerinin değerlendirilmesi ve öneriler
Reburial systems for the preservation of mosaic pavements: Evaluation and proposals
Yazar: ŞEHRİGÜL ERDEK
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE IŞIL KOCABAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı / Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Konservasyon = Conservation ; Koruma tedbirleri = Protection measures ; Mozaik tekniği = Mosaic technique ; Mozaikler = Mosaics ; Perge = Perge

Özet:
Tez çalışması, arkeolojik alanlardaki in situ mozaik taban döşemelerinin tekrar gömülerek koruma altına alınmasını konu almaktadır. Mimari arkeolojik kalıntıların tekrar gömülerek koruma altına alınması, bilimsel araştırmalar yapılmaya başlandığından beri en çok kullanılan yöntem olmasına rağmen gömülü ortamda kalıntıların korunabilme durumlarıyla ilgili sınırlı sayıda araştırma bulunur. Özellikle 1990'lı yıllardan itibaren, yapılan birkaç deneme dışında çoğunlukla sit alanındaki gözlemler değerlendirilmiştir. Alanda teknik ve pratik gelişim sağlanabilmesi, karşılaştırmalı alan testleri gerektirmektedir.  
Bu nedenle, bu araştırma kapsamında tekrar gömme sistemlerinin, mozaik taban döşemelerinin bozulmasına yol açan anahtar parametrelerden olan nem, sıcaklık, asidite, tuzluluk ve bitki oluşumu bakımından deneysel yolla karşılaştırmalı olarak araştırılması için yeni bir alan deneyi metodu geliştirilmiştir. Öncelikli olarak, kapsamlı bir literatür taraması doğrultusunda denenecek altı tekrar gömme sistemi tespit edilmiştir. Bu çalışma, ile, aynı zamanda Türkiye'de günümüze kadar yapılan uygulamaların detaylı bir analizi yapılmıştır.  
Alan testleri Antalya ili Aksu İlçesinde bulunan, Perge antik kenti, Güney Hamam içerisindeki (Claudius Piso Galerisi olarak adlandırılan) basilica thermarum olarak tanımlanan mekândaki mozaiğin yaklaşık 110 metrekarelik bir bölümü üzerinde gerçekleştirilmiştir. Altı farklı gömme sistemindeki nem, sıcaklık ve klimatik ölçümlerin internet üzerinden takip edilebildiği bir deneme alanında 2017-2018 yıllarında kesintisiz olarak saatlik veri toplanmıştır. Ek olarak arkeometrik analizler ve vejetasyona ilişkin araştırmalar yürütülmüştür. Farklı bilimsel alanlardaki teknikler, cihazlar ve araştırma yöntemleriyle elde edilen tüm veriler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. 

Araştırma, tekrar gömme sistemlerindeki ortam koşullarının anlaşılması konusunda faydalı veriler sağlamıştır. Perge antik kentinin bulunduğu çevre koşullarına göre denenen sistemlerin avantaj ve dezavantajları kıyaslanabilmiş ve pratik gelişime katkıda bulunabilecek bazı öneriler sunulmuştur. Araştırma disiplinlerarası özelliğiyle yeni çalışmalar için metedolojik açıdan referans olma potansiyeli taşımaktadır.

Abstract:
This dissertation focuses on the preservation of in situ mosaic pavements through reburial methods. Although reburial of architectural archaeological remains is the most frequently used method for conservation, there is only a limited number of studies on the level of conservation of the remains in the buried environment. Studies on the reburial of mosaics have been mostly on the evaluations of observations with the exception of a few experiments since 1990s. Thus, field testing has been missing which is necessary for technical improvement in the field.

Accordingly, a new field test method has been designed in the content of this thesis for monitoring the results of reburial systems; in terms of water/moisture, temperature, acidity, salinity and plant formation, which are the key parameters in the deterioration of mosaics. Based on a comprehensive literature review, six reburial systems to be tested were determined. This study also provided a detailed analysis of mosaic reburial implementations in Turkey until today.

Field tests were carried out on the mosaic pavement in the monumental hall identified as basilica thermarum (also called the Claudius Piso Hall) of Southern Baths in Perge (Antalya). A monitoring station has been set up, which can be accessed remotely via internet to follow moisture content, temperature of reburial systems and climatic measurements. In 2017-2018, hourly data was continuously collected, and archaeometric analyses and vegetation studies were conducted. This doctoral research benefits techniques, devices and research methods from different scientific fields and therefore has the potential to serve as a model for new studies in conservation, due to its interdisciplinary nature.