Türk dili ve edebiyatı öğretiminde öyküleyici anlatım: Evliya Çelebi Seyahatnâmesi örneği
Narrative expression in the teaching of Turkish language and literature: An example of Evliya Çelebi's Seyahatname
Yazar: MELTEM ARABOĞA
Danışman: DOÇ. DR. İLYAS YAZAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Evliya Çelebi = Evliya Çelebi ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Seyahatname = Seyahatname ; Tahkiye = Narration ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk dili ve edebiyatı dersi = Turkish language and literature course

Özet:
Araştırmamızda Türk Dili ve Edebiyatı Öğretiminde öyküleyici anlatım ve bu anlatım türü açısından Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Öncelikle ilgili literatür taranarak öyküleyici anlatım tarzı incelenmiş, bu anlatım tarzının ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı öğretim programındaki yeri ve önemi değerlendirilmiştir. Ardından öyküleyici anlatım tarzını yansıtan edebî metin türü olarak seyahatnâmeler ele alınmış, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nin bu bağlamdaki önemi ortaya konulmuştur. Eserin 17. yüzyıl edebî ürünü olması göz önünde bulundurularak sözü geçen dönem siyasî ve edebî gelişmeler bakımından incelenmiştir. Evliya Çelebi ve Seyahatnâmesi hakkında genel anlamda bir değerlendirme yapıldıktan sonra araştırmamızın amacı doğrultusunda eserin içerik ve biçimle ilgili kurgusu üzerinde durulmuştur. Son olarak eserde öyküleyici anlatım tarzını geçmişten günümüze yansıtan nesir türleri örneklerle sunulmuştur.
Alanyazın kapsamında araştırmamızın amacı gereği öyküleyici anlatım, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programında öyküleyici anlatım ve Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde öyküleyici anlatım incelendikten sonra bulgular bölümünde Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nin öyküleyici anlatım açısından Türk Dili ve Edebiyatı dersinde kullanılabilirliği kanıtlanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak mezkûr eserin geçmişten günümüze Türk dilini ve edebiyatını temsil ettiği, öyküleyici anlatım tarzını yansıtan pek çok nesir türünü içerdiği tespit edilmiştir. 
 Bu çalışmada Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programındaki öyküleyici anlatımın Evliya Çelebi Seyahatnâmesi örnekleminde eski Türk edebiyatı nesir türleriyle somut bir açıdan ele alınması çalışmayı özgün kılacak, öyküleyici anlatım türünün işlenişinde eğitimciler ve öğrenciler için kapsamlı bir çerçeve sunacaktır.

Abstract:
In our research, it is aimed to examine the Evliya Çelebi Seyahatname in terms of narrative expression in Turkish Language and Literature Teaching and this type of expression. For this purpose, document analysis, one of the qualitative research methods, was used in our study. First of all, the related literature was searched and the narrative style of expression was examined, and the place and importance of this style of expression in the secondary education Turkish Language and Literature curriculum was evaluated. Then, travel books as a type of literary text reflecting the narrative style of expression were handled, and the importance of Evliya Çelebi's Seyahatname in this context was revealed. Considering that the work is a literary product of the 17th century, the mentioned period is examined in terms of political and literary developments. After making a general evaluation about Evliya Çelebi and his Seyahatname, in line with the purpose of our research, the fiction of the work regarding the content and form has been emphasized. Finally, the prose types that reflect the narrative style of narration from the past to the present are presented with examples in the work.
Within the scope of the literature, for the purpose of our research, narrative expression in the Turkish Language and Literature Curriculum and narrative expression in Evliya Çelebi's Seyahatname were examined, and in the findings section, the usability of Evliya Çelebi's Seyahatname in Turkish Language and Literature course in terms of narrative expression was tried to be proven. As a result, it has been determined that the work in question represents the Turkish language and literature from the past to the present and contains many types of prose that reflect the narrative style of expression.
This study, in the Secondary Education Turkish Language and Literature Curriculum, will make the study unique by considering the narrative narration in the sample of Evliya Çelebi's Seyahatname from a concrete perspective, and will provide a comprehensive framework for the educators and students in the processing of the narrative narrative type.