Ebü'l-Muîn en-Nesefî'ye göre kötülük problemi (Teodise)
The problem of evil according to Abu'l-Muîn an-Nasafi (Theodicy)
Yazar: ÖMER KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TAŞDELEN
GAZİANTEP İSLAM BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Mâtürîdî kelâm ekolünün en önemli temsilcisi olan Ebü'l-Muîn en-Nesefî
kendine has üslubu ve semantik yorumu ile ön plana çıkmış, Mâtürîdî kelâmında söz
sahibi olarak İslam düşünce sisteminde öne çıkmış bir şahsiyettir.
Ebü'l-Muîn en-Nesefî'nin günümüze ışık tutan düşüncelerinden biri de kötülük
problemi ile ilgili görüşleridir. Nesefî'nin kötülük problemi ile ilgili görüşleri
Mu'tezile, Eş'arî ve Mâtürîdî kelâm ekollerinden yararlanılarak izah edilmektedir.
Mu'tezile, kötülüğün genel hatlarıyla akılla bilinebileceğini savunarak, kötülük
problemini ilâhî adâlet ve insanın kendi fiilinin yaratıcısı olduğu ekseninde çözmeye
çalışmaktadır. Böylelikle kötülüğün kesinlikle Allah'a dayandırılamayacağını ileri
sürmektedir. Eş'arîler, kötülüğün nakille bilinebileceğini, âlemde olan depremler,
zarar veren hayvanlar, kısacası kötü olarak nitelendirilen her şeyin bir hikmete
bağlanma zorunluluğunun olmadığını belirtmektedirler. Eş'arîler'e göre, hikmete
bağlama zorunluluğu, Allah'ın irâdesini sınırlama anlamına geldiği için kabul
etmemektedirler. Mâtürîdîler ise bu konuda daha mutedil bir yol izleyerek kötülüklerin
hem akıl hem de nakil ile bilinebileceğini ileri sürmektedirler. Onlara göre zaman ve
mekâna göre değişiklik arz eden fiilleri akıl bilebilir. Fakat akıl fiillerin ayrıntılarını
ve karmaşık yönlerini her zaman isabetle bilemeyeceğinden bu konuda ihtiyaç duyulan
kesin bilgilere ancak vahiyle ulaşılabilir.
Ebü'l-Muîn en-Nesefî'ye göre fiilleri Allah yaratır ama kulun irâdesi devre dışı
değildir. İyiliklerle beraber kötülükler de vardır. Allah iyiliği yarattığı gibi kötülüğü
de yaratmaktadır. Fakat bunların hepsi bir hikmete bağlıdır. Nesefî, bu yaklaşımıyla
mevcut kötülüklerin hikmet çerçevesinde bir sebebe bağlı olduğunu, insanoğlunun her
zaman bunları bilemeyeceğini vurgulayarak yaratıcı ve ilâhî adâlet arasında bir çelişki
olmadığını ileri sürmektedir. Nesefî'nin kötülüklerin varlığı ve ilâhî adâleti
uzlaştırmak için ileri sürdüğü çözüm yollarından biri de özgür irâde savunmasıdır. Ona
göre kul, Allah tarafından kendisine verilen cüz'i irâdesi ile diler, Allah ise kulun
dilediğini yaratır. Bu nedenle Nesefî'ye göre kötülüklerin yaratılması kötü olmayıp
ancak insanların irâdesi şer olarak nitelenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kelâm, İnanç, İyilik-Kötülük, Teodise, Mâtürîdîyye,
Ebü'l-Muîn en-Nesefî.

Abstract:
The most important representative of the Māturīdī school of theology, Abū al-
Muʾīn al-Nesefī is a figure who came to the fore with his unique style and semantic
interpretation, had a say in Māturīdī theology, and was influential in the Islamic
thought system.
One of Abū al-Muʾuʾn al-Nesefī's ideas that shed light on the present day is his
views on the problem of evil. Al-Nasafī's views on the problem of evil are explained
by utilizing Mu'tazilite, Ash'arite, and Māturīdī schools of theology.
The Muʿtazilites, argue that evil can be known by reason in general terms and
try to solve the problem of evil on the axis of divine justice and human beings being
the creators of their own actions. Thus, they argue that evil cannot be attributed to God.
The Ash'arites state that evil can be known through transmission and that earthquakes,
animals that cause harm, in short, everything that is characterized as evil in the world
does not have to be attributed to a wisdom. The Ash'arites do not accept the necessity
of attribution to wisdom because it means placing limits on God's will. The Māturīdīs,
on the other hand, follow a more moderate path and argue that evils can be known by
both reason and knowledge. According to them, the intellect can know the acts that
vary according to time and place. However, since the intellect cannot always know the
details and complex aspects of the acts with accuracy, the precise information needed
in this regard can only be reached through revelation.
According to Ebu'l-Muîn en-Nasafī, God creates actions, but the will of the
servant is not excluded. There are evil deeds along with good deeds. Allah creates evil
as well as good. But all of this depends on a wisdom. With this approach, al-Nafsī
emphasizes that the existing evils are due to a reason within the framework of wisdom
and that human beings cannot always know them, and he argues that there is no
contradiction between the creator and divine justice. One of the solutions that al-Nafsī
proposes to reconcile the existence of evils and divine justice is the defense of free
will. According to him, the servant wishes with the free will given to him by God, and
God creates what the servant wishes. Therefore, according to al-Nafasī, the creation of
evil is not evil, but the human will is characterized as evil.
Key Words: Kalâm, Belief, Good-Evil, Theodicy, Mâtürîdîyya, Ebu'l-Muîn en-
Nasafī.