Karayolu tünel inşaatında jeodezik çalışmalar: Honaz Tüneli örneği
Geodetic works in highway tunnel construction: example of Honaz Tunnel
Yazar: YUSUF FASLAK
Danışman: DOÇ. DR. ARZU SOYCAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kara yolu ulaşımı = Land transportation ; Yeni Avusturya tünel inşa yöntemi = New Austrian tunneling method ; Yer altı ulaşımı = Underground transport

Özet:
Bu çalışmada, ulaşım sisteminin iki temel konusu olan karayolu ve tünel kavramları ile bunların inşaatı sırasında yapılan jeodezik çalışmalar incelenmiştir. Karayolu ve tünel inşaatında yapılan jeodezik çalışmalarla ilgili literatür taraması yapılmış olup karayolu ve tünel yapımında kullanılan terimler açıklanmıştır.  
Karayolu güzergahı boyunca tünel ağızlarını da kapsayacak şekilde döşenen jeodezik ağlar, klasik ve modern GNSS ölçümleri, hidrografik ölçmeler, jeodezik ağlardan üretilen sayısal arazi modelleri, belirlenen hassasiyete göre kullanılacak ölçü yöntemleri ve cihazlar, donanım/yazılım ve personel durumu gibi konular ele alınmıştır. Karayolu ve tünel projelerinin temelini oluşturan proje yapım süreçleri, yatay ve düşey eksenler ile yatay ve düşey eksenlerin optimizasyonu konuları hakkında bilgiler verilmiştir. 
Klasik tünel açma metotları içerisinde yer alan ve en çok uygulanan yöntemlerden olan Yeni Avusturya Tünel Açma Metodu (NATM), pipe-jacking (boru itme) metodu ve batırma tüp tünel metodu anlatılmıştır. Ayrıca, modern tünel açma yöntemlerinden olan TBM (EPBM) makinalarının kazı ve çalışma sistemleri hakkında bilgi verilmiştir. Road-header ile tünel yönlendirmesi anlatılmış, klasik yöntemlerden olan lazer cihazları ve total station ile tünel yönlendirmesi de ele alınmıştır.     
Tünellerde karşılaşılan başlıca hatalar; çekül sapması, refraksiyon hatası ve karşılaşma hatasıdır. Tünellerde karşılaşılan hatalar ile fiziksel sorunlardan ve hataları azaltmak için kullanılan dispersometre ile gyro-teodolit gibi cihazlardan bahsedilmiştir.  
Mühendislik projeleri için hayati öneme sahip deformasyon kavramı incelenmiştir. Deformasyon ölçü yöntemlerinden olan jeoteknik, LIDAR/Yersel Lazer Tarama (YLT), yakın mesafe fotogrametrisi, jeodezik ölçmeler ve lazer interferometri yöntemi anlatılmıştır.   
Sonuç olarak deformasyonların izlenmesi için periyodik olarak jeodezik gözlemlerin yapılması, ölçülerin dengelenmesi, jeodezik ölçümlerin diğer ölçme yöntemleriyle desteklenmesi, ölçüm sonuçlarının analiz edilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca Denizli Honaz Tünelinde yapılan deformasyon uygulamasına ilişkin bilgiler verilmiştir. Tüm bu süreçler boyunca Harita Mühendisliği ve jeodezik ölçmelerin önemi vurgulanmış ve konu hakkında çeşitli öneriler sunulmuştur.       
Anahtar Kelimeler: Karayolu, tünel, jeodezik ağ, deformasyon, yer değiştirme vektörü

Abstract:
In this study, highway and tunnel terms which are the two basics issue of transportation system and geodesic works during their construction have been examined. Literature reviews related to geodesic works during construction of highway and tunnel have been realized and terms used for construction of highway and tunnel have been explained.  
It has been handled geodesic networks laying along the highway route to cover the tunnel mouths, classical and modern GNSS measurements, hydrographic measurements, digital terrain models produced from geodesic networks, according to determined sensitivity to be used measurement methods and devices, hardware/software and personnel situation. It has been informed that project construction processes, horizontal and vertical axes with optimization of horizontal and vertical axes issues which are basic of highway and tunnel projects. 
One of the most implemented methods moreover the classical tunnelling method ''New Austrian Tunnelling Method (NATM), pipe-jacking method and immersed tube tunnel method have been explained. Furthermore, information about TBM (EPBM) machines and their excavation and working systems of modern tunnelling method has been given. Tunnel routing by road-header has been explained and laser devices and total station which are one of classical methods have been handled, as well.
The main errors encountered in tunnels are plump deflection, refraction error and breakthrough error. Dispersometry and gyro-theodolite to be used which is to minimise of the errors and errors with physical problems in tunnels have been explained.  
Deformation term which is vital important for engineering projects has been examined. Deformation measurement methods such as geotechnical, LIDAR/Terrain Laser Scanning (TLS), close distance photogrammetry, geodetic measurements and laser interferometry method have been explained.     
As a result, it is emphasized to monitor of deformations of geodetic observations periodically, to balancing of measurements, supporting of geodetic measurements with the other measurement methods, analyzing of measurement results and required precautions should be taken. In addition to, it is given informations related to deformation implementation which was applied in Denizli Honaz Tunnel. During all these processes, it is emphasized the importance of Geomatic Engineering and geodetic measurements and various suggestions about this issue were submitted.      
Keywords: Highway, tunnel, geodesic network, deformation, displacement vector