İş istihbarat sistemleri ve bir uygulama
Business intelligence systems and an application
Yazar: NECATİ DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ GÜLSEÇEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control
Dizin: Karar destek sistemleri = Decision support systems ; Karar verme = Decision making ; Veri ambarı = Data warehouse ; İlişkisel veri tabanı = Relational database

Özet:
İşletmelerde karar verme yönetim biliminin yıllardır üzerinde durduğu konulardan biridir. Kurumsal ya da küçük ve orta boy işletmelerde veya kamu kurum veya kuruluşlarında, kısacası, kâr amacı güden veya gütmeyen örgütlerde, veri, bu bağlamda değerli bir kaynak olarak öne çıkmaktadır. Veri, kendisinde saklı anlamı yakalamak bakımından önemini hiç kaybetmemiştir; tersine, rekabet kızıştıkça ve veri hacmi devasa boyutlara ulaştıkça bu önem daha da artmıştır. Ne var ki kullanıcının veriye erişimde iki temel sorunu vardır: karmaşık teknik yapı ve başarım. İş İstihbarat sistemleri, sahip olduğu yeteneklerle, bu iki temel soruna çözüm olarak ortaya çıkmıştır. Bu sistemler "veri"den "enformasyon", "enformasyon"dan "kavrayış" kazandırarak başarımı yükseltmede ve doğru, zamanlı ve etkin kararlar almada kullanıcıyı desteklemektedir.Tez metninin giriş bölümünde, enformasyon teknolojisinde ve işletmelerin enformasyon teknolojisi kullanımında veri patlaması ve yönetimi ile ilgili gelişmeler ve eğilimler araştırma bulguları ışığında gözden geçirilmiş; hareket esaslı sistemler ile analiz esaslı sistemlerin temel niteliklerine ve karşılaştırmasına yer verilmiştir.Daha sonraki bölümlerde işlemsel sistemler bağlamında Çevrim-İçi Hareket İşleme sistemleri, İlişkisel Veri Tabanı Yönetimi Sistemleri ve Yönetim Enformasyon Sistemleri; karar destek sistemleri bağlamında işletme yönetiminde karar verme, Karar Destek Sistemleri, Üst Yönetim Enformasyon Sistemleri; kendi bağlamlarında da Veri Ambarlama, Çevrim-İçi Analitik İşlem ve çok boyutlu analiz teknikleri ile ilgili literatür taraması yer almaktadır.İş İstihbaratıyla ilgili literatür taraması bölümünde ise İş İstihbarat sistemlerinin ortaya çıkışına ve "Business Intelligence" teriminin anlamı ve Türkçe karşılığının irdelenmesine yer verilmiş; İş İstihbarat sistemlerinin olmazsa olmaz nitelikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Daha sonra yazılım seçiminde gözetilecek hususlara değinilmiş; Çevik Yazılım Geliştirme Yöntemleri üzerine genel bir giriş yapılarak temel değerleri ve ilkeleri ile Ekstrem Programlama ve Scrum üzerinde durulmuştur. Ardından, literatür taramasıyla varılan bulgular değerlendirilmiştir. Literatür taraması yapılırken dolaylı referanslarla yetinilmeyip mutlaka ilk kaynağa ulaşma ilkesiyle hareket edilmiştir.Uygulama bölümünde bir kamu hastanesinin enformasyon sisteminden hareketle, Çevik Yazılım Geliştirme Yöntemi kullanılarak bir İş İstihbaratı uygulamasının geliştirilme süreci işlenmiştir. Bu bölümde Çevik Yazılım Geliştirme Yöntemi kullanılmasının gerekçeleri ortaya konmuş, uygulama modeli ve uygulama adımları anlatılmıştır. Geliştirilen uygulamanın yetenekleri hiyerarşik analiz, eşleşik analiz ve kullanıcı dostluğu bakımından örneklerle irdelenmiş; uygulama bulguları anlatılmıştır.Tartışma ve sonuç bölümünde ise varılan bulgular ve yeni eğilimler çerçevesinde karşılaştırma ve değerlendirmeler sunulmuştur.

Abstract:
Decision making in business is one of the issues which management sciences have been dealing with for many years. In the enterprises and small and medium businesses or in the public organizations, in short, in the profit or non-profit organizations, data in that context is becoming prominent as a valuable resource. Data has never lost its importance in terms of capturing the hidden meaning in itself; on the contrary, this importance has risen due to growing severity of competition and growing volume of data. But users have been having two basic problems to access data: complicated technical structure and performance. Business Intelligence systems have arisen as the solution for these problems because of their capabilities. These systems support business users for making accurate, timely and efficient decisions and raising performance by yielding insight from information.In the introduction chapter of the study, the tendencies in information technology and its usage by business related to data explosion and data management have been reviewed in light of research findings. The fundamental characteristics and comparisons of transactional systems and analysis based systems are also covered.In the succeeding chapters literature on Transaction Processing Systems, Relational Data Base Management Systems, decision making in business organizations, Decision Support Systems, Executive Information Systems, OLAP and multidimensional analysis techniques has been reviewed.In the subsequent chapter, the Business Intelligence literature survey, emergence and definitions of the Business Intelligence term and its Turkish meaning have been investigated from different aspects. It has been tried to determine the sine qua non characteristics for the Business Intelligence systems. Then a general introduction to the Agile Software Development Methods has taken place and the fundamental values and principles in "Manifesto for Agile Software Development" and Extreme Programming and Scrum have been reviewed. The literature findings have been summarized in another chapter. While conducting the literature review it has been considered as a principle to reach the original source instead of having been satisfied with indirect references.Developing process of the Business Intelligence application using Agile Software Development Method based on a public hospital information system is studied in the application chapter. The reasons for selecting the Agile Software Development Method, application model and application steps have been explained. The capabilities of new application in terms of hierarchical analysis, associative analysis and user friendly interface have been evaluated and the application findings have been summarized.In the context of the findings that have been reached and new tendencies, discussions, comparisons and judgements have been involved in the conclusion chapter.