2023 kahramanmaraş merkezli depremler sonrası depremzedelerde posttravmatik stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete bozukluğu yaygınlığının araştırılması
Investigation of the prevalence of post-traumatic stress disorder, depression, and anxiety disorders among earthquake survivors following the 2023 kahramanmaraş-centered earthquakes
Yazar: HANDAN DEMİRBAŞ KURTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÜLÇİN ELBOĞA
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
DEMİRBAŞ KURTOĞLU H.,2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremler Sonrası Depremzedelerde Posttravmatik Stres Bozukluğu, Depresyon ve Anksiyete BozukluğuYaygınlığının Araştırılması,Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Tıpta Uzmanlık Tezi, Gaziantep, 2023.
Deprem, çevresel hasarların yanı sıra fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplarla birlikte ruhsal sıkıntılara ve travmatik yaşantılara da yol açan bir doğa olayıdır. Deprem sonrasında etkilenen bireylere erken ve uygun düzeyde psikososyal müdahaleler sağlamak, yaşanan zorlukların ciddi ruh sağlığı sorunlarına dönüşmesini önlemekte etkilidir. Bu nedenle öncelikle hastalıkların teşhisi ve risk etmenlerinin saptanması gerekmektedir. Deprem gibi toplumu etkileyen büyük afetlerden sonra psikiyatrik hastalıkların görülmesinde artış olduğu birçok çalışmada gösterilmiştir. Bu hastalıkların büyük bir çoğunluğunu travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete bozukluğu oluşturmaktadır.
Sunulan bu tez çalışmasında, 06 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli gerçekleşen depremlerden yaklaşık 3 ay sonra 401 depremzedede Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Major Depresif Bozukluk ve Yaygın Anksiyete Bozukluğu yaygınlığı araştırılmıştır. Aynı zamanda bahsedilen hastalıklar ile sosyodemografik veriler ve depremle ilgili değişkenler arasındaki ilişki incelenmiştir. Demografik veriler arasında cinsiyet, yaş, medeni hal, eğitim düzeyi, sosyoekonomik düzey gibi faktörler bulunmaktadır. Depremle ilgili değişkenler arasında ise depremde göçük altında kalma, yakınını kaybetme, mal kaybı gibi deprem anı ve deprem sonrası deneyimler yer almaktadır. Araştırma, büyük çoğunluğu Gaziantep'ten olmak üzere depreme yakalanan illerden 18 yaş üstü 401 depremzede gönüllüden oluşmaktadır. Depremzedelere Sosyodemografik Veri formu, Beck-Depresyon, Beck-Anksiyete, DSM 5 İçin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5), Travmatik Yaşantılar Ölçeği ve Üstbiliş -30 ölçeği uygulanmıştır. Analizlerde Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 22,0 Windows versiyon paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler kategorik değişkenler için frekans (n) ve yüzde (%) olarak sunulmuştur. Sayısal değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shaphiro Wilk testi ile test edilmiştir. Normal dağılmayan değişkenlerin iki grupta karşılaştırılmasında Mann Whitney U testi, üç grupta karşılaştırılmasında Kruskal Wallis ve Dunn testleri kullanılmıştır. Kategorik değişkenler arasındaki ilişkiler Ki-kare testi ile test edilmiştir. Sayısal değişkenler arasındaki ilişkiler Spearman rank korelasyon katsayısı ile test edilmiştir. P<0,05 anlamlı kabul edilmiştir.
Araştırma sonucunda katılımcılar içinde %12,2 oranında TSSB prevelansı saptanmıştır. Katılımcıların Beck-Depresyon ölçeğine göre %26,7 orta-ağır depresyon, Beck-Anksiyete ölçeğine göre ise %40 oranında orta-şiddetli anksiyete puanları elde edilmiştir.
Kadın cinsiyete sahip olanlar, geçmiş psikiyatrik şikayetlerinde artış olanlar,kendi göçük altında kalanlar, akrabası veya komşularından göçük altında kalanlar, depremden hemen sonra yakınlarıyla iletişime geçemeyenler, evinde hasar olanlar, mal kaybı yaşayanlar,depremden sonra prefabrik yerleşkede kalanlar, depremden sonra psikososyal destek alanlarda PCL-5, Beck-Depresyon ve Beck-Anksiyete ölçeği skorları anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur.
Bireylerin üstbilişlerinin psikiyatrik hastalıkların gelişimine etki edip etmediğini incelemek amacıyla;depremzedelere uygulanan Üstbiliş ölçeği-30 ile bahsedilen hastalıkların ilgili ölçekleri arasında korelasyon yapılmıştır. Sonuçlara göre Üstbiliş ölçeği-30 puanı ile PCL-5 ve Beck Anksiyete puanları arasında pozitif yönde zayıf ilişki saptanırken, Beck Depresyon skorları arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki saptanmıştır. Yine depremzedelere uygulanan Travmatik Yaşantılar Ölçeği ile geçmiş travmaların hastalık ölçek puanlarına etkisi incelenmiş; ve Travmatik Yaşantılar Ölçeği ile PCL-5, Beck Depresyon ve Beck anksiyete puanları arasında pozitif yönde zayıf ilişki saptanmıştır.

Anahtar kelimeler: Deprem, travma sonrası stres bozukluğu, anksiyete, depresyon, üstbiliş

Abstract:
DEMIRBAS KURTOGLU H.,Investigation of the Prevalence of Post-Traumatic Stress Disorder, Depression, and Anxiety Disorders Among Earthquake Survivors Following the 2023 Kahramanmaraş-Centered Earthquakes, Gaziantep University Faculty of Medicine, Department of Psychiatry, Specialization in Medicine Thesis, Gaziantep, 2023.
Earthquake is a natural disaster that not only causes environmental damage but also leads to physical, economic, and social losses, as well as psychological distress and traumatic experiences. Providing early and appropriate psychosocial interventions to individuals affected by earthquakes is effective in preventing the transformation of difficulties into serious mental health problems. Therefore, it is essential to first diagnose the illnesses and identify risk factors. Numerous studies have demonstrated an increase in psychiatric disorders following major disasters like earthquakes. The majority of these disorders consist of posttraumatic stress disorder, depression, and anxiety disorders.
In this presented thesis study, the prevalence of Post-Traumatic Stress Disorder, Major Depressive Disorder, and Generalized Anxiety Disorder was investigated among 401 earthquake survivors approximately 3 months after the earthquakes that occurred in Kahramanmaraş on February 6, 2023. Additionally, the relationships between these mentioned disorders, socio-demographic variables, and earthquake-related factors were examined. The socio-demographic variables included factors such as gender, age, marital status, education level, and socio-economic status. Among the earthquake-related factors were experiences like being trapped under debris, losing a loved one, and experiencing property loss. The research included 401 voluntary earthquake survivors aged 18 and over, mainly from Gaziantep and other affected regions. Socio-demographic Data Form, Beck Depression Inventory, Beck Anxiety Inventory, DSM-5 Checklist for Post-Traumatic Stress Disorder (PCL-5), Traumatic Experience Scale, and Upper Cognition Scale-30 were applied to the participants. The data were analyzed using Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 22.0 for Windows. Descriptive statistics were presented as frequencies (n) and percentages (%) for categorical variables. The normality of numerical variables was tested using the Shapiro-Wilk test. Non-normally distributed variables were compared using the Mann-Whitney U test for two groups and Kruskal-Wallis and Dunn tests for three groups. The relationships between categorical variables were tested using the chi-square test, and Spearman's rank correlation coefficient was used to test the relationships between numerical variables. A significance level of P<0.05 was considered statistically significant.
As a result of the research, a prevalence of 12.2% for Post-Traumatic Stress Disorder was found among the participants. According to the Beck Depression Inventory, 26.7% of the participants exhibited moderate to severe depression, while according to the Beck Anxiety Inventory, 40% of the participants obtained moderate to severe anxiety scores.
Significantly higher PCL-5, Beck Depression Inventory, and Beck Anxiety Inventory scores were found in individuals who were female, had a history of previous psychiatric complaints, experienced being trapped under rubble, had relatives or neighbors trapped under rubble, were unable to communicate with their loved ones immediately after the earthquake, had damage to their homes, experienced property loss, stayed in prefabricated settlements after the earthquake, and received psychosocial support after the earthquake.
In order to examine whether individuals' metacognitions influence the development of psychiatric disorders, correlations were established between the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30) scores applied to earthquake survivors and the relevant scales for the mentioned disorders. The results indicated a weak positive correlation between MCQ-30 scores and scores of the PCL-5 and Beck Anxiety Inventory, while a moderate positive correlation was observed with Beck Depression Inventory scores. Additionally, the influence of past traumas on the scores of the disease scales was investigated using the Traumatic Experiences Scale, and a weak positive correlation was found between the Traumatic Experiences Scale and PCL-5, Beck Depression Inventory, and Beck Anxiety Inventory scores.

Keywords: Earthquake, posttraumatic stress disorder, anxiety, depression, metacognition.