Beşiktaş mahkeme kayıtlarında gayrimüslimler (XVI. yüzyılın ikinci yarısı)
Non-Muslims in the sharia court records of Beşiktaş (Second half of the Sixteenth Century)
Yazar: AYNUR EMER
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL ARGIT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İstanbul-Beşiktaş = İstanbul-Beşiktaş ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Osmanlı toplumunu layıkıyla anlamanın yolu o toplumu oluşturan tüm unsurları tanıyıp anlamadan geçmektedir. Osmanlı coğrafyasında ciddi bir nüfusa sahip olan gayrimüslimleri farklı veçheleriyle ele almadan toplumun gerçek yapısının ortaya çıkması mümkün değildir. 1552-1609 yılları arasındaki yarım asırlık bir dönemin ele alındığı bu tezin asıl amacı gayrimüslimlerin muhtelif yönlerini Beşiktaş mahkeme kayıtlarına yansımış davaları çerçevesinde ele alarak incelemektir.

Bu çalışmanın ana gövdesini birçok alanda olduğu gibi özellikle toplumsal hayat için zengin veriler sunan şer'iyye sicilleri oluşturmakla birlikte ele alınan dönemin arşiv belgeleri, fetvalar ve seyahatnameler gibi birincil çalışmalardan da yararlanılmıştır. Tüm bu kaynaklar ile yapılmak istenen ele alınan dönemdeki Beşiktaşlı gayrimüslimlerin profilini ortaya koyabilmektir. Bu çalışma, gayrimüslimlerin meskûn oldukları yerler, isimleri, meslekleri, maddi kültürleri, gündelik hayatları, aile yaşamları, hukuk sistemi içindeki yerleri, şer'i mahkemeye ne gibi anlamlar yükledikleri, gayrimüslimlerin kendi aralarında, Müslümanlarla ve devletle olan ilişkileri, gayrimüslimlerin Müslümanlar ve devlet nezdindeki konumları gibi meseleler üzerinden XVI. yüzyılın ikinci yarısında Beşiktaş ve tevabiinde gayrimüslim olarak yaşamanın neye tekabül ettiğini anlamaya çalışmaktadır.

Bölge olarak Beşiktaş'ın seçilme nedeni, farklı etnik kimliklere sahip Rum, Ermeni, Yahudi ve Frenklerin Beşiktaş ve havalisinde meskûn olmalarıdır. On altıncı yüzyılın ikinci yarısına yoğunlaşan bu tez ile gerek gayrimüslimlerin gerekse Beşiktaş'ın daha net bir resminin çıkarılması amaçlanmıştır. Beşiktaş mahkeme kayıtlarına yansıyan demografik, mimari, ictimai ve coğrafi bilgileri ışığında Beşiktaş tarihine de mütevazi bir katkıda bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Beşiktaş, Şer'iyye sicilleri, Gayrimüslimler, Müslümanlar, İstanbul, XVI. Yüzyıl

Abstract:
The way to understand Ottoman society properly is to recognize and understand all the elements that make up that society. It is not possible to reveal the real structure of the Ottoman society without considering the non-muslims subjects. The main purpose of this thesis, is to examine the various aspect of non-muslims living in Beşiktaş in the second half of the sixteenth century.

This study is mainly based on Beşiktaş Sharia court records covering the period 1552-1609. Additionally, archival documents, fatwas and travel accounts have been utilized. This thesis aims to understand what it meant to live in Beşiktaş as a non-muslims in the second half of the sixteenth century. For this study purpose evaluates the residential patters of non-muslims, their names, professions, material culture, daily life, family lives, their places in the Ottoman legal system, their relationship with Muslims and the Ottoman state.

This thesis prefers to  focuses on Beşiktaş due to the fact that in the examined period Greek, Armenian, Jewish and Frank people with different ethnic identities were located in Beşiktaş and its vicinity. At the final point, apart from presenting a picture of non-muslims living in Beşiktaş. This thesis also provided a modest contribution to the history of Beşiktaş in terms of demographic, architectural, social and geographical structure as much as reflected in the Beşiktaş court registers.

Keywords: Beşiktaş, Sharia, Non-muslims, Muslims, İstanbul, XVIth century