Karaçay-Malkar Türkçesi grameri
A grammar of Karachay-Malkar Turkish
Yazar: AYŞE GÜNAY
Danışman: PROF. DR. ALİ AKAR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil özellikleri = Language features ; Karaçay-Malkar Türkçesi = Karaçay-Malkar Turkish language ; Kıpçakca = Kıpcaks language ; Ses bilgisi = Phonetic ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkçe = Turkish

Özet:
Karaçay-Malkar Türkçesi, Kumuk ve Nogay Türkçesi ile birlikte Kafkasya'da
konuşulan ve yazı dili olan Kıpçak grubu Türk lehçelerinden biridir. Karaçay-BashanÇegem
ve Çerek olmak üzere iki ağzı bulunan lehçenin yazı dili Karaçay-BashanÇegem
ağzına dayanmaktadır. Günümüzde Türkiye'de yapılan lehçe çalışmalarına
baktığımızda Karaçay-Malkar Türkçesinin fonetik ve morfolojik özelliklerini ele alan
kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı göze çarpmaktadır.
Bu çalışmada Karaçay-Malkar Türkçesinin ses ve şekil bilgisi özellikleri art ve
eş zamanlı gramer yöntemiyle tespit edilmiştir. Çalışmada, Karaçay-Çerkes ve
Kabardey-Malkar Cumhuriyetleri'nin yazı dillerinden biri olan Karaçay-Malkar
Türkçesinde basılmış romanlar, şiir kitapları, tiyatro metinleri, güncel gazete ve dergi
yazıları, bilimsel makalelerden derlenen örnekler Latin alfabesine aktarılarak
incelenmiştir.
Çalışma, ses bilgisi ve şekil bilgisi olmak üzere iki temel bölümden
oluşmaktadır. Giriş kısmında Karaçay-Malkar Türklerinin kökenleri, tarihi, dili,
yaşadıkları coğrafya, komşularıyla ilişkileri, kültürü, edebiyatı, sosyal yaşamı
hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Ses bilgisi bölümünde, ünlü ve ünsüzlerle ilgili
özellikler ve ses değişmeleri Eski Türkçeyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Şekil
bilgisi bölümünde, isim ve fiil çekimi, yapım ekleri ve kelime türleri ayrıntılı olarak
incelenmiştir. Günümüze kadar olan gramer çalışmalarının genellikle Rus
Türkolojisinin bakış açısıyla Rusça ve Karaçay-Malkar Türkçesi ile yapılmış olması
gramerde bazı noktaları açıkta bırakmaktadır. Karaçay-Malkar Türkçesinin ses ve
şekil bilgisi özelliklerini Türkiye Türkolojisinin terminolojisi ve bakış açısıyla
kapsamlı bir biçimde inceleyen bu tez çalışması, lehçenin gerek tarihî gerekse çağdaş
Türk lehçeleri ile olan bağlantılarının tespit edilmesine ve bilim alanına katkı
sağlayacaktır.

Abstract:
Karachay-Malkar Turkish is one of the Kipchak dialects spoken and written in
Caucasus along with Kumuk and Nogai Turkish. It has two dialects like Karachay-
Bashan-Chegem which is also written language and Cherek. It is seen that there has
not been a comprehensive study about the phonetic and morphological features of
Karachay-Malkar Turkish in Türkiye.
In this study, the phonetic and morphological features of Karachay-Malkar
Turkish has been determined by method of diachronic and synchronic grammar. In
the study, the examples are compiled from novels, poetry books, theater texts, current
newspaper and magazine articles and scientific articles published in Karachay-Malkar
Turkish, were analyzed by transcribed to the Latin alphabet. The study consists of two
main sections: phonetics and morphology. In the introduction, detailed information is
given about the origins, history, language, geography, relations with their neighbors,
culture, literature and social life of the Karachay-Malkar Turkish people. In the section
of phonology, the features and phonetic changes related to vowels and consonants are
examined in comparison with Old Turkish. In the section of morphology, noun and
verb conjugation, suffixes, nouns, verbs, adverbs, pronouns, adjectives, particles
conjunctions, interjection are examined in detail.
The main studies about the grammer of the dialect are in Russian and
Karachay-Malkar Turkish from the perspective of Russian Turcology and this falls
short to understand the grammatical features. This doctoral thesis, which examines the
phonetic and morphological features of Karachay-Malkar Turkish in a comprehensive
way with the terminology and perspective of Turkish Turcology, will contribute to the
field and to determine the connections of the dialect with both historical and
contemporary Turkish dialects.