1938-1950 yılları arasında yayımlanmış edebiyat dergilerinde edebiyat eleştirisi
Literary criticism in literature magazines published between 1938-1950
Yazar: MELİH YENER
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ŞAHİN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dergiler = Magazines ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Edebiyat = Literature ; Edebiyat dergisi = Literature magazine ; Hikaye = Story ; Hümanizm = Humanism ; Roman = Novel ; Çeviri = Translation ; Şiir = Poem

Özet:
Bir edebi eserde güzelin, doğrunun ve iyinin ne ve nasıl olduğuyla ilgili sübjektif bir fikir üretme faaliyeti olan edebiyat eleştirisi, edebiyatın hayatiyetinin ve gelişmesinin devamı konusunda çok önemli bir yere sahiptir. Devirler ve nesiller değiştikçe edebi yaratıma hız veren hissiyat ve algılar da değişir ve bu değişmeler bir devrin yahut bir neslin yarattığı edebiyat eserlerinin öncüllerinden ve ardıllarından az veya çok farklılaşmasına yol açar. Bir edebiyat eseri biçim ve içerik olarak zamanın ruhuyla doğrudan etkileşim halindedir. Ölü doğmamak için o ruha adapte olmak mecburiyeti hisseder ve bir sanat sahası olarak da o ruhun teşekkülüne katkı verir. Edebiyat eleştirisi, idrak edilen zamanda ve idrakin dışında kalan zamanlarda edebi eserlerin değerini tespit ve tayin etmek çabasıdır. 
Kimi tarih kitaplarında Milli Şef dönemi olarak adlandırılan 1938-1950 yılları arası dönem Türkiye'de edebiyat dergiciliği ve edebiyat eleştirisi bakımından sayıca verimli ancak nitelik ve süreklilik bakımından verimsiz bir dönemdir. II. Dünya Savaşı'nın yarattığı iktisadi buhranın kâğıt fiyatlarında neden olduğu fahiş artış ayrıca toplumdaki okuma yazma oranının düşüklüğü bu devirde yayımlanan dergilerin birkaç istisna hariç kısa ömürlü olmasına yol açmıştır. Bu dergilerde yayımlanan edebiyat eleştirisi yazılarının da yine birkaç istisna hariç akademik ve kuramsal derinlikten mahrum olduğu söylenmelidir. Bu çalışmada bu yıllar arasında yayımlanmış edebiyat dergilerindeki edebiyat eleştirisi yazıları devir, edebiyat eleştirisi kavramı ve kaynak dergiler hakkında bilgi verildikten sonra şiir, roman, hikâye, tercüme ve sanatta ve edebiyatta hümanizm başlıkları ekseninde incelenmiş ve bu yazıların içerik, yöntem ve fikir bakımından sahip olduğu ortak noktalar ve farklılıklar çerçevesinde yeniden yorumlanması amaçlanmıştır.

Abstract:
Literary criticism is a subjetive opinion production activity about what and how is right and good in literary work. It has a very important effect on the sustainability of literature's liveliness and development. As ages and generations pass, the perception and feeling that promote literary creativity settle in an ongoing change. This ongoing change puts a difference between the literary works of one generation and its predecessors and successors. Including its form and content, literature has direct interaction with the spirit of the times. To prevent still birth, it needs to adapt to that spirit, and as a field of art, it even contributes to the formation of that spirit. Literary criticism is an effort that aims to define and understand the estimation of literary works in the time perceived and in the times out of perception.
The years 1938 to 1950 is addressed as the "Milli Şef" era by certain history books. This era is rich in the number of literary magazine publication and literary criticism, but it is poor in quality and sustainability of those publications. Because of the extreme increases in paper prices triggered by the economic depression originated from World War II as well as the low rate literacy at the time, most literary magazines were unable to survive for long in this era. In this era most literary criticism essays published in literary magazines were devoid of academic and theorical depth. This study aims to analyze a sample of literary criticism essays published in literature magazines between the aforementioned years. After classifying these by knowledge of era, literary criticism concept and reference magazines, the essays will be analyzed in titles of poetry, novel, story, translation and humanism in art and literature. The study also aims to interpret essays in conjunction with their content, method and the opinions they offer within the scope of the different and common views they have.