Şizofreni hastalarının kardeşlerinde çocukluk çağı travmalarıyla zihin kuramı bozuklukları arasındaki ilişkinin incelenmesi
The relationship betweenchildhood traumas and theory of minddisorders in siblings of schizophrenia patients
Yazar: HAKAN DUMAN
Danışman: PROF. DR. ÜLKER MERAL ÇULHA
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Psikolojik travma = Psychological trauma ; Stres bozuklukları-travmatik = Stress disorders-traumatic

Özet:
Bu çalışmada şizofreni hastalarının kardeşlerinde zihin kuramı bozuklukları ve zihin kuramı bozukluklarıyla çocukluk çağı travmatik deneyimleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı şizofreni spektrum hastalarının kardeşleri ve hasta yakını olmayan katılımcıların zihin kuramı performansları açısından karşılaştırmaktır. Çalışmanın bir diğer amacı da her iki grupta çocukluk çağı travmatik yaşantılarının zihin kuramı performansı üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Bu amaçlar doğrultusunda hasta yakınları ve hasta yakını olmayanların zihin kuramı performansları ve çocukluk çağı travmatik deneyimleri arasındaki ilişkiler istatsistiksel anlamlılık düzeyinde araştırılmıştır.
Çalışma hasta yakını grubu için şizofreni spektrum hastalarının kardeşlerinden ve kontrol grubu için genel normal popülasyondan ölçme araçlarıyla elde edilen verilerle yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemi 51 şizofreni spektrum hastalarının kardeşleri ve yaş, cinsiyet ve eğitim seviyesi bakımından kardeşlerle eşleşen 55 hasta yakını olmayan toplam 106 katılımcıdan oluşmaktadır. Şizofreni spektrum hastalarının kardeşlerini oluşturan 51 katılımcının 35'i erkek 16'sı ise kadındır. Hasta yakını olmayan katılımcıların ise 40'ı erkek 15'i kadındır.  Araştırma verileri Gözlerden Zihin Okuma Testi, Dokuz Eylül Zihin Teorisi Testi ve Çocukluk Çağı Travmatik Yaşantılar Ölçeklerinden elde edilmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda, Pearson Korelasyon katsayıları hesaplanarak ölçme araçlarından elde edilen puanlar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Gruplararası farkın anlamlılık düzeyini analiz etmek için bağımsız örneklem t testi uygulanmıştır. Medeni durum ve eğitim durumu değişkenlerine göre ölçme araçlarından elde edilen puanları karşılaştırmak için ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Varyansların homojen olup olmadığı Levene F testi ile belirlenmiştir. Welch Testi homojenlik varsayımınn karşılanamadığı durumlarda kullanılmıştır. Varyans analizlerinde LSD testi uygulanarak farkın kaynağı belirlenmiştir. Veriler SPSS 25.0 istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. 
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre şizofreni hastalarının kardeşleri ile hasta yakını olmayan katılımcıların zihin kuramı performansları arasında anlamlı bir fark vardır (p<0,05). Gruplar,  Gözlerden Zihin Okuma ve empatik anlayış becerileri açısından farklılaşmaktadır. Şizofreni hastalarının kardeşlerinin Gözlerden Zihin Okuma testi toplam puanları (P=0,01) ve Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği-Empati alt ölçeği puanları (P=0,01)  hasta yakını olmayan katılımcıların puanlarından anlamlı düzeyde daha düşüktür. Çocukluk çağı travmatik yaşantıları ve zihin kuramı puanları arasındaki ilişki incelendiğinde her iki grupta da istatsitiksel olarak anlamı poztif ve negatif yönde ilişkiler bulunmuştur. Şizofreni hastalarının kardeşlerinde ikinci derece zihin kuramı testi puanları ile fiziksel ihmal puanları arasında orta düzeyde negatif yönlü ve anlamlı bir ilişkinin bulunduğu gözlenmiştir (r=-0,344; p<0,05). Şizofreni hastalarının kardeşlerinin fiziksel ihmal puanları arttıkça ikinci derece zihin kuramı becerilerinin azaldığı görülmektedir. Hasta yakını olmayan grupta da Gözlerden Zihin Okuma testi toplam puanları ve Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği puanları ile çocukluk çağı travmatik yaşantılar ölçeği puanları arasında pozitif ve negatif yönde anlamı ilişkiler bulunmuştur. Gözlerden Zihin Okuma testi puanları ile duygusal istismar (r=-0,280; p<0,05), fiziksel ihmal (r=-0,275; p<0,05), cinsel istismar (r=-0,274; p<0,05) ve çocukluk çağı travmatik yaşantıları ölçeği toplam puanları (r=-0,331; p<0,05) puanları arasında düşük ve orta düzeyde negatif yönlü ve anlamlı ilişkilerin bulunduğu anlaşılmaktadır. Genel olarak her iki grupta bulunan katılımcıların çocukluk çağı travmatik deneyimleri ile zihin kuramı becerileri arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Çocukluk çağı travmatik yaşantıları arttıkça zihin kuramı becerilerinin azaldığı görülmektedir. 
Sonuç olarak zihin kuramının duygusal bileşeninin şizofreni için endofenotip olabileceği düşünülmektedir. Travmatik yaşantıların zihin kuramı becerileri üzerinde etkisi olduğu anlaşılmaktadır.

Abstract:
In this study, mind theory disorders in siblings of schizophrenia patients, and the relationship between mental theory disorders and childhood traumatic experiences was examined. The aim of this study is to compare the siblings of schizophrenia spectrum patients and participants who are not relatives of patients in terms of mental theory performance. Another aim of the study is to examine the effect of childhood traumatic experiences on mental theory performance in both groups. For these purposes, the relationships between the relatives of the patients and participants who are not relatives of the patients, and the traumatic experiences of childhood were investigated at the level of statistical significance. 
The study was conducted with data obtained from the siblings of schizophrenia spectrum patients for the patient relatives group and the general normal population for the control group. The sample of the study consists of 106 siblings who are 51 siblings of the schizophrenia spectrum patients and 55 who are not relatives that matching the siblings in terms of age, gender and education level. Of the 51 participants who constituted the siblings of schizophrenia spectrum patients, 35 were male and 16 were female. 40 of the participants who are not relatives of the patients are male and 15 are female. The research data were obtained from the Reading the Mind in the Eyes Test, Dokuz Eylül Zihin Teorisi Test and Childhood Traumatic Experiences Scales. For the purpose of the study, Pearson Correlation coefficients were calculated and the relationships between the scores obtained from the measurement tools were examined. Independent sample t test was used to analyze the significance level of the difference between the groups. One-way analysis of variance (ANOVA) was applied to compare the scores obtained from the measurement tools according to marital and educational status variables.  Whether the variances are homogeneous was determined by Levene F test. Welch Test is used in cases where the homogeneity assumption cannot be met. The source of the difference was determined by applying LSD test in variance analysis. The data were analyzed with SPSS 25.0 statistical software.
According to the findings obtained from the study, there is a significant difference between the siblings of schizophrenia patients and the participants who are not relatives in mental theory performance (p> 0.05). The groups differ in terms of Reading the Mind in the Eyes and empathetic understanding skills. The sibling of schizophrenia patients Reading the Mind in the Eyes test total scores (P =0, 01) and The Dokuz Eylül Zihin Teorisi Scale-Empathy subscale scores (P =0, 01) were significantly lower than the scores of the participants who were not relatives of the patients. When the relationship between childhood traumatic experiences and mind theory scores was examined, statistically meaningful and negative relations were found in both groups. It was observed that there was a moderate negative and significant relationship between the second degree mind theory test scores and physical neglect scores in the siblings of schizophrenia patients (r = -0.344; p <0.05). It is observed that second degree mind theory skills decrease as the physical neglect points of the siblings of schizophrenia patients increase. In the participants who are not relatives of patients, positive and negative meaningful relationships were found between the Reading the Mind in the Eyes test scores and the Dokuz Eylül Zihin Teorisi scores and childhood traumatic experiences scale scores. 
It is observed that there are low and moderate negative and significant relationships between the Reading the Mind in the Eyes scores and the total scores of emotional abuse (r=-0,280; p<0,05), physical neglect (r=-0,275; p<0,05), sexual abuse (r=-0,274; p<0,05) and childhood traumatic experiences scale (r=-0,331; p<0,05). In general, significant relationships were found between the childhood traumatic experiences of the participants in both groups and their mental theory skills. It is observed that as the traumatic experiences of childhood increase, mental theory skills decrease.
As a result, it is thought that the emotional component of the theory of mind may be an endophenotype for schizophrenia. It is understood that traumatic experiences have an effect on mind theory skills.