Aile hekimliği pratiğinde çocuklardaki hiperglisemiye yaklaşım ve birinci basamak sağlık kurumlarında tip 1 diyabet tanı tedavi izlem rehberinin yeri
Approach to hyperglycemia in children in family medicine practice and the place of type 1 diabetes diagnostic treatment follow-up guide in primary healthcare
Yazar: SELAMİ BAYRAKDAR
Danışman: PROF. DR. MELTEM UĞRAŞ ; DOÇ. DR. BELMA HALİLOĞLU
Yeditepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Hiperglisemi = Hyperglycemia ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş ve Amaç:
Çocukluk çağında sıklıkla Tip 1 Diyabet görülmektedir ve bulgularının aileler tarafından erken fark edilmesi, hekimler tarafından daha hızlı bir şekilde teşhis edilip tanının konması ve erken tedaviye başlanması durumunda diyabetik ketoasidoz gibi ciddi komplikasyonlardan çocukların korunmasını sağlamaktadır. Bu çalışmada birinci basamak hekimleri bilgilendirmek amacıyla yazılan Birinci Basamak Sağlık Kurumlarında Tip 1 Diyabet Tanı Tedavi İzlem Rehberi'nin aile hekimleri tarafından ne derece takip edildiğinin araştırılması ve hiperglisemisi olan çocuklara yaklaşımlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntemler:
Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan bu çalışma da, pandemi öncesi aile hekimliği kongrelerinde yapılan yüz yüze görüşmeler ile, pandemi sonrasında ise aile hekimliği dernekleri üzerinden uzaktan erişim ile anket çalışması yapılmıştır. Ankette tanımlayıcı soruların yanı sıra hekimlerin hiperglisemi tanımı ve yaklaşımlarını değerlendiren 5 soru sorularak değerlendirme yapılmıştır. 3 soru ve üzeri doğru cevap verenler başarılı sayılmıştır. 
Bulgular:
Çalışmamıza 708 aile hekimi gönüllü olarak katılıp anket sorularımıza cevap verdiler. Katılımcıların 346'sı (%49) kadın, 362'si (%51) erkekti. Branşlar açısından incelendiğinde %66'sı Aile Hekimi (Pratisyen Hekim), %21,2'si Aile Hekimliği Asistanı, %12,4'ü Aile Hekimliği Uzmanı, %0,4'si Aile Hekimi (Diğer Branş Uzmanlarından Aile Hekimi) idi. Meslekteki süre ve uzman-pratisyen-asistan olma durumları değerlendirildiğinde başarılı ve başarısızlar arasında istatistiksel anlamlı bir fark saptanmadı (p>0.05). Pratisyen hekimlerinin %38,3, Aile hekimliği uzmanlarının %35,2, Aile hekimliği asistanlarının %28 i başarılı oldu.   Mesleki tecrübelerine bakıldığında, 0-5 yıl %31,1  5-10 yıl  %31,4  11-20 yıl %35,7  >20 yıl %40,4 'ü başarılı oldu (p>0.05). Birinci basamağa yönelik hazırlanan tanı tedavi izlem rehberini okuyanların okumayanlara göre, mezuniyet sonrası eğitim alanların da almayanlara göre daha başarılı olduğu gözlendi (p=0.004, p=0.027). Eğitimi iyi olanların branşları (p=0.071) ve tecrübeleri (p=0.206) arasında istatistikçe anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. İzlem rehberinden haberi olması durumuna göre bilgi tutum (p=0.004), tecrübe (p=0.003) ve branş (p<0.001) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır Ayrıca, eğitimi iyi olanların mezuniyet sonrası hiperglisemi yöntemi ile ilgili eğitim süreleri arasında da anlamlı farklılık saptanmıştır (p=0.027). 
Sonuç:	
Birinci basamak sağlık kurumlarında çalışan aile hekimlerinin hazırlanmış olan rehberden faydalanma oranları ve hiperglisemiye yönelik almış oldukları eğitim oranları çok düşük olup bu veriler ile paralel olarak aile hekimlerinin hiperglisemili çocuk hastaya yaklaşımlarında bilgi ve tecrübe eksikliklerinin oldukları gözlenmiştir. 
Birinci basamakta sunulması gereken sağlık hizmetleri kapsamı içerisinde başta eğitim ve danışmanlık hizmetleri olmak üzere sistemin güçlendirilmesi yönünde adımların atılması ve yeni bir eylem planının oluşturulması gerektiğini düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: Tip 1 Diyabet, Aile Hekimi, Kılavuz, Bilgi Düzeyi, Hiperglisemi

Abstract:
Aim:
Type 1 Diabetes is frequently seen in childhood, and it protects children from serious complications such as diabetic ketoacidosis, if its findings are noticed early by families, diagnosed and diagnosed more quickly by physicians, and early treatment is started. In this study, it was aimed to investigate the extent to which the Type 1 Diabetes Diagnosis and Treatment Follow-up Guide in Primary Health Care Institutions, which was written to inform primary care physicians, is followed by family physicians and to evaluate their approach to children with hyperglycemia.
Materials and Methods:
In this descriptive and cross-sectional study, a face-to-face interview was conducted at family medicine congresses before the pandemic and a remote access survey was conducted through family medicine associations after the pandemic. In addition to descriptive questions in the questionnaire, an evaluation was made by asking 5 questions evaluating the definition and approaches of physicians for hyperglycemia. Those who gave correct answers to 3 questions or more were considered successful.
Findings:
708 family physicians voluntarily participated in our study and answered our survey questions. Of the participants, 346 (49%) were female and 362 (51%) were male. When examined in terms of branches, 66% were Family Physicians (General Practitioners), 21.2% were Family Medicine Assistants, 12.43% were Family Medicine Specialists, 0.42% were Family Physicians (Family Physicians from Other Branch Specialists). No statistically significant difference was found between successful and unsuccessful ones when the duration of the profession and the status of being a specialist-practitioner-assistant were evaluated (p>0.05). 38,3% of general practitioners, 35,2% of family medicine specialists and 28% of family medicine assistants were successful. Considering their professional experience, 0-5 years 31,1%, 5-10 years 31,4%, 11-20 years 35,7%, >20 years 40,4% were successful (p>0.05). It was observed that those who read the diagnosis and treatment follow-up guide prepared for primary care were more successful than those who did not, and those who received postgraduate education were more successful than those who did not (p=0.004, p=0.027). No statistically significant difference was found between the branches (p=0.071) and experience (p=0.206) of those with good education. A statistically significant difference was found between knowledge-attitude (p=0.004), experience (p=0.003) and branch (p<0.001) according to the state of being aware of the follow-up guide. Difference was detected (p=0.027).
Result:
The rate of benefiting from the guide prepared by family physicians working in primary health care institutions and the education rates they received for hyperglycemia were very low, and in parallel with these data, it was observed that family physicians lacked knowledge and experience in their approach to pediatric patients with hyperglycemia.
We think that within the scope of health services that should be provided in primary care, steps should be taken to strengthen the system, especially training and consultancy services, and a new action plan should be created.
Keywords: Type 1 Diabetes, Family Physician, Guide, Level of Knowledge, Hyperglycemia