Geleneksel Türk işlemelerinden hesap işini araştırma ve eos compucon nakış desen programı ile hesap işi desen kalıbı hazırlama öğretim programı önerisi
Teaching programme proposal for preparing embroidery design with eos-compucon embroidery design programme and searching the embroidery to counting handwork being traditional Turkish embroideries
Yazar: ZÜBEYDE ÇETİNKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. HURİYE ÇIRAKOĞLU ; YRD. DOÇ. DR. NEŞE GÜNEŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / El Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: El Sanatları = Crafts

Özet:
ÖZETGeleneksel Türk İşlemelerinden Hesap İşi İğne Tekniklerini Eos-CompuconProgramına Uyarlayarak Bilgisayarlı Nakış Makinelerinde Uygulama Yapmak İçinÖğretim Programı ÖnerisiÇetinkaya, ZübeydeYüksek Lisans, El Sanatları Eğitimi Ana Bilim DalıTez Danışmanları: Yrd. Doç. Huriye ÇIRAKOĞLU,Yrd. Doç. Dr. Neşe GÜNEŞNisan- 2007Geleneksel Türk el sanatları çeşitlilik açısından geniş bir yelpazeye sahiptir.Özellikle çeyiz geleneği nedeniyle günümüzde de yoğun biçimde uygulanan işleme(nakış) de bunlardan birisidir. Geleneksel Türk işleme teknikleri ; Hesap işi, Türk işi,Antep işi (Ajurlar), Maraş işi (Dival işi), Bartın işi (Tel kırma), Oyalar, Aplike,Buldan işi (Suzeni) olarak isimlendirilebilir.Bu araştırmada incelenen Hesap işi, tersi ile yüzü aynı görünüşte olan ve ipliksayılarak yapılan işleme türüdür. Hesap işi, eskiden örtü, yağlık,çevre,mendil,uçkurve elbise gibi eşyalar üzerine uygulanmış, günümüzde ise ev eşyalarının, giysilerinve aksesuarların süslemelerinde kullanılmaktadır. Çeşitli kaynaklardan başlangıcını16. Yüzyıla dayandırdığımız hesap işi günümüzde de uygulanmaktadır. Hesap İşiiğne teknikleri; antika, susma, sarma, civankaşı, düz hesap iğnesi, verev hesapiğnesi, ciğerdeldi, gözemedir. Yardımcı iğne tekniği olarak Türk İşi iğne teknikleriile tel sarma ve tel kırma kullanılmaktadır.Araştırmada Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Prof. Ülker MuncukMüzesi'nde bulunan 99 adet Hesap İşi ürün incelenmiştir. Müzedeki Hesap İşiürünlerin uygulama alanları, kullanılan teknik, yardımcı iğne tekniği, kullanılanrenkler, bezeme konuları, kullanılan gereçler,kenar temizleme teknikleri,kompozisyon özellikleri geliştirilen bilgi formlarına kaydedilmiştir.Yapılan inceleme sonucunda müzede bulunan Hesap işi ürünlerin peşkir, örtü,uçkur, çevre, baş örtüsü, pano, havlu, namaz örtüsü, hamam havlusundan oluştuğubelirlenmiştir. Ürünlerde en fazla Düz Hesap İğnesi, Verev Hesap İğnesi ve Gözemeivteknikleri kullanılmıştır. Ürünlerin çoğunluğunda öncelikle yardımcı iğne tekniğikullanılmadığı Sim Sarma ve Tel Sarmanın ise en çok kullanılan yardımcı iğneteknikleri olduğu görülmüştür. Ürünlerin işlemesinde genellikle açık mavi, sarı simve turuncu kullanılmıştır. Açık mavinin ürünlerdeki kullanım oranı fazla, kapladığıyüzey ise azdır. Ürünlerin büyük çoğunluğunun pamuklu kumaş olduğubelirlenmiştir. Müzedeki Hesap işi ürünlerin büyük bir bölümünün işlemesinde sarısim, ipek iplik ve pamuk iplik kullanılmıştır. Kenar temizlemesinde çoğunluklapamuk iplik kullanılmıştır. Ürünlerde bezeme konusu olarak çoğunlukla bitkisel vegeometrik bezeme ile Bitkisel ve Nesneli Bezeme seçilmiştir. Ürünlerin çoğundaçırpma dikişi ile kenar kıvrılmış, % 19'luk bölümünde saçak bükülmüş veyabırakılmıştır.Teknolojik gelişmeler, yaşamın her alanında olduğu gibi el sanatlarında daetkisini göstermektedir. Bu gelişmeler doğrultusunda nakış alanında da bilgisayarlarkullanılmaktadır. Bilgisayarlardan desenin istenilen tekniğe uygun hale getirilmesi veişlenmesinde yararlanılmaktadır. Bilgisayarlı nakış makinelerinde bir ürününtasarlanmasından, desenin kumaşa işlenebilmesine kadar tüm işlemler oldukçabasitleştirilmektedir. Nakış makinesinde işlenen nakış desenlerini bir katalog halindedüzenleyen, onları daha düzgün ve işlemeye elverişli hale getiren çeşitli bilgisayarprogramları bulunmaktadır. Bu nakış desen programlarından biri de piyasada yaygınolarak kullanılan EOS- Compucon Nakış Desen programlarından biridir.Geleneksel Türk nakışlarından hesap işinin uygulanabilmesi için daha önceprogram çalışması yapılmamıştır. Hesap işinin bilgisayar destekli nakışmakinelerinde işlenmesi için öncelikle nakış desen programı ile desen kalıbı olarakhazırlanması gerekmektedir. EOS- Compucon nakış desen programı ile Hesap işiiğne bilgisayarda tekniğine uygun olarak hazırlanabilmektedir.Bu araştırmada EOS-Compucon Nakış Desen Programı ile Hesap İşi öğretimprogram önerisi hazırlanmıştır. Araştırmada hazırlanan EOS-Compucon NakışDesen Programında Hesap İşi öğretim programı için önce genel hedef saptanmış, önkoşul davranışlar, süre, öğrenci sayısı, yöntem ve fiziksel ortam belirlenmiştir. Dahasonra özel hedefler ve davranışlar, EOS-Compucon Nakış Desen Sistemi ve EOSCompuconNakış Desen Sisteminde Hesap İşi analizi (Bilgi listesi, İşlem listesi,Alışkanlık tutum ve değerler listesi), öğretim programı zamanlama çizelgesivhazırlanmıştır. Bilgi yaprakları, işlem yaprakları ve değerlendirme ölçeklerihazırlanmıştır.Araştırmanın son bölümünde yer alan Sonuç ve Önerilerde, araştırmadaulaşılan sonuç ve araştırma üzerine getirilen öneriler bulunmaktadır. Yapılançalışmada, G.Ü.M.E.F. müzesindeki Hesap işi ürünlerin incelenerek özelliklerininortaya çıkarılması, yozlaşmanın engellenmesi, hesap işinin bilgisayarlı nakışmakinelerinde uygulanması, işlemeli ürünlerin kullanımının yaygınlaştırılması vegeleneksel Türk nakışlarının bilgisayarlı makinede uygulanmasına örnek teşkiletmesi adına bu öğretim programı hazırlanmıştır. Bu eğitimi almış bireylerGeleneksel Türk Nakışlarından Hesap işinin karakteristik özelliklerinin geleceknesillere bozulmadan ulaşmasında ve nakış sektöründe uygulanarakyaygınlaşmasında yetişmiş elemanlar olarak yararlı olabileceklerdir.Bilgisayar Destekli Nakış Tasarımında yaygın olarak kullanılan EOSCompuconNakış Desen Sisteminde ?Hesap İşi? için öğretim programı önerisineyönelik olan bu araştırmada;1. Nakış Eğitiminde,1.1. Diğer Bilgisayar Destekli Nakış Desen programları ile de Hesap işiiğne teknikleri EOS- Compucon Nakış Desen programı öğretimprogramına benzer öğretim programları hazırlanmalıdır.1.2. EOS- Compucon Nakış Desen programında Türk işi, Aplike, Suzenigibi Geleneksel Türk Nakışları ele alınıp incelenerek öğretimprogramları hazırlanmalıdır.1.3. Nakış Desen programlarına ilişkin hazırlanan öğretim programlarıkaynak olarak yaygınlaştırılmalıdır.1.4. Hazırlanan bu öğretim programı değişik düzeylerde denenmeli vegeliştirilmelidir.2. Nakış Sektöründe,2.1. Nakış sektöründeki desen tasarımcıları için Geleneksel TürkNakışlarının teknik özelliklerini açıklayıcı eğitim seminerleridüzenlenmelidir.2.2. Geleneksel Türk Nakışları ile ilgili ürünlerde yozlaşmanın, teknikhataların olmaması için ilgililerce çalışmalar yapılmalıdır.

Abstract:
ABSTRACTTeaching Programme Proposal to Practice in Computerized Embroidery Machineriesthrough Adapting Eos-Compucon Programme to Counting Handwork NeedleTechniques Being Traditional Turkish Embroideries.Çetinkaya, ZübeydeMasters Degree, Handicrafts Education FacultyThesis Advisors : Assistant Professor Huriye ÇIRAKOĞLUAssistant Professor Dr. Neşe GÜNEŞApril ? 2007Traditional Turkish Handicrafts have a wide product range in diversity. Inparticular because of bridal outfit tradition, embroidery applied as intensivenowadays is one of traditional handicrafts. Traditional Turkish embroiderytechniques can be called as Counting Handwork, Turkish Handwork, AntepHandwork (Ajurs), Maraş Handwork (Dival Handwork), Bartın Handwork (TelKırma), Needles Laces, Applique, Buldan Work (Suzeni).Counting Handwork examined in this researching is a kind of embroideryhaving same appearance with back and front and it is fulfillet through counting lace.Counting Handwork was applied on the dress such as the coverings, napkins,handkerchiefs, waist strings and costumes in the past and also used for embellishingthe household goods, costumes, clothing and accessories today. Counting Handwork,origin of which is dated from 16. Century according to various resources, has stillbeen put in the practice. Counting Handwork Needle Techniques are curiosities,susma, sarma, civankaşı, flat counting needles, cross counting needles, ciğerdeldi andgözeme. As ancillary needle techniques Turkish Handwork needle techniques, telsarma and tel kırma have still been made use.In this researche 99 products of Counting Handwork in Prof. Ülker MuncukMuseum of Gazi University Vocational Education Faculty have been studied.Application fields, techniques used, ancillary needle techniques, colors used,embellishing subjects, devices utilized, side cleaning techniques, compositionfeatures Counting Handwork Handicrafts in the museum have been recorded ininformation forms developed.In the wake of this examination it is specified that Counting Handworks inthe Museum are handkerchiefs, coverings, waist strings, napkins, head clothes,viipanels, towels, and namazlık and baths covrings. Flat Counting Needle, CrossCounting Needle and Gözeme techniques have been mostly used in these products. Ithas been understood that fırst ancillary needle techniques has not been used in a greatmany of products but Silver Sarma and Tel Sarma are ancillary needle techniques tobe used most. Light blue, yellow silver and orange have been generally used foradorning of products. Rate of utilization of light blue in these products is more butlevel which it covered is little. It is seen that a great many of products are made ofcotton fabric. Yellow silver, silk thread and cotton thread are used for embroideringof many counting handworks in the museum. Cotton thread is generally used for sidecleaning. Vegetal and Object Bezeme as well as Vegetal and Geometric Bezeme areusually chosen in the products. Side has curlet with çırpma sewing and lace is foldedor left in the part of 19 per cent in a great many of products.Technologic developments have also affected handicrafts just like every fieldof life. Computers have been used in the field of embroidery under thesedevelopments. Computers have been utilized for equipping and embroidering ofdesign in the techniques requested. All proceedings from planning of products tilldesings are quite be simplified in computerized embroidery machineries. There areseveral computer programmes arranging embroidery designs embroidered in theembroidery machineries in the from cataloque and transforming them more wellarrangedand convenient for embroidering. One of the embroidery designprogrammes is EOS- Compucon Embroidery Design Programme used in the marketwidely.Programme work has not been implemented for applying of countinghandwork consisting of Traditional Turkish embroideries previously. Forembroidering of counting handwork in the computer-aided embroidery machineries,firstly it should get ready as design from by embroidery design programme. Countinghandwork needle can be made ready in computer in accordance with its technique byusing EOS- Compucon Embroidery Design Programme.Teaching Programme Proposal of Counting Handwork through EOSCompuconEmbroidery Design Programme has been prepared in this research. In thisresearch first general purposes have been established and then prerequisite behaviors,period, number of students, method and physical environment have been determinedfor Teaching Programme of Counting Handwork in the prepared EOS- CompuconEmbroidery Design Programme. Afterwards special purposes and behaviors, EOSCompuconEmbroidery Design System and Analysis of Counting handwork in EOSCompuconEmbroidery Design System (information list, proceeding list, habits,attitude and values list), time sheet for teaching programme have been prepared. Alsoinformation and proceeding folios and evaluation scales are be arranged.