Fibromiyalji sendromlu hastalarda diyet antioksidan kapasitenin, kronotipin, uyku bozukluğunun ve oksidatif stres parametrelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of dietary antioxidant capacity, chronotype, sleep disorders, and oxidative stress parameters in patients with fibromyalgia syndrome
Yazar: ZEHRA NUR BEŞLER
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Diyet = Diet ; Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Oksidatif stres = Oxidative stress

Özet:
Bu araştırma fibromiyalji sendromu (FMS) olan ve olmayan bireylerin diyet antioksidan kapasitesi, kronotip, uyku bozukluğu ve oksidatif stres parametrelerinin değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. FMS tanısı almış (FMS grubu) 39 birey ile FMS tanısı almamış (kontrol grubu) 39 sağlıklı birey olmak üzere toplam 78 gönüllü birey ile çalışma yürütülmüştür. Araştırma verileri anket yöntemi ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Bireylerin günlük diyet enerji ve besin ögesi alımları 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kayıt yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Antropometrik ölçümleri araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Bireylerin diyet antioksidan kapasiteleri (DTAS) antioksidan besin tüketim sıklığı verilerinden elde edilmiştir. Bireylerin rutin biyokimyasal bulguları ve serum antioksidan/oksidan durumlarının değerlendirilmesi için toplam antioksidan kapasitesi (TAS), toplam oksidan kapasitesi (TOS), dinamik tiyol disülfit dengesi (nativ tiyol, toplam tiyol, nativ/toplam tiyol, disülfit, disülfit/nativ tiyol ve disülfit/toplam tiyol) ile iskemi modifiye albümin (İMA) parametreleri analiz edilmiştir. Uyku kalitelerinin belirlenmesi için bireylere Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), kronotiplerinin belirlenebilmesi için Sabahçıl Akşamcıl Ölçeği (MEQ), depresyon durumlarının belirlenebilmesi için Beck Depresyon Envanteri (BDE) kullanılmıştır. FMS grubunun hastalık durumlarının değerlendirilmesi için Fibromiyalji Etki Anketi (FIQ) ve Görsel Analog Skalası (VAS) hesaplanmıştır. FMS grubundaki kadın bireylerin günlük diyetle çözünmez posa, E vitamini, K vitamini ve folat alımları (sırasıyla 11.7±4.56 g, 18.2±9.12 mg, 109.5±119.31 mcg, 290.8±100.33) kontrol grubundaki kadınların ortalamalarından (sırasıyla 9.5±3.71 g, 12.7±6.10 mg, 80.8±80.43 mcg, 250.6±132.05 mcg) anlamlı olarak daha yüksek bulunurken A vitamini daha düşük (sırasıyla 1015.7±558.53 mcg, 1218.1±100.33 mcg) bulunmuştur (p<0.05). FMS grubundaki kadınların DTAS (ORAC ve FRAP) değerleri ortalamasının kontrol grubundaki kadınlardan anlamlı olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur (sırasıyla 7.6±2.48 mmol ve 4.5±1.72 mmol; 7.4±2.45 ve 4.2±1.44, p<0.05). TAS ortalaması gruplar arasında anlamlı bir fark göstermezken, FMS grubunun TOS ortalaması (5.7±0.27 µmol H2O2 Eq/L) kontrol grubuna göre (5.8±0.28 µmol H2O2 Eq/L) anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p<0.05). FMS grubundaki hastaların kontrol grubuna göre tiyol disülfit dengesi ve İMA değeri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). FMS grubundaki kadınların kontrol grubundaki kadınlara göre PUKİ ve BDE genel puanı ortalaması anlamlı olarak yüksek olduğu saptanmıştır (sırasıyla 4.8±3.45 ve 13.2±8.29; 2.6±3.39 ve 6.5±6.96, p<0.05). FMS grubundaki hastaların kontrol grubuna göre MEQ puan ortalamasında anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). FMS grubunun nativ tiyol ve toplam tiyol değerleri ile FIQ değerleri (sırasıyla r=-0.353 ve r=-0.345, p<0.05) ve VAS hareket puanı (sırasıyla r=-0.494 ve r=-0.489, p<0.05) arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulunurken disülfit değerleri ile BDE değerleri (r= -0.336, p<0.05) ve MEQ puanları (r=-0.336, p<0.05) arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.05). FMS grubunun ORAC ile FIQ değerleri (r=0.471, p<0.05) ve BDE puanları (r=0.428, p<0.05) arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki belirlenirken MEQ değerleri ile TOS değerleri (r=-0.317, p<0.05) arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki belirlenmiştir (p<0.05). Lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre bireylerin PUKİ puanı (OR=1.232; %95 güven aralığı: 1.056-1.436), BDE puanı (OR=1.123; %95 güven aralığı: 1.048-1.204) ve BKİ değeri (OR=1.124; %95 güven aralığı: 1.007-1.255) FMS olma durumu ile ilişkili bulunmuştur (p<0.05). Diyetle günlük omega-3 alımı (OR=0.211; %95 güven aralığı: 0.045-0.981), omega-6 omega-3 oranı (OR=0.765; %95 güven aralığı: 0.602-0.971), selenyum (OR=1.052; %95 güven aralığı: 1.001-1.107), çinko (OR=1.250; %95 güven aralığı: 1.053-1.483) ve E vitamini (OR=1.232; %95 güven aralığı: 1.066-1.424) alımı FMS olma durumu ile ilişkili olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, bu çalışma FMS'li bireylerde diyet antioksidan kapasitesinin yüksek, uyku kalitesi ve depresyon düzeylerinin ise kontrol grubuna göre kötü olduğunu göstermiştir. Tiyol-disülfit dengesi ve oksidatif stres parametreleri FMS'nin etkileriyle ilişkilendirilmiştir. Bu sonuçlar, FMS tedavisinde tıbbi beslenme tedavisi, oksidatif stresin azaltılması ve uyku kalitesiyle depresyon düzeylerini iyileştirmeye yönelik multidisipliner yaklaşımların, hastalığın semptomlarını hafifletmede önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir.

Abstract:
This study aimed to evaluate dietary antioxidant capacity, chronotype, sleep disturbances, and oxidative stress parameters in individuals with and without fibromyalgia syndrome (FMS). The study included a total of 78 volunteers, comprising 39 individuals diagnosed with FMS (FMS group) and 39 healthy individuals without an FMS diagnosis (control group). Data were collected through face-to-face interviews using a questionnaire. The participants' daily dietary energy and nutrient intakes were assessed using the 24-hour retrospective food consumption recording method. Anthropometric measurements were conducted by the researcher. Dietary antioxidant capacity (DTAC) was calculated based on antioxidant food consumption frequency data. Routine biochemical findings and serum antioxidant/oxidant status were evaluated using total antioxidant capacity (TAC), total oxidant capacity (TOC), dynamic thiol-disulfide balance (native thiol, total thiol, native/total thiol, disulfide, disulfide/native thiol, disulfide/total thiol), and ischemia-modified albumin (IMA) parameters. Sleep quality was assessed using the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), chronotypes were determined using the Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), and depression levels were evaluated using the Beck Depression Inventory (BDI). The Fibromyalgia Impact Questionnaire (FIQ) and Visual Analog Scale (VAS) were used to assess the disease status of the FMS group. Daily dietary intakes of insoluble fiber, vitamin E, vitamin K, and folate were significantly higher in women from the FMS group (11.7±4.56 g, 18.2±9.12 mg, 109.5±119.31 mcg, and 290.8±100.33 mcg, respectively) compared to the control group (9.5±3.71 g, 12.7±6.10 mg, 80.8±80.43 mcg, and 250.6±132.05 mcg, respectively), while vitamin A intake was significantly lower (1015.7±558.53 mcg vs. 1218.1±100.33 mcg, p<0.05). The mean DTAC values (ORAC and FRAP) of women in the FMS group were significantly higher than those in the control group (7.6±2.48 mmol and 4.5±1.72 mmol vs. 7.4±2.45 mmol and 4.2±1.44 mmol, respectively, p<0.05). While there was no significant difference in TAC between the groups, the mean TOC value of the FMS group (5.7±0.27 µmol H2O2 Eq/L) was significantly lower than that of the control group (5.8±0.28 µmol H2O2 Eq/L, p<0.05). No significant differences were found in thiol-disulfide balance and IMA values between the FMS and control groups (p>0.05). Women in the FMS group had significantly higher PSQI and BDI scores compared to the control group (4.8±3.45 and 13.2±8.29 vs. 2.6±3.39 and 6.5±6.96, respectively, p<0.05). There was no significant difference in MEQ scores between the FMS and control groups (p>0.05). In the FMS group, native thiol and total thiol values were negatively correlated with FIQ scores (r=-0.353 and r=-0.345, respectively, p<0.05) and VAS movement scores (r=-0.494 and r=-0.489, respectively, p<0.05). Disulfide values were negatively correlated with BDI scores (r=-0.336, p<0.05) and MEQ scores (r=-0.336, p<0.05). A positive correlation was observed between ORAC and FIQ scores (r=0.471, p<0.05) as well as BDI scores (r=0.428, p<0.05). A negative correlation was found between MEQ scores and TOC values (r=-0.317, p<0.05). Logistic regression analysis showed that PSQI scores (OR=1.232; 95% CI: 1.056-1.436), BDI scores (OR=1.123; 95% CI: 1.048-1.204), and BMI (OR=1.124; 95% CI: 1.007-1.255) were significantly associated with the likelihood of having FMS (p<0.05). Daily dietary intake of omega-3 (OR=0.211; 95% CI: 0.045-0.981), omega-6 to omega-3 ratio (OR=0.765; 95% CI: 0.602-0.971), selenium (OR=1.052; 95% CI: 1.001-1.107), zinc (OR=1.250; 95% CI: 1.053-1.483), and vitamin E (OR=1.232; 95% CI: 1.066-1.424) were also associated with FMS status (p<0.05). In conclusion, this study showed that dietary antioxidant capacity was higher in individuals with FMS, while sleep quality and depression levels were worse compared to the control group. Thiol-disulfide balance and oxidative stress parameters were associated with the effects of FMS. These findings suggest that multidisciplinary approaches targeting medical nutrition therapy, oxidative stress reduction, and the improvement of sleep quality and depression levels could play a critical role in alleviating FMS symptoms.