Dördüncü taraf tersine lojistiğinde kâr gütmeyen organizasyonlar için performans ölçüm model önerisi
A performance measuremet model proposal for non-profit organisations in fourth party reverse logistics
Yazar: HALİL HİLMİ ÖZ
Danışman: DOÇ. DR. BAHAR ÖZYÖRÜK
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tedarik ve Lojistik Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Anahtar performans göstergesi = Key performance indicator ; Kurumsal performans = Institutional performance ; Performans ölçümleri = Performance measurements ; Tersine lojistik = Reverse logistics ; Üçüncü parti lojistik = Third party logistic

Özet:
Tersine lojistik, ekonomik, hukuksal, çevresel faktörlerdeki gelişmeler neticesinde giderek daha önem arz eden bir aktivite haline gelmiştir. Tedarik zincirinin bir bölümünü oluşturan tersine lojistik, tüketim noktasından geri akışla ilgilidir. Performans ölçümü ise ilgilenilen sistemin verimliliğini ve etkinliğini ölçmeyi mümkün kılarak yöneticilere bir problemi tespit etme ve sistemi geliştirmede önemli araçlar sunmaktadır. Tersine lojistik, ileri tedarik zinciri ile karşılaştırıldığında daha karmaşık bir yapıya sahip olup tersine lojistik performansını ölçmek için geliştirilen sistemler hala olgunlaşma aşamasındadır. Bu bağlamda, bu çalışmada, tersine lojistiğin performans değerlendirmesine ve performans ölçümüne ilişkin yapılan çalışmaları gözden geçirerek sistematik bir literatür taraması yapılmıştır. Tersine lojistiğin performans değerlendirmesi veya performans ölçümü için farklı amaçlarla ve farklı yaklaşımlarla yapılan farklı çalışmalar olduğu gözlenmiştir. Bu çalışmaların bir kısmı performans değerlendirmesine odaklanmışken, diğer bir kısım daha geniş çerçevede bir ölçüm sistemi sunmaya çalışmışlardır. Fakat hem var olan performans ölçüm çerçevelerini hem de prosedürel yaklaşımı kullanarak gelişmiş bir performans ölçüm sisteminin tasarımından, uygulanmasına ve sürekli kılınmasına kadar giden yaşam süresini dikkate alan çalışma sayısı kısıtlıdır. Dahası, tersine lojistiğin bir alt kümesini oluşturan kâr gütmeyen dördüncü taraf tersine lojistiği ile ilgili performans ölçümü alanında yapılan çalışma sayısı literatürde yok denecek kadar azdır. Bu kapsamda dördüncü taraf tersine lojistiğinde kâr gütmeyen organizasyonlar için kapsamlı bir performans ölçüm modelinin geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Bu tez çalışması, bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Üçlü Bilanço ve Performans Prizması ölçüm çerçevelerine dayanan bir performans ölçüm modeli önermektedir. Ayrıca, önerilen metodolojinin nasıl uygulanacağına ilişkin bir prosedür geliştirmektedir. Hem mevcut ölçüm çerçevelerinin hem de prosedürel yaklaşımın kullanılması, daha geçerli performans ölçütlerinin geliştirilmesini ve belirlenen performans ölçütleri ile kurumun stratejileri arasında güçlü bir bağın oluşturulmasını mümkün kılmaktadır. Performans ölçüm modelinin uygunluğunun belirlenmesi, dördüncü taraf tersine lojistiğinde faaliyet gösteren üç kâr gütmeyen organizasyona yöneltilen görüşme soruları ile yapılmıştır.

Abstract:
Reverse logistics has increasingly become an important activity as a result of developments in economical, judicial and environmental factors. Reverse logistics which forms a part of a supply chain is related to reverse flow from the consumption point. Performance measurement provides important tools to managers in isolation of problems and in the development of the system by facilitating measurement of efficiency and effectiveness of the system under consideration. When compared with forward supply chain, reverse logistics has a complex structure that systems, which are developed to measure performance of reverse logistics, are still in maturation stage. In this regard, in this study, a systematic literature review has been done by reviewing studies regarding performance evaluation or performance measurement of reverse logistics. It is observed that there is a variety of studies carried out with different goals and different approaches either to measure or to evaluate performance of reverse logistics. While some of those studies focus on performance evaluation, some others try to develop a performance measurement system in a broader perspective. However, the number of studies which consider the life span from the design, implementation and maintenance of an advanced performance measurement system, using both existing performance measurement frameworks and a procedural approach, is limited. Moreover, the number of studies in the field of performance measurement related to non-profit fourth party reverse logistics, which is a subset of reverse logistics, is hardly few in the literature. In this regard, there is a need to develop a comprehensive performance measurement model for non-profit organizations operating in fourth party reverse logistics. This thesis study aims to fill this gap. In this regard, it proposes a performance measurement model based on Triple Bottom Line and Performance Prism measurement frameworks. It also develops a procedure on how to apply the proposed methodology. The use of both existing measurement frameworks and the procedural approach together enables the development of more valid performance measures, and the establishment of a strong linkage between those performance measures and corporate strategies. The appropriateness of the performance measurement model was determined by interview questions directed to three non-profit organizations operating in fourth-party reverse logistics.