Sosyal hizmet perspektifinden CODA'lar: İşaret dili bilen CODA'ların sosyal hizmet ihtiyaçlarının incelenmesi
CODAs from a social work perspective: Examining the social work needs of sign language-speaking CODAs
Yazar: GÜL KARAHAN
Danışman: PROF. DR. VELİ DUYAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services

Özet:
Bu araştırmanın amacı nitel desen ve fenomenolojik yaklaşımla ekolojik bir perspektiften işaret dili bilen CODA'ların çok boyutlu bir değerlendirmesini yapmak ve sosyal hizmet ihtiyaçlarını belirlemektir. Araştırmanın çalışma grubunu işaret dili bilen 15 kadın ve 15 erkek CODA oluşturmuştur. Araştırmanın verileri katılımcılarla yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanmış ve veri analizleri MAXQDA 2020 programı kullanılarak yapılmıştır. Kodlamalarla oluşturulan dar analiz birimlerinden, temalarla oluşturulan daha geniş birimlere doğru ilerleyen bir veri analizi süreciyle, bireylerin sağır ebeveynlerin işiten çocuğu olma fenomenini nasıl deneyimlediklerinin detaylı betimlemesine ulaşılan sistematik bir süreç izlenmiştir. Nitel araştırmaların ruhuna uygun olarak veriye özgü kodlama yapılmış, araştırmacı tarafından veriden üretilen toplam 97 kod kullanılmış ve bu süreçte hem alan yazındaki temel kavramlara başvurulmuş hem de özgün etiketler oluşturulmuştur. Bu liste üzerinde benzer kodların gruplandırılmasıyla dört tema elde edilmiş ve temaların mantıksal bir akışta sıralanmasıyla elde edilen kavram haritası, bulguların sunumunun da yol haritasını oluşturmuştur. Araştırmanın son veri analizi, kodlar arası ilişkiyi göstermek için yapılan ilişkisel analizdir. Yapılan analizle kodların hangi ilişki yapısı içinde birlikte yer aldığını ve hangi kodların beraber görüldüğünü saptamayı sağlayan bir kod haritası elde edilmiş ve bu analiz bulgu sunumunun beşinci ve son alt başlığını oluşturmuştur.
Bu tez çalışması sosyal hizmet alanına, bir müracaatçı grubu olarak, işaret dili bilen CODA'lara ilişkin kapsamlı bir bilgi alanı sunmaktadır. Aile ilişkilerinden toplumsal aidiyet hislerine, dil edinim sürecinden işaret dilinin onlar için anlamına, gelişim boyutlarından sağırlığa ilişkin algılarına uzanan bir dizgede, bir CODA çocuğun doğumuyla başlayarak yetişkinlik dönemine uzanan sürece ilişkin çevresi içinde birey perspektifiyle çok boyutlu bir değerlendirme yapılmıştır. Araştırmada sonuç olarak çocukluk döneminden itibaren tüm yaşantılarının sağır ebeveynin işiten çocuğu olma fenomeni merkezinde şekillendiği, ailelerindeki en temel rollerinin çevirmenlik olduğu belirlenmiştir. Bulgular işaret dilinin, aile üyelerinin iletişim ve etkileşim biçimleri üzerindeki belirleyici etkisini, ailenin yapısına ve işlevlerine, çocukların rollerine, aile içi hiyerarşiye ve ailenin sınırlarına doğrudan etki eden bir etken olduğunu göstermiştir. Araştırma sonuçları sağırları bir engel grubunun değil kültürel ve dilsel bir azınlık olan sağır toplumun üyeleri olarak gördüklerini, CODA olmanın anlamının erken olgunlaşmak demek olduğunu, henüz erken çocukluk döneminde inşa edilmeye başlayan bir süreç olduğunu ve çevirmenlik rolü ile erken olgunlaşmak arasında güçlü bir bağ olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: CODA, Değerlendirme, Ekolojik Yaklaşım, Fenomenoloji, İşaret Dili

Abstract:
The aim of this research is to make a multidimensional evaluation of CODAs who know sign language from an ecological perspective with a qualitative design and phenomenological approach and determine the social work needs of CODAs. The study group of the research consists of 15 women and 15 men CODA who know sign language. The data of the research were collected through in-depth interviews with the participants using a semi-structured interview form, and data analyzes were performed by using the MAXQDA 2020 program. A systematic process was followed, through a data analysis process that progressed from narrow units of analysis formed by coding to larger units formed by themes, in which a detailed description of how individuals experienced the phenomenon of being a hearing child of deaf parents was reached. In accordance with the spirit of qualitative research, data-specific coding was made, a total of 97 codes produced by the researcher from the data were utilized, and in this process, both the basic concepts in the literature and the original labels were created. Four themes were obtained by grouping similar codes on this list, and the concept map obtained by arranging the themes in a logical flow formed the roadmap for the demonstration of the findings. The last data analysis of the research is the relational analysis to show the relationship between codes. With the analysis conducted, a code map was obtained, which allows to determine in which relationship structure the codes are located together and which codes are seen together, and this analysis formed the fifth and last sub-title of the findings.
This thesis presents a comprehensive knowledge of CODAs who know sign language as an applicant group in the field of social work. A multidimensional evaluation has been made from the perspective of the individual in her/his environment of a CODA child, starting with the birth of a child and extending into adulthood, in a sequence ranging from family relations to their sense of social belonging, from the language acquisition process to the meaning of sign language for them, from developmental dimensions to their perceptions of deafness. As a result of the research, it was determined that all of their experiences from childhood were shaped in the center of the phenomenon of being a hearing child of a deaf parent, and the most basic role in their family was to be an interpreter. The findings showed that sign language has a decisive effect on the communication and interaction styles of family members, and it is a factor that directly affects the structure and functions of the family, the roles of children, the hierarchy within the family and the boundaries of the family. The results of the research revealed that the individuals perceive the deaf not as a disability group but as members of the deaf community, which is a cultural and linguistic minority, that being a CODA means early maturation, and a process that is just beginning to be built in early childhood, and there is a strong link between the role of interpreter and early maturation.

Keywords: CODA, Evaluation, Ecological Approach, Phenomenology, Sign Language