Türkiye'deki Spalax leucodon cilicicus MEHELY, 1909 ve Spalax leucodon anatolicus mehely, 1909 alttürleri arasında genetik farklılıkların belirlenmesi
Determining of genetic diversities between Spalax leucodon cilicicus MEHELY, 1909 and Spalax leucodon anatolicus MEHELY, 1909 in Turkey
Yazar: TEOMAN KANKILIÇ
Danışman: PROF. DR. ERCÜMENT ÇOLAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology

Özet:
Türkiye'de Spalax cinsinin taksonomisi türler arasında gözlenen morfolojik benzerlikten dolayı halen karmaşıklığını korumaktadır. Bu çalışmada, allozim, RAPD-Pcr, sitogenetik ve morfometrik analizler kullanılarak, S. l. anatolicus ve S. l. cilicicus alttürlerine ait 15 kromozomal formda genetik farklılıkların seviyesi belirlendi. Anadolu'da yayılış gösteren S. l. anatolicus (17 populasyon) ve S. l. cilicicus (70 populasyon) alttürlerine ait 403 körfare örneği değerlendirildi. Bu örneklerde 28 gen lokusunda allozim çeşitliliği çalışıldı. S. l. anatolicus için iki 2n=36, 38 ve S. l. cilicicus için sekiz 2n=40, 52G, 52K, 54, 56G, 56B, 58, 60 farklı diploid kromozom değeri tanımlandı. Allozim analizi temel alınarak elde edilen genetik çeşitliliğin ortalama değerleri her iki alttürde de oldukça yüksek bulundu. Ortalama allel sayısı Na=1,230; % 5 önem düzeyinde polimorfik lokus oranı P%5=18,75; Heteroziotluk H=0,054; Shannon'un genetik çeşitlilik indeksi I=0,088 değerlerini gösterdi. Heterozigotluk değeri 0,003 (2n=36) ile 0,099 (2n=60 NF=82) arasında değişiklik gösterdi. Nei'nin genetik mesafe değeri, D=0,0053 ve 0,3434 arasında değişen değerler gösterdi. Ortalama Fiksasyon indeksi (FIS=0,706), populasyon seviyesinde heterozigotlukta önemli eksilme olduğunu gösterdi. Farklı kromozomal formlarda, farklı lokusların allel frekanslarının Hardy-Weinberg dengesinden saptığı belirlendi. Kromozomal formlar arasındaki allelik farklılaşmayı belirlemek için uygulanan Exact test sonucunda kromozomal formlar arasında allel frekanslarında önemli farklılıklar bulundu. Çalışılan 11 RAPD primerinde 160 polimorfik lokus belirlendi. Bu analiz sonucunda bütün kromozomal formlarda polimorfik lokusların oranı oldukça yüksek değer gösterdi (% 98,75). RAPD analizi sonucu elde edilen genetik farklılaşma değerleri allozim ve sitogenetik analizlerle elde edilen sonuçlara benzer bulundu. Bu çalışmada yapılan filogenetik analizlerin sonuçları, Batı Anadolu'da yayılış gösteren kromozomal formların, Anadolu'da yayılış gösteren diğer kromozomal formlardan farklı olduğunu gösterdi. Batı Anadolu'ya özgü kromozomal formlar ile diğer kromozomal formlar arasında genetik mesafe değerleri oldukça yüksek bulundu.

Abstract:
At present, the taxonomy of the genus Spalax in Turkey is still complicated due to morphological similarity between species. In the present study, the level of genetic polimorphism in the fifteen chromosomal form of S. l. cilicicus and S. l. anatolicus were determined using allozyme analysis, random amplified polimorphic DNA (RAPDs) analysis, cytogenetic and morphometric analysis. 403 mole rat samples belonging to two subspecies S. l. anatolicus (17 populations) and S. l. cilicicus (70 populations) distributed in Anatolia. Allozyme diversity at 28 gene loci were studied for all samples. Remarkable variations of diploid chromosome numbers were identified; two for S. l. anatolicus (2n=36 and 38), eight for S. l. cilicicus (2n=40, 52G, 52K, 54, 56G, 56B, 58 and 60). Mean values of genetic diversity based on allozyme were high in both two subspecies. Number of mean allel (Na=1,230), polymorphism (P%5=18,75), heterozygosity (H=0,054) and Shannon?s genetic diversity index (I=0,088) have the values showing in paranthesis respectively. Heterozigosity ranged from 0,003 in 2n=36 to H=0,099 in 2n=60 NF=82. Nei?s genetic distances (D) ranges from 0,0053 to 0,3434. The overal fixation index (FIS=0,706) indicates that there is significant deficiency of heterozygotes at the population level. Allelic frequency deviation from Hardy-Weinberg equilibrium was found for different loci in different chromosomal forms. An exact test for population differentiation also indicates that allelic frequencies among chromosomal forms are significantly different. Eleven RAPD-PCR primer generated 160 polymorphic locus. The mean proportion of polymorphic loci was 98,75 % for all chromosomal forms implying high levels of genetic variability in S. leucodon. The estimates of genetic difference based on RAPD analysis conformed to the results based on cytogenetic and allozyme data. In our phylogenetic reconsruction show that the chromosome forms of Western Anatolia is different from all other chromosome forms of Anatolia. Genetic distance is found high between western and other chromosome forms.