Yer seçimi ve araç rotalama problemi:tıbbi cihaz sektörü için bir uygulama önerisi
Location and vehicle routing problem: for the medical device industry an application proposal
Yazar: MEHMET KIZILBOĞA
Danışman: DOÇ. DR. ELİF KILIÇ DELİCE
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Araç yönlendirme problemi = Vehicle routing problem ; CRITIC yöntemi = CRITIC method ; Hurda = Scrap ; TOPSIS = TOPSIS ; Tavlama benzetimi = Simulated annealing ; Tıbbi cihazlar = Medical devices ; Yer seçimi = Location selection

Özet:
Amaç: Sağlık hizmetlerinde hastalıkların teşhis ve tedavilerinde kullanılan en önemli kaynaklardan biri de tıbbi cihazlardır. Tıbbi cihaz arızalanma durumlarında onarım süresinin gecikmesi hayati derecede problemlere yol açabilmektedir. Tıbbi cihaz onarım sürelerinin uzun olmasının en önemli nedenlerinden biri sağlık tesislerinde istihdam edilen nitelikli personel eksikliği ve yedek parça tedarikinde yaşanan sıkıntılardır. Söz konusu problemlere çözüm bulmak amacıyla bu tez kapsamında bir çözüm önerisi sunulmuştur. 

Yöntem: Tıbbi cihazların onarım ve bakımlarının etkin bir şekilde yapılabilmesi için Yer seçimi ve Araç Rotalama Problemi (YSARP) ele alınmış ve üç aşamalı bir çözüm yaklaşımı sunulmuştur. İlk aşamada, Sağlık Bakanlığına bağlı bir Tıbbi Cihaz Bakım-Onarım ve Eğitim Merkezi (TCBOEM)'nin kurulması önerilmekte ve TCBOEM'nin kapsam ve faaliyetleri belirlenmektedir. İkinci aşamada TCBOEM'nin yer seçimi konusu ele alınmaktadır. ÇKKV (Çok Kriterli Karar Verme) yöntemlerinden CRITIC (Criteria Importance Through Intercritera Correlation) yöntemi kullanılarak merkezin yer seçiminde kullanılan kriter ağırlıkları belirlenmekte daha sonra merkezin kurulması için en uygun şehir TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solutions) yöntemi kullanılarak belirlenmektedir. Merkezin kurulması için en uygun şehir belirlendikten sonra üçüncü aşamada; diğer 80 ildeki hurda cihazların en uygun rotalarla söz konusu merkeze taşınması için Kapasiteli Araç Rotalama Problemi (KARP) ele alınmıştır. Çözüm için meta-sezgisel algoritmalardan Tavlama Benzetimi algoritması kullanılarak en uygun araç rotaları bulunmuştur.

Bulgular: TCBOEM'in yer seçimi için en önemli kriter "Üniversite Biyomedikal Mühendisi/ Teknikeri Sayısı" ve en az önemli kriter "Ulaşım Durumu" kriteri olarak belirlenirken; merkezin kurulması için 7 alternatif şehir içinden en uygun şehir Ankara olarak ortaya çıkmıştır. Diğer 80 ildeki hurda cihazın Ankara'ya taşınması için en kısa mesafeli tur toplamı 11909 km olarak bulunmuştur.

Sonuç: Önerilen çözüm yaklaşımının uygulanması ile tıbbi cihaz bakım onarım süreçlerine önemli katkılar sağlanacağı, tıbbi cihaz hurdalarından faydalanarak yedek parça problemlerine çözüm bulunabileceği ve önemli miktarda ekonomik getiri sağlanacağı düşünülmektedir. Arızalı cihazların onarımı için bir çözüm yaklaşımı sunan bu tez çalışması ulusal literatürdeki bu konuda yapılan ilk çalışma olmakla birlikte uluslararası literatüre çözüm yaklaşımı bakımından katkı sağlayacak bir çalışma niteliğindedir.

Abstract:
Purpose: One of the most important resources used in the diagnosis and treatment of diseases in health services is medical devices. In cases of medical device malfunctions, the delay in the repair period can cause life-threatening problems. One of the most important reasons for the long medical device repair times is the lack of qualified personnel employed in healthcare facilities and the problems experienced in the supply of spare parts. In order to find solutions to these problems, a solution proposal is presented within the scope of this thesis.

Method: Location Selection and Vehicle Routing Problem (YSARP) has been handled and a three-stage solution approach has been presented in order to perform the repair and maintenance of medical devices effectively. In the first stage, it is recommended to establish a Medical Device Maintenance-Repair and Training Center (TCBOEM) affiliated to the Ministry of Health and the scope and activities of TCBOEM are determined. In the second stage, the issue of location selection of TCBOEM is discussed. The criteria weights used in the location selection of the center are determined by using the CRITIC (Criteria Importance Through Intercritera Correlation) method, one of the MCDM (Multi-Criteria Decision Making) methods, and then the most suitable city for the establishment of the center is determined using the TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solutions) method. After determining the most suitable city for the establishment of the center, in the third stage; The Capacity Vehicle Routing Problem (KARP) has been discussed in order to transport the scrap devices in the other 80 provinces to the said center with the most appropriate routes. For the solution, the most suitable vehicle routes were found by using the Annealing Simulation algorithm, one of the meta-heuristic algorithms.

Findings: While the most important criterion for the location selection of TCBOEM is "Number of University Biomedical Engineers / Technicians" and the least important criterion is "Transportation Status"; Ankara emerged as the most suitable city among 7 alternative cities for the establishment of the center. The shortest tour total for the transport of scrap equipment from other 80 provinces to Ankara was found to be 11909 km.

Results: It is thought that with the implementation of the proposed solution approach, significant contributions will be made to the medical device maintenance and repair processes, a solution to spare part problems can be found by making use of medical device scraps, and a significant amount of economic return will be provided. This thesis study, which offers a solution approach for the repair of defective devices, is the first study in the national literature on this subject, and it is a study that will contribute to the international literature in terms of solution approach.