Farklı sosyal sınıfların mekânsal ayrışma eğilimleri: Üst tabakaların mekân tercihlerine İstanbul'dan karşılaştırmalı örnekler
Spatial segregation tendencies of different social classes: Comparative models for spatial preferences of upper stratas in Istanbul
Yazar: SERAN DEMİRAL
Danışman: DOÇ. DR. LÜTFİ SUNAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kültürel tüketim = Cultural consumption ; Mekan tercihleri = Spatial preferences ; Orta sınıf = Middle class ; Sosyal sınıf = Social class ; Sosyal tabakalaşma = Social stratification ; Üst gelir grubu = Upper income group

Özet:
Farklı sosyal sınıfların yaşam biçimlerindeki ayrımlar, yaşadıkları konut tiplerinden, vakit geçirdikleri semtlere, gündelik hayatlarındaki mekân seçimlerine, kentsel ve mekânsal açıdan çeşitli farklılaşmaları beraberinde getirmektedir. Söz konusu farklılaşma biçimleri, İstanbul gibi hızla değişen ve dönüşen bir metropolde keskinleşmekte, kentin bölgelerinin niteliklerine bağlı olarak değişmekte ve çalışmaya değer yeni alanları ortaya çıkarmaktadır. Özellikle 2000'ler itibariyle yaygın olarak inşa edilen, şehrin tarihi merkezinin uzağında konumlanan ve yeni merkezler yaratmanın yanısıra; yaşama, çalışma ve tüketim gibi birden fazla işlevi bir araya getiren AVM-ofis-rezidans kompleksleri yeni yaşam biçimleri üreten alanlar olarak dikkat çekmektedir. İktisadi ve toplumsal kökenleri itibariyle belirli sosyal sınıflara hizmet etmekte olan bu alanlar, toplumsal tabakalaşmanın mekâna tezahürü açısından önemli bir inceleme konusu olmakta ve İstanbul'da ikamet eden üst orta-sınıfların ortak aidiyetleri konusunda tartışmalara olanak tanımaktadır.  
Toplumsal tabakalaşma ve tabakalar arasındaki ayrımın kentsel mekânda gündelik hayat açısından irdelendiği çalışmada üst ve üst-orta tabakalara mensup insanlarla yapılan mülâkatlar çerçevesinde, üst sınıfların mekân tercihleri, kültürel tüketim örüntüleri, kenti sosyal açıdan deneyimleme biçimleri analiz edilmiş, birden fazla işlevin bir arada toplandığı yeni nesil 'içe-kapanık yaşam kompleksleri' ile gelenekselleşen güvenlikli siteler arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. İstanbul'da sosyal sınıflara bağlı mekânsal ayrışma deneyimlerine odaklanan çalışma, kentsel eşitsizlik kavramı etrafında açtığı tartışmalarla hem kent literatürüne, hem toplumsal tabakalaşma alanına temas etmekte ve söz konusu metropolün süregelen dönüşümünü interdisipliner açıdan yorumlamaya olanak tanımaktadır.

Abstract:
The distinction between life styles of different social classes leads to spatial segregation and also other differentiations about urban areas; such as people's living places, favourite neighbourhoods, and spatial choices, in general, during their daily lives. In rapidly changing city Istanbul, all these differentiations seem more and more clear, and so many areas of the city have various special features that there are always new fields to work. The urban spaces where functions of living, working and consuming bring together in the same huge complex structures has become common especially since 2000's, as a result, new centres for the city has appeared instead of historical places and that situation has commenced to re-produce upper-middle classes' urban life culture. The multifunctional structures are significant places to observe social stratification issue through spaces, furthermore the debate on the belongings of upper-middle classes and their cultural tendencies as well has become contemporary in the field of urban and Istanbul studies.
 In order to analyze social stratification and the distinction between social classes, we investigated people's daily life in urban spaces through in-depth interviews with upper-middle classes, and analyzed spatial choices, cultural consumption patterns, and city life experiences of them, by comparing 'multifunctional enclaves' and gated communities which has become traditional any longer. The study aims to touch upon both urban literature and social stratification area, focusing spatial segregation derived from social classes, in addition to this, with the interdisciplinary perspective of this study, we anticipate to interpret the continuing process of Istanbul's transformation with the relevance of urban inequality concept.