Merkantilist dönemde Osmanlı iktisadi modeli: İaşe temelli merkezi planlama
Ottoman economic model in the mercantilist period: Central planning based on provisionalism
Yazar: MEHMET BATMAN
Danışman: DOÇ. DR. SEMA YILMAZ GENÇ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi ve Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik modeller = Economic models ; Kapitalizm = Capitalism ; Merkantilizm = Mercantilism ; Merkezi planlama = Central planning ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Refah ekonomisi = Welfare economy ; İaşe = Food

Özet:
Merkantilist dönemin Adam Smith tarafından belirlenen tarih aralığı on beşinci yüzyılın ikinci yarısından on sekizinci yüzyılın ikinci yarısına kadar sürmektedir. Osmanlı ile merkantilizm etkileşimini incelemek için seçilen tarihler 1450 yılı ile 1699 yılları arasıdır. 1699 yılı Osmanlı açısından II. Viyana kuşatması nedeniyle dramatik kayıpların yaşandığı Karlofça Antlaşmasının yapıldığı tarihtir. Sosyal hayat ve devlet düzeni adına onarılması güç yaraların açıldığı bir tarihtir.
Osmanlı hegemonyasının sonu şeklinde nitelendirebilecek olan bu tarih, Osmanlı maliyesi üzerinde merkantilist etkilerin tam olarak analiz edilemeyeceği bir periyodun başlangıcı olarak alınmıştır. On sekizinci yüzyıldan itibaren gerek Avrupa'da gerekse "Yenidünya"da oluşan yeni siyasi düzen ve güç dengesi Osmanlı için tehdit algısını da değiştirmiştir. Savunma pozisyonuna geçen imparatorluk için, kuzeyde var olan Rus tehdidi göz önüne alınması gereken bir husus haline gelmiştir. Dolayısıyla on sekizinci yüzyıl Osmanlı için ciddi toprak kayıpları, mülteci sorunu ve değişen sosyoekonomik yapı açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken konulardır.
Merkantilizmin dünya siyasetine girdiği on beşinci yüzyıldan on altıncı yüzyılın sonuna kadar Osmanlı'nın siyasi ve iktisadi gücü, hâkim olduğu siyasi coğrafyaya ticari kapitalizmi uygulamasını gerektirmemiştir. Osmanlı'nın uygulamadığı merkantilist doktrinler Osmanlı'nın "Memalik-i Mahrusa" bulunan vassallarında da uygulanmamıştır. Osmanlı'nın geldiği nokta itibariyle ve toplumsal ahlakı nedeniyle merkantilist moneter doktrini neden uygulamadığı izah edilmeye çalışılacaktır.

Abstract:
According to Adam Smith, the history of the mercantilist period is from the second half of the fifteenth century until the second half of the eighteenth century. In thesis, It has chosen to compare Ottoman and mercantilism between 1450 and 1699. For the Ottoman state, 1699, It is a history of dramatic losses and the wounds that are difficult to repair on behalf of the state and the social system due to the treaty of Karlowitz. This timeline, which can be described as the end of the Ottoman hegemony period of the Ottoman state, was taken as the beginning of a period in which the mercantilist effects on Ottoman finance could not be fully analyzed. From the eighteenth century onwards, the new political order and balance of power in Europe and the new world changed the perception of threat for the Ottoman Empire. The Russian threat which is in the north has become an issue to be taken into consideration for the Ottoman empire. Due to these reasons, the first half of the eighteenth century are some of the issues that should be examined in terms of land losses, refugee problems and changing the socioeconomic structure for the Ottoman Empire.
From the fifteenth century to until the end of the sixteenth century, the political and economic power of the Ottoman Empire did not require commercial capitalism to dominate the political geography where it was dominated. It is the main argument of thesis that the Ottomans did not find it moral to carry out any mercantilist policy on the countries which have a vassal. The main aim of thesis is to explain that the Ottoman Empire did not carry out mercantilist policies because of its social moral values and traditionals.