Molla Nasreddin Dergisine göre Azerbaycan'da milliyetçilik
Nationalism in Azerbaijan according to Molla Nasreddin Magazine
Yazar: MEHMET GÖKHAN ÖZÇUBUKÇU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAY ÜSTÜN
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tezin hipotezi, ''Molla Nasreddin dergisinin Azerbaycan Türkleri arasında milli bir
bilinç yaratılmasında etkisi vardır.''
Bu çalışmanın amacı, Çarlık Rusya'nın on dokuzuncu yüzyılın başlarından itibaren
Azerbaycan coğrafyasında uygulamış olduğu sömürge ve Ruslaştırma politikalarına karşı
Azerbaycan Türkleri arasında gelişen Milliyetçilik düşüncesinin arka planını ortaya
çıkarmaktır. Tezde, yirminci yüzyılın başlarında basın alanında meydana gelen özgürlük
ortamı sonucu yayın hayatına giren Molla Nasreddin dergisinin, siyasi bağımsızlıktan
yoksun olan Azerbaycan Türkleri arasında milli kimliğin gelişmesi ve modern bir ulus
inşa etme sürecinde dönemin güncel sorunları olan dil, din, kadın ve eğitim konularını
mizahi şekilde ele alarak topluma nasıl mesajlar verdiği incelenecektir. Azerbaycan ve
Türkiye'de dergi hakkında birçok araştırma olmasına rağmen Molla Nasreddin dergisinin
milli kimlik oluşturma ve modern bir ulus yaratma konusunda verdiği mücadelenin
detaylı araştırması bulunmamaktır.
Araştırmanın iyi anlaşılması ve sınırlarını belirlemek adına tezin ilk bölümde etnisite,
millet, ulus devlet, milliyetçilik incelenmiştir. Milliyetçilik türleri anlatılmış ve
sonrasında millet ve milliyetçilik düşüncesinin nasıl meydana geldiğini incelemek adına
milliyetçilik kuramlarına değinilmiştir.
İkinci bölümde Azerbaycan tarihi ve coğrafyası bölgedeki siyasi yapı hakkında bilgiler
verildikten sonra Çarlık Rusya'nın işgali ve sonrasında yaptığı uygulamalar ele alınmış,
ardından Azerbaycan aydınlarının yenileşme ve milliyetçilik adımları çerçevesinde milli
kimlikleri korumak için toplumsal yapı değişimi adına yaptıkları reformlar incelenerek
kültürel bir milliyetçiliğin yayılması ele alınmıştır.
Üçüncü bölümde ise, 1905 devrimi sonrası Çarlık Rusya'sında basın alanında ortaya
çıkan özgürlük sonrasında yayın faaliyetlerinin artması sonucu Azerbaycan Türkleri
arasında milli bir bilincin oluşması ve çağdaş bir ulus yaratma düşüncesiyle yayın
hayatına girerek güncel sorunları mizahi olarak ele alan Molla Nasreddin dergisi
incelenmiş ve dergide yayınlanan karikatür ve yazılar ile toplumda nasıl bir değişim
yapmak istediği ele alınmıştır.

Abstract:
The hypothesis of this thesis is that ''Molla Nasreddin magazine struggled to awaken a
national consciousness among Azerbaijani Turks''.
The aim ofthisstudy is to reveal the background of the idea of Nationalism that developed
among Azerbaijani Turks against the colonial and Russification policies implementedby
Tsarist Russia in the Azerbaijan geography since the beginning of the nineteenth century.
In the thesis, Molla Nasreddin magazine, which was published as a result of the freedom
environment in the press area at the beginning of the twentieth century, humorously
addresses the current problems of the period, language, religion, women and education
in the process of developing national identity among Azerbaijani Turks who lack
political independence and building a modern nation it will be examined how it gives
messages tothe society by taking. Although there are many studies about the magazine
in Azerbaijan and Turkey, there is no detailed research on the struggle of Molla
Nasreddin magazine tocreate a national identity and create a modern nation.
In the first part ofthe thesis, the subjects of ethnicity, nation, nation-state and nationalism
were examined in order to understand the research well and to determine its boundaries.
Types of nationalism are explained and then theories of nationalism are mentioned to
examine how the idea of nation and nationalism are formed.
In the second part, after giving information about the history and geography of Azerbaijan
and the political structure in the region, after the occupation of the Tsarist Russia and its
applications, the reforms made by the Azerbaijani intellectuals in the name of social
structure change were discussed. In order to protect national identities within the
framework of innovation and nationalism steps, the spread of a cultural nationalism has
been examined.
In the third part, Molla Nasreddin magazine, which deals with current issues humorously,
was examined and published in the Tsarist Russia after the 1905 revolution, with the idea
of creating a national consciousness among the Azerbaijani Turks and creating a modern
nation as a result of the increase in publishing activities after the freedom of the press. 
It was discussed how he wanted to make a change in society with cartoons and articles.