İstanbul'da yazılım sektörünün yerseçim tercihleri
Location preferences of the software sector in Istanbul
Yazar: ŞÜHEDA KÖSE
Danışman: PROF. DR. AYŞE LALE BERKÖZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Son yıllarda, yaratıcı endüstriler, kültür endüstrileri, yaratıcı şehirler, yaratıcı sınıf, yaratıcı aktörler ve yaratıcı bağlamlar gibi terimler, gerek akademik gerekse politik süreçlerde hemen her ülkenin gündeminde farklı biçimlerde yer almaktadır. Gelişmiş ekonomilere sahip ülkeler, yaratıcı odaklı üretilen artı değerin özgünlüğünü maddesel değere dönüştürmesi sonucu, ekonomik açıdan yükselişe geçtiklerini gözlemlemişlerdir. Dolayısıyla gelişmiş ülkeler, yaratıcılığa dayalı sektörlerin ekonomik ve sosyal kalkınmadaki rolünü  araştırmak üzere, yeni enstitüler ve kamu kurumları açarak çeşitli politika çalışmaları yapmaya başlamışlardır.
Fikri mülkiyet haklarını temel kaynak olarak kullanan yaratıcı endüstriler, 1930'larda ilk olarak bireysel yaratıcılığın, kültür değerleriyle ilişkilendirilmesiyle ortaya çıkmış ve kültürü, bir endüstri aracı olarak kullanmışlardır. Ancak bahsedilen endüstri anlayışı, kitleselneğlencenanlayışınanradikal bir bakış açısıyla "kültür endüstrileri" olarak tanımlanmıştır. Kültür endüstrileri, görsel sanatlar, performans sanatları, film ve video, kitap ve baskı, televizyon ve radyo, müzik, miras ve video oyunlarını içeren ulusal değerlere sahip sektörleri kapsıyorken, 1990'lı yıllarda, reklamcılık ve pazarlama, mimarlık, el sanatları, yayıncılık, müzeler, galeriler ve kütüphaneler, tasarım, bilgi teknolojileri, yazılım ve bilgisayar hizmetleri, müzik, performans ve gösteri sanatları, televizyon, film, video, radyo ve fotoğraf gibi kültür endüstrilerini de dahil eden, evrensel nitelikli "yaratıcı endüstriler" tanımı ortaya çıkmıştır. Yaratıcı endüstriler, kültürel değerlere bakılmaksızın fikri mülkiyete dayalı tüm sektörleri ifade etmeye çalışmaktadır.
Yazılım, yaratıcı endüstriler içerisinde kritik öneme sahip bir sektördür. Yazılım, bilgi ve iletişim teknolojilerinin iskeletini oluşturan, insan düşüncesinin yaratıcılığına bağlı, kopyalanabilen, eskimeyen, bozulmayan ve tekrar kullanılabilen, eski versiyonları üzerinden yeni ürünler geliştirilebilen mantıksal bir olgudur. Yazılım, yaratıcı endüstrilerin her bir sektörüne temel oluşturmaktadır. Bilgi ve ürün arasındaki teknolojik bağlantıyı sağlayarak, gelecek yeni ürünlerin hızlı oluşturulmasına taban oluşturmaktadır. Nitelikli yazılımlar, ilgili sektörlerdeki yaratıcı düşüncenin geliştirilmesini de teşvik etmekte ve yalnızca yaratıcı endüstrilere değil imalat sanayiden üst yönetim kurumlarına kadar hemen her alanda vazgeçilmez kilit sektör olmaktadır. Ayrıca kopyalanabilmesi ve kolay çoğaltılması nedeniyle iş geliştirme süreçlerini kolaylaştırır. Bütün bunların yanı sıra ekonomik büyümenve sosyalnkalkınma üzerinde çok önemli role sahiptir. Gelişmekte olan ülkelerin küresel pazara doğrudan eklemlenmesini sağlayarak, ekonomi alanında yüksek değerler elde etmesine katkı sunmaktadır. Sosyalnkalkınma bağlamında, çevreselnproblemlere pratiknçözümler ile sürdürülebilir bir kalkınmayı sağlarken yaşamnkalitesini arttırarak insannmerkezli sosyal gelişimnmodeli yaratmaya yardımcı olmaktadır.
Yaratıcı endüstrilere ilginin giderek artması, kapsamını da arttırmıştır. Bu tanım ekonomi alanında konuşulan bir kavram iken, sosyal, politik çevre ve toplumsal alanlara da yayılmaya başlamıştır. Yaratıcı endüstrilerin değer yaratması, kent planlama alanında da büyük ilgiyle karşılanmıştır. Yaratıcı odaklı eylemleri benimseyen yer, bölge veya şehirlerdeki değişim ve dönüşüm "yaratıcı şehirler" adı altında incelenmeye başlanmıştır. Yaratıcı şehirler, yaratıcı sınıfı bünyesinde bulunduran ve onların ihtiyaçlarını gidermek için sosyal ve ekonomik koşulları sağlayan, büyük kentsel yatırımlarla pratik ve rahat gündelik yaşam sunan ve yatırımcıları bünyesine dahil etmeye çalışan kentler veya bölgelerdir. Bu kentler veya bölgeler, prestijli kentsel altyapı hizmetlerinin yanı sıra insanlara kamusal mekanlar sunan, fikir alışverişini sürdürülebilir kılan rahat, esnek, erişilebilir ve özgür ortamları barındırırlar. Yaratıcı şehirlerin sunduğu imkanlar, daha çok ekonomik yatırıma ve sosyal kalkınmaya yöneliktir. Dolayısıyla şehirler, yaratıcılığı destekleyicinkalkınmanaracı olarak kullanılmaktadırlar. 
Dünya metropolleri arasında olan, tarih boyunca jeopolitik konumu ve uluslararası bağlantılarıyla dünya gündeminde yer alan İstanbul, yaratıcı şehirlerin birçok özelliğini bünyesinde barındırması nedeniyle 2017 yılında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı kapsamında "Tasarım Şehri" olarak seçilmiştir. Büyüyen yaratıcı ekonomisi ve yaratıcı sektörleriyle, yaratıcı istihdamı arttırmak için plan ve projeler üreten İstanbul, son yıllarda dünyada olduğu gibi gelişme trendleri arasında yerini almıştır. 
İstanbul'un gelişmekte olan yeni kentsel imajının bir parçası olan yazılım sektörü, şehrin küreselleşmesinde önemli rol oynamaktadır. Fazla istihdam gerektirmeden yüksek katma değer üreten sektör, İstanbul'da inovasyon ve Ar-ge yatırımlarıyla ürettiği yerli yazılımlardan sermaye sağlarken aynı zamanda üretim maliyetlerini düşürecek ana pazar konumundadır.
Bu çalışmanın amacı, İstanbul'daki yazılım sektörünün yerseçim kriterleri ve mekansal dağılımlarını inceleyerek sektörün; kent ile ilişkisini irdelemek, gelişimini güçlendirmek için mekansal taleplerini öğrenmek, sektörün kent ekonomisine katkılarını araştırmak, hizmet sektörleri ile bağlantısını irdelemek ve en önemlisi ülkenin sanayileşmeden bilgi ekonomisine geçiş sürecinde yazılım sektörünün geleceğine dair öngörü oluşturmaktır.
Bu çalışmanın methodu, büyük oranda alan araştırmasına dayanmaktadır. Ancak konunun ana temasının daha iyi vurgulanması için literatür taraması da detaylı şekilde incelenmiştir. Yazılım firmalarının yöneticileri çalışmanın ana aktörleri olmuştur. Firmaların ilçelere göre kota oranları temeline bağlı kalarak, aktörlerle anket çalışmalarında bulunulmuş, kuruluşların çalışma şekilleri yerinde incelenmiştir. İncelemeler, sözlü ifadeler ve anket verileri doğrultusunda yazılım sektörünün İstanbul ekonomisine, sosyal dokusuna, toplumsal etkilerine katkıları irdelenmiştir.
Literatür ve alan araştırma sonuçlarına göre, İstanbul yaratıcı şehiraözelliklerinin büyüknkısmınışbarındırmakta ve gelişmiş ülkelerin şehirleriyle karşılaştırıldığında, düşük istihdam ve yeterli iş hacmine sahip olmamasına rağmen, yaratıcı bir şehir olarak görülmektedir. Bunun yanı sıra, İstanbul'da yaratıcı sektörler kavramı çok daha yeni olduğu ve devletndüzeyinde kapsamlışpolitikalar üretilmediği için, sektör aktörlerininkihtiyaçlarınavcevap verebilme hususunda eksiklikleri bulunmaktadır. 
Araştırma sonuçlarına göre İstanbul'daki yazılım sektörü, yaratıcı sektörler arasında düşük istihdamlı sektörlerden biridir. Ancak iş hacmi olarak, mimarlık ve el sanatları  sektörleri kadar yüksek değer üretme potansiyeline sahiptir. Sonuçlara bakıldığında yazılım ürünlerinin, yaratıcı sektörler arasında ihracat değerlerinin düşük ve ithalat değerlerinin en yüksek sektörlerden birisi olması, yerli yazılım kullanımlarının oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Bu durum yalnızca sektörün verimini etkilemekle kalmaz, yazılım sektöründeki girişimciliğin azalmasına da neden olmaktadır. Bu noktada yazılım sektörünün kazançlı yanı, Türkiye'deki birçok endüstriyel işletmenin yerli yazılımları tercih etmesi ve ihtiyaçları gidermede hızlı danışmanlık hizmetleriyle çözüm sunabilmesi, pazarı canlı tutmaktadır.
İstanbul'da gerçekleştirilen yazılımsal süreçlerde aktörler, kentin merkezi iş alanı ve özellikle yeni alt merkezlerinde yer seçmeye çalışmaktadırlar. Sektörün ana unsuru olan teknolojik bağlantının merkezde güçlendirilmiş olması ve yeni alt merkezlerin teknolojik gereksinimlere yönelik inşaa edilmesi, yazılımcıların yerseçimlerinde öncelikleri arasında yer almaktadır. İkinci bir unsur, kent merkezinde yer alan firmalar, ofis kira bedellerin yüksek oluşu, faaliyet alanlarının kısıtlı olması, modern binaların yetersizliği gibi nedenlere bağlı olarak, merkezdeki prestijli üniversitelerin teknoparklarında konumlanmaktadırlar. Üçüncü bir unsur, firmaların kent merkezinde hızlı, rahat ve konforlu ulaşım türlerinin teknoparklarla kesiştiği alanlarda kümelenme eğilimleri gösterdikleri gözlenmiştir. Dördüncü unsur ise, firmalar hizmet sağlayıcı oldukları firmalara veya aynı sektördeki firmalara yakın konumlarda yer almak istemektedirler. Bunun nedeni, merkezde oluşan yeni  yaratıcılık süreçlerinden beslenmek istemesidir. Yazılım sektörünün her alana eklemlenebilmesi, aktörlerin merkezdeki gelişmeleri yakından takip etmesini kolaylaştırmakta ve kollektif ilişkilerini canlı tutmaktadır ki, yeni ilişkiler yeni talepleri de beraberinde getireceği anlayışı hakimdir. Merkezde yer almanın son unsuru olarak, sektör istihdam yüksekliği olmasa da nitelikli işgücü eksikliği yaşamaktadır. Firmalar, merkezdeki iş ve çalışan hareketliliğinden ve teknoparklarında yer aldıkları üniversitedeki akademisyenlerle ortak çalışmalarla yaşanan eksikliği tamamlama eğilimindedirler.
Genel bir değerlendirme yapıldığında, İstanbul'da ekonomik ve sosyal anlamda yaratıcılık bilincinin tam anlamıyla kimlik kazanmadığını söylemek mümkündür. Yazılım sektörünün mevcut durumu değerlendirildiğinde, nitelikli işgücü, endüstriyel ve sosyal bağlantılar, sivil toplum ve kamu kuruluşlarını entegre edecek bir birliğin olmaması, sektörün risklerini arttırmaktadır. Ancak bütün risklere rağmen sektör üreticileri, risklere karşı kümelenme eğilimleri ile sürdürülebilirlik sağladığı gözlenmiş ve talep belirsizliğine karşı uluslararası bağlantılar, ortaklıklar ve partnerliklerle gerekli desteği gelişmiş ülkelerden sağlamıştır. Yazılım sektörü İstanbul'da kısa vadede yüksek değer üretebilecek kapasiteye sahiptir. Ancak nitelikli iş gücü temini ve özellikle kamu kurumlarının yerli yazılımları kullanması, girişimcilere teşviklerle yönlendirici olması ve yeni ürünlerin patent almasında kolaylıklar sağlaması yoluyla sektörün gelişimine katkıda bulunmalıdır. Sektörün doğasından kaynaklanan farklı üretim yapısından ötürü, mekansal dağılımları ve yerseçim kriterleri genel olarak kentin merkezinde kümelenme eğilimindedirler. Bu eğilim, yazılım sektörünün mekandan bağımsız işletme yapısı olduğu görüşünü yıkmakta ancak işlerin mobil ağlarda ve küreselleşmenin birçok özelliğini taşıdığı görüşlerini de kanıtlamaktadır.

Abstract:
In recent years, in both academic and political processes, terms such as creative industries, cultural industries, creative cities, creative class, creative actors, and creative contexts have been on the agenda of nearly every country. Countries with developed economies have observed that they have prospered economically as a result of transforming the originality of creative-oriented surplus value into material value. Thus, developed countries have commenced conducting various policy studies by opening new institutes and public institutions to investigate the role of sectors based on creativity in economic and social development.
Creative industries, which use intellectual property rights as their primary resource, first appeared in the 1930s when individual innovation was correlated with social values and culture was used as an industrial resource. However, the industry concept mentioned has been described as "cultural industries" with a radical view of the understanding of mass entertainment. Cultural industries, visual arts, performance arts, film and video, books and print, television and radio, music, heritage, and national values, including the sectors with covers video games while in the 1990s, advertising and marketing, architecture, crafts, publishing, museums, galleries and libraries, design, information technology, software and Computer Services, music, performance and performing arts, television, film, video, radio and photography, such as including universal qualified cultural industries "creative industries" definition has emerged. Creative industries strive to represent all markets, regardless of cultural values, based on intellectual property.
Software is a critical sector within the creative industries. Software is a logical phenomenon that forms the skeleton of information and communication technologies, depends on the creativity of human thought, can be copied,obsolete, not degraded and reused, and  new products can be developed through old versions. The software is the basis for each sector of the creative industries. Providing the technological link between knowledge and product, it forms the basis for the rapid creation of future new products. Qualified software also encourages the development of creative thinking in the relevant sectors and is an indispensable key sector in almost every field, not only to the creative industries but from the manufacturing industry to senior management institutions. It also simplifies business development processes because it can be copied and replicated easily. In addition, it has a very important role in economic growth and social development. It contributes to the achievement of high values in the field of economy by enabling the developing countries to directly articulate into the global market. In the context of social development, it provides a sustainable development with practical solutions to environmental problems and helps to create a model of human-centered social development by increasing the quality of life.
Increasing interest in creative industries has also increased its scope. While this definition is a concept spoken in the field of economics, it has also spread to the social, political environment and social spheres. The creation of value by creative industries has been met also with great interest in urban planning. The change and transformation in places, regions or cities that adopt creative-oriented actions have been examined under the name of "creative cities.. Creative cities are cities or regions that incorporate the creative class and provide social and economic conditions to meet their needs, offer practical and comfortable everyday life with large urban investments and seek to involve investors. In addition to prestigious urban infrastructure services, these cities or regions offer comfortable, flexible, accessible and free environments that provide people with public spaces and make exchange of ideas sustainable. The opportunities offered by creative cities are mostly aimed at economic investment and social development. Therefore, cities are used as tools for the development of creativity.
Istanbul, which is among the world's metropolises and has been on the world agenda with its geopolitical position and international connections throughout history, was selected as the "Design City" within the scope of UNESCO Creative Cities Network in 2017 because it contains many features of creative cities. Istanbul has taken its place among the world's development trends in recent years with its growing creative economy and creative sectors, producing plans and projects to increase creative employment.
The software sector, part of the new emerging urban image of Istanbul, plays a major role in the city's globalization. The sector, which produces high added value without requiring much employment, is the main market that will reduce production costs while providing capital from domestic software produced by innovation and R&D investments in Istanbul.
The aim of this study is to investigate the spatial distribution and location criteria of the software sector in Istanbul. to examine its relations with the city, to investigate the contribution of the sector to the city economy, to examine its connection with the service sectors, and most importantly to foresee the future of the software industry in the transition from industrialization to the knowledge economy.
The methodology of this study is mainly based on field research. However, the literature review was also examined in detail to better emphasize the main theme of the subject. Managers of software firms have been the main actors of the study. According to the basis of quota rates of companies according to the districts, the actors were surveyed, and the working schemes of the organizations were examined on-site. The contributions of the software sector to the Istanbul economy, social fabric, and Social Impact were examined in the light of the reviews, verbal statements and survey data.
According to the literature and field research results, Istanbul has a large part of the creative city characteristics and compared to the cities of developed countries, it is seen as a creative city although it does not have low employment and sufficient business volume. In addition, since the concept of creative sectors in Istanbul is much newer and comprehensive policies are not produced at the state level, there are deficiencies in responding to the needs of sector actors.
According to the research results, Istanbul's software market is one of the creative sector's low-employment markets. Nevertheless, in terms of business volume it has the potential to produce as high value as the architecture and crafts sectors. When the results are condisered, the fact that software products are one of the lowest export values and the highest import values among creative sectors shows that domestic software usage is very low. This not only affects the efficiency of the sector but also leads to a decrease in entrepreneurship in the software sector. At this point, the lucrative side of the software industry is that many industrial enterprises in Turkey prefer domestic software and provide solutions with quick consultancy services to meet their needs, keeping the market alive.
Actors in software processes in Istanbul are trying to choose a place in the city's central business area and central new sub-centers. The strengthening of the technological connection which is the main element of the sector at the center and the construction of the new sub-centers for technological requirements are among the priorities of the software developers in site selection. A second factor is that the firms located in the city center are located in the technoparks of prestigious universities in the center due to reasons such as high office rent costs, limited activity areas and insufficient modern buildings. A third element is that firms tend to cluster in areas where rapid, convenient and comfortable transportation types intersect with technoparks in the city center. The fourth factor is that firms want to be located close to the companies they are providing service to or the firms in the same sector. The reason for this is that it wants to be fed by the new creativity processes that are formed in the center. The integration of the software sector in every field makes it easier for the actors to follow the developments in the center closely and keeps their collective relationships alive, and the understanding that new relationships will bring new demands is dominant. As the last element of being in the center, the sector suffers from a lack of qualified labor force even if it is not high employment. Firms tend to complete the lack of work and employee mobility in the center and the joint work with academicians in the university where they are located.
When a general evaluation is made, it is possible to say that the consciousness of creativity in the economic and social sense has not fully gained identity in Istanbul. When the current situation of the software industry is evaluated, qualified labor force, industrial and social connections, and the lack of a union to integrate civil society and public institutions increase the risks of the sector. However, in spite of all risks, sector producers were observed to provide sustainability with clustering tendencies against risks and provided the necessary support from developed countries with international connections and partnerships against demand uncertainty. The software sector in Istanbul has the capacity to generate high value in the short term. However, it should contribute to the development of the sector through the provision of qualified labor force and in particular by the use of local software by public institutions, by providing incentives to entrepreneurs and facilitating the patenting of new products. Due to the different production structure arising from the nature of the sector, spatial distributions and site selection criteria tend to cluster in the center of the city in general. This trend undermines the notion that the software industry is a space-independent enterprise structure, but it also proves that the business has many features in mobile networks and globalization.