Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleri: Bir model önerisi
Preventive oral and dental healthcare services: A model proposal
Yazar: AYŞEGÜL DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SERAP DURUKAN KÖSE
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Dental sağlık hizmetleri = Dental health services ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin sunumu konusundaki görüşleri ortaya koymak, koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin Türkiye kamu sağlık sistemine entegre edilmesine yönelik çözüm önerileri sunmaktır. Nitel araştırma yönteminin tercih edildiği bu çalışmanın ilk aşamasında evren konunun paydaşlarına göre diş hekimleri, vatandaşlar, sağlık politikacıları ve uzmanlar olarak tabakalanmıştır. Her örneklem grubunda kartopu örnekleme yöntemi ile vatandaşlar grubunda 20, diş hekimleri grubunda 15, sağlık politikacıları ve uzmanlar grubunda 12 katılımcıya yer verilerek toplamda 47 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmış, elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleri ile MAXQDA 2022 Paket Programı kullanılarak incelenmiştir. Verilerin analizi sonucunda kodlar koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin sunumuna yönelik görüşler, Türkiye'deki ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde mevcut sorunlar, koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin hedef kitlesi, koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleri kapsamındaki uygulamalar, aile diş hekimliği ile ilgili görüşler olarak toplam 5 tema altında toplanmıştır. Katılımcılar Türkiye'de koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin yetersiz olduğu ve kamu tarafından ücretsiz sunulması ayrıca özel sektörün de hizmet sunumuna dahil olması gerektiği üzerinde durmuşlardır. 

Sonuçlar neticesinde oluşturulan modele göre koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin birinci basamak sağlık hizmetlerine ve evde sağlık hizmetlerine entegre edilmesi gerekir. Hizmetin hakkaniyetli, sürdürülebilir, en maliyet-etkili şekilde kamu tarafından ücretsiz olarak sunulması gerektiği ve toplumun ağız ve diş sağlığının korunup geliştirilmesi için bilinçlendirilmesi gerektiği ortaya koyulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to present opinions on the provision of preventive oral and dental health services in Turkey, and to offer solutions for integrating preventive oral and dental health services into the Turkish public health system. In the first phase of this study, in which the qualitative research method was preferred, the universe was stratified as dentists, citizens, health politicians and experts according to the stakeholders of the subject. In each sample group, 20 participants in the citizens group, 15 participants in the dentists group, 12 participants in the health politicians and experts group, and a total of 47 participants were included in the study by snowball sampling method. The data were collected by semi-structured interview technique, and the obtained data were analyzed using the MAXQDA 2022 Package Program with descriptive analysis and content analysis methods. As a result of the analysis of the data, the codes were determined as opinions on the provision of preventive oral and dental health services, current problems in oral and dental health services in Turkey, the target audience of preventive oral and dental health services, practices within the scope of preventive oral and dental health services, and views on family dentistry. collected under a total of 5 themes. Participants emphasized that preventive oral and dental health services are insufficient in Turkey and that they should be provided free of charge by the public, and that the private sector should also be included in service delivery.

According to the model created as a result of the results, preventive oral and dental health services should be integrated into primary health care services and home health services. It has been revealed that the service should be provided free of charge by the public in a fair, sustainable, most cost-effective way, and the awareness of the society should be raised in order to protect and improve oral and dental health.