Kronik hemodiyaliz hastalarında nütrisyonun biyoimpedans analizi ve ultrason ile ölçülen abdominal yağ dokusu kalınlığı ile değerlendirilmesi
Ultrasonographic abdominal fat tissue thicknesses and bioelectrical impedance analysis for nutritional assessment in chronic hemodialysis patients
Yazar: ARZU KAHVECİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET RIZA ALTIPARMAK
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2004
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
Amaç: Yetersiz protein-kalori alımı olarak tanımlanan malnütrisyon hemodiyaliz hastalarında sıktır ve artmış mortalite ile ilişkilidir. Malnütrisyonun tayin edilmesi için yağ ve kas dokusunun pratik ve duyarlı göstergelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Biz çalışmamızda kronik hemodiyaliz hastalarında basit nütrisyonel göstergeler olan biyokimyasal ve antropometrik ölçümler ile biyoimpedans analizi (BİA) ve ultrasonografik abdominal yağ doku kalınlığı ölçümlerinin korelasyonunu inceledik. Hastalar ve metod: Cerrahpaşa Tıp Fakültesi erişkin hemodiyaliz ünitesinde kronik hemodiyaliz programında olan klinik olarak sabit 20 hasta (14 erkek/6kadın) Ocak 2004-Haziran 2004 tarihleri arasında çalışmaya alındı. Hastaların diyaliz seansı öncesinde alman kanlarında albumin, kreatinin, üre, total kolesterol, trigliserid ve transferrin seviyelerine bakıldı. Azot ve enerji bilançoları hastaların aldıkları besinleri yazdıkları listelerden hesaplandı. Hemodiyaliz seansından sonra hastaların boy, ağırlık, vücut kitle indeksi, deri kıvrım kalınlıkları (DKK), kol çevresi, bel ve kalça çevreleri ölçüldü. DKK dan vücut yağ doku kitlesi, kol çevresi ve triseps DKK dan kol kas çevresi (KKÇ), kol kas kesit yüzey alam (KKKA) ve kol yağ doku kesit yüzey alam (KYKA) hesaplandı. Hemodiyaliz bitiminden 30 dakika sonra hastaların sabit frekanslı (50 kHz) BÎA indeksleri ölçüldü. Abdominal subkutanöz (S) ve preperitoneal (P) yağ doku kalınlıkları ultrason ile 5-10 mHz broad prob kullanılarak ksifoid altı ve umbilikusun 5 cm üzerinden ölçüldü. Visseral (V) yağ doku kalınlığı ise 3.5 mHz konveks prob kullanılarak umbilicus hizasında yapıldı. Bulgular: Hastaların ortalama yaşı 47,1±14,9 yıl, ortalama vücut kitle indeksi 23,2±4,7 kg/m2 idi. DKK ve BİA ile hesaplanan yağ doku miktarları arasında anlamlı fark yoktu ve bu iki parametre arasında kuvvetli korelasyon bulundu (r=0,697; p<0,005). Ultrasonografik abdominal yağ doku kalınlıklarından özellikle umbilikus seviyesinde ölçülen S ve P de diğer yağ dokugöstergeleri olan DKK (r=0,664; p=0,002) ve BİA (r=0,507; p=05027) ile korele bulundu. BÎA ile ölçülen kas doku kitlesi antropometrik ölçümlerden KKÇ (r=0,486; p=0,030) ve KKKA (r=0,474; p=0,035) ile korelasyon gösterdi. Serum albümini dahil biyokimyasal parametreler ile BİA. arasında korelasyon bulunmadı. Bunula birlikte üre, kreatinin ve trigliserid seviyeleri ultrasonografik ölçümler ile oldukça iyi korelasyon göstermekteydi. Hastaların %80 i negatif azot bilançosuna sahip iken %95 i negatif enerji bilançosuna sahipti. Azot ve enerji bilançoları ile antropometrik, BİA ve ultrasonografik ölçümleri arasında bir korelasyon bulunmadı. Sonuç: Kronik hemodiyaliz hastalarının nütrisyonel değerlendirmesinde BİA ve ultrasonografik abdominal yağ doku kalınlığı ölçümleri antropometrik ve biyokimyasal ölçümlerin yanında tercih edilebilir. Diyet listelerinden hesaplanan azot ve enerji bilançosu yağ ve kas dokusunu olduğundan daha az göstermesi ihtimali nedeniyle önerilmemektedir.

Abstract:
Aim: Malnutrition, defined as insufficient protein-calorie intake, is highly prevalent in hemodialysis patients and is associated with higher mortality in these patients. Practical and sensible indicators of fat and lean body mass are needed for assessment of malnutrition. We studied correlation of some simple nutritional assessment methods, including biochemistry and anthropometry with bioelectrical impedance analysis (BIA) and ultrasonographic abdominal fat thickness measurements in chronic hemodialysis patients. Patients and methods: We studied 20 clinically stable patients (14 men/ 6 women) undergoing hemodialysis at the adult dialysis unit of Cerrahpaşa Medical Faculty between January 2004- June 2004. Blood was analyzed for albumin, creatinin, urea, total cholesterol, trigliserid and transferrin at predialysis. Nitrogen and energy balance were calculated from patients' dietary recall. After a hemodialysis session, height, weight, body mass index, skin fold thickness (SKF), arm circumference, waist and hip circumference were measured. Arm muscle circumference (AMC), arm muscle sectional surface area (AMSA) and arm fat sectional surface area (AFSA) were calculated from arm circumference and triceps skinfold thickness. Fat tissue mass was calculated from SKF. BIA was performed after 30 minutes hemodialysis session by using a single frequency (50 kHz). Abdominal subcutaneous (S) and preperitoneal (P) fat were measured at below the subxiphoid process and 5 cm above the umbilicus using a 5-10 mHz broad array, mtraabdominal fat was measured just above the umbilicus using 3.5 mHz convex array. Results: The mean age of patients was 47,1±14,9 years. Mean body mass index was 23,2±4,7 kg/m. Body fat estimates by SKF and BIA were not significantly different and strong intraclass correlation coefficients were found (r=0,697; p<0,005). Ultrasonographic abdominal fat thicknesses especially S and P, which measured at umbilicus, were strongly correlated with other fat tissue indicators; SKF (r=0,664; p=0,002) and BLA(r=0,507; p=0,027). A lean body mass estimate by BIA was correlated with AMA (r=0,486; p=0,030) and AMSA (r=0,474; p=0,035). Serum biochemical analysis was not correlated with BIA. Nevertheless serum urea, creatinin and trigliserid levels showed a relatively good correlation with ultrasonographic measurements. Eighty percent of patients had negative nitrogen balance while 95 % of patients had negative energy balance. No significant correlation was observed between nitrogen/energy balance and anthropometry, BIA, ultrasonography. Conclusion: BIA and ultrasonographic abdominal fat thickness measurements could be preferable instead of anthropometry and biochemical screening for nutritional assessment in chronic hemodialysis patients. The use of nitrogen and energy balance, which is calculated from dietary recall, is not recommended because of possible underestimation of fat and lean body mass.