Simetrik olmayan dispirofosfazenlerin sentezi, yapılarının ve biyoaktivitelerinin incelenmesi
Syntheses, structures, and bioactivities of non-symmetrical dispirophosphazenes
Yazar: EMİNE DAMLA AKKAYA
Danışman: PROF. DR. NURAN ASMAFİLİZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmada; N-etil-3-karbazol karboksaldehit ve ferrosenkarboksaldehitin, N-metil- 1,2-diaminoetan, N-etil-1,2-diaminoetan ve N-metil-1,3-diaminopropan ile reaksiyonları sonucu oluşan Schiff bazlarının NaBH4 ile indirgenmesi ile N/N donör atomlu iki dişli ligandlar elde edilmiştir. Bu diamin ligandlarıyla (ferrosenildiaminler ve karbazolildiaminler), hekzaklorosiklotrifosfazenin (N3P3Cl6, HCCP, trimer) reaksiyonları sonucu simetrik olmayan cis- ve trans- dispiro trimerik fosfazen türevleri sentezlenmiştir. Dispiro-fosfazen bileşiklerinin geometrik izomerleri kolon kromatografisi veya preparatif ince tabaka kromatografisi yöntemleriyle ayrılarak saf olarak elde edilmiştir.
 Sentezlenen trimerik fosfazen türevlerinin yapısının incelenmesinde tek boyutlu NMR (1H, 13C, 31P NMR) ve iki boyutlu NMR (HSQC ve HMBC), FTIR, kütle spektrometrisi ve element analizi kullanılmıştır. Uygun kristali elde edilen dört bileşiğin katı hal yapısı, X-ışını kırınım yöntemi ile incelenmiştir. Bileşiklerinin kiralitesinin belirlenmesi için bir kiral çözücü ajan olan (chiral solvating agent, CSA) ve Pirkle'in alkolü olarak da bilinen, [(S)-(+)-1-(9-Antril)-2,2,2-trifloroetanol] ilavesi ile bazı bileşiklerin 31P NMR spektrumları kaydedilmiştir. Bununla birlikte bazı bileşiklerin Dairesel Dikroizm (CD, Circular dichroism) metodu ile spektrumları kaydedilmiştir. Ayrıca, bileşiklerin antioksidan etkileri, bazı bakteri ve mayalara karşı antimikrobiyal aktiviteleri, DNA ile etkileşimleri, sitotoksik etkileri incelenmiştir. Dispirofosfazenlerin optik özellikleri UV-Vis/Floresans spektrofotometri yöntemleri ile incelenmiştir.

Abstract:
In this study, N/N donor atom bidentate diamine ligand groups were synthesized by reduction of Schiff bases which were formed from the reactions of N-ethyl-3-carbazole carboxaldehyde and ferrocenecarboxaldehyde with N-methyl-1,2-diaminoethane, N-ethyl-1,2-diaminoethane and N-methyl-1,3-diaminopropane. Then, dispiro trimeric phosphazene derivatives were obtained from the reactions of diamine ligands (ferrocenyldiamine and carbazolyldiamine) with hexachlorocyclotriphosphazene (N3P3Cl6, HCCP, trimer). The synthesized compounds were formed as cis- and trans- isomers which were separated and purified by column chromatography or preparative thin-layer chromatography methods and could be obtained in pure form.
One-dimensional NMR (1H-, 13C-, 31P NMR), two-dimensional NMR (HSQC and HMBC) spectroscopy, FTIR, elemental analysis, mass spectrometry were used to investigate the structure of the synthesized phosphazene derivatives. The solid-state structure of the compounds, which suitable crystals could be obtained from, was analyzed by single-crystal X-ray crystallography. The 31P-NMR data acquired with a chiral solvating agent (CSA) addition [(S)-(+)-1-(9-Anthryl)-2,2,2-trifluoroethanol] which is also known as Pirkle's alcohol, was used to determine the chiral characteristics. In addition, Circular Dichroism (CD) spectra of some compounds were recorded.  The antioxidant potential of the compounds was investigated. Other biological activities of these phosphazene derivatives were evaluated in vitro against a panel of target organisms, including bacteria, fungi, and cancer cells. Their photophysical properties were investigated by UV-Vis and fluorescence spectrophotometry methods.