Rumex patientia L. üzerinde fitokimyasal araştırmalar ve biyolojik aktivite çalışmaları
Phytochemical investigations and biological activity studies on Rumex patientia L.
Yazar: AYŞE KURUÜZÜM
Danışman: DOÇ.DR. L. ÖMÜR DEMİREZER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antrakinonlar = Anthraquinones ; Biyolojik faktörler = Biological factors ; Rumex patientia L. = Rumex patientia L.

Özet:
ÖZET Rumex cinsi (Polygonaceae) Türkiye bitki örtüsünde 25 tür ile temsil edilmektedir. Tabada, kuzukulağı, ekşikulak, efelek" olarak adlandırılan Rumex türleri halk arasında müshil, kabız, tonik, idrar arttırıcı ve ateş düşürücü özelliklerinden dolayı kullanılmaktadırlar. Bu çalışmada Rumex patientia L üzerinde fıtokimyasal, farmakolojik, biyokimyasal, histolojik ve mikrobiyolojik çalışmalar yapılmıştır. Bileşiklerin izolasyonu, R. patientia 'nın gölgede kurutulmuş köklerinin sulu ve metanollü ekstrelerinden, çeşitli kromatografik yöntemlerle [açık kolon kromatografisi (poliamit, silika jet, sefadeks) ve OBSK] gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda, 1 tanesi yeni olmak üzere altı antrakinon [krizofanol (RPA-1), fiskiyon (RPA-2), emodin (RPA-3), krizofanol-8-O-p-D-glukopiranozit (RPA-4), emodin-8-O-p- D-glukopiranozit (RPA-5), emodin-6-O-p-D-glukopiranozit (RPA-6)], beş tanesi yeni olmak üzere yedi naftalen [nepodin-8-O-p-D-glukopiranozit (RPN-1), torakrizon-8-O- p-D-glukopiranozit (RPN-2), rumeksozit (RPN-3), patientozit (RPN-4), nigdozit (RPN- 5), labadozit (RPN-6), orientalozit (RPN-7)], kateşin (RPT-1), 6-klorokateşin (RPT-2, yeni) ve orsinol (RP-1) izole edilmiştir. Elde edilen bileşiklerin yapılan spektral yöntemler [UV, İR, 1D- ve 2D-NMR, Kütle spekt.] kullanılarak aydınlatılmıştır. Bu çalışmada, R. patientia köklerinin sulu ekstresinin laksatif etkisi histolojik olarak ilk defa araştırılmıştır. Duodenum ve karaciğerde herhangi bir histopatolojik değişim olmamıştır. R. patientia ekstresi sitozolik detoksifikasyon mekanizması üzerinde oldukça önemli etki göstermiştir. R. patientia köklerinin sulu ekstresi toksik etkili olmadığı gibi güçlü bir antienflamatuvar aktiviteye sahiptir ve antioksidan enzimler üzerinde hiçbir olumsuz etki göstermemiştir. Test edilen mikroorganizmalara karşı aktif bulunmamıştır. Anahtar Kelimeler: Rumex patientia, Polygonaceae, antrakinonlar, naftalenler, tanenler, biyolojik aktivite. IV

Abstract:
ABSTRACT The genus Rumex (Polygonaceae) is represented by 25 species in the flora of Turkey. Rumex species known as "labada, kuzukulağı, ekşikulak, efelek" are used in folk medicine for laxative, constipate, tonic, diuretic and antipyretic properties. In this study, phytochemical, pharmacological, biochemical, histological and microbiological studies were made on Rumex patientia L The compounds were isolated from the aqueous and methanolic extracts of air dried powdered roots of R. patientia by different chromatographical methods [open column chromatography (polyamide, silica gel, sephadex) and MPLC]. As a result of these studies, which one of them is new, six anthraquinone [chrysophanol (RPA-1 ), physcion (RPA-2), emodin (RPA-3), chrysophanol-8-O-p-D-glucopyranoside (RPA-4), emodin-8-O-p-D-glucopyranoside (RPA-5), emodin-6-O-p-D-glucopyranoside (RPA-6)], and which five of them are new, seven naphthalenes [nepodin-8-O-p-D-glucopyranoside (RPN-1), torachrysone-8-O- p-D-glucopyranoside (RPN-2), rumexoside (RPN-3), patientoside (RPN-4), nigdoside (RPN-5), labadoside (RPN-6), orientaloside (RPN-7)], catechin (RPT-1), 6- chlorocatechin (RPT-2, new) and orcinol (RP-1 ) were isolated. Structure elucidation of the isolated compounds were performed by spectral [UV, IR, 1D- and 2D-NMR, MS] evidence. In this study, the laxative effect of the aqueous extract of the roots of R. patientia has been investigated for the first time histopatologically. There has been histopatological alteration in the duodenum and liver. R. patientia extracts showed significant effect on cytosolic detoxification. The aqueous root extract of R. patientia has a strong antiinflammatory activity with no toxic effect and hasn't shown negative effect on antioxidant enzyms. It wasn't found to be active against tested microorganisms. Key Words: Rumex patientia, Polygonaceae, anthraquinones, naphthalenes, tannins, biological activity.