Böbrek transplantasyonu sonrasında osteoporoz sıklığına ve gelişimine etki eden faktörler
The factors affecting development of osteoporosis during posttransplantation period in patients undergone renal transplantation
Yazar: AYHAN AVCU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN TÖZ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Kemik dansitesi = Bone density ; Kemik hastalıkları-metabolik = Bone diseases-metabolic ; Osteoporoz = Osteoporosis

Özet:
ÖZETGiriş ve Amaç: Birçok organ naklinden sonra hastalarda kemik mineral yoğunluğunda azalmalar görülmektedir. Diğer organ nakillerinden farklı olarak böbrek nakli yapılan olgularda kemik mineral yoğunluğundaki azalmalar daha şiddetli olabilmektedir. Buna etki eden birçok faktör bulunmaktadır. Nakil öncesi dönemde kronik böbrek yetmezlikli hastalarda kemik mineral metabolizmasında önemli değişiklikler olmakta ve bu hastalarda osteopeni ve osteoporoz daha sık gözlenmektedir. Biz çalışmamızda böbrek nakli yapılan hastalarda nakil sonrası dönemde osteoporoz sıklığına ve gelişimine neden olan faktörleri araştırmayı amaçladık.Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ege üniversitesi Böbrek Nakli Polikliniğinde takip edilen 51'i erkek, 49'u kadın olmak üzere toplam 100 hasta dahil edildi.Hastaların Böbrek Nakli Poliklinik takip dosyaları retrospektif olarak tarandı. Hastaların yaş, cinsiyet, boy, kilo, transplantasyon tarihi, kadaverik veya canlı verici tanımlanması, transplantasyon sonrası dönemde kullanılan immun supresifler, en az iki farklı dönemde bakılan bel ve kalça için kemik mineral yoğunluğu T skoru değerleri, aktif ve inaktif D vitamini ve bifosfonat kullanımı, KMY bakılan tarihlerdeki; üre, kreatinin, sodyum, kalsiyum, fosfor, ALP, proteinüri, PTH değerleri kaydedildiBulgular: Transplantasyondan sonra normal grupta 2,4±2, osteopeni grubunda 2,9± 3,5 , osteoporoz grubunda ise 2,1±2,8 yıl sonra ilk KMY ölçümü yapıldı. Birinci kemik mineral yoğunluğunun ölçüldüğü dönemde 21 hasta normal (%21), 51 hasta osteopenik (%51), 28 hasta da osteoporoz (%28) gurubundaydı. Hastaların ALP düzeyi ile KMY arasında negatif korelasyon (r:-0,333, p:0,001), kilo ile L3 vertebra T skoru arasında ise pozitif korelasyon (r:0,264, p:0,008) saptandı.İkinci kemik mineral yoğunluğunun ölçüm zamanında ise 25 hasta normal (%25), 52 (%52) hasta osteopenik, 23 hasta da osteoporoz (%23) grubundaydı. Bu oranlar literatür verileriyle benzerdi. Hastaların her iki kemik mineral yoğunluğu ölçümlerindeki lomber vertebrada L1, L2 , L3, L4, L1-L4 için bakılan T skorlarının ortalamaları karşılaştırıldı. L1 için ilk ölçümdeki T skoru -1,4 den -1,22 e (p: 0,01), L2 için -1,69 dan -1,46 a (p: 0,01), L3 için -1,78 den -1,58 e (p: 0,02), L4 için -2,07 den -1,96 a geriledi (p:0,16). L1-L4 ortalaması ise -1,79 dan -1,61 e geriledi (p:0,021). Lumbar vertebra T skorlarında saptanan bu iyileşme L4 vertebra hariç diğerleri için p değerine göre istatistiksel anlamlı olduğu görüldü. Hastaların femur değerlendirmesinde ise birinci kemik mineral yoğunluğu ölçümüne göre 34 hasta normal, 55 hasta osteopenik, 11 hasta da osteoporotik grupta yeraldı. İkinci kemik mineral yoğunluğuna göre de 36 hasta normal, 53 hasta osteopenik, 11 hasta da osteoporotik grupta yeraldı.Hastalat normal, osteopeni, osteoporoz gruplarına ayrıldığında sadece osteoporoz grubunda ALP anlamlı yüksek idi. Her iki ölçüm anında KMY'de düzelme gösteren hastalarda sadece serum kreatinin düzeyi anlamlı düşüktü.Sonuç: Böbrek nakli yapılan hastaların yarıdan fazlasında osteopeni ve osteoporoz şeklinde kemik mineral yoğunluğu azalmaları gözlenmektedir. Böbrek nakli hastalarında, genel populasyonda KMY kaybı için belirlenen risk faktörlerini göstermek (vücut ağırlığı dışında) pek mümkün olmamıştır. Böbrek yetmezliği ve diyaliz döneminden gelen üremik kemik hastalığı tablosu ile böbrek nakli sonrası steroid ve diğer immunosupresif ilaçların etkileri ve bazı hastalarda fonksiyone graft olmasına rağmen hala hafif ? orta dereceli bir kronik böbrek hastalığının idamesi KMY kaybına katkısı olan spesifik nedenler olarak düşünülmüştür.

Abstract:
SUMMARYIntroduction and Aim: Decreases in bone mineral density are observed in patients after many organ transplantations. Distinct from other organ transplantations decreases in bone mineral density may be more severe in patients who received renal transplantation. In patients with chronic renal insufficiency significant changes occur in bone mineral metabolism during pre-transplantation period and the incidence of osteopenia and osteoporosis is more frequent in these patients. In our study we aimed to investigate the factors causing development and incidence of osteoporosis during post-transplantation period in patients who received renal transplantation.Materials and Methods: In our study a total of 100 patients (51 males, 49 females) being followed in Renal Transplantation Outpatient Clinic of Ege University were enrolled. Patients? follow-up records in Renal Transplantation Outpatient Clinic were scanned retrospectively. Patients? age, gender, height, weight, transplantation date, cadaveric or live donor description, immune suppressors used during post-transplantation period, waist and hip bone mineral density T score values taken during at least two different periods and use of inactive vitamin D and bisphosphonate, as well as urea, creatinine, sodium, calcium, phosphor, ALP, proteinuria and PTH values were recorded.Findings: During the period when the first bone mineral density was measured 21 patients (21 %) were in normal group, 51 (51 %) in osteopenia group and 28 (28 %) were in osteoporosis group. When the second bone mineral density was measured 25 patients (25 %) were in normal group, 52 (52 %) in osteopenia group and 23 (23 %) were in osteoporosis group. These figures are consistent with literature. In both bone mineral density measurements patients? mean T scores for lumbar vertebra L3, L4, L1-L4 were compared. At the first measurement L1 T score regressed from -1.22 to ? 1.22 (p=0.01); L2 T score from -1.69 to ? 1.46 (p=0.01); L3 T score from -1.78 to ? 1.58 (p=0.02); L4 T score from -2,07 to ? 1.96 (p=0.16). The mean for L1-L4 regressed from -1.79 to ? 1.61. This improvement established on lumbar vertebra T scores was statistically significant according to p values except for L4 vertebra. On patients? femur evaluation, 34 patients took place in normal group, 55 in osteopenia group and 11 in osteoporosis group according to first bone mineral density measurement. According to second bone mineral density measurement, 36 patients took place in normal group, 53 in osteopenia group and 11 in osteoporosis group.Conclusion:In more than half of the patients who undergone renal transplantation some reductions in bone mineral density in the form of osteopenia and osteoporosis are observed. To demonstrate the risk factors determined for BMD loss in general population (except for body weight) has not been possible in renal transplantation patients. Uremic bone disease table resulting from the period of renal insufficiency and dialysis and the effects of steroid and other immunosuppressive drugs after renal transplantation and the continuation of a mild-medium chronic renal disease, although it is a functional graft in certain patients, are thought to be specific reasons contributing to BMD loss.