Çölyak hastalığı konusunda hekimlerin farkındalığı ve eğitimin etkisi
Physicians' awareness on celiac disease and the impact of education
Yazar: AYŞE SÜMEYRA KARAOĞLU
Danışman: UZMAN DR.İRFAN ŞENCAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Farkındalık = Awareness ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Giriş ve Amaç: Çölyak hastalığı yaşamın her döneminde görülebilen genetik zeminli, sistemik otoimmün bir hastalıktır. Hastalığın ortaya çıkışı, gluten prolaminlerini içeren buğday, arpa ve çavdarın diyetle alımıyla tetiklenmektedir. Hastalığın yaklaşık prevalansı %1 civarında olup, farkındalığın artmasıyla bu oranın artması beklenmektedir. Çölyak hastalığı diğer hastalıklarla benzer bulguları taklit etmesi, az görülen bir hastalık olarak bilinmesi vb. nedenlerle tanı oranı azdır ve hastalar geç tanı almaktadır. Biz de bu çalışmayla hekimlerin farkındalık oranlarını değerlendirip, verilen Çölyak eğitiminin farkındalık oranına katkısını araştırdık.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel tarzda hazırlanmış bir ön test-son test uyumluluk çalışmasıdır. Çalışmamıza 9 Mayıs 2019 Çölyak Günü kapsamındaki toplantıya iştirak eden aile hekimleri dahil edildi. Hekimlere toplantının hemen öncesinde ön test dağıtıldı. Katılımcılara Çölyak hastalığı hakkında bir eğitim modülü sunuldu ve sonrasında son test uygulandı. Ön test ve son test eşleştirildiğinde 88 hekimin anketleri incelemeye alındı. Ön test ve son test yanıtları arasındaki analizlerde nominal ölçekli bilgiler için Kappa katsayısı, ordinal ölçekli sorular için Kendall's tau-b uyuşum değerleri hesaplandı. Çalışma ortamında Çölyak hastaları ile karşılaşma durumuna göre ikili lojistik regresyon modeli oluşturuldu. Çalışmanın tamamında tip-I hata değeri %5 alınarak p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. 
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 30,91±6,69 yıldı. Bir ay içerisinde ortalama 767 hasta gördüklerini beyan eden katılımcıların çölyak hastalığından şüphelendikleri hasta sayısı ortalama 3,13 olarak hesaplandı. Son bir yıl içerisinde çölyak tanısı alan hasta ortalaması ise 1,56 idi. Çölyakla ilişkili durumların farkındalık durumuna baktığımızda en fazla kronik ishal (%100), kilo kaybı (%98), anemi (%96) olurken en az genetik sendromlar (%14,7-20,4) ve jinekolojik sorunlar (%39,7-42) olduğu görüldü. Eğitim sonrası yapılan son testte hemen hemen tüm farkındalıkların %90 civarı olduğu tespit edilmiştir. Ön test ve son test arasındaki değişim çoğu ifade için anlamlı bulundu (p<0,001). Hekimlere sunulan takip ve tedavide kendini yeterli görme skalasında ön test ve son test arasında karşılaştırmaları yapıldığında her ikisinde de farkın anlamlı olduğu gözlendi (Wilcoxon test, p<0,001)
Sonuç: Aile hekimlerinin ayda yaklaşık 760 hasta görmesine rağmen son 1 yıl içinde yaklaşık 2 yeni tanılı Çölyak Hastası görmesi şüphe eksikliğini akla getirmektedir. Çölyakla ilgili klinik semptomların farkındalığı yüksek olmasına rağmen tanı azlığını, şüphe azlığı, pratik ve teorik bilginin tam birleşmemesi gibi nedenlere dayandığı düşünülmektedir. Bunun için hem asistanlık eğitiminde hem de 1.basamaklara verilen hizmet içi eğitimlerle Çölyak hastalığını hatırlatmak tanı oranlarını arttırabilir. Özellikle eğitimlerin vaka ağırlıklı olması pratik bilgiyi pekiştireceği, gizli gluten kaynakları, gluten içeren maddeler ve hastalık takibinde yapılacakların detaylı anlatılması bu konudaki eksiklikleri gidereceği düşünülmektedir.

Abstract:
AIMS AND OBJECTIVE: Celiac disease is a genetic in origin, systemic autoimmune disease that can be occur at any stage of life. The onset of the disease is triggered by dietary intake of wheat, barley and rye containing gluten prolamines. The approximate prevalence of the disease is around 1% and this rate is expected to increase as awareness increases. Due to Celiac disease mimicking the symptoms of other diseases and being known as a rare disease, the diagnosis rate is low and patients are often diagnosed late. In this study, we evaluated the awareness rates of physicians and investigated the effect of Celiac training on awareness rate.
MATERIALS AND METHODS: Our research is a pre-test and post-test compatibility study prepared in cross-sectional style. Family physicians who participated in the meeting on May 9, 2019 Celiac Day were included in our study. The pre-test was distributed to physicians just before the meeting. A training module on Celiac disease was presented to the participants and a final test was performed afterwards. When the pre-test and post-test were matched, the questionnaires of 88 physicians were analyzed. Kappa coefficient was calculated for nominal scale information and Kendall's tau-b correlation coefficient for ordinal scale questions were calculated In the analysis between pre-test and post-test responses. A binary logistic regression model was created according to the situation of encountering celiac patients in the study environment. In the whole study, type-I error value was taken as 5% and p <0.05 value was accepted as statistically significant. 

RESULTS: The mean age of the participants was 30.91 ± 6.69 years. The mean number of patients suspected of celiac disease was 3.13 in the participants who stated that they had seen 767 patients in a month. The mean for patients diagnosed with celiac disease was 1.56 in the last year. When we look at the awareness of the conditions correlated to celiac, it's observed to be mostly chronic diarrhea (100%), weight loss (98%), anemia (96%) and genetic syndromes (14.7-20.4%) and gynecological problems (39.7-42%). In the last test after the training, it was found that almost all the awareness was around 90%. The change between pre-test and post-test was significant for most statements (p <0.001). When the comparisons between the pre-test and post-test on the self-sufficient visual scale provided to the physicians were made, the difference was observed as significant in both (Wilcoxon test, p <0.001).
CONCLUSION: Although family physicians see approximately 760 patients per month, the fact that they see about 1 newly diagnosed Celiac Patient in the last year suggests a lack of suspicion. Even though the awareness of clinical symptoms related to celiac is high, it is thought that the diagnosis is based on reasons such as lack of diagnosis, lack of suspicion and lack of practical and theoretical knowledge. For this reason, reminding of Celiac disease both in assistantship education and in-service trainings given to primary care units may increase the diagnosis rates. It is thought that especially the fact that the trainings are case-weighted will reinforce the practical knowledge, revealing hidden sources of gluten, gluten-containing substances and explaining in detail the disease follow-up will eliminate the deficiencies in this subject.