Yapılandırılmış oyun terapisi ile verilen eğitimin tip 1 diabetes mellituslu çocukların metabolik kontrol, ruhsal uyum ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of education given with structured play therapy on metabolic control, mental adjustment and quality of life in children with type 1 diabetes mellitus
Yazar: ZEYNEP TEMEL MERT
Danışman: PROF. DR. MERAL BAYAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Oyun terapisi = Game therapy ; Psikolojik uyum = Psychological adjustment ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuk hemşireliği = Pediatric nursing

Özet:
Araştırma, yapılandırılmış oyun terapisi ile verilen eğitimin, çocukların metabolik kontrol, ruhsal uyum ve yaşam kalitesine olan etkisini belirlemek amacıyla, açımlayıcı sıralı karma yöntem ile yarı deneysel ön test- son test olarak yapılmıştır.  Veriler, Aile Çocuk Tanıtıcı Bilgi Formu, Tip 1 Diabetes Mellitus'a (DM) İlişkin Bilgi Formu, Ruhsal Uyum Ölçeği, Diabetes Mellitus'lu Çocuklarda Yaşam Kalitesi Ölçeği (PedsQL 3.0) Çocuk ve Ebeveyn Formu ve nitel bölüm için araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel bölümüne 21 Tip 1 DM'li çocuk ve annesi, nitel bölümüne ise amaçlı örneklem yöntemi ile belirlenen altı çocuk ve annesi katılmıştır. Hazırlanan oyun terapisi senaryoları ve anne eğitim içerikleri uzman görüşlerine sunulmuş ve öneriler doğrultusunda düzeltilmiştir. Ön test aşamasında öncelikle çocuklara ve annelerine veri toplama formları uygulanmıştır. Daha sonra beş hafta süre ile çocuklara oyun terapisi ile Tip 1 DM ile ilgili eğitim, annelerine ise Tip 1 DM konulu eğitim verilmiştir. Nitel veriler ise odak grup görüşmeleri ile toplanmıştır. Nicel veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 istatistik paket programı, nitel veriler ise Maxquda programı kullanılarak analiz edilmiştir. 
Çalışmaya katılan çocuklar 8-9 yaşında, %57.1'i erkektir. Diyete uyumda %52.4'ü, kan şekeri ölçümünde %23.8'i eğitim öncesi sorun yaşadığını belirtirken eğitim sonrasında bu oranlar sırası ile %42.9, %14.3 olmuştur (p>0.05). Eğitim öncesine göre eğitim sonrasında HbA1c değerlerinde düşüş (p<0.001), ruhsal uyumlarında ve yaşam kalitelerinde ise artış olduğu (p<0.001) bulunmuştur. Yapılan nitel görüşmeler sonrasında çocuklarda beş, annelerde altı tema belirlenmiştir. Annelerde ve çocuklarda belirlenen beş tema ortak (hastalık yönetiminde zorluklar, duygusal zorluklar, sosyal yaşama katılmakta zorlanma, oyun terapisi hemşirelik girişimine yönelik duygular, oyun terapisinin hastalık yönetimine katkıları), annelerde bu temalara ek olarak "diyabetli çocuğu olmasının ebeveyn açısından zorlukları" teması belirlenmiştir.  
Bu sonuçlara göre; yapılandırılmış oyun terapisi ile verilen eğitimin çocukların metabolik kontrol, ruhsal uyum ve yaşam kalitelerini olumlu yönde etkilediği, arkadaş grupları ile kendilerini iyi hissetmelerine sebep olduğu, hastalığa yönelik algılarına farklı bir boyut kazandırdığı saptanmıştır.  Bu nedenlerle Tip 1 DM eğitimlerinde oyunun bir araç olarak kullanılması önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Pediatri Hemşireliği; Tip 1 DM; Yapılandırılmış Oyun Terapisi

Abstract:
The research was conducted as a quasi-experimental pre-test-post-test descriptive study with the exploratory sequential mixed method in order to determine the effect of the education given with structured play therapy on the metabolic control, mental adjustment and quality of life of the children. The data were collected with the Family Child Descriptive Information Form, the Information Form on DM, the Spiritual Adjustment Scale, the Child and Parent Form of the Quality of Life Scale for Children with Diabetes Mellitus (PedsQL 3.0), and the semi-structured interview form created by the researcher for the qualitative part. 21 children with Type 1 DM and their mothers participated in the quantitative part of the study, and six children and their mothers determined by the purposeful sampling method in the qualitative part. Prepared play therapy scenarios and mother training contents were presented to expert opinions and corrected in line with the suggestions. In the pre-test phase, scales and questionnaires were administered primarily to the children and their mothers. Then, for five weeks, children were given play therapy and training on DM, and their mothers were given training on DM. Qualitative data were collected through focus group interviews. Quantitative data were analysed using the IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 statistical package program, and qualitative data were analysed using the Maxquda program.
The children participating in the study were 8-9 years old, 57.1% were male, 52.4% stated that they had problems in compliance with the diet, and 23.8% had problems in blood glucose measurement before the education, while these rates were 42.9% and 14.3%, respectively, after the education (p>0.05). It was found that there was a decrease in HbA1c values after education compared to pre-training (p<0.001), and an increase in mental adjustment and quality of life (p<0.001). After the qualitative interviews, five themes were determined for children and six themes for mothers. The five themes identified in mothers and children were common (difficulties in disease management, emotional difficulties, difficulties in participating in social life, feelings towards play therapy nursing initiative, contributions of play therapy in disease management), in addition to these themes, the theme of 'difficulties for parents of having a child with diabetes' was determined.
According to these results; It has been determined that the education given with structured play therapy affects children's metabolic control, mental adaptation and quality of life positively, and it makes them feel good with their friend groups and adds a different dimension to their perceptions of the disease. For these reasons, it is recommended to use the play as a tool in Type 1 DM training.
Keywords: Pediatric Nursing; Structured Play Therapy; Type 1 DM