Sanat akımlarında portrenin yeri
The place of portrait in art movement
Yazar: MÜBERRA BÜLBÜL
Danışman: PROF. GÜLER ERTAN
İstanbul Arel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Edebiyat = Literature ; Fotoğraf sanatı = Photography art ; Heykel = Sculpture ; Portre = Portrait ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat akımları = Art trends ; Üslup = Stylistic

Özet:
Sanatın başlangıcı ilkel dönemlerdeki mağara duvarlarına yapılan çeşitli
şekillere dayandırılmaktadır. Birçok sebebe dayanarak oluşturulmuş bu şekiller
insanoğlunun hayatta bıraktığı ilk "iz"lerdir. Sanat tarihçileri ve sanat
uzmanlarınca değerlendirilen biçimler, zamanla belli bir akım ve döneme dahil
edilmiştir. Çağdan çağa, insandan insana değişen hayatı yorumlayış biçimi
çeşitli unsurlarla ele alınmıştır. Hiçbir sanatçı belli bir döneme dahil olmak için
veya belli bir akım yaratmak için sanatını icra etmemiştir.
Portreler, sanat tarihini en iyi açıklayan görgü tanıkları olmuştur.
Sanatçılar kendi portrelerini veya başkalarına ait yüzleri tasvir ederken yaşanan
dönemin özelliklerini yansıtmışlardır. Tezimde, geçmişten günümüze değin
ortaya konan portre çalışmaları, kronolojik sıralama ile sanat akımlarına göre
yorumlanmış ve aradaki farklar nedenleriyle açıklanmıştır. Dönemlerin
sanatsal anlayışı, kültürü, hayata bakış açısı, ruhsal betimlemeleri portreler
sayesinde anlatılmıştır.
Tezin ilk bölümünde problem durumu özetlenmiş, araştırmanın amacı
ve önemi belirtilmiştir. Bu bölümde tezin sınırlılıkları, varsayımlar ve tezde
geçen tanımlar açıklanmıştır.
İkinci bölümde araştırma konusuna giriş yapılmış, sanat akımlarının
oluşma süreci ve sanatta portrenin yeriyle ilgili açıklamalarda bulunulmuştur.
İlkel çağlardan Rönesans dönemine kadar sanatın gelişim süreci, sanat tarihi
açısından ele alınmıştır. İnsanların yaşam biçiminden, kültüründen ve
inancından hareketle ortaya koymuş oldukları sanatsal anlayış
değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda sanatçıların portreleri nasıl ve hangi amaçla
yaptıkları örneklerle incelenmiştir. Aynı bölümde, Rönesans döneminin
getirdiği yeni bakış açısının sanata olan etkisi, sanatçıların eserleriyle
açıklanmıştır. İnsanların özgür düşünebildiği ve birçok bilimsel gelişmelerin
yaşandığı dönemde farklı üsluplara rastlanmaktadır. Çeşitli sanat anlayışlarının
doğduğu yüzyıllarda sanatçılar duygu ve düşüncelerini üsluplarına yansıtmıştır.
Yüzyıllar içerisinde yapılan sanat eserleri birbiriyle karşılaştırılmış; yapılma
nedenleri ve sanatçıların düşünce biçimleri açıklanmıştır.
19. yüzyılın Sanayi Devrimi'nde teknolojinin ilerlemesiyle birlikte
sanatçıların yeni keşifler yaptığı görülür. Modern girişimler ve hayata karşı
geliştirilen birçok bakış açısının oluşması sanatı da etkilemiştir. Çağdaş
düşüncenin meydana getirdiği sanatsal anlayışlar, yaratıcılarının yapıtlarıyla bu
bölümde açıklanmıştır. Dünya Savaşları'nın insan psikolojisi ve yaşam şartları
üzerindeki olumsuz etkilerinin sanata yansımaları üzerinde durulmuştur.
Sanatın yeniden kendini bulması ve sanatçıların kendilerine olan güvenlerinin
gelmesi onları farklı arayışlara itmiştir. Yeni Dünya'nın yeni yaklaşımı kendini
birçok sanat dalında gösterecek ve portrelere yansıyacaktır.
Üçüncü bölümde, tezin konusunu oluşturan "portre"nin tanımı
yapılmış, teknik açıdan ele alınmıştır. Öz-portreler sanatçıların konuya bakış
açıları doğrultusunda değerlendirilmiştir. Portre çalışmalarında ışık, renk,
kadraj, arka plan araçları sanatçıların örnek çalışmalarıyla incelenmiştir. Sanat
tarihi boyunca resim, heykel, fotoğraf ve edebiyatta portrenin nasıl
değerlendirildiği açıklanmıştır. Portresi yapılan model ile sanatçının etkileşimi,
sanat eseri üzerinde büyük rol oynamıştır. Portre sanatında kişiliğin
yansıtılmasının önemi üzerinde durulmuş, çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır.
Dördüncü ve beşinci bölümde "yöntem" ve "sonuç"lar açıklanmış,
konunun özeti yapılmıştır. Araştırmanın literatüre katkısı ve geleceğe yönelik
araştırma alanları üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Sanat Akımları, Üslup, Portre, Öz-portre (Oto-portre),
Portre Ressamlığı, Portre Fotoğrafçılığı, Edebiyatta Portre

Abstract:
Beginning of art is based on various shapes made on cave walls. These
shapes that based on many reasons are traces that mankind left for life. Shapes
which are evaluated by art historians and art expert are included in a certain
movement and era in process of time. Interpretation style of changing life from
person to person is dealt with various elements from age to age. No artist has
produced work of art for getting involved in certain era or in order to create a
certain movement has carried his/her art.
Portraits have become eye witnesses which explain these eras in best
way within art history. Artists while describing their portraits or other people's
faces have reflected characteristics of living era. In my thesis from past until
nowadays portrait works are interpreted according to these movements with
chronological order and differences are explained with reasons. Artistic
concept, culture, perspective on life, spiritual description of periods are told
thanks to portraits.
In the first chapter of the thesis problem status has been summarized,
purpose and importance of research has been stated. In this chapter restriction
of the thesis and definitions has been explained.
In the second chapter there is an entrance to research subject and there
is an explanation about forming process of art movements and the place of
portrait in art. From primitive ages until Renaissance period development
process of art has been dealt in terms of art history. By regarding lifestyle,
culture and belief of people, their artistic understanding has been evaluated. In
this sense how and for which purpose did artists make this portrait has been
analyzed with examples. In the same chapter how new perspective of
Renaissance affects art is explained with artistic works. Periods in which
people can think freely and many scientific developments exist we can
encounter different styles. As time goes by art movements also have changed.
Centuries in which various art concepts was born artists reflect their feelings
and ideas on their styles.
With development of technology in Industrial revolution of 19th century
it is seen that artists made new discoveries. Modern attempts and forming of
many perspective on life also have affected art. Artistic concepts that produced
by contemporary idea have been explained with creators' works in this chapter.
Negative effects of world wars on human psychology and life conditions and
their reflections to art has been emphasized. Art's new discovery of itself and
self-confidence of artists prompted them to a different seeking. New approach
of new world will show itself in many branch of art and this will reflect on
portraits.
In the third chapter portrait which is the subject of the thesis has been
dealt technically. Self-portrait and portrait types have been evaluated with the
sense of artists' point of view. How the characteristics of man face is reflected
to an audience with light, color, viewfinder, background tools is analyzed with
artists' example studies. Interaction between model and artist has played a
major part on work of art. While achieving his goal what is considered or what
must be considered has been shown with example studies. With reflection of
personality psychical, emotional and characteristic features of model has been
reflected in best way and in portrait works esthetic elements have been
considered.
As a result subject has been summarized, contribution of research to
literature and future oriented research areas have been emphasized.

Keywords: Art Movements, Style, Portrait, Self-Portrait, Portraiture, Portrait
Photography, Portrait in Literature.