Maneviyat temelli bağımlılık danışmanlığı: Alkol ve madde bağımlılığının rehabilitasyon sürecinde bir model önerisi
Spirituality-based addiction counseling: A model suggestion in the rehabilitation process of alcohol and substance abuse
Yazar: NİHÂL İŞBİLEN
Danışman: PROF. DR. ALİ ULVİ MEHMEDOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Alkol bağımlılığı = Alcohol dependents ; Bağımlılık = Dependency ; Danışmanlık = Consulting ; Danışmanlık hizmetleri = Consulting services ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Manevi destek = Spiritual support ; Manevi terapiler = Spiritual therapies ; Maneviyat = Spirituality ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Rehabilitasyon = Rehabilitation

Özet:
Bağımlılık toplumun temel dinamiklerini ve huzurunu tehdit eden önemli problemlerden biridir. Bireyin biyolojik, psikolojik, sosyolojik ve manevi boyutlarının her biri ile ilintili bir sağlık sorunu olan bağımlılık, dünyada ve ülkemizde her geçen gün yaygınlaşmaktadır. Ancak gerek dünyada gerekse ülkemizde bağımlılık hastalığına tıbbi ve psiko-sosyal tedaviler ile müdahale edilmektedir. Bağımlıların her birinin öyküsü birbirinden farklı olduğu için tedavi şekilleri de farklılık göstermektedir. Bu bağlamda yavaş yavaş gelişip kronik bir hastalık halini alan bağımlılık hastalığına multidisipliner bir ekip ile uzun soluklu bir müdahale gerekmektedir. Sağlık bakımında bütüncül yaklaşımın benimsenmesi ile bireyin fiziki, duygusal ve sosyal doğasına olduğu kadar maneviyatına da önem verilir hale gelinmiştir.
Günümüzde pek çok sosyal bilimci, holistik bir yaklaşım çerçevesinde bağımlılıkların tedavisinde maneviyatın sağaltıcı yönünden yararlanmak gerektiği üzerinde durmaktadır. Önemi her geçen gün daha da artan bu hassasiyetten hareketle, bu çalışma alkol ve madde bağımlılığının tedavisinde, özellikle de rehabilitasyon sürecinde uygulanabilecek dini ve manevi unsurları içeren disiplinler arası yaklaşımla hazırlanmış bir model önerisinin ilk olarak uygulanmasını kapsamaktadır. Maneviyat Temelli Bağımlılık Danışmanlığı modeli yedi adımdan oluşmaktadır. Adımların işleyişi bağımlı bireyin rehabilitasyon sürecine katkı sağlayacak bir silsileden oluşmakta ve bu adımlar birbiri ile bağlantılı olup her adım bir sonraki adıma bireyi hazırlamaktadır. Model, yeniden inşa edilen hayata tövbe ile başlangıç yapılarak diğerkâmlığa ulaşan manevi bir süreci içermektedir.
Ülkemizde alkol ve madde bağımlılığı ile ilgili çalışmalar ve literatür zengin bir muhtevaya sahiptir. Ancak bağımlılık ve maneviyat ilişkisini konu edinen çalışmaların henüz başlangıç aşamasında olduğu ve bundan dolayı bağımlılığın tedavisinde sistemli bir öneri ortaya çıkmadığı görülmektedir. Bu ihtiyaca cevap vermek üzere planlanan ve hem teorik hem de pratik aşamalardan oluşan çalışmamız, konuyla ilgili literatüre dayalı bir katkı sunmayı ve uygulanabilir bir model geliştirerek alkol ve madde bağımlıları üzerindeki etkililiğini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma grubu, araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 10 alkol ve madde bağımlısından oluşmaktadır. Araştırma, bağımlılık ve maneviyat ile ilgili literatür taraması, bağımlılık ve maneviyat ile ilgili ölçek uygulaması ve 0+7 adımlı yapılandırılmış görüşmelerden oluşturulduğu için metot olarak Karma Yöntem tercih edilmiştir.
Alkol ve madde bağımlılığının rehabilitasyon sürecinde Maneviyat Temelli Bağımlılık Danışmanlık modeli, yapılandırılmış 0+7 adımdan oluşmaktadır. Bu adımlar araştırmaya katılan her gönüllü bağımlı ile araştırmacı tarafından birebir gerçekleştirilmiştir. Ayrıca modelin verimliliğini tespit etmek amacıyla katılımcıların özellikle demografik özelliklerini belirlemek için kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Daha sonra katılımcılara hem modelin amacına uygun olarak hem de adımlardan elde edilen verileri nicel çalışma yapılabilir hale getirmek ve ilişkilendirmek üzere bir taraftan bağımlılık ile ilgili diğer taraftan da maneviyat ile ilgili ölçekler uygulanmıştır. Geliştirip uyguladığımız MTBD-7A modeli, 2 yıl süren çalışma sürecinde elde edilen nicel ve nitel veriler ve ilgili literatür rehberliğinde tartışılıp değerlendirilmiştir.

Abstract:
Addiction is one of the major problems threatening the basic dynamics and peace of the society. Addiction, which is a health problem associated with each of the biological, psychological, sociological and spiritual dimensions of the individual, in becoming widespread in the world and in our country day by day. In the world and our country, the disease of addiction is intervened with medical and psycho-social treatments. Since the history of each of the addicts is different from each other, the treatment methods also differ. In this context, a long-term intervention is required together with a multidisciplinary team for the disease of addiction, which develops slowly and turns into a chronic disease. With the adoption of the holistic approach in health care, the physical, emotional, social aspects as well as the spiritual aspect of the individual have become important.
Today, many social scientists emphasize the necessity to benefit from the curative aspect of spirituality in the treatment of addictions with a holistic approach. Thus, our includes the first implementation of a model suggestion which was prepared with an interdisciplinary approach containing religious and spiritual elements that could be applied in the treatment of alcohol and substance addiction, especially during the rehabilitation process. The model of spirituality-based addiction counselling consists of seven steps. The progress of the steps is comprised of a series that will contribute to the rehabilitation process of the addicted indiviual; these steps are connected to each other and each step prepares the individual for the next step. The model includes a spiritual process that helps beginning the rebuilt life with penitence and reaches the altruism. In our country, the studies and literature on alcohol and substance addiction are rich. However, it is seen that the studies on the relationship between addiction and spirituality are still at an early stage and therefore no systematic suggestion appears in the treatment of addiction. In order to meet this need, our study consists of theoretical and practical stages and aims to make a detailed contribution to the related literature and to develop an applicable model and determine its efficiency on alcohol and substance addicts. The study group consisted of 10 alcohol and substance addicts who agreed to participate in the study voluntarily. As a method, the Mixed Research Method was selected because the research was formed of addiction and spirituality-related literature review, addiction and spirituality-related scale implementation and 7-step structured interviews.
The spirituality-based counseling model in the rehabilitation process of alcohol and substance addiction consists of 0+7 structured steps. These steps will be carried out by the researcher with each volunteer who participate in the research. In addition, personal information form will be used firstly to determine the demographic chracteristics of the participants in order to discover the efficiency of the model. Then, on the one hand, addiction-related scales, on the other hand, spirituality-related scales will be applied to participants both in line with the purpose of each model and to prepare and associate the data obtained from thestages for quantitative study. Quantitative and qualitative data obtained from the study will be discussed and evaluated in the light of the relevant literature.