Safevi Devleti'nin Avrupa ile siyasi ve ekonomik ilişkileri
The political and economic relations of Safavid State with Europe
Yazar: MALİK ALİHÜSEYNOV
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RECEP YAŞA
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Avrupa ülkeleri = European countries ; Ekonomik ilişkiler = Economic relations ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Safeviler = Safavids ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; Tarih = History ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Yeni Çağ = New Age

Özet:
1501 yılında İran coğrafyasında Anadolu kökenli Türk aşiretlerinin kurduğu Safevi İmparatorluğu, Yakın ve Ortadoğu'nun yeni çağ tarihini önemli ölçüde etkilemiştir. Bu devlet, hüküm sürdüğü dönem boyunca Avrupa devletleri ile siyasi ve ekonomik işbirliğinde bulunmuş ve bu işbirliği, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı ittifak arayışları ile farklı biçimlerde devam etmiştir. Topraklarını Avrupa'ya doğru genişletmekte olan Osmanlı İmparatorluğuyla mücadele edebilmek için, Almanya, İspanya, Hollanda, İngiltere gibi sömürgeci devletler, İtalyan Devletleri, özellikle, Venedik ile Portekiz zaman zaman Safevi sarayına elçilerini göndererek Osmanlı Devleti'ne karşı ittifak kurmak istediklerini bildirmişler.
Safeviler ile Osmanlıların hâkim olmak istedikleri bölgelerin aynı olması ve Hindistan ile Basra Körfezi ticaretinde egemenliklerini sağlamak istemelerinden dolayı bu iki devlet birçok kez karşı karşıya kalmıştır. Hıristiyan devletler ise bu durumdan faydalanarak hem Basra Körfezi'ne yerleşmek hem de bu iki devleti birbirinin eli ile yıkmak için her türlü girişimlerde bulunmuşlar.
Şah I. Abbas dönemine kadar Safevi Devleti'nin Avrupa ile olan ilişkileri Osmanlı Devleti'ne karşı ittifak düşüncesiyle gerçekleştirilirken, bu ilişkiler Şah Abbas döneminden itibaren ticari bir boyut kazanmıştır. İngiltere'nin "Moskova Şirketi" ve "Doğu Hindistan Şirketi" gibi bazı şirketler aracılığı ile Avrupa'dan Hindistan'a kadar olan ticaret yolları, özellikle ipek ticareti Hıristiyanların elinde bulunmuştur. Onlar, Safevi şahlarından ülkede özgürce ticaret yapabilmek için izinler almışlar. Portekiz ve Venedik devletleri, Hint Okyanusu'ndan ve Basra Körfezi'nden geçen ticaret yollarını sahiplenmişlerdir. İngiliz şirketleri ise Rusya üzerinden, Astrahan – Volga Irmağı – Hazar Denizi yolu ile Safevi ülkesi ve Hindistan ile olan ticari ilişkilerini devam ettirmişler.



Anahtar Kelimeler: Safevi Devleti, Basra Körfezi, Safevi – Avrupa, Ġpek Ticareti

Abstract:
Safavid Dynasty, which was established by Anatolian origin, Turks tribes in 1501, had substantially affected the new age history of Near and Middle East. This state had co-operated with European countries for political and economic, during his reign and this co-operation had been continuing with seeking against to Ottoman Empire in different situations. Italian States, especially Venice and Portuguese, Germany, Spain, Netherland, England colonial states was sending their envoys to Safavid court for to report intend to alliance against Ottoman Empire, which expands his lands to Europe.
Safavid State and Ottoman Empire have been faced in several time, because, both of these states had been thinking to dominate the same territory and they have wanted to provide their domination on the trade in India and The Persian Gulf. But, Christian states benefited from this situation and colonized at The Persian Gulf as well as endeavor to destroy these states by each other.
If the relations of Safavid with European countries had been realized aim of alliance against to Ottoman State until Shah Abbas I, incipiently from this time commercial dealings have been added to this relations. Christians such as via "Moscow Company" and "East India Company" some British companies had been controlling trade routes, in particular silk trade which is from Europe up to India. They had get permission from the king of the Safavid for can unrestricted trade in the country. Portugal and Venice states had claimed the trade routes of the Indian Ocean and the Persian Gulf. The British companies had been continuing commercial relation with Safavid State and India over via Astrakhan – Volga River and Caspian Sea trade routes over Russia.



Keywords: Safavid State, The Persian Gulf, Safavid – Europa, Silk Trade.