Moğol istilası sonrası Türkiye Selçuklu Devletinde görülen Türkmen kökenli isyanlar
Turkmen-origin revolts seen in the Seljuk State of Turkey after Mongolian invasion
Yazar: ZEYNEP KAYAN
Danışman: PROF. DR. FATİH YAHYA AYAZ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Moğol istilası = Mongol captured ; Selçuklular = Seljuks ; Türkmenler = Turkomans ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
Türkiye Selçuklu Devleti  627/1230 yılında Yassı Çimen Savaşı'nda Hârizmşahlar'ı mağlup ederek bu devletin yıkılmasına zemin hazırlamıştır. Savaş sonrasında Türkiye Selçuklu Devleti Moğollar ile komşu devlet olmuştur. Bunun sonucu olarak da Moğollar istilâ faaliyetlerini gerçekleştirmek için yönünü zayıflamaya başlayan Anadolu topraklarına çevirmiştir.

II. İzzeddin Keykâvus dönemine kadar az sayıda görülen dini-siyasi ya da sadece dini kökenli gerçekleşen Türkmen isyanları II. İzzeddin Keykâvus döneminden sonra sayısal olarak ani bir artış göstermiştir. İsyanların sebepleri arasına ekonomik sıkıntılar da girmiştir. Türkmen isyanlarının bu derece artması ve amacının değişiklik göstermesinin temel sebebini 634/1243 Kösedağ Savaşı ile devletin gerileme ve çöküş dönemine girmesinin ardından Moğollara verilen yüklü vergilere bağlayabiliriz.

Moğol istilâları Türkiye Selçuklu Devleti'ni dıştan parçalamaya çalışırken; Türkmen isyanları, kabiliyetsiz devlet adamları, devleti yönettiği bilincinde olmayan Sultanlar da devletin içten çökmesine sebep olmuştur.  Çalışmamızda Moğolların Anadolu topraklarını istilâ etmesinin akabinde Türkiye Selçuklu Devleti'nin yıkılmasına zemin hazırlayan önemli etkenlerden Türkmen kökenli isyanlar ve bunlara neden olan faktörler birlikte ele alınmıştır.

Anahtar kelimeler: Türkiye, Selçuklu, Türkmen, İsyan, Anadolu

Abstract:
The Seljuk State of Turkey defeated the Kharzem shah state in the Battle of Yassı Çimen in 627/1230, leading up to the destruction of this state. After the war, the Seljuk State of Turkey became a neighboring state with the Mongols. Consequently, the Mongols turned to Anatolian lands, which began to weaken, in order to carry out their invasion activities.

Turkmen revolts of religious-political or purely religious origin, which were seen in small numbers until the reign of Izzeddin Keykavus II, showed a sudden numerical increase after the reign of Keykavus II. Economic troubles were among the causes of the revolts. The main reason for the increase of Turkmen rebellions and the change of purpose can be attributed to the heavy taxes given to the Mongols after the state entering a period of regression and collapse with 634/1243 Kösedag War.

Mongol invasions while tried to tear apart the Seljuk State of Turkey from the outside; Turkmen revolts, incompetent statesmen, sultans who were unaware of the state's rule also led to the internal collapsing of the state. In our study, Turkmen origin revolts and the factors that led to the destruction of the Seljuk State of Turkey after the Mongols invaded Anatolian lands were discussed together.

Keywords: Turkey, Seljuk, Turkmen, Rebellion, Anatolia