Çatacık-Değirmendere orijinli sarıçam (Pinus sylvestris L.) tohum bahçesinde kozalak ve tohum özellikleri bakımından klonal farklılıklar
Clonal variation in cone and seed characteristics of scotch pine (Pinus sylvestris L.) seed orchard originated from Çatacık-Değirmendere
Yazar: TURGAY KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. KORHAN TUNÇTANER
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Tohum bahçesi = Seed orchard

Özet:
Bu arastırma, Eskisehir Orman Fidanlıgında yer alan, Çatacık-Degirmendere orijinlisarıçam tohum bahçesinde gerçeklestirilmistir. Arastırmada tohum bahçesinde yer alan 29adet klon arasındaki kozalak ve tohum özellikleri farklılıkları incelenmistir. Bu kapsamdakozalak özellikleri olarak; kozalak sayısı, kozalak agırlıgı ve kozalak boyutları, tohumözellikleri olarak; bir kozalaktaki tohum sayısı, dolu ve bos tohum oranı, koyu ve açık renktohum oranı, tohum boyu ve eni, kanat boyu ve eni, 100 tane agırlıgı, 1000 tane agırlıgı,çimlenme yüzdesi, çimlenme hızı ve çimlenme degerleri saptanmıstır. Arastırmasonucunda kozalak ve tohum özelliklerine göre klonlar arasında ve tepe tacı konumlarıarasında anlamlı farklılıklar tespit edilmistir. Kozalak özelliklerine ait degerler, tepe tacınınalt konumundan üst konumuna dogru artıs göstermektedir. Klonların kozalak sayısı, 22,85ile 36,89 arasında degismektedir. Ortalama kozalak sayısı 28,21 adettir. Klonların kozalaksayıları ile boy ve çap gelisimleri arasında pozitif yönde dogrusal iliski saptanmıstır.Klonların kozalak agırlıgı 11,75 gr ile 23,27 gr arasında degismektedir. Kozalak agırlıgıortalaması 16,58 gr'dır. Kozalak boyu 48,15 mm ile 65,25 mm arasında degismektedir.Kozalak boyu ortalaması 55,39 mm'dir. Kozalak eni 24,61 mm ile 33,35 mm arasındadegismektedir. Kozalak eni ortalaması 27,94 mm'dir.Klonların bir kozalaktaki tohum sayısı 28,22 ile 34,00 arasında degismektedir. Birkozalaktaki ortalama tohum sayısı 30,79'dur. Bir kozalaktaki dolu tohum sayısı ise 24,11ile 29,56 arasında degismektedir. Dolu tohum sayısı ortalaması 26,88'dir. Korelasyonanalizlerinin sonuçlarına göre bir kozalaktaki dolu tohum sayısı ile kozalak sayısı vekozalak eni arasındaki iliskiler anlamlı bulunmustur. Dolu tohum sayısı üzerinde en etkilidegiskenin klonların tepe tacı konumları olarak belirlenmistir. Dolu tohumlar genel olarakkoyu renkli tohumlardan olusmakta ve bir kozalaktaki tohum sayısının %80-85'iniolusturmaktadır. Bir kozalaktaki dolu tohum sayısı, tohum boyu, tohum eni, kanat boyu vekanat eni degerleri genel olarak alt tepe konumundan üst tepe konumuna dogru artısgöstermektedir. 1000 tane agırlıgı ise üst tepe konumuna dogru azalmaktadır. Klonlarıntohum boyu 4,85 mm ile 5,82 mm arasında degismektedir. Tohum boyu ortalaması 5,29mm'dir. Tohum eni 2,95 mm ile 3,38 mm arasında degismektedir. Tohum eni ortalamasıise 3,11 mm'dir. Tohumların kanat boyu 19,32 mm ile 23,49 mm arasında degismektedir.Kanat boyu ortalaması 21,43 mm'dir. Kanat eni 5,54 mm ile 7,03 mm arasındadegismektedir. Kanat eni ortalaması 6,20 mm'dir. Klonların 1000 tane agırlıgı ise 7,43 grile 10,82 gr arasında degismektedir. 1000 tane agırlıgı ortalaması 9,40 gr'dır. Klonlara aittohumların çimlenme yüzdesi degerleri 81,33 ile 100 arasında degismektedir. Çimlenmeyüzdesi ortalaması 95,34'dür. Çimlenme hızı 0,43 ile 13,76 arasında degismektedir.Çimlenme hızı ortalaması 5,75'dir. Çimlenme degeri ise 12,62 ile 60,68 arasındadegismektedir. Çimlenme degeri ortalaması 35,86'dır. Çoklu regresyon analizi sonucunagöre çimlenme degerine en etkili degiskenlerin çimlenme yüzdesi ve çimlenme hızı oldugusaptanmıstır. Bir kozalaktaki dolu tohum sayısı ve çimlenme degeri sonuçlarına göre en iyiklonların sırasıyla 2, 6, 17, 9, 5, 11, 25, 27, 7, 16 ve 8 nolu klonlar oldugu tespit edilmistir.Anahtar Sözcükler : Sarıçam, Tohum Bahçesi, Kozalak Özellikleri, Tohum Özellikleri,Klonal Farklılık

Abstract:
This research has been carried out in scotch pine (Pinus sylvestris L.) seed orchardestablished with the origin of Çatacık-Degirmendere at Eskisehir Forest Nursery. Thedifferences between 29 clones regarding cone and seed characteristics have beeninvestigated. In this context, as the cone properties of clones; the number of cones, theweight of cones, the width of the cones and the lenght of cones, as the properties of seed;the number of seed in one cone, the proportion of full and empty seed, the proportion ofdark and light coloured seed, the height and width of seed, the length and the width offlank, the weight of 100 seed, the weight of 1000 seed, the percentage of germination, thespeed of germination, the valuation of germination have been determined. As a result ofthis research, according to the properties of cones and seeds, significant differences werefound between the clones and the locations on the crown. The number of cone, the weightof cone, the height of cone and the width of cone are on the increase from the below part ofcrown to the above part of it. The number of the cones vary from 22,85 to 36,89. Avaragecone number is 28,21. There are linear positive correlations between the number of thecones and in their height and diameter values. The weight of cones varies from 11,75 to23,27 gr. The avarage cone weight is 16,58 gr. The height of cones varies from 48,15 mmto 65,25 mm. The avarage height of cone is 5,39 mm. The width of cone vary from 24,61to 33,35 mm. The avarage width of cone is 27,94 mm.The number of seeds of clones per cone varies from 28,22 to 34,00. The average number ofseed is 30,79. The number of full seed in a cone varies from 24,11 to 29,56. The averagenumber of full seed is 26,88. According to the correlation analysis there have been notableconnection among full seed number in a cone, the number of cones and the width of thecones. Moreover; according to the result of the regression analysis, the most effectingvariable on the number of full seed is the location of crown. Full seeds generally consistsof dark seeds and it makes up 80-85% of a cone. According to the avarage valueconcerning seed characters, the number of seeds in a cone, the length and the width of aseed, the length and the width of flank of a seed increases from low location to the upperlocation in crowns. On the contrary, the weight of 1000 seed decreases to the upperlocation. Seed length of clones varies from 4,85 mm to 5,82 mm. The avarage of seedlength is 5,29 mm. The width of seed varies from 2,95 mm to 3,38 mm. The average ofseed width is 3,11 mm. The flank lenght of the seeds varies from 5,54 mm to 7,03 mm.The average of the flank lenght is 6,20 mm. The weight of 1000 seed varies from 5,54 mmto 7,03 mm. The average weight of 1000 seed is 9,40 gr. The germination percantage ofseeds varies form 81,33 to 100. The average is 95,34. The germination speed varies from0,43 to 13,76. The average value is 5,75. The germination value varies from 12,62 to60,68. The average value is 35,86. According to multiple regression analysis the mosteffecting variable on germination value are germination percentage and germination speed.According to full seed number and germination value, the best clones have beendetermined as the clones numbered with 2, 6, 17, 9, 5, 11, 25, 27, 7, 16, 8.Key Words : Scotch Pine, Seed Orchard, Cone Characteristics, Seed Characteristics,Clonal Differences