Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı olgularda transkraniyal doğru akım uyarımı uygulamasının bilişsel işlevler üzerine etkisinin incelenmesi /
Yazar: HUZEYFE BARHAM
Danışman: PROF. DR. MEHDİYE IŞIN BARAL KULAKSIZOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocukluk döneminde yaygın görülen (prevalans~%5) ve erişkinlik döneminde devam edebilen (prevalansı~%2,5) nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB'nin belirtilerini açıklayan nöropsikolojik modellerin en popüler olanı yürütücü işlev bozukluklarıyla bu belirtileri ilişkilendiren modellerdir.
 
Araştırma sonuçları bu modelleri onaylar mahiyettedir. Bu sonuçlara göre DEHB'de yürütücü işlevlerden özellikle inhibisyon, çalışma belleği, set değiştirme ve planlama işlevlerinin bozulduğu gösterilmiştir ve bu işlevlerle ilişkili olan prefrontal korteks (PFK)'in yapısal ve fonksiyonel zafiyeti gösterilmiştir. Yakın zamanda yürütücü işlevlerin üzerine transkraniyal Doğru Akım Uyarımı (tDAU) uygulamasının olumlu etkisi olabileceğine dair öncül kanıtlar elde edilmiştir.

 Bu araştırmada sağ PFK'e anodal ve kontralateral katodal tDAU uygulamasının PFK ile ilişkili olan planlama, dikkati sürdürme, çalışma belleği ve uygunsuz uyaran inhibisyonu gibi farklı yürütücü işlevler üzerine etkisi incelenmiştir.

Yöntem: Araştırma randomize çift-kör sham -kontrollü olarak yapılmıştır. DEHB tanılı 22 katılımcıya uyarım öncesi nöropsikolojik batarya uygulanmış ve katılımcılar aktif ya da sham akımı olarak iki gruba alınmıştır. Aktif akım grubunda olanlara 20 dakika 2 miliAmper sağ PFK anodal sol PFK katodal tDAU uygulaması yapılmış ve sham akım grubunda olanlara sahte akım uygulanmıştır. Uyarımdan sonra nöropsikolojik batarya yeniden uygulanmıştır.

Bulgular: Aktif akım grubunda planlama ile ilişkili olan Londra Kulesi Tesi-toplam hamle skorları belirgin şekilde azaldı ve başlangıç zamanında artmaya yönelik anlamlılık eğilimi saptandı. İnhibisyon ile ilişkili Stroop Testi-hata sayısında azalmaya yönelik anlamlılık eğilimi saptandı. Çalışma belleği ile ilişkili Geri Sayı Menzili Testi- toplam rakam sayısında anlamlı artış saptandı. Diğer testlerde anlamlı fark saptanmadı.

Sonuç: Bu araştırmada elde edilen bulgular transkraniyal Doğru Akım Uyarımı Uygulaması'nın DEHB'nin nörobiyolojisinde önemli rolü olan yürütücü işlevlerden planlama, çalışma belleği ve inhibisyon üzerine olumlu etkisi olabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: DEHB, PFK, yürütücü işlevler, tDAU, çalışma belleği, uygunsuz uyaran inhibisyonu, planlama.

İletişim Adresi: Huthayfa.barham@gmail.com

Abstract:
Aim: Attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD) is a common neurodevelopmental disorder in children (prevalance~%5) which may persist in adulthood (~%2.5). The most popular neuropsychological models explaining symptoms of ADHD are the models which relate these symptoms to executive dysfunctions. Results of many studies have supported these models. It was reported that ADHD associated with distruption in all exective functions generally and in response inhibition, vigilance, working memory and planning functions especially.

Neuroimaging studies have revealed that ADHD had been associated with dysfunction and structural abnormalities of the prefrontal cortex (especially in the right hemisphere) which is linked to executive functions. Recently transcranial Direct current stimulation (tDCS) has been shown to have enhancing effects on executive functions.

In this study we investigated the effects of anodal tDCS over the right dorsolateral prefrontal cortex coupled with contralateral cathodal stimulation on many executive functions associated with the PFC such as planning, interference inhibition and working memory in individuals with ADHD.

Method: The study was designed as a randomised sham-controlled double-blind study.  22 participants with ADHD were included and a neuropsychological battery was administered before stimulation. Individuals in the active group were administered 30-minute 2 miliAmper anodal transcranial Direct Current Stimulation over the right dorsolateral prefrontal cortex coupled with contralateral cathodal stimulation whereas individuals in sham group were administered sham stimulation. Finally, the neuropsychological battery was administered.

Results: In the active group, the number of total moves in The Tower of London test which mainly assesses planning ability decreased significantly and a trend towards increasement in the initial time was observed. The number of non-corrected errors in Stroop test which assesses interference inhibition showed a decreasing tendency. The maximum number of digits in Digit Span Backward test which assesses the working memory increased significantly. There were no significant differences in other cognitive test scores.

Conclusion: The present study has shown the potential positive effect of tDCS on working memory, response inhibition and planning functions which have been considered to play a critical role in ADHD. 

Keywords: ADHD, PFC, executive functions, tDCS, working memory, interference inhibition, planning.
Contact: Huthayfa.barham@gmail.com