Farklı pamuk hat ve çeşitlerinin verim verim kriterleri ve tekstil sektörüne uygunluklarının belirlenmesi
Determination yield yield components and suitability of different cotton lines and varieties for textile sector
Yazar: DİLAN ALTUN
Danışman: PROF. DR. EMİNE KARADEMİR
Siirt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Lif kalitesi = Fiber quality ; Pamuk = Cotton ; Pamuklu tekstil = Cotton textile

Özet:
Pamuk bitkisi ülkemizde tekstil sektörüne hammadde sağlayan, ekonomik ve stratejik öneme sahip bir bitkidir. Dünya'da ve Ülkemizde yoğun yürütülen ıslah çalışmaları ile pamuk veriminin ve kalitesinin arttırılmasına çalışılmaktadır. Islah programlarına alınacak genotiplerin öncelikle verim ve lif kalite özelliklerinin belirlenmesi ve kontrol çeşitlere göre üstünlüklerinin saptanması gerekmektedir. Bu amaçla yürütülen çalışmada 165 adet genotip verim ve lif kalite özellikleri bakımından test edilmiştir. 
Deneme Siirt Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri bölümü deneme alanında 2019 yılında Augmented deneme desenine göre 4 blok şeklinde yürütülmüştür. Denemede 160 adet pamuk genotipi ve 5 adet kontrol çeşit (Stoneville 468, BA 119, BA 440, Edessa, Lima) olmak üzere 165 adet genotip materyal olarak kullanılmıştır. 
Çalışmada verim, bitki boyu, odun dalı sayısı, meyve dalı sayısı, koza sayısı, boğum sayısı, lif inceliği, lif uzunluğu, lif kopma dayanıklılığı, lif kopma uzaması, lif üniformite oranı, kısa lif oranı, lif sarılık değeri (+b), lif parlaklık değeri (Rd) ve iplik olabilirlik indeksi değerleri incelenmiştir. 
Çalışmada kütlü pamuk verimi yönünden en yüksek değerler MNH-786, Dpl-5540-85-subokra ve Mex 123 genotiplerinden elde edilmiş ve bu genotiplerin en yüksek kontrol çeşitten daha üstün değer gösterdikleri belirlenmiştir. Bitki boyu bakımından Deltapine 5816, Stoneville 213 ve CIM-70, meyve dalı sayısı bakımından VH 260, Stoneville 213 ve Tamcot Sphinx, koza sayısı bakımından Deltapine 905, NIAB 777, Tonia ve Stoneville 213 genotiplerinin ümitvar oldukları görülmüştür.  
Denemede yer alan genotiplerin lif inceliği 2,84 ile 5,70 mic., lif uzunluğu 23,10 mm ile 36,89 mm, lif kopma dayanıklılığı 24,11 ile 41,19 g/tex, lif kopma uzaması %4,89 ile 7,44, lif üniformite oranı %76,12 ile 88,62, lif sarılık değeri 6,17 ile 9,79, lif parlaklık değeri 70,68 ile 83,68 arasında, iplik olabilirlik indeksi ise 87,80 ile 197,80 arasında değişim göstermiştir. 
Çalışmada elde edilen bulgular verim ve lif kalite yönü ile materyalde geniş bir genetik değişkenliğin bulunduğunu, istenen özellikler bakımından ideal değerlere sahip genotiplerin ıslah çalışmalarında ebeveyn olarak kullanılabileceğini ve tekstil sektörüne uygun yeni pamuk genotiplerinin elde edilebileceğini göstermektedir.

Abstract:
Cotton plant is an economically and strategically important plant that provides raw materials to the textile industry in our country. The breeders are trying to increase the yield and quality of cotton with intensive breeding studies in the world and in our country. It is necessary to determine the yield and fiber quality characteristics of the genotypes to be included in the breeding programs and their superiority over the control varieties. In the study conducted for this purpose, 165 genotypes were tested in terms of yield and fiber quality characteristics.
The study was conducted at Siirt University Faculty of Agriculture Department of Field Crops experimental area as augmented design with four replications in 2019. In the experiment, 165 genotypes including 160 cotton genotypes and 5 control varieties (Stoneville 468, BA 119, BA 440, Edessa, Lima) were used as material.
Yield, plant height, number of monopodial branches, number of sympodial branches, number of boll, number of nodes, fiber fineness, fiber length, fiber strength, fiber elongation, fiber uniformity ratio, short fiber ratio, fiber yellowness value (+ b), fiber brightness value (Rd) and spinning consistency index values were examined.
In the study, the highest values in terms of seed cotton yield were obtained from MNH-786, Dpl-5540-85-subocra and Mex 123 genotypes and it was determined that these genotypes showed superior value than the highest control variety. Deltapine 5816, Stoneville 213 and CIM-70 in terms of plant height, VH 260, Stoneville 213 and Tamcot Sphinx in terms of number of sympodial branch, Deltapine 905, NIAB 777, Tonia and Stoneville 213 genotypes were found to be promising in terms of number of bolls.
The fiber fineness of the genotypes included in the experiment was changed between 2.84 and 5.70 mic., fiber length was 23.10 mm and 36.89 mm, fiber strength was 24.11 and 41.19 g/tex, elongation was 4.89%. to 7.44, fiber uniformity ratio 76.12 to 88.62, fiber yellowness value between 6.17 and 9.79, fiber brightness value between 70.68 and 83.68, spinning consistency index between 87.80 and 197.80.
The findings obtained in the study show that there is a wide genetic variability in the material in terms of yield and fiber quality, genotypes with ideal values in terms of desired characteristics can be used as parents in breeding studies and new cotton genotypes suitable for the textile sector can be developed.