Türkiye ve komşu uçuş bilgi bölgeleri için bütünleşik serbest rota hava sahası uygulaması ve etkileri
Effects of cross-border free route airspace implementation to Turkish and adjacent flight information regions
Yazar: İLKER AYHAN ÖZCAN
Danışman: DR. FULYA AYBEK ÇETEK
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hava Trafik Kontrol Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Benzetim = Simulation ; Hava sahası = Airspace ; Tasarım = Design ; Uçuş bilgi bölgesi = Flight information region

Özet:
Avrupa hava sahasında 2008‟den beri SESAR öncülüğünde uygulamaya koyulan 
ve giderek yayılan serbest rota hava sahası (FRA) ve bütünleşik serbest rota hava sahası
(Cross-border FRA) uygulamaları bu çalışmaya konu olmuştur. Çalışmada Türkiye 
hava sahasının en yoğun günlerinden biri olan 9 Ağustos 2019 tarihine ait AIRAC 
verileriyle oluşturulan NEST hızlı zamanlı simülasyon programının çıktıları 
kullanılmıştır. Simülasyon modelleri Türkiye ile Bulgaristan, Romanya, Ukrayna ve 
Moldova‟nın farklı kombinasyonlarda bir araya gelerek FL285 ve üzerinde Crossborder FRA uygulayacakları şekilde oluşturulmuştur. Elde edilen simülasyon çıktıları
ışığında 5 Durum değerlendirilmiştir. İlgili hava sahalarına Cross-border FRA 
uygulanması durumunda uçuş mesafesi, yakıt ekonomisi, çevresel etki gibi hususlar 
uçuş yörüngelerine ve Türkiye hava sahasına olan etkileri açısından incelenmiştir.
İncelemelerde Ukrayna hava sahasının açılmasının çevre ülkelere ve uçuşlara olan 
etkisi dikkat çekmiştir. Ukrayna hava sahasının açılmasıyla uçuş mesafelerindeki 
düşüşün yanında Türkiye hava sahasındaki katediş mesafelerinin azalması da 
gözlemlenmiştir. Ukrayna hava sahasının açık olduğu 3 Durum, analizlerde yakın 
sonuçlar vermiştir. Neticede Türkiye ve Ukrayna arasında gerçekleştirilecek Cross-border FRA operasyonlarının daha uygulanabilir olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Free route airspace (FRA) and Cross-border FRA operations, which have been 
implemented under the leadership of SESAR since 2008 in European airspace, have 
been the subject of this study. In the study, the outputs of the NEST fast-time simulation 
program, which was created with the AIRAC data of August 9, 2019, one of the busiest 
days in the Turkish airspace, were used. The simulation models have been created in 
such a way that Turkiye and Bulgaria, Romania, Ukraine and Moldova come together in 
different combinations and implement Cross-border FRA above FL285. 5 Cases were 
studied in the light of the obtained simulation outputs. In case of implementing Crossborder FRA to the regarding airspaces, issues such as flight distance, fuel economy, 
environmental impact are examined in terms of their effects on flight trajectories and 
Turkish airspace.
The effect of the opening of the Ukrainian airspace on the surrounding 
countries and flights was noticable in the studies. With the opening of the Ukrainian 
airspace the decrease in flight distances has been observed. In addition to this, a 
decrease in Turkish airspace crossing distances has also been observed. The analyzes of
3 „Ukrainian airspace open‟ Cases give close results. It has been concluded that Crossborder FRA operations to be implemented between Turkiye and Ukraine may be more 
applicable.