Şanlıurfa'da Geç Osmanlı Dönemi kamu yapıları (Mektepler ve hastaneler)
Late Ottoman Period Public buildings at Şanlıurfa (Schools and hospi̇tals)
Yazar: ELİF CEYLAN EROL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. M. FATİH MÜDERRİSOĞLU ; YRD. DOÇ. DR. BİRGÜL AÇIKYILDIZ ŞENGÜL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hastaneler = Hospitals ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kamusal mekanlar = Public places ; Misyoner okulları = Missionary schools ; Okullar = Schools ; Okullar = Schools ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Şanlıurfa coğrafi, kültürel, demografik ve ticari yapısıyla tarih boyunca önemli bir kent olmuştur. Çok sayıda medeniyetin kalıcı ya da geçici egemenliğinde kalan şehir, 1517 yılında Osmanlı hâkimiyetine girmiştir.
Eğitim açısından çok sayıda medreseye sahip olan kentte Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezileşme ve Batılılaşma politikalarına bağlı olarak 19.yüzyılda sıbyan mektepleri, iptidailer, rüştiyeler ve 20. yüzyıl başında idadiler, sanat okulları ve kız mektepleri açılmıştır. Osmanlı Devleti'nin açtığı eğitim kurumlarının yanı sıra yabancı devletlerden 19. yüzyılda Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya; 20. yüzyıl başında ise İtalya misyonerlik faaliyetleri kapsamında özellikle Ermeniler başta olmak üzere gayrimüslimler için eğitim kurumları ve sanat okulu mahiyetinde atölyeler kurmuşlardır. Ayrıca açtıkları yetimhaneler de bir nevi eğitim kurumu olarak değerlendirilmiştir. 
Sağlık alanında kentte "darüşşifa, bimaristan, şifahane" türünde bir yapı günümüze ulaşmamıştır. Bu nedenle 19. yüzyıla kadar Urfa'da sağlık sorunlarının nasıl çözüldüğüne ve sağlık binalarına dair bilgimiz yoktur. Muhtemelen yakın yerlere gidilerek ya da gezici hekimlerle, geleneksel yöntemlerle tıbbi ihtiyaçlar karşılanmıştır. 19. yüzyılda Alman misyonerler tarafından İsviçreli hekimlerin desteği ile şehirde ilk modern klinik oluşturulmuştur ve 20. yüzyıl başında bu klinik hastaneye dönüştürülmüştür. Yine 20. yüzyıl başında II. Abdülhamit döneminde Misyoner Hastanesinin yakınına kentteki ilk Osmanlı hastanesi olan Hamidiye Hastanesi inşa ettirilmiştir.
Bu çalışmada Şanlıurfa'da günümüze gelen eğitim yapılarından Köy Yatı Mektebi, Numune Mektebi, Ermeni Mektebi; sağlık yapılarından ise Millet Hastanesi ve İsviçre Hastanesi ile işlevi farklı olmasına rağmen hastane ve mektep olarak kullanılan yapılardan Basmahane ve Ermeni Yetimhanesi tez kapsamında incelenmiştir. 



Anahtar Sözcükler: : Şanlıurfa, Osmanlı, Modernleşme, 19. Yüzyıl, 20.Yüzyıl, Siyasi Tarih, Tanzimat, Mektep, Hastane, Gayrimüslim, Misyoner okulları

Abstract:
Şanlıurfa has always been a historically-important city with its geographical, cultural, demographic and commercial structure. Ruled temporarily or permanently by many civilizations throughout history, the city was finally conquered by the Ottoman in 1517.  
In the city, where there are many madrasahs, infants' schools, primary schools, high schools were founded in the 19th century and military high schools, art schools and girls' schools in the early 20th century in parallel with Ottoman centralization and westernisation policies. In addition to these, France, the USA and Germany founded schools and workshops in the 19th century and Italia in the early twentieth century for non-Muslims, especially the Armenian, within the activities of missionary. The orphanages they established were also schools. 
No hospitals have survived in Şanlıurfa. Therefore, we have no knowledge about how medical problems were treated and what kind of hospitals existed in Şanlıurfa till the 19th century. It is probable that medical needs were met by visiting hospitals in nearby places and by means of visiting doctors and traditional methods of treatment. The first modern clinic was founded by the German missionaries in the 19th century, with the support of the Swiss doctors, and this clinic was turned into a hospital in the early twentieth century. At the beginning of the 20th century, during the rule of Abdülhamit II, the first Ottoman hospital of the city, Hamidiye Hospital, was founded near the Missionary Hospital. 
This study is intended to examine the Köy Yapı School, Numune School, the Armenian School, Millet Hospital, Swiss Hospital, Basmahane, and the Armenian Orphanage in Şanlıurfa, all of which have survived till our day.  


Key Words:  Şanlıurfa, Ottoman, modernisation, 19th century, 20th century, political history, Reforms, school, hospital, non-Muslim, missionary schools.