Doğadan toplanan Festuca l. genotiplerinde morfolojik ve genetik çeşitliliğin belirlenmesi
Determinatin of morphological and genetic diversity in Festuca l. genotypes collected from the nature
Yazar: MEDİNE ÇOPUR DOĞRUSÖZ
Danışman: PROF. DR. AHMET TAMKOÇ
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Türkiye doğal florasından toplanan Festuca cinsinin 8 farklı türüne (Festuca arundinacea Schreber, F. cataonica Hack.ex Boiss, F. heterophylla Lam., F. ovina L., F. pinifolia Hack. ex Boiss Bornm, F. pratensis Huds, F. rubra L. pseudorivularis Mark.Dan ve F. valesiaca Schleich. ex Gaudin) ait 644 adet genotipte morfolojik ve genetik ilişkilerin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. 2014 yılında 19 farklı ilden toplanan materyaller sera şartlarında yetiştirilerek 2015 yılında SÜ. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Uygulama arazisine şaşırtılarak deneme kurulmuştur. 2016 yılında genotiplerin çim tipi ve ot tipi ıslah amacına yönelik 22 adet morfolojik ve tarımsal özellikleri belirlenmiştir. Bu özellikler çim kalitesi, renk, yaprak dokusu, yoğunluk, salkım oluşturma eğilimi, sonbaharda büyüme şekli, bitki boyu (cm), yaprak eni (mm), yaprak boyu (cm), yaprak alanı (cm2), salkım boyu (cm), son boğum uzunluğu (cm), bitki başına tohum verim (g), 1000 tohum ağırlığı (g), görsel biyomass, ham protein oranı (%), ADF (%), NDF (%), Ca (%), K (%), Mg (%) ve P (%)' dir. Morfolojik ve tarımsal özelliklere ait varyans analizi tabloları oluşturularak genotipler arasında önemli farklılıklar olduğu ortaya konmuş ve genotipler arasında yüksek derecede fenotipik çeşitliliğin bulunduğu gözlenmiştir. İncelenen özellikler doğrultusunda seleksiyon çalışması yapılmış ve 21 adet çim tipi, 32 adet ot tipi ve 17 adet çim-ot tipi olmak üzere toplamda 8 türe ait 70 adet Festuca genotipi ümitvar olarak belirlenmiştir.  Seçilmiş olan genotiplerde morfolojik çeşitliliği belirmek amacıyla cluster analizi yapılmış ve oluşturulan dendrogramda genotiplerin fenotipik çeşitliliğin yüksek olduğu belirlenmiştir. Genetik bakımından yakınlık ilişkisi ise ISSR-PCR yönteminin moleküler markerları kullanılarak yapılmıştır. Moleküler analizde 19 adet primer kullanılmış ve 508 adeti (% 61.35) polimorfik olmak üzere toplamda 828 adet bant elde edilmiştir. ve toplam polimorfik bant sayısı olduğu belirlenmiştir. Her iki analizin dendrogramı sonucunda genotiplerin 8 temel kümeye ayrıldığı, ancak genotiplerin genetik dendrogramı ile tür içi ve tür arası akrabalık ilişkileri ve genetik çeşitlilikleri morfolojik dendrograma göre daha net bir şekilde gözlenmiştir. Ayrıca genetik analiz sonucunda türler arası farklılık ve coğrafi farklılık da net olarak ortaya çıkmıştır.
Sonuç olarak morfolojik ve genetik çeşitliliği belirlenmiş 8 türe ait genotiplerin ileride yapılacak ıslah çalışmalarına zaman ve iş gücü tasarrufu ile katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The study was conducted in order to determine the morphological and genetical relations among 644 genotypes belong to 8 different species of Fectuca (Festuca arundinacea Schreber, F. cataonica Hack.ex Boiss, F. heterophylla Lam., F. ovina L., F. pinifolia Hack. ex Boiss Bornm, F. pratensis Huds, F. rubra L. pseudorivularis Mark.Dan and F. valesiaca Schleich. ex Gaudin) collected from Turkey natural flora. Materials collected from 19 different provinces in 2014 were grown in greenhouse and planted in the field of Department of Field Crops at Selçuk University in 2015. 22 morphological and agronomical properties were determined for breeding of turfgrass type and forage type in 2016. The properties involve turf quality, color, leaf texture, density, tendency to cluster, the shape of growth in the autumn, plant height (cm), leaf width (mm), leaf height (cm), leaf area (cm2), cluster height (cm), last internode length (cm), plant height seed yield (g), 1000 seed weight (g), visual biomass (1-9 scala), crude protein (%), ADF (%), NDF (%), Ca (%), K (%), Mg (%) and P (%). Variance analysis tables regarding with morphological and agronomical properties were performed, important differences among genotypes were revealed and high phenotypical diversity among genotypes was observed. Regarding with the determined properties, selection study was performed and 70 Festuca genotypes in 8 species involving 21 turfgrass, 32 forage crops and 17 turfgrass-forage crops were determined as promising. Cluster analysis was performed in selected genotypes for determination of morphological diversity and phenotypical diversities of genotypes were high in dendograms. Molecular markers of ISSR-PCR method were used for determination of genetical relations. 19 primers revealed 828 bands and the number of total polymorphic bands was 508 (61.35 %). In both results of dendogram analysis, genotypes had 8 clusters, but intraspecific and interspecific relations and genetical diversity were more revealed in genetical dendogram compared to morphological dendogram. In addition, genetic analysis revealed differences between species and geographical differences.
As a result, it is thought that the genotypes belonging to 8 different species will contribute breeding studies with time and labor force savings.