Aydın Efeler ilçesindeki alüviyal toprakların verimlilik durumları ve haritalanması
The fertility conditions and mapping of alluvial soils in Efeler district of Aydın
Yazar: ZEYNEP ALP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEVENT ATATANIR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Toprak, küresel ve ulusal gıda güvenliğinin sağlanmasında temel unsuru
oluşturmakta ve tüm özelliklerinin bilimsel ölçekte tanımlanması gerekmektedir. Yürütülen
çalışma ile; coğrafi bilgi sistemlerinden faydalanılarak elde edilen verilerin düzenli ve
sistemli olarak bir veri tabanında toplanması, yeni verilerle toprak değişkenlerinin izlenmesi
ve yeniden yorumlanması aşamasında kolaylıklar sağlayacaktır. Toprakların incelenen besin
elementleri açısından yeterlilik durumlarının saptanması; yeterlilik ve eksiklik seviyelerinin
ortaya konulmasına imkan verecek, gübre üretim planlaması ve yöreye göre ihtiyacı duyulan
gübrelerin çeşit ve miktarının belirlenmesinde önemli bilgi kaynağı oluşturacaktır.
Materyal ve Yöntem: Çalışılan alan için temel kartografik materyal olarak topografik
haritalar kullanılmıştır. Eşyükselti eğrileri, dereler, sulama ve kurutma kanalları gibi
topografik haritalar üzerinde yer alan veriler sayısallaştırılarak veri tabanına aktarılmıştır.
Çalışma alanı örnekleme noktaları tespiti için MAP'in uygulamasından yararlanılmıştır.
Belirlenen noktalardan iki farklı derinlikten olmak üzere toplam 100 adet toprak örneklemesi
gerçekleştirilmiştir. Laboratuvarda yapılan fiziksel ve kimyasal analiz sonuçları ArcGIS 9.3
programına veriler girilerek jeoistatiksel yöntemle dağılım haritaları oluşturulmuştur.
Bulgular: Coğrafi bilgi sisteminden yararlanılarak daha önce ki araştırmalar incelenip
yüksek doğruluk gösteren kriging interpolasyon yöntemi kullanılarak çalışma alanının
örneklenmemiş alanlarındaki her bir özelliğin değerleri tahmin edilerek haritalanmış ve
yüzde dağılım oranları tespiti yapılmıştır. Çalışma alanı alüviyal toprakların genel özellikleri
hafif alkali olup, tuzsuz, orta kireçli, organik madde içeriği az düzeyde, tınlı ve kumlu tın
bünyeye sahip fosfor, kalsiyum, sodyum ve demir değerleri fazla olup, mikro element
içerikleri bakımından Zn ve Cu yeterli düzeyde Mn değeri ise az sonuçlarına ulaşılmıştır.
Sonuç: Yürütülen çalışma ile Aydın ili Efeler ilçesindeki tarımsal potansiyeli yüksek olan
alüviyal arazilerin verimlilik durumları ortaya çıkarılmış, üretilen alansal veriler ile toprak
verimliliğini artıracak ve sürdürebilirliğini sağlayacak önerilerde bulunulmuştur. Toprakların
farklı iki derinliği için üretilmiş olan verimlilik haritaları, gelecek yıllarda yapılacak
çalışmalara katkı sağlayacak, oluşturulan veri tabanı sayesinde izlenebilirlik ve zamansal
değişimlerinin takibi mümkün olacaktır.

Abstract:
Objective: Soil constitutes the basic element in ensuring global and national food security
and all its characteristics must be defined on a scientific scale. With the conducted study;
regular and systematic collection of data obtained by using geographic information systems
in a database will simplify the monitoring and reinterpretation of soil variables with new
data. Determining the adequacy of soils regarding the examined nutrients will allow the
revelation of sufficiency and deficiency levels and will provide a significant information
source for fertilizer production planning and determining the type and quantity of fertilizers
required each region.
Material and Methods: Topographic maps were employed as the primary cartographic
material for the studied area. Data available on topographic maps, such as contour lines,
streams, irrigation, and drainage channels, were digitized and transferred to the database. The
MAP application was utilized to determine the sampling points for the study area. A total of
100 soil samples were collected from two different depths at the determined points. The
results of physical and chemical analyses performed in the lab were input into the ARCGIS
9.3 program, and distribution maps were generated using the geostatistical method.
Results: Leveraging the geographic information system, previous research was examined
and areas of the study site that hadn't been sampled were mapped by estimating the values of
each feature using the kriging interpolation method, known for its high accuracy. The
percentage distribution ratios were also established. The general characteristics of the alluvial
soils in the study area are slightly alkaline, non-saline, moderately calcareous, with a low
organic matter content. They have a loamy and sandy loam texture with high phosphorus and
calcium values, high Mg, Na, and iron values, and sufficient levels of Zn and Cu. However,
the Mn content was found to be low.
Conclusion: The study revealed the productivity conditions of alluvial lands with high
agricultural potential in the Efeler district of Aydın province. Recommendations were made
for enhancing soil fertility and ensuring sustainability using the produced spatial data. The
productivity maps generated for two different soil depths will contribute to future studies,
and the created database will allow for the tracking of traceability and temporal changes.