Istanbul'da bir aile sağlığı merkezine kayıtlı nüfusta sosyal sermaye ve sağlık davranışlarının araştırılması
Social capial and health behaviors research among a population registered to a family health center in İstanbul
Yazar: İLKER KAYI
Danışman: PROF. DR. NURAY ÖZGÜLNAR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Davranış = Behavior ; Mahalleler = Neighborhoods ; Sağlık = Health ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Sosyal sermaye = Social capital

Özet:
Son zamanlarda sağlığın sosyal belirleyicileri ve sağlıkta yaşanan eşitsizliklere yönelik araştırmalar ve politikalar artmaktadır. Sağlığın belirleyicileri olarak adlandırılan şema içinde bir ara değişken olarak işlev gören, sosyal bilimlerde dahi yeni bir olgu olan sosyal sermaye kavramı sağlık araştırmalarında giderek artan bir şekilde incelenmektedir. Sosyal sermaye insanların belirli değerlere sahip ağ yapılarına üye olmaları ve bu yapının barındırdığı kaynakların karşılıklı paylaşımı ile erişilen bir kaynak olarak tanımlanmaktadır. Bu tez çalışmasında sosyal sermayenin sağlık davranışları ile ilişkisini incelemek amaçlanmıştır.Bu çalışma kesitsel tipte bir araştırmadır. İstanbul İli, Beşiktaş İlçesi'ne bağlı bir mahallede hizmet sunan bir Aile Sağlığı Merkezi'ne bağlı 18-65 yaş arası nüfustan tabakalı sistematik örnekleme yoluyla seçilen 629 kişi üzerinde yürütülmüştür. Sosyo-demografik, sosyo-ekonomik göstergeler ile sosyal sermaye ve sağlık davranışlarını değerlendiren bir soru formu bireylere dağıtılarak özdeğerlendirme yoluyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler için ortalama, standart sapma ve yüzde oran kullanılmıştır. Sosyal sermaye soruları faktör analizi ve güvenilirlik analizi ile alt boyutlarına ayrılmıştır. Normal dağılıma uygunluk testleri sonucunda sürekli veriler için Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri, sayım verileri için Ki-Kare testi uygulanmıştır. Çok değişkenli analizler için çoklu doğrusal regresyon ve lojistik regresyon modelleri oluşturulmuştur.Araştırma grubunun 304'ü kadın, 325'i erkektir. Gecekondu ve düzenli yerleşim bölgesinde yaşayan bireyler arasında sosyo-ekonomik açıdan anlamlı farklılıklar olduğu gözlenmiştir. Sağlık davranışlarının da sosyo-ekonomik özelliklere göre farklı dağılımları olduğu belirlenmiştir. Sağlık davranışları ile Sosyal Sermaye Ölçek puanlarının ilişkisini test etmek için uygulanan çok değişkenli analizler sonucunda anlamlı ilişki gösterenler öğün atlama, yatmadan önce bir şeyler yeme içme, sağlıklı beslenme algısı, diş fırçalama, düzenli spor yapma, sağlık hizmeti alamama, tedaviye uyum, diş hekimine muayene olmadır.Sosyal sermaye, sağlık davranışları açısından sosyo-ekonomik değişkenlerle birlikte anlamlı bir etken olarak öne çıkmıştır. Sosyo-ekonomik eşitsizliklerin giderilmesine yönelik çabalara sosyal sermayeyi geliştirmeye yönelik eylemler de eklenmelidir.

Abstract:
There has been an increasing policy making and research for social determinants of health and inequalities in health. Social capital, a new concept even for social sciences funtions as an intermediate factor at the framework for health determinants and it is increasingly investigated in health research. Social capital is defined as a resource that individuals may access through membership in a structure of network with certain values and through sharing these resources reciprocally. The objective of this dissertaion is to investigate the association between social capital and health behaviors.This is a cross-sectional study that has been carried out in a neighborhood in Beşiktaş, İstanbul with individuals of age 18-65 years old. The study sample included 629 individuals selected by a statified and systematic sampling process. We collected the data with a self-reported questionnaire including items for sociodemographic and socioeconomic feautures, social capital and health behaviors. We presented the descriptive data via statistics of mean, median and standart deviation. We applied Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis Tests subsequent to the normality tests of the distribution, and Chi Square Test for the categorical data. Linear and logistic regression models were used for multivariable analysis.There were 304 women and 325 men in the sample. There was significant socioeconomic differences between the slum and well off regions. Individuals- practices of health behaviors varied due to the socioeconomic factors. Logistic regression models showed significant associations between the health behaviors such as skipping meal, eating before sleep, perception for healthy nutrition, brushing teeth, regular sports/exercise, being not able to access to health care, compliance with therapy, and dental examination.Social capital is another determinant of health behaviors together with socioeconomic variables. Efforts for decreasing socioeconomic inequalities should also include efforts to promote social capital.