Tedaviye yanıt veren iki uçlu bozukluk ile tedaviye yetersiz yanıt veren iki uçlu bozukluğu olan hastaların sosyodemografik özelliklerinin ve yaşam kalitesinin karşılaştırılması
The comparison of sociodemografic features and life quality of patients with bipolar disorder who respond to treatment and who give i̇nadequate response to treatment
Yazar: PELİN AVCU ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH ATLİ
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Tedavi = Treatment ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç:  Bu çalışmamızdaki amacımız poliklinikten veya yatarak takip edilen İki Uçlu Bozukluğu (İUB) olan hastalarda tedaviye yanıt veren ve yetersiz yanıt veren hastaları belirlemek, tedaviye yanıtı etkileyen faktörleri saptamak ve yaşam kalitelerini karşılaştırmaktır.
Gereç  ve  Yöntem:  Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dalına 2015 Ekim ile 2016 Ocak ayları arasında başvuran  18-65  yaşları  arasında  DSM- 5 ölçütlerine  göre  İki  Uçlu  Bozukluk (İUB) I veya II tanısı almış en az 2 yıldır tedavi gören 150 hasta, aydınlatılmış onamları alındıktan sonra çalışmaya dahil edildi.  Hasta seçerken en az bir yıl  idame tedavi alan  hastalar, akut mani atağında olup en az 6 hafta tedavi alan ve akut depresif  atakta olup en az 12 hafta tedavi alan hastalar değerlendirildi. Tedavi koşulu olarak da son aldığı ilaçlarının en az birinin duygudurum düzenleyicisi ve en az birinin antipsikotik ilaç olmasına dikkat edildi.  Ayaktan  ve  yatarak takip edilen toplamda 150 İki Uçlu Bozukluk tanılı hasta kesitsel olarak değerlendirilerek çalışmaya alındı, ötimik ve atak döneminde olanlar  gruplara  ayrıldı.  150 hastanın 59'u (%39.4) tedaviye yanıt verirken, tedaviye yetersiz yanıt  veren hasta sayısı 91(%60.6) olarak belirlendi. Toplamda dört grup oluşturuldu. Grup 1: Tedaviye yanıt veren ötimik dönemdeki hastalar, Grup 2: İdame tedaviye yetersiz  yanıt veren  hastalar, Grup 3: Akut manide olup tedaviye yetersiz yanıt veren hastalar  ve  Grup 4: Akut depresif atakta olup tedaviye yetersiz yanıt veren hastalar. Grup 1'deki hastaların sayısı 59 iken, Grup 2'deki hastaların sayısı 42, Grup 3'teki hastaların sayısı 32 ve Grup 4'teki hastaların sayısı 17 olarak hesaplanmıştır.  Hastalara; Onam Formu, Sosyodemografik Veri Formu, Young Mani Değerlendirme Ölçeği, Hamilton Depresyon Değerlendirme Ölçeği, Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği, Klinik Global İzlem Ölçeği(CGI), Sheehan Yetiyitimi Ölçeği, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (Whoqol-27) uygulandı. Verilerin analizinde SPSS 18. 0 istatistik paket programı kullanıldı.
Bulgular:  Çalışmamızda hastaların sosyodemografik verileri incelendiğinde yaş, cinsiyet, medeni hal, eğitim, sosyoekonomik  çalışma durumu, yaşadığı yer, suisid girişimi ve sigara kullanımı, tüm gruplarda birbirine yakın olduğu istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı saptandı (p>0.05).  Tedaviye yetersiz yanıt veren hasta gruplarında alkol ve madde kullanım öyküsünün daha fazla, aile desteğinin daha az olduğu ve istatistiksel olarak da anlamlı olduğu saptandı (p<0.05).  Gruplar arası  toplam ortalama atak sayısı, ilk atak tipinin depresif olması, yatış sıklığı ve ek tanı  istatistiksel olarak karşılaştırıldığında tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda daha fazla olduğu saptandı (p<0.05).  
Atak belirleyicisinin mevsimsel özellikte olması ve duygudurumla uyumsuz psikotik belirtilerin olması tedaviye yetersiz yanıt veren hasta gruplarında daha fazla ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu saptandı (p<0.05). Duygudurumla uyumlu psikotik belirtiler tedaviye yanıt veren hastalarda daha fazla saptandı. Tedaviye yetersiz yanıt veren hasta gruplarında tedaviye geç başlama, sık ilaç deneme, ilaç uyumsuzluğu ve ilaç bırakma öyküsü daha fazlaydı ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0.05). Hastaların kullandığı ilaçlar değerlendirildiğinde tedaviye yetersiz yanıt veren özellikle akut manik ataktaki hastalar başta olmak üzere tipik antipsikotik kullanımı (AP)  daha fazlaydı. Antidepresan (AD) ve benzodiyazepin (BZD) kullanımı ve EKT tedavisi, tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda özellikle de akut depresif ataktaki hastalarda daha yüksek saptandı ve istatistiksel olarak anlamlılık gösteriyordu (p<0.05). Hastaların ek tanıları karşılaştırldığında tedaviye yetersiz yanıt veren Grup 2, 3 ve 4 hastalarda daha fazla ek tanı saptandı. Ek tanı olarak hastalarda DSM- 5 TR tanı kriterlerine göre Yaygın Anksiyete Bozukluğu, Panik Bozukluk, Sosyal Anksiyete Bozukluğu, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Post Travmatik Stres Bozukluğu ve Alkol-Madde Kullanım Bozukluğu olduğu saptandı ve tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda ek tanı daha fazla görüldü. Tüm hasta grupları arasında YMDÖ ortalama puanı, HDDÖ ortalama puanı, HADÖ toplam ortalama puanı, HADÖ psişik ve somatik ortalama puanı, KGİ-S ortalama puanı, SYÖ-iş, sosyal, aile ortalama puanı tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda anlamlı derecede daha yüksek bulundu ve DSÖYKÖ toplam ortalama puanı, DSÖYKÖ_genel, fiziksel, ruhsal, sosyal, çevresel alan puanları daha düşük ve ulusal çevre alanında ortalama puanı daha yüksek bulundu ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0.05). 
Sonuçlar: Çalışmamızda tedaviye yanıtsızlığın öngörücüleri olarak hastaların alkol-madde kullanım öyküsü, aile desteğinin yetersiz olması, ektanı varlığı, ilk duygudurum bozukluğu epizodunun tipi, toplam duygudurum bozukluğu epizodu sayısının fazla olması, psikotik özelliklerin duygudurumla uyumsuzluğu, mevsimsel özellik göstermesi, içgörü eksikliği, hastalık belirtileri ile tanı alma arasında geçen zamanın uzun olması, ilaç uyumsuzluğu ve ilaç bırakma öyküsü sayılabilir. Bu konuda daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.  Bunlar gözönünde bulundurularak tedaviye yetersizlik öngörücülerini saptamak ve tedavi yönetiminin buna göre  yapılması gerektiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Purpose : Aim of this study is to determine medical treatment response, to detect the factors that affect medical treatment response and compare life quailities in the patients with bipolar disorder, whom followed hospitalized or outpatient.
 Materials and Methods: Between October 2015 and January 2016, 150 patients (age range 18-65) enrolled in Dicle University Psychiatry Department and whom diagnosed as Bipolar Disorder (BPD) 1 or 2 according to DSM-5 and treated at least 2 years, included into the study after consent taken.  Patients with maintain treatment for at least 1 year,  patients with treatment at least 6 months for acute mania attack and patients with treatment at least 12 weeks for acute depressive attack considered while determining patients. As the treatment condition, patient's last medications to be at least one of them is mood regulation drug and one of them is antipsychiotic drug. 150 patients followed up outpatient or hospitalized, evaluated sectionally and included into the study and grouped as euthymic patients and patients in period attack.  59 of the patients (%39.4) had good response to the treatment and 91 (%60.6) had insufficient response. Totally 4 groups constructed; Group 1: Euthymic patients with good treatment response, Group 2: Patients with insufficient response  to maintain treatment, Group 3: Patients in acute mania period with insufficient response to treatment,  Group 4: Patients in acute depressive period with insufficient response to treatment. Number of patients was 59, 42, 32, 17 in group 1, 2, 3 and 4, respectively. Consent Form, Sociodemographic Data Form, Young Mania Evaluation Scale, Hamilton Depression Evaluation Scale, Hamilton Anxiety Evaluation Scale, Clinical Global Following Scale, Sheehan Disability Scale, WHO Life Quality Scale Short From (Whoqol-27) applied to the patients. SPSS 18.0 statistical package program is used  in data analysis.
  Findings: In our study, according to examination of sociodemographic datas; there was no significant differecence between groups about age,gender,marital status,education,socio-economic working status,living place,suicid attempt and smoking status; and results were similar( p>0.05). It is determined that in patients group with insufficient treatment response, smoking and alcohol usage status were more common and there was less family support in these groups; and there was statistically significant difference (p<0.05). It is found that psychiotic symptoms compatible with mood status was more common in patients with good response to the treatment. History of starting to treatment lately, many medication trial, no adaptation to medication and leaving medication were more common in patients with insufficient response to treatment, there was significantly differecence. Evaluating drug using status,in patients with insufficient response to treatment; especially in patients with acute mania period, antipsychotic drug usage (AP) was more common. In patients with insufficient response to treatment,especially in patients with acute depression period, antidepressant (AD), benzodiazepine (BZD) usage and ECT treatment ratio were higher and there was statistically significant difference (p<0.05). Among group 2,3 and 4; in patients with insufficient response to treatment, there was more additional diagnosis. According to DSM–5 TR criterias,as additional diagnosis, common anxiety disorder, panic disorder, social anxiety disorder, obsessive-compulsive disorder,posttraumatic stress disorder and alcohol-drug usage disorder were detected and additional diagnosis were more common in patients with insufficient response to treatment. Among all patient groups; YMDO average point, HDDO average point, HADO total average point, HADO psychiotic and somatic average point,  KGI-S average point, SYO work-social-family average point were significantly higher in patients with insufficient response to treatment; and DSOYKO total average point, DSOYKO general-physical-spiritual-social-environmental area points were less; and in national environment area average point was higher. There were statistically significant difference (p<0.05).
 Discussion and Results: In our study; history of alcohol-drug usage, insufficient family support, existence of additional diagnosis, episode type of first mood disorder, more total number of mood disorder episode, mismatch of psychiotic features with mood status,seasonality, lack of insight, being long time between symptoms and diagnosis, drug incompatibility and leaving medication deemed unresponsiveness predictors. Further studies needed. We think that to detect unresponsiveness predictors and to determine treatment modalities according to that is crucial.