4-6 yaş sosyal davranış ölçeğinin geliştirilmesi ve çocukların sosyal davranışları ile ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Development of social behavior scale of 4-6 age and the analysis of the relationship between social behaviors of children and parental attitudes
Yazar: KÜBRA EKE
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE DİLEK ÖĞRETİR ÖZÇELİK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba algısı = Parents perception ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sosyal davranış = Social behavior ; Çocuk davranışları = Child behavior ; Çocuk gelişimi = Child development ; Ölçek geliştirme = Scale development

Özet:
Bu araştırma, Ankara ili sınırları içerisindeki farklı sosyoekonomik bölgelerde yaşayan (i)
4-6 yaş grubundaki çocukların sosyal davranışlarını belirlemek amacıyla kullanılabilecek
geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirilmesini, (ii) çocukların sosyal davranışları
üzerinde demografik değişkenlerin etkisinin incelenmesini ve (iii) çocukların sosyal
davranışları ile ebeveyn tutumları, aile algısı ve aile içi örüntüler arasındaki ilişkinin
incelenmesini amaçlamıştır. Araştırmanın yöntem aşamasında keşfedici sıralı karma model
benimsenmiştir. Araştırmada üç farklı çalışma grubu mevcuttur. Araştırmanın nitel verilerin
elde edilerek ölçeğin geliştirilme sürecine yönelik çalışmaların gerçekleştirildiği Çalışma
Grubu-I, alt ve üst sosyoekonomik düzeylerde, 4-6 yaş aralığında yer alan 60 çocuktan
oluşmaktadır. Nicel verilerin elde edildiği Çalışma Grubu-II, "4-6 Yaş Sosyal Davranış
Ölçeği" nin geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapıldığı 4-6 yaş aralığındaki 541 çocuktan
oluşmaktadır. Çalışma Grubu-III ise çocukların sosyal davranışları ile ebeveyn tutumları,
aile algısı ve aile içi örüntüler arasındaki ilişkinin incelenmesini amaçlandığı 4-6 yaş
aralığındaki 136 çocuk ve 136 anne-baba grubundan oluşmaktadır. Elde edilen veriler ile
gerçekleştirilen ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri, "4-6 Yaş Sosyal Davranış Ölçeği"
olarak adlandırılan ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğunu göstermiştir. Çocukların
sosyal davranışlarının; çocukların yaşına, cinsiyetine, kişilik özelliğine, kardeş sayısına,
doğum sırasına, anne-baba öğrenim durumuna, annenin çalışma durumuna ve ailenin gelir
düzeyi değişkenlerine göre farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Çocukların okul öncesi eğitime
devam süresi, anne-baba yaşı değişkenlerinin ise sosyal davranışları üzerinde anlamlı
farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir. Ek olarak bu değişkenlerden; çocuğun yaşı ve
cinsiyeti, annenin çalışma durumu, ailenin gelir düzeyi, çocuğun doğum sırası
değişkenlerinin, çocukların sosyal davranışları üzerinde yordayıcılığa sahip olduğu
sonucuna ulaşılmıştır. Çocukların aile algılarında sosyal davranışlarına göre istatistiksel
olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Çocukların sosyal davranışları ile ebeveyn
tutumları arasındaki ilişki incelendiğinde, anne tutumlarının çocukların işbirliği,
saldırganlık, liderlik, çekingenlik ve uyum davranışları ile ilişkili olduğu; baba tutumlarının
iş birliği, saldırganlık, çekingenlik ve uyum davranışları ile ilişki olduğu belirlenmiştir.
Çocukların sosyal davranışları üzerinde, annenin izin verici, otoriter ve demokratik tutumu
ile babanın demokratik tutumunun yordayıcılığa sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca
çocukların işbirliği, saldırganlık, uyum ve destek davranışları ile aile içi örüntüler arasında
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler:Okul öncesi dönem, Sosyal davranış, Ölçek geliştirme, Ebeveyn tutumu, Aile algısı, Aile içi örüntü

Abstract:
This research aims (i) to develop a valid and reliable scale that could be used to determine
social behaviors of children in the 4-6 age group, (ii) examining the effect of demographic
variables on children's social behaviors and (iii)the relationship between children's social
behaviors and parental attitudes, family perception and family patterns. In the method phase
of the study, an exploratory sequential mixed model was adopted. There are three different
study groups in the research. Study Group-I, in which studies are carried out to improve the
scale by obtaining qualitative data, consists of 60 children in the age range of 4-6 at lower
and upper socioeconomic levels. Study Group II, in which quantitative data were obtained,
consisted of 541 children aged 4-6, whose validity and reliability analyzes of "Social
Behavior Scale for Age 4-6 " were conducted. Finally, Study Group-III consists of 136
children in the 4-6 age range and 136 parents who aim to examine the relationship between
children's social behaviors and parental attitudes, family perception and family patterns.
Validity and reliability analyzes of the scale with the data obtained show that the scale called
"Social Behavior Scale for Age 4-6 " is a valid and reliable scale. Social behaviors of children
differ according to variables as age, gender, personality, siblings, birth order, parents'
education level, mother's working status and family income level. It has been determined
that the duration of pre-school education of the children and the age of parents variables do
not make a significant difference on the social behavior patterns. Additionally, it had been
found that the predictabilitiy on the children social behaviors from these variables; the age
and gender of the child, the working status of the mother, the income level of the family, the
birth order of the child. There was a statistically significant difference in the family
perceptions of children according to the children's social behaviors. When the relationship
between children's social behaviors and parental attitudes is examined, it is found that the
children's cooperation, aggression, leadership, adaptation and shyness behavioral patterns
were influenced by mothers' attitudes; and fathers' attitudes had an impact on the
cooperation, aggression, shyness and adaptation behavioral patterns. In addition, a
statistically significant difference was found between children's social behaviors and family
patterns. Key Words : Preschool period, Social behavior, Scale development, Parental
attitude, Family perception, Family pattern.