Ebû Ya'kûb es-Sicistânî ve temel görüşleri (Kitâbu'l-İftihâr örneği)
Abu Ya'qub al-Sijistani and his main views in the context of Kitab al-İftikhar
Yazar: SALİHA SARIKAYA
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER TAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Batınilik = Batıniyya ; Te`vil = Te`vil

Özet:
Bu çalışma Horasan-Maveraünnehir bölgesinde İsmâîlî davet faaliyetlerinde 
bulunmuş önemli İsmâîlî dâilerden Ebû Ya'kup es-Sicistânî'nin temel görüşlerini, 
muhtemel son eseri olan Kitâbu'l-İftihâr özelinde ele alma amacıyla yapılmıştır. Bu 
kapsamda es-Sicistânî'nin temel görüşleri; Tevhid, Nübüvvet, Vesayet, İmamet, Ahiret 
ve Te'vil başlıkları altında ele alınmıştır. 
 Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümü Horasan-Maveraünnehir 
bölgesi davet faaliyetleri ve ilgili diğer daîlere ayrılırken ikinci bölüm Ebû Ya'kup es-Sicistânî'nin hayatına, eserlerine ve temel görüşlerine ayrılmıştır.
 Es-Sicistânî'nin, görüşlerini temellendirirken ayetler ve hadisler gibi naklî delillerin 
yanı sıra yer yer aklî delillerle de temellendirmeye çalıştığı söylenebilir. Onun tüm bu 
delillendirmelerde kullandığı en önemli metodun, bâtinî te'vil metodu olduğu ve bu 
metod ile birlikte diğer muhaliflerinden farklı bir yol takip ettiği ayrıca eser boyunca 
kendisinin de temsilcisi olduğu İsmâiliyye mezhebini Ehlu'l-Hakaik olarak nitelediğini 
ve muhalifleri yeren, kendi görüşlerini yücelten bir dil kullandığını da vurgulanabilir. 
 Onun, tevhid konusunda oldukça tenzihçi bir yaklaşım içinde olduğu ve öğretisini 
kaim-mehdi inanışı üzerine bina ettiği, nübüvvet ve vesayet gibi inanç konularını ele 
alırken aslında kaim-mehdi inancına bir zemin hazırlama gayretinde olduğu ifade 
edilebilir. 
 Son olarak es-Sicistânî'nin Ahiret ile ilgili öğretilerinin geleneksel kabullerin 
oldukça dışında olduğunu bilhassa bu konuda diğer mezheplerin öğretilerinden 
ayrıştığının altını da çizmek gerekir. 

Anahtar Kelimeler: Es-Sicistânî, İsmâililik, Kitâbu'l-İftihâr, Davet, Batinî

Abstract:
This study aims to examine the basic thoughts of Abu Ya'kup al-Sijistānī, one of the 
most important Ismā'īlī da'īs who carried out missionary activities in the Khorasan-Transoxiana region, in specific to his last possible work, Kitāb al-Iftihār. In this context, 
al-Sijistānī's basic toughts are discussed under the headings of Tawhid, Nubuwwa, 
Wasayah, Imamat, Hereafter and Ta'vil. 
 The study consists of two parts, the first part of which is devoted to the activities of 
the Khorasan- Transoxiana region and other related da'ies, while the second part is
devoted to the life, works and basic toughts of Abu Ya'kup al-Sijistānī.
 It can be said that al-Sijistānī, while justifying his toughts, tried to justify them with 
intellectual evidences as well as narrative evidences such as verses and hadiths. It can 
also be emphasised that the most important method he used in all these justifications was 
the method of batinī ta'wil, and that he followed a different path from his opponents with 
this method, and that he characterised the Ismā'iliyya sect, of which he himself was a 
representative, as Ahl al-Ḥaqqaiq (people of truth) throughout the work, and that he used 
a language that denigrated the opponents and glorified his own toughts. 
 It is worth mentioning that he had a very tenzihist approach to tawhid and based his 
doctrine on the belief in kaim-mehdi, and that he actually endeavoured to prepare a 
ground for the belief in kaim-mehdi while dealing with belief issues such as nubuwwah 
and Wasayah.
 Finally, it should be noted that al-Sijistānī's teachings on the Hereafter are quite 
outside the traditional assumptions, especially in this regard, he differs from the teachings 
of other sects.

 Key Words: al-Sijistani, İsmailism, Kitab al-İftikhar, Da'wa, Batini