8.sınıf fen bilimleri ders kitabı ölçme değerlendirme etkinliklerinin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programının fen okuryazarlık yeterlik düzeyine göre incelenmesi
An examination of assessment and evaluation activities in a turkish eighth-grade science textbook, according to international student assessment science literacy proficiency levels (PISA)
Yazar: MERVE NUR GENÇ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SAMİ TOPÇU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışmada, Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu tarafından 2018-2019 öğretim yılından itibaren beş yıl süreyle tek ders kitabı olarak tüm Türkiye'de okutulması kabul edilmiş olan 8. Sınıf Fen Bilimleri ders kitabının bölüm sonu ve ünite sonunda yer alan ölçme değerlendirme etkinlikleri, PISA fen okuryazarlığı yeterlik ölçeğine göre incelenmiştir. Nitel araştırma yönteminden faydalanılan bu araştırmanın modeli betimsel tarama modeli olarak belirlenmiştir. Araştırmada PISA' nın fen okuryazarlık yeterlik ölçeğinden faydalanılarak uzman görüşlerine danışılarak doküman incelemesi yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizde istatistik paket programı olarak SPSS kullanılmış olup betimsel istatistik değerleri belirlenmiştir. Her bir maddenin karşılık geldiği yeterlik düzeyi ölçüsü olarak uzman değerlendirmelerinin modu kullanılmıştır. Temsil edilen yeterlik düzeylerinin manidarlığı için ki kare uyum testi uygulanmıştır. Araştırmada yer alan uzmanların yargıları arasındaki uyumu güvenilir bir şekilde belirleyebilmek için uzmanlar arası uyumu ifade eden, grup içi (intraclass) korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Ders kitabında 1., 2., 3., 4. düzeylerde ölçme değerlendirme etkinliklerine rastlanırken 5. ve 6. yeterlik düzeyinde neredeyse hiç bir etkinliğe yer verilmediği belirlenmiştir. Etkinliklerin yeterlik düzeylerinin ünitelere göre de farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Kitapta yer alan bölüm sonu etkinliklerinin PISA fen okuryazarlığı değerlendirme boyutlarına göre incelendiğinde ise, etkinliklerin PISA da yer alan bilgi, yeterlik ve bağlam boyutlarında oldukça yetersiz olduğu tespit edilmiştir. PISA fen okuryazarlık yeterlik ölçeğinde yer alan üst düzey becerileri geliştirebilmek için ders kitaplarının içerik ve etkinliklerinin bu doğrultuda tekrar gözden geçirilmesi gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
This study examined the assessment and evaluation activities featured at the end of each unit and chapter of an eighth-grade science course textbook. The textbook, which was approved by the Turkish Ministry of Education Board of Education and Discipline as the only textbook to be used for a period of five years starting from the 2018–2019 academic year, was examined based on the Program for International Student Assessment (PISA) science literacy proficiency scale. This quantitative study used a descriptive research design. The study employed the document analysis method, and applied the PISA science literacy proficiency scale while considering expert evaluation. Data obtained from the PISA science literacy proficiency scale were analyzed using SPSS, and descriptive statistics values were determined. The mode values of the expert opinions were used as a measure of the proficiency level corresponding to each item. Chi-Square goodness of fit test was applied to determine the significance of the adequacy level values represented. Intraclass correlation values were calculated to reliably determine  
consistency among the opinions of the experts included in this study. The study found that the textbook included activities at proficiency levels 1,2, 3, and 4; however, almost no assessment and evaluation activities were found to at levels 5 and 6. Additionally, the adequacy levels of the activities were found to differ according to the corresponding units. On examining the end-of-unit evaluation activities according to the PISA science literacy, the activities were found to be fairly insufficient in terms of knowledge, competence, and context dimensions included in the PISA. The content and activities of the textbooks are recommended to be reviewed again to develop high-level skills according to the PISA science literacy proficiency scale, and activities used to measure these high-level skills should be included in the science textbooks.