Cedit dönemi Kazan-Tatar tiyatrosu ve Galiesgar Kamal'ın piyesleri (Çeviri-inceleme)
The Kazan Tatar theater and the plays of GaliesgarKamal in the age of Jadid
Yazar: ALİ YOLDAŞ KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ŞAHAN GÜNEY
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cedit hareketi = Movement of Jadidism ; Piyes = Play ; Tatar Cedidist hareketi = Tatar Cedidist movement ; Tatar Türkleri = Tatar Turks ; Tatar Türkçesi =   ; Tatar edebiyatı = Tatar literature ; Tatarca = Tatar language ; Tiyatro oyunları = Theater plays

Özet:
Cedidizm adı verilen yenileşme hareketi pedagojik eğitim ve kültür kapsamında başlayarak Türk dünyasının sekülerleşme, kadın hakları gibi sosyal tüm alanlarına yayılmış bir akımdır. Hareketin Kazan'daki yenilikçi mollalar ile fiilî olarak başladığı ancak metodolojik altyapısının Kırım'da Gaspıralı ile kurulduğu görülmektedir. Ancak bu akım 18. yüzyıl sonlarından başlayarak 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar devam eden, toplum içerisinde yaşanan sosyal ve siyasi olaylarla doğru orantılı olarak başkalaşım geçirmiş, ideolojik ayrımlara gitmiş bir harekete dönüşmüştür.
	Söz konusu ayrımlar edebiyatın çeşitli türlerine faklı şekillerde etki etmiş ve Tatar Edebiyatı'nda çeşitli görüş akımlarını doğurmuştur. Bu akımlar edebiyattaki birçok türü de etkilemiştir. Bu türlerden biri de toplumu manipüle etme kabiliyetine sahip tıpkı dönemimizin medya yayın kuruluşları gibi güçlü bir tür olan tiyatrodur. Dönemin tiyatro türünde eser veren birçok Ceditçi aydın bulunmaktadır ancak dönem içerisindeki fikir ayrılıkları bazı aydınların yoluna devam etmesine bazılarının ise başka coğrafyalara göç ederek muhaceret edebiyatının oluşmasına zemin hazırlamıştır.
	Modern Tatar Edebiyatı'nın kurucu önderi olarak bilinen ve Tatar coğrafyasında kalarak eserlerini vermeye devam eden önemli sanatçılardan biri de Galiesgar Kamal'dır. Söz konusu araştırma Galiesgar Kamal'ın Ekim Devrimi sonrası piyeslerinin çevirisi kapsamında, Cedidizm temalarının tasnifini içermektedir. Ayrıca dönemin az bilinen ayrışmalarını aydınlatarak tiyatro türünün dönemlere göre sınıflandırılmasına da yer verilmektedir.

Anahtar Kelimeler; Galiesgar Kamal, Piyes, Cedidizm, Tatar Edebiyatı, Tatar Türkçesi

Abstract:
Jadidism is a Reform movement that started in the field of pedagogical education and culture and spread to all social areas of the Turkish world such as secularization and women's rights. The methodological basis of the movement, which is thought to have started with innovative clergy in Kazan, was laid with Gaspirali in Crimea. However, this movement has undergone transformations and ideological divisions corresponding to the social and political events experienced in society from the end of the 18th century to the second half of the 20th century.
These divisions have created different effects on various types of literature and have led to the emergence of various ideological movements in Tatar Literature. One of these genres is theater, which is a powerful form that can manipulate society like today's media organizations. There are many Jadidist intellectuals who produced works in the theater genre during the period, but the ideological differences in the period caused some intellectuals to continue on their way, while the migration of some to different regions paved the way for the formation of migration literature.
Galiesgar Kamal is one of the important writers who is known as the founding leader of modern Tatar Literature and continued to produce works during his stay in Tatar region. This research focuses on the translation of Galiesgar Kamal's plays after the October Revolution, including the classification of Jadidism themes. At the same time, it includes the classification of the theater genre according to different periods, by shedding light on the lesser-known distinctions of the period.

Keywords; Galiesgar Kamal, Play, Jadidism, Tatar Literature, Tatar Turkish