Dil ilişkileri sonucu Türkçe-Farsça yapısal benzerlik ve ortaklıklar
Turkish-Persian structural similarities and commonalities as a result of language contacts
Yazar: GÜLŞAH ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM DENİZ YILMAZ
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Benzer kelimeler = Cognate words ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil kullanımı = Language usage ; Dil sistemleri = Language systems ; Farsça = Persian ; Türkçe = Turkish ; Yapısal bütünlük = Structural integritiy ; Yapısal dil bilim = Structural linguistics ; Yapısal uyum = Structural adjustment

Özet:
Türkçede doğrudan ya da dolaylı olarak Farsçanın önemli bir role sahip olduğu görülür. Asırlar boyu tarihi, siyasi ve sosyokültürel alanda süregelen ilişkiler, farklı iki dil ailesine mensup bu dillerin dil dizgesinde derin izler bırakmıştır. Yüzyıllardır aralıksız devam eden yoğun ilişkiler neticesinde yalnız Farsçadan Türkçeye değil, Türkçeden Farsçaya da birçok kopyalama olmuştur. 

Bu çalışmayla Farsça ile Türkçe arasında yalnız söz varlığı değil, ses bilimi, biçim bilimi, söz dizimi ve anlam bilimi açısından benzerlik ve ortaklıkların olduğu görülmüştür. 

Eş zamanlı karşılaştırma yönteminin uygulandığı bu çalışmayla Türkçeye alıntılanmış Farsça, Farsçaya alıntılanmış Türkçe sözcüklerde ses bilimsel etkileşim sonucunda Farsça ve Türkçenin ünlü dizgesi bakımından birbirinden fazla etkilenmediği ancak ünsüz dizgesinin birbirine yakın olduğu, Farsça alıntıların Türkçeye kolay uyarlandığı ve her iki dilde ortak hece tiplerinin olduğu; biçim bilimsel etkileşim neticesinde her iki dilin birbirinden çok sayıda biçim birimsel yapılar kopyaladıkları, 
Farsçanın, bükümlü dil tipolojisine ait bir dil olmasına karşın ileri düzeyde eklemeli/bitişken dil özelliği gösterdiği ve Türkçeye yaklaştığı tespit edilmiştir. Söz dizimsel etkileşim sonucunda her iki dilde öğe dizilişinin benzer olduğu, öğe sırasının göreceli olarak esnek olduğu, öznenin düşürülebildiği, Türkçede en sık rastlanan Farsça söz dizimsel kopyanın ki bağlaçlı birleşik cümle yapısı olduğu, Farsçada Türkçenin etkisiyle sola dallanan söz öbeklerinin de görüldüğü tespit edilmiştir. Söz varlığı bakımından her iki dilin birbirinden ve Arapçadan önemli ölçüde sözcük kopyaladığı, her iki dilde sözcük, ilişki sözleri, deyim ve atasözü, alkış ve kargışlar bakımından 
sayısız anlam kopyaları bulunduğu; anlam bilimsel etkileşim neticesinde ise anlam 
kaymasına her iki dilde rastlandığı görülmüştür.

Abstract:
It is apparent that Persian has an important role directly or indirectly in the Turkish language. Centuries of continuous relationships, historically, politically, and socio-culturally, have left deep traces in the language system of these two languages which belong to two different language families. As a result of the intense relations that have been going on for ages, there have been many code copying not only from Persian to Turkish but also from Turkish to Persian.Throughout this study, it is noted that there are similarities and commonalities between Persian and Turkish in terms of vocabulary, phonology, morphology, syntax, and semantics.

In this study, in which the simultaneous comparison method is applied, it was 
determined that Persian and Turkish words are not affected much by each other in terms 
of the vowel system as a result of phonological interaction when Persian words are 
borrowed into Turkish and Turkish words are borrowed in Persian; however, the 
consonant structure is close in regards with these two languages, Persian loan words are 
easily adapted to Turkish, and there are common syllable types in both languages; As a 
result of the morphological interaction, it was determined that both languages copied 
many morphemes from each other. Although Persian is a language belonging to the typology of the fusional language, it has advanced agglutinative language characteristics and it is close to Turkish. As a result of the syntactic interaction, it was determined that the order of components in both languages is similar, the order of elements is relatively flexible, in both languages the subject or pronoun can be omitted and the most common copy in Turkish is the Persian compound-complex sentence structure, and the leftbranched phrases in Turkish were also noted in Persian. In terms of vocabulary, it was noted that both languages have copied words from each other and from Arabic to a great extent, and there were numerous semantic copies found in both languages in terms of words, the relations between words, idioms and proverbs, applause, and imprecation. As a result of the semantic interaction, it was noted that the semantic shift was encountered in both languages.