Enformasyon akışıyla mekana taşınan potansiyeller ve enformasyon kentleri üzerine bir okuma: İstanbul'un değerlendirilmesi
The potentials endowed upon space by information flows and an attempt to read an information city: The case of Istanbul
Yazar: SENEM KAYMAZ KOCA
Danışman: PROF. DR. TÜLİN GÖRGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mekansal değişim = Spatial change ; Mekansal farklılık = Spatial different ; Mekansal süreçler = Spatial processes ; Mekansal özellikler = Space characteristics

Özet:
Kentler ve mekanlar, tarih boyunca yaşanan toplumsal dönüşümlerin hem sonucu, hem de bu dönüşümlerin belirleyici dinamiklerinden olmuştur. Günümüzde yaşanan dönüşümü, dünya üzerinde, kentler ve mekanlar arasındaki enformasyon akışının doğurduğu hareketlilikle açıklamak mümkündür. Öyle ki, günümüzde enformasyon akışı, toplumu, toplumun dünyayı algılama biçimini, mekanı ve kenti organize etmekte ve dönüştürmektedir. Sürekli enformasyon akışının sebep olduğu dönüşüm, kentin ve mekanın içine yeni kavramlar ve potansiyeller katmaktadır.Bu noktada, tarih boyunca her dönemde, kentlerin enformasyonun aktığı, kullanıldığı, üretildiği ve dağıtıldığı merkezler olarak çalıştığı ve mekanın potansiyellerle dolu olduğu söylenebilir. Ancak, bugün, -1980 sonrası analog iletişimden dijital iletişime geçişle yaşanan değişimlerin etkisiyle,- kentlerin enformasyon akışıyla gelen her şeye ?eskisinden daha da- açık hale geldiği ve mekanın farklı potansiyellerle dolduğu belirtilmelidir ki, bu çalışma, tam da bu potansiyeller etrafında gelişir. Enformasyon akışlarıyla mekana taşınan bu potansiyeller, çalışma içerisinde `çeşitlilik', `çok anlamlılık', `dönüşüm' ve `doluluk' olarak belirlenmiştir. Bu potansiyellerle yüklenen mekanlar, `enformasyon kenti' olarak tanımlanan `günümüz kentini' doğurmuştur. Bu kent, farklı insanların, paraların, malların, teknolojilerin, politik düşüncelerin ve imajların, kısacası farklı enformasyonların karşılaşma yeridir. Günümüzde yeni bir kentin varolduğu, fakat bu kente dair kavramlar kümesinin henüz gömülü olduğu varsayımı üzerine gelişen bu çalışmanın başlıca amacı, enformasyon akışıyla mekana taşınan potansiyellerin içinde gelişen enformasyon kentine ait kavramlar kümesinin ortaya konması ve bu kentin bu potansiyelleri nasıl kullandığının tartışılmasıdır. Böylesi bir amacın ardında, enformasyon akışlarının içinde yer alan bir kent olan İstanbul'un, bu süreçten nasıl etkilendiğinin, bu potansiyelleri nasıl kullandığının ve İstanbul'un bir enformasyon kenti gibi biriktirdiğini açığa çıkarabilen bir kent olup olmadığının değerlendirilmesi yatmaktadır.Bu noktada, çalışmanın, kendi karakteri tarafından belirlenen özgün bir araştırma yöntemiyle değerlendirildiği belirtilmelidir. Bu yöntem/bakış açısı, `olumlayıcı bakış' olarak isimlendirilmiştir. `Olumlayıcı bakış', konuyu `olumlu' ya da `pozitif' bir perspektiften bakarak değil, tüm `olumlu' ve `olumsuz' sonuçlarıyla yüzleşerek değerlendirmektedir. Bu noktada, tezin amacının başka kentlerle karşılaştırma yapmak olmadığı, ancak ortaya atılan potansiyeller aracılığıyla enformasyon kenti üzerine bir sözlük ortaya koyan bir okuma biçimi önerildiği belirtilmelidir.İstanbul'un mekanlarında bu potansiyellerin izi, kentin mekansal süreçlerinin içinde yer alan dört araç üzerinden sürülmüştür: İstanbul'da `mekan üretiminin çeşitlilik potansiyeli', kenti oluşturan mimarlık `pratikler'i üzerinden, `mekanın çok anlamlılık potansiyeli', kentsel süreçlerin içinde yer alan `aktörler' üzerinden, `mekanın dönüşüm potansiyeli', kentin ?seçilmiş- `mekanlar'ı üzerinden ve `mekanın doluluk potansiyeli', kente giren `vektörler' üzerinden tartışılmaktadır. Bu araçlar aracılığıyla İstanbul'un mekansal süreçlerine dair gerçekleşen bu okuma, sonuçlar bağlamında, İstanbul adına bir `kavramsal potansiyeller haritası' ortaya koymaktadır. Bu haritanın, başka kentler adına yapılacak benzer okumalar için de uygulanabilir bir zemin oluşturacağı varsayılmaktadır.Çalışmanın sonuçları arasında, İstanbul'un farklı enformasyonların karşılaştığı bir yer olduğu; ancak, akışla gelen enformasyonu kullanabilen ve potansiyelleri kentte olumlu sonuçlar yaratacak şekilde aktüalize edebilen bir enformasyon kenti olmadığı yer almaktadır. Kentte, bu potansiyellerin açığa çıkarılması konusunda, gerilimler, çatışmalar ve tıkanmalar yaşanmaktadır.Enformasyon akışlarının ve bu akışların taşıdığı potansiyellerin `zaman'la doğrudan ilişkili olduğu düşünülerek gerçekleştirilen bu çalışmanın, İstanbul adına, bir zaman diliminde yapılan bir değerlendirme olduğu belirtilmelidir. Bugünün ara kesitinden bakılarak yapılan bu değerlendirmenin sonrasında, şüphesiz ki, gelişme devam edecektir. Ancak, gelişmelerin, ortaya atılan `kavramsal potansiyeller haritası' ile tanımlanan çerçeveye eklenmesi ve okumanın tekrarlanması ile ?yeniden- anlamlı sonuçların doğacağı ön görülmektedir.

Abstract:
Throughout history, cities have both been catalysts of social transformation, and also the products of these changes. The period of transformation we presently are in can be attributed to social mobility, which itself is the result of information flow between spaces and cities. This information flow has reached such levels as to affect changes in society, and its perception of the world. Indeed, information flow transforms and orders space, and by extension, the city. The transformation thus affected engenders new spatial paradigms, and endows the city with renewed potentials.It must be emphasized, at this point, that cities have always been centers of information; information was created, used, and disseminated in and through cities. Thus, in some respects, space has always been endowed with the abovementioned potentials. However, with the advent of digital telecommunication (in lieu of analog telecommunication), cities have become ever more receptive to information flows. This, in turn, has endowed space with new and different potentials, and it is these potentials that the present study aims to uncover. An analysis of these potentials has revealed several repetitive themes: `diversity?, `multiple meanings?, `transformation?, and `compactness?. Spaces woven with these themes, and the potentials that they entail, have together created our contemporary cities, which may be referred to as `information cities?. This city is the melting pot for different people, finances, products, technologies, political views, and images. In short, cities are places where all sorts of information converge. The primary aim of this study?which hinges on the assumption that while contemporary cities have emerged as new entities, their conceptual underpinnings have not yet made themselves manifest?is to identify these conceptual underpinnings and to uncover the ways in which information cities make use of information flows to realize their potentials. To do so, the study focuses on the city of Istanbul, which itself is at the center of information flows, and analyzes the ways in which Istanbul is affected by these flows, how the city makes use of its potential, and whether it is able to redistribute the information being accumulated, as an information city should.The research method employed by this study is somewhat unorthodox, and is born of the unique character with which the study is imbued. This methodology/view is termed the `affirmative view?. It does not imply an unduly-positive viewpoint, but rather to evaluate the case at hand by attempting to come to terms with all views be they positive or negative. Thus, the aim of this study is not to compare Istanbul to other cities, but to propose a method through which the information city can be read with the help of an `urban dictionary? and conceptual diagrams that the study aims to produce.In the spaces of Istanbul, these potentials have been gauged using four tools, all of which are part of spatial processes: `diversity potential of the production of space? as read through the `practices? of architecture in the city; `the potential for multiple meanings?, as read through the actions of `actors? who contribute to urban processes; `the transformation potential of space?, as read through the ? chosen- spaces in Istanbul; `the space?s compactness potential?, as read through incoming `vectors?. Through a close reading of Istanbul?s spatial processes using these tools, we are able to produce a `conceptual potentials map?, the assumption being that this map provides the means for similar readings for other cities.Among the findings of this study are: Istanbul is a city where many different information flows merge; however, the city is not conducive to an effective actualization of these incoming flows of information. Thus, Istanbul is not an `information city? in the true sense. Among the reasons why the city?s potentials cannot emerge is because there are tensions, clashes, and blockages.It goes without saying that this study, performed as it was at a particular point in the development of Istanbul, explicates the time-dependent nature of information flows and the potentials that these flows bring forth. No doubt, Istanbul will continue to evolve beyond that which is bracketed by this study. However, if the `conceptual potentials map? developed herein is applied to Istanbul again in any point in the future, it is my contention that new, meaningful results will be gleaned once again.