Dil ve cinsiyet ilişkisinin tiyatro oyun metinlerinde incelenmesi
Examining the relationship between language and gender in theater plays
Yazar: ÇAĞLA CANBAZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM BELKIS
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Adıvar, Halide Edip = Adıvar, Halide Edip ; Cinsiyet = Gender ; Dil = Language ; Dil eğitimi = Language education ; Kadın dili = Woman language ; Kadın yazarlar = Female writers ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays

Özet:
Feminist teorinin gelişmesi ve akademide yer bulması ile tiyatrodaki kökleşmiş yargılar sarsılmaya başlamıştır. Tiyatro metinleri feminist teori eşliğinde incelenerek tartışılmış ve yeni dil-biçim önerileri getirilmiştir. Türkiye Tiyatrosu içindeki feminist araştırmalar ise 1990'lı yıllarda başlamış ve bu araştırmalar kısıtlı bir akademik çevre etrafında varlık gösterebilmiştir. Bu tez çalışmasında oyun metinlerinde kullanılan dilin cinsiyet bağlamında tartışılması amaçlanmıştır. 
	Bu çalışmada oyun metinlerinde dil ve cinsiyetin nasıl belirdiği, benzer dönem ve olayları konu eden oyunlar eşliğinde Halide Edib Adıvar ekseninde araştırılmıştır. Araştırma için Bilgesu Erenus'un Halide (1985), Güngör Dilmen'in Hakimiyet-i Milliye Aşevi (1992), Selim İleri'nin Allahaısmarladık Cumhuriyet (1995) ve Recep Bilginer'in Savaştan Barışa Aşktan Kavgaya (1997) isimli oyunları seçilmiştir. Oyun metinleri, ilk olarak dilbilim kuramlarında kadın ve erkek dil farkı üzerine olan görüşler ışığında incelenmiş, feminist tarih ile tarihsel/biyografik bağlamda değerlendirilmiştir. 
	Araştırmanın sonucunda dil kullanımın cinsiyet ile etkileşim halinde olduğu görülmüştür. Ancak bu değerlendirme oyun dili ve oyun yazarının cinsiyeti ilişki bağlamında geçerli değildir. Oyun metinlerinde eril ve dişil olanın belirleyeni yazarın ataerkil ideoloji ile kurduğu bağdır. Oyunlarında Halide Edib Adıvar'a yer veren yazarların tarihle kurdukları ilişki, oyundaki Halide karakterinin temsiliyetinin ne yönde olacağını belirlemiştir. 
	Bu çalışma dilbilim, tarih, edebiyat gibi farklı disiplinleri feminist bir teori ışığında bir araya getirmekte, tiyatro alanında dil tartışmasına yer vermektedir. Bundan sonraki çalışmalar için, bu başlıkların farklı metinlerle, farklı teorilerle yeniden ele alınması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Dil, Cinsiyet, Temsiliyet, Halide Edib Adıvar, Dişil Yazı

Abstract:
With the development of feminist theory within the academy, the long rooted judgments in theater began to shake. Theatrical texts were discussed in the context of feminist theory and new language-form suggestions were introduced. Turkey`s theater with a feminist influence began in the 1990s, and was able to show a limited presence around academic circles. This thesis aims to discuss the language used in play texts in terms of gender and feminism.
In this study play texts by a limited circle of authors were examined in regards to how the language and gender appear. Halide Edib Adıvar is compared with the plays of similar periods and events. Bilgesu Erenus' Halide (1985), Güngör Dilmen's Hakimiyet-i Milliye Aşevi (1992), Selim İleri's Allahaısmarladik Cumhuriyet (1995) and Recep Bilginer's Savaştan Barışa Aşktan Kavgaya (1997) were selected for research purposes. The play texts were first examined in the light of the views on the difference between men and women in linguistic theories and evaluated in the context of feminist history and historical / biographical contimeext.
This study shows, that language-use interacts with gender, however, this assessment does not apply to the relationship between the language of the play and the gender of the playwright. What determines the masculine and feminine in the play texts is the author's connection with the patriarchal ideology. Halide Edib Adıvar writes in his plays about relationships established by historic constructions, but changes their representation. 
This study brings together different disciplines such as linguistics, history and literature in the light of feminist theory and discusses language in theater. For further studies, it may be suggested to reconsider these titles with different texts and theories.

Key Words: Theater, Language, Gender, Representation, Halide Edib Adıvar, Feminine Literatur