Anlam ve yapı açısından Türkçenin batı dilleriyle ilişkisi
Language contact of Turkish with european languages
Yazar: MUSTAFA SARI
Danışman: PROF. DR. HAMZA ZÜLFİKAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Anlam = Meaning ; Batı dilleri = Western languages ; Dil bilgisi = Grammar ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Kelimeler = Words ; Türkçe = Turkish ; Yabancı dil = Foreign language ; Yapısal dil bilim = Structural linguistics

Özet:
ÖZET Tezin adı "Anlam ve Yapı Açısından Türkçenin Batı Dilleri İle İlişkisi" dir. Bu çalışmada, bir giriş bölümü, dört inceleme bölümü, bir sonuç bölümü ve ekler bölümü bulunmaktadır. Giriş bölümünde, Türkçenin tarihî dönemleri, yabancı kelimeler açısından ele alınmış, Türkçedeki Arapça ve Farsça alıntıların gelişme süreci incelenmiştir. Birinci bölümde, Türkçenin batı dillerinden kelime almasının sebepleri üzerinde durulmuştur. Alıntılar da bu sebeplere göre tasnif edilmiştir. İkinci bölümde, Alıntıların söz varlığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Kaynak diller ve alıntı kelimelerin ait oldukları alanlar arasındaki ilişkiler, batı kökenli konuk kelimeler de bu bölümde araştırılmıştır. Türkçedeki alıntılar, ödünçleme şekillerine göre tasnif edilmiştir. Ayrıca bu bölümde, batı kaynaklı alıntılara Cumhuriyet'ten bugüne kadar önerilen karşılıklar ve bu karşılıkların hangi yollarla türetildiği üzerinde durulmuştur. Son olarak alıntılar, sözcük türü bakımından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, alıntıların anlam özellikleri üzerinde durulmuştur. Alıntılarda şekil ve anlam ilişkisi, alıntıların Türkçede tabulaşması, alıntılarda eş anlamlılık, anlam değişmeleri, alıntılarda anlam iyileşmesi ya da kötüleşmesi, alıntılarda anlam genişlemesi ya da daralması gibi konular incelenmiştir. Ayrıca, alıntıların Türkçeye geçtikten sonra uğradıkları değişiklikler, deyim ve atasözlerinde kullanılan alıntılar ve alıntıların Türk argosundaki yeri de araştırılmıştır.Dördüncü bölümde, batı kökenli alıntıların Türkçenin yapısını nasıl etkilediği araştırılmıştır. Alıntılar, Türkçe ve Farsça ekler bakımından değerlendirilmiştir. Batı kaynaklı ön ve son ekler ve alıntıların cinsiyet özellikleri üzerinde durulmuştur. Alıntıların Türkçede tür değişikliğine uğraması ve alıntıların kelime gruplarına etkisi gibi konular da bu bölümde incelenmiştir. Beşinci bölümde, çalışmadan çıkardığımız sonuçlar verilmiştir. Ekler bölümünde ise Türkçedeki tercüme alıntıların, 1970-1980 yıllarında ve 1980 sonrasında, batı kaynaklı alıntılara önerilen karşılıkların listesi verilmiştir.

Abstract:
ABSTRACT The name of the thesis is "Language Contact of Turkish with European Languages". The thesis divided into an introduction, four chapters, a conclusion and an appendix. In the Introduction, historical backgraund of language contact of Turkish with the languages such as Chinese, Persian, Arabic was considered. The studies on this subject up to now were described. In addition to this, Arabic and Persian borrowings were explored from the historical point of view. Karahanids Turkish, Old Anatolian Turkish and Ottoman Turkish were compared from the point of view of Arabic and Persian borrowings. In the fist chapter, the reasons for language contact of Turkish with European languages, especially, Italian, French, and English were dwelt on. We tried to answer the question of why Turkish needs borrowings from that languages. In the second chapter, how and why Turkish lexicon changes because of European loanwords was exposed. The relationships between loanwords and source languages were shown. The guest loanwords in Turkish and why some loans were exculeded from Turkish lexicon in time were examined. Additionally, the methods followed by TDK from Republic to today in finding Turkish substitutes for European loanwords were explored. Moreover which methods were popüler in which period was examined. In the third chapter, semantic properties of European loanwords in Turkish were examined. The relationships between word constructions and meaning ofborrowings, and toboo words in Turkish, semantic changes in loanwords, borrowings and proverbs in Turkish, and argot and loanwords in Turkish were all examined in this chapter. In the fourth chapter, how European languages affect Turkish word conctructions and phrases were considered. Which Turkish suffixes can be added to loan words and which European suffixes can be added to Turkish words were examined. In addition to this, European prefixes.were explored. Then, gender in borrowings was considered. Functional shifts in loans in Turkish were examined. Last but not least, changes in Turkish phrases because of borrowings were dwelt on. Conclusions extracted from the thesis were given in the chapter name Conclusion. The Appendix included loan translations in Turkish, Turkish substitutes for European loanwords in the period 1970-1980, and after 1980.