Basit kategorizasyona karşı çapraz kategorizasyonun gruplar  
arası ilişkiler üzerindeki etkisi: Ertuşi ve Pinyanişi aşiret  
grupları
Effect of cross categorization versus simple categorization on  
intergroup relations: Ertuşi and Pi̇nyanişi tribe groups
Yazar: NURİ AKDOĞAN
Danışman: PROF. DR. M. ERSİN KUŞDİL
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aşiretler = Tribes ; Grup ilişkileri = Intergroup relations ; Kendini yüceltme = Self-promotion ; Kimlik işlevleri = Identity functions ; Sosyal kimlik = Social identity ; Sosyal örgütlenme = Social organization ; Üst örgütlenme = Upper organized ; Üst-orta sınıf = Upper-middle class ; Üstün güç = Supreme power

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, aşiretler arasında evlilikler yoluyla kurulan özel bağların ve aynı 
aşiret  içindeki  kabilelerin  altında  birleştiği  aşiret  üst  grup  kimliğinin  bireylerin  birbirine yönelik  tutumları  üzerindeki  etkisini  incelemektir.  Bu  inceleme;  sosyal  kategorizasyon yaklaşımı,  çapraz  kategorizasyon  modeli,  ortak  üst  grup  kimliği  modeli,  Sosyal  Kimlik Kuramı ve Kendini Sınıflandırma Kuramı'nın sundukları kavramları kullanarak ve onların getirdiği önermeleri test ederek yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda; Kürtler arasında hala 
yaygın  bir  toplumsal  örgütlenme  biçimi  olan  aşiret  grupları  örnek  gruplar  olarak 
kullanılmıştır.  Hakkâri'nin  Yüksekova  ilçesinde  yaşayan  Ertuşi  ve  Pinyanişi  aşiret 
gruplarının iç evlilik ve dış evlilik yapmış toplam 200 mensubundan veri toplanmıştır. Şu üç 
farklı  durumda,  kişilerin  farklı  gruplara  yönelik  olumsuz  tutumlarının  düzeyleri 
karşılaştırılmıştır:  1)  Basit  kategorizasyon  durumu  (aşiret  içi  evlilik  durumu),  2)  çapraz 
kategorizasyon durumu (aşiretler arası evlilikler) ve 3) ortak üst grup kimliğinin bulunduğu 
durum.  Bulgular,  beklentileri  doğrulayacak  şekilde,  iç  evlilik  yapmış  katılımcıların  kendi 
aşiretlerini  tanımlarken  kullandıkları  özellikleri  diğer  aşireti  tanımlarken  kullandıkları 
özelliklere  kıyasla  daha  olumlu  ve  kendilerine  benzer  bulduklarını  göstermiştir.  Öte 
yandan, dış evlilik yapan aşiret üyelerinin aynı değişkenlerle ilgili puanları arasında anlamlı 
bir farka rastlanmamıştır. Ortak üst grup kimliği ise sadece kabile kimliğinin arka planda 
olduğu ve diğer aşirete karşı bir aşiret olma algısının bulunduğu aşiretler arası bağlamda 
etkisini gösterebilmiştir. Kabileler arası algının ön plana çıktığı aşiret içi bağlamda ortak 
üst  grup  kimliğinin  olduğu  ve  olmadığı  durumlar  arasında  anlamlı  bir  fark  ortaya 
çıkmamıştır.  Araştırmada  beklenilenin  aksine,  iç  grupla  özdeşleşme  düzeyinin  iç  grubu 
değerlendirmeyle  bir  ilişkisine  rastlanmamıştır  ama  dış  grubu  değerlendirme  ile  negatif 
ilişki  sergilemektedir.  Sosyal  temas  kalitesi  ve  sıklığı  çeşitli  durumlarda  iç  ve  dış  grubu değerlendirmede etkili olmuştur.



Anahtar Sözcükler:
Sosyal Kimlik Yaklaşımı, Kendini Sınıflandırma Kuramı, Basit/Çapraz Kategorizasyon,
Ortak Üst Grup Kimliği, İç/Dış Gruplar, Sosyal Mesafe, Sosyal Temas, İç/Dış Evlilik

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effects of special ties established through marriages 
between tribes and the upper tribal group identity on the attitude of individuals toward each 
other,  on  the  basis  of social  categorization  theory,  models  of  crossed  categorization,  the common  upper  group  identity  models,  Social  Identity  Theory  and  Self-Categorization 
Theory. In this direction, data was collected from the tribe groups that are still a common 
social organization form among the Kurds. Data was collected from 200 participants from 
the tribe groups Ertuşi and Pinyanşi living in Yüksekova, Hakkari, who practiced endogamy 
or exoamy marriages. The level of negative attitudes toward different groups were compared 
in  three  different  situatons  as 1)  Simple  categorization  situation  (endogamy),  2)  Crossed 
categorization  situation  (exogamy)  and  3)  Common  upper  group  identity  situation. 
Consistent  with  the  expectations,  participants  practicing  endogamy  marriages  used  more 
favorable characteristics to define their own tribes and evaluate these characteristics more 
positively compared to characteristics they used to define other tribes. On the other hand, 
there  was  no  significant  difference  between  these  variables  for  participants  practicing 
exogamy  marriages.  Common  upper  group  identity  showed  significance  only  when  the 
tribe's  own  identity  took  a  back  seat  and  when  there  is  the  perception  of  being  a  tribe against the other tribe. There was no significant difference between the conditions of having 
an  upper  group  identity  and  not  having  it  within  tribe  context.  Contrary  to 
expectations, although identifying with the in-group has no relationship with evaluating the 
in-group, it has a negative relationship with evaluating the out-group. The frequency and 
quality of social contact and social distance in various situations has a significant influence 
on assessing in-group and out groups.



Keywords:
Social Identity Theory, Self-Categorization Theory, Simple/Cross Categorization, Common
Upper Group Identity, In/Out Groups, Social Distance, Social Contact, Endogamy/Exogamy