Yüksek binalarda cephe sistemlerinin tasarım süreci: İstanbul örneği
Design process of high-rise buildings' facade systems case study: İstanbul
Yazar: MERVE TUNCA
Danışman: DOÇ. DR. FATİH YAZICIOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Giydirme cepheler = Curtain walls

Özet:
Mimarinin değişim süreci içinde günümüz mimarlığına gelinceye kadar, bu gelişim ve değişimden en çok etkilenen ögelerden ikisi yapıların yükseklikleri ve cepheleri olmuştur. Endüstrideki gelişmelerle iskelet sistem ortaya çıkınca cephe ve taşıyıcı sistem iki ayrı bina elemanı olarak farklılaşmıştır. Endüstri Devrimi ve 2. Dünya Savaşı'ndan sonra değişen koşullar, teknoloji ve malzemeler sebebiyle yüksek binaların inşası ve giydirme cephelerin kullanımı yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu değişimler sonucunda binalar karmaşıklaştıkça mimarın iş tanımında da değişim yaşanması kaçınılmaz olmuştur. 
15 milyonluk nüfusu ile dünyanın en kalabalık 20 şehri arasında yer alan ve ülke bütçesinin neredeyse yarısına sahip olan İstanbul'un nüfus yoğunluğu, yapılaşmanın orantısız büyümesi, arsaların az ve pahalı olması; kültür, eğlence turizmi, endüstri ve ekonominin merkezi olması sebebiyle yapılan yüksek binaların sayısı hızla artmaya devam etmektedir. İstanbul'un yüksek ofis ve konut binaları, Avrupa Yakası'nda, Zincirlikuyu-Maslak arasındaki Büyükdere Caddesi aksına ek olarak Şişli, Bomonti bölgesine de sıçramış durumdadır. Esenyurt bölgesinde de yüksek yapıların sayısı günümüzde oldukça artmış bulunmaktadır. Anadolu Yakası'nda ise Kozyatağı'na ek olarak Ataşehir, Ümraniye ve Kartal gibi bölgelerde de yüksek yapılar yaygınlaşmıştır.
Günümüzde her ne kadar halk, profesyoneller ve siyasiler tarafından eleştiriliyor olsa da yüksek binalar, özellikle kalabalıklaşan ve arazi sıkıntısı yaşanan İstanbul gibi büyük kentlerin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Yatay mimari ve dikey mimari söylemleri ile dikey mimariden uzaklaşma çabası başlasa bile inşa edilen yüksek binalar boş kalmamaktadır. Türkiye gelişmekte olan bir ekonomiye sahiptir ve en büyük yatırımların bulunduğu şehir İstanbul'dur. Büyük şirketler arasındaki rekabette yüksek ofis binaları prestij haline gelmiştir ve yüksek konut binalarında da talep yaratılarak satış yapılabilmesi istenmektedir. Bu nedenle firmalar farklılaşmak ve isimlerini duyurma isteği ile yüksek yapıların tasarımına ve ilk göze çarpan cephelerine de büyük önem vermeye başlamışlardır. Tasarım süreci yaratıcı bir süreçtir, iç ortam ve dış ortamı birbirinden ayıran cephe, mimari tasarım sürecinde özellikle yüksek yapılarda mimarın en zorlanacağı yapı elemanlarının başında gelmektedir.
Yukarıda da açıklandığı gibi yüksek yapılar talep oldukça inşa edilmeye devam edecektir. Yüksek yapılarla ilgili araştırmalar tasarım ve yapım süreçlerinin anlaşılabilmesi, olumlu yönlerinin geliştirilmesi ve olumsuz yönlerinin iyileştirilmesi için önemlidir. Bu nedenle yüksek yapılarla ilgili çalışmalara devam edilmelidir.
Bu tez kapsamında yüksek binaların ve kullanılan cephe sistemlerinin araştırılması ve bunların tasarım sürecinin "kavramsal"dan "uygulama"ya kadar geçirdiği aşamaların mimarlık pratiğindeki karşılığının belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada cephelerin tasarım süreci ile ilgili yeni bir yöntem veya iyileştirmeden ziyade mimarlık ofisleri ile yapılan görüşmelerle sürecin mevcut durumu resmedilmiştir. Pratik mimarlık ortamında karmaşık olan yüksek binaların mimari tasarımının ve cephe tasarımının ne şekilde ele alındığı konusunda mimarlara yol gösterici bir kaynak elde edilmesi amaçlanmaktadır.
Çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuç bölümünden oluşmaktadır.
İlk bölümde tezin konusuna giriş yapılarak tezin amacı, kapsamı ve yönteminden bahsedilmektedir. Tezin ana amacı yüksek yapılarda mimari tasarım sürecinin nasıl olduğu ve cephenin bu süreçte ne şekilde ele alındığının incelenmesidir. Yüksek yapılarda cephe sistemleri ile ilgili çok geniş bir çalışma alanı mevcuttur. Tezin daha kontrol edilebilir olması açısından çeşitli kapsamlarda daraltılması gerekmektedir. İstanbul'da yüksek yapıların yoğunlaştığı akslardan Büyükdere Caddesi inceleme alanı olarak seçilmiştir. Çalışmanın yöntemi ise sırasıyla anahtar kelimelerin belirlenerek literatür taraması yapılması, Büyükdere Caddesi aksındaki yüksek binalar haritalandıktan sonra yerinde gözleminin yapılması, bu akstaki verilerine ulaşılabilen yüksek binaların önemli görülen bilgilerinin araştırılarak envanterlerinin oluşturulması ve bu çalışmalar sonrasında bir araya getirilen bilgiler ile hazırlanan sorular ile beş adet mimarlık ofisi ile yüz yüze görüşmeler yapılması ve bu görüşmelerin çözümlenmesidir.
İkinci bölümde yüksek binaların tarihsel süreci anlatıldıktan sonra tanımlarına değinilmektedir. Yüksek yapı için evrensel olarak kabul görmüş bir tanım mevcut değildir. Ülkeye, eyalete, şehre, hatta mesleki disiplinlere (mimar, inşaat, mekanik ve elektrik mühendisleri vb.) ve yönetmeliklere göre yüksek yapı tanımı değişebilmektedir. Bu nedenle farklı kaynaklardaki yüksek yapı tanımları incelenmiştir. Daha sonra İstanbul'daki yüksek yapıların mevcut durumundan, mimari tasarım sürecinden ve yüksek binalarda bu sürecin nasıl dönüştüğünden bahsedilmektedir.
Üçüncü bölümde yüksek binalarda kullanılan strüktürel cephe ve giydirme cephelerden bahsedilmiştir. Günümüzde yüksek binalarda büyük çoğunlukla giydirme cepheler kullanıldığı için daha ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Giydirme cephe sistemleri: tanımı ve tarihi, avantaj ve dezavantajları, oluşum süreci, farklı etmenlere göre sınıflandırılmaları gibi konularda incelenmiştir. İncelenirken bu sistemlerin Türkiye'deki kullanımlarına da değinilmiştir.
Dördüncü bölümde alan çalışmasına yer verilmesinin sebebi, bu konu ile ilgili teorik bilgilerin pratikte ne şekilde kullanıldığının irdelenmek istenmesidir. Alan çalışması kapsamında öncelikle İstanbul'daki yüksek binaların artışından, yoğunlaştıkları akslardan ve bunlardan biri olan Büyükdere Caddesi'nin tarihsel gelişiminden ve bu akstaki yüksek binaların özelliklerinden bahsedilmiştir. Daha sonra mimarlarla yüz yüze görüşmelere yön verebilmek için ön çalışma yapılarak, literatür taramasından ve Büyükdere Caddesi'ndeki araştırmadan elde edilen bilgilerin ışığında mimarlara sorulacak sorular hazırlanmıştır. İstanbul'da bulunan beş ofisten mimarlar ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır ve bunlar yazıya döküldükten sonra başlıklara ayrılarak çözümlenmiştir. Daha anlaşılır olabilmesi için öznel bir dil geliştirilmesi gerektiği düşünüldüğü için akış diyagramları araştırılmıştır ve akış diyagramları oluşturularak metinlerin görselleştirmesi yapılmıştır.
Sonuçlar ve değerlendirme iki bölümde ele alınmıştır. İlk olarak, yüksek binaların mimari tasarımı ve yüksek binalarda giydirme cepheler ile ilgili yapılan literatür araştırması değerlendirilmiştir. Literatür araştırmalarında dikkat çeken noktalara değinilmiştir. İkinci olarak, Büyükdere Caddesi çalışması ve mimarlarla yüz yüze görüşmelerden elde edilen sonuçlar verilmiştir. Büyükdere Caddesi aksında seçilen yüksek binaların giydirme cephe dağılımları incelenmiştir. Mimarlarla yapılan yüz yüze görüşmelerde öne çıkanlardan bahsedilmiştir.

Abstract:
In the process of change of architecture until today's architecture, two elements were most affected by this development and change have been the height and facade of the buildings. When the skeletal system emerged with the developments in the industry, the facade and the structural system differed as two separate building elements. After the Industrial Revolution and World War II, the construction of tall buildings and the use of curtain walls became widespread due to changing conditions, technology and materials. As a result of these changes, the changes in the job description of the architect became inevitable as the buildings became more complex.
Istanbul, with its 15 million population, is among the 20 most populous cities in the world and has almost half of the country's budget. In Istanbul, the number of high-rise buildings continues to grow rapidly, due to the disproportionate growth of construction, low and expensive land, population density, and being the center of culture, recreational tourism, industry and economy. Istanbul's high-rise office and residential buildings on the European side, in addition to the Büyükdere Caddesi axis between Zincirlikuyu and Maslak, it also spread over Şişli and Bomonti regions. The number of high-rise buildings in the Esenyurt district is quite high in nowadays. In addition to Kozyatağı on the Anatolian side, it has become widespread in the regions such as Ataşehir, Ümraniye and Kartal.
Nowadays, although high-rise buildings are being criticized by the public, professionals and politicians, they have become an integral part of big cities like Istanbul, which are particularly crowded and have a shortage of land. Even if the attempts to move away from vertical architecture with the help of horizontal architecture and vertical architecture discourses begin, the constructed tall buildings are not empty. Turkey has an emerging economy and Istanbul is the city where the largest investments. In the competition among big companies, high-rise office buildings have become prestigious and they want to be able to make sales in high-rise residential buildings by creating a demand. Because of this, the companies have started to give importance to the design and the first conspicuous facades of the buildings with the desire to differentiate and to announce their names. The design process is a creative process, and the facade that separates the interior and the external environment is one of the most difficult elements for the architect in the architectural design process.
As explained above, the high-rise buildings will continue to be constructed as long as there is a demand. Studies on high-rise buildings are important for understanding design and construction processes, developing their positive aspects and improving their negative aspects. Therefore, studies on high-rise buildings should be continued.
Within the scope of this thesis, it is aimed to investigate high-rise buildings and used facade systems and to determine the equivalence of the phases of the design process from "concept" to "construction" in architectural practice. In this study, the current situation of the process was depicted by interviews with architectural offices rather than a new method or improvement related to the design process of the facades. It is aimed to provide a guide to architects about how architectural design and facade design of complex high-rise buildings are handled in a practical architectural environment.
The study consists of introduction, three main sections and a conclusion section.
In the first section, by entering the topic of the thesis, the aim, scope and method of the thesis are mentioned. The main aim of the thesis is to examine the architectural design process in high-rise buildings and how the facade is handled in this process. There is a wide range of work on facade systems in high-rise buildings and the thesis needs to be narrowed down in various scopes in order to be more controllable. Buyukdere Avenue axis was selected as the study area among the regions where high-rise buildings were concentrated in Istanbul. The method of the study respectively is determining the keywords and making a literature review, after the high-rise buildings on the Buyukdere Avenue axis were mapped, making on-site observation, creating inventory by researching the important information of the high-rise buildings that have accessible data on this axis. Then, preparing questions with the information gathered after these studies and interviewing with five selected architectural offices, and analyzing of these interviews.
In the second section, after the historical process of high-rise buildings, definitions are mentioned. There is no universally accepted definition for the high-rise building. According to the country, the state, the city and even the professional disciplines (architect, static, HVAC, and electrical engineers, etc.) and regulations, the definition of high-rise building can be changed. For this reason, the definitions of high-rise buildings in different sources were examined. High-rise building or tall building terms can be used. Then it is mentioned about the current situation of high-rise buildings in Istanbul, the architectural design process and how this process of high-rise buildings are transformed and evolved.
In the third section, structural facade systems and curtain wall systems used in high-rise buildings are mentioned. Because the facades of high-rise buildings are mostly curtain wall systems, it is discussed in more detail. Topics of curtain wall systems are definition and history, advantages and disadvantages, formation process, classifications by different factors, etc. 
In the fourth section, the reason for the case study is to examine how the theoretical knowledge related to this subject is used in practice. Within the scope of the case study, firstly, it is mentioned about the increase of high-rise buildings in Istanbul, the axis they are concentrating, and one of them is the historical development of Buyukdere Avenue and the information of high-rise buildings on this axis. Then, to direct the face-to-face interviews with architects, questions were prepared to ask architects in the light of the information obtained from the literature review and research on Buyukdere Avenue. Face-to-face interviews were conducted with the architects from five offices in Istanbul and these were analyzed by dividing into headings. Since it is thought that a subjective language should be developed in order to be more comprehensible, flow diagrams were searched and visual diagrams were created by flowcharts. 
Results and evaluation are discussed in two sections. Firstly, the literature survey on design process of high-rise buildings and curtain wall systems used in high-rise buildings were evaluated. Remarkable points of literature researches are mentioned. Secondly, the results obtained from the Buyukdere Avenue study and face-to-face interviews with the architects were given. The distribution of the curtain wall facades of the selected high-rise buildings on the axis of Buyukdere Avenue was examined. The topics that come forward from face-to-face interviews with architects are mentioned.