Dinleme motivasyonu ile dinlediğini anlama ve anlatma becerileri arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationships between listening comprehension and retelling skills with motivation
Yazar: AYŞE DİLEK YEKELER GÖKMEN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ULUSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlama = Understanding ; Dinleme = Listening ; Dinleme-anlama = Listening-understanding ; Hikaye edici metin = Narrative text ; Motivasyon = Motivation ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model

Özet:
Dinleme, bireyin sahip olduğu ilk dil becerisi olarak algılanan seslerin seçilip, işlenip analiz edildiği pek çok bilişsel işlem gerektiren bir beceridir. Bu beceride amaç anlamadır. Anlama, okunan veya dinlenilen bir metinden elde edilen yeni bilgilerin eski bilgilerle birleştirildiği anlam çıkarma işidir. Anlatma ise okunan veya dinlenen bir metinden elde edilen bilgilerin düşünme, sorgulama ve ilişkilendirme yapılarak yeniden ifade edilmesidir. Anlatım çoğu zaman anlama becerileri ölçmek için kullanılan bir strateji olsa da ister dinleme ister okuma sonrası olsun anlamanın ötesinde bir beceri olarak pek çok farklı değişkenin etki ettiği bir sözlü ve yazılı dil becerisidir. Bu araştırmada ilkokul 4. sınıfta öğrenim gören öğrencilerin dinlediğini anlatma becerileri ile dinleme motivasyonu, dinlediğini anlama ve üretici kelime bilgisi arasındaki doğrudan ya da dolaylı ilişkileri Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile test etmek amaçlanmıştır. Araştırmada dinleme motivasyonu, t-birim sayısı ve dinlediğini anlama becerileri bağımsız değişkenler, dinlediğini anlatma becerileri bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu Giresun ilinde devlet okullarında 2019- 2020 eğitim-öğretim yılında güz döneminde öğrenim görmekte olan 286 ilkokul 4. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; dinleme motivasyonu ölçeği, dinlediğini anlamaya yönelik çoktan seçmeli test ve boşluk tamamlama testi ile dinlediğini anlatma değerlendirme rubriği kullanılmıştır. Veri toplama sürecinde dinlediğini anlama ile yazılı ve sözlü anlatma becerileri için hikâye edici türde üç resimli çocuk kitabı seçilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 16 ve AMOS 22 programlarından yararlanılmıştır. Veriler betimsel, korelasyonel, ölçüm modeli, yapısal eşitlik modeli, doğrudan ve dolaylı ilişkilere yönelik aracılık testi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin (a) dinlediğini anlatma bağımlı değişkenine ilişkin oluşturulan yapısal eşitlik modeli mükemmel uyum değerleri göstermektedir ve bağımsız değişkenler bağımlı değişkendeki varyansın %67'sini açıklamaktadır, (b) dinlediğini anlama becerileri ve t birim sayıları dinlediğini anlatma becerileri ile anlamlı düzeyde ilişkili iken, dinleme motivasyonları dinlediğini anlatma becerileri ile anlamlı düzeyde ilişkili değildir, (c) dinleme motivasyonları dinlediğini anlama becerilerini ve t-birim sayılarını doğrudan ve anlamlı şekilde yordamaktadır, (d) dinlediğini anlama becerileri t-birim sayılarını ve dinlediğini anlatma becerilerini doğrudan ve anlamlı şekilde yordamaktadır,  (e) t-birim sayıları dinlediğini anlatma becerilerini doğrudan ve anlamlı şekilde yordamaktadır, (f) dinleme motivasyonları dinlediğini anlatma becerisini dinlediğini anlama becerisi aracılığıyla dolaylı olarak anlamlı şekilde yordamaktadır, (g) dinleme motivasyonu dinlediğini anlatma becerisini t-birim sayısı aracılığıyla dolaylı olarak anlamlı şekilde yordamaktadır, (h) dinlediğini anlama becerisi dinlediğini anlatma becerisini t-birim sayısı aracılığıyla dolaylı olarak anlamlı şekilde yordamaktadır, (i) yapısal eşitlik modelinde yer alan dinleme motivasyonu, dinlediğini anlama ve t-birim sayısı birlikte dinlediğini yazılı ve sözlü anlatma becerilerini geniş düzeyde etkilemektedir.

Abstract:
Listening is a skill that requires many cognitive processes, the ability of which is to select, process and analyze sounds that are perceived as the first language skill of the individual. The goal in this skill is comprehension. Comprehension is the work of making sense of new information obtained from a text that is read or listened, combined with old information. Retelling is the re-expression of the information obtained from a text that is read or listened through thinking, questioning and correlation. While expression is a strategy used to measure comprehension skills, it is an oral and written language skill that is influenced by many different variables as a skill beyond comprehension, whether listening or after reading. In this study, direct or indirect relationships between the students' retelling and listening motivation, listening comprehension and productive vocabulary were aimed to test with the Structural Equation Model. In this study, listening motivation, t-unit numbers and listening comprehension skills were evaluated as independent variables and listening retelling skills were considered as dependent variables. The research was carried out in correlational screening model. The sample consists of 286 elementary school 4th grade students studying in the public schools in Giresun at the 2019-2020 academic year. As data collection tools; listening motivation scale, multiple choice test and cloze test for listening comprehension and rubric to evaluate listening retelling were used. In the data collection process, three illustrated children's picture books were selected for students' listening comprehension, written and oral expression skills. Data were analyzed with SPSS 16 and AMOS 22. The data were analyzed by descriptive, correlational, measurement model, structural equation model, and mediation test for direct and indirect relations. According to the research results; (a) the structural equation model created for the listening retelling dependent variable shows perfect fit values and independent variables explain 67% of the variance in the dependent variable, (b) listening comprehension and t-unit numbers are significantly related to listening retelling, while listening motivations are not significantly related to listening retelling skills, (c) listening motivation directly and significantly predicted listening comprehension and t-unit numbers, (d) listening comprehension skills directly and significantly predicted t-unit numbers and listening retelling skills, (e) t-unit numbers directly and significantly predicted the listening retelling skills, (f) listening motivation predicted listening retelling through mediating role of listening comprehension,  (g) listening motivation predicted listening retelling through mediating role of t-unit numbers, (h) listening comprehension motivation predicted listening retelling through mediating role of t-unit numbers, (i) listening motivation, listening comprehension and t-unit number in the structural equation model have large effect size on oral and written retelling.