Epilepsi hastalarında kişilik özellikleri ve ilişkili etmenler
Personality traits and related factors in epilepsy patients
Yazar: ESRA YAZICI
Danışman: PROF. DR. NAZAN AYDIN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Epilepsi = Epilepsy ; Kişilik = Personality ; Kişilik testleri = Personality tests ; Mizaç = Temperament ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics

Özet:
Epilepsi beyin hücrelerinde geçici anormal elektrik yayılması sonucu ortaya çıkan bir hastalık olup beyinde bazı yapısal ve nörokimyasal değişikliklerle ilişkili olabilmektedir. Epilepsi hastalarında gerek epilepsiye yol açabilen etmenler gerekse tekrarlayan epileptik nöbetler ve epilepsi tedavisinin yol açabileceği nörobiyolojik parametreler, kişilik örgütlenmesine aracılık eden nöronal devreleri etkileyebilmektedir Epilepsi nöbetleri görülen kişilerde zamanla `epileptik kişilik' denilen bazı kişilik özelliklerinin ortaya çıkışı uzun zamandır bilinmekle birlikte kişilik yapısı daha çok subjektif özelliklerle tanımlanmakta idi.Günümüzde Cloninger ve ark. kişiliği dört mizaç ve üç karakter boyutundan oluşan psikobiyolojik boyutsal bir model oluşturmuş, Akiskal ve arkadaşları ise affektif mizaç kavramlarını yine boyutsal olarak ortaya koymuştur. Son zamanlarda araştırmacılar bu mizaç ve karakter özellikleri ve affektif mizacın genetik, biyolojik ve psikososyal yönünü araştırmakta ve birçok hastalıklarla etkileşimini ortaya koymaktadır.Bu tez çalışmasında epilepsi hastalarına ait mizaç ve karakter özellikleri ile affektif mizaç özellikleri boyutsal olarak güncel bir yaklaşımla araştırılması ve bu özellikler ile ilişkili etmenlerin belirlenmesi amaçlamıştır.Bu amaçla epilepsi hastaları ve kontrol grubu ile DSM-IV'e göre yapılandırılmış psikiyatrik görüşme yapılarak (SCID-I) mizaç ve karakteri boyutsal olarak değerlendiren TCI ve TEMS-A ölçekleri uygulanmıştır. Hastaların sosyodemografik verileri ve epilepsi verileri incelenmiş, kişilik özellikleri ile ilişkili olabilecek etmenler değerlendirilmiştir.Bu çalışmada epilepsi hastalarının zarardan kaçınma puanları daha yüksek, ödül bağımlılığı, sebat etme, kendini yönetme ve işbirliği yapma puanları daha düşük olarak tespit edilmiştir. Affektif mizaç itibariyle; epilepsi hastaları daha yüksek depresif, siklotimik, irritabl ve anksiyöz mizaç puanlarına sahip olarak bulunmuştur. Bizim çalışmamıza göre bir kişide epilepsinin varlığı; TCI özelliklerinden yüksek zarardan kaçınma puanları ve düşük sebat etme, kendini yönetme ve işbirliği yapma puanları için ayrıca affektif mizaçlar özelliklerinden yüksek depresif, siklotimik, irritabl ve anksiyöz mizaç puanları için öngördürücüdür. Epilepsi hastalarında zarardan kaçınma için nöbet tipi eşlik eden depresyon varlığı öngördürücü iken, depresif mizaç için hastalık süresi, nöbet sıklığı, epilepsiye eşlik eden depresyon; ve anksiyöz mizaç için sadece epilepsiye eşlik eden depresyon öngördürücü idi.Bu çalışma epilepside kişilik özelliklerinin ve ilişkili etmenlerin anlaşılmasına bir zemin oluşturmuştur. Kişiliğin örgütlenmesinde ve epilepsinin oluşumunda rolü olan nöronal devreler ve mekanizmalar henüz netleşmemiştir. İlerleyen çalışmalar ortak etiyolojinin belirlenmesine böylece tedavi ve hatta önleme yaklaşımlarının gelişmesine olanak sağlayabilir.

Abstract:
Epilepsy is a disorder derived from abnormal electrical discharges in brain cells and may be associated with structural and neurochemical changes in the brain. The factors that leads to epilepsy and the recurrent seizures as well as the neurobiological parameters effected by treatment of epilepsy may effect the neuronal ways that mediates organization of the personality. In patients with epileptic seizures some personality traits called `epileptic personality? is known for a while but the structure/type of personality was described rather with subjective properties.Recently the genetic, biologic and psychosocial aspects of these temperament and character traits and affective temperaments are researched and also the relationship between various illnesses and these traits are being determined by researchers. Currently Cloninger et al. developed a psychobiological model of four temperament and three character dimensions and Akiskal at al presented the concept of affective temperament also in a dimensional way.In this thesis study, we aimed to evaluate the temperament and character traits and affective temperaments of epileptic patients with recent approaches and to determine the related factors to these personality traits.Epileptic patients and controls were assessed with Structured Clinic Interview For Diagnostic and Statistical Manuel of Mental Disorders (DSM)-IV and examined by using Temperament and Charecter Inventory (TCI) and Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris and San Diego Autoquestionnaire (TEMPS-A). The sociodemografic and clinical properties of epilepsy and the relationship between personality and these properties were evaluatedIn this study the harm avoidance scores were higher and reward dependence, persistence, self directedness and cooperativeness scores were lower in epileptics than controls. In the evaluation of affective temperaments epileptic patients had higher depressive, cyclotimic, irritable and anxious temperament scores than controls. In our study existence of epilepsy was a predictor of higher harm avoidance scores and lower persistence, self directedness, cooperativeness scores in TCI and higher depressive, cyclotimic, irritable and anxious temperament scores in TEMPS-A. In epileptic patients type of seizures and existence of comorbid depression predicted higher harm avoidance scores; duration of illness, seizure frequency and existence of comorbid depression predicted depressive temperament and only comorbid depression predicted anxious temperament.This study conducted for understanding personality traits and related factors in epilepsy. The neuronal mechanisms enrolled in development of personality and epilepsy is not clear yet. Further studies may lead to determine common etiology and in this way development of treatment and even preventing approaches for epilepsy and pathological personality traits.