Topkapı Sarayı Müzesi örneklerine göre yazılı ve görsel kaynaklar ışığında 18.-19. yüzyıl saray kadın modası
Fashion of the court women?s attire of the eighteenth and nineteenth centuries in the light of written and visual sources kept in the Topkapı Palace Museum
Yazar: SELİN İPEK
Danışman: PROF. DR. BANU MAHİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Giysiler = Clothes ; Kadın giysileri = Woman clothing ; Kadınlar = Women ; Moda = Fashion ; Moda tarihi = Fashion history ; Müzeler = Museums ; Saray kumaşları = Palace fabrics ; Saraylar = Palaces ; Topkapı Sarayı = Topkapı Palace

Özet:
Batı etkileri 17. yüzyıldan başlayarak Osmanlı sanatına girmiş, artarak ağırlığını 19. yüzyılda da sürdürmüştür. Batılılaşma ilk olarak askerî kıyafetlerde başlamış, daha sonra erkek modasına ve en son olarak da kadın ve çocuk modasına yansımıştır. Kadın modasının tam anlamıyla Avrupaî bir tarza bürünmesini ve değişimini açıklığa kavuşturan belgeler arasında, dönemin terzi defterlerinin önemli bir yeri vardır. Bu defterlerin en önemli özelliği saray kadınlarının terzilere olan siparişlerini, kumaş çeşitlerini, terzi adlarını ve mühürlerini içermesi sebebiyle dönemin saraylı kadın giyimini yansıtmasıdır. Söz konusu terzi defterlerinin incelenmesi sonucunda, saray hanımlarının kalfaları aracılığıyla terzilerle irtibat kurarak siparişlerini verdikleri belirlenmiştir. Ayrıca saray hanımlarının terzilerine notlar yazarak da bağlantı kurdukları anlaşılmıştır.Tezde terzi defterlerinin dışında pusulalar, kadın dergilerindeki ilanlar ve mektuplar gibi yazılı belgeler ile minyatür, gravür, fotoğraf ve tablo gibi görsel belgeler değerlendirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, 1870'lerden sonra özellikle Fransa'dan gelen modellerin kadın elbiselerine daha çok gayrimüslim terzilerce uygulandığı belirlenmiştir. Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonundan 18. ve 19. yüzyıl saraylı kadın kıyafetlerinin seçilmiş örneklerinin bir kataloğu da desen ve model çizimleri verilerek tezde yer almıştır.

Abstract:
The western culture had started to influence the Ottoman art during the seventeenth century and its influence massively increased during the eighteenth and nineteenth centuries. Initially, westernization entered firstly into Ottoman military attire, subsequently it had its reflections in the men?s fashion and then in women?s and children?s fashions. The tailors? account-books are the most important documents that give evidence about women?s fashion, transforming into Western style and emergence of one-piece dresses and two-piece dresses, made up of a skirt and a jacket. These account-books are particularly outstanding because they provide information about the orders of court ladies, fabric varieties, tailors? names, seals and women?s fashion of the time, harem women?s attire and their lives. According to the data obtained from these account-books, court ladies contacted with tailors through their assistants (kalfa) and also wrote them notes for communicating.The present study analyses written documents such as notes, publicities in women?s magazines, letters and visual documents such as miniatures, engravings, photographs and paintings besides tailors? account-books. The research has revealed that after 1870?s new styles, coming especially from France, were seamed by non-Muslim tailors. This study also includes a catalogue of selected court women?s dresses, dating to eighteenth and nineteenth centuries, from the Topkapı Palace Museum collection, presenting their style and pattern drawings.