Klasik tefsirler ışığında Rûm suresinin yorumu
Interpretation of the surah ar-Rum in the light of classical exegesis
Yazar: HİLAL BAŞAK KARAKAŞ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN YAŞAR
Uşak Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Delil = Evidence ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Rum suresi = Rum sura ; Tefsir = Commentary ; Tevhid = Tevhid ; Yorumlama = Interpretation ; İran = Iran ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada Rûm suresi, ana konuları bağlamında incelenmiştir. Bir giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşan çalışmanın girişinde; araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları anlatılmıştır. İlk bölümünde Rûm suresinin adı, nâzil olduğu yer, nüzûl sebebi gibi hususlarda genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümünde surenin ihtiva ettiği temel konular üzerinden bir tasnife gidilmiştir. Öncelikli olarak, dönemlerinin iki büyük imparatorluğu olan Doğu Roma İmparatorluğu ile İran Devleti arasında yüzyıllar boyunca süren savaşların son dönemine atıf yapılan ilk ayetler ele alınmıştır. Doğu Roma'nın İran karşısında yenilgiye uğradığı, fakat yakın bir zaman sonra bu durumun tersine dönerek galibiyet elde edeceklerinin haber verildiği söz konusu ayetler; Kur'ân'ın Allah tarafından gönderilmiş olduğunun delili ve Hz. Muhammed'in peygamberliğinin açık ispatlarından olması yönüyle ele alınmış, müfessirlerin konuyla ilgili görüşleri aktarılmıştır. Savaşın tarihsel seyri incelenerek Müslümanların ve müşriklerin bu savaşta taraftar oluşlarındaki temel sebepler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla beraber, inanç faktörünün toplumların birbirlerini desteklemesindeki etkisi tartışılmıştır.
Rûm suresinin ihtiva ettiği temel konular çerçevesinde isbât-ı vâcib, tevhid ve ahiret kavramları da çalışmanın son bölümünde yer almaktadır. Bu temel konular, Rûm suresi örnekliğinde, klasik ve çağdaş dönem müfessirlerinin görüşlerinden istifade edilerek, günümüze bakan yönleri de ortaya konulmak suretiyle işlenmiştir. Çalışmanın sonuç kısmı ise sureden çıkarılabilecek temel prensipleri ve elde edilen bulguları içermektedir. 

Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Rûm Suresi, Doğu Roma İmparatorluğu, İran Devleti, Delil, Tevhid, Ahiret

Abstract:
In this study, the Surah Ar-Rum was examined in the context of its main subjects. In the introduction of our study, which consists of an introduction, two sections and a result; the subject, purpose, method and sources of our research were explained. In the first part, general information was given on issues such as the name of the Surah Ar-Rum, the place where it was sent down and the reason for its sending. In the second part, a classification was made based on the basic issues that the surah contains. Firstly, the first verses referring to the last period of centuries of wars between the two great empires of their era, the Eastern Roman Empire and Iranian State, were focused on. The verses in question, which are telling that the Eastern Roman were defeated against the Iranian, but soon they will achieve victory by reversing this situation, were examined in terms of the proof that the Qur'an was sent by Allah and a clear evidence of Muhammad's Prophethood. Additionally, the opinions of the commentators on the subject were conveyed. By examining the historical course of the war, it was tried to determine the main reasons why Muslims and polytheists chose sides in this war and the effect of belief factor on societies supporting each other was discussed.
The concepts of oneness, the hereafter and proving Allah's existence (isbât-ı vâcib) were also included in the last part of our study within the framework of the basic issues covered by the Surah Ar-Rum. These basic issues were examined in the example of Surah Ar-Rum, using the views of the commemorators of the Classical and Modern period, as well as revealing aspects of the present day. The conclusion part of our study includes the basic principles that can be deduced from the surah and the findings obtained.

Keywords: The Qur'an, Tafsir, Surah Ar-Rum, Eastern Roman Empire, Iranian State, Evidence, Tawhid, The Hereafter