Kilis'te dinî mûsikî
Religious music in Kilis
Yazar: YUNUS ASLAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKPINAR
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Din dışı müzik = Secular music ; Dini müzik = Religious music ; Kilis = Kilis ; Müzik = Music ; Müzik toplulukları = Music ensembles ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Türk tasavvuf musikisi = Turkish mysticism music

Özet:
Bu çalışmanın konusu, Kilis yöresine ait mûsikî kültürünün "Dinî Mûsikî" perspektifinden incelenmesidir. Çalışmamızın giriş kısmında Kilis şehir kimliğine ve mûsikî kültürüne değinilmiştir. Çalışmanın öncelikli hedefi, "Türk Din Mûsikîsi" formlarının Kilis'e özgü güfte, beste, icrâ veya uygulama içerenlerini kayıt altına alarak kalıcılığını sağlamak ve "Kilis Dinî Mûsikisî"ne katkıda bulunmuş mûsikîşinas şahsiyetleri tanıtmaktır. 
1995 yılında il statüsüne kavuşan Kilis'in, mûsikî kültürü açısından sahip olduğu birikim her dönem korunmaya çalışılmıştır. Özellikle mûsikîye ilgi duyan şahısların bireysel çabaları, Kilis'te Dinî Mûsikî birikiminin sonraki nesillere aktarılması adına önemli bir unsur olmuştur. Kilis'te tanınan bir isim olan Şeyh Abdullah Sermest Efendi'nin tekkede dinî eğitimin yanında vermeye çalıştığı mûsikî eğitimi, divân şairi Bekir Vahid Efendi'nin câmi görevlileri ve halktan gönüllülerle yaptığı makam ve usûl dersleri bu bireysel çabalara örnek gösterilebilir. İlk dönemlerde evlerde beste ve şarkı şeklinde, câmilerde Ezan, Dua, Salâ, Tekbir şeklinde, tekkelerde İlâhî ve Nefes şeklinde, köylerde ise türkü ve uzun hava şeklinde yeşertilmeye çalışılan mûsikî sevgisi, ilerleyen dönemlerde ortaya konulan güfte ve bestelerle Kilis'in sanat ve kültür mirasında yerini almıştır. Bu mirasın korunmasına katkı sunmak adına, çalışmanın konu sınırları içerisinde "Kilis Dinî Mûsikîsi'ne dair elde edilen materyaller titizlikle incelenmiş ve tasnif edilmiştir. Özgünlüğü tespit edilen formlar, kavramsal boyutta tanımlandıktan sonra Kilis örnekleri paylaşılmıştır. Paylaşılan örneklerin orijinalliğinin bozulmamasına özen gösterilmiştir. Çalışmada biyografilerine yer verilen mûsikîşinas şahsiyetlerin hayatta olanlarıyla yapılan kişisel görüşmelerle hem icrâ örnekleri edinme hem de mûsikî kültürünü tanıma adına kendilerinden istifade edilmiştir. 
Çalışmamız neticesinde "Kilis'te Dinî Mûsikî"nin özellikle "Câmi Mûsikîsi" başlığında zengin bir birikime sahip olduğu tespit edilmiştir. "Tekke Mûsikîsi" başlığında ise bazı formlarda Câmi Mûsikîsi ile ortak icrâlara rastlanmış fakat Câmi Mûsikîsi'ne nazaran hitap ettiği kitlenin sınırlı kaldığı kanısına varılmıştır.

Abstract:
The subject of this study is the examination of the musical culture of the Kilis region from the perspective of "Religious Music". In the introductory part of our study, the city identity and musical culture of Kilis has been mentioned. Primary objective of the study is to ensure the permanence of the "Turkish Religious Music" forms by recording the lyrics, compositions, performances or practices specific to Kilis, and to introduce musical personalities who contributed to "Kilis Religious Music".
Having attained the status of a province in 1995, Kilis's musical culture has always been tried to be preserved in every term. The individual efforts of people who are especially interested in music have been an important element in order to transfer the accumulation of Religious Music in Kilis to next generations. The musical education that Sheikh Abdullah Sermest Efendi a well-know name is Kilis, tried to give in addition to the religious education in the lodge; divan poet Bekir Vahid Efendi's maqam and method lessons whit mosque officials and volunteers from the public can be given as examples of these individual efforts. In the early periods, the love of music which was tried to be cultivated in the form of compositions and songs in homes, in the form of Azan, Dua, Sala, and Tekbir in mosques, in the form of Divine and Nefes in dervish lodges, and in the form of folk songs and long air in the villages, has taken its place with the lyrics and compositions produced in the later periods has become a part of Kilis's artistic and cultural heritage. In order to contribute to the preservation of this heritage, the materials obtained on the "Religious Music of Kilis" have been meticulously examined and classified within the scope of the study. After the forms whose originality was determined were defined in the conceptual dimension, examples of Kilis were shared. Care was taken not to spoil the originality of the shared samples. Personal interviews whit the alive of musical personalitles whose biographies are included in the study were benefited to obtain examples of performance and to get to know musical culture.
As a result of our study, it has been determined that "Religious Music in Kilis" has a rich accumulation especially in the title of "Mosque Music". In the title of "Tekke Music", on the other hand, in some forms, joint performances with the Mosque Music were found, but it was concluded that the audience it addressed was limited compared to the Mosque Music.