Çölyak hastalarında anti endomisyum, anti gliadin ve anti transglutaminaz serolojik testlerinin laboratuar parametreleri ve biyopsi bulguları ile ilişkisi /
Yazar: ELİF ULUSOY DEMİR
Danışman: PROF. DR. ELİF YORULMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH), genetik olarak duyarlı kişilerde görülen, gluten ve prolaminlerinin tüketilmesiyle oluşan ince bağırsak mukozasının kronik inflamasyonu ve atrofisi ile kendini gösteren bir otoimmün enteropatidir. Tanıda altın standart endoskopik biyopsidir. Birçok çalışmada serolojik testlerin tanıda katkısı ortaya konulmuştur ve kliniklerde sadece tanı amaçlı kullanılırken klinik seyirde, laboratuar testlerinde ve mukozal hasar derecesinde ne kadar etkin bir belirteç olduğu henüz netleşmemiştir. Biz çalışmamızda serolojik tanı testlerinden anti endomisyum (AE) IgA, anti gliadin (AG) IgA ve doku transglutaminaz (TG) IgA antikorlarının laboratuar testleri ve mukozal hasarı gösteren Marsch skoru ile ilişkisini saptamayı amaçladık.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 2015-2023 seneleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gastroenteroloji polikliniklerine başvuran 18 yaş üstü, total IgA seviyesi normal olan, viral hepatit markerları negatif olan ve karaciğer testlerinde yükseklik yapabilecek başka hastalığı olmayan 138 çölyak hastası dahil edildi. Marsch skoru '0' olan hastalar tanı kesinliği şüphesinden dolayı çalışmaya alınmadı. Hastaların demografik özellikleri, serolojik tetkikleri, laboratuar parametreleri ve endoskopik biyopsideki hasara göre derecelendirilen Marsch skorları retrospektif olarak incelendi. İstatistiksel olarak p<0,05 değeri anlamlılık olarak kabul edildi.

Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 138 hastanın yaşı 18-72 aralığında idi. Ortalama yaşları 33,5'ti. Hastaların %67,4'ü kadın %32,6'u erkek idi. %21'inde ek otoimmün hastalık mevcuttu. AE IgA %59,1, AG IgA %61, TG IgA %72,4 oranında pozitif saptandı. Marsch skoru dağılımı %16,7'sinde evre 1, %12,3'ünde evre 2, %20,3'ünde evre 3A, %18,8'inde evre 3B, %2,2'sinde evre 4 ve %29,7 ile evre 3C en yüksek oranda idi. Üç antikor ile Marsch skoru arasında anlamlı fark bulundu (p<0,05). AE IgA ile hemoglobin düşüklüğü (p<0,0001), trombosit yüksekliği (p=0,007), transaminaz yüksekliği (AST p<0,0001 ve ALT p=0,002), folik asit düşüklüğü (p=0,02), vitamin D eksikliği (p=0,005), albümin düşüklüğü (p=0,04), CRP yüksekliği (p<0,0001), sedimentasyon yüksekliği (p<0,0001), TDBK yüksekliği

(p<0,0001) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. AG IgA ile hemoglobin düşüklüğü (p=0,01), AST yüksekliği (p=0,009), vitamin B12 düşüklüğü (p=0,04), folik asit eksikliği (p=0,03), vitamin D eksikliği (p=0,03) arasında anlamlı fark bulunmuştur. TG IgA ile transaminaz yüksekliği (AST p<0,0001 ve ALT p=0,004), sedimentasyon yüksekliği (p=0,04), albumin düşüklüğü (p=0,03), vitamin D eksikliği (p=0,008) ve folik asit düşüklüğü (p=0,01) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur.

Sonuç: Çalışmamızda çölyak serolojik testleri ile endoskopik biyopsi ve birçok laboratuar parametresi arasında anlamlı ilişkili bulunmuştur. Çölyak hastalığının tanı ve takibinde serolojik testler, endoskopik biyopsi ve laboratuar parametrelerinin birlikte değerlendirilmesi fayda sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Anti endomisyum IgA, Çölyak hastalığı, Doku transglutaminaz IgA, Marsch skoru

Abstract:
Introduction and Purpose: Celiac disease (CD) is an autoimmune enteropathy in genetically susceptible individuals characterized by chronic inflammation and atrophy of the small intestinal mucosa caused by the consumption of gluten and its prolamins. The gold standard for diagnosis is endoscopic biopsy. Many studies have demonstrated the contribution of serologic tests in the diagnosis and while they are used only for diagnostic purposes in clinics, it is not yet clear how effective a marker they are in the clinical course, laboratory tests and the degree of mucosal damage. In our study, we aimed to determine the relationship between anti endomysium (AE) IgA, anti gliadin (AG) IgA and tissue transglutaminase (TG) IgA antibodies, which are among the serologic diagnostic tests, with laboratory tests and Marsch score indicating mucosal damage.

Materials and Methods: In our study, 138 celiac patients over the age of 18 who were admitted to the Gastroenterology outpatient clinics of Health Sciences University Bağcılar Training and Research Hospital and Health Sciences University Gaziosmanpaşa Training and Research Hospital between 2015 and 2023, with normal total IgA levels, negative viral hepatitis markers and no other disease that could cause elevated liver tests were included. Patients with a Marsch score of '0' were excluded from the study due to suspicion of diagnostic certainty. Demographic characteristics, serologic tests, laboratory parameters and Marsch scores graded according to endoscopic biopsy damage were analyzed retrospectively. Statistically, p<0.05 was accepted as significance.

Results: The age range of the 138 patients included in our study was 18-72 years. The mean age was 33.5 years. 67.4% of the patients were female and 32.6% were male. 21% had additional autoimmune diseases. AE IgA was positive in 59.1%, AG IgA in 61% and TG IgA in 72.4%. Marsch score distribution was stage 1 in 16.7%, stage 2 in 12.3%, 3A in 20.3%, 3B in 18.8%, stage 4 in 2.2% and stage 3C was the highest with 29.7%. There was a significant difference between the three antibodies and Marsch score (p<0.05). AE IgA was associated with low hemoglobin (p<0.0001), thrombocytosis (p=0.007), elevated transaminases (AST p<0.0001 and ALT p=0.002), low folic acid (p=0.02), vitamin D deficiency (p=0, 005), hypoalbuminemia (p=0.04),

elevated CRP (p<0.0001), elevated sedimentation (p<0.0001), and elevated TDBC (p<0.0001). A significant difference was found between AG IgA and low hemoglobin (p=0.01), high AST (p=0.009), low vitamin B12 (p=0.04), folic acid deficiency (p=0.03) and vitamin D deficiency (p=0.03). A significant correlation was found between TG IgA and elevated transaminases (AST p<0.0001 and ALT p=0.004), elevated sedimentation (p=0.04), hypoalbuminemia (p=0.03), vitamin D deficiency (p=0.008) and folic acid deficiency (p=0.01).

Conclusion: In our study, significant correlations were found between celiac serologic tests, endoscopic biopsy and many laboratory parameters. In the diagnosis and follow-up of celiac disease, serologic tests, endoscopic biopsy and laboratory parameters should be evaluated together.

Keywords: Anti endomysium IgA, Celiac disease, Tissue transglutaminase IgA, Marsch score