Dokunsal duyulara yönelik etiketli duygusal büyüklük ölçeği ve bulanık ölçek geliştirme
Developing labeled affective magnitude scale and fuzzy scale for tactile feeling
Yazar: BURCU UZGUR DURAN
Danışman: DOÇ. DR. DİYAR AKAY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Günümüz zorlu küresel rekabet koşulları altında bir ürünün performansını ve kullanılabilirliğini artırmak için tasarım yapılması, o ürünü rakiplerinden ayırmak için yeterli olmamaktadır. Bu kapsamda, şirketlerin zorlu rekabet ortamında ayakta kalabilmesi ve pazar paylarını artırabilmesi için müşterilerin duygu ve algılarına hitap eden ürünler tasarlaması gerekmektedir. İnsan duygularının ve öznel izlenimlerin ürün tasarım süreçlerine dahil edilmesi veya bu süreçte temsil edilmesi duygusal tasarım olarak tanımlanmaktadır. Duygusal tasarım sürecinde, ürünlerin tasarım özellikleriyle ilgili öznel duyguları ortaya çıkarmak için yaygın olarak ölçeklerden faydalanılmaktadır. Osgood tarafından geliştirilen Semantik Diferansiyel Ölçek (SDS), bu amaç için sıklıkla kullanılan ölçeklerden biridir. Ancak, SDS'nin sıralı yapısı önemli miktarda bilginin kaybolmasına veya bozulmasına yol açan bazı dezavantajlar doğurmakta ve bu durum istatistiksel analizlerin yapılmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada, söz konusu dezavantajların ortadan kaldırılması amacıyla dört farklı sıfat çifti için Etiketli Duygusal Büyüklük (LAM) ölçeği ve bulanık dilsel ölçek geliştirilmiştir. LAM ölçeği, büyüklük tahminine dayanan ve oran özelliğine sahip olan alternatif bir ölçektir. Bulanık dilsel ölçek ise bulanık sayılar veya aralıklarla tanımlanan dilsel etiketlerin ölçek üzerinde yanıt olarak yer aldığı bir aralık ölçeğidir. Ürün değerlendirmesinde önemli bir faktör olan dokunsal hisleri ölçmek için literatürde yeterli sayıda çalışma bulunmaması dolayısıyla çalışma kapsamındaki ölçekler dokunsal hisleri ölçmeye yönelik geliştirilmiştir. Ölçekleri karşılaştırmak amacıyla yapılan istatistiksel analiz sonucunda yeni oluşturulan ölçekler ile SDS arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuç SDS'nin kavramsal olarak daha üstün olan ölçekler ile benzer dilsel etiket konumlarına sahip olduğunu ve bu nedenle kullanımının makul olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Ancak, yeni oluşturulan ölçeklerin oran/aralık karakteristiğine sahip olması sayesinde birçok parametrik analizin yapılmasını mümkün kılması ve insan algısını dikkate alarak geliştirilmeleri dikkate değer bir katkıdır.

Abstract:
Designing to improve the performance and usability of a product is not enough to distinguish it from its competitors under today's challenging global competition conditions. In this context, companies need to design products that appeal to customers' feelings and perceptions in order to survive in a challenging competitive environment and increase their market share. The inclusion or representation of human's emotions and subjective impressions in product design processes is defined as affective design. In affective design process, scales are commonly used to reveal subjective emotions related to design features of products. Osgood's Semantic Differential Scale (SDS) is one of the scales has often been used for this purpose. However, there are some drawbacks in the SDS due to ordinal nature of the scale that lead to lost or distort a significant amount of information and this makes it difficult to perform statistical analysis. In this study, Labeled Affective Magnitude (LAM) scale and fuzzy linguistic scale are developed for four different adjective pairs in order to eliminate these disadvantages. The LAM scale is an alternative scale that based on magnitude estimation and has ratio properties. Fuzzy linguistic scale is an interval scale of which responses are linguistic labels that are identified with fuzzy numbers or intervals. The scales were developed for tactile feelings since there are not many studies in the literature to measure tactile feelings that are important factor in product evaluation. As a result of the statistical analysis conducted to compare the scales, it was found that there is no statistically significant difference between the newly developed scales and SDS. This result reveals that SDS has similar linguistic label locations with conceptually superior scales and therefore use of it can be justified. However, it is a noteworthy contribution that the newly constructed scales enable to perform many parametric analyses by means of their ratio/interval characteristics and they are developed by considering human perception.