1844-1845 tarihli temettüat kayıtlarına göre Bolu eyaleti Viranşehir sancağına bağlı Yenice kazası ve karyelerinin sosyo-ekonomik durumu
Socio-economic status of Yenice and towns of Viranşehir sanjak of Bolu province according to temettuat records dated 1844-1845
Yazar: MEHMET SATILMIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN YÜKSEL
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
3 Kasım 1839 tarihinde ilan edilen Tanzimat reformlarının en önemlisi hiç şüphe
yok ki Temettüat vergisi adında yeni bir verginin hayata geçirilmesi olmuştur.
Tanzimat'tan önce toplanmakta olan örf-i vergilerin yerine, reayanın yıllık kazancı
nispetinde adaletli bir vergilendirme sistemini hayata geçirilmek amaçlanmış,
mükelleflerin gelir getiren tüm mülkleri sayılarak temettüat defterleri adı verilen defterlere
kaydedilmiştir.
Söz konusu çalışmamız ile 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin Viranşehir sancağına
bağlı bulunan Yenice kazası ve köylerinin 1844-1845 yılına ait temettüat defterleri
incelenerek, dönemin demografik, sosyal ve iktisadi yapısı hakkında bilgi sahibi olmak
amaçlanmıştır. Toplamda 11 köy ve 21 mahalleden oluşan Yenice kazasının 393 hanesine
ait toplam 239 sayfandan oluşan temettüat kayıtlarında, her hane reisinin ismi, unvanı,
mesleği, menkul ve gayrimenkulleri, küçükbaş-büyükbaş hayvanları, ekili-dikili arazisi
gibi gelir getirmesi muhtemel olan tüm mal varlıklarının tek tek kayıt altına alındığı
görülmüştür. Sayfanın en üst kısmında yatay olarak hane sahibinin ne işle uğraştığı "Erbab-
ı Ziraat İdüğü", "Amele İdüğü", "Hizmetkâr İdüğü" gibi sıfatlarla belirtilmiş, sakatlık,
yaşlılık ya da yetimlikten dolayı çalışamayacak durumda olanları ise "şunun bunun
iaşesiyle geçinmektedir" şeklinde kaydedilmiştir. Yaklaşık olarak 1965 nüfusu bulunan
Kaza'nın tamamının Müslümanlardan oluştuğu tahrirlerde geçen isimlerden anlaşılmıştır.
Kaza'da en çok kullanılan isim Mehmed (47)'dir. 1.622 dönüm ekili-dikili arazisi, 1.670
büyükbaş ve 1.374 küçükbaş hayvanı ile hemen hemen her hanenin tarım ve hayvancılıkla
uğraştığı görülmüştür. 313 adet arı kovanı, 251 baş yük ve binek hayvanı bulunan Kaza'da
az da olsa berber, değirmenci, keresteci, su hızarcısı gibi ticaretle uğraşan kişiler
bulunmaktadır. 1844 senesi 66.960,5 kuruş vergi-i mahsusa ödeyen kazada 3.569 kuruş
Öşür vergisi, 3.130 kuruş kovan vergisi, 1.379 kuruş ağnam vergisi ödendiği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Temettüat Defteri, Yenice, Tanzimat Fermanı, Maliye

Abstract:
The most important of the Tanzimat reforms implemented on 3 November 1839 was
undoubtedly the implementation of a new tax called the Temettat tax. Instead of the
customary taxes collected before the Tanzimat, it was aimed to implement a fair taxation
system in proportion to the annual income of the people, and all the income-generating
properties of the taxpayers were counted and recorded in the books called temettüat
notebooks.
In this study, it is aimed to have information about the demographic, social and
economic structure of the period by examining the temettuat registers of the Yenice District
and its Villages, which were connected to the Viranşehir province of the Ottoman Empire
in the 19th century, belonging to the year 1844-1845. In the temettuat records consisting of
a total of 239 pages belonging to 393 households of Yenice District, which consists of 11
villages and 21 neighborhoods in total, all assets that are likely to generate income such as
the name-title, occupation, movable and real estate, small cattle and cattle, cultivated-
planted land of each household head are recorded. At the top of the page, the occupation of
the household is indicated by adjectives such as "Erbabı Ziraat İdüğü", "Amele İdüğü",
"Hizmetkâr İdüğü", and those who are unable to work due to disability, old age or
orphanage are recorded as "they make a living on the subsistence of this and that". It is
understood from the names mentioned in the tahrirs that Kaza, which has a population of
approximately 1965, is entirely composed of Muslims. The most used name in Kaza is
Mehmed (47). It has been observed that almost every household is engaged in agriculture
and animal husbandry, with 1,622 decares of cultivated land, 1,670 cattle and 1,374 sheep
and goats. In Kaza, which has 313 beehives, 251 head of cargo and passenger animals,
there are people who are engaged in trade such as barbers, millers, lumberjacks and water
sawmills. It has been observed that in the district, which paid 66,960.5 penny tax in 1844,
3,569 penny tax, 3,130 penny hive tax, 1,379 penny net tax was paid.
Key words: Ottoman Empire, Dividend book, Yenice, Tanzimat Fermanı, Finance