Osmanlı döneminde Anadolu'da kökboyamacılığı ve 18. yüzyıla ait bir boya reçetesinin uygulaması
Root painting in Anatolia in the Ottoman period and the application of an 18th century paint recipe
Yazar: NADİDE KABAALİOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜLYA TEZCAN
Nişantaşı Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı / Tekstil ve Moda Tasarımı Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design ; Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Boya bitkileri = Dye plants ; Boyahaneler = Dyehouses ; Kök boyası = Madder ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Geçmişten günümüze süregelmiş bitkisel boyamacılık gelenek ve görenekleri ile bu süreçte şekillenmiş ve gelişmiştir. Türkiye coğrafi konumu itibari ile bitkiler bakımından oldukça zengindir. M.Ö.' sinden bugüne kadar renkler birçok objeler üzerinde kullanılmıştır. Sanattın vazgeçilmez bir parçasıdır. Toplumların kendilerini ifade etme biçimi olan sanat renkleri kullanmış her bir renge anlam yüklenmiştir. Statüleri belirleyen renkler ticari alanda çok büyük bir öneme sahip olmuş. Böylece bazı renkler birer göstergeye dönüşmüştür. 19.yüzyıl ortalarında sanayi devriminin gelişimi ile renkler kimyasal olarak elde edilmeye başladı. Doğada yetişen boyamada kullanılan hayvansal ve bitkisel boyarmaddeler coğrafi ve iklimsel olarak doğal ekosisteme bağlı yetişir. Doğal boyamacılıkta; bitkisel kökenli boyalarda bitkinin kökü, çiçeği, yaprakları ve meyvesi kullanarak boya elde edilmektedir. Kökboya olarak kullanılan bitkilerde özel bir yere sahip Rubia Tinctorum L. bitkisi de bu bitkilerden birisidir. Kökboyamacılığı tarihine baktığımızda dokumacılık, kozmetik sektörü ve ilaç endüstrisinde kullanıldığı bilinmektedir.  
Yapılan çalışmanın amacı doğal boyaların günümüze kadar tarihsel sürecini değerlendirmek ve Anadolu topraklarında doğal boyamacılığın ticari değerini vurgulamaktır. Bu doğrultuda doğal boyaların kısa tarihçesine yer verilmiş ve yapılan araştırmalar değerlendirilmiştir. Osmanlı dönemindeki boyahaneler ve doğal boyaların ticareti anlatılmaktadır. 18. Yüzyıla ait bir terzi defteri arasında bulunan reçete uygulamaları ile elde edilen veriler yer almaktadır. Reçete denemesi sonucunda döneme ait desenler stilize edilerek mini koleksiyon oluşturulmuştur.

Abstract:
It has been formed from the past to the present, shaped by natural paint, traditions and customs. Turkey is very rich in plants due to its geographical location. since then, colors have been used in many objects. It is an indispensable part of art. Art, which is the way societies express themselves, has used colors and each color has been given meaning. The colors that determine the situation have been of great importance in the commercial field. Thus, some colors have become indicative. 19.with the development of the industrial revolution in the middle of the century, colors began to be obtained chemically. Animal and vegetable dyes used in dyeing grown in nature grow geographically and climatically depending on the natural ecosystem. In natural dyeing, dyes of vegetable origin are obtained by using the root, flower, leaves and fruit of the plant. A special place in plants used as a root dye is occupied by Rubia Tinctorum L. it is occupied by the. the plant is one of these plants. When we look at the history of root dyeing, it is known that it is used in weaving, in the cosmetic sector and in the pharmaceutical industry.
The aim of the study is to evaluate the historical process of natural dyes up to the present day and to emphasize the commercial value of natural dyes in Anatolian lands. In this direction, a brief history of natural dyes has been included and the researches carried out have been evaluated. Dye houses and natural dye trade are described in the Ottoman period. 18. the recipe of the century was found and applied. As a result of the recipe experiment, the patterns of the era were stylized and a mini-collection was created.