Erişilebilir üniversite kampüs alanları ve binalarının tasarım parametreleri "Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi örneği"
Design parameters of accessible university campus areas and buildings "Nigde Omer Halisdemir University case
Yazar: SEVAL YILMAZ
Danışman: PROF. DR. İPEK FİTOZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Erişilebilirlik = Accessibility ; Evrensel tasarım = Universal design

Özet:
Özel gereksinimlere sahip yaşlı ve engelli birey sayısının genel nüfusa göre oranının artmasıyla birlikte ve toplumu oluşturan her bireyin ömürlerinin bir kısmında özel gereksinime ihtiyaç duyabileceği gerçeği karşısında fiziksel çevrenin her bireyin ihtiyaç duyduğu veya duyabileceği şekilde tasarlanması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Toplumdaki bütün bireylerin hayatlarını kolay ve esnek hale getirmek, engelsiz yapılı çevre tasarımıyla mümkündür. Engelsiz çevreler, engellilerin güvenli ve özgürce hareket etmelerini ve yapılı çevredeki olanakları kullanmalarını sağlayan ortamlardır.
Erişilebilirlik, belirli ihtiyaçlara ve farklı kısıta sahip kişiler için sonradan uyarlama veya iyileştirmelere gerek kalmadan tüm insanlar için yapılı ortamların rahat ve bağımsız kullanılmasıdır. Engellilerin sosyal yaşama tam katılım sağlaması, içinde yaşadıkları toplumların kalkınmasını ve diğer vatandaşlara sağlanan imkânlardan yararlanmalarını sağlanması eğitim ve sağlık kurumları vb. bütün kamu kurumlarının, spor, dinlenme ve eğlence mekânlarının, alışveriş merkezleri gibi kompleks yapıların erişilebilir olmasıyla mümkündür. 
Eğitim her insanın erişmesi gereken temel insan haklarından biridir. Akademik, sosyal ve bireysel gelişime büyük ölçüde katkı sağlayan üniversite kampüs çevresi ve yapılarında da erişilebilirlik şartının sağlanması gereklidir. Sosyo-kültürel ortam ve kullanıcı çeşitliliğiyle küçük bir kent özelliği olan kampüsler iyileştirilmesi gerekli temel mekânlardır. Çalışma kapsamında Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Merkez Kampüsü'nde bulunan bir idari bina, bir eğitim binası ve bir kongre kültür merkezinin erişilebilirliği mevcut standartlara uygun hazırlanan değerlendirme formlarıyla belirlenmeye çalışılmıştır. 
Araştırmanın literatür kısmında engel, engellilik ve erişilebilirlikle ilgili tanımlara yer verilmiş, Türkiye ve Dünya'da geçerliliği kabul görmüş mevzuat ve yasalara kısaca değinilmiştir. Engelsiz tasarım anlayışı ve nasıl olması gerektiğine değinilerek erişilebilir kampüslere örnekler verilmiştir. İşitme, görme ve yürümede zorluk yaşayan fiziksel engelli bireylerin erişimi çalışmaya dahil edilmiştir.
Alan çalışması bölümünde seçilen örneklem grubu hakkında genel bilgiler verilerek, çalışmanın yöntemini oluşturan değerlendirme forumunun hazırlanma evreleri anlatılmıştır. Hazırlanan formlar seçili yapılar yakın çevresi ve mekân içerisinde belirlenen alanlar üzerinde uygulanarak üç yapının erişilebilirliği belirlenmiştir. Genel erişilebilirlik değerinin yanı sıra otoparklar, erişilebilir güzergâhlar, kaldırım ve rampalar, bina giriş-çıkışları, katlar arası ulaşım sisemleri, tuvaletler ve amfi, derslik, koridor olarak ayrılan bölümlerin ilgili düzenleme ve standartlara uygun hazırlanan formlara uyumluluğu grafiklerle açıklanmıştır. 
Sonuç olarak standart bir kullanıcı grubunun olmadığı farklı yetenek ve eskikliklere sahip bütün bireylerin erişimi kolaylaştıracak tasarımların yapılması gerekliliği vurgulanmıştır. Birçok işlevi içerisinde barındıran üniversite kampüs çevresi ve yapılarının nasıl olması gerektiğiyle ilgili tasarım iyileştirmeleri ve önerileri getirilmiştir.
Sahip olunan herhangi bir engel değil yapılı çevrede bulunan engeller yaşamlarımızı zorlaştırmaktadır.
 
Anahtar Kelimeler: engelli, engellilik, evrensel tasarım, erişilebilirlik, erişilebilir üniversiteler, engelsiz binalar

Abstract:
With the increase in the ratio of the elderly and disabled individuals with special needs compared to the general population, and the fact that each individual forming the society may need special needs in a part of their life, it reveals the necessity of designing the physical environment in a way that each individual needs or can feel. Making the lives of all individuals in the society easy and flexible is possible with a barrier-free built environment design. Barrier-free environments are environments that enable people with disabilities to move safely and freely and use the facilities in the built environment.
Accessibility is the comfortable and independent use of built environments for all people without the need for later adaptations or improvements for people with specific needs and different limitations. Education and health institutions, etc., to enable the disabled to fully participate in social life, to ensure the development of the societies they live in and to benefit from the opportunities provided to other citizens. All public institutions, sports, recreation and entertainment venues, and complex structures such as shopping centers are accessible.

Education is one of the basic human rights that every human being should have access to. It is also necessary to ensure accessibility in the university campus environment and structures, which greatly contribute to academic, social and individual development. The campuses, which are a small city feature with their socio-cultural environment and user diversity, are the main places that need improvement. Within the scope of the study, the accessibility of an administrative building, an education building and a congress culture center in Niğde Ömer Halisdemir University Central Campus was tried to be determined by evaluation forms prepared in accordance with current standards.

In the literature part of the research, definitions related to disability, disability and accessibility are included, and the legislation and laws that are accepted as valid in Turkey and the world are briefly mentioned. Examples of accessible campuses are given by mentioning the barrier-free design concept and how it should be. Access to individuals with physical disabilities who have difficulty in hearing, seeing and walking were included in the study.

In the field study section, general information about the selected sample group was given, and the stages of preparation of the evaluation forum, which constituted the method of the study, were explained. The accessibility of the three structures was determined by applying the prepared forms on the selected structures' immediate surroundings and on the areas determined within the space. In addition to the general accessibility value, the compatibility of the sections separated as parking lots, accessible routes, sidewalks and ramps, building entrances and exits, transportation systems between floors, toilets and lecture halls, classrooms, corridors with the forms prepared in accordance with the relevant regulations and standards are explained with graphics.

As a result, it has been emphasized that there is no standard user group, and it is necessary to make designs that will facilitate access for all individuals with different abilities and old age. Design improvements and suggestions have been made about how the university campus environment and structures, which contain many functions, should be. Not any obstacle, but the obstacles in the built environment make our lives difficult.

Key Words:disabled,  disability, universal design, accessibility, accessible university, barrier-free buildings