Bilişsel, duygusal, dürtüsel ve sosyal alanlardaki benlik kontrolünün benlik kaynaklarının tüketilmesi üzerindeki etkileri
The impacts of cogni̇ti̇ve, emoti̇onal, impulsi̇ve and soci̇al spheres of self - control on ego depleti̇on effect
Yazar: GONCA ÇİFFİLİZ KINAY
Danışman: PROF. DR. DENİZ ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik algısı = Self perception ; Benlik kaynaklarının tükenmesi = Ego depletion ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Denetim = Control ; Duygusal bellek = Emetional memory ; Görev performansı = Duty performance ; Kendini kontrol = Self regulation ; Motivasyon = Motivation ; Performans = Performance ; Sosyal algı = Social perception

Özet:
Benlik Kontrolünde Dayanma Gücü Modeli çerçevesindeki bu araştırmanın ilk çalışmasında benlik kaynaklarının tükenmesi temel etkisinin sınanması; ikinci çalışmasında ise bilişsel, duygusal, dürtüsel ve sosyal alanlardaki görevlerin bağımlı görev performansı üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu iki çalışmanın sonuçlarına açıklama getirilebilmesi amacıyla, üçüncü çalışmada görev zorluğunun etkisi ile birlikte bu etkide benlik yapıları ile güdüsel etkenlerin rolü incelenmiştir.
Birinci çalışmada, ikili görev paradigması kullanılmış, 36 katılımcıya arka arkaya iki görev sunulmuş ve bu görevlerden ilkinin (bağımsız görev) benlik kontrolü içerip içermemesinin ikinci görev (bağımlı görev) performansı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Elde edilen bulgular, alanyazındaki çoğu çalışmanın aksine kontrol koşulundaki katılımcıların anlamlı ve belirgin şekilde deney koşulundaki katılımcılardan daha düşük performans gösterdiklerini ortaya koymuştur. 
İkinci çalışma ise 87 katılımcı ile bilişsel, duygusal, dürtüsel ve sosyal alanlardaki benlik kontrolü görevlerinin kontrol koşuluyla ve birbirleriyle karşılaştırılmasını içermektedir. Bulgular, farklı alanlardaki bağımsız benlik kontrolü görevlerinin kontrol koşulundan ve birbirlerinden anlamlı olarak farklı düzeyde bağımlı görev performansına yol açmadıklarını göstermiştir. 
Üçüncü çalışmada, görevin zorluğunun performans üzerindeki etkisi ve benlik yapıları ile farklı güdülenme boyutlarının bu etkideki rolü incelenmiştir. Bunun için asıl çalışmada kullanılacak olan güdülenme ölçeklerinin psikometrik özelliklerinin incelendiği ve asıl çalışmada kullanılacak görev zorluğu düzeylerinin değerlendirildiği iki ön çalışma yürütülmüştür. Asıl çalışmada ise 80 katılımcı ile bağımsız görevin zorluk düzeylerinin performans üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ayrıca bu etkide benlik yapıları ile güdülenme boyutlarının rolleri, 3 (Kontrol-Kolay Görev-Zor Görev) x 2 (Bağımsız Benlik Yapısı: Düşük-Yüksek ya da Karşılıklı İlişkisel Benlik Yapısı: Düşük-Yüksek) x 2 (Güdüsel Eğilim Boyutları: Düşük-Yüksek) faktörlü desen ile incelenmiştir. Bulgular, diğer iki çalışmanın sonuçlarına benzer şekilde, bağımsız görevin zorluk düzeylerinin kontrol koşulundan ve birbirlerinden anlamlı olarak farklı düzeyde bağımlı görev performansı ortaya çıkarmadıklarını göstermiştir. Ayrıca bu etkide benlik yapıları ve güdüsel etkenlerin rolüne ilişkin incelemenin sonuçları, ilişkisel benlik yapısı ile belirli güdülenme boyutlarının tek başına performans üzerinde belirleyici olduğunu; görev zorluğu ile bağımsız benlik yapısının birlikte performansı belirlediğini, yani kolay görev koşulunda kontrol koşulu ve zor görev koşuluna göre bireyselliğin düşük olmasının performansı olumlu etkilediğini göstermiştir.
Genel olarak değerlendirildiğinde, yapılan üç çalışmanın sonuçları da Benlik Kontrolünde Dayanma Gücü Modeli'nin benlik kaynaklarının tükenmesine ilişkin varsayımını desteklememiştir. Son yıllarda alanyazında da öne sürülen benzer görüş ve bulgularla birlikte düşünüldüğünde, söz konusu sürecin açıklanmasında güdülenme ve kültürel eğilimler gibi faktörlerin katkılarının da göz önünde bulundurulmasının önemini ortaya koymuştur.

Abstract:
In the present research, based on the Strength Model of Self-Control, the primary purpose was to test the main effect of ego depletion –within the first study-, which was later followed by the second study in which the aim was to investigate the effects of cognitive, emotional, impulsive and social spheres of self-control on the performance of exerting  control in the dependent task. Later, in order to provide an explanation for the results of the first two studies a further third study was conducted in which the aim was to examine the effect of task difficulty and the role of self-construals and motivational factors upon the mentioned effect. 
In the first study, dual-task paradigm was used. 36 participants were given two effort exertion tasks one in sequential order.  The first one was the independent task and the following one was the dependent task. The effect of the independent task on the performance of the following dependent task was measured. According to the results, the participants in the control condition performed significantly worse than the participants in the experimental condition unlike the most of the studies in the literature.
The second study, conducted with 87 participants, embodied a comparison of the independent tasks in the spheres of cognitive, emotional, impulsive and social self-control both with the control condition and with one another. The findings derived from the study showed that the independent self-control task in different spheres didn't differ significantly from the control condition and each other according to the dependent task performance.
In the third study the effect of task difficulty and the role of self-construals and motivational factors upon the mentioned effect was investigated. Two preliminary studies were held in order to assess the psychometrics properties of motivation scales and to evaluate the levels of independent task difficulty which were used in the main study. In the main study, a comparison was made, with 80 participants, between two different levels of independent task difficulty and their individual comparisons with the control condition. The roles of self-construals and motivation were also examined on the exertion of self-control performance as well as the task difficulty effect, with 3 (Control-Easy Task-Difficult Task) x 2 (Independent Self-Construal: Low vs. High or Interdependent Self-Construal: Low vs. High) x 2 (Motivational Factors: Low vs. High) factorial design. The results revealed that, similar to the first two studies, the easy and difficult independent self-control tasks didn't differ significantly from the control condition and one another according to the dependent task performance. Furthermore, the results about the roles of self-construals and motivation as well as the task difficulty effect on self-control performance revealed that the main effects of interdependent self-construal and some of the motivation factors were significantly effective on performance. Besides, it was observed that the performance was affected by the interaction effect of task complexity and independent self-construal. Accordingly it was discovered that the independent self-construal had been more effective in the easy task than the difficult one and the control condition. Moreover, it was found out that the interaction effect of task difficulty and some motivation factors were also significantly effective on the performance.
Consequently, the results indicated that the expected ego depletion effect defined by Strength Model of Self-Control was not obtained in none of the three studies. Moreover it seems important that the ego depletion effect should be discussed with motivational and cultural tendencies besides according to the recent literature a similar perspective is offered.