Disleksi tanısı almış okul çağı çocuklarda bilişsel fonksiyonların betimlenmesi
Description of cognitive functions in school-age children diagnosed with dyslexia
Yazar: ALİ BAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN BENGİSU
İstinye Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Nöroloji = Neurology
Dizin: Bellek = Memory ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Dikkat = Attention ; Disleksi = Dyslexia ; Okul çağı dönemi = Latency period ; Okuma becerileri = Reading skills ; Okuma güçlüğü = Reading difficulty ; Yönetici işlevler = Executive functions

Özet:
Bu çalışmada disleksili bireylerin bilişsel fonksiyonları incelenerek, disleksili bireylere yönelik uygulanacak olan müdahale programlarının belirlenmesinde ve tanılama süreçleri içerisinde bilişsel test bataryalarının daha etkin bir şekilde kullanılmasına olanak sağlanması amaçlanmıştır. Çalışmaya disleksi tanısı almış 30, normal gelişim gösteren 30 olmakla birlikte toplam 60 birey çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışma katılımcılarına Raven Renkli Progresif Matrisler Testi (RPMT), Stroop Testi, Sayı Dizisi Öğrenme Testi (SDÖT), Bir İnsan Çiz Testi ve Sözel Akıcılık Testleri uygulanmıştır. Çalışma bulguları gruplar arasında karşılaştırmalı olarak incelenmiş, normal dağılan değişkenlerin karşılaştırmalarında bağımsız gruplar t test, normal dağılmayan değişkenlerin karşılaştırılmasında ise mann whitney u test kullanılmıştır. Çalışma sonucunda disleksili katılımcılar Sözel Akıcılık Testindeki perseverasyon bulguları dışında testlerin tamamında anlamlı düzeyde daha düşük skorlar elde etmişlerdir. Analiz sonuçlarına göre disleksi tanısı almış bireyler görsel algı, analiz yeteneği ve zihinsel becerinin değerlendirmesinde kullanılan RPMT uygulanmış, sonuçlar kontrol grubuna göre anlamlı seviyede daha düşük bulunmuştur.  Benzer biçimde yürütücü işlevleri ölçmek için kullanılan Stroop Testi bulguları da anlamlı seviyede daha düşük bulunmuştur. Kısa süreli belleği ölçme amaçlı kullanılan SDÖT bulguları da anlamlı şekilde daha düşük olduğu bulunmuştur. Motor koordinasyon ve IQ puanlarını değerlendirme amaçlı uygulanan Bir İnsan Çiz Testi skorlarına da bakıldığında anlamlı seviyede kontrol grubuna göre daha düşük bulunmuştur. Son olarak sözel hafıza ve sözcük depolama yapılarında planlı bir şekilde tarama yapma ve erişim faaliyetlerini incelemek amaçlı Sözel Akıcılık Testleri uygulanmış (perseverasyon hariç) testin tamamında disleksili katılımcılar daha düşük performans sergiledikleri görülmüştür. Sonuç olarak çalışmamızda elde edilen verilere dayanarak dileksinin aynı düzeyde olmasa da bilişsel becerileri olumsuz etkilediği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the cognitive functions of individuals with dyslexia and to enable the use of cognitive test batteries more effectively in the determination of intervention programs to be applied for individuals with dyslexia and in diagnostic processes. A total of 60 individuals were included in the study, although there were 30 individuals diagnosed with dyslexia and 30 with normal development. Raven Color Progressive Matrices Test (RPMT), Stroop Test, Number Sequence Learning Test (SDÖT), One Human Draw Test and Verbal Fluency Tests were applied to the study participants. The study findings were examined comparatively between the groups, independent groups t test were used to compare the normal distributed variables, and mann whitney u test was used to compare the normal distributed variables. As a result of the study, participants with dyslexia obtained significantly lower scores in all tests except for the perseverance findings in the Verbal Fluency Test. According to the results of the analysis, RPMT used in the evaluation of visual perception, analysis ability and mental ability was applied to individuals diagnosed with dyslexia, and the results were found to be significantly lower than the control group.  Similarly, the findings of the Stroop Test used to measure executive functions were significantly lower. The findings of ESSCT, which is used to measure short-term memory, were also found to be significantly lower. When the scores of a Human Draw Test applied to evaluate motor coordination and IQ scores were examined, it was found to be significantly lower than the control group. Finally, Verbal Fluency Tests were applied to examine the planned scanning and access activities in verbal memory and word storage structures (except perseverance) and it was seen that the participants with dyslexia performed less in all of the tests. As a result, based on the data obtained in our study, it was concluded that wishing adversely affected cognitive skills, although not at the same level.