Etkili faktörleriyle Söğütlü Deresi Havzası'nda (Trabzon) taşkınlar ve taşkın risk analizi
Floods and flood risk analysis in the Söğütlü Creek Basin (Trabzon) with effective factors
Yazar: FURKAN SALTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İNCİ DEMİRAĞ TURAN
Samsun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Söğütlü Deresi = Söğütlü Stream ; Taşkın debisi = Flood flow ; Taşkınlar = Floods ; Trabzon-Söğütlüdere = Trabzon-Söğütlüdere

Özet:
Bu çalışmada, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan Trabzon İli sınırları içerisindeki Söğütlü Deresi Havzası'nda taşkın risk analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışma sahası havza olması nedeniyle su bölümü çizgileri ile sınırlandırılmıştır. Havzanın toplam alanı 275,7 km2 yüz ölçümüne sahiptir.Dünya nüfusunun hızlı artışı insanların doğal kaynakları kullanmasını arttırmakta ve bu artış nedeniyle doğal kaynaklarda gün geçtikçe değişimler meydana gelmektedir. Doğada yaşanan değişimlerle beraber doğal afetlerde hızlı bir artış görülmektedir. Meydana gelen doğal afetlerde can ve mal kayıpları yaşanmaktadır. Son yıllarda gelişen teknoloji ile doğal afetler önceden tahmin edilmekte ve zararları en aza düşürmek için tedbirler alınmaktadır.Çalışmada öncelikle Söğütlü Deresi Havzasının fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri incelenmiş ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Uzaktan Algılama (UA) yöntemlerinden yararlanılarak analizler yapılmış; daha sonra taşkınların oluşmasında etkili olan coğrafi faktörler belirlenmiş ve taşkınlar üzerindeki etki değerleri Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Coğrafi faktörlerden litoloji, jeomorfoloji, yükselti, eğim, bakı, toprak, normalize edilmiş bitki örtüsü indeksi (NDVI), akarsuya yakınlık ve arazi kullanımı faktörlerinin inceleme alanında taşkın üzerindeki etki değerleri belirlenmiş ve CBS ile taşkın risk analizi yapılmıştır. Çalışma sahasının coğrafi özelliklerinin incelenmesi ve risk haritasının oluşturulması sonucunda havzanın %62,1 (171,3 km2)'i çok düşük riskli, %23,5 (64,7 km2)'i düşük riskli, %12,2 (33,5 km2)'ü orta riskli, %1,7 (4,6 km2)'si yüksek riskli, % 0,6 (1,6 km2)'i çok yüksek taşkın riskine sahip olduğu belirlenmiştir. Taşkın riski çok yüksek olan alanlar genel olarak havzanın aşağı çığırında olup akarsuya yakın, eğim değeri düşük, yükseltisi az, bitki örtüsünün zayıf, geçirimsiz yapının fazla ve beşeri faaliyetlerin yoğun olduğu yerlerde görülmektedir.

Abstract:
In this study, flood risk analysis was carried out in the bounding Söğütlü Stream Basin of Trabzon Province, which is located in the Eastern Black Sea Region of the Black Sea Region. Due to its working area, it is limited to the water section lines. The total area of the basin has a surface area of 275.7 km2.The rapid increase in the world population increases the use of natural resources by people and due to this increase, natural resources are changing day by day. With the changes in nature, there is a rapid increase in natural disasters. Natural disasters cause loss of life and property. With the developing technology in recent years, natural disasters are predicted and measures are taken to minimize the damages.In the study, firstly, the physical and human geography factors of the Söğütlü Stream Basin were examined and analyzes were made using Geographical Information Systems (GIS) and Remote Sensing (UA) methods; Then, the geographical factors that were effective in the formation of floods were determined and the effect values on the floods were calculated using the Analytical Hierarchy Process method. The effect values of the geographical factors such as lithology, geomorphology, elevation, slope, aspect, soil, normalized vegetation index (NDVI), proximity to the river and land use on the flood were determined in the study area and flood risk analysis was carried out with GIS. As a result of examining the geographical features of the study area and creating a risk map, 62,1% (171,3 km2) of the basin is very low risk, 23,5% (64,7km2) is low risk, 12,2% (33,5 km2) is medium risk, 1.7% (4.6 km2) high risk, 0.6% (1,6 km2) very high flood risk. Areas with a very high risk of flooding are generally in the lower part of the basin, close to the stream, with low slope value, low elevation, weak vegetation, more impermeable structure and intense human activities.