Türkiye'nin kuzeyinde yayılış gösteren Microtus ve Chionomys cinslerine ait türlerin (Mammalia: Rodentia) genetik varyasyonlarının ve filogenetik ilişkilerinin saptanması
Determining genetic variations and phylogenetic relationships of genus Microtus and Chionomys species (Mammalia: Rodentia) distributed in Northern Turkey
Yazar: DERYA ÇETİNTÜRK
Danışman: PROF. DR. NURİ YİĞİT
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Genetik varyasyon = Genetic variation ; Kuzey Anadolu bölgesi = Northern Anatolia region ; Microtus = Microtus ; Mitokondriyal DNA = Mitochondrial DNA ; Nükleer proteinler = Nuclear proteins

Özet:
Microtus Shrank, 1798 cinsi en çok türleşmeye uğrayan ve en hızlı evrimleşen kemirgen cinslerinden biri olarak kabul edilmekte olup, şu ana kadar Anadolu'da 14 adet Microtus cinsi tarla faresi türünün kaydı verilmiştir. Chionomys Miller, 1908 cinsi ise, Microtus cinsi ile yakın akraba kar farelerini içermekte ve Anadolu'da yayılışı bulunan üç adet tür ile temsil edilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'nin kuzeyinde yayılış gösteren Microtus ve Chionomys cinslerine ait 32 lokaliteden alınan 163 adet örneğin, Genbank'dan alınan 30 adet ve BoldSystem'dan alınan 7 adet örneğin mitokondriyal COXI ve 12S rRNA ile nükleer IRBP gen bölgeleri analiz edildi. Elde edilen verilere göre, Microtus ve Chionomys cinslerinin farklı cinsler olduğu ve Chionomys nivalis, Chionomys roberti ve Chionomys gud türlerinin birbirlerinden ayrıldıkları belirlendi. Microtus türleri ile ilgili olarak; Microtus arvalis "arvalis" ve "obscurus" formlarının Doğu Anadolu populasyonu da dahil olmak üzere aynı tür oldukları saptandı. Microtus mystacinus Trakya ve Anadolu populasyonu arasındaki coğrafi izolasyonun farklı türler oluşturmaları için yeterli olmadığı görüldü. Microtus majori ve Microtus subterraneus türlerinin farklı türler oldukları, Microtus subterraneus Trakya ve Anadolu populasyonlarının devam eden türleşme sürecinde oldukları ve henüz ayrı türler düzeyinde farklılaşmış olmadıkları belirlendi. Guentheri grubuna ait ve İç Anadolu'nun kuzeyinde bulunan endemik Microtus dogramacii'nın geçerli bir takson olduğu, ancak Guentheri grubu Trakya ve Batı Anadolu populasyonlarının genetik belirteçler bakımından henüz tam olarak ayrı türler olma kriterini sağlamadıkları kanıtlandı ve Microtus hartingi olarak kabul edildi.

Abstract:
Genus Microtus Shrank, 1798 is considered to be one of the most differentiated and rapidly evolving rodent genus, and 14 vole species of genus Microtus have been recorded in Anatolia so far. Genus Chionomys Miller, 1908 comprises of snow voles closely related to Microtus and is represented by three species distributed in Anatolia. In this study, mitochondrial COXI and 12S rRNA and nuclear IRBP gene regions of 163 samples from 32 localities, 30 samples from Genbank and 7 samples from BoldSystem belong to Microtus and Chionomys genera distributed in the north of Turkey were analysed. According to the obtained data, it was determined that Microtus and Chionomys are different genera and Chionomys nivalis, Chionomys roberti and Chionomys gud separated from each other. Regarding Microtus species; it was stated that "arvalis" and "obscurus" forms of M. arvalis are the same species, including the eastern Anatolian population. It was observed that the geographical isolation between Microtus mystacinus Thracian and Anatolian populations was not sufficient to form different species. It was determined that Microtus majori and Microtus subterraneus are different species, and Thracian and Anatolian populations of Microtus subterraneus are involved in the ongoing speciation process. It was proved that endemic Microtus dogramacii belong to Guentheri Group and distributed in the north of Central Anatolia are a valid taxon; however, Thrace and Western Anatolian populations of the Guentheri group have not yet completely fulfilled the criterion of being a separate species in terms of genetic markers and were accepted as Microtus hartingi.