Sosyal-duygusal beceri algısı ölçeğinin geliştirilmesi ve sosyal-duygusal beceri programının etkililiği
Developing the scale of perceived social-emotional skills and the effectiveness of social-emotional skills program
Yazar: YAPRAK BAYDAN
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ BİLGE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Duygusal beceri = Emotional skills ; Duygusal gelişme = Emotional development ; Sosyal beceri = Social skill ; Sosyal gelişme = Social development ; Sosyal öğrenme = Social learning ; Sosyal-duygusal beceri = Social-emotional skills ; Ölçekler = Scales ; İlköğretim okulları = Primary education schools ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu araştırmanın iki amacı vardır. İlk amacı, ilköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin sosyal-duygusal beceri algılarını ölçmek amacıyla bir ölçek geliştirilmesidir. Bunun için ?Sosyal-Duygusal Beceri Algısı Ölçeği (SDBAÖ)? geliştirilerek, ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. Araştırmanın ikinci amacı ise, sosyal-duygusal beceri programının geliştirilerek 4.sınıf öğrencileri üzerinde etkili olup olmadığının sınanmasıdır. Bu amaçla, Sosyal-Duygusal Beceri Programı (SDBP) hazırlanmış ve uygulanmıştır.Sosyal-Duygusal Beceri Algısı Ölçeği, 2008-2009 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde 240 kız, 269 erkek olmak üzere toplam 509 öğrenciye uygulanmıştır. Kapsam geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmuştur. Yapı geçerliliği için ise açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda Sosyal-Duygusal Beceri Algısı Ölçeği'nin (SDBAÖ) dört boyutlu olduğu ve 21 maddeden oluştuğu görülmüştür. Bu araştırmada toplam puan kullanılmıştır. Ölçeğin, Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı ?İletişim Becerileri (İB)? alt boyutu için .59, ?Benlik Saygısını Artıran Beceriler (BSAB)? alt boyutu için .64, ?Problem Çözme Becerileri (PÇB)? alt boyutu için .75, ?Stresle Başa Çıkma Becerileri (SBÇB)? alt boyutu için .73'dir. Ölçeğin tümü için Cronbach alfa değeri ise .92 olarak bulunmuştur. Ayrıca ölçek testin tekrarı güvenilirlik katsayısının hesaplanması için iki hafta ara ile uygulanmış ve Pearson korelasyon katsayısı .84 olarak saptanmıştır. SDBAÖ, Saldırganlık Ölçeği ve Piers-Harris Öz Kavramı Ölçeği'nin uygulanarak yapılan ölçüt geçerliliği çalışmalarında anlamlı düzeyde korelasyon katsayıları elde edilmiştir. Ölçeğin 4. ve 5. sınıf öğrencileri için geçerli düzeyde olduğuna karar verilmiştir.Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu deney deseni kullanılmıştır. Ölçek uygulandıktan sonra, deney ve kontrol grupları belirlenmiştir. Grupların ön test puanları arasında fark olup olmadığını belirlemek amacıyla Mann-Whitney U Testi yapılmıştır. Deney grubundaki öğrencilere sekiz oturumdan oluşan SDBP uygulanmıştır. Kontrol grubundaki öğrencilere ise, herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Son test uygulandıktan altı hafta sonra, deney ve kontrol gruplarına izleme testi uygulanmıştır. Deney grubunun ön test-son test ve son test?izleme testi puanları arasındaki farka Wilcoxon Eşleştirilmiş İki Örnek Testi; deney ve kontrol gruplarının gerek son testler gerekse izleme testleri puanları arasındaki farka ise Mann-Whitney U Testi ile bakılarak programın etkililiği incelenmiştir.Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, deney grubunun kendi içinde ilerleme kaydettiği ve deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı fark olduğu görülmüştür. İzleme testi sonuçlarına göre de programın etkililiğinin devam ettiği anlaşılmıştır. Bu sonuçlara göre programın 4. sınıf öğrencilerinin sosyal-duygusal gelişimlerine olumlu katkısı olmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmış, araştırmacılara ve uygulayıcılara bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
There are two purposes of this research. The first one is to develop a scale for measuring primary school students? perceptions of social-emotional skills. For that, The Scale of Perceived Social-Emotional Skills (SPSES) was developed and the validity and the reliability of the scale were found. The second purpose of the research is to evaluate the effectiveness of the developed social-emotional skills program. For that reason, Social-Emotional Skills Program (SESP) has been prepared and implemented and tested.In the spring semestre of 2008-2009 Academic Year the SPSES, was applied on 240 girls and 269 boys and totally on 509 students. For the content validity experts? opinion has been appealed. According to exploratory factor analysis, the scale was found to have a four dimension structure: Communication Skills-CS, Self-Esteem Enhancing Skills-SEES, Problem Solving Skills-PSS, Coping with Stress Skills-CSS. In this research total score has been used. The alpha coefficient were as follows: .92 (total), .59, .64, .75, and .73, respectively. The two week test-retest reliability coefficient for the scores on the 21 item was .84. SPSES scores significantly correlated with Social Skills Scale and Piers-Harris Self-Concept Scale scores. The conclusion that SPSES is a viable scale for using with 4th and 5th grade students. The validity and reliability for the scale are judged to be adequate.For the study, experimental design was used with pre-test and post-test experimental and control groups. After the scale had been applied, experiment and control groups were determined. These two groups were subjected to a pre-test in advance of the experiment and no significant difference was found between the experiment and control group as a result of the Mann-Whitney U Test. After the SESDP was applied in eight sessions, the scale was re-administered to the each groups as a post-test. A follow-up test was given to the same groups after six weeks. To compare the experiment group within itself with respect to pre-test and post-test and post-test and follow-up test, Wilcoxon Signed-Rank Test was utilized. Where as to compare the experiment and control groups with respect to post-test and follow-up test scores, Mann-Whitney U Test was made use of.According to the research findings it has been seen that the experiment group progressed and there was a significant difference between the experimental and control group. In addition, program, was observed to have effects, which stil existed during the follow-up period. It is seen that the effectiveness of the program has continued according to the result of follow-up test. According to the result of this program, it is declared that the program is appropriate for the social-emotional development of the 4th grade students. Findings of the research were discussed in the light of literature and some recommendations and suggestions were presented for the practioners and researchers.