Göçmen topluluklarda yemek ve kültürlerarası ilişkiler: İstanbul, Fatih örneği
Food and intercultural relations in immigrant communities: The case of İstanbul, Fatih
Yazar: HANDE ARAL ULUK
Danışman: PROF. DR. ALİ MURAT YEL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Göçmenler = Emigrants ; Kültür = Culture ; Kültürel çalışmalar = Cultural studies ; Kültürlerarası ilişkiler = Intercultural relations ; İletişim = Communication

Özet:
Bu çalışma, göçmen toplulukların yemek aracılığıyla girişimcilikte bulunma yollarını, göçmen yeme-içme mekânlarının sosyal işlevlerini ve kültürlerarası ilişkiler bakımından potansiyelini etnografik bir metoda başvurarak İstanbul, Fatih ilçesi örnekleminde anlamaya odaklanmaktadır. Çalışma, yemeğin göç mekânda bilindik olan tat, koku ve ürünlere olan özlemi karakterize etmenin ötesinde farklı boyutlarda kolektifliği ve iletişimselliği, ulusötesi ilişkiler ve topluluk oluşturma süreçlerinde merkezi rolü olduğu önermesine dayanmaktadır. Yemek, hem geçmişi, kimliği, yaşanılan yerin özelliklerini yansıtan hem de göç sonrasında bir dizi etkiyle yeniden şekillendirilen, sosyal oluşumlar içinde inşa edilen geniş bir sosyal alan olarak ele alınmaktadır. Bu bakımdan yeme-içme mekânlarının da beslenme noktası olmaktan öte, iletişimsel ve etkileşim odaklı yerler olarak kabul edilebileceği fikrine yaslanarak İstanbul, Fatih'teki sahadan edinilebilecek ipuçları takip edilmiştir. Araştırma verileri göçmen girişimcilerle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler, informel sohbetler, kamusal alandaki, mekânlardaki ve ağ ortamındaki görsel, işitsel materyallerden oluşmaktadır. Çalışma, kamusal tartışmalardaki yaygın kanının aksine göçmenleri edilgen değil etken özneler olarak değerlendirmiş; İstanbul, Fatih'teki yemek peyzajı bu durumu örneklendirmiştir. Göçmen girişimcilerin kurduğu yeme-içme mekânları ile kolektif göçmen aidiyet alanlarının, kimliklerin sürdürülmesi ve yeniden inşasının sağlandığı anlaşılmaktadır. Daha yakından bakıldığında sahadaki anlatı karşılıklı olarak aktarılan ulusötesi ekonomik ve sosyal havaleler, taşınan tarımsal uygulamalar, tüketim trendleri vb. ile fiziksel ve sosyal çevrede belli bir düzeyde etkinin nasıl uyandırıldığını ortaya koymaktadır. İstanbul-Fatih, toplulukların mekânsal olarak kümelendiği, yemeğin henüz sınırlı düzeyde kültürlerarası karşılaşma ve değiş tokuşa aracılık edebildiği bir örneği oluştursa da günlük hayat içerisinde hafife alınmayacak bir sembolik değer ve işleve sahiptir.

Abstract:
This study focuses on understanding the ways in which immigrant communities engage in entrepreneurship through food, the social functions of immigrant food establishments, and their potential in intercultural relationships, using an ethnographic approach in the sample of the Fatih district in Istanbul. The study is based on the proposition that food plays a central role not only in characterizing the longing for familiar tastes, smells, and products in the migration context but also in fostering collectivity, communication, transnational relationships, and community-building processes on different dimensions. Food is considered as a broad social space constructed within social formations, reflecting both the past, identity, and the specific characteristics of the place of residence, as well as being reshaped by a series of influences after migration. In this regard, relying on the idea that food and beverage establishments can be considered as places focused on communication and interaction rather than just points of nutrition, clues that can be obtained from the field in Istanbul, Fatih, have been followed. The research data consists of semi-structured in-depth interviews with immigrant entrepreneurs, informal conversations, visual and auditory materials in public spaces, establishments, and online environments. Contrary to the common belief in public discourse, the study evaluates immigrants as active agents, not passive subjects, and the food landscape in Istanbul, Fatih, exemplifies this situation. It is understood that the food and beverage establishments established by immigrant entrepreneurs and collective spaces of immigrant belonging contribute to the maintenance and reconstruction of identities. A closer look at the narratives in the field reveals how mutual transnational economic and social remittances, transferred agricultural practices, consumption trends, etc., interact to generate a certain level of agency in the physical and social environment. Istanbul-Fatih, although it represents an example where communities cluster spatially and where food can mediate intercultural encounters and exchanges to a limited extent, has a significant symbolic value and function in daily life.