Çocuk ceza yargılamasının çocuk hakları bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of juvenile criminal proceedings from the children rights perspective
Yazar: SELMİN CANSU DEMİR YILDIZ
Danışman: PROF. DR. NEYLAN ZİYALAR
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Hukuk = Law
Dizin: Ceza adaleti sistemi = Criminal justice system ; Suçlu çocuklar = Delinquent children ; Çocuk adalet sistemi = Juvenile justice system ; Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuğun yüksek yararı = Best interest of the child

Özet:
Çocukların gelişimlerini henüz tamamlamamış olmaları nedeniyle, farklılaştırılmış, ayrı bir adalet sistemine tabii olmaları gereklidir İlgili literatür incelendiğinde, çocuk ceza yargılamasının nasıl deneyimlendiğine dair sınırlı çalışmaların bulunduğu, araştırmaların daha çok suça sürüklenme nedenlerine ve suç algılarına odaklandığı görülmektedir. Bu araştırmanın amacı ise çocuk ceza yargılamasına ilişkin mevzuat ve uygulamaların çocuk haklarına uygun olup olmadığını araştırmak; yargılanma sürecinin özneleri tarafından nasıl algılandığını ve hayatlarına nasıl etki ettiğini açıklamak; çocukken yargılanan yetişkinlerin, uzmanların ve avukatların deneyimleri ile önerilerini tespit etmektir. Araştırmada, suça sürüklenen çocuk sıfatıyla hakkında soruşturma ve kovuşturma yürütülen 18 yaşını tamamlamış kişilerle ve çocuk ceza yargılamasında görev alan avukat ve uzmanlarla nitel görüşmeler yapılmıştır. Bulgular içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiş ve suça sürüklenen çocuklar hakkında yürütülen soruşturma, kovuşturma süreçlerinde çocukların yüksek yararına, yaşama ve gelişme haklarına ve katılım haklarına aykırılık taşıyan uygulamalar tespit edilmiştir. Bu uygulamalar sonucunda katılımcıların adli sisteme girmelerinin farklı suç ortamlarına maruz kalmalarına neden olduğu; aile ve akran ilişkilerini, eğitimlerini, iş hayatlarını, devlet ve yasalarla olan bağlarını olumsuz etkilediği görülmüştür. Ayrıca katılımcıların adli sisteme dahil olmaları nedeniyle damgalanmış hissettikleri, ümitsizliğe kapıldıkları, suçluluk duydukları, utandıkları, şaşkınlık ve üzüntü yaşadıkları, çocukluklarını kaçırdıklarına dair bir inanç geliştirdikleri, geleceğe dair kaygılı bir belirsizlik taşıdıkları anlaşılmıştır. Çalışmanın sonunda, çocuk ceza yargılamasının çocuk dostu olan bir çocuk adalet sistemine hizmet edebilmesi için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
As children have not yet completed their development, they should be subject to a differentiated and separate justice system. The research aims to investigate whether legislation and practice regarding juvenile criminal proceedings are inconsistent with children's rights; to explain how the subjects perceive the trial process and how it affects their lives; and to identify the experiences and recommendations of adults, experts, and lawyers who have been tried as children. A review of the literature shows that there is a paucity of research on children's experiences of criminal proceedings, with most studies focusing on the reasons for involvement and perceptions of crime. In this study, qualitative interviews were conducted with people over the age of 18 who had been investigated and prosecuted as children involved in crime, as well as with lawyers and experts involved in juvenile criminal proceedings. The results were analyzed using a content analysis method and practice contrary to the best interests of the child, the child's right to life and development, and the child's right to participation in the investigation and prosecution of children involved in the crime were identified. As a result of these practices, it was observed that the participants' involvement in the justice system led them to be exposed to different criminal environments and negatively affected their family and peer relations, education, business life, and relations with the state and the law. They were also found to feel stigmatized, hopeless, guilty, ashamed, confused, and sad as a result of their involvement in the justice system, to have developed a belief that they had missed out on their childhood, and to have anxious uncertainty about the future. At the end of the study, recommendations for juvenile criminal proceedings are presented to serve a child-friendly juvenile justice system.