Yaş tayininde el-bilek radyografilerinin geçerlilik ve değerliliği ile ilgili kör bir çalışma
A blind study about validity and worthiness of hand-wrist radiographs in age estimation
Yazar: İBRAHİM ACUNGİL
Danışman: PROF. DR. YAŞAR BİLGE
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Bilek = Wrist ; El = Hand ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Kemik yaşı ölçülmesi = Age determination by skeleton ; Radyografi = Radiography ; Türk çocukları = Turkish children ; Yaş tayini = Age determination

Özet:
Adli tıpta ve pediatride sıklıkla, diş hekimlerince ortodontik tedavi için başvurulan bir yöntem olan kemik yaşı tayini bu alanlardaki önemine bağlı olarak sürekli gündemde kalmıştır. Bu konudaki ilk araştırmaların amacı kemik olgunlaşması sürecinin özelliklerini ortaya koymaktı. Bu çalışmalar halen kullanılmaya devam eden atlasların hazırlanmasını neden olmuştur. Ancak atlasların kullanımları sırasında görülen uyumsuzluklar, daha sonraki çalışmaları kemikleşme sürecinin farklı topluluklarda değişen özelliklerini ortaya çıkarmaya kaydırmıştır. Bu sürecin çevre, ırk gibi özelliklerden etkilenebildiği ortaya çıkınca değişik zamanlarda ve değişik toplumlarda araştırmalar yapılmıştır. Bu araştırmalar yurt dışında ivedilikle yapıla gelirken ülkemizde bu konuda yeterli bilgi bulunmamaktadır.

Çalışmamızda, Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı Polikliniğine 1974 (12-15 yaş arası 234 erkek, 251 kız) ve 2013 (10-16 yaş arası 203 erkek, 224 kız) yıllarında tedavi amaçlı başvuran toplam 912 bireyin el bileği grafileri iki ayrı araştırmacı tarafından incelenerek, ülkemizde kullanılmakta olan iki önemli kemik yaşı atlasının standartlarının, vakalarımızın kronolojik yaşlarıyla benzerliği ve uyumluluğu incelenmiştir. Amacımız ülkemizin bu konudaki bilgi birikimine katkıda bulunmaktır.
Bizim çalışmamızda 1974 yılı grafilerinde G-P atlasına göre 12-15 yaş arası hemen hemen tüm kızlarda ortalama iskelet yaşı 14 (0,18 ay geride) yaş hariç ileridedir (0.11–4.8 ay, en çok fark 13 yaşta) ve farklılıklar 14 ile 15 yaşlarda anlamlıdır (Tablo 3). Erkek çocuklarda ortalama iskelet yaşı tüm yaşlarda gecikme göstermiştir (7.68–15.00 ay, en çok fark 14 yaşta) ve bu gecikme anlamlı bulunmuştur (Tablo 4). 2013 yılı grafilerinde ise G-P atlasına göre 10-16 yaş arası tüm kızlarda ortalama iskelet yaşı ileridedir (3,65–18,93 ay, en çok fark 14 yaşta) ve farklılıklar 11 yaş hariç 10,12,13,14,15 ve 16 yaşlarda anlamlıdır (Tablo 6). Erkek çocuklarda ortalama iskelet yaşı 11,12,14 ve 16 yaşlarda gecikme göstermiş (1,43–8,67 ay, en çok fark 16 yaşta) 10,13 ve 15 yaşlarda ise ileride (0,63–5,18 ay, en çok fark 10 yaşta) bulunmuştur. Ancak yaş ortalamaları arasındaki fark anlamlı bulunamamıştır (p>0.05), (Tablo 7).
Çalışmamızda 1974 yılı grafilerinde Gök Atlasına göre 12-15 yaş arası tüm kızlarda ortalama iskelet yaşı ileridedir (17,02–22,63 ay) ve tüm yaşlarda anlamlıdır. Korelasyon katsayıları değerlendirildiğinde düşük düzeyde pozitif yönlü ilişkiler gözlenmiştir. 14 ve 15. yaşındakilerde hesaplanan ilişki anlamlı bulunmuştur (Tablo 15). Erkek çocuklarda ortalama iskelet yaşı 14 yaş hariç ileride (1,16–5,54 ay) 14 yaş da ise geride (1,53 ay) bulunmuştur. Ancak yaş ortalamaları arasındaki fark anlamlı bulunamamıştır (p>0.05). Korelasyon katsayıları incelendiğinde 12 yaş hariç düşük düzeyde pozitif yönlü ilişkiler gözlenmiştir. 12 yaşındakilerde negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur. 14 yaşındakilerde hesaplanan ilişki anlamlı bulunmuştur (Tablo 15).
2013 yılı grafilerinde ise Gök Atlasına göre 10-16 yaş arası tüm kızlarda ortalama iskelet yaşı ileridedir (23,65–40,43 ay) ve tüm yaşlarda anlamlıdır. Korelasyon katsayıları değerlendirildiğinde 10,12,13,14 ve 15 yaş gruplarında düşük düzeyde pozitif yönlü ilişkiler gözlenmiştir. 11 ve 16 yaşındakilerde bulgular sıfıra yakın bir ilişkinin varlığı, bir başka deyişle ilişkinin olmadığı yönündedir (Tablo 16). Erkek çocuklarda ortalama iskelet yaşı tüm yaşlarda ileride bulunmuştur (8,74–18,93 ay). Yaş ortalamaları arasındaki fark anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Korelasyon katsayıları incelendiğinde 11 yaş hariç düşük düzeyde pozitif yönlü ilişkiler gözlenmiştir. 11 yaşındakilerde negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur (Tablo 17).
Vakalarımız genelde her iki atlastaki standartlara göre daha erken olgunlaşmaktadır; kronolojik yaşlarına G-P Atlası kestirimlerinin uyumluluğu Gök Atlası kestirimlerinden daha iyidir.
Çalışmamızdaki her iki araştırmacının G-P Atlası yaş kestirimleri arasında yüksek derecede uyumluluk bulunmuştur.
Hesaplanan korelasyon katsayılarının pozitif yönlü, anlamlı olup ilişki miktarı bakımından oldukça yüksek bulunmuştur. İki araştırmacı arasında 1974 (kızlarda 0,951-1,000 erkeklerde, 0,882-0,997) ve 2013 (kızlarda 0,952-1,000 erkeklerde 0,936-0,992) yıllarına ait her iki grupta da bilgisayarlı korelasyon katsayıları 0.882-1.000 arasındadır. Bir başka deyişle, Greulich-Pyle metoduna göre diş hekiminin yapmış olduğu kemik yaşı kestirimleri ile araştırmacının yapmış olduğu kemik yaşı kestirimleri arasında yüksek önemli bir ilişki söz konusudur (p<0.01).
Toplumumuza ait iskelet gelişimi, elimizde hâlihazırda bulunan atlaslardakilerle karşılaştırıp kestirimde bulunmak kısmen zahmetsiz ve geçerli bir yöntem olsa da toplumumuza ait atlas veya atlasların en kısa sürede hayata geçirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar kelimeler: Yaş tahmini; Kemik yaşı; İskelet matürasyonu;  G–P Metodu; Türk çocukları; Şemsi Gök Metodu

Abstract:
Skeletal age estimation, used by dentists for orthodontic purpose, has also remained a central interest of forensic medicine and pediatrics. The main purpose of the early investigations was to evaluate the bone maturation process. The outputs of these studies have prompted the preparation of currently used atlases. However, due to the discrepancies observed during the implementation of these atlases, later studies have focused on variations in bone maturation process between populations. As it was recognized that this process was affected by a number of factors, such as genetic, racial and environmental factors, studies from different populations or different time periods have been conducted. Although these studies were done in developed countries in different study populations, sufficient reliable data are not available in our country.
In our study, plain radiographs of the wrist, obtained from total of 912 patients who applied to Ankara University, Faculty of Dentistry, Department of Orthodontics in 1974 (234 boys and 251 girls between 12 and 15 years of age) and in 2013 (203 boys and 224 girls between 10 and 16 years of age), were analyzed by two radiologists to determine the compatibility and similarity of the standards of bone age atlases used in our country with the chronological ages of our subjects. Our aim is to contribute to the fund of knowledge in this field in our country.
In our study, mean skeletal age was advanced (0.11 – 4.8 months, maximum difference at age of 13) in girls aged 12 to 15 years except for 14 years (0.18 months delay) according to atlas of G–P in radiographs of the year 1974, and differences were significant at 14, 15 ages (Table 3). Mean skeletal age was delayed (7.68–15 months, maximum difference at age of 14) almost for all ages and differences were significant for boys (Table 4). According to G-P atlas, mean skeletal ages in radiographs obtained in 2013 were advanced in all girls aged 10 to 16 years (3.65 – 18.9 months, maximum difference at age of 14) and differences were significant at 10, 12, 13, 14, 15 and 16 ages except 11 (Table 6). Mean skeletal ages were delayed in boys at 11, 12, 14 and 16 ages (1.43–8.67 months, maximum difference at age of 16) and advanced in boys at 10, 13 and 15 ages (0.63–5.18 months, maximum
difference at age of 10). However, the difference between mean ages was not significant (p>0.05). (Table 7).
In our study, mean skeletal ages in radiographies in the year 1974 were advanced in girls at all ages according to Gök Atlas (17.02–22.63 months) and significant at all ages. However, a low and positive correlation coefficient existed. A significant correlation was observed in children at ages 14 and 15 (Table 15). Mean skeletal ages were advanced for all age groups in boys (1.16–5.54 months) except for 14 years where it was delayed (1.53 months). But, the difference between mean ages was not found to be significant (p>0.05). Analysis of correlation coefficients indicates positive but low correlation except for 12 years. It was found a negative correlation at 12 years of age. However, the calculated correlation was found to be significant at 14 years (Table 15).
In the radiographies obtained in 2013, mean skeletal ages were advanced in girls aged 10 to 16 years according to Gök Atlas (23.65–40.43 months), and it was significant for all age groups. Analysis of correlation coefficients indicates low positive correlation for 10,12,13,14 and 15 years of age. The findings in relation to children aged 11 and 16 years are near to zero, so there will be no linear relation (Table 16). Mean skeletal ages were advanced in boys at all ages (8.74–18.93 months). Also, the difference between mean ages was found to be significant (p<0.05). Analysis of correlation coefficients reveals low positive correlation except for 11 years, and a negative correlation at 11 years of age (Table 17).
Our cases mature much earlier compared to the standards published in both atlases, and the predictions of G-P Atlas is better than that of Gök Atlas for chronological ages.
In our study, there is a high degree of compatibility between two researchers about the age estimation according to GP atlas.
The calculated correlation coefficient was positive and significant, and the general level of correlation was very high. The computed correlation coefficients range between 0.882-1.000 in both groups of radiographies obtained in 1974 (0.951-1.000 for girls and 0.882-0.997 for boys) and in 2013 (0.952-1.000 for girls and 0.936-0.992 for boys). In other words, there is a significant relationship between age
estimates made by the dentists according to Greulich-Pyle method and those made by researchers (p<0.01).
Although skeletal age estimation using the available atlases is a simple and valid method, formulation of skeletal age estimation standards specific to Türkish population is necessary.

Keywords: Age estimation; Bone age; Skeletal maturation; Turkish children; G–P method;  Şemsi Gök method