Ceza Hukukunda kriminolojik tehlikelilik
Criminological dangerousness in Criminal Law
Yazar: SELİN ALPASLAN
Danışman: PROF. DR. VESİLE SONAY EVİK
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza infaz hukuku = Penal law ; Türk ceza hukuku = Turkish criminal law

Özet:
Sosyal bir varlık olarak insan, toplumu oluşturan diğer bireylerin kendisine 
yönelik düşüncelerini ve planlarını hep öğrenmek isteğinde olmuştur Zira doğadan ve 
diğer bireylerden kaynaklanan tehlikelere yönelik korku var oluşundan beri insanlığın 
peşini bırakmadığı gibi, günümüzde de tehlikenin yok edilmesi isteğinin toplumu 
oluşturan bireylerde bulunduğu söylenebilir Bu durum, henüz bir zarar ortaya 
çıkmadan, suç işlenmeden önce müdahale edilip korkulan durumun gerçekleşmesini 
önlemek amacıyla yürürlüğe giren çeşitli düzenlemelerle ceza hukukuna da 
yansımıştır. Risklerin ve risklere yönelik duyulan korkunun artması, bu arzuyu daha 
da güçlendirmiş, özgürlüklere müdahale oluşturan çeşitli tedbirlerin meşruluğunu 
sağlamak bakımından "zararı önlemek" kavramı yürürlüğe giren çeşitli 
düzenlemelerin gerekçesini oluşturmuştur. 
Tehlikelilik her şeyin başında tahmin gerektiren sübjektif bir yargıdır. Karmaşık 
bir varlık olan insanın davranışlarını yüzde yüze yakın bir olasılıkla öngörmek 
mümkün kabul edilmese de teknolojinin gelişimi ile bu alanda da çeşitli ilerlemeler 
kaydedilmiş ve bireylerin gelecekte suç işleme ihtimaline ilişkin tespitlerde bu 
teknolojik araçlar da kullanılmaya başlanmıştır. Öngörmeye ilişkin bu teknolojik 
gelişmeler mevcut değilken dahi, ceza hukuku tarihi incelendiğinde failin "tehlikeli" 
hâlde bulunuyor olmasına bir önem atfedildiği görülmektedir. Nitekim bugün bazı 
hukuk sistemlerinde fail hakkında çeşitli önleyici tedbirlerin ya da güvenlik 
tedbirlerinin uygulanmasının gerekçesini bu hâl oluşturmaktadır. "Ceza" kadar eski bir 
tarihi olmayan güvenlik tedbirlerine başvurmanın koşullarından biri suçlunun 
tehlikelilik hâlidir. Yine "itiyadi suçlular", "mükerrirler" veya "cinsel suçlular" gibi 
tehlikeli suçlu olarak kabul edilen suçluların cezasının ağırlaştırıldığı, bu kişiler 
hakkında uygulanacak ceza türünün değiştirilebildiği veya ceza yanında güvenlik 
tedbirlerine hükmolunduğu görülmektedir. Tehlikeli olarak kabul edilen suçluların, 
cezanın infazından sonra dahi denetlenebileceği mekanizmalarla karşılaşılmaktadır.
5237 sayılı TCK m. 58 "suçta tekerrür ve özel tehlikeli suçlular" başlığını 
taşımaktadır. Bu madde ile kanun koyucu suçlular arasında bir kategori oluşturarak 
"tehlikeliliği" normatif bir özellik olarak kabul etmiştir. TCK sistematiğinde cezanın 
yanı sıra bir diğer yaptırım türü olarak kabul edilen güvenlik tedbirlerinin, uygulanma 
koşulu olarak da kişinin tehlikeli olması şartı aranmaktadır. Bunlar kanun metninde 
açıkça tehlikeliliğe atfedilen sonuçlardır. Bununla birlikte bir kısım kanuni 
düzenlemede açıkça "tehlikelilik" ya da "tehlikeli suçlu" ibaresi kullanılmıyor olsa da 
öngörülen düzenlemeler bu anlayışın bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Örneğin, 
CGTİHK m. 107'de düzenlenen "koşullu salıverilme" kurumundan yararlanmanın 
koşullarından birini oluşturan "iyi hâlli olma" kişinin suç işlemeyeceğine ilişkin bir 
değerlendirmeyi gerektirmektedir. Bunun dışında hapis cezasının ertelenmesi veya 
hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumlara başvurulabilmesinin koşulu 
olan kişinin mahkemede "tekrar suç işlemeyeceğine yönelik bir kanaat oluşturması" 
bir nevi tehlikelilik hâli göstermemesi gerekliliğine işaret etmektedir. Dolayısıyla 
tehlikeli olmanın yanı sıra "tehlikeli olmama" da hukukumuz bakımından önem 
taşımaktadır.
Tehlikelilik ceza hukukunda pek çok kararı etkilemekle birlikte, kavrama Türk 
hukukunda genellikle güvenlik tedbirleri ile ilişkisi kapsamında değinilmektedir. 
Ancak konunun tüm yanlarıyla ve bütünlükçü bir bakış açısıyla ele alınmasına yönelik 
istek bu çalışmanın gerçekleştirilmesindeki esas sebebi oluşturmaktadır. Zira kişilerin 
tehlikeliliğine karşı alınan tedbirler, sadece bir yaptırım türü olan güvenlik 
tedbirleriyle sınırlı değildir. Dolayısıyla tehlikelilik, sadece güvenlik tedbirleriyle 
sınırlı ve bağlantılı olarak değil, başlı başına bir konu olarak ele alınmalıdır. Kavramın 
nasıl tanımlanması gerektiğinden, böyle bir tespitin nasıl yapılacağına kadar 
aydınlatılması gereken pek çok nokta söz konudur. Bu tezle Türk ceza hukukuna 
yapılması arzu edilen katkı, tehlikeliliğe ilişkin temel meselelere bir açıklama 
getirmektir. Bu sebeple çalışma öncelikle tehlikeliliği kavramsal açıdan incelemek 
amacındadır. 
Bunun yanında kategorik olarak "tehlikeli" olarak kabul edilen suçlu gruplarını 
incelemek çalışmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Suçlunun kişiliğini incelemek 
suç ve ceza kavramları kadar kadim bir tarihe sahip olmasa da bugün ceza hukukunun 
ayrılmaz bir parçasıdır. Özellikle pozitivist okulla birlikte suçlulara yönelik 
sınıflandırmalar önemli hâle gelmiştir. Türk hukukunda TCK m. 58 kapsamında 
mükerrirler, itiyadi suçlular, suçu meslek edinen kimseler ve örgüt mensubu suçlular 
"tehlikeli" olarak nitelendirildiğinden çalışmamızda bu gruplar ve bunların yanında 
cinsel suçlular incelenmiştir. Zira her ne kadar bu madde kapsamında tehlikeli suçlu 
kategorisinde yer almasalar da cinsel suçlulara yönelik olarak öngörülen tedbirlerin 
farklılığı ve ağırlığı, onların diğer suçlulardan farklı bir muameleye tabi tutulduğu ve 
kanun koyucu tarafından tehlikeli olarak kabul edildiğine dair önemli bir göstergedir. 
İncelenecek bu ana konuların ışığında "Ceza Hukukunda Kriminolojik Tehlikelilik" 
başlıklı çalışmamız "Tehlikelilik Kavramı ve Kavrama İlişkin Temel Meseleler", 
"Özel Tehlikeli Suçlular" ve "Tehlikeliliğin Sonuçları" başlıklı üç bölümden 
oluşmaktadır.

Abstract:
As a social being, humans have always wanted to learn the thoughts and plans 
of other individuals in society towards themselves. Since fear of dangers originating 
from nature and other individuals has haunted humanity since its existence, it can be 
said that the desire to eliminate danger still exists among the individuals that make up 
society today. This situation has also been reflected in criminal law through various 
regulations introduced to intervene before harm occurs or a crime is committed, in 
order to prevent the feared situation from happening. The increase in risks and the fear 
associated with these risks have further strengthened this desire, making the concept 
of "preventing harm" the basis for the legitimacy of various measures that interfere 
with freedoms.
At its core, dangerousness is a subjective judgment that requires prediction. 
While it is not considered possible to predict human behavior, a complex entity, with 
near certainty, various advancements have been made in this area with technological 
development, and these technological tools have begun to be used in determining 
individuals' future likelihood of committing a crime. Even before these technological 
advancements existed, a review of criminal law history shows that importance was 
attached to the offender being in a "dangerous" state. Indeed, in some legal systems 
today, this state constitutes the justification for implementing various preventive or 
security measures on the offender. One of the conditions for resorting to security 
measures, which do not have as long a history as "punishment," is the dangerous state 
of the offender. Again, it is observed that the penalties for offenders considered 
"habitual criminals," "repeat offenders," or "sexual offenders" are intensified, the type 
of penalty applied to these individuals may be changed, or security measures may be 
imposed alongside punishment. Mechanisms are also encountered whereby offenders 
considered dangerous can be supervised even after the execution of their sentences.
Article 58 of the Turkish Penal Code (TPC), titled "Recidivism and Special 
Dangerous Offenders," establishes a category among offenders, recognizing 
"dangerousness" as a normative characteristic. In the TPC system, security measures, 
accepted as another type of sanction alongside punishment, also require the condition 
of the person being dangerous for their application. These are outcomes explicitly 
attributed to dangerousness in the legal text. Although some legal regulations do not 
explicitly use the terms "dangerousness" or "dangerous offender," the prescribed 
regulations can be seen as a reflection of this understanding. For example, one of the 
conditions for benefiting from the institution of "conditional release," regulated in 
Article 107 of the Law on the Execution of Penal and Security Measures is "good 
conduct," which requires an assessment that the person will not commit another crime. 
Additionally, conditions like the suspension of imprisonment or the deferral of the 
announcement of the verdict, which depend on the court forming an opinion that the 
person "will not commit another crime," indicate the necessity of not showing a state 
of dangerousness. Therefore, not only being dangerous but also "not being dangerous"
holds importance in our legal system.
While dangerousness influences many decisions in criminal law, it is generally 
addressed in Turkish law within the context of its relation to security measures. 
However, the desire to examine the subject from all aspects and with a comprehensive 
perspective constitutes the primary reason for this study. This is because the measures 
taken against individuals' dangerousness are not limited to security measures, which 
are just one type of sanction. Thus, dangerousness should be addressed as a standalone 
topic, not limited or linked solely to security measures. There are many points to 
clarify, from how the concept should be defined to how such an assessment should be 
made. The intended contribution to Turkish criminal law through this thesis is to 
provide an explanation for fundamental issues related to dangerousness. Therefore, 
this study primarily aims to examine dangerousness conceptually.
Additionally, examining offender groups that are categorically considered 
"dangerous" constitutes another aim of this study. Although examining the personality 
of the offender does not have a history as ancient as the concepts of crime and 
punishment, it is today an inseparable part of criminal law. Especially with the 
positivist school, classifications regarding offenders have become significant. In 
Turkish law, under Article 58 of the TPC, recidivists, habitual offenders are classified 
as "dangerous." In our study, these groups, along with sexual offenders, are examined. 
Although they are not included in the dangerous offender category under this article, 
the different and severe measures prescribed for sexual offenders are significant 
indicators that they are considered dangerous and are treated differently from other 
offenders by the legislator. The study titled "Criminological Dangerousness in 
Criminal Law" comprises three main chapters in light of these main topics for analysis: 
"The Concept of Dangerousness and Fundamental Issues Related to the Concept,"
"Specially Dangerous Offenders," and "The Consequences of Dangerousness."