Kronik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların mevcudiyeti, fiyatı ve satın alınabilirliği: Ankara'da bulunan eczaneler üzerine bir araştırma
Availability, price, and affordability of essential medicines used in chronic diseases treatment: A research on pharmacies in Ankara
Yazar: GÖKÇEN ÖZLER
Danışman: PROF. DR. OĞUZ IŞIK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ankara = Ankara ; Eczaneler = Pharmacies ; Endokrin sistem hastalıkları = Endocrine system diseases ; Finansal erişim = Financial access ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Tedavi = Treatment ; İlaç erişimi = Access to drug ; İlaçlar = Drugs

Özet:
İlaçlara adil olarak erişebilmek küresel bir öncelik olarak görülmektedir. 1970'lerden bu yana Dünya Sağlık Örgütü temel ilaçlar kavramını vurgulayarak adil erişimi desteklemektedir. Temel ilaçlar nüfusun çoğunluğunun sağlık ihtiyaçlarını karşılayan ilaçlardır. Gerekli ilaçlara adil erişim olmadan temel sağlık hakkının yerine getirilemeyeceği gerekçesiyle nüfusun öncelikli sağlık ihtiyaçlarını karşılayan ilaçlar olarak görülen, kronik hastalık tedavisinde kullanılan temel ilaçların Ankara'daki eczanelerde mevcudiyet, fiyat ve satın alınabilirliklerini değerlendirmek bu çalışmanın temel amacıdır. Araştırmanın yöntemi, Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Sağlık Eylemi El Kitabı İlaç Fiyatları, Mevcudiyeti, Satın Alınabilirliği ve Fiyat Bileşenlerini Ölçme 2.Baskı'ya (Measuring Medicine Prices, Availability, Affordability and Price Components 2nd Edition) dayanmaktadır.  Araştırmanın örneklemini tabakalı sistematik örnekleme yoluyla seçilen Ankara'da bulunan 334 eczane oluşturmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü 21. Temel İlaç Listesi'nden yararlanılarak kalp ve damar hastalıkları, diyabet, kronik solunum yolu hastalıkları ve palyatif bakımda kullanılan 24 temel ilaç araştırma kapsamına alınmıştır. Veriler yüz yüze anket yöntemiyle toplanmıştır. Üç aşamalı mevcudiyet, fiyat ve satın alınabilirlik kavramları IBM SPSS Statistics 22 ve Microsoft Excel programları kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmada 15 ilacın DSÖ tarafından belirlenen %80 mevcudiyet hedefini karşıladığı ancak 9 ilacın karşılamadığı saptanmıştır. Genellikle, orijinal ilaçlar jenerik ilaçlardan daha fazla mevcuttur. En fazla kalp ve damar hastalıkları ilaçları mevcut olup, sırasıyla palyatif kanser bakımı ilaçları, kronik solunum yolu ilaçları ve diyabet ilaçları gelmektedir. İlaçların %79'unun fiyatı, uluslararası referans fiyatlardan daha fazladır. Orijinal ilaçların medyan fiyat oranı, jenerik ilaçlardan yüksek ya da eşit bulunmuştur. Jenerik ilaçların, orijinal ilaçlara göre satın alınabilirlik açısından daha avantajlı olduğu bulunmuştur. Glibenclamide, Budesonide, Gliclazide ve Diazepam hem düşük düzeyde mevcuttur hem de ulusal fiyatları uluslararası referans fiyatlardan daha yüksektir. Bu araştırma, Türkiye'de temel ilaçların mevcudiyeti, fiyatı ve satın alınabilirliği konusunda Dünya Sağlık Örgütü/Uluslararası Sağlık Eylemi metodolojisini kullanan ilk araştırmadır. Sonuçlar, uygun fiyatlı ilaçlara erişimi iyileştirmek için öncelikli eylem alanlarını vurgulamaktadır.

Abstract:
Equitable access to medicines is seen as a priority globally. World Health Organization has promoted equitable access, emphasizing the concept of essential medicines since the 1970s. Essential medicines are medicines that meet the health needs of the majority of the population. The basic right to health cannot be fulfilled without equal access to essential medicines. The study aims to examine the availability, price and affordability of essential medicines used in the treatment of chronic diseases, which are seen as drugs that meet the primary health needs of the population, in pharmacies in Ankara. In the research is based on Measuring Medicine Prices, Availability, Affordability and Price Components 2nd Edition. The sample of the study consists of 334 pharmacies in Ankara, which were selected through stratified sampling. Within the scope of the research, a total of 24 essential medicines used in cardiovascular diseases, diabetes, respiratory diseases, and palliative care were examined. The data were collected by face-to-face survey method. The availability, price and affordability were analyzed using IBM SPSS Statistics 22 and Microsoft Excel. It was found that 15 medicines met the 80% availability target set by WHO, but 9 medicines did not. The originator medicines are more available than the generic medicines. Availability of cardiovascular disease medicines is highest. This is followed by palliative cancer care medicines, respiratory medicines and diabetes medicines, respectively. The price of 79% of medicines is higher than international reference prices. The median price ratio of originator medicines was higher or equal to that of generic medicines. It is found that generic medicines be more advantageous in terms of affordability than originator medicines. Glibenclamide, Budesonide, Gliclazide and, Diazepam are both low in availability and national medicine prices are higher than international prices. This research is the first to use the World Health Organization/International Health Action methodology on the availability, price, and affordability of essential medicines in Turkey. Findings of the study highlight priority areas of action to improve access to affordable medicines.