Çekim modeli çerçevesinde OECD-Türkiye arasındaki ticaret akımlarının belirleyenleri: Panel veri analizi
Determinants of trade flows between OECD-Turkey in gravity model framework: Panel data analysis
Yazar: ASLI AKIN
Danışman: PROF. DR. AYTEN AYŞEN KAYA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Ticaret akımları = Trade flows ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Uluslararası ticaret akımları, ülkelerin gelir seviyeleri ve kalkınmalarının belirleyicilerinden biridir. Küreselleşme ile ülkeler arasındaki ticaret akımları hız kazanmıştır. Bu akımları incelemek ve yorumlayabilmek için pek çok teori bulunmaktadır. Bunlardan biri de literatürde sıklıkla adı geçen 'Çekim Modeli'dir. Çekim modeli, Newton'un 'Gravity' çalışması ile ilk olarak fizik biliminde ortaya çıkmıştır. İktisat bilimine uyarlayan ise Jan Tinbergen'dir (1962). Çekim modeli, ülkeler arasındaki ticaret akımlarını coğrafi uzaklık ve iktisadi büyüklük değişkenlerini kullanarak açıklamaya çalışan bir modeldir. Zaman içinde modele nüfus, iktisadi birleşmeler, ortak sınır ve ortak dil gibi değişkenler katılarak genişletilmiş çekim modeli oluşturulmuştur.
Çalışmada, Türkiye ve 36 OECD ülkesi arasındaki ticaret akımlarını 1990-2018 dönemine ait veriler kullanılarak çekim modeli yardımı ile panel veri analizi ile incelenmiştir. Analizin odak ülkesi olarak Türkiye alınmıştır. Modelde bağımlı değişken olarak ülkelerin dış ticaret akımlarını ifade eden ihracat ve ithalat verilerinin toplamı; bağımsız değişkenler olarak nüfus, GSYİH, OECD ülkelerinin başkentlerinin Ankara'ya olan uzaklıkları; kukla değişkenler olarak gümrük birliği ve 2008 krizi kullanılmıştır. Analizin sonuçlarına göre; nüfus ve GSYİH ülkelerin dış ticaret akımlarına pozitif etki ederken, uzaklığın negatif etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
International trade is one of the most important topics in economics. International trade flows are one of the determinants of countries' income levels and development. Trade flows between countries have accelerated due to globalization. There are many policies to examine and interpret these trends. One of them is the "Gravity Model", which is frequently mentioned in the literature. Gravity model first appeared in physics with Newton's "Gravity" study. The adaptation of it to economics is Jan Tinbergen (1962). The gravity model is a model that tries to explain the trade flows between countries using the variables of geographical distance and economic size. Over time, the expanded gravity model was created by adding variables such as population, economic combinations, common border and common language to the model.
In the study, trade flows between Turkey and OECD countries for the period 1990-2018 using data models help shooting was investigated by a panel made data analysis. 36 OECD countries were used in the analysis. Turkey is taken as the focus country analysis. The sum of export and import data expressing the foreign trade flows of the countries as the dependent variable in the model; population, GDP, distances of OECD countries' capitals from Ankara as independent variables; The customs union and the 2008 crisis were used as dummy variables. According to the results of the analysis; population and GDP have a positive effect on the foreign trade flows of countries, while the distance has a negative effect.