Orta ve ağır dehidratasyonlu, akut gastroenteritli hastalarda, intravenöz sıvı tedavisine cevapta end-tidal karbondioksit (ETCO2) gradiyenti ile vena kava kollapsibilite indeksinin karşılaştırılması
Comparison of end-tidal carbondioxide (ETCO2) gradient and vena cave collapsybility in the response to intravenous liquid therapy in patients with medium and heavy dehydratation and acute gastroenteritis
Yazar: GÜLİN İNAN
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİYE GÖNÜLLÜ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Bozyaka Eğt. ve Arş. Hast. / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil tedavi = Emergency treatment ; Acil tıp servisleri = Emergency medical services ; Dehidratasyon = Dehydration ; Enterit = Enteritis ; Gastroenterit = Gastroenteritis ; Karbon dioksit = Carbon dioxide ; Kurşun dioksit = Lead dioxide ; Sıvı tedavisi = Fluid therapy ; Vena cava inferior = Vena cava inferior ; Venae cavae = Venae-cavae

Özet:
Giriş ve Amaç: Akut gastroenterit, dünyada en sık konulan klinik tanılardan olup,
ağır AGE vakalarında meydana gelen dehidratasyon, ciddi morbidite ve mortaliteye
neden olabilir. Son yıllarda, dehidratasyon durumunda hastalara verilecek sıvı
miktarının ve sıvı tedavisine yanıtın belirlenmesinde, transtorasik EKO ile vena
kava kollapsibilite indeksinin kullanılabilirliğine dair çalışmalar bulunmaktadır.
Ancak acil servis şartlarında bu ölçümler her zaman mümkün olmamaktadır.
Dehidratasyon durumunda meydana gelen metabolik asidoza bağlı olarak
dakikadaki solunum sayısı artırılarak arteryel kandaki karbondioksit basıncı azaltılır.
Bu da End Tidal karbondioksit (ETCO2) ile koreledir. Bu nedenle bu çalışmanın
primer amacı ETCO2 ölçümünün metabolik sıvı açığını, dehidratasyon düzeyini ve
sıvı replasmanı sonrası dehidratasyon düzeyindeki gerilemeyi saptamada rolü olup
olmadığını ve vena kava kollapsibilite indeksi ile korelasyonunu değerlendirmektir.
Materyal ve Metod: Çalışmamız 3.basamak bir eğitim araştırma hastanesinin acil
servisine akut gastroenterit semptomları ile başvuran ve POAC Klinik
Dehidratasyon Skalasına göre orta (%6-%9) ve ağır (>%10) dehidrate olduğu
düşünülen, spontan soluyan hastalarda yapılmıştır. Hastaların ilk değerlendirme
sonrası vital bulguları, ETCO2 değerleri, vena kava inferiorun inspiryum ve
ekspiryumdaki çapları ve vena kava kollapsibillite indeksi ölçülerek kaydedilmiş; bu
ölçümler IV sıvı replasmanı sonrası tekrarlanmış ve son olarak ölçümler arasında
karşılaştırma yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya 16 erkek (%32,7) ve 33 kadın (%67,3) olmak üzere toplam 49
hasta alınmıştır. Ortalama sıvı replasman değeri 664,29±259,41 olarak
hesaplanmıştır. EtCO2'deki ortalama artış 3,653±2,554 olarak bulunmuştur
(p<0,001). IVCeksp'daki ortalama artış 0,402±0,280 (p<0,001) olarak ve
IVCinsp'daki ortalama artış 0,476±0,306 olarak hesaplanmıştır (p<0,001). VKKİ
(%) değerinde ise 12,556±13,683 kadar düşüş olmuştur (p<0,001). Hastaların
replasman sonrası vital bulguları ve VKKİ korelasyonuna bakılmış ve ETCO2 ile
VKKİ (%) arasında anlamlı korelasyon bulunamamıştır. Çalışmamızın sonucunda,
XIII
dehidratasyon düzeyini ve sıvı yanıtını öngören ETCO2 değerleri için ROC eğrisi
oluşturulmuş, eğri altında kalan alan 0,748 olarak hesaplanmıştır. Bununla birlikte
hastayı orta dereceli dehidrate olarak sınıflandırmak için cut off değeri 28,5 mmHg
olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Dehidratasyon düzeyini değerlendirmede ETCO2 düzeylerinin sensitivitesi
%71,43, spesifitesi %74,29 olup, dehidratasyon düzeyini ve sıvı yanıtını
belirlemede, daha önce yapılan çalışmalarda yüksek sensitivite ve spesifiteye sahip
olduğu bilinen VKKİ ile korelasyon bulunamamıştır. Bu nedenle, dehidratasyon
düzeyinin tespitinde USG ile yapılan VKKİ ölçümlerinin daha öncelikli olarak
tercih edilmesi gereken bir yöntem olduğunu düşünmekteyiz. Yine de yaptığımız
çalışmanın sonucuna göre dehidratasyon bulguları ile acil servise başvuran ve
intravenöz sıvı replasman tedavisi verilen hastalarda, dehidratasyon derecesinin
tedavi ile olan değişikliğini izlemede seri ETCO2 ölçümleri faydalı olabilir.
Anahtar kelimeler: Akut gastroenterit, end-tidal karbondioksit (ETCO2), vena kava
kollapsibilite indeksi (VKKİ), dehidratasyon, sıvı yanıtlılığı

Abstract:
Introduction and Aim: Acute gastroenteritis is one of the most common clinical
diagnoses in the world and dehydration in severe cases of AGE can cause serious
morbidity and mortality. In recent years, there have been studies on the use of
transthoracic ECO and vena cava collapseability index in determining the amount of
fluid to be given to patients and response to fluid treatment in case of dehydration.
However, these measurements are not always possible under emergency conditions.
Due to the metabolic acidosis that occurs in dehydration, the respiratory rate per
minute is increased and the carbon dioxide pressure in the arterial blood is reduced.
This is correlated with End Tidal carbon dioxide (ETCO2). Therefore, the primary
purpose of this study is to evaluate whether ETCO2 measurement has a role in
determining metabolic fluid deficit, dehydration level and regression in dehydration
level after fluid replacement and its correlation with vena cava collapse ability
index.
Material and Method: Our study was conducted in patients with spontaneous
breathing, who were admitted to the emergency department of a tertiary education
and research hospital with symptoms of acute gastroenteritis and were considered to
be dehydrated moderately (6-9%) and severe (> 10%) according to the POAC
Clinical Dehydration Scale. After the first evaluation, vital signs, ETCO2 values,
diameters of the vena cava inferior in inspirium and expiratoryum, and vena cava
collapseability index were recorded and these measurements were repeated after iv
fluid replacement and finally comparison was made between the measurements.
Result: A total of 49 patients, 16 males (32.7%) and 33 females (67.3%), were
included in the study. Average fluid replacement value was calculated as 664.29 ±
259.41. The average increase in ETCO2 was found to be 3,653±2,554 (p <0.001).
The average increase in IVCexsp was calculated as 0,402±0,280 (p <0.001) and the
average increase in IVCinsp was calculated as 0,476±0,306 (p <0.001). In VCCİ
(%), there was a decrease of 12,556 ± 13,683 (p <0.001). Vital signs and VCCI
correlations were examined after replacement, and no significant correlation was 
XV
found between EtCO2 and VCCI %. As a result of our study, the ROC curve was
created for ETCO2 values predicting the dehydration level and fluid response, and
the area under the curve was calculated as 0.748. However, in order to classify the
patient as moderate dehydrate, the cut off value was determined as 28.5 mmHg.
Conclusion: In evaluating the dehydration level, the sensitivity of ETCO2 levels
was 71.43% and the specificity was 74.29%. In evaluating the response to fluid
replacement, there was no correlation with VCCI known to have high sensitivity and
specificity in previous studies. Therefore, we think that VCCI measurements made
by USG are a priority method for determining the level of dehydration.
Nevertheless, according to the results of our study, serial ETCO2 measurements
may be useful in monitoring the change in the degree of dehydration with treatment
in patients who applied to the emergency department with the findings of
dehydration and who received intravenous fluid replacement therapy.
Key Words: Acute gastroenteritis, end-tidal carbon dioxide (ETCO2), vena cava
collapsibility index (VCCI), dehydration, fluid responsiveness