Çoklu zekâ kümeleri, mesleğe yönelik tutum ve akademik motivasyonun akademik başarıya etkisi: Gastronomi ve mutfak sanatları öğrencileri örneği
The effect of multi-intelligence clusters, attitude to the profession and academic motivation on academic success: A case of gastronomy and culinary arts students
Yazar: AYKUT GÖKTUĞ SOYLU
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA AKSOY
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
Akademik başarı, öğrencilerin hem öğrenim hayatlarını hem de kariyerlerini etkileyen önemli bir konudur. Bir öğrenciyi akademik başarıya götüren yolda pek çok değişken bulunmaktadır. Bu değişkenler doğru bir şekilde bir araya geldiğinde öğrenci başarısı mümkün olmakta, böylelikle öğrenim sonrasında yeterli ve donanımlı bireyler yetişebilmektedir. Buradan yola çıkarak araştırmada, gastronomi ve mutfak sanatları lisans programı öğrencilerinin çoklu zeka kümeleri, akademik motivasyonları, mesleğe yönelik tutumlarının akademik başarıları üzerindeki etkisini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Ayrıca öğrencilerin çoklu zekâ kümeleri, akademik motivasyon faktörleri ve mesleğe yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenerek, demografik değişkenlere göre değişim gösterip göstermediğinin belirlenmesi araştırmanın amaçları arasındadır. Bu bağlamda öncelikle alan yazın taraması gerçekleştirilerek değişkenlerin kavramsal yapıları belirlenmiş ve çoklu zeka kümeleri ve mesleğe yönelik tutum ile ilgili ölçeklerin Türkçe'ye uyarlanması gerçekleştirilmiştir. Ana uygulama için veriler Türkiye'nin yedi farklı coğrafi bölgesinde yer alan yedi farklı üniversite bünyesinde öğrenim görmekte olan gastronomi ve mutfak sanatları lisans programı öğrencilerinden çevrimiçi ortamda toplanmıştır. Veri toplama sürecinin sonunda toplamda 407 adet anket elde edilmiştir. Yapılan kayıp veri analizi, çoklu sapan analizi ve çoklu normal dağılım analizi neticesinde toplamda 384 adet kullanılabilir anket ile analizler gerçekleştirilmiştir. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler ile birlikte, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modellemesinden (YEM) yararlanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizi neticesinde çoklu zeka kümelerinden görsel zeka ve matematiksel zeka ile içsel zeka ve varoluşsal zekanın tek boyut altında toplandığı ve çoklu zeka kümelerinin yedi boyutlu bir yapı oluşturduğu görülmüştür. Akademik motivasyon ise; içsel motivasyon dışsal motivasyon, kendini başarma ve ispat ile motivasyonsuzluk olmak üzere dört boyutlu bir yapı gösterdiği belirlenmiştir. Mesleğe yönelik tutumun ise tek boyutlu bir yapıda olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada demografik değişkenlere yönelik uygulanan bağımsız örneklem t-testi ve ANOVA sonuçlarına göre, öğrencilerin cinsiyet, yaş, öğrenim gördükleri üniversite, öğrenim gördükleri sınıf, mezun oldukları lise, sektörde ailesinden çalışan olup olmaması ve akademik başarılarına göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak gerçekleştirilen yol analizi sonuçlarına göre, öğrencilerin çoklu zeka kümeleri hem mesleğe yönelik tutumlarını hem de akademik motivasyonlarını pozitif ve anlamlı bir biçimde etkilemektedir. Öğrencilerin mesleğe yönelik tutumları da benzer bir biçimde akademik motivasyonlarını pozitif ve anlamlı bir şekilde etkilemektedir. Araştırmada elde edilen bir diğer sonuç ise, öğrencilerin akademik motivasyonlarının akademik başarıları üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olması; ancak bu etkinin çok düşük olarak tespit edilmesidir.

Abstract:
Academic success is an important issue that affects both the education life and career of students. There are many variables on the path that leads a student to academic success. When these variables come together correctly, student success is possible, so that sufficient and well-equipped individuals can be raised after learning. From this point of view, it is aimed to reveal the effect of multiple intelligence clusters, academic motivations, and attitudes towards the profession on the academic success of the gastronomy and culinary arts undergraduate program students. In addition, examining the relationship between students' multiple intelligence clusters, academic motivation factors and attitudes towards the profession, and determining whether it changes according to demographic variables is among the aims of the research. In this context, first of all, a literature review was carried out, and the conceptual structures of the variables were determined, and the scales related to multiple intelligence clusters and attitude towards the profession were adapted into Turkish. The data for the main application were collected online from gastronomy and culinary arts undergraduate students studying at seven different universities in seven different geographical regions of Turkey. At the end of the data collection process, a total of 407 questionnaires were obtained. As a result of missing data analysis, variance analysis and multivariate normal distribution analysis, a total of 384 usable questionnaires were analyzed. In the analysis, descriptive and confirmatory factor analysis and structural equation modeling (SEM) were used together with descriptive statistics. As a result of the explanatory factor analysis, it was seen that visual intelligence, mathematical intelligence, intrapersonal intelligence and existential intelligence from multiple intelligence clusters were gathered under one dimension and multiple intelligence clusters formed a seven-dimensional structure. Academic motivation is; It has been determined that it has a four-dimensional structure: intrinsic motivation, extrinsic motivation, self-achievement and proof, and amotivation. It has been determined that the attitude towards the profession has a one-dimensional structure. According to the results of the independent sample t-test and ANOVA applied for demographic variables in the research, significant differences were determined according to the gender, age, university they studied, the class they studied, the high school they graduated from, whether they had a family member in the sector or not, and their academic successes. According to the results of the path analysis performed using structural equation modeling, students' multiple intelligence clusters positively and significantly affect both their attitudes towards the profession and their academic motivations. Similarly, students' attitudes towards the profession positively and significantly affect their academic motivation. Another result obtained in the research is that the academic motivation of the students has a positive and significant effect on their academic achievement; however, this effect is determined to be very low.