Mimarlıkta bağlam bilgisinin çok boyutlu yapısı, okunması ve değerlendirilmesi üzerine bütüncül bir yaklaşım
A holistic approach on the multidimensional structure, reading and evaluation of contextual knowledge in architecture
Yazar: RÜYA KURU YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU ; PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU ; PROF. DR. HÜLYA TURGUT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Genel-özel, soyut-somut, nesnel-öznel, kuram-pratik gibi birçok diyalektiği içinde barındıran karmaşık bir epistemolojiye sahip olan mimarlık bilgisi tanımlanması zor, belirsiz bir bilgidir. Bu bakımdan, bağlam da çok boyutlu ve çok anlamlı yapısı sayesinde hem kapsayıcı niteliği ile genel bir bilgi hem de kişisel yaklaşımların kavramsallaştırdığı özel bilgi olarak mimarlık bilgisi içerisinde karmaşık yapısıyla yer almaktadır. Bağlam bilgisinin karmaşık yapısının yarattığı belirsizliklerin nasıl ortadan kaldırılabileceği ve uygulamadaki işlevselliğinin nasıl arttırılabileceği sorusu bu tezin çıkış noktasını oluşturmaktadır.
Bu nedenle bu tez çalışmasının amacı, bağlam bilgisinin çok boyutlu, çok anlamlı ve çok katmanlı yapısını bütüncül ve eleştirel bir yaklaşımla çözümleyerek bağlamın, mimarlık bilgisi içindeki temsilini geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, öncelikli olarak mimarlık bilgisi ve bağlam bilgisi tanımları üzerinde durulmakta; daha sonrasında bağlam bilgisi ile ilgili ön plana çıkan kavram ve temalar öncül çalışmalarda tarihsel süreç içinde incelenmekte; güncel çalışmalarda ise sistematik bir analiz yürütülerek ortaya konulmakta ve bu kapsamda çok boyutlu kavramsal bir çerçeve geliştirilmektedir. Son olarak, geliştirilen kavramsal çerçevenin geçerliliğini sınamak ve bağlamın çok boyutlu yapısının nasıl okunması gerektiğini test etmek amacıyla güncel bir örnek olan İstanbul Modern Sanat Müzesi yapısı üzerinden yapıyı deneyimlemiş uzmanlarla odak (derinlemesine) görüşme yapılmaktadır. Deneyimin sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda ortaya çıkan bağlam bilgisinin çok boyutlu yapısı ile önceden geliştirilen bağlam bilgisinin çok boyutlu yapısı karşılaştırılmakta gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra bağlam bilgisinin değerlendirilmesi için yeni bir yaklaşım önerilmektedir. Bu yaklaşım sonucunda bağlamın çok boyutlu yapısını oluşturan tüm bağlamlar normatif bağlam; imar kanunları, ilgili kural ve yönetmelikler, fiziksel bağlam; mevcut çevreyle ilişki, konum, ulaşım, coğrafya, işlev, sosyo-kültürel bağlam; yer'e özgü tarih, kültür, anlam, teknolojik bağlam; malzeme ve strüktür, ekonomik bağlam; proje ve inşaatla ilgili tüm maliyetler, ekonomiye katkı, siyasi ve politik bağlam olmak üzere altı temada ele alınmıştır. Böylece bağlamın pratikte mimarlık bilgisi olarak kullanımını daha işlevsel hale getiren bir kavramsal çerçeve sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Mimarlık bilgisi, bağlam bilgisi, bütüncül yaklaşım, odak (derinlemesine) görüşme.

Abstract:
Architectural knowledge, which has a complex epistemology that includes many dialectics such as general-specific, abstract-concrete, objective-subjective, theory-practice, is an uncertain knowledge that is difficult to define. In this respect, context, thanks to its multi-dimensional and multi-meaningful structure, is included in architectural knowledge with its complex structure, both as general knowledge with its comprehensive nature and as special knowledge conceptualized by personal approaches. The starting point of this thesis is the question of how the uncertainties created by the complex structure of context knowledge can be eliminated and how its functionality in practice can be increased.
Therefore, the aim of this thesis is to improve the representation of context within architectural knowledge by analyzing the multi-dimensional, multi-meaningful and multi-layered structure of context knowledge with a holistic and critical approach. In accordance with this purpose, the study primarily focuses on the definitions of architectural knowledge and context knowledge; Afterwards, the concepts and themes that come to the fore regarding contextual knowledge are examined in the historical process in preliminary studies; In current studies, a systematic analysis is carried out and a multi-dimensional conceptual framework is developed in this context. Finally, in order to test the validity of the developed conceptual framework and how the multidimensional structure of the context should be read, a focus (in-depth) interview is held with experts who have experienced the Istanbul Modern Art Museum building, which is a current example. In line with the data obtained as a result of the experience, the multidimensional structure of the context knowledge that emerged is compared with the multidimensional structure of the previously developed context knowledge, and after making the necessary changes, a new approach is proposed for evaluation the context knowledge. As a result of this approach, all contexts that form the multidimensional structure of the context are normative context; zoning laws, relevant rules and regulations, physical context; relationship with the existing environment, location, transportation, geography, function, socio-cultural context; place-specific history, culture, meaning, technological context; material and structure, economic context; all costs related to the project and construction are discussed under six themes: contribution to the economy, political and political context. Thus, a conceptual framework is presented that makes the use of context as architectural knowledge in practice more functional.
Keywords: Architectural knowledge, context knowledge, holistic approach, a focus (in-depth) interview.