İslam Hukukunda hükmi şahsiyet (tüzel kişilik)
The rulo of personality in the Islamic Law
Yazar: HASAN HAYRİ ÇIRAK
Danışman: PROF.DR. BEŞİR GÖZÜBENLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hukuk = Law ; Tüzel kişilik = Legal personality ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Hükmi Şahsiyet kavramı, modern hukukun en önemli kurumlarından birisi olarak nitelendirilebilir. Zira hükmi şahsiyet; en öncelikli konusu "şahıs" olan hukukun, tarihi süreç içerisindeki tedrici tekamülünde en göze çarpan basanlarından/buluşlarından birisidir. Bu itibarla XX. Yüzyıl hukukçuları, hükmi şahsiyet esasını, hukukta modernite ve çağdaşlık ölçütü olarak kabul etmektedirler. Buna bağlı olarak bir kısım hukukçular, İslam Hukukunda "hükmi şahsiyef'e yer verilmediği tezine bağlı olarak, modern çağda İslam Hukukunun işlerlik ve aktüalitesini yitirdiğini savunmaktadırlar. Bu görüşün savunucularına göre, kendi bünyesi içerisinde "hükmi şahsiyet" kavramına/olgusuna yer vermeyen bir hukuk sisteminin modern çağın icaplarına ayak uydurması mümkün değildir. Halbuki hükmi şahsiyet kavramı her ne kadar 1-2 asırlık bir geçmişe sahip ise de, hükmi şahsiyet düşüncesi (bunu andıran/bugünkü anlayışa uygun uygulamalar itibariyle) eskiden beri mevcuttur. Roma Hukukunun klasik dönemlerinde (M.Ö. V. Asır) bile, günümüzün hükmi şahsiyet esasına uygun teşekküllerin mevcudiyeti bilinmekteydi. Keza bu yönüyle İslam Hukuku da ortaya çıktığı ilk dönemden itibaren (7-8. Asır) hükmi şahsiyet fikrine sahipti ve bu bağlamda vakıf müessesesi bunun en belirgin bir örneği olarak zikredilebilir. Hatta 19. Yüzyılda batılıların hükmi şahsiyet kavramına ulaşmasında İslam'daki vakıf müessesesinin de tesiri olduğu söylenebilir. İşte bu araştırma İslamî doktrinler açısından hükmi şahsiyet kavramının ve düşüncesinin mahiyet ve niteliğini ortaya koymak üzere hazırlanmıştır. Öncelikle tarihi geçmişinde ve aynı zamanda günümüzde İslam Hukukunun hükmi şahsiyete karşı olmadığı, bilakis buna kendi sistemi içerisinde yer verdiği en somut örneklerle ortaya konulmaktadır.

Abstract:
The rule of personality that modern law esteemed is the most important subject. Because,the rule of personality that its subject in law is the best invention in history time slowly. As regards in the 20 th century of jurists accept the rule of personality in modern law and contemprary. Because some jurist say that the rule of personality isn't mentioned in modern time and the Islamic Law and they defend that Islamic Law lost. There has been the rule of personality since past, even thas got 1 -2 century in the past. Even in the classic of Roma government and these days, a being formed of existence is know like the rule of personality from the past. The mast important example is the pious foundation. Even, the european of the 1 9 th century, it is said that pious foundation is very attractive to reach the rule of personality. Now, this research for Islamic knowledge is prepared to produce the rule of personality and this thaught is the most important. At first history past and nowadays Islamic Law dosen't go to meet and they explained this as many ways.