Ayaş bölgesindeki bazı endemik bitkilerin ekofizyolojisi
Ecophysiology of some endemic plants in Ayas region
Yazar: BURAK GÜRDAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERKAN UZUNHİSARCIKLI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Bu tez çalışmasında, Ankara ilinin Ayaş ilçesi sınırları içerisinde yer alan bölgede yetişen, ülkemize endemik Aethionema turcicum, Aethionema aytachii, Aethionema dumanii, Astragalus densifolius subsp. ayashensis, Salvia aytachii ve Achillea ketenoglui bitkileri üzerine eko fizyolojik bir araştırma yapılmıştır. Tehlike altında olduğu IUCN listesi ile belirtilmiş bu endemik bitkilere dikkat çekmek amacıyla gerçekleştirdiğimiz çalışmamızda, bitki ve toprak örneklerinde fiziksel ve kimyasal analizler gerçekleştirilerek kantitatif veriler elde edilmiştir. Çalışmada analizler için kullanılan bitki örnekleri çiçeklenme dönemi başı ve çiçeklenme dönemi sonu olmak üzere iki farklı zamanda toplanmış ve eş zamanlı olarak da aynı bölgeden toprak örnekleri temin edilmiştir. Bitki örneklerinde mineral madde (bakır, çinko, demir, kalsiyum, magnezyum, sodyum, potasyum), fotosentetik pigment (klorofil a, klorofil b, klorofil a+b, karoten, antosiyanin) ve fenolik madde miktarlarının toplama zamanlarına göre değişim miktarları hesaplanmıştır. İncelenen tüm parametreler bakımından örnekleme zamanları arasında farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, incelenen 6 taksonun toprak üstü kısımlarındaki çinko, demir ve magnezyum miktarlarının, topraktaki miktarından daha yüksek olduğu saptanmıştır. Benzer şekilde analizi yapılan bakır elementi için de Astragalus densifolius subsp. ayashensis, Aethionema turcicum, Salvia aytachii ve Achillea ketenoglui bitkilerinin toprak üstü kısımlarındaki miktarın, toprakta bulunan miktarından daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu sonuç, analizi yapılan bu endemik türlerin söz konusu metaller için hiperakümülatör olabileceğini ve bölgedeki fitoremediasyon çalışmalarında kullanılabileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak bu tez çalışması ile elde edilen tüm bu veriler ışığında bundan sonra bölgede yapılacak olan yeni çalışmalarda, incelenen endemik bitkilerin yeni eko-fizyolojik özelliklerinin aydınlatılması mümkün olacaktır.

Abstract:
In this thesis, eco-physiological research was carried out on Aethionema turcicum, Aethionema aytachii, Aethionema dumanii, Astragalus densifolius subsp. ayashensis, Salvia aytachii and Achillea ketenoglui, which are endemic to our country and grow in the region within the borders of Ayaş district of Ankara province. In order to draw attention to these endemic plants, which are listed as endangered in the IUCN list, physical and chemical analyses were carried out on plant and soil samples and quantitative data were obtained. The plant samples used for the analyses were collected at two different times, at the beginning and at the end of the flowering period, and soil samples were obtained from the same region simultaneously. Changes in the amounts of mineral substances (copper, zinc, iron, calcium, magnesium, sodium, potassium, magnesium, sodium, potassium), photosynthetic pigments (chlorophyll a, chlorophyll b, chlorophyll a+b, carotene, anthocyanin) and phenolic substances in plant samples were calculated according to the collection times. It was determined that there were differences between sampling times in terms of all parameters analyzed. As a result of the analysis, it was determined that the amounts of zinc, iron and magnesium in the above-ground parts of the 6 plant species were higher than the amounts in the soil. Similarly, for the copper element analyzed, it was observed that the amount in the above-ground parts of Astragalus densifolius subsp. ayashensis, Aethionema turcicum, Salvia aytachii and Achillea ketenoglui was higher than the amount in the soil. This result suggests that these endemic species analyzed may be hyperaccumulators for these metals and can be used in phytoremediation studies in the region. As a result, in the light of all these data obtained in this thesis, it will be possible to elucidate new eco-physiological properties of the endemic plants analyzed in the future studies to be carried out in the region.