Sivas Cumhuriyet Üniversitesi öğrencilerinde afet okuryazarlığı ile afet risk algısı durumu ve etkileyen faktörler
Disaster literacy and disaster risk perception status and influencing factors in Sivas republic University students
Yazar: MERVE ADIGÜZELOĞLU DAĞDEVİREN
Danışman: PROF. DR. ERGÜN HALDUN SÜMER
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Afet okuryazarlığı = Disaster literacy

Özet:
Bu araştırma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde üniversite öğrencilerinin afet okuryazarlığı ile afet risk algısı durumu ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapıldı. Araştırma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'ndeki beş fakülte ve iki meslek yüksekokulunda öğrenim gören 18-32 yaşları arasında 901 kişiyle 01.07.2023-01.07.2024 tarihleri arasında yürütüldü. Çalışma verilerini elde etmek için sosyodemografik veri formu, Afet Okuryazarlığı Ölçeği (AFOY) ve Afet Risk Algısı Ölçeği (ARAÖ) kullanıldı. Sosyodemografik veri formu ile yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, öğrenim görülen fakülte/MYO, kaçıncı sınıfta olduğu, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, aile gelir durumu, daha önce afet yaşanma durumu, karşılaşılan afetin tipi, afet sonucunda yakınını kaybetme durumu, afet konusunda eğitim alma durumu, kişisel veya aile afet planının varlığı, afet ve acil durum çantası varlığı sorgulandı. Katılımcıların afet okuryazarlığı düzeyini belirlemek için Afet Okuryazarlığı Ölçeği (AFOY) ve afet risk algısı düzeylerini belirlemek için Afet Risk Algısı Ölçeği kullanıldı. Veri toplama aracı olarak kullanılan anket formu; araştırmacı tarafından katılımcılara yüz yüze veya Google Forms üzerinden online olarak doldurtuldu. Verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, frekans ve yüzde gibi tanımlayıcı ölçütler kullanıldı. Ölçümle elde edilmiş verilerin analizinde bağımsız gruplarda iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, varyans analizi, post hoc Bonferroni ve Tamhane's T2 testi ve Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Sayımla elde edilmiş verilerin analizinde 2x2 ve çok gözlü düzenlerde Ki- kare testi kullanıldı. Binary lojistik regresyon analizi yapıldı. Anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 20.6±1.9 yıldı. Katılımcıların % 55.3'ü kadındı. % 70.7'si lisans eğitimi almakta, % 16.5'i İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nde öğrenim görmekte, % 31.9'u 1.sınıfta bulunmaktaydı. Katılımcıların  % 62.3'ünün gelir ve gider durumları eşitti. Anne eğitim durumlarına bakıldığında % 41.4'ü ilkokul ve altı, baba eğitim durumuna bakıldığında % 32.7'si lise eğitimi almıştı. Katılımcıların % 37.4'ü daha önce hiç afet yaşamamış, % 11.0'ı afet nedeniyle yakınını kaybetmişti. Katılımcıların % 60.2'si afet konusunda eğitim almış, % 31.1'inin afet planı mevcut, % 26.9'unun afet ve acil durum çantası bulunmaktaydı. En çok yaşanan afetlere bakıldığında katılımcıların % 69.0'ı deprem, % 8.1'i sel yaşamıştı. Katılımcıların ortalama AFOY toplam puanı 223.05±40.02'dir. AFOY ölçek formül puanı 33.21±8.20 olarak bulunmuştur. Bu puan ortalamasına göre katılımcıların AFOY düzeyleri sınırlı AFOY olarak bulunmuştur. Çalışmamızda katılımcıların % 31.3'ü yetersiz, % 30.0'ı sınırlı, % 24.9'u yeterli ve % 13.9'u mükemmel AFOY düzeyindeydi. 4-6. sınıf öğrencilerinin 1. sınıf öğrencilerine göre mükemmel ve yeterli AFOY düzeyi 1.8 kat daha yüksek bulunmuştur (% 95 GA=1.22-2.61; p<0.05). Afet konusunda eğitim alanların afet eğitimi almayanlara göre mükemmel ve yeterli AFOY düzeyi 1.8 kat yüksek saptanmıştır (% 95 GA=1.31-2.41; p<0.05). Kişisel veya aile afet planı olanların afet planı olmayanlara göre mükemmel ve yeterli AFOY düzeyi 1.6 kat daha yüksek bulunmuştur (% 95 GA=1.15-2.28; p<0.05). Katılımcıların Afet Risk Algısı (ARA) toplam puan ortalaması 79.97±13.88'di. Kız öğrencilerin ARA puan ortalaması erkek öğrencilere göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p<0.05). Lisans öğrencilerinin ARA puan ortalaması ön lisans öğrencilerine göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). 2. ve 4-6. sınıf öğrencilerinin puan ortalaması 1. sınıf öğrencilerine göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p<0.05). Üç defa afet yaşayanların puan ortalaması hiç afet yaşamayanlara göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). AFOY toplam puan ile ARA toplam puan arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Sonuç olarak, üniversitelerde afet okuryazarlığı ve afet risk algısı düzeylerini artırmaya yönelik eğitimler verilebilir. Afet öncesinde, afet sırasında ve afet sonrasında yapılacaklarla ilgili toplumun bilgi düzeyi artırılabilir.

Abstract:
This study was conducted to determine the disaster literacy and disaster risk perception status of university students in Sivas Cumhuriyet University and the factors influencing them. The study was carried out between July 1, 2023, and July 1, 2024 with 901 individuals between the ages of 18-32 who were studying in five faculties and two vocational schools at Sivas Cumhuriyet University. Sociodemographic data form, Disaster Literacy Scale (DLS) and Disaster Risk Perception Scale (DRPS) were used to collect the data. With the sociodemographic data form, age, gender, education level faculty/MYO, grade level, mother's education level, father's education level, family income level, previous disaster experience, type of disaster encountered, loss of a relative as a result of a disaster, training on disaster, presence of a personal or family disaster plan, and the presence of a disaster and emergency kit were questioned. The Disaster Literacy Scale (DLS) was used to determine the level of disaster literacy of the participants and the Disaster Risk Perception Scale was used to determine the level of disaster risk perception. The questionnaire form used as a data collection tool was filled out by the researcher face-to-face or online via Google Forms. Descriptive measures such as arithmetic mean, standard deviation, frequency and percentage were used to evaluate the data. Independent samples t-tests, analysis of variance, post hoc Bonferroni and Tamhane's T2 tests, and Pearson correlation analysis were used to evaluate the measurement-based data. The Chi-squared test was used to analyze the data obtained by counting in 2x2 and multi-cell tables. Binary logistic regression analysis was performed. Significance level was set at p<0.05. The mean age of the participants was 20.6±1.9 years. 55.3% of the participants were women. 70.7% were undergraduate students, 16.5% were studying at the Faculty of Economics and Administrative Sciences, and 31.9% were first-year students. 62.3% of the participants had an equal income-to-expense ratio. Regarding parental education levels, 41.4% of mothers had completed primary school or less, while 32.7% of fathers had completed high school. 37.4% of the participants had never experienced a disaster and 11.0% had lost a relative due to a disaster. 60.2% of the participants had received disaster training, 31.1% had a disaster plan, and 26.9% had a disaster and emergency kit. Regarding the most common disasters, 69.0% of the respondents had experienced an earthquake and 8.1% had experienced a flood. The mean DLS total score of the participants was 223.05±40.02. The DLS formula score was found to be 33.21±8.20. According to this mean score, the participants' DLS levels were found to be limited DLS. In this study, 31.3% of the participants had inadequate, 30.0% limited, 24.9% adequate and 13.9% excellent DLS. The level of excellent and adequate DLS was found to be 1.8 times higher in fourty-to-sixth-year students compared to first-year students (95% CI=1.22-2.61; p<0.05). The level of excellent and adequate DLS was found to be 1.8 times higher in those who received disaster education compared to those who did not receive disaster education (95% CI=1.31-2.41; p<0.05). The level of excellent and adequate DLS was found to be 1.6 times higher in those with a personal or family disaster plan compared to those without a disaster plan (95% CI=1.15-2.28; p<0.05). The mean total Disaster Risk Perception (DRP) score of the participants was 79.97±13.88. The mean DRP score of female students was significantly higher than that of male students (p<0.05). The mean DRP score of undergraduate students was significantly higher than that of associate degree students (p<0.05). The mean scores of second-year and fourth-to-sixth-year students were significantly higher than first year students (p<0.05). The mean score of those who had experienced three disasters was significantly higher than those who had never experienced a disaster (p<0.05). A significant positive correlation was found between the DLS total score and DRPS total score. In conclusion, training programs can be implemented in universities to enhance disaster literacy and disaster risk perception levels. Furthermore, The level of public knowledge regarding actions to be taken before, during, and after disasters can be systematically improved.