Ortaokul (5-8. sınıflar) Türkçe dersi öğretim programı ve ders kitaplarında 'metin türü farkındalığı
Text genre awareness' in Turkish lesson program and textbooks in secondary school
Yazar: SILA KIBRIS
Danışman: DOÇ. DR. AHMET DEMİR
Başkent Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dil öğretimi = Language teaching ; Metin = Text ; Metinden öğrenme = Text learning ; Metinsellik = Textualization ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Çalışmanın amacı, ortaokul (5-8. Sınıflar) Türkçe derslerinde, öğrencilerde geliştirilmesi beklenen 'metin türü farkındalığı'nın yerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda, 2018 yılı Türkçe Dersi Öğretim Programı (TDÖP), 'metin türü farkındalığı' açısından incelenmekte ve 'metin türü farkındalığı'nın ortaokul (5-8. Sınıf) Türkçe dersi ders kitaplarına metin ve etkinlikler/sorular boyutuyla nasıl yansıdığı değerlendirilmektedir. TDÖP'de 'metin türü farkındalığı'nı esas alan kazanımlar ve Programın sınıflara göre hangi türden metinlere yer verdiği dikkate sunulmaktadır. Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin türlere göre dağılımı ve 'metin türü farkındalığını' esas alan etkinliklerin/soruların, öğrenme alanlarına göre dağılımı ele alınmakta; etkinlikler/sorular 'metin türü farkındalığı çerçevesinde değerlendirilmektedir. Araştırmanın kapsamını TDÖP ve 2018-2019 eğitim-öğretim yılında okutulan MEB yayını ortaokul (5-8. Sınıf ) Türkçe dersi ders kitapları oluşturmaktadır. Nitel araştırma özelliği gösteren çalışmamızda döküman analizi yöntemi kullanılmaktadır. Çalışmanın sonucunda, TDÖP'de metin çeşitliliğine önem verildiği ve kazanımların bu çeşitliliği destekler nitelikte olduğu gözlemlenmiştir. Ortaokul (5-8. Sınıflar) Türkçe dersi ders kitaplarında yer verilen metinlerde de tür çeşitliliğine ve metin türlerinin sınıf seviyelerine uygunluğuna dikkat edilmiştir. 'Metin türü farkındalığı'nı esas alan etkinliklere/sorulara da ders kitaplarında çokça yer verilmiş ve öğrenme alanlarına göre dağılımı yapılmıştır. 'Metin türü farkındalığı'nı esas alan etkinliklerin/soruların, öğrenme alanlarına göre dağılımına bakıldığında; yazma ve okuma öğrenme alanlarına daha fazla yer verilirken konuşma ve dinleme/izleme öğrenme alanlarıyla ile ilgili daha az sayıda etkinliğe/soruya yer verildiği görülmüştür. 'Metin türü farkındalığı'nı esas alan
ii
etkinliklerin/soruların, bilgi ve kavrama düzeyinde kalmayıp uygulama ve analiz
basamaklarına da çıktığı söylenebilir.

Abstract:
The aim of the study is to reveal the position of 'text genre awareness" which is expected
to be developed in the secondary school (5th-8th grade) Turkish courses. In this context,
the Turkish Lesson Curriculum (TLC) for the 2018 is examined in terms of text genre
awareness and how it is reflected to the students through activities/questions in Turkish
lesson books of secondary school (5th-8th grade). In the TLC, learning outcome based on
the text genre awareness and the genre of texts that the Program has given according to the
classes are presented. The distribution of texts in Turkish textbooks by genres is discussed
and activities/questions are evaluated within the framework of text genre awareness. The
study compasses the Turkish textbooks for secondary school (5th-8th grade) which is
published by Turkish Ministry of National Education. Document analysis method is used
in our study which is a qualitative research. As a result of the study, it has been observed
that text diversity is important in the TLC and that the learning outcomes support this
diversity. Secondary School (5-8. Classes) textbooks included in Turkish course textbooks
have also paid attention to the diversity of species and the appropriateness of class levels of
the text genres. The activities/questions based on the text genre awareness were also
included in the textbooks and were distributed according to the fields of learning.
Considering the distribution of activities/questions based on text genre awareness
according to learning areas; While writing and reading learning areas are given more
space, it is seen that there are fewer activities/questions related to speaking, listening and
watching learning areas. It can be said that the activities/questions based on the text genre
awareness are not only at the level of knowledge and understanding but also in the
application and analysis steps.