Afganistan-Çin siyasi ilişkilerinin geçmişi ve geleceği
Past and future of Afghanistan-China political relations
Yazar: ABDUL SATAR RAFAT YAVUZ
Danışman: PROF. DR. TİMUÇİN KODAMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışmada tarih boyunca, Afganistan ve Çin arasındaki siyasi ilişkilerin gidişatının değerlendirme altına alınması hedeflenmiştir. İlk çağlardan bu yana gelişen siyasi ilişkiler kısaca gözden geçirilip, aslında 15 Ağustos 2021'de başlayan İkinci Taliban dönemi üzerinde durulmuştur. Tarih boyunca birçok yabancı istilaya karşı durmuş olan Afganistan ve Çin'in birbirleri ile olan siyasi ilişkileri her zaman dostane olmuştur. Bir taraftan günümüzde Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) olarak bilinen ülkenin, dünya sahnesinde giderek büyümesi ile geldiği nokta unutulmadan, bu ülkenin komşularıyla ilişkileri gözden geçirilmiştir. Bu bağlamda ÇHC; yalnızca Afganistan değil, diğer Orta Asya Cumhuriyet'leri veya Asya kıtası ülkeleri ile ticaretini geliştirmeyi hedeflemektedir. Bunun için bölgede, öncelikle siyasi istikrarın sağlanması yönünde çalışmalar yapmıştır. ÇHC, Orta Asya'nın genç cumhuriyetleri olan Tacikistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan gibi ülkelerle ikili-üçlü görüşmeler gerçekleştirerek, Afganistan'da istikrarı ve güvenliği sağlamaya çalışmıştır. Bu görüşmeler sonucunda önce Şanghay Beşlisi kurulmuş ve daha sonra bu örgüt Şanghay İşbirliği Örgütü'ne (ŞİÖ) evrilmiştir. 2001 yılında, ABD ve NATO güçlerinin Afganistan'ı işgali ile göreceli de olsa bir çeşit istikrar getirilen Afganistan'a; ÇHC'nin yaklaşımı tedbirli olmuştur. ÇHC, bir taraftan ABD işgalini bir çevreleme hareketi olarak görürken, siyasi istikrarın getirdiği güvenilir koşullarla Afganistan'la tedbirli ilişkiler geliştirme yoluna gitmiştir. ÇHC, 2013 tarihinde Asya'yı Avrupa'ya bağlayacak olan Tek Kuşak Tek Yol (TKTY) projesini ilan etmiştir. Afganistan'ın coğrafi konumu bu proje için hayati önem taşıdığından dolayı ÇHC, Afganistan'ı güvenli ve anarşiden uzak bir halde tutarak TKTY projesinin sağlama alınmasını temin etmeyi hedeflemiştir. İkinci Taliban Dönemi'nde de ÇHC her zamanki politikasını bozmayarak, Taliban'la sınırlı ilişkiler içinde olmayı ve dolaylı yollarla Taliban'ı desteklemeyi seçmiştir.

Abstract:
It is aimed to evaluate the course of political relations between Afghanistan and China throughout history. The political relations that have developed since the early ages are briefly reviewed and the second Taliban period, which started on August 15, 2021, is emphasized. Afghanistan and China, which have stood against many foreign invasions throughout history, have always had friendly political relations with each other. While the People's Republic of China (PRC) is growing to become one of the most powerful economies of the world, the relations with its neighbors have been reviewed. In this context, the PRC; It aims to develop its trade not only with Afghanistan, but also with other Central Asian Republics or Asian countries. For this purpose, it has primarily worked to ensure political stability in the region. The PRC has tried to ensure stability and security in Afghanistan by holding two-trilateral meetings with countries such as Tajikistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, and Uzbekistan, which are the young republics of Central Asia. As a result of these negotiations, first the Shanghai Five was established and later this organization evolved into the Shanghai Cooperation Organization. In 2001, with the invasion of Afghanistan by US and NATO forces, a kind of stability, albeit relative, was introduced; The PRC's approach has been cautious. While the PRC sees the US occupation as a containment move, it has sought to develop cautious relations with Afghanistan under the credible conditions brought about by political stability. In 2013, the PRC announced the ''One Belt, One Road'' project, which will connect Asia to Europe. Since the geographical location of Afghanistan is vital for this project, the PRC aims to ensure that the ''One Belt, One Road'' project is secured by keeping Afghanistan safe and free from anarchy. In the Second Taliban Period, the PRC did not break its usual policy and chose to have limited relations with the Taliban and to support the Taliban by indirect means.