Web tabanlı prekonsepsiyonel bakım ve danışmanlığın kadınlarda risk farkındalığına ve sağlıklı yaşam biçimi davranışına etkisi
The effect of web-based preconception care and consultancy on women's risk awareness and healty lifestlyle behaviour
Yazar: ÖZNUR HASDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ZELİHA BURCU YURTSAL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ebelik = Midwifery ; Halk Sağlığı = Public Health ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Aşamalı web uygulamaları = Progressive web apps ; Bilgi verici danışmanlık = Informational counseling ; Gebelik öncesi bakım = Preconception care ; Teknolojik inovasyon = Technological innovation

Özet:
Bu araştırma web tabanlı prekonsepsiyonel danışmanlık (PD) ve bakım kapsamında verilen eğitimin kadınlarda risk farkındalığına ve sağlıklı yaşam biçimi davranışına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. İki aşamada gerçekleştirilen bu araştırmanın birinci aşaması metodolojik; ikinci aşaması ise ön test – son test randomize kontrollü bir çalışma olarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Sivas İl Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı belirlenen merkezlere başvuran doğurganlık çağında olan birinci aşamada 949 kadın; ikinci aşamada 42'i deney ve 42'i kontrol grubu olmak üzere toplam 84 kadın oluşturmuştur. Araştırma verileri Mayıs 2021-Temmuz 2023 tarihleri arasında Kişisel Bilgi Formu, Prekonsepsiyonel Dönem Risk Farkındalık Ölçeği (PDRFÖ) Deneme Formu, PDRFÖ, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II ile toplanmıştır. Birinci aşamada PDRFÖ geliştirilmiş; İkinci aşamada ise deney grubunda olan kadınlara 2 hafta boyunca web tabanlı prekonsepsiyonel bakım ve danışmanlık eğitimi verilmiş; eğitim sırasında izlem ve sonrasındaki 8 hafta boyunca kadınlara 7/24 ulaşabilecekleri PD ve bakım hizmeti sağlanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler IBM SPSS (Statistical PackageforSocialSciences) 23.0 ve AMOS 21 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, geçerlik ve güvenirlik çalışması analizleri (CVI, AFA, DFA, Cronbach Alpha katsayısı, yarıya bölme yöntemi; test tekrar test güvenirliği), ki-kare testi, bağımlı ve bağımsız gruplarda t testi, Wilcoxon İşaret testi ve Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Birinci aşamada 37 madde 8 alt boyuttan oluşan PDRFÖ'nün geçerli ve güvenilir bir araç olduğu belirlenmiştir. İkinci aşamada kadınların tanımlayıcı özelliklerin deney ve kontrol gruplarında homojen dağılım gösterdiği tespit edilmiştir (p>0,05). PDRFÖ ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II'den alınan toplam ve alt boyut puanların ön test için deney ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği (p>0,05); son test için deney ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p<0,05).Deney grubunun her iki ölçek için de ön test- son test değişimi istatistiksel olarak anlamlı bulunurken (p<0,05); kontrol grubu ön test-son test puan değişimi istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur (p>0,05). Sonuç olarak PDRFÖ'nün doğurganlık çağında olan kadınlar için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu, Web Tabanlı PD ve bakım doğrultusunda verilen eğitiminin kadınların prekonsepsiyonel dönem risk farkındalığını ve sağlıklı yaşam biçimi davranışını geliştirmede ebelik uygulamalarında etkili bir inovatif yaklaşım olduğu saptanmıştır.

Abstract:
This research was conducted to determine the effect of web-based preconceptional counseling (PC) and education within the scope of care on risk awareness and healthy lifestyle behavior in women. The first stage of this research, which was carried out in two stages, is methodological; The second stage was pre-test – post-test was conducted as a randomized controlled trial. The sample of the study was 949 women in the first stage of childbearing age who applied to the designated centers affiliated to the Sivas Provincial Health Directorate; In the second stage, a total of 84 women were formed, 42 of whom were experimental and 42 of whom were control groups. The research data were collected between May 2021-July 2023 with Personal Information Form, Preconceptional Period Risk Awareness Scale (PPRAS) Trial Form, PPRAS, Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II. In the first phase, PPRAS was developed; In the second stage, web-based preconceptional care and counseling training was given to the women in the experimental group for 2 weeks; PD and care were provided to women 24/7 during follow-up during the training and for 8 weeks thereafter. The data obtained in the study were analyzed by using IBM SPSS (Statistical Package for SocialSciences) Statistics 23.0 and AMOS 21 program. Descriptive statistics, validity and reliability study analyses (CVI, AFA, DFA, Cronbach Alpha coefficient, halving method; test-retest reliability), chi-square test, t test in dependent and independent groups, Wilcoxon Mark test and Mann Whitney U test were used in the analysis of the data. In the first stage, it was accepted that PPRAS, which consists of 37 items and 8 sub-dimensions, is a valid and reliable tool. In the second stage, it was determined that the descriptive characteristics of women showed homogeneous distribution in the experimental and control groups (p>0.05). The total and sub-dimension scores taken from the scale of PPRAS and Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II did not show a statistically significant difference between the experimental and control groups for pre-test (p>0.05); For the final test, it was found that there was a statistically significant difference between the experimental and control groups (p<0.05). While the pretest-posttest change of the experimental group in both scales was found to be statistically significant (p<0.05); The control group pretest-posttest score change was found to be statistically insignificant (p>0.05). As a result, it was determined that PPRAS is a valid and reliable measurement tool for women of childbearing age and that Web-Based PD and education given in line with care is an effective innovative approach in midwifery practices in improving women's preconceptional risk awareness and healthy lifestyle behavior.