Çocukların dil gelişimleri ile ev ortamındaki erken okuryazarlık deneyimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bigadiç örneği
Examining the relationship between children's language development and early literacy experiences in the home environment: The case of Bigadiç
Yazar: SEDA AZAZİ
Danışman: PROF. DR. MÜDRİYE YILDIZ BIÇAKÇI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Alıcı dil becerileri = Receptive language abilities ; Balıkesir-Bigadiç = Balıkesir-Bigadiç ; Dil gelişimi = Language development ; Erken okuryazarlık becerileri = Early literacy skills ; Ev ortamı = Home environment ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışmada çocukların dil gelişimleri ile ev ortamındaki erken okuryazarlık deneyimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubunu Balıkesir İli Bigadiç İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı, ilçe merkezindeki anasınıfı ve bağımsız anaokullarına devam eden 36-72 ay arası çocuklar ve anneleri oluşturmaktadır. Araştırma nicel desende ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada,  çocuklar ve ailelerine ilişkin demografik bilgileri elde etmek için hazırlanan "Genel Bilgi Formu", çocukların dil gelişim düzeylerini belirlemek amacı ile Hresko, Reid ve Hammill (1999) tarafından geliştirilmiş olan ve Topbaş ve Güven tarafından (2010) Türkçe uyarlanması yapılmış olan Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi (TEDİL) ve çocukların ev erken okuryazarlık ortamının belirlenmesi amacıyla Ergül ve arkadaşları (2014) tarafından geliştirilen "Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği (EVOK) kullanılmıştır. Verilerin analizinde T testi ve ANOVA testi kullanılmıştır. Ölçeklerin alt boyutları arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi yapılmıştır. Yapılan bütün analizler için SPSS 24 programı kullanılmıştır. Yapılan T testi ve ANOVA testinin etki büyüklükleri için eta-kare korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Çalışmanın sonucunda, çocukların anne ve babalarının öğrenim durumları ile çocukların ev erken okuryazarlık deneyimleri ve dil gelişimleri arasında anlamlı düzeyde bir fark bulunmuştur. Çocukların cinsiyetleri ile ev erken okuryazarlık deneyimleri arasında anlamlı düzeyde fark bulunmuştur. Çocukların cinsiyetleri ile dil gelişim düzeyleri arasında ise anlamlı bir fark bulunmamıştır. Çocukların Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeğinin (EVOK) alt boyutlarından olan okuma becerileri ile Türkçe Erken Dil Gelişimi Testinin (TEDİL) alt boyutu olan alıcı dil becerileri arasında zayıf bir ilişki, ifade edici dil becerileri arasında çok zayıf bir ilişki bulunmuştur. Okuma alt boyutu ile çocuğun toplam dil puanını ifade eden sözel dil performansı arasında zayıf bir ilişki bulunmuştur. Çocukların Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeğinin (EVOK) alt boyutlarından olan yazma becerileri ile Türkçe Erken Dil Gelişimi Testinin (TEDİL) alt boyutu olan alıcı dil becerileri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamış, ifade edici dil becerileri arasında çok zayıf bir ilişki bulunmuştur. Yazma alt boyutu ile sözel dil performansı arasında çok zayıf bir ilişki bulunmuştur. Çocukların Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeğinin (EVOK) alt boyutlarından olan ses bilgisel ve yazı farkındalığı ile Türkçe Erken Dil Gelişimi Testinin (TEDİL) alt boyutları olan alıcı, ifade edici dil becerileri ve sözel dil performansları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Çocukların Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeğinin (EVOK) alt boyutlarından olan birlikte kitap okuma puanları ile Türkçe Erken Dil Gelişimi Testinin (TEDİL) alt boyutları olan alıcı, ifade edici dil becerileri ve sözel dil performansları arasında çok zayıf bir ilişki bulunmuştur. Çocukların Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeğinin (EVOK) alt boyutlarından olan yazma becerileri ile ses bilgisel ve yazı farkındalığı ve birlikte kitap okuma alt boyutu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ses bilgisel ve yazı farkındalığı ile birlikte kitap okuma alt boyutu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Araştırmada çocukların ve annenin kendine ait kitap sayısı arttıkça, annenin çocuğa bir şeyler okuma sıklığı arttıkça, anne çocuğa bir şeyler okumaya daha erken yaşlarda başladıkça, çocuğun anneden kendisine bir şeyler okumasını isteme sıklığı arttıkça, çocuğun, kendisine okunan öyküdeki kelimeleri ve satırları tamamlama sıklığı arttıkça, çocuğun tekerleme söyleme sıklığı arttıkça, çocuğun kendisine okunan kitaptaki karakterler ve olaylar hakkında soru sorma sıklığı arttıkça, çocuğun bir şeyler çizme sıklığı arttıkça, çocuğun harf ve kelime yazma sıklığı arttıkça çocuğun alıcı dil, ifade edici dil ve toplam dil puanını ifade eden sözel dil performansının arttığı sonucu bulunmuştur.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the relationship between children's language development and early literacy experiences in the home environment. The study group of this research consists of children aged between 36-72 months and their mothers who attend the kindergarten and independent kindergartens in Balıkesir Province Bigadic District Directorate of National Education. The research was carried out using the relational scanning model in quantitative design. In the study, the "General Information Form", which was prepared to obtain demographic information about children and their families, was developed by Hresko, Reid and Hammill (1999) to determine the language development levels of children and adapted into Turkish by Topbaş and Güven (2010). The Language Development Test (TEDİL) and the "Home Early Literacy Environment Scale" (EVOK) developed by Ergül et al. (2014) were used to determine the home early literacy environment of children. T test and ANOVA test were used in the analysis of the data. Pearson Product-Moment Correlation Analysis was performed to examine the relationship between the sub-dimensions of the scales. SPSS 24 program was used for all analyzes. T test performed and eta-square correlation coefficient for effect sizes of ANOVA test calculated. As a result of the study, a significant difference was found between the education levels of the children's parents and the children's home early literacy skills and language development. A significant difference was found between the genders of the children and their home early literacy experiences. There was no significant difference between the genders of the children and their language development levels. A weak relationship was found between children's reading skills, which is one of the sub-dimensions of the Home Early Literacy Environment Scale (EVOK), and receptive language skills, which is the sub-dimension of the Turkish Early Language Development Test (TEDIL), and a very weak relationship between expressive language skills. A weak correlation was found between the reading sub-dimension and verbal language performance, which expresses the child's general language skills. No significant relationship was found between children's writing skills, which is one of the sub-dimensions of the Home Early Literacy Environment Scale (EVOK), and receptive language skills, which is the sub-dimension of the Turkish Early Language Development Test (TEDIL), and a very weak relationship was found between their expressive language skills. A very weak correlation was found between the writing sub-dimension and verbal language performance. No significant relationship was found between phonological and print awareness, which are sub-dimensions of Children's Home Early Literacy Environment Scale (EVOK), and receptive, expressive language skills and verbal language performances, which are sub-dimensions of Turkish Early Language Development Test (TEDIL). A very weak correlation was found between children's reading scores, which are sub-dimensions of the Home Early Literacy Environment Scale (EVOK), and receptive, expressive language skills and verbal language performances, which are the sub-dimensions of the Turkish Early Language Development Test (TEDIL). A significant relationship was found between children's writing skills, one of the sub-dimensions of the Home Early Literacy Environment Scale (EVOK), and phonological and print awareness and reading together. A significant relationship was found between phonological and print awareness and the reading sub-dimension. In the research, as the number of books belonging to the children and the mother increases, the frequency of the mother reading something to the child increases, the mother begins to read to the child at an earlier age, the frequency of the child asking the mother to read something to him increases, the frequency of the child completing the words and lines in the story read to him increases, As the child's frequency of saying nursery rhymes increases, the child's frequency of asking questions about the characters and events in the book read to him increases, the child's frequency of drawing something increases, the child's frequency of writing letters and words increases, and the child's verbal language performance, which expresses the receptive language, expressive language, and total language score increases results was found.