Isophya rizeensis (Orthoptera:Tettigoniidae) türünün ekolojik niş modellemesi
Ecological niche modelling of Isophya rizeensis (Orthoptera:Tettigoniidae)
Yazar: ÇAĞAŞAN KARACAOĞLU
Danışman: PROF. DR. SELİM SÜALP ÇAĞLAR
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Biyoekoloji = Bioecology ; Coğrafi dağılış = Geographical distribution ; Fırtına vadisi = Fırtına valley ; Geç buzul dönem = Late glacial period ; Zaman-mekan modellemesi = Spatio-temporal modelling

Özet:
Anadolu coğrafyası konumu, topografik yapısındaki değişkenlik, iklimsel yapısındaki çeşitlilik ve biyolojik çeşitlilik zenginliği ile çok önemli bir bölgedir. Anadolu?nun jeolojik tarihi ve coğrafik konumu, özellikle buzul dönemlerde birçok tür için sığınak görevi görmesine neden olmuştur. Anadolu?daki canlıların buzul dönemlerdeki coğrafik dağılımlarında oluşan değişikliklerin belirlenmesi ve biyolojik çeşitlliğin korunması açısından iklim değişikliklerinin bu canlıların gelecekteki dağılımlarını nasıl etkileyeceğinin belirlenmesi, ele alınması gereken önemli araştırma konularıdır. Bu fikirden hareketle bu tez çalışması kapsamında Doğu Karadeniz dağlarında bulunan ve Anadolunun endemik türlerinden biri olan çayır çekirgesi Isophya rizeensis Sevgili, 2003 (Orthoptera: Tettigoniidae) türü için BIOCLIM, GARP ve MAXENT Ekolojik Niş Modellemesi yöntemleri kullanılarak türün günümüzdeki, son buzullararası dönemdeki (120 -140 byö), son buzul maksimumu (~21 byö) dönemindeki ve gelecekteki olası dağılım alanları belirlenmiştir. Gelecekteki dağılımın tahmin edilmesi için 2020, 2050 ve 2080 yıllarına ait üç farklı karbon emisyon senaryosu (A1b, A2a, B2a) kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar türün günümüzde dağılım gösterdiği bölgenin son buzul döneminde tür için sığınak görevi gördüğünü göstermektedir. İklim değişikliği senaryolarına göre yapılan gelecek modelleri ise türün populasyonlarının gelecekte ortadan kalkma riski ile karşı karşıya gelebileceğini göstermektedir. Bu tez çalışması Anadolu'nun buzul dönemlerde canlılar için bir sığınak görevi gördüğünü belirtmenin yanında Anadolu'da yaşayan endemik türlerin gelecekteki durumlarının belirlenmesi açısından da önemli sonuçlar ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: Ekolojik Niş Modellemesi, Isophya rizeensis, Buzul Dönemler, 
Dağılım

Abstract:
Anatolia is an important area by the means of its location, variability of its topographic structure, diversity of its climatic structure and its richness of biodiversity. Bacause of its geologic history and geographic position, Anatolia acted as a refigium for many species during glacial periods. The distributional changes of species in Anatolia during glacial periods and determining the future distributions of species under the climatic changes for biodiversity conservation are important research interest. Starting from this idea in this thesis study, the current, last inter glacial (120 -140 Ka), last glacial maximum (~21 ka) and future distributions of Anatolian endemic bush cricket Isophya rizeensis Sevgili, 2003 (Orthoptera: Tettigoniidae) are determined by using BIOCLIM, GARP, MAXENT Ecological Niche Modelling methods. Three different carbon emission scenarios (A1b, A2a, B2a) are used for the years 2020, 2050 and 2080 for predicting future distribution. The results showed that the current distribution area of the specie was a refigum during last glacial period. The models created according to future cliamte change scenorios showed that there may be risk of extinction in the future. This thesis study indicated that Anatolia served as a refigum for organisms during last glacial period and it also gave important results for identifying the future distribution of endemic species in Anatolia.

Keywords: Ecological Nische Modelling, Isophya rizeensis, Glacier Periods, 
Distribution