Doğu karadeniz bölgesindeki ormanlarda yayılış gösteren bazı kemirgenlerin (Mammalıa: rodentıa) yangın sonrası popülasyon dinamiklerinin araştırılması
Investigating the population dynamics of some rodents (Mammalia: rodentia) in the forests of eastern black sea region after fire
Yazar: FATMA NUR YILMAZ
Danışman: PROF. DR. BÜLENT SAĞLAM
Artvin Çoruh Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Entomolojisi ve Koruma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Orman yangınları, birçok ekosistemin bileşimini, yapısını ve dinamiklerini büyük ölçüde etkileyen ekolojik bir süreçtir. Son yıllarda etkisi giderek daha fazla hissedilen iklim değişikliği ile birlikte sıcaklığın yükselmesi, kuraklığın artması, sıcak hava dalgaları gibi değişen meteorolojik ve iklimsel şartlar, orman yangınlarının sayısını ve yanan alan miktarını artırmaktadır. Orman yangınları yaban hayvanlarının doğrudan ölümüne veya habitatlarının tahrip olmasına, besin maddelerinin azalmasına veya tamamen yok olmasına, faunada rekabeti artıracak yabancı türlerin gelmesine ve hayvanların bulundukları alanlardan göç etmesine sebebiyet verebilmektedir. Yangınlardan en çok zarar gören hayvan grubu toprakta ve alt florada yaşayan küçük memeli hayvanlar ve sürüngenlerdir. Bu çalışmanın amacı, yangınların bazı kemirgen türleri üzerindeki etkilerinin zamana bağlı değişimini araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda yangın görmüş alanların bitki örtüsü kompozisyonu ve yapısındaki değişiklikleri belirlemek ve küçük memeliler üzerindeki etkilerini ortaya koymak planlanmıştır. Bu amaçlar doğrultusunda çeşitli yıllarda yanan orman alanları çalışma sahası olarak belirlenmiştir. Küçük memelilerin yangına nasıl tepki verdiklerini değerlendirmek için seçilen alanlara canlı yakalama tuzakları yerleştirilmiştir. Küçük memelilerin popülasyon bolluğu hakkında bilgi elde etmek için yakalama-markalama-yeniden yakalama (CMR) yöntemi kullanılmıştır. Çalışma alanlarında analizlerde kullanmak üzere 6 adet vejetasyon parametresi (ot, çalı ve ağaç tabakası kapalılıkları, ölü örtü miktarı, çeşitlilik indeksi ve bolluk değeri) belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda çalı tabakası kapalılığı ve ölü örtü kapalılığı kemirgen popülasyonu ile pozitif yönde bir ilişki göstermiş, ot tabakası kapalılığı ise negatif yönlü bir ilişki göstermiştir. Yangından sonra geçen zamana bağlı olarak popülasyonda önce bir artış daha sonra azalma gözlemlenmiştir. Yangından sonraki 5. yılda popülasyon miktarı yanmamış alana en yakın olarak ölçülmüştür.

Abstract:
Forest fires are an ecological process that greatly affects the composition, structure, and dynamics of many ecosystems. In recent years, changing meteorological and climatic conditions such as rising temperatures, increasing drought, and heat waves, along with climate change, have increased the number of forest fires and the amount of area burned. Forest fires may directly result in the mortality of wildlife or the destruction of their habitats. They can also lead to the depletion or total loss of nutrients, the introduction of invasive species that would intensify competition, and the displacement of animals from their territories. Small mammals and reptiles living in the soil and understory flora are the most vulnerable to fires. The aim of this study was to investigate the time-dependent changes in the effects of fires on some rodents. In addition, it was aimed at determining the changes in vegetation composition and structure of the burned areas and revealing the effects on small mammals. To achieve these objectives, we selected study areas that had been burned in various years. We placed live traps in selected areas to assess how small mammals responded to fire. We used the capture-mark-recapture (CMR) method to obtain information on the population abundance of rodents. Within the study areas, six vegetation parameters (grass, shrub and tree layer closure, litter closure, diversity index, and abundance value) have been determined for use in the analyses. Among the parameters evaluated, shrub layer closure and litter closure had a positive relationship with the small mammal population, while grass layer closure had a negative relationship with small mammal population. The population exhibited temporal fluctuations after the occurrence of the fire, with an initial increase followed by a subsequent decline. In the 5th year after the fire, the population size was measured closest to the unburned area.