Doğal afetlerde kriz yönetimi /
Yazar: ÖZKAN LEBLEBİCİ
Danışman: PROF. DR. EYÜP İSBİR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Doğal afetler = Natural disasters ; Kriz yönetimi = Crisis management

Özet:
159 ÖZET Doğal afetler, gerek yol açtığı can kayıpları gerek ekonomik kayıplar itibarıyla, insanoğlunun en büyük düşmanlarından biri halini almıştır. Gelişen teknolojiye rağmen büyük doğal afetler, toplumların hayatlarında onarılması ve unutulması zor yaralar açabilmektedir. Özellikle 20 nci yüzyılda toplumlar, doğal afetlerin olumsuz etkilerine karşı önlem alma ihtiyacını hissederek, bu maksatla örgütlenme çabalarına girmiştir. Bunun sonucunda da afet yönetimi kavramı ortaya çıkmıştır. Afet yönetimi kavramı özellikle 1970'li yıllardan sonra ABD'de, afetlerin tekrar eden döngüsel olaylar olduğu varsayımından hareketle ortaya çıkan dört safhaya indirgenmiştir. Zarar azaltma, hazırlıklı olma, müdahale ve iyileştirme olarak adlandırılan bu safhalardan ilk ikisi afetin öncesini, diğer ikisi ise afet sonrası dönemi kapsamaktadır. Safhaları, başlangıç ve bitiş tarihleri itibarıyla birbirinden ayırmak çoğunlukla mümkün olmamaktadır. Aynı şekilde bir afet döngüsünün zaman aralığını kesin olarak ortaya koyabilmek de mümkün değildir. Ancak bu güne kadar yaşanan olayların istatistikleri dikkate alındığında, bu sürenin 10-25 yıl arasında değiştiği söylenebilir. Afet döngüsü içerisinde en kısa zaman dilimini müdahale safhası kapsamaktadır ve bu süre 1-2 ay kadar bir süreden oluşmaktadır. Bu yönüyle afet yönetiminin müdahale safhası, diğer safhaların başarılarının sınandığı bir safha olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir doğal afetin hemen sonrasında yaşanan krizin iyi yönetilmesi, bu safhadaki başarının anahtarıdır. Doğal afet sonrası ortaya çıkan kriz ortamında günlük hayatta geçerli olan kurallar, yerini çok büyük bir karışıklığa bırakır. Bu nedenle de, günlük yaşama tekrar dönebilmek için kriz ortamının yönetilmesi ihtiyacı ortaya çıkar. Doğal afet kaynaklı kriz ortamında, resmi, uluslar arası gönüllü ve diğer kuruluşlar olmak üzere bir çok kuruluş faaliyet göstermektedir. Bu kadar çok kişi ve kuruluşun faaliyet gösterdiği bir ortamda ortaya çıkan en önemli160 sorun, koordinasyon olmaktadır. Afet döngüsü içerisinde müdahale safhasında yer alan kişi ve kuruluşların faaliyetlerinin koordinasyonu, kaynakların rasyonel kullanımı ve can kayıplarının asgari düzeyde tutulması açısından bir zorunluluktur. Bu kapsamda doğal afet kaynaklı bir kriz ortamında koordinasyon planlanırken, ortamın özelliklerinin de dikkate alınmasında fayda vardır. Ayrıca böyle bir ortamda ortaya çıkacak ihtiyaçlara ilişkin planlama da koordinasyonu kolaylaştırıcı bir unsurdur. Doğal afet kaynaklı kriz ortamında krizin yönetimi, koordinasyonu en iyi şekilde sağlayan bir kriz yönetim merkezinin varlığını gerektirmektedir. Kriz yönetim merkezinin emir-komuta düzenlemeleri, koordinasyon yetkisi, kuruluş yeri, haberleşme olanakları, ulaşımı ve teşkilatı afet olmadan önce planlanması gereken hususlardır. Kriz yönetim tatbikatı ve eğitimi toplumun bütün kesimlerini kapsayacak şekilde planlanmalı ve icra edilmelidir. Doğal afet kaynaklı kriz yönetimi, sadece olayın sonrasını içeren bir safha olarak görülmemeli ve proaktif yaklaşımla, kriz öncesinde tedbir alınmalıdır. Coğrafi özellikleri itibarıyla daima afet riskiyle karşı karşıya kalan bir ülke olarak Türkiye'de mevcut afet yönetim sistemi, proaktif olmaktan uzaktır. Bu çerçevede Türkiye'nin afete hazırlıklı olma yönünde atacağı ilk adım, bu konuda proaktif yaklaşımı benimsemek ve toplumun afet bilincini geliştirmeye çalışmak olmalıdır. Bunun içinde afet eğitimine önem verilmelidir. Bu çalışmanın kapsamı, sadece doğal afetlerle sınırlı tutulmuştur. Ancak etki sahasının ve yıkıcı etkilerinin büyüklüğü, toplumlarda yarattığı etkilerin uzun süre devam etmesi nedenleriyle depremler ağırlıklı olarak ele alınmıştır. Bu çerçevede çalışmanın amacı, doğal afet kavramının ve afetlerin etkilerinin açıklanması, afet yönetimi kavramının ortaya konmasıyla birlikte, doğal afet kaynaklı kriz yönetimine ilişkin kavramsal bir çerçeve çizmek, Türkiye'de mevcut afet ve afet kaynaklı kriz yönetim sistemini irdelemek, yaşanan afet olaylarındaki örnekleri de dikkate alarak bu alandaki sorunları ortaya koymak ve bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinde bulunmaktır.

Abstract:
161 ABSTRACT Natural disasters have caused negative effects on societies in terms of both economical losses and loss of lives. Despite developing technology there are still irreparable and unforgettable impacts of natural disasters on societies. Societies, especially in 20 th. Century, have needed to take precocious measures against the negative effects of disasters and commenced the organizational efforts in order to reduce the risk. These efforts have led the disaster management concept to emerge. Given the repeatable features of the disasters, disaster management has been classified in four phases since 1970s, especially in the USA and regarded as a continuum. Mitigation and Preparedness phases are pre- disaster activities. Response and Recovery phases are post-disaster activities. Beginning and ending of each phase overlaps. As well as this, it is impossible to define how long a disaster continuum goes on. However as we consider the statistics of the events that have been experienced so far, it can be said that time interval varies 10 to 25 years. The shortest period in a disaster continuum is the response phase that lasts 1 to 2 months. This feature of the response phase reveals as an important part in which the other phases' success tested. Proper management of the crisis, which emerges right after the disasters, is key for the success of this phase. In aftermath of natural disasters, daily routines substitute for a great chaos. Therefore the necessity of crisis management emerges in order to return to the normal life as soon as possible. In the environment of natural disaster based crisis, official, international, voluntary etc. organizations operate. The most important issue in a case, which involves numerous individuals and organizations, is the coordination. Coordination of the activities of individuals and organizations in response phase is compulsory in order to minimize the loss of lives and to162 rationalize the use of resources. In this context, the coordination should be planned, by taking into account the feature of the environment. Admittedly the planning of the requirements in such a case, simplifies the coordination. In the natural disaster environment, managing the crisis requires the existence of a Crisis Management Center, which provides a perfect coordination. Command and control regulations, authority of coordination, location and communication facilities, transportation and organizational structures are the elements, which needed to be planned before the disaster strikes. Crisis Managements exercises and education of the societies must be planned and executed comprehensively, which contains all segments of societies. Natural disaster based crisis management should not be seen as just a post-disaster phase, but with a precocious measures should be taken in proactive approach before a calamity emerges. With its geographical features Turkey is always under the risk of disaster. However existing crisis management system is far behind of being proactive. From this point of view, first step for Turkey to take must be to adopt a proactive approach in order to be prepared against calamities and to create consciousness among its citizens. The content of this work is limited to natural disasters. Mainly earthquakes were examined in this work because, the size of affected areas and destructive effects are greater than the other catastrophes, and the impacts of earthquakes on societies last longer as well. In this context, the aim of this work is to establish a conceptual frame on the natural disaster based crises management and to detect the problems of Turkey's disaster management and disaster based crises management systems. It's also aimed to recommend solutions to the problems of Turkey on this issue.