Lâle Devri'nde kadınlar: Eyüp örneği
Women in the Tulip Era: The sample of Eyüp
Yazar: YASEMİN KESKİN
Danışman: PROF. DR. BÜLENT ÖZDEMİR
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Kadınlar = Women ; Lale Devri = Tulip Period ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlılar = Ottomans ; İstanbul-Eyüp = İstanbul-Eyüp

Özet:
İstanbul'un fethinden sonra bir uydu kent olarak kurulan Eyüp, zamanla
büyüyerek Lâle Devrinde dönemin gelişmiş bir kazası haline gelmiştir. Payitahtın
gıda ihtiyacının önemli kısmını karşılayan kaza aynı zamanda Rumeli'ye açılan kapı
konumundadır. Merkezinde bulunan Eyüp Sultan'ın kabri ayrıca buraya kutsallık
kazandırmıştır. Çoğu Müslüman olmak üzere Rum, Ermeni ve Yahudiler de Eyüp'te
ikamet etmektedirler. Eyüp kazasını, en fazla öne çıkaran özelliği ise tabîî
güzellikleri sebebiyle Lâle Devrinde meşhur olan mesire yerlerine sahip ve bu
esnada –bazı tarihçilerce- toplumun ahlak kurallarını zorlayan ve tepki toplayan
eğlencelere sahne olan mekân olmasıdır. Ancak bu olumsuzlukların tüm topluma
mal edilebileceğini gösteren yeterli gösterge bulunmamaktadır. Hatta özellikle de
kadınlar açısından bu eğlenceler önceki devirlere göre onların sosyalleşmelerine
işaret bile sayılabilir.
Kadınların bu dönemde sosyal hayata daha fazla katıldıklarının bir diğer
göstergesi de hukuk belgeleridir. Kendilerine karşı işlenen âdî suçlarla ilgili olarak
davacı olan bazen de davalı duruma düşen kadınlar özellikle yapmış oldukları alımsatım,
kiralama, borç alıp-verme gibi işlemler için mahkemeyi kullanmışlardır.
Kent ekonomisi, kadınların erkeklere oranla en zayıf oldukları alan olsa da
kadınlar gayrimenkul ve menkul mal alım-satımı yapmışlar, borç alıp-vermişler, az
da olsa çalışma hayatında var olmuşlardır. Ancak onlar daha ziyade satın almaktan
çok satarak, üretmekten çok tüketerek, kazanmaktan çok harcayarak ekonominin
işlemesinde pasif aktör olmuşlardır.
Kamusal alanda bu durumda olan kadınların varlıklarını en yoğun
hissettirdikleri yer onların evleridir. Aile kurulmasında ve devamında önemli rol
oynarlar. Ev ve el işleri becerilerini en iyi uyguladıkları ve özellikle de giyim kuşam
zevklerini en güzel şekilde gösterdikleri yer özel dünyaları olan ev hayatlarıdır.
Boşanma konusunda fazla yetkileri olmasa da anlaşmalı boşanmada da Lâle Devri
Eyüp kadınları yine medenî cesaretlerini gösterebilmişlerdir.

Anahtar Kelimeler: 
Osmanlı, Kadın, Lâle Devri, Eyüp.

Abstract:
Eyup established as a satellite town after the conquest of Istanbul grew over
time and became a developed town of the period in the Tulip Era. The town meeting
the considerable amount of food of the capital city is also the gateway to Rumelia.
The tomb of Eyup Sultan in the centre also brought holiness into the town. The
population of the town mostly consisted of Muslims besides Greeks, Armenians and
Jewish. The most highlighting feature of the Eyup town was that it owned renowned
recreation spots due to its natural beauties in the Tulip Era.
In the meantime, for some historians, it was a venue forcing the codes of
ethics and hosting entertainments gathering reactions. However, there are no
adequate indications of these drawbacks that can be attributed to the whole society.
Moreover, especially for women, these entertainments can be considered as even a
sign for their socialization compared to previous periods.
Another indication of more participation of women in social life during this
period is the legal documents. With regard to the ordinary crimes committed against
them, the women who were sometimes plaintiffs and defenders could benefit from
the courts for the transactions such as purchase-sale, renting, borrowing and
lending.
Even though the city's economy was the area in which the women were
more vulnerable than men, they made the purchase and sale of real estate and
movable property, borrowed and lent and were slightly in the working life. However,
they became passive actor in the processing of economy by selling rather than
purchasing, by consuming more than producing and by spending more than earning.
The places where the women who were in this situation in the public sphere
made their existence feel were their home. They played an important role in the
establishment and continuity of a family. Home life was the place that their private
world where they used to practise the home and handcraft skills in the best way and
display especially their apparel pleasures in the most beautiful way. Even though
they had no much authority about divorce, women in the town Eyup in the Tulip Era
also demonstrated their moral courage in the contracted divorce.

Key Words: 
Ottoman, Women, Tulip Age, Eyüp