Mukatil b. Süleyman'ın fıkhî görüşleri (Kitab-u Tefsir-i Hamse Mie Âye Min-el'Kur'an bağlamında)
Muqâtil b. Süleyman?s views within fıqh (link to his work Kitab-u Tefsir-i Hamse Mie Âye Min-el'Kur?an)
Yazar: KAZIM DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. FARUK BEŞER
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Din = Religion
Dizin: Hüküm = Judgement ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mukatil bin Süleyman = Mukatil bin Süleyman ; Sünnet = Sunna ; Tefsir = Commentary ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu eser çevresinde tespit ettiğimiz kadarıyla Mukâtil'in fıkhî yaklaşımı şu şekildedir:Mukâtil fıkhı oluşturan ilmi sırayla Kur'an, Hadis, meşhur Sahabe ve nadiren de meşhur Tabiîn âlimlerinden alır. Fıkıh anlayışı ise temelde Kur'an üzerinde ve etrafında oluşup, şekillenmiştir. Meseleler karşısında Sahabe ve Tabiin reyine mutlaka müracaat eden Mukâtil otoritelerin bittiği yerde bizzat kendisi rey ve hüküm üretir. Ancak sistematik bir yöntemle fıkhî yorum üretmemiştir. Ancak sorunlar ve ihtiyaçlar seviyesinde kalmıştır. Fıkhî malumatı bütünlük içinde kullanmış, rey ortaya koyarken naslardan bağımsız hareket etmemiştir.Mukâtil daima Kur'an ayetlerinin dilini, bazen de hadislerin dilini açıklar. Zira nasların sadece okunması, anlaşılması için yeterli olmaz. Bundan dolayı Mukâtil nastan doğrudan reye, içtihada geçmemektedir. Istılah açıklamaları, takdim ve tehir, vücuh ve nezâir, nasların anlamını tespit için titizlikle kullanılır. Fıkhî konuların dayandığı farz, vacip, sünnet, nafile, tatavvu, helal, haram, maruf, münker gibi temel fıkhî hükümleri ve kavramları nasıl anlamlandırdığı da Mukâtil'in ifadelerinden hareketle anlaşılmaktadır.Nasların konumunu sebeb-i nuzül, tarihi ortam, ilgili ayet ve hadisler ile sistemli bir tefsir faaliyeti ile açan Mukâtil bunun arkasından naslar arası ilişkiler ağını başta nesh olmak üzere, ruhsat, istisna ve tahsis gibi bağlar içinde açıklar. Göründüğü kadarıyla Mukâtil'in başta Kur'an olmak üzere fıkhî malzemeyi teşkil eden naslara dair olan dil ve bağlam bilgisi onun en ayırdedici özelliğidir.

Abstract:
As far as we identify with this study, Muqâtil?s approach of fıqh is as such:Muqâtil adapts the knowledge forming the basis of beyân from Qur?ân, Hadith, wellknown Ashâb (companions of Prophet Muhammad) and those of Tabiin (successors of Ashâb). His fıqh approach arises and takes shape around Qur?ân essentially. Muqâtil consulting the rey of Ashâb and Tabiin produces rey and provision on which authorities have nothing to say. However, he didn?t produce fıqh with a systematic method. It is only limited to problems and needs. He put forward his knowledge of fıgh in unity and while putting forward his rey he didn?t act independently from nasses.Muqâtil always explains the language of Qur?ân and sometimes do this with those of Hadith as reading the nashes is not enough to understand it. Therefore, Muqâtil does not directly go from nas to rey and ictihad. Technical terms, introduction, deferment, vücuh and nezair are fastidiously used.It is understood from Muqâtil?s expressions how he interpretes the basic concepts farz (obligatory), vâcib (necessary), sunnah (Prophet Muhammad?s words and behaviours),nafile (optional), tatavvu (voluntary), halal (permissable), haram (forbidden), maruf (goodness), munkar (badness). Muqâtil expounds the external context of beyan which is necessary to get the state of nusoos (plural of nass-meaning certainty by Qur?ân and Hadith) through a systematic tafseer activity within the bunches of sabab-i nuzul (occasions or circumstances of revelation), historical environment and related Qur?ân verses. Then he explains the network between nusoos by means of nash (ademption) initially, ruhsat (permission), istisnâ (exception), and tahsîs (temporal allowance).Principally referring to the views of Ashâb and Tabiin, Muqâtil produces his own rey and fıqh in cases of no authority available. However he does not give any theoretical interpretation systematically. Instead, he restricts himself to the levels of problems and needs. He benefits from fıqh knowledge in coherence and does not behave independently while presenting his rey. He always stays in the boundaries of nass concepts.