Birinci basamağa başvuran 0-18 yaşındaki bireylerin sağlık ihtiyaçlarının belirlenmesi
Determination of health needs of 0-18 year-olds individuals at primary care
Yazar: MERVE KAYAN
Danışman: PROF. DR. SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebekler = Infant ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Ergenler = Adolescents ; Fizik muayene = Physical examination ; Hasta başvurusu = Patient admission ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research

Özet:
Giriş ve Amaç: Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre her birey 18
yaşına kadar çocuk kabul edilir ve her çocuğun sağlık hizmetlerinden yararlanma
hakkı vardır. Bu sözleşmeye taraf olan ülkemiz için sağlık ihtiyaçlarının belirlenmesi,
sağlık hizmeti sunucuları ve politika yapıcılar için büyük bir fırsattır. Bu araştırmanın
amacı, Marmara Üniversitesi Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (EASM)'ne kaydolan
0-18 yaşındaki bireylerin sağlık ihtiyaçlarının belirlenmesidir.
Yöntem: Tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Hizmete yeni başlayan Marmara
Üniversitesi Tuzla EASM'ye 4 Kasım 2016 – 4 Mart 2017 tarihleri arasında ilk kez
başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden 0-14 yaşındaki bireylerin ebeveynleri ve 14
yaşından büyük bireyler çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik
özellikler ile çocuklarına yönelik, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği sağlık ihtiyaçlarını
değerlendiren anket uygulanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 20.0 programında
yapılmıştır. Verilerin tanımlayıcı istatistikleri (yüzde, ortalama, standart sapma vb.)
hesaplanmıştır. Karşılaştırmalı analizlerde Ki-kare ve t-testi kullanılmıştır. Verilerin
analiz sonucunda p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 195 kız (%49,2), 201 erkek (%50,8) olmak üzere toplam 396
(%100) çocuk katılmıştır. Altmış yedi çocuğun yaşı 0-2 (grup-1), 196 çocuğun yaşı 3-
9 (grup-2), 133 çocuğun yaşı ise 10-18 (grup-3) arasındadır. Katılımcıların annelerinin
%64,6'sı, babaların %87,1'i en az ortaokul düzeyinde öğrenim görmüşlerdir.
Toplamda 58 (%14,6) çocuğun bilinen bir hastalığı vardır ve 23 (%5,8)'ü sürekli olarak
herhangi bir ilacı kullanmaktadır. Katılımcı çocukların 205 (%77,9)'i Aile Hekimi
tarafından takip edilmektedir. Adolesanların sağlık ihtiyaçları büyük ölçüde
giderilmemiştir. %67,7'sinin boy-kilo ölçümü, %81,2'sinin tansiyon ölçümü
yapılmamıştır. %75,9'u fiziksel ve cinsel büyüme gelişme hakkında, %72,9'u kişisel
hijyen ile ilgili, %71,4'ü beslenme ile ilgili bilgilendirilmemiştir. %82,0'ına
kilosundan memnun olup olmadığı sorulmamıştır. %77,4'ü fiziksel aktivite ile ilgili, 
%84,2'si üreme sağlığı ile ilgili, %91,0'ı gebelikten korunma yolları ile ilgili
bilgilendirilmemiştir. Sigara, nargile, tütün ürünleri, alkol, madde kullanımı ile ilgili
bilgi yüksek oranda verilmemiştir. Çocukların kaza ve yaralanmaları, emniyet kemeri
kullanımı, kavgaya karışma durumu, şiddete maruziyetleri yüksek oranda
sorulmamıştır. Sadece %33,8'ine kendini nasıl hissettiği sorulmuştur. Grup-1 ve grup2'deki çocukların %97'si aşıların hepsini yaptırmıştır. Boy, kilo, baş çevresi ölçümleri
ve taramalar yüksek oranda yapılmıştır. Kan basıncı ölçümü, diş sağlığı
bilgilendirmesi ise en az karşılanan sağlık ihtiyaçlarındandır. Çocuk hastalıkları
uzmanı tarafından takip edilen çocukların gelişimi daha sık muayene edilmiş
(p=0,001), diş sağlığı bilgileri daha sıklıkla verilmiş (p=0,013), kazalardan korunma
bilgileri daha sık verilmiş (p=0,016), ürogenital sistem daha sık muayene edilmiştir
(p=0,004).
Sonuç: Bulgularımız 0-2 yaş grubundaki çocukların ihtiyaçlarının karşılandığını, 3-9
yaş grubundaki çocukların ihtiyaçlarının bir bölümünün karşılandığını, 10-18 yaş
grubundaki çocukların sağlık ihtiyaçlarının sıklıkla karşılanmadığını göstermektedir.
Diş sağlığı, kazalardan korunma, cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesi ve
gebelikten korunma yolları hakkında bilgi verilmemiştir. Sigara, tütün, nargile, alkol
ve madde kullanımı sorgulanmamış, obezite de kontrol edilmemiştir. Bunun için
yeterli aile hekimi uzmanına ve yeni politikalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Sözcükler: Adolesan, Sağlam Çocuk, Karşılanmamış Sağlık İhtiyaçları,
Temel Sağlık Hizmetleri, Periyodik Sağlık Muayenesi

Abstract:
Determination of Health Needs of 0-18 Year-Olds Individuals at Primary Care
Background and aim: According to the United Nations Convention on the Rights of
the Child, each individual is considered to be a child until the age of 18 and every child
has the right to benefit from health services. Identifying health needs for our country,
which is a party to this agreement, is a great opportunity for health care providers and
policy makers. The aim of this study is to determine the health needs of individuals
aged 0-18 who are enrolled in Tuzla Education Family Health Center of Marmara
University.
Method: This is a descriptive study. Parents of 0-18 year-olds who attended to
Marmara University Tuzla Education Family Health Center for the first time between
November 4, 2016 and March 4, 2017 and who were older than 14 years of age were
accepted to the study. The questionnaire was applied to the participants by evaluating
the health needs of the Ministry of Health for socio-demographic characteristics and
for their children. Statistical analysis was performed in SPSS 20.0 program.
Descriptive statistics (percentage, mean, standard deviation, etc.) of the data were
calculated. Chi-square and t-test were used in comparative analysis. P <0.05 was
considered as statistically significant.
Results: A total of 396 (100%) children were enrolled to the study, 195 of whom
(49.2%) were female and 201 (50.8%) were male. The age of sixty-seven children is
0-2 (group-1), 196 children age 3-9 (group-2), and 133 children were aged 10-18
(group-3). 64.6% of the mothers of the participants and 87.1% of the fathers studied at
least the secondary school level. In total, 58 (14.6%) children have a known disease
and 23 (5.8%) are using any medication continuously. 205 (77.9%) of the children
were followed by the Family Physician. Health needs of adolescents have been mostly
unmet. 67.7% of the height-weight measurement, 81.2% of the blood pressure
measurement was not performed. 75.9% were not informed about physical and sexual
growth, 72.9% were not informed about personal hygiene, and 71.4% were not 
11
informed about nutrition. 82.0% was not asked whether he/she was satisfied with
his/her weight. 77.4% were not informed about physical activity, 84.2% were not
informed about reproductive health and 91.0% were not informed about contraception.
Rate of participants who were informed on smoking, shisha, tobacco products, alcohol
and substance use is not high. Accidents and injuries of children, the use of seat belts,
the state of being involved in a fight and their exposure to violence were not highly
questioned. Only 33.8% were asked how they felt. 97% of the children in group-1 and
group-2 had all the vaccines. Height, weight, head circumference measurements and
scans were performed at a high rate. Blood pressure measurement and dental health
information are the least met health needs. The development of children followed by
pediatricians was more frequently examined (p = 0.001), dental health information (p
= 0.013), accident prevention information was given more frequently (p = 0.016) and
urogenital system was examined more frequently (p = 0.004).
Conclusion: Our findings indicate that the needs of children aged 0-2 are met, that
some of the needs of children aged 3 to 9 are met and that the health needs of children
aged 10-18 are not met frequently. No information has been provided about the
prevention of dental health, accident prevention, prevention of sexually transmitted
diseases and ways to prevent pregnancy. Smoking, tobacco, hookah, alcohol and
substance use have not been questioned and obesity has not been checked. For this,
sufficient family physician and new policies are needed.


Keywords: Adolescent, Well-Child, Unmet Health Needs, Primary Health Care
Services, Periodic Health Examination