Bursa Ovası ve yakın çevresinin jeomorfolojisi
The Geomorphology of Bursa Plain and its surroundings
Yazar: GÜNER KÖPÜK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİLÜFER PEKCAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bitki örtüsü = Vegetation ; Bursa = Bursa ; Bursa Ovası = Bursa Plain ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Ova = Plains

Özet:
Araştırma sahası, Türkiye'nin tektonik çöküntü ovalarından birini oluşturan ve Uludağ'ın kuzeyinde yer alan, "Bursa Ovası" adıyla bilinen ova ile yakın çevresidir. Ova tabanı yaklaşık 208 km2 lik bir alan kaplarken, ova tabanını besleyen su toplama alanı ise 826.5 km2 dir. Bursa Ovası, güneyde yer alan Uludağ'ın güneyden kuzeye gençleşen kayaları ve çökelleri ile, kuzeyde yer alan ve kıvrımlı bir yapı gösteren Katırlı Dağlan'nın ortasında yer alır. Yaşı Paleozoyik'e kadar inen jeolojik birimler en güneyde, güncel çökelleri oluşturan geç Kuaterner çökelleri ise, ova tabanında yer almaktadır. Kuaterner çökellerinin bulunduğu ova, çeşitli yaşlarda jeolojik birimler tarafından çevrelenmiştir. Litolojinin çeşitlilik gösterdiği araştırma sahasında Kuaterner birimlerinin yüzeylendiği ova ve geçiş alanı "alüvyal dolgu" yu; Neojen ve daha yaşlı litolojik birimlerin göründüğü çevre ise, "yüksek alan" ı oluşturmaktadır. Ovayı çevreleyen yüksek alanda görünen başlıca şekiller; V şekilli, yatık yamaçlı, dik yamaçlı, geniş tabanlı, asimetrik ve boğaz vadiler, mağaralar, üzeri aşınmış antiklinaller, tünemiş senklinaller, hogbekler, kuestalar, lapyalardır. Birikinti yelpazeleri ise, özellikle güneyde, Uludağ'ın kuzey eteklerinde görünmektedir. Birikinti yelpazeleri oldukça tipik konumdadırlar. Alüvyal ovada görünen şekiller ise; yatak kenar diklikleri, bataklıklar, menderes yeniği diklikleri, akarsu taraçaları, burun seti depolan, art bataklıklar ve sürempoze boğaz sıralanabilir.

Abstract:
The investigation area is at the north of Uludağ and involves Bursa Plain (which is one of the tectonic depressions of Turkey) sediments and surroundings. While the plain base covers an area of about 208 km2, water catchment area which feeds the plain base covers an area of 826.5 km2. Bursa Plain is at the midst of Uludağ rocks-sediments which becomes younger from south to north and Katirh Mountains which shows a fold structure. At the very south there are geological units, the ages of which goes down to Paleozoic times. The late Quaternany sediments are at the base of the plain. This plain is encircled by different aged geological units. At the investigation area, where the lithology displays varieties, while the plain containing Quaternary units form the alluvial deposit, the surroundings showing the Neogene and older lithology units forms the "higher area". At the high area encircling the plain, the main figures; V shaped, recumbent slope, steep slope, alluvial based, asymmetric and gorge valley, caves, eroded anticline, synclinal ridge, hogbacks, cuestas, lapies and swallets. The alluvion cones are seen especially at the northern skirts of Uludağ. These cones are very typical. The figures seen on the alluvial plain are bed bank steep slopes, swamps, meander scar escorpment, river terraces, point bar deposits, back swamps and superposed gorge.