Mimaride kurgulanan sanatın tasarımda oluşturduğu bellek ve İMÇ örneği
Creation of the memory through the usage of art in architectural design & IMC
Yazar: SENA ÖZEREN
Danışman: PROF. DR. TURAN AKSOY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tezin amacı, mimaride kurgulanan sanat işlerinin, gerek mimari tasarım ile bütünleşen kalıcı sanat işleri gerekse belirli bir süre için yerleştirilmiş geçici sanat işleri anlamlarında olsun, mimari tasarımın belleğini nasıl oluşturduğuna yönelik bir incelemedir. Sanat işleri, hepimizde var olan kolektif belleği mekan gereksinmeksizin harekete geçirebildiği gibi çoğu zamanda belleğimizdeki yerlerini, sergilendikleri ya da yerleştirildikleri mekanla kurdukları ilişki ile yapılandırmaktadırlar. Burada inceleme konusu kapsamında irdelenen, ikinci olarak ifade edilen, kişilerin mimariyi deneyimleme yoluyla edindikleri bellektir. Bellek, mimari ile kurduğu ilişkide ikiye ayrılmaktadır: Birincisi öznenin edindiği `mimari bellek', ikincisi de bu tezde inceleme konusu olarak irdelenen nesnenin edindiği `mimari bellek'tir. Mimaride deneyimleme ile gerçekleşen bu iki bellek oluşumu, farkında olmadan birbirlerini etkilemekte ve birbirlerine bağlanmaktadırlar. 20. yüzyılda yapının mimari tasarımını dolayısıyla belleğini etkilediği düşünülen; sanat yapıtı, kimlik, kültür, kent, tarihsellik, yerel modernlik, küreselleşme, katılımcı mimarlık ve sanat gibi oluşumlar belirlenmiş ve tezin ikinci bölümünde başlıklar şeklinde anlatılmıştır. Bu oluşumlar, modernizmin dünyada egemen olduğu bir dönemde 1958 ve 1968 yıllarında İstanbul'da tasarlanıp inşa edilen, günümüzde de etkinliğini sürdüren fakat bugün yıkılma tehlikesi ile de karşı karşıya kalan İMÇ (İstanbul Manifaturacılar Çarşısı) üzerinden değerlendirilmektedir. İMÇ'nin tarihi, mimarisi ve sanat eserlerine, tezin üçüncü bölümünde yer verilmiştir. Tezin ekler kısmında yer alan söyleşiler, tezin iki bölümünü birleştiren özelliklere sahiptir. İMÇ'yi tasarlayan mimarlardan Y. Mim. Müh. Doğan Tekeli, mimari yazılarının konuları bağlamında İMÇ'yi örnek gösteren mimarlık tarihçisi Prof. Dr. Uğur Tanyeli, İMÇ'de bağımsız bir sanat mekanı kuran sanatçılardan Nancy Atakan ve Volkan Aslan ve yine İMÇ'de işleri sergilenen 10.İstanbul Bienali sanatçılarından Ali Kazma ile ikinci bölüm kapsamındaki konular bağlamında, her birinin işleri ve düşünceleri üzerinden İMÇ'ye bağlanan söyleşiler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca tezin temelini oluşturan `Bellek' konusu ile ilgili bu konuda Uzman Psikolog Doç. Dr. Ali İ. Tekcan ile de söyleşi gerçekleştirilmiştir. Ekler kısmında yer verilen bu söyleşiler tezi desteklemektedir. Bu araştırma, İMÇ'nin tasarım tarihi, mimarisi, sanat eserleri, yaşayışı ve barındırdıkları ile yapının belleğine kattıklarına farklı disiplinlerden de yararlanarak geniş bir açıdan bakmaya çalışmaktadır.

Abstract:
The aim of this thesis is to analyze the creation of the architectural design memory through the usage of art works regardless of whether they are constituents of the design, or simply temporary additions. Art works may become part of collective memory without a need for a particular place, but often the relationship created with its location becomes part of the collective memory. This research aims to capture the latter relationship which can only be expressed through subject?s experience of the architectural design. In the context of architectural design memory relationship is often used in two separate though related ways. It can be used to refer to the subject?s own memory, or to the object?s architectural memory. Of course, the creation of both requires the subject?s architectural experience, and though without awareness, they intimately influence each other. During 20th Century, architectural design has been influenced by the concepts of art, art work, identity, culture, city, historicity, local modernity, globalization, community architecture and art. All of these in turn influenced the architectural memory, and they will be discussed in the second section of this thesis. In the third section, the aforementioned concepts will be discussed through their application to IMC (Istanbul Textile Traders? Market) which has been build during the era of modernization in between 1958 and 1968 in Istanbul. IMC is still standing though faces the possibility of demolation. The historical detail and art works of IMC will also be discussed in the third section. The appendix of the thesis contains interviews which connect both sections. High Architect Engineer Doğan Tekeli has been one of the main designers of IMC, the architectural historian Prof. Dr. Uğur Tanyeli discussed IMC in many of his papers, Nancy Atakan and Volkan Aslan created an independent art locale in IMC, and one of the 10th Istanbul Bineal artists Ali Kazma had a show at IMC. The interviews question the concepts mention in the second section with particular emphasis their connection to IMC. Moreover, the issue of `Memory? is discussed with an expert on memory; psychologist Dr. Ali İ. Tekcan. The interviews support to the thesis. This thesis focused on IMC?s architectural history, design, art works, those who live inside the buildings and the contribution of each to the memory of the building with the help of many different disciplines, hence through a wide lens.