Aile hekimliği asistanlarının otizm spektrum bozukluğuna yaklaşımının ve bilgi düzeylerinin incelenmesi
Investigation of family medicine assistants' approach to autism spectrum disorder and knowledge levels
Yazar: ZEYNEP ESMERAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT SİNCAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Amaç: Otizm tarama ve takip programı birinci basamakta yapılan önemli bir taramadır. Aile hekimliği uzmanlık eğitimin bir parçası da Otizm Spektrum Bozukluğuna yaklaşım olmalıdır.Çalışmamızda ülkemizdeki aile hekimliği asistanlarının Otizm Spektrum Bozukluğu(OSB)'na yaklaşımlarını ve bilgi düzeylerini incelemek bununla birlikte farkındalıklarını arttırıp bilgi düzeylerini etkileyebilecek faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza ülkemizin 7 coğrafi bölgesinde çalışan, 01 Haziran 2023-31 Aralık 2023 tarihleri arasında dijital ortamda çevrimiçi anket yöntemi ile ulaşıp çalışmaya katılmayı kabul eden G-Power örneklem hesabı ile belirlediğimiz 502 tam zamanlı aile hekimliği asistanı (AHU) ve 203 sözleşmeli aile hekimliği asistanı (SAHU) olmak üzere toplamda 705 aile hekimliği asistanı dahil edildi. Katılımcılara veri toplama aracı olarak Sosyodemografik ve Otizm ile İlgili Bilgi Düzeyini Etkileyebilecek Özellikler Veri Formu, Sağlık Çalışanlarının Çocukluk Çağı Otizmi Hakkında Bilgi Anketi (SÇ-OBA), Otizm Spektrum Bozukluğu Bilgi Ölçeği (OBÖ) uygulandı. Sosyodemografik Özellikler Formuna aile hekimliğinde yapılan 'Otizm Tarama ve Takip Programı' ile ilgili literatür takip edilerek sorular eklendi. Verilerin analizi SPSS 25 programında yapıldı.
Bulgular: Çalışmaya katılanların %71,2'si (n=502) AHU, %28,8'i (n=203) SAHU, %61,4'ü (n=433) kadın, %38,6'sı (n=272) erkek, %58,7 (n=414) 'si evli, %64,8 (n=457)'i çocuğu olmadığını, %66,1 (n=466)'i meslek deneyiminin 0-5 yıl arasında ve %45,8 (n=323)'i asistanlık deneyiminin 0-1 yıl arasında olduğunu belirttiler. Katılımcıların SÇ-OBA' dan aldıkları ortalama toplam puan 13,14±2,49, sırasıyla alt alanlardan alınan ortalama puanlar alan 1 =7,15±1,20; alan 2=0,90±0,28 alan 3=2,87±0,97 ve alan 4 = 2,21±1,25 dir. OBÖ' den aldıkları ortalama toplam puan %40,54 ± 1,86 idi. Sağlık Bakanlığı 'Otizm Tarama ve Takip Programı'nı katılımcıların %2,4'ü tamamen biliyor, %39,3 'ü kısmen biliyor ve %58,3'ü ise hiç bilmiyordu. Ölçeklerden alınan puan ortalamalarını anlamlı düzeyde yükselten özellikler; SAHU olmak, kadın olmak, meslekte çalışma yılının artması, Psikiyatri rotasyonu yapmak, tıp fakültesi eğitim sürecinde Çocuk Psikiyatri stajı yapmak, daha önceden OSB tanılı birey ile karşılaşmak-değerlendirme sürecinde yer almak-tanı koyup üst basamağa sevk etmek, daha önceden OSB ile ilgili eğitim almış olmak, T. C. Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü 'Otizm Tarama ve Takip Programı' hakkında bilgi sahibi olmak-program dahilinde sorulması gereken soruları tamamen biliyor olmak ve çevresinde OSB tanılı tanıdığı olmak şeklinde saptandı(p<0,05).
Sonuç: Aile hekimliği asistanlarının bilgi düzeylerinin genel anlamda yetersiz olduğunu bununla birlikte saha deneyimi ve meslek deneyim yılları daha fazla olan SAHU' ların bilgi düzeylerinin daha fazla olduğu, OSB ile daha önceden karşılaşma, değerlendirme sürecinde yer alma ve Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü Otizm Tarama ve Takip Programını bilmenin de bilgi düzeylerinin yüksekliği ile anlamlı derecede ilişkili olduğunu saptadık. Bu sebeple aile hekimliği asistanlarının eğitim sürecine sahada yapılan tarama program ile ilgili eğitimlerin eklenmesi, asistanların uzmanlık eğitim sürecinde sahaya çıkmadan OSB tanılı birey ile karşılaşabileceği ve değerlendirme sürecine dahil olabileceği koşullar oluşturulmalıdır.

Abstract:
Aim: Autism screening and follow-up programme is an important screening in primary care. Approach to Autism Spectrum Disorder should be a part of family medicine speciality training. In our study, it was aimed to examine the approaches and knowledge levels of family medicine assistants in our country to Autism Spectrum Disorder (ASD) and to investigate the factors that may increase their awareness and affect their knowledge levels.
Materials and Methods: A total of 705 family medicine assistants, including 502 full-time family medicine assistants (FPAs) and 203 contracted family medicine assistants (CAHAs), working in 7 geographical regions of our country, who were determined by G-Power sampling calculation, who accepted to participate in the study by online survey method in digital environment between 01 June 2023-31 December 2023, were included in our study. The participants were administered the Sociodemographic Characteristics and Data Form to Affect the Level of Knowledge on Autism, the Healthcare Workers' Knowledge Questionnaire on Childhood Autism (HCW-OBA), and the Autism Spectrum Disorder Knowledge Scale (ASDQ) as data collection tools. Questions were added to the Sociodemographic Characteristics Form by following the literature related to the 'Autism Screening and Follow-up Programme' conducted in family medicine. Data were analysed using SPSS 25 programme.
Results: Of the study participants, 71.2% (n=502) were full-time family medicine assistant, 28.8% (n=203) were contracted family medicine assistant, 61.4% (n=433) were female, 38.6% (n=272) were male, 58.7% (n=414) were married, 64, 8% (n=457) stated that they had no children, 66.1% (n=466) stated that their professional experience was between 0-5 years and 45.8% (n=323) stated that their residency experience was between 0-1 year. The mean total score obtained by the participants from the KCAHW was 13.14±2.49, and the mean scores obtained from the sub-domains were domain 1=7.15±1.20; domain 2=0.90±0.28, domain 3=2.87±0.97 and domain 4=2.21±1.25, respectively. The mean total score they obtained from the Autism Spectrum Disorder Knowledge Scale (AKS) was 40.54 ± 1.86%. The Ministry of Health 'Autism Screening and Follow-up Programme' was fully known by 2.4% of the participants, partially known by 39.3% and not known by 58.3%. The characteristics that significantly increased the mean scores obtained from the scales were as follows: being a SAHU, being a woman, increasing years of working in the profession, doing a psychiatry rotation, doing a Child Psychiatry internship during the medical faculty education process, previously encountering an individual diagnosed with ASD-participating in the evaluation process-diagnosing and referring to the upper level, having received training on ASD before, and having received training on ASD. Having knowledge about the 'Autism Screening and Follow-up Programme' conducted by the Ministry of Health, being fully aware of the questions to be asked within the programme, and having an acquaintance diagnosed with ASD around them (p<0.05).
Conclusion: We found that the knowledge levels of family medicine assistants were inadequate in general; however, the knowledge levels of contracted family medicine assistants with more field experience and years of professional experience were higher, and encountering ASD before, taking part in the evaluation process and knowing the Autism Screening and Follow-up Programme conducted by the Ministry of Health were significantly associated with higher knowledge levels. For this reason, trainings related to the screening programme carried out in the field should be added to the training process of family medicine assistants, and conditions should be created in which assistants can encounter individuals diagnosed with ASD and take part in the evaluation process without going to the field during the specialty training process.