Silahların gölgesinde siyaset: Bir komitacı olarak Yakup Cemil Bey
Politics in the shadow of guns: Yakup Cemil Bey as a conspirator
Yazar: ÖMER FARUK ATILGAN
Danışman: DOÇ. DR. HAMDİ ÖZDİŞ
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Komitacılık hareketleri = Organizational actions ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yakup Cemil Bey = Yakup Cemil Bey ; Yakın Çağ = Modern Times

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu, ordunun siyasi arenada etkisinin en fazla hissedildiği
devletlerden olmuştur. Kuruluştan itibaren karşısına çıkan yeni düşmanlara paralel bir
şekilde gelişen Osmanlı ordusu, profesyonelleştikçe siyasileşmiş ve başkent siyaseti
üzerinde belirleyici bir rol kazanmıştır. İmparatorluğun fetihler çağının kapanması ile
asker, siyasi güç paylaşımının en önemli kutuplarından olmuştur. Geleneksel
kurumların tasfiyesi ile girişilen modernleşme hareketi, orduda dünya görüşü
açısından büyük değişime yol açmış fakat dahil olduğu olaylardaki reaksiyonlarında
geçmişin izlerini taşımaya devam etmiştir.

Avrupai fikirlerin İmparatorluk düşünce yapısına sirayeti ile Türkiye
siyasetinde anayasa ve parlamento gibi yeni kavramlar ve bu uğurda mücadele eden
yeni tip aktörler ortaya çıkacaktır. Yeni Osmanlılardan İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne
devam eden bu sürecin sonunda yenilikçiler istediklerini çok da barışçıl olmayan
yöntemler ile sağlamış bu durumun olumsuz yan etkileri iktidarda bulunduklarında
dahi peşlerini bırakmamıştır. Zira söz konusu yöntemlerin icracı kanadı fedailer,
siyasetin üzerinde gölge oluşturmuşlardır. Fedailerin arasındaki en meşhur simalardan
olan Yakup Cemil de bu durumun en büyük müsebbiplerinden biridir.

1883 yılında İstanbul Yenibahçe'de doğan Yakup Cemil, 1901 yılında girdiği
Mekteb-i Harbiye'den 1903 yılında Piyade Mülazım'ı (teğmen) olarak mezun olmuş
ve her biri farklı milletten oluşan çetelerin savaş alanına çevirdiği Makedonya'da
görevlendirilmiştir. 1908 yılında katıldığı İttihat ve Terakki Cemiyet'inin aynı yıl
kurulan Fedai Bölüğü'ne girmiş ve burada birçok görev üstlenmiştir. 1908'de ihtilalinIX
ardından Cemiyet muhaliflerine yönelik suikastlarda rol almış, İran'daki ihtilalcilere
yardıma gitmiş ve hayatında önemli bir kırılmaya sebep olan Adana'da Cemiyet
menfaatlerini gözetmiştir. Trablusgarp ve I. Balkan Savaşı'nın ardından karıştığı Bâb-
ı Âli Baskını sebebiyle ordudan ihraç edilmiş ardından gönüllü olarak II. Balkan
Savaşı'nda görev almıştır. Cihan Harbi başladığında da gönüllü olarak Kafkas
cephesine dahil olan Yakup Cemil ardından iç güvenlik hizmeti görerek Doğu
Anadolu'da çete savaşları yürütmüş sonra Irak'ta çok kısa görev yaptıktan sonra
İstanbul'a dönmüştür. Vazifelerinde sebat edememesi, kendi başına buyruk
hareketlere girişip hiyerarşiye riayet etmemesinden kaynaklanmaktaydı. Nitekim bu
yönü onu İstanbul'a döndüğünde de rahat bırakmayacak ve akıbetine giden yolun
taşlarını bu şekilde döşeyecektir.

Mensubu olduğu Fedai Zabıtan'ın, ihtilalin ardından müstakil bir grup haline
gelip Trablusgarp Savaşı'nda ise Enver Bey'in liderliğinde siyasi kimlik kazanma
sürecine girmesi Yakup Cemil'in hayatını da etkileyecektir. Enver Bey'in uğruna
birçok kez silahını kuşanacak, tehditkâr davranışlarda bulunacak ve Enver'in, "Bey"
iken "Paşa" olmasına katkı sağlayacaktır. Döneminin önemli olaylarına pervasız
hareketleri ile damga vuran Yakup Cemil, Türkiye'de "komitacılık" denildiğinde ilk
akla gelen sembol bir isim olacaktır. Hatta yöntemleri açısından basın gibi farklı
alanlarda da bir rol model olarak anılacaktır.

Abstract:
The Ottoman Empire was one of the states where the influence of the army in
the political arena was felt the most. The Ottoman Army, which developed in parallel
with the new enemies that it faced from its establishment, became politicized as it
professionalized and gained a decisive role in the politics of the capital. With the end
of the era of conquests of the empire, the military became the most important pole in
the sharing of political power. The modernization movement, which was initiated with
the liquidation of traditional institutions, caused a great change in the world view in
the army, but continued to carry the traces of the past in its reactions to the events it
was involved in.

With the spread of European ideas to the Empire's mentality, new concepts
such as the constitution and parliament in Turkish politics and new types of actors
struggling for this cause will emerge. At the end of this process, which continued from
the New Ottomans to the Committee of Union and Progress, the reformist achieved
what they wanted with non-peaceful methods, and the disadvantages of this situation
did not leave them even when they were in power. Because the executive wing of these
methods, The Fedais, cast a shadow over politics. Yakup Cemil, one of the most
famous figures among the bouncers, is one of the biggest contributors to this situation.

Born in Yenibahçe, Istanbul in 1883, Yakup Cemil graduated as an Infantry
Lieutenant in 1903 from the Military Academy entered in 1901 and was assigned to
Macedonia, which was turned into a battlefield by gangs of different nationalities. HeXI
joined the Fedai Squad of the Committee of Union and Progress, which he joined in
1908, which was established in the same year, and took on many duties there. After
the revolution in 1908, he took part in the assassinations of the opponents of the
League, went to help the revolutionaries in Iran, and took care of the interests of the
League in Adana, which caused a significant break in his life. After the Tripoli and
First Balkan War, he was expelled from the army due to the Bâb-ı Ali raid he was
involved in. He served in the Second Balkan War. Yakup Cemil, who was included in
the Caucasian front voluntarily when the World War started, then served as internal
security, waged gang wars in Eastern Anatolia, and returned to Istanbul after a very
short service in Iraq. His inability to persevere in his duties was due to his maverick
actions and failure to abide by the hierarchy. As a matter of fact, this aspect will not
leave him alone when he returns to Istanbul, and he will pave the way to his end in this
way.

The Fedai Squad, of which he was a member, became an independent group
after the revolution and entered the process of gaining a political identity under the
leadership of Enver Bey in the Tripoli War, which would also affect Yakup Cemil's
life. For the sake of Enver Bey, he will take up arms many times, act threateningly and
contribute to Enver's becoming "Pasha" from being "Bey". Marking the important
events of his time with his reckless behavior, Yakup Cemil will be the first symbol
that comes to mind when "komitacilik" is mentioned in Turkey. He will even be
referred to as a role model in different fields such as the press in terms of his methods.