Türk hukukunda aşırı cezanın indirilmesi
La reduction de la peine excessive en droit Turc
Yazar: GİZEM KARA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERDEM
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Aşırılık = Excess ; Ceza hukuku = Criminal law ; Ceza indirimi = Penal reduction ; Hakimler = Judge ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations ; Türk hukuku = Turkish law ; İndirim = Discount

Özet:
Tez konumuz olan aşırı cezanın indirilmesi, uygulamada oldukça kullanılan ceza koşulu ile belirlenen ceza miktarının yüksek ve dolayısıyla adalet ve hakkaniyete aykırı düşmesi nedeniyle, kanun koyucunun, zayıf olan tarafın istismar edilmesini önlemek, tarafların malvarlıkları arasında adil bir denge kurmak saikiyle düzenlediği bir kurum olarak tezahür etmektedir. 
Ceza koşulunu kısaca borçlunun borcunu tam veya gereği gibi ifa etmemesi halinde alacaklıya ödemeyi kabul ettiği ceza hususundaki anlaşma olarak nitelendirmek mümkündür. Cezanın indirilmesinde amaç, tarafların menfaat dengesini korumak, istismarı önlemektir. Kanunda aşırılığın tespiti konusunda bir ölçüt bulunmamaktadır. Ancak doktrin ve yargı içtihatları incelendiğinde, sözleşmenin niteliği ve süresi, borçlunun kusuru, sözleşmenin ihlalinden dolayı alacaklının uğradığı zararlar, alacaklının ortak kusuru, taraflar arasındaki menfaat dengesi, kusurun derecesi, tarafların sözleşmedeki üstünlüğü, tarafların ekonomik durumları, borcun tarafların ekonomik özgürlüğü üzerindeki etkisi, tarafların ceza koşulu belirlerken içinde bulundukları durum, ceza koşulu ile elde edilmek istenen menfaat yani ceza koşulunun sözleşmedeki fonksiyonu gibi ölçütler aşırılığın tespitinde faydalanılabilecek ölçütler arasında sayılabilir. Hâkim adalet ve hakkaniyet esaslarına uygun olarak cezanın aşırı olup olmadığını tespit etmelidir. İndirim yaparken ana kuralın sözleşme serbestisi olduğu unutulmamalı, indirime ilişkin olağanüstü yetki, hakim tarafından ölçülü kullanılmalıdır. 
Cezanın aşırılığı tespit edilirken hem öznel hem de nesnel koşullara bakılmalı; ceza miktarının nesnel olarak yüksek olması yanında bu yüksekliğin tarafların öznel durumu bakımından da adalet ve hakkaniyete aykırı olması halinde aşırı cezanın indirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
The reduction of excessive penalty, as our thesis subject, appears as the instrument which is regulated by the lawmaker with the aim of preventing the exploitation of the weak party and establishing a fair balance between the assets of the parties due to the fact that the penalty amount determined by the most frequently used penalty clause in practice is high and therefore is incongruous with the justice and equity. 
There is no criterion on the determination of excess in the law. When considered the doctrine and judicial precedents, the followings can be regarded as the criteria to be used for the determination of excess; the contract term and nature, the debtor's fault, the losses incurred by the creditor due to the breach of contract, the common fault of creditor, the interest balance between the parties, the degree of fault, the contractual superiority of parties, the economic condition of parties, the effect of debt on the economic freedom of parties, the situation of the parties in determining the penalty clause, interest desired to be achieved via the penalty clause, in other words; the function of penalty clause in the contract. The judge must determine whether the penalty is excessive or not in accordance with the principles of justice and fairness. It should not be forgotten that the main rule is freedom of contract in reducing the penalty and also the exceptional power concerning the reduction must be used moderately by the judge.