Erzurum yöresinde patateslerden izole edilen Rhizoctonia solani Kühn (Thanatephorus cucumeris (Frank) Donk)'nin yayılışı, bio-ekolojisi ile anastomosis grupları ve bunların patojenisitelerinin belirlenmesi üzerinde çalışmalar /
Yazar: ERKOL DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. M. TİMUR DÖKEN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1991
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki hastalıkları = Plant diseases ; Biyoekoloji = Bioecology ; Erzurum = Erzurum ; Patates = Potato ; Rhizoctonia solani = Rhizoctonia solani

Özet:
Bu çalışma, Erzurum Yöresinde yetiştirilen patates bitkilerinin toprak altında kalan hastalıklı gövde ve yumrularından izole edilen Rhizoctonia solanl Kühn'nln anastomosis gruplarını, bunların kültürel karakterlerini ve patojenlsltelerl ile etmenin kışlama yolları, konukçu-patojen ilişkileri ve hastalık oranını belirlemek amacıyla 1988-1990 yılları arasında yapılmıştır. Patates bitkilerinde boy kısalığı, zayıf gelişme ve tepe yapraklarda antasyon birikimine neden olan R. solanl, toprak altında kalan gövdeler üzerinde içe çökük kırmızı kahverengi lezyonlar, yumrular üzerinde ise çok sayıda siyah renkte sklerotiler oluşturmaktadır. Tarla şartlarında ortalama hastalıklı bitki oranı 1988 yılında % 47.88, 1989 yılında % 38.21 iken ortalama hastalık oranı sırasıyla % 32.75 ve % 25.09 olarak bulunmuştur. Depo şartlarında ortalama hastalıklı yumru oranı 1989 yılında % 34.41, 1990 yılında % 28.39, yumrularda ortalama hastalık oranı ise sırası ile % 16.75 ve % 10.67 olarak saptanmıştır. Miselyum ve lezyum görülen patates bitkilerinin toprak altında kalan gövdelerinden ve depolardan alınan sklerotili yumrulardan yapılan izolasyonlar sonucu toplam 184 R. solanl izolatı elde edilmiştir. Bu izolatların % 1.09'unun AG-2 tip 1, %1.63'ünün AG-2 tip 2, % 88.04'ünün AG-3, % 5.44'ünün AG-4 ve % 3.80'nln AG-5'e ait olduğu saptanmıştır. Bu izolatlarla Resy ve Bintje patates çeşitlerinde yapılan patojenisite testi sonucu AG-3'ün en virulant anastomosis grubu olduğu belirlenmiştir. Ayrıca lezyon ve skleroti izolatlarının miselyum İzolatlarına göre daha patojenik olduğu, erkenci Resy çeşidinin AG-2 tip 2 ve AG-3'e, orta erkencl Bintje çeşidinin AG-5'e daha duyarlı olduğu, diğer iki grupta İse çeşitler arasında fark olmadığı saptanmıştır. Distal septumun yakınından genellikle dik bir açı ile dallanan, dallanma noktasının başlangıcında daralma ve hemen sonra septum oluşan çok nükleuslu R. solanl izolatlarının eşleştirdikleri zaman hifieri arasında çift yönlü çekim, tek yönlü çekim veya çekim olmaması gibi durumlar gözlenmiştir. Çekim olayı görülen hiflerde anastomosis tam birleşme, noksan birleşme veya temas birleşmesi şeklinde gerçekleşmiştir. Belirlenen anastomosis gruplarının patates dekstrose ağarda koloni gelişimleri, hif genişlikleri, skferotf büyüklükleri, nükleus sayıları ile günlük gelişme hızları da saptanmıştır. Erzurum Yöresinde ft solan! 'nin kışı toprak yüzeyinde veya altında kalan gövde ve kökler üzerinde miselyum veya sklerotl, yumrular üzerinde sklerotl olarak, ayrıca depoya yerleştirilen yumrular üzerinde sklerotl olarak geçirdiği ortaya konmuştur. Fungusun konukçuya penetrasyonunda AG-2 tip 1 ve AG-2 tip 2'e ait izolatlarda kubbe şeklinde enfeksiyon yastığı, AG-3 ve AG-5'e ait izolatlarda lobud apresorium oluşturduğu, AG-4'e ait İzolatlarda bu gibi yapılar görülmemiş, sadece normal hlflerln rol oynadığı saptanmıştır. Enfeksiyon yastığı oluşturan İzolatlarda direkt epidermis hücrelerine giriş durumu, diğer İzolatlarda önce epidermis hücreleri arasından giriş ve takiben epidermis hücrelerinin istila edildiği gözlenmiştir. Daha sonra korteksteki gelişim intersellüler olarak devam etmiştir. AG-3 alt izolat korteks hücreleri içerisinde monilioid hücreler ve doku yüzeyinde sklerotller oluşturmuştur. Yumrularda ise genellikle yüzeysel, bazen fellem tabakasını bazı noktalardan yırtarak gelişen sklerotiler gözlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted during 1988-1990 to determine the anastomosis groups and their cultural characteristics and pathogenicity of Rhizoctonla solanl Kühn isolates obtained from potatoes grown in Erzurum Region besides to get information ibout the spread Including the disease ratios, host-parasite relationships and overwintering of the causal agent. On potatoes ft solanl causes weak stunted growth, purple pigmentation on the top leaves, sunken red-brown lesions on the under ground stems and produces numerous black sclerotia on the tubers. Under the field conditions the mean percentage of diseased plants was found to be 47.88 % in 1988 and 38.21 % In 1989 while the mean disease ratios were 32.75 % and 25.09 % In order. In stores the mean percentage of diseased tubers and the mean disease ratios on tubers were respectively 34.41%, 16.75 % in 1989 and 28.39 %, 10.67 % in 1990. Totally 184 ft solanl isolates were obtained from sclerotia on tubers and from mycelia and lesions on the under ground stems of potatoes. Among them 1.09 %, 1.63 %, 88.04 %, 5.44 % and 3.80 % were belonging to AG-2 type 1, AG-2 type 2, AG-3, AG-4 and AG-5 in order. As a result of pathogenicity tests done on Resy and Bintje potato cultivars AG-3 was determined as the most virulent anastomosis group. On the other hand the isolates from lesions and sclerotia were more pathogenic than from mycelia. The early cultivar Resy is more susceptible to AG-2 type 2 and AG-3 while Bintje which is a mid-early cultivar is more infected by AG-5. No differences were found between the reaction of these cultivars to other two anastomosis groups. When ft solanl isolates having multinucleated hyphae which branch usually at right angles near the distal septae and constrict at the points of branching and septate shortly above were paired, mutual both sided attraction, one sided attraction and no attraction were observed In the course of hyphal contact before fusion. Anastomosis between isolates of attracted hyphae were realised as perfect, Imperfect and contact fusions. The colony growth, hyphal and sclerotial dimensions, number of nuclei and the daily radial growth rates of the anastomosis groups were determined. In Erzurum Region ft solani overwinters on the surface of the soil or in the soil as sclerotia on tubers and as sclerotia or mycelia on stems and roots, besides as sclerotia on tubers placed in stores. During the penetration process in the isolates of AG-2 type 1 and AG-2 type 2 dome-shaped infection cushions and in AG-3 and AG-5 lobate appressorla formation was observed but in the isolate of AG-4 no such structures, only normal hyphae were seen. The Isolates producing infection cushions directly penetrate Into epidermal cells, the others initially enters into intercellular spaces of epidermal tissues later became Intracellular. Fallowing the Invasion of epidermis the hyphae advance Intercellularly into cortical tissues, additionally AG-3 produces Intracellular manllioid cells and extracellular sclerotia. On tubers usually superficial sclerotia production was observed which sometimes tear the phellem in various points.