Çocuk yuvasında ve ailesi yanında kalan 9, 10, 11 yaş çocuklarının öz-saygı gelişimini etkileyen bazı faktörler /
Yazar: SONGÜL SONAY GÜÇRAY
Danışman: DOÇ.DR. OYA G. ERSEVER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1989
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
ÖZET Bu araştırma; bazı özlük nitelikleri, çocuk yuvasına ilişkin bazı değişkenler ve ana baba ile ana baba yerine geçen bireylerin tutumlarının çocuklar tarafından algılanma biçiminin ailesi yanında ve yuvada kalan 9-10-11 yaş çocuklarının öz-saygı gelişimi üzerindeki etkisini incelemek amacı ile yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Ankara ve Adana illerinde merkez ve merkeze yakın Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu yuvalarında ve ailelerinin yanında kalan çocuklar oluşturmuştur.Ailelerinin yanında kalan çocuklar yuva çocuklarının devam ettiği ilkokullardan seçildiler. Kontrol amacı ile; zihinsel ve fiziksel özürü olan çocuklar örnekleme dahil edilmedi. Ailesi yanında kalan çocuklarda ayrıca, doğal ana baba ile birlikte yaşıyor olma kriter olarak al indi. Örneklem, yuvalar da kalan 242, ailelerinin yanında kalan 341 çocuktan oluşturuldu. Araştırmanın bağımlı değişkeni olan öz-saygıyı belirlemek için "Coopersmith Self -Esteem Inventory " kullanıldı. Araştırmanın bağımsız değişkeni olan ana baba ve ana baba yerine geçen bireylerin tutumlarının çocuklar tarafından algılanma biçimini belirlemek için de bir tutum ölçeği hazırlandı. Yetişkinlerin tutumları hakkında bilgiler doğrudan çocuklardan alındı. ölçekte yetişkin tutumları '.demokratik", "otoriter" ve "ilgisiz" olmak üzere üç farklı iikategoriye ayrıldı. Araştırmanın diğer bağımsız değişken leri olan özlük nitelikleri ve çocuk yuvasına ilişkin değişkenler ile ilgili veriler ise; iki farklı bilgi formu ile toplandı. Gruplararası farkın önem kontrolü "t" testi, çok yönlü ve tek yönlü varyans analizi ile yapıldı. Sonuç olarak, araştırma bulguları ;yuvada kalmanın gocuğun öz-saygısını olumsuz yönde etkilediğini gösterdi. Cinsiyet, yaş, kardeş sayısı ve doğum sırası değişkenlerinin ise,öz-saygı üzerinde önemli ayırtedici etkileri olmadığı görüldü. Çocuk yuvasına ilişkin bazı faktörlerin ise, öz saygıyı önemli düzeyde etkilemedikleri gözlendi. Yetişkinlerin "demokratik" tutumları çocuğun öz-saygısını olumlu yönde etkilerken, "otoriter"ve "ilgisiz" tutumların olumsuz yönde etkilediği görüldü. Ayrıca, yuva gocuklarının ana baba yerine geçen bireylerin tutumlarını ailesi yanında kalanlara göre daha "otoriter" ve "ilgisiz" olarak algıladıkları gözlendi. Bu sonuglara göre, korunmaya muhtaç duruma gelmiş gocuklar iğin yuva bakımının en son düşünülebilecek bir koruma ve yetiştirme biçimi olması gerekmektedir. Çocukların korunması ve yetiştirilmesi konusunda ülkemizde temel alternatif olan yuva bakımının yeniden gözden geçirilmesine ve düzenlenmesine çaba gösterilmelidir. iii

Abstract:
SUMMARY This study was made in order to examine the effect of personal characteristics, variables related with the institution and how parental and substituting parental attitudes have been perceived by the children; on the self-esteem development of 9 to 11 years-old children who stay with their parents or in institutions. Children living with parents, and children in the institutions of Social Affairs and Child Protection Society in Ankara, Adana and neighbouring areas constituted the population of this study. The children living with their parents were randomly selected in primary schools where the children from the institutions were attending to. For control purpose, children having mentally and physically handicaps were excluded in the samples. Apart from the children living in institutions, the others were randomly chosen from the families if both natural parents exists. 242 institutional children and 341 children living with their own parents were sampled. The dependend variable of the research was measured by "Coopersmith Self -Esteem Inventory ".An attitude scale was also prepared to determine how parental and substituting parental attitudes have been perceived by the children. The children were inquired about their parent' or substituting parent 'attitudes. In the scale, adult attitudes were divided into three categories as " democtratic ", IV"authoritative" and "indifferent".The independent variables of the research which includes some personal and institutions characteristics were measured by two different information forms.Multiple analysis of variance, one way analysis of variance and "t" analysis were used if there is any significant istatistical differences between groups. Finally, the findings of the research have revealed that living in an institution has effected the child's self- esteem in a negative way. It was found out that the variables of sex, age, numbers of sisters and brothers and birth order had no significant impact on self -esteem. It was also observed that some factors related with the institutions such as duration of living in the institution, visitors, reason for coming to institution, number of sisters and brothers in the institution don't influence self-esteem significantly. While the adult's "democtratic" attitudes have effected the child's self-esteem in a positive way, the "authoritative" and "indifferent" attitudes have effected negatively.lt was also found out that the institutional children have perceived the substituting parents as "authoritative" or "indifferent" more than the children living with parents. According to these results, the institutional caring for the children who need protection must be the last way of protecting and rearing to be considered.On the basis of protection and rearing of children, institutional caring, which is the basic alternative in our country, should be reconsidered.