Cihân Melik Hâtun'un Divan'ında kaside, terciibent, kıta ve rubailer (Çeviri - inceleme - "metin")
Qasida, qita, tarjiʿband and rubais in the Diwan of Jahan Malek Khatun (Translation - analysis - "text")
Yazar: HALİME SEZER
Danışman: PROF. DR. VEYİS DEĞİRMENÇAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Cihân Melik Hâtun, VIII/XIV. yüzyılın ikinci yarısında Şîrâz'da yaşamış kadın şairlerdendir. Amcası Şeyh Ebû İshâk İncû'nun himayesi altında yaşamış ve onun ya-nında iyi bir eğitim almıştır. O, çağdaşı Hâfız-ı Şîrâzî'nin rakibi olacak kadar güçlü ve yetenekli bir şairdir. Şiirleri, İran edebiyatında nicelik ve nitelik bakımından başka hiçbir kadın şairin şiiriyle kıyaslanamayacak kadar çoktur ve değerlidir. Şairin kaside, gazel, terciibent, kıta ve rubai nazım şekillerinden oluşan bir divanı mevcut olup basılmıştır.
Bu çalışma, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın girişinde; Cihân Melik Hâtun'un yaşadığı çağ hakkında genel bir bilgi verilmiştir. Birinci bölümde; Cihân Melik Hâtun'un hayatı, edebî kişiliği, eserleri ve memduhları anlatılmıştır. İkinci bölümde; manzumelerin (gazeller hariç) vezin ve oranları, kafiye, redif, dil ve üslup özellikleri, edebî sanatları incelenmiştir. Ayrıca manzumelerde adı geçen şahsiyetler hakkında bilgi verilmiş, şiirlerde işlenen konular özetle anlatılmış; Türkçe çevirileri verilmiştir. Üçüncü bölümde ise; çeviri ve incelemede karşılaştırma yapılabilmesi için Pûrenduht Kâşânîrâd-Kâmil Ahmed Nejâd tarafından Dîvân-i Kâmil-i Cihân Melik Hâtun (Zuvvâr Yayınları, Tahrân 1374 hş.) adıyla neşredilen Farsça Divan'ındaki ilgili manzumelerin metnine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Cihân Melik Hâtun, Farsça Divan, İnceleme, Tercüme

Abstract:
Jahan Malek Khatun is one of the female poets who lived in Shiraz in the second half of the VIII/XIV century. She lived under the patronage of her uncle Sheikh Abu Ishaq Inju and received a good education under him. She was a poet so strong and talented that she was the rival of her contemporary Hafez-ı Shirazi. Her poems are so numerous and valuable that they cannot be compared to the poems of any other female poet in Iranian literature in terms of quantity and quality. The poet has a diwan consisting of qasida, ghazal, tarjiʿband, qıta and rubais verse forms and it has been published.
This study consists of an introduction and three chapters. In the introduction of the study; a general information was given about the era in which Jahan Malek Khatun lived. In the first chapter, Jahan Malek Khatun's life, literary personality, works and mamduhs's were described. In the second part, the meter and ratios, rhyme, language and stylistic features and literary arts of the verses (except ghazals) were analysed. In addition, information about the personalities mentioned in the verses is given, the subjects covered in the poems are summarised and their Turkish translations were given. In the third part; the text of the related verses in the Persian Diwan published by Purandokht Kashani Rad and Kamel Ahmad Nejad under the title Diwan-ı Kamel-ı Jahan Malek Khatun (Zavvar Publications, Tehran 1374) was given for comparison in translation and analysis.

Key Words: Jahan Malek Khatun, Persian Diwan, Analysis, Translation