İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının argümantasyon tabanlı etkinliklerinin incelenmesi
Examination of the pre-service middle school mathematics teachers' argumentation-based tasks
Yazar: BEYZA DİNÇER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE TEKİN DEDE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Argümantasyon = Argumentation ; Matematik eğitimi = Mathematics education

Özet:
Bu çalışmanın amacı ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının argümantasyon tabanlı etkinlik geliştirirken neleri göz önünde bulundurduklarını belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda etkinlik tasarım prensiplerini nasıl göz önünde bulundurdukları, olası argümantasyon süreçlerini nasıl oluşturdukları ve bu süreçleri nasıl destekledikleri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.  Çalışmanın kavramsal alt yapısını Özmantar ve Bingölbali'nin (2009) Etkinlik Tasarım ve Uygulama Prensipleri çerçevesi ile Toulmin'in (2003) Argümantasyon Şeması Bileşenleri çerçevesi oluşturmuştur. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin üçüncü sınıfında okuyan beş ilköğretim matematik öğretmeni adayı oluşturmuştur. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilmiş ve kendilerini iyi ifade edebilen, iş birliğine açık ve araştırmaya katılmaya gönüllü olma özellikleri dikkate alınmıştır. Veri toplama sürecine başlamadan önce katılımcılara haftada 90 dakika olmak üzere iki haftalık argümantasyon ve etkinlik tasarlama eğitimleri verilmiştir. Eğitimin tamamlanmasının ardından katılımcılardan ortaokul kazanım ya da kazanımlarına yönelik tasarladıkları argümantasyon tabanlı bir etkinlik ve bu etkinliğin olası uygulama planını içeren iki belge istenmiştir. On günlük süre ardından katılımcılardan belgeler alınmış ve tasarlanan etkinliğin argümantasyon sürecine uygunluğunu belirlemek amacıyla tüm katılımcılara yönelik ortak üç soruluk bir yarı yapılandırılmış görüşme formu oluşturulmuştur. Yarı yapılandırılmış görüşme formunda uzman görüşü alındıktan sonra tasarlanan etkinliklere özel sorular yarı yapılandıırlmış görüşme formuna eklenmiştir. Katılımcılar ile yarı yapılandırılmış görüşmeler video kaydına alınarak iki gün içerisinde tamamlanmıştır. Video kayıtları transkript edildikten sonra çalışmanın veri toplama araçları olan etkinlik kağıtları, etkinlik uygulama planları ve görüşmenin transkript metinleri veri analizine hazır hale getirilmiştir. Veri analizinde etkinlik tasarım ve uygulama kriterlerine (Özmantar ve Bingölbali, 2009) uygunluk ve olası uygulama planlarının argümantasyon sürecinin bileşenlerine (Toulmin, 2003) uygunluğunu belirlemek amacıyla tümdengelimci analiz yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca etkinliklerin argümantasyon sürecine uygunluğunu belirlemek için kullanılabilecek bir çerçeve olmaması sebebiyle veriler açık kodlamaya tabi tutulmuştur. Bu açık kodlama ile argümantasyon tabanlı etkinliklerin özellikleri ile argümantasyon sürecini destekleyici olası öğretmen eylemleri belirlenmiştir. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının tasarladıkları argümantasyon tabanlı etkinliklerin hemen hemen hepsinin etkinlik tasarım ve uygulama kriterlerinin çoğunu sağladığı görülmüştür. Etkinlik tasarlama kriterlerinden amaç, zaman kullanımı, sınıf organizasyonu, öğrenci ön bilgisi, araç uygunluk ve temin, öğrenci ve öğretmen rolü tüm katılımcılar tarafından dikkate alınıştır. Katılımcıların etkinlik tasarlarken en az esneklik kriterine dikkat ettiği belirlenmiştir. Argümantasyon tabanlı tasarlanan etkinliklerin etkinlik yapısında yer alan ifadelerle argümantasyon sürecine uygunluğu belirlenirken uygulama planında yer alan bazı öğretmen eylemlerinin argümantasyon sürecini desteklediği belirlenmiştir. Tasarlanan etkinliklerin argümantasyon sürecine uygunlukları için belirlenen özellikler arasında en çok gerekçe isteme özelliğine daha sonra ise düşüncesinin akranlarıyla paylaşmaya teşvik etme, akran değerlendirmesi isteme, ikna etmeye yönlendirme ve ilişkilendirme isteme özelliklerine yer verildiği görülmüştür. Bu özelliklere paralel olarak etkinliğin uygulaması sırasında oluşacak olası sınıf diyaloglarında öğretmen adaylarının en çok gerekçe isteme eylemi ile süreci desteklediği belirlenmiştir. Gerekçe isteme eyleminden sonra en çok düşüncesini akranlarıyla paylaşmaya teşvik etme, ipucu verme, akran değerlendirmesi isteme, yönlendirme eylemleriyle öğretmen adaylarının argümantasyon sürecini desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Olası uygulama planında yer alan diyalogların analizi sonucunda öğretmen adaylarının oluşturduğu olası argümantasyon süreçlerinde en çok veri, iddia ve gerekçe bileşenlerini kullandıkları belirlenmiştir. Bununla birlikte çürütücü bileşenine az sayıda yer verilirken niteleyici bileşeninin hiç kullanılmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak katılımcılar etkinlik tasarlama kriterlerine ve argümantayson sürecine uygunluğu açısından başarılı bir argümantasyon tabanlı etkinlik tasarımı gerçekleştirmişlerdir. Çalışma sonucunda argümantasyon tabanlı etkinliklerin yönergelerinin öğrencileri açıklama yapma, düşüncesini gerekçelendirme, başkalarının düşüncelerini eleştirme ve kendi düşüncesiyle başkasının düşüncesini karşılaştırma, sorgulama gibi argümantasyon sürecine uygun becerileri içermesi gerektiği belirlenmiştir. Ayrıca argümantasyon tabanlı etkinliklerin öğretmenin sınıf içerisinde öğrencilerin düşüncelerini ifade etmeye teşvik etme, yeniden ifade etme, gerekçelendirme, tekrar düşünmeye yönlendirme gibi eylemleri uygulayabilecek şekilde tasarlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda tasarlanan argümantasyon tabanlı etkinlikleri gerçek sınıf ortamında uygulanması ve uygulamadan elde edilen verilerin argümantasyon sürecinde incelenmesine ilişkin gelecek çalışmaların yürütülmesi önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine what pre-service elementary mathematics teachers consider when developing argumentation-based tasks. For this purpose, how they consider the task design principles, how they construct possible argumentation processes, and how they support these processes were examined in detail.  The conceptual structure of the study was formed by Özmantar and Bingölbali's (2009) Task Design and Implementation Principles framework and Toulmin's (2003) Argumentation Schema Components framework. The study utilized a case study as a qualitative research design. The participants of the study consisted of five pre-service middle school mathematics teachers studying in the third year of a state university in Turkey. The participants were selected by purposive sampling method and their characteristics of being able to express themselves clearly, open to collaboration, and volunteering to participate in the study were taken into consideration. Before starting the data collection process, the participants were given two weeks of argumentation and task design training for 90 minutes per week. After the completion of the training, the participants were asked to submit two documents including an argumentation-based task they designed for the middle school outcome or outcomes, and the possible implementation plan of this task. After ten days, the documents were received from the participants and a semi-structured interview form with three questions was constructed for all participants to determine the suitability of the designed task for the argumentation process. After receiving expert opinion on the semi-structured interview form, questions specific to the designed tasks were added to the semi-structured interview form. The semi-structured interviews with the participants were video recorded and completed in two days. After the video recordings were transcribed, the task documents, task implementation plans, and the interview transcripts, which were the data collection tools of the study, were made ready for data analysis. In data analysis, deductive analysis method was used to determine the suitability of the task design and implementation criteria (Özmantar & Bingölbali, 2009) and the suitability of possible implementation plans to the components of the argumentation process (Toulmin, 2003). In addition, since there was no framework that could be used to determine the appropriateness of the tasks to the argumentation process, the data were coded using open coding. With this open coding, the characteristics of argumentation-based tasks and possible teacher actions that support the argumentation process were determined. As a result of the research, it was seen that almost all of the argumentation-based tasks designed by pre-service teachers met most of the criteria for task design and implementation. Among the criteria for designing tasks, purpose, use of time, classroom organization, prior knowledge of students, availability and provision of materials, student and teacher roles were taken into consideration by all participants. It was determined that the participants paid the least attention to the flexibility criterion when designing tasks. While the appropriateness of the argumentation-based tasks to the argumentation process was determined by the statements in the task structure, it was seen that some teacher actions in the implementation plan supported the argumentation process. Among the characteristics determined for the suitability of the designed tasks for the argumentation process, it was observed that the most common characteristic was asking for justification, followed by encouraging the students to share their thoughts with their peers, asking for peer evaluation, directing them to persuade and asking for association. In parallel with these characteristics, it was determined that the pre-service teachers supported the process with the action of asking for justification the most in the possible classroom dialogues that would occur during the implementation of the task. After the action of asking for justification, it was concluded that the preservice teachers supported the argumentation process with the actions of encouraging to share their thoughts with their peers, giving hints, asking for peer evaluation, and directing. As a result of the analysis of the dialogues in the possible implementation plan, it was determined that pre-service teachers mostly used data, claim and warraant components in their possible argumentation processes. However, it was concluded that the rebuttal component was rarely used while the qualifier component was not used at all. As a consequence, the participants realized a successful argumentation-based task design in terms of its compliance with the task design criteria and the argumentation process. As a result of the study, it was determined that the instructions of argumentation-based tasks should include skills suitable for the argumentation process such as explaining, justifying one's opinion, criticizing others' opinions, comparing one's own opinion with others' opinions, and inquirying. In addition, it was concluded that argumentation-based tasks should be designed in a way that the teacher can apply actions such as encouraging students to express their thoughts in the classroom, revoicing, justifying, and directing them to think again. In line with the results obtained from this study, the designed argumentation-based tasks should be implemented in the real classroom environment and the data obtained from the implementation should be analyzed.