Milli Savunma Bakanlığı tercümanının bilmesi gereken kelimeler düzeyinde Libya Trablus lehçesinin fonetik ve semantik açıdan incelenmesi
Examination of the Libyan Tripoli dialect's phonetic and semantic at the level of words that required for interpreters in the ministry of national defense
Yazar: ŞÜKRÜ SÜNBÜL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İZZET MARANGOZOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Arapça = Arabic ; Kelime öğrenme = Vocabulary learning ; Kelimeler = Words ; Lehçeler = Dialects ; Libya-Trablusgarp = Libya-Tripoli ; Milli Savunma Bakanlığı = Ministry of National Defence ; Ses bilgisi = Phonetic ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Türk Silahlı Kuvvetlerinin çok boyutlu uluslararası askerî ilişkilerinin yoğunlaşması çerçevesinde, Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin Arapça öğreniminde askerî terminolojiye olan ihtiyaç giderek önem kazanmaktadır. Bu bağlamda Libya'da Milli Savunma Bakanlığının tercümanı olan bireylerin ihtiyaç duydukları kelime listeleri çerçevesinde, fonetik ve semantik düzeyde Libya Trablus lehçesini genel hatları ile öğrenmede karşılaştıkları sorunların ele alındığı bu çalışmada Libya Üniversitesi; Arapça Öğretmenliği Anabilim Dalı, Mısrâta Üniversitesi; Arapça Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı, ez-Zâvîyye Üniversitesi ve Libya Silahlı Kuvvetlerinde bulunan personelin yardımları ile gerçekleştirilmiştir.

  Yapılan bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Libya'daki sosyo-tarihsel ve dilsel arka plan hakkında bilgi verilmiştir. Daha önce okumuş olduğumuz tez ve makalelerde yer almayan Libya'nın dilsel tarihine değinmekte, Türkiye'de bilinmeyen Libya'nın yerel halklarından Amaziğ (Berberî) dilinin yapısı, karakteristik özellikleri ve çeşitli etnik gruplar ile dilsel toplulukların ülkedeki konumlarına dair geniş bir perspektif sunmaktadır.

  İkinci bölümde, dilbilim/linguistik ile lehçebilim/diyalektoloji arasındaki ilişkiye odaklanılmış, özellikle dilbilimsel antropoloji ve sosyolingvistik alanları da kapsayan dilin evrim süreci, dilin doğası ve dilsel değişim konuları da. detaylandırılmıştır. Ayrıca, Arap dilinin Sâmî dilleri ailesi içindeki konumu, Arapların başlangıçtaki lehçe farklılıkları incelenmiş, beraberinde lehçelerin ortaya çıkış nedenleri ve Arapçadaki lehçe farklılıklarının analizi de bu bölümde yapılmıştır. Modern Standart Arapça ile Arap lehçeleri ve bugüne kadar genel kuralları da kıyaslamalı olarak ele alınmıştır.

  Üçüncü bölümde Libya Trablus lehçesi konusu ele alınmış, konuşma dili Libya Trablus lehçesi çalışmalarından yola çıkarak fonetik/sesbilim sistemi karakteristiğini oluşturan konuşma sesleri/sesbirimleri/fonemleri, ses birleşimleri incelenmiştir. Yine bu bölümde Libya Trablus lehçesi dilbilgisi konuları ele alınmış, Libya Trablus lehçesi bilinmesi gereken konuların daha çok sözcükbilimi/leksikoloji ve dilbilgisinde ise zamirler, zamanlar, sıfat tamlaması, koşullu cümleler ile olumsuz aktarımda olduğu görülmüştür. Bu nedenle Modern Standart Arapçada olmasına rağmen Libya Trablus lehçesinde bulunmayan gerekli dilbilgisi konuları ve Libya Trablus lehçesinde olmasına rağmen Modern Standart Arapçada bulunmayan gerekli dilbilgisi konuları; cümle yapısı sözdizimi/syntaxe kuralları ile sözcük, sözcük öbeği, yan cümle sıralanışı, sözcükler arası ilişki, sözcük sınıfları ve diğer cümle bileşenleri incelenmiştir. Anadili Türkçe olan bireylerin Libya Trablus lehçesinde zorlandıkları tespit edilmiş bu sebeple bir ilk olarak Libya Trablus lehçesinin daha iyi anlaşılması için sözlük/biçimbirim ve atasözü/semantik çalışması yapılmış, sözcükler etimolojik ve morfolojik yönden Modern Standart Arapça ve lehçe olarak incelenmiş, yine bir ilk olarak askerî terimlere, teşkilat yapısına, rütbelere ve komutlara yer verilmiştir. Yine bu bölümde Arap ülkelerinde çeşitli konularda işlem yapmak için resmî kurumlara belge yazımını ve formatını içeren bir çalışma yapılmıştır. Son olarak araştırmanın uygulama kısmına 30 kişi katılıp Modern Standart Arapça, Libya Trablus lehçesi ve Türkçe olarak diyalog çalışması yapılmış, dil iletişim amaçlı kullanıldığı için, pragmatik/kullanım bilgisi/edim bilim/çeviri bilim, anlatı ve sohbet becerileri üzerine odaklanılmış, konuşmacının neyi/nasıl söyleyeceği, sohbet/anlatı bağlamına göre lehçenin cümlelerle nasıl kullanıldığı ifade edilmiştir.

Abstract:
The need for military terminology in the learning of Arabic by personnel of the Turkish Armed Forces is becoming increasingly important within the framework of the intensification of multidimensional international military relations. This study deals with the problems faced by interpreters of the Ministry of National Defense in learning the Libyan Tripoli dialect in general terms, focusing on the phonetic and semantic levels, within the limits of the word lists they need to know. The study was conducted in collaboration with personnel from the Department of Arabic Language Teaching at Libyan University, the Department of Arabic Translation and Interpretation at Misurata University, Al-Zawiya University, and the Libyan Armed Forces.

  This study consists of three main chapters. In the first chapter, information is provided about the socio-historical and linguistic background of Libya. It presents a broad perspective on the linguistic history of Libya, which has not been covered in previous theses and articles, and discusses the structure, characteristic features, and the position of various ethnic groups and linguistic communities, including the Amazigh (Berber) language of the local people in Libya, which is unknown in Turkey.

  In the second chapter, the focus is on the relationship between linguistics and dialectology, with an emphasis on the evolution of language, the nature of language,  
and linguistic change, including linguistic anthropology and sociolinguistics. The position of the Arabic language within the Semitic language family is examined, and the initial dialectal differences among the Arabs are analyzed, along with the reasons for the emergence of dialects and an analysis of the dialectal differences in Arabic. Modern Standard Arabic is compared to Arabic dialects and their general rules to date are discussed in this section as well.
 
  The third chapter focuses on the dialect of Tripoli in Libya. Based on studies of the Tripoli dialect, the phonetic/phonemic system characteristics comprising speech sounds, phonemes, and combinations of sounds are examined. Additionally, the grammar of the Tripoli dialect is discussed, and it is observed that the topics that need to be known in Tripoli dialect grammar are mostly related to word formation/lexicology, pronouns, tenses, adjective phrases, conditional sentences, and negative transfer. Therefore, necessary grammar topics that are present in Modern Standard Arabic but not in the Tripoli dialect, and necessary grammar topics that are present in the Tripoli dialect but not in Modern Standard Arabic are examined, along with sentence structure syntax rules, word order, relationships between words, word classes, and other sentence components. It was observed that Turkish speakers struggle with the Tripoli dialect, so as a first, a dictionary/morpheme and proverb/semantic study was conducted to better understand the Tripoli dialect. Words were analyzed etymologically and morphologically in Modern Standard Arabic and the dialect, and for the first time, military terms, organizational structures, ranks, and commands were included. In this chapter, a study was also conducted on the writing and format of documents for official institutions in Arab countries on various topics. Finally, in the application part of the research, 30 people participated in a dialogue study in Modern Standard Arabic, the Tripoli dialect, and Turkish. The focus was on pragmatic/usage knowledge/translation studies, narrative and conversational skills, and how the dialect was used in sentences in the context of conversation/narration. The way the speaker expresses what and how he/she says according to the context of conversation/narration is also expressed.