Bursa Kumyaka yerleşimi geleneksel kent dokusu ve mimarisi: Koruma sorunlarına yönelik çözüm önerileri
Bursa Kumyaka settlement traditional urban texture and architecture: Solution suggestions for conservation problems
Yazar: HAYRİ AYTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UZAY YERGÜN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kumyaka, Bursa'nın Mudanya ilçesine bağlı, kent merkezine 36 km uzaklıkta yer alan, Güney Marmara Denizi kıyısında konumlanmış bir sahil yerleşimidir. Tarih boyunca Siguino, Sigi, Sige, Siyi ve Kumyaka gibi birçok farklı isimle anılmış eski bir Rum köyü olan Kumyaka'da, 1924 yılında yaşanan Mübadele sonucunda Rum nüfus ile Türk nüfus yer değiştirmiştir. Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 1990 yılında kentsel sit alanı ilan edilen yerleşim, farklı dönemlere ait birçok tarihi esere ev sahipliği yapmaktadır. Kumyaka, mimari dokusu, tarihi, coğrafyası ve köy yaşantısı ile günümüze dek uzanabilmiş kültürel miras değeri taşıyan önemli yerleşimlerden biridir. Barındırdığı nitelikleri ile kültürel miras değeri taşıyan yerleşimin, bu değerlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılması önem arz etmektedir. Kumyaka'nın geleneksel kent dokusunu belgelemek ve korumak amacıyla başlanan bu çalışmada, literatür araştırması, alan çalışması ve arşiv taraması yapılarak yapıların mimari özellikleri, mevcut durumları ve koruma sorunları irdelenmiştir.
Yapılan çalışmalar sonucunda Kumyaka yerleşiminin tarihsel gelişimi, coğrafyası, sosyal ve ekonomik durumu incelenmiş, yerleşim dokusunun özellikleri çeşitli analizler ile ortaya konmuş, tarihi yapıların mimari özellikleri incelenerek miras değerine değinilmiştir. Korunması gerekli 69 yapının her biri için yapı fişleri hazırlanarak yapılar katalog düzeninde belgelenmiştir. Hem çevresel hem de yapı ölçeğinde koruma sorunları belirlenerek çözüm önerileri sunulmuştur. Anıtsal yapı ölçeğinde olan kilise yatakhanesinin tarihsel gelişimi irdelenerek değerlendirilmesi yapılmış ve çevresiyle birlikte yapının yeniden kullanımına dair yaklaşımlarda bulunulmuştur.
Tez çalışmasının birinci bölümünde; literatür özeti, tez çalışmasının amacı açıklanmış ve çalışmanın hipotezi belirtilmiştir. İkinci bölümde Kumyaka yerleşiminin coğrafi özellikleri, demografik yapısı ve sosyo-ekonomik durumu incelenmiş, yerleşimin tarihsel gelişimi ele alınmıştır. Üçüncü bölümde çalışma alanı tanımlanarak alana dair toplam 15 analiz yapılmıştır. Dördüncü bölümde yerleşimde yer alan yapılar, mimari özellikleri açısından ele alınmıştır. Yapılar anıtsal yapılar, ticari işlevli yapılar ve sivil mimarlık örnekleri olarak 3 ana başlığa ayrılmış, yapıların plan, cephe, malzeme ve yapım sistemleri incelenerek mimari özellikleri açıklanmıştır. Beşinci bölümde yerleşim yerinin maruz kaldığı koruma sorunları, bozulma nedenleri ve bozulma türleri olmak üzere 2 başlığa ayrılmış;
yapısal, çevresel, sosyo- ekonomik açıdan irdelenmiştir. Altıncı bölümde tespit edilen koruma sorunlarına yönelik koruma kuramları doğrultusunda çözüm önerileri getirilmiştir. Öneriler yapısal ve çevresel ölçekte sunulmuştur. Yedinci bölümde, çevresiyle birlikte kilise yatakhanesinin yeniden kullanımına dair restorasyon önerisinde bulunulmuştur. Tezin son bölümü olan sekizinci bölümde 
sonuç ve değerlendirmeler aktarılmıştır.

Abstract:
Kumyaka is a coastal settlement located 36 km from the city center on the coast of the South Marmara Sea in Mudanya which is a district of the city Bursa. Kumyaka, an old Greek village that has been known by many different names throughout history, such as Siguino, Sigi, Sige, Siyi and Kumyaka, the Greek population and the Turkish population were replaced as result of the exchange in 1924. The 
settlement, which was declared an urban protected area by the Bursa Cultural and Natural Heritage Conservation Board in 1990, is home to many historical artefacts from different periods. Kumyaka is one of the important settlements with cultural heritage value that has survived to the present day with its architectural texture, history, geography, and village life. It is important that the values of the village, which has cultural heritage value with its qualities, are preserved and transferred to future generations. In this study, which started with the aim of documenting and 
protecting the traditional urban texture of Kumyaka, the architectural features, current conditions and conservation problems of the buildings were examined by conducting literature review, field work and archive scanning.
As a result of the studies, the historical development, geography, social and economic situation of Kumyaka settlement were examined, the characteristics of the settlement texture were revealed through various analyses, the heritage values of the architectural features of historical buildings were mentioned as per their examinations. Building record sheet were prepared for each of the 69 buildings to be conserved and the buildings were documented in catalogue order. Conservation 
problems for both environmental and building scales were identified and solution proposals were presented. The historical development of the Church Dormitory, which is at the scale of a monumental building, has been evaluated by the examinations, and approaches have been made for the reusability of the building together with its environment.
In the first part of the thesis, the summary of the literature is explained with the aim 
of the thesis study and the hypothesis of the study is stated. In the second chapter, the geographical characteristics, demographic structure, and socio-economic status of Kumyaka settlement are analyzed and the historical development of the settlement is discussed. In the third chapter, a total of 15 analyses are made by the definition about the study area. In the fourth section, the buildings in the settlement are analyzed in terms of their architectural characteristics. The buildings are divided into 3 main parts as monumental buildings, commercial buildings and civil 
architecture examples, and their architectural features are explained by analyzing their plan, facade, material, and construction systems. In the fifth chapter, the conservation problems that the settlement is exposed to have been divided into two parts as the reasons of deterioration and the types of deterioration and analyzed in terms of structural, environmental, and socio-economic aspects. In the sixth chapter, solutions are proposed in line with the conservation theories for the 
conservation problems identified. The suggestions are presented in structural and environmental scales. In the seventh chapter, a restoration proposal was made for the reuse of the church dormitory with its surrounding. In the eighth chapter, which is the last chapter of the thesis, conclusions and evaluations are presented.