Makli Mezarlığında Can Baba Tarkan ve II. İsa Han Tarkan'ın mezar anıtları
The tombs of Jan Baba Tarkhan and Isa Tarkhan II in the Makli Cemetery
Yazar: MERAL KOÇAK
Danışman: PROF. DR. TÜLÜN DEĞİRMENCİ TURAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Makli Mezarlığında Can Baba Tarkan ve II. İsa Han Tarkan konulu doktora tezi, Pakistan'ın Sind bölgesinde yer alan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan Makli Mezarlığı'nda, Tarkan Hanedanlığının önemli mensupları olan Can Baba Tarkan ve II. İsa Han Tarkan'a ait anıt mezarların ayrıntılı analizini sunmaktadır. 1555-1592 yıllarında Sind bölgesinde hüküm süren Tarkan Hanedanlığının mezar geleneğini yansıtan bu yapılar, Orta Asya kökenli mezar mimarisinin Hint-Alt kıtası üzerindeki etkilerini ve dönemin kültürel mirasını gözler önüne sermektedir.
Bu çalışmada, Makli Mezarlığı'nda bulunan Samma, Argun ve Tarkan hanedanlarına ait yapıların mimari özellikleri incelenerek, özellikle Can Baba Tarkan ve II. İsa Han Tarkan'ın mezar anıtları bağlamında bu geleneklerin kökenleri ortaya konmuştur. Anıtlarda yer alan sandukaların üzerine ve II. İsa Han Tarkan mezar yapısının muhtelif yerlerine işlenmiş ayetlerin ikonografik çözümlemesi yapılmış, ayrıca Farsça kitabeler de okutulmuştur. Saha araştırmaları kapsamında mezar anıtlarının ölçümleri ve fotoğrafları alınarak kapsamlı bir belgelenme süreci gerçekleştirilmiştir.
Araştırma, Tarkan Hanedanlığına ait mezarların taş işçiliği, Timurlu sanatının izleri ve İslam mimarisinin etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Anıt mezarlardaki mimari detaylar ve süslemeler, Sind bölgesinin İslamlaşma süreci ile gelişen kültürel dinamiklerin yansıması olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, sanat ve kültür tarihi literatürüne katkı sağlayarak, bölgedeki hanedan mezarlarının Orta Asya'dan aktarılan sanat ve mimarlık anlayışını nasıl yansıttığını göstermektedir.

Abstract:
The doctoral dissertation titled "Jan Baba Tarkhan and Isa Tarkhan II in the Makli Necropolis" presents a detailed analysis of the tomb monuments of Jan Baba Tarkhan and Isa Khan II Tarkhan, prominent members of the Tarkhan Dynasty, located in the Makli Necropolis in Sindh, Pakistan, a UNESCO World Heritage Site. These monuments, reflecting the burial traditions of the Tarkhan Dynasty, which ruled the Sindh region between 1555 and 1592, exhibit both the influence of Central Asian burial architecture on the Indian subcontinent and the cultural heritage of the period.
This study examines the architectural characteristics of structures associated with the Samma, Argun, and Tarkhan dynasties in Makli Necropolis, with a particular focus on the tomb monuments of Jan Baba Tarkhan and Isa Khan II Tarkhan to trace the origins of these traditions. The inscriptions on the cenotaphs and various parts of Isa Khan II Tarkhan's tomb have undergone detailed iconographic analysis, and the Persian inscriptions have been transcribed. Field research included the measurement and photography of these tomb monuments, documenting them comprehensively.
This research aims to reveal the intricate stone carving, influences from Timurid art, and Islamic architectural features present in the Tarkhan Dynasty's tombs. The architectural details and decorations observed in these monuments are evaluated as reflections of the cultural dynamics that emerged with the Islamization of the Sindh region. Contributing to the literature in cultural and art history, this study illustrates how the dynastic tombs in the region reflect the transfer of Central Asian artistic and architectural principles.