Okul öncesi eğitim programına kaynaştırılan çevre eğitimi programının çocukların "Çevre" kavramı hakkındaki zihinsel model gelişimine etkisi
Effects of environmental education program integrated with preschool curriculum on childrens' mental model development about "Environment" concept
Yazar: BERAT AHİ
Danışman: PROF. DR. FATMA ALİSİNANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim programları = Education programs ; Kavramsal öğrenme = Conceptual learning ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Zihinsel modeller = Mental models ; Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı okul öncesi eğitim programına kaynaştırılan çevre eğitimi programının 48-66 aylık çocukların çevre kavramı hakkındaki zihinsel model gelişimine etkisini belirlemektir. Araştırma üçgensel karma desenli olup, nicel boyutu öntest-sontest kontrol gruplu yarıdeneysel desende, nitel boyutu ise sosyal yapılandırmacı felsefe temelinde olgubilim yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu deney ve kontrol grubunda yer alan toplam 52 çocuk oluşturmaktadır. Araştırma öncesinde çalışma grubunda yer alan çocukların tamamına öntest olarak bir çevre resmi çizmeleri istenmiş, ardından çocukların çizimleri hakkında yarıyapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Aynı işlem deneysel süreç sonrasında tekrarlanmıştır. Çocukların çizimleri Bir Çevre Çiz Test Rubriği (Draw An Environment Test-Rubric, DAET-R) ile nicel verilere dönüştürülmüştür. DAET-R dört alt boyuttan oluşan, her boyutta 0-3 arası puan alınmakta ve toplamda 0-12 arası puan alınabilmektedir. DAET-R'den elde edilen puanlar arttıkça çocuğun çevre hakkında daha doğru ve bilimsel temelli zihinsel modellere sahip olduğu şeklinde yorum yapılabilmektedir. Araştırma kapsamında DAET-R'den elde edilen toplam puan ile alt boyutlara ait puanların deney ve kontrol grubu arasında farklılığı tespit etmek amacıyla Mann-Whitney U Testi uygulanmıştır. Deneysel sürecin etkililiğini tespit etmek amacıyla da Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi uygulanmıştır. Ayrıca çizimlerde yer alan kodlar ve görüşme sonucunda elde edilen bulgular betimsel istatistiklerden yüzde (%) ve frekens (f) kullanılarak raporlanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular incelendiğinde öntest kapsamında deney ve kontrol grubunda yer alan çcuklardan toplam 45 farklı kod elde edilmiştir. En çok kullanılan kodlar sırasıyla güneş (f= 34), ev (f= 28), çimen (f= 26), insan (f=21), bulut (f=19) ve ağaç (f= 17) tır. Her iki grupta yer alan çocukların büyük bir bölümü hem biyotik bir ögeyi hem de tasarlanmış çevreye ait bir ögeyi tek başına ve ilişkisiz resmetmiştir. Her iki grupta yer alan çocukların DAET-R'den
v
elde ettikleri toplam puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilememiştir (U= 312,5, z= -.477, p= .633, r= .06). Buna gore çocukların önemli bir bölümünün çevre kavramı hakkında bilimsel temelden uzak ve eksik zihinsel modellere sahip oldukları belirlenmiştir. Deneysel süreç sonunda okul öncesi eğitim programına kaynaştırılan çevre eğitimi programının 48-66 aylık çocukların çevre kavramına ait zihinsel model gelişmesinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Sontest kapsamında kontrol grubunda yer alan çocukların sontest çevre çizimlerinde 23 farklı kod elde edilmiştir. Kontrol grubunda yer alan çocuklar en çok sırasıyla güneş (%57.7), insan (%46.2), kelebek (%38.5) ve çiçek (%38.5) çizmişlerdir. Deney grubunda ise toplam 40 farklı kod tespit edilmiştir. Deney grubunda yer alan çocuklar en çok sırasıyla, güneş (%96.2), insan (%84.6), ağaç (%80.8) ve bulut (%76.9) kodlarını çizimlerinde kullanmıştır. Deney ve kontrol gruplarında yer alan çocukların DAET-R'den elde ettikleri toplam puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir (U= 44, z= -5.44, p= .000, r= .75). Deney grubunda yer alan çocukların önemli bir bölümünde çevreye ait zihinsel model gelişimi istenilen düzeye gelmişken, kontrol grubunda yer alan çocukların zihinsel modellerinde herhangi bir gelişim tespit edilememiştir. Deney grubundaki çocukların %80.8'i çevreyi insan, hayvan ve bitkinin bir arada yaşadığı yer şeklinde tanımlarken, kontrol grubunda çevreyi bu düzeyde tanımlayan çocukların oranı %26.9'dur. Ayrıca kontrol grubunda yer alan çocukların öntest ve sontest kapsamında DAET-R'den elde ettikleri toplam puanlar arasında anlamlı bir fark bulunmazken (z= -1.401, p > .05), deney grubunun öntest ve sontest puanları arasında sontest lehine istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir (z= -4.126, p < .05). Tüm bu bulgulardan hareketle okul öncesi eğitim programına kaynaştırılmış çevre eğitimi programının çocukların çevre kavramı hakkındaki zihinsel model gelişimlerine etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu kapsamlı sonuçtan yola çıkılarak, gelişen nörobilişsel alanine eğitim alanına kattığı yeni kavram ve öğrenme süreci tanımlamaları ışığında eğitim süreçlerinin özelde çevre eğitimi genelde ise tüm eğitim alanları için dikkate alınmasının önemli olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
The main object of this research is to determine the effect of the environmental education programme merged with preschool education programme on the 48-66 month children's mental model development about the concept of environment. The research is of triangular integrated design, and its quantitative dimension is conducted in quasi-experimental design with pretest-posttest control group, whereas its qualitative dimension is conducted based on social constructivist philosophy using phenomenologic method. The study group of the research is consists of 52 children in total, who take part in experiment and control groups. Before the research, all of the children in the study group are asked to draw an environment picture as a pretest, then a semi-structured interview is performed about the children's drawings. The same procedure is repeated after the experimental process. The children's drawings are transformed into quantitative datas with a Draw An Environment Test-Rubric, DAET-R. DAET-R consists of four sub-dimensions, in each dimension a score between 0-3 is taken, and in total, a score between 0-12 can be taken. As the score taken from DAET-R increases, there can be an interpretation in te way that the child has more accurate and scientific based mental models about environment. As part of the research, Mann-Whitney U Test is performed in order to determine the differences of the total score taken from DAET-R and the scores of the sub dimensions between the experiemtn and control groups. And in order to determine the efficiency of te experimental process, Wilcoxon Signed Rank Test is performed. Furthermore, the codes in the drawings
vii
and the findings obtained from the interview are reported using percentage (%) and frequency (f) from the descriptive statistics. When the findings obtained from the research are examined, 45 different codes are obtained from the children who take part in the experiment and control groups within the pretest. The most used codes are respectively; sun (f=34), house (f=28), grass (f=26), human (f=21), cloud (f=19), and tree (f=17). Most of the children who take part in both groups describe both a biotic item and a designed item belonging to the environment as single and unrelated. After calculating the points that children from both groups, from DAET-R test, a statically meaningful relation could not detected (U= 312,5, z= -.477, p= .633, r= .06). According to that, it is detected that majority of the children have unscientific and missing mental models about the environment. At the end of the experimental process, environmental education programme merged with preschool educucation programme is effective on the environmental mental modelling of 48-66 months children. 23 different codes have been gathered in the final test phase on the control group. Children from the control group commonly used sun (%57.7), human (%46.2), butterfly (%38.5) and flower (%38.5) codes respectively. 40 codes have detected in the experiment group. Children from the experiment group commonly used sun (%96.2), human (%84.6) tree (%80.8) and cloud (%76.9) codes respectively. A meaningful difference has been detected after analyzing total points gathered by experiment and control groups by using DAET-R (U= 44, z= -5.44, p= .000, r= .75). While there is a development about the mental environmental model detected on the experiment group members, no progress is detected on the control group members. Majority of the experiment group members have defined environment as a place where animal, human and plants are living together (%80.8), but on the control group, this statistic is only %26.9. Also, while there is not much difference between DAET-R points of the control group between pretest and posttest, (z= -1.401, p > .05), there is a statically meaningful difference between pretest and posttest in experiment group, in favor of posttest (z= -4.126, p < .05). After analysing all the findings, it is seen that environmental education programme merged with preschool education programme is helpful to the childrens to develop mental models about the environment. Also, based on this comprehensive result, new concecpt and educational process definitions that comes from developing neuroscientic field have to be taken serious not only in educational environments specifically, but also in general education generally.