İç kontrol sistemi ile finansal başarısızlık riski ilişkisi: Bir uygulama örneği
The relationship between the internal control system and the risk of financial failure: An application example
Yazar: MERVE AKSAY
Danışman: PROF. DR. ÖMER TEKŞEN
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
1940'lı yıllardan itibaren işletmelerdeki hızlı büyüme ve gelişme sonucunda işletme faaliyetleri karmaşık hale gelmiştir. İşletme faaliyetlerindeki işlemlerin karmaşık hale gelmesi güvenilir ve doğru bilgiye olan ihtiyacı arttırmaktadır. İşletme faaliyetlerindeki doğru ve güvenilir bilgiye ulaşma amacı kontrol kavramının önemini arttırmaktadır. İşletme içindeki kontrol faaliyetleri işletme yönetimi ve personeli tarafından gerçekleştirilmektedir. İşletmedeki kontrol faaliyetlerinin etkin ve verimli çalışması doğru ve güvenilir bilgiye ulaşılmasında en etkili araçtır. Çalışmada, işletmelerin iç kontrol sistemindeki etkin ve verimliliği ölçmek amacıyla anket çalışması uygulanmıştır. İşletmelerin anket sorularına verdikleri yanıtlar neticesinde iç kontrolün etkinliği ölçülmüştür. 
	Çalışmanın amacı, BİST(Borsa İstanbul)'te işlem gören imalat şirketleri üzerindeki iç kontrol sisteminin etkinliğinin finansal başarısızlık üzerinde ne ölçüde etkiye sahip olduğunun incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini, Borsa İstanbul'da 2000 ile 2022 yılları arasında işlem gören 101 imalat şirketi oluşturmaktadır. İşletmelerin finansal açıdan başarılı veya başarısız olduklarını belirlemek için finansal tablolarındaki 2022 yılı ikinci dönem verileri baz alınmıştır. İşletmelerin finansal tablolarına BİST ve KAP(Kamuyu Aydınlatma Platformu) üzerinden ulaşılmıştır. Finansal tablolardaki finansal oranlardan yola çıkılarak işletmelerin başarılı ve başarısızlık durumu belirlenmiştir.
	Araştırma sonucunda, işletmelerin iç kontrol etkinliliği ile finansal başarısızlık durumu analiz edilmiştir. Firmaların finansal risk durumunun belirlenmesinde Altman Z Skor modeli kullanılmıştır. Araştırma kapsamında iç kontrol ile finansal başarısızlık arasındaki ilişkiyi ölçen altı tane hipotez bulunmaktadır. Hipotezler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon analizi ve varyans analizi yapılmıştır. Çalışma kapsamındaki verilerin analiz edilmesinde lojistik regresyon analizi ve kümeleme analizi kullanılmıştır.

Abstract:
Activities of enterprises has been complex as the result of rapid growth and development since 1940's. Transactions at business operatins being detailed increased the need to reliable and accurate information. The aim of accessing reliable and accurate information makes the concept of control more important. Control activities at enterprises are being performed by company managers and staff. Smooth and productive ongoing of control activities of enterprises is the most effective tool to access accurate and reliable information. In the study, questionnaire was conducted to measure efficiency and productivity of internal control system of enterprises. Efficiency of internal control systems were determined according to the responses. 
	Aim of the study is determining the effect of internal control system efficiency of BIST (Borsa Istanbul) listed manufacturing enterprises on their financial failure. Sample of study consists of 101 manufacturing companies listed at Borsa Istanbul between years 2000 and 2022. 2022 second quarter financials were considered as base year to determine enterprises financially failured or not. Financial statements of companies were accessed via Borsa Istanbul and PDP (Paublic Disclosure Platform). Financial failure of enterprises were determined by financial ratios calculated from financial statements. 
	As the result of the study, internal control efficiency and financial failure of enterprises were analyzed. Altman Z Score model were exercised to determine financial risk statement of enterprises. Within the scope of the study there are six hypothesis to measure relationship between internal control and financial failure. Correlation and variance analysis were performed to determine relationship among hypothesis'. Logistic regression and clustering methods were used to analyze datas at the study.