Almanca yabancı dil öğretimi kapsamında Almanca ve Türkçe'de seçilmiş birleşik fiillerin anlamsal ve yapısal açıdan karşılaştırılması
A comparative semantic and structural analysis of the selected light/phrasal verbs in Turkish and German in teaching German as foreign language
Yazar: VİLDAN ÖZGÜL
Danışman: DOÇ. DR. RECEP RAGIP BAŞBAĞI
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı / Almanca Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Almanca = German ; Birleşik eylem = Compound verbs ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilim = Linguistics ; Dil eğitimi = Language education ; Dil öğretimi = Language teaching ; Türkçe = Turkish ; Yabancı dil = Foreign language ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education

Özet:
Bugüne kadar birleşik fiillerin (Funktionsverbgefüge=FVG) yabancı dil öğretimindeki önemi ve işlevi konusunda yapılan araştırmalar bunların tespitine yöneliktir ve bu yapıların yabancı dil derslerinde etkin öğretimi konusunda eksiklikler vardır. Birleşik fiil (BF) öğretimi konusunda yabancı dil derslerinde eksikliklerin tamamlanması yeni öğrenilen dilde kelime dağarcığının artmasını sağlamak yanında öğrenene farkındalık ve otonomi kazandırmalıdır. Anadil kullanırken hiç dikkat çekmeyen oysa yabancı dil öğrenenlerin zorlandığı ad-fiil birleşikleri çeşitlilikleri, anlatımı detaylandırması, anlam kaymaları ve aynı zamanda tahmin edilemeyen gelenekselleşmiş birleşenleri ile dil öğreniminde zorlayan bir konudur. Birleşik fiillere yabancı dil öğretimi açısından bakıldığında fiilin ifadeyi zenginleştirirken anlama katabileceği farklılıklar önem kazanır. Bu nedenle birleşik fiillerdeki anlam kayması, çatı farklılıkları anlamsal ve yapısal açıdan incelenmeli ve konu bağlamında bu değişime farkındalık kazandırılmalıdır. 
Bu çalışmada birleşik fiiller, öğrenenlerin diller arasındaki benzerlik ve farklılıkları bulabilecekleri Türkçe-Almanca karşılaştırmalı yöntem kapsamında ele alınmış, nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış ve eylem araştırması uygulanmıştır. Türkçe ve Almanca'daki birleşik fiillerin karşılaştırılması, öğrencilerin anadil ve yabancı dildeki farklı  kullanımlara öğrencilerin dikkatini çeker. Köprü dili olarak İngilizce kullanılmaktadır. Örneğin: "Entscheidung treffen/karar vermek (*Entscheidung geben-*give decision) /make decision" 
Çalışmamızın temel sorusu birleşik fiilleri yabancı dil derslerinde nasıl daha etkin öğretebiliriz, öğretirken bu yapıların özelliklerinden yararlanabilir miyiz ve eğer ad-fiil birleşenlerinin anlatım zenginliği, fiil çatı değişiklikleri ve yapısal karşılaştırmalar derslerde yer alırsa öğrenenler birleşik fiilleri farklı şekillerde kullanarak daha etkili öğrenebilirler mi? 
Yabancı dil derslerinde dili anlamsal ve yapısal farklı kullanım şekilleri karşılaştırılarak öğretilirse yeni dilin bilişsel algılanması sağlanır, işlevsel kullanımı artar ve akılda kalıcı olarak öğretilir hipotezi bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu amaçla dilbiliminde ad-fiil yapıları incelenmiş, özellikleri belirlenmiş, ders kitapları ve derslerdeki yeri tespit edilmiş, birleşik fiillerdeki anlam kayması, çatı farklılıkları incelenmiş, konu bağlamında Almanca ve Türkçe benzer yapılar belirlenmiş ve tespit edilen ihtiyaca yönelik karşılaştırmalı birleşik fiil öğretim modeli geliştirilmiş ve uygulanmıştır. 
Bu araştırmada, yeni bir öğretim modelinin uygulamasının etkileri araştırılıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Marmara Üniversitesi Alman Dili Eğitimi III. sınıfında bulunan 45 öğrenci oluşturmuştur. 14 haftalık çalışma süresi boyunca deney grubu öğrencilerine çalışmada geliştirilen Karşılaştırmalı Birleşik Fiil Öğretim Modeli kullanılarak eğitim verilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak uygulanan öğretim sürecinin sınıf içi iletişim kesitlerinden, öğrencilerin ödev ve sınavlarından, öğrencilerle yapılan öğrenci anketinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesinde nicel ve nitel içerik analizi kullanılmıştır.
Eylem araştırması sürecinde yapılan sınavlar nitel ve nicel olarak değerlendirildiğinde; Karşılaştırmalı Birleşik Fiil Öğretim Modelinin uygulandığı deney grubu başarılarında, etken edilgen yardımcı fiil geçişinde, BF'i basit fiile dönüştürmede ve basit fiili BF'e çevirmede daha belirgin artış olduğu, modelin metinde BF bulma becerisine olumlu katkısı olduğu, dolayısıyla geliştirilen model ile öğrencinin bilişsel becerilerinin arttığı görülmüştür.
Eylem araştırması verilerinde Karşılaştırmalı Birleşik Fiil Öğretim Modelinin birleşik fiilleri tanıma, yapısal ve anlamsal olarak anlama ve cümlede kullanabilmede geleneksel çeviri yönteminden daha etkili olduğu görülmüştür.
Anahtar kelimeler: birleşik fiiller, karşılaştırmalı öğretim, yabancı dil öğretimi, yabancı dil olarak Almanca

Abstract:
Light verb constructions are a grammar subject considered important in foreign language education but are very difficult to acquire. For this reason, various methods and techniques are needed to apply in teaching light verbs. Research on the importance and function of light verb constructions (Funktionsverbgefüge=FVG; Birleşik Fiil=BF) in foreign language teaching have focused on their determination and there are deficiencies in the effective teaching of these structures in foreign language lessons. To remedy the deficiencies in foreign language lessons on teaching light verb constructions (LVC) should not only increase the vocabulary in the foreign language, but also give more awareness and autonomy to the learner. LVC is a challenging subject in foreign language learning with its semantic diversity, detailed narrative, and unpredictable traditional components. Considering light verbs in foreign language teaching, the differences that the verb can add to the meaning while enriching the expression gain importance. Therefore, the semantic differences and voice transformation of sentences caused by light verb constructions are investigated, the similarities and differences between FVG and BF are evaluated to raise students' awareness about the differences in the meaning caused by light verbs.
This study deals with light verbs within the scope of Turkish-German comparative method, in which learners can find similarities and differences between languages. In this study quantitative and qualitative research methods are used together and action research is applied. The comparation of light verb constructions in Turkish and German take the attention of the learners on different light verb usage in L1 and L2. English is used as bridge language. For example: "Entscheidung treffen/karar vermek (*Entscheidung geben-*give decision) /make decision" 
The main question of our study is, how can we teach light verb constructions more effectively in German as foreign language lessons; can we benefit from L1-L2 contrastive method, and can students learn more effectively by using light verbs in different meanings?
Within this context, the semantic differences and voice transformation of sentences caused by light verb constructions were investigated, the similarities and differences between FVG and BF were evaluated, and comparative light verb teaching model for the identified needs of learners was developed and applied.
In this study, the effects of the application of a new teaching model were investigated. The sample consists of 45 students studying at Marmara University German Language Education in 2020-2021 of sixth semester. During the 14-week study period, the experimental group students were trained using the Contrastive Light Verb Teaching Model developed in the study.
In the study, classoom communication sections during the teaching process, students' homework and exams, and student questionnaires were applied as the data collection tool. Quantitative and qualitative content analysis was used in the evaluation of the data obtained in the research.
The exams made during the action research process are evaluated both qualitatively and quantitatively; the experimental group in which the Comparative Compound Verb Teaching Model was applied, showed more significant increase in the active passive auxiliary verb transition, in converting LV to simple verb and converting simple verb to LV, the model effected the ability to find LVC in the text positively, and the cognitive skills of the student were improved. 
The research findings indicated that the Contrastive Light Verb Teaching Model effects learning positively, is more effective than the traditional translation method in understanding light verbs structurally, syntactically, and semantically, and in using them functionally in sentences.
Keywords: Light verb, contrastive linguistic, foreign language teaching, German as foreign language