M.S. 3-5. yüzyıllarda Phokaia'daki seramik üretimi
Pottery production at Phocaia during the 3-5th centuries C.E.
Yazar: GÖZDE UĞUZ YAPICI
Danışman: PROF. DR. RAFET GÜL GÜRTEKİN DEMİR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Klasik arkeoloji = Classical archeology

Özet:
"M.S. 3–5. Yüzyıllarda Phokaia'daki Seramik Üretimi" başlıklı bu çalışmada, 2015 ve 2016 yıllarında İzmir ili, Foça ilçesi, Atatürk Mahallesi, 1219 Ada 8 Parselde yapılan kazı çalışmalarında ele geçen Roma Dönemi'ne ilişkin 649 parça seramik, mutfak ve sofra kaplarına ilişkin olmak üzere iki ana gruba ayrılarak incelendi. Mutfak kapları başlığı altında tava, lekane, lopas, khytra, situla, kapak, maşrapa, testi, amphora ve altlık formları değerlendirildi. Söz konusu mutfak kapları M.S. 3. yüzyıla ilişkin -0.90 – -1.74m seviyeleri arasından ele geçmiştir ve bu seviyelerin hemen üzerinde ise M.S. 5. yüzyıla ait Geç Roma C Seramikleri'nin yoğun miktarda ele geçtiği -0.18 – -0.90m arasında kalan buluntu seviyesi yer almaktadır. Bu seviyeler arasından ele geçen kaliteli nitelikteki tabak, çanak ve kase formlarından oluşan her bir tip için, Hayes'in tipolojik sıralaması kullanıldı. Bezemeli tondo parçaları da ayrı bir alt başlık altında incelendi. Ayrıca alanda ele geçen ithal veya taklit olabilecek Doğu Sigillata C grubuna ait 21 parça ve Afrika Kırmızı Astarlı Seramikleri'ne ait beş parça da burada değerlendirilmiştir.
Çalışmada her form, genel gelişim şemasında tipolojik olarak ele alınarak değerlendirildi. Çünkü tipolojik gelişim, kronolojik gelişimle paralel ilerleyen bir olgudur. Bu durum, seramik, heykel ve mimari gibi arkeolojinin tüm alanlarında geçerlidir. Bu çalışmadaki amacımız, seri üretim niteliğindeki bu malzemeye ait formların belirlenmesi, değerlendirilmesi ve kentin M.S. 3–5. yüzyıllar arasındaki seramik üretim mantığını ortaya koymaktır. Ayrıca incelenen malzemenin Phokaia kontekstindeki yeri de bu çalışmadaki önemli bir sonuçtur. Çünkü çalışmanın başında incelenen Phokaia'daki seramik işlikleri ve çöplük alanlarından ele geçen malzemenin tez kapsamında değerlendirilen malzemeyle birbirinden ayrışmadıkları gözlenmiştir. İhracat malzemesi olabilecek nitelikteki büyük boyutlu üretime ait bu seramik malzemenin coğrafi dağılım haritaları ise, kentin Roma Dönemi boyunca başta Batı Anadolu kıyıları olmak üzere Kıta Yunanistan, Ege, Tuna Havzası, Scythia, Doğu ve Batı Akdeniz Bölgeleriyle yoğun ticari ilişkilere sahip olduğunu göstermekte, aynı zamanda pazar payını ortaya koymaktadır.

Abstract:
In this study titled "Pottery Production at Phocaia during the 3-5th Centuries C.E.", 649 ceramic pieces from the Roman Period, which were found during the excavations carried out in 2015 and 2016 in İzmir Province, Foça District, Atatürk Quarter, 1219 Island, 8 Parcel, were examined in two main groups: kitchen and table wares. Under the title of kitchen vessels, pan, lekane, lopas, khytra, basin, lid, mug, jug, amphora and base forms were evaluated. These kitchen vessels were recovered between the levels of -0.90 - -1.74m, dating to the 3rd century AD, and and just above these levels is the level between -0.18 -0.90m, where large amounts of Late Roman C Ceramics from the 5th century A.D. were recovered. Hayes' classification was used for each type (Forms 1-10), which consists of plate, bowl and bowl forms of various sizes recovered from this layer. Decorated tondo pieces were also examined under a separate subtitle. Additionally, 21 pieces of Eastern Sigillata C and five pieces of African Red Slip Ceramics unearthed in the area which may be imported or import imitations, were also evaluated here.
In the study, each form was evaluated typologically in the general development scheme. Because typological development is a phenomenon that proceeds in parallel with chronological development. This is true in all parts of archaeology, such as ceramics, sculpture and architecture. The aim of this study is to identify and evaluate the forms of this mass-produced material and to reveal the ceramic production logic of the city between 3-5 centuries A.D. In addition, the place of the examined material in the Phokaia context is an important result of this study. Because it was observed that the material recovered from the ceramic workshops and dump sites in Phokaia, which were examined at the beginning of the study, did not differ from the material evaluated within the scope of the thesis. The geographical distribution maps of this ceramic material, which belongs to large-scale production that could be export material, reveal that the city had intensive commercial relations and market share with the coasts of Western Anatolia, Continental Greece, Aegean, Danube Basin, Scythia, Eastern and Western Mediterranean Regions during the Roman Period.