Türk Halk Müziğinde yapısal organizasyon analizi
Structural organization analysis in Turkish Folk Music
Yazar: EMRE DÜZENLİ
Danışman: PROF. İSMET DOĞAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Müzik = Music
Dizin: Halk müziği = Folk music ; Müzik = Music ; Müzik eğitimi = Music education ; Nota = Note ; Ritim = Rhythm ; Türk halk müziği = Turkish folk music ; Usul = Rhytm ; Yapısal özellikler = Structural properties

Özet:
Bu çalışmada, Türk halk müziğinin yapısal özelliklerine dair unsurların tespitine yönelik bir analiz modeline ilişkin esaslar ortaya konmuş ve bu model, örnek eserler üzerinde gerçekleştirilen analizlerle açıklanmıştır. Çalışma ile halk müziği eserlerinde ezgi, güfte, ölçü ve ritim gibi yapısal özelliklere ilişkin hususların karşılaştırmalı olarak ele alınması ve notaya daha doğru bir şekilde yansıtılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda; söz konusu yapısal özellikler, zaman organizasyonundaki konumları bağlamında ve gruplama ilkeleri çerçevesinde incelenerek, nota yazısında daha tutarlı ve açıklayıcı bir şekilde gösterilebilmiştir. Çalışma, konu ile ilgili araştırmaların incelenmesi ve analiz olmak üzere iki ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, araştırma konusu ile ilgili yerli ve yabancı kaynaklar detaylı şekilde incelenmiş; temel kavram ve yaklaşımların karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi sonucunda, analize esas teşkil eden bulgulara ulaşılmıştır. İkinci bölümde ise, ilk bölümde yapılan değerlendirmeler ve elde edilen bulgular neticesinde analiz modeli oluşturulmuş ve bu model örnek eserlere uygulanarak analizin esaslarına ilişkin bulgulara ve sonuçlara ulaşılmıştır. Bu kapsamda çalışmada ulaşılan önemli sonuçlar arasında; zaman organizasyonunu belirleyen temel etkenin sesten bağımsız metrik ağırlık noktaları olması, yapısal organizasyonun şekillenmesinde esas unsurun dizedeki hece değerlerinin toplamından oluşan "îka" olması ve yapıyı meydana getirerek tür çeşitlemelerini ortaya çıkaran esas bileşenin ise "dönem" olması sayılabilir. Ayrıca, yapısal organizasyon analizinin; ses merkezleri, usûl, vezin, dizedeki toplam hece, îka, dönem yapısı gibi unsurların model alınması yoluyla, belli bir eserden çeşitlemeler oluşturulmasına veya yeni eserlerin üretilmesine olanak sağladığı ortaya konmuştur.

Abstract:
In this study, principles of an analysis model, regarding the determination of structural features in Turkish folk music, is presented and the model is explained by means of analyzing sample pieces. A comparative discussion and better notational representation of the structural features of folk songs regarding melody, lyrics, meter and rhythm is aimed to be achieved through the study. Accordingly, these structural features are analyzed within the context of their positions in the temporal organization and pursuant to grouping principles, which made a more consistent and explanatory demonstration in notation possible. The study consists of two major chapters, namely literature search and analysis. In the first chapter, domestic and foreign works regarding the topic of the study are discussed in detail and findings that constitute the basis for the analysis are reached as a result of the comparative review of basic concepts and approaches. In the second chapter, the analysis model is established based on the discussions and findings acquired in the first chapter; also findings and results regarding the principles of the model are obtained by means of implementing the model to sample pieces. In this context, significant results of the study can be stated as; the main factor dictating the temporal organization are metrical weight points which do not depend on pitch, the main element shaping the structural organization is "îka" which comprises of the durational values of overall syllables in a verse and the principal component forming different structure types is "period". Moreover, it is presented that structural organization analysis provides means to construct variations of pieces or generate original pieces by means of modelling factors such as core pitches, usûl, prosodic meter, overall syllables in verse, îka and period structure.