Irak anayasalarında toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
The right to organize assembly and march in Iraq's constitutions
Yazar: HUSSEIN ALKSHAISH
Danışman: DOÇ. DR. CEM ŞENOL
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İfade özgürlüğü içinde yer alan toplantı ve gösteri yürüyüş hakkı, bireylerin en önemli kamusal özgürlüklerinden biridir. Bir toplumu var eden çeşitli unsurlarla birlikte o toplumun siyasi, iktisadi, sosyal ve kültürel nitelikteki hedefleri de bulunmaktadır. Toplumun bu hedefleri gerçekleştirmesinin yollarından biri kamusal alandaki özgürlüklere sahip olması ile yakından ilgilidir. Bu bağlamda uluslararası ve bölgesel tüzüklerde, sözleşmelerde, yasalarda, toplantı ve gösteri yürüyüşü özgürlüğü yer almaktadır.
Yapılan araştırmaların gösterdiği gibi toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, pek çok ülkenin anayasasında yer almaktadır. Bu özgürlüklerin kullanımı, çerçevesi ve sınırları ile ilgili düzenlemelere yer verildiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda araştırma kapsamında "Irak Anayasalarında toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı" incelenmektedir. Araştırmaya konu olan Irak Anayasalarının tamamında kanunların toplantı ve gösteri yürüyüş özgürlüğünü garanti ettiği tespit edilmiştir. 
Irak Anayasaları, geçmişten bugüne kadar çeşitli yönlerden eksiklikler taşımasına, insan hakları örgütleri tarafından benimsenen pratik gerçekliği işe koşmada problemler yaşamasına, toplantı ve gösteri yürüyüş hakkı ile ilgili yaygın ihlallerinin varlığına rağmen, toplantı ve gösteri yürüyüşü ile ilgili her dönem düzenlemeler yapmaya çalışmaktadır. Başka bir söylemle Irak Anayasaları, mevcut koşullarda özgürlükler ve haklara yer vermeye çalışmakta, bunu yaparken hakîm olan politik, toplumsal, dini, ekonomik ve sosyokültürel unsurlardan doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenmektedir diyebiliriz. Buna göre araştırma, Irak Anayasaları özelinde toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını insan hakları ve özgürlükler bağlamında incelenmektedir. Bu tez çalışması giriş, üç ana bölüm, sonuç ve önerilerden oluşmaktadır. 
Araştırmanın birinci bölümünde; gösteri yürüyüşü, toplantı kavramı, hak ve özgürlükler, bu kavramların sınırları ve birbirleri ile olan ilişkileri ile farklılıklarına değinilmektedir. 
Araştırmanın ikinci bölümünde; toplantı ve gösteri yürüyüşü özgürlüğü tarihsel süreci içinde irdelenmektedir. Bu bağlamda konu insan hakları ve sözleşmeler ile ele alınmaktadır. 
Araştırmanın üçüncü bölümünde; Irak Anayasalarında toplantı ve gösteri düzenleme hakkı ele alınmaktadır. Bu çerçevede geçmişten bugüne Irak Anayasalarında yer alan düzenlemelerden söz edilmiştir. 
Sonuç bölümünde genel bir değerlendirme yapılmış .

Abstract:
The right to assembly and demonstration, which is included in the freedom of expression, is one of the most important public freedoms of individuals. Along with the various elements that create a society, that society also has political, economic, social and cultural goals. One of the ways society can achieve these goals is closely related to having freedoms in public space. In this context, freedom of assembly and demonstration is included in international and regional statutes, agreements and laws.
As research shows, the right to assembly and demonstration is included in the constitutions of many countries. It is understood that there are regulations regarding the use, framework and limits of these freedoms. In this context, "the right to assembly and demonstration in Iraqi constitutions" is examined within the scope of the research. It has been determined that in all Iraqi constitutions subject to the research, the laws guarantee freedom of assembly and demonstration.
Despite the fact that Iraqi constitutions have had deficiencies in various aspects from past to present, have had problems in applying the practical reality adopted by human rights organizations, and have widespread violations regarding the right to assembly and demonstration, they always try to make regulations regarding meetings and demonstrations. In other words, we can say that Iraqi constitutions try to include freedoms and rights in current conditions, and while doing so, they are directly or indirectly affected by the prevailing political, social, religious, economic and sociocultural elements. Accordingly, the research examines the right to assembly and demonstration in the context of human rights and freedoms, specifically the Iraqi constitutions. This thesis study consists of an introduction, three main chapters, conclusions and recommendations.
In the first part of the research; The concept of demonstration march, meeting, rights and freedoms, the boundaries of these concepts, their relationships with each other and their differences are touched upon.
In the second part of the research, freedom of assembly and demonstration is examined in its historical process. In this context, the issue is addressed with human rights and contracts.
In the third part of the research; The right to organize meetings and demonstrations is addressed in Iraqi constitutions. In this context, the regulations in the Iraqi constitution from past to present are mentioned.
In the conclusion section, a general evaluation was made .