İklime duyarlı kentsel planlama aracı olarak soğuk ada potansiyellerinin incelenmesi: Antalya örneği
Investigation of cold island potentials as a climate responsive urban planning tool: The case study of Antalya
Yazar: ELİF GÜLDÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞDAŞ KUŞÇU ŞİMŞEK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Hızla artan kentleşmenin ve beraberinde getirdiği antropojenik etkilerin bir sonucu olarak kentsel alanlarda ısınmalar meydana gelmektedir. Bu durum, küresel ısınmanın da etkileriyle birlikte, kentsel alanlarda ölümcül sonuçlara neden olabilmektedir. Her kent bulunduğu coğrafi konumu, topoğrafyası, taşıdığı ekolojik özellikleri ve hatta kent sakinlerinin yaşam biçimleri ve tüketim alışkanlıklarının farklı olması nedeniyle kendine özgü iklimsel karakter taşımaktadır. Dolayısıyla her kent, kendi iç dinamikleri çerçevesinde ele alınmalıdır. Bu noktada, özellikle insan ve çevre sağlığını önemli ölçüde etkileyen aşırı kentsel ısınmalar karşısında, her kentin kendine has planlama stratejileri geliştirmesi giderek önem kazanmaktadır.
Bilim insanları tarafından, ısı adalarının etkisini azaltacak stratejilerden biri olarak sunulan kentsel soğuk adalar (UCI); uygulama kolaylığı, uygun maliyeti ve çevre dostu çözüm olması nedeniyle son dönemlerde daha çok dikkat çekmektedir. Kentsel soğuk adaları oluşturan kentsel yeşil alanlar, orman alanları, su yüzeyleri ve kıyılar arazi yüzey sıcaklığını düşürmede ve kentsel ısı adalarının yoğunluğunu azaltmada önemli rol oynamaktadır.
Ancak kentsel soğuk adaların büyüklükleri, soğutucu faktörlerin yoğunluğu, çevresinin morfolojik özellikleri soğutma kapasitelerini değiştirmektedir. Bu nedenle,kentsel iklim değişikliğine karşı geliştirilecek stratejiler, şehrin iklim özellikleri hakkında ön analizlere ve bilgiye ihtiyaç duymaktadır. Bu tezde, Akdeniz iklim kuşağında bulunan Antalya'nın orman, yeşil alan, su yüzeyleri ve kıyı kesimleri gibi serin ada potansiyelleri, çevrenin kentsel morfolojisi ile birlikte ele alınarak incelenmiştir. Yüzey sıcaklığı verileri Landsat 8 uydu görüntüleri kullanılarak uzaktan algılama yöntemi ile elde edilmiştir. Verilerin ilişkilendirilerek, istatistiksel analizlere uygun hale getirilmesinde coğrafi bilgi sistemi (CBS) tekniklerinden faydalanılmıştır. Daha sonra soğuk adalar ve çevrelerindeki kentsel doku arasındaki ilişkiler istatistiksel analizlerle incelenmiştir. Sonuçlar; serin adaların serinletici etkilerini belli bir mesafeye kadar sürdürmekte olduğunu, kentsel yeşil alanlardaki yetişkin ağaç yoğunluğunun yeşil alanların soğutma kapasitelerini ve soğutma etki mesafelerini arttırdığını, soğuk ada çevresindeki bina yoğunluğunun artmasının yeşil alanların soğutma kapasitesini düşürdüğünü göstermektedir. Bu bulguların, iklime duyarlı kentsel planlama ve tasarım anlayışının geliştirilmesi açısından önemli bir altlık oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
As a result of rapidly increasing urbanization and accordingly the anthropogenic effects, warming occurs in urban areas. This situation can cause to fatal consequences together with the effects of global warming. Each city has a unique climatic character depending on their geographical location, topography, ecological properties, and also their inhabitants' lifestyles and consumption habits. So, each city should be handled within the framework of its own internal dynamics. At this point, for each city to develop its own planning strategies against the extreme urban warming that affects especially human and environmental health becomes increasingly important.
In recent years, Urban Cool Islands (UCI) that are presented as one of the strategies due to ease of application, cost-effective, and environmentally friendly solution to reduce the impact of heat islands by scientists is attracted more attention. Urban green areas, forests, water surfaces, and coasts that compose the urban cool islands play an important role in reducing the land surface heating and reducing the density of urban heat islands.
However, the size of the cool island, the density of the cooling factors, and the morphological characteristics of its peripheries are changing the cooling capacities. Therefore, the strategies to be developed against urban climate change needs preliminary analyzes and needs information about the climatic characteristics of the city. In this thesis, cool island (CI) potentials as forest, green space, water surfaces, and coastal sides of Antalya where it is in Akdeniz climate belt were investigated by handling together with the peripheries' urban morphology. Surface temperature data were obtained by remote sensing methods using Landsat 8 satellite images. The association of data and prepared them for statistical analysis, the GIS techniques were used. Then, the relationships between the cool islands and their surrounding urban texture were analyzed by statistical methods. The results indicate that; the cool islands continue their cooling effects up to a certain distance, the density of adult trees in urban green spaces increases the cooling capacities and cooling effect distances of green spaces, and the increase in the density of buildings decrease the cooling capacity of green spaces. It is thought that these findings are constituted an important basis for the development of the climate-sensitive urban planning and urban design approach.