Kalkınma ve çevresel sağlık riskleri: Azerbaycan için ekonometrik bir analiz
Development and environmental health risks: an econometric analysis for Azerbaijan
Yazar: ZEYNALOVA MADİNA
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN FİDAN KEÇECİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sayısal Yöntemler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Etki-tepki analizi = Impulse-response analysis ; Kalkınma = Development ; Çevre = Environment

Özet:
Günümüz dünyasında ekonomik kalkınma beraberinde çevre sorunlarını getirmektedir. Günümüzde su, toprak ve hava kirliliğini bir arada içeren çevre kirliliği, biyolojik çeşitliliğin geri döndürülemez kaybı, su, verimli tarım arazileri ve balık gibi doğal kaynakların giderek yok olması, ekonomik kalkınma ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik en ciddi tehditler arasındadır. Çevre şiddete ve yıkıma maruz kalmaktadır. Bununla birlikte, insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkiler de dahil olmak üzere çevre sorunlarının önemli sonuçlarına çok az dikkat gösterilmektedir. Ancak insan sermayesi teorisinde vurgulandığı gibi, ekonomik kalkınma için sağlıklı insan şarttır. Sürdürülebilir kalkınma, mevcut ve gelecek nesillerin refahı için çevrenin korunmasına büyük önem vermektedir. Sürdürülebilir kalkınma anlayışı, doğal kaynakların ve çevrenin korunmasını kalkınmanın yardımcısı ve gelecek nesillerin çıkarlarının koruyucusu yapmaktadır.
Global bir problem haline gelen çevresel sağlık riskleri son dönemlerde inceleme konusu olmuştur. Ekonomik kalkınmanın sebep olduğu çevre sorunlarını çözmenin bir yolu bu sorunların tespit edilmesi ve istikrarlı bir ekonomik kalkınma sağlanarak risklerin azaltılmasıdır. Çalışmada Azerbaycan ekonomisi için 1995-2021 dönemi temel alınarak ekonomik kalkınma ile çevresel sağlık riskleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Kurulan ekonometrik modelde kişi başı GSMH, kişi başı karbondioksit emisyonu ve sağlık harcamaları değişkenleri kullanılmıştır. Yapılan çalışmada zaman serisi yöntemlerinden olan VAR analizi kullanılmıştır. İlk olarak ekonometrik model kurulmuş ve modelde yer alan değişkenlerin durağanlık durumları incelenmiştir. Değişkenlerin aynı dereceden tümleşik olduğu tespit edildikten sonra VAR analizi yapılmıştır. VAR analizi için yapılan temel varsayım testler sonucunda modelde herhangi bir spesifikasyon hatasının olmadığı tespit edilmiştir. Son olarak çalışmada etki-tepki grafikleri incelenmiş ve varyans ayrıştırma analiz sonuçları açıklanmıştır. Sonuç olarak Azerbaycan ekonomisinde de diğer gelişmekte olan ülkeler gibi ekonomik kalkınmanın bir takım çevresel sağlık risklerine yol açtığı tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Kalkınma, Çevre, Azerbaycan, Etki-Tepki, VAR

Abstract:
In today's world, economic development brings with it environmental problems. Today, environmental pollution, which includes water, soil and air pollution, irreversible loss of biological diversity, the gradual disappearance of natural resources such as water, fertile agricultural lands and fish are among the most serious threats to economic development and sustainable development. The environment is exposed to violence and destruction. However, little attention is paid to the significant consequences of environmental problems, including adverse effects on human health. However, as emphasized in human capital theory, healthy people are essential for economic development. Sustainable development attaches great importance to the protection of the environment for the welfare of current and future generations. The understanding of sustainable development makes the protection of natural resources and the environment the helper of development and the protector of the interests of future generations.
Environmental health risks, which have become a global problem, have been the subject of investigation recently. One way of solving environmental problems caused by economic development is to identify these problems and reduce risks by ensuring a stable economic development. In the study, the relationship between economic development and environmental health risks was examined based on the period of 1995-2021 for the Azerbaijan economy. In the established econometric model, the variables of GDP per capita, carbon dioxide emissions per capita and health expenditures were used. VAR analysis, which is one of the time series methods, was used in the study. First, the econometric model was established and the stationarity of the variables in the model was examined. After it was determined that the variables were integrated to the same degree, VAR analysis was performed. As a result of the basic assumption tests for the VAR analysis, it has been determined that there is no specification error in the model. Finally, action-response graphs were examined in the study and variance decomposition analysis results were explained. As a result, it has been determined that economic development in the Azerbaijan economy, like other developing countries, causes some environmental health risks.
Keywords: Development, Environment, Azerbaijan, Impulse-Response, VAR