Birinci Dünya Savaşı döneminde Türk Dış Politikası
Turkish Foreign Policy during World War I
Yazar: MERVE HASENE ÖZKUYUMCU
Danışman: PROF. DR. HÜSAMETTİN İNAÇ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Dünya Savaşı I = World War I ; Savaş = War ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Birinci ve İkinci Dünya savaşları "Paylaşım Savaşları" olarak da adlandırılır. Burada paylaşanlar batılı emperyalist devletler, paylaşılan ise dönemi itibariyle hâkimiyeti altındaki topraklar dikkate alındığında Osmanlı Devleti ve Türklerin/Müslümanların yaşadığı coğrafya olmuştur. Nitekim Birinci Dünya Savaşı öncesinde ve sonrasında yaşanan gelişmeler; savaş sırasında yapılan anlaşmalar, çizilen sınırlar, atanan yöneticiler, geliştirilen ittifaklar, kurulan teşkilatlar hep bu paylaşımı gerçekleştirme amacına yöneliktir.

Emperyalist güçlerin doğu coğrafyasını sömürmesi ve paylaşımın geniş bir alanı içine almasının ilk somut örneği İngiltere'nin önderliğindeki Birinci Dünya Savaşı'dır. Batı dünyası ile Türklerin ve Müslümanların ilişkileri tarihsel süreçte de hep rakip olarak ve rekabet içinde kendini göstermiştir. Birinci Dünya Savaşı öncesinde emperyalist devletler, Şark Meselesi, Trablusgarp savaşları ve Balkan savaşları ile Osmanlı Devleti'ne, Türklere karşı somut başarılar kazanmışlardır. Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle de hedeflerini gerçekleştirme fırsatını yakalamışlardır. Türkleri Anadolu topraklarından atmak üzere İngiltere'nin öncülüğünde planlarını uygulamaya koymuşlardır. Osmanlı Devleti, bu devletlere karşı Birinci Dünya Savaşı öncesinden başlamak üzere savaş sonuna kadar dış politikasında diplomatik çareler aramıştır. Dış politikasında bir taraftan kendisi olarak, diğer taraftan da İslâm dünyasının halifesi olarak var olabilmek, ayakta kalabilmek mücadelesini vermiştir. Neticede diplomasinin yeterli olmadığı ve savaşa girilmesi kararı verilmiştir. Hatta İttihat ve Terakki Fırkası'nın liderlerine göre, Osmanlı Devleti savaşa girdiğinde, Birinci Dünya Savaşı öncesinde kaybettiği toprakları dahi geri alabilirdi. Bu hedefleri gerçekleştirmek üzere bir dış politika benimsenmiştir. Takip edilen dış politikanın gerçekleşmesi için ittifak girişimlerinde bulunulmuş, bu girişimler Almanya'nın tercih edilmesiyle sonuçlanmıştır. Ancak, savaş süresince gerek cephelerde ve gerekse diplomatik alanda verdiği mücadeleler yeterli olmamıştır.

Bu çalışmada Almanya bloğunda yer alan Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı öncesinde ve savaş yıllarında takip ettiği dış politika, yani Türk dış politikası incelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Birinci Dünya Savaşı, Türk Dış Politikası, Şark Meselesi, İtilaf Devletleri, İttifak Devletleri, İttihat ve Terakki Fırkası

Abstract:
Many calls World War I and World War II also as imperial wars between imperialist Western Powers and exploited or "shared" countries that were in this case consisted of the Ottoman Empire and Turkish and Muslim lands. As a matter of fact, camps/blocs, established organizations, drawn borders in both pre-war and post war periods were aimed at sharing territories of the Ottoman and Muslim/Turkish lands.

The Western World were always in conflict and competition with the Turks and Muslims. Prior to the World War I, imperialist powers gained some victories and successes against the Ottoman Empire in Tripoli War (Turkish-Italian War), Balkan Wars. Following those successes, they saw World War I as an opportunity to reach their final goal. Under the leadership of England, they tried to expel the Turks from Anatolia. In pre-war period and during the war, Ottoman Empire tried to solve this problem through diplomatic ways. It tried to survive for itself and the whole Muslim World since its head was at the same time a caliph. When those diplomatic efforts proved to be fruitless, it decided to declare war on those powers. The leaders of the Committee of the Union and Progress believed that if the Ottoman Empire entered the war, it could take its lost lands back. They shaped their foreign policy around this thought and expectation, sought to establish alliances with different European powers. At the end, this power was Germany.

This study aims to give some information and analyze Ottoman foreign policy in both pre-war and Word War I years.

Keywords: World War I, Turkısh Foreign Policy, The Eastern Question, Entente States, Alliance States, Ittihat and Terakki Party