Afet ve acil durumlarda kriz ve risk iletişimi için sosyal medya etkili bir araç mıdır?
Is social media an effective tool for crisis and risk communication in disaster and emergency situations?
Yazar: NURETTİN TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. EROL OZAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Hizmetleri İletişim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Acil durum yönetimi = Emergency management ; Afet bilinci = Disaster awareness ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Kriz = Crisis ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık iletişimi = Health communication ; Sosyal medya = Social media ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışma, genel olarak sosyal medya ve özelde Facebook, Twitter ve Instagram platformlarında halkın kriz ve risk bilgilerini arama ve paylaşma eğilimini değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek sunmayı amaçlamıştır.
Gereç ve Yöntem: Türkiye'de Covid-19 pandemi krizinin ilk birkaç ayında çevrimiçi anket yöntemiyle 415 örnekten elde edilen nicel veriler üzerinde SPSS V26.0 ve SPSS AMOS 26 kullanılarak Açımlayıcı (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) yapılmıştır ( 17 Mart-03 Mayıs 2020). 
Bulgular: Bu çalışmada, halkın kriz ve risk bilgisi arama ve paylaşmada sosyal medya kullanım eğilimlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi için toplam varyansın % 76'sını açıklayan, öz değeri birden büyük olan 6 alt ölçekten oluşan 30 maddeli ve 5'li likert tipi "Kriz ve Risk Bilgisi Arama ve Paylaşmada Sosyal Medya Kullanım Eğilimi Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçek yüksek geçerlilik (KMO = 0,884) ve yüksek güvenilirliğe (Cronbach's α = .925) sahiptir. Ölçeğin her bir alt boyutunun güvenilirliği de yüksek (0,862 ile 0,923 arası) bulunmuştur.
Sonuçlar: Bu çalışma, halk sağlığını tehdit eden Covid-19 pandemisi gibi tehditlerin doğurduğu krizlerde halkın sosyal medyada kriz ve risk bilgisi arama ve paylaşma eğilimlerini ölçen geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmiştir.  Geliştirilen bu ölçek, sağlık kuruluşları ile acil durum yönetimi kurumlarının halka kriz ve risk bilgilerini iletmede sosyal medyanın etkin bir şekilde nasıl kullanılacağı, topluluk direnci oluşturmada, halkın desteğini kazanmada ve etkili takipçilerle etkileşime girme fırsatından yararlanmalarını sağlayacak önemli veriler ve değerlendirmeler sunacaktır.

Abstract:
Purpose: This study aimed to present a valid and reliable scale that can evaluate the tendency of the public to search and share crisis and risk information on social media in general and Facebook, Twitter and Instagram platforms in particular.
Materials and Methods: Explanatory (EFA) and Confirmatory Factor Analyzes (DFA) were conducted using SPSS V26.0 and SPSS AMOS 26 on the quantitative data obtained from 415 samples by online survey method in the first few months of the Covid-19 pandemic crisis in Turkey ( 17 March-03 May 2020) .
Results: In this study, a 30-item and 5-point Likert type consisting of 6 subscales with an eigenvalue greater than one, which explains 76% of the total variance, was developed to measure and evaluate the social media usage tendencies of the public in searching and sharing crisis and risk information. The scale has high validity (KMO = 0,884) and high reliability (Cronbach's α = 0,925). The reliability of each sub-dimension of the scale was also found to be high (between 0,862 and 0,923).
Conclusion: This study has developed a valid and reliable scale that measures the tendency of the public to seek and share crisis and risk information on social media in crises caused by threats such as the Covid-19 pandemic that threatens public health. This scale will provide important data and assessments that will enable healthcare organizations and emergency management agencies to use social media effectively to communicate crisis and risk information to the public, build community resilience, gain public support, and take advantage of the opportunity to interact with influential followers.