Aziz Mahmud Hüdayi Divanı'nda dini muhteva
The content exploration in Aziz Mahmud Hüdayi's Divan
Yazar: İKLİMA GENÇDOĞAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aziz Mahmud Hüdayi = Aziz Mahmud Hüdayi ; Celvetiye tarikatı = Celvetiye religions order ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Edebiyat = Literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf tarihi = History of mysticism ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Celveti tarikatı piri Aziz Mahmud Hüdâyî (1543-1628), tasavvuf tarihinin en müessir mutasavvıflarından biridir. Hüdâyî, tasavvuf tarihi açısından olduğu kadar edebiyat tarihimiz açısından da çok önemli bir yere sahiptir. Onun saygınlığı ve etkinliği, yazmış olduğu eserler ve üstün kişiliği sayesinde, kendisinden sonraki dönemlerde de hiç kaybolmadan devam etmiştir.Bu çalışmamızın temel amacı, edebiyatımıza önemli katkılar sağlamış olan Aziz Mahmud Hüdâyî'yi ve Dîvân'ındaki dini muhtevayı ele alarak edebiyat dünyasına tanıtmaktır.Bu temel amacın yanı sıra şairin yaşadığı dönem olan XVI-XVII. yüzyıllardaki kültürel ve edebî hayatı tanıtmak, Hüdâyî'nin beyitlerinde ifadesini bulan dînî-tasavvufî duygu ve düşüncelerin dönemin edebiyatına yansıması ve bu yüzyıl edebiyatına olan katkılarını araştırmak çalışmamızın önemli hedeflerindendir.Biz bu çalışmamızı gerçekleştirirken Mustafa Tatcı ve Musa Yıldız tarafından hazırlanan ?Divan-ı İlahiyat? adlı eseri ele aldık.?Aziz Mahmud Hüdâyî Dîvân'ında Muhteva İncelemesi? isimli bu çalışmamıza, Aziz Mahmud Hüdâyî'nin yaşadığı devrin özelliklerini; dönemin siyasî ve sosyal durumu ile kültürel ve edebî durumu açısından ele alarak başladık.Çalışmamızın birinci bölümünde, Aziz Mahmud Hüdâyî'nin hayatı, edebî ve ilmî şahsiyeti, tarikatı ve eserleri ile incelememize esas aldığımız Dîvân'ı hakkında bilgi vermeye çalıştık.Çalışmamızın ikinci bölümü ,?Aziz Mahmud Hüdâyî Dîvân'ında Din ve Tasavvuf? başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Dîvân'da kullanılan dinî ve tasavvufî kavramların açıklamasına yer verdik. Bu kavramların eserdeki kullanımını tespit ederek örneklendirmeye çalışırken, kavramların doğru anlaşılabilmesi için, dilbilim ve dinî ilimlerin imkânlarından yaralandık.

Abstract:
The patriarch of Jelveti order Aziz Mahmud Hudayi (1543-1628) was one of the most effective sufies of mysticizm history. His place in the history of our literature is also important as in the history of mysticizm. His respectability and activity had lived and continued after his period without disappearance through the Works written by him and owing to his superior identity.İn our research we aimed to introduce the religious contents of Aziz Mahmud Hudayi, who supplied important additions to our literature and his Divan, to the world of literature.We also would like to introduce the cultural and literary life of XVI-XVII centuries in which the poet lived. And so we?d like to research the religious-mystic emotion and thinkings which are realized in Hudayi?s structures. And finally we?d like to learn the reflection of these thinkings which affected in the literature of that period and in the literature of present time. These all are main goals of our research.İn the period of realizing our research we used the Work named ?Divan-ı İlahiyat? which prepared by Mustafa Tatji and Musa Yildiz.We began our research named ?The Content Exploration in Aziz Mahmud Hudayi?s Divan? including tales like importance of the period in which Aziz Mahmud Hudayi lived; and also political-social and cultural-literary positions.İn the first part of the research we introduced Aziz Mahmut Hudayi?s life, his literary and scientific identity, religious order. We also introduced his Divan which we researched using Hudayi?s other Works.The second part of the research is named as ?The Religion and Mysticism in Aziz Mahmut Hudayi?s Divan.? We explained the religious and mystic termins in the second part. We used the science of linguistics and religion to assign and exemplify the using of these termins in the Divan, as our aim was to explain right meanings of them.