Çevre yönetim muhasebesi kapsamında atık raporlama yaklaşımı: Malzeme akış maliyet muhasebesinin farklı sektörler açısından incelenmesi
Waste reporting in the context of environmental management accounting: Analysis of material flow cost accounting in different sectors
Yazar: EMRE BETÜL OLGUN
Danışman: PROF. DR. HAYRETTİN USUL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Atıklar = Wastes ; Kayıp-atık maliyetleri = Loss-waste costs ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Malzeme akış sistemi = Material flow system ; Muhasebe = Accounting ; Raporlama = Reporting ; Sıfır atık = Zero waste ; Çevre muhasebesi = Environmental accounting ; Çevre yönetimi = Environmental management

Özet:
MAMM, çevre yönetim muhasebesinin bir aracı olup üretim süreçlerinde ortaya çıkan atıkların miktarsal ve parasal takibini öngörmektedir. Atıkların miktarsal olarak raporlanması, çevresel etkilerinin vurgulanması açısından önem arz ederken, atıkların maliyetinin hesaplanması ise atık üretiminin üretici şirketlere yarattığı maliyeti ortaya koyması açısından önem arz etmektedir. Tez çalışmasında MAMM, farklı maliyet sistemlerini uygulayan iki şirket nezdinde uygulanmıştır. İlk uygulama, toz boya üretimi ile iştigal eden ve sipariş maliyet sistemini uygulayan bir şirket nezdinde, ikinci uygulama ise ayçiçek yağı üretimi ile iştigal eden ve safha maliyet sistemini uygulayan bir şirket nezdinde gerçekleştirilmiştir. MAMM, her iki şirkette de etkin bir şekilde uygulanmış, atıkların maliyetini, atıkların geri dönüştürülmesi nedeniyle katlanılan ek maliyetleri  ve tasarruf potansiyelini ortaya çıkarmıştır. Üretim sürecinde ortaya çıkan yan ürünlerin ürün veya atık olarak raporlanması hakkında ISO 14051 standardında bir belirleme yapılmamış olup tez çalışmasına konu ikinci örnek olayda ortaya çıkan küspe ürün olarak, diğer yan ürünler ise atık olarak raporlanmıştır. Ancak küspe benzeri çıktıların toplam girdilere oranı fazla olduğundan bu tür çıktıların ürün ve atık olarak raporlanmasının kendine has sakıncaları olduğu belirlenmiştir. Maliyet sistemleri açısından yapılan değerlendirmede, sipariş maliyet sisteminin malzeme ve diğer kaynak kullanımını direkt olarak takip edebilme özelliği sayesinde MAMM'nin sipariş maliyet sisteminde dönem içerisinde dinamik olarak uygulanabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Material Flow Cost Accounting is a environmental management accounting tool tracing material wastes in monetary and physical units. While reporting of wastes in physical units is important to emphasize environmental impacts, it is equally important to report wastes in monetary units to assess the real cost of these outputs. The study adopted an exploratory multiple case study approach in two companies with two different cost accounting systems. The first case study was applied in a company manufacturing powder paint and using job costing system while the other one was applied in a company manufacturing sunflower oil and using process costing system. MFCA, has been found to provide efficient results in both of the case studies especially in terms of identification of costs of wastes and recycling also potential cost savings. There is no specific requirement in ISO 14051 about assessing of by products as wastes of products. In the second case study, sunflower cakes are regarded as products while other by products are regarded as wastes. Since the ratio of by products like sunflower cakes to inputs are considerable high, it brings some specific problems to report these by products either as waste or product. Due to the unique feature of job costing system which has the ability to trace material and other resources by jobs, MFCA can be used dynamically during production period to determine the costs of wastes by jobs.