Gaziantep'te (Türkiye) trafik kökenli ağır metal kirleticilerinin bazı toprak enzim aktiviteleri üzerine etkileri
Effects of heavy metal contaminants of traffic origin on some soil enzyme activities in Gaziantep (Türkiye)
Yazar: MUSTAFA DEMİR
Danışman: PROF. DR. ERDİHAN TUNÇ ; PROF. DR. SÖREN THIELE-BRUHN
Gaziantep Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Gaziantep = Gaziantep

Özet:
Bu çalışmada trafik kaynaklı potansiyel toksik elementlerin (PTE) toprakların mikrobiyal ve enzimatik aktiviteleri üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç için yol kenarlarındaki karışık antepfıstığı (Pistacia vera L.) ve zeytin (Olea europaea L.) bahçelerinden 80 toprak örneği toplanmış ve  örneklerin seçili genel özellikleri, besin elementleri, PTE içerikleri ile toprak mikrobiyal ve enzimatik aktivitesine ait içerikleri analiz edilmiştir. PTE kaynakları, çoklu istatistiksel yöntemlerle belirlenmiş, kirlilik düzeyleri ekolojik ve çevresel indekslere göre değerlendirilmiştir. PTE bolluğunun Fe>Mn>Ni>Cr>Zn>Pb>Cu>Co>Cd olduğu bulunmuştur. Toprakların %53,13'ünün Ni, %15,63'ünün ise Cr içerikleri bakımından yasal sınırları aştığı belirlenmiştir. Çoklu istatistiksel analiz sonuçlarına göre Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni ve Pb'nin litojenik, Cd ve Zn'nin ise antropojenik kökenli olduğunu saptanmıştır. Toprakların, Ni ve Pb bakımından orta, Cd ve Cr bakımından ise düşük düzeyde kirlendikleri ve toprakların tarımsal üretim açısından veriminin düştüğü bulunmuştur. ALP üzerine inorganik ve organik gübreleme sonucu zenginleştiği belirlenen Cd'nin olumsuz, Zn'nin ise olumlu ve litojenik PTE'lerin ise ASP ve ÜRA üzerine olumsuz, KAT, ALP, BSR ve C/N üzerine ise olumlu etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Taşıt trafiğinin oluşturduğu emisyonların mikrobiyal ve enzimatik aktiviteler üzerine önemli düzeyde etkisi olmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study aims to investigate the impact of potentially toxic elements (PTEs) originating from traffic on the microbial and enzymatic activities of soils. For this purpose, 80 soil samples were collected from mixed pistachio (Pistacia vera L.) and olive (Olea europaea L.) orchards along roadsides and selected general properties, nutritional elements, PTE contents and soil microbial and enzymatic activities of the samples were analyzed. The sources of PTEs were determined using multiple statistical methods, and pollution levels were evaluated according to ecological and environmental indices. It was found that the abundance of PTEs was in the order of Fe>Mn>Ni>Cr>Zn>Pb>Cu>Co>Cd. It has been determined that 53.13% of the soils exceeded legal limits for Ni and 15.63% for Cr. Based on the results of multiple statistical analyses, it was identified that Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni, and Pb are lithogenic, whereas Cd and Zn are anthropogenic origin. The soil fertility in terms of agricultural productivity was found to have decreased due to moderate levels of Ni and Pb pollution and light levels of Cd and Cr pollution. It has been determined that Cd, one of the PTEs determined to be enriched because of inorganic and organic fertilization, has a negative effect on ALP, while Zn has a positive effect. Also, lithogenic PTEs were found to have a negative effect on ASP and URA, but a positive effect on CAT, ALP, BSR and C/N. The study concluded that vehicle traffic emissions did not significantly impact microbial and enzymatic activities.