Türk flüt eserlerinin müzikal özellikleri ve icra teknikleri açısından incelenmesi
Examination of Turkish flute works in terms of musical features and performance techniques
Yazar: ÜMRAN EZGİ ÖZYÖRÜK
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ŞENGÜL
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Ana Bilim Dalı / Müzik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Cumhuriyet dönemi politikalarının hızla yayılması sanat alanına da yansımıştır. Atatürk'ün talimatıyla sanat alanındaki yetenekli Türk gençleri Avrupa'ya gönderilmiştir. Müzik alanında da Türk Beşleri olarak anılan yetenekli Türk gençleri aldıkları eğitim gereği Batı stili formlarını kullanarak opera-bale, orkestra, birçok enstrüman için eserler bestelemişlerdir. Bestelenen eser türleri arasında yer alan büyük formlu Türk flüt eserleri bir batı çalgısı olan flütün hem batı formlarını hem de folklorik öğeleri içermesi sebebiyle Türk müziğinde önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu nedenle bu araştırmada, uzman görüşü doğrultusunda seçilen üç büyük formlu (sonat ve konçerto) Türk flüt eserini müzikal özellikleri olan form yapısı, tonalitesi, temposu, ölçü birimleri, nüans terimleri, ifade terimleri, ölçü sayısı, sus sayısı ile icra tekniklerinden dil/artikülasyon ve parmak/ajilite açısından ve bu üç eserin kendi aralarında karşılaştırılarak ortak ve farklı yönlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırma, karma yöntemler kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda yakınsak karma modelinin veri dönüştürme türünden, nitel boyutunda ise örnek durum (a sample case study) çalışmasından faydalanılmıştır. Araştırmada nicel boyutta flüt öğretim elemanları ve sanatçılara gönderilen anket formu ile üç bestecinin eserleri belirlenmiştir. Anket formu 61 flüt öğretim elemanına ve otuz 30 flüt sanatçısına gönderilmiştir. Bu anket formuna 33 flüt öğretim elemanı ve 9 flüt sanatçısı yanıt vermiştir. Flüt öğretim elemanları ve flüt sanatçılarının tercih ettikleri eserler ise birinci sırada Ekrem Zeki Ün' ün bestelediği "Flüt ve Piyano için Sonat", ikinci sırada Necil Kazım Akses'in bestelediği "Flüt Sonatı" ve üçüncü sırada Mesruh Savaş'ın bestelediği "Flüt Konçertosu Smyrna; Efsane ve Gerçek" eserleridir. Çalışmada nicel boyuttaki veriler betimsel istatistik yoluyla yüzde ve frekanslar alınarak çözümlenmiştir Çalışmanın nitel boyutunda ise eserlere yönelik notalar üzerinden dökümanlar ile veriler toplanmıştır Eserlerin icra teknikleri analizlerinde, eserlerin ortak ya da farklı yönlerinin karşılaştırılmasında, nicel boyutta frekans değerleri alınmıştır. Nitel boyutta ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Eserlerin müzikal analizleri yapılırken icra teknikleri ve müzikal özelliklerine yönelik temalar ve bu temaların karşılaştırılması tablolar halinde sunulup, içerik analizleri yapılmıştır. İncelenen üç eserden elde edilen bulgular doğrultusunda müzikal özellikler açısından atonalite, modal ve makamsal dizi kullanımı ve ritmik unsurların sürekli değişiminin ortak olduğu tespit edilmiştir. İcra teknikleri açısından ise dil/artikülasyon tekniklerinden legato, accent, staccato tekniklerinin, parmak/ajilite tekniklerinden ise en çok triole, çarpma, trill ve kromatik dizi tekniklerinin kullanıldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The rapidly spreading Republican-era policies also had an impact on the arts. Upon Atatürk's orders, talented Turkish youth in the arts were sent to Europe. The Turkish Five, a group of gifted young musicians from Türkiye, created compositions for opera, ballet, orchestra, and various instruments. They incorporated Western-style structures into their works, influenced by their formal training. Among the types of works composed, Turkish flute compositions have an important place in Turkish music due to both the Western forms of the flute and the folkloric elements they contain. This study aims to compare three Turkish flute compositions (sonata and concerto) chosen by expert opinion in terms of their musical characteristics, such as form structure, tonality, tempo, meter units, nuance terms, expression terms, number of measures, number of taces, and performance techniques such as language/articulation and fingering/agility, to reveal the common and different aspects of the three compositions. The study was conducted using mixed methods. The data transformation method known as the convergent mixed model was employed in the quantitative aspect of the study, while a sample case study was used in the qualitative aspect. Three composers were identified in the study's quantitative dimension through a questionnaire distributed to flute educators and artists. The questionnaire was sent to sixty-one flute teachers and thirty flute players. Thirty-three flute instructors and nine flautists answered this questionnaire. The compositions selected by flute instructors and flautists are as follows: "Sonata for Flute and Piano" composed by Ekrem Zeki Ün in first place, "Flute Sonata" composed by Necil Kazım Akses in second place, and "Flute Concerto Smyrna; Myth and Reality" composed by Mesruh Savaş in third place. The quantitative data in the study were analyzed through descriptive statistics using percentages and frequencies. The qualitative dimension of the study involved the collection of documents and data on the sheet music for the compositions. The frequency values were obtained in the quantitative dimension during the analysis of performance techniques in compositions and the comparison of common or distinct characteristics of the compositions. The qualitative dimension was analyzed by content analysis. During the musical analysis, the themes of performance approaches and musical qualities were examined and compared. This information was then organized and displayed in tables, and a content analysis was conducted. The themes and comparisons of these themes regarding the performance techniques and musical characteristics during the musical analysis of the compositions were presented in tables, and content analysis was performed. Regarding performance approaches, the study revealed that legato, emphasis, and staccato techniques were employed as part of the language/articulation techniques. Additionally, the fingering and agility techniques predominantly involved the usage of triole, multiplication, trill, and chromatic scale techniques.