Taşıyıcının ve taşıma işleri komisyoncusunun hapis hakkı
The lien rights of the carrier and the freight forwarder
Yazar: KANAT ONUR ATAÇ
Danışman: PROF. DR. MERTOL CAN
Çankaya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Eşya taşıma = Goods transportation ; Hapis hakkı = Right of lien ; Karayolu taşımacılığı = Highway transportation ; Komisyonculuk = Commussion ; Taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi = Freight forwarding contract ; Taşıyıcı firma = Transporter company ; Taşıyıcılar = Conveyors ; Ticaret hukuku = Commercial law ; Türk Ticaret Kanunu = Turkish Commercial Code

Özet:
Karayoluyla eşya taşımalarında taşıyıcı ve taşıma işleri komisyoncusuna, gönderenle âkdettikleri sözleşmelerden doğan bütün alacakları için taşımaya konu yük üzerinde ayni teminat sağlayacak şekilde hapis hakkı tanınmıştır.  Taşıyıcının ve taşıma işleri komisyoncusunun hapis hakları genel manada TMK m. 950-953 hükümlerine yapılan atıfla düzenlenmiştir.  Yapılan bu atıf, taşıma hukukun kendine has nitelikleri dolayısıyla taşıyıcının ve taşıma işleri komisyoncusunun hapis haklarına birebir ve doğrudan uygulanamaz.  Bu durum özellikle; taşıyıcı bakımından, gönderilenin, gönderenden farklı olduğu durumlarda onun teslim talebinde bulunması halinde, komisyoncu bakımından ise taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinin ifa şekline göre çeşitli ihtimallerin ortaya çıkması nedeni ile dikkatle ele alınmalıdır.  
Kanun Koyucu, taşıyıcı ve taşıma işleri komisyoncusunun yük üzerindeki hapis haklarını düzenlerken sadece TMK'ya yapılan atıfla yetinmemiş, TTK'da bunlarla ilgili ayrıca kanun hükümleri de sevk etmiştir.  Bu hükümlerin bazıları, taşıyıcının ve taşıma işleri komisyoncusunun hapis haklarının uygulanmasında önemi haiz olmakla birlikte bazıları gereksiz tekrar ya da uygulamada yanlış anlaşılmalara yol açabilecek niteliktedir.
TTK'da sevk edilen hükümlerle mehaz Alman Ticaret Kanununda sevk edilmiş hükümler karşılaştırıldıklarında ise önemli farklılıklar ortaya çıkmaktadır.  Taşıyıcı bakımından ve taşıyıcının hak ve yükümlülüklerine sahip olduğu durumlarda taşıma işleri komisyoncusu bakımından ticari hapis hakkının söz konusu olması ya da teslimden sonra gerekli şartların varlığında üç gün süresince hapis hakkının devam etmesi yönündeki mehaz hükümlerin TTK'ya alınmamış olması gibi nedenlerle ortaya çıkan bu farklılıklar, ayni teminat olarak taşımayı üstlenen kişilere bahşedilen hapis hakkının etkisini azaltmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Hapis hakkı, taşıyıcı, taşıma işleri komisyoncusu, Eşya taşıma sözleşmesi, taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi.

Abstract:
In the carriage of goods by road the carrier and the freight forwarder are given the lien rights for all their receivables arising from the relevant contracts in a way to provide real security on the cargo subject to the carriage.  In general terms, the lien rights of the carrier and the freight forwarder are regulated with references to the Turkish Civil Code provisions of 950-953.  Whereas, the references cannot be applied directly to the lien rights of the carrier and the freight forwarder due to the unique characteristics of the transport law.  This evaluation is especially true for the carrier in case of delivery request of goods cargo made by consignee is different from sender and for the freight forwarder because of the fact that there are different forms of performance of the freight forwarding contract.  
While the regulating the lien rights of the carrier and the freight forwarder, Law-maker has also issued provisions related with the lien rights of the carrier and the freight forwarder in the Turkish Commercial Code.  While some of these provisions are important in the applications of the lien rights, some of them may lead to unnecessary duplication or misunderstanding in practice.
When the provisions of the Turkish Commercial Code and the provisions of the German Commercial Code which is a source regulation can be seen significant differences.  

Keywords: Lien right, the carrier, the freight forwarder, carriage of goods by road contract, freight forwarding contract.