Şer'iyye Sicilleri'ne göre Ayıntab'da kölelik (1531-1700)
Slavery in Ayıntab according to Sheria Records (1531-1700)
Yazar: MELAHAT ARIKAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇELİKDEMİR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Cariyeler = Bondwomans ; Gaziantep = Gaziantep ; Gaziantep Üniversitesi = Gaziantep University ; Kölelik = Slavery ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlılar = Ottomans ; İslam ceza hukuku = Islamic criminal law ; İslam hukukçuları = Islamic lawers ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Köle, hürriyetinden yoksun, sahibinin tasarrufu altında olan kimsedir. Hukuken sahibinin malı kabul edilen köleler, çeşitli muamelelere tabi tutulmuş, buna kölelik adı verilmiştir. Tarihin ilk devirlerinden itibaren ortaya çıkan ve tüm toplumlarda görülen kölelik, sosyal ve ekonomik hayatın önemli ve vazgeçilemez bir parçası olmuş ve bir müessese haline gelmiştir. Kölelik, diğer toplumlarda olduğu gibi Osmanlı Devleti'nde de kabul görmüş ve kurumsallaşarak devam etmiştir. İstanbul, Bursa ve Edirne gibi baş şehirler başta olmak üzere devletin birçok şehrinde köleler toplumsal düzenin bir parçası olmuştur. Bu şehirlerden biri de Ayıntâb şehridir.  Önemli ticaret yollarının geçiş güzergâhında bulunan Ayıntâb'da köle varlığı mahkeme kayıtları olan Şer'iyye Sicilleri'nde görülmektedir. Şer'iyye Sicilleri'nde mevcut köle ve cariyeler ile ilgili doğrudan ve dolaylı tüm dava örnekleri ve terekelerden elde edilen verilere göre,  16. ve 17. yüzyıllarda Ayıntâb toplumunda ekonomik gücü olan herkesin köle ve cariyeye sahip olduğu görülmektedir. Halkın gündelik hayatında kullandığı bu köle ve cariyeler,  azad edilmeleri yanısıra, alım-satım, miras, hibe, firar ve adli vakalara konu olmuşlardır.  Etnik köken bakımından da çeşitli arz eden köleler, özellikle azad edildikten sonra, Ayıntâb'ın toplumunun bir parçası olarak sosyal ve ekonomik hayatta aktif rol oynamışlardır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Ayıntâb, Şer'iyye Sicili, Köle, Kölelik

Abstract:
A slave is someone who is deprived of freedom and is under the control of her owner. Slaves, who were legally considered the property of their owners, were subjected to various treatments, and this was called slavery. Slavery, which has emerged since the early ages of history and is seen in all societies, has become an important and indispensable part of social and economic life and has become an institution. Slavery was accepted and continued to become institutionalized in the Ottoman Empire, as in other societies. Slaves became a part of the social order in many cities of the state, especially in the capital cities such as Istanbul, Bursa and Edirne. One of these cities is the city of Ayıntab. The existence of slaves in Ayıntab, which is located on the transit route of important trade routes, is seen in the Şer'iyye Registries, which are court records. According to the data obtained from all direct and indirect case examples and inheritances regarding slaves and concubines in the Sharia Registers, it is seen that everyone with economic power in the Ayıntab society in the 16th and 17th centuries owned slaves and concubines. These slaves and concubines, who were used by the people in their daily lives, were the subject of buying and selling, inheritance, grant, escape and judicial cases, in addition to their emancipation. Slaves, who were also diverse in terms of ethnic origin, played an active role in social and economic life as a part of Ayıntab's society, especially after they were emancipated.

Key Words: Ottoman, Ayıntâb, Sheria Registry, Slave, Slavery