Tahran'da II. pehlevi döneminde modernleşme ve mimarlık ortamı: Toplu konut yapıları
Modernization in Tehran in the II. pahlavi period and architectural environment: mass housing structures
Yazar: MINA MEMARI
Danışman: PROF. DR. ADİLE NURAY BAYRAKTAR
Başkent Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Modernleşmenin İran'da etkisi, çok farklı alanlarda farklı şekillerde gerçekleşmiştir. Siyaset, ekonomi, din, kültür, sanat ve mimarlıkta kendine has özellikleriyle ortaya çıkan modernleşme İran'da Kaçar döneminden (1789-1925) başlatılmaktadır. Bu dönemde İran'ın Avrupa ile ilişkisi İranlıları Batı resim ve süslemelerine aşina hale getirmiştir. Kaçar döneminin ardından kurulan ulusal devlet I. Pehlevi dönemine (1925-1941) karşılık gelmektedir. I.Pehlevi, İran toplumunun farklı katmanlarında ve ülkenin çeşitli bölgelerinde modernleşmenin gelişmesinde önemli bir role sahiptir. I. Pehlevi döneminin ardından başlayan II. Pehlevi döneminde (1941-1979) İran toplumunda ortaya çıkan  sosyal ve kültürel değişimin yanı sıra, gündelik hayatın belirleyici aktörlerinden olan mimarlık alanında da büyük değişimler yaşanmıştır. Dönemde Batılı mimarlar modern yapılar tasarlamak üzere İran'a davet edilmiş ve yeniden inşa planları büyük bir hızla hayata geçirilmiştir. Birçok şehrin geleneksel dokusu önemli ölçüde değişmiş, ve yeni yapı tipolojileri ortaya çıkmıştır. Bu dönemde çelik, çimento ve cam gibi yeni yapı malzemelerinin kullanıldığı görülmektedir. Başkent Tahran bu değişimden her anlamda yoğun biçimde etkilenen bir kenttir. Dönemde kentte modernleşmenin etkisi önce kamu yapılarda, ardından sivil mimarlık yapılarında ve dini yapılarda kendini göstermiştir. İnşa edilen bu yapıların yanı sıra dönemde ilk kez Tahran'da toplu konut projelerinin hayata geçirildiği görülmektedir. Toplu konut projeleri önce Tahran'ın kuzeyinde, ardından şehrin diğer bölgelerinde gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada II. Pehlevi döneminde Tahran`da inşa edilen modern dönem kamu yapıları, sivil mimarlık yapıları (müstakil konutlar, çok katlı konutlar, toplu konut yapıları, kültür ve sanat yapıları, eğitim yapıları) ve dini yapılar incelenmiş, özellikle toplu konut yapıları üzerinde durularak üç toplu konut yerleşimine (ASP Kuleleri, Eskan Kuleleri, Ekbatan Kompleksi) odaklanılmıştır.

Abstract:
The effect of modernization in Iran has taken place in different ways in many different fields. The modernization that emerged with its unique features in politics, economy, religion, culture, art and architecture started in Iran from the Qajar period (1789-1925). During this period, Iran's relationship with Europe made Iranians familiar with Western paintings and ornaments. The national state established after the Qajar period corresponds to the I. Pahlavi period (1925-1941). Pahlavi I has a important role in the development of modernization in different layers of Iranian society and in various regions of the country. After the I. Pahlavi period, II. During the Pahlavi period (1941-1979), in addition to the social and cultural change that emerged in Iranian society, there were also great changes in the field of architecture, which is one of the decisive actors of daily life. In the period, Western architects were invited to Iran to design modern structures and reconstruction plans were implemented with great speed. The traditional fabric of many cities has changed significantly, and new building typologies have emerged. It is seen that new building materials such as steel, cement and glass were used in this period. The capital Tehran is a city that has been heavily affected by this change in every sense. In the period, the effect of modernization in the city first appeared in public buildings, then in civil architectural structures and religious buildings. In addition to these buildings, it is seen that mass housing projects were implemented in Tehran for the first time in the period. Mass housing projects were carried out first in the north of Tehran, then in other parts of the city. In this study, the modern period public buildings, civil architectural structures (detached houses, multi-storey houses, mass housing structures, cultural and artistic structures, educational buildings) and religious buildings built in Tehran during the II. Pahlavi period were examined, and three mass housing settlements were identified, with particular emphasis on mass housing structures. (ASP Towers, Eskan Towers, Ekbatan Complex).