Mevlevi ayini besteciliğinde hoca-talebe etkileşimi: Dede Efendi, Zekâi Dede, Ahmed Irsoy örneği
Composition of the Mevlevi ayin interaction with the teacher-student: Example of Dede Efendi, Zekai Dede, Ahmed Irsoy
Yazar: ÖMER FARUK BAYRAKCI
Danışman: PROF. DR. AHMET HAKKI TURABİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bestekarlar = Composers ; Besteler = Compositions ; Dini müzik = Religious music ; Dini tören = Ritual ; Irsoy, Ahmet = Irsoy, Ahmet ; Mevlevi ayini = Mevlevi ceremony ; Mevlevilik = Mawlawiyya ; Tekke musikisi = Tekke music ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Zekai Dede Efendi = Zekai Dede Efendi

Özet:
Bu çalışmada Türk Mûsikîsi'nde temel öğretim yöntemi olan meşk sistemi ile hoca-talebe etkileşiminin Mevlevi Ayini formu özelinde etkisi üzerine genel bir sonuç elde etmek amaçlanmıştır. Bestelenmiş tüm Mevlevi Ayinleri bu araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Örneklem grubu ise Dede Efendi, Zekâi Dede ve Ahmed Irsoy'un Mevlevi Ayinleri'nden oluşmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerine göre yapılandırılmış bu çalışma tekli durum çalışması çerçevesinde desenlenmiş ve teorik çerçevenin oluşturulması bağlamında kitap, tez, dergi, makale ve benzeri kaynaklarla veri toplama tekniklerinden yararlanılmıştır.
Çalışmada Mevlevi Ayini formu, Dede Efendi, Zekâi Dede ve Ahmed Irsoy'un yaşamı hakkında bilgi verildikten sonra Dede Efendi'nin Şevkutarâb, Sabâ, Nevâ, Bestenigâr, Sabâ- Bûselik, Hüzzâm ve Ferahfezâ Mevlevi Ayinleri, Zekâi Dede'nin Sûzidil, Mâye, Isfahan, Sûzinâk ve Sabâ-Zemzeme Mevlevi Ayinleri, Ahmed Irsoy'un Bayâtibûselik ve Müstear Mevlevi Ayinleri ile makamsal, güfte ve usûl-vezin, güfte ve form anlayışı başlıkları altında karşılaştırılarak benzerlikler tespit edilmiş, böylece Türk Mûsikîsi'nde hoca-talebe etkileşiminin Mevlevi Ayini besteciliğindeki etkisi ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Tespit edilen benzer kullanımlar notalar üzerinde gösterilmiş ayrıca bu çalışma için Dede Efendi, Zekâi Dede ve Ahmed Irsoy'un Mevlevi Ayinleri yeniden notaya alınarak tez çalışmamıza eklenmiştir.

Abstract:
In this study, it is aimed to obtain a general result on the effect of the mesk system, which is the basic teaching method in Turkish Music, and the teacher-student interaction on the Mevlevi Ayin form. All composed Mevlevi Ayins constitute the universe of this research. The sample group consists of the Mevlevi Ayins of Dede Efendi, Zekai Dede and Ahmed Irsoy. This study, which was structured according to qualitative research methods, was designed within the framework of a single case study and data collection techniques were used with books, theses, journals, articles and similar sources in the context of forming the theoretical framework.
In the study, after giving information about the Mevlevi Ayin form, the life of Dede Efendi, Zekai Dede and Ahmed Irsoy, Dede Efendi's Şevkutarâb, Sabâ, Nevâ, Bestenigâr, Sabâ- Bûselik, Hüzzâm and Ferahfezâ Mevlevi Ayins, Zekâi Dede's Sûzidil, Mâye, Isfahan, Sûzinâk and Sabâ-Zemzeme Mevlevi Ayins were compared with Ahmed Irsoy's Bayâtibûselik and Müstear Mevlevi Ayins under the titles of maqam, lyrics and usûl-prose, lyrics and form understanding, and similarities were determined. effect has been attempted. Similar usages detected are shown on the notes, and for this study Mevlevi Ayins of Dede Efendi, Zekai Dede and Ahmed Irsoy were re-noted and added to our thesis study.