Pilot akran destek programının etkisinin artırılmasına yönelik niteliksel bir araştırma
An investigation in relation to the exploration of pilot peer support programs' effectiveness
Yazar: AHMET ARINÇ SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. PINAR ÜNSAL
İstanbul Üniversitesi / Havacılık Psikolojisi Araştırmaları Enstitüsü / Havacılık Psikolojisi Ana Bilim Dalı (Disiplinlerarası)
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Sivil havacılık = Civil aviation

Özet:
Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), 2018 yılında aldığı bir kararla tüm ticari hava yollarının Akran Destek Programları yürütmesine karar vermiştir.  Bu programların amacı, pilotların gizlilik esası içinde lisanslarını kaybetme korkusu olmadan meslektaşlarından psikososyal destek almalarını sağlamaktır. Programlar 2019 yılından itibaren de Türkiye'de uygulamaya girmiştir.  Bu araştırmada Pilot Akran Destek Programları'nın etkililiğinde rol oynayabilecek çeşitli faktörlerin nitel araştırma yöntemiyle incelenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla akran destek programlarının başlangıcından itibaren programda destekleyici akran olarak yer almayı kabul etmiş ve en az bir pilota destek vermiş 13 pilot katılımcıyla çevrimiçi derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde eğitimli akranlara sosyodemografik soruların yanı sıra 12 soru sorulmuş ve cevaplar kayıt altına alınmıştır. Pilot akran destek programının zayıf yönleri, pilotun programa güvenle başvurma olasılığı, pilot akran destek programı gelişim önerileri, akran seçimleri, akranların karşılaştığı zorluklar, akranların zorluklarla baş etmesine yardımcı olan faktörleri kapsayan sorular sorulmuştur. Bu sorular akranları desteklerken akranların yaşadığı ortak zorlukları keşfetmek (örn. geliştirmeleri gereken becerileri, öğrenmeleri gereken konular, programın etkinliğini artıracak koşullar) ve bu programların etkinliğini artırmak için bazı öneriler almak için özel olarak tasarlanmıştır. Veri toplama işleminin tamamlanmasının ardından içerik analizi yapılmış ve bu programların iyileştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Araştırmada programın pilotlara yeterince tanıtılmaması, gizlilik sorunu, organizasyonel sorunlar ve çeşitli toplumsal etkiler gibi problemlerin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, sisteme güvenin sağlanması, programın faydalı olabileceğini görmek, program tanıtımı ve sistem yapılanmasıyla ilgili düzenlemelerin etkili faktörler olduğu belirlenmiştir. Araştırmada program tanıtımın yapılması, eğitimin kaliteli olması, akrana ulaşılabilir olması, yönetimsel etkinlik gibi önerilerin ön plana çıktığı görülmektedir. Elde edilen bulgular kapsamında vaka incelemelerinin, rol oynama gibi pratik kısmın eğitim programında artırılması önerisinin dikkat çektiği görülmektedir. Ayrıca eğitimde süreklilik, eğitimin sürelerinin arttırılması ve eğitimde içerik dengesinin sağlanması gibi önerilerde ön plana çıkmaktadır.

Abstract:
The European Aviation Safety Agency (EASA) decided to run Peer Support Programs for all commercial airlines. With this decision, which was included in the "(EU) 2020/1042" regulations of EASA in July 2018, it was recommended that commercial airlines should make a pilot peer support program available for their pilots. The purpose of these programs is to enable pilots to seek psychosocial support from their colleagues without fear of losing their license. Pilot peer support programs have been carried out by various organizations in Turkey since 2019. The present research is a qualitative study being carried out with trained peers who have agreed to take part in the program. The aim of this research is to explore the various factors that might affect the effectiveness of Pilot Peer Support Programs. For this purpose, online in-depth interviews were conducted with 13 pilots who had given support to at least one pilot before.   In these interviews, 12 questions were being asked to trained peers and the answers were recorded. These questions are specifically designed to explore the common difficulties the peers experience (e.g., the skills they need to improve, the topics they need to learn, the conditions that might improve the effectiveness of the program) while supporting peers and to obtain some recommendations to improve the effectiveness of these programs. After the data collection was completed, content analysis was conducted and suggestions for improving these programs were presented. In the research, it was determined that problems such as inadequate promotion of the program to pilots, confidentiality issues, organizational problems and various social effects came to the fore. According to the research findings, it has been determined that ensuring trust in the system, seeing that the program can be useful, regulations regarding program promotion and system structuring are effective factors. In the research, it is seen that suggestions such as promoting the program, quality of education, accessibility to peers, and administrative effectiveness come to the fore. Within the scope of the findings, it is seen that the recommendation to increase the case studies, role playing and practical part in the training program attracts attention. In addition, issues such as continuity in education, increasing the duration of education and ensuring content balance in education come to the fore.