Ortaöğretim fizik, kimya ve biyoloji dersleri resmi öğretim programlarının bilimsel okuryazarlık boyutları açısından incelenmesi
Assessment of high school physics, chemistry, biology curricula in terms of scientific literacy themes
Yazar: ESENGÜL KANTEKİN
Danışman: PROF. DR. OSMAN SERHAT İREZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biyoloji dersi = Biology lesson ; Biyoloji öğretimi = Biology teaching ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Fizik dersi = Physics lesson ; Fizik öğretimi = Physics teaching ; Kimya dersi = Chemistry lesson ; Kimya öğretimi = Chemistry teaching ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu araştırmada, ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. sınıf fizik, kimya ve biyoloji dersi öğretim programları bilimsel okuryazarlık temaları açısından incelenerek bu temaların öğretim programlarında ne oranda yer verildiğini belirlemek amaçlanmıştır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği bu çalışmada doküman analizi metodu kullanılmıştır.
Araştırmanın örneklemi; 2017-2018 eğitim öğretim yılında resmi okullarda uygulamaya konulan fizik, kimya ve biyoloji dersi öğretim programları ile sınırlıdır. Chiapetta, Sethna ve Fillman'ın (1991; 1993; 2004) geliştirdiği bilimsel okuryazarlık temalarının yer aldığı teorik çerçeve kullanılarak öğretim programları ayrı ayrı analiz edilmiş kazanım ve kazanım açıklamalarının; ders, ünite ve sınıf bazında temaları bulundurma yüzdeleri hesaplanmış ve  bu oranlar karşılaştırılmıştır.
Araştırma sonucunda 9, 10, 11 ve 12. sınıf fizik dersi öğretim programı bilimsel okuryazarlık temalarını bulundurma oranları kıyaslandığında Bilgi birikimi olarak bilim teması %46, Bilimin araştırma doğası %44, Düşünmenin bir yolu olarak bilim teması ile Bilim-teknoloji-toplum etkileşimi temasına %5 oranında yer verilmiştir. Kimya öğretim programında Bilgi birikimi olarak bilim %56, Bilimin araştırma doğası temasına %31, Düşünmenin bir yolu olarak bilim %3 ve Bilim-teknoloji-toplum etkileşimi temasına ise %10 oranında yer verilmiştir. Biyoloji dersi öğretim programında ise %53 Bilgi birikimi olarak bilim, %29 oranında Bilimin araştırma doğası, Düşünmenin bir yolu olarak bilim temasına %8 ve Bilim-teknoloji,toplum etkileşimi temasına ise %9 oranında yer verilmiştir. Bu oranlardan hareketle öğretim programlarında Bilgi birikimi olarak bilim teması daha fazla yer tutarken Düşünmenin bir yolu olarak bilim ve Bilim-toplum-teknoloji etkileşimi temalarının yetersiz kaldığı görülmüş olup dağılımın dengeli olmadığı sonucuna varılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular ışığında bilimsel okuryazarlık temalarına yeterli yer verilmemesinin olası sonuçları ele alınıp tartışılmıştır. Bu kapsamda politika yapıcılar, uygulayıcılar ve araştırmacılar için çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Aim of this study was to find out if Turkish high school biology, chemistry and physics curricula provide a balance of scientific literacy themes. The study adopted a qualitative approach and content analysis was chosen as the research design. 
For the purpose of the study, high school biology, chemistry and physics curricula that were in use in 2017-2018 academic year were examined. All the student outcomes and explanations for teachers in the curricula were analyzed using the framework developed by Chiapetta, Sethna and Fillman. 
Results revealed that all the three curricula at all grades provided an unbalanced distribution of scientific literacy themes. It was found that, in the physics curriculum, 46 % of the student outcomes and explanations for teachers were devoted to the theme Science as a Body of Knowledge whereas Science as a way of Investigating occupied  44 % and Science as a way of Thinking occupied only 5 %. In the chemistry curriculum, 56 % of the student outcomes and explanations for teachers were devoted the theme Science as a Body of Knowledge Science. The theme Science as a way of Investigating occupied  31 %, the theme of Science-Technology-Society Interaction occupied 10 % and Science a way of thinking occupied only 3 %. Similarly, % 53 of the student outcomes and explanations for teachers in the Biology curriculum were devoted to the Science as a Body of Knowledge. The theme Science as a way of Investigating occupied  29 %, the theme of Science-Technology-Society Interaction occupied 9 % and Science a way of thinking occupied only 8 %. 
As seen in the results, while Science as a Body of Knowledge occupies more space in all the curricula investigated, the themes Science-Technology-Society Interaction and Science a way of thinking were generally neglected. The implications of these findings for promoting scientific literacy in society are discussed and, various suggestions for curriculum developers, policy makers and researchers were presented.