Sınır dışı etme işlemlerine ilişkin türk idare mahkemelerince verilen kararların aihm içtihatlarına uygunluğu
Compliance of decisions given by turkish administrative courts regarding expulsion procedures with the rulings of the ecthr
Yazar: CELİL AKDOĞMUŞ
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT YÜKSEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bir ülkeye yasadışı giriş yapmak veya bir ülkede yasadışı şekilde kalmak anlamına gelen düzensiz göç, yabancıların çeşitli yaptırımlara tabi tutulmaları sonucunu doğurmuştur. Söz konusu yaptırımlardan bir tanesi sınır dışı etme müessesesidir. Müessesenin, yabancıların yaşam, işkenceye uğramama ve özel ve aile hayatına saygı hakları gibi temel insan haklarını etkilemesi, uluslararası düzenlemelerde bu konunun ele alınması sonucunu doğurmuştur. Göç alan devletler de mezkûr konuya, yine aynı sebeple ulusal düzenlemelerinde yer verme ihtiyacı duymuşlardır. 
Uluslararası anlamda yabancıları sınır dışı edilmeye karşı koruyan en etkili düzenleme AİHS'tir. Sözleşmede doğrudan sınır dışı etme müessesesini konu alan tek düzenleme Ek 4 No'lu Protokol'ün yabancıları topluca sınır dışı edilmeye karşı koruyan 4'üncü maddesidir. Buna karşın sözleşmenin muhtelif maddeleri yabancıları sınır dışı edilme tehlikesine karşı dolaylı bir şekilde korumaktadır. Bu hakları ihlal ettiği düşünülen idari işlem ve eylemlere karşı başvurulabilecek etkili bir yargı yolu, yani AİHM'nin bulunması da AİHS'nin yabancıları sınır dışı edilmeye karşı koruyan en etkili düzenleme olarak ön plana çıkmasına sebep olmaktadır.
Göç eden yabancılar için hedef veya transit ülke konumunda olan Türkiye, bilhassa Suriye iç savaşından sonra büyük bir göç dalgasına maruz kalmış ve bu sebeple kapsamlı bir düzenleme yapma ihtiyacı doğmuştur. Bu doğrultuda 04/04/2013 tarihinde 6458 sayılı YUKK kabul edilmiştir. Kanunun 53'üncü maddesinde sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabileceği belirtilmiştir. Kanunun yeni olması ve idare mahkemelerinin, uzmanlaşmadıkları bir alanda bir anda büyük bir yük altında kalmaları birçok uyuşmazlıkta hukuka aykırı karar verilmesi sonucunu doğurmuştur. 
Söz konusu probleme dikkat çekmek adına yapılan bu çalışmada, sınır dışı etme müessesesinin AİHS ve Türk hukuku bağlamında değerlendirilmesi ve Türk idare mahkemeleri tarafından verilen kararların AİHM içtihatlarına uygunluğunun incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde sınır dışı etme kavramı ele alındıktan sonra sınır dışı etme müessesi ile bağlantılı olan geri gönderme yasağı, toplu sınır dışı etme yasağı ile suçluların iadesi, geri çevirme ve terke davet kavramları kısaca incelenecek ve sınır dışı etme müessesesinin bazı uluslararası düzenlemelerde nasıl ele alındığı üzerine durulacaktır. İkinci bölümde sınır dışı etme müessesesi bilhassa bazı AİHM içtihatları üzerinden AİHS bağlamında değerlendirilecektir.  Bu bölümde mahkemenin yaşam hakkı, işkence yasağı ve aile ve özel hayatın korunması hakları bağlamında yapılan başvuruları hangi kriterler üzerinden değerlendirildiği incelenecektir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise öncelikle sınır dışı etmenin Türk hukukunda, 6458 sayılı YUKK'de nasıl ele alındığı incelenecek ve Türk idare mahkemelerinin sınır dışı etme konusunda aldığı kararlar AİHM içtihatları çerçevesinde ele alınacaktır.

Abstract:
Irregular migration, which means entering or staying in a country illegally, has resulted in foreigners being subject to several sanctions. One of these sanctions is deportation. The fact that this procedure affects the fundamental human rights of foreigners, such as the right to life, prohibition of torture, and the right to respect for private and family life, has resulted in this matter being tackled under international regulations. Moreover, the states that receive migration also felt the need to regulate the same under their national legislation.
The ECHR is the most effective regulation that protects foreigners against deportation internationally. The only provision in the convention directly tackling deportation is Article 4 of Convention No. 4, which protects foreigners against collective expulsions. On the other hand, various articles of the convention indirectly protect foreigners against the risk of being deported. Also, the presence of an adequate legal remedy against administrative actions and proceedings that infringe the mentioned rights, that is, the European Court of Human Rights, foregrounds ECHR as the most effective regulation protecting foreigners against deportation.
Turkey, a transit or the target country for migrating foreigners, was exposed to a massive wave of migration, especially after the Syrian civil war; thus, a need to legislate a broad regulation emerged. Accordingly, The Code on Foreigners and International Protection No. 6458 was adopted on 04/04/2013. It is stated in Article 53 of the Code that it is possible to apply to administrative courts against deportation decisions within seven days following the receipt of the decision. The fact that the Code is new and that the administrative courts were suddenly put under a heavy burden in a field they could not specialize in yet, led to unlawful decisions in many disputes.
This study, which was carried out to draw attention to the aforementioned problem, aims to evaluate the procedure of deportation within the context of the ECHR and Turkish law and analyze the conformity of Turkish administrative court decisions with the European Court of Human Rights rulings. In the first part of the study, after the concept of deportation is examined, related concepts such as non-refoulement, prohibition of collective expulsion, extradition, rejection, and invitation to leave will be briefly discussed, and it will be dwelled on how the procedure of deportation is dealt with in some international regulations. In the second part, the procedure of deportation will be evaluated within the context of ECHR through specific rulings of the European Court of Human Rights. In this part, the criteria of the Court in applications made within the context of the right to life, prohibition of torture, and the right to respect for private and family life will be put under the lens. In the third and final part of the study, first, how deportation is handled in Code No. 6458 of Turkish law will be examined; then, Turkish administrative court decisions on deportation will be addressed within the frame of European Court of Human Rights rulings.