Sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları kullanım amaçları ile sanal zorba/kurban olma durumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigating the relationship between classroom teacher candidates' use of social networks and virtual bullying / victimization
Yazar: FATMA CAHİDE ÖZÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KALE
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Akran zorbalığı = Peer victimization ; Siber zorbalık = Cyberbullying ; Sosyal ağlar = Social networks ; Sınıf eğitimi = Classroom training ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; İletişim teknolojisi = Communication technology ; İnsan-teknoloji ilişkisi = Human-technology relationship

Özet:
Teknoloji alanındaki gelişmeler ve kullanım yaş seviyelerindeki düşüşle ters orantılı olarak artan yaygınlaşma ile sosyal ağların kullanıcı yaş ortalamalarının ilköğretim seviyesine kadar düştüğü görülmektedir. Bunlara bağlı olarak küçük yaşlardaki öğrencilerin sanal zorbalığa maruz kalma ve bu durumdan etkilenme düzeyleri artış göstermektedir. Özellikle ilköğretim döneminde öğrencilerin kişilik oluşumunda bu tip zorba davranışların olumsuz etkisi öğrencilerin tüm yaşamını etkileyecek bir tehlike teşkil etmektedir. Öğretmenlerin öğrencilerine internet kaynaklarını ve özellikle sosyal ağları kullanımları konusunda rehber olabilmesi ve bilinçli kullanıma teşvik edebilmesi için; interneti, sosyal ağları bilinçli kullanım becerisine sahip olmaları ve sanal zorbalık hakkında bilgi sahibi olmaları gerekmektedir. Geleceğin toplumuna yön verecek olan sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları kullanım amaçlarını ve sanal zorba/kurban olma durumlarını belirlemenin, mesleğe başlamadan önce bilinçlendirme ve önleme adına yapılacak çalışmalara temel oluşturacağı düşünülmektedir. Bu araştırmanın amacı eğitim fakültelerinde öğrenim gören sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları kullanım amaçları ve sanal zorba/kurban olma durumlarının incelenmesidir. 
Araştırma, genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli ile yapılmıştır. Araştırmanın evrenini; Ankara'daki devlet üniversitelerinde 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Sınıf Eğitimi lisans programında öğrenim gören 1040 sınıf öğretmeni adayı oluşturmuştur. Araştırmadaki üniversite, cinsiyet, sınıf düzeyi vb. gibi kategorik değişkenler de dikkate alınarak seçilen örneklemin evreni temsil etme düzeyinin yüksek olabilmesi için örnekleme dâhil edilecek elemanlar küme örnekleme ve tabakalı örnekleme yöntemiyle 640 kişi olarak belirlenmiştir. Araştırmada 800 kişiye ulaşmak hedeflenmiştir. Gönüllü katılım esaslı olarak toplanan verilerden eksik veya hatalı olarak yanıtlanmış olan veri toplama araçları çıkartılarak nihai olarak ulaşılan 702 kişiye uygulanan veri toplama araçlarının veri analizinde kullanılmasına karar verilmiştir. Araştırmada üç adet ölçme aracı kullanılmıştır: "Sanal Zorba/Kurban Ölçeği", "Sosyal Ağların Kullanım Amaçları Ölçeği" ve "Kişisel Bilgiler Formu". 
Katılımcıların demografik bilgileri tespit edilmiş; birbirleriyle olan ilişkileri incelenerek şekiller ve tablolar ile "Bulgular" başlığı altında sunulmuştur. Ölçeklerin tamamında, her bir katılımcının, ilgili ölçeğin genelinden ve faktörlerinden aldığı toplam puanlar hesaplanmıştır. Ölçeklerde, beklenen ortalamalar ile katılımcıların ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını belirleyebilmek için One Sample T Test yapılmıştır. Verilerin gruplandırılmasına gidilmiştir. Dördüncü, beşinci ve altıncı alt amaçlarda verilerin analizinde; ilgisine göre One Way Anova, Independent Samples t Test, Pearson Korelasyon Katsayısı gibi parametrik testler tercih edilmiştir. 
Öğretmen adaylarının sosyal ağları kullanım amaçlarının genel ortalamasının 7'li likert tipinde olan ölçekte "4,40-5,20" puan aralığı içerisinde, yani yüksek çıktığı ve sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları kullanma amaçları ile öğrenim gördükleri üniversiteler arasında anlamlı bir farklılığın bulunmadığı, sınıf düzeyleri arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu ve bu farklılıkların Birinci Sınıf ile Dördüncü Sınıf ve Üçüncü Sınıf ile Dördüncü Sınıf grupları arasında olduğu, sosyal ağları kullanım amaçları konusunda kadınların ve erkeklerin farklı düşündükleri, kadınların ölçeğe yönelik seçimlerinin, erkeklere göre daha fazla "Kesinlikle Katılıyorum" yönünde olduğu, günlük internet kullanım düzeyleri arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu ve bu farklılıkların  1-2 saat ile 3-4 saat, 1-2 saat ile 5-6 saat, 3-4 saat ile 5-6 saat ve 7 saat ve üzeri ile 1-2 saat grupları arasında olduğu, sonucuna ulaşılmıştır. 
Sınıf öğretmeni adaylarının sanal kurban olma düzeylerinin düşük olduğu ve sınıf öğretmeni adaylarının sanal kurban olma durumları ile öğrenim gördükleri üniversiteler arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu  ve bu farklılıkların Gazi Üniversitesi ile Ankara Üniversitesi arasında olduğu, sınıf düzeyleri arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu ve bu farklılıkların Birinci Sınıf ile Üçüncü Sınıf ve İkinci Sınıf ile Üçüncü Sınıf grupları arasında olduğu, cinsiyetler arası anlamlı bir fark olmadığı, günlük internet kullanım düzeyleri arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu ve bu farklılıkların 1-2 saat ile 5-6 saat grupları arasında olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Sınıf öğretmeni adaylarının sanal zorbalık düzeylerinin düşük olduğu ve sanal zorbalık durumları ile öğrenim gördükleri üniversiteler arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu ve bu farklılıkların Ankara Üniversitesi ile Hacettepe Üniversitesi ve Gazi Üniversitesi ile Hacettepe Üniversitesi arasında olduğu, öğrenimlerini sürdürdükleri sınıf düzeyleri arasında anlamlı bir farklılığın bulunduğu ve bu farklılıkların Birinci Sınıf ile Üçüncü Sınıf, İkinci Sınıf ile Üçüncü Sınıf grupları arasında olduğu, cinsiyetler arasında anlamlı bir fark olmadığı,  günlük internet kullanım düzeyleri arasında anlamlı bir farklılığın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
"Sosyal Ağların Kullanım Amaçları" ölçeği ile "Sanal Kurban Ölçeği" arasındaki ilişkiyi incelemek için yapılan Pearson Korelasyon Katsayısı analizi ile; sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları kullanım amaçlarının, onların sanal kurban olma durumlarına etki düzeyinin düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
"Sosyal Ağların Kullanım Amaçları" ölçeği ile "Sanal Zorba Ölçeği" arasındaki ilişkiyi incelemek için yapılan Pearson Korelasyon Katsayısı analizi ile; sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları kullanım amaçlarının; onların sanal zorba olma durumlarına etki düzeyinin düşük olduğu, sınıf öğretmeni adaylarının sosyal ağları doğrudan diğer ağ kullanıcılarına zorbalık yapma amacıyla kullanmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
"Sanal Kurban Ölçeği" ile "Sanal Zorba Ölçeği" arasındaki ilişkiyi incelemek için yapılan Pearson Korelasyon Katsayısı analizi ile; sınıf öğretmeni adaylarının sanal kurban olma durumları ile sanal zorba olma durumlarının birbiri üzerindeki etki düzeyinin orta kuvvette olduğu, sanal ortamlarda sanal kurban olan sınıf öğretmeni adaylarının, yine sanal ortamlarda zorbalığa başvurduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
It is seen that the average age of the user of social networks has decreased to the primary level with the advances in technology and widespread increase in inverse proportion with the decrease in usage age levels. As a result of this, the level of exposure of young students to cyberbullying and being affected by this situation increases. Especially in the elementary school period, the negative impact of this type of bullying behaviors on the formation of personality poses a danger that will affect the whole life of the students. In order for teachers to guide their students on their use of internet resources and especially social networks and to encourage them to use them consciously; they should be able to use the internet, social networks consciously and have information about virtual bullying. For the prospective classroom teachers who will guide the societies of the future; It is thought that determining the aims of using social networks and the situations of cyberbullying / victimization will be the basis to be done in the name of awareness and prevention before starting the profession. 
The research was conducted with relational survey model, one of the general survey models. In relational survey models, it is aimed to determine the existence and degree of interaction, change between multiple variables. The universe of the study consisted of 1040 prospective primary school teachers who were studying in the primary education undergraduate program in public universities in Ankara in the 2018-2019 academic year. In order to determine the number of universes, ÖSYS Higher Education Programs and Quotas Guide of 2015, 2016, 2017 and 2018 was used. The minimum sample size required 5% tolerance tolerable error was calculated as 288 people. However, in order to have a high level of representation of the universe, the sample selected by taking into account categorical variables such as university, gender and grade level in the research; In determining the sample through the prospective teachers who are continuing the undergraduate education program in Ankara; The elements to be included in the sampling were determined as 640 people by cluster sampling and stratified sampling method. The aim of the study was to reach 800 people. Data collection tools that were answered inaccurately or incorrectly were removed from the data collected on the basis of voluntary participation and it was decided to use the data collection tools applied to 702 people who were finally reached in the data analysis. Three measuring instruments were used in the study: "Virtual Bully / Victim Scale", "Purpose of Use of Social Networks Scale" and "Personal Information Form".
Demographic information of the participants was determined; their relations with each other are examined and presented with figures and tables under the title "Findings". In all scales, the total scores of each participant from the overall scale and the factors of the scales were calculated. In scales; One Sample T Test was performed to determine whether there was a significant difference between the averages expected and the averages of the participants. The data was grouped. In the analysis of the data in the fourth, fifth and sixth sub-objectives; parametric tests such as One Way Anova, Independent Samples t Test, Pearson Correlation Coefficient were preferred.
It was concluded that the general average of the purpose of using social networks of teacher candidates was high in the 7-point Likert-type scale within the range of, 4.40-5.20". It was concluded that there was no significant difference between the pre-service teachers' aims of using social networks and the universities they studied. It was concluded that there was a significant difference between the primary school teacher candidates' social networking goals and class levels, and these differences were found between First and Fourth Grade and Third and Fourth Grade groups. It is concluded that women and men think differently about the purposes of using social networks and that women's choice for scale is more "Strongly Agree" than men. There is a significant difference between the purpose of classroom teacher candidates' use of social networks and their internet usage levels and these differences are between 1-2 hours and 3-4 hours, 1-2 hours and 5-6 hours, 3-4 hours and 5-6 hours and It was concluded that it was between the groups of 7 hours and 1-2 hours. 
It was concluded that prospective classroom teachers had low levels of bullying or virtual victimization in virtual environments. It has been concluded that there is a significant difference between the virtual victim status of the classroom teacher candidates and the universities they study and these differences are between the Gazi University and Ankara University. It has been concluded that there is a significant difference between classroom teacher candidates' virtual victim status and grade levels, and these differences are found between First and Third Class and Second and Third Class groups. It has been concluded that there is no significant difference between the virtual teacher status and gender of the prospective classroom teachers. It has been concluded that there is a significant difference between classroom teacher candidates' virtual victim status and  aily internet usage levels and these differences are between 1-2 hours and 5-6 hours groups. It has been concluded that classroom teacher candidates have low levels of bullying in virtual environments.
It has been concluded that there is a significant difference between the classroom teacher candidates' virtual bullying status and the universities they studied and these differences are between Ankara University and Hacettepe University and Gazi University and Hacettepe University. It has been concluded that there is a significant difference between the classroom teacher candidates' virtual bullying status and the level of their education and these differences are between the First and Third Class, Second and Third Class groups. It was concluded that there was no significant difference between the gender trainees and the virtual bullying status of the prospective classroom teachers. It has been concluded that there is no significant difference between classroom teacher candidates' virtual bullying status and internet usage levels.
Pearson Correlation Coefficient analysis was conducted to investigate the relationship between the "Social Networks Use Purposes" scale and the "Virtual Victim Scale". It has been concluded that the purpose of classroom teacher candidates' use of social networks has a low level of effect on their exposure to bullying in virtual environments.
The Pearson Correlation Coefficient analysis was conducted to examine the relationship between the"Social Network Use Purposes" scale and the "Virtual Bully Scale". The purpose of the use of social networks of prospective classroom teachers. It is concluded that their effect level on bullying in virtual environments, that is, being cyber bullying, is low and the prospective classroom teachers do not use social networks directly for bullying other network users.
Pearson Correlation Coefficient analysis was conducted to investigate the relationship between "Virtual Victim Scale" and "Virtual Bully Scale". It was concluded that the effect level of virtual teacher bullying and virtual bullying status of middle class teacher candidates was moderate. It has been concluded that prospective classroom teachers who are victims of virtual victims by being bullied in virtual environments resort to bullying in virtual environments.