Coğrafi bilgi sistemleri ve bulanık analitik hiyerarşi prosesi kullanılarak katı atık depolama alanı yer seçimi
Solid waste landfill site selection using geographic information systems and fuzzy analytical hierarchy process
Yazar: YETKİN TÜRE
Danışman: PROF. DR. ALİ MELİH BAŞARANER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Dünyada hızlı kentleşme ve nüfus artışıyla birlikte katı atık miktarı da hızla artmaktadır. Bu nedenle, katı atıkların bertaraf edilmesi ve depolanması sorun teşkil etmektedir. Katı atıkların bertaraf edilmesi için genellikle düzenli depolama yöntemi kullanılmaktadır. Katı atıkların sağlık ve çevre kirliliği açısından sorun teşkil etmemesi için planlı bir şekilde yönetilmesi gerekir. Bu nedenle, yeni kurulacak katı atık tesislerin en uygun yerlere yapılması önemlidir. Bu amaçla yer seçimi yapılırken, bilimsel literatürde önerilen ve ilgili yönetmelikte belirtilen çeşitli kriterler dikkate alınmalıdır. Bu çalışmada, en uygun yer seçimi için coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan bulanık analitik hiyerarşi prosesi (BAHP) kullanılarak Sinop ili için katı atık düzenli depolama sahaları tespit edilmiştir. Bu kapsamda, ilgili yönetmelik de dikkate alınarak, literatürde sıkça tercih edilen 13 adet kriter belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan kriterler; eğim, bakı, diri fay hatlarına uzaklık, korunan alanlara uzaklık, kıyı çizgisine uzaklık, havalimanına uzaklık, yollara uzaklık, yerleşim alanlarına uzaklık, heyelan alanları, yüzey sularına uzaklık, arazi kullanımı, toprak verisi, jeolojik formasyon olarak belirlenmiştir. Kriterlerin önem dereceleri ve ayrıca kısıtlanan alanlar, uzman görüşleri ve yönetmelikler dikkate alınarak belirlenmiş ve BAHP yöntemi kullanılarak ağırlıklar hesaplanmıştır. Sonrasında, ilgili kriterlere ilişkin haritalar CBS ortamında oluşturulmuş ve ağırlıklar birleştirme ile uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Abstract:
With rapid urbanization and population growth in the world, the amount of solid waste is also increasing rapidly. Therefore, the disposal and storage of solid wastes is a problem. Landfill method is generally used for solid waste disposal. Solid wastes should be managed in a planned manner in order not to pose a problem in terms of health and environmental pollution. Therefore, it is important to build new solid waste facilities in the most suitable locations. For this purpose, various criteria recommended in the scientific literature and specified in the relevant regulation should be taken into consideration when selecting the location. In this study, solid waste landfills were identified for Sinop province by using geographic information systems (GIS) and fuzzy analytical hierarchy process (FAHP), which is one of the multi-criteria decision making (MCDM) methods. In this context, 13 criteria, which are frequently preferred in the literature, were determined by taking the relevant regulation into consideration. The criteria used in the study were determined as slope, aspect, distance to major fault lines, distance to protected areas, distance to coastline, distance to airport, distance to roads, distance to settlements, landslide areas, distance to surface waters, land use, soil data, geological formation. The importance levels of the criteria as well as the restricted areas were determined by taking into account expert opinions and regulations, and weights were calculated using the FAHP method. Afterwards, maps of the relevant criteria were created in the GIS environment and the suitability map was created by combining the weights.