Torul Orman İşletme Müdürlüğü doğal yaşlı orman alanlarında meşcere kuruluşları ve silvikültürel analizler
Stand structures and silvicultural analysis of old-growth forests in Torul District
Yazar: ERCAN OKTAN
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖMER ÜÇLER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Meşcereler = Stands ; Ormanlar = Forests ; Silvikültür = Silviculture

Özet:
İçerisinde bulundurduğu ağaçların büyük çoğunluğunun doğal yaş olgunluğuna eriştiği veya fizyolojik yaş sınırına ulaştığı, doğal yaşam evrelerinin ileri aşamalarından terminal ve çökme evresini barındıran, kalın çaplı ve yaşlı ağaçların bulunduğu, kendine özgü strüktürel özelliklere sahip olan doğal yaşlı ormanlar (DYO), eşsiz ve ender yaşam alanlarıdır. Yapılan bu çalışmada, DYO olarak öngörülen alanların DYO tanımlamalarına ne kadar uyduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmaya konu orman alanlarının DYO olup olmadıkları ve DYO iseler hangi doğal yaşam evresinde oldukları meşcere strüktürel özellikleri ile tespit edilmiştir. Böylece DYO kavramına daha net bir bakış açısının ortaya konulması hedeflenmiştir.
Araştırma alanı olarak Torul Orman İşletme Müdürlüğü Ormanları seçilmiştir. Araştırma alanının örneklenmesinde, Orman Amenajman Planı yaş sınıfları haritasında "V." ve üzeri yaş sınıflarında bulunan meşcereler ile meşcere gelişim çağları haritasındaki "d" ve "e" çağında bulunan meşcereler çakıştırılarak elde edilen alanlarda rastgele çizgisel transekt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 20 adet meşcerede 1500 m2'lik (30 m x 50 m) örnek alanlar seçilerek çalışma gerçekleştirilmiştir. 
DYO'nın strüktürel özelliklerinin ortaya konulması için örnek alanların tamamını kapsayacak şekilde meşcere profilleri alınmıştır. Örnek alanlarda ana kriter (ağaç sayısı, hacim, çap ve vitalite) ve destekleyici kriterler (yaş, stabilite, katlılık, kapalılık, gençlik miktarı, boşluk miktarı, ölü ağaç miktarı ve karışım biçimi) olmak üzere iki ayrı grupta toplanan strüktürel özellikler belirlenmiştir. Bu strüktürel özelliklere dayanılarak her bir örnek alanın ilk önce "doğal yaşam evresi" belirlenmiştir. Daha sora örnek alanın DYO olup olmadığı ortaya konulmuştur. Eğer örnek alan DYO ise hangi "DYO evresinde" olduğu belirlenmiştir. Tüm örnek alanlarda yapılan ölçüm sonuçlarına göre 10 örnek alanın geç terminal evrede, 4 örnek alanın erken terminal evrede ve 6 örnek alanın geç optimal evrede olduğu belirlenmiştir. Bu araştırmada hiçbir örnek alanın çökme evresinde olmadığı belirlenmiştir. Buna göre 7 örnek alan DYO'nın başlangıç evresinde ve 13 örnek alan ise DYO'nın orta evresinde olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla ileri evrede hiçbir örnek alan belirlenmemiştir. Bu sonuçlara göre DYO kavramının kısa bir zaman aralığına sıkıştırılamayacağı çok geniş bir süreci kapsadığı ve strüktürel analiz yapılmadan hiçbir şekilde DYO tanısının yapılamayacağı ortaya konulmuştur. 
DYO'lar taşıdıkları değerler ve ender olmalarından dolayı; bölgesel olarak belirlenerek koruma altına alınmalıdır. Buralarda doğa restorasyonu dışında diğer ormancılık faaliyetleri gerçekleştirilmemelidir. DYO'lar araştırma objesi olarak değerlendirilmeli ve bulundukları yerlerde mozaik yapının ortaya konulabilmesi bakımından alanın tamamında "Doğal Yaşam Evreleri Haritası" oluşturulmalıdır. 

Anahtar Kelimeler: Doğal Yaşlı Orman, Doğal Yaşam Evreleri, Meşcere Strüktürü, Silvikültürel Analiz

Abstract:
Old-Growth forests are unique and rare habitats which have specific structural features such as including so many mature trees or trees reach to their physiological age borders, the advanced stage of the natural life cycle like terminal and collapse phase, trees in thick diameter classes and older age classes etc. In this study, it was determined how to comply with the old-growth forest definition if any stand was considered as old-growth forest. It was determined by the help of structural features of the stands that if the studied stands were old-growth forest or not and if they were old-growth forest in which natural life phase were they. Thus, it was aimed to present a clearer perspective to the concept of old-growth forest.
Forests in Torul District were used as a study area in this research. Research area was limited by superposing stands in the fifth and upper age class with the stands in the third and fourth diameter class on the related maps obtained from management plan. Line transect method were used for sampling. 20 sampling plots were determined for the study and each plot was 1500 square meter in size (30 m x 50 m). 
Stand profiles were drawn in each sampling plot in order to obtain structural features of old-growth forest. Structural features were determined in two groups as main criteria (number of tree, volume, diameter and vitality) and assistive criteria (age, stability, stratification, canopy, sapling amount, gap amount, dead wood amount, mixture type). First of all natural life phase of the each sampled stand were determined according to the structural features. Then it was determined that if the stands were old-growth stands or not. If the stand is old-growth stand then it was determined that which old growth phase it was in. According to obtained results it was determined that 10 of the sampled stands were in late terminal phase, 4 sampled stands were in early terminal phase and 6 sampled stands were in late optimal phase. It was determined that no sampled stands were in collapse phase. According to this, 7 sampled stands were in beginning phase of the old growth forest and 13 sampled stands were in mid phase of the old-growth forest. So no stand was in further phase of old-growth forest. According to the obtained results, it was determined that old-growth forest concept should not compressed into a short time interval, it includes a long term process and diagnosis of old growth forest cannot be done without making structural analysis.
Because of being rare and their high values, old-growth forest should be determined locally and protected. No forestry application should be done except nature restoration in these forest areas. They should be considered as a research object and in order to reveal the structure of mosaic in terms of their local position, "Natural Life Phase Maps" should be created in all forest area. 

Key Words: Old-Growth Forest, Natural Life Phase, Stand Structure, Silvicultural Analysis