Osmanlı modernleşme dönemi kapsamında I. Mahmud'un baniliği (1730-1754)
Mahmud I's patronage in the modernization period of the Ottoman Empire (1730-1754)
Yazar: YUNUS KARAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. MURAT KOCAASLAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Kütüphaneler = Libraries ; Mahmud I = Mahmud I ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyal kurumlar = Social institutions

Özet:
Tez çalışmamız, modernleşme hareketlerinin başladığı XVIII. yüzyılın ilk yarısındaki gelişmeleri ve I. Mahmud'un (1730-1754) hükümdarlık yıllarını konu edinmektedir. Lâle Devri'nde (1718-1730) başlayan yenilik girişimleri, 1730'da Patrona Halil İsyanı'yla kesintiye uğramıştır. İsyancıların gölgesinde tahta çıkan I. Mahmud'un kararlı duruşu ve devlet ricalinin destekleriyle isyancılar öldürülmüş, modernleşme hareketleri hızlanarak devam etmiştir. Çalışmamız, yirmi dört yıl iktidarda kalan I. Mahmud'un şehzadelik ve hükümdarlık yıllarını dönem kaynaklarıyla değerlendirerek, kişiliğinin Osmanlı devlet yönetiminde ve modernleşme çabalarındaki etkinliğini sorgulamaya çalışmıştır.
Osmanlı Devleti'nin, Rusya, Avusturya ve İran'la başarılı mücadeleler verdiği I. Mahmud dönemi, hem askeri hem de diplomatik başarıların yaşandığı parlak bir dönem olarak kayıtlara geçmiştir. Yapılan başarılı savaşlar ve kazanılan topraklara rağmen Osmanlı'nın geleceğini Avrupa'dan alınacak yeniliklerde arayan I. Mahmud'un gerçekleştirmek isteği zihniyet dönüşümü ve bu amaçla kurulan Hendesehane, Humbarahane gibi kurumların kapsam alanları, süreklilikleri ve I. Mahmud döneminin sonrasına yankıları araştırılmıştır.
Ayrıca XVIII. yüzyılın başından itibaren Osmanlı mimarisine ve gündelik hayatına nüfuz eden Batılı mimari biçimler ve yaşam üslubunun yansımalarını, I. Mahmud dönemindeki gelişim çizgisini, kendinden önceki dönemlerle karşılaştırarak değerlendirilmiştir. Uzun süren hükümdarlığında I. Mahmud'un,  İstanbul ve Taşra'daki mimari faaliyetleri, döneminde açılan askeri okullar, ivme kazanan kültürel, sanatsal gelişmeler, Sultan'ın, bu dönemde birer okul olarak hizmet veren kütüphane binalarının inşaatına gösterdiği özen ve bunların tebasında yarattığı etkiler genellikle döneminin şairleri ve vakanüvistlerinin aktarımlarından yola çıkılarak değerlendirilmiştir. 
Anahtar Sözcükler:
Lâle Devri, Patrona Halil İsyanı, I. Mahmud, Mimari, Kurumlar, Kütüphane

Abstract:
Our thesis discusses developments in the first half of the XVIII. Century, when modernization movements began, and the years of reign of Mahmud I (1730-1754). Reformation attempts that started in the Tulip Period (1718-1730) were interrupted by the Patrona Halil Rebellion in 1730. The rebels were killed with the determined stance of Mahmud I, who came to the throne in the shadow of the rebels, and with the support of the state officials, modernization movements continued at an accelerated pace. Our study tried to question the effectiveness of his personality in the Ottoman state administration modernization efforts by evaluating with period sources Mahmud I's shahzadeh and sultanate years, who remained in power for twenty-four years 
The period of Mahmud I, in which Ottoman State successfully fought with Russia, Austria and Iran, was recorded as a brilliant period in which both military and diplomatic achievements were experienced. Despite the successful wars and the lands won,  Mahmud I looking for the future of the Ottoman in innovations to be taken from Europe, has been investigated the continuity of mentality transformation and scope areas and continuity of institutions such as Hendesehane and Humbarahane established for this purpose and his repercussions after the Mahmud I period. 
Further Western architectural forms and reflections of life style, which penetrated Ottoman architecture and daily life from the beginning of the XVIII. Century, were evaluated the development line in Mahmud I period by comparing it with the periods before it. In his long reign, Mahmud I's architectural activities in Istanbul and the provinces, military schools opened during his period, cultural and artistic developments that gained momentum, the Sultan's attention to the construction of the library buildings that served as schools during this period and their effects on his subjects were generally studied by taking into account the transfers of the poets and chroniclers of the period.
Key words: Tulip Age, Patrona Halil Rebellion, Mahmud I, Architecture, Institutions, Library