Mevsimsel değişikliklerin üniversite öğrencilerinin beslenme durumu, serum kolesterol ve 25(ON)D vitamini ile ilişkisi
Relationship between seasonal variations of nutritional status, serum cholesterol and vitamin 25(OH)D in university students
Yazar: SİNEM EREM
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Kolesterol = Cholesterol ; Mevsimsel değişim = Seasonal variation ; Vitamin D = Vitamin D ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışma mevsimsel farklılıkların üniversite öğrencilerinin beslenme durumu, serum kolesterol ve 25 (OH)D vitamini ile ilişkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma örneklemini Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde öğrenim gören, gönüllü, 20-25 yaş arası 81 birey (%51,9 kadın, %48,1 erkek) oluşturmuştur. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, mevsimsel farklılıklara ilişkin bilgileri, fiziksel aktivite durumları, antropometrik ölçümleri ve biyokimyasal bulguları bir anket formu ile yüzyüze görüşme tekniği kullanılarak kaydedilmiştir. Çalışma verileri yaz ve kış sonunda tekrarlı olarak toplanmıştır. Kadın ve erkeklerin ortalama yaşı sırası ile 20,76±1,16 ve 21,35±1,01 yıl, ailelerindeki birey sayısı 5,34±1,78'dir. Katılımcılar en çok iki ana (%67,9) bir ara (%55,5) öğün tüketmiş, en çok atlanan öğün öğle öğünü (%66,7) olmuştur. Kadınlarda erkeklere göre ilkbaharda unutkanlık, kışın saç dökülmesi, depresyon-ruhsal bozukluk ve tırnak kırılması belirtisinin daha fazla olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bireylerin yazın en çok Karadeniz Bölgesi'nde vakit geçirdiği (%38,3) ve %49,4'ünün deniz kenarında tatil yapmadığı, en yüksek iştah artışının yazın (%44,4), en düşük iştah artışının ise sonbaharda (%21,0) olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %37,0'si güneş koruyucu kullandığını, %91,4'ü gölgede veya şemsiye altında zaman geçirdiğini, %80,2'si güneş gözlüğü, %46,9'u geniş kenarlı şapka taktığını bildirmiştir. Ayrıca kış sonunda sedanter veya hafif aktif olma durumunun arttığı (pmak<0,05, pmae>0,05), fiziksel aktivite düzeyinin mevsimsel değişikliklerden etkilenmediği belirlenmiştir (p>0,05). Kış sonunda katılımcıların tümünde kalça çevresi, vücut ağırlığı, triseps ve subskapular DKK değeri; erkeklerde BKİ, bel çevresi, bel boy ve bel kalça oranı, biseps DKK ve ÜOKÇ değeri artmış, kadınlarda ise ÜOKÇ değeri azalmıştır (p<0,05). Kış sonu erkeklerde VYY artmış, VSY, kas ve kemik kütlesi azalmıştır (p<0,05). Besin tüketim kayıtlarına göre kışın bal-reçel-pekmez-fındık ezmesi-çikolata ve diğer sebze tüketimi azalmış, kadınlarda zeytinyağı tüketimi artmış, B12 alımı, yumurta ve ekmek-yufka tüketimi azalmıştır (p<0,05). Besin tüketim sıklıklarına göre kışın diğer sebze ve alkolsüz içecek tüketimi azalmış, kadınlarda tavuk eti, pirinç-bulgur-makarna-un, yeşil yapraklı sebzelerin tüketimi artmış, erkeklerde meyve tüketimi azalmıştır (p<0,05). Bireylerin kış sonu serum 25(OH)D vitamini düzeyi azalmış (p<0,05), D vitamini eksikliği oranı artmıştır (pmat<0,05). Erkeklerde TG düzeyi kış sonu, HDL-K düzeyi yaz sonu; kadınlarda HDL-K düzeyi kış sonu, LDL-K düzeyi yaz sonu artmıştır (p<0,05). Serum 25(OH)D vitamini düzeyindeki mevsimsel değişim erkeklerde bel çevresi (β=1,183) ve serum T4  düzeyinden (β=3,223) etkilenmiştir (p<0,05). TK düzeyindeki mevsimsel değişim kadınlarda ÜOKÇ (β=4,638), T3 (β=-18,733) ve TG düzeyinden (β=1,183), erkeklerde ise vücut ağırlığı (β=4,481), VYY (β=0,953) ve T3 (β=-11,007) düzeyindeki değişimden anlamlı derecede etkilenmiştir (p<0,05). Sonuç olarak mevsimsel değişimlerin bireylerin fiziksel aktivite, antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonları, besin tüketimleri ve  serum 25(OH)D ve kolesterol değerleri üzerinde önemli değişimlere neden olabildiği belirlenmiştir. Her mevsim sağlıklı kalabilmek için bireylerin bilinçlendirilmesi ve mevsimsel değişim konusunda daha kapsamlı araştırmaların yapılması gerekmektedir.

Abstract:
This study was carried out to investigate the relationship between seasonal variations of nutritional status, serum cholesterol and 25(OH)D vitamin of university students. The research sample consisted of 81 volunteers (51.9% female, 48.1% male) between the ages of 20-25, studying at the Faculty of Health Sciences of Gümüşhane University. The participants' sociodemographic characteristics, dietary habits, information on seasonal differences, physical activity status, anthropometric measurements and biochemical findings were recorded using a questionnaire form and face-to-face interview technique. Study data were collected repeatedly at the end of summer and winter. The mean age of women and men was 20.76±1.16 and 21.35±1.01 years, respectively, and the number of individuals in their families was 5.34±1.78. Participants mostly consumed two main meals (67.9%) and a snack (55.5%), and the most frequently skipped meal was lunch (66.7%). It was determined that the symptoms of forgetfulness in the spring, hair loss in the winter, depression-mental disorder and nail breakage were more common in women than in men (p<0.05). Individuals in the summer mostly spend time in the Black Sea Region (38.3%) and 49.4% do not take a vacation by the sea, the highest increase in appetite is in summer (44.4%), and the lowest increase in appetite in autumn (21,0%) had been determined. 37.0% of the participants had reported that they used sunscreen, 91.4% spent time in the shade or under an umbrella, 80.2% wore sunglasses and 46.9% wore a wide-brimmed hat. In addition, it has been determined that sedentary or lightly active status increased at the end of winter (pmak<0.05, pmae>0.05), and the physical level was not affected by seasonal changes (p>0.05). At the end of winter, hip circumference, body weight, triceps and subscapular SFT values in all participants; BMI, waist circumference, waist-to-height and waist-to-hip ratio, biceps SFT and MUAC values increased in men, while MUAC values decreased in women (p<0.05). At the end of winter, BFP increased, BWP, muscle and bone mass decreased in men (p<0.05). According to food consumption records, consumption of honey-jam-molasses-hazelnut paste-chocolate and other vegetables has been decreased in winter, olive oil consumption has been increased in women, B12 intake, egg and bread-phyllo consumption has been decreased (p<0.05). According to the food consumption frequency, consumption of other vegetables and non-alcoholic beverages has been decreased in winter, consumption of chicken meat, rice-bulgur-pasta-flour, green leafy vegetables has been increased in women, and fruit consumption has been decreased in men (p<0.05). At the end of winter, serum 25(OH)D vitamin levels of individuals has been decreased (p<0.05), and the rate of vitamin D deficiency has been increased (pmat<0.05). In men, the TG level was at the end of winter, HDL-C level was at the end of summer; HDL-C level was at the end of winter and LDL-C level was at the end of summer in women has been increased (p<0.05). Seasonal change in serum vitamin 25(OH)D level has been affected by waist circumference (β=1.183) and serum T4 level (β=3.223) in men (p<0,05). Seasonal change in TC level significantly has been affected by MUAC (β=4.638), T3 (β=-18.733) and TG level (β=1.183) in women, bodyweight (β=4.481), BFP (β=0.953) and T3 level (β=-11.007) in men (p<0.05). As a result, it has been determined that seasonal changes can cause significant changes on individuals' physical activity, anthropometric measurements and body compositions, food consumption and serum 25(OH)D and TC levels. It is necessary to raise awareness of individuals to stay healthy in all seasons and to conduct more extensive research on seasonal change.