Ankara ili merkez ilçelerinde bazı süpermarketler ile bazı semt pazarlarında satılan pirinç, kuru fasulye ve kırmızı mercimek örneklerinde biyosit kalıntıları boyutu ve buralardan alışveriş yapan müşterilerin bazı alışveriş özellikleri
Investigation of dried bean, lentil and rice samples ın terms of pesticide residues collected from supermarkets and periodic markets ın central district of Ankara and some shopping characteristics of the consumers using these markets
Yazar: BEKİR KAPLAN
Danışman: PROF. DR. SONGÜL ACAR VAİZOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ankara = Ankara ; Baklagiller = Leguminosae ; Biyositler = Biocides ; Fasulye = Bean ; Mercimek = Lentil ; Pirinç-bitki = Rice ; Semt pazarları = Periodic markets ; Süpermarketler = Supermarkets

Özet:
Halk Sağlığı'nda ?Gıda Güvenliği? son yıllarda önemi giderek artan konulardandır. Gıdaların neden olduğu sağlık sorunları içinde gıdalardaki kontrol edilmeyen kimyasal kirliliğe bağlı sağlık sorunları önemli bir yer tutmaktadır. Biyositler (Pestisit, canlıkıran) gıdalardaki kimyasal kirliliğin önemli nedenlerinden biridir. Bu çalışmanın amacı Ankara Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde haftalık olarak kurulan pazaryerlerinde ve alışverişin yoğun olarak yapıldığı bazı süpermarketlerde satılan pirinç, kırmızı mercimek ve kuru fasulye örneklerini biyosit kalıntıları açısından incelemek ve bu yerlere alışveriş için gelen müşterilerin bazı alışveriş özelliklerini tespit etmektir. Tanımlayıcı tipteki bu araştırmanın evrenini Ankara'da kuru gıda satan pazaryerlerindeki tezgahlar ve süpermarketler ile bu yerlere alışveriş için gelenler oluşturmaktadır. Araştırmada 52 pazaryerine ve 18 süpermarkete gidilmiştir. Toplam 548 kişi ile yüz yüze görüşülmüştür. Alınan ürünlerin laboratuar analizi spektrofotometre ve GC/MS ile yapılmıştır. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, Ki kare, Fisher'in Kesin Ki kare testi ve lojistik regresyon testleri kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık olarak p<0,05 alınmıştır. Katılımcıların %59,3'ü (n =32) erkek, %35,9'u (n= 197) 25-34 yaş arasında, %77,4'ü (n= 424) evlidir. Katılımcıların ürünleri satın alırken en çok dikkat ettikleri özellikler fiyat ve kalitedir. Katılımcıların %80'den fazlası her üç ürünü süpermarketten almaktadır. Katılımcıların %32,8'i (n=180) bu üç üründe kirletici bulunabileceğini belirtmiş ve bunu belirtenlerin de %58,3'ü (n= 105) kirleticilerin sağlığa olumsuz etkisi olabileceğini belirtmiştir. Araştırmada tüm ürünlerin %2,1'inde (n=6) biyosit kalıntısı vardır, % 6,0'ında (n= 17) ise sonuç şüphelidir. Biyosit kalıntısı olanlardan 5'i, şüpheli olanlardan 16'sı pazaryerlerinden alınan ürünlerdir. Sonucu pozitif veya şüpheli çıkan ürünlerin 7 günden fazla saklanma süresi negatif çıkanlardan anlamlı olarak fazladır (p<0,05). Pozitif veya şüpheli olan ürünlerin tamamı eski merkez ilçelerden alınmıştır. Araştırmada biyosit alt tiplendirilmesi yapılan 6 pozitif ve 6 şüpheli örneğin tamamında, her birinde en az iki çeşit olmak üzere, organoklorlu biyosit kalıntısı tespit edilmiştir. Tespit edilen biyosit türlerinin tamamı yasaklanmış olan biyositlerdir. Araştırmada katılımcıların ürünlerde kirletici bulunabileceğini ve bu kirleticilerin sağlığa olumsuz etkisi olabileceğini belirtme durumu düşüktür ve toplum bu konuda bilgilendirilmelidir. Özellikle pazaryerlerinde satılan ürünler olmak üzere gıdalarda bulunabilecek kirleticiler açısından denetimlerinin artırılması önerilmektedir.

Abstract:
Food safety is one of the issues gaining importance in recent years. Amongst the health problems caused by food, the ones caused by chemical pollution have an important place. Pesticides are one of the important causes of the chemical pollution. Aim of this study is to investigate dried bean, lentil and rice samples in terms of pesticide residues collected from supermarkets and periodic markets in central district of Ankara and determine some shopping characteristics of the consumers using these places. Supermarkets and stands in periodic markets selling dry food and individuals shopping from these places constitute the universe of this descriptive study. Fifty two periodic markets and 18 supermarkets have been visited in the study. Five hundred and fourty- eight persons has been interviewed face to face shopping from 52 periodic markets and 18 supermarkets. The laboratory analysis have been performed by using spectrophotometer and GC/MS. Descriptive statistics, Chi square, Fisher?s exact test and logistic regression test have been utilized for statistical analysis and p<0.05 has been assumed for statistical significance. Of the participants 59.3% (n=328) were male, 35.9% (n=197) were between 25 and 34 years of age, 77.4% (n=424) were married. Price and quality are the properties participants pay most attention. More than 80% of the participants buy 3 of the products from supermarkets. Thirty two point eight percent (n=180) of the participants have stated that pollutants might exist in three of the products and 58.3% (n=105) of these have stated that pollutants might have adverse effects on health. In the laboratory analysis 2.1% (n=6) of all the products are positive and 6.0% (n=17) are suspected in terms of pesticide residue. Five of the positive and 16 of the suspected results are collected from periodic markets. Preserving duration longer than 7 days is significantly higher at the products with positive or suspected results than the products with negative results (p<0.05). All the positive and suspected products collected from old central districts. Organochlorine pesticides have been detected in all of the six positive and six suspected samples. All of these pesticide types are prohibited. It is evaluated that the ratio of participants stating possible existence pollutant in the products and stating adverse health effects of these pollutants is low and public training is necessary. It is suggested that monitoring be increased especially in the products sold in periodic markets in terms of pollutants.