Medya ekolojisi geleneğinden hareketle sosyal medyaya bakmak: Fenomenolojik bir araştırma
Looking at social media from the tradition of media ecology: A phenomenological study
Yazar: ALİ HASAN HAMUT
Danışman: DOÇ. DR. HEDİYETULLAH AYDENİZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Kişilerarası İletişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Kitle iletişim araçları = Mass media ; Sosyal medya = Social media

Özet:
Sosyal medya, insanların gündelik yaşantılarının bir parçası haline geldiği andan itibaren bireysel ve toplumsal etkilerini gün geçtikçe arttırmaktadır. Bu fenomenolojik çalışmada, medya ekolojisi geleneğinin kuramsal birikiminden ve araştırma pratiklerinden yararlanılmıştır. Marshall McLuhan tarafından geliştirilen ve medya yasaları olarak da bilinen Tetrad kuramından hareketle sosyal medyanın insanlar üzerindeki etkisi keşfedilmeye çalışıldı.  Tetrad kuramı, teknoloji ve iletişim çalışmaları açısından öneme sahip olan Marshall McLuhan, Neil Postman, Jacques Ellul ve Harold Innis gibi isimlerin ele alındığı medya ekolojisi geleneğinin bir parçasıdır. Teknolojik araçlar ve ortamlara yöneltilen dört soruyu odağına alan Tetrad kuramının sorularından hareketle sosyal medyanın neyi geliştirdiği, neyi eskittiği, neyi tekrar getirdiği ve aşırıya kaçıldığında ne ürettiği sorularının cevapları aranmıştır. Nitel araştırma desenlerinden biri olan fenomenolojik yöntemden yararlanarak yürütülen araştırmada, Amaçlı örneklem türlerinden ölçüt durum örneklemesi seçilmiştir. 21 kişiyle yapılan görüşmeler sonucunda sosyal medyanın geliştirdiği özellikler arasında bireyin psikolojik durumuyla alakalı olarak olumlu veya olumsuz durumları geliştirdiği gözlenmiştir. Modası geçmiş ama yeniden getirdiği şeyler arasında daha çok sözlü kültür unsurları olan podcast ve hikâye anlatıcılığı gibi örnekler öne çıkmaktadır. Eskittiği şeyler arasında ise yüz yüze iletişim, matbu kültür, geleneksel ünlülük ve anaakım medya gibi başlıklar öne çıkmıştır. Aşırıya kaçıldığında ise bireyler için gerçeklikten kopma, dezenformasyon ve odaklanma problemi gibi birey için sadece olumsuz durumları ortaya çıkardığını söyleyebiliriz. Türkçede mevcut iletişim kuramları ve tarihi literatürlerinde ayrı olarak ele alınan yukarıdaki isimlerin çalışmaları ilk defa medya ekolojisi geleneği adı altında ele alınmıştır. Mevcut literatüre katkı sunmasını umduğumuz bu tezde medya ekolojisi geleneğinin bir kurumsal ve alan tarih yazımı da yapılmıştır.

Abstract:
Social media increases its individual and social effects since it became a part of people's daily lives. This phenomenological study tries to explore the effect of social media on people through the Tetrad theory, also known as Tetrad of Media Effects, one of the theoretical background and research practices of the media ecology tradition developed by Marshall McLuhan. Tetrad of Media Effects is a part of the media ecology theory, which has important names in technology and communication studies, such as Marshall McLuhan, Neil Postman, Jacques Ellul and Harold Innis. Based on Tetrad theory's four questions on technological tools and environment this study investigates the answers to the questions of what social media has developed, has obsoleted, has retrieved and has reverses when excessive.  The studies of the names mentioned in the latter are discussed under the umbrella of media ecology tradition for the first time in the Turkish academic literature though they have been mentioned separately in the existing communication theories and historical literature. In the research conducted by using the phenomenological method, which is one of the qualitative research designs, criterion sampling was preferred  among the purposive sampling types. By interviewing with 21 people, this study detects that among the features developed by the social media, one is the intensification of positive or negative situations related to the psychological state of the individual. Among the features that are retrieved; examples such as podcasts and storytelling, which are mostly oral culture elements, attract attention. Among the features social media obsoleted are examples such as face-to-face communication, printed culture, traditional celebrity and mainstream media.  When it is excessive, we can say that social media only creates negative situations for the individual, such as disconnection from reality, disinformation and concentration problems. In this thesis, which we hope to contribute to the existing literature, an institutional and field historiography of the media ecology tradition has also been made.