Prens Sabahaddin'in sosyolojik fikirleri bağlamında AK Parti'nin "Yeni Türkiye" yaklaşımı
AK Party's "New Turkey" approach within the context of the sociological views of Prince Sabahaddin
Yazar: MUAMMER SALİM
Danışman: PROF. DR. NAZMİ AVCI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Prens Sabahaddin = Prens Sabahaddin ; Siyasal söylev = Political discussion ; Sosyal düzen = Social system ; Söylem = Discourse ; Yeni Türkiye = New Türkiye

Özet:
Bu araştırma, 2002 yılının son günlerinden günümüze değin, siyasal iktidarı kesintisiz bir biçimde elinde bulunduran Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AK Parti) Yeni Türkiye söyleminde billurlaşan birey, toplum ve devlet yaklaşımını ele almaktadır. Araştırma, metodolojik açıdan nitel araştırma çerçevesinde anlamacı/yorumlayıcı yaklaşımla yürütülmüştür. Araştırmanın teorik izleğini, Türkiye'de sosyolojinin iki kurucusundan birisi kabul edilen, Türk toplum hayatında yerleşik düzene karşı ilk kapsamlı ve planlı eleştiriyi getirerek yeni bir toplum nizamı öneren Prens Sabahaddin'in sosyolojik fikriyatı oluşturmaktadır. Araştırmada ele alınan dönem, AK Parti'nin kurulduğu Ağustos-2001 ila Haziran-2019 tarih aralığını kapsamaktadır.

Araştırma neticesinde, Yeni Türkiye söyleminin başından sonuna değin homojen bir çizgide ilerlemediği, muhteviyatı birbirinden farklı iki evre üzerinden okunabileceği sonucuna varılmıştır. Araştırmada partinin kurulduğu 2001 yılından 2013 yılının ortalarına değin geçen süreç söylemin birinci evresi olarak imlenmiş ve Kurucu Ayarlar evresi olarak adlandırılmıştır. AK Parti, söylemin birinci evresinde, siyasal iktidar açısından henüz muktedir konumda değildir. Dolayısıyla daha çok eski toplumsal düzenin vesayet odaklarıyla mücadele halindedir. Özellikle ilk hükümet dönemlerinde Avrupa Birliği (AB) uyum politikaları ve vesayet odaklarının tasfiyesi ekseninde atılan reformist adımlarla demokratik bir toplumsal düzenin inşası öne çıkmaktadır. Araştırmada 2013 yılının ortalarında vuku bulan Gezi Olayları ile başlayıp çalışmanın sınırlandırıldığı Haziran-2019 tarihine kadar devam eden dönem söylemin ikinci evresi olarak imlenmiş ve Gerçekliğin Yitirilmesi evresi olarak adlandırılmıştır. Bu evrede AK Parti, güçlü bir siyasal iktidara dönüşümünü tamamlamıştır. İktidar, söylem ve eylemlerinde birinci evredekine zıt bir görüntü sergilerken, idealize edilen büyük ve güçlü Türkiye'nin toplumsal düzeninin inşası yolunda AK Parti'nin sürekli siyasal iktidarda bulunmasını bir tür zorunluluk olarak normalleştirmeye meyletmiştir. Bu evrede, siyasal iktidara karşı yükselen her türlü muhalefet, terörle iş birliği içerisinde gayrimillî olmakla itham edilmeye başlanmıştır. Ayrıca devlet ve parti iktidarını özdeşleştiren bakış açısı ön plandadır. Partiye yöneltilen eleştirilerin çoğunlukla devletin bekası yolunda tehditler olarak algılanması, yorumlaması ve yansıtılması bu halet-i ruhiyenin eseri olarak yorumlanabilir. Bu bağlamda bireysel hak ve özgürlüklerin kullanımında giderek daralan bir ekosistemin yükseldiği düşünülmektedir.

AK Parti'nin Yeni Türkiye söylemi ve bu söylemin toplumsal gerçekliğe aktarımı neticesinde belirginleşen birey, toplum ve devlet yaklaşımının söylemin birinci evresinde Prens Sabahaddin'in sosyolojik düşünceleriyle, tam anlamıyla örtüşmese dahi uyumlu olduğu, buna mukabil söylemin ikinci evresinde bu uyumun giderek kaybolduğu ve onun fikirleriyle bariz bir biçimde çelişen bir hâl aldığı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: AK Parti, Söylem, Toplumsal Düzen, Yeni Türkiye

Abstract:
This research examines the crystallised political approach of the Justice and Development Party (AK Party), which has been holding the political power uninterruptedly since the late days of 2002, toward individual, society and state within the context of the party`s political discourse of New Turkey. The research is conducted by adopting the qualitative research framework and interpretative approach. The theoretical ground of the research is composed of the views of, one of the two founders of sociology in Turkey, Prince Sabahaddin who made the first comprehensive and deliberate criticism against the establishment and proposed an alternative social order. The period that is analysed in the research project covers between August-2001 and June-2019.

The outcomes of the analysis conducted within the scope of this research have led us to conclude that the New Turkey political discourse have not pursued a linear way; rather it can be analysed by dividing into two disparate stages. As such, the research describes the first phase of the discourse, from the foundation of the party that is 2001 to the mid-2013 as the Establishing Settings stage. At this stage, AK Party was not enough competent in relation to political power. Thus, at this stage it was struggling with the tutelage mechanisms of the previous social and political order.  Especially in the initial government periods of the party, the emphasis on building a democratic social order through reforms was salient considering the steps taken for the EU Cohesion Policies and eliminating political tutelage mechanisms. However, the research describes the second period of the discourse starting from the middle 2013 when the Gezi Park protests commenced until June 2019 the end of this research as stage of Losing Reality. At this stage, AK Party completed to be a strong political power.  While the political discourses and actions have been just the opposite from the first stage, the party tended to normalise a sort of obligation which argues that AK Party must be in power in order to realise the idealised, great and strong social order of Turkey. At this stage, all sorts of criticism aiming at the political power have been affiliated with liaising with terrorism and being non-national. In addition to this, a perspective which combines the political power of the party with the state has been at the forefront. Interpreting the critiques toward the party as threats to the future of the state and propagating these interpretations to the public can be the outcomes of that frame of mind.  In this regard, it is argued that a political ecosystem in which individual rights and freedom are increasingly delimited have been rising.

Although the first stage of New Turkey discourse of AK Party and its implications on the sociological reality cannot be fully overlapped with the views of Prince Sabahaddin, the second stage of the discourse clearly contradicts with the opinions of him since the coherence in the first stage of the discourse gradually disappeared.

Key Words: AK Party; Discourse; Social Order, New Turkey