Bir üniversite hastanesinde genel dahiliye polikliniklerine başvuranların su tüketim tercihleri ve su içme davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of water consumption preferences and water drinking behaviors of applicants to a university hospital general internal medicine polyclinics
Yazar: HİKMET EMİN YORULMAZ
Danışman: PROF. DR. MİNE ESİN OCAKTAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu araştırma Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Dahiliye Poliklinikleri'ne başvuran, Ankara'da ikamet eden kişilerin su tüketim tercihlerini, su içme davranışlarını ve bunları etkileyen faktörleri, şebeke suyu hakkında düşüncelerini ve daha tercih edilebilir olması için önerilerini tanımlamayı amaçlamaktadır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı tipte olup Ekim 2022-Ocak 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Evreni Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi Genel Dahiliye Poliklinikleri'ne başvuran Ankara'da ikamet eden kişiler oluşturmuştur. Minimum örneklem hacmi 231 olarak hesaplanmıştır, ancak 300 kişiye ulaşılması hedeflenmiş ve bu sayıya ulaşılmıştır (%100). Veriler poliklinik bekleme alanında gözlem altında toplam 59 sorudan oluşan ve üç soruluk Birinci Basamak için Fiziksel Aktivite Anketi (BBFAA)'ni de içeren bir soru formu uygulanarak toplanmıştır. Araştırma için Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu'ndan onay ve diğer gerekli izinler alınmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler ortalama, standart sapma, ortanca, en küçük ve en büyük değer; frekans ve yüzdeler şeklinde hesaplanmıştır. İstatistiksel analizlerde Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Ki-Kare testleri, İkili ve Çok Değişkenli Lojistik Regresyon analizleri uygulanmıştır. 
Bulgular: Çalışmaya katılan 300 kişinin yaş ortalamaları 41,85±14,01, %51,7'si kadın, %63,6'sı evli ve %39'u yüksekokul ya da üniversite mezunudur. Katılımcılardan %70,7'si çalışmakta olup %12,7'si sağlık çalışanıdır. Katılımcıların %17,4'ü ekonomik durumunu kötü ya da çok kötü olarak değerlendirmektedir. Hanede yaşayan ortalama kişi sayısı 3,0±1,35'tir. Katılımcıların aldığı BBFAA puanlarına göre %39,7'sinin "Hareketsiz" grupta olduğu görülmektedir. Katılımcıların %39'u sigara, %18,7'si alkol kullanmaktadır. Katılımcılardan %46'sı kronik hastalığı olduğunu belirtmektedir. 
Evde şebeke suyu kullanımı %13'tür. En sık içme suyu tüketim tercihi ise %67 ile ambalajlı su olarak görülmektedir. Ev dışında ise ambalajlı su tüketim sıklığı %94,3'tür. Kişi başı ortalama şebeke suyu dışı aylık su gideri 63,06±39,83TL olarak hesaplanmıştır. Son bir yıl içinde katılımcıların %15,3'ü su tüketim tercihini değiştirmiş olup değiştirenlerin %39'u eski kaynağın maddi yükünü neden olarak göstermiştir. Evde içme suyu tüketim tercihi erkeklerde (p=0,007), 50-59 yaş grubunda (p=0,003), ortaokul ve altı eğitim düzeyinde (p=0,028) diğer gruplara göre anlamlı düzeyde daha sık şebeke suyu tercih edilmesi şeklindedir. Hanede yaşayan kişi sayısı 4 ve üzeri olan grupta arıtma cihazı tercihi daha sık görülmüştür (p=0,003). Son bir yıl içerisinde kullandığı markayı değiştirme sıklığı ambalajlı su kullananlarda arıtma cihazı kullananlara göre (p=0,004), ayrıca ekonomik durumunu kötü ya da çok kötü olarak tanımlayan kişilerde orta ve daha iyi olarak tanımlayanlara göre daha sık görülmüştür (p=0,038). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde, içme suyu tercihleri ele alındığında cinsiyet, yaş grupları, eğitim düzeyleri, hanede yaşayan kişi sayısı ve ekonomik durum ile çeşitli ilişkiler bulunmuştur (p<0,05). 
Yetersiz sıvı tüketim durumu 50-59 yaş ve 60 yaş ve üzeri olanlarda (p=0,002), eğitim düzeyi ortaokul ve altı olanlarda (p=0,004), çalışmayanlarda (p=0,001) ve sağlık çalışanı olmayanlarda (p=0,008), daha hareketsiz olanlarda (p<0,001), kronik hastalık varlığında (p=0,008) ve hipertansiyon varlığında (p=0,001) diğer gruplara göre daha sıktır. İş yerinde yeterli su tüketememe durumu ise sağlık çalışanı olanlarda diğer gruplara göre daha sık rastlanmıştır (p=0,009). İkili lojistik regresyon analizinde hareketli kişilerin hareketsiz kişilere göre yeterli sıvı tüketimi sıklığı 5 kat daha yüksektir (%95 GA 1,541-16,009, p=0,007).
Sonuç: Bu çalışmada katılımcıların büyük çoğunluğunun evde ve ev dışında ambalajlı su tercih ettiği görülmüştür. Ambalajlı su kullanan katılımcılar maddi nedenlerden ötürü daha uygun fiyatlı suları tercih etmektedirler. Kadın cinsiyet, yüksek eğitim düzeyi, genç yaşta olmak şebeke suyunu tercih etmeme yönünde etkili bulunmuştur. Sağlık çalışanı olmak iş yerinde yeterli su tüketememe yönünde etkili bulunsa da günlük yeterli sıvı tüketimi açısından diğer çalışanlara göre daha iyi durumdadır. Düşük eğitim düzeyi, ileri yaş, çalışmıyor olmak, hipertansiyon varlığı ve hareketsiz olmak yetersiz sıvı alımı yönünde ilişkilidir. Maddi yükü ve gerek bireysel sağlık gerekse çevre sağlığı açısından getirdiği riskler nedeniyle şebeke suyu dışı su kaynaklarına duyulan ihtiyacın ortadan kaldırılması ve şebeke suyunun teşvik edilmesi önerilmektedir. Sağlıklı yaşam için topluma yönelik eğitimlerde yeterli sıvı tüketimi önerilmelidir ve buna olanak sağlanmalıdır. Toplumun su tüketim tercihleri incelenmeye devam edilmeli, şebeke suyu yeterli miktarda sağlıklı ve temiz içme suyuna erişime tek başına yetmesi hedefiyle belediyeler ve ilgili bakanlıklarca gerekli çalışmalar yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Su tüketim tercihi, su içme davranışı, şebeke suyu, ambalajlı su, evsel su arıtma cihazı

Abstract:
Aim: This research aims to define the water consumption preferences, drinking behaviors, influencing factors, thoughts on tap water, and suggestions for its increased preference among individuals residing in Ankara who have applied to the General Internal Medicine Outpatient Clinics of Ankara University Faculty of Medicine.
Materials and methods: The research was conducted in a descriptive manner between October 2022 and January 2023. The population consisted of individuals residing in Ankara who applied to the General Internal Medicine Outpatient Clinics of İbni Sina Hospital, Ankara University Faculty of Medicine. The minimum sample size was calculated as 231; however, the goal was to reach 300 participants, which was achieved (100%). Data were collected through a questionnaire comprising 59 questions, administered in the waiting area of the outpatient clinics, including the Three-Item First-Level Physical Activity Assessment (BBFAA). The study received approval from the Ankara University Faculty of Medicine Human Research Ethics Committee and obtained other necessary permissions. The data were analyzed using the SPSS 25.0 package program. Descriptive statistics such as mean, standard deviation, median, minimum and maximum values, frequencies, and percentages were calculated. Statistical analyses involved the application of Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Chi-square tests, as well as Binary and Multivariable Logistic Regression analyses.
Results: The 300 participants had an average age of 41.85 ± 14.01, with 51.7% being female, 63.6% married, and 39% having completed high school or university education. About 70.7% were employed, with 12.7% being healthcare workers. Approximately 17.4% of participants assessed their economic situation as poor or very poor. The average household size was 3.0 ± 1.35 individuals. According to the BBFAA scores, 39.7% of participants were categorized as "sedentary." Regarding habits, 39% smoked, 18.7% consumed alcohol, and 46% reported having a chronic illness.
Only 13% used tap water at home, while the most common choice for drinking water, at 67%, was packaged water. Outside the home, the frequency of consuming packaged water was 94.3%. The average monthly expenditure per person on non-tap water was calculated as 63.06 ± 39.83 Turkish Lira. Within the past year, 15.3% of participants had changed their water consumption preferences, with 39% of those citing the financial burden of the previous source as the reason.
Preferences for tap water consumption at home were significantly higher among men (p=0.007), the 50-59 age group (p=0.003), and those with an educational level of middle school or below (p=0.028). The preference for water purification devices was more common in households with four or more occupants (p=0.003). Among those who changed their preferred brand within the last year, this was more frequent among packaged water consumers compared to those using water purification devices (p=0.004). Moreover, individuals who rated their economic status as poor or very poor were more likely to change brands compared to those with moderate or better economic statuses (p=0.038). Multivariable logistic regression analysis identified gender, age groups, education levels, household size, and economic status as influential factors for drinking water preferences (p<0.05).
Inadequate fluid intake was more frequent among individuals aged 50-59 and 60 years or older (p=0.002), those with a middle school or lower education level (p=0.004), unemployed individuals (p=0.001), non-healthcare workers (p=0.008), sedentary individuals (p<0.001), those with chronic illnesses (p=0.008), and those with hypertension (p=0.001). The inability to consume sufficient water at the workplace was more common among healthcare workers compared to other groups (p=0.009). Binary logistic regression analysis indicated that the frequency of adequate fluid intake was five times higher in active individuals compared to sedentary ones (95% CI 1.541-16.009, p=0.007).
Conclusions: The majority of the participants in this study preferred packaged water both at home and outside. Participants who used packaged water tended to choose more affordable options due to financial reasons. Female gender, higher educational levels, and younger age were found to influence the avoidance of tap water. Being a healthcare worker was found to affect the inability to consume sufficient water at the workplace, although they were in a better situation regarding daily adequate fluid intake compared to other employees. Low educational levels, advanced age, unemployment, the presence of hypertension, and sedentary lifestyle were associated with inadequate fluid intake.
The need for non-tap water sources should be eliminated due to the financial burden and risks it poses to individual health and environmental health, and tap water should be promoted. Public education initiatives for a healthier lifestyle should advocate and facilitate adequate fluid intake. The community's water consumption preferences should continue to be investigated, and municipalities and relevant ministries should undertake necessary efforts to ensure access to a sufficient amount of clean and healthy drinking water solely through tap water.
Key Words: Water consumption preference, water drinking behavior, mains water, packaged water, water purifier