Türkiye Cyperus L. cinsinin taksonomik ve moleküler revizyonu
Taxonomical and molecular revision of Turkish Cyperus L. species
Yazar: HANDAN ŞAPCI
Danışman: DOÇ. DR. CEM VURAL
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Cyperaceae familyasının ikinci büyük cinsi olan Cyperus cinsi, yeryüzünde yaklaşık olarak 600 türe sahip iken Türkiye Florası kayıtlarına göre ülkemizde 13 türü bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında, birçok taksonomik probleme sahip olan Cyperus taksonlarına ait morfolojik, palinolojik ve moleküler karakterler, birlikte değerlendirilerek cinsin revizyonu yapılmıştır. 
Çalışmalar neticesinde, C. eragrostis ve C. microiria türleri Türkiye Florası için yeni kayıt olarak belirlenmiştir. Mariscus ve Juncellus cinsleri de Cyperus'un sinonimi olarak değerlendirilmiştir. Böylece 2 yeni kayıt ve sinonim olan cinslere ait 4 takson da Cyperus cinsine eklenmiştir. Türkiye Florası' nın 11. cildinde cinse ilave edilen C. brevifolius türü Cyperus cinsinden çıkarılarak Kyllinga cinsine aktarılmıştır. Yapılan bu değişikliklerin neticesinde ise Türkiye Cyperus cinsi takson sayısı 17'ye yükselmiştir. Cyperus hamulosus türünün ise çalışma kapsamında toplanamayıp şüpheli tür olarak bırakılmıştır. Ayrıca cinse ait tüm taksonların yayılış bilgileri güncellenmiş ve taksonların tehlike kategorileri yeniden değerlendirilmiştir.
Ülkemiz Cyperus taksonlarının polen morfolojileri ilk kez bu çalışmada belirlenmiş olup, polen tipleri prolat, prolat-spheroidal ya da subprolat, ekzin yüzey süslemeleri mikro ekinat-perforattır. Cyperus capitatus 37.85 (P) x 23.42 (E) ile en büyük; 20.63 (P) x 15.83 (E) ile C. difformis en küçüktür.
Türkiye Cyperus cinsi taksonlarının meyve morfolojileri de ilk kez bu çalışma kapsamında belirlenmiş olup meyve şekli obovoid, eliptik şekilli, enine kesitte üçgen ya da lentikular olup, yüzey süslemeleri rerikukat-tuberkulattır. Cyperus taksonları içerisinde en büyük meyve boyu 2.54 mm ile C. capitatus türü iken, en küçük meyve boyu 0.59 mm ile C. difformis türüne ait olduğu gözlemlenmiştir.
Moleküler analizler sonucunda elde edilen veriler Türkiye Cyperus taksonlarının tamamını içeren ilk ve tek çalışma olması açısından önem arz ederken, kullanılan ITS ve trnL-F gen bölgelerinin takson ayrımlarında da cins ayrımlarında da etkin olarak kullanılabilecek karakterler olduğu görülmüştür.
Gerek morfolojik gerekse moleküler tabanlı çalışmalar sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, Cyperus cinsine yakın akraba olan ve taksonomik yeri konusunda belirsizlikler bulunan Pycreus ve Kylinga cinslerinin, ayrı cinsler olarak değil, Cyperus cinsine dahil edilerek değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
While the genus Cyperus, which is the second biggest genus of the Cyperaceae family, has approximately 600 species on Earth, it has 13 species according to the records of Flora of Turkey. As part of this study, the genus is revised by evaluating many morphological, palynological and molecular characteristics simultaneously.
As a result of the studies, C. eragrostis and C. microiria are identified as new records of Flora of Turkey. Also, genus Mariscus and Juncellus are evaluated as synonyms of Cyperus. Thus 2 new records and 4 taxa which belong to the synonym species are added to the genus Cyperus. The species Cyperus brevifolius, which is added to the genus in the 11th volume of Flora of Turkey, is removed from the genus Cyperus and added to the genus Kyllinga. In consequence of these changes, the number of the genus Cyperus in Turkey has increased to 17. Cyperus hamolosus had been left as a suspicious species since it was not gathered during the study. Also spreading information of taxa which belong to the genus has been updated and danger categories of taxa have been revaluated.
Cyperus taxa polen morphologies in our country have been identificated for the first time during this study. The polen types are prolat, prolatspheroidal or subprolat and surface ornamentations of pollen are micro-echinate-perforate. The biggest is C. capitatus with 37.85 (P) x 23.42 (E) and the smallest is C. difformis with 20.63 (P) x 15.83 (E). 
The study has been identified fruit morphologies of genus Cyperus in Turkey for the first time. Fruit morphologies of Cyperus taxa are structured in obovid, elliptical. In horizontal profile, the pollens are triangular or lenticular shapes and which also have reticulate-tuberculate surface ornamentations. It was observed that the smallest fruit size was the C. difformis with 0.59 mm, while the biggest fruit size in C. capitatus with 2.54 mm.
The data obtained via molecular analysis is important because it is the one and only study that includes all of the Cyperus taxa in Turkey. It has been served that the used ITS and trnL-F gene regions are efficient characters that can be used in both differentiation of taxon and genus
In accordance with the findings that are results of morphological and molecular studies, it is concluded that the genera Pycreus and Kylinga which are closely related to the genus Cyperus and have uncertainties about their taxonomical places, should not be evaluated as separate genera but evaluated as members of the genus Cyperus.