Değişim ve süreklilik bakımından Balkan İslamı: Aliya İzzetbegoviç üzerine bir çalışma
The Balkan Islam in the context of continuity and change: a study on Aliya Izzetbegovic
Yazar: MEHMET ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. ASIM YAPICI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Müslümanlar = Muslims ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam ; İzzetbegoviç, Aliya = Izetbegovic, Alija

Özet:
Bu çalışmanın konusu yirminci yüzyıl Bosna-Hersek tarihinde entelektüel ve politik bir figür olarak yer alan Aliya İzzetbegoviç'in İslam ve Müslümanlara bakışını değişim ve süreklilik bağlamında tespit etmektir. Bu çerçevede onun İslamî düzen ve çağdaş Müslüman kimliğin oluşum sürecine nasıl bir katkıda bulunduğunu eserlerinden hareketle ortaya koymak istiyoruz.
Nitel bir desen kullanılan bu araştırmada veriler, İzzetbegoviç'in yayınlanmış eserleri ile ulaşabildiğimiz kadarıyla onun hakkında yazılmış lisans üstü tezler, kitaplar, makaleler ve sempozyum bildirilerinden toplanmıştır. Verilerin çözümlenip yorumlanmasında anlayıcı geleneğe bağlı olarak hermenötik çözümlemeden faydalanılmıştır. Bu süreçte "Sosyal Kimlik Kuramı" ve "Gerçekçi Çatışma Kuramı"ndan ziyadesiyle destek alınmıştır. 
Çalışma "Giriş" hariç "Kuramsal ve Tarihsel Çerçeve", "İzzetbegoviç'in Hayatı ve Eserleri" ve "İzzetbegoviç'te Birey, Toplum ve Din" temel başlıklarından oluşmaktadır. Bosna-Herkes'in tarihsel serüveninin incelenmesi özellikle oradaki etnik ve dini mücadeler İzzetbegoviç'i anlama açısından işlevseldir. 
Bu çalışmada İzzetbegoviç'in düşünce dünyasını oluşturan ve biçimlendiren faktörler, onun hem İslam toplumu ve İslamî düzen kavramlarını hem de Müslüman bilinci yeniden inşa etme çabalarını açıklayıcı mahiyettedir. İzzetbegoviç tevhit temelli İslamî bir bilinç üzerinden dünya-ahiret, bilim-din, fizik- metafizik, uygarlık-kültür, nefs-ruh, şekil-öz vahdetini ısrarla önemsemektedir. Müslüman toplumun dinî-sosyal kimliklerini koruyarak yaşayabilmesi için İslam'ın özü (süreklilik) ile modern dünyanın bu öze aykırı olmayan taleplerini kaynaştırarak (değişim) üçüncü yolun açılması gerektiği kanaatindedir. 
Anahtar Sözcükler: Aliya İzzetbegoviç, İslam, Balkan İslamı, Din, Dindarlık, Medeniyet.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the point of view of Aliya İzzetbegoviç, who posits a place in the twentieth century Bosnia-Herzegovinia history as an intellectual and political fıgure, towards Islam and Muslims in the context of change and continuity. In this framework, we aim to find out how he contributed to the formation process of Islamic Order and contemporary Muslim identity by looking at his works.  
Data for this study which was designed as a qualitative research was compiled of his works in addition to works written about him. Data were analysed with the help of hermeneutic analysis in line with interpretive tradition. In this process, "Social Identity Theory" and "Realistic Conflict Theory" were made use of. 
The study, along with an introduction,  comprises of chapters called "Theoretical and Historical Framework", "The Life and Works of Izzetbegoviç", and "The Individual, Society, and Religion in Izzetbegoviç". The analysis of Bosnian-Herzegovinian historical adventure is especially functional in an effort to comprehend the ethnical and religious fights there. 
According to the results of the analysis, the factors that make up of and form the mental world of Izzetbegoviç are sufficient to explain his efforts to rebuild both the concepts of Islamic society and Islamic order, and the Muslim awareness. Izzetbegoviç places great significance on the unity of the World and the afterlife, science and religion, physics and metaphysics, civilization and culture, the human soul and the flesh, and the form and essence, over an Islamic consciousness based on oneness. He thinks that for the Muslim society to live without losing its religious-social identities, a third path is needed to open which integrates the essence of Islam (continuity) and the demands of the modern World that are not against this essence.
Keywords: Aliya İzzetbegoviç, Islam, Balkan Islam, Religion, Piety, Civilization.