Türkçe çocuk gazetelerinde Osmanlı kimliği (1869-1908) (Ahlak, ilim, dil, tarih ve coğrafya)
Ottoman identity in Turkish children newspapers (1869-1908) (Morality, science, language, history and geography)
Yazar: ERAY YILMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET HACISALİHOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History
Dizin: Ahlak = Morality ; Coğrafya = Geography ; Eğitim = Education ; Gazeteler = Newspapers ; Kimlik = Identity ; Kimlik oluşumu = Identity construction ; Osmanlılar = Ottomans ; Tarih = History ; Çocuk gazeteleri = Children's newspapers ; İlim = Science

Özet:
Bu tezde 1869-1908 yılları arasında yayınlanmış 19 Türkçe çocuk gazetesi, Osmanlı kimliği bağlamında incelenmektedir. Tanzimat döneminde yayın hayatına başlayan Türkçe çocuk gazeteleri, Osmanlı kamu eğitiminin önemli bir parçası olmuş, Osmanlı düzenine sadık, makbul bir vatandaş yetiştirmeyi hedeflemiştir. Bu tez, Osmanlı kimliğini oluşturan genel politikalarla birlikte, Osmanlı kimliğinin, ahlak, ilim, dil, tarih ve coğrafya unsurlarını, geleneklerden geniş bir biçimde yararlanan bir kimlik inşası bağlamında, Türkçe çocuk gazeteleri üzerinden okumayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tezin ana kaynakları 1869-1908 yılları arasında yayınlanmış olan 19 Türkçe çocuk gazetesi olmuş, bu ana kaynaklarla birlikte, söz konusu dönemde yayınlanmış gazeteler, kitaplar ve arşiv belgelerinden de yararlanılmıştır. Tanzimat ve II. Abdülhamid dönemlerinde yayınlanan söz konusu gazeteler, tematik olarak süreklilik göstermişlerdir. Gazeteler genellikle kamu okulları aracılığıyla çocuklara ulaşmış, dolayısıyla daha çok Müslüman, erkek, kentli, rüşdiyeli çocuklara seslenmişlerdir. Gazetelerin yayın politikalarına bakıldığında inşa edilmek istenen Osmanlı kimliğinin şu unsurları öne çıkmaktadır:  1. İslam-Osmanlı geleneksel ahlak anlayışına bağlı olunmalıdır. 2. Modern bilimsel gelişmeler takip edilmelidirler.                    3. Türkçe ortak ve milli bir dil biçiminde kabul görmeli, kullanılmalıdır. 4. İslam-Türk tarihi, milli bir tarih biçiminde öğrenilmelidir. 5. Osmanlı coğrafyası, tüm farklı etnik ve dini unsurlarıyla bir birlik oluşturmaktadır. Tüm bu unsurlarla birlikte tüm Osmanlı çocukları, Osmanlı toplumsal düzenine, başta Osmanlı hanedanına, ardından idarecilere ve ailesine sadık ve itaatkâr olmalıdır.

Anahtar Sözcükler: Osmanlı kimliği, Türkçe çocuk gazeteleri, İslam-Osmanlı ahlak anlayışı, Osmanlı ilim, Osmanlı eğitim tarihi, Osmanlı okullarında tarih ve coğrafya.

Abstract:
In this thesis 19 Turkish children newspapers published in the years between 1869-1908 are examined in the context of the Ottoman identity. Turkish children newspapers which started their publication life during the Tanzimat period were a part of the Ottoman public education and aimed to raise favorite citizens who were loyal to Ottoman order. This thesis aims to read and evaluate the moral, scientific, linguistic, historical and geographical elements of Ottoman identity together with general policies forming the Ottoman identity, in a context of identity construction that took advantage of traditions, through Turkish children newspapers. Together with these main sources the newspapers published in that period, books and archive documents. Above mentioned newspapers published in Tanzimat and Abdulhamid II period. They demonstrated continuity in thematic means. Newspapers reached children generally through public schools and therefore addressed mainly the Muslim, male, civic and junior high school students. Looking at the publication policies of newspapers, below elements of the Ottoman identity to be constructed are in forefront:  1. Being loyal to Islam-Ottoman traditional moral understanding is necessary. 2. Modern scientific developments should be followed.  3. Turkish should be accepted and used as a common and national language 4. Islamic-Turkish history should be taught as a national history.  5. Ottoman geography constitutes a unity with all its different ethnic and religious elements. Together with all those elements, Ottoman children should be loyal and obedient to Ottoman communal order, especially to Ottoman royal family and then to administrators and families.

Key words: Ottoman identity, Turkish children newspapers, Islam-Ottoman morality understanding, Ottoman science, Ottoman history of education, history and geography in Ottoman schools