Üst gastrointestinal sistem endoskopisi uygulanan hastalarda dispepsi sıklığının ve şiddetinin belirlenmesi, depresyon-anksiyete-stres düzeylerinin incelenmesi
Determination of the frequency and severity of dyspepsia and examination of depression-anxiety-stress levels in patients undergoing upper gastrointestinal tract endoscopy
Yazar: DUYGU SAKARYA
Danışman: PROF. DR. SEÇİL ARICA ; DOÇ. DR. YASEMİN GÖKDEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Dispepsi = Dyspepsia

Özet:
AMAÇ: Gastrointestinal sisteme yönelik şikayetler birinci basamaktaki hasta başvurularının önemli bir kısmını oluşturur. Hastaların günlük yaşam aktivitelerini önemli ölçüde etkileyen ve büyük sağlık harcamalarına sebep olabilen bu şikayetler sıklıkla dispepsi başlığı altında ele alınır. Birinci basamak hekimleri olarak dispepside ayırıcı tanı ve ileri tetkik için çoğunlukla üst basamağa ihtiyaç duyup bu doğrultuda sevkler gerçekleştirmekteyiz. Bu çalışmada amacımız 3.basamak hastaneye endoskopi yapılmak üzere gelen hastaların ne kadarının dispeptik şikayetlere sahip olduğunu saptamak, dispepsi ile ilişkili olabilecek faktörleri incelemek, dispeptik şikayetleri olan hastaların ne kadarında altta yatan organik patoloji saptanabildiğini görmek, organik ve fonksiyonel dispeptik hastalar arasında depresyon-anksiyete-stres düzeyi ve dispepsi şiddeti açısından fark olup olmadığını değerlendirmektir.

GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmamız Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi Gastroenteroloji Polikliniği Endoskopi Ünitesi'ne üst GİS endoskopisi yapılmak üzere sevk edilmiş  18 yaş ve üzeri olup çalışmaya katılmayı onaylayan ve dahil edilme kriterlerine uygun kişilere sosyodemografik özelliklerini, SODA (Severity of Dyspepsia Assessment) ölçeğini ve DASS-21 (Depression Anxiety Stress Scale-21) ölçeğini içeren araştırmacı tarafından oluşturulan anket endoskopik işlem öncesi bekleme salonunda yaklaşık olarak 15 (on beş) dakika süren yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Çalışma sonucu elde ettiğimiz verileri analiz etmek üzere SPSS 25 istatistik programı kullanılmış ve p<0.05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.

BULGULAR: 204 hastaya anket uygulanmış olup dahil edilme kriterlerine uymayan 14 kişi çıkarıldıktan sonra 190 kişi ile çalışmaya devam edildi. Katılan bireylerin %62,11'i (n=118) kadındı. Katılımcıların yaş ortalaması 52,94±15,21 yıl olarak hesaplanmıştı. Katılımcıların %72,63'ü (n=138) evli, %42,63'ü (n=81) ev hanımı ve %51,05'i (n=97) ilkokul mezunuydu. Katılımcıların %24,21'i (n=46) her gün düzenli sigara içmekte ve %11,58'i (n=22) alkol kullanmaktaydı. Katılımcıların %51,9'unda (n=98) alarm semptomu yoktu. Katılımcılardan Helicobacter Pylori (H.pylori) bakılanların %54,37'sinde (n=87) pozitif saptandı. Katılımcıların %46,32'sinde dispepsi saptanırken bunların %67,05'inin (n=59) organik, %32,95'inin (n=29) fonksiyonel olduğu belirlendi.  Katılımcılardan 60 yaş üstü olanların dispepsi sıklığı 60 yaş altı olanlardan istatistiksel anlamlı düzeyde düşük saptandı. Kadın olanların, kronik hastalığı olmayanların, gastroözofageal reflü (GÖRH) semptomu yaşayanların dispepsi sıklığı istatistiksel anlamlı düzeyde yüksek saptandı. Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde fonksiyonel dispepsi için yaşın, organik dispepsi için yaş ve erkek cinsiyetin koruyucu faktör olduğu belirlendi. Organik ve fonksiyonel dispepsili hastalar arasında SODA ölçek puanı açısından istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. Dispepsi olan ve olmayan katılımcılar arasında, organik ve fonksiyonel dispepsili hastalar arasında DASS-21 ölçek puanı açısından istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. Dispepsi saptanan katılımcıların SODA-Ağrı dışı belirtiler ile DASS-21 Anksiyete ve Stres puanı arasında pozitif yönlü düşük/orta düzeyde korelasyon saptandı. 

SONUÇ: Çalışmamızda organik ve fonksiyonel dispepsili hastalar arasında depresyon-anksiyete-stres düzeyi ve dispepsi şiddeti açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Dispepsi saptanan katılımcıların SODA-Ağrı dışı belirtiler ile DASS-21 Anksiyete ve Stres puanı arasında pozitif yönlü düşük/orta düzeyde korelasyon saptanmıştır. Literatürde dispepsiye yönelik çokça çalışma olmasına rağmen dispepsi şiddeti ve depresyon-anksiyete-stres düzeylerinin hem birbiriyle olan ilişkisinin hem de her birinin dispepsi alt tipleri ile olan ilişkisinin değerlendirildiği çalışmalara ihtiyaç vardır. 

ANAHTAR KELİMELER: Dispepsi, Depresyon, Anksiyete

Abstract:
AIM: Complaints related to the gastrointestinal system constitute an important part of patient presentations in primary care. These complaints, which significantly affect the daily life activities of patients and can cause great health expenditures, are often handled under the title of dyspepsia. As primary care physicians, we often need higher levels for differential diagnosis and further examination in dyspepsia and we make referrals accordingly. In this study, we aimed to determine how many of the patients who came to a tertiary care hospital for endoscopy had dyspeptic complaints, to examine the factors that may be associated with dyspepsia, to see how many patients with dyspeptic complaints could be found to have underlying organic pathology, and to evaluate whether there was a difference between organic and functional dyspeptic patients in terms of depression-anxiety-stress level and severity of dyspepsia.

MATERIALS AND METHODS: In our study, the questionnaire created by the researcher, including sociodemographic characteristics, SODA (Severity of Dyspepsia Assessment) scale and DASS-21 (Depression Anxiety Stress Scale-21) scale, was applied by face-to-face interview method in the waiting room before the endoscopic procedure, which lasted approximately 15 (fifteen) minutes, to people aged 18 years and over who were referred to Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu City Hospital Gastroenterology Polyclinic Endoscopy Unit for upper GI endoscopy and who approved to participate in the study and met the inclusion criteria. SPSS 25 statistical program was used to analyze the data we obtained as a result of the study and p<0.05 was considered significant.

RESULTS: 204 patients were surveyed and after excluding 14 patients who did not meet the inclusion criteria, the study was continued with 190 patients. Of the individuals who participated, 62.11% (n=118) were female. The mean age of the participants was 52.94±15.21 years. 72.63% (n=138) of the participants were married, 42.63% (n=81) were housewives and 51.05% (n=97) were primary school graduates. Of the participants, 24.21% (n=46) smoked cigarettes regularly every day and 11.58% (n=22) drank alcohol. 51.9% (n=98) of the participants had no alarm symptoms. H. Pylori was positive in 54.37% (n=87) of the participants. Dyspepsia was detected in 46.32% of the participants, of which 67.05% (n=59) were organic and 32.95% (n=29) were functional.  The prevalence of dyspepsia in participants over 60 years of age was statistically significantly lower than those under 60 years of age. The frequency of dyspepsia was statistically significantly higher in women, those without chronic disease, and those with GERD symptoms. In multivariate logistic regression analysis, age was found to be a protective factor for functional dyspepsia, while age and male gender were found to be protective factors for organic dyspepsia. There was no statistically significant difference in SODA scale score between patients with organic and functional dyspepsia. There was no statistically significant difference between participants with and without dyspepsia and between patients with organic and functional dyspepsia in terms of DASS-21 scale score. There was a positive low/moderate correlation between SODA-Non-pain symptoms and DASS-21 Anxiety and Stress scores of participants with dyspepsia.

CONCLUSION: In our study, no significant difference was found between patients with organic and functional dyspepsia in terms of depression-anxiety-stress level and dyspepsia severity. A positive low/moderate correlation was found between SODA non-pain symptoms and DASS-21 Anxiety and Stress score of participants with dyspepsia. Although there are many studies on dyspepsia in the literature, there is a need for studies evaluating the relationship between dyspepsia severity and depression-anxiety-stress levels and the relationship between each of them and dyspepsia subtypes.
	
KEY WORDS: Dyspepsia, Depression, Anxiety