19. yüzyıl sûfîlerinden Hasan Hilmî Edirnevî'nin seyrüsülûk anlayışı
Hasan Hilmi, a 19th century sufi Edirnevî's understanding of navigation
Yazar: MEDİNE ÇİÇEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE MİNE AKAR
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
XIX. yüzyılın II. Abdülhamid devrinde yaşamış olan Hasan Hilmî Edirnevî, mutasavvıf bir şairdir. Hasan Hilmî bugün Bulgaristan'a bağlı fakat yaşadığı devirde Osmanlı hâkimiyeti altında bulunan Edirne sınırları içerisinde yer alan Hasköy kazasında doğmuştur. İlim tahsili için İstanbul'a gelen Hasan Hilmî, Fatih medreselerinde on sekiz yıl eğitim görmüş ve on sekiz yılın sonunda manevî kapıların kendisine açıldığını ifade etmiştir. Hayatının çoğunu ilim ve tedrisatla geçiren Hasan Hilmî'nin günümüze ulaşan pek çok eseri bulunmaktadır. 
Çalışmanın giriş bölümünde Hasan Hilmî'nin hayatı, eserleri, şeyhi ve tesirinde kaldığı isimlere yer verilmiştir. Hayatı hakkında bildiklerimiz kendi eserlerinde yer verdiğinden öteye geçememiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Hasan Hilmî'nin seyrüsülûk ve nefis tezkiyesinde ele aldığı kavramlar tasavvuf literatürü açısından incelenmiştir. İkinci bölümde ise Hasan Hilmî'nin seyrüsülûk çerçevesinde ele aldığı diğer kavramlar olan muhabbet, râbıta, mürşid-i kâmilin konumu ve zikir başlıklarına yer verilmiş ayrıca seyrüsülûkun tamamlanması ile ulaşılması gereken makamlar olan mükâşefe, aşk ve insan-ı kâmil başlıklarına dikkat çekilmiştir.  
Hasan Hilmî eserlerinde düşüncesinin merkezine genellikle aşk ve muhabbeti almıştır. Aşk ve muhabbet ekseninde seyrüsülûkun teorik ve amelî boyutunu şiirlerinde ve mensur eserlerinde dağınık olarak işlemiştir. Bu tez ile Hasan Hilmî'nin tasavvufî kimliğine dikkat çekilmiştir. Hasan Hilmî eserlerini kaleme alırken özellikle seyrüsülûkun başında olan sâlikler için yazdığını ifade etmektedir. Bu çerçevede Hasan Hilmî'nin seyrüsülûk anlayışı ve tasavvufî düşünce sistemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Tasavvufî Eğitim, Seyrüsülûk, Hasan Hilmî Edirnevî.

Abstract:
Hasan Hilmī Edirnevî, a Sufi poet who lived during the reign of Abdulhamid II in the XIXth century, was born in Hasköy, a district located within the borders of Edirne, which is now part of Bulgaria but was under Ottoman rule during his lifetime. Coming to Istanbul for his education, Hasan Hilmī studied in Fatih madrasas for eighteen years, and he expressed that at the end of these eighteen years, spiritual doors were opened to him. Hasan Hilmī, who spent most of his life in pursuit of knowledge and education, has left behind many works that have survived to the present day.
In the introduction section of the study, Hasan Hilmī's life, works, his spiritual guide, and the influential figures he was exposed to have been discussed. Our knowledge about his life has been limited to what is mentioned in his own works. The first chapter of the study examines the concepts addressed by Hasan Hilmī in his spiritual journey and self-purification from the perspective of Sufism literature. In the second chapter, other concepts addressed by Hasan Hilmī within the framework of his spiritual journey, such as love, connection (râbıta), the position of the perfect spiritual guide (mürşid-i kâmil), and remembrance (zikir), have been elaborated. Additionally, attention has been drawn to the stages of spiritual journey that must be reached through completion of the journey, unveiling, namely love and the perfect human being.
Hasan Hilmī has generally placed love and affection at the center of his thought in his works. He has addressed the theoretical and practical aspects of the spiritual journey around the axis of love and affection, scattered throughout his poetry and prose. This thesis aims to draw attention to Hasan Hilmī's Sufi identity. While writing his works, Hasan Hilmî states that he wrote especially for the disciples who were at the head of navigation. In this context, Hasan Hilmī's understanding of navigation and his Sufi thought system have been tried to be revealed.
Keywords: Sufism, Sufi Education, Mystical Training, Hasan Hilmī Edirnevī.