Türkiye'nin bazı endemik Centaurea L. (Asteraceae) taksonlarının kök, gövde ve yaprak anatomisi
Root, stem and leaf anatomy of some Turkish endemic Centaurea L. (Asteracae) taxa
Yazar: TUĞBA ASLANTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE KAPLAN
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada Centaurea L. cinsinin dört seksiyonunda bulunan [Acrocentron (Cass.) DC., Acrolophus (Cass.) DC., Cheirolephis (Boiss.) O. Hoffm., Phalolephis (Cass.) DC.] sekiz endemik taksonun [Centaurea cadmea Boiss subsp. pontica Wagenitz ex Y.B. Köse et Ocak, C. cariensis Boiss. subsp. cariensis, C. cariensis Boiss. subsp. longipapposa Wagenitz, C. cariensis Boiss. subsp. maculiceps (O. Schwarz) Wagenitz, C. cariensis Boiss. subsp. microlepis (Boiss.) Wagenitz, C. cariensis Boiss. subsp. niveatomentosa (Hub.-Mor.) Wagenitz, C. elazigensis Kaya & Vural, C. kotschyi (Boiss. & Heldr.) Hayek var. decumbens Wagenitz] kök, gövde ve yaprak anatomileri karşılaştırmalı olarak ışık mikroskobunda incelenmiştir.Taksonların kök anatomilerindeki en önemli farklar, salgı kanallarının bulunup bulunmaması ve trahe hücrelerinin teğetsel çaplarıdır. C. kotschyi var. decumbens ve C. cariensis subsp. microlepis'te kök korteksinde salgı kanalları mevcuttur, diğerlerinde yoktur.Trahe hücrelerinin teğetsel çapı en büyük olan C. elazigensis, en küçük olan C. kotschyi var. decumbens'tir. Taksonlarn gövde ve yaprak anatomilerinde de bazı önemli farklılıklar bulunmuştur. Gövde şekli C. elazigensis'te yuvarlak ve girintili çıkıntılı iken diğer türlerde beşgendir. Gövde çapı en büyük olan C. elazigensis, en küçük olan C. cariensis subsp. longipapposa'dır. C. kotschyi var. decumbens'in gövdesinde klorenkima dokusu yoktur. Gövdede iletim demeti tipi C. kotschyi var. decumbens'te açık kollateral, diğer taksonlarda açık bikollateraldir. C. cariensis subsp. maculiceps'in gövdesinde büyük iletim demetlerinin boyları diğerlerinden daha büyüktür. Gövdede trahe hücrelerinin teğetsel çapı en büyük olan C. cariensis subsp. cariensis, en küçük olan C. cadmea subsp. pontica'dır.İncelenen türlerin yapraklarında salgı kanalları yoktur. Kutikula süsleri C. cadmea subsp. pontica, C. cariensis subsp. cariensis ve C. cariensis subsp. maculiceps' te görülmüştür. C. cariensis subsp. cariensis'te palizat parenkima tabaka sayısı 3-4, diğer taksonlarda ise 2-3'tür. C. elazigensis'te kutikula tabakası diğer taksonlardan daha kalındır ve stoma yoğunluğu diğer taksonlardan fazladır. Yaprakta örtü tüyleri C. cadmea subsp. pontica, C. cariensis subsp. cariensis ve C. cariensis subsp. niveatomentosa'da çok yoğundur, diğer taksonlarda ise seyrektir. Stoma boyu ve eni en fazla olan C. elazigensis ve C. cariensis subsp. longipapposa'dır. Yaprakta orta damar bölgesinin kalınlığı en fazla olan C. cariensis subsp. cariensis, en az olan C. cadmea subsp. pontica'dır. C. elazigensis ve C. cariensis subsp. longipapposa'da epidermis hücrelerinin çeperleri düzdür, diğer taksonlarda ise dalgalıdır.Elde edilen sonuçlar, literatürlerle birlikte tartışılmıştır. Taksonlar arasındaki farklılık ve benzerliklere göre anatomik anahtar hazırlanmıştır.

Abstract:
In this study, root, stem and leaf anatomy of eight endemic taxa [Centaurea cadmea Boiss subsp. pontica Wagenitz ex Y.B. Köse et Ocak, C. cariensis Boiss. subsp. cariensis, C. cariensis Boiss. subsp. longipapposa Wagenitz, C. cariensis Boiss. subsp. maculiceps, (O. Schwarz) Wagenitz, C. cariensis Boiss. subsp. microlepis (Boiss.) Wagenitz, C. cariensis Boiss. subsp. niveatomentosa (Hub.-Mor.) Wagenitz, C. elazigensis Kaya & Vural, C. kotschyi (Boiss. & Heldr.) Hayek var. decumbens Wagenitz] belonging to four sections [Acrocentron (Cass.) DC., Acrolophus (Cass.) DC., Cheirolephis (Boiss.) O. Hoffm., Phalolephis (Cass.) DC.] of Centaurea L. have comperatively examined by light microscope. The most important differences in root anatomies of taxa are presence or not of the secretory channels and tangential diameters of tracheal cells. While secretory chanels are found in root cortex of C. kotschyi var. decumbens and C. cariensis subsp. cariensis, absent in the other taxa. The biggest tangential diameter of tracheal cells is in C. elazigensis, the smallest is in C. kotschyi var. decumbens.Some important differences have also been found in stem and leaf anatomies of the observed taxa. While the stem shape of C. elazigensis is rounded and undulate, the others are pentagonal shape. Clorenchyma tissue is absent in stem of C. kotschyi var. decumbens. Vascular bundle type is collateral in C. kotschyi var. decumbens, althugh bicollateral in the others. Vascular bundle lengths of C. cariensis subsp. maculiceps is taller than that of the other taxa. The biggest tangential diameters of tracheal cells in stem is in C. cariensis subsp. cariensis, smallest is in C. cadmea subsp. pontica.In the leaves of observed taxa, secretory channels are absent. Cuticle ornamentations have been seen in C. cadmea subsp. pontica, C. cariensis subsp. cariensis and C. cariensis subsp. maculiceps. Palisade parenchyma layer is three to four in C. cariensis subsp. cariensis, although two to three in the others. C. elazigensis have the thickest cuticle layer and the most stomatal density. Epidermal trichomes in leaves of C. cadmea subsp. pontica, C. cariensis subsp. cariensis and C. cariensis subsp. niveatomentosa are very fruqent, although infrequent in the other taxa. Stomatal length and width are too much in C. elazigensis and C. cariensis subsp. longipapposa. Leaf midvein region thickness is too much in C. cariensis subsp. cariensis, too less in C. cadmea subsp. pontica. Epidermal cells walls are smooth in C. elazigensis and C. cariensis subsp. longipapposa, undulate in the other taxaThe obtained results have been discussed with literatures. The anatomic key have been prepared according to differenties and similarities between taxa.