TCDD (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) nin durumu ve mali yapısı
TCDD (The State Railways of the Republic of Turkey)`s state ve financial structure
Yazar: FİLİZ SULTANOĞLU
Danışman: Y.DOÇ.DR. FETULLAH AKIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Tez, Türkiye'de ulaştırma sektöründe demiryollarını ayrıntılı bir şekildeele alıp incelemektedir. Tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümdeTürkiye'de demiryollarının gelişimi ve önemi üzerinde durulmaktadır. Osmanlımparatorluğu'ndan devir alınan demiryollarına cumhuriyet dönemindeyapılan yatırımlar incelenmektedir. Bu incelemede, 1950'lere kadar diğerulaşım alt birimlerinden demiryollarına daha fazla yatırım yapıldığı, butarihten sonra da özellikle karayollarına daha fazla yatırım yapıldığı ortayaçıkmaktadır. Bu sebeple de demiryollarının çok geri kaldığının tespitiyapılmaktadır.İkinci bölümde kurumun günümüzdeki durumu ve Türkiyeulaştırmasındaki yeri üzerinde durulmaktadır. Bu bölümde TCDD'nin hukukiyapısı, personel ve organizasyonu, çeken çekilen araçların durumu veişletme faaliyetleri üzerinde durulmaktadır. Bu çerçevede, bugündemiryollarının ihtiyaç duyduğu yolların özellikleri çağın gereklerine göreuygun değildir. Mevcut demiryollu uzunluğu olan 10.984 km.nin, % 95'in detek hat işletmeciliği yapılmakta olup, tek hatlı yol uzunluğu 8.257 km.dir.Yollarımızın ancak % 5' i çift hatlıdır. Şebekenin % 25'i standart dışı eğimesahiptir. Toplam yol uzunluğu içerisinde elektrikli hatların oranı %21, sinyallihatların oranı ise %24'tür. Standart dışı kurp yarıçapı toplam demiryoluuzunluğunun % 34,1'ini oluşturmaktadır.Üçüncü ve dördüncü bölümlerde TCDD'nin mali yapısı, yük ve yolcutaşıma oranları incelenmektedir. Gelir gider dengesi, kâr zarar durumu vezaman içerisindeki gelişimi, işletmeye ilişkin mali yapısı ele alınmaktadır. Buçerçevede TCDD'nin sürekli zarar ettiği, geliri giderini karşılamaktan çok uzakolduğu, öz sermayesine ve aktiflerine oranla borçlarının çok yüksek olduğusonucuna varılmaktadır.Beşinci bölümde ise Türkiye demiryollarının diğer ülke demiryollarıylakarşılaştırılması yapılmaktadır. Türkiye'deki mevcut demiryolu uzunluğununülke yüzölçümüne ve ülke nüfus sayısı oranına göre diğer ülke demiryoluuzunluklarıyla kıyasladığımızda çok yetersiz olduğu görülmektedir.Türkiye'nin toplam demiryolu uzunluğu bugün onbin kilometre seviyesindeiken, diğer ülkelere nazaran olması gereken demiryolu uzunluğu bunun yedihatta on katı kadar olması lazımdır. Dolayısıyla mevcut hatla hem yük hemde yolcu taşımacılığında istenilen seviyelerin çok çok gerisinde bir taşımacılıkhizmeti verilmektedir. Bugün tüm ulaşım sistemleri içerisinde demiryollarınınpayı toplam yük taşımacılığında %5, yolcu taşımacılığında ise ancak %2'lerseviyesindedir.

Abstract:
This thesis provides a detailed investigation of the railways intransportation sector in Turkey. The thesis is organized as follows: Chapter 1focuses on the development and importance of the railways by reviewing theinvestments that have been added to the railways inherited from the OttomanEmpire since the establishment of the Republic. Our analysis reveals thatuntil 1950s there had been more investment into railways than othersubsectors of transportation sector. However, since 1950s highways havereceived more investment then other transportation sectors. Therefore,railways have remained underdeveloped.Chapter 2 evaluates the importance of the State Railways of theRepublic of Turkey (TCDD) in transportation by studying TCDD's legalposition, personnel, organization, locomotives, carriages, and activities. Inthis framework, we have observed that the conditions of railways are notwell-suited to the needs of our time. The length of the railways is 10.984 km,8.257 km of which is one-way railroad. That is, only 5% of our railways istwo-way railroads. The slope in 25% of the railway web is out of standard.21% of the railways is electrical line, while 24% is signal based line. In termsof cure in the railways radius, 34.1% is out of standard.Chapter 3 and Chapter 4 analyze TCDD's financial structure, and theratio of cargo and passenger transportations. We assess income-expenditure balance, profit/loss situation and its development over time, andfinancial structure. In this framework, we have observed that TCDD alwaysmakes losses, its incomes are far from meeting its expenses, and its depth isover its owned-capital and assets.Chapter 5 compares Turkey's railways with other countries' railways.Chapter 5 reveals that the length of Turkey's railways is not enough whencompared with other countries in terms of the size of population and area.The comparison with similar countries suggests that the length of Turkey'srailroads should be seven or even ten times of its current length. Therefore,with the current length of railways insufficient amount of cargo and passengertransportation service can be provided. Today, the shares of railroads in totalcargo and passenger transportations are 5% and 2%, respectively.