XX. Asrın ilk yarısında Azerbaycan drama edebiyatında sosyalist realizmin etkisi
The effects of socialist realism on Azerbaijan literature on the first half of the 20.th century.
Yazar: HASİBE COŞKUN ORHAN
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN UYGUR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Drama = Drama ; Sosyalist realizm = Socialist realism

Özet:
Bu tezin konusu, sosyalist realizm edebî akımının tarihî gelişimini ve özelliklerini saptayarak akımın Azerbaycan edebiyatındaki uygulamalarını göstermektir. 
	Bir milletin edebiyatı, tarihten ve bu tarihî süreçte yaşanan siyasî, kültürel, ekonomik ve toplumsal gelişmelerden ayrı düşünülemez. Bu bağlamda,  Azerbaycan'ın Rusya tarafından ele geçirilmesiyle hızlanan, 19. yüzyılın tamamıyla 20. yüzyılın ilk çeyreğine tekabül eden zaman dilimi çalışmamızın araştırma evrenini oluşturmaktadır.
	Tez, Önsöz, İçindekiler, Giriş başlıklarını takip eden üç bölümden meydana gelmektedir. 1. bölümde XX. yüzyıl başında Azerbaycan'ın toplumsal yapısı,  Azerbaycan'da görülen Türkçülük, sosyalizm ve İslamcılık gibi fikir akımları ve son olarak edebî muhit, dönemin öne çıkan yazar ve şairleriyle edebî türler hakkında bilgi verilmiştir. 
	2. bölümde, sembolizm, romantizm, realizm, eleştirel realizm ve sosyalist realizm edebî akımları tanıtılarak bu akımların Azerbaycan edebiyatındaki etkileri ve uygulamaları ele alınmıştır. Bu şekilde, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Azerbaycan'ın genel bir panaroması kuş bakışıyla çizilmiştir. Sosyalist realizm başlığı altında müspet kahraman, milli kolorit, devrimci romantizm gibi kavramlar tartışılmıştır. 
	Son bölüm olan 3. bölümde, Azerbaycan edebiyatındaki sosyalist realist dram yazarı sanatçıların bir kısmı incelenmiştir. Seçilen sanatçıların ve eserlerinin döneme örneklik etmesine ve öne çıkan eserlerin ele alınmasına dikkat edilmiştir. Seçilen sanatçılar, Cafer Cabbarlı, Ebdürrehim Bey Hagverdiyev ve Memmed Seid Ordubadi'dir. Tezde Cafer Cabbarlı'nın Aydın, Sevil, Almaz; Ebdürrehim Bey Hagverdiyev'in Ağaç Kölgesinde, Köhne Dudman ve Gadınlar Bayramı; Memmed Seid Ordubadi'nin Böyük Guruluşda adlı dram eserleri incelenmiştir.

Abstract:
The subject of this thesis is to lay down the implications of socialist realism literary movement in Azerbaijan Literature by defining its historical development and characteristics. 
	A nation's literature can't be thought apart from history and from political, cultural, economic and social events occurring during that period. In this context, the research field of this investigation embraces the time between the 19.th and the first quarter of the 20.th century during which Azerbaijan was occupied by the Russian forces. 
	This thesis consists of Foreword, Table of Contents, Introduction and three following sections.  The first part gives information about the social structure of the XX. Century of Azerbaijan followed by intellectual movements like Pan-Turkism, Socialism and Islam gaining power in that geography and at last the literary environment paying attention to the outstanding writers and poets of the era and of literary genres. 
	The second part of this investigation introduces literary movements such as symbolism, romanticism, realism, critical realism, socialist realism and their effect and implications in Azerbaijan literature, whereby a birds eye-view panorama of Azerbaijan in the first quarter of the 20.th Century has been provided. Under the topic of socialist realism subjects like positive hero, national kolorit, revolutionist, and romanticism have been discussed. 
	In the third and the last chapter the focus has been on some socialist realist writers in Azerbaijan literature. Writers and works have been chosen according to their effectiveness and being samples of that epoch. Artists exemplified in this work are Jafar Jabberly, Abdurrahim bey Hagverdiyev and Mammad Said Ordubadi. Jafar Jabberly's "Aydın", "Sevil", "Almaz" ; Abdurrahim bey Hagverdiyev's "Ağaç Kölgesinde", "Köhne Dudman" ve "Gadınlar Bayramı"; Mammad Said Ordubadi's "Guruluşda".