Çocuklarda tip 1 diyabet ve çölyak birlikteliğinin  retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of TYPE 1 diabetes and celiac combination in children
Yazar: MEHMETSEDİK AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. EDİP UNAL
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Glutenler = Glutens ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease ; İntestinal hastalıklar = Intestinal diseases

Özet:
Giriş: Tip 1 diyabetes mellituslu (T1DM) hastalarda normal popülasyona göre diğer otoimmün hastalıklarda artış olduğu gibi çoliyak hastalığı (ÇH) sıklığı da artmıştır. Genel popülasyonda ÇH prevalansının %0,3 ile %1 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ancak T1DM'li hastalarda ortak genetik yatkınlık nedeniyle ÇH prevalansının çocuk ve ergenlerde % 1 ile % 10 arasında değiştiği rapor edilmiştir. Bu çalışmada hastanemizde T1DM tanısı alan ve düzenli takip edilen hastalarda, tanı anında ve takiplerinde ÇH gelişme sıklığının belirlenmesi, ÇH'nın T1DM'li olgularda büyüme ve metabolik kontrol üzerine olan etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Metodlar: Çalışmaya Ocak 2013-Eylül 2021 tarihleri arasında T1DM tanısıyla izlenen, yaşları 1-18 yaş arası değişen toplam 424 hasta alındı. Bu 424 hastadan çölyak serolojisi çalışılmış 338 hastanın verileri retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların başvuru yaşı, cinsiyeti, izlem süresince ortalama glikozillenmiş hemoglobin (HbA1C) düzeyleri kaydedildi. Hastaların hem T1DM tanı esnasında hem de en son başvurudaki vücut ağırlığı (VA) standart deviasyon skoru (SDS), boy ve beden kütle indeksi (BKİ) SDS skorları hesaplandı. Anti doku transglutaminaz IgA (anti-DTG IgA) düzeyi bakılan ve pozitif saptanan hastaların biyopsi sonuçları kaydedildi. Ayrıca anti-DTG IgA düzeyi kendiliğinden düzelen olgular da kaydedildi. Çalışmadaki hastalardan tiroid otoantikorları bakılıp bakılmadığı kontrol edildi.
Bulgular: Çalışmaya alınan 424 olgunun 222'i (%52,4) erkek, 202'i (%47,6) kız olup, hastaların çalışma anındaki mevcut yaş ortalaması 13,99 ± 4,9 yıl idi. Hastaların ortalama T1DM tanı yaşı 9,33 ± 4,39 yıl ve ortalama DM süresi ise 4,63 ± 3 yıl idi. Çalışmadaki hastaların %19,3'ü 5 yaşın altında iken, %80,7'si ise 5 yaşın üzerinde idi.
Anti-DTG IgA düzeyi bakılan 338 hastanın 288'inde (%85,2) çölyak serolojisi negatif iken, 50'sinde (%14,8) çölyak serolojisi pozitif saptandı. Otoantikor pozitifliği saptanan 50 hastanın 22'sinde (%44) ortalama 22,7 (4-65) ayda kendiliğinden düzelme olduğu görüldü. Geriye kalan 28 hastanın 15'ine (%53,6) ince bağırsak biyopsisi yapıldı ve 14'ünde ÇH ile uyumlu bulgular saptandı. Çölyak antikor düzeyi bakılan 338 hastanın 14'ünde (%4,1) biyopsi ile kanıtlanmış çölyak hastalığı (BKÇH) tanısı konuldu. Çalışmada BKÇH tanısı konulan 14 hastanın 8'i (%57,1) erkek iken, 6'sı (%42,9) kız idi. Çalışmada çölyak serolojisi pozitif saptanan hastaların %68'i T1DM tanı esnasında, %30'u T1DM tanı yaşından sonraki ilk 5 yıl içinde, %2'si DM tanı yaşından 9,3 yıl sonra serolojik pozitiflik saptandı. Çalışmada çölyak negatif olan grup ile BKÇH olan grubun hem DM tanı esnasındaki hem de son başvurudaki VA, boy, BKİ SDS skorları arasında anlamlı fark saptanmadı. Her iki grup arasında ortalama HbA1c düzeyleri farklı değildi. BKÇH olan grubun hem tanıdaki hem de son başvurudaki VA, boy ve BKİ SDS skorları arasında anlamlı fark saptanmadı.
Tip 1 DM'li hastalarda DM tanı yaşı, cinsiyet ve Hashimoto varlığı ile ÇH arasında anlamlı ilişki saptanmadı.
Sonuç olarak; çalışmamızda T1DM'li hastalarımızın % 15,8'inde serolojik çölyak pozitifliği saptanırken, BKÇH sıklığı % 4,1 olarak tespit edilmiştir. Çölyak antikor pozitifliği tespit edilen hastaların %68'i T1DM tanı esnasında, %98'i T1DM tanı yaşından sonraki ilk 5 yıl içinde saptandı. Tip 1 DM'li hastalarda Hashimoto tiroiditinin varlığı veya T1DM tanı yaşının küçük olması (<5 yaş) ÇH riski ile ilişkili bulunmadı. Çölyak hastalığı olan grup ile olmayan grubların antropometrik ölçümleri ve ortalama HbA1c düzeyleri farklı değildi. Çölyak antikor pozitifliği saptanan olguların % 44'ü yaklaşık 2 yıl içinde glütensiz diyete rağmen kendiliğinden normale geldiği tespit edildi. Bu nedenle her çölyak antikor pozitifliği saptanan ve özellikle asemptomatik olan hastalara acil duedonal biyopsi veya glutensiz diyet tedavisi verilmesi yerine serolojik takip yapılmasını önermekteyiz.
Anahtar kelimeler: Tip 1 DM, çölyak hastalığı, Çocuklar

Abstract:
Introduction: In patients with type 1 diabetes mellitus (T1DM), the frequency of celiac disease (CD) has increased, as is the increase in other autoimmune diseases compared to the normal population. The prevalence of CD in the general population is estimated to be between 0.3% and 1%. However, it has been reported that the prevalence of CD varies between 1% and 10% in children and adolescents due to a common genetic predisposition in patients with T1DM. In this study, it was aimed to determine the frequency of CD development at the time of diagnosis and during follow-up, and to evaluate the effect of CD on growth and metabolic control in patients with T1DM who were diagnosed with T1DM in our hospital and were followed up regularly.
Methods: A total of 424 patients aged 1-18 years who were followed up with the diagnosis of T1DM between January 2013 and September 2021 were included in the study. Of these 424 patients, the data of 338 patients whose celiac serology was studied were evaluated retrospectively. Age, gender, and mean HbA1c levels of the patients were recorded during the follow-up period. Body weight (VA) standard deviation score (SDS), height and body mass index (BMI) SDS scores of the patients were calculated both at the time of diagnosis of T1DM and at the last admission. The biopsy results of the patients whose anti-tissue transglutaminase IgA (anti-DTG IgA) levels were checked and positive were recorded. In addition, cases whose anti-DTG IgA levels improved spontaneously were also recorded. It was checked whether thyroid autoantibodies were checked in the patients in the study.
Results: Of the 424 patients included in the study, 222 (52.4%) were male and 202 (47.6%) were female, and the mean age of the patients at the time of the study was 13.99 ± 4.9 years. The mean age at diagnosis of T1DM was 9.33 ± 4.39 years and the mean duration of DM was 4.63 ± 3 years. While 19.3% of the patients in the study were under the age of 5, 80.7% were over the age of 5.
Celiac serology was negative in 288 (85.2%) of 338 patients whose anti-DTG IgA levels were measured, while celiac serology was positive in 50 (14.8%) of them. Spontaneous recovery was observed in 22 (44%) of 50 patients with positive autoantibody positivity, in an average of 22.7 (4-65) months. Small intestinal biopsy was performed in 15 (53.6%) of the remaining 28 patients, and findings consistent with CD were found in 14 of them. A diagnosis of biopsy-proven celiac disease (BPCD) was made in 14 (4.1%) of 338 patients whose celiac antibody levels were measured. In the study, 8 (57.1%) of 14 patients diagnosed with BPCD were male, while 6 (42.9%) were female. In the study, serological positivity was found in 68% of the patients with positive celiac serology at the time of diagnosis of T1DM, 30% within the first 5 years after the age of diagnosis of T1DM, and 2% after 9.3 years after the age of diagnosis of DM. In the study, no significant difference was found between the celiac-negative group and the group with BPCD, both at the time of diagnosis of DM and at the last admission in terms of VA, height, and BMI SDS scores. Mean HbA1c levels were not different between the two groups. There was no significant difference between the VA, height and BMI SDS scores of the group with BPCD both at diagnosis and at the last admission.
In patients with T1DM, no significant correlation was found between the age at diagnosis of DM, gender, the presence of Hashimoto's and CD.
As a result; In our study, serological celiac positivity was detected in 15.8% of our patients with T1DM, while the frequency of BPCD was determined as 4.1%. Of the patients with celiac antibody positivity, 68% were detected at the time of diagnosis of T1DM, and 98% within the first 5 years after the diagnosis age of T1DM. The presence of Hashimoto's thyroiditis or the small age at diagnosis of T1DM (<5 years) in patients with type 1 DM were not found to be associated with CD risk. Anthropometric measurements and mean HbA1c levels of the groups with and without celiac disease were not different. It was found that 44% of the cases with celiac antibody positivity returned to normal spontaneously in about 2 years, despite the gluten-free diet. For this reason, we recommend serological follow-up instead of immediate duodenal biopsy or gluten-free diet therapy for all patients with celiac antibody positivity, especially those who are asymptomatic.
Keywords: Type 1 DM, celiac disease, Children.