Üstün yetenekli çocukların sosyal duygusal gelişimlerine yönelik geliştirilen psiko-eğitim programının etkisi
The effect of psycho-education program developed for the social emotional development of gifted children
Yazar: SEDA SEVGİLİ KOÇAK
Danışman: PROF. DR. ADNAN KAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Arkadaşlık = Friendship ; Benlik saygısı = Self esteem ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Sosyal duygusal gelişim = Social emotional development ; Stresle başetme = Coping with stress ; Yalnızlık = Loneliness ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children ; İletişim becerisi = Communication skill

Özet:
Bu araştırmanın amacı, üstün yetenekli öğrencilerin sosyal duygusal gelişimlerine yönelik geliştirilen psiko-eğitim programının sosyal duygusal becerilere, yalnızlığa ve arkadaşlık niteliklerine etkisini incelemektir. Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılında, Aydın ilinde bulunan Bilim ve Sanat Merkezi'ne devam eden 3. ve 4. sınıf düzeyindeki üstün yetenekli öğrencilerle yürütülmüştür. 2 deney (16 üstün yetenekli öğrenci) ve 2 kontrol (16 üstün yetenekli öğrenci) grubu olmak üzere 32 üstün yetenekli öğrenciyle çalışma grubu oluşturulmuştur. Araştırmada veriler, Sosyal Duygusal Beceri Algısı Ölçeği, Arkadaşlık Niteliği Ölçeği ve Çocuklar İçin Yalnızlık Ölçeği ile elde edilmiştir. Ayrıca çalışma grubundaki öğrencilerin ebeveynlerine, Üstün Yetenekli Çocuklar İçin Problem Tarama Envanteri ve Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçekleri uygulanmıştır. Araştırma kapsamında deney gruplarına 8 oturumluk psiko-eğitim programı uygulanmış, kontrol gruplarına ise herhangi bir çalışma yapılmamıştır.

Araştırma deseni, deney ve kontrol gruplu (öntest, ara ölçüm 1, ara ölçüm 2, ara ölçüm 3, sontest, izleme testi-1) yarı deneysel bir modeldir. Araştırmanın bağımlı değişkenlerini, sosyal duygusal beceri algısı, yalnızlık düzeyi ve arkadaşlık niteliği, bağımsız değişkenini ise üstün yetenekli öğrencilerin sosyal duygusal gelişimlerine yönelik hazırlanan psiko-eğitim programı oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan ölçme araçları, programın uygulanmasından 1 hafta önce öntest; iki hafta arayla ara ölçümler; programın tamamlanmasının ardından sontest; programın etkisinin kalıcılığını belirlemek amacıyla da sontestten 5 hafta sonra izleme testi uygulanmıştır. Verilerin analizi için "Mann Whitney U", "Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi" ve "Linear Mixed Effects Model"  kullanılmış ve sonuçlar SPSS 21 programında analiz edilmiştir.

Araştırmadan elde edilen bulgular, uygulanan psiko-eğitim programının deney grubundaki öğrencilerin sosyal duygusal beceri algılarında ve arkadaşlık niteliklerinde artış sağladığı; ancak yalnızlık düzeyinde herhangi farklılaşma sağlamadığını ortaya koymuştur. Deney grubundaki üstün yetenekli öğrencilerin sosyal duygusal beceri algıları ve arkadaşlık niteliği sontest puanları ile kontrol grubundaki üstün yetenekli öğrencilerin sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar doğrultusunda, üstün yetenekli öğrencilerin sosyal duygusal gelişimlerine yönelik geliştirilen psiko-eğitim programının etkili olduğu söylenebilir. Araştırmadan elde edilen tüm bulgular literatürde bulunan ilgili araştırmalarla tartışılmış; uygulamaya ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Üstün Yetenek, Bilim ve Sanat Merkezi, Sosyal Duygusal Gelişim Psiko-Eğitim Programı

Abstract:
The objective of this study is to analyse the effects of the psycho-education program developed for the social-emotional development of gifted students on social emotional skills, loneliness and friednship qualities. The research was carried out with the gifted students at the 3rd and 4th grade levels, attending the Science and Art Centre in Aydın in the 2018-2019 academic year. The study group consisted of 32 gifted students; 2 experimental (16 gifted students) and 2 control (16 gifted students) groups. The data of the research were; "Social-Emotional Ability Perception Scale", "Friendship Quality Scale" and "Loneliness Scale for Children"; "Problem Screening Inventory" and "Social Skills Assessment Scales for Gifted Children" were collected by applying. Within the scope of the study, 8 sessions of the psycho-education program were applied to the experimental groups and no study was conducted on the control groups.

The research design is a quasi-experimental model with experimental and control groups (pre-test, intermediate measurement 1, intermediate measurement 2, and intermediate measurement 3, post-test, follow-up test-1). The dependent variables of the study consisted of social-emotional skill perception, loneliness level and friendship quality and the independent variable was the psycho-education program prepared for the social-emotional development of gifted students. The measurement instruments used in the research were pre-tested 1 week before the implementation of the program; intermediate measurements at two-week intervals; post-test after completion of the program; follow-up test was applied 5 weeks after the last test in order to determine the permanence of the program's effect. Whit "Mann Whitney U", "Wilcoxon Signed Sequences Test" and "Linear Mixed Effects Model" were used for the data analysis and the results were analysed in SPSS 21 program.

The findings of the study showed that the psycho-education program applied increased the students' perceptions of social-emotional skills and friendship qualities, but did not provide any differentiation in loneliness level. It was observed that there was a significant difference between the post-test scores of the gifted students in the experimental group and their social-emotional skills perceptions and friendship quality post-test scores. In line with these results, it can be said that the psycho-education program developed for the social-emotional development of gifted students is effective. All the findings obtained from the research were discussed with relevant researches in the literature and recommendations were made to the application and researchers.

Key Words: Gifted, Science and Art Center, Social Emotional Development, Psycho-Education Program