Hafıza mekânları ve peyzaj mimarlığı: İstanbul, Tarihi yarımada örneği
Places of memory and landscape architecture: Istanbul, the example of Historical peninsula
Yazar: SILA GÜNAÇAN
Danışman: PROF. DR. ELMAS ERDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Geçişken bellek = Transactive memory ; Kentsel fiziksel çevre = Urban physical environment ; Kentsel mekan = Urban space ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Milli kimlik = National identity ; Sosyal mekan = Social space ; Soyutlanmış mekan = Abstracted place ; Tarihi mekan = Historical place ; Zaman-mekan = Time-space ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
Bu çalışma, toplumlar tarafından tarihi süreç içinde oluşturulan hafıza ve anıların korunup saklandığı alanlar olan hafıza mekânlarının, ulusal simge, kültürel kimlik ve mekânsal sürdürülebilirliklerini peyzaj mimarlığı kapsamında irdeleyerek önemli güncel sorunlardan biri olan kentlerdeki kimliksizleşme ile yerel kültürü yansıtan bu alanların olumsuz etkileşim ve dönüşümü konusunda farkındalık yaratmak amacı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ana bileşen rolü ile hafıza mekânları; doğrudan duyu organları ile algılanabilen fiziksel alanların yanı sıra fiziksel çevre ile yankı bulan ve duyumsal, zihinsel etkileri olan alanlar bağlamında da değerlendirilmiştir. Binlerce yıla dayanan tarihsel geçmişi ve barındırdığı farklı kültürel dokular nedeni ile İstanbul, Tarihi Yarımada, hafıza mekânları beşiği olarak nitelendirilmektedir. İstanbul, Tarihi Yarımada, sahip olduğu kültürel değerler ve karmaşık sit niteliği ile taşıdığı özellikler bağlamında kronolojik sıra ve tarihsel gelişime bağlı dönemsel özellikler ile irdelenerek, sınırları içinde ve UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'nde yer alan taşınmaz kültür varlıkları kapsamında bulunan hafıza mekânları ile değerlendirilmiştir. Hafıza mekânları, bulundukları dönemlere özgü biçimde, işlevsel özellikleri ve kent kimliği üzerine etkileri temel alınarak, dâhil oldukları sit alanları çerçevesinde tartışılmıştır. Bu çalışma ile İstanbul, Tarihi Yarımada'da bulunan hafıza mekânlarının kültürel kimlik üzerine etkileri ve katkıları irdelenerek, önemi vurgulanmış, korunması ve sürdürülebilirliği ile farkındalığın arttırılması hedeflenerek peyzaj mimarlığı kapsamında katkıları ortaya konmuştur.

Abstract:
This study aims to emphasize the importance of places of memory which are preserved and kept by the societies throughout history in the frame of national icons, cultural identity and spatial sustainability in case of landscape architecture to create consciousness about these areas reflecting local culture with unplanned developments in the physical environment to create awareness that it is adversely affected. The main component of the study is the role of places of memory; In addition to the physical fields that can be directly sensed, they are also evaluated in the context of areas that have echo with the physical environment and have sensory and mental effects that can be multifunctional and perceivable by everyone. Due to its historical background dating back thousands of years and different cultural textures it contains, Istanbul, the Historical Peninsula is considered the crib of places of memory. Istanbul, the Historical Peninsula has been evaluated in chronological order and periodical features related to historical development within the context of the cultural values and complex features it possesses, and has been evaluated with memory spaces within the boundaries of the UNESCO World Cultural Heritage List. Places of memory are discussed in the context of the protected areas, based on their functional characteristics and their impact on urban identity, in a manner specific to their periods. With this study, the effects and contributions of the places of memory in the Historical Peninsula of Istanbul city on cultural identity were examined and their importance was emphasized and their contributions within the scope of landscape architecture were aimed to be adopted with the aim of protection, sustainability and awareness.