İgor Stravinski ve George Balanchine iş birliği: Agon Balesi'nin Laban Notasyonu üzerinden bir incelemesi
The collaboration of Igor Stravinsky and George Balanchine: An analysis of Agon Ballet over the Labanotation Score
Yazar: SUNGU OKAN
Danışman: DOÇ. DR. İLKE BORAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Bale ve Dans = Ballet and Dance ; Müzik = Music
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Balanchine, George = Balanchine, George ; Bale = Ballet ; Hareket analizi = Motion analysis ; Klasik bale = Classical ballet ; Laban Hareket Notasyonu = Laban Movement Notation ; Müzik = Music ; Stravinsky, Igor = Stravinsky, Igor

Özet:
Bu çalışma, çoğu göç halinde geçen bir yaşamın, savaştan kaçışın, sanatsal arayışın ve
yeni dünyaya ayak uydurma çabasının da aralarında bulunduğu bir çok ortak yöne sahip
olan iki sanatçının 46 yıl süren iş birliğinin zirvesi olduğu kabul edilen bir yapıtın; Agon
balesinin Laban hareket notasyonu üzerinden bir incelemesidir. Agon, İgor Stravinski ile
George Balanchine'in Avrupa'dan Amerika'ya göç edişlerinin ardından ikinci safhasına
geçen işbirliklerinin 20. yüzyılın sanatına kattığı en zengin içerikli yapıtlarından biri
olması sebebiyle müzikolojik bir araştırma için çok değerli veriler sunmaktadır.
Müzik ile dans/hareket ilişkisinin bir sanat yapıtı üzerinden okunabilmesini mümkün
kılabilecek en değerli unsurlar, o yapıt ile ilgili yazılı kaynaklardır. Stravinski ile
Balanchine'in dostluğunun başladığı yıllarda, Avrupa'da iki dünya savaşı arasında sıkışıp
kalmış bir diğer sanatçı ise Rudolf Laban'dır. Rudolf Laban'ın ortaya attığı ve geliştirdiği
hareket notasyonu, bu tezin odak noktası olan Agon balesinin koreografik incelemesinin
yapılmasını sağlayan kaynaktır. Laban hareket notasyonu, bir dans yapıtının kendisine
eşlik eden müzik veya seslerle olan ilişkisinin kağıt üzerinde incelenebilmesini, görsel
kaynakların ulaşamadığı noktaların görülmesini, dolayısı ile sözkonusu yapıta 360
derece bir bakışı mümkün kılar.
Müziği 1953-1957 yılları arasında bestelenmiş, koreografisi 1957 yılında tasarlanmış ve
aynı yıl ilk kez sahnelenmiş olan Agon balesinin tamamı 1987 yılında Virginia Doris
tarafından Laban hareket notasına alınmıştır. Bu tezde yapıtın tamamının hareket
partisyonu, müzik partisyonuyla paralel bir şekilde incelenmiş, müzik ve koreografi
ilişkisinin örtüşen, ayrılan ya da birbirini tamamlayan tüm yönleri tespit edilmeye
çalışılmış, bunun yanı sıra Stravinski, Balanchine ve Laban'ın yaşamları, sanata bakış
açıları ve 20. yüzyıl sanatındaki yerleri üzerine bilgiler verilmiştir.
Laban hareket notasyonunun sunduğu detaylı verilerin, Türkiye'de halen
sahnelenmemiş olan Agon balesinin tamamı ya da bölümlerinin çalışılabilmesi ve
izlenmesine imkân sağlayacağını umuyorum. Rudolf Laban'ın 1928 yılından itibaren
geliştirmeye başladığı ve özellikle yüzyıl ortasından itibaren ciddi bir literatürü oluşmuş
olan Laban hareket notasyonu, ülkemizde müzikoloji disiplini kapsamında veri olarak
henüz değerlendirilmiş değildir. Müzik ve dans/hareket ilişkisinin bilimsel analizinin,
müzikolojiyi besleyen yazılı kaynaklar arasındaki yerini alması, bu hareket notasyonunun
öğrenilerek değerlendirilebilmesiyle doğru orantılı bir hızla gerçekleşecektir. Bu sayede
koreografi, kompozisyon ve müzikoloji alanları ortak çalışmalar yürüterek yeni yapıtlar
üretebilecek, hareket içeren tüm yapıtların incelenmesi paralel bir şekilde yürütülebilecektir. Dans yapıtlarını hareket notasyonu üzerinden okuyabilmenin,
müzikoloji ve etnomüzikoloji alanlarında yapılmakta olan güncel ya da tarihsel
araştırmalara katkısının büyük olacağına inanmaktayım.
Anahtar Kelimeler: Stravinski, Balanchine, Laban, Agon, Laban Notasyonu, hareket
notasyonu, hareket analizi, müzik analizi, bale, 20. Yüzyıl

Abstract:
This work is an analysis of the ballet Agon over Labanotation; a piece that is shown to be
the peak point of a 46-year-old collaboration of two artists who share a life upon
immigration, escape from war, artistic seeking and adapting the new world. Agon is a
fruit of the second phase of Stravinsky and Balanchine's collaboration which began in the
United States where both artists immigrated escaping from the coming World War II. As
a rich contentful piece, Agon presents various and valuable sources for musicological
research.
Written sources are the most valuable components for a researcher while reading the
relationships between music and dance/movement of an artistic piece. Rudolf Laban is
another artist who stuck between the 2 world wars in Europe in the very years that
Stravinsky and Balanchine's friendship began. The movement notation that Laban had
invented and developed, is the source that we used to analyze Agon ballet in terms of
musicological aspect. Laban movement notation (or Labanotation as called in the USA,
Cinétographie Laban as called in France), makes it possible to analyze the choreography
and it's relations to the music/sounds that's accompanying it. It is also this notation that
makes the researcher see the points that can be missed from a visual resource, in short
terms it makes it possible to view the choreography with a 360-degree angle.
Agon was composed between 1953-1957, choreographed in 1957 and it was Virginia
Doris who notated the whole of the piece with Labanotation in 1987. In this thesis, both
music and movement notations were analyzed correspondingly to find the points of both
creations fulfilling or contrasting each other. Furthermore, this thesis presents the lives
and importance of Stravinsky, Balanchine, and Laban, all three artists have a key point in
20th-century art.
With the help of the detailed information supplied by the Labanotation score, we are
hoping that Agon ballet, which is never staged in Turkey, can be practiced and staged.
Rudolf Laban started thinking and working on this notation system since 1928 but
unfortunately, in our country this system is not recognized through any musicological
research. This thesis also aims to introduce Labanotation to the musicology community
in Turkey.
Analyzing the relationship between music and dance/movement scholarly will improve
as fast as this notation system is learned and practiced. By this means, music
composition, choreography, and musicology disciplines will be able to collaborate and
the works that are created will be clearer to analyze. We strongly believe that reading
choreographic works over a movement notation will be a priceless contribution to musicology and ethnomusicology disciplines within both today's matters and historical
subjects.
Keywords: Stravinsky, Balanchine, Laban, Agon, ballet, movement notation, movement
analysis, music analysis, Labanotation, Cinétographie Laban, ballet, 20th-century