hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Kutadgu Bilig'de görevli kelimeler
Function words in Kutadgu Bilig
Yazar: ASEL MUTLU AKDEMİR
Danışman: PROF. DR. AHAT ÜSTÜNER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Kutadgu Bilig, 11. yüzyıl Karahanlı Türkçesi ile yazılmış dönemin dil özelliklerini büyük oranda yansıtan İslamı Türk Edebiyatının ilk büyük eseridir. Ayrıca dönemin kültürünü yansıtan en geniş kapsamlı bir eserdir. Gerek bu bilim dalında gerekse diğer alanlarda sayısız çalışmaya konu olmuştur. Bu eser üzerine yapılan çalışmalar Türk dilinin yapısını, sistemini ve gücünü ortaya koymak açısından oldukça önemlidir.
Türkçe, eski dönemlerden itibaren görevli kelimeler açısından zengin bir dil olmuştur. Türklük bilgisi bakımından da önemli bir eser olan Kutadgu Bilig'de bu zenginliği görevli kelimeler üzerinde de göstermektedir. 
Yüksek lisans çalımamızdaki amacımız Kutadgu Bilig'de yer alan görevli kelimeleri tespit etmek, bunları görev ve köken bakımından incelemekle birlikte görevli kelime olarak kullanım sıklığını tablolaştırmaktır.
Reşit Rahmeti Arat'ın Kutadgu Bilig adlı eseri metin ve çeviri kısmı baştan sona okuma yöntemi ile taranarak görevli kelimeler teker teker belirlenmiştir. Tespit edilen görevli kelimeler beyit numaraları ve Türkiye Türkçesine aktarılmış hali ile birlikte verilmiştir. Tespit edilen görevli kelimeler detaylı bir şekilde ele alınmıştır.

Abstract:
Kutadgu Bilig is the first major work of Islamic Turkish Literature, written in 11th century Karakhanid Turkish, which largely reflects the linguistic characteristics of the period. It is also the most comprehensive work reflecting the culture of the period. It has been the subject of numerous studies both in this branch of science and in other fields. The studies on this work are very important in terms of revealing the structure, system and power of the Turkish language.
Turkish has been a rich language in terms of relevant words since ancient times. Kutadgu Bilig, which is an important work in terms of Turkish knowledge, also shows this richness on the relevant words.
Our aim in our master's study is to identify the words in Kutadgu Bilig and to examine them in terms of their function and origin, as well as to tabulate the frequency of use of words in Kutadgu Bilig.
The text and translation part of Reşit Rahmeti Arat's book called Kutadgu Bilig were scanned by the method of reading from beginning to end, and the relevant words were determined one by one. The identified words are given with their couplet numbers and their translation into Turkish. The identified relevant words were discussed in detail.
Tanrısal iletişim modeli olarak vahyin temellendirilmesi
Grounding revelation as a model of divine communication
Yazar: UBEYDULLAH ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYDAR DÖLEK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Tarih boyunca insanlığın yaşadığı bu evrende hayatı anlama ve anlamlandırma çabası günümüze kadar süregelmiştir. İnsanın yaşadığı hayata dair bir dayanak bulma istenci, onun bütün bir evreni anlama ve sorgulama gayretine yöneltmiştir. İnsanın, bu hayatta oluşunun nedenini sorgulamaya başlaması, karşılaştığı zorluklara ve anlamsızlıklara karşı güç edinme isteğini de beraberinde getirmiştir. 
İnsanın hayatta tatmin olması, kendisini mutlu hissetmesi, arayışlarına cevap bulabilmesi ve birey olarak kendi bütünlüğünü sağlayabilmesi varoluşunu sağlıklı tamamlamasına bağlıdır. İnsanın bu aşamada da duyacağı ve kendisine ihtiyacı olan en elzem şey ise bir dayanağının olmasıdır. 
Tanrı'nın insanı ve bütün bir evreni yaratmış olması ve dahi insana, akıl ve vicdan erklerini insanın kendi yapısına dahil etmesinin, yarattığı o şeyden bir beklenti içinde olduğu yargısına bizleri ulaştırmaktadır. Ancak bizim Tanrı'dan haberdar olmamızın, Tanrı ile nasıl bir irtibat içinde olacağımızı bilmemize el vermemektedir. Bu yüzdendir ki Tanrı'nın yarattığı varlığa, yani insana bir mesaj göndermesi doğal bir sonuçtur.

Abstract:
Throughout history, the effort to understand and make sense of life in this universe where humanity has lived has continued until today. The will of man to find a basis for the life he lives has led him to an effort to understand and question the whole universe. The fact that a person begins to question the reason for her existence in this life has brought with it the desire to feel strength against the difficulties and meaninglessness she encounters.
Being satisfied in life, feeling happy, being able to find answers to his searches and providing his own integrity as an individual depend on the healthy completion of his existence. The most important thing a person will need at this stage is to have a support. 
The fact that God has created man and the whole universe, and even man's incorporating the powers of reason and conscience into his own structure, leads us to the judgment that he has an expectation from the thing he has created. However, the fact that we are aware of God does not allow us to know how we will be in contact with God. For this reason, it is a natural result that God sends a message to the creature he created, that is, to man.
1873, 1874 ve 1875 Numaralı Trabzon Şer'iye Sicillerindeki nikah kayıtları ve değerlendirilmesi (H.1124-1128/ m.1712-1716)
Marriage records in Trabzon Sharia Registers Numbered 1873, 1874 and 1875 and their evaluation (H. 1124-1128/ m. 1712-1716)
Yazar: PINAR TEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN TATAR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, 1873,1874 ve 1875 numaralı Trabzon Şerʻiyye Sicilleri'nden faydalanılarak, H.1124-1128 (M.1712-1716) yıllarını kapsayan 5 yıllık bir süreç içerisinde bölgenin nikah kayıtları değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı, kapsamı ve araştırmada kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verildikten sonra Osmanlı Devleti'nin 1700-1718 yılları arası genel durumu hakkında bilgi verilmiştir. Sonrasında ise incelediğimiz 1873, 1874 ve 1875 numaraları Trabzon Şeriyye Sicilleri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Daha sonra İslam ve Osmanlı hukunda nikah ana başlığı ile hem İslam hem de Osmanlı hukunda nikah, mihr, velayet ve vekalet konularında açıklamalar yapıldıktan sonra 1873, 1874 ve1875 numaralı Trabzon Şeriyye Sicillleri'ndeki nikah kayıtlarının genel tabloları verildikten sonra incelediğimiz 3 sicildeki nikahların genel, baliğa, seyyib ve sağire kadınların mihrlerini, medeni durumlarını, kadın ve erkeklerin nikaha katılım durumlarını, vekillerin unvan ve statülerini tablo ve grafikler eşliğinde değerlendirmeleri yapılmıştır. Tezimizin sonunda 3 sicildeki veriler kısaca karşılaştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Nikah, baliğa, seyyib, mihr, vekalet, velayet.

Abstract:
This study evaluates the marriage records of the region within a 5 year period covering the years 1124-1128 (1712-1716) by utilizing the Trabzon Sharī'iyye Registers numbered 1873, 1874 and 1875.  In the introduction part of this study; information about the subject, purpose, scope of the research and the resources used in the research are given.Afterwards, information about the general situation of the Ottoman Empire between 1700-1718 is given. Then, brief information about the Trabzon Sharia Registers numbered 1873, 1874 and 1875 is given. Then, under the main heading of marriage in Islamic and Ottoman law, explanations were made on marriage, mahr, custody and proxy in both Islamic and Ottoman law. In the first part of our thesis, the general tables of the marriage records in Trabzon Şeriyye Registers numbered 1873, 1874 and 1875 are given. In the second part, the marriages in the three registers we examined were evaluated in general, the marital status, marital status,participation of men and women in the marriages, and the titles and salaries of the proxies with tables and graphs. At the end of the chapter, the records in the three registers are briefly compared.
Keywords: Marriage, mature, divorced, dowry, proxy, custody
Yapay zeka yöntemleri kullanılarak iskemik inme alt tiplerinin belirlenmesi
Classification of ischemic stroke subtypes using artificial intelligence methods
Yazar: UMUT ERMAN
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN AKBAL
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Adli Bilişim Ana Bilim Dalı / Adli Bilişim Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control

Özet:
Dünya çapında milyonlarca insanın her yıl inme geçirdiği bilinmektedir. İnme, aynı zamanda insanların hayatını kaybetmesine ve fiziksel sorunlar yaşamasına neden olabilmektedir. İnme aniden gerçekleşen bir hastalık tipi olduğu için hızlı müdahale edilmesi gerekmektedir. İnme lezyonunun tespiti için biyomedikal görüntü yöntemleri kullanılarak nöroloji veya radyoloji uzman hekimleri tarafından yapılmaktadır. Hastanelerde görüntü çekiminin fazla olması ve uzman hekim sayısının az olması ve el yardımı ile bölütlenmenin yapılması zaman alıcı bir süreç olduğu için inme teşhisinin sürecinin uzamasına neden olabilmektedir.Difüzyon MR Görüntüleme(MRG) görüntü tekniğini kullanarak Piramidal ve Sabit Boyutlu Yama Tabanlı Özellik Mühendisliği Modeli(PFP-FE) olarak adlandırdığımız model ile iskemik inmenin tespit sürecinin kısaltılması için bir model önerdik. İskemik inme tespit ve sınıflandırılması için önerdiğimiz PFP-FE modelinin doğruluğu için 3673 Difüzyon MRG içeren yeni bir veri seti oluşturduk. Önerilen modelin doğruluk oranı %87,56 olarak hesaplanmıştır.

Abstract:
Millions of people worldwide are known to have a stroke every year. Stroke can also can also cause people to lose their lives and experience physical problems. Since stroke is a type of disease that occurs suddenly,rapid intervention is required. Stroke lesion detection is performed by neurology or radiology specialists using biomedical imaging methods. The high number of image acquisition in hospitals and the low number of specialist physicians and manuel segmentation is a time-consuming process and may prolong the process of stroke diagnosis. Using Diffusion MR Imaging(MRI) image technique, we proposed a model for shortening the detection process of ischemic stroke with a model we call Pyramidal and Fixed Dimensional Patch Based Feature Engineering Model(PFP-FE). For the accuracy of our proposed PFP-FE model for ischemic stroke detection and classification, we created a new dataset containing 3673 Diffusion MRIs. The accuracy rate of the proposed model was calculated as 87.56%
Birden çok hız darbesi içeren yer hareketi kayıtlarının yapıların deprem davranışı üzerindeki etkileri
Effects of ground motion records with multiple velocity pulses on earthquake response of structures
Yazar: EDA NUR GÜNAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE RUŞEN DURUCAN
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mekanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Deprem Mühendisliği = Earthquake Engineering ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İçerebildikleri hız darbeleri (itkileri) ile faya uzak bölgelerden alınmış yer hareketi kayıtlarından farklılaşan yakın saha yer hareketi kayıtları, yapılar üzerinde fazladan kuvvet ve/veya deplasman taleplerine sebep olabilirler. Bugüne kadar yapılan birçok çalışma ile yakın saha yer hareketi kayıtlarının yıkıcı özellikleri ortaya çıkartılmıştır. Bu çalışma, son dönemlerde yapılan çalışmalara dayanarak,  yakın saha yer hareketi kaydı içinde birden çok hız darbesi bulunması durumunda ortaya çıkacak talepleri, en sık kullanılan mühendislik talep parametrelerinden biri olan katlar arası en büyük göreli ötelenme cinsinden değerlendirmektedir. Bu değerlendirme için tek ve çok sayıda yakın saha yer hareketlerini temsil eden matematiksel fonksiyonlar kullanılarak sabitleştirilmiş çok serbestlik dereceli sistemlerin zaman tanım alanında doğrusal olmayan analizleri yapılmıştır. Yer hareketi kaydı olarak basit fonksiyonlar, yapı modeli olarak da basitleştirilmiş çok serbestlik dereceli sistemlerin kullanılma sebebi ise, çalışma sonuçlarının yer hareketinin ve yapının parametre olarak dikkate alınmayan özelliklerinden etkilenmesini engellemek içindir.
Çalışmadan elde edilen sonuçlar, birden çok hız darbesi içeren yer hareketi kayıtlarının yapı davranışı üzerinde önemli etkiler oluşturabileceğini göstermiştir.

Abstract:
Near-field ground motion records, which differ from far field ground motion records, may cause additional force and/or displacement demands on structures due to the velocity pulses they may contain. Many studies have revealed the destructive properties of near-field ground motion records. Based on recent studies, this study evaluates the demands that will arise in case of multiple velocity pulses in the near-field ground motion record in terms of the maximum inter-storey relative drift, which is one of the most frequently used engineering demand parameters. For this evaluation, nonlinear time-history analyzes of multi-degree of freedom systems were performed using mathematical functions representing single and multiple pulse near-field ground motions. The reason for using simple functions as ground motion records and simplified multi-degree of freedom systems as building models is to prevent the study results from being affected by the features of ground motions and structures that are not taken into account as parameters.
The results obtained from the study showed that ground motion records containing multiple velocity pulses can have significant effects on structure behavior.
Buhârî'nin Mu'tezile ile kelâmî tartışmaları (Kitâbu't-Tevhîd örneği)
Bukhari's kelâmî discussions with Mu'tazila (The case of al-Kitab al-Tawhid)
Yazar: BETÜL SARITUNÇ
Danışman: DOÇ. DR. EKREM YÜCEL
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Buhârî'nin, hicri üçüncü asırdan günümüze kadar hadis literatüründe üzerinde önemle durulan el-Câmiu's-Sahîh'i tasnif etmesi, hem sahîh hadisleri toplama hem de var olan fikrî tartışmalar hakkında kendi görüşlerini ifade etme amacı taşımaktadır. Dolayısıyla onun düşünce dünyasını anlamak için eserindeki hadislerin, yer aldığı bölümlere (kitâb ve bâb başlıklarına) göre titizlikle değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda fıkıhtan tefsire çeşitli konularda fikir beyan eden Buhârî'nin mezkûr eserinde kelâmî konulara dair görüşlerini de açıkladığı ve yeri geldiğinde bu konuya özel bölüm hasrettiği bilinmektedir. Nitekim eserinin "Kitâbu't-Tevhîd" başlıklı kısmını Muʻtezile'ye cevaben oluşturduğu genel kabul gören düşüncedir. Kitâbu't-Tevhîd'in içeriği tahkik edildiğinde çoğunlukla hicri üçüncü asırda tartışılan îtikâdî meselelerden müteşekkil olduğu görülmektedir.  Buhârî'nin yer verdiği konular, dönemin mezheplerinden çoğunluğunun gündeminde olsa da hassaten Muʻtezile tarafından tartışılagelmiştir. Dönemin en çok tartışılan meselelerinden Allah'ın sıfatları, rü'yetullah, şefaat, rızık, ecel ve kader gibi birçok konuda rivayetler ihtiva etmesinden mütevellit Kitâbu't-Tevhîd incelenerek ilgili ana konu özelinde Buhârî'nin Muʻtezile ile olan fikrî tartışmaları incelenecektir.

Abstract:
Bukhari's classification of al-Jami al-Sahih, which has been emphasised in the hadith literature from the third century to the present day, aims to both collect the sound hadiths and to express his own views on the existing intellectual discussions. Therefore, in order to understand his world of thought, the hadiths in his work should be meticulously evaluated according to the sections (book and sub titles). In this context, it is known that Bukhari, who expressed his opinion on various issues from fiqh to commentary, also explained his views on the philosophical issues in his work and longed for a special section on this subject when appropriate. As a matter of fact, it is the generally accepted idea that the part of his work titled "al-Kitab al-Tawhid" is formed in response to Muʻtazila. When the content of al-Kitab al-Tawhid is analysed, it is seen that it is mostly composed of the religious issues discussed in the third century of Hijri. Although the issues included by Bukhari were on the agenda of the majority of the sects of the period, they were discussed by Muʻtazila. Al-Kitab al-Tawhid, one of the most discussed issues of the period, will be examined from the fact that Allah's attributes, it contains narrations on many issues such as rü'yetullah, intercession, sustenance, death and destiny, and Bukhari intellectual discussions with Muʻtazila will be examined in the main subject.
Tasarlanan bir fren diskinin ısıl ve mekanik davranışının sayısal olarak incelenmesi
Numerical analysis of thermal and mechanical behavior of a designed brake disc
Yazar: SEMİ ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. İHSAN DAĞTEKİN
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Enerji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Lastikli araçların, demiryolu araçlarının hız kontrolünü sağlamak veya hareket halindeyken hareketini sonlandırmak için farklı fren mekanizmalar kullanılmaktadır. Fren mekanizmaları hareketli cismi sıkıştırarak hareketi yavaşlatma veya sonlandırma yöntemi ile çalışır. Bu sürede oluşan ısı enerjisi olumsuz durumlara neden olabilir. Son yıllarda fren disklerinin maruz kaldığı ısı enerjisi neticesinde disk kullanım ömrünün azaldığı, yüksek ısı enerjisinden dolayı fren mesafesinin arttığı hatta kazalara sebep olduğu görülmüştür. 
Bu çalışma ile verimliliği yüksek bir fren disk tasarımı yapmak, oluşturulan tasarımı sonlu elemanlar yöntemi kullanılarak incelenmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
Different braking mechanisms are used to control the speed of tire vehicles and railway vehicles or to stop their movement while they are on the move. Brake mechanisms work by slowing down or stopping the movement by compressing the moving object. The heat energy generated during this period may cause adverse situations. In recent years, it has been observed that as a result of the heat energy that the brake disc are exposed to, the service life of the disc decreases, and the braking distance increases due to high heat energy and even causes accidents.
With this study, it is aimed to design a brake disc with high efficiency and to examine the design using the finite element method.
Rasyonel sine Gordon açılım metodu ile kısmi diferensiyel denklemlerin analitik çözümü
Analytical solution of partial differential equations by rational sineGordon expansion method
Yazar: BEYHAN KEMALOĞLU
Danışman: PROF. DR. HASAN BULUT ; DOÇ. DR. GÜLNUR YEL
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Matematik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Matematik = Mathematics

Özet:
Bu çalışmada,  lineer olmayan kısmi diferansiyel denklemlerine sine-Gordon ve rasyonel sine-Gordon açılım metotları uygulanmıştır. Özellikle uygulamalı matematikte önemli bir yere sahip olan Benjamin-Ono denklemi ve Langmuir ve Ion ses dalgalarını temsil eden kısmi diferensiyel denklem sistemleri için yukarıda bahsedilen metotlar uygulanıp istenilen çözümler elde edilmiştir. Bunların dışında lineer olmayan Hirota ve Zoomeron denkleminin de rasyonel sine-Gordon metodu ile çözümü elde edilmiş, çözümlerin iki ve üç boyutlu uzayda geometrik yorumu yapılmıştır. Bu şekildeki lineer olmayan denklemlerim çözümüne ulaşmak kolay olmamakla beraber burada kullanılan yöntem etkili bir yöntemdir. Dolayısıyla arzu edilen çözüm  kolaylıkla elde edilmiştir. Bunula birlikte bilgisayar programı yardımıyla çözümlerin bazı özel durumları için iki ve üç boyutlu uzaylarda geometrik yorumu yapılmıştır

Abstract:
In this study, sine-Gordon and rational sine-Gordon expansion methods were applied to nonlinear partial differential equations. Especially for Benjamin-Ono equation which has an important place in applied mathematics and partial differential equation systems representing Langmuir and Ion sound waves, the above-mentioned methods were applied and desired solutions were obtained. Apart from these, the solution of the non-linear Hirota and Zoomeron equations were obtained with this rational cine-Gordon method, and the geometric interpretation of the solutions in two and three dimensional space was made. Although it is not easy to reach the solution of these nonlinear equations, the method used here is an effective method. Therefore, the desired solution was easily obtained. In addition, with the help of computer program, geometric interpretation of the solutions in two and three dimensional spaces has been made for some special cases.
Dual uzayda ribbon çatıya göre manyetik eğriler
Magnetic curves according to the ribbon frame in dual space
Yazar: KERİMAN SÜRMELİ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA YENEROĞLU
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı / Geometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Matematik = Mathematics

Özet:
Dual uzayda eğriler teorisinde farklı çatılara göre birçok çalışma yapılmıştır. Birçok bilim adamı bu 
teoride Frenet çatı, Bishop çatı, Adapted çatı, Ribbon çatı gibi çatıları çalışmıştır. Bu çatılar eğriler ile ilgili 
karakterizasyonlarda bize yardımcı olur. 
Bu çalışmada, Dual uzayda Ribbon çatıya göre manyetik eğriler incelenmiştir. Bu çatıya göre 𝑓መmanyetik eğriler ve 𝑔-manyetik eğrileri verilmiştir.


Anahtar Kelimeler:Frenet çatısı, Manyetik eğriler, Ribbon çatı, Dual uzay

Abstract:
Manystudieshavebeen done accordingtodifferentframes of thetheory of curves in Dual Space. 
Manyscientistshavestudiedframessuch as Frenetframe, Bishopframe, Adaptedframe, RibbonFrame in 
thistheory. Theseframeshelp us in thecharacterization of curves. 
Inthisstudy, magneticcurvesaccordingtoRibbonframe in Dual spaceareinvestigated. 𝑓መ-magnetic curves and 
𝑔-magnetic curves accordingtothisframearegiven. 

Keywords:Frenet Frame, Magnetic curves, Ribbon frame, Dual Space