Ceza muhakemesinde yeni bir alternatif uyuşmazlık çözme yöntemi modeli olarak sorun çözen mahkeme
Problem solving courts as a new alternative dispute resolution model in criminal procedure
Yazar: EMİNE KABAK YÜCE
Danışman: PROF. DR. VELİ ÖZER ÖZBEK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu = Code of Criminal Procedure ; Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Kamu Hukuku = Public Law ; Mahkemeler = Law courts ; Türkiye = Turkey ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Uyuşmazlık mahkemesi = Court of jurisdictional disputes

Özet:
Ceza muhakemesi hukukunun amacı maddi gerçeğe uygun adil bir hüküm verilerek failin cezalandırılmasıdır. Cezalandırma ise suç işlenmesini önlemeye hizmet eder. Cezanın bazı durumlarda suçun önlemesi amacını yerine getiremediği görülmektedir. Dahası tekerrür sayısının fazlalığı, mahkemelerin iş yükü ve kalabalık cezaevleri gibi sorunlar, ceza adalet sisteminin suç önleme konusundaki yetersizliğini yansıtmaktadırlar. Ceza muhakemesi hukukunda bu sorunlara eğilecek yeni yaklaşımların geliştirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkıp, Avustralya, Birleşik Krallık, İrlanda, Kanada ve Yeni Zelanda gibi pek çok ülkeye de yayılan sorun çözen mahkemeler geleneksel ceza muhakemesinin çözümleyemediği sorunlara yönelme ihtiyacının bir sonucudur. Uyuşturucu mahkemesi, akıl sağlığı mahkemesi, yerel mahkeme, aile içi şiddet mahkemesi gibi çeşitleri olan bu mahkemeler sadece cezai uyuşmazlığı değil, suç davranışının altında yatan fiziksel, zihinsel veya sosyal sorunu çözmeyi amaçlamaktadırlar. Sorun çözen adalet yaklaşımı ile faili suça iten uyuşturucu madde bağımlılığı, akıl hastalığı, çevresel etkenler ve şiddeti meşrulaştıran sosyal inanış ve değerler gibi nedenler mahkemenin sıkı denetimi ve kontrolü altında, çeşitli kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde ele alınmaktadır. Uyuşturucu ve akıl sağlığı mahkemelerinde failler cezaevine gönderilmek yerine, mahkeme güdümlü tedavi programlarına yönlendirilirken; yerel mahkemede yaşam kalitesini düşüren hafif suç faillerine topluma verdikleri zararı toplum hizmeti cezaları ile geri ödemeleri imkânı tanınmaktadır. Aile içi şiddet mahkemelerinde ise hızlandırılmış yargılama, ilgili kurumlarla işbirliği ve şiddete müdahale programları ile mağdurun güvenliğinin sağlanması, failin davranışlarının sorumluluğunu alması ve şiddet davranışlarını değiştirmesi amaçlanmaktadır. Araştırmalar sorun çözen mahkemelerin tekerrür oranlarını azalttığını göstermektedirler. Çalışmamızda bu mahkemelerin temel muhakeme ilkelerine ve yerel ihtiyaçlara uygun olarak Türkiye'de nasıl uygulanabilecekleri incelenmektedir.


Anahtar Kelimeler: Sorun Çözen Mahkemeler, Ceza Muhakemesinde Alternatif Uyuşmazlık Çözme Yöntemi, Uyuşturucu Madde Bağımlılığı, Akıl Hastalığı, Aile İçi Şiddet, Tekerrür, Yerel Adalet.

Abstract:
Criminal procedure law aims to reach a collective just judgment in compliance with the material facts that incarcerate the offender. Incarceration serves for the prevention of crimes. In some cases incarceration can be inefficient to prevent crimes. Moreover problems such as high recidivism rates, over load of cases and highly populated prisons indicate the failure of criminal justice system.  There has been a need of new approaches to address these problems. Problem solving court that emerged from United States and spread out to many countries such as Australia, Canada, Britain, Ireland, New Zealand is a consequence of this need. Problem solving courts which have many types such as drug courts, mental health courts, community courts, domestic violence courts, seek not only to resolve the criminal dispute but also to address the underlying physical, mental and social problems such as drug addiction, mental illness, environment, and social beliefs and values that legitimize the use of force through intensive judicial control with collaboration among justice system actors. While drug and mental health courts divert defendants to court-mandated treatment programs instead of incarceration, community courts deal with offenders who committed life quality crimes by imposing social service punishment on them in order to restore the community. Domestic violence courts through expedited processing, collaboration and batterer intervention programs promote to the safety of the victim, accountability of the offender, and a change in his behaviors. Studies demonstrate shows that these courts reduce recidivism. Our thesis analyzes how problem solving courts can be established in Turkey.



Keywords: Problem Solving Courts, Alternative Dispute Resolution in Criminal Procedure, Drug Addiction, Mental Health, Domestic Violence, Recidivism, Community Justice.