Okul öncesi (3-6 yaş) çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve bağlanma ilişkisi /
Yazar: TUĞBA DİDEM KUŞCU
Danışman: PROF. DR. OSMAN TALAT SABUNCUOĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
ÖZET
Bağlanma (attachment) çocuk ve bakım veren kişi arasında gelişen duygusal ton olup bebeğin bakım veren kişiyi arama ve onunla yakınlık arayışı davranışları ile kendini gösterir. Çocuklarda yapılan çalışmalarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile güvensiz bağlanma biçiminin ilişkili olduğu, bağlanma gelişimi ile ilgili aksaklıkların DEHB gelişiminde katkısının olduğu bildirilmiştir. Öte yandan, DEHB olan çocukların dikkatsizlikleri, aşırı hareketlilikleri ve dürtüsellikleri bu çocukların sinyallerine ulaşmada birincil bakım verenler için ketleyici olabilir. Bu da güvenli bağlanma oluşumunu engelleyebilir. DEHB ve bağlanma ilişkisi çoğunlukla okul çağı ve üzeri yaş bireylerde incelenmiştir. Ancak DEHB ve bağlanma, yaşamın erken dönemlerinde gelişen durumlar olması nedeniyle okul öncesi dönem çocuklarıyla çalışılması erken dönem DEHB ve bağlanma süreçlerine ışık tutması açısından önemlidir. Ayrıca erken tanı ve müdahalenin önemine dikkat çekebilmek de bu çalışmanın amaçlarından biridir. Bu çalışmada kliniğe başvuran ve DEHB tanısı alan 3-6 yaş grubu çocukların bağlanma biçimleri, psikiyatrik belirti şiddetleri, davranış sorun düzeyleri ve annelerinin psikiyatrik belirti düzeyleri, DEHB olma durumları ile bağlanma biçimleri yaş ve cinsiyet açısından benzer sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya hasta grubu olarak 40 çocuk, kontrol grubu olarak ise 36 çocuk dahil edilmiştir.
Olguların sosyodemografik özellikleri ayrıntılı bir formla, psikiyatrik belirti taramaları Erken Çocukluk Envanteri-4 ile, klinik tanıları DSM-5'e dayalı klinik değerlendirme ile, bağlanma biçimleri Güvenli Yer Senaryoları Testi ve Çocuk Bağlanma Ölçeği ile, sosyal becerileri ve davranışsal sorun düzeyleri Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Okul öncesi formu ile; olguların annelerinin psikiyatrik belirtileri Belirti Tarama Listesi ile, DEHB olma durumları Wender Utah Derecelendirme Ölçeği ile, bağlanma biçimleri Erişkin Bağlanma Biçimi Ölçeği ile, anne çocuk bağlanması ise Anne Çocuk Bağlanma Ölçeği ile değerlendirilmiştir.
Çalışma bulgularına göre, DEHB'li çocukların sağlıklı kontrollere göre daha yüksek oranda güvensiz bağlandığı (p=0.02) ve anne çocuk bağlanmasının DEHB'li grupta daha olumsuz olduğu (p=0.001) görülmektedir. Ayrıca DEHB'li çocukların dışa dönük belirti (p=0.00) ile kızgınlık-saldırganlık düzeyleri (p=0.00) sağlıklı kontrollere
iii
göre daha yüksek, sosyal yetkinlikleri ise (p=0.002) daha düşük bulunmuştur. İki grup arasında annelerin bağlanma biçimleri ve DEHB puanları açısından anlamlı fark saptanmazken (sırasıyla p=0.15 ve p=0.065), DEHB grubundaki olguların annelerinin genel psikiyatrik belirti düzeyleri belirgin olarak daha yüksek saptanmıştır (p=0.02). DEHB'yi yordaması muhtemel faktörler çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile incelendiğinde, sadece çocuğun bağlanma biçiminin DEHB üzerine yordayıcı etkisi olduğu (p=0.03, OR=0.01) bulunmuştur.
Okul öncesi dönemde DEHB tanısı konulan çocuklarda bağlanma özelliklerinin ve ebeveyn-çocuk bağlanmasının da değerlendirilmesi gereklidir. DEHB ile birlikte bağlanma ilişkilerine yönelik müdahaleler ile tedavinin etkinliğinin artması yanısıra işlevselliğin de olumlu yönde etkilenmesi beklenir.
Anahtar kelimeler: DEHB, bağlanma, okul öncesi dönem, sosyal yetkinlik

Abstract:
ABSTRACT
Attachment is the emotional tone that develops between the child and the caregiver, manifested by the behavior of the baby seeking the caregiver and the search for intimacy with her. In studies with children, it is reported that attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and attachment are associated and difficulties in the development of attachment contributes to the development of ADHD. On the other hand, inattentiveness, hyperactivity and impulsivity of children with ADHD may be inhibiting to primary caregivers in understanding these children's signals, and this can
also prevent secure attachment. The association of ADHD and attachment is mostly
studied with school-aged and older individuals. However, because both ADHD and attachment develop during early childhood, studies with preschool children are especially important due to better understanding early attachment and ADHD processes. It is also one of the aims of this study to be able to draw attention to the importance of early diagnosis and intervention. This study aims to explore both, the attachment styles, psychiatric symptom severity, behavioral problem levels in a group of children between 3-6 years who were referred to child psychiatry clinic with ADHD symptoms, and their mothers' psychiatric symptom severity, ADHD symptom scores, and attachment styles. We also compared these parameters with a control group of similar age and sex. The study included 40 children as the patient group and 36 children as the control group.
Socio-demographic characteristics of the participants were obtained by a detailed form. Psychiatric symptom scannings were made by using Early Childhood Inventory- 4, diagnoses were established by DSM-5 based clinical evaluation. Children's attachment representations were evaluated by using Doll Story Completion Task. Parents were asked to fill in The Child Attachment Questionnaire, Mother to Infant Bonding Scale, Wender Utah Rating Scale, Symptom Checklist 90-Revised, Adult Attachment Style Scale, and Social Competence and Behavior Evaluation-30 Scale.
According to the findings of the study, children with ADHD were more likely to have insecure attachment than healthy controls (p = 0.02), and mother to child bonding was more negative in the group with ADHD (p = 0.001). In addition, children with ADHD had higher levels of externalizing symptoms (p = 0.00) and anger-aggression
v
(p = 0.00), and lower levels of social competence (p = 0.002) when compared with healthy controls. There was no statistically significant difference between the two groups in terms of maternal attachment styles and maternal ADHD scores (p = 0.15 and p = 0.065, respectively), while mothers of the ADHD group had significantly higher global psychiatric severity index (p = 0.02). When the probable predictive factors of ADHD were examined by multivariate logistic regression analysis, only the child's attachment pattern was found as a predictive factor on ADHD (p = 0.03, OR = 0.01).
It is important to evaluate the parent child attachment in children with ADHD, especially in the pre-school period. Attachment-related interventions will increase both the effectiveness of the treatment and the functioning of the child with less comorbidities.
Key words: ADHD, attachment, preschool, social competence