Erken Dönem Osmanlı mimarisinde kubbeye geçiş sistemlerinden üçgenler kuşağı
Of the transition systems to dome, generation of triangles in Early Period Ottoman architecture
Yazar: HÜSEYİN ŞİMŞEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BÜLENT NURİ KILAVUZ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Amasya = Amasya ; Bursa = Bursa ; Edirne = Edirne ; Kubbe = Dome ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Üçgenler kuşağı = Generation of triangles

Özet:
Yüksek Lisans tezinin ismi ?Erken Dönem Osmanlı Mimarisinde Kubbeye Geçiş Sistemlerinden Üçgenler Kuşağı?dır. Erken Dönem Osmanlı Mimari faaliyetleri Bursa, Edirne, Amasya ve İznik kentlerde yoğunlaşmıştır. Bu nedenle tez çalışması Erken Osmanlı Döneminde bu kentlerinde yapılmış ve kubbeye geçiş sisteminde üçgenler kuşağı kullanılmış; camii, mescit, medrese, hamam ve türbe örnekleri üzerinde yapılmıştır. Bu çalışma ana hatlarıyla üç bölümden oluşmaktadır.Giriş bölümünde; çalışmanın amacı, önemi, Erken Dönem Osmanlı tarihi ve coğrafyası, örtü sistemlerinin tarihi gelişimi ortaya konulduktan sonra, kare planlı alt yapı ile daire planlı kubbenin nasıl birbirine bağlandığı araştırılmış, kubbeye geçiş sistemlerinin tarihi gelişimi ve uygarlıklardaki kullanımı tespit edilmiştir. Örnekler üzerinden kubbeye geçiş sistemlerinin ana tipleri sınıflanmış ve bu tiplerin yapım ve yük taşıma özellikleri tespit edilmiştir. Geçiş sistemlerindeki terminoloji sıkıntısını gidermek için yeni önermeler yapılmıştır. Ayrıca kubbeye geçişin mimarlık tarihi boyunca taşıdığı önem ortaya konulmuştur.Gelişme (Katalog) bölümünde; üçgenler kuşağının kullanıldığı yapıların tarihi ve mimarisi hakkında genel bilgiler verildikten sonra yapıdaki ?üçgenler kuşağı? ayrıntılı olarak incelenmiştir.Değerlendirme bölümünde ?üçgenler kuşağı?nın dönemsel ilişkisi, statik özellikleri, tipolojisi, yapının görünümüne etkisi, süslemesi, yapı malzemesi ve mekan ilişkisi ortaya konulmuştur. Üçgenler kuşağı ile diğer kubbeye geçiş sistemleri karşılaştırılarak, değerlendirilmesi yapılmıştır.Sonuç bölümünde ise; Anadolu Selçuklu dönemi sonrası, Beylikler dönemi ile birlikte gerek mimari, gerekse diğer sanat dallarında yeni bir arayış içine ve belirli bir değişim sürecine girmiş Türk Sanatı'nın daha önceki dönemlerde kullanımına rastlamadığımız ?prizmatik üçgenler kuşağı? kubbeye geçiş sistemini dünya uygarlık tarihine armağan ettiği tespit edilmiştir. 1333 yılından başlayarak, yaklaşık iki asır boyunca, yoğun bir şekilde kullanılan bu geçiş sistemi, 16. yüzyıl başından itibaren klâsik dönem olarak adlandırdığımız Osmanlı mimarisi içinde kendine yer bulamamıştır.

Abstract:
Title of the post graduate thesis is ?Of the Transition Systems to Dome, Generation of Triangles in Early Period Ottoman Architecture?. Early Period Ottoman Architecture activities had increased in the cities like Bursa, Edirne, Amasya and İznik. Hence, the thesis work has been held in these cities about Early Ottoman Period, and it has been done on the examples of mosque, small mosque, madrasah, bath and tomb which generation of triangles had been used in the transition systems to dome. Generally, this study consists of three parts.In prolog; after the aim and importance of the study, Early Period Ottoman history and geography, historical development of cover systems had been exerted, the fact that how square planned basis and circle planned dome interlock has been searched, and historical development and usage of transition systems to dome in civilizations has been retained. The main types of transition systems to dome have been classified via examples, and structure and load properties of these types have been retained. In order to resolve the terminological diffuculty in the transition systems, the new proposals have been done. Besides, the prominence that transition to dome has carried during architecture history has been exerted.In development (Catalog) chapter; after the general information about the history and architecture of the buildings which generation of triangles were used, ?generation of triangles? in the building has been dissected in detail.In assessment chapter; term relation, static properties, typology, effect of appereance to building, embellishing, construction material and spatial relationship of ?generation of triangles? has been exerted. By being compared generation of triangles and other transitions systems to dome, the assessment of it has been held.In conclusion; it has been retained that after Anatolian Seljuk period, Turkish art which embarked on a new quest in both architecture and other art branches along with the period of principalities, and took yet another certain change period had presented ? the generation of prismatic triangles? the transition system to dome that we haven?t run across the usage in earlier periods to world civilization history. On and after 1333, the transition system having potently been used for about two centuries hasn?t been able to take place for itself in Ottoman architecture heving been called classical period since the early of 16th century.