Ahlak felsefesinden ahlak bilimine: Emile Durkheim
Moral philosophy to moral science: Emile Durkheim
Yazar: DİDEM ERAŞ
Danışman: DOÇ.DR. HAYRİYE ERBAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Ahlâkî fenomenlerin epistemolojik zemini olarak Durkheim'ın metodolojisinibelirleyen pozitivizmin incelenmesine, öncelikle, ?bilgi?, ?akıl?, ?insan dogası?kavramlarının geleneksel felsefedeki anlamlarının arastırılması ile baslanmıstır.Böyle bir incelemenin temel amacı ise empirizm ile gelisen olgu-deger ayrımınınpozitivizmle birlikte ahlâkî fenomenleri kavrama konusunda ortaya koyduguçıkmazları saptayabilmektir. Aristoteles'in ahlâkî kavramların ancak bir ethoszemininde anlasılması gerektigi yönündeki düsüncesi Durkheim'ın ahlâkın kaynagınıtoplum olarak görmesinde belirleyici olmustur. Fakat metodolojik tutumu,empirizmin etkisi altında, gözlemlenebilir maddi görünümler olarak anlasılantoplumsal olgu kavramına baglı kalmıstır. Bu nedenle tezde daha sonra empirizminolgu-deger ayrımı irdelenmistir. Empirist epistemoloji, Platon'da akla askın olandeaların yerine, yalnızca duyu verilerinden ve onların soyutlanmalarından türeyenideler anlayısını geçirmistir. Böylece ahlâkî kavramların anlasılma zeminin,metafizik kavramlar ile degil, birinci sahsın bakıs açısından türeyen duy(g)u ileolusturulma süreci analiz edilmistir. Böyle bir perspektifin insa ettigi insan dogasıbetiminin ise kaçınılmaz olarak ethosundan soyutlanmıs bir karakter tasıyacagıortaya konmaya çalısılmıstır.Durkheim'ın, empirizmden miras aldıgı gözlemlenebilir olgu kavrayısı temelindebir bilim anlayısı olusturmus olan pozitivizmi, ahlâkî fenomenlere uygulayısı ve bir?ahlâk bilimi? insa etme süreci incelenmistir. Böyle bir amacın gerçeklestirilmesindebireyden degil, toplumsal olgulardan hareket edilmesi gerektigini düsünenDurkheim, Kant'ın empirizm elestirisinden beslenerek empirizmin bireyciliginielestirmistir. Dolayısıyla tezde Kant'ın ahlâk metafizigine, Durkheim'ın empirikkabullerinin bir belirleyicisi olarak yer verilmistir. Kant'ın felsefesinin temelkavramlarını dönüstürerek ahlâkın ve bilginin kaynagını toplumda bulmus, hattaahlâkın kendisine zorunlu olarak gönderimli olacagı kutsal varlıgın, bizzat toplumoldugunu düsünmüstür. Fakat ne var ki Durkheim, bir ?ahlâkın bilimi?ni insa etmeprojesi içinde, empirizmin ?olgu? kavramının tasıdıgı problemleri bertarafedememistir. Çünkü Durkheim, ahlâkın kaynagını toplum olarak görse de, toplumsalolguların ?bilimsel? bilgisinin kaynagını, tüm idelerin de kaynagı oldugunudüsündügü duyu deneyinde görmeye devam etmistir. Bu nedenle de ahlâkîfenomenler, birer toplumsal tasavvur olarak görülse de, onların sosyolojiye konuolmasının, ancak gözlemlenebilir dıssallıklarında, maddi görünümlerinde mümkünolabilecegi iddia edilmistir. Böylece tezde Durkheim'ın toplumun ontolojik mahiyetihakkındaki görüsleri ile onun bilgisine nüfuz edebilmeyi saglayacagını öngördügümetodolojisi arasında bir uyumsuzluk oldugu vurgulanmaya çalısılmıstır. Buarastırmanın ortaya koyabilmeyi ve analiz edebilmeyi amaçladıgı problem de,Durkheim'ın metodolojik tutumu örneginde, empirist ve pozitivist sosyolojikmetodolojilerin ahlâkî fenomenlerin karakterlerini anlamaya ve incelemeye elverislibir epistemolojik konumu sunamamasıdır

Abstract:
The positivism which determines the methodology of Durkheim as anepistemological ground of ethical phenomena was primarily analyzed with theconceptual meanings of ?knowledge?, ?rationality? and ?human nature? in thetraditional philosophy. The fundamental aim of such analysis is to state the dilemmaswhich are manifested by the fact-value distinction developed with empiricism jointedto positivism in respect of understanding the moral phenomena. The thought ofAristotle which tells that the ethical concepts should be merely understood on aground of ethos became determinative on the understanding of Durkheim who seesthe society as the source of ethics. However his methodological attitude wasdependant to the social fact which was understood as the observable material aspectsunder the influence of empiricism. Thus the fact-value distinction was examined inthe following pages of this thesis. Empiricist epistemology was replaced by theunderstanding on the ideas derived from only the sense-datum and their abstractionsinstead of Plato?s Ideas transcendental to the rationality. Consequently the formationprocess of the ground needed to understand the ethical concepts was analyzed withthe sense/feeling derived from the first person?s perspective instead of metaphysicalconcepts. Then it was attempted to manifest that the description of human natureestablished by such kind of a perspective would inevitably bear a characterabstracted from its own ethos.The positivism which formed an understanding of science on the base of thecomprehension about the observable fact inherited by Durkheim from empiricism, itsapplication to ethical phenomena, and the establishment process of a ?science ofmorals? were also examined in the paper. Durkheim who thought that it wasnecessary to act due to the social facts instead of the individual during the realizationof such aim, criticized the individualism of empiricism with the encouragement ofKant?s criticism on empiricism. Thus Kant?s metaphysics of ethics was given placeas the determinant of Durkheim?s empirical acknowledgements in this thesis. Hetransformed the basic concepts of Kant, found the source of ethics and knowledge inthe society and he even thought that the divine entity would be the society in itself towhich the ethics necessarily transmitted. However Durkheim could not eliminate theproblems borne by the concept of ?fact? in empiricism within the project ofestablishment of a ?science of ethics?. Because though Durkheim saw the society asthe source of ethics, he continued to consider the source of ?scientific? knowledge ofsocial facts as the sense experiment which he also thought as the source of all ideas.So though the ethical phenomena were considered as a social representation oneeach, it was asserted that being a subject of sociology was merely possible with theexteriorities and material aspects of them. In this way, it was attempted to stress thediscord between Durkheim?s conceptions on the ontological character of society andhis methodology predicted to provide the chances to penetrate to its knowledge inthis thesis. The problem of this research aimed to be able to manifest and analyze isthe failure of empiricist and positivist sociological methodologies in providing anepistemological position to comprehend and examine the characters of ethicalphenomena with the instance of the methodological attitude of Durkheim.