Hepatit C ve hepatit B'ye bağlı hepatosellülerkarsinoma gelişen hastalarda karaciğer parankimive kitle demir yükünün M-dıxon quant sekans MRG ileölçümü ve kanser gelişimi ile ilişkisinindeğerlendirilmesi
Evaluation of liver parenchyma and hepatocellular carcinoma iron load using M-dixon quant sequence mri in patients with chronic hepatitis C and hepatitis B with or without hepatocellular carcinoma and its relationship with the development of hepatocellular carcinoma
Yazar: UMUT DİŞİBÜYÜK
Danışman: DOÇ. DR. FEYZA GELEBEK
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızda Hepatosellüler Karsinomanın (HSK) eşlik ettiği ya da
etmediği Hepatit C virüs (HCV) ve Hepatit B virüs (HBV) ile enfekte hastalarda
karaciğer parankiminde ve HSK kitlelerinde demir birikimini T2* Magnetik
Rezonans görüntüleme (MRG) ile değerlendirerek; HBV ve HCV'li hastaları
karaciğer parankimlerindeki demir birikimi açısından ve kitle-parankim demir
birikimi açısından karşılaştırıp aralarındaki ilişkiyi incelemek ve erken tanıya katkı
sağlamak hedeflenmiştir. Ayrıca karaciğerde kitle demir ölçümü ile radyolojik olarak
HSK dışındaki diğer malign veya benign kitlelerin ayırıcı tanısına katkı sağlamasını
hedeflemekteyiz.
Materyal Metot: Çalışmamızda retrospektif olarak Ocak 2019-Ağustos 2024
tarihleri arasında hastanemiz Gastroenteroloji bölümü tarafından sistemde üst
abdomen MR tetkiki bulunan kronik HBV ve HCV ile enfekte HSK tanısı olan ve
olmayan toplam 117 hasta dahil edildi. HBV ve HCV tanılı hastalarda HSK mevcut
olmayan 26 erkek, 31 kadın olmak üzere toplam 57 hasta ve HBV veya HCV'ye
eşlik eden HSK olan 47 erkek, 13 kadın olmak üzere toplam 60 hasta dahil
edilmiştir. Hastaların yaş aralığı 36-72 yıl arasında olup çalışmamızın yaş ortalaması
59,5 yıldır. Olguların karaciğer görüntülenmesi 3 Tesla (T) (Philips İngenia,
Netherlands) cihazında, demir yükü ölçümü ise T2* relaksometri (multi TE gradient
eko) yöntemi olan m-DİXON QUANT sekans görüntülerinden ölçülmüş olup
ölçümler 2 radyolog tarafından birbirlerinden bağımsız olarak gerçekleştirildi. T2*
görüntülerinden; mümkün olduğunca vasküler yapılardan ve artefaktlardan uzak
alanlar seçilerek; parankimde segment 5- 8' den toplam 10 adet, 3 cm ve üzerindeki
kitlelerde hemorajik komponentlerden uzak homojen alanlardan 3-5 adet ve 3 cm
altında kitlelerde ise 3 adet Region of interest (ROI) çizilip ölçümlerin ortalama
değerleri çalışmada kullanıldı. T2* ölçüm sonuçları HBV veya HCV pozitif, kitlesi
olan veya olmayan şeklinde sınıflandırıldı. Çalışmadan elde edilen verilerin
tanımlayıcı istatistikleri sayısal değişkenler için ortalama, standart sapma, medyan,
1.çeyreklik (Q1), 3.çeyreklik (Q3) ile kategorik değişkenler için frekans ve yüzde
analizi ile verilmiştir. Sayısal değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu ShapiroWilk
testi ile incelenmiştir. Bu değişkenlerin çalışma gruplarına göre karşılaştırılmasında
bağımsız örneklemler t testi (student t testi), Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır.
Gözlemciler arasındaki uyum ise sınıf içi korelasyon katsayısı ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Kronik HBV veya HCV öykülü HSK'sı olan veya olmayan
çalışmamızdaki tüm hastaların MRG ile yapılan kitle ve parankim T2* değeri
ölçümlerinde; gözlemci 1 ve gözlemci 2 arasındaki ICC >0,9 olup mükemmel uyumu
göstermektedir. Karaciğer parankim ve kitle demir birikimi 3T MR demir birikim
referans değerlerine göre değerlendirildiğinde; 177 ölçümden 5 ölçümde hafif
şiddette demir birikimi saptanmış olup orta ve ağır demir birikimi olan hastamız
yoktu. Kalan 172 ölçümde ise kitle ve parankim demir yükleri normal sınırlar 
v
içerisinde idi. Ortalama normal parankim T2* değeri ise Kronik HBV ve HSK'lu +
30 hastada 20,73 ± 2,62 ms , Kronik HBV ve HSK'u olmayan 29 hastada 20,68 ±
5,24 ms, Kronik HCV ve HSK'lu 30 hastada 20,82 ± 5,14 ms, Kronik HCV ve
HSK'u olmayan 28 hastada 21,39 ± 3,17 ms olarak hesaplanmıştır (p =0,857). HSK
kitlesi olsun ya da olmasın, HBV ile enfekte hastaların parankim demir yükü ile HSK
kitlesi olsun ya da olmasın, HCV ile enfekte hastaların parankim demir yükü
arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. HSK kitlesi olan
HBV ve HCV'li hastaların parankim demir yükü ile, HSK kitlesi olmayan HBV ve
HCV'li hastaların parankim demir yükü arasında istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık saptanmamıştır. HBV, HCV ve kitle varlığından bağımsız olarak yapılan
total parankim T2* değerleri ile sağlıklı popülasyon T2* değerleri
karşılaştırıldığında; çalışma grubundaki parankim T2* değerleri ile normal sağlıklı
bireylerdeki T2* değerinin benzer olduğu tespit edilmiştir. HSK'sı olan Kronik
HBV'li 30 hastada ortalama kitle T2* değeri 42,51 ± 15,73 ms, Kronik HCV'li 30
hastada ortalama kitle T2* değeri 40,21 ± 17,43 ms'dır (p = 0,593). Kronik HBV ile
Kronik HCV li hastalar arasında kitle ortalama demir yükü açısından anlamlı bir
farklılık saptanmamıştır. HBV ve HCV varlığından bağımsız olarak yapılan total
kitle T2* değerleri ile sağlıklı popülasyon T2* değerleri karşılaştırıldığında; HSK
kitle T2* değerlerinin, normal popülasyon T2* değerlerinden belirgin yüksek
olduğunu tespit edilmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda, HSK açısından risk faktörü bulunan, HBV ve HCV ile
enfekte hastaların kronik karaciğer yetmezliği sürecine girdikten sonra HSK gelişim
riski açısından demir yükü ölçümünün anlamlı bir katkısı olmadığı gösterilmiştir.
Ancak yapılacak çalışmalarla; henüz kronikleşmemiş, erken dönem yada fibrozis
gelişim aşamalarında olan hasta grublarında yapılacak çalışmalarla, HSK gelişme
riski açısından anlamlı sonuçlar bulunabileceğini düşünmekteyiz. Ayrıca HBV ve
HCV'den bağımsız olarak kitle T2* değerlerinin parankime oranla belirgin yüksek
çıkması sonucu doğrultusunda; karaciğerdeki kitleleri demir yükünün
hesaplanmasının HSK ile diğer karaciğer kitlelerinin ayırıcı tanısına katkı
sağlayacağı düşünülmüştür.
Anahtar Kelimeler: T2* Magnetik Rezonans görüntüleme, Hepatosellüler
Karsinoma, Hepatit C virüs, Hepatit B virüs

Abstract:
Purpose: In our study, we aimed to evaluate iron overload in the liver parenchyma
and masses in patients infected with Hepatitis B Virus (HBV) and Hepatitis C Virus
(HCV), with or without Hepatocellular Carcinoma (HCC), using T2* Magnetic
Resonance Imaging (MRI). We compared HBV and HCV patients in terms of iron
overload in liver parenchyma and HCC iron overload, examining the relationship
between them to contribute to early diagnosis. Additionally, we aimed to provide
insight into the differential diagnosis of malign or benign masses other than HCC
through iron measurement in liver masses.
Materials and Methods: Our study included a total of 117 patients with HCC
diagnosis or not, infected with HBV and HCV, who underwent upper abdominal
MRI at our Gastroenterology department from January 2019 to August 2024. Among
the chronic HBV and HCV patients without HCC, there were 26 men and 31 women
(total 57 patients), and among those with HCC associated with HBV or HCV, there
were 47 men and 13 women (total 60 patients). The age range of the patients was 36-
72 years, with a mean age of 59.5 years in our study. The imaging was performed
using a 3 Tesla (T) MRI (Philips Ingenia, Netherlands). Iron overload in the liver
was measured using multi TE gradient echo (T2*) method from m-DIXON quant
sequence images, and measurements were conducted independently by two
radiologists. For parenchyma, ten regions of interest (ROI) were selected from
segments 5-8, avoiding vascular structures and artifacts, and three to five
homogeneous areas were measured from masses larger than 3 cm, and three areas
were measured for masses smaller than 3 cm. The T2* MR measurement results
were classified as HBV or HCV positive, with or without masses. Descriptive
statistics of the data obtained from the study were provided for numerical variables
(mean, standard deviation, median, 1st quartile (Q1), 3rd quartile (Q3)) and
categorical variables (frequency and percentage analysis). The normality of
numerical variables was assessed using the Shapiro-Wilk test. Independent samples
t-test (Student's t-test) and Kruskal-Wallis H test were used for comparisons among
study groups. The agreement between observers was evaluated using the intra-class
correlation (ICC) coefficient.
Findings: In our study, measurements of HCC mass and parenchyma T2* values
obtained through MRI in all patients with chronic HBV or HCV history, regardless
of HCC, showed an ICC > 0.9 between Observer 1 and Observer 2, indicating
excellent agreement. When liver parenchyma and HCC mass iron accumulation were
evaluated according to 3T MRI iron accumulation reference values, mild iron
accumulation was detected in 5 out of 177 measurements, and there were no patients
with moderate or severe iron accumulation. In the remaining 172 measurements, the
iron loads of masses and parenchyma were within normal limits. The average normal 
vii
parenchyma T2* values were calculated as follows: for 30 patients with chronic
HBV and HCC, 20.73 ± 2.62 ms; for 29 patients with chronic HBV without HCC,
20.68 ± 5.24 ms; for 30 patients with chronic HCV and HCC, 20.82 ± 5.14 ms; and
for 28 patients with chronic HCV without HCC, 21.39 ± 3.17 ms (p = 0.857). There
was no statistically significant difference in parenchyma iron load between HBVinfected patients with or without HCC masses and HCV-infected patients with or
without HCC masses. There was also no statistically significant difference in
parenchyma iron load between HBV and HCV patients with HCC masses and those
without. When total parenchyma T2* values, independent of HBV, HCV, and mass
presence, were compared with T2* values in a healthy population, it was found that
the parenchyma T2* values in the study group were similar to those in healthy
individuals. In 30 patients with chronic HBV and HCC, the average mass T2* value
was 42.51 ± 15.73 ms, while in 30 patients with chronic HCV and HCC, it was 40.21
± 17.43 ms (p = 0.593). No significant difference was found in average HCC mass
iron load between patients with chronic HBV with HCC and those with chronic HCV
with HCC. When total mass T2* values, independent of HBV and HCV presence,
were compared with T2* values in a healthy population, it was determined that the
T2* values of HCC masses were significantly higher than those of the normal
population.
Conclusion: In our study, it was demonstrated that measuring iron load does not
significantly contribute to the risk of developing hepatocellular carcinoma (HCC) in
patients infected with HBV and HCV after they enter the process of chronic liver
failure. However, we believe that studies conducted on the group of early-stage
fibrosis that didn't enter the process of chronic liver failure may yield significant
results regarding the risk of HCC development. Additionally, due to the significant
increase in the T2* values of HCC masses compared to the parenchyma, calculating
the iron load of masses in the liver may contribute to the differential diagnosis of
HCC and other liver masses, independent of HBV and HCV.
Keywords: T2* Magnetik Rezonans Imaging, Hepatosellüler Carsinoma , Hepatitis
C Virüs, Hepatitis B Virüs