Mimarın telif hakkı
The copyright of the architect
Yazar: GÜRHAN SEFA DOĞRUL
Danışman: PROF. DR. İHSAN ERDOĞAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Eser sahibi = Ownership work ; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu = Intellectual and Artistic Work Law ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari projeler = Architectural projects ; Mimarlar = Architects ; Telif hakları = Copyrights

Özet:
Bu tezde, fikri hakların tarihi gelişimi, mimari fikri eserlerin tanım ve kapsamı, mimari fikri eser sahipliği ve mimari fikri eserler üzerindeki mimarın telif hakları incelenmiştir.Fikri haklar, 5.12.1951 tarihli, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile düzenlenmiştir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun telif hakları koruması, Monist Teoriye dayanmaktadır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Bern Sözleşmesi hükümlerine uyumlu hale getirilmiştir.Mimari fikri eserler, mimarlık tasarı ve projeleri, mimari maketler ve mimarlık eserleridir. Mimarlık tasarı ve projeleri ile mimari maketler, ilim ve edebiyat eseri türünde eserlerdir. Mimarlık tasarı ve projeleri ile mimari maketler, FSEK'in 2. maddesinin 1. fıkrasının 3. bendinde düzenlenmiştir. Mimarlık eserleri, güzel sanat eseri türünde eserlerdir. Mimarlık eserleri, FSEK'in 4. maddesinin 1. fıkrasının 3. bendinde düzenlenmiştir.Mimari fikri eser sahibi, esere münferiden, müşterek veya iştirak halinde sahip olabilir. İştirak halinde mimari fikri eser sahipliği hakkında adi şirket hükümleri uygulanır. Bununla birlikte, mimari fikri eserlerin niteliği gereği, adi şirket hükümlerinin bazılarının mimari fikri eserlere uygulanması mümkün değildir.Mimarın, mimari fikri eser üzerinde manevi ve mali hakları vardır. Mimarın en önemli manevi hakları, FSEK'in 16. maddesine göre eserin değiştirilmesini önleme hakkı ve FSEK'in 17. maddesine göre, eserin bozulmasını ve yok edilmesini önleme hakkıdır. Mimarın, mimarlık eseri üzerinde eserin değiştirilmesini, bozulmasını ve yok edilmesini yasaklama hakkını kullanabilmesi için, mimarlık projesinin uygulanması (inşası) neticesinde ortaya çıkan yapının, mimarlık eseri niteliğinde olması gerekir. Estetik nitelikten yoksun yapılar mimarlık eseri kabul edilmediğinden, mimarın estetik nitelikten yoksun yapılar üzerinde telif hakkı mevcut değildir.Mimarlık eseri üzerindeki mimarın telif hakkı ile yapı malikinin mülkiyet hakkının çatışması kaçınılmazdır. Mimarlık eseri üzerindeki mimarın telif hakkı ile yapı malikinin mülkiyet hakkının çatışması, menfaatlerin dengelenmesi kurallarına göre çözümlenmelidir.Mimari fikri eser üzerindeki en önemli mali hak, çoğaltma hakkıdır. Mimarlık projelerinde iki tür çoğaltma hakkı vardır. Mimarlık projeleri iki boyutlu olarak çoğaltılabileceği gibi, uygulanmak (inşa edilmek) suretiyle üç boyutlu olarak da çoğaltılabilir. Mimarlık projesinin üç boyutlu olarak çoğaltılmasıyla ortaya çıkan yapı estetik nitelik taşıyorsa, yapının çoğaltma niteliği ortadan kalkar ve münferit bir mimarlık eseri olur. Mimarlık eserinin telif hakları, yapının mimarlık projesini çizen mimara ait olur.Bu tezde, mimarın telif hakkı ihlallerine karşı açılabilecek hukuk ve ceza davaları incelenmiştir. Yargıtay'ın mimarın telif hakkına ilişkin kararlarına da çalışmada yer verilmiştir.

Abstract:
In this thesis, the historical development of the intellectual property rights, the definition and the scope of all kinds of the intellectual works of architecture, the authorship of the intellectual works of architecture and the copyrights of the architect on the intellectual works of architecture are studied.Intellectual property rights are regulated by the Law No. 5846 of 5 December 1951, Law on Intellectual and Artistic Works (FSEK). The copyright protection of Law on Intellectual and Artistic Works is based on the Monist Theory. Law on Intellectual and Artistic Works is harmonized to The Bern Convention.The intellectual works of architecture are the architectural projects and designs, architectural models and the architectural works of arts. The architectural projects and designs and architectural models are regulated by the subparagraph 3 of the paragraph 1 of the Article 2 of FSEK. The architectural works of art is regulated by the subparagraph 3 of the paragraph 1 of the Article 4,The ownership on the intellectual works of architecture might be individual or cooperative or joint. The provisions related to the joint venture are applied to the joint authorship of the intellectual works of architecture. However due to the nature of the intellectual works of architecture, it is not possible to apply all provisions regarding the joint venture to the intellectual works of architecture.The architect has the moral and economic rights on the intellectual works of architecture. The most important moral rights of the architect are the right to prevent the modification of the work in accordance with the Article 16 and the rights to prevent damage and demolition of the work in accordance with the Article 17 of FSEK. The Architect may use the right to prevent the modification or damage and demolition only for the architectural works of arts which are produced by the application (construction) of the architectural projects. Since the unaesthetic structures are not accepted as the architectural works of art, the architect has not any copyright on the unaesthetic structures.The conflicts between the copyrights of the architect on the architectural works of art and the ownership rights of the owner on the architectural structure are unavoidable. The conflicts between the copyright of the architect and the ownership right of the owner on the architectural works of art should be settled in accordance with the rules of balancing the interests.The most important economic right of the architect on the intellectual works of architecture is the reproduction right. There are two types of reproduction right on the architectural projects. The architectural projects might be reproduced either in two dimensions or in three dimensions by way of application (construction). If the structure, which is produced by the architectural project in three dimensions, has the aesthetic qualification, the feature of the reproduction disappears and the structure becomes an individual architectural works of art. The copyrights on the architectural works of art belong to the architect who draws the architectural project of the architectural works of art.In this thesis, the civil and criminal proceedings against the infringements of the intellectual rights of architects are studied. The current and recent precedents regarding the intellectual rights of architect of the Supreme Court are examined as well.