Miyosen granitlerinin (Ağrı-Doğu Anadolu) petrojenezleri ve tektonik önemleri
Petrogenesis and tectonic importance of miocene granites (Ağri-East Anatolia)
Yazar: EMRAH YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ORHAN KARSLI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Litosfer = Lithospher ; Magmatik kayaçlar = Igneous rocks ; Tektonik gerilim = Tectonic stress ; Yer kabuğu = Earth crust

Özet:
Doğu Anadolu Yığışım Kompleksi'nin kuzeyi, Geç Senozoyik periyodunda magmatik faaliyetin en yoğun olduğu dönemi yaşamıştır. Bu magmatik aktivite, çoklukla bazik jeokimyasal özellik göstermektedir. Söz konusu bölgede, bu araştırma projesi ile, I-tipi jeokimyasal karakterli granitoyidler Demirkapı, Taşlıçay ve Bezirhane plütonları'nın protolit özellikleri ve jeodinamik evrimleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Demirkapı ve Bezirhane plütonları, granit, siyenit, monzonit, kuvars monzonit ve gabro bileşimlidirler. LA-ICP-MS zirkon U-Pb metodu ile; Demirkapı plütonu'ndan; 22.16  0.20 ila 22.86  0.17 ve Bezirhane plütonu'ndan; 22.82  0.19 ila 23.33  0.12 My arasında yaşlar elde edilmiştir. Yaygın biçimde mafik mikrogranular anklavlar içerirler. Plütonlar, ağırlıklı olarak metalumin jeokimyasal karakter sunmakla birlikte, hafifçe peralumin yönseme göstermektedir. Plütonlar, düşük-K kalk-alkalin karakterden şoşonitik karaktere doğru değişim sunarlar. Basit Sr-Nd izotopik modellemesi, plütonu oluşturan hibrit magmanın %70 ila %75 oranında mafik alt kabuk türevli, %30 ila %25 izotopik olarak tüketilmiş ancak kimyasal olarak zenginleşmiş kıta altı üst manto türevli olduğuna işaret etmektedir. Kabuğun derinliklerin oluşan bu hibrit magma, fraksiyonel kristallenme ve bir miktar kirlenme ile evrimleşip, kabuğun sığ derinliklerine (5-6 km) sokulup; I-tipi karakterli plütonları oluşturduğu düşünülmektedir. Bu araştırma projesi sırasında elde edilen veriler ve bölgesel jeolojik olaylar bir bütün olarak de değerlendirildiğinde; Ağrı yöresi Erken Miyosen plütonları'nın, Erken Miyosen periyodunda; yutan okyanus kabuğunun dikleşmesi neticesi oluşan yay gerisi gerilmeler sonucu kabuğa sokulum yapmış olabilecekleri düşünülmektedir.

Abstract:
Eastern Anatolian Accretion Complex have a huge magmatic activity during Late Cenozoic period. The magmatic activity shows basic geochemical signature. In the region, this research Project aims to explain source characteristics and geodynamic setting of the Demirkapı and Bezirhane plutons. The plutons are made up of granite, syenite, monzonite, quartz monzonite and gabbro. They are rich in mafc microgranular enclaves. The LA-ICP-MS zircon U-Pb age data reveal that Demirkapı pluton crystallized at ages between 22.16  0.20 an 22.86  0.17 Ma and Bezirhane pluton; 22.82  0.19 and 23.33  0.12 Ma. The plutons are of metaluminous to peraluminous and belongs to low-k calc-alkaline to shoshonitic series. The basic Sr-Nd isotope modeling displays that the hybrid magma is generated by mixing of 70-75% of the lower crustal-derived melt with  30-25% of the mantle-derived melt at depths (5-6 km) of lower crust. Then the hybrid melt ascended to shallower crustal level and underwent a limited fractionation process to generate a variety of rock types of the I-type plutons. All the data combined with regional background, we suggest that the plutons were originated in back-arc extensional phase of subduction environment during Early Miocene in the region.