Tanzimat Devri'nde Kıbrıs (1839-1878)
Cyprus in the Tanzimat Period (1839-1878)
Yazar: HASAN SAMANİ
Danışman: PROF.DR. BAHAEDDİN YEDİYILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Kıbrıs, Osmanlı-Türk Modernleşme Tarihinde özgün bir yere sahip Tanzimat Devri'nde, tüm kurumlarıyla birlikte idari, ekonomik ve toplumsal bir değişim ve dönüşüm sürecine girmiştir. Bu dönemde Ada'da idare, maliye, ekonomi, güvenlik, sağlık, eğitim, iletişim, ulaşımla ilgili yeni ve modern kurumlar kurulmuştur. Ada'nın coğrafî konumu, iklimi, etnik ve dinsel yapısı gibi dahili dinamiklerinin Tanzimat. Reformları ve harici faktörlerle etkileşimi, Tanzimat Devri Kıb rıs`ın idari, ekonomik ve sosyal tarihini şekillendirmiştir. Müslümanlar, Ortodoks Rumlar, Maronitler, Yahudiler, Latinler ve Ermeniler gibi zimmi gruplar ve köleleler, yabancılar, Linobambakiler (Gizli Hristiyanlar) gibi diğer unsurlardan oluşan Klasik Kıbrıs Toplumu, uygulamaya konulan reformlar ve dış etkilerle birlikte değişmeye başlamıştır. Tanzimat'ın kanun önünde Gayrimüslim- Müslüman eşitliğini temel alan liberal reformlar bu değişimin en önemli itici gücüydü. Tanzimat, mutlak bir Gayrimüslim-Müslüman eşitliği getirmese de gayrimüslimlerin konumlarını her açıdan iyileştirmişti. Ada'mn sayıca en büyük gurubu olan Rumlar, milliyetçi fikirlere açık bir topluluk olarak, Ada tarihinin en temel dinamiklerinden biri olmayı Tanzimat Devri'nde de devam ettirdi. Ada'nın Müslüman cemaati de Tanzimat'ın getirmiş olduğu yeni kurumlarla değişmeye başladıysa da Ortodoks Rumlar, Tanzimat'ın yarattığı elverişli koşullarda sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan Müslümanlar' dan daha çok ilerleme sağladılar. Kıbrıs ekonomisi büyük ölçüde tarım üretimine dayanmaktaydı. Dönem boyunca tarım üretiminde artış yaşanmıştır. Nüfus artışı, yeni alanların ekime açılması, tarım ürünlerine duyulan dış talep, artışın en önemli nedenleri idi. Ada tarım ve tarımcısını olumsuz etkileyen en önemli sorunlar, Tanzimat Fermanı'yla kaldırılmasına rağmen kısa bir sonra yeniden uygulamaya konulan iltizam sisteminin köylü üzerinde yarattığı mültezim baskısı, Ada'da etkin ve yeterli bir resmi kredi kurumunun oluşturulamaması nedeniyle köylü üreticinin tefeciler tarafından sömürülmesi ve asırlardır Ada tarihiyle adetâ özdeşleşen çekirge istilalarıydı. Bu sorunları ortadan kaldırmaya yönelik çabalara rağmen somut başarının elde edildiği tek konu büyük uğraşlardan sonra 1870 senesinde çekirgenin tamamen ortadan kaldırılmasıydı. Gayrimüslim ve yabancı tüccarın kontrolünde olan Ada ticareti, dönem boyunca artmıştır. Ada'nın dışsatım maddelerini önemli oranda tarım ürünleri ile tarım endüstrisine dayalı maddeler oluşturmuştur. Lüks mamul mallar Ada'ya ithal edilen emtia arasında başı çekmekteydi. Ada'da geleneksel Lonca Sistemi bünyesinde icra edilen zanaat dallan, yabancı ucuz malların Ada'ya daha fazla girmeye başlamasıyla, gerilemesine rağmen dönem sonuna kadar varlıklarını korumuşlardır. Kıbrıs toplumunun tüm unsurlarının modernleşmesinde küçümsenmeyecek bir rol oynayan Tanzimat, buna rağmen beklenen dönüşümü sağlayamamış ve Osmanlı İmparatorluğu'nun varlığım ve toprak bütünlüğünü korumayı hedef almış siyasal bir program olarak başarılı olamamıştı. Buna en iyi örnek bizzat Kıbrıs'ın Tanzimat Devri sonunda İngilizlere terk edilmesiydi. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Tanzimat, Osmanlı İmparatorluğu, Modernleşme, Kıbrıs Ortodoks Kilisesi, Yunan Milliyetçiliği.

Abstract:
In the Tanzimat Reform period which has an original place in the history of Ottoman- Turkish Modernization, Cyprus with her all institutions entered into a cahange and transformation process. In this period, new and modern institutons related to administration, economy, finance, security, health, education and communication, was established. The interaction of the internal dynamics, such as her geographic position, climate, population, ethnic and religious structure, with the Tanzimat reforms and external factors, finally shaped the administrative, economic and social history of Cyprus in the Tanzimat Period. The classical community of Cyprus based on "Nation System" and composed of Muslims, protected minorities such as Orthodox Greek, Jewish, Latin, Armenian, Maronites and other components (Slaves, Foreigners, Crypto-Christians) started to transform with the implementation of Tanzimat Reforms and by the impact of the external factors. The main factor forcing this transformation was the liberal reforms that Tanzimat brought on the basis of equality between Muslims and the Non-Muslims before law. Although Tanzimat did not bring absolute eguality to Non-Muslims, it made considerable ameliorations for them in every field. The Greek Cypriots who were the largest group in the Island and open to the nationalistic ideas, maintained to be the main actor in Cyprus of the Tanzimat Period. The Muslim community of the Island was also affected by coming of the new institutions. However, the Greek Cypriots, in the suitable conditions that Tanzimat created, made more social, economical and cultural progress compared to the Muslims. The economy of Cyprus was mainly based on agricultural production. During the period, an increase in agricultural production was made. The population increase, opening of new lands to agriculture,and the foreign demand for agricultural products were the reasons for this increase. The most important issues affecting the agriculture and farmers were as follows: the tax farmer pressure on the farmers, caused by the tax- farming system which had been put into effect again in a short time after its abolishment by the Tanzimat Edict, the exploitation of the farmers by the usurer due to the fact that no effective and sufficient governmental credit institution had not been established in the Island, and the locust invasions which had been identical with the history of the Island. In spite of all efforts to solve these problems, the only success achieved after the long consistent work was the complete elimination of the locusts in 1870. The Island trade which had been under the control of Non-Muslim subjects and foreign traders had developed during the period. The export products of the Island mainly consisted of agricultural products and materials based on agricultural industry. The luxury products was the leading one among the merchandise imported to the Island. The craftworks under the traditional Guild System in the Island continued to exist to the end of the period even though they had been slowed down as the cheap imported products had started to get into the Island a lot more. The Tanzimat which played a significant role in the modernization of all componenents of community of Cyprus, one can not say it achieved the goals projected. In addition, Cyprus, ceded to the British at the end of the period, itself was an concrete example in that, as an political program of which main target was to maintain the Ottoman Empire's existence and land integrity, Tanzimat coul not be successful. Key Words: Cyprus, Tanzimat Reform, Ottoman Empire, Modernization, Orthodox Church Of Cyprus, Greek Nationalism