John Dewey'in ahlak felsefesi
Philosophy of John Dewey's ethic
Yazar: DAVUT KÖSE
Danışman: PROF. DR. MEHMET TÜRKERİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak =   ; Dewey, John = Dewey, John ; Erdem = Virtue ; Etik = Ethics ; Pragmatizm = Pragmatism ; Vicdan = Conscience

Özet:
John Dewey'in felsefesi, geleneksel felsefenin radikal bir eleştirisine dayanmaktadır. Bu eleştirinin en temel özelliği, geleneksel felsefenin problemler için sunduğu çözüm önerilerinden çok, felsefenin kaynağına, işlevine, konusuna, amacına ve metoduna yönelik bir eleştiri olmasından kaynaklanır. Bundan dolayı Dewey, felsefeyi bütünüyle yeniden yapılandırmaya çalışmaktadır. Bu yöntemi etik felsefesine de uygulamaktadır.
Bu çalışmada Pragmatizmin öncü filozoflarından Dewey'in pragmatist felsefesi temel alınarak ahlaki yaşamın doğası ve imkânı konusu, deneyim, sosyal çevre ve bilimin etkileri tartışılmaktadır. Filozof açısından genel olarak insanın karşılaştığı problemler ve çözüm yolları gösterilmeye çalışılmıştır. Onun felsefesinde insanın çevresi ile uyumuna önem verilmiş ve insan deneyimine odaklanılmıştır. Geleneksel ahlakın, insan yaşantısındaki dönüşümlerden kaynaklanan problemlerle baş etmede yetersiz olduğu iddia edilmektedir. Dewey'e göre ahlaki deneyimler herkes için bir ve aynı değildir. Her bir birey farklı biçimde eylemde bulunmakta ve seçimler yapmaktadır. Bu durum, ilk olarak deneyimlerimizin biricikliğini, ikinci olarak seçimlerimiz için mutlak bir ölçütün olmayacağını, son olarak da ahlâkın durumsal ve bağlamsal bir karaktere sahip olduğunu ifade eder.
Dewey'e göre 'deneyim', üst üste yığılan anlamsız şeyler bütünü değildir. İnsanı diğer canlılardan ayıran şey saf akıl değil, geçmiş deneyimlerden öğrenebilme kapasitesidir. Ahlak ile ulaşılan sonuçlar, deneyim vasıtasıyla elde edilir. Dolayısıyla o, eylem ve seçimlerin davranışlarla ve alışkanlıklar vasıtasıyla daha kontrollü hale getirilebileceğini; ahlaki deneyim sürecinde alışkanlıkların veya tekrarların olumlu ve işlevsel bir rol oynayacağını savunur. Bireyin ahlaki anlamda sorumluluğu seçim yapma ve ulaştığı sonuç ile ilgidir. Çünkü iyi ve kötü nesnel olmayıp, ulaştığı sonuca göre değerlendirilir. Dewey tüm ahlaki teorilerin sorunlarını aşmak için akıl ve mantığa dayalı, şartlara göre sürekli değişebilen düşünümsel ahlakı çözüm olarak görmektedir.
Dewey, sürekli gelişmekte ve değişmekte olan yaşantı hakkında, kesin bir bilgiye ulaşmanın olanaksız olduğunu ortaya koymaya çalışır. Bu durum da "doğru" anlayışının, pratik yarar sağlama ölçütüne indirgenmesinin temelini oluşturur. Dewey'in felsefeden beklediği, hakikat değil işe yarar yöntemler hakkında düşünmektir.
Anahtar Kelimeler: John Dewey, Etik, Ahlak, Pragmatizm, Vicdan, Erdem, Düşünümsel Ahlak, Enstrümantalizm.

Abstract:
John Dewey's philosophy is based on a radical criticism of traditional philosophy. The most fundamental characteristic of this criticism is that it is a criticism of the source, function, subject, purpose and method of philosophy rather than the solutions offered by traditional philosophy for problems. Therefore, Dewey tries to restructure philosophy as a whole. He also applies this method to the philosophy of ethics.
In this study, Dewey, one of the leading philosophers of pragmatism, discusses the nature and possibility of moral life, the effects of experience, social environment and science based on pragmatist philosophy. From the philosopher's point of view, he tried to show the problems and solutions faced by human beings in general. In his philosophy, the harmony of man with his environment is emphasised and human experience is focused on. It is claimed that traditional morality is insufficient to cope with problems arising from transformations in human life. According to Dewey, moral experiences are not one and the same for everyone. Each individual acts and makes choices differently. This implies, firstly, the uniqueness of our experiences, secondly, that there is no absolute criterion for our choices, and finally, that morality has a situational and contextual character.
According to Dewey, 'experience' is not a collection of meaningless things piled on top of each other. What distinguishes human beings from other creatures is not pure reason, but the capacity to learn from past experiences. The conclusions reached by morality are obtained through experience. Therefore, he states that actions and choices can be made more controlled through behaviours and habits; habits or repetitions will play a positive and functional role in the process of moral experience. The moral responsibility of the individual is related to his choice and the result he reaches. Because good and evil are not objective, they are evaluated according to the result. Dewey sees it as a reflexive moral solution based on reason and logic, which can constantly change according to the conditions, in order to overcome the problems of all theories.
Dewey shows that it is impossible to reach a precise knowledge about life, which is constantly developing and changing. This situation forms the basis for the reduction of the understanding of "truth" to the criterion of providing practical benefit. What Dewey expects from philosophy is to think about useful methods, not truth.
Key Terms: John Dewey, Ethics, Morality, Pragmatism, Conscience, Virtue, Reflective Ethics, Instrumentalism.