Üretim tesislerinin risk analizi için katmanlı BWM ve TOPSIS tabanlı bir yaklaşımın geliştirilmesi ve sektörde bir uygulama
Development of a stratified BWM and TOPSIS-based approach for risk analysis of manufacturing facilities and an application in the industry
Yazar: COŞKUN KARCI
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET GÜL
Munzur Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mühendislik Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: TOPSIS = TOPSIS ; İyi-en kötü yöntemi (BWM) = Best–worst yöntemi (BWM)

Özet:
Sürdürülebilir bir üretim ve ekonomi için işyerlerinde uygun makine, ekipman ve iş gücünün yanı sıra standartlar çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği (İSG) ilkeleri de uygulanmaktadır. Bu nedenle mesleki risk değerlendirmesi (ORA) imalat endüstrileri için önemlidir. ORA 'da risklerin önceliklendirilmesine karar verirken, riski tanımlayan parametrelerin farklı olası durumlarda nasıl değişebileceğini analize eklemek, karar vermenin sağlamlığını olumlu yönde etkiler. Dolayısıyla bu çalışmanın temel motivasyonu, risk parametrelerinin önem düzeylerinde gelecekte meydana gelebilecek değişiklikleri ele alabilecek ve risk değerlendirme sürecindeki belirsizlikleri en aza indirebilecek bir ORA yaklaşımı önermektir. ORA'da risk parametrelerinin önem ağırlıklarının belirlenmesinde en iyi-kötü yöntemiyle (BWM) katmanlaşma kavramı kullanılmaktadır.
Ayrıca BWM' nin Bayesyen versiyonu, bilgi kaybını azaltmak amacıyla birden fazla karar verme uzmanının değerlendirmelerini dikkate almak için kullanılır. Özetle, Katmanlı Bayesyen BWM' ye (SBBWM) dayalı bir hesaplama prosedürü izlenmektedir. Bayesyen BWM ve katmanlaşma felsefesinin birleştirilmesi literatürde henüz çalışılmamıştır. Çalışmada her bir tehlikenin öncelik puanları, ideal çözüme yakınlık mantığına göre çalışan, sıralama tabanlı bir MCDM yöntemi olan TOPSIS Sort yöntemi ile belirlenmektedir. Böylece her bir tehlikenin öncelik puanı ve sırası belirlenirken bu riskin sınıfı da tespit edilmiştir. Önerilen yaklaşım, un üretim sürecinin üretim, depolama, işleme ve laboratuvar süreçlerinde karşılaşılan otuz altı riski değerlendirmek için uygulandı. Ayrıca her bir risk için alınacak kontrol tedbirleri de belirlendi. Metodolojik olarak sonuçların farklı koşullarda nasıl değiştiğini ortaya koymak için çeşitli senaryo analizleri ve duyarlılık çalışmaları yapılmıştır. Önerilen yaklaşım, üretim tesisleri için geleneksel yöntemlere göre daha kapsamlı bir prosedür sunması ve geleneksel yöntemlerin eksikliklerini kapatması bu açıdan faydalıdır.

Abstract:
For a sustainable production and economy, occupational health and safety (OHS) principles are applied within the framework of standards, as well as suitable machinery, equipment and workforce in workplaces. This is why occupational risk assessment (ORA) is important for manufacturing industries. When deciding on the prioritization of risks in ORA, adding to the analysis how the parameters defining the risk may change in different possible states positively affects the robustness of the decision-making. Therefore, the primary motivation of this study is to propose an ORA approach that can address future changes in the importance levels of risk parameters and minimize the uncertainties in the risk assessment process. The concept of stratification with the best-worst method (BWM) is used to determine importance weights of the risk parameters in the ORA. 
In addition, the Bayesian version of BWM is used to consider more than one decision-making expert's evaluations to reduce loss of information. In a nutshell, a calculation procedure based on stratified Bayesian BWM (SBBWM) is followed. Combining both Bayesian BWM and stratification philosophy has not yet been studied in the literature. In the study, the priority scores of each hazard are determined by the TOPSIS Sort method, a sorting-based MCDM method that works according to the logic of proximity to the ideal solution. Thus, while determining each hazard's priority score and order, the class of this risk has also been determined. The proposed approach was applied to evaluate thirty-six risks encountered in a flour production process's manufacturing, storage, handling, and laboratory processes. Control measures to be taken for each risk were also determined. Methodologically, various scenario analyzes and sensitivity studies were conducted to reveal how the results changed in different conditions. The proposed approach provides a more comprehensive procedure for production facilities than traditional methods and covers the deficiencies of traditional methods, which is beneficial in this respect.