Tokat Şehir Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi aydınlatma eşyaları
Ottoman Period lighting devices found in Tokat City Museum
Yazar: VEYSEL ESEN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SAMİ BAYRAKTAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Aydınlatma ekipmanları = Lighting equipments ; Müzeler = Museums ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Tokat = Tokat ; Türk sanatı = Turkish art ; Şamdanlar = Candelsticks

Özet:
Tokat Şehir Müzesi'nde Bulunan Osmanlı Dönemi Aydınlatma Eşyaları tez konusu olarak belirlenmiştir. Tokat Şehir Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi aydınlatma eşyaları üzerine bilimsel bir çalışma yapılmamış olması bu konuyu seçmemizde baş etken olmuştur. Müzede yer alan şamdan, fener, kandil zarfı, kandillik, mum söndürme makası ve gaz yağı lambası gibi farklı tür ve biçimlerde aydınlatma eşyalarından oluşan toplamda 60 eser Sanat Tarihi disiplini çerçevesinde tanıtılarak değerlendirilmiştir. 
"Tokat Şehir Müzesi'nde Bulunan Osmanlı Dönemi Aydınlatma Eşyaları" başlıklı tezimiz; "Giriş", "Tokat Şehir Müzesi", "Aydınlatmanın Kısa Tarihi ve Türklerde Aydınlatma Eşyaları", "El sanatı Ürünlerinde Yapım ve Süsleme Teknikleri", "Tokat Şehir Müzesi'nde Bulunan Osmanlı Dönemi Aydınlatma Eşyaları", "Karşılaştırma ve Değerlendirme" ve "Sonuç" bölümlerine ayrılmaktadır.
Giriş bölümünde; araştırmanın konusu ve kapsamı, araştırmanın amacı ve önemi, araştırmanın yöntemi ve konuyla ilgili yapılan çalışmalar başlıkları altında araştırmanın niteliği hakkında bilgilere yer verilmiştir.
Tokat Şehir Müzesi bölümü; müzenin tarihçesi, müzenin mimarisi ve müzede bulunan koleksiyonlar başlıklarıyla genel müze tanıtımına ayrılmıştır.
Aydınlatmanın Kısa Tarihi ve Türklerde Aydınlatma Eşyaları bölümü; Eski çağlardan Bizans Dönemine kadar aydınlatmanın nasıl sağlandığı, aydınlatma eşyalarının türleri, biçimleri ve manevi yönden ne ifade ettikleri hakkında bilgiler barındıran Eski Çağlarda Aydınlatma Kültürü ve Eşyalarına Bakış alt başlığına ve Hunlardan başlayarak Osmanlı Dönemine kadar çeşitli dönemlerde kullanılan aydınlatma eşyalarının kökenlerine, isimlerine, türlerine, biçimlerine ve manevi yönden ne ifade ettiklerine dair bilgiler barındıran Türk Kültür ve Sanatında Aydınlatma Eşyaları alt başlığına ayrılmıştır.
El Sanatı Ürünlerinde Yapım ve Süsleme Teknikleri bölümünde; madeni, ahşap ve cam malzemeyle oluşturulan el sanatı ürünlerinin; yapım malzemeleri, yapım teknikleri, birleştirme teknikleri ve süsleme teknikleri gibi farklı tekniklere yer verilmiştir.
Tokat Şehir Müzesi'nde Bulunan Osmanlı Dönemi Aydınlatma Eşyaları bölümünde; şamdan, fener, kandil zarfı, kandillik ve mum söndürme makası gibi farklı tür aydınlatma eşyaları, madeni, ahşap ve cam olmak üzere yapım malzemelerine göre ayrılmış ve detaylıca incelenmiştir. Eserlerin genel ve detaylı, fotoğraf ve çizimleri de bu bölümde yer almaktadır.
Değerlendirme ve Karşılaştırma bölümünde; incelenen eserler, tür ve biçimleri, malzeme ve teknik özellikleri, kompozisyon özellikleri, tarihlendirme, bani, usta ve eser üretim yeri gibi farklı açılardan benzeyen ve ayrılan yönleriyle ele alınmıştır.
Sonuç bölümünde; Değerlendirme ve karşılaştırma bölümünde incelenen başlıklar ışığında eserlerin Türk sanatında işgal ettiği yeri ve önemine dair düşüncelere yer verilmiştir.

Abstract:
The Ottoman Period Lighting Items found in the Tokat City Museum are determined as the thesis topic. The fact that no scientific study has been carried out on the Ottoman Period lighting items in the Tokat City Museum has been the main factor in our selection of this subject. A total of 60 works of art in the museum, consisting of different types and forms of lighting items such as candlestick, lantern, oil lamp envelope, oil lamp holder, candle extinguishing scissors and kerosene lamp, are introduced and evaluated within the framework of the Art History discipline.
Our thesis titled "Ottoman Period Lighting Items in Tokat City Museum" is divided into seven sections; "Introduction", "Tokat City Museum", "A Brief History of Lighting and Turkish Lighting Items", "Making and Decoration Techniques in Handicraft Products", "Ottoman Period Lighting Items in Tokat City Museum", "Comparison and Evaluation" and "Result" sections.
In the introduction section; Information about the qualification of the research is given under the titles of the subject and scope of the research, the purpose and importance of the research, the method of the research and the studies on the subject.
Tokat City Museum section; The general introduction of the museum is made with the titles of the history of the museum and the collections in the museum.
Brief History of Lighting and Lighting Items in Turks; It is divided into two sub-headings: A View of Lighting Culture and Items in Ancient Times and Lighting Items in Turkish Culture and Art. In these titles, it has been tried to explain in general terms by giving information about how the lighting is provided, the types, forms, origins and spiritual aspects of lighting objects.
In the section of Making and Decoration Techniques in Handicraft Products; handicraft products created with metal, wood and glass materials; different techniques such as construction materials and techniques, joining and decoration techniques are included.
In the section of Ottoman Period Lighting Items in the Tokat City Museum; different types of lighting items such as candlesticks, lanterns, oil lamp envelopes, oil lamp holders and candle extinguishing scissors are separated according to their construction materials, metal, wood and glass, and examined in detail. General and detailed photographs and drawings of the works are also included in this section.
In the Evaluation and Comparison section; The analyzed works are discussed in terms of their similarities and differences from different aspects such as their types and forms, material and technical features, compositional features, dating, possessor, master and place of production.
In the conclusion section; In the light of the titles examined in the evaluation and comparison section, thoughts on the place and importance of the works in Turkish art are given.