Ege ve Marmara Denizi'nde ticari amaçlı avlanan kabuklu su ürünlerinde saksitoksin ve dinofisistoksin varlığının araştırılması
The Detection of the presence of saxitoxin and dinophysistoxin in commercially catched shellfish from Aegian and Marmara Seas
Yazar: SADIK KÜÇÜKGÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. ALİ BİLGİLİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Kabuklu deniz ürünleri = Shellfish ; Su ürünleri = Aquatic products ; Toksinler = Toxins

Özet:
Ege ve Marmara Denizi'nden Ticari Amaçlı Avlanan Kabuklu Su Ürünle rinde Saksitoksin ve Dinofisistoksin Varlığının Araştırılması Araştırma, Ege ve Marmara Denizi'nden ticari amaçlı olarak avlanan midye ve istridyelerde saksitoksin ve dinofisistoksinlerin bulunup - bulunmadığını, varsa insan sağlığı açısından risk oluşturacak düzeylerde olup olmadığını, hangi böl gelerde ve hangi mevsimlerde rastlanıldığını ortaya koymak amacıyla yapıldı. Araştırma, Ege Denizi'nden İzmir, Balıkesir (Ayvalık), Çanakkale sahilleri ile Marmara Denizi'nden Çanakkale, Balıkesir (Bandırma) ve İstanbul sahille rinden toplanan midye ve istridyeler üzerinde gerçekleştirildi. Analizler, mayıs, temmuz ve kasım aylarında ikişer defa olmak üzere en az ellişer adet örnek toplanarak toplam 1.800 adet midye ve 1.800 adet istridye üzerinde yapıldı. Her bir ellişer adetlik örnekte bir analiz yapılacak şekilde midye örneklerinde 72 ve istridye örneklerinde de 72 olmak üzere 144 süzüntü işlemi sonucunda elde edilen her bir süzüntüden üçer fareye olmak üzere toplam 432 adet fare ye enjeksiyon yapıldı. Yöntem olarak tüm dünyada kabul edilmiş olan iare biyolojik metod" kul lanıldı. Örnekler, saksitoksin tespiti için HCI ve dinofisistoksin tespiti için ase ton ve eter ile ekstraksiyon yapılarak elde edilen süzüntüler farelere periton için yolla enjekte edildi. Analiz sonuçlarına göre DTX'e hiç rastlanmadığı, STX'e ise İzmir ve Balı kesir'de ilkbahar sonu ve yaz aylarında rastlandığı, ama bulunan düzeylerinin ise insan sağlığı açısından herhangi bir risk oluşturacak miktarlarda olmadığı görüldü. Sonuç olarak ülkemizde midye ve istridyelerde saksitoksin ve dinofisistok sin varlığı önemli bir risk olarak karşımıza çıkmamaktadır. Fakat, şüpheli böl gelerde ciddi izleme programlarının yapılması insan sağlığı açısından faydalı olacaktır. Anahtar Sözcükler : Dinofisistoksin, fare biyolojik metod, istridye, midye, saksitoksin.

Abstract:
The Detection of The Presence of Saxltoxin and Dinophysistoxin in Commercially Catched Shellfish from Aegian and Marmara Seas The aim of this research was to find out whether there were saxitoxin and dinophysistoxin in mussels and oysters that were commercially catched from Aegian and Marmara Seas, and in case of presence to evaluate whether these toxins were hazardous for human health, and to determine the regions and seasons these toxins were abundant. The research was carried on musseis and oysters which were collected from the Aegian coast of İzmir, Balıkesir (Ayvalık) and Çanakkale and Marmara coast of Çanakkale, Balıkesir and İstanbul. The analysis were car ried on 1800 mussels and 1800 oysters which were collected twice as at least fifty samples on May, July and November. By making one analyse from each of the fifty samples, extracts were obtained from 72 oyster samples and 72 mussel samples which made up 144 processed extraction materials.* Each extract was given to 3 mice so totally 432 mice were injected. As a method, world wide accepted mouse biological method was used. Extracts which were obtained by using acetone and ether to detect dinoph ysistoxin and HCI to detect saxitoxin were injected personally to the mice. The data from the analysis results showed that dinophysistoxin did not present but saxitoxin was found in İzmir and Balıkesir during summer and the end of the spring months but the present amount did not pose a risk for human health. As a result, the presence of saxitoxin and dinophysistoxin do not pose a health risk in Turkey. But creating o serious monitoring program in suspicious regions will be useful for human health. Key Words: Dinophysistoxin, mouse biological method, oyster, mussel, saxitoxin.45 KAYNAKLAR ALCALA, A.C., ALCALA, L.C., GARTH, J.S.. YASAMURA, D. and YASAMOTO. T. (1988). Human fata lity due to ingestion of the crab Demania reynaudii that contained palytoxin-like toxin. Toxicon. 26:105-107. ALPHANUTRITION (2000). Shellfish Poisoning, http://www.alphanutrition.com/food quality/shellfish % 20 toxins.html. Erişim tarihi: 06.03.2000. ANON-1 (1996). Tarım Bakanlığı, Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü, Su Ürünleri Daire Başkanlığı ile gö rüşme. ANON-2 (1996). Su Ürünleri Kalite Kontrol El Kitabı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. 1 Nolu Merkez İkmal Müdürlüğü, ANKARA. ANON-3 (1999). Tarım Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü ile görüşme. ANON-4 (1999). Report of a Joint FAO / NACA / WHO Study Group. Food Safety Issues Associated with Products from Aquaculture. WHO Technical Report Series 883. p. 18 - 19. ARAN, N. (1993). Gıda Kaynaklı Mikrobiyal Toksinler. Gıda Sanayii. 7 : 31-46. ASAKAWA, M., MIYAZAMAWA, K. and NOGUCHI, T. (1993). Studies on paralytic shellfish poison (PSP) oxification of bivalfes, in association with appearance of Alexandrium tamarensis, in Hiros hima bay, Hiroshima perfecture. J. Food Hyg. Soc. Japan. 34 : 50 - 54. BERKELEY (2000). Introduction to the Dinoflagellala.http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/dinoflagellata. html. Erişim tarihi: 06.03.2000 BERRENGUER, J.A., GONZALEZ, L, JIMENEZ, I. and LEGARDA, T.M. (1993). The effect of commer cial processing on the paralytic shellfish poison (PSP) content of naturally - contaminated Acant- hocardia tuberculatum. LFood Additives Contam. 10 : 217 - 230. BORCAKLI, M. (1991). Denizlerde kırmızı renk (Red-Tide) oluşumunun nedenleri ve ortamdaki etkileri. Türkiye'de Çevre Kirlenmesi Öncelikleri Sempozyumu. Bildiriler. 1 : 392 - 412. Boğaziçi Üniversi tesi, Çevre Bilimleri Enstitüsü, İSTANBUL BUURDASPAL, P.A., LEGARDE, T.M. and BERENGUER, J. (1991). Application of a flourometric met hod to routine analysis of paralysing toxins (PSP) in bivalve molluscs. Alimentaria. 220 : 91 - 97. CALGARY, U (2000). What are dinoflagellates? http://www.geo.ucalgaiy<^~macrae/poIynology/dinoflagel- lates /dinoflagellates.html. Erişim tarihi: 06.03.2000 CAWTHRON ORG. (2000). A new assay for Diarrhetic Shellfish Poison.http://www. Cawthion.org.nz/what biosecurity diarrhetic shellfish.htm. Erişim tarihi: 06.03.2000 CHIA, DGB., LAU, CO., NG, P.K.L, TAN, C.H., LAU - CHING ONG and TAN - CHEE - HONG (1993). Localization of toxins in the poisonous mosaic crab, Lophozozymus pictor. Toxicon. 31 : 901 - 904. CITTERIO, B., MANZANO, M., MAIFRENI, M. and COMI G. (1992). Natural fish and shellfish poisons. Ann. Microbiol. Enzimol. 42 : 203 - 216. CONCON, J.M. (1988). Toxicology of Marine Foods. Food Toxicology. Marcel Dekker, INC. pp. 511-542. ÇEÜKKALE, MS., DÜZGÜNEŞ, E., OKUMUŞ, i. (1999). Türkiye Su Ürünleri Sektörü : Potansiyeli, Mev cut Durumu, Sorunları ve Çözüm önerileri, İstanbul Ticaret Odası Yayın No: 1992-2. p. : 61 - 149. DAIGO, K., NOGUCHI, T, NIWA A., KAWAI, N. and HASHIMOTO, K. (1988). Resistance of nerves from certain toxic crabs to paralytic shellfish poison and tetrodotoxin. Toxicon. 26 : 485 - 490.