Kolorektal kanser kaderciliği ile duyarlılık ve engel algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of relationship between colorectal cancer fatalism, sensitivity and barriers perceptions
Yazar: MUHAMMET ALİ AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. CANTÜRK ÇAPIK
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Duyarlılık = Sensitivity ; Engel algısı = Obstacle perception ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kader = Destiny ; Kadercilik = Fatalism ; Kolon hastalıkları = Colonic diseases ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Ölçekler = Scales

Özet:
Kolorektal Kanser Kaderciliği ile Duyarlılık ve Engel Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Amaç: Kolorektal Kanser Kaderciliği Skalasının Türk Dilinde geçerlik ve güvenirliğini saptamak ve geçerli çıkması durumunda kolorektal kanser taramalarına katılımda kadercilik, duyarlılık ve engel algısı arasındaki ilişkiyi ve etkileyen etmenleri incelemektir.
Materyal Metot: Birinci aşaması metodolojik ikinci aşaması tanımlayıcı türde yürütülen bu araştırma, Haziran 2016-Aralık 2017 tarihleri arasında Kars'ın Yenişehir ASM bölgesinde gerçekleştirilmiştir. Birinci bölümün örneklemi 200, ikinci bölümün örneklemi 336 kişi olup, çalışmada iki demografik form ve dört ölçek kullanılmıştır. Veriler, SPSS 17 paket programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde sayılar, yüzdelikler, ortalama ve standart sapmaların yanı sıra, faktör analizi Cronbach α katsayısı ve madde toplam korelasyon analizleri yapılmıştır. 
Bulgular: Çalışmanın birinci aşamasında skalanın Türkçe versiyonunun da tek alt boyutlu olduğu,  tüm maddelerde 0.30'un üzerinde ve açıklanan varyansı %34.77 olduğu belirlenmiştir. Skala'nın Cronbach αkatsayısı 0.80 olarak belirlendi. 
Çalışmanın ikinci aşamasında gelir seviyesi, meslek, KRK bilgilerinin nereden öğrenildiği, KRK taramalarının kaç yaşında yapıldığı ve ailede kanser öyküsünün riski artırdığını bilme türüne göre; kadercilik, duyarlılık ve engel algısı puanları anlamlı olarak değişmektedir (p<0.05). Eğitim düzeyi, daha önce KRK taramalarına katılma, gelecekte taramalara katılmayı düşünme; kadercilik ve duyarlılık algısı puanları anlamlı olarak değişmektedir (p<0.05). KRK taramalarının ücretsiz olduğunu bilme, KRK taramalarının nerede yapıldığını bilme, taze sebze ve meyve tüketme, obezitenin riski artırdığını bilme durumuna göre kadercilik ve engel algısı puanları anlamlı olarak değişmektedir (p<0.05).
Sonuç: Kolorektal Kanser Kaderciliği Skalasının Türk dilinde geçerli ve güvenilirdir. Gelir düzeyinin, mesleğin, KRK bilgilerinin nereden öğrenildiğinin, taramaların kaç yaşında yapıldığının, ailedeki kanserin riski artırdığını bilmenin kadercilik, engel ve duyarlılık algılarını etkileyen ortak faktörler olduğu belirlenmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Duyarlılık, engel, geçerlik, güvenirlik, hemşirelik, kadercilik ve kolorektal kanser

Abstract:
Investigation of Relationship Between Colorectal Cancer Fatalism, Sensitivity and Barriers Perceptions
Aim: Determine the Turkish validity and reliability of Colorectal Cancer Fatalism Inventory and if it is proved valid, examine the relationship between fatalism, susceptibility and barrier perception regarding participation in colorectal cancer screenings and the associated factors. 
Material and Method: This study whose first stage was methodological and second stage was descriptive was conducted in Yenişehir FHC region of Kars between June 2016 and December 2017. Sample of the first stage of the study consisted of 200 and the second stage was 336 individuals. It was used two socio demographics form and four scales in the study. The data were analyzed via SPSS 17 packaged software by using numbers, percentages, mean, standard deviations, factor analysis, Cronbach α coefficient and item total correlations. 
Results: In the first stage of the study, it was determined that the Turkish version of the scale also had one subscale and was above 0.30 in all items and the variance being explained was 34.77% and the Cronbach α was 0.80. In the second stage of the study, it was found that the participants obtained scores of fatalism, susceptibility and barrier perception significantly differed in terms of the level of income, occupation, information source for their CRC knowledge, at what age CRC screenings were made, and knowing that cancer history in family increases the risk (p<0.05). Scores of fatalism and susceptibility perception significantly differed in terms of educational level, state of previously participating in CRC screenings and considering to participating in screenings in the future (p<0.05). Scores of fatalism and barrier perception significantly differed in terms of knowing that CRC screenings are made for free, knowing where CRC screenings are made, consuming fresh vegetables and fruits, and knowing that obesity increases the risk (p<0.05).
Conclusion: It was determined that Colorectal Cancer Fatalism Inventory is valid and reliable in the Turkish. Income, occupation, information source of CRC knowledge, at what age CRC screenings were made, and knowing about the fact that cancer history in family increases the risk were common factors affecting fatalism, barrier and susceptibility perceptions. 
Keywords: Barrier, colorectal cancer, fatalism, nursing, reliability, susceptibility and validity