Yükselen piyasa ekonomilerinde küreselleşmenin enerji üretimi üzerine etkilerinin çok boyutlu panel veri modelleri ile analizi
Analysis of the effects of globalization on energy production in emerging market economies with multidimensional panel data models
Yazar: MEHMET ALİ DEMİR
Danışman: PROF. DR. HARUN YAKIŞIK
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy

Özet:
Küreselleşme ve enerji birbiri üzerinde önemli etkilere sahip olan karmaşık bir ilişkiye 
sahiptir. Bu ilişki, ülkelerin ekonomik büyüme ve kalkınmasından küresel enerji 
piyasalarına, teknoloji transferlerinden yatırımlarına, çevresel sürdürülebilirliğinden 
jeopolitik dinamiklerine kadar bütün faktörleri etkileyebilen çok boyutlu bir özellik 
göstermektedir. Bu çalışmada, çok boyutlu panel veri modeli kullanılarak 
küreselleşme, fosil ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen enerji üretimi 
arasındaki ilişkiyi zamana, ülkelere, gelir gruplarına ve bulundukları coğrafi 
konumlara göre ele almak ve küreselleşmenin farklı enerji kaynaklarından elde edilen 
enerji üretimleri üzerindeki etkilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. 2000-2015 
dönemi için Türkiye'nin de dahil olduğu 26 yükselen piyasa ekonomisinde 
küreselleşme ve enerji üretimi arasındaki ilişki ülke-gelir grubu-zaman ve ülke-kıta 
grubu-zaman olmak üzere iki farklı çok boyutlu panel veri modeli ile analiz edilmiş 
ve elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, gelir grubu özelinde 
küreselleşmenin nükleer ve yenilenebilir kaynaklarından enerji üretimi üzerinde 
pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu, hidroelektrik kaynaklardan enerji 
üretimini ise negatif yönde etkilediğini göstermektedir.  Diğer yandan, kıta grubu 
özelinde yapılan çok boyutlu panel veri modeli analizinde ise, küreselleşme kömür ve 
hidroelektrik kaynaklarından enerji üretimi üzerinde olumlu bir etkiye sahipken, 
küreselleşmenin doğalgaz kaynaklarından enerji üretimi ile ilişkisi ise negatif 
yöndedir. Bu sonuçlara göre ülkelerin farklı gelir düzeylerine sahip olması ve/veya 
farklı coğrafi konumlarda yer almaları, küreselleşmenin yenilenemez ve yenilenebilir 
enerji kaynaklarından elde edilen enerji üretimlerini farklı düzeylerde etkilediği 
sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Globalization and energy have a complex relationship that has significant impacts on 
each other. This relationship has a multidimensional feature that can affect all factors, 
from economic growth and development of countries to global energy markets, from 
technology transfers to investments, from environmental sustainability to geopolitical 
dynamics. In this study, it is aimed to examine the relationship between globalization, 
energy production from fossil and renewable energy sources by using a 
multidimensional panel data model, according to time, countries, income groups and 
geographical locations, and to reveal the effects of globalization on energy production 
from different energy sources. The relationship between globalization and energy 
production in 26 emerging market economies, including Turkey, for the period 2000
2015 was analyzed with two different multidimensional panel data models: country
income group over time and country-continent group over time, and the results were 
compared. The results show that, specific to the income group, globalization has a 
positive and significant effect on energy production from nuclear and renewable 
sources, while it negatively affects energy production from hydroelectric sources. On 
the other hand, in the multidimensional panel data model analysis made specifically 
for the continent group, globalization has a positive effect on energy production from 
coal and hydroelectric resources, while the relationship between globalization and 
energy production from natural gas resources is negative. According to these results, 
it is concluded that countries have different income levels and/or are located in 
different geographical locations and globalization affects the energy production from 
non-renewable and renewable energy sources at different levels.