Trakya ilkeren ve flama seedless üzüm çeşitlerinde Co60 ve kolhisin kullanılarak mutasyon ve poliploidi oluşturma olanakları
Possibilities to generate mutation and polyploidy using Co60 and colchicine in Trakya ilkeren and flame seedless grape cultivars
Yazar: HATİCE BİLİR EKBİÇ
Danışman: PROF. DR. SEMİH TANGOLAR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çalışmada, Trakya İlkeren ve Flame Seedless çeşitlerinde, in vitro ve in vivo denemeleriyle poliploidinin oluşturulmasına neden olan en uygun kolhisin dozu, uygulama süresi ve şekli ile Co60'ın % 50 ve daha az düzeyde fiziksel zarar ile kontrolden olumlu yönde farklılıkların oluşumuna neden olan en etkili dozu araştırılmıştır. Çalışmada Co60gama ışınımının 15, 25, 35 ve 45 Gy dozları denenmiştir. In vivo kolhisin uygulamasında sürgün uçları % 0.5, % 0.75 ve % 1'lik kolhisin çözeltisine batırılmış pamuklara sarılarak 1, 3 ve 5 gün; in vitro denemelerinde ise mikro çelikler % 0.3, % 0.6 ve % 0.9 dozlarındaki kolhisin çözeltilerinde 1, 3 ve 5 saat süreyle tutulmuştur.In vivo ve in vitro uygulamalarında 45 Gy Co60 dozunun öldürücü etki gösterdiği belirlenmiştir. Gama ışınım dozlarının artışına bağlı olarak gözlerin kabarma, uyanma ve sürme süresinde kontrole göre gecikme meydana gelmiştir. Çeliklerde canlılık oranı bakımından ED50 değeri Trakya İlkeren çeşidi için 23.6 -24.5 Gy; Flame Seedless çeşidi için ise 21.7-24.9 Gy arasında değişmiştir. Artan gama ışınım dozları her iki çeşitte yaprak ve kök sayısının azalması ile sürgün ve kök uzunluğu kısalmasına neden olmuştur. 35 Gy Co60 ışınım dozu yapraklarda küçülme ve dişliliğin kaybolması şeklinde anormalliklere sebep olmuştur. Denenen gama ışınım dozları stoma yoğunluğu, genişliği ve uzunluğu ile kromozom sayısı bakımdan farklılığa neden olmamıştır.In vivo kolhisin denemesinde Trakya İlkeren çeşidi için % 1; Flame Seedless çeşidinde ise % 0.75 ve % 1 dozlarının sürgün uçlarının tamamının kurumasına neden olduğu saptanmıştır. Her iki çeşitte canlı sürgün ucu oranı açısından kontrole en yakın sonuçlar % 0.5 lik kolhisin dozunun 1 ya da 3 günlük sürelerle uygulanmasından elde edilmiş; Trakya İlkeren çeşidinde % 0.75'lik dozun 3 ve 5 gün süreyle uygulanmasında ise canlılık oranının % 50'nin altına düştüğü gözlenmiştir. Kolhisin uygulama doz ve sürelerinin artışına bağlı olarak her iki çeşitte yaprak alanı ve sürgün uzunluğu değerlerinde ve stoma sayısında azalma; stoma genişliği ve uzunluğunda artış saptanmıştır. Trakya İlkeren çeşidinde % 0.9 dozundaki kolhisinde 3 ve 5 saat; Flame Seedless çeşidinde ise 5 saat süreyle tutulan mikro çeliklerin tamamının kuruduğu saptanmıştır.

Abstract:
The study was carried out in Trakya Ilkeren and Flame Seedless grape cultivars to experiment the optimum doses, duration and application method of colchicine and comparing to the control plants 50% and less damaging doses of Co60 resulting in polyploidy by in vitro and in vivo techniques. In the study 15, 25, 35 and 45 Gy doses of Co60 sourced gamma irradiation were investigated. In the in vivo experiments control (distilled water), 0.5%, 0.75% and 1% of colchicine doses were applied using soaked cotton by colchicine solutions to the shoot tips during 1, 3 and 5 days. In vitro colchicine experiment was carried out by staying the micro cuttings in 0.3%, 0.6% and 0.9% colchicine solutions during 1, 3 and 5 hours.In vivo and in vitro Co60 application experiments showed that 45 Gy dose of Co60 had lethal effect. Duration of bud break and shooting were late depending on the increasing of Co60 doses. ED50 values of Co60 gamma irradiation were found 23.6-24.5 and 21.7-24.9 Gy in Trakya Ilkeren and Flame Seedless cultivars respectively. Increasing doses of gamma irradiation resulted in less leaf and root number and shortening in shoot and root length in both cultivar. Moreover 35 Gy dose of Co60 caused the abnormalities by small leaf size and lose of leaf toothy. Gamma irradiation doses had no effect on the density and dimension of stomata and chromosome numbers of the cultivars.The 1% colchicine dose in Trakya Ilkeren and 0.75% and 1% doses in Flame Seedless caused the desiccation in shoot tips in the in vivo colchisine treatments. In both cultivars 1 and 3 days duration of 0.5% colchicine treatment gave the most similar results to the control in terms of alive shoot tip. Vitality rates decreased below 50% in Trakya Ilkeren by 3 and 5 days treatments of 0.75% colchicine application dose. Depending on the colchicine dose and duration leaf area, shoot length and stomata density values decreased and stomata dimension increased in both cultivars. Colchicine treatment by 0.9% during 3 and 5 days in Trakya Ilkeren and 5 day in Flame Seedless caused to the micro cuttings dry.