Kanser hastalarında benlik saygısı, başa çıkma tutumları ve sosyodemografik özelliklerin yaşam kalitesi ile ilişkisi
Quality of life in cancer patients: relationships with self-esteem, coping strategies and sociodemographic characteristics
Yazar: YAĞMUR HATİCE KILIÇ YANGIN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Baş etme stratejileri = Coping strategies ; Başa çıkma = Coping ; Benlik saygısı = Self esteem ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Kanser, tüm dünyada ve ülkemizde mortalitesi en yüksek ikinci hastalıktır. Hayatı ciddi düzeyde tehdit eden bu hastalık grubunda erken tanı ve tedavide kaydedilen gelişmelerle birlikte hastaların yaşam sürelerinde uzama görülmektedir. Kanser hastalarında tedavi başarısını ve hastanın uyumunu etkileyen en önemli parametrelerden biri de hastaların yaşam kaliteleridir. Çalışmamızda Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde  (EAH)  takip edilen ve kemoterapi alan kanser hastalarının yaşam kalitesi düzeyini değerlendirerek yaşam kalitesi düzeyinin, çeşitli sosyodemografik faktörler, benlik saygısı düzeyi ve başa çıkma tutumları arasında ilişki olup olmadığını saptamayı ve literatüre katkıda bulunmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel bir araştırma olan çalışma, S.B.Ü Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Polikliniği ve Gündüz Kemoterapi Ünitesi'nde 12/03/2021-12/05/2021 tarihleri arasında çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 132 gönüllü kanser hastası ile yapıldı. Hastalara yaşam kalitesi ile ilişkili olabilecek çeşitli faktörleri sorgulayan sosyodemografik bilgi formu, 'EORTC QLQ-C30' yaşam kalitesi ölçeği, 'Rosenberg' Benlik Saygısı Ölçeği ve 'COPE' Başa Çıkma Tutumları Değerlendirme Ölçeği uygulandı. Kullanılan tüm ölçek ve skalaların Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması bulunmaktadır. İstatistiksel analiz SPSS 21. Versiyon (IBM Corporation, Armonk, NY) kullanarak yapıldı. Değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu görsel (histogram ve Q-Q grafiği) ve analitik yöntemlerle (Shapiro Wilk ve Kolmogorov Smirnov testi) kullanılarak incelendi. Sonuçlar ortalama ± SD, medyan, minimum – maximum, yüzde ve frekans olarak sunuldu. Normal dağılım gösteren iki grubun karşılaştırılmasında Bağımsız gruplar t testi, normal dağılım göstermeyen iki grubun karşılaştırmasında ise Mann-Whitney U testi kullanıldı. Normal dağılım göstermeyen ikiden fazla grubun karşılaştırılmasında Kruskal Wallis testi yapıldı ve gereği halinde ikişerli karşılaştırmalarda Bonferroni düzeltmesi ile değerlendirildi. Korelasyon çözümlemelerinde sayısal değişkenler arasındaki ilişki Spearman korelasyon testi ile incelendi. p değeri 0,05'in altı anlamlı kabul edildi.  
Bulgular: Çalışmamız kemoterapi alan 132 kanser hastası ile yapıldı. Çalışmaya katılan olguların yaşları 23 ile 91 arasında değişmekte olup, ortalama 55.± 11,3 yaş olarak saptandı. Hastaların %45.5'i erkek, %54.5'i kadındır. Hastaların %75.8'i  evli, %17.4'ü üniversite mezunu,  %50.8'i  bir işte çalışmamakta, %40.2'sinin  geliri 2324 TL ya da daha az, %92'si  çekirdek aile yapısı olduğu gözlendi. Hastaların %35'i meme kanseri, %15'i akciğer kanseri, %15'i kolon kanseri tanısı almış olup, %28'inin hastalık evresi 4, %27.3'ünün evre 3'tür. Hastaların %45'inin başka bir kronik hastalığı bulunmaktadır. Hastaların ortalama vücut kitle indeksleri (VKİ) 26.3 ± 5.8 kg/m2'dir. Hastaların %11'i sigara kullanmadığını, %90'ı alkol kullanmadığını ve  %19'u hiç egzersiz yapmadığını belirtmiştir.EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği genel sağlık durumu alt ölçeği boyutunun puan ortalaması 53.4 ± 24.4 puandır. Fiziksel fonksiyon boyutunun puan ortalaması 68 ± 22 puandır. Uğraş fonksiyonu boyutunun puan ortalaması 79.8 ± 25 puandır. Duygusal fonksiyon boyutunun puan ortalaması 64.1 ± 27.2 puandır. Zihinsel fonksiyon boyutunun ortalaması puan 53.4 ± 24.4 puandır. Sosyal fonksiyon boyutunun puan ortalaması 70.6 ± 25.9 puandır. En yoğun yaşanan semptomlardan ağrı boyutu puanının ortalaması 37.7 ± 24.7, halsizlik boyutu puan ortalaması 45.1 ± 25.7, iştah kaybı boyutu puan ortalaması 32.8 ± 34.7 puandır.
 Hastaların %85,6'sının benlik saygısı yüksekken , %14,4'ünün benlik saygısı orta düzeyde bulunmuştur. Çalışmamızda benlik saygısı düzeyinin yaş arttıkça istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı gözlemlenmiştir (p=0,017). Hastaların cinsiyet, medeni durum, öğrenim durumu, çalışma durumu, aylık gelir, yaşanılan yer, aile tipi ve aileden destek alma durumları ile Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği'nden aldıkları puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. VKİ yüksek olanların benlik saygısı anlamlı olarak yüksek çıkmıştır (p=0.042). Genel sağlık durumu, fiziksel fonksiyon ve duygusal fonksiyon puanları ile Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki vardır. (sırasıyla rs=-0.191, p=0.028; rs=-0.217, p=0.012; rs=-0.21, p=0.016). Genel sağlık durumu, fiziksel fonsiyon ve duygusal fonksiyon puanı yüksek olanların benlik saygısı yüksek çıkmıştır. Dispne, uykusuzluk, ishal ve maddi zorluk şikayetlerini yoğun yaşayan hastaların benlik saygısı düşük bulunmuştur. (sırasıyla rs=0.229, p=0.008; rs=0.509, p<0.001; rs=0.192, p=0.028; rs=0.183, p=0.036).
Hastaların Başa Çıkma Stilleri Ölçeği Kısa Formundaki boyutlardan en çok kullandıkları;  mizah boyutunun ortalaması 5.7 ± 1.7 (medyan 6) puan, zihinsel olarak ilgiyi kesme boyutunun ortalaması 5.5 ± 1.6 (medyan 5) puan, duygulara odaklanma ve ortaya koyma boyutunun ortalaması 4.9 ± 1.6 (medyan 5) puan, madde kullanımı boyutunun ortalaması 5.4 ± 1.9 (medyan 6) puandır. Mizah boyutunu çok kullananların genel sağlık durumu ve zihinsel fonksiyon puanı anlamlı olarak yüksektir. (sırasıyla rs=0.205, p=0.018 ve rs=0.181, p=0.038). Yadsıma tutumunu çok kullananların duygusal fonksiyon puanı anlamlı olarak düşük çıkmıştır. (rs=-0.264, p=0.002). Mizah, duygulara odaklanma ve ortaya koyma, madde kullanımı, zihinsel olarak ilgiyi kesme, olumlu yeniden yorumlama ve duygusal sosyal destek kullanma puanları ile Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Bu tutumları çok kullananların benlik saygısı yüksektir.
Sonuç: Çalışmamızda hastaların yaşam kalitelerinin literatürle benzer olarak sosyodemografik değişkenler ve klinikopatolojik özelliklerden etkilendiği sonucuna varılmıştır. Ek kronik hastalığı olan, ileri evre ve metastazı olan hastaların yaşam kalitesinin düşük çıktığı saptanmıştır. Yaşam kalitesi düzeyinin benlik saygısı ve başa çıkma tutumlarıyla ilişkisi olduğu ortaya konulmuştur. Aile hekimleri, ilk taramadan palyatif bakıma kadar kanser bakımı ile ilgilenmektedir. Bu nedenle birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan aile hekimlerine kanserin erken tespit edilmesi, hastalara sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları kazandırılması ve tanıdan sonraki süreçte de hastayı aile hekimliğinin çekirdek yeterlilikleri ve uygulama ilkelerine göre fiziksel, ruhsal ve sosyal özellikleri ile bir bütün olarak değerlendirmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar kelimeler: Kanser, Yaşam Kalitesi, Benlik Saygısı, Başa Çıkma Tutumları

Abstract:
Aim: Cancer is the second disease with the highest mortality in the world and in our country. With the advances in early diagnosis and treatment in this seriously life-threatening disease group, the life span of patients is prolonged. However, one of the most important parameters affecting treatment success and patient compliance in cancer patients is the patients' quality of life. In our study, we aimed to evaluate the quality of life of cancer patients undergoing chemotherapy treatment in Haydarpaşa Numune Training and Research Hospitaland determine relationships with self-esteem, coping strategies and sociodemographic characteristics.

Materials and Methods: This descriptive cross-sectional study, was conducted with 132 volunteering cancer patients who met the inclusion criteria of the study between 12/03/2021-12/05/2021 at the Medical Oncology Polyclinic and Daytime Chemotherapy Unit of Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital. A sociodemographic information form, 'EORTC QLQ-C30' Quality Of Life Scale, 'Rosenberg' Self-Esteem Scale, and the 'COPE' Inventory for ways of coping were administered to the patients, questioning various factors that may be associated with quality of life. All scales and scales used have Turkish validity and reliability studies. Statistical analysis was performed using SPSS Version 21 (IBM Corporation, Armonk, NY). The conformity of the variables to the normal distribution was examined using visual (histogram and Q-Q plot) and analytical methods (Shapiro Wilk and Kolmogorov Smirnov test). Results were presented as mean ± SD, median, minimum – maximum, percentage and frequency. Independent groups t-test was used to compare two normally distributed groups, and the Mann-Whitney U test was used to compare two non-normally-distributed groups. The Kruskal Wallis test was used to compare more than two groups that did not show normal distribution, and if necessary, it was evaluated with Bonferroni correction in pairwise comparisons. In correlation analysis, the relationship between numerical variables was examined using the Spearman correlation test. p values below 0.05 were considered significant.
Results: The data of 132 cancer patients receiving chemotherapy were analysed. The ages of the subjects participating in the study ranged from 23 to 91 years, with a mean of 55.±11.3 years. 45.5% of the patients were male and 54.5% were female. It was observed that 75.8% of the patients were married, 17.4% were university graduates, 50.8% were unemployed, 40.2% had an income of 2324 TL or less, and 92% had a nuclear family structure. 35% of the patients were diagnosed with breast cancer, 15% with lung cancer, and 15% with colon cancer. 28% had stage 4 and 27.3% stage 3 cancer. 45% of the patients had additional chronic diseases. The mean body mass index (BMI) of the patients was 26.3 ± 5.8 kg/m2. 11% of the patients stated that they did not smoke, 90% did not consume alcohol, and 19% did not exercise. The mean of the EORTC QLQ-C30 Quality Of Life Scale Global Health Status/QOL dimension was 53.4 ± 24.4 points. The mean of the physical function dimension was 68 ± 22 points. The mean of the occupational function dimension was 79.8 ± 25 points. The mean of the emotional function dimension was 64.1 ± 27.2 points. The mean of the mental function dimension was 53.4 ± 24.4 points. The mean of the social function dimension was 70.6 ± 25.9 points. The average of the pain dimension, which was one of the most intense symptoms, was 37.7 ± 24.7 points, the average of the fatigue dimension was 45.1 ± 25.7, and the average of the loss of appetite dimension was 32.8 ± 34.7 points.
85.6% of the patients had high self-esteem and 14.4% had moderate self-esteem. In our study, it was observed that the level of self-esteem decreased statistically significantly as the age increased (p=0.017). No statistically significant correlation was found between the patients' gender, marital status, educational status, employment status, monthly income, place of residence, family type and family support, and the scores they got from the Rosenberg Self-Esteem Scale. Those with a high BMI had a significantly higher self-esteem levels (p=0.042). There was a statistically significant and negative correlation between global health status, physical function and emotional function scores and Rosenberg Self-Esteem Scale scores. (rs=-0.191, p=0.028, rs=-0.217, p=0.012, rs=-0.21, p=0.016, respectively). Those with high global health status, physical function and emotional function scores had higher self-esteem levels. The self-esteem levels of the patients who experienced intense dyspnea, insomnia, diarrhea and financial difficulties were found to be lower. (rs=0.229, p=0.008, rs=0.509, p<0.001; rs=0.192, p=0.028; rs=0.183, p=0.036, respectively).
Among the dimensions in the Cope Inventory Short Form, the patients used the most; The average of the humor dimension was 5.7 ± 1.7 (median 6) points, the average of the mental disengagement dimension was 5.5 ± 1.6 (median 5) points, the average of focus on and venting emotions was 4.9 ± 1.6 (median 5) points, the average of the substance use dimension was 5.4 ± 1.9 (median 6) points. The global health status and mental function scores of those who used the humor dimension a lot were statistically significantly higher. (rs=0.205, p=0.018, and rs=0.181, p=0.038, respectively). The emotional function scores of those who used the denial attitude a lot were statistically significantly lower. (rs=-0.264, p=0.002). A statistically significant and negative correlation was found between the scores of humor, focus on and venting emotions, substance use, mental disengagement, positive reinterpretation,  emotional social support and Rosenberg Self-Esteem Scale scores. Those who used these attitudes a lot had high levels of self-esteem.
Conclusion: In our study, we concluded that the quality of life of cancer patients are affected by sociodemographic variables and clinicopathological characteristics,  in concordance with prior literature. We determined that the quality of life of patients in advanced stages of cancer, with additional chronic diseases and metastases and is low. Quality of life is positively correlated to self-esteem and coping strategies. Family physicians deal with cancer, from initial screening to palliative care. Therefore, it is of great importance for family physicians working in primary health care to screen, detect cancer early, provide patients with healthy lifestyle habits, and to treat the patient with a holistic approach according to their physical, mental and social characteristics using the core competencies and practice principles of family medicine. 
Keywords: Cancer, Quality of Life, Self-Esteem, Coping Strategies