Yeniden işlevlendirilen endüstri mirasının incelenmesi: Bursa dokuma fabrikaları
Examination of refunctioned industrial heritage: Bursa weaving factories
Yazar: CANSU ÖZELMACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU BÜKEN CANTİMUR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bursa = Bursa ; Endüstri mirası = Industrial heritage ; Yeniden işlevlendirme = Refunctioning

Özet:
Çevre; teknik ve teknolojik, sosyal ve toplumsal gelişmelere bağlı değişim halinde olan dinamik bir bütündür. 18. yüzyılda İngiltere'de pamuklu dokuma sanayi öncülüğünde gelişen Endüstri Devrimi, fabrika gibi yeni tipolojik mekânlar ile çevrenin silüetini değiştirirken endüstri mirası ve kültürünün de oluşmasına ortam hazırlamıştır. Teknolojinin hızlı gelişimi ile işlevsel ve ekonomik değerlerini yitiren fabrikalar atıl durumda bırakılma, yıkılma veya koruma alternatifleri bağlamında zorunlu bir dönüşüm sürecine dâhil olurlar. Endüstri mirası değeri taşıyan bu tip mekânların fiziksel anlamda sürdürülebilirliğinin sağlanması noktasında yeniden işlevlendirme etkin bir koruma yaklaşımı olarak dikkat çekmektedir. Yeniden işlevlendirme, tarihi yapıların yeni işlevlere uyarlanması sürecinde gördüğü müdahaleleri ifade eden mimari bir araştırma ve uygulama alanıdır. Endüstri mirası, Anadolu'da ticari ve endüstri faaliyetleri bakımından tarihsel süreci boyunca önem taşıyan Bursa bağlamında incelendiğinde, kentin 18. yüzyılda ipekçilik odağında endüstrileşme sürecine dâhil olarak Cumhuriyet'in ilk dönemlerine kadar endüstri mirası değeri taşıyan çok sayıda fabrika yapı ve yerleşkesi barındırdığı tespit edilmiştir. Bu yapılar sektörlerine göre sınıflandırıldığında ipekçilik ve dokuma iş koluna ait çoğu atıl durumda olan on altı tane eski dokuma fabrika yapı ve yerleşkesi olduğu görülmüştür. Saha incelemeleri kapsamında bu yapıların korunmuşluk durumları incelendiğinde altı yapının yeniden işlevlendirilerek korunduğu tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında yeniden işlevlendirmenin farklı yaklaşımları ile korunan eski Ete Mensucat Boyahanesi, İpeker İpek Fabrikası ve Merinos Yünlü Sanayi Dokuma Fabrikası'na yapılan fiziksel ve işlevsel müdahaleler, karşılaştırmalı analitik analiz yöntem ve literatür araştırmaları doğrultusunda geliştirilen analiz formları ile fiziksel, çevresel, ekonomik, kimlik ve sosyal açıdan incelenerek dokuma endüstri mirasının korunmuşluk durumu değerlendirilmiştir. Bu çalışma, yeniden işlevlendirme yaklaşımının Bursa dokuma endüstri mirasına olan etkilerinin çok boyutlu olarak incelenmesi ve yapılacak yeni müdahalelerin analiz edilebilmesine yönelik bir yaklaşım geliştirerek literatür çalışmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler: Yeniden İşlevlendirme, Bursa, Endüstri Mirası, Dokuma Fabrikaları, Fiziksel Değerlendirme

Abstract:
The environment is a dynamic whole that is in flux due to technical and technological, social and societal developments. In the 18th century, the Industrial Revolution, which was led by the cotton weaving industry in England, altered the landscape of the environment with new typological spaces such as factories and paved the way for the creation of industrial heritage and culture. With the rapid development of technology, factories that have lost their functional and economic value and are involved in a mandatory transformation process in the context of idle, demolition or conservation alternatives. Refunction emerges as an effective conservation method to ensure the physical sustainability of such spaces with industrial heritage value. Adaptive reuse is that, an architectural research and application field, involves interventions made to adapt historical buildings to new functions. When industrial heritage is examined in the context of Bursa, which has been important in terms of commercial and industrial activities in Anatolia throughout its historical process, it has been determined that the city was involved in the industrialization process in the 18th century with a focus on sericulture and hosted many factory buildings and settlements with industrial heritage value until the early periods of the Republic. When classified according to their sectors, there were found to be sixteen old textile factory buildings and complexes belonging to the sericulture and weaving industries. When the conservation status of these buildings was examined within the scope of the field examinations, it was determined that six buildings were preserved by being re-functionalized. Within the scope of this study, the physical and functional interventions made to the former Ete Mensucat Dyehouse, İpeker Silk Factory, and Merinos Wool Industry Weaving Factory, which were preserved with different approaches of re-functionalization, were analyzed in the physical, environmental, economic, identity, and social terms with the analysis forms developed in line with comparative analytical analysis methods and literature research and the preservation status of the weaving industrial heritage was evaluated. This study aims to contribute to the literature by developing an approach to analyze the multifaceted impacts of the re-functioning approach on the Bursa weaving industrial heritage and evaluate potential new interventions.

Key words: Refunction, Bursa, Industrial Heritage, Weaving Factories, Physical Assessment