İlkokul öğrencilerinin matematik okuryazarlığı ve sayı hissi performansları: Gerçekçi matematik eğitimi bağlamında
Mathematical literacy and number sense performances of primary school students: In the context of realistic mathematics education
Yazar: SEÇİL BİROL
Danışman: PROF. DR. SARE ŞENGÜL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Matematik = Mathematics
Dizin: Gerçekçi matematik eğitimi = Realistic mathematic education

Özet:
Bu araştırmada, ilköğretim 4. sınıf öğrencilerinin matematik okuryazarlığı ve sayı hissi performanslarının gerçekçi matematik eğitimi bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda birinci olarak; araştırmada kullanılacak ölçme araçlarının geliştirilmesi, ikinci olarak ise gerçekçi matematik eğitimi ile desteklenen öğrenme ortamlarında matematik okuryazarlığı geliştirme etkinliklerinin öğrencilerin sayı hissi ve matematik okuryazarlığı performanslarına etkisini belirlemek hedeflenmiştir. Bu amaçla araştırma iki aşamada yürütülmüştür.
Araştırmanın birinci aşamasında veri toplama araçları olarak kullanılacak olan "Sayı Hissi Ölçeği (SHÖ)" ve "Matematik Okuryazarlığı Başarı Testi (MOBT)" geliştirilmiştir.  SHÖ geliştirilirken gerekli geçerlik, güvenirlik analizleri için; 2019-2020 eğitim-öğretim yılında bir özel okulun farklı kampüslerinin 4. sınıflarında öğrenim gören 724 öğrenci örnekleme alınmıştır. MOBT geliştirilirken ise 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde bir özel okulun 4. sınıflarında öğrenim gören 87 öğrenci örnekleme alınmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması ise 2023-2024 eğitim-öğretim yılında, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma yöntemi olarak gelişimsel araştırma yaklaşımı seçilmiştir. Çalışma grubunu İstanbul ilinde bir özel okulun 4. sınıflarında öğrenim gören 20 öğrenci oluşturmuştur. Uygulama 12 hafta sürmüştür. Araştırmanın nitel kısmında ise nicel verileri desteklemek amacıyla nitel veriler toplanmıştır. Araştırmanın nicel verileri SHÖ ve MOBT ile, nitel verileri ise öğrenci çalışma kâğıtları, yarı yapılandırılmış mülakatlar ile toplanmıştır. Toplanan nicel veriler ilişkili örneklemler t-testi, Pearson korelasyon testi ve tek yönlü varyans analizi ile analiz edilmiş, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi, frekans ve yüzde istatistikleri kullanılmıştır.
Nicel verilerin analizleri sonucu elde edilen bulgulara göre, uygulama sonrasında öğrencilerin matematik okuryazarlığı ve sayı hissi performanslarının arttığı ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin sayı hissi performansları ile MOBT puanları arasında pozitif, anlamlı ve güçlü bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmıştır. Sayı hissi ve bileşenleri ile matematik okuryazarlığı ve bileşenleri arasında da pozitif ve anlamlı ilişkilerin olduğu bulunmuştur. Nitel verilerin analizleri sonucu elde edilen bulgulara göre, gerçekçi matematik eğitimi ile desteklenen öğrenme ortamlarında uygulanan matematik okuryazarlığı (MO) geliştirme etkinliklerinin yer aldığı öğrenci çalışma kâğıtları matematikleştirme süreçleri göz önünde bulundurularak değerlendirilmiş ve öğrencilerin matematik okuryazarlıklarının geliştiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca alınan öğrenci görüşleri sonucunda tasarlanan öğrenme ortamının ve etkinliklerin, öğrencilerin MO gelişimi için uygun bir öğretim süreci sağladığı görülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre sayı hissi ve matematik okuryazarlığı ölçme araçlarının daha düşük sınıf seviyelerinde programlara entegre edilmesine, gerçekçi matematik eğitimi ile desteklenen öğrenme ortamlarında matematik okuryazarlığı ve sayı hissi performanslarının erken yaşlarda geliştirilmesine dair önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study aims to examine the mathematical literacy and number sense performances of fourth-grade primary school students in the context of realistic mathematics education. In line with this purpose, firstly; it was aimed to develop the measurement tools to be used in the study, and secondly, to determine the effects of mathematical literacy development activities in learning environments supported by realistic mathematics education on the number sense and mathematical literacy performances of the students. For this purpose, the research was conducted in two stages.
In the first stage of the study, the "Number Sense Scale (SHÖ)" and the "Mathematical Literacy Achievement Test (MOBT)" were developed as data collection tools. While developing the SHÖ, for the necessary validity and reliability analyses; 724 students studying in the 4th grades of a private school on different campuses in the 2019-2020 academic year were included in the sample. While developing the MOBT, 87 students studying in the 4th grades of a private school in Istanbul in the 2022-2023 academic year were included in the sample. The second stage of the study was carried out in the 2023-2024 academic year using quantitative and qualitative methods together. The developmental research approach was selected as the research method. The study group consisted of 20 students studying in the 4th grade of a private school in Istanbul. The application lasted 12 weeks. In the qualitative part of the study, qualitative data were collected to support the quantitative data.The quantitative data of the research were collected through SHÖ and MOBT, and the qualitative data were collected through student worksheets and semi-structured interviews. The collected quantitative data were analyzed with related samples t-test and Pearson correlation test, while content analysis, frequency and percentage statistics were used in the analysis of qualitative data. The quantitative data of the study were collected with SHÖ and MOBT, and the qualitative data were collected with student worksheets and semi-structured interviews. The collected quantitative data were analyzed with related samples t-test, Pearson correlation test and one-way analysis of variance, and content analysis, frequency and percentage statistics were used in the analysis of qualitative data. 
According to the findings obtained as a result of the analysis of quantitative data, it was revealed that the students' mathematical literacy and number sense performances increased after the application. It was revealed that there was a positive, significant and strong relationship between the students' number sense performances and MOBT scores. It was found that there were positive and significant relationships between number sense and its components and mathematical literacy and its components. According to the findings obtained as a result of the analysis of qualitative data, student worksheets containing mathematical literacy (MO) development activities implemented in learning environments supported by realistic mathematics education were evaluated by taking into account the mathematization processes and it was concluded that the mathematical literacy of the students improved. In addition, as a result of the student opinions received, it was seen that the designed learning environment and activities provided a suitable teaching process for the students' MO development. According to the research results, suggestions were made regarding the integration of number sense and mathematical literacy measurement tools into programs at lower grade levels and the development of mathematical literacy and number sense performances at early ages in learning environments supported by realistic mathematics education.