Hayat bilgisi dersi kapsamında değerler eğitimi üzerine bir araştırma: beklentiler, uygulamalar ve öneriler
A research concerning the values education in the context of life science course: expectations, practices and recommendations
Yazar: AHMET AKİF ERBAŞ
Danışman: PROF. DR. İRFAN BAŞKURT
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Hayat bilgisi dersi = Life science lesson ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırma, hayat bilgisi öğretim programında belirtilen değerlerin hayat bilgisi ders kitaplarında yer alma durumlarının araştırılması ve hayat bilgisi derslerinde değerlerin nasıl verildiğine yönelik durumun ortaya konması amacına yönelik nitel bir çalışmadır. Araştırmada hayat bilgisi öğretim programında belirtilen değerlerin ders kitaplarında karşılığının olup olmadığı araştırılmış ve hayat bilgisi derslerinde değerlerin nasıl verildiğine yönelik durum ortaya konmuştur. Araştırma 2018 - 2019 güz yarıyılında Zonguldak ilindeki ilkokullarda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada doküman analizi (4 hayat bilgisi ders kitabı), görüşme (30 sınıf öğretmeni) ve gözlem (hayat bilgisi dersleri) yöntemi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. Verilerin analizi NVivo nitel analiz programı yardımıyla yapılmıştır. 
Araştırma sonucunda; 1. sınıf hayat bilgisi ders kitabının içeriğinde 574 değer ifadesinin, 2. sınıf hayat bilgisi ders kitabının içeriğinde 583 değer ifadesinin, 3. sınıf hayat bilgisi ders kitabının (evrensel iletişim yay.) içeriğinde 1072 değer ifadesinin, 3. sınıf hayat bilgisi ders kitabının (MEB yay.) içeriğinde 933 değer ifadesinin yer aldığı belirlenmiştir. 1. sınıf hayat bilgisi ders kitabında en çok sorumluluk, öz denetim, toplumsallık değerleri, 2. sınıf hayat bilgisi ders kitabında en çok sorumluluk, öz denetim, yardımseverlik değerleri, 3. sınıf hayat bilgisi ders kitaplarında en çok sorumluluk, öz denetim, tasarruf değerlerine rastlanmıştır. Hayat bilgisi öğretim programındaki değerlerin ders kitaplarına tam olarak yansımadığı belirlenmiştir.
Öğretmenler yapılan görüşmelerde hayat bilgisi derslerinde daha çok değer belirginleştirme yaklaşımlarını kullandıklarını belirtirken, yapılan gözlemler öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarında değer telkini yaklaşımını kullandıklarını göstermiştir. 
Öğretmenler değerler eğitimi açısından sorun teşkil eden durumları en az olandan en çok olana doğru, öğretim programı, ders süresi, okul, öğretmen tutumları, toplum - çevre, iletişim araçları - sosyal medya, aile olarak sıralamışlardır. Ayrıca öğretmenler, değerler eğitimi ile ilgili velilere eğitimler ve seminerler verilmesi gerektiğini ve velilerin daha fazla sorumluluk almaları gerektiğini belirtmişlerdir.

Abstract:
This research is a qualitative study aimed at investigating the status of the values stated in life science curriculum in the life science textbooks and revealing the situation about how values are given in life science courses. In the research, it was investigated whether the values stated in the life science curriculum were equal in the textbooks and the situation concerning in what way the values were given in the life science courses were revealed. The research was carried out at primary schools in Zonguldak during the fall term of 2018-2019 academic year. Document analysis (4 life studies textbooks), interview (30 primary school teachers) and observation (life science course) method were used in the research. In the analysis of qualitative data, descriptive and content analysis techniques were used. Data were analyzed by using the NVivo qualitative analysis program. 
As a result of the research; It was determined that 574 value expressions were included in the content of the first-grade life science textbook, 583 value expressions were included in the content of the second-grade life science textbook, 1072 value expressions were included in the content of the third-grade life science textbook (universal communication publisher), 933 value expressions were included in the content of the third grade life science textbook (the ministry of national education publisher). It was observed that the responsibility, self-control, social values were commonly used values in the first-grade life science textbooks and the responsibility, self-control, helpfulness values were the common values in the second-grade life science textbooks. 
While the teachers stated that they used value clarification approaches so much in life science courses, the observations showed that teachers used values inculcation approach during the classroom applications. 
Teachers listed the situations that posed problems in terms of values education from less to more as curriculum, course duration, school, teacher attitudes, community - environment, communication tools - social media, family. In addition, teachers state that parents should be educated and seminars in terms of values education and parents should take more responsibility