Osmanlı minyatür sanatında mekan anlayışı: şerefname örneği
The understanding of space in ottoman miniature art:example of şerefname
Yazar: YASİN DENLİ
Danışman: PROF. DR. BEDRA ZEYNEP SAYIN BALIKÇIOĞLU
Mardin Artuklu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mekân, tarih boyunca birçok disiplinin temel konularından birisi olagelmiş ve bu disiplinler tarafından tanımlanmaya çalışılmıştır. Ancak, üzerinde fikir birliğine varılmış bir mekan tanımından söz etmek çok güçtür. Zira insanoğlu tarih boyunca gerçekliği farklı şekillerde algılamış ve bu farklı algılamalar neticesinde de mekânı farklı biçimlerde anlamlandırmıştır. Bu nedenle mekanın tanımına ilişkin sayısız görüş ortaya konmuş ve konmaya da devam edilmektedir. Mekâna dair tüm bu farklı anlayışlar, üretilen yazılı, sözlü ve görsel eserlere de yansımıştır.
Bu çalışmanın amacı da İslam öğretisinin dünya görüşü neticesinde şekillenmiş olan Osmanlı minyatür sanatında mekanı tartışmaktır. Bu amaç doğrultusunda, Osmanlı Bitlis Sancak Beyi Şeref Han Bitlisi tarafından 1597 yılında kaleme alınmış olan Şerefname adlı tarihyazımının Bodlian Kütüphanesi'nde bulunan elyazması nüshasında yer alan minyatürler seçildi. Bu minyatürler, daha önce benzer bir akademik çalışmaya konu olmamış olması ve bol miktarda mimari mekan betimlemeleri içermeleri sebebiyle çalışılmaya değer bulunmuştur. Minyatürler, metni açıklayıcı nitelikte resimler olduğundan, öncelikle metinden yola çıkılarak, örnek olarak seçilen minyatürlerin konusu tespit edilmeye çalışıldı. Ardından bu minyatürlerde mekanın ifade ediliş biçimi, figürlerin mekandaki dizilimi, mimari öğelerin yansıtılış biçimi, mekan sürekliliği, parça bütün ilişkisi gibi konular irdelendi.

Abstract:
The space has been one of the main subjects of many disciplines throughout history and it has been tried to be defined by these disciplines. However, it is very difficult to talk about the definition of a space that has been agreed upon. Because human beings have perceived reality in different ways throughout history, and as a result of these different perceptions, it has made sense of space in different ways. For this reason, countless opinions regarding the definition of space have been put forward and continue to be put. All these different understandings about the space are reflected in the written, oral and visual works produced.
The aim of this study is to discuss the place of Ottoman miniature art which is shaped by the world view of Islamic teaching. For this purpose, miniatures were selected in the manuscripts of the Bodlian Library of Şerefname, which was written in 1597 by Şeraf Han Bitlisi, the governor of Ottoman Bitlis Sanjak. These miniatures were found to be worthy of study because they had not previously been included in a similar academic study and contained plenty of architectural space descriptions. Miniatures, is the explanatory text in the images, the object of the first selected sample derived from text miniaturization was attempted to be determined. Then wording of these miniature space, the sequence of figures in space, expressed through forms of architectural elements, the continuity of space, were discussed topics such as parts of the whole affair.