Üçüncü yaş turizminde seyahat motivasyonlarını ve eğilimlerini etkileyen faktörler: Yerli turistler üzerine bir araştırma
Factors influencing travel motivations and propensities in third age tourism: A study on domestic tourists
Yazar: BENGİSU BELİRDİ
Danışman: DOÇ. DR. YILDIRIM YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Seyahat = Travel ; Turistler = Tourists ; Üçüncü yaş turizmi = Third age tourism ; İç turizm = Domestic tourism

Özet:
Günümüzde teknoloji ve sağlık alanındaki gelişmelere bağlı olarak insan ömrü hızla uzamıştır. İnsan ömrünün uzaması ilk olarak nüfusun artması sonucunu doğururken ikincil olarak toplum yaşlanmasını beraberinde getirmiştir. Tüm dünyada hızla kendini gösteren bu demografik değişim teknoloji, eğitim, sağlık, emlak, mimari, finans ve gıda gibi birçok sektörde ciddi değişiklikler meydana getirirken en önemli değişikliklerden birini de turizm sektörü yaşamaktadır. Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte turizm faaliyetlerine katılan yaşlı bireylerin sayısı da artmıştır. Yaşlı bireyler artan sayıları, boş zamanlarının olması, ekonomik yükümlülüklerinin azalması sebebiyle turizm sektörü için kilit rol oynamaktadır. Bu bağlamda yaşlı bireylerin turizm faaliyetlerine katılması şeklinde tanımlanan üçüncü yaş turizmi son yıllardaki önemli çalışma alanlarından birisi olmuştur. Üçüncü yaş grubunun talepleri, beklentileri ve ihtiyaçlarını ortaya koyabilmek ise turizm sektörü için önem arz etmektedir. Diğer yandan yaşlılara özgü bu durumları tespit edebilmek, yaşlı bireylerin seyahat davranışlarını, motivasyonlarını ve kısıtlılıklarını anlamaya da katkı sunacaktır. Bu arka plandan hareketle bu çalışmanın amacı, Antalya'da yaşayan yaşlı bireylerin seyahat motivasyonlarını itme ve çekme teorisini kavramsal bir çerçeve olarak benimseyerek araştırmak ve seyahat eğilimlerini ortaya koymaktır.
Bu çalışma nicel olarak tasarlanmış olup veriler katılımcılarla yüz yüze ve online olarak yapılan anketlerle toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde SPSS paket programından yararlanılmıştır. Verilerin analizinde ise faktör analizi, ki-kare analizi, çoklu regresyon analizi ve lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Çalışmaya 306 kişi katılmış olup katılımcıların %39,5'i kadın (N:121), %60,5'i (N:185) erkeklerden oluşmaktadır. Katılımcıların yaşları 55 ile 88 arasında değişmektedir. Yaş gruplarına göre dağılıma bakıldığında; 55-64 yaş arası bireyler tüm katılımcıların %58,8'ini (N:180), 65-74 yaş arası bireyler %34,3'ünü (N:105) ve 75 yaş ve üzerindeki bireyler ise %6,9'unu (N:21) oluşturmaktadır.
Yaşlı bireylerin seyahat motivasyonları ve kısıtlılıkları faktör analiziyle incelendiğinde "yenilik", "benlik geliştirme", "kaçış" ve "rahatlama ve sosyalleşme" olmak üzere dört itme faktörü ve "temizlik ve güvenlik", "etkinlikler, ulaşım ve maliyet" ve "olanaklar ve kültür" olmak üzere üç çekme faktörü tanımlanmıştır. Yaşlı bireyler için en önemli itme faktörü "yenilik" ve en önemli çekme faktörü ise "temizlik ve güvenlik" olarak belirlenmiştir. Kısıtlılıkları belirlemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi sonucunda ise; "fiziksel iyilik
hali", "destinasyona ilişkin algılanan riskler" ve "sorumluluklar ve kişisel sebepler" olmak üzere üç kısıtlılık boyutu belirlenmiştir. Yaşlı bireyler için en önemli seyahat kısıtlılığının "destinasyona ilişkin algılanan riskler" olduğu tespit edilmiştir.
Yaşlı bireylerin seyahat eğilimlerine etki eden faktörler, demografik faktörler açısından incelendiğinde en kritik unsurun ekonomik durum olduğu tespit edilmiştir. Ekonomik durumu iyi olan yaşlıların seyahat eğiliminin diğerlerine göre daha fazla olduğu görülmektedir. Bu bağlamda sosyal turizm kapsamında yaşlı bireylere özel tesisler ve ekonomik kolaylıklar sunularak yaşlı bireylerin seyahat eğiliminin artırılabileceği önerilmektedir. Bununla birlikte yaşlı kadınların daha fazla seyahat etme eğilimi olduğu da çalışmanın önemli bulgularından birisidir. Bu bağlamda üçüncü yaş turizminin yaşlılar dışında 'yaşlı kadınlara' da özel bir yer ayırması gerekmektedir. Diğer yandan motivasyonlar, kısıtlılıklar ve olumlu/olumsuz duygular açısından değerlendirildiğinde; olumlu duygunun ve rahatlama ve sosyalleşme motivasyonunun yaşlı bireylerin seyahat eğilimine pozitif yönde etkisi olduğu ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Üçüncü Yaş Turizmi, Seyahat Davranışı, Seyahat Motivasyonu, Seyahat Kısıtlılıkları, Seyahat Eğilimi

Abstract:
Today, due to the developments in technology and health, human lifespan is rapidly prolonged. While the prolongation of the human life first caused the increase in the population, secondary it brought community aging with it. This demographic change that shows up rapidly all over the world, while creates serious changes in many sectors such as technology, education, health, real estate, architecture, finance and food, tourism sector is experiencing one of the most important changes. With the increase in the senior population, the number of senior individuals participating in tourism activities has also increased. Senior individuals play a key role in the tourism sector due to their increasing numbers, leisure time and reduced economic obligations. In this context, third age tourism, defined as the participation of senior people in tourism activities, has been one of the important fields of study in recent years. Being able to reveal the demands, expectations and needs of the third age group is important for the tourism sector. On the other hand, be able to detect these conditions specific to the old people, it will also contribute to understanding the travel behavior, motivation and limitations of older individuals. Based on this background, the purpose of this study is to research travel motivations by adopting the theory of push and pull of older people living in Antalya as a conceptual framework and reveal their travel propensity.
This study was designed quantitatively and the data were collected face to face and online surveys wtih the participants. SPSS package program was used in the analysis of the data obtained. In the analysis of the data, factor analysis, chi-square analysis, multiple regression analysis and logistic regression analysis were used. 306 people participated in the study and 39.5% of the participants were women (N: 121) and 60.5% (N: 185) were men. The ages of the participants vary between 55 and 88. Looking at the distribution by age groups; Individuals aged 55-64 years composed 58.8% (N: 180) of all participants, individuals aged 65-74 years 34.3% (N: 105) and individuals aged 75 and over 6.9% (N: 21).
When the travel motivations and limitations of the older individuals are analyzed by factor analysis, four push factors, namely "novelty", "ego-enhancement", "escape" and "relaxation and socialization" and three pull factors namely "cleanliness and security", "activities, transportation and cost" and "facilities and culture, have been defined. The most important push factor determined for the older people is "novelty" and the most important
pull factor is "cleanliness and safety". As a result of the factor analysis carried out to determine the limitations; three constraints were identified: "physical well-being", "perceived risks related to the destination" and "responsibilities and personal reasons". It has been determined that the most important travel limitation for the older people is "perceived risks related to the destination".
When the factors affecting the travel propensity of the older individuals are analyzed in terms of demographic factors, the most critical factor is found to be the economic situation. It is seen that older people with good economic conditions tend to travel more than others. In this context, it is suggested that the travel propensity of older individuals can be increased by offering special facilities and economic easiness to older people within the scope of social tourism. However, one of the important findings of the study is that older women tend to travel more. In this context, third age tourism should allocate a special place for 'old women' besides the older people. On the other hand, when evaluated in terms of motivations, limitations and positive/negative affect; it has been revealed that positive affect and motivation of relaxation and socialization have a positive effect on older people's travel propensity.

Keywords: Senior Tourism, Travel Behaviour, Travel Motivation, Travel Constarints, Travel Propensity