Akut pankreatit hastalarında ranson kriterlerine laktat eklenmesi ile prognoz tahmini ve hastalık ciddiyeti arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determination of the relationship between lactate addition to ranson criteria in patients with acute pancreatitis and prognosis prediction and disease severi̇ty
Yazar: MUSTAFA POLAT
Danışman: DOÇ. DR. SADİYE YOLCU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Laktatlar = Lactates ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Pankreatit = Pancreatitis ; Prognoz = Prognosis

Özet:
Amaç: Acil serviste akut pankreatit (AP) tanısı alan hastalarda hastalığın ciddiytini belirlemek, prognozu öngörmek ve tedavi planlaması için Ranson Skoru sıklıkla kullanılmaktadır. Biz bu çalışmada Ranson Skoru ile hastaların başvuru laktat düzeylerini birlikte değerlendirirerek bu hastaların ciddiyet, prognoz ve sonlanım açısından öngörü düzeyinin yalnızca Ranson Skoruna göre daha etkin olup olmadığını araştırmayı amaçladık.
Metod: Bu retrospektif çalışmaya acil serviste AP tanısı alan 163 hasta alındı. Hastaların demografik verileri, başvuru anındaki vitalleri, bilier – nonbilier ayrımı,  Ranson Skoru, kan gazı laktat düzeyi, hastaların nereye yattığı (servis/yoğun bakım), hastanede kalış süreleri, çalışma süresi  içerisinde yeni bir atak geçirip geçirmediği ve 30 gün içerisinde mortalite gelişip gelişmediği çalışma formuna kaydedildi. Ranson Skoru ve Ranson+laktat ciddiyet, prognoz ve sonlanım açısından karşılaştırıldı. 
Bulgular: Çalışmamıza 86 (%52.8) kadın, 77 (%47.2) erkek toplam 163 akut pankreatit hastası dâhil edildi. Hastaların 14 ünde  (%8.6)  yatış esnasında komplikasyon gözlenirken, 160 (%98.2) hasta taburcu olmuş, 3 (%1.8) hasta ise  eks olmuştur. Kan laktat düzeyi ile hastanede 10 günden fazla yatış arasında anlamlı bir ilişki tespit edildi (p<0,05). Başvuru anındaki laktat düzeyi komplikasyon gelişme oranını belirlemede istatistiksel olarak yetersiz kalmıştır. (p>0,05). Ranson skoru ile laktat değerleri arasında istatistiksel olarak pozitif bir ilişki var idi (p<0,05). Ranson skoruna laktat eklendiğinde hastaların sonlanımını öngörme düzeyi anlamlı sonuç vermiştir (p<0,05). Kan laktat düzeyi ile mortalite ve yatış süresi arasında doğrusal bir korelasyon gözlemlenmiştir (p<0,05). ROC analizine göre mortalitenin öngörülebilmesi için %100 duyarlılık ve %75 özgüllük sunan laktat mg/dl  Cut-Off değeri; 17,5 mg/dl olarak belirlenmiştir. 
Sonuç: Akut pankreatit hastalarında başvuru anındaki laktat düzeyi ciddiyet, prognoz ve sonlanımı öngörmede değerli bir parametredir. Laktat, Ranson Skoruna eklendiğinde  prognozu öngörmede tek başına Ransona göre daha etkin bulunmuştur. Serum laktat düzeyi AP hastalarının tedavi stratejilerini planlamada acil klinisyenleri için kullanışlı bir parametre olabilir. 
Anahtar Kelimeler: Akut pankreatit, Ranson Skoru, prognoz, Acil Servis, laktat

Abstract:
Aim: Ranson's Criteria (RC) is usually used to determine the severity, to predict the prognosis and planning the treatment in acute pancreatitis (AP) patients in the emergency department (ED). In this study, w aimed to determine whether the serum lactate levels of the AP patients is much more effective than RC alone or not in the prediction of severity, prognosis and outcome. 
Method: We enrolled 163 AP patients in this retrospectiv study. Demographic data, presentation time vital signs, biliary/non-biliary ethiology, Ranson score (RS), hospitalisation clinic (inpatient clinic/intensive care unit), length of hospitalisation, 30 day mortlity rate data were noted. RS and Ranson+serum lactate levels were compared according to severity, prognosis and outcome.  
Results: The study group was consisted of 86 (52.8%) females, 77 (47.2%) males totally 163 AP patients. Complication occurence ratio was 8.6%. Totally 160 (98.2%) patient were dischared and 3 (1.8%) patients died. Serum lactate level was significantly related with hospitalisation more than 10 days (p<0,05). Correct prediction ratio of serum lactate level for complication occurence during hospitlisation was insufficient (p>0,05). RS and serum lactate levels were significantly related (p<0,05). When we added lactate to RS correct outcome prediction ratio was significantly higher (p<0,05). Serum lactate level and length of hospitalisation and mortality were positively correlated  (p<0,05). According to the ROC analyses cut-off level of serum lactate was 17,5 mg/dl for mortality prediction with 100% sensivity and 75% specivity
Conclusion: Serum lactate level is an important parameter in predicting severity, prognosis and outcome of AP patients. When serum lactate level is added to RS better prediction ratios for prognosis and outcome were determined. Serum laclate level can be a useful parameter for emergency clinicians to plan the treatment strategy of AP patients in the ED. 
Keywords: Acute pancreatitis, Ranson Score, prognosis, lactate, emergency department