Mikrotarih yaklaşımı temelinde bir aktivist çevirmen incelemesi: Alâeddin Şenel
A microhistorical analysis of an activist translator: Alâeddin Şenel
Yazar: BARBAROS UZUNKÖPRÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN DEMEZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Bu çalışmada mikrotarih metodolojisi çeviri tarihine uyarlanarak bir aktivist çevirmen incelemesine girişilmiş; yapılan vaka analizi üzerinden çevirinin ideolojik aktivizm adına nasıl kullanılabileceği sorgulanmıştır. 
Özne olarak Türkiye'de sosyalist dünya görüşünün en bilindik savunucularından ziyade "aşağıdan tarih" anlayışına uygun olarak "sıradan" bir aktivist çevirmen olarak tanımladığımız Alâeddin Şenel seçilmiş; Şenel'in çevirmenliğine doğrudan etki eden tüm yaşam detayları yoğun betimlemeye tabi tutulmuş, ardından doktora tezi de dâhil olmak üzere telif eserleri titizlikle incelenerek genel aktivist kimliğinin sınırları çizilmiştir. Sosyalist dünya görüşünü çeviri yoluyla nasıl yaygınlaştırmaya çalıştığını soruşturmak içinse çevirdiği kitapların hem bir üst analizi hem de metinsel incelemesi yapılmıştır.
Tezin sonunda iki kategoride bir dizi sonuca ulaşılmıştır. İlk olarak Alâeddin Şenel'in genel aktivist kimliği ile çevirmen portresi arasında bire bir örtüşme söz konusudur. Kendisini sosyalist olarak tanımlayan ve bu ideolojiyi yaymayı akademik amaçlarının önüne koyduğunu belirten Şenel'in çeviri yoluyla Türk okura tanıtmak istediği yazarlar da büyük oranda benzer niteliklere sahip kişilerdir.
Şenel telif eserlerinde geçmişi ve toplumları sınıf eşitsizliği, emek, sermaye ve sömürü gibi temalar üzerinden ele almıştır. Türkçeye kazandırdığı kitapların içeriği de ağırlıklı olarak bu temaları içermektedir. Bu da Şenel'in söylemleriyle desteklendiği üzere, çevirilerin tesadüfen seçilmediğini, belirli bir amaç doğrultusunda yapıldığını ortaya koymaktadır.
Şenel'e dair bulgularımıza ek olarak, sosyalizm Türkiye'de hiçbir zaman ana akım bir ideoloji olmamasına rağmen destekçileri edilgen kalmamış, farklı mücadele yöntemlerine ek olarak Şenel örneğinde de gözlemlendiği üzere çeviri yoluyla da bir cephe açtıkları görülmüştür. Bunun dışında çevirinin yalnızca metne ilişkin bir işlevinin olmadığı, politik bir güce de sahip olduğu bu çalışma yoluyla bir kez daha vurgulanmıştır.

Abstract:
This study adapts the methods of microhistory to the history of translation and analyses an activist translator as a case study to question how translation can be used for ideological activism. 
Alâeddin Şenel, whom we have defined as an "ordinary" activist translator was selected for analysis in accordance with the "history from below" approach, instead of the most prominent advocates of the socialist worldview in Turkey. To investigate how he tried to disseminate his socialist worldview through translation, both a meta-analysis and a textual analysis of the books he translated were conducted. 
In conclusion, there is a complete overlap between the general activist identity of Şenel and his portrait as a translator. As a self-defined socialist, Şenel asserted that the promotion of this ideology superseded his academic aspirations. This ideological alignment is reflected in his selection of authors for translation, many of whom exhibit analogous qualities. 
In his other works, Şenel addressed the past and societies through themes such as class inequality, labour, capital and exploitation. The content of the books he translated primarily encompasses these themes. This thematic parallelism suggests that the translations were not arbitrary selections but rather made with a deliberate purpose in mind.
In addition to the findings of Şenel, it is evident that socialism, despite its historical absence as a mainstream ideology in Turkey, has not remained passive amongst its supporters. As seen in the case of Şenel, these supporters have also opened a front through translation. This study also underscores the notion that translation possesses not only an inherent function within the text itself but also a political dimension.