Sosyal dışlanma açısından bedensel engelli bireylerin yaşantılarının incelenmesi
The evaluation of physically disabled people?s lives in the concept of social exclusion
Yazar: A. DENİZ ERGÜDEN
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN KÜÇÜKKARACA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bedensel engelliler = Physical handicappeds ; Dışlanmışlık = Exclusion ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Psikolojik durum = Psychological status ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal model = Social model ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Yaşam = Life ; Yaşam olayları = Life events

Özet:
Bu araştırmada, İstanbul ilindeki sivil toplum örgütlerine aktif bir şekilde devameden bedensel engelli bireylerin kurumsal, ekonomik ve psikososyal yönleriyleyaşadıkları sosyal dışlanma üzerinde durulmuştur. Engellilerin toplum içindeyaşadığı bir çok sorunun güncelliğini koruduğu ve çok kapsamlı bir boyut kazandığıgörülmüştür. Bir çok çalışmada, engellilerin yaşadığı, kurumsal, ekonomik vepsikososyal sorunlar üzerinde durulsa da, sosyal dışlanma kavramı kapsamındakibilgiler çok sınırlıdır. Bu nedenle, araştırmanın bu konudaki boşluğu doldurmasınayardımcı olacağı umulmaktadır.Tarama modelinde ele alınan bu araştırmada, İstanbul ilinde bulunan TürkiyeSakatlar Derneği, Şişli Bedensel Engelliler Derneği, Kas Hastalıkları Derneği,Omurilik Felçlileri Derneği ve Gaziosmanpaşa Özürlüler Derneği'ne aktif olarak üyeolan 60 bedensel engelli oransız eleman örnekleme yöntemiyle ele alınmıştır.Araştırmadan elde edilen önemli sonuçlar şöyledir: Araştırmaya katılan engellilerinbüyük bir kısmının erkek, engel derecesi düşük, bekar ve 26-31 yaş grubundadır.Eğitimlerinin düşük olduğu, vasıfsız personelden oluştukları ve terfi durumuyaşamadıkları tespit edilmiştir. Mimari yapı ve düzenlemeler, engellilerinyaşantılarını istedikleri gibi sürdürmelerinde yetersiz kalmaktadır. İş yaşantılarınıolumsuz etkileyen en belirgin faktörlerin engelli oluşları ve fiziksel çevre koşullarıolduğu anlaşılmıştır. Gelir durumlarının düşük olduğu, temel gereksinimlerininkarşılanmadığı ve sosyal destekten yoksun oldukları ortaya çıkmıştır. Bununlabirlikte, engellilerin sosyal güvenlik sistemine dahil oldukları da saptanmıştır. Eğitimyaşantılarını engelleyen en belirgin faktörlerin engelli oluşları, fiziksel çevrekoşulları ve ekonomik durumları olduğu anlaşılmıştır. Engellilerin rehabilitasyonhizmetlerinden yararlanmadıkları ve daha çok mesleki rehabilitasyona ihtiyaçduydukları anlaşılmıştır. Sağlık hizmetlerinde sigorta ödeneklerinin yetersiz olduğu ve ilave harcama yapmaları gerektiği saptanmıştır. Engelliler medya, klasik edebiyat,terminoloji ve toplum tarafından olumsuz yaklaşımlara maruz kalmaktadır.Engellilerin kurumsal, ekonomik ve psikososyal yönden dışlanmasında, toplumsalfaktörlerin bireysel faktörlerden daha ağırlıklı rol oynadığı anlaşılmıştır.Engellilerin yaşadığı sosyal dışlanmayı değerlendirmek amacı ile yapılan buçalışmada, engellilerin fiziksel çevre, istihdam, eğitim, sağlık ve rehabilitasyonalanlarındaki bazı haklarının yok sayıldığı, dolayısıyla kurumsal ve ekonomikyönleriyle sosyal dışlanma yaşadıkları, medya, klasik edebiyat/terminoloji vetoplumun engellilere yönelik olumsuz yaklaşımlar sergilediği ve dolayısıylapsikososyal yönleriyle de engellilerin sosyal dışlanma yaşadıkları sonucunaulaşılmıştır.Anahtar SözcüklerBedensel Engelli, Sosyal Dışlanma, Sosyal Model, Sosyal Hizmet

Abstract:
This research focuses on the social, economic and psychosocial dimensions of socialexclusion experienced by physically disabled individuals who are active members ofnon-governmental organizations in Istanbul. It?s perceived that most difficultiesfaced by disabled people are still actual and have risen to a wide range ofcomplexity. Although many papers have been published about institutional,economic and psychosocial problems of disabled people, the concept of socialexclusion is very rarely emphasized. For this reason, it is expected that this researchshall help contributing this ignored subject.In this research done through the survey model; 60 physically disabled people, whoattend Turkey Disabled People Association, Sisli Physically Disabled PeopleAssociation, Muscle Diseases Association, Spinal Cord Paralysis Association andGaziosmanpasa Disabled People Association actively, have been used as the samplesof this research.Important results acquired by this research are: Disabled subjects that attended theresearch are slightly disabled, unmarried and between a range of 26-31 years oldmales. It appears that they are poor in education, unqualified employees and they arenot being raised to a higher rank. Architectural designs and applications in publicand residential areas are insufficient for satisfying the needs of disabled people. It?sunderstood that the main factors affecting their carriers are their disability and theirphysical surroundings. Their income is low; their basic needs are not provided andthey are lacking social support. In addition, it?s determined that they are alsoincluded in the social security system. It?s understood that the main factors affectingtheir education is their disability, their physical surroundings and economicconditions. It?s understood that disabled subjects don?t benefit from rehabilitationservices and more over they need occupational rehabilitation. It?s determined thathealth insurance payments are insufficient and subjects had to pay the extra amount from their individual budget. Disabled people are exposed to negative approacheswithin media, classical literature/terminology and society.It?s understood that social factors play a much more affective role than individualfactors regarding institutional, economic and psychosocial dimensions of socialexclusion of disabled people.In this research that aims to determine the social exclusion experienced by peoplewith disability, it?s concluded that ?most of the rights of people with disabilitiesabout physical environment, employment, education, health and rehabilitation areignored. Thus, they are socially excluded in institutional and economic fields; areexposed to negative approaches within media, classical literature/terminology andsociety as psychosocial manners of social exclusion.Key WordsDisabled People, Social Exclusion, Social Model, Social Work