İslam ceza hukukunda muhsan kavramı
The concept of muhsan in Islamic criminal law
Yazar: KHADİDJA ALHADJI AJI
Danışman: PROF. DR. YAŞAR YİĞİT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ceza = Punishment ; Ceza hukuku = Criminal law ; Hadis = Hadith ; Kazf suçu = Qazf crime ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhsan = Muhsan ; Suç = Crime ; Zina = Adultery ; İslam ceza hukuku = Islamic criminal law ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Muhsan kavramı, Kur'ân-ı Kerîm'de anlam ve ifade bakımından farklı kullanımlar gözlemlemekle birlikte geçmişten günümüze İslam âlimlerinin ittifakta bulunduğu tanımlar ve hükümler çerçevesince literatüre eklenmiştir. Birbirinden farklı koşulların meydana gelmesi âlimlerin farklı görüşler sunmasına sebebiyet vermiştir. İslam'ın birincil metni (Kur'ân ve sünnet), iffet, haysiyet ve namus suçlarını (zina ve kazf) ve muhsan bir erkek veya kadının namusuyla ilgili her türlü eylem ve hükümleri ele almıştır. Buna ek olarak Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde meydana gelen bazı olaylara dair rivayetlerin var oluşu, bu kavramın derinlemesine incelenmesini gerekli kılan önemli bir unsur olmuştur.
Bu çalışmada, muhsan kavramının isimlendirilmesi üzerinde durulduktan sonra ilgili ayet ve hadisler başta olmak üzere sahabe döneminden günümüze dek âlimlerin görüşleri esas alınarak öne sürülen şartlar ve hükümler incelenmekte olup muhsan kavramıyla bağlantılı olarak zina ve kazf meseleleri ele alınmaktadır. 
Tezimizin birinci bölümünde kelimenin sözlük ve terim anlamlarına, farklılık arz eden kullanımlarına, ek olarak benzer anlamlı kelime ve kavramlara verilmiştir.  Farklı şekillerde yorumlanan bu kelimenin hangi anlamının tercih edildiği, buradaki farklılıkların sonuçları ve ilgili tartışmalar tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylece kapsamı ortaya konan muhsan kavramının hangi bağlam ve şartlarda kullanıldığı açık hale getirilmiştir. Ardından bu veriler ışığında fıkıh âlimlerinin öne sürdüğü görüş ve hükümler sıralanmıştır. Bu bölümde ayrıca muhsan kavramıyla ilgili ayet ve hadisler incelenmiş olup, konunun din ve hukuk açısından önemine değinilmektedir. Bu konuda özel olarak iffet kavramına yapılan vurgu da çalışmamızda bir başlık olarak yer almaktadır.
İkinci bölümde ise bu kavramın bazı suçların hükme bağlanmasında dikkat edilen bir unsur olarak İslam ceza hukukundaki yeri incelenmektedir. İslam hukuk sisteminde recm uygulaması çerçevesinde, muhsan kavramının dikkate alındığı gözlemlenmiş, çalışmada buradan doğan tartışma konuları (muhsan olma şartları, muhsanın korunması)  serdedilmiştir. Benzer şekilde kazf suçunda da muhsan kavramını incelenmiştir. Muhsan kavramı hakkında daha fazla bilgi vermek için ayrıca zimmi ve müstemen kavramları da kısaca değerlendirilerek, İslam hukukunda muhsan aleyhine işlenen suçlar zimmî ve müste'men  olma açısından ele alınmıştır.

Abstract:
Although the concept of Muhsan has been noted in different uses in terms of meaning and expression in the Qur'an, it has been added to the literature within the framework of definitions and rulings agreed upon by Islamic scholars from the past to the present. The occurrence of different conditions caused scholars to offer different opinions.
The primary text of Islam (the Qur'an and the Sunnah) dealt with the crimes of chastity, dignity, and honor (Adultery and Qazf) and any actions and rulings related to the honor of a virtuous man or woman. In addition, the existence of narrations about some events that took place in the time of the Prophet (s.a.w) has been an essential element that necessitates an in-depth examination of this concept. In this study, after focusing on the naming of the concept of muhsan, the conditions, and provisions that have been put forward based on the opinions of scholars from the period of the Companions, especially the related verses and hadiths, are examined, and the issues of adultery and qazf are discussed in connection with the concept of muhsan.
In the first part of our thesis, the meanings of terms in the dictionary, their various uses, and words and concepts with similar meanings were brought up. An attempt has been made to identify the likely meaning of this word, which is interpreted in several ways, along with the results of the differences in here and related discussions. Thus, it has been clarified in which context and conditions the concept of muhsan is used. Then, in light of these data, the opinions and rulings of jurisprudence scholars are presented.
In this section, the verses and hadiths related to the concept of Muhsin have also been examined, and the importance of the subject in terms of religion and law is clarified. In this regard, the emphasis on the concept of "chastity" is also included as a title in our study. In the second part, the place of this concept in Islamic criminal law is examined as a factor taken into account when sentencing certain crimes; within the framework of the practice of stoning in the Islamic legal system.
It has been observed that the notion of muhsan is taken into account within the framework of the application of stoning in the Islamic legal system. The topics of discussion arising from this in the study are the conditions of the muhsan, and the protection of the muhsan. Similarly, this latter was examined in the offense of slander. In order to give more information about the concept of muhsan, the dhimmi and the mustemen are also briefly evaluated, and the crimes against muhsan in Islamic law are discussed in terms of being dhimmi and muste'men.