Akran aracılı müdahalenin tipik gelişen ve otizm spektrum bozukluğu olan çocukların arkadaşlık ilişkileri üzerindeki etkileri
The effects of peer-mediated intervention on friendship skills of typically developing children and their peers with autism spectrum disorder
Yazar: BÜŞRA PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLDEN BOZKUŞ GENÇ
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Erken Çocuklukta Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Bu araştırmada, (a) tipik gelişen akranlar için hazırlanan farkındalık etkinlikleri ve sosyal beceri öğretim programının tipik gelişen akranların sosyal etkileşim davranışlarını arttırmaya yönelik ve b) tipik gelişen akranlar tarafından uygulanan Akran Aracılı Müdahalenin Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocukların arkadaşlık ilişkileri üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca OSB olan çocukların öğretmenleri ve eğitici akranlarından araştırmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşler ortaya konmuştur. Araştırma, 5-6 yaşlarında üç OSB olan "hedef çocuk" ve altı tipik gelişen "eğitici akran" ile yürütülmüştür. Araştırmada tek denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Deney sürecinin tamamı çocukların doğal ortamı olan anasınıflarında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulguları (a) farkındalık etkinlikleri ve sosyal beceri öğretim programının, tipik gelişen akranların Akran Aracılı Müdahale basamakalarını doğru kullanmaları üzerinde etkili olduğu, b) tipik gelişen çocukların Akran Aracılı Müdahaleyi kullanmalarının üç OSB olan çocuktan ikisinin arkadaşlık becerilerini edinim, kalıcılık ve genelleme düzeylerinde etkili biçimde sergileyebildiklerini ve c) eğitici akranlar ve öğretmenlerden toplanan araştırmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşlerinin olumlu olduğunu göstermiştir. Bulgular alanyazına dayalı olarak tartışılmış, uygulamaya ve ileri araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the effects of (a) the awareness activities and social skills curriculum prepared for typically developing peers to increase the social interaction behaviors of typically developing peers and (b) the Peer Mediated Intervention implemented by typically developing peers on the friendship relationships of children with Autism Spectrum Disorder (ASD). In addition, the opinions of teachers and peer educators of children with ASD regarding the social validity of the study were obtained. The study was conducted with three "target children" with ASD and six typically developing "educational peers" aged 5-6 years. In the study, a single-subject research model of multiple probe with inter-participant probe was used. The entire experimental process was carried out in kindergartens, the natural environment of children. The findings of the study showed that (a) awareness activities and social skills curriculum were effective on typically developing peers' correct use of Peer Mediated Intervention steps, (b) typically developing children's use of Peer Mediated Intervention enabled two out of three children with ASD to effectively demonstrate friendship skills at the acquisition, retention, and generalization levels, and (c) the opinions on the social validity of the research collected from peer educators and teachers were positive. The findings were discussed based on the literature and recommendations were made for practice and further research.