Kanser tarama algı ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışması
Adaptation of  the cancer  screening  perception  scale to  Turkish; validity and reliability study
Yazar: ARİF BOZKURT
Danışman: PROF. DR. MEDİNE YILMAZ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı bireylerin kanser tanısı almadan önce kanser tarama programlarıyla ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi için geliştirilen Kanser Tarama Algı Ölçeği'nin Türk dili ve kültürüne uyarlanması, geçerlilik ve güvenirlik çalışmalarının yapılmasıdır. 

Yöntem: Metodolojik tipteki bu çalışma bir aile sağlığı merkezine 1 Ocak - 1 Aralık 2021 tarihleri arasında başvuran 18 yaş üstü 301 birey ile yürütülmüştür. Veriler, görüşme formu ve Kanser Tarama Algı Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçek Mahmood ve arkadaşları tarafından 2016 yılında geliştirilmiş olup yirmialtı maddeden ve beş alt boyundan oluşmaktadır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler bilgisayar ortamına aktarılarak SPSS 26.0 (Statistical Package for Social Sciences) ve SPSS AMOS 24.0 programlarında analiz edilmiştir. Normal dağılıma uygunluk Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile incelenmiştir. Geçerlik analizleri için doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Çalışmanın yürütülmesi için etik kurul izni alınmıştır. 

Bulgular: Araştırmaya katılanların %64.8'i kadın, %31.9'u lise mezunu, %68.7'si evli ve %51.2'si geliri giderinden azdır. Yapı geçerliliği için Kaiser-Meyer-Olkin değeri 0.893 ve Kanser Tarama Algı Ölçeği'nin anlamlılık derecesi p<0,0001'dir Uyum indeksleri CMIN/df=2,674, RMSEA=0,075, SRMR=0,072, CFI=0,923, NFI=0,883, GFI=0,835'dir.  Maddelere ait tüm yol katsayıları istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Toplam öz değeri 1'in üzerinde olan 5 boyutun açıkladığı  toplam varyans %70,7'dir. En yüksek madde faktörü yükü 0,958, en düşük madde faktör yükü ise 0,409'dur. Ölçek alt boyutlarının Cronbach Alpha değerleri sırasıyla şunlardır; Algılanan Engeller 0.90, Algılanan Şiddet 0.88, Algılanan Duyarlılık 0.94, Algılanan Faydalar 0.94,  Algılanan Engeller 0.90,  Harekete Geçme İpuçları alt boyutu için 0.63'tür.

Sonuç: Kanser Tarama Algı Ölçeği Türk dili ve kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir olarak değerlendirilmiştir. Ölçek ülkemizde kanser tarama programlarıyla ilgili bireylerin algı ve tutumlarının ölçülmesinden kullanılabilecek bir ölçüm aracıdır. 

Anahtar Kelimeler: Kanser, Kanser Tarama Programları, Hemşirelik, Geçerlik, Güvenilirlik

Abstract:
Objective: The aim of this study is to adapt the Cancer Screening Perception Scale, which was developed to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of individuals about cancer screening programs before receiving a cancer diagnosis, to the Turkish language and culture, and to conduct validity and reliability studies.

Method: This methodological type study was conducted with 301 individuals over the age of 18 who were admitted to a family health center between January 1, 2021 and December 1, 2021. The data were collected with the interview form and the Cancer Screening Perception Scale. The scale was developed by Mahmood and his colleagues in 2016 and consists of twenty-six items and five subscales. The data obtained as a result of the research were transferred to a computer environment and analyzed in SPSS 26.0 (Statistical Package for Social Sciences) and SPSS AMOS 24.0 programs. Compliance with the normal distribution was examined by Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk tests. Confirmatory and exploratory factor analyses were applied for validity analyses. The permission of the ethics committee was obtained for the study to be conducted.

Results: 64.8% of the people participating in the research are female, 68.7% are married and 51.2% have less income than expenses. Kaiser-Meyer-Olkin value is 0.893 for construct validity and the significance level of Cancer Screening Perception Scale is p<0.0001 Compliance indices are CMIN/df=2.674, RMSEA=0.075, SRMR=0.072, CFI=0.923, NFI=0.883, GFI=0.835. All path coefficients of the items are statistically significant (p<0.001). The total variance explained by the 5 dimensions with a total eigenvalue above 1 is 70.7%. The highest item factor load is 0.958 and the lowest item factor load is 0.409. The Cronbach Alpha values of the scale sub-dimensions are as follows; Perceived Barriers were 0.90, Perceived Severity 0.88, Perceived Sensitivity 0.94, Perceived Benefits 0.94, Perceived Barriers 0.90, and 0.63 for Cues to Action sub-dimension. 

Conclusion: It was evaluated that the Cancer Screening Perception Scale is appropriate, valid and reliable for the Turkish language and culture. Thus, the scale is a measurement tool that can be used to obtain the opinions of individuals about cancer screening programs in our country and to determine their attitudes.

Keywords: Cancer, Canser Screenings, Nursing, Validity, Realiability