Geleneksel ekolojik bilgi bağlamında Kozan yörükleri
Kozan yoruks in the context of traditional ecological knowledge
Yazar: HATİCE KARABACAK
Danışman: DOÇ. DR. UĞUR DURMAZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Anadolu'da hayvanlarıyla beraber mevsimlere göre göç eden topluluklara Yörük adı verilmiştir. Doğada konargöçer olarak yaşayan Yörükler doğayı ve doğaya ait unsurları iyi tanırlar. Yörüklerin doğayla ilgili bilgi birikimleri kısa bir zaman diliminin değil yüzyıllar içerisinde oluşan bir deneyimin ürünüdür. Zaman içerisinde doğayla kurulan yakın ilişkinin sonucunda geleneksel ekolojik bilgi oluşmuştur. Geleneksel ekolojik bilgiyi nesiller boyunca  yaşatan ve koruyan topluluklardan birisi de Yörüklerdir. Çünkü Yörükler kültürlerini korumanın ve yaşatmanın  doğayla kurdukları uyumlu ilişkiyle mümkün olacağının bilincindedirler. Ancak günümüzde Yörüklerin birçoğunun yerleşik hayata geçmeye başlamasıyla geleneksel ekolojik bilginin aktarımında çeşitli sorunlar baş göstermiştir.
Kozan Yörükleri Anadolu'da hala varlığını devam ettiren son tam pastoral topluluklardandır. Kozan Yörükleri geleneksel ekolojik bilgiyi kullanarak günlük yaşamlarını düzenlemektedirler. Ancak çeşitli nedenlerle yerleşik yaşama geçen aile sayılarının artması ve konargöçer yaşamın çözülmesiyle birlikte geleneksel ekolojik bilgi yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Kozan Yörüklerinin doğal çevreyle ilgili edindikleri geleneksel ekolojik bilginin kayıt altına alınarak gelecek nesillere aktarılması amaçlanmaktadır. Bu çalışmada Kozan Yörüklerinin çevre ve kültür uyumu irdelenerek hayvancılık, halk hekimliği, halk hukuku, göçerlik-yerleşim yeri ve mimari, günlük yaşamda geleneksel ekolojik bilgi bağlamında beslenme, halk sanatı, halk meteorolojisi, doğaya karşı bakış açısı gibi alanlar geleneksel ekolojik bilgi bağlamında incelenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla saha çalışması yapılarak gözlem ve görüşme tekniklerinden yararlanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel Ekolojik Bilgi, Pastoral Toplumlar, Kozan Yörükleri

Abstract:
The communities that migrated seasonally with their animals in Anatolia were called Yörük. Yoruks, who live as nomads in nature, know nature and its elements well. The nomads' knowledge about nature is the product of an experience accumulated over centuries, not a short period of time. Traditional ecological knowledge has been formed as a result of the close relationship established with nature over time. One of the communities that keep traditional ecological knowledge alive and preserve it for generations is the Yoruks. Because Yoruks are aware that preserving and keeping their culture alive is possible with the harmonious relationship they establish with nature. However, today, as many Yoruks have started to settle down, various problems have arisen in the transfer of traditional ecological knowledge.
Kozan Yoruks are one of the last fully pastoral communities still existing in Anatolia. Kozan Yoruks organize their daily lives using traditional ecological knowledge. However, with the increase in the number of families switching to settled life for various reasons and the dissolution of nomadic life, traditional ecological knowledge has faced the danger of extinction. It is aimed to record the traditional ecological knowledge acquired by Kozan Yoruks about the natural environment and transfer it to future generations. In this study, it is aimed to examine the environmental and cultural harmony of Kozan Yoruks and examine areas such as animal husbandry, folk medicine, folk law, nomadism-settlement and architecture, nutrition in the context of traditional ecological knowledge in daily life, folk art, folk meteorology, perspective on nature in the context of traditional ecological knowledge.  For this purpose, field work was carried out and observation and interview techniques were used.
Key Words: Traditional Ecological Knowledge, Pastoral Societies, Kozan Nomads