Amlodipin besilat ve irbesartanın farmasötik preparatlarda aynı anda tayinleri için geliştirilen kemometrik yöntemlerde çoklu metot optimizasyonu tekniklerinin kullanımı
Using of multiple method optimization techniques in the chemometric methods developed for the determination of amlodipine besylate and ırbesartan in pharmaceutical preparations
Yazar: METİN CAN ALKAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL MURAT PALABIYIK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Amlodipine = Amlodipine ; Elektroanalitik yöntemler = Electroanalytical methods ; En küçük kareler yöntemi = Least squares method ; Farmasötikler = Pharmaceuticals ; Kimya teknikleri-analitik = Chemistry techniques-analytical ; Miktar tayini = Determination ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Spektrofotometri-ultraviyole = Spectrophotometry-ultraviolet ; İrbesartan = Irbesartan

Özet:
Bu tez çalışmasında hipertansiyon tedavisinde kombine olarak kullanılan AML ve IRB'nin ikili karışımının içeren farmasötik prepattan aynı anda tayinleri için spektrofotometrik verilerin kullanıldığı TBR ve KIEK kemometrik yöntemleri geliştirilmiştir. 

AML ve IRB'ın ile ikili karışımının analizi için geliştirilen yöntemlerden birincisi Temel Bileşen Regresyonu (TBR) dur. Bu yöntemde; AML için 240 – 280 nm arasında ∆λ = 1 nm olacak şekilde 41 dalga boyunda ve IRB için 270 – 320 nm arasında ∆λ = 1 nm olacak şekilde 51 dalga boyunda okunan absorbans değerleriyle hazırlanan absorbans matrisleri ve bunların standart konsantrasyonlarına göre hazırlanan konsantrasyon matrisleri ile hesaplanan kalibrasyon katsayıları yardımıyla AML ve IRB'nin aynı anda miktar tayinleri gerçekleştirilmiştir. TBR yöntemde AML için 4 ve IRB için 7 temel bileşenin analizlerde kullanılmasının uygun olduğu belirlenmiştir. KIEK yönteminde ise AML ve IRB'nin her ikisi içinde 4'er adet temel bileşen kullanılmıştır. Uygun veri ön işleme tekniği araştırıldığında her iki yöntemde de AML için standardize edilmiş veriler kullanılırken, IRB için herhangi bir veri ön işleme tekniğine ihtiyaç duyulmamıştır. Yöntem Box – Behnken deneysel tasarım tekniği kullanılarak optimize edilmiş ve elde edilen sonuçlar gerek ikinci derece denklemler ile gerekse yüzey grafikleri ile gösterilmiştir.

Yöntemlerde, kalibrasyon setindeki çalışma aralıkları AML ve IRB için sırasıyla 1 – 10 µg/mL ve 15 – 35 µg/mL olarak tespit edilmiştir. Yöntemdeki ortalama % geri kazanım değerleri TBR yönteminde AML ve IRB için sırasıyla %100.73 ve %104.79, KIEK yönteminde ise sırasıyla  % 101.05 ve % 103.43 hesaplanmıştır. Bağıl standart sapma değerleri ise TBR yönteminde AML ve IRB için sırasıyla %1.91 ve %2.71, KIEK yönteminde ise sırasıyla %1.88 ve %2.79 olarak bulunmuştur.

Türkiye ilaç piyasasında bulunan AML ve IRB'nin ikili karışımını içeren İRDAPİN® film tablet preparatına geliştirilen ve valide TBR ve KIEK yöntemleri başarıyla uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar kendi aralarında Student's t testi ve Fisher F testi yardımı ile karşılaştırılmışlar ve aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı anlaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Amlodipin Besilat, İrbesartan, Temel bileşen regresyonu, Kısmi en küçük kareler yöntemi, UV spektrofotometri, Aynı anda miktar tayini, Farmasötik preparat, Validasyon

Abstract:
In this thesis, Principal Component Regression (PCR) and Partial Least Squares (PLS) chemometric methods have been developed using spectrophotometric data for the simultaneous determination of AML and IRB from a pharmaceutical preparation which is used in combination for the treatment of hypertension.

            The first method developed for the analysis of binary mixture of AML and IRB is PCR. In this method; Absorbance matrices prepared at 41 wavelengths between 240 - 280 nm Aλ = 1 nm for AML and 51 wavelengths between 270 - 320 nm ∆λ = 1 nm for IRB and concentration matrices prepared according to their standard concentrations. Simultaneous quantification of AML and IRB was performed using the calculated calibration coefficients. In PCR method, it was determined that 4 components for AML and 7 components for IRB were suitable for analysis. In PLS method, 4 basic components were used in both AML and IRB. When the appropriate data preprocessing technique was searched, both methods used standardized data for AML, while no data preprocessing technique was required for IRB. The method has been optimized by using Box - Behnken experimental design technique and the results are shown by using second order equations and surface graphs.

	   In the methods, the working ranges in the calibration set were 1 - 10 µg / mL and 15 - 35 µg / mL for AML and IRB, respectively. The average% recovery values in the method were calculated as 100.73% and 104.79% for AML and IRB in the PCR method, and 101.05% and 103.43% in the PLS method, respectively. The relative standard deviation values were 1.91 and 2.71% for AML and IRB in PCR and 1.88 and 2.79, respectively, in PLS.
	These developed and validity proved methods were applied successfully to İRDAPİN® film tablet containing double mixture of AML and IRB, commercially exist in Turkish drug market. Results obtained were compared by Student's t test  and F test with each other and it was found that there was no significant statistical difference among them.

Keywords:  Amlodipine Besylate, Irbesartan, Principal component regression, Partial Least Squares Method, UV spectrophotometry, Simultaneous quantitative analysis, Pharmaceutical preparation, Validation