Türk inşaat sektöründe ana yüklenici firma seçimi için bütünleşik çok kriterli karar verme yaklaşımı : Bir vaka analizi
An integrated multi-attribute-decision-making approach for main contractor selection in the Turkish construction idustry : A case study
Yazar: UMUR ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. GÜL POLAT TATAR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı İşletmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Son yıllarda teknolojik gelişmelerin adaptasyonuyla birlikte inşaat sektöründe hızlı bir büyüme görülmektedir. İnşaat sektörünün büyümesi yatırımları artırmış, çok sayıda yeni, farklı ve çeşitli projelerin hayata geçirilmesini sağlamıştır. Projelerden beklentilerin fazlalaşması, birçok ihtiyaca aynı anda karşılık verebilme isteği ve artan kalite talebi, projeleri daha kompleks hale getirmektedir. Bu durum proje paydaşlarının görev ve sorumluluklarını daha da artırmıştır. Ölçekleri büyüyen ve kapsamları genişleyen inşaat projeleri için, yatırımların büyüklüğü, tasarımcıların yükü, ana yüklenicilerin de sorumluluğu artmıştır. Bir inşaat projesinin başarı ile tamamlanabilmesi, başlangıç maliyeti çok yüksek olan inşaat sektöründe, proje paydaşları için oldukça önemli hale gelmiştir. Artan kar payları, marka değeri, prestij ve referanslar doğrultusunda piyasada ciddi bir rekabet ortamı oluşmuş durumdadır. Yeni bir inşaat proje için yapılacak ihaleye çok sayıda ana yüklenicinin katılması artık kaçınılmazdır. İşverenlerin katılımcı ana yükleniciler arasından bir seçim yapılmasını gerektirmektedir. Ana yüklenicilerin seçim sürecinde sadece teklif bedeli kriteri kullanılarak yapılan seçimler istenen başarıyı sağlayamamaktadır. Yapılan araştırmalar, ana yüklenici seçim sürecinde proje bazlı birden fazla seçim kriterinin belirlenmesinin ve bu seçim sürecinde kullanılması gerektiğini ortaya koymuştur. Ana yüklenici seçimi işverenlerin karşılaştıkları bir çok kriterli karar verme problemidir. Ana yüklenicilerin projeye uygunluğunun kontrol edildiği ve özelliklerinin değerlendirildiği çok kriterli karar verme yöntemleri bu problemin aşılması konusunda yardımcı olmaktadır.
Bu çalışmada, ana yüklenici seçimi için, çok kriterli karar verme tekniklerinin kullanıldığı bir yaklaşım önerilmiştir. Önerilen bu yaklaşımda; bir inşaat projesi için karar vericiler tarafından projeye uygun kriterler belirlenmiştir. AHP yöntemi kullanılarak karar hiyerarşisi oluşturulmuş ve kriterler ağırlıklandırılmıştır. Ardından çok kriterli karar verme yöntemlerinden 5 tanesi (VIKOR, TOPSIS, ARAS, COPRAS, ve MULTIMOORA) kullanılarak en uygun ana yüklenicinin seçimi yapılmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Önerilen bu yaklaşım bir vaka üzerinde uygulanmış olup, bu sayede yaklaşımın nasıl uygulanacağı gösterilmiştir.
Çalışmanın 2. bölümünde inşaat sektöründe inşaat sektörünün özellikleri, proje paydaşları ve ana yüklenicinin sorumlulukları hakkında genel bilgi verilmiştir. Ardından ana yüklenici seçim sürecinin karmaşık yapısına değinilmiş ve doğru bir seçimin inşaat sektöründeki tüm paydaşlar için önemi anlatılmıştır. Ana yüklenici seçim sürecinde karşılaşılabilecek olası problemlerden bahsedilmiştir. Daha sonra, ana yüklenici seçimi konusunda önceden yapılmış 45 farklı çalışmaya yer verilmiş, bu çalışmalarda kullanılan seçim kriterleri ve yöntemler yazı ve tablolar haline aktarılmıştır.
3. bölümde bu çalışmada kullanılan çok kriterli karar verme yöntemleri açıklanmış ve yöntemlerin işlem adımları gösterilmiştir. İlk olarak Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) genel olarak tanımlanmış ve uygulama yöntemi açıklanmıştır. Daha sonra çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinin; Çok Kriterli Optimizasyon ve Uzlaşık Çözüm (VIKOR), İdeal Çözüme Benzerlik Yoluyla Öncelik Sıralama Tekniği (TOPSIS), ARAS (Toplanır Değerlendirme Oranı), Karmaşık Orantılı Değerlendirme (ARAS), Çoklu Oran Analizi ve Referans Noktası Yaklaşımı (MULTIMOORA) özellikleri verilmiş ve işlem adımları gösterilmiştir.
4. bölümde Türkiye'de yatırımları bulunan bir işverenin, İstanbul'da yapılması planlanan bir proje için ana yüklenici firma seçiminde önerilen yaklaşımın nasıl kullanıldığı anlatılmıştır. Projenin teknik özellikleri ve ana yüklenici seçim sürecinde görev alacak 4 kişilik karar verici hakkında bilgi verilmiştir. Ana yüklenici seçiminde kullanılacak kriterler, Bölüm 2'de incelenen çalışmalar ve proje gereksinimleri doğrultusunda belirlenmiştir ve kriterlerin tanımlamaları yapılmıştır. AHP yöntemi kullanılarak firmaları analiz edecek kriterlerin ağırlıkları hesaplanmıştır. Hesapların ardından çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak çıkan sonuçlar kıyaslanmış ve projeye en uygun ana yüklenici belirlenmeye çalışılmıştır.
Son bölümde ise çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılarak, seçim sürecindeki sonuçlar ortaya konmuştur. Çalışma sürecinde edinilen deneyim boyunca karşılaşılan zorluklar için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to compare the results and attributes of the 5 multi criteria decision making methods using in the tender stage of an investment located in Istanbul in order to choose the most suitable main contractor for that project. For this purpose, literature search has been carried out initially in order to determine the criteria that affects the main contractor selection process and a decision hierarchy comprised of key criterias and sub-criterias has been established. Afterwards, mutli criteria decision methods used by a group of 4 decision makers during the tender stage of an hotel project investment in Istanbul.
In recent years, construction sector grows rapidly as the technological improvements applied into the sector. Increasing expectations from the projects, the desire to respond to many needs at the same time and increasing quality make the projects more complex. This situation further increased the responsibilities of the project stakeholders. As the scales of investments are growing and expanding, the burden of designers and the responsibility of the main contractors have also increased. From the initial step of a building until the ceremony of completing; construction contractors have a key role in terms of operation. An effective contractor selection is the most important part of a success of any construction projects. Contractor selection is a multi criteria decision making problem which includes qualitative and quantitative characteristics.
In this study, an approach that uses multi-criteria decision making techniques is proposed for the selection of the main contractor. In this proposed approach; criteria for a construction project were determined by the decision-makers. Decision hierarchy was formed by using AHP method and criteria were weighted. Then, 5 of the multi-criteria decision making methods (VIKOR, TOPSIS, ARAS, COPRAS and MULTIMOORA) were selected and the most suitable main contractor was selected and the results were compared. This proposed approach has been applied to a case, thus showing how to apply the approach.
Section 2 of this study, general information about construction sector characteristics, project stakeholders and main contractor responsibilities are given. Then, the complex structure of the main contractor selection process is discussed and the importance of a correct selection for all stakeholders in the construction sector is explained. Possible problems that may be encountered during the selection process of the main contractor are mentioned. Afterwards, 45 different studies have been conducted on the selection of the main contractor, and the selection criteria and methods used in these studies have been translated into texts and tables
Section 3 of this study, multi-criteria decision making methods used in this study are explained and the process steps of these methods are shown. Firstly, Analytical Hierarchy Process (AHP) is defined in general and application method is explained.
xviii
Then, multi-criteria decision making methods; Multi Criteria Optimization and Compromise Solution (VIKOR), Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solutio (TOPSIS), ARAS (Additive Rating Ratio), Complex Proportional Assessment (ARAS), Multiple Ratio Analysis and Reference Point Approach (MULTIMOORA)'s properties and processing steps are given and shown.
Section 4 of this study, a case study given. An employer with investments in Turkey, the main contractor for a project planned in Istanbul made the company explained how the proposed approach is used in the selection. Information was given about the technical characteristics of the project and the decision-makers of 4 people who will take part in the selection process of the main contractor. The criteria to be used in the selection of the main contractor are determined in accordance with the studies and project requirements examined in Chapter 2 and the criteria are defined. The weights of the criteria to analyze the firms were calculated using the AHP method. Following the calculations, the results obtained by using multi-criteria decision-making methods were compared and the most suitable main contractor was determined. In the last section, the study has been evaluated.
The suggestions below have been developed according to the experience along the study and the deficiencies detected:
• Employers should decide on the type and details of the project planned in order to select the most suitable company for their investments and to prepare their design in detail. The more details and information on the project prior to the tender, the more suitable companies for the project should be included in the tender.
• The large number of companies participating in the tender stage will make the process of evaluation and selection of firms more difficult and lengthened. It is important for the successful selection of the companies to meet the requirements of the project and to have sufficient qualifications. Before the tender process, firms should be prequalified.
• Employers should work with experts to benefit from their knowledge and experience in evaluating firms during the tender stage. The right personal should be chosen in order to make an objective and accurate assessment.
• Each projects nature, structure and need in the construction sector are different. The works to complete within the project are specific to the project itself. For this reason, each project need their own main and subcriterias and they should be deterimned by experts
• The more criterias are determined, the more sensitive main contractor selection process becomes. Nevertheless, the number and type of criterias should be carefully prepared, as if there are too many criteria, selection progress becomes more difficult and take long time to complete.
• Following the determination and explaination of the criteras which is using in selection progress, the decision makers should use multi criteria decision making method and monitor the steps of it and rank the alternatives. Multiple methods should be used to increase accuracy and sensivitiy of results.
• The most accurate assessment and information about the main contractor firms are made by observation and experience in the construction process. Owners must have a system where they evaluate the experience of the main contractors
with whom they have worked with before and keep this information for their subsequent projects.
• In this study, an integrated multi-criteria decision-making approach has been made for the selection of the main contractor for a construction project whose design has been completed in line with the investment of an owner in the construction sector. This approach can be applied by owners who face the problem of main contractor selection at the tender stage. This approach should be developed with future researchers.