Yâkût el-Musta'sımî ve altı öğrencisinde (Esâtize-i Seb'a'da) Mushaf Kitâbeti
The Calligraphy of Qur'ān in Yāqūt al-Mustaʿsimī  and six students (Seven masters)
Yazar: ASİYE ALTAN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DÜNDAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Hat sanatı tarihinde Yâkut el-Musta'sımî ve üslûbunun en iyi mümesili olan altı öğrencisi esatize-i seba (yedi üstad) olarak isimlendirilmektedir. Yâkût, 7/13. yüzyılda yaşamış, aklam-ı sitte'ye getirdiği yeniliklerle hat sanatı tarihinde önemli çalışmalara imza atmış usta bir hattattır. Yâkût üslûbunu geliştirerek İslam coğrafyasına yayan, esatize-i seb'a sınıflandırması içerisinde yer alan diğer altı hattat ise Ahmed b. es-Sühreverdî, Mübârekşah b. Kutb, Mübârekşah es-Suyûfî, Nasrullah Mütetabbib, Abdullah Ergun el-Kâmilî ve Abdullah b. Mahmud es-Sayrafî'dir.

El yazmaları içinde kitâbette tekâmülün en rahat izlendiği eserler şüphesiz ki Mushaflardır. Bu nedenle çalışmamızda esâtize-i seb'a'nın yaşadıkları dönemde Arap yazısının estetik açıdan geldiği seviye, yazıdaki ıslah ve bu çalışmaların bir sonraki dönemin Kur'ân kitâbetine olan etkisi, Yâkût el-Musta'sımî ve altı öğrencisinin (esâtize-i seb'a) Mushafları ve diğer Kur'ân yazmaları üzerinden ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu Kur'ân yazmalarının kitâbeti; harf bünyeleri, satır nizamı, kompozisyon özellikleri dikkate alınarak hat sanatı açısından değerlendirilmiş, esâtize-i seb'a' nın Mushaf yazımında tercih ettiği yazı çeşidine göre üslûpları belirlenmiştir.

Çalışmamız, 53 Mushaf, 18 cüz, 9 En'âm-ı Şerîf ve 7 Kur'ân'dan bir bölümü içeren 87 eseri ihtiva etmektedir. Bu eserlerin 65'i Türkiye müze ve kütüphanelerinden, 22'si yurt dışı müze, kütüphane, sanat ve müzayede evinden temin edilmiştir.

Tezimiz, İslam Tarihi ve Sanatları alanında Yâkût el-Musta'sımî ve altı ünlü öğrencisine ait Mushaf kitabetinin hüsn-i hat sanatı açısından değerlendirilmesinin doktora tezi düzeyinde ilk çalışma olması açısından önemlidir. Aynı zamanda çalışma kapsamında harf tahlillerinden yola çıkarak eserlerin hattatlara aidiyetinin tartışılması da araştırmanın önemini gösteren hususiyetlerdendir.

Abstract:
In the history of calligraphy, Yāqūt al-Mustaʿsimī  and his six students, who are the best representatives of his style, are called the seven masters. Yāqūt was a master calligrapher who lived in the 7/13th century and who, with the innovations he brought to six pens, created so important works. The other six calligraphers who spread the Yāqūt style to the Islamic geography by developing it and are included in the seven masters classification are Ahmad b. al-Suhrawardī, Mubāraksāh  b. Qutb, Mubāraksāh Suyūfī,  Nasrallāh Tabīb, Argūn al-Kamilī  and Abdallah Sayrafī. 
Among the manuscripts, the works in which the evolution in inscription can be most easily observed are undoubtedly the Qur'āns.Therefore, in our study, the level that Arabic script had reached in terms of aesthetics during the time when seven masters lived, the reforms in the script and the effect of these studies on the Qur'anic inscription of the following period will be tried to be revealed through the Qur'ans of Yaqut al-Musta'simi and his six students (esâtize-i seb'a) and other Qur'anic manuscripts. The inscriptions of these Qur'anic manuscripts will be evaluated in terms of calligraphy by taking into account their letter structures, line order and compositional features, and their styles will be determined according to the type of writing that seven masters preferred in writing the Qur'an.