Ann Radcliffe'in Udolf Hisarı (1790) ile Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Mezarından Kalkan Şehit (1929) eserlerinin gotik unsurlar açısından incelenmesi
Comparison of Ann Radcliffe's The Mysteries of Udolpho (1790) and Hüseyin Rahmi Gürpınar's Mezarından Kalkan Şehit (1929) in terms of gothic elements
Yazar: NUR HİLAL ELKILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TURAN ÖZGÜR GÜNGÖR
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / İngiliz Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature ; İngiliz Dili ve Edebiyatı = English Language and Literature
Dizin: Gotik = Gothic ; Gotik roman = Gothic novel ; Gürpınar, Hüseyin Rahmi = Gürpınar, Hüseyin Rahmi ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Radcliffe, Ann = Radcliffe, Ann ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel ; İngiliz edebiyatı = English literature ; İngiliz romanı = British novel

Özet:
Nitel bir araştırma olan bu çalışmada, doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Gotik
üzerine kuramsal okumalar yapılarak birincil ve ikincil kaynaklar aracılığıyla gotik
türün tanımı, kapsamı ve gelişimi üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda karşılaştırmalı
edebiyat yöntemi ile analitik bir incelemenin yapılması amaçlanmıştır. Çalışmada
İngiliz Edebiyatı'nda ilk gotik eserler arasında yer alan ve doğaüstü unsurların
açıklanabildiği bir eser olan Ann Radcliffe'in Udolf Hisarı (1790) romanı ile Türk
Edebiyatı'nda ilk gotik eserlerden olan ve yine aynı şekilde doğaüstü unsurların
açıklanabildiği bir eser olan Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Mezarından Kalkan Şehit
(1929) romanı karşılaştırılmıştır. Ayrıca her iki eser ile doğu batı arasındaki farklı
sosyo-kültürel ve inançsal durumlar kapsamında gotik türün toplumun ve bireyin
korku ve kaygılarını kimi zaman farklı kimi zaman ise aynı şekillerde yansıtması ele
alınmıştır. Buna ek olarak, daha önce konuya ilişkin karşılaştırmalı bir çalışmanın
yapılmamış olması bu çalışmayı özgün kılmaktadır. Tezin giriş bölümünde gotik
teriminin kökeni, ortaya çıkışı ve mimari, heykel ile resme etkisi incelenmiştir.
Mimari, heykel ve resim alanında kullanılan gotik tarzın edebiyata yansıması tespit
edilmiştir. Birinci bölümde gotiğin ana unsurlarından biri olan korkunun nedenleri,
korkunun edebiyata etkisi ve korku edebiyatı ile gotik edebiyatı arasındaki benzerlik
ve farklılıklar açıklanmıştır. İkinci bölümde gotik türün dünya edebiyatında ortaya
çıkışı ve çalışmanın konusu olan İngiliz Edebiyatı'nda ve Türk Edebiyatı'nda gotik
tür detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Ann Radcliffe'in hayatı, Udolf
Hisarı eserinin özeti ve eserdeki gotik unsurlar tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde
Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın hayatı, Mezarından Kalkan Şehit romanının özeti ve
romandaki gotik unsurlar tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde her iki eserde bulunan
gotik unsurların benzerlikleri ve farklılıkları karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Sonuç
olarak Batı Edebiyatında Orta Çağ mimarisinin etkisi ve görünürken Doğu
Edebiyatında köylerde bulunan perili köşkler kullanılmıştır. Udolf Hisarında ve
Mezarından Kalkan Şehit romanlarının ortak mekân unsuru olarak mezarlık ve
orman gibi tekinsiz yerlerin kullanıldığı görülmüştür. Ayrıca Radcliffe roman
kahramanını yalnızlaştırmak için Avrupa ülkelerinin dağlarında bulunan Udolf
Hisarına götürürken, Gürpınar roman kahramanını şehirden köy yaşamına götürerek
tıpkı Radcliffe gibi kahramanı yalnızlaştırmıştır. Her iki yazar için de hayalet ve
şeytan karakterleri ortak iken, Gürpınar'ın dini inançlar doğrultusunda cin ve şehit
kavramlarını da kullandığı görülmüştür. Her iki gotik eserde kullanılan siyah ve
kırmızı renklerin ve baykuş simgesinin ortak olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, which is qualitative research, the document analysis method was
used. Theoretical readings on gothic were carried out and focused on the definition,
scope and development of the gothic genre through primary and secondary sources.
In this context, it is aimed to make an analytical review by comparative literature
method. In the study, the novel The Mysteries of Udolpho (1790) by Ann Radcliffe,
which is one of the first Gothic works in English Literature and a work in which
supernatural elements can be explained, and the novel Mezarından Kalkan Şehit
(1929) by Hüseyin Rahmi Gürpınar, which is one of the first gothic works in Turkish
literature and which is also a work in which supernatural elements can be explained,
have been compared. In addition, both works dealt with the different socio-cultural
and religious situations between East and West, reflecting the fears and anxieties of
society and the individual in decidedly sometimes differently and sometimes in
identical ways. Besides, the fact that no comparative study has been conducted on
this subject before makes this study unique. In the introduction part of the thesis, the
origin, emergence and influence of the term gothic on architecture, sculpture and
painting have been examined. The reflection of the Gothic style used in the field of
architecture, sculpture and painting in literature has been determined. In the first
chapter, the causes of fear, one of the main elements of Gothic, the effect of fear on
literature, and the similarities and differences between horror literature and gothic
literature have been explained decisively. In the second chapter, the emergence of the
gothic genre in world literature and the gothic genre in English Literature and
Turkish literature, which is the subject of the study, have been discussed in detail. In
the third chapter, the life of Ann Radcliffe, a summary of the work of The Mysteries
of Udolpho, and gothic elements in the work have been determined. In the fourth
chapter, the life of Hüseyin Rahmi Gürpınar, the summary of the novel Mezarından
Kalkan Şehit and the gothic elements in the novel have been determined. In the
conclusion part, the similarities and differences of the gothic elements found in both
works have been given comparatively. As a result, while in Western literature, the
influence of medieval architecture appears, in Eastern Literature, haunted mansions
found in villages are used. It has been seen that in both novels uncanny places such
as cemeteries and forests have been used. In addition, Radcliffe took the main
protagonist to the The Mysteries of Udolpho in the mountains of European countries
to make her feel alone, while Gürpınar took the main protagonist from the city to the
village life. For both writers, the characters of ghost and devil are common, while
Gürpınar also used the concepts of Jinn and martyr in line with religious beliefs. The
colors black and red used in both Gothic works and the icon of the owl have been
found to be common.