Antalya ili Merkez ilçede aşılı ve aşısız fide ile cam serada tek ürün domates üretiminin ekonometrik analizi
Econometric analysis of single crop tomato production in glasshouse with grafted and non grafted seedling in Centrum province of Antalya
Yazar: CEMAL FERT
Danışman: PROF. DR. BURHAN ÖZKAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy

Özet:
Bu çalışmanın amacı Antalya ili Merkez ilçede aşılı ve aşısız fide ile cam serada tek ekim domates üretiminin ekonometrik analizinin yapılmasıdır. Araştırma kapsamında domates üretim faaliyetinin ekonomik analizi, aşılı ve aşısız fide kullanılarak yapılan domates üretiminde enerji kullanım etkinliği, aşılı ve aşısız fide seçiminde etkili olan faktörlerin belirlenmesi ve domates üretiminde maliyet etkinliği analizi yapılmıştır. Araştırmada kullanılan veriler 2008-2009 yılında Antalya ili Merkez ilçedeki basit tesadüfi örnekleme yöntemine göre belirlenen 180 işletmeden anket yöntemiyle elde edilmiştir.  
Araştırmanın ekonomik analizi sonuçlarına göre aşılı fide ile yapılan domates üretiminde dekar başına net kâr ise 3.963,98 TL, aşısız fide ile domates üretiminde dekar başına net kâr ise 6.551,78 TL olarak bulunmuştur. Aşılı ve aşısız fide kullanılarak yapılan domates üretiminde enerji kullanım etkinliğinin belirlenmesinde enerji çıktı-girdi oranı, spesifik enerji ve enerji verimliliği hesaplanmıştır. Analiz sonuçlarına göre aşısız fide ile üretimde enerji etkinliği daha yüksek bulunmuştur. Üreticilerin fide seçimlerine etki eden faktörlerin belirlenmesinde Logit analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre domates üretimi yapılan sera genişliği değişkeni %10, üreticinin eğitimi değişkeni %5, üretimini yaptıkları domates ürününün ortalama satış fiyatı %1 ve fide fiyatı değişkenleri %0,1 önem seviyesinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Araştırmada modele dahil edilen üretici yaşı, deneyimi ve üretim miktarı değişkenleri anlamlı bulunmamıştır.  
Araştırmada cam serada aşılı ve aşısız fide ile tek ürün domates üretiminin yapıldığı işletmelerde etkinsizliğin nedenlerini açıklamak için stokastik sınır maliyet yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre aşılı fide ile domates üretimi yapan işletmenin ortalama maliyet etkinliği 1,000004 olarak tahmin edilmiştir. Bu sonuç işletmecilerin minimum maliyet oranında üretim yaptıkları anlamına gelmektedir. Diğer yandan aşısız fide ile domates üretimi yapan işletmelerde toplam üretim maliyetindeki yaklaşık %97'lik varyasyon, üreticilerin maliyet etkinliklerindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır.

Abstract:
The aim of this study was to make econometric analysis of single crop tomato production in glasshouse using grafted and non grafted seedling in centrum province of Antalya. In the scope of the research, economic analysis of tomato production enterprise, energy use efficiency in tomato production using grafted and non-grafted seedling, identification of factors affecting grafted and non grafted seedling preferences by growers and cost efficiency analysis in tomato production was analysed. The data used in the study were collected from 180 greenhouse farms choosed by using simple randomized sampling method in the centrum province of Antalya in 2008-2009 by using face to face survey method. 
Based on the economic analyse results of the research, net profit per hectare was 396.398 TL in tomato production using grafted seedlings, net profit per hectare in tomato production using non grafted seedlings were found as 655.178 TL. In order to determine energy use efficiency in tomato production using grafted and non-grafted seedling, energy output-input ratio, energy productivity and specific energy were calculated. The results of analyse showed that energy efficiency was found higher in production using non-grafted seedling. The Logit analyse was used to identify factors affecting seedling preferences of growers. The results showed that variables such as total greenhouse size, education level of the producer, average sales price of tomato and price of the seedling were found significant at significance level of 10%, 5%, 1% and 0.1%, respectively. Other variables included in the model such as age of grower, experience of growers and production quantity were found insignificant in the analysis. In the research stocastic frontier method was used to explain inefficiency reasons of greenhouse farms producing single crop tomato in glasshouse using grafted and nongrafted seedling.  
The research results indicate that average cost efficiency of a greenhouse farm growing tomato with grafted seedling was estimated as 1.000004. This result implies that growers are making producing at the rate of minimum cost. On the other hand, approximately a 97% variation in total production cost in greenhouse farms producing tomato using non-grafted seedling arise from the differences in cost efficiencies of producers.