Bir kanal boyunca ilerleyen tsunami dalgasının değişiminin incelenmesi
Study on change of tsunami wave propagating along a canal
Yazar: ONUR ALTINTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZTÜRK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Kıyı ve Liman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Tsunami dalgaları akarsu ağızlarından giriş yaparak akarsular boyunca uzun
mesafeler yayılabilmektedir ve bölgede bulunan yerleşim yerlerinde maddi ve can
kayıplarına sebep olabilmektedir. Kara alanlarında tsunami yayılım mekanizması,
konu hakkında yapılan sayısız akademik çalışma ve bu doğa olayının sıklıkla
tecrübe edilmesi sebebiyle büyük ölçüde anlaşılmışken akarsularda tsunami
yayılım mekanizması henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak son yıllarda
teknolojik gelişmelerle birlikte konu hakkında yapılan çalışmaların sayısında ciddi
bir artış olmuştur. Bu çalışmada tsunami dalgasının oluşum mekanizması göz önüne
alınarak Yıldız Teknik Üniversitesi Hidrolik ve Kıyı-Liman Mühendisliği
Laboratuvarı'nda mevcut olan pnömatik dalga üretecinden faydalanarak N-tipi
tsunami dalgaları üretilmiştir. Fiziksel testler gerçekleştirilirken literatürde mevcut
olan benzer çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada düz kanal değil kıvrımlı kanal
kullanılmıştır. Farklı başlangıç bore gücüne sahip N-tipi tsunami dalgalarının
kıvrımlı kanalda üç farklı akım koşuluna karşı yayılması sonucunda açık kanalda
dalga yayılım mekanizması ve dalgada meydana gelen değişimler üzerinde çalışılmıştır. Dalga yapısında ve dalga parametrelerindeki değişimleri analiz etmek
amacıyla kanalda özel olarak seçilmiş lokasyonlara yerleştirilen dalga probları
yardımıyla su seviyesi ölçümleri yapılmıştır. Su seviyesi ölçüm verilerinden
yararlanılarak kanalın farklı noktalarındaki tsunami dalgası profilleri elde
edilmiştir. Dalga profilleri analiz edilerek tsunami dalgasının kanalın farklı
konumlarındaki dalga parametreleri belirlenmiş, dalga profilleri birbirleriyle
karşılaştırılarak zamanla dalga yapısındaki değişimler belirlenmiştir. Ayrıca
kıvrımlı kanalın kendine has geometrisinden yararlanılarak kanal kıvrımlarının
tsunami dalgası üzerindeki etkisi anlaşılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Tsunami waves can enter from river mouths and propagate long distances along the
rivers, causing material and life losses in settlements in regions. While the tsunami
propagation mechanism in land areas is largely understood due to numerous
academic studies on the subject and the frequent experience of this natural
phenomenon, the tsunami propagation mechanism in rivers is not yet fully
understood. However, in recent years, with technological developments, there has
been a significant increase in the number of studies on the subject. In this study,
considering the formation mechanism of the tsunami wave, N-type tsunami waves
were produced by using the pneumatic wave generator available in Yıldız Technical
University Hydraulic and Coastal-Port Engineering Laboratory. While performing
physical tests, unlike similar studies in the literature, a meandering channel, not a
straight channel, was used in this study. The wave propagation mechanism and the
changes in the wave in the open channel as a result of the propagation of N-type
tsunami waves with different initial bore strenghts against three different flow
conditions in the meandering channel were studied. In order to analyze the changes
in the wave structure and wave parameters, water level measurements were made with the help of wave probes placed at specially selected locations in the channel.
Tsunami wave profiles at different points of the channel were obtained by using
water level measurement data. By analyzing the wave profiles, the wave parameters
of the tsunami wave at different locations of the channel were determined, and by
comparing the wave profiles with each other, the changes in the wave structure over
time were determined. In addition, the effect of channel meanderings on the tsunami
wave was tried to be understood by taking advantage of the unique geometry of the
meandering channel.