Kapadokya Bölgesi'nde kırsal yerleşmelerin koruma sorunlarına bir örnek: Ürgüp-Akköy
An example of the conservation problems of rural settlements in the Cappadocia Region: Ürgüp-Akköy
Yazar: SENA KURÇENLİ KOYUNLU
Danışman: PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kapadokya bölgesi geniş bir coğrafi bölgeyi tarif etmekle birlikte; doğal, kültürel ve arkeolojik varlıkların bir arada bulunmasıyla özgün dokusunu oluşan bir kültürel peyzaj alanıdır. Bölgedeki özgün yerleşim dokusu; farklı tabakaların organik bir bütünlük oluşturması, kaya oyma yapıların ve kagir yapıların birleşimiyle oluşan çok tabakalı yerleşim niteliği göstermektedir. 
Çok tabakalı yerleşmeler özelinde tanımlanmış yasal araçların ve planlama yaklaşımlarının bulunmaması; bu nitelikteki yerleşmelerin koruma süreçlerinin sekteye uğramasına sebep olmakta ve "bütüncül planlama yaklaşımının" alan özelinde tanımlanmasına engel olmaktadır. Bu sorun odağında Kapadokya'daki kırsal miras alanlarının koruma problemlerinin saptanması ve değerlendirilmesi tezin amaçlarından olmuştur. 2019 yılında Kapadokya Alan Başkanlığı'nın kurulmasını takiben tanımlanan "Kapadokya Alanı" sınırlarının çeperinde yer alan Akköy yerleşimi odak alan olarak seçilmiştir. 
Akköy yamaç yerleşimi niteliğinde olup, çevresi tarım arazileriyle çevrelenmektedir. Yerleşimin morfolojik özellikleri incelendiğinde; özgün topografyası ve mevcut volkanik tüf malzemenin alanın fiziksel coğrafyasının şekillenmesinde etkili olduğu görülmektedir. Yerleşim dokusu kaya oyma ve yerleşim çevresinden çıkarılan yığma taş yapım tekniklerinin birleşiminden oluşan kagir yapıların birleşimiyle özgün dokusunu oluşturmuştur. Yerleşimindeki envanter ve tespit çalışmaları sonucunda, alanın koruma problemlerine çözüm üretmek açısından yerleşimin farklı ölçeklerdeki problemlerine çözüm önerileri getirilmiştir. Bu kapsamda; yerleşimin tarımsal üretimi, kullanım kararları, kaya oyma mekanların kullanımına dair esaslar ve mülkiyet tayini gibi hususlar olmakla birlikte; ikinci aşamada da yapı ölçeğinde öneriler geliştirilmiştir. 
Son olarak alanın özgün niteliği olan çok tabakalılığın fiziksel mekândaki yansımalarının; henüz koruma çalışmaları öncesindeki aşamada tespitine yönelik bir model önerisi geliştirilmiştir. Üç aşamalı olarak gelişen bu model önerisiyle birlikte; farklı ölçeklerde koruma ve temsil sorunları olan kaya oyma mekânların kadastral sistemlere entegrasyonu hedeflenmiştir.

Abstract:
Cappadocia is a cultural landscape area that defines a wide geographical region, with its original settlement texture by the coexistence of natural, cultural, and archaeological assets. Along with all these unique features; the Cappadocia region has a settlement stratification by the combination of rock carved and masonry structures which forms a unique settlement structure. 
The lack of legal tools and planning approaches focusing on multilevel settlements causes the protection processes of settlements of this nature to be disrupted and prevents the "holistic planning approach" from being defined specifically for the area. The determination and evaluation of the conservation problems of rural heritage sites in Cappadocia have been one of the objectives of the thesis by focusing on Akköy which is a part of the Cappadocia Area. Akköy is a hillside settlement surrounded by agricultural lands. The original topography and the existing volcanic tuff material are the dominant features that shape the physical geography of the area. 
After the inventory and determination studies in the settlement, solutions were proposed to the problems of the settlement at different scales. In this context agricultural production of the settlement, usage decisions, principles for the use of rock-carved spaces, and property relations were proposed. After that, building-scale recommendations have been developed.
Finally, a model proposal has been developed for the determination of the reflections of the multilevel settlement structure. Along with this three-stage model proposal, the integration of rock-carved spaces with protection and representation problems at different scales into cadastral systems was aimed.