Çayın (Camellia sinensis (L.) O.Kuntze) doku kültürü yöntemleri ile üretiminde farklı sterilizasyon yöntemlerinin geliştirilmesi ve peyzaj mimarlığında değerlendirilebilme potansiyeli
Development of different sterilization methods in the production of tea (Camellia sinensis (L.) O.Kuntze) by tissue culture and their evaluation potential in landscape architecture
Yazar: HAVVA DÜNDAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYANUR DİNÇER
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu çalışmada, dünya çapında da çok yaygın olarak bilinen ve önemli bir içecek olan ayrıca,  Türkiye'de de yerel çiftçilerin geliri açısından çok önemli bir ürün olan Theaceae familyasına ait çay (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) bitkisinin tohumla üretimle oluşan genetik varyasyonun önlenmesi ve doku kültürü yöntemiyle klonal çoğaltımının sağlanması için uygun sterilizasyon yönteminin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Böylelikle, genetik varyasyonunun ortadan kaldırılarak, çay  bahçelerimizin kalitesini arttırmak ve kitlesel üretimi için üreticilere ışık tutulmak, ayrıca peyzaj mimarlığında kullanım potansiyelinin belirlenmesi ile park ve bahçelerimize kazandırmak, böylece bölge ve ülke ekonomisine katkı sağlanmak hedeflenmiştir.
Bu amaçla, seleksiyon aşaması sonucunda belirlenen en iyi dört farklı Türk çay çeşiti(Siyah, beyaz, yeşil ve oolong) için, üç farklı mevsimde alınan koltuk altı sürgünleri, farklı konsantrasyonlarda NaOCl, Quadris max, Nystatin ve Flukanazol ile steril edilerek kültüre alınmıştır.
Denemeler sonucunda sadece NaOCl içeren klasik yöntemde başarının düşük olduğu, NaOCl konsantrasyonunda ki artışın ise sürgünlerin kararmasına neden olduğu görülmüştür. Çalışma kapsamında geliştirdiğimiz sterilizasyon protokolünün ise,  uygulamanın yapıldığı üç mevsimde de, sürgün yaşam yüzdesini önemli oranda arttırdığı kaydedilmiştir.
Klasik yönteme, farklı dozlarda anti-ajan uygulama aşaması ilave edilerek geliştirilen sterilizasyon protokolü uygulandığı koltuk altı tomurcukları, MS besi ortamında kültüre alınmıştır.  Kültüre alınan explantlarda dört hafta sonunda,  en yüksek yaşama yüzdesi sırası ile; Quadriss Maxx'ın %1'lik konsantrasyonunda %94, Flukanazol'ün %5'lik konsantrasyonunda %79 ve Nystatin'in  % 25'lik  kosantrasyonunda %55 olarak yaz explantlarında kaydedilmiştir.
Ayrıca, literatürler yardımıyla çayın peyzaj mimarlığında kullanım potansiyeli de bu çalışmada ortaya konulmuştur.

Anahtar kelimeler: Sterilizasyon, Doku kültürü, mikroüretim, Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, çay

Abstract:
In this study, the genetics of the tea (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) plant of the Theaceae family, which is a widely known and important beverage worldwide, and a very important product for the income of local farmers in Turkey, produced by seed production. It is aimed to develop an appropriate sterilization method to prevent variation and to ensure clonal reproduction by tissue culture method. Thus, by eliminating genetic variation, tea.
  It is aimed to increase the quality of our gardens and to shed light on the producers for their mass production, as well as to determine the use potential in landscape architecture and to bring them to our parks and gardens, thus contributing to the economy of the region and the country. For this purpose, axilla shoots taken in three different seasons were sterilized with different concentrations of NaOCl, Quadris max, Nystatin and Flucanazole for the four best Turkish tea varieties (Black, white, green and oolong) determined as a result of the selection stage.
As a result of the trials, it was seen that the success was low in the classical method containing only NaOCl, and the increase in NaOCl concentration caused the shoots to darken. It was noted that the sterilization protocol we developed within the scope of the study significantly increased the percentage of shoot life in all three seasons of application.
The axillary buds, in which the sterilization protocol developed by adding different doses of anti-agent application step to the classical method, was applied, were cultured in MS medium. At the end of four weeks in cultured explants, the highest survival percentage, respectively; 94% at 1% concentration of Quadriss Maxx, 79% at 5% concentration of Flucanazole, and 55% at 25% concentration of Nystatin were recorded in summer explants.
In addition, the potential for use of tea in landscape architecture has been revealed in this study with the help of literature.

Key words: Sterilization, Tissue culture, microproduction, Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, tea