Hasandede geleneksel bağcılığının coğrafi esasları
Geographical principles of traditional viticulture in Hasandede
Yazar: TAMER KOÇ
Danışman: PROF. DR. İHSAN BULUT
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Hasandede köyü, Kırıkkale il merkezine bağlı olup Ġç Anadolu Bölgesi-Orta
Kızılırmak Bölümünde yer alır. Ankara -Kayseri devlet karayolu üzerinde bulunan köy,
Merkez Ġlçe‟nin güneyinde 31,6 km2‟lik bir alan kaplamaktadır. Keskin ilçesine 5 km,
Kırıkkale il merkezine ise 13 km uzaklıkta yer alır. Kırıkkale‟nin güneydoğusunda ve
Kızılırmak nehrinin doğusunda yer alan Hasandede, kuzeyinde Alandağ, doğusunda Kızıldağ
ve güneyinde Behrek Dağı ile çevrilidir. Güneybatısı çok verimli ve 15.000 dekarlık alan
kaplayan tarla, bağ ve bahçelerle kaplıdır.
Köyün en yüksek noktası 1100 m, en düĢük noktası 680 m, yükseklik amplitüdü 420
m, deniz seviyesinden ortalama yüksekliği ise 765 m‟dir.
Yaz ayı, sıcak ve kurak, kıĢ ayı ise soğuk ve kar yağıĢlı geçer. Sıcaklığın en yüksek
olduğu ay Ağustos ayı (38 °C) , en düĢük sıcaklık değerleri ise ocak ayındadır.( 1.2 °C‟ dir).
Ġlkbahar ve kıĢ aylarında yağıĢ artar. En düĢük yağıĢ yaz aylarında 6.4 mm, en çok yağıĢ
Aralık ve Ocak‟ta 44.7 mm olarak düĢer. Donlu gün sayısı Kızılırmak Nehri‟nin de etkisiyle
10-12 günü geçmemektedir.
Hasandede köyünün nüfusu 2021 yılına göre 1017 kiĢidir. Nüfusun 519 „u erkek, 498
kiĢisi ise kadındır. Nüfusun tamamı Alevi mezhebindendir.
Hasandede köyünün ağırlıklı olarak ekonomik ve kültürel anlamda etkileĢim halinde
olduğu Ankara, Kırıkkale, KırĢehir ve Kayseri illeriyle olan bağlantısını köyün içinden geçen
Kırıkkale-Kayseri yolu sağlamaktadır. Bağcılık ürünleri en önemli geçim kaynağı olup ayrıca
buğday, arpa, mısır, kavun, karpuz, patates, Ģekerpancarı ve çeĢitli meyveler yetiĢtirilir.
BüyükbaĢ hayvancılıktan ziyade küçükbaĢ hayvancılık daha yaygındır. Hasandede Türbesi de
köyün tanınırlığı ve ekonomisi açısından önem arz eder. Hasandede köyü üzüm ve geleneksel
ev tipi Ģarabı ile Ülkemizin her tarafında tanınmaktadır. Nüfusun hemen hemen tamamı
Alevi/BektaĢi kültüründen olan köyde, kültürlerinde önemli yere sahip gereği Ģarap üretimi
gelenekselleĢmiĢtir. Bağcılık, tarımsal faaliyetler içerisinde ön sıradadır. Üzüm, baĢta
Hasandede olmak üzere, hem de civar köylerde de önemli bir geçim kaynağıdır.
Bağcılıktan elde edilen ürün pazarlarda satılmasının yanı sıra, traktörlerin kasalarında
Kırıkkale ve Ankara baĢta olmak üzere yol kenarlarında, iĢlek caddelerde ve sokaklarda yaĢ
üzümü satarlar. Üzümden elde edilen diğer ürünler ise köyde fabrika ve atölye olmaması
nedeniyle evlerin alt kısımlarında Ģarap, pekmez vb. yapmak amacıyla değerlendirilir.
Köy, Türkiye genelinde Hasandede beyazı üzümü ve geleneksel ev tipi Ģarabı ile
tanınmaktadır. Bu çalıĢmada unutulmuĢ geleneksel babadan oğula aktarılarak tarımı yapılan
bağ ve ürünlerinin nasıl üretildiği üzerinde durulmuĢtur. Bağ tarımı ile uğraĢan köy
hanesinden 63 kiĢi görüĢülmüĢ, literatür taraması yapılmıĢ ve geleneksel üzüm ve Ģarap
yetiĢtiriciliği doğal faktörlerde dikkate alınarak kaleme alınmıĢtır. Üzüm ve Ģarap
yetiĢtiriciliği ile ilgili mekânsal sorunlar ve çözüm önerileri tez çalıĢmasında ortaya
konulmuĢtur.
Anahtar Kelimeler: Omca, Köy, Geleneksel Ev Tipi ġarap, Cibre, Çortuk.

Abstract:
Hasandede Village is connected to Kırıkkale city center and is located in the
Central Anatolia Region-Central Kızılırmak Section. Located on the Ankara Kayseri
state highway on the south of the central district of the city, the village covers an area
of 31.6 km2. It is 5 km from the town of Keskin and 13 km from the city center of
Kırıkkale. Hasandede, located in the southeast of Kırıkkale and east of the Kızılırmak
River, is surrounded by Mount Alandağ in the north, Mount Kızıldağ in the east and
Behrek Mountain in the south. Its Southwest is covered by very fertile fields,
vineyards and orchards covering 15,000 decares.
The highest point of the village is 1100 m, the lowest point is 680 m, the height
amplitude is 420 m, and the average altitude is 765 m above sea level.
Summer is hot and dry, and winter is cold and snowy. The month with the highest
temperature is August (38° C), and the lowest temperature values are January (1.2°
C).Precipitation increases in spring and winter. The lowest precipitation falls at
6,4mm in summer and the highest precipitation falls at 44,7mm in December and
January. The number of frost days does not exceed 10-12 days with the effect of the
Kızılırmak River.
The population of Hasandede Village is 1017 people according to 2021. 519 of
the population is men and 498 of it are women. The entire population is from the Alevi
sect. The connection of Hasandede Village with the provinces of Ankara, Kırıkkale,
KırĢehir and Kayseri, where there is predominantly economic and cultural interaction,
is provided by the Kırıkkkale-Kayseri road passing through the village. Viticulture
products are the most important source of livelihood and also wheat, barley, corn,
melons, potatoes, sugar beets and various fruits are grown. Ovine breeding is more
common than cattle breeding. Hasandede tomb is also important for the recognition
and economy of the village. Hasandede Village is known all over our country with its
grapes and traditional house wine. In the village, whose population is almost entirely
from the Alevi/Bektashi culture, wine production has become traditional, as it has an
important place in their culture.
In Hasandede, viticulture is at the forefront as the most grown fruit in the volcanic
lands that do not cover a large area. Grape is an important source of livelihood in the
surrounding villages, especially in Hasande. The product obtained from viticulture is
not sold in the markets. Village people sell fresh grapes in the boxes of tractors, on the
roadsides and busy streets, especially in Kırıkkale and Ankara. Other products
obtained from grapes are used to make wine, molasses, etc., in the lower parts of the
houses, since there are no factories and workshops in the village.
The village is known throughout Turkey for its Hasandede Beyazı grape and
traditional house wine. In this study, it is emphasized how the forgotten, traditional,
vineyards and vineyard products that are cultivated by transferring from father to son
are produced. 63 people from the village household dealing with vineyard farming
were interviewed, literature was searched and traditional grape and wine growing was
written by taking natural factors into account.
Problems and solution proposals related to wine and grape growing have been
presented in the thesis study.
Keywords: Vinestock, Village, traditional house wine, cibre, cortuk.