Alzheimer hastalığında emosyon tanıma yetilerinin hastalık evresi, nöropsikiyatrik belirtiler ve yürütücü işlevler ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of emotion recognition skills in alzheimer's disease and the relationship between emotion recognition skills with disease stage, neuropsychiatric symptoms and executive functions
Yazar: İSMAİL BUÇGÜN
Danışman: PROF. DR. DEMET GÜLEÇ ÖYEKÇİN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Duygu ifadesi = Expressed emotion ; Duygu tanıma = Emotion recognition ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Nöropsikiyatri = Neuropsychiatry ; Nöropsikiyatri = Neuropsychiatry ; Yürütücü biliş bilgisi = Megacognitive knowledge ; Yüz ifadelerinden duyguları anlama = Emotion recognition ability ; Yüz ifadesi = Facial expressions

Özet:
GİRİŞ ve AMAÇ: Emosyon tanıma, yüz ifadelerden, ses tonundan ve prozodiden emosyonel bilgiler çıkarabilme becerisidir. Temel emosyonların, yüz, ses ve bedenden tanınması farklı kültürlerde ortak, insanın evrensel bir özelliğidir, sosyal iletişimin ve sözsüz iletişimin önemli bir parçasıdır. Emosyon tanıma yetisi başarılı sosyal ilişkilerin sürdürülmesi ve sağlıklı ruhsal işleyişin korunmasında önemli bir rol oynar. Bu yetinin bozulması, sosyal işlevlerde bozulmaya ve kişilerarası ilişkilerde zorluklara yol açar. En sık görülen demans nedeni olan Alzheimer hastalığında (AH) yüzde emosyon tanımanın nasıl etkilendiği konusunda bir fikir birliği yoktur.  Literatürde bu yetinin AH'de bozulmuş ya da korunmuş olmasıyla ilgili çelişkili sonuçlar bildirilmiştir. Bu çalışmada Alzheimer hastalığında emosyon tanıma yetileri ve emosyon tanıma yetilerinin hastalık evresi, nöropsikiyatrik belirtiler, yürütücü işlevlerle ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
YÖNTEM: AH tanısı ile takip edilen, çalışmaya katılmaya gönüllü, çalışmaya alım ve dışlama ölçütlerini karşılayan 37 AH olan hasta çalışmaya alındı. Hastaların klinik demans evreleme ölçeğine göre 24'ü hafif evre AH, 13'ü orta evre AH grubuna dahil edildi. Hafif evre AH grubu ile benzer yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyinde 24 sağlıklı kişi kontrol grubunu oluşturmak üzere çalışmaya alındı. Tüm gruplara sosyodemografik veri formu, yüzde dışavuran duyguların tanınması ve ayırt edilmesi testleri, mini mental durum muayenesi, frontal değerlendirme bataryası, geriatrik depresyon ölçeği uygulandı. AH gruplarına klinik veri formu, klinik demans evreleme ölçeği, Hachinski iskemi skalası, günlük yaşam aktiviteleri ölçeği, enstrümental günlük yaşam aktiviteleri ölçeği, nöropsikiyatrik envanter-klinisyen derecelendirme ölçeği, Cornell demansta depresyon ölçeği uygulandı. Çalışmanın verileri istatistik paket programı SPSS 20.0 sürümü ile analiz edildi.
BULGULAR: Her üç grubun cinsiyet, yaşadığı yer, eğitim düzeyi, medeni durum, birlikte yaşadığı kişi, meslek, sigara kullanım durumları ve eşlik eden hastalık durumları açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05).
Hafif ve orta evre AH gruplarının klinik verileri karşılaştırıldığında NMDA reseptör antagonisti kullanımı dışında gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05). NMDA reseptör antagonisti kullanımı orta evre AH grubunda anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,002).
Hafif ve orta evre AH gruplarında sağlıklı kontrollere göre emosyon tanıma yetilerinin azaldığı (p<0,001), emosyon tanıma testlerinden alınan puanlar üzerinde genel bilişsel kapasitenin pozitif yönde (p<0.001), major depresyonun bulunması tüm gruplarda bir dışlama kriteri olmasına rağmen geriatrik depresyon ölçeğinden alınan puanın negatif yönde etki yaptığı (p=0,04) saptandı. Yürütücü işlevlerin emosyon tanıma yetisini etkilemediği (p=0,85); hafif ve orta evre AH grubu arasında emosyon tanıma açısından anlamlı fark olmadığı (p=0,899); emosyon tanıma yetileri ile nöropsikiyatrik belirti sayısı ve nöropsikiyatrik belirtiler arasında istatiksel olarak anlamlı bir korelasyon olmadığı (p>0,05) saptandı.

SONUÇ: Çalışmamız AH'da emosyon tanıma yetilerinin sağlıklı kontrollere göre azaldığını ve bu durumun genel bilişsel kapasite ile pozitif yönde, geriatrik depresyon ölçeğinden alınan puan ile negatif yönde ilişkili olduğunu, yürütücü işlevlerdeki azalma ve nöropsikiyatrik belirtiler ile ilişkili olmadığını, hastalık evresinin emosyon tanıma yetilerini etkilemediğini ortaya koymuştur. Major depresyonu olan hastalarda emosyon tanıma yetilerinde bir azalma olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada major depresyon bulunması çalışmadaki tüm gruplarda bir dışlama kriteri olmasına rağmen geriatrik depresyon ölçeğinden alınan puanların emosyon tanıma testlerinden alınan puanlar üzerinde negatif yönde bir etkisi olduğunu tespit ettik. Bu bulgu bu alanda yapılacak yeni çalışmalarda major depresyon tanısı alacak düzeyde olmasa bile depresif belirtilerin kontrol edilmesinin önemini göstermektedir

Abstract:
INTRODUCTION and OBJECTIVE: Emotion recognition is the ability to deduce emotional information from facial expressions, tone of voice and prozody. Recognition of basic emotions from face, voice and body is common in different cultures, a universal characteristic of human, an important part of social communication and nonverbal communication. Emotion recognition plays an important role in maintaining successful social relationships and healthy mental functioning. Impairment of this ability leads to deterioration in social functions and difficulties in interpersonal relationships. There is no consensus on how facial emotion recognition is affected in Alzheimer's disease (AD), the most common cause of dementia.  Contradictory results have been reported in the literature regarding the impairment or preservation of this ability in AD. The aim of this study is to investigate emotion recognition in Alzheimer's disease and the relationship between emotion recognition and disease stage, neuropsychiatric symptoms and executive functions.
METHODS: 37 AD patients who have AD diagnosis,were willing to participate in the study and met the inclusion and exclusion criteria were enrolled in the study. According to the clinical dementia staging scale, 24 of the patients were included in the mild stage AD and 13 in the moderate stage AD group. 24 healthy people of similar age, gender and educational level with the mild stage AD group were included in the study to form the control group. Sociodemographic data form, facial recognition and discrimination tests, mini mental status examination, frontal assessment battery, geriatric depression scale were applied to all groups. Clinical data form, clinical dementia staging scale, Hachinski ischemia scale, daily life activities scale, instrumental daily life activities scale, neuropsychiatric inventory-clinician rating scale, Cornell depression scale were applied to AD groups. The data of the study was analyzed with the statistical program SPSS 20.0 version.

RESULTS: There was no statistically significant difference between the groups in terms of gender, place of residence, educational level, marital status, cohabitation, occupation, smoking status and comorbid disease status of all three groups (p>0.05).
There was no statistically significant difference between groups except for the use of NMDA receptor antagonists when clinical data of mild and moderate stage AD groups were compared (p>0.05). NMDA receptor antagonist use was significantly higher in the moderate stage AD group (p=0.002).
We found that in mild and moderate AD groups,  compared to healthy controls, emotion recognition skills decreased (p <0.001), general cognitive capacity had a positive effect on the scores obtained from emotion recognition tests (p <0.001). Although the presence of major depression is an exclusion criterion in all groups, the score from the geriatric depression scale had a negative effect (p=0.04). We found that executive functions did not affect the emotion recognition ability (p = 0.85); there was no significant difference between mild and moderate AD groups in terms of emotion recognition (p = 0.899); there was no statistically significant correlation (p> 0.05) between emotion recognition abilities and the number of neuropsychiatric symptoms and neuropsychiatric symptoms.

CONCLUSION: Our study found that emosyon recognition in AD decreased compared to healthy controls and this condition was positively related to general cognitive capacity, negatively related to geriatric depression scale score, it was not associated with decreased executive functions and neuropsychiatric symptoms, and that the stage of disease did not affect the ability of emotion recognition.It is known that there is a decrease in emotion recognition in patients with major depression. In this study, we found that although the presence of major depression was an exclusion criterion in all groups in the study, the scores from the geriatric depression Scale had a negative effect on the scores from the emotion recognition tests. This finding shows the importance of controlling depressive symptoms even if they are not sufficient to be diagnosed with major depression in new studies in this field.