Pay sahipleri sözleşmesinde ve esas sözleşmede yer verilen opsiyon haklarının etki ve sonuçları
Effects and consequences of option rights regulated in the shareholders' agreement and the articles of association
Yazar: AYŞE SELİN KAVDIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ŞAHİN
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anonim şirketler = Joint stock companies ; Opsiyon sözleşmeleri = Option contracts ; Ticari şirketler = Commercial companies ; Türk ticaret hukuku = Turkish commercial law ; Şirket hissesi = Company stock

Özet:
Anonim şirketler bakımından pratikte oldukça yaygın olarak kullanılan pay sahipleri sözleşmeleri, şirketler hukuku açısından oldukça büyük önem taşımaktadır. Bunun en büyük nedenlerinden biri ise pay sahiplerinin birbiriyle aralarında olan hukuki ilişkinin, pay sahipleri ile ortaklık arasındaki ilişkinin veya ortaklığın tabi olacağı düzen belirlenerek şirketler hukuku düzeninin getirdiği katı kurallar karşısında daha esnek bir yapı sağlanması isteğidir. Pay sahipleri sözleşmesinin uygulamadaki önemi açısından öncelikle konumuzun kapsamı gereği opsiyon hakları ile pay sahipleri sözleşmesinin, ayrı ayrı özellikleri ve hukuktaki benzeri kavramlarla farkları incelenmiştir. 

Halka kapalı anonim şirketlerde pay sahipleri; yabancılaşmanın önlenmesi, ortaklığın kişiselleştirilmesi veya ortaklık ile ilişkilerinin güçlendirilmesi gibi amaçlarla payların yabancılara devredilmesini istemeyebilirler. Bu durumda da anonim şirketlere ilişkin "payın devredilebilirliği ilkesi" karşısında, devre sınırlama getirilebilmektedir. Ancak payların devrinin sınırlandırılması istisnai bir durum olup yalnızca kanunun izin verdiği ölçüde mümkündür. Anonim şirketlerde pay devrinin sınırlandırılmasına ilişkin hükümlere Türk Ticaret Kanunu'nda yer verilmiştir. Uygulamada da pay sahipleri sözleşmelerinde yer verilen pay devir kısıtlamalarına ilişkin düzenlemelere, esas sözleşmede sık sık rastlanılmaktadır. Böylece esas sözleşmeye yazılması istenen pay devrini sınırlayıcı hükümlere korporatif bir etki verilmesi amaçlanmaktadır. 

Çalışmamızda, pay devir kısıtlamaları olarak da nitelendirebileceğimiz opsiyon haklarının, pay sahipleri sözleşmesinde ve esas sözleşmede yer verilmeleri durumları ayrı ayrı irdelenmiş, bu hakların esas sözleşmede yer verilmesi sonucunda, şirketler hukuku bakımından geçerli ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hale gelip gelemeyecekleri sorunu üzerinde durulmuştur. Bununla birlikte esas sözleşmede düzenlenerek korporatif etki kazanabilen türdeki opsiyon haklarının ihlali durumunda uygulanabilecek yaptırımlar konusu ele alınmıştır. Son olarak ise, pay sahipleri sözleşmesinde düzenlenmiş opsiyon haklarının ihlal edilmelerinin sonuçları yaptırımların türleri bakımından ve aynen ifa meselesi üzerinden incelenmiştir. Bu kapsamda uygulanabilecek yaptırımlar borçlar hukuku, şirketler hukuku ve bazı Yargıtay kararları açısından tartışılmıştır.

Abstract:
Shareholder agreements, which are widely used in practice by joint stock companies, are of great importance in terms of company law. One of the biggest reasons for this is the desire to provide a more flexible structure in the face of the strict rules brought by the corporate law order by determining the legal relationship between the shareholders, the relationship between the shareholders and the partnership, or the order that the partnership will be subject to. In terms of the importance of the shareholders' agreement in practice, first of all, the separate features of the opinion rights and the shareholders' agreement, as per the scope of our subject, and their differences with similar concepts in law have been examined.
 
Shareholders of publicly held joint stock companies may not want the shares to be transferred to foreigners for purposes such as preventing alienation, personalizing the partnership or strengthening their relationship with the partnership. In this case, a transfer obstacle can be brought against the "principle of transferability of shares" regarding joint stock companies. However, the limitation of the transfer of shares is an exceptional situation and is only possible to the extent permitted by law. The provisions regarding the limitation of share transfer in joint stock companies are included in the Turkish Commercial Code. In practice, the regulations regarding share transfer restrictions included in the shareholders' agreements are frequently encountered in the articles of association. Thus, it is aimed to give a corporate effect to the provisions restricting the transfer of shares, which are requested to be written in the articles of association.
 
In our study, the inclusion of option rights, which can also be described as share transfer restrictions, in the shareholders' agreement and the articles of association has been examined separately, and as a result of including these rights in the articles of association, the question of whether these rights can be valid in terms of company law and can be asserted against third parties was emphasized. In addition, the issue of sanctions that can be applied in case of violation of opinion rights that can gain corporate effect by being regulated in the articles of association has been discussed. Finally, the consequences of violating the option rights regulated in the shareholders' agreement were examined in terms of the types of sanctions and the issue of exact performance. The sanctions that can be applied in this context were discussed in terms of the law of obligations, company law and some Supreme Court decisions.