Nokta perspektif görevi: Uyaran özellikleri, görev zorluğu ve özne türünün görev performansı üzerindeki etkisi
Dot perspective task: The effect of stimulus characteristics, task difficulty and subject type on task performance
Yazar: TUĞÇE TAŞKIRAN
Danışman: DOÇ. DR. DERYA DURUSU EMEK SAVAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Nokta perspektif görevi, zihinselleştirme becerilerinden birinci düzey perspektif alma becerisini değerlendirdiği öne sürülen bir paradigmadır. Nokta perspektif görevinde gözlenen temel etki uyumluluk etkisidir. Uyumluluk etkisi, uyumsuz denemelerin uyumlu denemelere göre daha yavaş yanıtlanması ve uyumsuz denemelerde daha fazla hata gözlenmesidir. Uyumluluk etkisi öz perspektif denemelerde gözlendiğinde altersantrik müdahale, diğer perspektif denemelerde gözlendiğinde egosantrik müdahale olarak adlandırılır. Uyumluluk etkisine neden olan süreçlere ilişkin alanyazında tartışmalar mevcuttur. Bu etkinin örtük zihinselleştirmeden kaynaklandığını öne süren çalışmalara ek olarak etkinin kaynağının alt zihinselleştirme -performansa zihinselleştirme gibi yansıyan alan genel süreçler- olduğunu belirten çalışmalar da yer almaktadır. Alanyazın henüz bir görüşü destekleyip diğerini dışlayamamaktadır. Bu doğrultuda tez çalışmasında, paradigmanın bileşenlerinin değiştirilmesiyle uyumluluk etkisinin altında yatan bilişsel süreçlerin sistematik olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma bilindiği kadarıyla nokta perspektif görevinin Türkiye örnekleminde kullanıldığı ilk çalışmadır. Tez çalışması kapsamında üç deney gerçekleştirilmiştir. Birinci ve ikinci deneyde merkezi öznenin insan olmayan canlı bir varlık olmasının uyumluluk üzerindeki etkisinin incelenmesi amacıyla köpek ve avatar uyaranları kullanılmıştır.  Birinci deneye 41, ikinci deneye 40 katılımcı dahil edilmiştir. Bu deneylerde uyumluluk etkisinin gözlendiği, ancak etkinin merkezi özneye göre farklılaşmadığı bulunmuştur. Üçüncü deneye 34 katılımcı dahil edilmiş, hedef uyaranların belirginliğinin uyumluluk etkisiyle ilişkisi incelenmiştir. Hedef uyaran belirginliği artığında uyumluluk etkisinin olumsuz etkilendiği gözlenmiştir. Deneylerin bulguları alt zihinselleştirme hipotezini destekler görünmektedir; ancak zihinselleştirme hipotezi dışlanamamıştır. Son olarak, Türkiye örnekleminde uyumluluk etkisinin gözlendiği, ancak nokta perspektif görevi bulgularının bu örneklem için alanyazından farklılaştığı bulunmuştur. Bulgular alanyazın doğrultusunda tartışılmış, sonuç ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Dot perspective task is a paradigm used to assess Level-1 perspective-taking, a mentalizing skill. Its main effect is the consistency effect, refers to slower response times and higher error rates in inconsistent trials than consistents. This effect is called altercentric interference when observed in self-perspective trials and egocentric interference in other-perspective trials. The literature contains debates regarding the processes underlying the consistency effect. Some studies suggest that this effect is caused by implicit mentalizing, while others propose submentalizing -the domain-general mechanisms that simulate mentalizing-. The literature has not yet supported one view over the other. This thesis aims to systematically investigate the cognitive processes underlying the consistency effect by modifying the paradigm. Notably, it is the first study that use the dot perspective task with a Turkish sample. Three experiments were conducted. In the first and second experiments, dog and avatar stimuli were used to examine the effect of non-human but living subject on consistency. The first experiment 41, and the second included 40 participants. The results showed that the consistency effect was observed, but no differentiation based on the central subject. The third experiment included 34 participants and explored the relationship between target salience and consistency effect. It was observed that increased target salience negatively affected the consistency effect. The findings support submentalizing, but implicit mentalizing could not be excluded. The consistency effect was observed in the Turkish sample, but findings differed from the literature. The findings were discussed in line with the literature, conclusions and recommendations were presented.