İlham ile ilgili rivayetlerin tahlili
Analysis of narration about inspiration
Yazar: ABDULLAH USAME KORKUT
Danışman: DOÇ. DR. İLYAS CANİKLİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bilgi = Information ; Hadis = Hadith ; Rivayetler = Rumours ; Vahiy = Revelation ; İlham = Inspiration ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam kaynaklarında ilhâm bilgisinin varlığı, vukuû ve bilgi değeriyle ilgili birçok
değerlendirme yapılmış, neticede bu noktada muhtelif tartışmalar meydana gelmiştir.
"Allah tarafından bir kısım bilgi, düşünce veya meyillerin varlıklara ilka' olunması"
şeklinde tanımlanan ilhâm kavramına benzer olarak literatürde, "Keşf, Hads,
Basiret/Feraset, Ledün, Vârid, Marifet" gibi birçok kavrama yer verilmiştir. Ayrıca
ilhâm kavramının vahiy kavramıyla da bir anlam ilişkisi bulunmaktadır.
İslami İlimler alanında güvenilir bilgi kaynakları "akıl, duyular ve haber-i sadık"
şeklinde tayin edilmiştir. Bunlara ek olarak sûfilerin büyük bir bölümü bazı noktalarda
ilhâm bilgisini güvenilir bir kaynak olarak kabul etmişlerdir. Hatta bir takım kişiler ve
ekoller bu görüşü daha da ileri götürerek ilhâm bilgisini vahiy bilgisi gibi muteber
saymışlardır. Bunların dışında kalan cumhur ulema tarafından ilhâm bireylerin
kendileri için "kontrollü kullanılabilecek yardımcı bilgi" olarak kabul edilmiştir. Ayrıca
Kur'an ve sünnetle mukayese edildiği takdirde "içtihad bilgisi" gibi sadece tecrübe
yaşayan kişiyi bağlayacağı belirtilmiştir.
Ulemanın ortaya koydukları bu görüşlerin delillendirmelerinin arka planında
başta bazı ayetler olmak üzere, Hz. Peygamber'den ve sahabeden aktarılan rivayetler
de bu konudaki açıklamalara temel olmuştur. Kaynaklarda doğrudan "ilhâm" lafzının
yer aldığı veya mana olarak ilhâmın kastedildiği birçok rivayet mevcuttur. Rivayetlerin
içerisinde muteber kabul edebileceğimiz nakiller olmakla beraber, ihtiyatla
yaklaşılması gereken rivayetlerde mevcuttur. Rivayetlerin anlam muhtevalarında
Peygamberlere yapılan ilhâmların bireyler için sahih bilgiler ifade ettiği görülmektedir.
Bunun dışında kalan ilhâmların ise genel-geçer bir bilgi ifade etmediği anlaşılmaktadır.
Anahtar Kavramlar: Bilgi, İlhâm, İslami İlimler, Keşf, Rivayet, Vahiy

Abstract:
Many evaluations have been made about the existence, occurrence and value of
knowledge of inspiration in Islamic sources, and as a result, various debates have occurred
at this point. Similar to the concept of inspiration, which is defined as "the initiation of
some knowledge, thoughts or inclinations into beings by Allah", many concepts such as
"Kashf, Hads, Prudence/Foresight, Ledun, Vârid, Merit" are included in the literature. In
addition, the concept of inspiration has a meaning relationship with the concept of
revelation.
Reliable sources of information in the field of Islamic Sciences are designated as
"reason, senses and faithful news (message of prophets)". In addition to these, most of the
Sufis accepted the knowledge of inspiration as a reliable source at some points. In fact,
some people and schools have taken this view even further and considered the knowledge
of inspiration as valid as the knowledge of revelation. Apart from these, it has been accepted
as "supplementary information that can be used in a controlled way" for the inspired
individuals by the ulama. In addition, it is stated that if compared with the Qur'an and the
Sunnah, it will only bind the person who has experienced it, like "ijtihad knowledge".
In the background of the proofs of these views put forward by the ulama, especially
some verses and the narrations conveyed from the Prophet and the Companions have also
been the basis for the explanations on this subject. There are many narrations in the sources
that the word " ınspiration" is directly included or the meaning of inspiration is meant.
Although there are transmissions that we can accept as reliable among the narrations, there
are narrations that should be approached with caution. In the semantic content of the
narrations, it is seen that the inspirations made to the Prophets express authentic
information for individuals. It is understood that the inspirations other than this do not
express a general-valid information.
Keywords: İnformation, Inspiration, Islamic Sciences, Kashf, Narration,
Revelation.