Emet ve Hisarcık (Kütahya) civarı bor yataklarının mineralojik ve jeokimyasal incelenmesi
Mineralogical and geochemical investigations on borate deposits around emet and Hisarcık region of Kütahya, Turkey
Yazar: ALP İLHAN
Danışman: DOÇ.DR. SÖNMEZ SAYILI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
ÖZETYüksek Lisans TeziEMET VE HİSARCIK (KÜTAHYA) CİVARI BOR YATAKLARININ MİNERALOJİK VEJEOKİMYASAL İNCELEMESİAlp İLHANAnkara ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüJeoloji Mühendisliği Anabilim DalıDanışman: Doç. Dr. İ.Sönmez SAYILIBu çalışmada, Emet ve Hisarcık yöreleri arasındaki Doğanlar Köyü'nün doğusunda alüvyon venehir taraçalarının altında yer alan bor oluşumları dört sondajdan alınan karotlar ile incelenmiş,istifler oluşturulmuş ve her istifte mineralojik ve jeokimyasal özellikler belirlenmiştir. İstiflerdenüçü daha önceki araştırmacılar tarafından ortaya konulan Kırmızı Birim ve Borat Zonu'na aitlitolojilerle temsil olunmakta, biri ise tavandaki Üst Kireçtaşı Birimi'nden geçmektedir. İstiflerdekiltaşı-silttaşı, tüf (ve tüfit), kireçtaşı ve kiltaşı-kömür ardalanmalarına sıklıkla rastlanmaktadır.Bu ardalanmalar içinde ince-kalın bor cevheri zonları bulunmaktadır. Karot örneklerinde borlarındamar, masif, yumru ve benekli biçimlerde, ardalandığı kayaçlarla birlikte yeraldığı görülmektedir.Mineralojik çalışmalarda silttaşları, tüfler ve kireçtaşlarını oluşturan mineraller ve dokularıincelenmiştir. Tüflerin, litik tüf ve tüfit olarak bulunduğu kuvars, biyotit, feldispat ile metamorfikve magmatik yer yer de sedimanter kayaç parçalarından oluştuğu ve volkan camı ile çemintolandığıgörülmüştür. Silttaşlarında kuvars ve feldispat taneciklerinin yanı sıra bazen kloritlerdegörülmüştür. Kireçtaşları ise mikritik olup, boşluklarına silis ve genç karbonat mineralleri girmiştir.Yapılan XRD çalışmalarında, 10 örnekte kil difraktogramlarına göre illit, montmorillonit ve birazda Mg-Saponit ile Saukonit belirlenmiştir. Bor cevherlerinden seçilen 16 örnekte borların türükolemanit, uleksit ve probertit olarak belirlenmiştir. İki sondajda üst kesimlerde kolemanit, altadoğru uleksit ve probertit saptanmıştır.Yapılan jeokimyasal çalışmalarda killi, tüflü ve boratlı birimlerde ana ve eser element dağılımlarıyorumlanmıştır. Buna göre istiflerde bor hakim olup, Ca ve Ca-Na oranları bor mineral türleri ileuyumlu olacak şekilde değişimlidir. Öte yandan istifte Li, Cs, Sr, As içerikleri yer yer yüksekdeğerlerdedir. Mo ve W değerleri de zaman zaman yükselmektedir.Emet havzasının bu kesiminde daha önceki bor mineral dağılım modellerinde yer almayan probertitmineralinin varlığı sonucuna ulaşılmıştır.2006, 88 sayfaAnahtar Kelimeler: Bor, mineraloji, jeokimya, Emet, Hisarcık, Batı Anadolui

Abstract:
ABSTRACTMaster ThesisMINERALOGICAL AND GEOCHEMICAL INVESTIGATIONS ON BORATE DEPOSITSAROUND EMET AND HISARCIK REGION OF KUTAHYA, TURKEYAlp İLHANAnkara UniversityGraduate School of Natural and Applied SciencesDepartment of Geology EngineeringSupervisor: Assoc. Prof. Dr. İ. Sönmez SayılıIn this thesis, stratigraphic sequences are determined by using drill cores obtained from fourdrillings which intersect stream sediments and alluvium at the east of Doğanlar village in the Emet-Hisarcık region of Kütahya. Mineralogical and geochemical characteristics are found out at eachsequences. While three of four drillings are represented by lithologics described in Kırmızı Birim(Red Unit) and Borat Zonu (Borate Zone), one cut the upper unit called as Üst Kireçtaşı Birimi(Upper Limestone Unit). Aternations of claystone, siltstone, tuff (and tuffite), limestone andclaystone-coal are observed frequently which contain thin to thick borate ore zones. Veins, massive,nodular, spotted type of ores are scattered in these zones and associated with the above mentionedlithologies.Mineralogical investigations pointed out mineral assemblages and textures within siltstone, tuffsand limestones. Siltstones contain quartz and feldispar grains and chlorites. Tuffs are classified aslithic tuffs and tuffites. They are composed by quartz, feldispar and biotite minerals rozk fragmentsof mainly metamorphic and magmatic origin and sedimantery rock which are cemented by volcanicglass. Limestones are micritic in charecter and filled by siliceous and young carbonateous materials.10 samples are analysed by XRD method for the determinations of clay types which gave illites,montmorillonites and some Mg-saponite and sauconite formations. XRD analyses from 16 selectedsamples of borate ores indicated that colemanites, ulexites and probertites are the main borateminerals.Major and trace element geochemical analyses are carried out and interpreted on claystone, tuff andborate ore zones. Boron values are dominant in sequences and display alternations of Ca and Ca-Nawhich are in accordance with borate mineral types. On the other hand, Li, Cs, Sr and As contentsincrease spatially. Mo and W values are also sometimes enriched.At this part of Emet basin, the existance of probertite minerals is pointed out for the first time whichis not shown borate minerals distribution models.2006, 88 pagesKey Words: Borate, mineralogy, geochemistry, Emet, Hisarcık, West Anatoliaii