Sater (Satureja hortensis l.) bitkisinin in vitro mikroçoğaltımı ve etken madde varyabilitesi üzerine çalışmalar
Sater (Satureja hortensis l.) bi̇tki̇si̇ni̇n i̇n vi̇tro mi̇kroçoğaltimi ve etken madde varyabi̇li̇tesi̇ üzeri̇ne çalişmalar
Yazar: MUHAMMED MANSUR ÖZGEN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM TONÇER
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Sater otu ülkemizde yaygın bir şekilde üretimi olan ve ihracatı yüksek seviyede bulunan tek yıllık bir kekik türüdür. Bu tez çalışması, Satureja hortensis bitkisinin laboratuar ortamında in vitro mikroçoğaltım yoluyla çok sayıda fide üretmek ve dış ortamda saksı denemesi şeklinde yetiştirilen bitkilerde uçucu yağ bileşenleri kompozisyonunu belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma 2016 yılında Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü laboratuar ve seralarında yürütülmüştür. Laboratuar ortamında sater bitkisinin tohumları MS besin ortamında çimlendirilerek eksplantlar alınmıştır. Hipokotil ve kotiledon eksplantları BAP ve KİN'in farklı konsantrasyonlarını içeren MS + 0.2 mg/L IBA ortamlarına konulmuştur. Eksplantların tamamında kallus oluşumu gözlenmiştir. En yüksek sürgün oluşumunun kotiledon eksplantından %100 ile 1.5 mg/L KİN ortamında oluştuğu görülmüştür. En yüksek köklendirme oranının kotiledon eksplantından %100 ile 0.75 mg/L KİN ortamında ve hipokotil kısmında ise %100 ile 0.75 mg/L BAP ve 2.25 mg/L BAP'da oluştuğu gözlenmiştir. Satureja hortensis L. bitkisinin sera ortamında tek bitkilerden alınan gözlemlerde; bitki boyunun 31.00-48.00 cm, dal sayısının 7-26 adet, taze herba veriminin 21.12-77.15 g/bitki, kuru herba veriminin 6.85-25.66 g/bitki ve kuru yaprak veriminin 4.17-16.33 g/bitki olduğu gözlenmiştir. Ayrıca çiçeklenme döneminde elde edilen uçucu yağda, 21 bileşen tespit edilmiş ve bunlar içerisinde ana bileşenlerin karvakrol, γ–terpinen, p-simen, Delta-2-carene, Acetylthymol ve Myrcene saptanmıştır.

Abstract:
Savory which is a kind of thyme is an annual plant that is widely produced in our country and exports at a high level. This thesis study was carried out in order to produce a large number of seedlings through the laboratory environment of the Satureja hortensis plant in vitro and to determine the composition of the essential oil components in the plants grown as pot experiment in the outdoor environment. The study was caaried out in the laboratories and the greenhouses Department of Field Crops of the of the Faculty of Agriculture University of Dicle in 2016. The seeds of the savory plant were germinated in the MS nutrient medium and the explants were taken. Hypocotyl and cotyledon explants were placed in MS + 0.2 mg/L IBA media containing different concentrations of BAP and KIN. Callus formation was observed in all of the explants. The highest shoot formation was observed in cotyledon explants at 100% to 1.5 mg/L KIN medium. The highest rooting rate was observed in cotyledon explants at 100% to 0.75 mg/L KIN medium and at hypocotyl at 100% to 0.75 mg/L BAP and 2.25 mg/L BAP. Observations from single plants in the green house environment of Satureja hortensis L. the plant of height 31.00-48.00 cm,  number of branches 7-26, fresh herb yield 21.12-77.15 g/plant, dry herb yield 6.85-25.66 g/plant and dry leaf yield 4.17-16.33 g/plant were found. Also, 21 components during the flowering period were found in obtained volatile oil and the main components were determined as carvacrol, γ–terpinene, p-cymene, Delta-2-carene, Acetylhymol and Myrcene.