Ulaşım-beşeri faaliyetler ilişkisi üzerine mekânsal analiz: İstanbul Avrupa yakası
Spatial analysis on the relationship between transportation and human activities: İstanbul European side
Yazar: FATİH AYHAN
Danışman: PROF. DR. MESUT DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Coğrafya = Geography ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Avrupa Yakası = Avrupa Yakası ; Beşeri coğrafya = Human geography ; Kara yolu ulaşımı = Land transportation ; Kentsel yerleşim = Urban settlements ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; Ulaşım = Transportation ; Ulaşım coğrafyası = Transportation geography ; İstanbul = Istanbul ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Bir kentin gelişimi ile ulaşım hizmetleri arasında sıkı bir ilişki vardır. Kentlerin gelişim ölçütü ise öncelikle sanayi, ticaret, turizm, eğitim, sağlık, nüfus vb. faktörlerdir. Diğer yandan bu beşeri ve ekonomik faktörler arasındaki etkileşimi ve canlılığı sağlayan en önemli unsur ulaşımdır.
Gerek özel gerekse de toplu ulaşım sistemleri, bir bölge üzerinde öncelikli olarak bir takım fiziki etkilere sebep olur. Bu fiziki etkiler kimi yerde tarım ve orman arazilerinin parçalanması ve bu arazilerin vasıflarını yitirmesi olurken, bir başka yerde de şehrin su havzalarını tehdit etme olarak kendini gösterir. Fiziki ortamda gerçekleşen bu değişikliklerin ardından ulaşım sistemleri, çevresine ilk olarak sanayi tesislerini ve bu tesislere bağlı olarak yaşayan nüfusu toplar. Nüfusa bağlı olarak yapılan demografik yatırımların ve oluşan ticari canlılığın da etkisiyle yeni yerleşim merkezleri oluşur.
Asya ve Avrupa Kıtaları'nın birleştiği noktada bulunan İstanbul'un sahip olduğu ulaşım fonksiyonu, geçmişten günümüze şehrin gelişiminde önemli paya sahiptir. Araştırmanın amacı, Avrupa Yakası'ndaki yerleşmelerde öncelikle karayolları olmak üzere, ulaşım sistemleri ile yerleşmelerin beşeri ve ekonomik özellikleri arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmaktır. Bu ilişki ortaya çıkarılırken yerleşmelerin tarihçeleriyle, nüfus, sanayi, ticaret, eğitim, tarım, gibi özellikleri göz önünde bulundurulmuştur. 
Araştırma, Avrupa Yakası'ndaki yerleşmelerde ulaşım güzergâhları ile nüfus, sanayi, ticaret, eğitim, tarım, sağlık gibi beşeri faaliyetler arasında sıkı bir ilişkinin olduğu sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu sonuç, ulaşımın sadece iki noktayı birbirine bağlayan basit bir sistemden ibaret olmadığını aynı zamanda yerleşimlerin gelişimi üzerinde etkili olan beşeri ve ekonomik fonksiyonların da anahtarı konumunda olduğu gerçeğini ortaya koymuştur. Mevcut güzergâhlarından elde edilen bu sonuç, İstanbul'da yapımı devam eden ulaşım projelerinin gelecekte mekânsal olarak nasıl etkiler doğuracağı konusunda da fikir vermektedir.

Abstract:
There is a close relationship between the development of a city and transportation services. The development criteria of the cities are primarily such as industrial, tourism, education, health, population factors, on the other hand the most important element that provides the interaction and vitality between these human and economic factors is transportation.
Both private and public transportation systems cause a number of a pysical effects on a region primarily. As a physical effect that is a partly due to fragmenitation of forest land and the destruction of these lands and threating the water basins of the city. Elsewhere, following these changes in the physical environment the transportation systems are first introduced to the industrial facilities and the population living in these facilities. New settlement centers are formed due to the demographic investments made by the population and the resulting commercial viability. 
The function of the arrival Istanbul located at the junction of the Asian and Europen continents has an important role in the development of the past day to day. The aim of the search is to find out relationship between transportation systems and the human and economic characteristics of the settlements. In order to find out the relationship between the highways in the settlements near Europe and the characteristics of settlements such as population, industry, trade, education and agriculture were taken into account.
The search has shown that there is a close relationship between transportation routes in European settlements and human activities such as population, industry, trade, education health and agriculture. This result proves that transportation is not only just a simple system that connects only two points but also the key to effective human and economic functions of the settlements development. This result which is obtained from the existing routes also gives an idea of how future transportation projects in Istanbul will be effected spatially in the future.