Sosyoekonomik gelişmişlik üzerinden Türkiye illerinin uluslararası hareketlilik analizi
International mobility analysis of Turkish provinces in terms of socieconomic development
Yazar: MELEK GÖKMEYDAN
Danışman: DOÇ. DR. EBRU KERİMOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
1980'li yıllarda bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ile birlikte uluslararası sermaye, nüfus ve ticaret hareketliliği hız kazanmıştır. Bu kapsamda uluslararası hareketlilik gelişmekte olan ülkeler için önem kazanmaya başlamıştır. Gelişmekte olan ülkelerde uluslararası sermayenin ülkede yatırım yapmasını ve nitelikli işgücünü çekerek beşeri sermayeyi arttırmasını sağlamak bir politika aracı haline gelmiştir. Bir diğer yandan savaş ve doğal afet gibi olaylardan dolayı ülkesini terk etmek zorunda kalan insanların gelişmekte olan ülkelere doğru göç akışının gerçekleşmesi bu ülkelerde göç üzerine politika üretilmesini kaçınılmaz hale gelmiştir. Uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliğinde ekonomik kalkınma açısından risk ve fırsatlar iç içe geçmiş durumdadır. Sermaye yatırımları ülke ve bölgelerin kalkınması için bir fırsatken zorunlu olarak göç eden kitleler ekonomik kalkınma için bir tehdit oluşturmaktadır.  Bu çalışma Türkiye'de uluslararası nüfus ve sermaye hareketliliğinin iller düzeyinde sosyoekonomik gelişmişlik üzerindeki etkisinin nasıl farklılaştığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda öncelikle uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği çeşitlerinin tanımı uluslararası kaynaklara dayanarak yapılmış ve uluslararası hareketliliğin nedenlerini açıklayan teorilere yer verilmiştir. Ampirik çalışmalar doğrultusunda uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliğinin ev sahibi ülke üzerindeki etkileri incelenmiş ve sosyoekonomik gelişmişlik ile olan ilişkisini ortaya koyan çalışmalar ortaya konulmuştur.  Daha sonra Türkiye'de illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyini araştıran çalışmalara yer verilmiş ve uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliğinin yıllar içindeki gelişimi açıklanmıştır. Türkiye'de il, bölge ve ülke düzeyinde uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği ile sosyoekonomik gelişmişlik ilişkisini ekonomik kalkınma ve ekonomik büyüme  açısından ortaya koyan ampirik çalışmalara yer verilmiştir. Uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliğinin teorik çerçevesi ve ulusal ve uluslararası yapılmış olan ampirik çalışmalar ele alındıktan sonra Türkiye illerinin sosyoekonomik gelişmişlik ve uluslararası hareketlilik analizi bölümüne geçilmiştir. Çalışmanın amacı, Türkiye illerinde uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği kapsamında belirlenen değişkenlerin sosyoekonomik gelişmişliğe olan etkisini ortaya koymaktır.  Bu bağlamda, "Uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği sosyoekonomik gelişmişlik düzeyini etkiler" hipotezine bağlı olarak Uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeylerini farklı şekilde etkilemekte midir? Ve Uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliğini belirleyen değişkenlerin etki düzeyleri farklılaşmakta mıdır? Sorularına yanıt aranmıştır. Çalışma kapsamında kullanılan temel bileşenler analizi ve coğrafi ağırlıklı regresyon analizlerin tanımı yapılmış ve kullanım alanları ile ilgili kısaca bilgi verilmiştir. Sosyoekonomik gelişmişlik analiz bulgularına göre iller 6 kademede sınıflandırılmıştır. 1. kademedeki iller en gelişmiş illerden oluşurken 6. Kademedeki iller ise en az gelişmiş illerden oluşmaktadır. 1, 2 ve 3.kademe gelişmiş illerin Marmara, Ege, Akdeniz ve Batı Anadolu bölgelerinde kümelendiği görülürken; 4, 5 ve 6.kademe gelişmiş illerin ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu, Doğu Karadeniz ve Orta Anadolu bölgelerinde kümelenmiş olduğu görülmektedir.  Türkiye'de illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi hesaplandıktan sonra uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği ile olan ilişkisi coğrafi ağırlıklı regresyon analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu analiz yöntemi ile uluslararası sermaye ve nüfus hareketliliği kapsamında belirlenen her bir değişkeninin iller düzeyinde sosyoekonomik gelişmişliğe olan etkisini ortaya koymasını sağlamıştır. Uluslararası sermaye hareketliliği kapsamında kullanılan yabancılara düzenlenen teşvik belgesi sayısı ve yabancılara yapılan konut satışı değişkenlerinin Türkiye genelinde illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyine olumlu anlamda etkisi bulunurken; yabancı şirket sayısının Marmara Bölgesi dışında kalan illerin tamamını olumsuz bir etkisinin olduğuna ulaşılmıştır.  Bir diğer yandan uluslararası nüfus hareketliliği kapsamında da üç değişken belirlenerek illerin gelişmişliğine olan etkisi incelenmiştir.  Elde edilen bulgulara göre Türkiye'de ikamet eden yabancı sayısı, yabancı çalışan sayısı ve yabancı öğrenci sayısı illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyine olumlu etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bir ilin göç ve sermaye üzerinde meydana gelen değişimler illerin sosyoekonomik gelişmişliğini hem olumlu ve hem de olumsuz  etkilemektedir. Yabancılara yapılan konut satışı, yabancılara düzenlenen yatırım teşvik belgesi, ikamet izni verilen yabancı sayısı, yabancı çalışan sayısı ve yabancı öğrenci sayılarının illerin gelişmişliğine olumlu yönde etkilemektedir. Bu etkinin az gelişmiş illerin çoğunlukla yer aldığı  Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde daha yüksek olduğu görülmektedir. Yabancı sermayeli şirket sayısının Marmara ve Batı Karadeniz Bölgelerindeki illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi ile pozitif yönlü bir ilişkisi bulunurken diğer bölgelerdeki illerin gelişmişliği ile negatif bir ilişkisi olduğuna ulaşılmıştır.

Abstract:
With the developments in information and communication technologies in the 1980s, international capital, population and trade mobility has been accelerated. In this context, international mobility has started to gain importance for developing countries. In developing countries, it has become an important policy tool to ensure that international capital invests in the country and increases the human capital by attracting qualified labor. On the other hand, war and natural disasters has forced people to leave their country. The migration flow of forced people has started to towards developed and developing countries. These leads inevitable for these countries to implement polices on migration. In terms of risks and opportunities for economic development in international capital and population mobility are intertwined. Capital investment is an opportunity for the development of countries and regions, but forced migration is threat for economic development of regions and countries. The aim of this study is to reveal the relationship between international mobility and socioeconomic development in Turkey provinces. In this context, firstly the components of international mobility have been determined as population and capital and the theoretical framework of the study has been established according to these components. The theories developed on capital and population mobility are discussed and empirical studies revealing the relationship between international mobility and socioeconomic development are included. Later given to studies on the socioeconomic development in Turkey. The development of international capital and population mobility examined over the years in the provinces of Turkey. The development of international capital and population mobility examined over the years in the provinces of Turkey. The emprical studies were discussed the relationship between international mobility and socioeconomic development and economic growth in Turkey. After examining theoretical framework of the international capital and population mobility and discussing national and international emprical studies; the relationship between international mobility and socioeconomic development has been analysed. In this study, the hypothesis "International population and capital mobility affects socioeconomic development level" was created. Based on this hypothesis, Does international capital and population mobility affect socioeconomic development levels of provinces differently? And how differs the effects of varibles determined within the scope of international  capital and population mobility to socioeconomic development at the provincel level?  was searched. In this section, principal components analysis and geographic weighted regression analysis briefly are defined. According to the socioeconomic analysis findings, the provinces were classified in 6 levels. It is observed that 1st, 2nd and 3rd deveploment level of provinces are clustered in Marmara, Aegean, Mediterranean and Western Anatolia regions; on the other hand 4th, 5th and 6th development  level of provinces are clustered in Eastern and Southeastern Anatolia, Eastern Black Sea and Central Anatolia regions. After finding socioeconomic development level of cities in Turkey it was analyzed by the relationship between the international capital and population mobility with geographical weighted regression analysis. With this analysis method, it provides the effect of each variable determined within the scope of international capital and population mobility on socioeconomic development at provincial level. The relationship between within the scope of international capital mobility of  three variables and socioeconomic development was analyzed. According to the findings of the analysis, while the number of investment incentive certificate issued to foreigners, housing sales to foreigners contributed positively to the socioeconomic development level; it is found that the number of foreign companies has a negative impact on the development of all provinces except Marmara Region. Housing sale to foreigners and investment incentive certificates issued to foreigners have the highest impact on Eastern and Southeastern Anatolia regions where the 5th and 6th development level of prvinces are clustered. While housing sale to foreigners sold intensively in the first level developed cities such as İstanbul, Antalya, Muğla, İzmir and Ankara as well as in the second level developed cities such as Yalova, Aydın and Trabzon, it is concluded that the analysis findings affect the development level of these provinces is very low. In order to accelerate economic development, in addition to the general incentives in Eastern and Southeastern Anatolia, additional incentives have been made advantageous in certain activities. According to analysis findings, the increase in the number of regions benefiting from these incentives has a positive effect on the development of the provinces. However comparing the number of benefiting from incentives in west and east of Turkey, there are huge differences. Despite the additional incentive in East and Southeast of Anatolia regions, benefiting from incentives is too low. On the other hand incentives are concentrated in İstanbul, Bursa, Kocaeli, Manisa and İzmir provinces. One of the most important variables determining international capital mobility is the number of foreign companies in the provinces. In this study, it was expected that the relationship of this variable with the development level of the provinces was positive. However according to the anlaysis findings the number of foreign companies in Marmara regions of provinces, affects the development level of provinces positively while the number of foreign companies affects negatively other provinces of Turkey.  On the other hand, three variables were identified within the scope of international population mobility and their impact on the development of provinces was examined. According to the findings the number of foreigners residing in Turkey, the number of foreign workers and foreign students that the number of positive impact on the level of socioeconomic development of the province.  The effect of the number of foreigners residing in Turkey provinces differs from each other. The impact of this variable in Southeastern Anatolia region and Hatay province have the highest rate but in the west of Turkey the impact rate is too low. There is also low relationship between number of foreign workers and socioeconomic development level in the 5th and 6th development level of Turkey where clustered in Eastern and Southeastern Anatolia regions. The provinces with the highest impact of number of foreign workers on SEGE are located in the Marmara and Western Black Sea regions. After the flow of migration from Syria the number of foreign workers in the provinces of South and Southeast Anatolia region of Turkey has increased significantly  (Labor and Social Affairs, 2018). However the effect of foreign workers are too low on socieconomic development level. The number of foreign students effect positively to socioeconomic development but compared to other two varibles this affect is lower. It was observed that The number of foreign students have a higher impact on socioeconomic development in Eastern of the Turkey. The lowest affect of students have seen in Central Anatolia region and Kastamonu, Sinop, Samsun and Mersin provinces. As a result, the international capital and population migration affect the socioeconomic development level of provinces both positevly and negatively.  The sale of housing to foreigners, investment incentive certificate issued to foreigners, the number of foreigners granted residence permits, the number of foreign employees and the number of foreign students positively affect the development of the provinces. It is seen that this effect is higher in the Eastern and Southeastern Anatolia regions where the less developed provinces are located. While the number of companies with foreign capital has a positive relationship with the socioeconomic development level of the provinces in the Marmara and Western Black Sea Regions, it has been foundthat there is a negative relationship with the other regions of Turkey.