Sosyal bilimler alanında Türkçe yazılan bilimsel metinlerde kullanılan üstsöylem belirleyicileri
Metadiscourse markers used in Turkish academic texts on social sciences
Yazar: ÖZLEM TARCAN
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN LEYLA UZUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Bilimsel araştırmalar = Scientific researchs ; Bilimsel metin = Scientific text ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Metin = Text ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Sosyal bilimler = Social sciences ; Türkçe = Turkish ; Üstsöylem = Metadisclosure

Özet:
Üstsöylem (metadiscourse), bir söylemin ya da yazarın metnin içeriğine veya okuyucuya olan uzaklığını düzenlemek için kullandığı dilsel kaynaklardır (Hyland 2000). Genellikle yazar tarafından, belli bir bağlamı paylaşan okuyucu topluluğunun, yazarın ürettiği metni anlayabilmesi ve söz konusu metnin, metin dünyasına girebilmesi amacıyla kullanılmaktadır. 

Bu çalışmada Sosyal Bilimler alanında yazılmış Türkçe bilimsel metinlerde kullanılan üstsöylem belirleyicileri saptanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda seçilen disiplinlerde (Tarih, Dilbilim, Felsefe, Sosyoloji, Eğitim Bilimleri, Turizm, Psikoloji) yazılmış bilimsel metinler incelenmiş ve bu metinlerdeki üstsöylem belirleyicilerinin kullanımı, sıklık analizi ile incelendikten sonra söz konusu disiplinlerin üstsöylem belirleyicisi kullanmadaki sıklıkları ortaya konmaya çalışılmıştır. 

Bu çalışmanın sonucunda Sosyal Bilimler alanında kullanılan Türkçe üstsöylem belirleyicilerinin saptaması yapılmış, bu saptama doğrultusunda üstsöylemsel belirleyicilere dair bir döküm yapılmıştır. Sonrasında her bir disiplinde hangi üstsöylem belirleyicisinin yüksek ve düşük sıklıklarla kullanıldığı üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda bu çalışmanın, sonrasında yapılacak metin türü ve üstsöylem belirleyicileri çalışmalarına ışık tutacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Metadiscourse is the linguistic source that a discourse or author uses to edit his/her distance to the text or reader (Hyland 2000). It is generally used by the author so that the reader community who shares a certain context can understand the text produced by the author and enter the text in the text world. 

In this study, it has been tried to determine the metadiscourse markers used in Turkish scientific texts in the field of Social Sciences. In this context, scientific texts written in selected disciplines (History, Linguistics, Philosophy, Sociology, Educational Sciences, Tourism, Psychology) were examined and the use of the metadiscourse markers in these texts were examined with frequency analysis and the frequencies of these disciplines in using the metacognitive markers were tried to be revealed.

As a result of this study, it has been determined that Turkish metadiscourse markers used in the field of Social Sciences have been identified and a list has been made about metadiscourse markers in the direction of this finding. Afterwards, it is emphasized that which metadiscourse markers in each discipline is used with high and low frequencies. In this respect, it is thought that this study will light on the studies of the type of text and metadiscourse markers.