Petrol çerçevesinde Musul sorunu (1926-1955)
Mosul issue within the framework of oil (1926-1955)
Yazar: NEVİN YAZICI
Danışman: PROF. DR. İZZET ÖZTOPRAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
1926?1955 dönemi petrol çerçevesinde Musul sorununu konu edinen buçalısma, giris ve dört bölümden olusmaktadır.Giris kısmında, Musul'un cografi konumu, nüfus yapısı, ekonomik durumu,petrollerin stratejik önemi ve Musul sorununun 1926 Ankara Antlasması'na kadarolan süreçteki tarihsel gelisimi verilmistir.Birinci bölümde, 1926 Ankara Antlasması'na göre Türkiye'nin Musulpetrollerinde sahip oldugu haklar, Antlasmanın hemen öncesinde ngiltere'ninTürkiye'ye yaptıgı öneriler; Ankara Antlasması'nın içerigi, Türkiye'ye yapılacak?royalty? ödemesinin tanımı, kapsadıgı alanlar, geçerli oldugu süre ve hisse oranınTürk Petrol Sirketi ve Irak arasında imzalanan 14 Mart 1925 mtiyaz Sözlesmesi veAnkara Antlasması'na göre tespiti, Irak Petrol Sirketi ve Irak arasında imzalanan 24Mart 1931 tarihli petrol antlasmasıyla Türkiye'nin haklarından meydana gelendegisikler ve Ankara Antlasması'nın taraf ülkelerde ve dünya kamuoyunda yarattıgıetkiler üzerinde durulmustur.kinci bölümde, Ankara Antlasması'nın uygulanması sürecinde yasanansorunlar, Musul petrolleri üzerinde kimi sahısların ve sirketlerin ve Osmanlıvarislerinin petrol imtiyazları ve bu imtiyazların Türkiye ve ngiltere hükümetleritarafından tanınması, Türkiye'nin petrol hisselerini teminat göstererek ngiltere'denborç talep etmesi, petrol boru hatlarının yapımı ve karsılasılan güvenlik sorunları,Türkiye-Irak Daimi Hudut Komisyonu çalısmaları ve sınır ihlalleri ele alınmıstır.Üçüncü bölümde, Irak Petrol Sirketi ile Irak hükümeti arasında imzalanan 3Subat 1952 tarihli petrol antlasması nedeniyle 1926 Ankara Antlasması kararlarınınrevizyonunun gündeme gelmesi, ngiltere-Irak-Türkiye arasından Türkiye'yeödenecek hissenin oranı, ödeme sekli ve süresi hakkında meydana gelen tartısmalar,revizyonun sonuçları, Ankara Antlasması çerçevesinde 1926?1955 dönemindeTürkiye'ye yapılan ödemeler anlatılmıstır.Dördüncü bölümde, 1926?1955 döneminde Musul sorununun Türk dıspolitikasına yansıması, hem Türkiye-ngiltere hem Türkiye- Irak iliskileri hem deTürkiye'nin diger ülkelerle olan iliskileri çerçevesinde ele alınmıs; ayrıca Türkmensorunu, Kürt sorunu, Hıristiyan azınlıklar sorunu ve Hatay meselesi konularıyla ilgiliMusul sorununun cografi, etnik, kültürel, siyasi ve ekonomik boyutları anlatılmıstır.

Abstract:
This study which is an attempt to analyse the Mosul issue in the context of oilwithin the time period of 1926?1955 is composed of an introduction and followingfour chapters.The Introduction feataures the geographical location of Mosul, its demographicstructure, economy, strategic importance of oil and the historical background ofMusul issue until the 1926 Ankara Agreement.The First Chapter has focused on the rights of Turkey on Mosul oil under theAngora Agreement of 1926, the proposals made by Britain on the eve of theAgreement, the provisions of the Agreement, the definition of the royalty to be paidto Turkey, its contents, the duration of validity, the issue of determination of equitiesaccording to the provisions of the Privileges Act signed in 14 March 1925 betweenTurkish Petroleum Company and Iraq government and the Angora Agreement, theamendments to the rights of Turkey introduced by the Oil Agreement made betweenIraq Oil Company and Iraqi government in 24 March 1931, and the reactions to theAngora Agreement by the interested parties and world-wide public opinion.The second chapter has taken up the issues brought by the implementation ofthe Angora Agreement, the privileges on Mosul oil possesed by some individuals,companies and Ottoman inheritors and recognition of such privileges by Britain andTurkey, and Turkey?s attempt to pledge the equities for borrowing funds fromBritain, the construction of oil pipe-lines and related security issues, the activities ofTurkey-Iraq Standing Comission of Border and border violations.Chapter Three has covered the issue of amendments to the Angora Agreementdue to the Agreement of 3 February 1952 made between Iraq Oil Company and Iraqgovernment, the issue of dividends to be paid to Turkey as one of the interestedparties together with Iraq and Britain, the outcomes of the amendments and thepayments made to Turkey between 1926?1955.The fourth and last chapter has examined the impacts of Mosul oil on Turkishforeign policy in the time period of 1926?1955 within the context of relationsbetween Turkey and Britain, Turkey and Iraq, and Turkey and other countries; theissues of Turkoman, Kurds, Christian minorities and Antakya so far as these areconcerned with the Mosul issue.