İnsani Gelişme Endeksi ve bileşenleri arasındaki ilişki
Human Development Index and the relationshi̇ps among its components
Yazar: BÜNYAMİN ZEYREK
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZÇİÇEK
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı = United Nations Development Program ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Eğitim = Education ; Gelişme = Development ; Gelişmekte olan iller = Developing cities ; Gelişmiş ülkeler = Developed countries ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Sağlık politikası = Health policy ; İnsani gelişmişlik endeksi = Human development index

Özet:
Gelişmişlik düzeyini tek bir ölçütle açıklamaya çalışmak ülkelerin ekonomik, siyasi ve sosyal yapıları nedeniyle oldukça güçtür. Buna rağmen ülkelerin kalkınmışlık düzeylerini belirlemede 1970'li yıllara kadar kullanılan genel ölçüt ulusal gelirdeki artış (kişi başına düşen milli gelir) idi. Ancak kalkınma sadece ekonomik gelişmeden oluşmamaktadır. Salt ekonomik gelişme kapsamında değerlendirilen kalkınma kavramı kalkınmanın sosyal boyutunu ele almamaktadır. Bu çerçevede ülkeler arasındaki gelişmişlik düzeyi farklılıklarını ekonomik nedenlere indirgemek, sosyal, siyasal ve kültürel faktörleri göz ardı etmek gerçekçi bir değerlendirme olmayacaktır. 
İktisat bilimi, bireylerin toplam üretiminin ve tüketimin yanı sıra sağlık, eğitim gibi alanlarda da ihtiyaçları ve hedefleri olduğunu kabul etmekte ve bu alanlarda da araştırmalar yapmaktadır. Kuramsal olarak bu üç olgunun (ekonomik, eğitim ve sağlık), karmaşık ilişkilerle birbirlerine bağlı oldukları ortaya konmuştur. Fakat yapılan kuramsal ve ampirik çalışmalarla bu olgular arasındaki ilişkinin şekli net olarak açıklığa kavuşturulamamıştır. Çalışmamızda seçilmiş 20 ülke için Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından geliştirilmiş İnsani Gelişme Endeksi ve endeksin alt göstergeleri kullanılmıştır. İnsani Gelişme Endeksini oluşturan eğitim, sağlık ve gelir alt endeksleri incelenecek olup seçilen ülkelerde ekonomik gelişmenin diğer iki değişkeni mi etkilediği, yoksa eğitimdeki ve sağlıktaki ilerlemelerin ekonomik büyümeyi mi sağladığı araştırılacaktır. Çalışmada kullanılan korelasyon ve Granger Nedensellik analizleri sonucu; en kuvvetli ilişkinin eğitimden sağlığa doğru olduğu görülmektedir. Genel sonuç her üç bileşenin gelişiminin birbirlerinden bağımsız olduğu izlenimidir.

Abstract:
Because of economic, political and social structure of countries It is difficult to explain the development level by only one measure.  Until 1970s per capita income was used as a measure of development.  But development does not only consist of economic growth.  Development which is interpreted only as economic growth and the social dimension of development is not considered. Therefore it will be unrealistic to reduce the cause of countries development level difference to economic growth, and omit social, political and cultural factors.
The science of economics accepts that agents have needs and targets about education and health, besides production and consumption, and does research in these fields. Theoretically it is shown that these three facts (economics, education and health) have a sophisticated relationship. But theoretical and empirical research has not yet clearly defined the relationship among these facts. In this study we use the "Human Development Index" calculated by UNDP for selected 20 countries.  We will investigate the relationship among the economics, education, health components of this index.  We aim to show whether economic development affects the other two or, education and health affects economic development.  Using correlation and Granger Causality analysis, it is seen that the strongest relationship is from education to health.  The general result seems to be that all three components have an independent development from each other.