Risk açıklamalarına yönelik muhasebe ve finansal raporlama standartları üzerine bir inceleme
An examination of accounting and financial reporting standards for risk disclosures
Yazar: YUSUF GALİP
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN KUTAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Muhasebe bilgi sistemi süreci sonunda ortaya çıkan bilgiler, ekonomik değişmelerin ve işletme içi karar vericilerin yapmış olduğu işlemlerden etkilenmekte ve oluşan durumu yansıtmaktadır. Bu bilgiler içerisinde işletmelerin maruz kaldıkları veya kalacakları riskler de bulunmaktadır. Oluşan risklerin finansal tabloları kullanan paydaşlar için önem arz etmektedir. Ayrıca, gelecekle ilgili alınan kararlara yönelik risk açıklamalarına yatırımcıların ihtiyaç duyduğu bilinmektedir. Tüm bunların ışığında, uluslararası muhasebe ve finansal raporlama standartları, işletmelerin maruz kaldığı risklere yönelik uygulamaları düzenlemektedir.  Finansal araçlardan kaynaklanan riskler ve açıklamaları ile riskten korunma muhasebesi ve türev araç kullanımı standartlarda düzenlenen konuların başında gelmektedir.
Çalışmanın amacı, risk kavramının muhasebe literatüründeki yerini inceleyerek, muhasebe ve finansal raporlama standartlarında risk uygulamaları ile açıklamaları hükümlerini ele alarak, Türkiye'de standartlara göre uygulama gerçekleştiren şirketlerin finansal tablo ve dipnotlarını maruz kalınan risklere yönelik açıklamalarını araştırmaktır. Araştırma kapsamında, BIST imalat sektöründe yer alan 188 işletmenin riske yönelik açıklamaları içerik, kümeleme ve korelasyon katsayısı analizlerine tabi tutulmuştur. İçerik yönünden standartlar kapsamındaki nitel risk verileri araştırılmıştır. Nicel risk verileri ise, K-Means algoritması ile ayrıştırılmaya gidilmiş ve işletmeler 3 kümede gruplanmıştır. Kümeleme analizinde 81 nicel risk değişkeni istatiksel olarak anlamlı olarak ayrılıp ayrılmadığı da test edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkinin gücü ve yönünü anlamak adına Korelasyon testleri de gerçekleştirilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Risk Açıklamaları, Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartları, TFRS 7, Kümeleme.

Abstract:
The information that emerges at the end of the accounting information system process is affected by the economic changes and the transactions made by the internal decision makers and reflects the situation. This information includes the risks that businesses are or will be exposed to. The risks arising are important for the stakeholders who use the financial statements. In addition, it is known that investors need risk explanations for future decisions. In the light of all these, International Accounting and Financial Reporting Standards regulate practices for the risks that businesses are exposed to. Risks arising from financial instruments and their explanations, hedge accounting and use of derivative instruments are among the subjects regulated in the standards.
The aim of the study is to examine the place of the concept of risk in the accounting literature, to examine the provisions of risk applications and disclosures in accounting and financial reporting standards, and to investigate the explanations of the financial statements and footnotes of the companies that implement the standards in Türkiye regarding the risks they are exposed to. Within the scope of the research, the risk disclosures of 188 companies in the BIST manufacturing sector were subjected to content, clustering and correlation coefficient analyzes. Qualitative risk data within the scope of the standards were investigated in terms of content. On the other hand, quantitative risk data were separated by the K-Means algorithm and businesses were grouped into 3 clusters. It was also tested whether 81 quantitative risk variables were separated statistically in the cluster analysis. Correlation tests were also conducted to understand the strength and direction of the relationship between the variables.

Keywords: Risk Disclosures, Accounting and Financial Reporting Standards, IFRS 7, Clustering.