Tarihsel, kültürel ve politik eksende Lübnan Ermeni diasporası
Historical, cultural and political dimension of Lebanon Armenians
Yazar: MEHMET ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ŞARİKA GEDİKLİ BERBER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Diaspora = Diaspora ; Ermeniler = Armenians ; Etnik azınlık = Ethnic minority ; Etnik unsurlar = Ethnic elements ; Etnik yapı = Ethnic structure ; Göçler = Migrations ; Kimlik = Identity ; Lübnan = Lebanon

Özet:
Lübnan'ın etnik ve kurumsal yapısında önemli bir unsur olan Ermeni Diasporası, 1915 olaylarından sonra başlayan yoğun göç ile oluşum sürecine girdiği bilinse de bu dönem öncesinde de Lübnan'a yerleşimi ve faaliyetleri açısından Lübnan sosyolojisinin bir parçası olmuştur. 19. Yüzyılın sonlarında ve 20. Yüzyılın başlarına kadar Lübnan'daki mevcut durumları itibariyle dönemin toplumsal ve kurumsal dokusunda yer edinen Ermeniler, bu yıllarda Türkiye'de meydana gelen olaylar sonrasında Anadolu ve diğer bölgelerdeki Ermeniler için de sığınak olmuştur. Lübnan'a Ermeni Sevki ve İskânı, 1915 Olayları'ndan sonra büyük oranda gerçeklemiş 1921-1923 yılları arasında yerleşme devam etmiş ve 1939 yılı itibari ile Türkiye'den gelen Ermeni göçleri son bulmuştur. Lübnan'daki Manda yönetiminin hâkimiyet evresinde vatandaşlık verilen ve kimlik olarak tanınan Ermeni cemaati, bu dönemlerde etkin bir siyasi unsur olmasalar dahi mecliste temsil edilmişlerdir. Manda sonrasında partilileşmenin radikal bir hal alması ve doktirinel yaklaşımlarından ötürü Ermeni partileri arasındaki çatışma, Ermeni cemaati içerisinde bölünme ile sonuçlanmıştır. Diaspora Ermeniliğinin bugünkü yapısının en önemli unsurları arasında yer alan Ermeni siyasi partileri (Taşnak, Hınçak, Ramgavar ve diğer), Ermeni siyasi ve sivil oluşumları da Lübnan'daki Ermeni Cemaatinin kurumsal kimliğinin yanısıra Ermeni Diasporası açısından da önem arz etmektedir. Lübnan'daki sivil çatışma ortamının, Arap-İsrail savaşlarının, bölgesel ve küresel eksende ortaya çıkan olayların ve nihai olarak Sovyetlerin dağılmasıyla Ermenistan'ın bağımsız olmasına kadar geçen evrede Lübnan'daki Ermeni Diasporası da bu kronolojide evrilmiştir. Lübnan'daki Ermeni Diasporası'nın kurumsal kimliğinde ve organizasyonlarında etkin ve itici bir güç olan Ermeni partileri ve Katoğigosluk makamı, Ermeni cemaatinin radikalleşmesinin de önünü açmıştır. Bu durumun nedeni Lübnan'daki konfesyonel sistem ve devlet organizasyonunun kültür, eğitim ve basın hayatında kendine alan açamaması ve özel sektörün bu alana girmesine olanak sağlaması Ermeni toplumu özelinde Ermenilere kimlik, tarih ve aidiyetlerini devam ettirme imkânı vermiştir.

Abstract:
The Armenian Diaspora, which is an important element in Lebanon's ethnic and institutional structure in Lebanon, although it is known that started with the intensive migration that started after the events of 1915 in terms of formation process, it was  part of Lebanese sociology in terms of  settlement and activities in Lebanon before this period. Until the end of the 19th century and the beginning of the 20th century, the Armenian community, which took its place in social and institutional affairs of the period in its current situation in Lebanon, where has become a haven for rebellious Armenians in Anatolia and other regions after the events that took place in Turkey. After the events of 1915, the Armenian transport to Lebanon was carried out in great scale, the settlement continued between 1921-1923, and by 1939 the Armenian immigrations from Turkey had come to an end. The Armenian community, granted citizenship in the dominance of the Mandate administration in Lebanon and recognized as an identity, was represented in the parliament even though it was not an effective political element in these periods. After the mandate, the conflict between the Armenian parties due to the radicalization of party formation and the approach of the doctrines has resulted in the division within the Armenian community. The Armenian political parties (Dashnak, Hinchak, Ramgavar and others), which are among the most important elements of the present structure of Diaspora Armenians, Armenian political and civil organizations are also important in terms of the Armenian Diaspora as well as the institutional identity of the Armenian Community in Lebanon. The Armenian Diaspora in Lebanon has also been brought up in this chronology in the period of civilian conflict in Lebanon, Arab-Israeli wars, regional and global events, and eventually Armenia's independence with the dissolution of the Soviet Union. Armenian Parties and Catholicos, which are an effective and repressive force in the institutional identity and organization of the Armenian Diaspora in Lebanon, It also opened the way for the radicalization of the Armenian community. The reason for this is the fact that the professional system and state organization in Lebanon can not open up space for itself in culture, education and press, and allows the private sector to enter into this field. In Armenian society in particular, it has allowed Armenian to maintain identity, history and belonging.