Azerbaycan'da coğrafi bilgi sistemlerinin ortaöğretim coğrafya derslerinde kullanımının değerlendirilmesi
An assessment of the use of geographic information systems in secondary school geography lessons in Azerbaijan
Yazar: HALİL KOÇKAN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ DEMİRCİ
Fatih Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafya = Geography ; Coğrafya dersi = Geography lesson ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools

Özet:
Bu çalışma; CBS'nin Azerbaycan'da ortaöğretim coğrafya derslerinde kullanılabilirliğinin test edilmesi ve CBS'nin coğrafya derslerinde kullanımı ile ilgili ülkedeki potansiyelin ortaya çıkarılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada öncelikle ortaöğretim coğrafya derslerine yönelik olarak beş farklı CBS uygulaması hazırlanmış, ardından bu uygulamalar ülkenin Ağdaş ve Berde illerinde iki farklı okulda gerçekleştirilmiştir. Uygulamalar ortaöğretim 9. 10. ve 11. sınıf coğrafya derslerinde her iki okulda toplamda 125 öğrenci ile yapılmıştır. Her uygulama öncesinde öğrencilere CBS ile ilgili temel bilgi ve becerilerin kazandırılmasına yönelik uygulamalı bir ders verilmiş, ardından yaklaşık bir ders saati süren CBS etkinlikleri uygulanmıştır. Uygulamaların öncesi ve sonrasında aynı sorulardan oluşan ön ve son testler, son test sonrasında ise öğrencilerin uygulama ve CBS ile ilgili düşüncelerinin alınması için anket şeklinde bir öz değerlendirme yapılmıştır. Uygulama sırasındaki gözlemler, öğrencilerin ön ve son testten aldıkları puanlar ile öz değerlendirme sorularına verdikleri cevaplar araştırma sorularının cevaplanması için kullanılmıştır. Veriler SPSS yazılımı ile ağırlıklı olarak betimsel istatistik yöntemleri ile analiz edilmiştir. Çalışmada genel olarak CBS'nin Azerbaycan ortaöğretiminde coğrafya derslerinde, öğrencilerin gerek başarıları gerekse derslere karşı ilgi ve motivasyonları üzerinde olumlu etkiye sahip olduğu görülmüştür. Öğrencilerin tüm uygulamalardaki toplam başarıları ön testte yüz üzerinden 33 puandan son testte 34,6 puan artarak 67,6 puana yükselmiştir. Çalışmada öğrencilerin çok büyük bir bölümü uygulamayı ilgi çekici bulduğunu, uygulamanın CBS'ye ve coğrafya dersine karşı ilgilerini arttırdığını belirtmişlerdir. Azerbaycan'ın ortaöğretiminde günümüzde hiç kullanılmayan CBS'nin bu çalışma ile özellikle coğrafya derslerinde öğretimin kalitesinin artırılmasında önemli bir potansiyele sahip olduğu görülmüştür. Bu teknolojinin çok farklı ülkelerde olduğu gibi Azerbaycan'da da ortaöğretimde verimli olarak kullanımını sağlayabilmek için ülkede mevcut olan farklı teknolojik, pedagojik ve sistematik engellerin ortadan kaldırılması gerekmektedir.  Bunun için de öncelikli olarak CBS'nin eğitim ve öğretim açısından faydalı bir teknoloji olduğu kabul edilmeli ve bu sistemin yaygınlaştırılması için başta öğretmenlere yönelik meslek içi eğitimlerin organize edilmesi ve CBS ile ilgili derslerde kullanılabilecek materyallerin hazırlanması olmak üzere etkin stratejiler geliştirilmelidir.

Abstract:
The study aims at testing the usability of GIS in secondary school geography lessons in Azerbaijan and to reveal the potential of the country in terms of the usability of GIS in geography classes. Firstly, five different GIS applications were prepared for secondary school geography lessonandthen, they were carried out at two different schools in the country's Ağdaş and Berde provinces. Applications were conducted in 9th, 10th, and 11th grade secondary school geography lessons with a total of 125 students in both schools. Before each application, a practical course was given to the students for the acquisition of basic GIS knowledge and skills and then GIS activities were applied. Pre-and-post tests were applied before and after the GIS applications and a self-assessment survey wasconducted at the end to understand students' opinions about the applications and GIS.The research questions of the study were answered by using the observations throughout the entire process, the scores of the students from pre-and-post tests and their answers to the questions given in the self-assessment form.Data were analyzed by usingdescriptive statistical methods mainly with SPSS software. As seen in the study, GIS in secondary education in the Azerbaijan geography lesson has a positive impact on students' motivation towards lessons and increased students' success in the lessons. The overall scores of the students increased 34,6 points from 33in the pre-test to 67,6 in the post-test.A majority of the students found the applications interesting and stated that the applications increased their interests toward GIS and geography lessons. GIS, which has never been used in Azerbaijan's secondary schools before was found in this study to be a very powerful tool having a great potential to increase especially the quality of geography lessons.The pedagogical and systemic challenges must be totally removed in order to use this technology efficiently in Azerbaijan's secondary schools.For this reason, firstly GIS should be recognized as a useful technology for education and training and then effective strategies should be developed, including organizing in-service teacher training programs and developing ready-to-use GIS materials in order to make this technology a common educational tool for lessons.