Orta Çağ İslam düşüncesinde siyasal ahlâk
Political morality in Medieval Islamic thought
Yazar: EROL ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. M. ÇAĞATAY OKUTAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Ahlak = Morality ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Orta Çağ = Middle Ages ; Siyaset = Politics ; Siyasi ahlak = Politics ethics ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Düşünce tarihi boyunca siyaset ve ahlâk arasındaki ilişkiler en temel tartışma alanlarından
birini teşkil etmiştir. Modern zamanlarda siyaset-ahlâk ilişkisi çetrefilli bir sorun hâline gelmiştir.
Bu yüzden günümüzde siyaseti ahlâk temelinde yeniden oluşturma, yani bir "siyasal ahlâk"
yaratma çabası söz konusudur. İşte bu çalışmanın amacı Orta Çağ İslam düşüncesinin söz konusu
siyaset-ahlâk ilişkisine ve dolayısıyla siyasal ahlâka bakışını ortaya koymaktır. Bu amaç
doğrultusunda, çalışmada Kindî, Ebû Bekir Razî, Fârâbî, İbn Miskeveyh, Maverdî, İbn Sînâ,
Gazzâlî, İbn Rüşd, Nasîruddin Tusî, İbn Teymiye ve İbn Haldun gibi Orta Çağ dönemi İslam
düşünürlerinin görüşleri irdelenmiştir.
Çalışmada öncelikle etik-ahlâk ayrımı ortaya konmuş, siyaset-ahlâk ilişkisinden hareketle
siyasal ahlâk kavramı açıklanmıştır. Ardından Antik Çağ'da Doğu'da Buda ve Konfüçyüs'ün,
Batı'da Sokrates, Platon, Aristoteles, Stoacılık ve Yeni Platonculuk'un; Orta Çağ'da Yahudi ve
Hıristiyan felsefesinin siyasal ahlâk düşüncesi ele alınmıştır.
Orta Çağ İslam düşüncesi, Platon, Aristoteles çizgisinde, Yeni Platonculuk yoluyla edinilen
kavramsal mirasın İslam dininin öğretileri ile bütünleşmesiyle ortaya çıkıp gelişen özgün bir
düşüncedir. Psikoloji, metafizik ve ahlâk anlayışıyla irtibatlı olarak geliştirilen İslam siyaset
düşüncesinde erdemli devlet, doğru siyaset, adil yönetim, erdemli yönetici insanlar için en yüce
amaç olarak belirlenen mutluluğa erişmenin aracı olarak görülmüştür. Bu anlamda İslam
düşüncesine göre en iyi yönetim insanların hem dünya hem de ahiret hayatı gözetilerek uygulanan
yönetimdir. İslam düşünürlerine göre doğru siyasetin temelinde fiziki güç değil adalete, sevgiye,
erdeme, ahlâka ve dine dayalı manevi güç bulunmalıdır. Ayrıca siyasi sistemin merkezine konulan
yöneticinin erdemli ve her yönüyle mükemmel olması gereği vurgulanmıştır. Zira yöneticiler
erdemli olunca, onu örnek alan yönetilenler de erdemli olur. İyi bir toplumsal düzen hâsıl olur.
Devlette tüm işler güzel ve düzgün olur. Böylece insanlar hem dünyada hem de ahirette mutluluğa
ulaşabilir. Bu bağlamda siyaset ile ahlâk arasında sıkı bir bağ kurulan Orta Çağ İslam
düşüncesinde, erdemli bir yönetici idaresinde, ahlâkı önceleyen bir devlet ve siyaset anlayışıyla
mutlu bir birey, mutlu bir toplum yaratma düşüncesi hâkimdir.

Anahtar Kelimeler: Siyaset, Ahlâk, Siyasal Ahlâk, Orta Çağ Felsefesi, İslam Düşüncesi.

Abstract:
Throughout the history of thought, the relationship between politics and morality has been
one of the most fundamental areas of discussion. In modern times, the politics-morality relationship
has become a complicated problem. That's why, today, there is an effort to reconstruct politics on
the basis of morality, that is, to create a "political morality". The purpose of this study is to reveal
the view of the medieval Islamic thought to the said politics-morality relationship and therefore to
political morality. In line with this purpose, the views of medieval Islamic thinkers such as Kindi,
Abu Bakr Razi, Farabi, Ibn Miskawayh, Mawardi, Ibn Sina (Avicenna), Ghazali, Ibn Rushd
(Averroes), Tusi, Ibn Taymiyyah and Ibn Khaldun has been examined in this study.
In the study, first of all, ethics-morality distinction has been handled, and the concept of
political morality has been explained based on the politics-morality relationship. Then, in Ancient
Age, Buddha and Confucius in the East, Socrates, Plato, Aristotle, Stoicism and Neo-Platonism in
the West; the political moral thought of Jewish and Christian philosophy in the Middle Ages has
beendiscussed.
Medieval Islamic thought is an original thought that emerged and developed in the line of
Plato, Aristotle, as a result of the integration of the conceptual heritage acquired through NeoPlatonism with the teachings of the religion of Islam. In the thought of Islamic politics developed
in connection with psychology, metaphysics and moral understanding, the virtuous state, correct
politics, fair administration, virtuous administrator has been seen as a means of reaching happiness,
which is determined as the highest goal for people. In this sense, according to the Islamic thought,
the best administration is the one applied by considering both the world and the hereafter.
According to Islamic thinkers, a spiritual power based on justice, love, virtue, morality and religion
should be the basis of correct politics, not physical power. In addition, it was emphasized that the
administrator placed at the center of the political system should be virtuous and perfect in all
aspects. For, when administrators are virtuous, those who are governed who take them as examples
become virtuous. A good social order emerges. All things become good and proper in the state. In
this way people can reach happiness both in this world and in the hereafter. In this context, the
thought of creating a happy individual and a happy society with an understanding of state and
politics that prioritize morality, under a virtuous administrator, is dominant in the medieval Islamic
thought, which established a strong connection between politics and morality.

Keywords: Politics, Morality, Political Morality, Medieval Philosophy, Islamic Thought.