Kadim Türk Devlet teşkilatında demokrasi anlayışı
Understanding of democracy in the Ancient Turkish State organization
Yazar: ŞERİF NOGAY
Danışman: PROF. DR. ORHAN DOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Devlet yönetimlerinin dayandığı esaslar ve idarenin işleyişi her daim önemini koruyan bir mevzudur. Çünkü insan yaşamının adil bir düzen içinde sürdürülmesi ancak teşkilatlı yapıların varlığına bağlıdır. Bu bağlılık, insanın ilgi ve ihtiyaçlarını karşılamak için oluşturduğu ilk organizasyonlardan günümüz teşkilatlanmalarına kadar artarak devam etmiştir.
Teşkilatçı özellikleriyle dikkat çeken Türkler tarih boyunca çok sayıda devlet kurmuş, hüküm sürdükleri coğrafyalarda büyük bir düzen oluşturmuşlardır. Atlı bozkır kültürü üzerine şekillenen eski Türk idaresi, gelişmiş demokrasilere atfedilen birçok değere sahipti. Farklı inançlara gösterilen saygı, geniş kesimleri etkileyen hoşgörü, derin adalet duygusu, Türk devlet ve topluluklarında asırlarca müşahede edilmiş olan değerlerdendir. Bu değerlerle birlikte eşitlikçi sosyal yapı üzerine inşa edilmiş olan devlet teşkilatı, idari denetimi sağlayan meclis sistemi, kağana ve kağanın başkanlığında bulunan idareye meşruiyet kazandıran eski Türk töresi, devlet ve toplum yaşamında demokratik işleyişin olduğunu göstermektedir.
"Kadim Türk Devlet Teşkilatında Demokrasi Anlayışı" adlı çalışmada, Asya Hunlarından Büyük Selçuklu Devleti'ne kadar olan dönemin Türk idare anlayışı incelenmekte, belirtilen dönem devlet idaresinin demokratik değerler taşıdığı tezi temellendirilmeye çalışılmaktadır. Bu amaçla hazırlanan çalışma, demokrasiyi yönetim biçimi olarak gören yaygın kabulün aksine demokrasinin birey, toplum ve devlet arasındaki ilişkiler bütünü olduğunu, böylece eski Türk idaresinin monarşik yapısına ve karizmatik temellerine rağmen demokratik esaslardan oluştuğunu ortaya koymaktadır. 
Çalışmanın amacına uygun veriler elde etmek için literatür taraması yapılmış, Genel Türk tarihinin ana kaynakları olan kitabeler ve destanlar öncelikli başvuru kaynakları olarak kullanılmıştır. Yapılan araştırmada eski Türk idaresinde keyfiyetten uzak sorumlu bir anlayış sergilendiği, siyasi ve sosyal yaşamın eşitliğe dayandığı, din ve vicdan hürriyeti başta olmak üzere temel hak ve hürriyetlerin güvence altına alındığı görülmüş, çalışma genelinde bu hususlara dair veriler üzerinde durulmuştur. Bu bilgiler ışığında hazırlanan çalışmanın ilk Türk devletlerinin idari işleyişleri hakkında yürütülen araştırmalara önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The principles on which state administrations are based and the functioning of the administration is an issue that always maintains its importance. Because the maintenance of human life in a just order depends only on the existence of organized structures. This commitment has continued to increase from the first organizations created to meet people's interests and needs to today's organizations.
Turks, who stand out with their organizational characteristics, have established many states throughout history and created a great order in the geographies they ruled. The ancient Turkish administration, which was shaped on the equestrian steppe culture, had many values attributed to developed democracies. Respect for different beliefs, tolerance that affects large segments of society, and a deep sense of justice are among the values that have been observed in Turkish states and communities for centuries. Along with these values, the state organization built on an egalitarian social structure, the parliamentary system that provides administrative control, and the old Turkish custom that gives legitimacy to the kagan and the administration headed by the kagan, show that there is democratic functioning in state and social life.
In the study called "Understanding of Democracy in the Ancient Turkish State Organization", the Turkish administration understanding of the period from the Asian Huns to the Great Seljuk State is examined, and the thesis that the state administration in the specified period has democratic values is tried to be grounded. The study, prepared for this purpose, reveals that, contrary to the widespread acceptance that sees democracy as a form of government, democracy is the whole of relations between the individual, society and the state, and thus, despite the monarchical structure and charismatic foundations of the old Turkish administration, it consists of democratic principles.
In order to obtain data suitable for the purpose of the study, a literature review was made, inscriptions and epics, which are the main sources of general Turkish history, were used as primary reference sources. In the research, it was seen that a responsible understanding far from arbitrariness was exhibited in the former Turkish administration, political and social life was based on equality, fundamental rights and freedoms, especially freedom of religion and conscience, were guaranteed. It is thought that the study prepared in the light of this information will contribute significantly to the researches on the administrative functioning of the first Turkish states.