Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan 6-11 yaş çocuklarda parents plus children's ebeveynlik programının etkinliğinin incelenmesi
Investigation of the effectiveness of the parents plus children's parenting program in children of ages 6-11 who have adhd
Yazar: BAHADIR TURAN
Danışman: DOÇ. DR. ONUR BURAK DURSUN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aile içi iletişim = Family communicatin ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Ana-baba = Parents ; Ana-baba eğitimi = Parents education ; Davranış = Behavior ; Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Bu çalışmanın amacı Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı alan ve etkin dozda en az 2 ay ilaç tedavisi almış olmasına karşın rezidüel bulguları devam eden olan 6-11 yaş arası çocuklarda Parents Plus Children's Programının çocuklardaki DEHB belirtileri üzerine etkisini değerlendirmektir. Bu değerlendirmeye ek olarak anne-babaların Parents Plus Children's Programını almış olmalarının, aile ve çocukların işlevselliği, ebeveynlik becerileri, stresi ve yine çocuklardaki davranışsal ve duygusal sorunlar üzerine etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Yöntem: Tek kör randomize kontrollü olarak planlanan çalışmamızın olgu grubu 25 çocuk ve ebeveyninden, kontrol grubu ise 25 çocuk ve ebeveyninden oluşturulmuştur. Sosyo-demografik Veri Toplama Formu, Gelişim ve Ruhsal Sağlık Değerlendirmesi -(DAWBA) ve Çocuklar için Genel Değerlendirme Ölçeği (ÇGDÖ) klinisyen tarafından değerlendirilmiş; Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ), Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA), Conners Aile Derecelendirme Ölçeği- Yenilenmiş Uzun Formu (CADÖ-YU), Ebeveyn Stres Ölçeği ise ailelere verilerek doldurulması sağlanmıştır. Olgu grubuna 9 hafta süren Parents Plus Children's Programı uygulanmıştır. Veriler program başlamadan önceki hafta ve eğitimden hemen sonraki hafta toplanmıştır. Veriler, Mann Whitney-U testi, Willcoxon işaretli sıralar testi, ki-kare analizi kullanılarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan olguların yaş ortalaması 8.37 ± 1.48, katılanların 13 tanesi kız (%28,2), 33 tanesi erkek (%71,7), annelerin yaş ortalaması 36.21 ± 5.31, babaların yaş ortalaması 40.48 ± 6.74 olarak saptanmıştır. Parents Plus Children's Programının olgu grubu içinde program öncesi ve sonrası karşılaştırıldığında; ÇGDÖ puanlarında istatistiksel olarak anlamlı artış, ADÖ alt ölçeklerinden problem çözme, iletişim, aile içi roller, affektif duyarlılık, afektif bağlılık, davranış kontrolü ve genel işlevsellik alt ölçek puanlarında istatistiksel olarak anlamlı azalma; Conners alt değişkenlerinden Karşı Gelme, Bilişsel Problemler/Dikkatsizlik, Hiperaktivite, Kaygı-Utangaçlık, Mükemmeliyetcilik, Sosyal Problemler, DEHB İndeksi, Conners Global İndeks – Huzursuzluk-İmpulsivite, Conners Global İndeks – Duygusal Değişkenlik, Conner Global İndeks – Toplam, DSM IV Semptomları Alt Ölçeği Dikkatsizlik, DSM IV Semptomları Alt Ölçeği Hiperaktivite-Dürtüsellik, DSM IV Semptomları Alt Ölçeği Toplam puanlarında anlamlı istatistiksel düşüş; Ebeveyn Stres Ölçeğine ait Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite (DEH), Desteklenen Ebeveyn(DE), Duygu Durum(DU), Kabul Edilebilirlik(KE), Uyumluluk(UY), Talepkârlık, Yeterlik(YE), Bağlanma(BA), Rolün Kısıtlanması(RO), Depresyon(DEP), Eş İlişkisi(EŞ), İzolasyon(İZ), Sağlık (SA) ve ebeveyn, çocuk ve total skorlarda anlamlı azalma; GGA alt ölçeklerinden ise duygusal sorunlar, davranış sorunları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite, akran sorunları toplam güçlük ve etkilenme puanlarında anlamlı düşüş, sosyal davranış skorlarında anlamlı artış saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamız Parents Plus Children's Ebeveynlik Programının DEHB belirtileri, aile işlevselliği, ebeveyn stresi ve duygusal ve davranışlar sorunlar üzerine ciddi olumlu etkilerinin olduğunu göstermekle birlikte DEHB'li ve medikal tedavi alan daha geniş popülasyonlarda uygulanması ve etkinliğinin araştırılması önerilir. Ayrıca DEHB'li gruba spesifik olması, ilaca yanıt alınan olgularda rezidüel semptomları hedef alması, tek kör randomize kontrollü olmasıyla bu alanda yapılmış ilk klinik çalışmadır.

Abstract:
Introduction: The aim of this study is to evaluate the effect of the Parents Plus Children's program on Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) symptoms in children of ages 6-11 who received a diagnosis of ADHD and have residual symptoms despite having received medications at an effective dose for at least 2 months. In addition to this evaluation, it aims to assess the effects of the parents' participation in the Parents Plus Children's Program on the functioning of the children, on parenting skills and stress, and again on the children's behavioral and emotional problems in children of ages 6-11 who have ADHD.
Method: The case group of our study, which was planned as a single-blind randomized controlled trial, was constituted by 25 children and their parents, and the control group consisted of 25 children and their parents. The Sociodemographic Data Collection Form, Development and Well-Being Assessment (DAWBA), and Children's Global Assessment Scale (CGAS) were evaluated by a clinician; whereas the Family Assessment Device (FAD), Strength and Difficulties Questionnaire (SDQ), Conner's Parent Rating Scale –Revised: Long (CPRS–R:L), and the Parenting Stress Index were distributed to the parents and requested to be completed. The case group received the 9-week-long Parents Plus Children's Program. Data were collected the week before the start of the program and the week following its completion. The data was evaluated using the Mann Whitney-U test, Wilcoxon Signed Ranks test, and chi-square analysis.
Results: The mean age of cases who participated in the study was determined as 8.37 ± 1.48 with 13 female (28.2%) and 33 male (71.7%) participants; the mean age of the mothers was determined as 36.21 ± 5.31 and the mean age of the fathers as 40.48 ± 6.74. When the case group of the Parents Plus Children's Program was evaluated with regards to their data before and after the program, a statistically significant increase in CGAS scores; a statistically significant decrease in the scores obtained from the problem solving, communication, roles, affective responsiveness, affective involvement, behavior control, and general functioning subscales of FAD; a statistically significant decrease in the scores obtained from the Oppositional, Cognitive Problems/Inattention, Hyperactivity, Anxious-Shy, Perfectionism, Social Problems, ADHD Index, Conners Global Index – Restless Impulsive, Conners Global Index – Emotional Lability, Conners Global Index – Total, DSM IV Symptoms Subscale: Inattentive,  DSM IV Symptoms Subscale: Hyperactive-Impulsive, and DSM IV Symptoms Subscale: Total subscales of the Conner's Scale; a significant reduction in the scores obtained from the Distractibility/ Hyperactivity (DI), Reinforces Parent (RE), Mood (MO), Acceptability (AC), Adaptability (AD), Demandingness (DE), Competence (CO), Attachment (AT), Role Restriction (RO), Depression (DP), Spouse/Parenting Partner Relationship (SP), Isolation (IS), and Health (HE) subscales of the Parenting Stress Index with a significant decrease in parent, child, and total scores; a significant decrease in the scores obtained from the emotional symptoms, conduct problems, hyperactivity/inattention, peer relationship problems subscales of the Strength and Difficulties Questionnaire with a significant increase in prosocial behavior scores were determined. 
Conclusion: While our study demonstrates that the Parents Plus Children's Parenting Program has considerable positive effects on ADHD symptoms, family functioning, parenting stress, and emotional and behavioral problems; it is recommended to conduct further investigations of its effectiveness by administering it to larger populations who have ADHD and have been using medication. In addition, that study specific to ADHD is the first clinical trial in this area with single-blind randomized control to target residual symptoms in response to medication.