Öğretmenlerin Eğitim Fakültesinde aldıkları eğitime ve istihdam edilebilirlik algılarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Examining teachers' views on the education they recieved at the Faculty of Education and their perceptions of employability
Yazar: CAHİDE KİBAROĞLU
Danışman: PROF. DR. SERKAN KOŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Eğitim/ Eğitim Bilimleri Fakültesi mezunu öğretmenlerin aldıkları eğitimin iş yaşamında ihtiyaç duydukları yetkinlikleri ne kadar kazandırdığı, bunların istihdam edilebilirliklerine etkisi ve iş yaşamına bu yetkinlikleri ne kadar etkili bir şekilde aktarabildiklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla, insan sermayesi kuramının beş alt boyutu olan öğretimsel sermaye, sosyal sermaye, kültürel sermaye, psikolojik sermaye ve piyasa değeri sermayesi boyutlarından hareketle yetkinlikler ve istihdam edilebilirlik becerileri ele alınmıştır. Ayrıca Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterliklerinin mesleki bilgi, mesleki beceri ile tutum ve değerler altbaşlıklarından da yararlanılmıştır. Bu amaçla araştırmada nitel araştırma yöntemi fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ilindeki dört üniversitenin (Ankara, Gazi, Hacettepe ve Orta Doğu Teknik Üniversiteleri) Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültelerinin, ilköğretim düzeyinde öğretmen yetiştiren beş programından (Sınıf, İlköğretim Matematik, Türkçe, Fen Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği) mezun öğretmenler oluşturmaktadır. Çalışma grubunu belirlemek amacıyla amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmada nitel veriler, sonda sorularıyla desteklenen 13 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmaya 2021-2022 yılında Yozgat ili merkez ve ilçelerindeki resmi ilköğretim (ilk ve orta okul) okullarında görev yapan, kıdemi 5-15 yıl arasında değişen 25 öğretmen katılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmeler ses kayıt cihazı kullanılarak kayıt altına alınmış, elde edilen kayıtlar çözümlenmiştir. Yazılı hale getirilen veriler, gizlilik ilkesine bağlı olarak korunmuş ve katılımcı öğretmenlere "K" kodu verilerek 25 katılımcı öğretmen 1'den 25'e kadar numaralandırılmıştır. Araştırma soruları baz alınarak elde edilen verilerin analizi için bir çerçeve oluşturulmuş, temalar ve alt kategoriler belirlenmiştir. Verilerin anilizinde yönlendirilmiş içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin alan bilgisi ve alan öğretimi bilgisinde kendilerini teorik bilgi olarak  yetkin ve donanımlı gördükleri ancak bu donanımın uygulamaya aktarımında yetersiz kalındığı bulgusuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra öğretmenlerin hizmet öncesi eğitimlerinin teori ağırlıklı olduğu, kuram ve uygulama dengesinde uyum olmadığı, ders ve staj/okul uygulamalarınının nicelik ve nitelik olarak yetersiz olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin ençok kültürel, psikolojik ve sosyal sermaye gelişiminde uygulamanın (ders uygulamaları ve okul uygulaması), kampüs yaşamının ve büyük şehirde okumanın olumlu katkı verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu açılardan öğretmenlerin hizmetöncesi eğitiminde staj/okul uygulamasının nitelik ve nicelik açısından yeniden düzenlenmesi, mezunlara sosyo-iletişimsel beceriler kazandırılması ve mesleğe hem bilgi hem de psikolojik anlamda hazırlanması açılarından programların iyileştirilmesi önerilebilir. Bu araştırmada öğretmenlerin eğitimle edinilen yetkinlikleri mesleğe aktarmada mesleklerinin ilk yıllarında güçlük yaşadıkları ve iş yaşamıyla beraber mesleki bilgi, sosyal, kültürel ve psikolojik becerileri daha fazla kazandıkları ulaşılan sonuçlardandır. Ayrıca, uygulama eksikliği mesleğe hazır hissetmede de olumsuz etkide bulunmaktadır. Bu nedenle öğretmenlere hizmet öncesi eğitimlerinde daha fazla uygulama ve iş tecrübesi kazandırılması yönünde düzenlemeler yapılması ilgili paydaşlara önerilebilir. Araştırmamızda öğretmenlerin istihdamları önünde en önemli engel yüksek öğretimdeki genişlemenin getirdiği mezun fazlası, işsizliktir. Yükseköğretim kontenjanlarının arz-talep dengesi ve eğitim-istihdam bağlantısını dikkate alarak belirlenmesi, ayrıca piyasa faktörlerinin ve işverenlerin kontenjanların belirlenme süreçlerine katılımı ile atılacak somut adımlarla öğretmen istihdamına ilişkin mevcut sorunların önüne geçilebilir. Ayrıca mezunların eğitim programlarında yapılacak düzenlemelerle kariyer planlama ve geliştirme açısında desteklenmesi, işsizlik sürecini yönetecek beceriler kazandırılması, alandışı derslerle donanımlarının artırılması önerilebilir. Araştırmada öğretmenlerin mesleki statülerinin değer kaybettiği sonucuna ulaşılmıştır. Burada hayatboyu öğrenme yaklaşımı doğrultusunda performansa dayalı kariyerde yükselme anlayışıyla yeni bir düzenlemeye gidilmesi önerilebilir.

Abstract:
This study aims to reveal to what extent the education received by teachers who graduated from the Faculty of Education / Faculty of Educational Sciences provides them with the competencies they need in business life, their impact on their employability, and how effectively they can transfer these competencies to business life. For this purpose, competencies and employability skills are discussed based on the five sub-dimensions of human capital theory: instructional capital, social capital, cultural capital, psychological capital, and market value capital. In addition, the professional knowledge, professional skills, attitudes, and values subheadings of the General Qualifications for the Teaching Profession were also utilized. For this purpose, qualitative research method phenomenology design was used in the study. The study group of the research consisted of teachers who graduated from five programs (Classroom, Elementary Mathematics, Turkish, Science, and Social Sciences Teaching) of the Faculty of Education/Educational Sciences of four universities (Ankara, Gazi, Hacettepe, and Middle East Technical Universities) in Ankara. Criterion sampling and maximum variation sampling were used to determine the study group. Qualitative data were collected through a semi-structured interview form consisting of 13 open-ended questions supported by probe questions. 25 teachers working in public primary (primary and secondary) schools in the center and districts of Yozgat province in 2021-2022 with seniority between 5-15 years participated in the study. The interviews with the participants were recorded using a voice recorder, and the obtained records were analyzed. The written data were protected in accordance with the principle of confidentiality, and the participant teachers were given the code "K," and the 25 participant teachers were numbered from 1 to 25. A framework was created for the analysis of the obtained data based on the research questions, and themes and subcategories were determined. Guided content analysis was used to analyze the data. According to the results of the research, it was found that teachers consider themselves competent and well-equipped in terms of theoretical knowledge in field knowledge and field teaching knowledge, but they are insufficient in the transfer of this equipment to practice. In addition, it was concluded that teachers' pre-service education is theory-oriented, there is no harmony between theory and practice, and the quantity and quality of courses and internship/school practices are insufficient. The study concluded that practice (course practices and school practice), campus life, and studying in a big city contributed positively to teachers' cultural, psychological, and social capital development. In this respect, it can be suggested to reorganize the internship/school practice in terms of quality and quantity in the pre-service education of teachers, to provide graduates with socio-communicative skills, and to improve the programs in terms of both knowledge and psychological preparation for the profession. In this study, it was concluded that teachers have difficulties in transferring the competencies acquired through education to the profession in the first years of their profession and that they gain more professional knowledge and social, cultural, and psychological skills with their working life. In addition, lack of practice contributes negatively to feeling ready for the profession. For this reason, it may be recommended that the relevant parties make arrangements for teachers to gain more practice and work experience in their pre-service education. In our research, the most important obstacle to the employment of teachers is the surplus of graduates and unemployment caused by the expansion in higher education. The current problems related to teacher employment can be prevented with concrete steps to be taken by determining higher education quotas by taking into account the supply-demand balance and the education-employment connection, as well as the participation of market factors and employers in the determination of quotas. In addition, it can be suggested that graduates should be supported in terms of career planning and development with the arrangements to be made in their education programs, gain skills to manage the unemployment process and increase their equipment with extra-field courses.