İslam hukuk usulünde icmâ (Gazzâlî ve İbn Rüşd'ün icmâ' anlayışları)
Consensus in Islamic legal procedure (İjma' understandings of Ghazali and Ibn Rushd)
Yazar: İBRAHİM BOR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ORHAN CANPOLAT
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Delil = Evidence ; Gazzali = Gazali ; İbn Rüşd = İbn Rüşd ; İcma = Ijma ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İcmâ' konusu, İslam hukuk literatüründe uzun dönemler boyunca
tartışılmıştır. İcmâın güncelliği, fonksiyonelliği, değişebilirliği, bir mesele
üzerinde icmâ' edildikten sonra bu icmâın değişebilirliği, günümüz
şartlarında icmâın mümkün olup olmadığı gibi birçok konu İslam âlimlerinin
gündemini meşgul etmiştir. Bu çalışma İslam hukukunun ana
kaynaklarından olan ve her dönemde önemini koruyan icmâ ile ilgili
problermleri ele alarak bu problemlere çözüm üretebilmek ve bu konuda
görüşleri hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki dönemlerde
oldukça etkili olan Şafiî mezhebinin önde gelen müctehidlerinden Gazzâlî
(ö. 505/1111) ve Mâlikî mezhebinin önde gelen müctehidlerinden İbn
Rüşd'ün (ö. 595/1198) icmâ' konusundaki görüşleri mukayese edilerek bu
ihtilaflara cevap verilmiştir. Bu kapsamda hazırlanan çalışma üç bölümden
oluşmaktadır.
Birinci bölümünde; Gazzâlî ve İbn Rüşd'ün hayatları, eğitimleri, ilmi
şahsiyetleri, eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca her iki müçtehidin
fıkıh usulüne dair kaleme aldıkları eserler detaylı bir şekilde tanıtılmıştır.
İkinci bölümde çalışmamızın ana konusu olan icmâ', icmâın manası ve
kaynak oluşu, delil olarak ortaya çıkış süreci, oluşum imkânı, icmâın
rükünleri ve kısımları, icmâ ile ilgili ihtilaflar ve bu ihtilaflara verilen
cevaplar genel hatlarıyla ele alınmıştır. Son bölümde ise Gazzâlî ve İbn
Rüşd'ün icmâa dair görüşleri mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır.

Anahtar Sözcükler: İslam Hukuku, Gazzâlî, İbn Rüşd, Şer'î deliller, İcmâ

Abstract:
The subject of ijma' has been discussed for long periods in the
Islamic legal literature. Many issues such as the actuality, functionality,
changeability of ijma, the changeability of ijma after ijma' on an issue,
whether ijma is possible in today's conditions have occupied the agenda of
Islamic scholars. This study aims to address the problems related to ijma,
which is one of the main sources of Islamic law and maintains its
importance in every period, to find solutions to these problems and to be
able to produce solutions to these problems, and to be one of the leading
mujtahids of the Shafi'i sect (d. 505/1111). and Ibn Rushd (d. 595/1198), one
of the leading mujtahids of the Maliki sect, on the subject of ijma' and these
disagreements were answered. The study prepared in this context consists of
three parts.
In the first part; Information about the lives, educations, scientific
personalities and works of Ghazali and Ibn Rushd is given. In addition, the
works written by both mujtahids on the fiqh method were introduced in
detail. In the second part, the main subject of our study, ijma', the meaning
and source of ijma, the process of emergence as evidence, the possibility of
formation, the elements and parts of ijma, the conflicts related to ijma and
the answers given to these disagreements are discussed in general terms. In
the last part, the views of Ghazali and Ibn Rushd on ijma are discussed in a
comparative way.

Key words: Islamic Law, Ghazali, Ibn Rushd, Shari'a proofs, Ijma