Kronik hastalığa sahip bireylerin sağlık okuryazarlık, ilaca uyum ve inançlarının incelenmesi
Examination of health literacy, medication compliance and beliefs of individuals with chronic diseases
Yazar: SİBEL SARIKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM BULANTEKİN DÜZALAN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma, kronik hastalığa sahip bireylerin sağlık okuryazarlık, ilaca uyum ve inançlarının incelenmesi amacıyla, Çankırı Devlet Hastanesi, dahili kliniklerde yatan ya da başvuru yapan kronik hastalığa sahip 250 hasta ile yapılan, tanımlayıcı/kesitsel tipte bir araştırmadır. Görüşmeler; sosyo-demografik özellikleri içeren bilgi formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOY), İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği (İUBÖ) ve İlaçlar Hakkında İnançlar Anketi (İHİA) sorularıyla Kasım 2022-Şubat 2023 tarihleri arasında yüz yüze görüşmeler ile yapıldı. Değerlendirmede yüzdelik, frekans, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H testi kullanıldı. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson ve Speraman korelasyon testleriyle değerlendirildi.
Çalışmada İUBÖ ile SOY ölçek alt boyutları olan bilgiye erişim, anlama, değer biçme/değerlendirme, uygulama ve SOY ölçek toplam puanları arasında anlamlı ve negatif yönde bir ilişki bulundu. SOY ölçek puanı ile İHİA alt boyutları olan Genel aşırı kullanım ve Genel zarar puanları arasında anlamlı ve pozitif yönde, Spesifik gereklilik ve Spesifik endişe puanları arasında anlamlı ve negatif yönde bir ilişki görüldü. İUBÖ ile Genel aşırı kullanım ve zarar alt boyut puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Spesifik gereklilik ve endişe alt boyut puanları arasında anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki bulundu.
Bu çalışma sağlık okuryazarlık düzeyi arttıkça ilaçların gerekliliğini fakat ilaca uyumun azaldığını ortaya koymuştur. Hemşire ve sağlık profesyonelleri tarafından sağlık okuryazarlık düzeyini etkileyen faktörler göz önüne alınarak hastaların eğitimlerinin bu faktörlere öncelik verilerek bireylerin ilaç hakkındaki inanç ve uyumları geliştirilebilir.

Abstract:
This study was a descriptive/cross-sectional study conducted with 250 patients with chronic diseases who were hospitalised or admitted to the internal clinics of Çankırı State Hospital in order to examine the health literacy, medication compliance and beliefs of individuals with chronic diseases. Interviews were conducted with face-to-face interviews between November 2022 and February 2023 with an information form including socio-demographic characteristics, Health Literacy Scale (HLS), Medication Adherence Reporting Scale (DRRS) and Beliefs about Medicines Questionnaire (BBSQ) questions. Percentage, frequency, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H test were used in the evaluation. The relationships between variables were evaluated with Pearson and Speraman correlation tests.
In the study, a significant and negative association was found between access to information, understanding, appraising/evaluation, application which are the sub-dimensions of the IDAS and the HLS score and the total scores of the health literacy scale. It was determined that there was a significant and positive relationship between the HLS scale score and General overuse and General harm sub-dimension scores while a significant and negative link was seen between the Specific necessity and the Specific anxiety sub-dimension score. No significant association was found between IDAS and General overuse and Harm sub-dimension scores. A significant and positive correlation was discovered between IDAS and the Specific necessity and concern sub-dimension scores.
This study has revealed that as HLS increases, medications are necessary, but medication adherence decreases. By taking into account many factors affecting HLS by nurses and healthcare professionals and prioritizing these factors in patient education, individuals' beliefs and adherences to medications could be improved.