Milletlerarası usul hukukunda mahkemelerin yetkisinin belirlenmesinde taraf iradesi
The will of parties in determining the international jurisdiction of courts
Yazar: MELİS AVŞAR
Danışman: PROF. DR. NACİYE GÜNSELİ GELGEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Milletlerarası Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Mahkemeler = Law courts ; Milletlerarası usul hukuku = International adjective law ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası yetki = International jurisdiction ; Yargı yetkisi = Juristiction ; Yetki = Authority ; Özgür istenç = Free will

Özet:
Bu çalışma ile milletlerarası usul hukukunda mahkemelerin milletlerarası yetkisinin belirlenmesinde taraf iradesinin rolü incelenmiştir. Mahkemelerin yetkisinin belirlenmesinde hem davacı tarafın hem de davalı tarafın iradesi etkili olmaktadır. Bu etkinin en fazla olduğu alanı irade serbestisi çerçevesince akdedilen milletlerarası yetki anlaşmaları çerçevesinde bir devlet mahkemesine yetki kazandırılması oluşturmaktadır. Bu çerçevede ilk olarak milletlerarası yetki kavramı ve yargılamada taraf iradesinin mahkemelerin yetkisi üzerinde etkisi kavramı incelenmiştir. Daha sonra taraf iradesinin en fazla etkiye sahip olduğu milletlerarası yetki anlaşmaları konusu ele alınmıştır. Milletlerarası yetki anlaşmasının hukuki niteliği, uygulanacak hukuk, geçerliliği için aranan şartlar, usul hukukunda etkiye sahip olabilmesi için aranan etkililik şartları ve ihlal edilmesinin sonuçları konuları incelenerek irade serbestisinin mahkemelerin yetkisinin belirlenmesinde sahip olacağı kapsam ortaya konulmuştur. Bu kapsam ortaya konulduktan sonra, son olarak milletlerarası yetki anlaşmaları bakımından sahip olunan irade serbestisinin sınırları incelenmiştir. Bunlar, şekil kuralları, mahkeme, yetki anlaşması yapılabilecek konular ve milletlerarası özel hukukta korunması gereken menfaatler bakımından sınırlanmasıdır.

Abstract:
In this study, the role of the party will in determining the international jurisdiction of the courts in international procedural law is examined. The will of both the plaintiff and the defendant party is effective in determining the jurisdiction of the courts. The area where this effect is greatest is the choosing of a state court within the framework of party autonomy. In this framework, firstly, the concepts of international jurisdiction and the effect of the party will on the jurisdiction of the courts are examined. Then, the issue of choice of court agreements, in which the party autonomy has the most impact, is discussed. The legal nature of the choice of court agreements, the law to be applied, the conditions sought for its validity, the effectiveness conditions sought for it to have an effect in the procedural law and the consequences of its violation are examined, and the scope of the party autonomy in determining the jurisdiction of the courts is revealed. After determining this scope, finally, the limits of the party autonomy in terms of choice of courts agreements are examined. These are limitations in terms of formal rules, court, subjects for which the choice of court agreements can be made and interests that should be protected in private international law.