Ekonomik büyüme ve karbondioksit emisyonu arasındaki ilişkide Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezinin E7 ülkeleri için karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of the Environmental Kuznets Curve hypothesis for E7 countries on the relationship between economic growth and carbon dioxide emission
Yazar: UĞUR AYIK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Kimyasalların ve atıkların insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirgeyecek sorumlu bir üretimin gerçekleştirilmesi, Birleşmiş Milletler'in (BM) belirlediği Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında yerini almıştır (SDG-12: Sorumlu Üretim ve Tüketim). Dünyada son yıllarda yapılan ampirik çalışmaların önemli bir bölümü, karbondioksit (carbon dioxide, CO2) emisyonu ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ters 'U' şeklinde bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışmadaki temel amaç ise 1965-2021 dönemini kapsayan zaman serisini kullanarak Türkiye ve diğer E7 ülkelerinde karbondioksit emisyonu ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin yönünü ve mahiyetini belirlemektir. Çalışmada karbondioksit emisyonu-gelir arasındaki ilişkide kuadratik form, alternatif spesifikasyonlara karşı sınanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiyi ifade eden genel bir Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE) modeli kurulmuş ve bu modele karbondioksit emisyonu üzerinde doğrudan etkisinin olabileceği düşünülen dört değişken (fosil yakıt tüketimi, alternatif enerji tüketimi, hizmet sektörünün katma değeri, doğrudan yabancı yatırım net girişleri) dahil edilmiştir. Serilerin durağanlık seviyesini belirlemek için Kwiatkowski, Phillips, Scmidth ve Shin (KPSS) ve Zivot-Andrews (ZA) birim kök testlerinin uygulandığı çalışmada, genel ÇKE modelinden türetilen altı model spesifikasyonuna ait regresyon tahmin sonuçları ve değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkilerinin araştırıldığı Ardışık Bağlanımlı Dağıtılmış Gecikme (Autoregressive Distributed Lag, ARDL) Sınır Testi sonuçları baz alınarak E7 ülkeleri için en uygun çevre-gelir modelleri seçilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda karbondioksit emisyonu-gelir ilişki biçimi, Türkiye ve Hindistan için 'N', Çin için 'U' ve Rusya için ise ters 'N' şeklinde tespit edilmiştir. Brezilya ve Meksika için karbondioksit emisyonu-gelir ilişkisinde artan lineer formda bir ilişki biçiminin ortaya çıktığı görülmüş olup söz konusu değişkenler arasında ÇKE hipotezi (ters 'U' ilişkisi) sadece Endonezya için geçerli bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Karbondioksit Emisyonu, Ekonomik Büyüme, Sürdürülebilirlik, ÇKE Hipotezi, Birim Kök Testi, ARDL Sınır Testi

Abstract:
Realizing a responsible production that will minimize the negative effects of chemicals and wastes on human health and the environment has taken its place among the Sustainable Development Goals determined by the United Nations (UN) (SDG-12: Responsible Production and Consumption). A significant part of the empirical studies conducted in the world in recent years have revealed that the relationship between carbon dioxide (CO2) emissions and economic growth is an inverted 'U' shaped relationship. The main purpose of this study is to determine the direction and nature of the relationship between carbon dioxide emissions and economic growth in Turkey and other E7 countries by using the time series covering the period 1965-2021. In the study, the quadratic form in the relationship between carbon dioxide emissions and income has been tested against alternative specifications. A general Environmental Kuznets Curve (EKC) model expressing the relationship between variables has been established, and four variables (fossil fuel consumption, alternative energy consumption, added value of the service sector, foreign direct investment net inflows) that have been thought to have a direct impact on carbon dioxide emissions have been included in this model. The most appropriate environment-income models for E7 countries have been tried to be selected in the study where Kwiatkowski, Phillips, Scmidth and Shin (KPSS) and Zivot-Andrews (ZA) unit root tests have been applied to determine the stationarity level of the series by taking as basis the regression estimation results of six model specifications derived from the general EKC model and the results of the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) Bound Test in which the cointegration relations between the variables have been investigated. In this context, the carbon dioxide emission-income relationship has been determined as 'N' for Turkey and India, 'U' for China and inverted 'N' for Russia. It has been observed that an increasing linear form of carbon dioxide emission-income relationship emerged for Brazil and Mexico, and between the variables in question, the EKC hypothesis (inverted 'U' relationship) has been found to be valid only for Indonesia.

Key Words: Carbon Dioxide Emission, Economic Growth, Sustainability, EKC Hypothesis, Unit Root Test, ARDL Bound Test