Tek boyutlu insan ve iletişimde teknolojik rasyonalite
One-dimensional human and technological rationality in communication
Yazar: BAHAR KESKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZMİ EKİN VURAL
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Teknoloji hayatımıza girişi itibariyle çok eski bir sürece dayanmaktadır. Teknolojinin küresel olarak yüz milyonlarca birey tarafından kullanılmasıyla birlikte bu boyutta farklı gelişmeler de kendini göstermeye başlamıştır. Bireylerin gelişiminde toplum ve doğa kadar teknoloji de önemli bir yer edinmiştir. Teknolojinin insanları bir şekilde etkilemesi ve bu etkinin tüm dünyada benzer sonuçların yaşanmasına yol açması Marcuse'un Tek Boyutlu İnsan kavramını düşündürmektedir. Kavramda, teknolojinin bireylerin hayatının her alanında yer alması, toplumları etkilemesi, kültür endüstrisinin insanların özgürlüğü noktasında söz sahibi haline geldiğini, teknolojik mekanikleşme sonrası bireyin gelişen teknoloji nezdinde sessiz kaldığına değinmektedir. Çalışmada Tek Boyutlu İnsan kavramının, dünyanın teknolojiye bağımlılığı sonrası nasıl gerçekleştiği ve bu durum sonrası teknolojik rasyonalitenin kitlelerdeki etkisini belirlemek hedeflenmiştir. Çalışma teori ve uygulama olarak iki kısımdan oluşmaktadır. Teorik kısımda Tek Boyutlu İnsan ve Frankfurt Okulu, İletişim Teknolojileri ve Rasyonalite kavramı hakkında literatür taraması gerçekleştirilmiş ve bu kavramlar özelikleriyle birlikte ilişkilendirilmiştir. Uygulama kısmında ise teknolojik gelişmelere günlük hayatında yer veren bireylerle yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Marcuse tarafından ifade edilen bireylerin teknolojiye olan bağımlılığı, teknolojinin bireyleri etkisiz kılması, Marcuse'un ifadesiyle teknolojik rasyonalite sonrası bireyleri köleleştirmesi ve teknolojinin bireyselliğe olan olumsuz tutumunu sağlamak için bireylerin yapay ihtiyaçlarla manipüle edildiği, bireylerin özgürlüklerinin görünmez bağlarla kısıtlandığı teknolojik rasyonalite ilişkisi noktasında değerlendirilecektir. Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde kuşaklar arasındaki dijital iletişim teknolojileri ve dijital platformları kullanma şeklinin benzer olduğu, reklamlar ve dış etkenlerin bireylerin satın alma davranışları üzerinde etki unsuru olduğu gözlenmiştir. Dijital iletişim teknolojilerinden yararlanma şekillerinde ve tüketim alışkanlıklarında benzerlikler olduğu ortaya koyulmuştur. Çalışmadan elde edilen bulgular kapsamında, teknolojik araçların bireyler üzerinde rasyonalite etkisi oluşturduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Technology has been around for a very long time. With the use of technology by hundreds of millions of individuals globally, different developments in this dimension have begun to manifest themselves. Technology has gained an important place in the development of individuals as much as society and nature. The fact that technology affects people in some way and that this effect leads to similar results all over the world makes us think of Marcuse's concept of One-Dimensional Man. In the concept, he mentions that technology is involved in every aspect of individuals' lives, that it affects societies, that the culture industry has become the arbiter of people's freedom, and that the individual remains silent in the face of developing technology after technological mechanization. In the study, it is aimed to determine how the concept of One-Dimensional Human is realized after the world's dependence on technology and the effect of technological rationality on the masses after this situation. The study consists of two parts as theory and practice. In the theoretical part, a literature review was conducted on the concepts of One-Dimensional Human and Frankfurt School, Communication Technologies and Rationality and these concepts were associated with their characteristics. In the practical part, interviews were conducted with individuals who include technological developments in their daily lives and interpreted within the framework of semi-structured interview technique. The dependence of individuals on technology expressed by Marcuse, the ineffectiveness of technology on individuals, the enslavement of individuals after technological rationality as expressed by Marcuse, and the negative attitude of technology towards individuality will be evaluated at the point of technological rationality relationship in which individuals are manipulated with artificial needs and individuals' freedoms are restricted by invisible bonds.