Farklı ekim zamanlarının değişik yemlik pancar (Beta vulgaris var. rapacea Koch.) çeşitlerinin verim ve diğer bazı özelliklerine etkisi /
Yazar: HAKAN GEREN
Danışman: PROF. DR. RIZA AVCIOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekim zamanı = Sowing date ; Tarla bitkileri = Field crops ; Verim ögeleri = Yield components ; Şeker pancarı = Sugar beet

Özet:
Bornova-îzmir deneme tarlalarında 1995-1996 kış periyodu süresinde yürütülen bu araştırma, dört farklı ekim zamanının (01.09-15.09-01.10-15.10) alü değişik yemlik pancar (Beta vulgaris var. rapacea Koch.) çeşidinde (Anissa, Arabella, Cosima, Peramono, Petra, Rota) kimi morfolojik ve agronomik özelliklere olan etkisi incelenmiştir. Tarla denemeleri Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuş, toplam 72 parselden oluşmuştur. Parsel genişlikleri 1,2 x 5 = 6 m2 olup, toplam deneme alam 550 m2'ydi. Elde edilen tüm bulgular Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü kişisel bilgisayarlarında Tarist programı kullanılarak varyans analizine tabi tutulmuştur. Araştırmadan elde edilen sonuçlar aşağıdaki şekilde özetlenebilmektedir; (1) Yemlik pancar tohumlarının çimlenme sürelerine (hızlarına) ekim zamanı etkili olmakta, 1 ve 15 Eylül tarihinde yapılan ekimlerde en hızlı çimlenmeler gerçekleşmektedir. (2) Kışa giriş döneminde bitki boyu bakımından çeşitler arasında bir fakhlık oluşmamakta, ancak 1 ve 15 Eylül'deki ekim zamanlarında en yüksek bitki boyuna ulaşılmaktadır. (3) Çeşitler ve ekim zamanlan arasında hasatta bitki boyu açısından farklılıklar tespit edilmiş, Anissa çeşidinin yapraklarının yere paralel olarak geliştiği ve 1 Eylül'de yapılan ekimlerin en üst bitki boyu değerine ulaştığı saptanmıştır.60 (4) Yaprak boyudan, ekim zamanlan ve çeşitlere göre önemli düzeyde farklı bulunmuştur. Eylül ayında yapılan ekimlerde en büyük yaprak boyutlan saptanırken, Petra ve Peramono çeşitleri bu açıdan en başanlı çeşitler olarak dikkati çekmiştir. (5) Sapa kalkma oranı; Eylül ayında yapılan ekimlerin hepsinde saptanmış, buna karşılık Ekim ayında yapılan ekimlerin hiç birisinde gözlenmemiştir. Rota çeşidi en az sapa kalkma oranına sahip olmuştur. (6) Kök-gövde çapma ilk ekim zamanı etkili olmuştur. Petra ve Arabella en büyük çaplı bitkilerdir. (7) Kök-gövde uzunluğu bakımından 1 Eylül' de yapılan ekimler etkili olmuştur. En uzun kök-gövdeye de Anissa çeşidi sahiptir. (8) Topraküstü kök-gövde oram en fazla ilk ekim zamanından etkilenmiştir. Rota çeşidi en yüksek topraküstü orana sahipken, en düşük orana da Anissa çeşidi sahip olmuştur. (9) Yaprak verimi bakımından ilk iki ekim zamanı en iyi sonucu vermiş, en yüksek yaprak verimi Arabella çeşidinde saptanmıştır. (10) Kök-gövde verimi açısından Eylül ayında yapılan ekimlerden en yüksek verim alınmış, Arabella ve Anissa çeşitleri en fazla verim getiren çeşitler olmuştur. (11) Anissa ve Petra çeşitleri yaprak kuru madde oranı bakımından en yüksek orana sahip olurken, 1 Ekim tarihinde yapılan ekimlerde en yüksek kuru madde oranı tespit edilmiştir. (12) Kök-gövde kuru madde oram 1 Eylül tarihinde yapılan ekimlerde maksimum değere ulaşmıştır. Anissa çeşidi de en yüksek kuru madde oranına sahip olmuştur.61 (13) Yaprak kuru madde verimi açısından ilk iki ekim zamanının etkisi önemli olmuş ve Arabella ile Petra çeşitleri en yüksek verimi vermişlerdir. (14) Kök-gövde kuru madde verimi açısından da yine 1 ve 15 EylüFde yapılan ekimler en yüksek verimleri verirken, Anissa çeşidi de yüksek kuru madde verimi sağlamıştır. (15) Şeker içeriği açısından 1 Ekim' de yapılan ekimler ve Anissa çeşidi en yüksek oranı sağlamışlardır. Elde edilen sonuçlara göre; Ege Bölgesi koşullarında yemlik pancar yetiştiriciliği yapılmak istenirse, ekimler Eylül ayı içerisinde gerçekleştirilmeli ve Anissa, Arabella veya Petra çeşitlerinden biri seçilmelidir. Ancak Anissa çeşidinin morfolojik olarak şeker pancarına çok benzemesinden dolayı, ticari anlamda şeker pancarının çok yetiştirildiği yörelerde, çiftçilerimizin olumsuz davranışlara girmelerini önlemek için çok dikkat edilmelidir. Ayrıca, bu tür çeşit-verim çalışmalarının 2 veya 3 yıl tekrarlanmasıyla daha güvenilir sonuçlara varılabilecek, yemlik pancar üretimleri gevşek ve hafif yapılı alüviyal topraklarda gerçekleştirildiğinde çok daha yüksek verimlere ulaşılabilecektir.

Abstract:
In this study carried out experimental field of the department of Field Crops, faculty of Agriculture, university of Aegean in Bornova-îzmir during winter period of 1995-1996, effect of four different sowing dates (01.09-15.09-01.10-15.10) on the some morphological and agronomical characteristics of six various fodder beet (Beta vulgaris var. rapacea Koch.) cultivars (Anissa, Arabella, Cosima, Peramono, Petra, Rota) were investigated. Field experiment was set up in a randomised complete block design with three replications, total number of plots were 72. Plot size was 1,2 x 5 = 6 m2 and total research area was 550 m2. All data obtained from the experiments were statistically analysed using Tarist programme by personal computers of Aegean University, Agriculture Faculty, Field Crops Department. The results taken from the experiment can be summarised as followings; (1) Germination rate of fodder beet seeds were affected by sowing date, and the highest rates were obtained at sowing dates of 1st and 15th September. (2) There was not any difference among the fodder beet cultivars in terms of plant height in early winter, but sowing date including 1st and 2nd gave the highest plant height. (3) There were significant differences between cultivars and sowing dates with regard to plant height at harvest. It was determined that, leaves of Anissa cv. developed parallel to soil surface, and the sowings 1st September reached the highest plant height values. (4) Leaf sizes were significantly different according to the sowing dates and cultivars. The biggest leaf size was observed at sowing dates of September, and Petra and Peramono were the most successfully cultivars in terms of this characteristics.63 (5) Bolting rates were determined at all sowing during September, however it was not observed in any October sowings. Rota had the lowest rate of bolting. (6) First two sowing dates were affected on root diameter. Petra and Arabella had the largest root diameters. (7) 1st September sowings were the best with regard to root length. Anissa had the longest roots. (8) 1st sowing date most affected the rate of above-ground roots. While Rota had maximum above-ground rates, Anissa had the least rates in terms of this characteristics. (9) First two sowing dates gave the best results in relation to fresh leaf yield and highest leaf yield was determined on Arabella cv. (10) Sowing dates of September had the highest yields of fresh root yield and also Arabella and Anissa cv. produced maximum fresh root yield. (11) While Anissa and Petra cv. had maximum leaf dry matter content, the sowings in 1st October gave maximum leaf dry matter content. (12) The root dry matter rates reached the maximum values in sowings of 1st September. Anissa had also maximum root dry matter rate. (13) The effect of first two sowing dates were affective in terms of leaf dry matter yields and cultivars of Arabella and Petra produced highest yields. (14) The sowings in 1st and 15th September gave the highest yield of root dry matter, and Anissa cv. produced the highest dry matter yields. (15) Sowings of 1st October and Anissa cv. had maximum sugar contents. According to the results of the experiment; sowings must be done in September and fodder beet cultivars of Anissa, Arabella or Petra must be chosen, if the cultivation of fodder beet is projected under the conditions of Aegean Region, Since sugar beet highly resembles to Anissa fodder beet morphologically most care should be given to ban the farmers from the probable corruptions in the regions in which sugar beet cultivation is intensively practised. More dependable results could be achieved provided that these studies were replicated for two or three years and higher yields could be obtained if the fodder beet was cultivated in lose and light structured soils.