Batı Anadolu Büyük Menderes Havzası ve çevresindeki Roma ve Türk Dönemi Köprü mimarisinin gelişimi ve tipolojisi
Development and Typology of The Roman and Turkish Bridge Architecture In and around The Vicinity of The Greater Menderes Basin
Yazar: HAKAN DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. CEMİLE NAKIŞ KARAMAĞARALI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari üslup = Architectural style

Özet:
Anadolu'da kurulan uygarlıklar, ulaşım amacıyla bir takım tesisler meydana getirmişler, bu arada, yollar üzerindeki büyük su engellerini geçebilmek için de köprüler inşa etmişlerdir. Başlarda sadece ulaşım koridorları üzerindeki doğal engelleri aşma amacına hizmet eden köprüler, toplumların askeri, ticari, iktisadi, sosyal ve kültürel gelişmelerine paralel olarak, zamanla kültür tarihinin tamamlayıcı birer unsuru haline gelmişlerdir.  Bu kapsamda, 'Yol medeniyettir', düsturu çerçevesinde, uygarlıkların gelişmişlik seviyelerinin birer yansıması ve kültürel miras değeri olan köprüler, toplumların mimari kimliğine özgü belirleyiciler olarak değerlendirilmelidir. Çalışma alanı olarak belirlenen, Batı Anadolu Büyük Menderes havzası ve çevresindeki Roma ve Türk dönemi köprü mimarisinin; tasarım, malzeme, yapım tekniği, biçimsel özellikler, kullanım şekli ve varsa bezeme özelliklerinin belirlenmesi, tespitlerinin yapılması, dönemler arası etkileşimlerin ortaya konularak, tipolojik bir değerlendirme ve karşılaştırma ile dönemsel üslup özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, Anadolu topraklarında hüküm sürmüş uygarlıkların belli başlı merkezlerini birbirine bağlayan tarihi yol ağları, kaynaklardan elde edilen veriler doğrultusunda tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde,  köprü mimarisinin oluşumu ve gelişiminden bahsedilip, köprülerin yapısal bileşenleri ile bunların teknik özellikleri ve işlevleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın dördüncü bölümünde, Batı Anadolu Büyük Menderes havzası ve çevresindeki Roma ve Türk dönemi köprülerinin tasarım, malzeme, yapım tekniği ve biçimsel özellikleri tanımlanmıştır. Tezin beşinci bölümünde Batı Anadolu'da bulunan Roma ve Türk dönemi köprü yapılarının daha önce çerçevesi çizilen mimari bileşenlerin ve yapısal özelliklerinin karşılaştırılması ve sınıflandırılması yapılarak, tipolojik araştırması aktarılmıştır. Altıncı bölümde ise teorik ve alan çalışması ile elde edilen tüm bulgular birlikte ele alınarak, tipolojik bir değerlendirme ve karşılaştırma ile dönemsel üslup özellikleri ortaya konulmuş, öneriler geliştirilmiş ve ileride yapılabilecek araştırmalara ve restorasyon uygulamalarına yön verilmiştir.

Abstract:
The Anatolian civilizations established facilities for transportation purposes while they constructed bridges to overpass the streams along the highways. The bridges which were initially considered to serve in the manner to overpass the natural obstacles on the transportation corridors have become a complementary  elements of the culture history as time pass by in line with the militaristic, commercial, economic and cultural developments of the communities. In this context, , the bridges which value for cultural heritage and which are the reflections of the level of civilization of the nations should be assessed as the determinants of the architectural identity of the nations within the frame of the saying that "Road is civilization". As far as the architecture of the Roman and Turkish bridges within and in the vicinity of the  Greater Menderes basin in Western Anatolia, the location of the study, is concerned, efforts have been made to find out the periodical style in view of design, material, construction technique, morphological properties, type of use, and the decorative characteristics, if any, assess the case, make  comparative typological evaluation based on the inter periodical interactions In the second section of the study , the road networks of historic nature which provide connection among the central locations of the major Anatolian civilizations have been defined based on the data collected. In the third section, the bridge architecture and developments in this particular field of expertise have been discussed with the structural components of the bridge  and their functions. In the fourth section, the Roman and Turkish bridges within and in the vicinity of the Greater Menderes Basin have been defined in view of their design, material, construction  technique and morphological properties. Referring to the fifth section of the thesis, a comparison and classification have been made for the Roman and Turkish bridges located in Western Anatolia within the context of their previously determined architectural components along with the typological  research. In the sixth section, a typological assessment has been made using the theoretical and practical findings  together with the comparisons and characteristics of the periodical styles.