Paris Konferansı'nda Şerif Paşa'nın faaliyetleri ve Doğu Anadolu ahalisinin durumu
The Activities of Şerif Pasha in Paris Conference and the situation of Eastern Anatolian people
Yazar: SEDEF BULUT
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ŞAHİNGÖZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Kürt sorunu = Kurdish question ; Paris Konferansı = Paris Conference ; Şerif Paşa = Şerif Pasha

Özet:
XI ÖZET "Paris Konferansında Şerif Paşa'nın Faaliyetleri ve Doğu Anadolu Ahalisinin Durumu" adlı tez çalışmasının ana konusunu Şerif Paşa'nın Paris'teki çalışmaları ve kendisine yöneltilen tepkiler oluşturmaktadır. 20. yy. başlarında Osmanlı Devleti' nin ve Avrupa'nın içinde bulunduğu genel durum hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Osmanlı İmparatorluğunun I. Dünya Savaşı' na girişi ve batılı devletlerin İmparatorluğu parçalamaya yönelik imzaladıkları gizli anlaşmalar üzerinde durulmuştur. Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918' de Mondros Ateşkes Anlaşmasını imzalayarak savaştan çekilmiştir. Bu anlaşma, bir ateşkes anlaşması niteliğinin çok dışındaki ağır maddeleriyle devleti felce uğratmış ve çöküş sürecini hızlandırmıştır. I. Dünya Savaşı Sonrasında Avrupa'ya yeni bir düzen getirmek ve yenilen devletlere barış anlaşmaları imzalatmak amacıyla 18 Ocak 1919' da Paris Barış Konferansı toplanmıştır. Görünürdeki geniş katılımına rağmen konferans kararlarına A.B.D., İngiltere ve Fransa hakim olmuştur. Konferansta tartışılan öncelikli konuların başında ise Osmanlı İmparatorluğu topraklarının paylaşılması gelmiştir. Batı Anadolunun Yunanlılara verilmesi ve Doğu Anadolu'da Wilson prensipleri çerçevesinde bir Ermeni Devleti kurulması meselesi gündemde geniş bir yer tutmuştur. 23 Aralık 1919' da ise üzerinde daha önce görüşülmemiş olan Kürdistan meselesi ortaya çıkmıştır. Kürdistan adlı bir devletin kurulması emperyalist devletlerin Ortadoğu'ya yerleşme planlarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Ancak bu devletin sınırları Ermenistanmkinden bile daha belirsiz ve itilaf devletlerinin keyfince çizilmiştir.Ill Ermenistan konusunda A.B.D. etkili bir rol oynarken, Kürdistan konusunda da İngiltere başrolü kimseye bırakmamıştır. Osmanlı topraklarını emperyalist amaçları ve Mezopotamyadaki çıkarları doğrultusunda parçalamaya çalışan itilaf devletleri, Türkleri Anadoludan söküp atmak düşüncesiyle fikir birliği yapmışlardır. I. Bölümde Mondros Ateşkes Anlaşması, sonrasında yapılan işgaller, Paris Konferansı' nda Osmanlı Devleti ile ilgili öncelikli konular ve Kürdistan meselesi üzerinde durulmuştur. Tezin ikinci bölümünde ise Paris Konferansı' na Osmanlı temsilcisi olarak katılan ancak kısa bir süre sonra "Kürt temsilcisi" sıfatını üstlenen Osmanlı'nın eski Stockholm Sefiri Şerif Paşa'nın çalışmaları incelenmeye çalışılmıştır. Şerif Paşa'nın 22 Mart 1919' da Kürt talepleri hakkında konferansa sunmuş olduğu memorandum üzerinde durulmuş ve Ermeni temsilcisi Bogos Nubar'la yaptığı ittifaka da yer verilmiştir. Şerif Paşa'nın Ermenilerle yapmış olduğu anlaşma yurt içinde ve dışında büyük tepkilere yol açmıştır. Bu davranış Meclis-i Mebusan'a, İtilaf Devletleri temsilciliklerine ve basma gönderilen telgraflarla protesto edilmiştir. Karşılaştığı yoğun tepkiler ve itilaf devletlerinin değişen tutumları yüzünden, Şerif Paşa Kürt temsilciliği görevinden 5 Nisan 1920' de kendi isteği ile ayrılmıştır. Son bölümde Şerif Paşa'nın değişen görüşlerine yer verilmiş ve Doğu Anadolu halkının Milli Mücadele hareketi içindeki rolleri incelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
XV ABSTRACT The main theme of the thesis study called "The activities of Şerif Pasha in Paris Conference and the situation of Eastern Anatolian People" consists of the activities of Şerif Pasha in Paris and the reactions aimed towards him. In the introduction section, a brief information has been given on the general situation in which the Ottomans and Europe were in at the beginning of 20th Century. Emphasize has been given on the participation of the Ottoman Empire in the I. World War and the secret agreements signed by the Western Countries aiming to split the Empire. The Ottoman Empire, signing Mondreoux cease fire agreement on October 30, 1918, withdrew from the war. This agreement, with its much heavier clauses for above the quality of a sease war agreement, scused the state be paralyzed and accelerated its collapse process. After the I. World War, for the purpose of bringing a new order to Europe and causing the defeated countries sign peace agreements, Paris Peace Conference was held on January 18, 1919. In spite of the vast participation in appearance, the U.S. A, the U.K. and France ruled the resolutions of the Conference. Among the issues discussed at the conference, priority was given to the splitting of the lands of the Ottoman Empire. The issues such as sparing the Western Anatolian lands to Greeks and establishment of an Armenian state in Eastern Anatolia within Wilson principles had a vast place on the agenda. On December 23, 1919, Kurdistan issue, which was notV discussed before, came out. Establishment of a country called Kurdistan, constitutes a significant part of settlement plan of imperialist countries in the Middle East. However the boundries of this country, have been drawn in accordance with the desires of Allied Powers, even if more indefinite than the boundries of Armenia. While the U.S.A. had an effective role on Armenia issue, the U.K. did not leave this work to anybody on Kurdistan issue. The Allied Powers who tried to split the lands of the Ottoman Empire in the direction of their imperialist objectives and their interests in Mesopotamia, formed a joint opinion thinking they would break up the Turks from Anatolia. In Section I. emphasize in given on the occupations realized after Mondreaux cease fire agreement, issues which had priority related with Ottoman Empire in Paris Conference and on Kurdistan problem. In the second section of the thesis, it has been tried to examine the studies of Şerif Pasha, who participated in Paris Conference as the representative of the Ottomans but after a short time he took over the capacity of "Kurdish Representative", and who was the old Stockholm Ambassador of Ottomans. Emphasis has been given on the memorandum of Şerif Pasha that he presented at the conference on March 22, 1919 on Kurdish demands and the Alliance he made with Armenia Representative Bogos Nubar. The agreement executed by Şerif Pasha with the Armenians caused great reactions both in the country and abroad. This behavior had been protested by cables sent to Parliament, Representatives offices of the AlliedVI Powers with and due to the changed behaviors of the Allied Representative with his desire on April 5, 1920. In the last action it has been stressed on the changing views of Şerif Pasha and it has been tried to examine the roles of Eastern Anatolian people in National Struggle Movement.