Holstein sığırında cavum nasi ve sinus paranasales'in kesitsel radyolojik ve 3B rekonstrüktif anatomisi
Cross-sectional radiological and 3D reconstructive anatomy of the nasal cavity and paranasal sinuses in Holstein cattle
Yazar: NİMET TURGUT
Danışman: PROF. DR. SADULLAH BAHAR ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ABİDİN KILINÇER
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Anatomi = Anatomy
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Anatomi-veteriner hekimlik = Anatomy-veterinary ; Holştayn sığırı = Holstein cattle ; Nazal kavite = Nasal cavity ; Paranazal sinüsler = Paranasal sinuses ; Sığırlar = Cattles ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed

Özet:
Cavum nasi (CN) ve sinus paranasales (SPN) morfolojik olarak sığır baş bölgesinin en kompleks anatomik yapılarındandır. Bölgede şekillenecek hastalıkların doğru tanı ve tedavisi için bölge anatomisinin detaylı olarak bilinmesi gerekir. Yapılan literatür taramalarında sığırda söz konusu yapıların anatomik ve radyolojik özelliklerini tanımlayan çalışmaya ulaşılamamıştır. Bu araştırma, Holstein sığırında CN ve SPN'in kesitsel radyolojik anatomisini ve yapılacak rekonstrüktif çalışmalar ile de bu yapıların morfolojik ve morfometrik özelliklerini belirlemeyi amaçlamıştır.
 Çalışmada, Konya Et Besi Çiftliklerinden temin edilen 12 adet (6-10 yaşlı) sağlıklı dişi Holstein sığır başı kullanıldı. Başlar gün içerisinde BT ile görüntülendi ve takibinde dondurularak anatomik kesitleri alındı. CN ve SPN'lere isabet eden BT ve anatomik kesit görüntüleri eşleştirilerek detaylar isimlendirildi. Başlara ait BT görüntüleri modelleme programında açılarak CN, SPN ve kafa iskeletinin 3B modelleri oluşturuldu. Bu modeller kullanılarak çalışılan yapıların hem birbirleriyle ilişkileri değerlendirildi hem de alan ve hacim ölçümleri yapıldı. Elde edilen morfometrik veriler gerekli istatistiksel analizi yapılarak sunuldu. 
 Araştırmada Holstein sığır başının geniş bir bölümünü tüm detaylarıyla gösteren, 14 adet aksiyel, 5 adet koronal ve 6 adet paramedian olmak üzere 25 adet anatomik ve BT kesit görüntüsünden oluşan kesitsel radyolojik anatomi atlası oluşturuldu. 3B model değerlendirmelerinde, sinus sphenoidalis'in en asimetrik ve en küçük (10±7 cm3 %1,05), sinus frontalis'in ise cavum cranii'yi çevreleyen kemiklerin hemen hemen tamamını pnömatize eden en geniş (345±53 cm3 %38,8) ve kompleks yapılı sinus, os ethmoidale'nin, concha nasalis ventralis'e ait sinus ve cellulae dışında tüm hava kaviteleriyle direkt ilişkisi olan tek kemik olduğu tespit edildi.  Morfometrik değerlendirmeler sonrası ölçülen parametreler yönünden sağ ve sol arasında istatistiki fark tespit edilmedi (p>0.05). Bu türde CN ve SPN'nin toplam hacim ve yüzey alanı sırasıyla 706 cm3 (%28,4) ve 1778 cm3 (%71,6), 2848 cm2 (%42,2) ve 3907 cm2 (%57,8) olarak belirlendi.
 Bu araştırma, sığırda CN ve SPN'nin kesitsel radyolojik anatomisini ve üç boyutlu yapısı ile morfolojik ve morfometrik özelliklerini ayrıntılı olarak ortaya koyan ilk referans çalışma özelliğini taşımaktadır. Biz, kullanılan metodoloji ve sonuçları yönüyle bu çalışmanın bölge anatomisine, bu alanda yapılacak yeni çalışmalara ve ayrıca bölgede şekillenecek patolojilerin tanı, tedavi ve takibinde veteriner hekimlere önemli katkılar sağlayacağı düşüncesindeyiz.

Abstract:
The nasal cavity and paranasal sinuses are morphologically the most complex anatomical structures of the bovine head region. Anatomy of the region should be known in detail for the correct diagnosis and treatment of diseases that will occur in the region. In the literature review, we could not find a study describing the anatomical and radiological features of these structures in cattle. This study aimed to determine the cross-sectional radiological anatomy of nasal cavity and paranasal sinuses in Holstein cattle and to determine the morphological and morphometric features of these structures with reconstructive studies.
 In the study, 12 healthy female Holstein cattle heads (6-10 years old) obtained from Konya meat stock farms were used. Heads were imaged with CT during the day and anatomical sections were taken by freezing. The details were named by matching the CT and anatomical cross-section images of the nasal cavity and paranasal sinuses. CT images of the heads were opened in the modeling program and 3D models of the nasal cavity, paranasal sinuses and skull skeleton were created. Using these models, the relations of the studied structures with each other were evaluated, and area and volume measurements were made. Obtained morphometric data were presented by making necessary statistical analysis. 
 In the study, a cross-sectional radiological anatomy atlas consisting of 25 anatomical and CT cross-section images, 14 axial, 5 coronal and 6 paramedian, showing a large part of the Holstein cattle head in full detail was created. In 3D model evaluations, sphenoidal sinus is the most asymmetrical and smallest (10±7 cm3 1.05%), frontal sinus is the widest (345±53 cm3 38,8%), which pneumatises almost all of the bones surrounding the cavum cranii and the complex sinus and ethmoid bone was found to be the only bone in direct relationship with all air cavities except the sinus and cells of the ventral nasal concha. There was no statistical difference between right and left in terms of parameters measured after morphometric evaluations (p>0.05). The total volume and surface area of nasal cavity and paranasal sinuses in this species were determined as 706 cm3 (28.4%) and 1778 cm3 (71.6%), 2848 cm2 (42.2%) and 3907 cm2 (57.8%), respectively.
 This study is the first reference study to reveal in detail the cross-sectional radiological anatomy and three-dimensional structure and morphological and morphometric features of nasal cavity and paranasal sinuses in cattle. We believe that this study will contribute to the anatomy of the region, new studies in this field, and also to veterinarians in the diagnosis, treatment and follow-up of pathologies that will be shaped in the region in terms of the methodology and results used.