Çocuğa yönelik üretilen dini içeriğin incelenmesi: Diyanet Çocuk Dergisi örneği
Analysing the religious content produced for children: the case of Diyanet Children's Magazine
Yazar: MEHMET ENİS SERİNSU
Danışman: PROF. DR. ZEKİ SALİH ZENGİN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din = Religion ; Din eğitimi = Religious education ; Din hizmetleri = Religious services ; Din öğretimi = Religious teaching ; Dini gelişim = Religious development

Özet:
Çocuk, hayatını anlamlandırmak, dini-ahlaki gelişimini sağlam bir şekilde yürütebilmek ve tamamlayabilmek için doğru dini bilgiye ihtiyaç duyar. Çocuğun ihtiyaç duyduğu dini bilgi konusuna bilimsel bir zeminde yaklaşıldığında Din Eğitimi Bilimi açısından hassasiyetle incelenmesi gereken "çocuğa yönelik dini bilginin üretilmesi ve sunulması" konusu ortaya çıkmaktadır. Doğru dini bilginin çocuğa aktarılmasında farklı yöntemlerin varlığından bahsetmek mümkündür. Dergi ve dini bilgi arasındaki bağ hem bilgi üretimi hem de sunumu veya sadece üretimi veya sadece sunumu ile dini içeriğe sahip konuların dergide yer almasıyla oluşmaktadır. 

Zaman ve mekan, bilginin aktarılmasında göz önünde tutulması gereken önemli bir etkendir. Ramazan Ayı, Ramazan ve Kurban Bayramı dini değer, tutum ve bilgilerin fark edilmesi, üretilmesi ve kazandırılması açısından değerlendirilmesi gereken önemli bir fırsatı sunmaktadır. Belirtilen bu hususun Din eğitimi açısından önemi göz önüne alınarak çalışmada, Diyanet Çocuk Dergisi'nin 1981-2020 yıllarına ait Ramazan Ayı, Ramazan ve Kurban Bayramlarına denk gelen sayılarındaki içeriklerin incelenip, bilgileri sunmada derginin çocuk edebiyatı açısından ve hedeflediği kitlenin gelişim özelliklerine uyguluğunun değerlendirilmesi, içerisinde yer alan konu alanlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Böylece incelenen Derginin, belirtilen zamanlara ilişkin içerdiği dini değer ve bilgilerin, çocuğun gelişim özellikleri, ihtiyaç ve beklentilerine karşılık verme düzeyi tespit edilmeye çalışılmıştır.

Araştırmada nitel araştırma yöntemi, nitel içerik analizi modeli kullanılarak Diyanet Çocuk Dergisi incelenmiş ve çalışma konusu ile ilgili 118 sayı içerisinde 334 içerik tespit edilmiştir. Dergideki boyut, şekil, cilt, kağıt, sayfa sayısı çocukların rahatça kullanabileceği boyutlarda olduğu, bu bakımdan çocukların yaş seviyelerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Paragraf ve satır uzunlukları, yazı puntosu, kapak ve metin içi kullanılan görsellerin çocuk dünyasına uygunluğunun ve ilgi çekiciliğinin daha ileri düzeylere taşınması gerekteği tespit edilmiştir. Diyanet Çocuk Dergisi'nin çocuk edebiyatı ilkelerinden içerik özellikleri -Konu- ve -Dil ve Anlatım- Açısından Durumu incelendiğinde metinlerde kullanılacak dini bilgilerin çocuğun seviyesini dikkate alarak, çocuğun dini ilgi ve ihtiyaçlarına cevap verebilecek nitelikte metinler hazırlanması, çocuğa uygun bir kurgu ve anlatım biçimine sahip bir dile ihtiyaç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Children need accurate religious knowledge in order to make sense of their lives and to complete their religious-moral development. When the issue of religious knowledge needed by the child is approached on a scientific basis, the issue of "producing and presenting religious knowledge for the child" emerges, which should be examined in terms of Religious Education Science. It is possible to talk about the existence of different methods in transferring the right religious knowledge to children. The link between magazines and religious knowledge is formed by both the production and presentation of knowledge or only the production or only the presentation of subjects with religious content in the magazine. 

Time and place is an important factor to be considered in the transfer of knowledge. Ramadan, Eid al-Fitr and Eid al-Adha offer an important opportunity to realize, produce and gain religious values, attitudes and knowledge. Considering the importance of this issue in terms of religious education, this study aims to examine the contents of the issues of Diyanet Children's Magazine between 1981-2020, which coincide with Ramadan, Eid al-Fitr and Eid al-Adha. At the same time, it was also aimed to evaluate the magazine's application to the developmental characteristics of the target audience in terms of children's literature in presenting information and to determine the subject areas included in it. Thus, it was tried to determine the level of religious values and information included in the analyzed issues to fulfill the child's developmental characteristics, needs and expectations.

In the study, using qualitative research method, qualitative content analysis model, Diyanet Children's Magazine was examined and 334 contents were identified in 118 issues related to the subject of the study. It was concluded that the size, shape, bound volume, paper, and number of pages in the magazine are in sizes that children can easily use, and in this respect, it is suitable for children's age levels. Paragraph and line lengths, font size, cover and visuals used in the text need to be improved in terms of their suitability for the children's world and attractiveness. When the content features of Diyanet Children's Magazine from the principles of children's literature were examined in terms of -Subject- and -Language and Expression-, it was concluded that the religious information to be used in the texts should be explained according to the level of the child, taking into account the religious interests and needs of this age child, preparing texts that can respond to the religious interests and needs of the child, and that there is a need for a language with a fiction and narrative suitable for the child.