Lise öğrencilerinin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerine bir model testi: Karma yöntem araştırması
A model test on coping skills with school burnout of high school students: Mixed methods research
Yazar: SELİM GÜNDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SEÇER
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Baş etme stratejileri = Coping strategies ; Başa çıkma = Coping ; Ergenler = Adolescents ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Lise öğrencileri = High schools students ; Okul tükenmişliği = School burnout ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu araştırma kapsamında lise öğrencilerinin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerine bir modelin test edilmesi ve model testi sonucu ulaşılan nicel bulguları nitel bulguların nasıl açıkladığının incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmada karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak nicel aşamada okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerine kurgulanan model test edilmiş, daha sonraki aşamada nicel bulguları görüşmeler sonucu elde edilen nitel bulguların nasıl açıkladığı incelenmiştir. Ayrıca araştırma kapsamında okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmanın katılımcı grubunu Niğde ilinde lise öğrenimine devam eden öğrenciler oluşturmuştur. Bu bağlamda uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 1026 öğrenci ile ölçek geliştirme çalışması; amaçlı ve küme örnekleme yöntemiyle ulaşılan 754 öğrenciyle çalışmanın nicel aşamasındaki model testi; amaçlı örnekleme ile ulaşılan ve nicel aşamaya da katılmış olan 19 öğrenciyle de nitel aşamadaki görüşmeler yürütülmüştür. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasında açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi, nicel aşamasında yapısal eşitlik modeli(YEM) analizi, nitel aşamasındaysa tematik analiz yapılmıştır.
Bulgular: Araştırma kapsamında geliştirilen okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri ölçeğinin güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında; literatürdeki araştırmalardan ve kuramsal bilgilerden hareketle öğrencilerin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerisi üzerinde etkisi olabilecek kavramlar olan okul iklimi, akademik güdülenme, okula bağlılık, akademik stres, öznel iyi oluş ve öz düzenleme kavramlarıyla kurgulanan modelin test edilmesi amaçlanmıştır. Yapılan YEM analizleri sonucunda alternatif model olan okul iklimi, akademik güdülenme, öznel iyi oluş ve öz düzenlemenin dahil edildiği modelin doğrulandığı sonucuna ulaşılmıştır (χ2=539.881, df=117, χ2/df=4.614, AGFI=.88, GFI=.92, CFI=.93, IFI=.93, NFI=.92, TLI=.92, RMSEA=.06, SRMR=.05). Model testi sonucu ulaşılan bulguları nitel aşamadaki görüşmelerin de açıklamakta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nicel ve nitel bulguların karma yöntem araştırma prosedürlerine göre bütünleştirilmesi sonucunda iki bulgunun da örtüştüğü sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç: Araştırma sonucunda okul iklimi, akademik güdülenme, öznel iyi oluş ve öz düzenleme kavramlarının lise öğrencilerinin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerinde etkili olduğu ve nitel bulguların da bu sonuçla örtüştüğü belirlenmiştir.

Abstract:
Purpose: This study sets out to test a model on the coping skills of high school students with school burnout and to examine how qualitative findings explain the quantitative findings obtained as a result the testing of the model.
Method: Mixed-methods sequential explanatory design was conducted in the study. Initially, in the quantitative research phase, the model built on the skills of coping with school burnout was tested. And in the second stage, how the qualitative findings explained the quantitative findings were examined. In addition, a scale of coping skills with school burnout was developed within the research. The study group consisted of students who attend high school in Niğde. Thus, scale development process were conducted with 1026 students reached by convenience sampling method; The model test at the quantitative phase was conducted with 754 students reached by purposive and cluster sampling method; qualitative interviews were conducted with 19 students reached by purposive sampling and participated in the quantitative phase. Exploratory factor analysis and confirmatory factor analysis in the scale development stage of the study, structural equation model (SEM) analysis in the quantitative stage, and thematic analysis in the qualitative stage were conducted.
Findings: It was concluded that the scale on the coping skills with school burnout that is developed within the study is a reliable and valid measurement tool. In the quantitative phase of the research; basing on the literature and theoretical background, it is probed to test the model built on the concepts that can have an effect on the skills to cope with school burnout of students such as school climate, academic motivation, school engagement, academic stress, subjective well-being and self-regulation. As a result of the SEM analysis, it was concluded that the alternative model including school climate, academic motivation, subjective well-being and self-regulation was confirmed (χ2 = 539.881, df = 117, χ2 / df = 4.614, AGFI = .88, GFI = 92, CFI = .93, IFI = .93, NFI = .92, TLI = .92, RMSEA = .06, SRMR=.05). The findings of the model test were also explained by the qualitative interviews. As a result of the integration of quantitative and qualitative findings of mixed method research procedures, it was concluded that both findings correspond.
Result: As a result of the research, it was found that the concepts of school climate, academic motivation, subjective well-being and self-regulation were effective on the coping skills of high school students with school burnout and qualitative findings correspond with this result.