Soğd Türk ilişkileri (V-VIII. yüzyıllar)
Sogd-Turkish relations (V-VIII centuries)
Yazar: BAŞAK KUZAKÇI
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞAĞIL
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Ak Hunlar = White Huns ; Avrupa Hunları = European Hans ; Batı Göktürkler = Western Kök Turks ; Göktürkler = Kök Turks ; Hunlar = Huns ; Soğdlular = Soğdlular ; Türk-Orta Asya ilişkileri = Turkish-Central Asian relations

Özet:
Antik dönemden Erken Orta Çağ'a kadar Maveraünnehir coğrafyası merkez olmak üzere zirai üretim ve ticaret kaynaklı müreffeh bir toplum ve oldukça suigenerriz bir yönetim sistemi inşa eden Soğdlular, III. ve IV. yüzyıllarda Hunların, Türk Kağanlığı'nın ve Akhunların himayeisnde ticari ve kültürel nüfuzlarını Batıda Bizans'a, Doğu'da ise Çin sarayına kadar genişletmiştir. Kolonizasyon metodu ile Kuzey Çin sahasında hareketli pazarlara sahip ticaret kolonileri teşkil eden Soğdlular, İpek yolu kervan ticareti yoluyla doğu-batı arasında başlıca emtia ve kültür taşıyıcı unsur haline gelmiştir. Çin'e Türk-Soğd kültürel anlayışını ve zevklerini taşırken, Batı dünyasına Bizans üzerinden Çin ipeğini götürmüşlerdir. Bir devlet teşekkül ettirmeyen Soğdlular, erken Orta Çağ'larda Orta Asya Türk devletleri himayesinde İpek Yolu'nu dönem itibarıyla en parlak çağına ulaştırmıştır. Bu çalışmada. Türk tarih literatüründe daha önce konu edinîlmeyen Soğdca dönem kaynakları, Soğd tüccarlarının ürettiği ticari, özel nitelikte mektuplar, devlet arşivi niteliği taşıyan Soğd evrakı, Soğdca yazıtlar, el yazması türünde eserler, Soğdlu tüccarların Çin ve diğer bölgelerde yürüttüğü ticareti delillendiren ticaret izinleri, mürur tezkireleri, satış sözleşmeleri ve kervan konşimentosu gibi çeşitli belge yahut yazıt niteliğindeki kaynaklar temel alınarak etno-dilbilimsel metodolojik yaklaşımla, Soğdluların Hun ve Türk Kağanlığı himayesindeki tarihi süreçleri, ticari faaliyeletleri, ürettikleri kültürel unsurlar, siyasi ve toplumsal düzenleri, ince kılcal örüntülere sahip ticaret ağları ve ticari usulleri, emtia mübadelesi yoluyla sebep oldukları kültürel değişimin niteliği öncelikli olarak Soğd-Türk ilişkileri ve Soğdluların Asya Türk devletlerinde oynadığı rol çerçevesinde izah edilecektir.

Abstract:
From the Antiquity to the Early Middle Ages, the Sogdians, with the Transoxiana geography as the center, had built a prosperous society based on agricultural production and trade, and a highly suicidal administration system. In the III and IV centuries, under the auspices of the Huns, the Turkic Khaganate and the Akhuns, they expanded their commercial and cultural influence to the Byzantine Empire in the West and the Chinese palace in the East. The Sogdians, who formed trade colonies with active markets in the North China area with the colonization method, became the main commodity and culture carrier between east and west through the Silk Road caravan trade. While they carried the Turkish-Sogdian cultural understanding and tastes to China, they brought Chinese silk to the Western world via Byzantium. The Sogdians, who did not establish a state, brought the Silk Road to its heyday in the early Middle Ages under the auspices of the Central Asian Turkish states. In this study. Sogdian period sources that have not been the subject of Turkish history before, commercial and private letters produced by Sogdian merchants, Sogdian documents bearing the quality of state archives, Sogdian inscriptions, manuscripts, trade permits proving the trade carried out by Sogdian merchants in China and other regions, murmur biographies, Based on various documents or inscriptions such as sales contracts and caravan bills of lading, with an ethno-linguistic methodological approach, the historical processes, commercial activities of the Sogdians under the auspices of the Hun and Turkish Khanate, the cultural elements they produced, their political and social orders, trade networks with very fine capillary patterns and commercial methods, the nature of the cultural change they cause through commodity exchange will be explained primarily within the framework of Sogdian-Turkish relations and the role played by the Sogdians in the Asian Turkish states.