Sanayi kaynaklı hava kirleticilerinin ve emisyon-imisyon örnekleme sistemlerinin araştırılması
Investigation of industrial air pollutants and emission-immission sampling systems
Yazar: ABDULLAH AKAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA RASTGELDİ DOĞAN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ TURGAY DERE
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Atmosfer tüm dünyanın ortak varlığı ve mirası olup, dünya üzerindeki canlılığın devam etmesi için temel şartların başında gelmektedir. Bu sebeple, atmosferdeki hava kirliliğine sebep olabilen ve 'hava kirleticileri' olarak tanımlanan maddelerin zamansal ve mekânsal değişimlerinin izlenmesi ve hava kirliliğinin ekolojik ve çevresel neticelerinin daha net kavranması ihtiyaç arz etmektedir.
Bu çalışmada, 'sanayi kaynaklı hava kirleticileri' olarak tanımlanan maddelerin ortam değerlerini izlemek ve ilgili hava kirliliği standartlarına uygunluğunu araştırmak için sanayi tesislerinin atık gaz çıkış bacalarında ve tesis alanında hangi standartlara göre, ne şekilde örneklenmesi gerektiği, bu örneklemelerde kullanılan emisyon-imisyon örnekleme sistemleri ve uygulamaları hakkında detaylı bilgiler verilip tartışılmıştır. Bu örnekleme sistemleri kullanılarak, İstanbul'da ve Gebze'de 10 farklı tesiste emisyon, 1 tesiste imisyon örneklemeleri yapılarak sanayi kaynaklı atık gazlarda ve ortam havasında, PM (31 baca), yanma gazları (12 baca), HCl (4 baca), HF (2 baca), ağır metal (3 baca), VOC (33 baca), PAH (1 baca), çöken toz ve PM10 (1 tesis) örneklenmiş, emisyon değerleri ve türleri belirlenmiştir. Tüm emisyon kaynak bacaları için, atık gaz çıkış hızları, atık gaz sıcaklıkları, nem miktarları ve bacaların fiziki özellikleri tespit edilip değerlendirilmiştir.
Örneklemeler sonrası yapılan analiz sonuçlarında, 0.0001-0.047 kg/sa aralığında PM emisyonları, 0-79.33 ppm aralığında CO, 0-1.66 ppm aralığında SO2, 1-44.33 ppm aralığında NO, 0- 56.66 ppm aralığında NOx cinsinden NO2 emisyonları, 0.0012-0.0149 kg/sa aralığında HCl, 0.0005 kg/sa HF emisyonları, 0.780-134.981 g/sa aralığında ağır metal, 0-0.69 kg/sa aralığında VOC, <0.2-6.19 gr/numune aralığında PAH emisyonları, 29.810-91.556 mg/m2–gün aralığında çöken toz ve 0.109-0.801 mg/Nm3 aralığında PM10 imisyon değerleri tespit edilmiş ve Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'nde belirlenen sınır değerlerle kıyaslanmıştır. 
Ayrıca bu çalışmada, örnekleme sistemlerinin kullanılması anında karşılaşılan problemlere, bu problemlerin çözümüne ve sistemlerin geliştirilmesine dair önerilere yer verilmiştir.

ANAHTAR KELİMELER: Hava Kirliliği, Tehlikeli Hava Kirleticiler, Endüstriyel Kirlilik, Partikül Madde, Emisyon

Abstract:
The atmosphere is the common existence and heritage of the whole world, and it is one of the basic conditions for the continuation of life on earth. For this reason, it is necessary to monitor the temporal and spatial changes of substances that can cause air pollution in the atmosphere and defined as "air pollutants" and to understand the ecological and environmental consequences of air pollution more clearly.
In this study, in order to monitor the environmental values of the substances defined as 'industrial air pollutants' and to investigate their compliance with the relevant air pollution standards, according to which standards and how they should be sampled in the waste gas outlet stacks of the industrial facilities and detailed information about their applications was given and discussed. Using these sampling systems, emission in 10 different plants in Istanbul and Gebze, imission sampling in 1 plant, PM (31 stacks), combustion gases (12 stacks), HCl (4 stacks), HF in industrial waste gases and ambient air. (2 stacks), heavy metal (3 stacks), VOC (33 stacks), PAH (1 stack), settled dust and PM10 (1 plant) were sampled, and their emission values and types were determined. For all emission source flues, waste gas exit velocities, waste gas temperatures, moisture content and physical properties of the chimneys were determined and evaluated.
According to the analysis results made after sampling, PM emissions in the range of 0.0001-0.047 kg/h, CO in the range of 0-79.33 ppm, SO2 in the range of 0-1.66 ppm, NO in the range of 1-44.33 ppm, NO2 in the range of 0-56.66 ppm, 0.0012-0.0149 kg/h HCl, 0.0005 kg/hr HF emissions, 0.780-134.981 g/hr heavy metal, 0-0.69 kg/h VOC, <0.2-6.19 g/sample range, 29.810-91.556 mg/m2 The dust settled between days and PM10 imission values in the range of 0.109-0.801 mg/Nm3 were determined and compared with the limit values determined in the Industrial Air Pollution Control Regulation.
In addition, in this study, the problems encountered while using sampling systems, the solutions of these problems and suggestions for the development of the systems are given.

Keywords: Air Pollution, Dangerous Air Pollutants, Industrial Pollution, Particulate Matter, Emission