Selçuklu Devletlerinde şehzade isyanları
Prince revolts in the Seljuk States
Yazar: OĞUZHAN AKKAYA
Danışman: PROF. DR. LÜTFİ ŞEYBAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk İslâm devletlerinin en önemli temsilcilerinden olan Selçuklular hâkim oldukları bölgelerde döneminin en kuvvetli devletlerinden biri olmuş ve oldukça geniş bir coğrafyada hüküm sürmüşlerdir. Ancak bu güçlü  oluşum, benimsemiş olduğu Türk devlet geleneği, Türk töresi ve devletin iç dinamikleri sebebiyle pek çok şehzade isyanına şahit olmuştur. Şehzade isyanları farklı coğrafyalarda ve farklı zamanlarda meydana gelse de esasında hepsinin dayanak noktasının aynı olduğu görülmektedir. "Selçuklu Devletlerinde Şehzade İsyanları" başlıklı bu çalışma, Selçuklular'da meydana gelen şehzade isyanlarının arka planını, nedenlerini, gelişim sürecini ve sonuçlarını kapsamlı şekilde ele almaktadır. Bahsi geçen şehzade isyanlarının arka planında Türk hakimiyet anlayışı ve bu anlayışın ilahî temelleri ekseninde "kut" ve "ülüg-ülüş" kavramlarının olduğu görülmektedir. Bu bağlamda şehzadeliğin tanımı, şehzadelik müessesesi, şehzadelerin sorumlulukları ve şehzadelerin almış oldukları eğitimler de detaylı olarak aktarılmıştır. Devleti yıkım sürecine sürükleyen bu isyanların bazı idarî, iktisadî ve sosyo-kültürel sonuçları da olmuştur. Nitekim isyanlar neticesinde merkezi otorite bozulmuş ve siyasî birlik sağlanamadığından dolayı güçler dengesi değişmiştir. Bu nedenden ötürü devletin doğal yayılım alanında onun varlığını tehdit edebilecek yeni güç odakları ortaya çıkmıştır. İsyanların sebep olduğu savaşlar şehirleri tahrip etmiş, bu tahrip neticesinde de halk açlık ve yoksulluğun içine düşmüştür. İktisadî buhran nedeniyle karaborsayla da karşı karşıya kalan halk, doğup büyüdükleri şehirleri terk etmek zorunda kalmıştır. Bu bağlamda tezin amacı, Selçuklularda merkezi iktidarın paylaşımı hususunda benimsenmiş olan geleneğin şehzadeler arasında doğal olarak nasıl bir iktidar mücadelesine yol açtığını, bu mücadelenin bir yandan devlet idaresini ele alacak olan yeni nesil yöneticilerin bir nevi prova yaparak yönetime hazırlanmalarını sağlarken diğer yandan ise otoritenin zaafa uğratılması ve halkın yoksullaşması gibi menfi sonuçlara da sebep olduğunu göstermek ve sonuçta bu usulün o çağlarda doğal bir iktidar değişim yolu olduğunu anlatmaktır.

Abstract:
The Seljuks, one of the most important representatives of the Turkish Islamic states, were one of the most powerful states of their period and ruled over a wide geography. This powerful state witnessed many prince rebellions due to the old Turkish state tradition and the internal dynamics of the state. Although the prince rebellions occurred at different times in different geographies, it is seen that the basis of all of them is the same. This study titled "Prince Revolts in the Seljuk States" comprehensively examines the background, causes, development process and results of the prince rebellions in the Seljuks. In the background of the mentioned prince rebellions, it is seen that the concepts of "kut" and "ülüg-ülüş" in the axis of the Turkish understanding of sovereignty and the divine foundations of this understanding. In this context, the definition of princedom, the institution of princedom, the responsibilities of princes and the education received by princes are also explained in detail. These rebellions, which dragged the state into a process of destruction, also had some administrative, economic and socio-cultural consequences. As a matter of fact, as a result of the rebellions, central authority was disrupted and the balance of power shifted due to the lack of political unity. The wars caused by the rebellions destroyed cities, and as a result of this destruction, people suffered from hunger and poverty. Faced with the black market due to economic depression, people were forced to leave the cities where they were born and raised. In this context, the aim of this thesis is to Show how the tradition adopted in the Seljuks regarding the sharing of central power naturally led to a struggle for power among the princes, how this struggle, on the one hand, provided a kind of rehearsal for the new generation of rulers who would take over the administration of the state, on the other hand, led to negative consequences such as the weakening of authority and the impoverishment of the people and ultimately to explain that this method was a natural way of changing power in those times.