Toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılık türlerinin incelenmesinde kesişimselik perspektifi
Intersectionality perspektive in examining types of social inequality and discrimination
Yazar: ŞAZİYE BETÜL CELEP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EYLEM ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Kesişimsellik terimi ilk ortaya atıldığı 1990'lı yıllardan bu yana farklı disiplinlerce fazlasıyla kullanılmış son 30 yıldaki gelişimi ile çıkış noktası olan feminist politika alanında özerkliğini ilan etmiştir. Toplumsal eşitsizliklerde ırk, sınıf ve cinsiyete dönük ayrımcılıkların ne şekilde birbirini etkilediği ve birbirinden etkilendiği sorunsalı üzerinden bir cevap olarak kesişimselliğin ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Kesişimsel çalışmalar son derece yaygınlaşırken kavramın bir metodoloji mi, kuram mı yoksa toplumsal eşitsizlikleri çözümleme aracı mı olduğu tartışılmaktadır. Bu tartışmalar öyle çeşitlenmiş ampirik çalışmalar farklı disiplinlerce öyle sık kullanılır hale gelmiştir ki kavramın ortaya çıkış zemini, teorik tartışmalar, tarihsel arka plan vs. görünmezleşmiştir. Bu çalışma ile kesişimsellik literatürünün başta alanda hegemonyası olan araştırmacılar takip edilerek özetlenmesi hedeflenmektedir. Her türlü çalışmanın 'kesişimsel' olabildiği çalışmalarla literatürü takip etmek zorlaşmıştır. Bu çalışma ile çeşitli sınırlılıkları ile kesişimsellik literatürü ortaya konmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde kavramın doğuşunun arka planı, ilk kullanımı ve gelişimi ile sınıflandırma arayışlarına ilişkin genel bir bilgilendirme sunulmuştur. İkinci bölümde ise ampirik örnekler üzerinden kesişimsellik çalışmalarının son 30 yıl içerisindeki seyri ortaya konmaya çalışılmıştır. Teorik tartışmaların yansıması olan ampirik örnekler ile oldukça karmaşık bir alanın zihinlerde sadeleşmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise kesişimsellik kavramına yönelik eleştiriler, sorular, sorunlar ele alınmıştır. Bu noktada da üç farklı kanaldan eleştiriler tasniflenmiştir. İlk olarak kesişimsellik çalışmalarını araştırmalarının merkezine koyan araştırmacıların tartışmaları ele alınmıştır. İkinci olarak feminizm eleştirisi üzerinden şekillenen kavrama feminizm içinden aşma denemelerine yer verilmiştir. Son olarak ise Klasik Marksistlerin kesişimsellik çalışmalarını yeni materyalizm üzerinden değerlendirmeleri ile ırk ve cinsiyet ayrımcılıklarının tarihsel kökenleri aktarılmıştır.

Abstract:
The term intersectionality has been used extensively by different disciplines since the 1990s, 
when it was first introduced, and with its development in the last 30 years, it has declared its 
autonomy in the field of feminist politics, which is its starting point. It is possible to say that 
intersectionality emerged as an answer to the question of how race, class and gender 
discrimination affect and are affected by each other in social inequalities. While intersectional 
studies have become extremely widespread, it is debated whether the concept is a methodology, 
a theory or a tool for solving social inequalities. These discussions have diversified so much that 
empirical studies have become so frequently used by different disciplines that the grounds for the 
emergence of the concept, theoretical discussions, historical background etc. have become 
invisible. This study aims to summarize the intersectionality literature by following researchers 
who have hegemony in the field. It has become difficult to follow the literature with studies where 
every kind of study can be 'intersectional'. This study has revealed the intersectionality literature 
with its various limitations. In the first part of the study, a general information about the background 
of the birth of the concept, its first use and development, as well as the search for classification is 
presented. In the second part, the course of intersectionality studies in the last 30 years is tried 
to be revealed through empirical examples. The aim is to simplify a rather complex field in the 
minds with empirical examples that are reflections of theoretical discussions. In the third part of 
the study, criticisms, questions and problems towards the concept of intersectionality are 
discussed. At this point, criticisms from three different channels are classified. First, the 
discussions of researchers who put intersectionality studies at the center of their research are 
discussed. Second, attempts to overcome the concept that was shaped through the criticism of 
feminism from within feminism are included. Finally, the historical roots of racial and gender 
discrimination are conveyed through the evaluation of the intersectionality studies of Classical 
Marxists through new materialism.