Kenti yürüyerek deneyimlemek: İstiklal caddesi pasajları örneği
Experiencing the city by walking: İstiklal street passages
Yazar: CAN ERİBOL
Danışman: DOÇ. DR. YASEMEN ÖZER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
"Mekân", özgün toplumsal yapısı nedeniyle statik ve durağan olmak yerine, dinamik ve yaşayan bir yapıya sahiptir. Dinamik ve yaşayan bir yapıya sahip olan kent mekânlarını keşfetmek için, "özne", "mekân" ve "eylem" arasındaki ilişki deneyim ile incelenmiştir. Deneyimin ön planda olduğu kentlerin gündelik hayatının odak noktalarından biri yürümektir. Dolayısıyla yürümek, mekân ve gündelik hayat ilişkisini kurma olanağına sahip önemli araçlardan biri olarak ele alınmaktadır. Bu anlamda, yürüme eyleminin sökümünü yapabilmek için öncelikli olarak "yürünebilirlik" kavramınının literatür araştırması yapılmış ve yürümeyi etkileyen faktörler irdelenmiştir. İşte tam da bu noktada, tezin kavramsal çerçevesini oluşturan "güvenlik/emniyet", "göz seviyesi ve insan ölçeği", "kullanım/işlev ve zemin kat" ve "erişilebilirlik" başlıkları açığa çıkmıştır. Oluşturulan bu kavram seti ile yürümeyi tetikleyen etmenler ve mekânın "özne" merkezli ilişkisinin deşifre edilmesi düşünülmektedir. Böylece, kent mekânının deneyiminde yürüme eyleminin yeri ve yürümenin mekânın üretimindeki etkisi, tezde üretilmiş kavramsal çerçeve ile tartışmaya açılmaktadır.
Mekân, özne ve eylem arasındaki ilişkiyi "deneyim" odağında deşifre etmek için "Yürüyüş [nasıl] mekânsallaşır?" sorusu sorulmuştur. Bu doğrultuda, öncelikle "eylem-mekân" ilişkisine bakılmış, sonrasında ise "eşik mekân" kavramsal olarak incelenmiştir. "Eylemlilik" ve "mekânsallık" durumlarının aralığında kalan bu ilişki ağı, kentte karşılık bulduğu düşünülen geçiş mekânlarında sorgulanmıştır. Bu sorgulama sonucunda, yürüme eyleminin mekânsal durumları ve kentsel hareketliliği nasıl etkilediğinin tartışılması hedeflenmektedir. Böylece, çalışma kapsamında elde edilen sonuçlar ile "kent mekânı" ve "eşik mekân" kesişiminde ortaya çıkan "kentsel geçiş mekânlarının" sökümü yapılarak yeniden üretilmesi hedeflenmektedir. 
Yürüme deneyimini kavramsal çerçeve içerisinde tartışmaya açmak için belirlenen İstiklal Caddesi üzerindeki pasajlı yapılar, mekân kurguları, zemin kat kullanımları, geçiş tipleri, insan ölçeği, göz seviyesi, işlev, erişilebilirlik, güvenlik gibi etkenler üzerinden incelenerek tablolar oluşturulmuştur. Pasajlar, bu tablolar sayesinde geçişini sağladıkları caddeler ve sokaklara göre sınıflandırılmış ve tezde oluşturulan kavramsal çerçeve içerisinde deneyimlenmistir. Böylece, yürüyüşün mekân kurucu özelliği tartışmaya açılmış ve kentte yürünebilirliğin artırılmasını hedefleyen alternatif bir üretim yöntemi oluşturulmuştur.

Abstract:
Due to its unique social structure, the "space" has a dynamic and living structure instead of being static and static. The relationship between "subject", "space" and "action" has been examined with experience in order to discover the urban spaces that have a dynamic and living structure. One of the focal points of the daily life of the cities where experience is at the forefront is walking. Therefore, walking is considered as one of the important tools that have the opportunity to establish the relationship between space and daily life. In this sense, in order to disassemble the act of walking, a literature search of the concept of "walkability" was made and the factors affecting walking were examined. At this very point, the titles of "safety", "eye level and human scale", "usage/function and ground floor" and "accessibility", which constitute the conceptual framework of the thesis, came to light. With this concept set, it is thought to decipher the "subject"-centered relationship between the factors that trigger walking and the space. Thus, the place of walking in the experience of urban space and the effect of walking on the production of space are opened to discussion with the conceptual framework produced in the thesis.
In order to decipher the relationship between space, subject and action in the focus of "experience", "[How] does walking become spatial?" question has been asked. In this direction, first of all, the "action-space" relationship was examined, and then the "liminal space" was examined conceptually. This relationship network, which is in the range of "activity" and "spatialism", has been questioned in the transition spaces that are thought to find a response in the city. As a result of this inquiry, it is aimed to discuss how the act of walking affects spatial situations and urban mobility. Thus, with the outcomes of the study, it is aimed to disassemble and reproduce the "urban transition spaces" that emerge at the intersection of "urban space" and "threshold space".
In order to open the walking experience to discussion within the conceptual framework, the passages on Istiklal Street, space setups, ground floor uses, transition types, human scale, eye level, function, accessibility and security were examined and tables were created. The passages are classified according to the streets and streets they pass through thanks to these tables and are experienced within the conceptual framework created in the thesis. Thus, the space-building feature of walking was discussed and an alternative production method aimed at increasing walkability in the city was created.