Ruhsal rahatsızlığa sahip bireylerin damgalanma sürecinin medikal nemesis kavramı ekseninde incelenmesi
Research on the medical nemesis concept of the stigma process of the personel with mental disorder
Yazar: AYŞE BURCU TUNCA
Danışman: YRD. DOÇ. MEZHER YÜKSEL
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Damgalama = Stigmatization ; Nemesis = Nemesis ; Psikolojik bozukluklar = Psychological disorders

Özet:
Sağlık ve hastalık kavramlarının salt tıbbi paradigmanın alanına ait olmadığı; bu kavramların toplumsal yapı, siyasi otorite ve kültürel formlarla inşa edilmiş bütünlüklü bir sistemin parçası olduğunu vurgulayan bu çalışmada, bütüncül yaklaşımın önemi Ivan Illich'in medikal nemesis kavramı ekseninde tartışılmıştır. Tıbbın daha özel alandaki görünümü olan psikiyatride, ruhsal rahatsızlığa sahip bireylerin tıbbi tedavi süreçlerinin çok yönlülüğü; psikolojik yardım aramada engel teşkil eden 'ruhsal rahatsızlıkların toplumsal algılanış biçimi', tedavi boyunca hekimlerin ve sağlık personelinin tutum ve davranışları, ruh sağlığına yönelik yasal düzenlemeler ve tedavi gören bireylerin toplumsal yaşama katılımını güçleştiren faktörler gibi bileşenlerle bir arada düşünülmesi gereken bir süreçtir. Her bir bileşen ruhsal rahatsızlıkların damgalanmasına yol açabilir ve psikiyatrinin sağaltım amacını sekteye uğratabilir. 
Ruhsal rahatsızlığa sahip bireylerin psikiyatrik tedavileri olumlu sonuçlansa bile, sosyal damgalamayla birlikte semptomlarının nüksedebilme ya da damgalamaya tepki olarak yeni semptomlar geliştirebilme olasılığı vardır. Toplumsal ve kültürel koşulların, damgalamayı önleyici düzenlemeler geliştiremediği durumlarda, psikiyatrinin kazanımları ve yenilikleri kendi içinde açmaza dönüşebilmektedir. Illich'in medikal nemesis kavramı ile vurguladığı tıbbın yararından çok zarar doğurduğu ve bunun ancak tıp dışı kişilerin müdahalesi ile çözülebileceği iddiasıdır. Bu çalışmanın esas amacı Illich'in tıp dışı kişilerin tıbba müdahale zorunluluğu iddasını, ruhsal rahatsızlıkların damgalanması üzerinden açıklayabilmek ancak bunu yaparken Illich'in kavramından farklı olarak hem tıbbın hem de farklı disiplinlerin bir arada hareket etme zorunluluğu gösterebilmektir.

Abstract:
Emphasizing that the concepts of health and disease do not belong solely to the medical paradigm, and that they are, rather, part of a complete system that is built on the social structure, political authority and cultural forms, this study discusses the significance of the integrated approach based on Ivan Illich's medical nemesis. In psychiatry, which is a special domain in medicine, the sophistication of the medical treatments undertaken by patients with mental disorders should be addressed collectively, with certain components, such as the social perception of mental disorders, which constitutes an obstacle to seeking psychological help; the attitudes and behaviors of physicians and healthcare personnel during treatment; the legal regulations related to mental health; and the factors that hamper the inclusion of patients in social life, being discussed. Each of these components can lead to the stigmatization of mental disorders, and may severely impede psychiatric treatment. 
Even if the psychiatric treatment of patients with mental disorders yield positive results, the symptoms may recur or new symptoms may develop as a result of social stigmatization. In cases where social and cultural stigmatization cannot be avoided, new achievements and developments in psychiatry may come to a dead end. In his concept of medical nemesis, Illich argues that medicine does more harm than good, and this can only be resolved through the intervention of non-medical people. The main objective of this study is to use the stigmatization of mental disorders to explain Illich's argument for non-medical interventions in medicine, and, unlike Illich's concept, to show that medicine and other disciplines are required to act in synchronization.