Hekimlerin proleterleşme algılarının değerlendirilmesi
An evaluation of physicians' perceptions of proletarianization
Yazar: KADER GERÇEKER
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Proleterleşme, profesyonel mesleklerin işin içeriği, işin şartları, emeğin ücreti, emek nesneleri, mesleki eğitim, üretim araçları vb. üzerindeki hakimiyetini kaybetmesini ifade etmektedir. Meslekler sosyolojisi kapsamında proleterleşme süreci bürokratikleşme, yabancılaşma, değersizleşme, ticarileşme, statü kaybı ve/veya tabakalaşma, vasıfsızlaşma ve mesleki özerkliğin yitimini içermektedir. Bu bağlamda hekim proleterleşmesi hekimin sağlık hizmeti üretim araçları, işin içeriği, işin şartları, tıp eğitimi, hizmet sunulan hastalar, hekim emeğinin ücreti üzerindeki hakimiyetini kaybetmesi olarak tanımlanabilmektedir. Hekimlerin giderek bürokratikleşmekte, yabancılaşmakta, değersizleşmekte, ticarileşmekte ve mesleki hakimiyetini kaybetmekte olduğu düşünülmektedir. Bu tezde hekim proleterleşmesinin hangi boyutlarda ve ne düzeyde algılandığını değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda hekim proleterleşme algısını ölçmeye yönelik bir ölçek geliştirilmiş ve geliştirilen bu ölçekle hekimlerin proleterleşme algıları; hakimiyet kaybı, bürokratikleşme, değersizleşme, yabancılaşma ve ticarileşme boyutları üzerinden değerlendirilmiştir.
Araştırmaya Türkiye'nin 7 bölgesindeki birçok ilde kamu, özel ve üniversite hastanelerinde görev yapan 900'ü aşkın hekim katkı sağlamıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından yapılan literatür taramaları, hekimlerle mülakatlar ve uzman görüşleriyle olgunlaştırılan taslak ölçek formu kullanılmıştır. Araştırmada sırasıyla yapı geçerliliği için AFA, belirlenen yapının test edilmesi için 1. ve 2. düzey DFA, ifadelerin birbirleri ve diğer boyutlarla olan ilişkisini ortaya koymak için yakınsak ve ıraksak geçerlilik test edilmiş, ölçüt geçerliliğinin sağlanabilmesi için ölçeğin Mesleği Bırakma Niyeti ve Mesleki Bağlılık Ölçeği arasındaki korelasyona bakılmış, güvenilirlik analizleri için Cronbach Alpha katsayısı ve CR değerlerine bakılmış, test tekrar testi yapılmıştır. Yapılan tüm analizler sonucunda araştırmacı tarafından geliştirilen Hekim Proleterleşme Algısı Ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu ortaya konmuştur. Sonuç olarak hekim proleterleşmesinin hakimiyet kaybı, bürokratikleşme, değersizleşme, yabancılaşma ve ticarileşme boyutlarında gerçekleştiği bulunmuştur. Hekimlerin proleterleşme algılarının hakimiyet kaybı (3,74±0,898) ve bürokratikleşme (3,79±0,922) boyutlarında yüksek, değersizleşme (4,40±0,635) ve ticarileşme (4,27±0,740) boyutlarında çok yüksek, son olarak yabancılaşma (2,60±0,967) boyutunda orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Hekimlerin proleterleşmeye ilişkin güçlü bir algıya sahip olduğu ve hekim proleterleşme algısının TİG/DRG, SUT, PDEÖS, SDP, AHS, YKİ gibi sağlık politikası araçlarıyla şekillendiği söylenebilir.

Abstract:
Proletarianization refers to the loss of control of professional occupations over the content of work, working conditions, remuneration of labor, labor objects, professional education, means of production, and similar aspects. In the context of the sociology of professions, the process of proletarianization involves bureaucratization, alienation, devaluation, commercialization, loss of status and/or stratification, deskilling, and the erosion of professional autonomy. In this context, physician proletarianization can be defined as the loss of a physician's control over healthcare production tools, the content of work, working conditions, medical education, patients receiving care, and the remuneration of physician labor. It is believed that physicians are increasingly becoming bureaucratized, alienated, devalued, commercialized, and losing professional control. This thesis aims to evaluate the dimensions and extent to which physician proletarianization is perceived. To achieve this goal, a scale was developed to measure the perception of physician proletarianization, and the perceptions of physicians were assessed through the dimensions of loss of control, bureaucratization, devaluation, alienation, and commercialization.
More than 900 physicians working in public, private, and university hospitals across various provinces in Türkiye's seven regions contributed to the research. The data collection tool consisted of a draft scale form refined through literature reviews, interviews with physicians, and expert opinions. The research employed exploratory factor analysis (EFA) for construct validity, first- and second-level confirmatory factor analyses (CFA) to test the identified construct, convergent and divergent validity tests to reveal the relationships between statements and other dimensions, and criterion validity by correlating the scale with the Intention to Leave the Profession Scale and the Professional Commitment Scale. Reliability analyses were conducted using Cronbach's alpha coefficient and CR values, and test-retest reliability was also performed. All analyses demonstrated that the scale developed by the researcher is valid and reliable. As a result, physician proletarianization was found to occur through the dimensions of loss of control, bureaucratization, devaluation, alienation, and commercialization. It was determined that the perceptions of physicians regarding proletarianization were high in the dimensions of loss of dominance (3.74±0.898) and bureaucratization (3.79±0.922), very high in the dimensions of devaluation (4.40±0.635) and commercialization (4.27±0.740), and finally at a moderate level in the dimension of alienation (2.60±0.967). It can be said that physicians have a strong perception of proletarianization and that physicians' perception of proletarianization is shaped by health policy tools such as TİG/DRG, SUT, PDEÖS, SDP, AHS, YKİ.