Gıda reklamlarının çocukların beslenmesi üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of food ADS of the effects on children's nutrition
Yazar: TUBA YAĞCI YILMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYŞE SELDA TEKİNER
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Reklamlar = Advertisements ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Ankara ili, Keçiören ilçesine bağlı ortaokullardaki ortaokul 1.sınıfında
(2004 doğumlu) okuyan öğrencilerin televizyon izleme oran ve sürelerini, hangi 
reklam türlerini daha çok izlediklerini, hangi ürün grubu reklamların üzerlerinde 
daha etkili olduğunu, gıda tercihlerinde reklamların etkisini ve ailelerini hangi ürün 
gruplarını satın alma yönünde etkilediklerini araştırmaktır. Ayrıca çevresel ve 
sosyoekonomik durumun, beslenme alışkanlıklarının ve beslenme hakkındaki bilgi 
düzeylerinin yukarıda saydığımız davranışlar üzerindeki etkilerini ve tüm bu 
durumlar üzerinde reklamların rolünün incelenmesi hedeflenmektedir.
Gereç-yöntem: Çalışmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma 
örneklemini oluşturan Ankara ili Keçiören İlçesi'nde yer alan ortaokullarda öğrenim 
gören 2004 doğumlu ortaokul 1.sınıf öğrencilerine gıda reklamlarının çocukların 
beslenmesi üzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik 31 madde ve 3 alt boyuttan
(kişisel bilgiler, reklam ve beslenme alışkanlıklarını belirlemeye yönelik) oluşan 
anket uygulanmıştır. Anket maddeleri, boyutları, kaynak taraması, alanında 4 uzman 
görüşü (aile hekimliği, halk sağlığı, biyoistatistik, psikolojik ve rehber danışmanlık) 
alınarak oluşturulmuştur. Ankette demografik bilgileri ortaya koymak için 10 madde, 
televizyon ve reklam izlemeye yönelik 11 madde (evet-hayır, bazı maddeler birden 
fazla seçimli), sağlıklı beslenme ve sağlıklı gıda maddelerinin tanınması ve 
reklamların beslenme alışkanlığına etkisine yönelik 10 madde (evet-hayır, bazı 
maddeler birden fazla seçimli) bulunmaktadır. Kullanılacak anketin iç tutarlılığı 
Cronbach's alfa katsayısı ile ortaya konulmuştur.
Bulgular: Çalışmaya, beslenme ile ilgili tanı veya takip edilen herhangi bir 
rahatsızlığı olmayan, 2004 doğumlu, ortaokul 1. sınıfta öğrenim gören, kendileri ve 
velileri tarafından çalışmaya katılmayı kabul eden sağlıklı 746 öğrenci alınmıştır. 
atılımcıların %49,5 i kız öğrenciler (n=369) ve %50,5 ini ise erkek öğrenciler
(n=377) oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin; televizyonda en çok 
izledikleri programlar cinsiyete göre değişmekte ve kızlar için çizgi filmler ön 
landayken, erkeklerde reklamlar ön plandadır (
ve meyve tüketir misiniz?" sorusuna verdikleri cevaplarda cinsiyete göre anlamlı 
olarak evet yanıtı alınmıştır (
reklamlarda gördüğünüz ürünleri satın alır mı?" sorusuna öğrencilerin ortalama 
%60,8'i ebeveynlerinin istedikleri reklam ürünleri almadıklarını ifade etmiştir
2=11,745; p=0,001). Sağlıklı beslenmeye dikkat edenlerin %46,3 (n=346) oranıyla 
büyük çoğunlukta olduğu ve sağlıklı beslenmeye dikkat eden grupta çalışmaya 
katılanların %50,1'inin (n=221) okulda beslenme kurallarının olduğunu belirttikleri 
görülmüştür. Eğitimli anne çocuklarının ortalama %57,'si (n=427) günlük sebze-
eyve tükettiklerini belirtmişlerdir. En yüksek televizyon izleme oranı %62,2
(n=304) ile 1-3 saat/ gün olarak saptanırken, tüm saat aralıklarında çikolata-gofret, 
cips, hamburger, gazlı içecek gibi günde en az bir reklam ürünü tüketimi %65,3
(n=487) oranıyla yüksek saptanmıştır.
Sonuç: Bu çalışmada, gıda reklamları ile sağlıksız beslenme arasında pozitif 
bir ilişki olduğu, reklamların çocukları hazır gıda, sağlıksız ve reklam ürünü gıdalarla 
beslenmeye özendirdiği, televizyon başında geçirilen sürenin ve seyredilen program 
içeriklerinin bu duruma katkı sağladığı, cips ve benzeri gıdaların, fast food tarzı 
yiyeceklerin ve kola vb. gazlı içeceklerin daha fazla tüketildiği gösterilmiştir. Ayrıca, 
ailedeki eğitim düzeyinin, ailede ve okulda beslenme kuralları olmasının sağlıklı 
beslenmeye yöneltmek konusunda faydalı olduğu fakat yine de hazır gıda 
tüketiminin önüne geçilemediği görülmüştür. Bu konuda aile içi alışkanlıkların ne 
denli önemli olduğunu da vurgulamak gerekir. Sağlıklı beslenmenin beraberinde 
obezite indeksi düşük çocukları getirdiği çalışmamızda saptanan diğer önemli bir 
sonuçtur.

Abstract:
Objective: We aimed to investigate the rate and duration of television 

watching, which kind of advertisements they watched more, which advertisements of 

product groups were more effective on children, the impact of advertisements on 

food preferences of the children, and which product groups the advertisements 

affected their families to buy in students at the first year of secondary school (born in 

2004), in Keçiören, Ankara. 

Methods: The screening model was used in the study. A questionnaire 
consisting of 31 items and three subscales (personal information, determining the 
advertisement and eating habits) were administered to first-year secondary school 
students born in 2004 located in Keçiören, a district of Ankara to determine the 
impact of food advertisements on children's nutrition. Items and dimensions of the 
questionnaire and reference search were created by taking the opinions of four 
experts in the field (family medicine, public health, biostatistics, psychological 
counseling and guidance). The questionnaire included 10 items for demographic 
information, 11 items for watching television and advertisements (yes or no, some 
items with multiple choice), 10 items for recognition of healthy eating and healthy 
food and the effect of food advertisements on nutrition habits (yes or no, some items 
with multiple choice). Internal consistency of the questionnaire was tested by 
Cronbach's alpha coefficient.
Results: Seven hundred and forty-six healthy students without any nutritional 
disorder, who were born in 2004, at the first year of secondary school, and accepted 
to participate were included in the study. Of the participants, 49.5% were female 
students (n = 369) and 50.5% were male students (n = 377). The television programs 
watched by the students the most varied by sex (
cartoons were prominent for girls, advertisements were at the forefront for boys. The 
answer to the question "Do you consume fruits and vegetables every day?" was 
significantly "yes" by gender (
2=22.873; p<0.001), and while 
2=6.934; p=0.008). In average, 60.8% of the students 
stated that their parents did not buy the products they saw in the advertisements 
2=11.745; p=0.001). Majority of the students (46.3%, n=346) paid attention to 
healthy eating, and 50,1 of those (n=221) noted that there were dietary rules at the 
school. In average, 57% (n=427) of the children of educated mothers stated that they 
consumed fruits and vegetables daily. The rate those watching TV for 1-3 hours/day 
was higher (62.2%, n=304), whereas consumption of at least one advertisement 
roduct per day such as chocolate, wafers, chips, burgers, fizzy drinks was high 
(65.3%, n=487) at all time intervals,.
Conclusion: In this study, it was demonstrated that there was a positive 
correlation between food advertisements and unhealthy eating, advertisements 
cented the children feeding with fast food, unhealthy and advertisement food 
product, the time spent in front of television and the content of the programs watched 
contributed to that situation, and chips and such foods, fizzy drinks and fast food 
were consumed more. In addition, the level of education in the family and existence 
f dietary rules at the school and in the family were useful in directing a healthy diet 
but, it was yet seen that the fast food consumption could not be prevented. It should 
also be emphasized how habits in the family were important. Another important 
result detected in our study was that a healthy diet brought along children with low 
obesity index.