Osmanlı başkentlerinde XVIII-XX. yüzyıl türbelerinde kalemişi süslemeler
Kalemişi ornaments in XVIII-XX century tombs in Ottoman capitals
Yazar: ESRA HALICI
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN YURTTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Yüzyıllar boyu geleneksel Türk Sanatının önemli bir bölümünü süsleme sanatları oluşturmuştur.  Bu alan içerisinde değerlendirilen kalemişi süsleme farklı malzemeler üzerine birçok teknikle uygulama alanı bulmuş, özellikle Osmanlı Devleti'nin Klasik Döneminde belli bir uslup oluşturarak iç mekanların mimari oluşumunu desteklemiş ve XVII. yüzyılın sonuna kadar birçok yapı türünde zengin motif ve renk kullanımla-rındaki aidiyetle uygulanmıştır.
Ancak XVIII. yüzyıl ve devam eden iki yüzyıl, süsleme sanatları açısından önemli bir dönemi ifade etmektedir.  Batı ile temasın başladığı XVII. yüzyıl ve onu takiben Batılılaşma olarak adlandırılan XVIII. yüzyıl, İstanbul'da sanat alanında yeni bir dönemin başlamasına sebep olmuş ve "Türk Barok Mimarisi" diye adlandırılan üslupta yapılar oluşturulmaya başlanmıştır. Dönemin tüm yapı gruplarında başlayan değişimden türbe mimariside etkilenmiş ve 1755 tarihli Nuruosmaniye Türbesi'nde izlenen ilk batılı etkiler süreç içinde devam etmiştir.
 Mimaride izlenen bu değişim, asıl etkisini aslında mimariye bağımlı gelişen süsleme programında göstermiştir. Süsleme sanatlarına yansıyan batı etkisi, Osmanlı Sanatında kendinden olmayan motiflerin ve kompozisyonların ithali süreciyle başla-mış ve XVIII-XX. yüzyıllar arasında kendi içerisinde farklı üslup anlayışlarının izlen-diği yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur.
Tez konusu olan "Osmanlı Başkentlerinde XVIII-XX Yüzyıllar Arasında Türbe Yapılarındaki Kalemişi Süsleme Programı" adlı doktora çalışmasında, Bursa, Edirne ve İstanbul'da üç yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti'ndeki Batılılaşma etkilisiyle oluşan türbe mimarisindeki kalemişi süsleme üslubunun yansımaları ve gelişimi, örnekler üzerinden kronolojik olarak incelenmiş ve Türk süsleme sanatındaki yeri ve önemi vurgulanmıştır.

Abstract:
Ornamentation arts have formed an important part of traditional Turkish Art for centuries. The Kalemişi ornamentation evaluated in this area has found application areas with many techniques on different materials, especially in the Classical Period of the Ottoman Empire, it supported the architectural formation of the interior spaces and supported the architectural formation of the XVII. Until the end of the century, it was applied in many building types with a sense of belonging in the use of rich motifs and colors.
In Turkish Ornamentation Arts, hand-drawn ornamentation, which finds applica-tion area with many techniques on different materials, supported the architectural for-mation of interior spaces by creating a certain style, especially in the Classical Period of the Ottoman Empire and until the end of the XVII century, it impresses with its rich motifs in many building types and its belongingness in the use of colors.
However, the XVIII century and the following two centuries represent an important period in terms of ornamentation arts. The XVII century, when the contact with the West began, and the XVIII century, which was later called Westernization, caused the beginning of a new era in the field of art in Istanbul, and structures in the style called "Turkish Baroque Architecture" began to be created. The architecture of the tomb was also affected by the change that started in all building groups of the period, and the first western effects observed in the Nuruosmaniye Tomb dated 1755 continued in the process.
This change observed in architecture showed its main effect in the ornamentation program that developed dependent on architecture. The western influence, which was reflected in the ornamentation arts, started with the process of importing motifs and compositions that did not belong to Ottoman Art and formed the beginning of a new period in which different stylistic understandings were followed between the XVIII-XX centuries.
In the doctoral study titled "Hand-Drawn Ornamentation Program in Tomb Buildings Between the XVIII-XX Centuries in Ottoman Capitals", the reflections and development of the hand-drawn ornamentation style in the tomb architecture, which was formed with the effect of Westernization in the Ottoman Empire for three centu-ries in Bursa, Edirne and Istanbul, have been examined chronologically through exam-ples and its place and importance in Turkish ornamentation arts have been emphasized.