İslâm hukuku'na göre şirketlerin faaliyet alanları bakımından borsa işlemlerinin hükmü
Provision of exchange transactions according to the fields of activity of companies according to Islamic law
Yazar: YASEMİN ÇINAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET BOYNUKALIN
Marmara Üniversitesi / İslam Ekonomisi ve Finansı Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law

Özet:
Günümüz finansında borsa işlemleri büyük bir önem arz etmektedir. Borsa işlemleri içinde de
hisse senedi alım-satımı konusu İslâmî finans ilkelerine uygunluk bakımından araştırma
konularının başında gelmektedir. Hisse senedi işlemlerini İslâmî finans ilkelerine uygunluk
bakımından incelediğimizde öz ve nitelik olmak üzere iki açıdan değerlendirildiğini görürüz.
Öz açısından değerlendirmede bir menkul kıymet olarak alım satıma konu olup olamayacağı
incelenir. Nitelik açısından değerlendirmede ise sahiplerine sağladıkları haklar ve yükledikleri
sorumluluklar ile hisse senedini çıkaran şirketin faaliyet alanı bakımından fıkhî incelemeye tabi
tutulur. Bu faaliyet alanlarının İslam'a göre meşru olup olmaması değerlendirmedeki ana
unsurdur. Çünkü hisse senetleri bir ortaklık belgesini temsil eder. Hisse senedi sahibi, şirketin
ortağı olarak bütün ortaklık haklarından faydalandığı gibi o şirketin yapmış olduğu faaliyetlere
de ortak olur. Bu sebeple şirketin faaliyet alanının yanında gelir ve giderlerindeki haram
kazançların miktarları da incelemeye tabi tutulur.
Günümüzde katılım endeksleri için de bu miktarlar önemlidir. Katılım endekslerine girecek
şirketler için fıkıh kurullarının belirlediği farklı oranlar mevcuttur. Bu konuda çok sayıda ilmî
toplantı ve sempozyumlar yapılmasına rağmen ittifak edilen bir görüş ortaya çıkmadığı
görülmüştür. Biz tezimizde hisse senetlerini çıkaran şirketlerin faaliyet alanları bakımından
hükmünü ve katılım endekslerine girecek şirketler için fıkıh kurullarının belirlediği farklı
oranların dayandığı delilleri incelemeye çalıştık. Şirketlerin faaliyet alanlarının karışık olması
sadece faizle ilgili olmamasına rağmen faiz konusuna yoğunlaşıldığını tespit ettik. Bu konuyla
ilgili daha kapsamlı çalışmalar yapılmasına ihtiyaç duyulduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: İslâm Hukuku, İslâm iktisadı, borsa, faiz, hisse senedi, helâl hisse
senetleri, karışık hisse senetleri

Abstract:
Stock market transactions are of great importance in today's finance. The subject of stock
trading is one of the research topics in terms of compliance with Islamic finance principles.
When we examine stock transactions in terms of compliance with Islamic finance principles,
we see that they are evaluated in two aspects, namely essence and quality. In the self-evaluation,
it is examined whether it can be traded as a security. In terms of quality, the rights and
responsibilities they provide to the owners and the field of activity of the company issuing the
shares are subject to fiqh review. Whether these fields of activity are legitimate according to
Islam is the main factor in the evaluation. Because stocks represent a partnership document. As
a shareholder of the company, the shareholder benefits from all partnership rights as well as
becomes a partner in the activities of that company. For this reason, in addition to the company's
field of activity, the amounts of haram earnings in income and expenses are also subject to
examination.
Today, these amounts are also important for participation indices. There are different rates
determined by fiqh boards for companies that will enter participation indices. Although many
scientific meetings and symposiums have been held on this subject, it has been seen that no
consensus has emerged. In our thesis, we tried to examine the provisions of the companies
issuing the stocks in terms of their fields of activity and the evidence on which the different
rates determined by the fiqh boards for the companies that will enter the participation indices
are based. Although the complexity of the companies' fields of activity is not only about interest,
we have determined that the focus is on interest. It is seen that there is a need for more
comprehensive studies on this subject.

Keywords: Islamic Law, Islamic economics, stock market, interest, stock, halal stocks, mixed
stocks