İdeoloji, erk ve sembolizm: tarihsel süreçte türkiye adliye yapıları
Ideoloji, power and symbolism: turkish courthouses through the historical process
Yazar: AYBEN KAYA
Danışman: PROF. DR. AYSU AKALIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Halkın kullanımına açık kamusal mekân niteliği taşıyan yönetim yapıları, gerekli fonksiyonları yerine getirmenin yanında yönetimin ideolojisini halka aktaran iletişim araçlarıdır. Toplumsal, ekonomik, siyasi nedenlere bağlı olarak taşıdıkları özellikler ve aktardıkları anlamlar dönemlere göre değişiklik göstermiş olsa da yönetim her evrede mimariyi kullanarak kendi ideolojisini ifade edecek bir güce sahip olmuştur. Erk ve ideoloji, geçmişten günümüze adliye mimarisini etkisi altına alarak istediği doğrultuda şekillendirmiştir. Bu çalışmada; ülkemizde geçmişten günümüze inşa edilen adliye binalarının tarihsel gelişimi, proje elde etme yöntemi, erkin ideolojik yaklaşımlarının ve ideolojinin sembolik etkilerinin adliye yapılarının biçimlenme süreçlerine etkisi anlatılmaktadır. Bu mimarinin şekillenmesinde 2000 yılına kadar erkin baskın varlığı hissedilmezken, 2000 yılından sonra fark edilir bir şekilde erkin ideolojik yaklaşımları doğrultusunda biçimlenme yaklaşımları görülmüştür. Bu dönemde adliye yapısı inşası hızlanmış, yurt genelinde sayıları artmış ve bu durum yönetimin istekleri doğrultusunda hızlı ve tek tip proje üretimine doğru gitmiştir. Bu çalışmada; adliye mimarisinde güç temsilinde kullanılmış olan biçimsel kriterler belirlenerek bu kriterler çerçevesinde adliye yapıları analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda projesi ihale ile yaptırılan adalet saraylarında erkin müdahalesinin daha etkin olduğu görülmekte ve güç temsilinde cephelerde kullanılan farklı dönem ve kültüre öykünen mimari elemanlar daha rahat okunabilmektedir. Yarışma ile elde edilen projelerde çok sesli bir ortam oluşturulduğundan bu elemanlara ihtiyaç duyulmaksızın da erkin ihtiyaç duyduğu gücün gösteriminin halen sağlanabildiği görülmüştür.

Abstract:
Administrative buildings having characteristics of a public space that is open for the use of the public have been the communication mediums that convey the ideology of the administration to the public as well as carrying out required functions. Even though the characteristics and the meanings they have had been differentiated through eras depending upon the social, economic and political reasons, the administration has the power to express itself by use of architecture in all periods. From past to present, power and ideology have effected and formalized architectural design of courthouses at will. In this study, the historical development of Turkish courthouses built from past to present, the method of obtaining project, ideological approaches of power and symbolic effects of ideology on formation process of the courthouses are depicted. Although up to year of 2000, the dominant presence of power has not been felt since then shaping approaches have been seen in the direction of ideolojical approaches of power noticeably in shaping this courthouse architecture. In this period, constructions of courthouse have accelerated and increased in countrywide, and this situation has head towards production of rapid and monotype project in accordance with the demands of administration. In this study, courthouses are analysed in the framework of the morphological measures that is designated as the features used in representing the power in courthouse architecture. As a result of the analysis, it is seen that in courthouse projects that are obtained with a tender the interfere of the authority is more active and also in order to reflect power the pastiche of different eras and cultures in architectural elements of the façade is more apparent. On the other hand, in the courthouse building projects that are chosen by contests, presentation of power that the authority needs is still observable without an application of these elements as a result of the multivocality of the assessment.