Mali ve sosyal sürdürülebilirlik ikileminde Türk emeklilik sisteminin geleceği
The future of Turkish pension system in the dilemma of financial and social sustainability
Yazar: AHMET OĞUZ SARICA
Danışman: PROF. DR. ŞERİFE TÜRCAN ÖZŞUCA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sigortacılık = Insurance ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Emeklilik = Pension ; Emeklilik sistemi = Pension system ; Finansal sürdürülebilirlik = Financial sustainability ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Bu çalışmada emeklilik reformları, sosyo-ekonomik gelişmeler ve işgücü piyasası gelişmeleri dikkate alınarak Türk emeklilik sisteminin mali ve sosyal açıdan sürdürülebilirliğini analiz etmek ve bu kapsamda geliştirilecek politikalara ışık tutmak amaçlanmıştır. Bu çerçevede, emeklilik sistemi kavramı, amaçları ve gelişimi tartışılmış, emeklilik sistemlerinde mali ve sosyal sürdürülebilirlik hususları kavramsallaştırılmıştır. Sosyal sürdürülebilirlik kapsamında emekli ve yaşlı yoksulluğu, aylık ikame oranları ve emeklilik sisteminin kapsamı hususları analiz edilmiştir. Mali sürdürebilirlik kapsamında ise emeklilik harcamaları, emeklilik sisteminin açığı ve emeklilik sistemine yapılan bütçe transferleri incelenmiştir. Analizlerde Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması ile Hanehalkı İşgücü Araştırması 2017 yılı mikro verileri kullanılmış, uzun dönemli emekli aylık ikame oranlarının tespiti için emekli aylık hesaplama aracı oluşturulmuştur. Mali sürdürülebilirlik analizleri için aktüeryal model geliştirilmiştir. Çalışma sonuçları, Türk emeklilik sisteminin özellikle kadınları kapsama düzeyinin düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Kapsam sorunları hariç tutulduğunda emeklilik sisteminin mevcut durumda sosyal açıdan sürdürülebilir olduğu ancak mali sürdürülebilirlikle ilgili bazı sorunlar yaşandığı görülmektedir. Uzun vadede özellikle emekli aylıklarının ücrete oranında yaşanacak gerileme ile beraber sistemin mali açıdan sürdürülebilir hale geleceği görülmektedir. Bununla beraber bu oranda yaşanacak gerileme, emeklilik sisteminin emekli ve yaşlı yoksulluğunu azaltma ve emeklilere yeterli gelir ikamesi sağlama amaçlarından uzaklaşabileceğini ortaya koymaktadır. Bu noktada kapsam sorunlarının azaltılması, düşük kazanç bildiriminin önlenmesi, tamamlayıcı emeklilik sistemlerinin yaygınlaştırılması, uzun süreli çalışmanın teşvik edilmesi sosyal sürdürülebilirlik açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to analyze financial and social sustainability of Turkish pension system taking into account pension reforms, socio-economic and labor market developments and to shed light on policies within this scope. In this context, the concept, objectives and development of pension system were discussed; financial and social sustainability issues in pension systems were conceptualized. Within the scope of social sustainability, pensioner and old-age poverty, pension replacement rates, and the coverage of the pension system were analyzed. Within the scope of financial sustainability, pension expenditures, deficit of pension system and budgetary transfers to pension system were examined. 2017 micro data of Income and Living Conditions Survey and Household Labor Force Survey were used in analyzes, and pension calculation tool has been established to calculate pension replacement rates. Actuarial model was developed for financial sustainability analyzes. The results of the study show that Turkish pension system has low level of coverage, especially for women. Excluding coverage problems, pension system seems socially sustainable at present but there are some problems related to financial sustainability. It seems that pension system will become financially sustainable in the long-term, especially with the decline in the ratio of pensions to wages. However, the decline in this rate reveals that pension system may move away from the aims of reducing pensioner and old-age poverty and providing adequate income substitution for pensioners. At this point, reducing coverage problems, preventing low earning notification, disseminating complementary pension systems, encouraging long-term work are important for ensuring social sustainability.