Çağdaş maliyetleme sistemleri kapsamında zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi: Irak'taki bir üretim işletmesinde uygulama
Time-driven activity-based costing in context of modern costing systems: İmplementation in a production operation in Iraq
Yazar: SAIF NADHIM KHALAF ALSAMARRAI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MAHMUT SAMİ ÖZTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Atıl kapasite = Idle capacity ; Irak = Iraq ; Maliyetleme = Costing ; Zaman sürücülü faaliyet tabanlı maliyetleme = Time driven activity based costing ; Zamana dayalı rekabet = Time based competition ; Üretim işletmeleri = Production companies

Özet:
Birden fazla ürün üreten işletmelerde, genel üretim giderlerinin mamullere dağıtımında önemli sorunlar meydana gelmektedir. Geleneksel maliyetleme sisteminde endirekt maliyetlerin mamullere tam anlamıyla doğru bir şekilde dağıtılamaması, işletmelerin maliyet hesaplamalarını, ürünlerin fiyatlandırılmasını ve alınacak kararları olumsuz etkilemektedir. Bundan dolayı, Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (ZDFTM) sistemi gibi, endirekt maliyetlerin mamullere daha doğru bir şekilde dağıtılmasını sağlayan çeşitli çağdaş maliyetleme sistemleri ortaya çıkmıştır.
Bu çalışmada, çağdaş maliyetleme sistemlerinden biri olan ZDFTM sistemi, Irak'ta ilaç üretimi yapan bir firmada uygulanmaktadır. Uygulamada iki temel amaca ulaşmak hedeflenmektedir. Bunlardan birincisi, ZDFTM yöntemi ile mamullere düşen genel üretim gideri payının tespit edilmesi ve ulaşılan sonuçlar ile firmanın mevcut maliyet hesaplama sonuçlarının karşılaştırılmasıdır. Firmadan elde edilen bilgilere göre araştırmanın gerçekleştirildiği zaman diliminde şurup ve tablet olmak üzere iki farklı mamul üretilmektedir. Firma, ürettiği iki farklı mamul grubuna ait üretim hattına, eşit bir şekilde yarı yarıya genel üretim giderlerini dağıtmaktadır. İkinci temel amaç ise, ZDFTM sisteminin uygulanması ile üretimde ortaya çıkan atıl kapasite yüzdesinin belirlenmesidir.
ZDFTM sisteminin uygulanması için fabrika içerisinde gözlemlemeler yapılarak ve fabrikadaki yöneticiler ile görüşmeler gerçekleştirilerek, gerekli verilere ulaşılmıştır. Elde edilen veriler ile sistemin uygulanması gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışmanın sonucunda, ZDFTM sisteminin uygulanması sayesinde genel üretim giderlerinin mamullere daha doğru bir şekilde dağıtıldığı ve maliyetlerin daha doğru hesaplandığı görülmektedir. Ayrıca uygulamada, normal zaman kayıplarına ilave olarak, atıl kapasite tespit edilmiştir. Üretimde meydana gelen gereksiz zaman kayıplarının sonucu oluşan atıl kapasitenin, firma tarafından elimine edilmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi, Çağdaş Maliyetleme Sistemleri, Atıl Kapasite.

Abstract:
In enterprises producing more than one product, significant problems can arise during the distribution of general production costs to the individual products. In conventional costing systems, the indirect costs cannot be properly distributed to the products, and this can have adverse effects on cost calculations, pricing of products and the decisions to be made in the enterprises. For this reason, several contemporary costing systems such as Time Driven Activity-Based Costing (TDABC) system have been developed to enable more accurate distribution of indirect costs to the products.
In this study, as one of the contemporary costing systems, TDABC system is applied to a company that produces drugs in Iraq. Two main goals are targeted with this application. First, it is aimed to determine the general share of production costs for each product using TDABC method, and to compare the results to the existing cost calculation results of the company. According to the information obtained from the company, two different products were produced in the form of syrup and tablet at the time of the research. The company distributes the general production costs equal to the production line of the two different product groups. The second main goal is to determine the idle capacity percentage resulting in the production with the implication of TDABC system.
The data required for application of TDABC system was obtained via observations inside the factory and interviews with factory managers. Data obtained was used during implication of the system.
The study results indicate that through the implication of TDABC system, general production costs are more accurately distributed to the individual products, and costs can be calculated more accurately. Additionally, application of the system allowed determination of idle capacity in addition to normal time loss. The idle capacity that results from unnecessary loss of time during production should be addressed by the company.
Key words: Time-Driven Activity-Based Costing, Modern Costing Systems, Idle Capacity.