Lojistik yetenekler, şebeke ilişkileri, alıcı-satıcı ilişkileri, teknolojik ilerleme ve tedarik zinciri performansı arasındaki ilişkinin ihracatçı işletmeler üzerinde çok katmanlı olarak incelenmesi
Multilayer analysis of the relationship between logistics capabilities, network relations, buyer-seller relations, technological progress and supply chain performance on exporter enterprises
Yazar: AHMED YUSUF SARIHAN
Danışman: PROF. DR. BEYHAN MARŞAP
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Alıcı-satıcı ilişkileri = Buyer-seller relations ; Lojistik = Logistics ; Performans = Performance ; Tedarik zinciri = Supply chain ; İhracat işlemleri = Export procedures

Özet:
İhracat ve ihracatçı işletmeler, gelişmekte olan ülkeler açısından ekonomik olarak büyük önem taşımaktadır. Türkiye'de de ihracatın geliştirilmesi ve ekonomik kalkınmada payının artırılması için pek çok çaba harcandığı bilinmektedir. Geniş bir tedarik zincirini kapsayan ihracat süreci, işletmelerin hem iç hem de dış çevresi ile ilgili oldukça farklı sorunlarla yüzleştiği ekonomik faaliyetleri kapsamaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'nin kalkınmasında rol oynayan ihracatçı işletmelerin tedarik zinciri performansının, lojistik yetenekler, teknolojik ilerleme, alıcı-satıcı ilişkileri ve şebeke ilişkileri ile olan etkileşiminin ortaya konulması ve bu değişkenler arasındaki ilişkilerin analiz edilmesidir. Bu tez çalışmasında belirlenen amaca istinaden literatür taraması yapılmış ve ihracatçı işletmeler farklı kapsamlarda ve bilimsel yaklaşımlarla incelenmiştir. Öncelikle tek bir işletmenin vaka analizi ile keşfedici araştırma yapılarak bir ihracatçı işletmenin tedarik zinciri performansı ve etkileşimleri hakkında detaylı bilgi sahibi olunmuştur. İkinci aşamada yedi işletme yöneticisi ile yapılan mülakatlardan hareketle bu işletmelerin ilgili süreçlerini kapsayan bir içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın bu bölümlerinden elde edilen keşfedici bilimsel bilgiler ışığında 226 ihracatçı işletmeye anket yöntemi uygulanarak nicel veri toplanmıştır. Toplanan veriler hiyerarşik regresyon yöntemi ile kurulan modelde analiz edilmiş ve bu model bir öneri olarak sunulmuştur. Araştırma sonucunda Türkiye'deki ihracatçı işletmelerde tedarik zinciri performansının olayların doğal akışında en fazla lojistik yetenekler ve alıcı-satıcı ilişkilerinden etkilendiği tespit edilmiştir. Ampirik bulgular ile de bu bulgular desteklenmiştir. Lojistik yeteneklerin, alıcı-satıcı ilişkilerini, teknolojik ilerlemeyi ve şebeke ilişkilerini etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca alıcı-satıcı ilişkilerinin ve teknolojik ilerlemenin tedarik zinciri performansı üzerinde etkisi olduğu gözlemlenmiştir. Son olarak lojistik yeteneklerin alıcı-satıcı ilişkileri ve teknolojik ilerleme aracılığıyla tedarik zinciri performansı üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Export and exporters are of great importance economically for developing countries.  It is known that many efforts are given to promote export and to increase its share in economic development. The export process, which covers a wide supply chain, includes economic activities in which businesses face quite different problems related to both internal and external environment. The objective of this thesis is that to reveal the interactions between logistics capabilities, buyer-seller relations, technological progress, network relations and supply chain performance of exporter companies which play a great role in the development of Turkey. After the literature review made for the purpose of the study, exporting enterprises were examined in different scopes and with different scientific approaches. First of all, an exploratory research has been conducted with a case study of a single business and detailed information about the supply chain performance and interactions are gained. Later on, based on interviews made with seven business executives, a content analysis covering the relevant processes of these businesses was made. In the light of the exploratory scientific information obtained from these parts of the research, quantitative data were collected by applying the survey method to 226 exporter compaines. Collected data were analyzed in the model tested by hierarchical regression method and this model was presented as a suggestion. Research results in the natural course of events showed that supply chain performance was mostly affected from logistics capabilities and buyer-seller relations. These findings are supported by the empirical findings. It has been determined that logistics capabilities affect buyer-seller relations, tecnhological progress and network relations. It has also been observed that buyer-seller relations and level of techonological advance have an effect on supply chain performance. Finally, it was found that logistics capabilities have a significant impact on supply chain performance with the mediating role of buyer-seller relations and technological advance.