Okul yöneticilerinin mükemmel liderliğine ilişkin öğretmen görüşleri
Teachers' views on school administrators' excellent leadership
Yazar: RAMAZAN BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. ERKAN KIRAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırma, okul yöneticilerinin mükemmel liderliğine ilişkin öğretmen görüşlerini ortaya çıkarmak amacı ile yapılmıştır. Araştırma önce nitel, ardından nicel yöntemlerin kullanıldığı karma araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı desene uygun biçimde yürütülmüştür. Araştırmanın nitel bölümünde olgubilim deseni benimsenmiş, veriler amaçlı örnekleme yöntemleri olan ölçüt ve maksimumum çeşitlik örneklemeleri ile seçilen sekiz öğretmenden toplanmıştır. Yarı Yapılandırılmış Öğretmen Görüşme Formu ile toplanan veriler betimsel ve içerik analizleri ile incelenmiştir. Araştırmanın nicel bölümü iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamada ölçek geliştirme çalışması yapılmıştır. Bu aşamadaki çalışma grubu, Aydın ili Efeler ilçesindeki resmi okullarda görev yapan ve basit, seçkisiz örnekleme yöntemiyle seçilen 308 öğretmenden oluşmuştur. Taslak ölçme aracının geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Mükemmel Liderlik Envanteri Taslak Formu aracılığıyla toplanan verilerle yapılmıştır. Bu aşamanın sonucunda geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış "Mükemmel Lider Kişilik Özellikleri Ölçeği", "Mükemmel Liderlik Davranışsal Özellikler Ölçeği" ve "Mükemmel Liderlik Envanteri" olmak üzere üç farklı ölçme aracı geliştirilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünün ikinci aşaması tarama modeline uygun olarak yürütülmüştür. Bu aşamada örneklem çok aşamalı örnekleme yöntemi kullanılarak seçilen Aydın il genelindeki resmi okullarda görev yapan 425 öğretmenden oluşmuştur. Mükemmel Liderlik Envanteri aracılığıyla toplanan veriler, betimsel ve kanıtlamasal istatistik teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir.
Nitel araştırma sonucunda öğretmen görüşlerine göre mükemmel lider özellikleri ortaya çıkarılmış, geliştirilmesi hedeflenen ölçme aracı için madde havuzu ve temalar oluşturulmuştur. Ayrıca mükemmel liderliğe ilişkin katılımcı görüşleri; mükemmellik kavramı, mükemmel okul özellikleri, mükemmel liderin tanımı, mükemmel liderin özellikleri, okuldaki yapı, süreç, işlev, iklim ve çevre açısından mükemmel liderlik göstergeleri olarak ortaya çıkarılmıştır. Nicel araştırma sonucunda mükemmel lider kişilik özellikleri ölçeğinden alınan puan ortalamalarına göre öğretmenlerin tüm boyutlarda görece yüksek algıya sahip olduğu, puan ortalamalarına göre sıralandığında; öğretmenlerin en çok uyumluluk sonra sırası ile sorumluluk, dışadönüklük ve son olarak da gelişime açıklık algısına sahip olduğu anlaşılmıştır. Mükemmel liderlik davranışsal özellikler ölçeğinden alınan puan ortalamalarına göre öğretmenlerin tüm boyutlarda görece yüksek algıya sahip olduğu, puan ortalamalarına göre sıralandığında; öğretmenlerinin en çok işe yönelik davranışsal özellikler, ardından da çalışana yönelik davranışsal özellikler algısına sahip olduğu anlaşılmıştır. Öğretmenlerin genel mükemmel liderlik algı düzeyinin görece yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca öğretmenlerin mükemmel liderlik ve boyutlarına dair algıları öğretmenlerin cinsiyeti, eğitim durumu, yaşı ve mesleki kıdemine göre farklılaşmazken; medeni durumu, görev yaptığı öğretim kademesi ve okuldaki görev süresi değişkenlerine göre istatistiksel açıdan anlamlı farklar tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına yönelik olarak, geliştirilen ölçeklerin geçerlik ve güvenirliğine yönelik destekleyici çalışmalar yapılması ve araştırmada ortaya konulan yapı, süreç, işlev, iklim ve çevreye ilişkin mükemmel liderlik göstergelerinin farklı yöntem ve örneklemlerle araştırılması önerilmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to examine teachers' views on the excellent leadership of school administrators.  The research was conducted in accordance with the exploratory sequential design, one of the mixed research methods in which qualitative and quantitative methods were used. In the qualitative part of the study, a phenomenological design was used, and data were collected from eight teachers who were selected through purposive sampling and maximum diversity sampling method. The data collected using the semi-structured interview was analyzed using content analysis. The quantitative part of the study consisted of two phases. In the first phase, a scale development study was conducted. In this phase, the study group consisted of 308 teachers working in public schools in Efeler district, Aydın province, selected through simple random sampling method. Validity and reliability studies on the design of the measurement instrument were conducted on the data collected through the design of the Excellent Leadership Inventory Draft Form. By checking the validity and reliability issues, three different scales; Personality Traits of Excellent Leaders Scale, the Behavioral Traits of Excellent Leadership Scale, and the Excellent Leadership Inventory were developed. Survey method guided the second phase of the quantitative part. In this phase, the sample consisted of 425 teachers working in public schools in Aydın Province who were selected using a multistage sampling method. The data collected using the Excellent Leadership Inventory were analyzed using descriptive and demonstrative statistical techniques.
As a result of the qualitative research, the characteristics of excellent leaders as perceived by teachers were explored and an item pool and themes for the measurement instrument to be developed were created. In addition, teachers views on excellent leadership were identified in relation to the concept of excellence, the characteristics of excellent schools, the definition of an excellent leader, the characteristics of an excellent leader, and the indicators of excellent leadership in relation to structure, process, function, climate, and environment in the school. As a result of the quantitative study, the mean scores of the Personality Traits of Excellent Leaders scale revealed that teachers had relatively high perceptions in all dimensions, and the ranking of the mean scores revealed that teachers rated adaptability the highest, followed by responsibility, extraversion, and finally openness to development. According to the mean scores obtained from the behavioral traits of excellent leadership scale, it was found that teachers had relatively high perceptions in all dimensions, and when ranked according to the mean scores, it was understood that teachers had the highest perception of work-oriented behavioral traits, followed by employee-oriented behavioral traits. The overall perception of excellent leadership was ranked relatively high by teachers. While teachers' perceptions of excellent leadership and its dimensions did not differ by gender, education level, age, and seniority, statistically significant differences were found by marital status, education level, and length of service with the school. In terms of research findings, it is recommended to conduct supportive studies on the validity and reliability of the scales developed and to investigate the excellent leadership indicators related to structure, process, function, climate and environment with different methods and samples.