Hanbeli akaid sistemi
Hanbalite credal system
Yazar: ZÜBEYİR BULUT
Danışman: PROF. DR. AHMET AKBULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed bin Hanbel = Ahmed bin Hanbel ; Hanbeli = Hanbalite ; Mezhepler = Sects ; İslamiyet = Islam

Özet:
Peygamber sonrasında Müslümanlar arasında, akla verdikleri öneme göre iki ana eğilim ortaya çıkmıştır. Bunlardan Rey taraftarları, aklı ön planda tutarak, İslam'ı içinde bulunduklara şartlara göre anlayıp, yeniden ifade etmeye; Hadis taraftarları ise, onu ilk ortaya çıktığı gibi ve ilk nesillerin anladığı şekliyle anlamaya ve korumaya çalışmışlardır. Hanbeli mezhebi, Mutezile ile Ehl-i Hadis arasında yaşanan "Mihne Süreci" sonrasında Ahmed b. Hanbel ve onun düşüncelerini takip edenler tarafından kurulmuş ve bundan sonra Ashabu'l-Hadis'in itikadi düşüncesini sürdürmüştür.. Bu süreçte iktidara egemen olan ideoloji olarak Mutezile, uygulamaları ile, sadece Mutezilenin kaderini ve tarihi seyrini değiştirmemiş, aynı zamanda, İslam düşüncesinde Kur'an'a dayalı rasyonel ve hür düşünce zihniyetinin de mahkum edilmesine yol açmıştır. Bundan sonra ideolojik hadisçiliğin hakim olduğu bir süreç başlamıştır. Hanbeli ekolünde Arap ırkına mensubiyet ağırlıklıdır ve Arapların yaşantıları ve kültürlerinde önceden beri varolan geçmişten gelenlere bağlılık anlamındaki sünnet telakkileri onlarda Kitap, Sünnet, Sahabe ve Tabiine ittiba şeklinde tezahür etmiş görünmektedir. Hadisleştirilmiş olan bu telakkiye göre, bunların dışındakilerin hepsi, yani rey ve kıyas sonradan ortaya çıkmış bidat görüşlerdir ve bunlara tabi olmak kişiyi dalalete düşürür. Hanbeli ekolü kendilerim nass ve sünnet-hadis merkezli olarak gördüğü için diğer ekollere göre daha yoğun bir şekilde kendilerini îslamı temsil eden ve Kurtuluşa eren fırka olarak görmüşlerdir. Hanbeliler, akide sistemlerini kurarken, bilgi kaynaklan olarak Kur' an, Sünnet, sahabe ve tabiun sözü ve nadiren de olsa akla başvurmuşlardır. Ancak onlar, daha çok Sünnet, hadise öncelik tanıyarak bunlara dayalı bir iman anlayışı ortaya koymaya çalışmışlardır. Allah'ın sıfatlarının mahiyet ve keyfiyetinin akılla kavranamayacağına inanmış olan Hanbeliler, bu sıfatlarla ne kastedildiğini Allah'a havale etmişlerdir. Onların sıfatlar konusundaki temel eğilimi "Tefvîd anlayışı"dır. Suudi Arabistan Krallığı'nın resmi mezhebi olarak Hanbeli mezhebi, bu devletin dini, siyasi, coğrafi ve ekonomik özellik ve imkanlarından yararlanarak mezhebin görüşlerinin uygulanması, geliştirilmesi, eski ve yeni mezhep literatürünün basılması ve dağıtılması gibi konularda büyük bir avantaj elde etmişlerdir.

Abstract:
Following the prophet two main tendencies arose: One put emphasis on reason who were called AM al-Ray, and those who put emphasis on the first generation in understanding Islam, called AM el-Hadith. Hanbelite sect was established by Ahmad b. Hanbal and his successors after the mihna events gone through in Mihna process between Mutazila and AM al-Hadith. Mutazila who was the chief actor of these events not only did have an negative effect on Ms own Mstory, but also on the history of reason which was essential to interpret Holy Qur'an rationally, as their negative activities were supported by reason. In Hanbelite school belonging to Arabic race is predominant, accordingly their social, cultural, etc. Life affected them in creating a conservative religious structure with regard to Qur'an, Hadith, Companions of the Prophet, and Successors of Companions. According to their approach what is outside of their approach such as reasonong or analogy is nat but going astray. When establishin their credal system, Hanbelites referred to the Holy Qur'an, Hadith and rarely to the sayings of Companions and their Successors. Considering that God and His attributes can not proberly under stod and interpreted, Hanbelites avoided of interpreting them and left their meanings to God. This understanding is called 'Tafwid' in theologial literature. As the offical sect of Kingdom of Saudi Arabia, Hanbelite sect has many advantages of bein prpogated and expanded through publishing its offical documents and propagating its doctrine.