Şem'î Şem'ullah Şerh-i Mantıku't-Tayr
Şem'î Şem'ullah – Şerh-i̇ Mantiku't-Tayr
Yazar: MUHİTTİN TURAN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ÇETİN DERDİYOK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Feridüddin Attar = Feridaldin Attar ; Mantıku't-Tayr = Mantıku't-Tayr ; Şem`i Şem`ullah = Şem`i Şem`ullah ; Şerh = Commentary ; Şerh = Commentary

Özet:
Bu çalışmanın amacı, meşhur İranlı Feridüddin-i Attâr (1119-1221)'ın Mantıku't-Tayr isimli eserinin 16. yüzyıl şarihlerinden Şem'î Şem'ullah tarafından yapılmış olan Şerh-i Mantıku't-Tayr isimli şerhinin Latin harflerine aktarımı ve incelemesi olacaktır. Attâr'ın Mantıku't-Tayr'ı Türk şairleri tarafından tercüme edilmiş, içerisindeki hikâyeler yeniden uyarlanarak kaleme alınmış, fakat şu ana kadar Şem'î Şem'ullah'ın şerhi dışında bir şerhe rastlanmamıştır. Şem'î Şem'ullah'ın şerhi, bu bakımdan da ayrı bir önem arz etmektedir.
Çalışmanın birinci bölümünde esere yön veren unsurlardan kısaca söz edilmiştir.
İkinci bölümde öncelikle Şem'î Şem'ullah, Feridüddin-i Attâr ve eserleri hakkında hatırlatıcı bilgiler verilmiştir. Mantıku't-Tayr'ın genel özelliklerinin tespit edilmesine çalışılmıştır. Özellikle Attâr'ın Türk edebiyatındaki etkileri ana hatlarıyla belirlenmiş ve çalışmaya dâhil edilmiştir. 
Üçüncü bölümde metindeki hikâyeler belirlenmiş, ardından metnin genel şerh metodu hakkında bilgi verilmiştir. Metinde şârihin öne çıkan özelliklerinden birinin de Farsçaya aşinalığı artırmak, Farsçayı öğretmek olduğu görülmüştür. Gerek derkenarlarda gerekse metin içerisinde eserin bu özelliğine dikkat çekilmiştir. Bilindiği gibi şerhler, pek çok bilgi ve kültür unsuru taşırlar. Tespit edebildiğimiz kültür unsurları bu bölümde başlıklar halinde verilmiştir. Çalışmada, Şem'î Şem'ullah'ın yararlandığı, inceleme konumuz olan şerhin dayanağını oluşturan kaynaklar da liste hâlinde verilmiştir.
Dördüncü bölümde eserin nüshaları, nüsha tavsifleri hakkında bilgiyle birlikte tenkitli ve transkripsiyonlu metin yer alır. 
Çalışmanın sonuç kısmında ise, Şem'î Şem'ullah üzerine yapılmış araştırmaların muhtasar bir listesine yer verilmiştir. Eserde üç süzlük hazırlanmıştır: Özel adlar sözlüğü ve dizinine yer verilmiştir. Metinde geçen dil bilgisi ve edebiyat terimlerinden oluşan bir sözlük ve Şem'î ile Attâr'ın kavramlara yüklediği tasavvufi anlamları gösteren birer sözlük hazırlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: 
Şerh, Şerh-i Mantıku't-Tayr, Şem'î Şem'ullah, Feridüddin-i Attâr.

Abstract:
The aim of this study is the well-known Iranian mystic Feridüddin-i Attâr (1119-1221) 's work is Mantıku't-Tayr 16th century Şem'ullah century poets made by Sem View Serh-i Mantıku't-Tayr annotation will review the transfer and the Latin alphabet . Poets have been translated into Turkish by Mantıku't-Tayr of Attar, her stories were written adapted to re- work the body, but there is not any on the annotation . Therefore, this commentary, the occasion of Turkish literature, it is important to have both the first and the only.
Scientific basis for the first part of this study that draws works of art are mentioned elements.
The second section, the Şem'î Şem'ullah, Feridüddin-i Attâr and provides information about the work of the reminder . Attar is worth considering the effects of Turkish literature as outlined , and they were included in the study. We also tried to assess the general characteristics of Mantıku't-Tayr.
The third section of the text for the investigation of the annotation given the modern Turkish. Identified in the text stories . Then the text are given general information about the annotated method . One of the outstanding features of the text to increase familiarity with Persian express or is to teach, both in the text derkenarlarda well taken care of at this property. Comments for the product, as it is known in other literary and cultural contain more information. Therefore, a considerable degree of cultural elements in the text are given in these topics. Commentary is one of the important elements that sustain resources and commentary Şem'î'nin used are listed hereafter.
Copies of the fourth chapter of the work , given the features and transcribed text. Then the results are given and proper names in the text index has been prepared for the convenience of finding specific names.
Therefore, the first and only Turkish literature annotation text Mantıku't - Tayr attempted to give the world of literature .
Keywords: Mantıku't-Tayr, Şerh-i Mantıku't-Tayr, Şem'î Şem'ullah, Feridüddin-i Attâr.