Yaşlı bireylere verilen öz-bakım eğitiminin sağlığın geliştirilmesine etkisi
The effect of self-care education on health promotion of elderly
Yazar: HATİCE GÜLSOY
Danışman: DOÇ. DR. LEMAN ŞENTURAN
Haliç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Yaşlılar = Aged ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Özbakım = Self-care

Özet:
Araştırma, Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği'nin (Geriatric Health Promotion Scale) Türk toplumu için uygunluğunun değerlendirilmesi; yaşlı bireylerin sağlığı geliştirici davranışlarının belirlenmesi ve yaşlı popülasyona verilen öz-bakım uygulamaları eğitiminin sağlığın geliştirilmesine etkisini incelemek amacıyla metodolojik, tanımlayıcı ve deneysel olarak gerçekleştirildi. İstanbul'da Darülaceze Başkanlığı'nın bir yerleşkesinde gerçekleştirilen araştırmanın verileri Bilgi Formu, Yaşlı Sağlığı Geliştirme Ölçeği, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ) ve Öz-Bakım Gücü Ölçeği (ÖBGÖ) ile toplandı. Metodolojik ve tanımlayıcı aşamada örneklem kriterlerine uyan 328 yaşlı ile çalışıldı. Metodolojik aşamada Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin (YSGÖ) geçerlik güvenilirlik analizi yapıldı. Tanımlayıcı aşamada yaşlı bireylere Bilgi Formu ve YSGÖ uygulandı. Deneysel aşamada ise 73 yaşlı ile ön-test / son-test düzende çalışıldı. Yaşlı bireylere sağlığı geliştirici davranışlar konusunda eğitim verildi. Birinci ve üçüncü ayda sağlığı geliştirici davranışlar ve öz-bakım gücü üzerindeki etkisi incelendi. Verilerin analizinde; ortalama, standart sapma ve yüzdelik dağılım gibi tanımlayıcı yöntemler, bağımlı örneklem t-testi, bağımsız örneklem t-testi, One-way ANOVA, Pearson Korelasyon Analizi uygulandı. Araştırma sonucunda, YSGÖ'nün güvenilirlik katsayısı 0,85 bulundu. Yaş ortalaması 72,09 olan yaşlı bireylerin YSGÖ puan ortalamasının 58,52±11,94 olduğu belirlendi. Deney grubunun ön-testteki YSGÖ puan ortalaması 56,10±11,00; ÖBGÖ puan ortalaması 57,19±28,24; 3. ayda ise YSGÖ puan ortalaması 67,10±6,38 iken; ÖBGÖ puan ortalaması 88,41±21,15 bulundu. Yaşlı bireylerin sağlığı geliştirici davranışlarının ortalamanın üstünde olduğu; ve öz-bakım eğitiminin, yaşlı bireylerin sağlığı geliştirici davranışları ve öz-bakım gücü üzerinde olumlu etkisi olduğu sonucuna varıldı.
Anahtar Kelimeler: Yaşlı Birey, Ölçek Geliştirme, Öz-bakım, Yaşlı Eğitimi, Sağlığın Geliştirilmesi

Abstract:
The Effect of Self-Care Education on Health Promotion of Elderly
This methodologic, descriptive and experimental study was conducted to evaluate the reliability analysis of Geriatric Health Promotion Scale for Turkish population, determine self-care behaviors of elderly people, and to investigate the effect of self-care education on health promotion among an elderly population. The study was conducted in one of the elderly care centers of Darülaceze, Turkey by using the Information Form, Geriatric Health Promotion Scale (GHPS), Healthy Life Style Behaviors Scale (HLSBS) Self-Care Agency Scale (SCAS). In the methodologic and descriptive stage of the study, the sample consisted of 328 elderly people who met the sampling criteria. Validity and reliability analysis of GHPS was done  during the methodologic stage. During the descriptive stage, Information Form and GHPS were applied. The experimental stage was conducted on pre-test / post-test design with 73 elderly people. Education program about the health promotion behaviors was applied to this sample, and its effects on health promoting behaviors and self-care agency were evaluated on the 1st and 3rd months. Data analysis was done by descriptive statistics such as mean, standard deviation, and frequency; related sample t-test, independent sample t-test, One-way ANOVA, and Pearson Correlation Analysis. Cronbach's alpha efficient of GHPS was found 0.85 at the end of the study. Among the sample who were 72.09 years old in average, the mean score obtained from GHPS was found 58.52±11.94. While the mean GHPS score of the experimental group was 56.10±11.00 and the mean SCAS score was 57.19±28.24 before the education; on the 3rd month, they were found increased to 67.10±6.38 in GHPS and 88.41±21.15 in SCAS. Health promoting behaviors of the sample were found more (58,52±11,94) than the average, and self-care education, had a positive effect on health promoting behaviors and self-care agencies of elderly.
Keywords: Elderly, Scale Development, Self-Care, Elderly Education, Health Promotion