Malatya ve Sivas illerindeki Anadolu Selçuklu dönemi çini mozaiklerin seramik yüzeylerde yorumlanması
The interpretation of the Anatolian Seljuk period tile mosaics in the provinces of Malatya and Sivas on ceramic surfaces
Yazar: SONER ŞANLI
Danışman: DOÇ. DR. OLCAY BORATAV
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Bileşik Sanatlar Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Malatya = Malatya ; Mozaik sanatı = Mosaic art ; Mozaikler = Mosaics ; Seramik kaplar = Ceramic pots ; Seramikler = Ceramics ; Sivas = Sivas ; Çini = Tile ; Çini sanatı = Tile art

Özet:
Çini, mimari süsleme öğesi olarak ilk defa Uygurlar tarafından kullanılmıştır. Daha sonra ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılar başta olmak üzere, Gazneliler, Harzemşahlar ve Büyük Selçuklu devletleri ile gelişmiştir. Orta Asya kökenli olan çini asıl gelişimini Anadolu'da göstermiştir. Anadolu Selçuklu mimarisinde süsleme geleneğinin önemli öğelerinden biri olan çini mozaik, XII. yy dan itibaren yapılarda görülmeye başlamıştır. Malatya ve Sivas illerinde Anadolu Selçuklu dönemi çini mozaik süsleme unsuru taşıyan altı adet mimari eser günümüze kadar ulaşabilmiştir. Tez çalışmasının konusu olan bu altı adet mimari yapılarda yer alan çini mozaik süslemeler, yazılı literatür ve görsel kaynaklar altında incelemiştir. Çini süslemelerin kompozisyon yapısı, motif çeşitliliği ve renk dağılımı ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Elde edilen veriler ışığında çağdaş seramik uygulamaların tasarımı yapılmıştır. Anadolu Selçuklu çini mozaik süslemelerinden esinlenerek uygulaması yapılan bu çalışmaların, üretim, süsleme, sırlama ve pişirme yöntemleri ile ele alınış süreçleri ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Tez kapsamında uygulaması yapılan tüm çalışmaların, üretim tekniği ve plastik sanat analizleri yapılmıştır.

Abstract:
Tile was used for the first time by the Uighurs as an architectural decoration element. Later, it particularly developed with the Karakhanids, the first Muslim Turkish state, as well as the Ghaznavids, the Harzem shahs and the Great Seljuk states. The tile, which is of Central Asian origin, showed its real development in Anatolia. Tile mosaic, which is one of the essential elements of the ornamentation tradition in Anatolian Seljuk architecture, has started to be seen in buildings since the 12th century. In Malatya and Sivas provinces, six architectural works bearing the element of Anatolian Seljuk tile mosaic decoration have been able to survive to the present day. The tile mosaic decorations in these six architectural structures, which are the subject of the thesis, have been examined under written literature and visual sources. The composition structure, variety of motifs and colour distribution of tile ornaments are discussed in detail. Contemporary ceramic applications were designed in the light of the data obtained. These works applied, which were inspired by Anatolian Seljuk tile mosaic decorations, are described in detail with production, decoration, glazing and firing methods. Production technique and plastic art analyses of all the works applied within the scope of the thesis were made.