Yeni kamu işletmeciliği yaklaşımının Türkiye'de sağlık politikalarına yansımaları: Batı Akdeniz Bölgesi Kamu Hastaneler Birliği uygulaması (2011-2017)
Reflections of the new public management approach to health policies in Turkey: Application of the Western Mediterranean Region Public Hospitals Association (2011-2017)
Yazar: ESİN AKAR
Danışman: PROF. DR. SONGÜL SALLAN GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Batı Akdeniz = Western Mediterranean ; Batı Akdeniz bölgesi = Western Mediterranean region ; Kamu Hastaneleri Birliği = Public Hospitals Union ; Kamu işletmeciliği = Public management ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık politikası = Health policy ; Yeni kamu işletmeciliği = New public management

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de sağlık hizmetlerinin dönüşümü, devlet ve kamu yönetiminin sermaye birikiminin sürdürülmesi amacıyla küresel kapitalizmin gerekleri doğrultusunda yeniden yapılandırılması sürecinin bir parçası olarak ele alınmaktadır. Türkiye'de sağlık hizmetlerinde piyasalaşma ve işletmeciliği temel alan neoliberal politikaların etkisi 1980'li yıllarda başlamıştır. 1990'lı yıllardaki 'sağlık reformu' önerileri arasında sağlık hizmeti finansman ve sunumunun ayrılması, performans sistemlerinin geliştirilmesi ve profesyonel yöneticilik anlayışının desteklenmesi yer almış ancak uygulanamamıştır. 2003 yılında AKP Hükümeti tarafından açıklanan Sağlıkta Dönüşüm Programı (SDP) bu öneriler üzerine inşa edilmiştir. 2011 yılında 663 sayılı sayılı KHK ile Kamu Hastane Birlikleri kurulmuş ve uygulama 2011-2017 yılları arasında devam etmiştir. Kamu Hastane Birlikleri (KHB) ile oluşturulan örgütsel yapı ve ilişkilere yeni kamu işletmeciliği (YKİ) yaklaşımı kaynaklık etmiştir. 
Nitel araştırma deseniyle planlanan araştırmanın amacı, KHB politikasıyla kamu sağlık hizmeti alanındaki söylem düzenlerinin yeniden yapılandırılmasının ideolojik ve toplumsal bağlamının açıklanmasıdır. Bu amaçla KHB politikasının odağında ve uygulayıcısı konumunda olan hastane yöneticilerinin söylemleri, Fairclough'un eleştirel söylem analizi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın verileri Antalya, Burdur ve Isparta il merkezlerindeki kamu hastanelerinde görüşme yapmayı kabul eden hastane yöneticileriyle yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın bir yılda tamamlanan saha sürecinde toplam 43 yönetici ile görüşülmüştür. Sonuç olarak, KHB uygulaması kamu ve özel sağlık alanları arasındaki söylemsel ve kurumsal sınırları bulanıklaştırmıştır. Hastane yöneticilerinin söylemlerinde, YKİ'nin ideolojik söylemi benimsenmekle birlikte sağlık hizmetinin kamusal niteliği ile özel sektör işletmeciliğinin ilke, değer ve uygulamaları arasında çelişkide kaldıklarını gösteren direnç noktaları belirlenmiştir. Araştırma sonuçları YKİ'nin politik ve küresel hegemonik söylem konumuna karşın uygulamada işlevselliğinin olanaklı olmadığını uygulayıcılar üzerinde hegemonyanın tam olarak oluşturulamadığını göstermektedir.

Abstract:
In this study, the transformation of health services in Turkey is discussed as a part of the process of restructuring the state and public administration in line with the requirements of global capitalism in order to maintain capital accumulation. The effect of neoliberal policies based on marketization and management in health services in Turkey started in the 1980s. Among the 'health reform' proposals in the 1990s were the separation of financing and delivery of health services, the development of performance systems and the support of professional management, but they could not be implemented. The Health Transformation Program (HTP), announced by the AKP Government in 2003, was built on these recommendations. In 2011, Public Hospital Associations were established with the Decree No. 663 and the practice continued between 2011-2017. The new public management (NPM) approach has been the source of the organizational structure and relations established with the Public Hospital Associations (PHA).
The aim of the research, which is planned with a qualitative research design, is to explain the ideological and social context of the restructuring of discourse orders in the field of public health service with the PHA policy. For this purpose, the discourses of hospital administrators, who are the focus and implementer of PHA policy, were analyzed with Fairclough's critical discourse analysis approach. The data of the study were collected through semi-structured face-to-face interviews with hospital administrators who agreed to be interviewed in public hospitals in Antalya, Burdur and Isparta city centers. A total of 43 managers were interviewed during the field process of the research, which was completed in a one year. As a result, the implementation of PHA has blurred the discursive and institutional boundaries between public and private health domains. In the discourses of the hospital administrators, although the ideological discourse of NPM is adopted, the resistance points that show that they remain in conflict between the public nature of health service and the principles, values and practices of private sector management have been identified. The results of the research show that despite the political and global hegemonic discourse position of NPM, its functionality in practice is not possible and hegemony cannot be fully established on the practitioners.