Sağlık personelinde uçuş korkusu ve bunun bir seyahat aracı olarak uçak kullanımına olan etkisi
Fear of flying in healthcare personnel and its effect on using airplanes AS A travel mode
Yazar: ECEM DAK DEDEKARGINOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDİNÇ ERCAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Hava ve Uzay Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Hava ve Uzay Hekimliği = Air and Space Medicine
Dizin: Korku = Fear ; Sağlık personeli = Health personnel ; Uçuş = Flight ; Uçuş korkusu = Fear of flight ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Uçuş korkusu, uçma durumu ile karşılaşıldığında yoğun, tehdit edici durum devam ettiği sürece (uçuş durumu) kalıcı olan, kişinin yaşadığı rasyonel olmayan korku durumudur. Evrimsel sebepler, altta yatan başka korkuların olması, geçmiş travmalar, assosiyatif öğrenme etiyolojik sebepler arasında gösterilir. Uçuş korkusu klinik değişkenlik gösterir. Tedavide bilişsel davranışçı terapi, sanal gerçeklik uygulamaları, farmakolojik ajanlardan faydalanılabilinir. Çalışmamızda sağlık personelinde uçuş korkusunun araştırılması ve literatüre Türk toplumunda geçerlilik ve güvenilirlik analizi yapılmış olan uçuş korkusu ile ilgili bir anket kazandırma hedeflenmiştir. Yöntem ve Gereç: Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesinde çalışan sağlık personeline, kliniğimiz tarafından geliştirilen demografik anket, uçuş korkusu ölçeği, Beck Depresyon Anketi ve SCL-90R anketi yüz yüze olarak uygulanmıştır. Anket sonuçları incelenmiştir.Bulgular: Bireylerin yaş ortalaması 34,75±8,39 yıl olup, 24 ile 64 arasında yer almaktadır. Bireylerin %60,54'ü kadındır. "Daha önceki uçuşunuzda/uçuşlarınızda önemli bir olay yaşadınız mı?" sorusuna evet yanıtını verenlerin oranı %29,19 bulunmuştur. "Yolculuğum esnasında uçuşlar hakkında kötü olaylar duymak uçuşumun kalan kısmını etkilemez." önermesine evet yanıtını verenlerin oranı %67,43'tür. "Daha önce uçuş korkusu tanısı konuldu mu?" sorusuna evet yanıtını verenlerin oranı %0,77'dir. Uçuş korkusu ile ilgili tedavi alan birey gözlemlenmemiştir. Yükseklik korkusu olduğunu düşünenlerin oranı %39,08'dir. Dar, sıkışık, basık veya küçük alanlarda bulunmaktan hoşlanmam önermesine evet yanıtını verenlerin oranı %51,72 iken uçuş korkusu olduğunu düşünenlerin oranı %11,11'dir (Kadın %10,76; Erkek %11,65). Uçuş korkusu olduğunu düşünen kişilerde, yükseklik korkusu (p<0,001) ve dar sıkışık alanlardan hoşlanmama durumu (p=0,002) anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Uçuş korkusu olduğunu düşünen kişilerin, yolculukları esnasında uçuşlar hakkında kötü olaylar duymak, bu kişilerin uçuşlarının kalan kısmını etkileyeceği bulunmuştur (p<0,001). Uçuş korkusu olduğunu düşünen kişilerde Beck depresyon anketi puanları (p=0,011) ve SCL-90R anksiyete (p=0,009), obsesyon (p=0,025), kişiler arası duyarlılık (p=0,024), paranoid (p=0,035) ve genel belirti indeks puanları (p=0,040), komponentleri anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Ayrıca UKÖ puanları ile Beck depresyon ölçeği (r:0,240, p<0,001) ve SCL-90R somatizasyon (r:0,208, p=0,001), anksiyete (r:0,270, p<0,001), obsesyon (r:0,199, p=0,001), depresyon (r:0,223, p<0,001), kişiler arası duyarlılık (r:0,247, p<0,001), öfke (r:0,193, p=0,002), fobik (r:0,247, p<0,001), psikotik (r:0,190, p=0,002), paranoid (r:0,162, p=0,009), ek puan (r:0,168, p=0,006), genel belirti indeksi (r:0,241, p<0,001) alt tabakalarında pozitif yönlü hafif düzey anlamlı korelasyon saptanmıştır. Geliştirilen ölçeğin geçerlilik ve güvenilirliği yüksektir. (KMO&Barlett:0,844, Cronbach Alpha=0,747, RMSEA:0,79, GFI:0,942, CFI:0,932). Geliştirilmiş olan UKÖ'nun sensivitesi %82,76, spesifitesi %90,10 olarak bulunmuştur. UKÖ puanlarına göre genel katılımda kesme değeri üzerinde alan kişi sayısı 42 (%18) olarak bulunmuştur. Erkeklerde kesme değeri üzerinde alan kişi sayısı 12 (%11,7) olarak bulunmuştur. Kadınlarda kesme değeri üzerinde alan kişi sayısı 36 (%22,8) olarak bulunmuştur. Sonuç: Uçuş korkusu olan kişilerde klostrofobi ve yükseklik korkularının birlikteliği izlenmiştir. Uçuş korkusu olan kişilerde ek psikiyatrik komorbiditelerin eşlik etmesi olasıdır. Geliştirilen uçuş korkusu ölçeğinin yüksek geçerlik ve güvenirlikte olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
Introduction and Purpose: Fear of flying is an irrational fear that persists as long as confronted with the flying situation continues. Evolutionary reasons, different underlying fears, past traumas, associative learning are considered as etiological causes. Fear of flying clinically can vary. Cognitive behavioral therapy, virtual reality, pharmacological agents can be used in the treatment. In our study, we investigated the fear of flying in healthcare personnel and to establish valid and reliable scale about the fear of flying (FoFS) adapted to Turkish society. Methods and Materials: The demographic questionnaire, Beck Depression Scale and SCL-90R Test, fear of flying scale which is developed by our clinic were applied to the healthcare personnel who is working in Gülhane Training and Research Hospital. Results: The mean age of the individuals was 34.75±8.39 years and ranged between 24 and 64 years. 60.54% of individuals were women. The rate of those who answered yes to the question of "Did you experience any major incidents on your previous flight(s)?" was found to be 29.19%. The rate of those who answered yes to to the question of "Hearing bad things about flights during my trip does not affect the rest of my flight." was 67.43%. The rate of those who answered yes to the question of "Have you ever been diagnosed with fear of flying before?"  was 0.77%. No individuals have been observed to get any treatment for fear of flying. The rate of those who think they have a fear of heights was 39.08%, while 51,72% of people answered yes to the statement that "I don't like being in narrow, cramped, flat or small spaces". The rate of those who think they have a fear of flying was 11,11% (Female 10,76%; Male 11,65%). Fear of heights (p<0.001) and disrelish of narrow cramped spaces (p=0.002) were found to be significantly higher in people who thought they had a fear of flying. Subjects who have a fear of flying reported that hearing bad events about flights during their travels affected the rest of their flights (p<0.001). Beck depression scale scores (p=0.011) and SCL-90R sub-scores of; anxiety (p=0.009), obsession (p=0.025), interpersonal sensitivity (p=0.024), paranoid (p=0.035), and general symptom index (p=0.040) were found to be significantly higher in the individuals who think they have a fear of flying.  In addition, A positive mild and significant correlation was found between FoFS scores and Beck depression scale (r:0.240, p<0.001) and SCL-90R sub-scores of; somatization (r:0.208, p=0.001), anxiety (r:0.270, p<0.001), obsession (r:0.199, p=) 0.001), depression (r:0.223, p<0.001), interpersonal sensitivity (r:0.247, p<0.001), anger (r:0.193, p=0.002), phobic ( r:0.247, p<0.001), psychotic (r:0.190, p=0.002), paranoid (r:0.162, p=0.009), additional score (r:0.168, p=0.006), general symptom index (r: 0.241, p<0.001). The validity and reliability of the developed scale is high. (KMO&Barlett:0.844, Cronbach Alpha=0.747, RMSEA:0.79, GFI:0.942, CFI:0.932). The developed UKÖ's sensitivity was found to be 82.76% and specificity was found to be 90.10%. According to the FoFS scores, in general participation people who got above the cut-off score was found to be 42 (18%). In men the people who got above the cut-off score was 12 (11.7%). In women the people who got above the cut-off score was found to be 36 (22.8%).Conclusion: The coexistence of claustrophobia and fear of heights was observed in people with fear of flying. Additional psychiatric comorbidities can be seen in people with fear of flying. It has been revealed that the developed Fear of Flying Scale (FoFS) has high validity and reliability.