Kurum bakımında olan yaşlılarda sanat terapisinin bilişsel durum ve psikolojik iyi oluş üzerine etkisi
The effect of art therapy on cognitive status and psychological well-being in elderly people in institutional care
Yazar: ÖZGE DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. OYA SEVCAN ORAK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı kurum bakımında olan yaşlılarda sanat terapisinin
bilişsel durum ve psikolojik iyi oluş üzerine etkisini belirlemektir.
Materyal ve Metot: Tek kör randomize kontrollü tipte olan bu araştırma
01.04.2024-01.06.2024 tarihleri arasında Sinop'taki iki ve Samsun'daki bir
huzurevinde kalan, çalışmanın dahil edilme kriterlerine uyan ve çalışmaya katılmaya
gönüllü olan 42 yaşlı bireyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada basit randomizasyon ile
örneklem grubu deney (n=21) ve kontrol (n=21) gruplarına atanmıştır. Araştırmanın
örneklem büyüklüğü, Power analizinde R v4.3.1 programı ile her grup için minimum
17 katılımcı olarak belirlenmiştir. Gerekli izinler alındıktan sonra onamları alınan yaşlı
bireylerin ön testleri yapılmış, ardından deney grubunu oluşturan bireylere sanat
terapisi müdahalesi uygulanmıştır. Deney grubundaki bireylerin son oturumu
tamamlandıktan sonra tüm katılımcıların son test ölçümleri yapılmıştır. Araştırmanın
veri toplama araçları; Sosyodemografik Bilgi Formu, Standardize Mini Mental Test
ve Yaşlılarda Psikolojik İyi Oluş Ölçeği birebir görüşme şeklinde uygulanmıştır.
Verilerin istatistiksel analizinde tanımlayıcı istatistikler, kikare, Shapiro-Wilk testi,
bağımsız örneklem t testi, Mann-Whitney U testi ve bağımlı örneklem t testi
kullanılmıştır. Araştırmada gruplar arasındaki anlamlı çıkan farkın büyüklüğü eta kare
(𝜂2) ile verilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi "SPSS v27" paket programında
yapılmıştır.
Bulgular: Araştırma öncesinde deney ve kontrol grubundaki yaşlı bireylerin
kontrol değişkenleri açısından benzer özellikte olduğu saptanmıştır (p>0.05). Deney
grubundaki yaşlı bireylerin Yaşlılarda Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (t=-13,329; p<0,001)
ve Mini Mental Test (t=-4,294; p<0,001) ön test ve son test toplam puanları arasında
son test lehine istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu bulunmuştur. Araştırmada deney
grubundaki yaşlı bireylere uygulanan sanat terapisi müdahalesinin etkisi
değerlendirilmiş olup Yaşlılarda Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (𝜂
2=0,75) ve Mini Mental
Test (𝜂
2=0,52) puanları arasındaki farkın orta etki düzeyine sahip olduğu
belirlenmiştir.
Sonuç: Sanat terapisinin kurum bakımında olan yaşlıların psikolojik iyi oluş
düzeyi ve bilişsel durumu üzerinde olumlu etkisinin olduğu, orta düzeyde geliştirici
müdahale olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Sanat terapisi, Bilişsel durum, Yaşlılarda psikolojik iyi oluş,
Psikiyatri hemşireliği

Abstract:
Aim: The aim of this study was to determine the effect of art therapy on
cognitive status and psychological well-being in elderly people in institutional care.
Material and Method: This single-blind randomized controlled trial was
conducted between 01.04.2024-01.06.2024 in two nursing homes in Sinop and one in
Samsun with 42 elderly individuals who met the inclusion criteria and volunteered to
participate in the study. The sample group was assigned to experimental (n=21) and
control (n=21) groups by simple randomization. The sample size of the study was
determined as a minimum of 17 participants for each group with the R v4.3.1 program
in Power analysis. After obtaining the necessary permissions, the elderly individuals
whose consent was obtained were pre-tested, and then the art therapy intervention was
applied to the individuals in the experimental group. After the last session of the
individuals in the experimental group was completed, post-test measurements were
made for all participants. The data collection tools of the study; Sociodemographic
Information Form, Standardized Mini Mental Test and Psychological Well-Being
Scale in the Elderly were applied as one-to-one interviews. Descriptive statistics, chisquare, Shapiro-Wilk test, independent sample t test, Mann-Whitney U test and
dependent sample t test were used in the statistical analysis of the data. In the study,
the magnitude of the significant difference between the groups was given by eta
squared (𝜂2). Statistical analysis of the data was performed in "SPSS v27" package
program.
Findings: Before the research, it was determined that the elderly individuals in
the experimental and control groups were similar in terms of control variables
(p>0.05). It was found that there was a statistically significant difference between the
pre-test and post-test total scores of the Psychological Well-Being Scale in the Elderly
(t=-13.329; p<0.001) and Mini Mental Test (t=-4.294; p<0.001) in favor of the posttest. In the study, the effect of the art therapy intervention applied to the elderly
individuals in the experimental group was evaluated and it was determined that the
difference between the Psychological Well-Being Scale in the Elderly (η^2=0.75) and
Mini Mental Test (η^2=0.52) scores had a medium effect level.
Result: The results showed that art therapy has a positive effect on the
psychological well-being and cognitive status of the elderly in institutional care and
can be used as a moderate developmental intervention.
Keywords: Art therapy, Cognitive state, Psychological well-being in the elderly,
Psychiatric nursing