Sürdürülebilir turizmin gelişiminde ekofeminist bir model önerisi
Eco-feminist model proposal in sustainable tourism development
Yazar: GİZEM ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ORHAN AKOVA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Bursa-Yıldırım-Cumalıkızık = Bursa-Yıldırım-Cumalıkızık ; Ekofeminizm = Ecofeminism ; Feminizm = Feminism ; Muğla-Köyceğiz = Muğla-Köyceğiz ; Sürdürülebilir turizm = Sustainable tourism ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Turizm = Tourism ; Turizm faaliyetleri = Tourism activity

Özet:
Sürdürülebilir turizm, sosyo-ekonomik, kültürel ve çevresel boyutları olan ve turizmin
yapıcı bir şekilde gelişimini hedefleyen bir alandır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminin
sağlanması için temel belirleyicilerin turizm alanlarında uygulanabilirliği oldukça
önemlidir. Temel belirleyicilerin uygulanması sürecinde ise turizm alanlarında çeşitli
sorunlar ortaya çıkabilmekte ve ilgili durum gelişimin yavaşlamasına neden
olabilmektedir. Yapılan bu araştırmanın temel amacı, yıkıcı kapitalist uygulamalarla
ataerkil kültür tarafından sömürülen insan ve diğer tüm canlıların, sürdürülebilir turizm
vasıtasıyla katkı unsuru haline geldiği ve turizmin daha dişil nitelikler ile
değerlendirildiği ekofeminist bir model oluşturmaktır. Araştırmada, sürdürülebilir
turizm faaliyetlerinin ve ekofeminist anlayışların var olduğu Köyceğiz ve Cumalıkızık
sahaları temel alınmış ve bu alanlarda yaşayan yerel halk ile yarı yapılandırılmış
görüşme soruları temelinde derinlemesine görüşmeler sağlanmıştır. Bölge halkına
sosyo-ekonomik, kültürel ve çevresel sürdürülebilir turizm bağlamında yapılan
uygulamalar, gelişen süreçler ve tüm canlıların bu süreçlere ilişkin etkilenme düzeyi
temelinde sorular sorularak ilgili destinasyonda ekofeminist değerlendirmeler
yapılmıştır. Araştırmanın örneklemi belirlenirken amaçlı ve kurama yönelik örneklem
yöntemi kullanılmıştır.
Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, sosyo-ekonomik, kültürel ve çevresel
sürdürülebilirlik başlıkları altında temalara ulaşılmıştır. Ekofeminist temelde sosyo-
ekonomik sürdürülebilirlik yaklaşımı temaları; yıkıcı turizm uygulamaları, eşit
muamele, eşit ifade hakkı, eşit ekonomik haklar ve antikapitalist yaklaşımdır. Yıkıcı
Turizm Uygulamaları ana teması altında, işletme temelli gelişim, yerel halkın planlama
sürecine yetersiz katılımı ve düzensiz gelişen turizm faaliyetleri olmak üzere üç alt
tema belirlenmiştir. Antikapitalist Yaklaşım ana temasının alt temaları, faydanın
ekonomik olarak adil dağılımı ve rant temelli gelişim olarak belirlenmiştir. Eşit
Ekonomik Haklar ana temasının alt temaları, kadın girişimciliğinin gelişimi, turizmin
ekonomik faydaya etkisi ve sermaye yoksunluğu temelli sorunlardır. Eşit İfade Hakkı
ana temasının alt temaları, yerel halkın aktivizm süreci, yerel halkın görüşünü ifade
edebilmesi ve cinsiyet temelli ifade gücüdür. Eşit Muamele ana temasının alt temaları
ise, cinsiyet temelli eşitlik ve istihdam temelli muameledir. Ekofeminist temelde
kültürel sürdürülebilirlik yaklaşımı temaları, yerel kültürün korunması, yıkıcı turizm
uygulamaları, nesillere aktarımdır. "Yerel Kültürün Korunması" ana teması
kapsamında oluşturulan alt temalar, "Kültürel Özün Ön Plana Çıkarılması, Kültürel
Miras Alanlarına Gelişim Desteği ve Kolektif Çaba"dır. "Nesillere Aktarım", ana teması
kapsamında oluşturulan alt temalar, "Kültürel Varlığın Aktarımı ve Korunması ve
Yaşam Tarzının Aktarıma Uygun Olarak Düzeni"dir. "Yıkıcı Turizm Uygulamaları" ana
teması kapsamında oluşturulan alt temalar ise, "Kültürel Yapılara Verilen Zararlar ve
Mimari ve Restorasyon Temelli Sorunlar"dır. Ekofeminist temelde çevresel
sürdürülebilirlik yaklaşımı temaları, nesillere aktarım, yıkıcı turizm uygulamaları ve
doğanın korunmasıdır. "Nesillere Aktarım" ana teması kapsamında oluşturulan alt
temalar, "İklim Krizi Farkındalığı, Çevre Bilinci Kazandırma ve Eğitimdir". "Yıkıcı
Turizm Uygulamaları" ana teması kapsamında oluşturulan alt temalar, "Doğal
Yaşamın Tahribatı ve Kirliliğin Artışı"dır. "Doğanın Korunması" ana teması
kapsamında oluşturulan alt temalar, "Plansız Gelişmenin Önlenmesi ve Çözüm
Önerilerinin Geliştirilmesi"dir. İlgili başlıklar temelinde geliştirilen alt teoriler ile ilişkili
olarak kolektif feminist liderlik, küçülme, iklim krizi yönetimi, kültürel gelişim ve
kültürde farkındalık ve sürdürülebilir turizmde güçlendirme olmak üzere beş temel
boyut oluşmuş ve oluşturan boyutlar ilgili temalar ile ilişkilendirilerek model ortaya
konmuştur.
Anahtar Kelimeler: ekofeminizm, sürdürülebilir turizm, sürdürülebilir turizm
modelleri, Köyceğiz, Cumalıkızık

Abstract:
Sustainable tourism is a field that has socio-economic, cultural, and environmental
dimensions and aims at the constructive development of tourism. In order to ensure
the development of sustainable tourism, the applicability of the main determinants in
tourism areas is very important. In the process of applying the basic determinants,
various problems may arise in tourism areas and the related situation may cause the
development to slow down. The main purpose of this research is to create an
ecofeminist model in which humans and all other living things, exploited by the
patriarchal culture with destructive capitalist practices, become contributors through
sustainable tourism and tourism is evaluated with more feminine qualities. The study
was based on the Köyceğiz and Cumalıkızık areas, where sustainable tourism
activities and ecofeminist understandings exist, and in-depth interviews were
conducted with the local people living in these areas on the basis of semi-structured
interview questions. Ecofeminist evaluations were made in the relevant destination by
asking questions to the people of the region on the basis of the practices made in the
context of socio-economic, cultural, and environmentally sustainable tourism, the
developing processes, and the level of influence of all living things on these
processes. While determining the sample of the research, the purposive and
theoretical sampling method was used.
According to the results obtained from the research, themes were reached under the
headings of socio-economic, cultural, and environmental sustainability. The themes
of the socio-economic sustainability approach on an ecofeminist basis; are destructive
tourism practices, equal treatment, equal expression, equal economic rights, and an
anti-capitalist approach. Under the main theme of Destructive Tourism Practices,
three sub-themes were determined as business-based development, insufficient
participation of local people in the planning process, and irregular tourism activities.
The sub-themes of the main theme of the Anti-Capitalist Approach were determined
as economically fair distribution of benefits and rent-based development. The sub-
themes of the main theme of Equal Economic Rights are the development of women's
entrepreneurship, the effect of tourism on economic benefits, and problems based on
capital deprivation. The sub-themes of the main theme of Equal Expression are local
people's activism process, local people's ability to express their opinions, and gender-
based expression power. The sub-themes of the main theme of Equal Treatment are
gender-based equality and employment-based treatment. The themes of the cultural
sustainability approach on the basis of ecofeminism are the preservation of local
culture, destructive tourism practices, and transmission to generations. The sub-
themes created within the scope of the main theme of "Preservation of Local Culture"
are "Highlighting the Cultural Essence, Development Support for Cultural Heritage
Sites and Collective Effort". The sub-themes created within the scope of the main
theme of "Transmission to Generations" are "Transmission and Protection of Cultural
Heritage and Order of Life Style in accordance with Transfer". The sub-themes
created within the scope of the main theme of "Destructive Tourism Practices" are
"Damages to Cultural Structures and Architectural and Restoration-Based Problems".
Ecofeminist fundamentally environmental sustainability approach themes are
transmission to generations, destructive tourism practices, and nature conservation.
The sub-themes created within the scope of the main theme of "Transmission to
Generations" are "Climate Crisis Awareness, Environmental Awareness Raising, and
Education". The sub-themes created within the scope of the main theme of
"Destructive Tourism Practices" are "Destruction of Natural Life and Increase of
Pollution". The sub-themes created within the scope of the main theme of
"Conservation of Nature" are "Preventing Unplanned Development and Developing
Solution Suggestions". In relation to the sub-theories developed on the basis of the
relevant titles, five basic dimensions were formed, namely collective feminist
leadership, downsizing, climate crisis management, cultural development and
awareness in culture, and empowerment in sustainable tourism, and the model was
presented by associating the constituent dimensions with the relevant themes.
Keywords: ecofeminism, sustainable tourism, sustainable tourism models, Köyceğiz,
Cumalıkızık