Göller Bölgesi ve Trakya'daki neolitik yerleşmelerin çevre koşullarına G.Ö. 8200 olayının olası etkileri
The possible effects of the 8200 cal yr bp event on the environmental conditions of the neolitic sites in the Lake District and Thrace
Yazar: AYŞİN KONAK
Danışman: PROF. DR. MEHMET NAMIK YALÇIN ; PROF. DR. MEHMET ÖZDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Neolitik Dönem'de üreticiliğe dayanan yerleşik köy yaşantısının Avrupa'da ne zaman, nerede
ve nasıl başladığı gibi soruların yanıtlarını bulmak için yürütülen araştırmalar Avrupa'da
gözlenen Neolitik yaşam tarzının Yakındoğu kökenli olduğunu ve çeşitli göç dalgaları ile
yayıldığını ortaya koymuştur. Bu göçlerin nedenleri çeşitli sosyo–kültürel süreçlerle
açıklanmaya çalışılmıştır. 1999 yılına gelindiğinde Grönland buzullarında yapılan
araştırmalarda günümüzden 8200 yıl önce ani bir iklim değişiminin (RCC) gerçekleştiği tespit
edilmiştir. Bu ani değişimin nedeni, Hudson Körfezini kaplayan buzul kütlesinin ani bir
şekilde erimesi sonucunda, ön buzul göllerinde tutulan büyük miktardaki tatlı ve soğuk suyun
okyanus sistemine karışmasıdır. Bu durum Kuzey Atlantik'te derin su oluşumunu ve okyanus
akıntısını etkilemiş ve kuzey yarımkürede iklimde kurak ve soğuk koşulların oluşmasına
neden olmuştur. Birçok araştırmacı tarafından, küresel ölçekte etkili olduğu varsayılan bu ani
iklim olayının, G.Ö. cal. 8200'de görülen göçlerin ana nedeni olduğu ileri sürülmüştür.
G.Ö. cal. 8200 olayının etkileri Türkiye'nin bazı bölgelerinde araştırılmış olmasına karşın
Neolitik toplulukların gelişiminde önemli bir yere sahip olan Göller Bölgesi'nde ve
Avrupa'ya göç yolları üzerinde kilit konumda bulunan Trakya'da bu konu araştırılmamıştır.
Bu tez projesinin amacı, Göller Bölgesi ve Trakya'da Neolitik doğal çevre ortamının ortaya
konularak günümüzden 8200 yıl önce gerçekleştiği öne sürülen ani iklimsel değişimin bu
coğrafyalarda etkili olup olmadığının belirlenmesi ve etkili olmuş ise Neolitik yaşam
üzerindeki etkilerinin araştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda jeolojik ve jeokimyasal
yöntemlerle elde edilen veriler kullanılarak iklimsel ve bazı çevresel parametrelersaptanmıştır. Elde edilen bulgular arkeolojik çalışmalardan elde edilen verilerle birlikte
değerlendirilerek bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır.
İstanbul-Yenikapı yöresinde G.Ö. cal. 8200 Olayı jeolojik-jeokimyasal kayıtlarda
saptanmıştır. Trakya-Eskigöl Mevkii yöresinde olasılıkla Meriç Nehri'nin neden olduğu yerel
koşullar nedeniyle maskelenmiş olduğu için belirgin bir şekilde saptanamamıştır. Göller
Bölgesi'nde ilgili aralığa denk gelen karot kesimi sondaj sırasında yıkanlığı için
araştırılamamıştır. Buna rağmen, çeşitli çalışmalarda G.Ö. cal. 8200 iklim olayının kuzey
yarımkürenin tümünde ve çalışma bölgelerimize yakın coğrafyalarda etkili olduğu gösterildiği
için, bizim çalışma bölgelerimizde de yaşandığı sonucuna varılmıştır. Batı Marmara
Bölgesi'nde (Trakya'da) ve Göller Bölgesi'nde arkeolojik kayıtlar mimaride ve çanakçömlekte
G.Ö. cal. 8200 Olayı ile ilişkilendirilebilecek değişiklikler göstermektedir. Fakat
Doğu Marmara Bölgesi'nde (İstanbul Bölgesi'nde) belirgin değişiklikler gözlenmemiştir.
Bunlardan dolayı, G.Ö. 8200 iklim olayının Neolitik toplulukların sosyal ve kültürel
gelişimleri üzerinde tekdüze olmasa da etkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The studies conducted to find out the answers to the question when, where and how the
production-based village life (Neolithic Period) did start in Europe demonstrated that the
Neolithic life-style in Europe had its origin in the Near East and spread from this region to
Europe via various migration waves and routes. Reasons behind these migrations are
explained by various socio-cultural processes. In 1999 a rapid climate change (RCC) event at
8200 years before present was identified as a result of research studies on Greenland glacial
ice cores. The respective RCC event was caused by the fact that the glacial mass covering the
Hudson Bay was melted down and large volumes of water held in the glacial lakes was
released to the ocean. This affected the deep-water formation and current system in the North
Atlantic Ocean and resulted in the northern hemisphere changes in climate mainly towards
cold and dry conditions. This sudden climate change, which is assumed to have affected the
environment on a global scale, was suggested from various authors as the main reason behind
the migrations at 8200 cal. BP.
Effects of the 8200 cal. BP event were investigated in some regions in Turkey, but not in the
Lakes Region, which had a significant role in the development of Neolithic communities, and
in Thrace, which occupied a key position on the migration routes to Europe. The goal of thisthesis is to define environmental conditions in the Lakes Region and Thrace during the
Neolithic period and to determine whether the sudden climate change, which is proposed to
have taken place at 8200 before present, has affected these regions and caused changes in the
Neolithic life and cultures here. For this purpose, climatic as well as some environmental
parameters have been determined using geochemical proxies. The results were then evaluated
together with data from archaeological studies.
The 8200 cal BP event was recognized in the geological-geochemical records of the
Yenikapı-Istanbul area. It could not obviously be detected in Eskigöl-Thrace area, since the
records were masked by local conditions caused probably by Meriç (Maritza) River. In the
Lake District the records could not be investigated, as the respective interval of the core was
wash-out during coring. However, as several studies showed that the 8200 cal BP event had
affected almost the entire northern hemisphere and as it was also detected in regions close to
our study areas, we concluded that it also has been experienced in our regions. The
archaeological records indicated changes in architecture and pottery in Western Marmara
Region (in Thrace) and in the Lake District, which can be associated with the 8200 cal BP
event. But in Eastern Marmara region (Istanbul area) no significant changes are observed.
Hence, it could be concluded that the 8200 cal BP event had influenced the social and cultural
development of Neolithic people, but not uniformly.