Okulöncesi çocuklarda bağlanma örüntüsünün kişilerarası problem çözme ve açık bellek süreçlerine etkisi,
Effects of attachment pattern on the processes of interpersonal problem solving and explicit memory in preschool children
Yazar: YEŞİM TÜRKÖZ
Danışman: DOÇ. DR. NİLHAN SEZGİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağlanma = Attachment ; Bellek = Memory ; Nöropsikoloji = Neuropsychology ; Stres = Stress

Özet:
Baglanma, yasamın en erken evresinde, bebek ve bakım veren iliskisibaglamında gelisen, agırlıklı olarak, dogumdan sonraki ilk yıl içinde,birincil baglanma iliskisindeki tekrar eden deneyimler dogrultusundanörobiyopsikolojik bir gelisim izleyen yasamsal bir olusumdur. Buolusum sürecinde gelisen ve bebek-bakımveren iliskisinin niteliginegöre sekillenen baglanma örüntülerinin, sag orbitofrontal korteksde,örtük-islemsel bellekte barınmakta olduguna ve kisinin duygudurumdüzenlemesini, stresle basetme kapasitesini ve bilgi isleme süreçlerinietkiledigine inanılmaktadır. Bu arastırma, bebeklik baglanmaörüntülerinin, kisilerarası problem çözme yollarını, etkileyipetkilemedigini ve ilk yılın sonunda gelismeye baslayan açık belleksüreçleri üzerinde bir rolü olup olmadıgını incelemek amacıylayapılmıstır. Üç farklı SED'den gelen, okulöncesi egitimdeki 5-6 yasgrubu 77 çocuk ile yürütülen bu arastırmada, temel olarak baglanmabiçimi ölçümü, kisilerarası stresli durumlara iliskin, problem çözmedavranıs ölçümleri ve farklı boyutlarda bellek ölçümleri yapılmıstır. Buölçümler için, Baglanma Öykü Tamamlama Testi (Cassidy, 1988; Uluç,2005), Çocuklar için Bellek Ölçegi (Cohen, 1997; Tekok-Kılıç veElmastas-Dikeç, 2001) ve bu arastırma için gelistirilen Problem ÇözmeÖykü Tamamlama Ölçümü ile liskisel Problem Çözme ÖgretmenGözlem Formu kullanılmıstır. Bulgular, hem kisilerarası problem çözmedavranısı hem de bellek performansı yönünden güvenli baglananlar ilegüvensiz baglananlar arasında anlamlı farklar ortaya koymustur.Kisilerarası stres içeren problematik durumlarda, güvenli baglananlar,girisken-pozitif basetme yollarını seçerken, güvensiz baglananlarçekingen ya da saldırgan basetme yollarına basvurmuslardır. Bellektestlerinden elde edilen bulgular da, sözel bellek görevlerinde güvenlibaglananlar lehine anlamlı farklılıklar ortaya koymustur. Sonuçlar, örtükbellekte depolanan baglanma örüntülerinin, birbiriyle yakın iliski içindeolan stresle basetme ve açık bellek sistemlerini nörobiyopsikolojikdüzlemdeki gelisimleri üzerinden etkiledigi varsayımını güçlendirmistir.Bulgular arastırmanın sınırlılıkları çerçevesinde tartısılmıs ve gelecekarastırmalara yönelik öneriler sunulmustur.Anahtar Sözcükler: Baglanma, içsel isleyen modeller,nörobiyopsikolojik gelisim, orbitofrontal korteks, duygudurumdüzenleme, stres, bellek, kisilerarası problem çözme, okulöncesiçocuklar.

Abstract:
Attachment is a vital neuropsycholobiological phenomena known to bedependent on the early relationship between baby and the caregiver. Itmostly develops in the first year and out of repeated patterns of theprimary attachment relationship. Attachment patterns associated withthe quality of this relationship are believed to be maintained in the rightorbitofrontal corteks; implicit-procedural memory and they are alsobelieved to govern the affect regulation, coping with stress andinformation processing. This study is designed to investigate whetherattachment patterns have an effect on the stress coping mechanismand to examine the role of attachment paterns on the explicit memoryprocesses which begin to develop at the end of the first year. Thesample of 77 5-6 years old preschool children from three different SESparticipated in this study. They were administered measures onattachment, interpersonal problem solving behaviour for stressfulsituations and on different memory dimensions. Attachment StoryCompletion Test (Cassidy, 1988; Uluç, 2005), Children?s Memory Scale(Cohen, 1997; Tekok-Kılıç ve Elmastas-Dikeç, 2001), Problem SolvingStory Completion Test and Interpersonal Problem Solving TeacherObservation Form were the measures used in the study. Last twomeasures have been developed for this study. Results of the studyrevealed significant differences between secure and insecure groups interms of interpersonal problem solving behaviour and memoryperformance. Secure children preferred assertive-positive copingbehaviour in face of the interpersonal stressful situations whereasinsecure children usually turned to submissive or agressive copingbehavior . Findings also yield significant group differences in verbalmemory tasks in favour of the securely attached group. It was predictedthat attachment patterns maintained in the implicit memory would effectthe stress coping mechanisms and explicit memory systems throughtheir closely related neuropsychobiological developmental trajectories.Outcomes of the study generally supported this prediction. Findingsare discussed in relevance to the limitations of the study andsuggestions for future research are presented.Keywords: Attachment, internal working models,neurobiopsychological development, orbitofrontal cortex, affectregulation, stress, memory, interpersonal problem solving, preschoolchildren.