Dijital eşitsizlik ve yoksul bireylerin medya tüketim pratikleri: Eskişehir örneği
Digital inequality and media consumption practices of poor individuals: The case of Eskişehir
Yazar: TUBA SÜTLÜOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. EMRE GÖKALP
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eskişehir = Eskişehir ; Medya = Media ; Sayısal bölünme = Digital divide ; Sayısal eşitsizlik = Digital inequality ; Toplumsal eşitsizlik = Social inequality ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Bu çalışma dijital eşitsizlik sorununa odaklanmaktadır. Araştırmanın amacı, yeni iletişim araçlarına sahip olma durumunun, onlara ilişkin görüşlerin ve onları kullanma pratikleri ve becerilerinin yaş, cinsiyet ve sosyo-ekonomik statüden nasıl etkilendiğini Eskişehir'deki yoksul bireyler örneğinde ortaya koymaktır. Saha çalışması, 415 anket ve 39 yarı-yapılandırılmış görüşmeye dayanan karma desenli bu araştırma, Eskişehir'in Odunpazarı ilçesine bağlı, yoksul ailelerin yaşadığı Emek ve Gündoğdu mahalleleri ile Sevinç köyünde gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları, yoksulluğu derinden yaşadıkları gözlemlenen belli başlı hanelerde dahi iletişim araçlarına erişimin oldukça önemsendiğini göstermektedir. Bununla birlikte, nitel veriler dijital eşitsizliğin yüzdelik oranlara bakıldığında görünmeyen, gizli kalmış yönlerini görünür kılmıştır. Bulgular, dijital eşitsizliklerin sadece araçlara erişmekle giderilebilecek bir bölünme sorunu olmadığını bir kez daha ortaya koymakla birlikte; alanyazında "ikinci düzey dijital bölünme" ve "üçüncü düzey dijital bölünme" şeklinde ifade edilen yeni eşitsizlikleri de göstermektedir. Yeni iletişim araçları, düşük eğitim düzeyi ve ekonomik kısıtlılıkların ördüğü duvarların aşılabilmesi noktasında önemli bir işlev görmektedir. Buna karşın, yaş, eğitim düzeyi ve toplumsal cinsiyet, medya içeriklerine yönelik düşünceleri; yeni medyayı kullanma becerileri ve pratiklerini; çevrimiçinde harcanan zamandan fayda sağlama eğilimlerini etkileyen değişkenler olarak öne çıkmaktadır. İkinci düzey ve üçüncü düzey dijital eşitsizliklerin hem çevrimdışı yaşamdaki eşitsizliklerden beslendiği hem de onları beslediği görülmektedir. Ayrıca, yaş arttıkça bilgisayar ve internet kullanmayı bilme oranları düşüyor olsa da, nitel bulgular yaş ve yeni medya arasındaki ilişkinin düz çizgisel bir seyir izlemediğine işaret etmektedir. Çünkü, eğitim hayatını erken terk etme, genç yaşta evlilik, çocuk sahipliği ve yoksulluk gençliğin sınırlarını çizen bir eşik olarak ortaya çıkmaktadır. Bu bulgu, dijital eşitsizliklerin toplumsal kökenle olan ilişkisini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This study focuses on the problem of digital inequality. The aim of the study was to reveal how the possession of new mass media, the views on them and the practices and skills to use them were affected by age, gender, and socio-economic status in the case of poor individuals in Eskisehir. This mixed-design study based on a field study, 415 questionnaires and 39 semi-structured interviews was conducted in Emek and Gundogdu neighborhoods, where low-income families live, and Sevinc village in Odunpazarı district of Eskisehir. The research results indicated that access to mass media was considered highly important even in certain households that were observed to experience deep poverty. Nevertheless, when the percentage rates of digital inequality were examined, qualitative data made the invisible and hidden aspects of it visible. While the results once again revealed that digital inequalities were not a problem of division that can only be resolved by accessing the media, they showed that the new inequalities were expressed as "second-level digital divide" and "third-level digital divide" in the literature. New mass media have an important function in overcoming the walls formed by a low level of education and economic constraints. On the other hand, age, level of education, and gender stand out as the variables that affect the views on media contents, the skills and practices to use new media, and the tendencies to benefit from time spent online. It is observed that second-level and third-level digital inequalities are supported by inequalities in offline life and also support them. Furthermore, although the rate of knowledge of how to use the computer and the internet decreases as the age increases, the qualitative results indicate that the relationship between age and new media does not follow a straight linear course because leaving education life early, marriage at a young age, having child, and poverty appear as a threshold that sets the limits of the youth. This finding reveals the relationship between digital inequalities and social origin of individuals.