Çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniğine başvuran, ebeveyn kaybı yaşamış ve yaşamamış çocukların ruhsal sorunlar, psikolojik dayanıklılık, erken dönem maladaptif şemalar ve yaşam kalitesi açısından karşılaştırılması
Comparison of mental problems, psychological resilience, early maladaptive schemas, and quality of life of children who apply to child and adolescent psychiatry outpatient clinic, with and without parental loss
Yazar: BUKET BELENDİR
Danışman: DOÇ. DR. BURCU SERİM DEMİRGÖREN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Ergen psikiyatrisi = Adolescent psychiatry ; Erken dönem uyumlu şemalar = Early adaptive schemas ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Ruh sağlığı = Mental health ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuk psikiyatrisi = Child psychiatry ; Çocuklar = Children ; Ölüm = Death

Özet:
Ebeveyn kaybı bir çocuğun yaşayabileceği en stresli yaşam olaylarından biri olmakla birlikte bazı çocuklar ebeveyn kaybından daha fazla etkilenmekte ve kayıp sonrası psikopatoloji gelişimine yatkın hale gelmektedir. Çalışmamız ebeveyn kaybı sonrası neden bazı çocukların psikopatoloji geliştirdiğini, psikolojik dayanıklılık ve erken maladaptif şemalar bağlamında araştırmayı amaçlamıştır. 6-18 yaş aralığındaki çalışma kriterlerine uygun hastalar, DSM-5 tanı kriterleri göz önüne alınarak ve psikiyatrik değerlendirmeleri yapılarak çalışmaya dahil edilmiştir. Ebeveyn kaybı yaşamış olan 52 çocuk/ergenin dahil edildiği olgu grubu ve ebeveyn kaybı yaşamamış olan 52 çocuk/ergenin dahil edildiği kontrol grubu olmak üzere iki grup oluşturulmuştur.  Psikolojik dayanıklılık düzeyleri Ergen Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği(EPDÖ) ve Duygusal Yılmazlık Ölçeği(DYÖ) ile; maladaptif şemalar  Çocuk ve Ergenler için Erken Dönem Uyumsuz Şema Ölçekler Takımı(ÇEŞÖT) ile; yaşam kalitesi düzeyleri Çocuk ve Ebeveyn Yaşam Kalitesi Ölçeği(ÇİYKO) ile; yaşamlarındaki zorluklar Güçler Güçlükler Anketi(GGA) ile değerlendirilmiştir. Sosyodemografik verilere bakıldığında olgu ve kontrol grupları arasında, yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi, ders başarısı açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Olgu grubu, akran ilişkilerini kontrol grubuna göre daha iyi olarak bildirmektedir. Olgu grubunda daha büyük doğum sıralamasına sahip olma yani daha küçük kardeş olma ihtimali daha yüksek bulunmuştur. Olgu grubumuzdaki çocuk ve ergenlerin %15.4'lük kısmı 6 yaşından küçük, %40.4'lük kısmı 6-12 yaş aralığında ve %44.2'lik kısmı 12 yaşından büyükken ebeveyn kaybını deneyimlemiştir. Kaybedilen ebeveynlerin ölüm sebepleri incelenmiş %78.8 oranla hastalık en sık sebep bulunmuş olup %11.5 oran ile intihar ikinci sıklıkta, %5.8 oran ile kaza üçüncü sıklıkta, %3.8 oran ile diğer ölüm sebepleri dördüncü sıklıktadır. Diğer grubuna cinayet ve bilinmeyen sebepli ölümler dahil edilmiştir. EPDÖ, DYÖ, ÇEŞÖT, ÇİYKO ve GGA ölçek toplam puan ve alt ölçek puanlarına bakıldığında gruplar arasında farklılık bulunmamıştır. Ebeveyn kaybı olan ve olmayan iki grup arasında psikolojik dayanıklılık ve erken dönem maladaptif şemalar açısından anlamlı fark bulunmaması psikolojik dayanıklılık ve şemaların gelişiminde diğer koruyucu etmenlerin ve destekleyici mekanizmaların önemini ve tek başına kaybın varlığından ziyade kayıp sonrası süreçlerin önemini düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler: ebeveyn kaybı, psikolojik dayanıklılık, erken maladaptif şemalar

Abstract:
Dokuz Eylül Üniversity Faculty of Medicine, Department of Child and Adolescent Psychiatry buketbelendir@hotmail.com
Although the loss of a parent is one of the most stressful life events a child can experience, some children are more affected by the loss of a parent and become prone to the development of psychopathology after the loss. Our study aimed to investigate why some children develop psychopathology after parental loss in the context of resilience and early maladaptive schemas. Based on the DSM-5 diagnostic criteria and through making their psychiatric evaluations, patients aged 6-18 years who met the study criteria were included in the study. Two groups were formed: the case group, which included 52 children/adolescents who had lost a parent, and the control group, which included 52 children/adolescents who did not experience parental loss. Psychological resilience levels were evaluated with Adolescent Psychological Resilience Scale (APRS) and Emotional Resilience Scale (ERS); maladaptive schemas were evaluated with Early Maladaptive Schema Questionnaires Set for Children and Adolescents (EMSQSCA); life quality levels were evaluated with The Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL) and the difficulties in their lives were evaluated with the Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). Considering the sociodemographic data, no statistically significant difference was found between the case and control groups in terms of age, gender, education level and course success. The case group reports better peer relations than the control group. In the case group, it was found that the probability of having a larger birth order, that is, having a younger sibling, was higher. 15.4% of the children and adolescents in our case group experienced the loss of their parents when they were younger than 6 years old, 40.4% were between the ages of 6-12, and 44.2% were older than 12 years old. The causes of death of the deceased parents were examined: illness was found to be the most common cause with a rate of 78.8%, suicide was the second most common with 11.5%, accident was the third with 5.8%, and other causes of death (including death from unknown causes and murder) were the fourth with 3.8%. There was no difference between the groups in terms of APRS, ERS, EMSQSCA, PedsQL and SDQ, considering total scale scores and subscale scores. The lack of significant difference between the two groups with and without parental loss in terms of resilience and early maladaptive schemas suggests the importance of other protective factors and supportive mechanisms in the development of psychological resilience and schemas, and the importance of post-loss processes rather than the presence of loss alone.
Keywords: parental loss, psychological resilience, early maladaptive schemas