Döner kanatlı platformlar için coğrafi bilgi sistemleri ve çok kriterli metot kullanılarak uygun heliport alanlarının seçimi
Selection of suitable heliport areas using geographic information systems and multi-criteria methods for rotary-wing platforms
Yazar: HASAN VAHİT ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. NUSRET DEMİR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: AHP =   ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Helikopter = Helicopter ; Yer seçimi = Location selection ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Helikopterlerin tarihi, insanlığın uçma hayaline kadar uzansa da pratik ve
güvenilir helikopterlerin geliştirilmesi ancak 20. yüzyılın ortalarında mümkün olmuştur.
İlk başarılı helikopter uçuşu, Igor Sikorsky tarafından 1939 yılında gerçekleştirilmiş olup,
bu tasarım modern helikopterlerin de temelini oluşturmuştur.
Helikopterler, dikey olarak kalkış ve iniş yapabilen, döner kanatlı hava araçlarıdır.
Sabit kanatlı uçaklardan farklı olarak, rotor sistemleri sayesinde havada sabit kalabilir,
ileri, geri ve yanal olarak hareket edebilirler. Bu özellikler, özellikle ulaşılması zor ve
kısıtlı alanlarda operasyon yapma kapasitesi sağladığından, helikopterleri benzersiz kılar.
Bu nedenle helikopterler hem askeri hem de sivil alanlarda geniş bir kullanım alanı
bulmuşlardır. Helikopterlerin sahip olduğu bu operasyonel esneklik, bazı sınırlamaları da
beraberinde getirmektedir. Helikopterler, sabit kanatlı hava araçlarına kıyasla daha
karmaşık mekanik sistemlere sahiptir ve bu da onları olumsuz hava koşullarına daha
hassas hale getirir. Yağmur, kar ve buzlanma gibi koşullar uçuş güvenliğini tehlikeye
atabilir. Helikopterler, düşük irtifalarda uçarken ve zorlayıcı arazi şartlarında ani mekanik
arızalara karşı daha savunmasız olabilirler.
Helikopter operasyonlarının güvenli ve etkili bir şekilde gerçekleştirilebilmesi,
uygun iniş ve kalkış alanlarının seçimi ile doğrudan ilişkilidir. Uygun iniş alanları,
özellikle acil durumlarda hayati öneme sahiptir; hastane, itfaiye, polis merkezi gibi acil
hizmetlere yakınlık, hızlı müdahale imkanı sağlar. Geniş ve engelsiz alanlar, düz ve sert
zeminler de güvenli iniş kalkış için zorunludur. İniş alanlarının tasarımı ve
konumlandırılması, operasyonel başarı ve güvenlik açısından kritik bir öneme sahiptir.
Bu çalışma, helikopter operasyonlarının güvenli, verimli ve özellikle acil
durumlarda etkili bir şekilde gerçekleştirilebilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Bu amaçla yasal düzenlemeler çerçevesinde kriterler seçilerek çalışma alanı içerisinde
uygun heliport alanları tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma süresince, Coğrafi Bilgi
Sistemleri (CBS) ve Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden Analitik
Hiyerarşi Prosesi (AHP) kullanılarak sonuçlar elde edilmiştir. Helikopter
operasyonlarının başarısı için uygun iniş alanlarının mevcudiyeti ve bunların seçimine
katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
The history of helicopters dates back to humanity's dream of flight, but the
development of practical and reliable helicopters became possible only in the mid-20th
century. The first successful helicopter flight was carried out by Igor Sikorsky in 1939,
and this design laid the foundation for modern helicopters.
Helicopters are rotary-wing aircraft capable of vertical takeoff and landing. Unlike
fixed-wing airplanes, they can hover in place and move forward, backward, and laterally
thanks to their rotor systems. These features make helicopters unique, especially as they
provide the capability to operate in hard-to-reach and confined areas. For this reason,
helicopters have found widespread use in both military and civilian sectors. However,
this operational flexibility comes with certain limitations. Compared to fixed-wing
aircraft, helicopters have more complex mechanical systems, making them more sensitive
to adverse weather conditions. Rain, snow, and icing can endanger flight safety.
Helicopters are also more vulnerable to sudden mechanical failures when flying at low
altitudes and in challenging terrain conditions.
The safe and effective execution of helicopter operations is directly related to the
selection of suitable landing and takeoff areas. Suitable landing areas are of vital
importance, particularly in emergencies; proximity to emergency services such as
hospitals, fire departments, and police stations allows for rapid response. Wide and
unobstructed areas with flat and solid ground are essential for safe takeoffs and landings.
The design and location of landing zones are critical for both operational success and
safety.
This study aims to contribute to the safe, efficient, and effective execution of
helicopter operations, particularly in emergency situations. For this purpose, criteria have
been selected in accordance with legal regulations, and efforts have been made to identify
suitable heliport locations within the study area. During the study, results were obtained
using Geographic Information Systems (GIS) and Multi-Criteria Decision Making
(MCDM) methods, specifically the Analytic Hierarchy Process (AHP). The availability
of suitable landing zones and their selection are considered to be crucial factors in the
success of helicopter operations.