Öğretmenlerin yapay zekâ farkındalık düzeyleri ile yapay zekâ kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between teachers' artificial intelligence awareness levels and artificial intelligence anxiety levels
Yazar: BANU AKSU
Danışman: PROF. DR. H. SOMUNCUOĞLU ÖZERBAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
21. yy. becerilerinin kazandırılmasında öğretmenlerin yeni yöntem ve tekniklikler kullanması kaçınılmaz hale gelmiştir.  Teknoloji bu anlamda her geçen yeni gün yeni yöntem ve tekniklere ilham kaynağı olmaktadır. Bu alanda en dikkat çeken çalışmaların ve gelişmelerin yapay zeka alanında yaşandığı söylenebilir.  Öyle ki bu alanda yaşanan baş döndürücü gelişmelerin hangi noktaya kadar gidebileceği yapay zekayı tasarlayanların dahi ön görmeyeceği seviyededir.  Türkiye yüzyılı maarif modeli bu anlamda incelendiğinde; öğretim yöntem teknikleri, ölçme değerlendirme, öğrencilere kazandırılacak erdem eylemlerinde, yeni ders müfredatında dijitalleşme ve teknoloji kullanımı ifadelerinin geçtiği görülmüştür. Bu süreçte, eğitim öğretimin yürütücüsü öğretmenlerin yapay zeka farkındalıklarının hangi boyutta olduğunun ortaya konması eğitim öğretim faaliyetlerindeki ihtiyacın belirlenmesi önemlidir.  Yapay zeka alanında yaşanan gelişmelerin öğretmenlerde kaygıya neden olabileceği düşünülmüştür. Bu fikirlerden yola çıkarak araştırmada; öğretmenlerin yapay zeka farkındalıkları ve yapay zeka kaygı düzeyleri cinsiyete, okul kademesine, yaşa, branşa, meslekte çalışma yılına ve mezuniyet durumuna göre görüşleri incelenmiştir. Öğretmenlerin yapay zeka farkındalıkları ile yapay zeka kaygıları arasındaki ilişki ortaya konmuştur.  Araştırma nicel veri toplama yöntemlerinden ilişkisel modelde tasarlanmıştır. Araştırmada, Ferikoğlu (2021) tarafından geliştirilen "YZFDÖ" ile Akkaya, Özkan ve Özkan'ın (2021) Wang ve Wang (2019)'tan Türkçeye uyarladığı "YZKÖ" kullanılmıştır.  Ölçeklerin Bilecik çalışma evreninde geçerli ve güvenilir sonuç verip vermediğini belirlemek amacıyla araştırma kapsamında ölçek restgele örnekleme ile seçilen 256 öğretmene ön uygulama olarak uygulanmıştır. Elde edilen veriler AMOS' da doğrulayıcı faktör analizi ile incelenmiştir.  Bilecik ili merkezi ve ilçelerindeki ortaokul ve liselerde görev yapan öğretmenlerin görüşleri ile doğrulandığı belirlenmiş ölçeklerin seçilen örneklemde hem geçerli hem de güvenilir olduğu görülmüştür.  Asıl uygulamada 698 öğretmenin görüşünün alınarak elde edilen nicel verilerin analizinde SPSS paket programından yararlanılmıştır.  Araştırma kapsamında elde edilen bulgulara bakıldığında öğretmenlerin, yapay zeka farkındalıklarında cinsiyet, yaş, mezuniyet durumu, branş ve mesleki kıdem değişkenlerinin etkili olduğu okul kademesinin etkili olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.  Öğretmenlerin yapay zeka kaygı düzeylerinde tüm değişkenlerin etkili olduğu görülmüştür.  Farkındalık ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkiye yönelik regresyon analizi sonucunda YZKÖ toplam puanını yapay zeka farkındalık düzeyleri toplam puanı anlamlı bir şekilde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
It has become inevitable for teachers to use new methods and techniques in order to make thes tudents acquirethe 21st centuryskills. In this aspect, technology has been an  inspiration for new methods and techniques every passing day.  It can be said that the most remarkable studies and developments are experienced in the field of artificial intelligence.  So much so that the extent to which the dizzying developments in this field will go is at a level that even those who designed artificial intelligence could not foresee. When theTurkish century education model is examined in this sense; It has been observed that theexpressions of digitalization and use of technology are mentioned in the new coursecurriculum in teaching method techniques, measurement and evaluation, virtue actions to be taught to students. In this process, revealing the level of artificial intelligence awareness of teachers, who are the administrators of education, will be guiding in terms of determining the needs in education and training activities.  It is thought that developments in the field of artificial intelligence may cause anxiety in teachers. Based on the se ideas,  the research was carried out to examine the opinions of teachers about the irartificial intelligence awareness and artificialintelligenceanxietylevelsaccordingtogender, schoolgrade, age, branch, years of working in the profession and graduation status, and to examine the relationship between teachers' artificial intelligence awareness and artificial intelligence concerns in terms of the same variables. There search was designed with a descriptive pattern, one of the quantitative data collection methods. In the research, the "Artificial Intelligence Awareness Scale" developed by Ferikoğlu (2021) and the "Artificial Intelligence Anxiety Scale" adapted into Turkish by Akkaya, Özkan and Özkan (2021) from Wang and Wang (2019) were used. In order to determine whether the scales gave valid and reliable results in the Bilecik sample, the scale was applied to 256 teachers as a preliminary application with in the scope of the research.  The obtaine data were examined with confirmatory factor analysis in AMOS. The scale, which was confirmed by the opinions of teachers working in secondary and high schools in Bilecik city center and districts, was found to be both valid and reliable in the selected sample. In the actual application, the SPSS package program was used to analyze the quantitative data obtained by taking the opinions of 698 teachers. Considering the findings obtained with in the scope of the research, it was concluded that the variables of gender, age, graduation status and professional seniority were effective in teachers' awareness of artificial intelligence and that the school level was not effective.It has been observed that all variables are effective on teachers' artificial intelligence anxiety levels. As a result of the regression analysis on the relationship between awareness and anxiety levels, it was concluded that the total score of the artificial intelligence anxiety scale significantly predicted the total score of the artificial intelligence awareness levels. At the end of the research, activity suggestions were made to increase teachers' awareness and reduce their anxiety.