Üretim işletmelerinde faaliyet tabanlı maliyetleme yaklaşımı ve bir uygulama
Acti,vity based costing approach in production companies and an application in a production company
Yazar: TÜLAY ANER GÜZELDERE
Danışman: PROF. DR. FAHİR BİLGİNOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Evrendeki gezegenler içinde üzerinde canlıların yasadığı tek gezegen olarakdüsünülen dünyamızın; gittikçe artan nüfusu, bu nüfusun gereksinimlerininsonsuzluğu herkesçe bilinmektedir. Bu gereksinimlerin karsılanması için yapılansürekli çalısmalar daha yararlı olmak amacıyla hızla gelismektedir. Gerek ekonomik,gerekse teknolojik alanlardaki arastırmalar, insanların bu kısa ömürlerinde dahamutlu daha kolay yasamalarını sağlamayı amaçlamaktadır.Son yıllarda teknolojideki hızlı gelisme, bilgisayar ve haberlesme alanlarındagörülmektedir. Bilgisayarlar hayatın her safhasına girmis, ülkeler arası bilgi alısverisinin yazgeçilmez parçası haline gelmislerdir. Bunun sonucu olarak, daha kısazamanda daha etkin is yapılması sağlanmıstır.Üretim ve hizmet isletmelerinin rekabet etme güçlerini de hızlandırmalarıiçin, teknolojik yatırımlara yönelmeleri gerektiği bilincini olusturmustur. ?sletmelerinbu yoğun rekabet kosullarında kullandıkları geleneksel maliyet sistemleri isletmeninstratejik kararlarını karsılamaya yetmemeye baslamıstır.Üretim yapan isletmelerde maliyet hesaplamaları için gelistirilmis olanmaliyet muhasebesi sistemlerinin kullanılmaya baslamasından buyana, bu sistemlerdeğismemis klasiklesmis ve geleneksel hale gelmistir. Buna karsılık, özellikle üretimyapan isletmelerde maliyet hesaplamaları için gelistirilmis olan yeni maliyetmuhasebesi sistemlerinin gerekliliği ortaya çıkmıstır. Bu nedenle 1980`li yıllardanberi ABD'de bazı maliyet muhasebecileri tarafından ortaya konulan ve genel üretimmaliyetlerinin dağıtımında kullanılan yeni bir maliyet hesaplama yaklasımı olan?A.B.C. Activity, Based Costing ?Türkiye'de Faaliyet Tabanlı Maliyetleme? olarakisimlendirilen yeni bir yaklasım uygulanmaya baslamıstır.Kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlamak, mamul ve hizmet maliyetlerinidaha sağlıklı hesaplayabilmek ve daha etkin kararlar alabilmek için faliyet tabanlımaliyetleme gibi yeni yaklasımlar ön plana çıkmıstır. Böylece günümüzün rekabetortamında maliyetlerin asağı çekilebileceğini göstermek, satıs tutarlarınınartabileceğini, isletmelerin girecekleri ihale ve müsteri talepleri karsısındaverecekleri fiyat ve elde edecekleri karlarda gerek firma açısından ve gereksemüsteri açısından yarar sağlayacağının anlasılmıs olması son derece önemlidir.Burada incelenen arastırma mobilya üretimi yapan bir Türk sirketindeyapılmıstır. Faaliyet Tabanlı Maliyetleme sisteminin yararları firmanın yönetimineKabul ettirilmistir. Ancak sistem uygulamaya henüz geçmemistir. Arastırmanın ilkasamasında, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme sistemi incelendi. Daha sonra bazıürünlerin maliyet hesaplamalarında Faaliyet Tabanlı Maliyetleme sistemi kullanıldı.Sonuçta iki sistem karsılıstırıldı ve ortaya çıkan farklar yorumlandı. Sisteminuygulanmasıyla ilgili öneriler bildirildi.

Abstract:
It is well known by everyone that the population of our world which is beingconsidered as the only planet with life is continuously increasing and the needs of itsinhabitants have no limits. In order to provide for those needs studies are beingcarried out in economics as well as technological fields for people to benefit..Technological advances have been achieved especially in the areas ofcomputers and communications during the last fifteen years or more. Computershave entered every day lives of people and become an indispensible part ofinternational trade. As a result of this development, it is possible today to jobs moreefficiently in shorter time period.Companies of the production and service industries have realized that theyneed to invest in technology to gain competitive advantage. Competitive nature ofmarket economies showed the inadequacy of firms? costing systems to provide forthe strategic decision making.Cost accounting systems that have been used by production companies havenot been changed ever since they were introduced. Today, therefore, they areconsidered as classical and traditional. The need for new cost accounting systems tobe applied especially in production companies has become evident. Someaccountants in the USA developed a new cost accounting system in 1980?s, namelyActivity Based Costing (A.B.C.), to be used in distributing overhead productioncosts. Several Turkish firms also use this system today under the name of ActivityBased Costing.viWith the new costing system A.B.C., the firms are able to use resources moreefficiently , calculate the cost of goods and services better and make more effectivedecisions. In this way it is possible to show that the costs can be lowered and salesrevenues can be increased. Additionally, the experiences of those firms using the?Activity Based Costing? (A.B.C.) system, have provided proof of this system?sability to give the right prices on entering contractual bids and providing forcustomer requests, and get a better picture of the profits to be incurred. Bothcustomers and the production companies benefit from the application of A.B.C.costing system.The study included here was carried out at a Turkish company producingfurniture. The advantages of Activity Based Costing system were accepted by thefirm?s management but they had not started applying the system yet. First step of thestudy included an examination of the cost accounting system used by that company.Later on, ?Activity Based Costing? system was used in calculating the costs for someof the various products. At the end, the two systems of cost accounting werecompared, and the resulting differences were interpreted, and suggestions as to theapplication of the system were provided.