Exlibris tasarımında tipografi ve kaligrafi kullanımı "tipografik ve kaligrafik exlibris uygulamaları"
Usage of typography and calligraphy in exlibris design "typographic and calligraphic exlibris applications"
Yazar: SALİH DENLİ
Danışman: PROF. DR. HASİP PEKTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2004
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bir mülkiyet işareti olan exlibrisler, kitapları hırsızlıktan koruma gereksiniminden doğmuştur. Bu nedenle kitabın üzerinde kime ait olduğunu gösteren bir işaret gerekmiştir. Kitap sahibini belirten ve sanatsal olarak tasarlanmış bu işaretler, kitap sahibi için bir övünç kaynağı da olmuştur. Baskı teknikleriyle çoğaltılması gereken exlibrisin kökenleri, kitabın kökenlerine dayanmaktadır. Exlibris, estetik kaygılarla yapılan sanatsal bir çalışmadır. Sanatı, kitap gibi en eski bilgi iletim nesnesi ile kaynaştırarak uzun bir geçmişten günümüze kadar taşımıştır. Yapıldığı dönemlere ait yaşantı ve kavrayışları iletebildiği gibi, sanatçılar ve koleksiyoncular arasında da alınıp verilerek yaygın bir biçimde paylaşımı sağlamıştır. Bu çalışma raporu, iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; exlibriste tipografi ve kaligrafi kullanımı, yazının yeri ve önemi vurgulanmaktadır. Exlibris içinde yazı, iki farklı konumdadır; ya görüntü içinde görüntüyle birlikte yer alır; ya da sadece tipografik ve kaligrafik öğelerin görsel biçime dönüşmesiyle oluşur. Yazı, kompozisyonun bir unsurudur; exlibristeki varlığı nedeniyle okunabilir olmasının yanı sıra biçimiyle ve ritmiyle de kompozisyonun ahenkli bir tamamlayıcısı olmalıdır. Bu durum, exlibris sanatçısının asla gözardı edemeyeceği bir sorumluluğudur. Ayrıca, exlibrisin tarihi gelişimi içinde yazı ve resim ilişkisi incelenmekte; exlibris tarihi boyunca kullanılan yazı ve tipografik biçimler araştırılmaktadır. Exlibrisin, yapıldığı dönemdeki sanat akımlarından etkilendiği açıktır; genellikle exlibrisler, döneminin sanat özelliklerini yansıtabilirler. Ayrıca bu raporda, yazının kullanımına yönelik yanlışlıkların bulunduğu exlibrisler seçilmiş ve bu sorunlu uygulamalar, nedenleriyle birlikte ifade edilmeye çalışılmaktadır. Sadece yazı ile yapılan nitelikli exlibrislerden de örnekler sunarak açıklamalar yapılmaktadır.Ill Bu raporun ikinci bölümünde ise; tipografik ve kaligrafik exlibris uygulamaları yer almaktadır.

Abstract:
Exlibris that is a sign of possession has appeared in the need of protecting the books from thievery. For that reason, a sign that represented the owner of the book was a must on the book. Those signs that showed the owner of the book and were artistically designed were also the matter of pride for the owners. The roots of exlibris that must be reproduced by printing techniques are almost same as the roots of books. Exlibris is a product of art work that is made by bearing responsibility of aesthetics. It has come to today in a long historical way, fusing the art with the oldest instrument of knowledge transmission, the book. Exlibris transmits lives and understandings of the age when it is produced. Because of exchanging them between artists and collectors, it has also been provided to be shared very commonly. The report has divided into two chapters. In the First Chapter, the exlibris has been seen as a typographic and calligraphic work, and the place and the importance of writing within those works have been emphasised. Within an exlibris, the writing has two different positions; it is together with the image in the image itself, or it is only produced by transforming typographic and calligraphic elements into visual forms. The writing is an element of the composition. Because of its existence in the exlibris, it must be not only decipherable, but also a harmonious complementary with its form and rhythm. This situation is the responsibility of the exlibris artist who never ignores. In addition to this, the relationship of the exlibris with writing and painting in the historical background has been examined in details, and written and typographic forms that were used during exlibris history have been researched. It is apparent that the exlibris has been affected by art movements at the age when it was produced. Exlibris generally represents artistic characters of its own period. Additionally, in this report, the exlibris works that have some mistakes for the use of writing has been selected andthose problematic applications has been tried to explain with the reasonable causes. Some examples of qualified exlibris works made by only writing have been also taken and some explanations about these have been provided. The Second Chapter of this report consists of typographic and calligraphic applications.