Ortaokul Türkçe ders kitaplarının Türkçe programı (2019) söz varlığı unsurları ve kazanımları açısından incelenmesi
Examination of secondary school Turkish textbooks in terms of vocabulary elements and acquisitions of the Turkish lesson curriculum (2019)
Yazar: ADEM USDA
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ULUOCAK
Bursa Uludağ Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmış ve 2022-2023 eğitim-öğretim yılında okutulmakta olan 5. sınıf Anıttepe Yayıncılık, 6. sınıf Ata Yayıncılık, 7. sınıf Özgün Yayıncılık ve 8. sınıf MEB Yayınları'na ait Türkçe ders kitapları belirlenen araştırma sorularına göre incelenmiştir. 
Çalışmada "Türkçe ders kitapları, söz varlığı unsurları bakımından nasıl bir görünüm 
sergilemektedir" sorusuna yönelik olarak Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin söz 
varlığı bakımından genel görünümü elde edilmek istenmiştir. Bu amaç doğrultusunda ders 
kitaplarında yer alan metinlerin tamamı Microsoft Word formatına çevrilerek (dinleme 
metinleri dahil) toplam ve madde başı söz varlığı unsurları Cibakaya 2.0 dizin programı vasıtası 
ile tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular Microsoft Excel programında düzenlenerek tablo ve 
grafikler eşliğinde analiz edilmiştir. Ardından ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan 
metinlerdeki söz varlığı unsurları (deyim, atasözü, özdeyiş, kalıp söz, terim, kalıplaşmış söz, 
ikileme, özel isim, yerel sözlem ve konuşma dili unsurları, yabancı sözcükler) ve bu unsurların 
kullanım sıklıkları belirlenmiştir. Böylece ders kitaplarındaki tema ve metinlerin söz varlığı 
bakımından görünümü elde edilmiş ve bu söz varlığı unsurlarının tablo ve grafikleri 
oluşturularak ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Söz varlığı unsurları bakımından en zengin ders kitabının 8. sınıf Türkçe ders kitabı olduğu belirlenmiştir. Bu sınıf düzeyini sırası ile 6. sınıf, 7. 
sınıf ve 5. sınıf Türkçe ders kitaplarının takip ettiği görülmüştür. Türkçe ders kitaplarının söz 
varlığı bakımından sınıf düzeyi ilerledikçe zenginleştiği görülmüştür. Fakat bu durum 7. sınıf 
Türkçe ders kitabında tespit edilememiştir. 
"5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki "etkinlik, etkinliğin alt maddesi, derse 
hazırlık, bir sonraki derse hazırlık, uyarı, bilgi, sözlük, görsel, tema sonu değerlendirme 
çalışmaları" bölümlerindeki söz varlığına yönelik uygulamaların Türkçe Dersi Öğretim 
Programı'ndaki (2019) söz varlığı kazanımlarına göre görünümü nasıldır" şeklindeki ikinci 
araştırma sorusuna yönelik olarak öncelikle Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki (2019) söz 
varlığı kazanımları belirlenmiştir. Belirlenen bu kazanımların Türkçe ders kitaplarındaki söz 
varlığına yönelik uygulamalara ne şekilde yansıdığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Buna göre söz 
varlığı kazanımlarının en yoğun işlendiği Türkçe ders kitabının 6. sınıf olduğu, bu sınıf düzeyini 
sırası ile 7. sınıf, 5. sınıf ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarının takip ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca ders kitaplarındaki söz varlığı kazanımlarına yönelik etkinliklerinin tema ve metinlere göre 
düzenli bir dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Diğer taraftan, Türkçe ders kitaplarındaki söz 
varlığı ile ilişkili bazı uygulamaların Türkçe Dersi Öğretim Programı (2019) söz varlığı 
kazanımları içerisinde karşılıklarının bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca Türkçe ders 
kitaplarındaki bazı söz varlığı uygulamalarının, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) 
belirtilen sınıf düzeylerinden farklı bir sınıf düzeyi ile ilişkili olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Ortaokul Türkçe ders kitapları, Söz varlığı, Söz varlığı kazanımları,
Türkçe Dersi Öğretim Programı (2019).

Abstract:
In this research, the method of document analysis using qualitative research methods 
was used, and the study was based on the research questions identified for the Turkish textbooks 
of the 5th grade of Anıttepe Publishing, the 6th grade of Ata Publication, the 7th grade of 
Original Publishing, and the 8th grade of MEB Publications, which are being studied in the 
educational-teaching year 2022-2023.
The study sought an overview of the texts contained in the Turkish textbooks in terms 
of the presence of words on the question "How do Turkish language textbooks appear from the 
point of view of the elements of speech existence?" To this end, all texts contained in the 
textbooks have been translated into Microsoft Word format (including listening texts), and the 
total and heading elements have been identified using the Cibakaya 2.0 directory program. 
Findings were organized in Microsoft Excel and analyzed in table and graph formats. Then, 
elements related to the existence of words (idioms, proverbs, idioms, formulaic expressions, 
terms, clichés, reduplications, proper names, local expressions, colloquial elements, foreign 
words) in the texts in secondary school Turkish textbooks were identified and the frequency of 
use of these elements was determined. Thus, an overview of the themes and texts in the 
textbooks was obtained in terms of the presence of words, and this presence was defined in 
detail by creating tables and graphs of the elements. It has been determined that the textbook is 
the eighth-grade Turkish textbook with the richest elements of language existence. This class 
was followed by the 6th, 7th, and 5th grades Turkish textbooks, respectively. Turkish textbooks 
have been seen to become richer in terms of the presence of words as the classroom progresses. 
But this situation was not identified in the 7th grade Turkish textbook.
For the second research question, "What is the appearance of practices for the presence 
of words in the Turkish Lesson Teaching Programme (2019)" in the sections "Activity, 
substance of the activity, course preparation, preparation for the next lesson, warning, 
information, vocabulary, visual, thematic evaluation studies", firstly, the vocabulary of 
presence in Turkish lesson teaching programme (2019) have been identified. It was attempted 
to identify how these vocabulary reflected the practices for the presence of words in the Turkish 
textbooks. Accordingly, it has been determined that the Turkish textbook with the most 
intensely processed acquisitions is the 6th grade, followed by the 7th, 5th and 8th grade Turkic 
textbooks, respectively. It has also been determined that the activities for the acquisition of 
speech in the textbooks show a regular distribution according to themes and texts. On the other 
hand, it has been determined that some practices related to vocabulary in Turkish textbooks do 
not have equivalents in the vocabulary achievements of the Turkish Lesson Curriculum (2019). 
It has also been determined that some of the language presence practices in Turkish textbooks 
are associated with a class level different from that specified in the Turkish Teaching 
Programme (2019).

Keywords: Secondary school Turkish textbooks, Turkish Lesson Teaching Programme (2019), 
vocabulary gains,Word presence.