Propolisin krem ve solüsyon tarzında farmasötik şekillerinin geliştirilmesi ve yara iyileşmesi üzerine etkilerinin araştırılması
Developing propolis cream and solution type of pharmaceutial form and investigation effect of wound healing
Yazar: METİN TOPYILDIZ
Danışman: PROF. DR. ENDER YARSAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Farmasötikler = Pharmaceuticals ; Merhemler = Ointments ; Propolis = Propolis ; Yara iyileşmesi = Wound healing ; Çözeltiler = Solutions

Özet:
Propolis farmakolojik etkileri sebebiyle antineoplastik, antibakteriyel, yara iyileştirici, antiinflamatuvar, antiviral, anestezik, antioksidan, antimikotik ajan olarak tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Bu çalışmada; bir apiterapi ürünü olarak propolisin yara iyileştirici özelliğinin araştırılması amaçlandı. Bu kapsamda; Ankara ilinin Kızılcahamam, Kalecik, Mamak, Beypazarı ilçelerinden 5 adet propolis örneği toplandı. Bu propolis örneklerinin GC-MS ile analiz edildi. GC-MS analiz sonuçlarına göre; propolis örnekleri arasında en zengin fenolik içerik Beypazarı propolisinde görüldü. Bu sebeple, deney çalışmalarında kulanılmak amacıyla %25'lik kuru propolis ekstraktı içeren etanolik ekstrakt ve krem farmasötik şekilleri Beypazarı propolisinden hazırlandı. Bu çalışmada; Ankara propolisinden üretilen farmasötik şekillerin yara iyileştirici etkileri, 56 adet Wistar Albino ratın sırt bölgesinde oluşturulan 10 mm çapında dairesel tam kalınlık eksizyon yaraları üzerinde araştırıldı. Bu çalışmada; hiçbir iyileştirici uygulamanın yapılmayan grup "A grubu", yalnızca baz krem uygulanan grup "B grubu", Ankara propolisi ekstraktı uygulanan grup "C grubu" ve Ankara propolisi ekstraktı içeren krem uygulanan grup ise "D grubu" olarak belirlendi. Propolisli ekstrakt, propolisli krem ve baz krem deneklere günde bir defa uygulandı. Çalışmanın yedinci ve 14. günlerinde denekler sonlandırılarak histopatolojik ve biyokimyasal incelemeler için deri örnekleri toplandı. Ayrıca, yara kontraksiyonunun göstergesi olarak deney süresince belirli aralıklarla deneklerin yara alanları ölçüldü.  Çalışma sonuçlarına göre; C ve D gruplarında A grubuna göre akut yangıyı bastırmak ve kronik yangıyı uyarmak, granulasyon dokusu/fibrosit olgunlaşmasını uyarmak, damaraşmayı arttırmak, reepitelizasyonu uyarmak ve yaranın daha fazla kontraksiyonunu sağlamak konusunda anlamlı farklılık gösterdi (p<0,05). Ancak; %25'lik Ankara propolisi ekstraktı ve %25'lik Ankara propolisi ekstraktı içeren krem farmasötik şekillerinin kollajen üretimini deneyin 14. gününde baskıladığı da görüldü. Kollajen birikimi, yara iyileşmesi sürecinde şekillenen diğer bütün olguları etkilediğinden başarılı bir yara iyileşmesi için kritik öneme sahiptir. Propolisin kollajen birikimini uyardığını gösteren in vivo çalışmalar ve baskıladığını gösteren in vitro çalışmalar ile bu çalışma birlikte değerlendirildiğinde; kollajen birikimi üzerine şekillenen bu farklı etkilerin ortaya çıkış durumlarının, içerdiği madde türleri ve miktarları bilinen propolislerin kollajen birikimi üzerindeki etkilerini inceyen doz çalışmaları ile açıklanabileceği düşünülmektedir. Ankara propolisi içeren ekstrakt ve krem farmasötik şekillerinin bu çalışmada kullanılan dozdan daha düşük dozlarla kullanılmasının kaliteli ve hızlı bir yara iyileşmesi için yararlı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Due to its pharmacological effects, Propolis is used for the purpose of treatment as an antineoplastic, antibacterial, wound healing, anti-inflammatory, antiviral, anesthetic, antioxidant, antimycotic agent. In this study; it is aimed to investigate the wound healing properties of propolis as an apitherapy product. Within this scope,  5 samples of propolis were collected from Kızılcahamam, Kalecik, Mamak, Beypazarı districts of Ankara province. These propolis samples were analyzed by GC-MS. According to GC-MS analysis results; Among the propolis samples, the richest phenolic content was seen in Beypazarı propolis. For this reason, ethanolic extract and cream pharmaceutical forms containing 25% dry propolis extract were prepared from Beypazarı propolis to be used in experimental studies. In this study; The wound-healing effects of pharmaceutical forms produced from Ankara propolis were investigated on 10 mm diameter circular full thickness excision wounds formed in the back region of 56 Wistar Albino rats. In this study; it was determined the group without any curative treatment as "group A", only the group with base cream as "group B", the group with Ankara propolis extract as "group C" , and the group with cream containing Ankara propolis extract as  "group D". Propolis extract, propolis cream and base cream were applied to the subjects once a day.  On the seventh and 14th days of the study, the subjects were terminated and skin samples were collected for histopathological and biochemical examinations. Also, the wound areas of the subjects were measured periodically during the experiment as an indicator of wound contraction. According to the results of the study; compared to group A in C and D groups, there was a significant difference in suppressing acute inflammation and stimulating chronic inflammation, stimulating granulation tissue/fibrocyte maturation, increasing vascularization, stimulating reepithelization and providing more contraction of the wound (p <0.05). But; cream pharmaceutical forms containing 25% Ankara propolis extract and 25% Ankara propolis extract were also shown to suppress collagen production on the 14th day of the experiment. Collagen accumulation is critical for successful wound healing as it affects all other cases that are occurring during the wound healing process. When this study is evaluated together with in vivo studies showing that propolis stimulates collagen accumulation and in vitro studies showing that it suppresses; It is thought that the occurrence of these different effects about collagen accumulation, can be explained by dose studies that examine the effects of types of the compound in propolis and quantities of these compounds on collagen accumulation. It is thought that the use of extract and cream pharmaceutical forms containing Ankara propolis with lower doses than the dose used in this study would be beneficial for quality and rapid wound healing.