Aydın ekolojisi koşullarında makarnalık buğday çeşitleri ile kalite, verim ve verim unsurlarının belirlenmesi
Determination of durum wheat varieties and quality, yield and yield components in Aydin ecology conditions
Yazar: BAHAR KASAL
Danışman: DOÇ. DR. YAKUP ONUR KOCA
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Dane ağırlığı = Grain weight ; Protein oranı = Protein ratio ; Verim = Yield

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Akdeniz iklim koşullarına uygun makarnalık buğday çeşitlerinin kıyı ege bölgesi koşullarında verim, verim öğeleri ve kalite özelliklerinin ile aminoasit değerlerinin belirlenmesidir.
Materyal ve Yöntem: Bu deneme, 2023 yılı kışlık ürün yetiştirme periyodunda Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Uygulama ve Araştırma Çiftliğinde yürütülmüştür. Deneme materyali olarak: Alatay, Çeşit 1252, Poyraz, Şölen 2002 ve Yaren olmak üzere 5 farklı makarnalık buğday çeşitleri kullanılarak yapılmıştır. Deneme tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulmuştur. 
Bulgular: Çalışmadan elde edilen başakta tane sayısı ortalamasının 45 adet/başak olduğu, tane verimi ortalama değerinin 658,96 tane olduğu belirlenmiştir. Başak uzunluğu açısından çalışmada elde edinilen değere bakıldığında ortalama değerin 6,5 cm olduğu, M2 deki başak sayısı ortalama değerinin ise 557 adet olduğu bulunmuştur. Tanede kalite parametreleri incelendiğinde protein oranı ortalama %13,88, nişasta oranı ise ortalama %57,3 olduğu belirlenmiştir. Tanede aminoasit oranları bakımından en iyi sonuçlar: Histidin 0,258 ile, Arjinin 0,563 ile, Treonin 0,388 ile ve Lizin 0,293, Metionin 0,263, İzolösin 0,555, Lösin 1,153 ve Fenilalanin 0,705 ve Valin 0,573 olarak ölçülmüştür.
Sonuç: Başakta tane bakımında Şölen 2002, Tane verimi açısından Alatay, Poyraz ve Şölen 2002, Başak uzunluğu bakımından Çeşit 1252, M2 de başak sayısı bakımından Poyraz ve Yaren, Protein oranı açısından Çeşit 1252 çeşidini, nişasta oranı açısından Çeşit 1252 ve Şölen 2002 çeşitleri iyi sonuç vermişler. Eğer Histidin, Arjinin, Treonin ve Lizin aminoasitleriyle açısında değerlendirme yapılırsa Poyraz, Metionin, İzolösin, Lösin ve Fenilalanin aminoasitleriyle ilgili yorumlanacaksa Çeşit 1252 çeşidini önerebiliriz. Valin aminoasidi açısından ise Yaren çeşidini sunabiliriz.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to determine the yield, yield elements, quality characteristics and amino acid values of durum wheat varieties suitable for Mediterranean climate conditions in the coastal Aegean region.
Materials and Methods: This experiment was carried out at Aydın Adnan Menderes University Faculty of Agriculture Application and Research Farm during the winter crop growing period of 2023. It was used 5 different types of durum wheat as Alatay, Çeşit 1252, Poyraz, Şölen 2002 and Yaren. The experiment was set up according to the randomized blocks trial design with 4 replications.
Results: It was determined that the average number of grains per spike was 45 pieces/ear, and the average value of grain yield was 658,96 grains. it was found in the study in terms of spike length, it was found that the average value was 6.5 cm, and the average value of the number of ears in M2 was 557 pieces. When the quality parameters of the grain were examined, it was determined that the protein rate was 13,88% on average and the starch rate was 57.3% on average. Histidin, Arjinin, Treonin, Lizin, Metionin, Lösin, İzolösin, Fenilalanin, and Valin values were found as 0,258, 0,563, 0,388, 0,293, 0,263, 0,555, 1,153, 0,705 and 0,573 respectively.
Conclusion: Şölen 2002 in terms of grain per spike, Alatay, Poyraz and Şölen 2002 in terms of grain yield, Variety 1252 in terms of spike length, Poyraz and Yaren in terms of number of ears per m2, Variety 1252 in terms of protein ratio, Variety 1252 and Şölen 2002 in terms of starch ratio. They gave good results. If an evaluation is made in terms of the amino acids Histidin, Arjinin, and Treonin and if it is interpreted in terms of the amino acids Poyraz, Metionin, İzolösin, Lösin and Fenilalanin, we can recommend Variety 1252. We can offer the Yaren variety in terms of Valin amino acid.