İlkokul öğrencilerinin öznel iyi oluşlarının psiko-sosyal faktörlerle incelenmesi: Bir karma yöntem çalışması
Investigating primary school students' subjective well-being with regard to psycho-social factors: A mixed methods study
Yazar: FATMA KOCAAYAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP CİHANGİR ÇANKAYA
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Benlik algısı = Self perception ; Psikososyal faktörler = Psychosocial factors ; Sosyal destek = Social support ; Umut = Hope ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; Ölçekler = Scales ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu araştırmanın amacı ilkokul üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinin öznel iyi oluşlarının; psikososyal değişkenler olan aile, arkadaş ve öğretmenlerinden algıladıkları sosyal destek, benlik algıları ve umut düzeyleri bağlamında incelenmesi ve öğrencilerin görüşlerine göre öznel iyi oluşu/mutluluğu nasıl deneyimlediklerinin ortaya koyulmasıdır. Karma araştırma desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılan araştırmanın örneklemi, İzmir ili birinci hizmet bölgesinde bulunan devlet ilkokulları ve özel ilkokullardan uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmanın nicel verileri 2017-2018 eğitim-öğretim yılında İzmir ili merkez ilçelerdeki ilkokullarda öğrenim gören 814 üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencisinden toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise nicel verinin toplandığı örneklemden yine uygun örnekleme yöntemi ile seçilen 36 öğrencinin verilerinden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Yaşam Doyumu Ölçeği, Olumlu-Olumsuz Yaşantı Ölçeği, Çocuk ve Ergenler İçin Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği, Çocuklarda Umut Ölçeği, Çocuklar İçin Benlik Algısı Profili-Genel benlik değeri alt ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizi çoklu regresyon analizi, nitel verilerin analizi içerik analizi kullanılarak yapılmıştır. 
Araştırma bulguları incelendiğinde, umut, benlik algısı, öğretmenden algılanan sosyal destek, arkadaştan algılanan sosyal destek ve aileden algılanan sosyal destek değişkenlerinin çocukların öznel iyi oluş düzeyini anlamlı bir şekilde yordadığı ve öznel iyi oluş puanlarındaki toplam varyansın %43'ünü açıkladığı görülmüştür. Değişkenler tek tek ele alındığında ise umudun öznel iyi oluş puanlarındaki varyansın %34'ünü yordadığı, bunu %6 katkı ile benlik algısının,  %1.4 katkı ile öğretmenden algılanan desteğin, %1 katkı ile arkadaştan algılanan desteğin ve %1'den az katkı ile aileden algılanan desteğin izlediği görülmüştür. Araştırmanın nitel verilerinin analizi sonucunda çocukların mutluluk kaynakları ve mutlulukla ilgili yaşantıları olmak üzere iki temel kategori ortaya çıkmıştır. Çocukların mutluluk kaynakları kategorisi etkinlikler, ilişkiler, sürpriz ve hediyeler, değerler, akademik başarı, beslenme, evcil hayvan, hayaller ve fiziksel görünüm olmak üzere dokuz temada toplanmıştır. Çocukların mutluluk yaşantıları kategorisi ise mutluluğun ifade şekli, mutluluğun anlamı ve en mutlu anları olarak üç tema oluşturmuştur. Çocukların mutluluklarını heyecanlanarak, gülerek, yerinde duramayarak vb. yaşadıkları; çocuklar için mutluluğun anlamını sevinmenin, iyi hissetmenin, eğlenmenin, gülmenin vb. oluşturduğu; en mutlu anlarının da, onlara bu durumları yaşatan doğum günü, gezmeye gitme, kardeşinin doğması gibi yaşam olaylarını içerdiği görülmüştür. 
Araştırmanın bulguları değerlendirildiğinde çocukların mutluluğu anlamlandırmaları ve ifade ediş biçimlerinin hedonik yaklaşımla ve öznel iyi oluşun yaşam doyumu, olumlu ve olumsuz duyguları içeren kuramsal yapısıyla tutarlı olduğu söylenebilir. Araştırmanın bulgularına göre mutlu çocuklar; umutlu, olumlu benlik algısına sahip, çevresiyle ilişki halinde olan ve bu ilişkiden sosyal destek algılayabilen, aktivitelere katılan, sürprizler yapılıp hediyeler alınan, insani değerlere sahip, başarılı, evcil hayvanı olan, beslenen, fiziksel görünümünden memnun ve hayalleri olan çocuklar olarak tanımlanabilir. Araştırma kapsamında ulaşılan bulgular, ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmış ve ailelere, araştırmacılara, uygulayıcılara bazı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to examine the subjective well-being of third and fourth grade primary school students in the context of psychosocial variables, as perceived social support from family, friends and teachers, self perception and hope levels and to understand how students experience subjective well-being/happiness according to their views. The happiness/subjective well being of children is a situation desired by many people in the society, especially parents. It can be said that it is important for the children being generally satisfied and happy with their lives, both in terms of their emotional and social development and in terms of having a ready positive power that can make their lives easier in the future (Çivitci, 2009). In this context, the subjective well-being of children in this study is addressed with a holistic approach and a positive psychology perspective aiming to strengthen the positive characteristics of the individual. 
Subjective well-being, defined as the individuals' cognitive and affective evaluations about their lives, is one of the important concepts examined in the positive psychology. Subjective well-being is an important part of mental health and is considered a necessary condition for positive development against negative developmental outcomes (Park, 2004). There is increasing evidence that subjective well-being is inversely correlated with psychosocial problems such as depression and incompatible social relationships with others (Valois, Zullig, Huebner, & Drane, 2001). 
In this study, a holistic examination was made by considering the variables of family, friends, school relationships, self-perceptions and hope levels, which are thought to be related to the child's subjective well-being. In this respect, it is thought to make an important contribution to the literature. In addition, it is seen in the international literature that learning how to make sense of subjective well-being from the child's perspective is also important (Ben-Arieh, 2005; Huston & Ripke, 2006). In this context, interviews with children enabled them to learn how they perceive subjective well-being from their perspective and what they associate with it.
Method: The sample of the study which used a convergent parallel design from mixed methods research designs, was determined by appropriate sampling method from public primary schools and private primary schools, located in the first service regions of İzmir province, according to the data of MEB Tebliğler Dergisi (2017). The quantitative dimension of the study was carried out with 814 students who studying third and fourth grade in primary schools in the central districts of Izmir in the 2017-2018 academic year. The qualitative data of the study, consist of the data of 36 students selected from the sample from which quantitative data were collected, using the appropriate sampling method. Satisfaction with Life Scale, Positive-Negative Experiences Scale, Social Support Appraisals Scale for Children, Children's Hope Scale, Self–Perception Profile for Children-Global self-worth subscale and semi-structured interview form were used as data collection tools in the study. Analysis of quantitative data was performed using multiple regression analysis, analysis of qualitative data using content analysis.
Findings: When the research findings were examined, it was seen that the variables of hope, self-perception, social support received from friends, the teacher and the family significantly predicted the subjective well-being level of children and explained 43% of the total variance in subjective well-being scores. When the variables are considered one by one, hope levels predicts 34% of the variance in subjective well-being scores, followed by the self-perception levels with 6% contribution, the social support received from the teacher with 1.4% contribution, the social support received from friends with 1% contribution, and the social support received from the family with less than 1% contribution. has been seen. As a result of the content analysis, two basic categories emerged, namely the sources of happiness and children's experiences related to happiness. The sources of happiness category of children is grouped into nine themes: activities, relationships, surprise and gifts, values, academic achievement, nutrition, pets, dreams and physical appearance. The children's experiences related to happiness category, on the other hand, has three themes: the expression of happiness, the meaning of happiness and the happiest moments.
Results, Discussion and Suggestion: There are many variables related to subjective well-being / happiness in children's life and these variables mostly interact with each other. According to the results of this study, happy children can be defined as who are hopeful, have a positive self-perception, in a relationship with people in their environment and can receive social support from this relationships, participate in activities, receive gifts and surprises, have values, successful, have a pet, are fed, are satisfied with their physical appearance and have dreams. Psychosocial variables, which are at the center and first layer of Bronfenbrenner's ecological theory and discussed within the scope of this study, are related to the subjective well-being of children. When all the findings of the study are evaluated, it can be said that children's meaning and expression of happiness is consistent with the hedonic approach and the theoretical structure of subjective well-being, which includes life satisfaction, positive and negative emotions. It has been observed that the happiest moments of the children consist of the times that include the items related to the sources of happiness they mentioned.