Tinea capitis olgularında tanıda ve tedavi etkinliğinin değerlendirilmesinde direkt mikroskobik incelemenin yeri
The value of direct microscopic examination in the diagnosis and evaluation of treatment efficacy in cases of tinea capitis
Yazar: TAHA GÜVEN
Danışman: PROF. DR. HATİCE UCE ÖZKOL
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Deri ve Zührevi Hast. Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Dermatoloji = Dermatology

Özet:
Amaç: Tinea capitis, saç ve saçlı deriyi tutan, çocukluk çağının en sık 
rastlanan dermatofit enfeksiyonudur. Belirli toplumlarda daha sık görülmesi bu 
bölgelerde hastalığın klinik önemini artırmaktadır. Dermatolojide özellikle mantar 
enfeksiyonlarının tanısında kullanılan direkt mikroskobik inceleme, kullanımı kolay 
ve hızlı sonuç veren bir yöntemdir. Çalışmamızda tinea capitis olgularına ait 
demografik ve klinik özelliklerle birlikte tanı ve tedavi sürecinde direkt mikroskobik 
bulgulara vurgu yaparak literatüre katkı sunmayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dermatoloji 
Anabilim Dalı'na başvuran klinik olarak tinea capitis tanısı konan 45 çocuk olgu 
dahil edildi. Olgulara ait yaş, cinsiyet, enfeksiyonun klinik tipi, lezyonların yerleşim 
yeri, başvuru öncesi hastalık süresi, başvuruda lökosit ve CRP düzeyleri, aile öyküsü, 
başvuru öncesi antifungal kullanımı, hayvan teması, tinea corporis varlığı, 
lenfadenopati ve id reaksiyonu varlığı gibi özellikler kaydedildi. Olgulara başvuru 
sırasında Wood ışığı muayenesi yapıldı. Tüm olgulardan ilk başvuru sırasında, tedavi 
başlangıcından 4. hafta ve 8. hafta sonunda saç ve saçlı deri örnekleri alınarak direkt 
mikroskobik incelemede fungal elemanların varlığı araştırıldı. Elde edilen sonuçlar 
kaydedildi ve istatistiksel olarak analiz edildi.  
Bulgular: Olguların yaş ortalaması 6,36 saptanmış olup erkek/kız oranı 
2,75:1 olarak bulundu. En sık görülen klinik tip 40 (%88,9) olgu ile tinea capitis 
profunda olurken 5 (%11,1) olguda tinea capitis superficialis kliniği görüldü. 
Olguların başvuru öncesi hastalık süresi ortalama 13,96 gündü. Başvuruda olguların 
%44,4'ünde lökositoz, %77,8'inde CRP yüksekliği görülürken tinea capitis profunda 
olgularında daha yüksek CRP düzeyleri saptandı. En sık lezyon yerleşim yeri parietal 
bölge (%35,6) olarak izlendi. Olguların %26,7'sinde aile öyküsü mevcuttu. 38 
(%84,4) olguda hayvan teması öyküsü mevcutken tür olarak en sık (%35,6) küçükbaş 
hayvan teması görüldü. Klinik muayenede olguların %15,6'sında tinea corporis, 
%35,6'sında lenfadenopati, %17,8'inde id reaksiyonu varlığı saptandı. Wood ışığı 
muayenesinde 14 (%31,1) olguda floresans alındı. İlk başvuruda yapılan direkt 
mikroskobik incelemede 41 (%91,1) olguda pozitif sonuçlar alınırken bunların 
ii 
24'ünde ektotriks kıl tutulumu, 17'sinde endotriks kıl tutulumu izlendi. Ülkemizde 
tinea capitis olgularında direkt mikroskobik inceleme yapılan çalışmalar olmasına 
rağmen kıl tutulumunu endotriks ve ektotriks olarak sınıflayan geniş kapsamlı bir 
çalışmaya rastlanmadı. Elde ettiğimiz bulgular çalışmamızın yapıldığı bölgede daha 
önceki çalışmalarda kültürde sık saptanmış dermatofit etkenlerinin kıl invazyon 
paterni düşünüldüğünde tahmin edilebilir sonuçlardı. Direkt mikroskobik bulgular ile 
olguların hayvan teması ve Wood muayenesi sonuçları arasında anlamlı ilişki 
saptandı (p<0,05). Tedavi başlanmasını takiben 4 hafta sonunda yapılan kontrol 
mikroskopide 6 hastada pozitif sonuçlar görülmye devam ederken,  8 hafta sonunda 1 
hastada pozitif sonuçlar devam etmekteydi.  
Sonuç: Çalışmamızda olgulara ait demografik ve klinik özellikler daha önce 
yapılan çalışmaların sonuçları ile benzer bulundu. Elde edilen mikroskobik bulgular 
olgulara ait anamnez, klinik ve tanısal bulgular ile birlikte değerlendirildiğinde etken 
dermatofite yönelik tahmin yürütülmesine ve tedavi sürecinin öngörülmesine olanak 
sağladı. Klinik pratikte direkt mikroskopinin kullanımının yaygınlaşmasının, tanıda 
ve tedavi sırasında hastaların klinik yanıtının gözlemlenmesinde faydalı olacağını 
düşünmekteyiz.  
Anahtar kelimeler: Tinea capitis, tinea capitis profunda, tinea capitis 
superficialis, dermatofit, mikroskopi, hifa, spor.

Abstract:
Objective: Tinea capitis is the most common dermatophyte infection of 
childhood, affecting the hair and scalp. Its higher frequency in certain populations 
increases the clinical importance of the disease in these regions. Direct microscopic 
examination, used especially in the diagnosis of fungal infections in dermatology, is 
a method that is easy to use and provides rapid results. In our study, we aimed to 
contribute to the literature by emphasizing the demographic and clinical 
characteristics of tinea capitis cases as well as direct microscopic findings during the 
diagnosis and treatment process. 
Materials and Methods: 45 pediatric cases who were clinically diagnosed 
with tinea capitis and applied to Yüzüncü Yıl University Dermatology Department 
were included in this study. Characteristics of the cases such as age, gender, clinical 
type of infection, location of the lesions, disease duration before admission, 
leukocyte and CRP levels at admission, family history, antifungal use before 
admission, animal contact, presence of tinea corporis, lymphadenopathy and 
presence of ID reaction were recorded. Wood's light examination was performed on 
the cases at the time of admission. Hair and scalp samples were taken from all cases 
at the first admission, after 4 week and after 8th week from the beginning of 
treatment, and the presence of fungal elements was investigated by direct 
microscopic examination. The results obtained were recorded and statistically 
analyzed. 
Results: The average age of the cases was found to be 6.36 and the 
male/female ratio was 2.75:1. The most common clinical type was tinea capitis 
profunda in 40 (88.9%) cases, while tinea capitis superficialis was seen in 5 (11.1%) 
cases. The average duration of illness of the cases before admission was 13.96 days. 
At admission, leukocytosis was observed in 44.4% of the cases and CRP elevation 
was observed in 77.8%, while higher CRP levels were detected in tinea capitis 
profunda cases. The most common lesion location was the parietal region (35.6%). 
There was a family history in 26.7% of the cases. While there was a history of 
animal contact in 38 (84.4%) cases, the most common species was ovine contact 
iv 
(35.6%). During clinical examination, the presence of tinea corporis was detected in 
15.6% of the cases, lymphadenopathy in 35.6%, and id reaction in 17.8%. 
Fluorescence was detected in 14 (31.1%) cases during Wood's light examination. In 
the direct microscopic examination performed at the first admission, positive results 
were obtained in 41 (91.1%) cases, while ectothrix hair involvement was observed in 
24 of them and endothrix hair involvement was observed in 17 cases. Although there 
are studies in our country that performed direct microscopic examination of tinea 
capitis cases, no comprehensive study classifying hair invasion as endothrix and 
ectothrix was found. The findings we obtained were predictable considering the hair 
invasion pattern of dermatophyte agents that were frequently detected in culture in 
previous studies in the region where our study was conducted. A significant 
relationship was found between direct microscopic findings and the results of animal 
contact and Wood examination of the cases (p<0.05). While positive results 
continued to be seen in 6 patients in the control microscopy performed at the end of 4 
weeks following the start of treatment, positive results continued in 1 patient at the 
end of 8 weeks. 
Conclusion: The demographic and clinical characteristics of the cases in our 
study were found to be similar to the results of previous studies. When the 
microscopic findings obtained were evaluated together with the anamnesis, clinical 
and diagnostic findings of the cases, it allowed making predictions about the 
causative dermatophyte and predicting the treatment process. We think that the 
widespread use of direct microscopy in clinical practice will be beneficial in 
diagnosis and monitoring the clinical response of patients during treatment. 
Key words: Tinea capitis, tinea capitis profunda, tinea capitis superficialis, 
dermatophyte, microscopy, hyphae, spore.