Süt ürünleri üretim işletmelerinde faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi - Uygulama, değerlendirme ve muhasebeleştirme
Activity-based costing method in dairy production enterprises – Implementation, evaluation and accounting
Yazar: BAHATTİN TAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜLKİF YALÇIN
Munzur Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe uygulamaları = Accountin applications ; Süt ürünleri = Milk products ; Üretim işletmeleri = Production companies

Özet:
Günümüzde üretim işletmelerinde kullanılmakta olan geleneksel maliyetleme
yöntemlerinin artık günümüz şartlarına uygun olmadığı, işletme ihtiyaçlarına cevap
veremediği, yeni üretim sistemi ile teknolojilerine uyum sağlayamadığından dolayı yetersiz
kaldığı birçok otorite tarafından tartışılmakta ve yöneticileri reform niteliğinde kararlar
almaya itmektedir. Alınacak yeni kararlarda yönetici ve ortakların işletmenin varlığını
koruması ve işletmenin bu varlığını ileriye taşıması büyük oranda yönetici ve ortakların
basiretli davranmalarına bağlıdır. Bu şekilde davranan işletme yönetici ve ortaklarının
üretim için en uygun maliyet yöntemine ve bu yöntemden elde edilecek güvenilir bilgilere
ihtiyaçları vardır. Buradan hareketle işletmeler ürün ve/veya hizmet üretmek için bazı
fedakârlıklara katlanmak zorundadırlar. Bunlardan en önemli ve en büyük paya sahip olan
fedakârlık ise ürün ve/veya hizmet için katlanılan maliyettir. Maliyete katlanmanın tek
amacı ise işletmelerin dolayısıyla yöneticilerin başarılı olmak istemeleridir. Başka bir
ifadeyle kâr elde etme arzusudur. İşletme yönetici ve ortakları için hayati öneme sahip bir
noktada bulunan maliyet unsurunun tamamıyla kontrol edilebilir ve çok iyi bir şekilde
yönetilebilir bir duruma gelmesi gerekmektedir. Bu durum yöneticileri maliyet odaklı
düşünmeye sevk etmekle birlikte işletme için gerekli maliyet hesaplama yöntem ve
stratejilerini araştırmaya yönlendirmektedir. Yukarıda sayılan nedenlerle en iyi maliyet
verilerini elde etmek için Faaliyet Tabanlı Maliyet yöntemini (FTM) uygulamak işletmeler
için doğru bir tercih olacaktır. İşletmeler insanların mal ve hizmet ihtiyacını karşılarken bu
ihtiyaçlardan en önemlisi gıdadır. Gıdanın içerisinde tüketimi en fazla olan süt ve süt
ürünleridir. Bu amaçla çalışmamız önem kazanmaktadır. Bundan dolayı; çalışma
kapsamında süt ürünleri üretimi ile ilgili sütten birden fazla ana, alt ve yan ürün elde
edildiği için her bir ürünün maliyetinin de sağlıklı bir şekilde hesaplanması önem arz
etmektedir. Çalışma kapsamında bir takım araştırmalar sonucunda süt ürünleri üretim
işletmelerinde üretilen ürünlerin hangi maliyetleri taşıdığı ve bu oluşan maliyetleri
oluşturan faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgilerin işlenmesi ve yönetilmesi
araştırılmıştır. Bu nedenlerden dolayı süt üretim işletmelerinde Geleneksel Maliyetleme
(GM) yöntemlerini kullanmak yerine modern maliyetleme yöntemlerinden FTM
yönteminin kullanılması daha doğru olacaktır. Çalışmamızın amacı; süt ve süt ürünleri
üreten firmalarda FTM yönteminin uygulanmasını gösterip bir model önerisi yapmak ve
uygulamanın muhasebe kayıtlarını göstererek muhasebe bilimine ve literatürüne katkı
sağlamaktır. Uygulama bir firma üzerinden yapılacaktır. Bu uygulama aslında bu tür
firmalara FTM yönteminin uygulanmasına yönelik yöneticilere yardımcı olacağı umut
edilmektedir. Teorik kısım literatür taraması yöntemi ile düzenlenmiş olup, uygulama
kısmında süt ürünleri üretiminde faaliyet gösteren bir işletmeye ait üretim veriler ele
alınarak FTM yönteminin uygulanması, Geleneksel Maliyetleme ile karşılaştırılması ve
muhasebeleştirilmesi örneğine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Faaliyet tabanlı maliyetleme, süt ve süt ürünleri, muhasebe

Abstract:
It is discussed by many authorities that the traditional costing methods used in
production enterprises today are no longer suitable for today's conditions, cannot meet the
needs of the business, cannot adapt to the new production system and technologies, and
pushes managers to make reform decisions. In the new decisions to be taken, managers and
partners protect the existence of the business and move this existence forward largely
depends on the prudence of managers and partners. Business managers and partners who
behave in this way need the most appropriate cost method for production and reliable
information to be obtained from this method. Based on this, businesses must endure some
sacrifices to produce products and/or services. The most important and largest share of
these is the cost incurred for the product and/or service. The only purpose of adding to the
cost is that businesses, therefore, managers, want to succeed. In other words, it is the desire
to make a profit. The cost element, which is at a point of vital importance for business
managers and partners, needs to be fully controlled and very well managed. This leads
managers to think cost-oriented, but leads them to research the cost calculation methods
and strategies necessary for the business. Applying the Activity-Based cost method (ABC)
to get the best cost data for the reasons listed above would be the right choice for
businesses. While businesses meet people's needs for goods and services, the most
important of these needs is food. Milk and dairy products are the most consumed in food.
For this purpose, our work becomes important. Because of this, it is important to calculate
the cost of each product in a healthy way, since more than one main, sub and by-product is
obtained from milk related to the production of dairy products within the scope of the
study. As a result of a number of studies within the scope of the study, the processing and
management of information about what costs the products produced in dairy production
enterprises bear and what activities constitute these costs are investigated. For these
reasons, it would be more accurate to use ABC method from modern costing methods
instead of using traditional costing (TC) methods in milk production enterprises. The aim
of our study is to show the application of ABC method in milk and dairy products
producing companies and to make a model proposal and to contribute to Accounting
Science and literature by showing the accounting records of the application. The
application will be made on a firm. It is hoped that this application will actually help
managers to implement ABC method for such firms. The theoretical part is arranged by
literature review method, and the application part is given as an example of the application,
comparison and accounting of ABC method with traditional costing by considering the
production data of a business operating in the production of dairy products.

Key Words: Activity-based costing, milk and milk products, accounting