Tip 2 diyabeti olan ve olmayan 30 – 70 yaş arasıkişilerin kanser taramalarına yönelik tutum vedavranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of attitudes and behaviors towards cancer screening of people aged 30-70 with and without type 2 diabetes
Yazar: YUNUS GÜR
Danışman: DOÇ. DR. AKIN DAYAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmada tip 2 diyabeti olan ve olmayan 30-70 yaş arası kişiler arasında kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği (KTYTÖ) kullanarak kanser taramalarına yönelik tutum ve davranışların değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma tek merkezli, prospektif, vaka-kontrol çalışması olup, Mart-Mayıs 2023 tarihleri arasında, Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi (HNEAH) Aile Hekimliği Polikliniği ve Aile Hekimliği Diyabet Polikliniğine başvuran Tip 2 diyabeti olan ve olmayan 30-70 yaş arası kişiler arasından dahil etme kriterlerine uygun tip 2 diyabeti olan 67 hasta ve tip 2 diyabeti olmayan 130 katılımcı olmak üzere toplamda 197 hasta basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile çalışamya alınmıştır. Değerlendirmenin yapılması amacıyla araştırmacı tarafından literatür taranarak hazırlanan sosyodemografik form ve KTYTÖ kullanılmıştır. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 21.0 (IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp.) ve MS-Excel 2007 programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 49.65±12.49 yıl olarak elde edilmiştir. Minimum yaş değeri 30.0 yıl, maksimum yaş 70.0 yıldır. Bireyler ortalama 9.82±5.92 yıldır diyabet tanılıdır. Ayrıca KTYTÖ toplam puan ortalaması 104.36±10.64'dır. T2DM tanılı bireylerin KTYTÖ toplam puan medyan değeri 109.0 (ÇAG=15.0) iken T2DM tanılı olmayan bireylerin KTYTÖ toplam puan medyan değeri 104.0 (ÇAG=14.0) olarak bulunmuştur. T2DM tanısı olan ve olmayan kişiler arasında KTYTÖ puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur. KTYTÖ toplam puanı ile yaş arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (r= 0.206, p=0.004). KTYTÖ Toplam puanı ile diyabet süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır. Hiperlipidemisi olan bireylerin KTYTÖ toplam puan medyan değeri 110.0 (ÇAG=8.0), hiperlipidemisi olmayan bireylerin medyan değeri 105.0 (ÇAG=15.0) olduğu belirlenmiştir. Hiperlipidemi durumuna göre bireylerin KTYTÖ toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (z=2.189, p=0.029). Antihipertansif ilaç kullanan bireylerin KTYTÖ toplam puan medyan değeri 109.5 (ÇAG=13.0), antihipertansif ilaç kullanmayan bireylerin medyan değeri 105.0 (ÇAG=14.0)'dir. Antihipertansif ilaç kullanım durumuna göre bireylerin KTYTÖ toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (z=2.053, p=0.040). Diğer değişkenlerin KTYTÖ toplam puanıyla istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmemiştir.
Sonuç: Kanser ve diyabet tüm dünyada önemli mortalite ve morbiditeye sebep olabilen en önemli sağlık sorunlarından ikisidir. Epidemiyolojik veriler, bazı kanser türlerinin riskinin diyabetik hastalarda diyabetik olmayanlara göre daha yüksek olduğunu desteklemektedir. Her ne kadar çalışmamızda T2DM'si olan ve olmayan kişiler arasında kanser taramalarına yönelik tutum ve davranışları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmasa da , T2DM'li hastalardaki kanser riskinin daha yüksek olduğunu göz önünde bulundurursak bu hastaların kanser taramalarıyla ilgili farkındalıklarının arttırılması ve kanser tarama oranlarının iyileştirilmesi gerekli ve önemlidir.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to evaluate the attitudes and behaviors towards cancer screening among people aged 30-70 with and without type 2 diabetes by using the attitude scale for cancer screening (ASCS).
Materials and Methods: The study is a single-center, prospective, case-control study and was conducted between March-May 2023, among individuals aged 30-70, with and without Type 2 diabetes, who applied to the Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital (HNEAH) Family Medicine Polyclinic and Family Medicine Diabetes Polyclinic. A total of 197 patients, including 67 patients with type 2 diabetes and 130 participants without type 2 diabetes, who met the inclusion criteria, were included in the study by simple random sampling method. In order to make the evaluation, the sociodemographic form prepared by the researcher by scanning the literature and the KTYTÖ were used. IBM SPSS Statistics 21.0 (IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp.) and MS-Excel 2007 programs were used for statistical analysis and calculations. Statistical significance level was accepted as p<0.05.
Results: The mean age of the individuals participating in the study was 49.65±12.49 years. The minimum age value is 30.0 years, the maximum age is 70.0 years. Individuals have been diagnosed with diabetes for an average of 9.82±5.92 years. In addition, the ASCS total score average is 104.36±10.64. While the median ASCS total score of individuals with T2DM was 109.0, the median ASCS total score of individuals without T2DM was found to be 104.0. There is no statistically significant difference in ASCS scores between people with and without T2DM diagnosis. There was a weak, positive and statistically s ignificant correlation between the ASCS total score and age (r= 0.206, p=0.004). There is no statistically significant relationship between ASCS total score and duration of diabetes. It was determined that the median ASCS total score of individuals with hyperlipidemia was 110.0, and the median value of individuals without hyperlipidemia was 105.0. A statistically significant difference was found between individuals' ASCS total scores according to their hyperlipidemia
status (z=2.189, p=0.029). The median ASCS total score of individuals using
antihypertensive drugs is 109.5, and the median value of individuals not using
antihypertensive drugs is 105.0. A statistically significant difference was found
between the total ASCS scores of individuals according to their antihyper tensive drug
use status (z=2.053, p=0.040). No statistically significant difference was found with the
ASCS total score of the other variables.
Conclusion: Cancer and diabetes are two of the most important health problems
that can cause significant mortality and morbidity all over the world. Epidemiological
data support that the risk of some types of cancer is higher in diabetic patients than in
non-diabetic patients. Although there was no statistically significant difference in
attitudes and behaviors towards cancer screening between people with and without
T2DM in our study, considering that the risk of cancer is higher in patients with
T2DM, it is necessary and important to increase the awareness of these patients about
cancer screening and to improve cancer screening rates.