Zihinden işlemler konusunda 1-5. sınıf matematik ders kitaplarının incelenmesi ve öğretmenlerin görüşleri
An examination of mental computations subject in the 1-5th grade mathematics textbooks and teachers' opinions
Yazar: KEVSER ARSLANTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MAKBULE GÖZDE DİDİŞ KABAR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics

Özet:
Bu araştırmanın amacı, zihinden işlemler konusunun matematik ders kitaplarında
nasıl işlendiğini araştırmak ve zihinden işlemler konusunun öğretimi ve matematik ders
kitaplarında işlenişi ile ilgili ilkokul ve ortaokul matematik öğretmenlerinin görüşlerini
almaktır. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı bu çalışma iki aşamadan oluşmaktadır.
İlk aşamada literatür incelenerek zihinden işlemler konusunun işlenişinde ders kitaplarında
bulunması gereken kriterler araştırmacı tarafından belirlenmiş ve bu kriterlere göre ders
kitabı incelemesi yapılmıştır. 2021-2022 eğitim öğretim yılında okullara gönderilen ilkokul
1,2,3,4 ve ortaokul 5.sınıfa ait toplam 11 matematik ders kitabında zihinden işlemler
konusu ile ilgili kısımlar belirlenmiş ve incelenmiştir. İkinci aşamada 5'i ilkokul 4'ü
ortaokul matematik öğretmeni ile birebir görüşmeler yapılmıştır. Ders kitapları
incelemelerinden elde edilen sonuçlara göre 1,2,3,4 ve 5. sınıf matematik ders kitaplarında
zihinden işlemler konusunun işlenişinde farklı yayınevlerine ait ders kitaplarında belirgin
farklılıklar olduğu görülmüştür. Aynı sınıf seviyesinde yayınlanmış ders kitaplarında
zihinden işlemler kazanımına ait çalışma sayısı ve kazanımın işlenişinde kullanılan yöntem
açısından farklılıklar olduğu görülmüştür. Aynı zamanda bazı ders kitaplarında zihinden
işlemler konusunun işlenişinde bulunması gereken kriterler göz önünde bulundurulurken
bazı ders kitaplarında aranan kriterlere uygun çalışmalara yer verilmediği görülmüştür.
Öğretmen görüşmelerinden elde edilen bulgulara göre hem ilkokul öğretmenlerinin hem
ortaokul matematik öğretmenlerinin zihinden işlemler konusunun öğretilmesini okuldaki
derslerde ve günlük hayat becerilerinde pratiklik kazandırması açısından yararlı bulduğu
görülmüştür. Fakat öğretmenler, zihinden işlemler konusunun hem öğretilmesinde hem de
öğrenilmesinde zorlanılan bir konu olduğunu, bunun en büyük sebeplerinden birinin de
öğrencilerin bireysel farklılıkları olduğunu belirtmişlerdir. Zihinden işlemler konusunun
kaçıncı sınıf seviyesinde başlaması gerektiğine dair öğretmenler arasında farklı görüşler
mevcuttur. İlkokul öğretmenleri en erken 2. sınıf seviyesinde bu konunun işlenmeye
başlaması gerektiğini savunurken ortaokul matematik öğretmenlerinin çoğu sayılar ve
işlemler kazanımının öğretimi ile yani 1.sınıftan itibaren bu konunun öğretilmeye
başlaması gerektiğini belirtmiştir. İlkokul ve ortaokul matematik öğretmenlerinin çoğunun
görüşüne göre ders kitaplarında yer alan zihinden işlem çalışmaları kısmen yeterli ya da
yeterli değildir.

Anahtar Kelimeler: Matematik, Ders Kitabı, Zihinden Hesaplama, Öğretmen

Abstract:
The aim of this research was to investigate how the subject of mental computations
is handled in mathematics textbooks and to get primary and middle school mathematics
teachers' opinions about teaching mental computation subjects and how it was handled in
mathematics textbooks. This study, in which qualitative research methods were used,
consists of two stages. In the first stage, the literature was examined and the criteria that
should be found in the textbooks in the treatment of mental computation were determined
by the researcher and the textbook was examined according to these criteria. In the 2021-
2022 academic year, the sections related to mental computation were determined and
examined in a total of 11 mathematics textbooks belonging to primary school 1,2,3,4 and
middle school 5th grades. In the second stage, one-to-one interviews were conducted with
5 primary school and 4 middle school mathematics teachers. According to the results
obtained from the examinations of the textbooks, it has been observed that there were
significant differences in the treatment of mental computation in the 1,2,3, 4 and 5th
-grade mathematics textbooks in the textbooks of different publishers. In the textbooks published
at the same grade level, it has been observed that there are differences in the number of
studies on the mental computation outcome and the method used in the teaching of the
outcome. At the same time, while the criteria that should be found in the processing of
mental computation are taken into consideration in some textbooks, it has been observed
that studies by the criteria sought are not included in some textbooks. According to the
findings obtained from the teacher interviews, it was seen that both primary school and
middle school mathematics teachers found teaching the subject of mental computation
useful in terms of providing practicality in school lessons and daily life skills. However,
the teachers stated that the subject of mental computation was a subject that is difficult
both in teaching and learning, and that one of the biggest reasons for this was the
individual differences of the students. There were different opinions among teachers about
which grade level mental computation should begin. While primary school teachers argue
that this subject should start at the 2nd
-grade level at the earliest, most of the middle school
mathematics teachers stated that this subject should be taught with the teaching of numbers
and operations achievement, that is, starting from the 1st grade. In the opinion of most of
the primary and middle school mathematics teachers, mental computation in the textbooks
is partially sufficient or not sufficient.

Keywords: Mathematics, Textbook, Mental Computations, Teacher.