Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı almış ergenlere yönelik bilişsel davranışçı bir tedavi programı geliştirme ön çalışması
A prealiminary research of developing cognitive behavioral treatment program for adolescents with attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD)
Yazar: BERFİN DOBRUCALI
Danışman: PROF. DR. OYA SORİAS
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Davranış tedavisi = Behavior therapy ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Tedavi = Treatment

Özet:
Bu tez çalışması, DEHB'si olan ergenlerin, yönetici işlev becerilerini
güçlendirmeyi ve yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen bir BDT programı hazırlama
projesinin ilk adımı olarak planlanmıştır. Bir ön araştırma niteliğinde olan bu tez, üç
çalışmadan oluşmaktadır. Birinci çalışmada, Brown Dikkat Eksikliği Bozukluğu
Ölçeği-Ergen Formu'nun (Brown DEBÖ-E) ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite
Bozukluğunda Algılanan Yaşam Kalitesi Ölçeği-Ergen Formu'nun (DEHBAYKÖ-E)
geçerlik ve güvenirlikleri incelenmiştir. Yaşları 14-18 yaş arasında değişen DEHB tanısı
almış (n=54) ergenlerle, normal (n=200) ergenlerden oluşan bir örneklem üzerinde,
Brown DEBÖ-E'nin Cronbach alfa katsayısı .92, test tekrar test korelasyonu .94,, yapı
geçerlik analizlerinde tek faktörlü olduğu saptanmıştır. Aynı örneklemde DEHBAYKÖ-
E'nin Cronbach alfa katsayısı .89, test tekrar test korelasyonu .93, yapı geçerlik
analizlerinde tek faktörlü olduğu bulunmuştur. İkinci çalışmada, alan yazındaki benzer
programlar incelenerek "Yönetmen Benim-Ergen" BDT grup programı hazırlanmıştır.
Üçüncü çalışmada ise hazırlanan BDT programı yaşları 15-17 arasında değişen DEHB
tanısı almış 12 ergenden oluşan bir grupta uygulanarak, programın DEHB semptomları,
yönetici işlevler, yaşam kalitesi ve umutsuzluk düzeyi üzerindeki etkisi incelenmiştir.
Grup BDT programı sonrasında, katılımcıların Brown DEBÖ-E toplam puan ile
organizasyon ve öncelik belirleme, odaklanma ve dikkati sürdürme alt ölçek puan
ortalamalarının program öncesine kıyasla anlamlı bir biçimde daha düşük olduğu
bulunmuştur DEHBAYKÖ-E puan ortalamaları ise bilişsel davranışçı grup terapisinden
sonar anlamlı bir biçimde artmıştır. Öte yandan, Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) ile
değerlendirilen umutsuzluk düzeylerinde anlamlı bir düşüş ve hem ergenler hem de
ebeveynler tarafından bildirilen DEHB semptomlarında anlamlı bir azalma saptanmıştır.

Abstract:
This thesis study is planned as the first step of developing CBT program aimed
at strengthening executive function skills and improving quality of life for adolescents
with ADHD consists of three studies. In the first study, the validity and reliability of the
Brown Attention Deficit Disorder Scale for Adolescents (BADDS-Adolescents) and
Perceived Quality of Life Scale in Attention Deficit Hyperactivity Disorder for
Adolescents (PQoLS-ADHD-Adolescents) were examined. On the sample consisted of
adolescents with ADHD (n=54) and normal (n=200) aged between 14-18 years,
BADDS-Adolescents' the Cronbach's alpha coefficient and test-retest correlation were
found .92 and .94 respectively. It was also found that BADDS-Adolescents comprised
of one factor. On the same sample, PQoLS-ADHD-Adolescents' Cronbach's alpha
coefficient and test-retest correlation were found .89 and .93 respectively and it was
found that PQoLS-ADHD-Adolescents comprised of one factor. In the second study,
similar programs in the literature were examined and "Yönetmen Benim-Adolescent"
CBT group program was prepared. In the third study, the CBT program was applied to a
group of 12 adolescents with ADHD, aged 15-17 years, and the effectiveness of
program on ADHD symptoms, executive functions, quality of life and hopelessness
were examined. After the CBT group program, participants' mean scores of BADDSAdolescents,
BADDS-Adolescents organizing and activating to work and sustaining
attention and concentration subscales were found to be significantly lower. The mean
scores of PQoLS-ADHD-Adolescents were significantly increased after group program.
In addition, a significant decrease in hopelessness levels assessed by Beck Hopelessness
Scale (BHS) and a significant decrease in ADHD symptoms reported by both
adolescents and parents was found.