Türk-İslam sanatlarında "sembolik anlatımın" minyatür sanatına yansıması: Hünernâme (II. Cilt) eserinde Osmanlı kültür ve politik hayatı üzerine göstergebilimsel bir analiz
The reflection of "symbolic expression" in Turkish-Islamic arts: A semiotic analysis on the Ottoman culture and political life in the Hünernâme 2nd Volume
Yazar: AYCAN TURAN
Danışman: DOÇ. YUSUF GÖKKAPLAN
Kapadokya Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü  / Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Hünernâme, Kanûnî Sultan Süleyman'ın iktidarını ve başarılarını detaylandıran, Osmanlı İmparatorluğu'nun kültürel ve ideolojik kodlarını geleceğe taşıyan önemli bir tarihsel ve sanatsal eserdir. Bu tezin temel amacı eserdeki minyatürlerin Charles Sanders Peirce'in üçlü gösterge sistemi çerçevesinde analiz edilmesidir.
Eserdeki minyatürlerin göstergebilimsel analizi Peirce'ın ikon, indeks ve sembol kavramları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İkonlar Kanûnî Sultan Süleyman'ın minyatürlerdeki tasvirlerinin onun fiziksel benzerliğini ve kişiliğini yansıttığını göstermektedir. Bu ikonlar padişahın kimliğini doğrudan yansıtma amacı taşır ve izleyicinin onunla ilgili tanıma sürecini kolaylaştırmaktadır. Belirtiler padişahın statüsünü ve gücünü ifade eden kompozisyonel yerleşimler ve figürler aracılığıyla iletmektedir. Dolayısıyla bu belirtiler izleyicilere padişahın otoritesini ve liderliğini görsel olarak hissettirmektedir. Semboller ise minyatürlerdeki renkler, kıyafetler ve dekoratif unsurlarla hükümdarlık gücünü ve devletin ihtişamını temsil etmektedir. Bu semboller dönemin estetik ve kültürel değerlerini yansıtarak izleyicinin bu değerleri anlamasına yardımcı olmaktadır. 
Göstergebilimsel analiz Hünernâme'deki minyatürlerin Osmanlı İmparatorluğu'nun kültürel ve ideolojik kodlarını nasıl yansıttığını ve bu kodların nasıl geleceğe taşındığını anlamada önemli bir yöntem sunmaktadır. Bu çalışma, eserin sadece tarihsel bir belge olmasının yanı sıra Kanûnî Sultan Süleyman'ın ideolojik, kültürel ve politik kimliğinin nasıl temsil edildiğini ve bu temsilin nasıl geleceğe taşındığını da açığa çıkarmaktadır.
Tezin bulguları ise Hünernâme ikinci cilt minyatürlerinde kullanılan göstergelerin, dönemin sosyal, dînî ve politik gerçekliklerini yansıtma kapasitesini ortaya koymaktadır. Minyatürlerdeki semboller, motifler ve sahneler aracılığıyla, dönemin estetik ve kültürel değerleri detaylı bir şekilde sunulmakta, ayrıca Kanûnî Sultan Süleyman'ın liderlik özellikleri ve ideolojik vizyonu derinlemesine analiz edilmektedir.
Sonuç olarak bu çalışmanın varsayımı, Hünernâme ikinci cilt minyatürlerinin göstergebilimsel analizini gerçekleştirerek İslam sanatlarının ontolojik temellerini derinlemesine anlamayı hedeflemektedir. Bu analiz, minyatürlerin kültürel mirası ve politik söylemi nasıl yansıttığını anlamak için katkı sunmakta ve eserin derin anlamlarını modern bir bakış açısıyla yeniden değerlendirmemizi sağlamaktadır. Bu bakımdan tez, geçmişin estetik ve ideolojik kodlarının geleceğe nasıl taşındığını daha iyi kavrayabilmemizi sağlayacak şekilde, tarihsel ve kültürel anlamların nasıl yapılandırıldığını ve aktarıldığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Sözcükler Türk-İslam Sanatı, Minyatür, Alegori, Charles Sanders Peirce Üçlükleri, Göstergebilim, Hünernâme ( II. Cilt), Kanûnî Sultan Süleyman.

Abstract:
Hünernâme is an important historical and artistic work that details the power and achievements of Suleiman the Magnificent and carries the cultural and ideological codes of the Ottoman Empire to the future.The main purpose of this thesis is to analyze the miniatures in the work within the framework of the triple indicator system of Charles Sanders Peirce.
The semiotic analysis of the miniatures in the work was carried out using Peirce's concepts of icon, index and symbol. Icons show that the depictions of Suleiman the Magnificent in miniatures reflect her physical resemblance and personality. These icons aim to directly reflect the identity of the sultan and facilitate the audience's recognition of him. The signs are conveyed through compositional placements and figures that express the status and power of the sultan.  Therefore, these signs visually make the audience feel the authority and leadership of the sultan. The symbols represent the sovereign power and the magnificence of the state through the colors, clothes and decorative elements in the miniatures. These symbols reflect the aesthetic and cultural values of the period and help the audience understand these values.
Semiotic analysis provides an important method for understanding how the miniatures in Hünernâme reflect the cultural and ideological codes of the Ottoman Empire and how these codes were carried into the future. This study not only reveals that the work is not only a historical document but also how the ideological, cultural and political identity of Suleiman the Magnificent was represented and how this representation was carried into the future.
The findings of the thesis reveal the capacity of the signs used in the miniatures of the second volume of Hünernâme to reflect the social, religious and political realities of the period. Through the symbols, motifs and scenes in the miniatures, the aesthetic and cultural values of the period are presented in detail, as well as the leadership characteristics and ideological vision of Kanûnî Sultan Suleiman are analyzed in depth.
In conclusion, this study aims to deeply understand the ontological foundations of Islamic arts by performing a semiotic analysis of the miniatures of the second volume of Hünernâme. This analysis contributes to understanding how miniatures reflect cultural heritage and political discourse and allows us to re-evaluate the deeper meanings of the work from a modern perspective. In this respect, the thesis reveals how historical and cultural meanings are structured and transmitted, allowing us to better understand how the aesthetic and ideological codes of the past are carried into the future.

Keywords 
Turkish-Islamic Art, Miniature, Allegory, Charles Sanders Peirce's Triads, Semiotics, Hünernâme 2nd Volume, Kanûnî Sultan Süleyman.