Hacettepe Üniversitesi'nde lisansüstü düzeyinde eğitim gören öğrencilerin COVİD-19 pandemisi döneminde sosyal mesafe önlemlerine uyumları ve belirleyicilerinin yapısal eşitlik modeli ile değerlendirilmesi
Evaluation of compliance to social distancing measures and its determinants of graduate students at Hacettepe University during the COVID-19 pandemic period by structural equation modeling
Yazar: TÜLİN ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. LÜTFİYE HİLAL ÖZCEBE
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Halk sağlığı = Public health ; Lisansüstü eğitim = Postgraduate education ; Pandemiler = Pandemics ; Sosyal mesafe = Social distinction ; Yapısal eşitlik modelleme = Structural equation modeling ; Öğrenciler = Students

Özet:
Bu araştırma Hacettepe Üniversitesi'ne bağlı enstitülerde Ağustos-Kasım 2021 aylarında öğrenim görmekte olan 361 lisansüstü öğrencisiyle çevrimiçi bir veri toplama formu aracılığıyla yürütülmüştür. Bu araştırmada Korunmaya Güdülenme Teorisi (KGT) üzerinden geliştirilen kavramsal çerçeve doğrultusunda katılımcıların COVID-19 pandemisi döneminde sosyal mesafeye uyum düzeyleri ve bunun belirleyicileri araştırılmıştır. Katılımcıların %68,7'si kadındır; yaşlarının ortalama değeri 30,8±6,5 olup yaş aralığı 22-61 arasında değişmektedir. Katılımcılar arasından 50 kişinin (%13,9) en az bir kronik hastalığı bulunmaktadır. Katılımcıların %16,7'si (60 kişi) en az bir kez COVID-19 geçirmiş; %81,1'i (293 kişi) araştırma verisinin toplandığı dönem için önerilen en az iki  COVID-19 aşısı yaptırmıştır. Katılımcıların COVID-19 Döneminde Sosyal Mesafe Ölçeği'nden aldıkları toplam puan ortalaması 14,32,9 olup alınan puanlar 4-20 arasında değişmektedir. Bu ölçekten alınan puanlar; daha ileri yaş gruplarında (p<0,001), kadınlarda (p=0,041), riskli bir bireyle aynı hanede yaşayanlarda (p=0,034), doktora eğitimi almakta olanlarda (p=0,034), en az bir kronik hastalığı bulunanlarda (p=0,005) ve düzenli ilaç kullananlarda (p=0,003) aynı kategorideki diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksektir. Yapısal eşitlik modellemesi sonucu iyi uyuma sahip bir model elde edilmiştir (RMSEA=0,027; SRMR=0,037; CFI=0,99; NFI=0,97; AGFI=0,98). Buna göre yaşa göre kontrol sağlandığında sosyal mesafe önlemlerine uyum davranışını doğrudan yordayan değişkenler cinsiyet, güncel bilgileri takip etme sıklığı ve en az bir kronik hastalığa sahip olma durumudur. Kadınlarda uyumun 0,19 puan daha düşük olduğu saptanmıştır (-,19; SH=,058; t=-3,29). Güncel bilgileri takip etme sıklığındaki  bir birim artış ise uyumda  0,15 puan artışa neden olmaktadır (0,15; SH=0,056; t=2,65). En az bir kronik hastalığa sahip olma durumu uyumu 0,12 puan artırmaktadır (0,12; SH=0,057; t=2,16). En az bir kez COVID-19 geçirmiş olma durumu ise güncel bilgileri takip etme sıklığı üzerinden sosyal mesafeye uyum ile ilişkilidir. Algılanan yeterlilik (-0,064; SH=0,59; t=-1,08) ve algılanan tehdit (0,032; SH=0,059; t=0,54) ile uyum arasında anlamlı bir ilişki olmadığı belirlenmiştir. Sağlık yöneticileri, sosyal mesafe önlemlerine uyum davranışlarını iyileştirmek için müdahaleler geliştirirken, KGT'nin ana yapılarını, hitap edecekleri kitlenin sosyodemografik özelliklerini dikkatli şekilde göz önünde bulundurmalı; farklı grupların uyumunu teşvik etmek için farklı stratejiler geliştirmelidir. Bu çalışmada, lisansüstü eğitimlerine devam eden nüfus grubunda kadınlara, kronik hastalığı olanlara ve güncel bilgileri takip etme sıklıkları düşük olanlara odaklanılması önerilmektedir.

Abstract:
This research was conducted through an online data collection form with the participation of 361 graduate students studying at institutes of Hacettepe University between August and November 2021. In this study, in line with the conceptual framework developed on the Protection Motivation Theory (PMT), the level of compliance of the participants to social distance during the COVID-19 pandemic period and its determinants were evaluated. 68.7% of the participants were women. The mean value of their ages was 30.84±6.5, ranging between 22-61. Among the participants, 50 people (13.9%) had at least one chronic disease. 16.7% (60 people) of the participants had COVID-19 at least once; 81.1% (293 people) had at least two COVID-19 vaccines as recommended for that period. The mean score of the participants from the Social Distance Scale in the COVID-19 Era was 14,3±2,9, and the scores varied between 4-20. The scores obtained from this scale were in advanced age groups (p<0.001), females (p=0.041), living with at least one risky household (p=0.034), continuing doctoral education (p=0.034), and having at least one chronic disease. (p=0.005) and regular drug users (p=0.003) were found to have statistically significant higher scores than other groups in the same category. As a result of structural equation modeling, a model with good fit was obtained (RMSEA=0.027, SRMR=0.037, CFI=0.99, NFI=0.97, AGFI=0.98). Accordingly, the variables that directly predicted the behavior of compliance to social distancing measures when controlled according to age were gender, frequency of following up-to-date information, and having at least one chronic disease. The compliance was found to be 0.19 points lower in women (-0.19; SH=0.058; t=-3.29). One point increase in the frequency of following up-to-date information caused an increase in compliance by 0.15 points (0.15; SH=0.056; t=2.65). Having at least one chronic disease increased compliance by 0.12 points (0.12; SH=0.057; t=2.16). Having experienced COVID-19 at least once was related to compliance with social distance through the frequency of following up-to-date information. It was determined that there was no significant relationship between compliance and neither perceived efficacy (-0.064; SH=0.59; t=-1.08) nor perceived threat (0.032; SH=0.059; t=0.54). When developing interventions to improve social distancing compliance behaviors, health administrators should carefully consider the main structures of the PMT and the sociodemographic characteristics of the target group they will be addressing and should develop different strategies to promote compliance of different groups. This study recommends focusing on women, those with chronic diseases, and those with low frequency of following up-to-date information in the population group continuing postgraduate education.