Yetişkin bireylerde bağlanma stilleri ile bilişsel davranışsal kaçınma arasındaki ilişkide aleksitiminin aracı rolünün incelenmesi
Investigation of the mediating role of alexithymia in the relationship between attachment styles and cognitive behavioral avoidance in adults
Yazar: ENES BOZTİLKİ
Danışman: PROF. DR. PERVİN NEDİM BAL
İSTANBUL BEYKENT ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, yetişkin bireylerde bağlanma stilleri ile bilişsel davranışsal kaçınma arasındaki ilişkide aleksitiminin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırma nicel araştırma yöntemleri içinde yer alan çoklu aracı değişken modeliyle gerçekleşmiştir. Araştırmanın örneklemini 18-53 yaş arasındaki 410 yetişkin birey oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında "Demografik Bilgi Formu", "Üç Boyutlu Bağlanma Stilleri Ölçeği (ÜBBSÖ)", "Bilişsel Davranışsal Kaçınma Ölçeği (BDKÖ)" ve "Toronto Aleksitimi Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 28 programından yararlanılmıştır. 
Araştırmada elde edilen bulgulara göre; güvenli bağlanmanın bilişsel davranışsal kaçınma ve aleksitimi (toplam, duyguları tanıma güçlüğü, duyguları söze dökme güçlüğü) ile negatif yönde; kaçınmacı ve kaygılı kararsız bağlanmanın ise bilişsel davranışsal kaçınma ve aleksitimi ile pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, bilişsel davranışsal kaçınma türleri (davranışsal sosyal kaçınma, davranışsal sosyal olmayan kaçınma, bilişsel sosyal kaçınma ve bilişsel sosyal olmayan kaçınma) ile aleksitimi bileşenleri (duyguları tanıma güçlüğü, duyguları söze dökme güçlüğü, dışa dönük düşünme) arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu bulunmuştur. Güvenli, kaçınmacı ve kaygılı kararsız bağlanma ile bilişsel davranışsal kaçınma arasındaki ilişkide aleksitiminin kısmi aracılık etkisi bulunmuştur. 
Sonuç olarak, yetişkin bireylerde güvenli bağlanma düzeyi arttıkça bilişsel davranışsal kaçınma (toplam, davranışsal sosyal ve sosyal olmayan, bilişsel sosyal ve sosyal olmayan) ve aleksitimi (toplam, duyguları tanıma ve söze dökme güçlüğü) düzeyleri azalırken; kaçınmacı ve kaygılı kararsız bağlanma düzeyleri arttıkça aynı kaçınma türleri ve aleksitimi bileşenlerinin düzeylerinin arttığı bulunmuştur. Ayrıca, bilişsel davranışsal kaçınma türlerinin düzeyleri arttıkça aleksitimi toplam, duyguları tanıma güçlüğü, duyguları söze dökme güçlüğü ve dışa dönük düşünme düzeyleri de artmaktadır.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the mediating role of alexithymia in the relationship between attachment styles and cognitive behavioral avoidance in adults. For this purpose, the research was carried out with the multiple mediator variable model, which is one of the quantitative research methods. The sample of the study consists of 410 adults between the ages of 18-53. "Demographic Information Form", "Three-Dimensional Attachment Styles Scale (UBSS)", "Cognitive Behavioral Avoidance Scale (BDS)" and "Toronto Alexithymia Scale" were used to collect the research data. SPSS 28 program was used in the analysis of the research data.
According to the findings obtained in the research; negative aspects of secure attachment with cognitive behavioral avoidance and alexithymia (total, difficulty recognizing emotions, difficulty verbalizing emotions); It was determined that avoidant and anxious ambivalent attachment showed moderately significant positive relationships with cognitive-behavioral avoidance and alexithymia. In addition, it was found that there were significant positive relationships between cognitive behavioral avoidance types (behavioral social avoidance, behavioral non-social avoidance, cognitive social avoidance, and cognitive non-social avoidance) and alexithymia components (difficulty in recognizing emotions, difficulty verbalizing emotions, extroverted thinking). A partial mediating effect of alexithymia was found in the relationship between secure, avoidant and anxious ambivalent attachment and cognitive behavioral avoidance.
As a result, as the level of secure attachment increased in adults, the levels of cognitive-behavioral avoidance (total, behavioral social and non-social, cognitive-social and non-social) and alexithymia (total, difficulty in recognizing and verbalizing emotions) decreased; It was found that as the levels of avoidant and anxious ambivalent attachment increased, the levels of the same types of avoidance and alexithymia components increased. In addition, as the levels of cognitive behavioral avoidance types increase, alexithymia total, difficulty in recognizing emotions, difficulty verbalizing emotions, and extroverted thinking levels also increase.