COVİD-19 pandemisinin hastaların geleneksel ve tamamlayıcı tıbba bakışına etkisi
The i̇mpact of the COVİD-19 pandemic on patients' view of traditional and  complementary medicine
Yazar: BİLAL KARABAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERSAN GÜRSOY
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı COVID-19 pandemisiyle birlikte hastaların GETAT, 
modern tıp ve bütüncül tıbba olan bakışının etkilenip etkilenmediğini araştırmak.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı nitelikte olup çalışmanın evrenini 
Erzincan Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne Ocak 
2022 ile Haziran 2022 tarihleri arasında başvuran hastalar oluşturmaktadır. Çalışmaya 18 yaş 
ve üstü, gönüllü, Türkçe bilen bireyler dahil edilmiştir. Katılımcılara 18 maddeden oluşan 
sosyodemografik anket ve bunun yanında Mc-FADDEN ve arkadaşlarının hazırladığı, KÖSE 
ve arkadaşlarının Türkçe geçerlilik ve güvenirliliğini yaptığı 27 maddeden oluşan GETAT 
tutum ölçeği (CACMAS) yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. 38 kişi ile pilot çalışma 
yapılmıştır. Bu çalışma esnasında bazı anket soruları değiştirilmiş, bazı sorular eklenmiş, 
bazıları ise anketten çıkarılarak daha faydalı ve pratik bir veri toplama anketi oluşturulmuştur.
Bu değişiklikler sadece demografik veri ve GETAT bilgi anketi üzerinde yapılmıştır. 
CACMAS anketi üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Pilot çalışmadan çıkan 
sonuca göre örneklem hesabına gidilmiştir ve 450 kişi ile yürülmüştür.
Bulgular: Covid aşısı olmayanların "modern tıbba karşı memnuniyetsizlik" boyutunda,
aşı olanlara göre puan ortalaması istatiksel olarak yüksek saptandı (sırayla p=0,004 ve 
p=0,003). Her iki cinsiyette de COVID geçiren ve geçirmeyen, kronik hastalığı olan ve 
olmayan, tüm yaş gruplarında GETAT'a olan bakışın COVID öncesine göre COVID sonrası 
daha da olumlu olacak şekilde artmıştır. Ailesinde ve kendisinde GETAT yöntemini tercih 
edenler GETAT'a olan bakışı istatistiksel olarak anlamlı yüksek çıkmıştır (p<0,001). 
Uygulayıcının "hekim" olduğu grupta "geleneksel tıbba bakış" ve "modern tıbba karşı 
memnuniyetsizlik" konularında ortalama değerler diğer gruplara göre istatistiksel olarak 
yüksek çıkmıştır (p<0,001). 
Sonuçlar: "Toplam puan", "geleneksel tıbba bakış", "modern tıbba karşı 
memnuniyetsizlik" ve "sağlığa bütüncül bakış" alt ölçek boyutlarında COVID sonrasının
puan ortalaması COVID öncesine göre yüksek saptandı. COVID sonrasında GETAT'a 
bakışın olumlu olarak arttığı bulundu. GETAT'ın modern tıbba altenatif değil, tamamlayıcı 
xiii
olabileceği ve modern tıpla birlikte entegre olarak kullanılması gerektiği ve uygulamaların 
tamamen zararsız olmadığı bilinmelidir. Kullanılabilecek ve kullanılamayacak durumları 
gerek medya gerekse hekimler vasıtasıyla halka anlatılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel tıp, Tamamlayıcı tıp, Modern tıp, Bütüncül tıp, Aile 
hekimliği, COVID-19

Abstract:
Aim: The aim of our study is to investigate whether the COVID-19 pandemic has 
affected the patients' view of GETAT, modern medicine and holistic medicine. 
Materials and Methods: Our study is cross-sectional descriptive and the the population 
of the study consist of the patients who applied to Erzincan Mengücek Gazi Training and 
Research Hospital Family Medicine Polyclinic between January 2022 and October 2022.
Individuals ages 18 and over, volunteer, who knows Turkish were inclued in the study. The 
sociodemographic questionnare consisting of the 18 questions and the GETAT attitude scala
(CACMAS) consisting of 27 questions conducted Turkish validity and reliability of Köse et 
al. prepared by Mc-FADDEN et al. to the participants was applied the face-to-face interview 
technique. This pilot study was conducted with 38 people. During this study, some survey 
questions were changed, some questions were added, and some were removed from the 
survey to create a more useful and practical data collection questionnaire. These changes were 
made only on demographic data abd the GETAT information questionnaire. No changes have 
been made to the CACMAS questionnaire. According to the results of the pilot study, the 
sample calculation was made and conducted with 450 people.
Results: In the dimension of "dissatisfaction with modern medicine" of those who were 
not vaccinated against COVID, the mean score was found to be statistically higher than those 
who were vaccinated (p=0,004 and p=0,003 respectively). In both sexes, the outlook for 
GETAT has increased in all age groups with and without covid, with and without chronic 
diseases, has increased more positively after COVID compared to before COVID. Those who 
preferred the GETAT method in their family and themselves have a statistically significant 
higher view of GETAT (p<0,001). In the group where the practitioner was a "physician", the 
mean values for "view of traditional medicine" and "dissatisfaction with modern medicine" 
were statistically higher than the other groups (p<0,001).
Conclusion: The average score of post-covid was found to be higher than before covid 
in the "total score", "view of traditional medicine", "dissatisfaction with modern medicine" 
and "holistic view of health" subscales. It was found that after COVID, the outlook for 
xv
GETAT positively increased. It should be known that GETAT can be complementary, not 
alternative to modern medicine, and it should be used integrally with modern medicine, and 
the applications are not completely harmless. The situations that can and cannot be used 
should be explained to the public through both the media and physicians.
Key Words: Traditional medicine, Complementary medicine, Modern medicine,
Holistic medicine, Family practice, COVID-19