Giresun ilinde pasif örnekleme ile farklı özelliklere sahip (odun, kömür, hindistan cevizi bazlı) aktif karbon kullanarak havadaki BTEK-UOB miktarının belirlenmesi
Determination of the amount of btex-voc in the air using activated carbon with different properties (wood, coal, coconut based) by passive sampling in giresun province
Yazar: ALEV ELKAYA
Danışman: PROF. AYSUN TÜRKMEN
Giresun Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Aktif karbon = Activated carbon ; Benzen = Benzene ; Etilbenzen = Ethylbenzene ; Giresun = Giresun ; Hindistan cevizi = Coconut ; Ksilen = Xylene ; Kömür = Coal ; Odun = Wood ; Toluen = Toluene ; Uçucu organik bileşikler = Volatile organic compound

Özet:
Bu çalışma kapsamında, Giresun İlinde havada BTEK miktarlarının belirlenmesi amacıyla pasif örnekleme metodu kullanılmıştır. Bu amaçla; pasif örnekleyiciler hazırlanarak Aksu, Sanayi, Yeniyol, Şehir merkezi, Çıtlakkale, Kumyalı, Teyyaredüzü ve Güre olmak üzere 8 farklı istasyonda 2018 yılı Ekim-Kasım ve 2019 yılı Şubat-Mart örnekleme dönemlerinde numune toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Giresun'da hem kömür hem de doğalgaz kullanımları nedeniyle, belirlenen istasyonlar arasında önemli bir fark olup olmadığı araştırılmıştır. Ayrıca, farklı hammaddeli aktif karbonlar (odun, kömür, hindistan cevizi kabuğu) kullanılarak bu aktif karbonların adsorblama yetenekleri de karşılaştırılmıştır. Örnekleme tüpleri farklı hammaddeli aktif karbonlar kullanılarak hazırlanmış ve 1 ay dış ortam havasına maruz bırakılmıştır. Toplanan örneklerde ekstraksiyon işlemi gerçekleştirildikten sonra GC-MS'te analiz edilmiştir. Aktif karbonların adsorbladıkları miktarlara bakıldığında, hindistan cevizi kabuğu hammaddeli aktif karbon kullanılarak hazırlanan örneklemde en iyi adsorblamanın gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Elde edilen GC-MS analizlerine göre, Ekim-Kasım örnekleme döneminde ölçülen UOB miktarları, Şubat-Mart döneminde ölçülen UOB miktarlarına göre daha fazla olduğu gözlenmiştir. Yapılan istatistik analiz sonucunda, kömür ve doğalgaz kullanılan yerler ve Ekim-Kasım ve Şubat-Mart örnekleme dönemleri arasında önemli bir farkın olmadığı görülmüştür. Ayrıca, 8 farklı bölgeden alınan sonuçlardan T/B (toluen/benzen) ve m,p-K/EB (meta, para-ksilen/etilbenzen) oranları belirlenmiştir. Giresun Kumyalı istasyonundan elde edilen m, p-K/EB oranının diğer istasyonlardan alınan sonuçlara göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu tez çalışmasında elde edilen sonuçlara göre Giresun bölgesindeki hava kirliliğinin trafik ve evsel ısınmadan kaynaklı olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In the scope of this study, passive sampling method was used to determine the amount of BTEX in the air in Giresun Province. For this purpose, passive samplers were prepared and measurements were carried out at 8 different stations including Aksu, Sanayi, Yeniyol, City center, Citlakkale, Kumyali, Teyyaredüzü and Güre during the autumn of 2018 (between October to November) and winter of 2019 (between February to March) by preparing passive samplers. Due to the use of both coal and natural gas in Giresun, it was investigated whether there is a significant difference between the designated stations. In addition, the adsorbing ability of these activated carbons were also compared using activated carbons of different raw materials (wood, coal, coconut shell). The sampling tubes were prepared using activated carbons of different raw materials and exposed to outdoor air for 1 month. The collected samples were analyzed in GC-MS after the extraction process was performed. When the amounts of activated carbons adsorbed were examined, it was concluded that the best adsorption occurred in the sample prepared using activated carbon with coconut raw materials. According to the GC-MS analyzes obtained, it was observed that the amount of VOC measured between October and November was higher than the amount of VOC measured between February and March. As a result of the statistical analysis, it has been seen that there is no significant difference between the places where coal and natural gas are used and the two seasons. Additionally, T/B (toluene/benzene) and m,p-X/EB (meta, para-xylene/ethylbenzene) ratios were determined from the results obtained from 8 different area. It has been determined that the m,p-xylene/EB ratio obtained from Giresun Kumyali station is higher than the results obtained from other stations. According to the results obtained in this thesis study, it has been concluded that air pollution in the Giresun Province is caused by traffic and domestic warming.