Geleneksel Karadeniz mimarisinin biyoiklimsel özelliklerinin değerlendirilmesi ve çözüm önerileri
Evaluation of bioclimatic characteristics of vernacular architecture in eastern Black Sea region and suggestions for solutions
Yazar: İPEK BİLGE TUNÇER
Danışman: PROF. DR. SEVİM ATEŞ CAN
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
21. yüzyılda tüm dünyanın karşı karşıya geldiği iklim krizinin başlıca sebebi, enerji üretiminde ve tüketiminde sürdürülebilir olmayan yöntemler tercih edilmesidir. Enerji üretim ve tüketim yöntemlerinin ekolojik boyutunun yanı sıra ekonomik ve sosyal boyutu da vardır. Tüm bu etkilerin toplum ve doğa üzerindeki etkisini görebildiğimiz en yakın örnekler ise yapılardır. Yapıların çeşitli amaçlarla küresel enerji ve kaynaklarını kullanım miktarı yapıların, dolayısıyla mimar ve yüklenicilerin iklim krizindeki sorumluluğunu gözler önüne sermektedir. Yapıların yaşam döngüsü olan tasarım süreci, yapımı, kullanımı ve ömrünü tamamladıktan sonraki yıkım, onarım ya da yeniden kullanımı aşamalarının her birinde çeşitli amaçlar için yüklü miktarda enerji tüketilmektedir. Bu süreçlerden en uzunu olan kullanım aşamasında tüketilen enerji, kullanıcı konforunu sağlamaya yönelik ısıtma, soğutma, havalandırma ve aydınlatma gibi ihtiyaçlar için harcanmaktadır. Ayrıca yapılar sadece enerji tüketimiyle değil, doğal çevreye müdahaleleriyle de ekosistemde olumsuz etkilere yol açmaktadır. Elbette ki insanın barınma ihtiyacını karşılaması birtakım çevresel sorunları da beraberinde getirecektir. Ancak bu etkileri olabildiğince azaltmak hem günümüz hem gelecek için bir zorunluluk haline gelmiştir. Tam bu noktada biyoiklimsel mimarlık kavramı, insanın barınma ihtiyacını iklime uyumlu bir şekilde karşılayarak tüketilen enerji miktarını ve dolayısıyla çevreye verilen zararı azaltma motivasyonuyla ortaya çıkmıştır. İklime uyumlu yapı tasarımı teknolojiden faydalanırken geleneksel mimarlığı da bir kılavuz olarak kullanmaktadır. Geçmişte insanların çok daha az enerjiyle konforlu mekanlar yaratması biyoiklimsel mimarlık için bir ilham kaynağıdır. Farklı iklimlerde farklı mimari stratejilerin geliştirilmesi, geleneksel mimarlık ve biyoiklimsel mimarlığın ortak paydasıdır. Pek çok farklı iklim ve coğrafi bölgeye sahip olmasının sonucu olarak Türkiye çok zengin bir geleneksel mimari dokuya sahiptir. Bu çalışmada Karadeniz Bölgesi geleneksel mimarisinin biyoiklimsel özellikleri incelenecek ve 21. yüzyıl yapıları için bu özelliklerin nasıl geliştirilebileceğine değinilecektir.

Abstract:
In the 21st century, the primary cause of the global climate crisis facing the entire world is the preference for unsustainable methods in energy production and consumption. In addition to the ecological dimension of energy production and consumption methods, there are also economic and social dimensions. Examples that illustrate the impact of these effects on society and nature can be seen in structures. The amount of global energy and resources used by structures for various purposes reveals the responsibility of architects and contractors in the climate crisis. The life cycle of structures, including the design process, construction, use, and the subsequent stages of destruction, repair, or reuse, consumes a significant amount of energy for various purposes at each stage. The longest of these processes is the consumption stage, where energy is used for heating, cooling, ventilation, and lighting needs to ensure user comfort. Moreover, structures not only consume energy but also have negative effects on the ecosystem through their interventions in the natural environment. While meeting human shelter needs will inevitably bring about environmental issues, minimizing these impacts has become a necessity for both the present and the future. It is at this point that the concept of bioclimatic architecture emerges, aiming to meet the human shelter needs in a climate-adaptive way, thereby reducing the amount of energy consumed and, consequently, the environmental damage. Bioclimatic architectural design leverages technology while also using traditional architecture as a guide. The inspiration for bioclimatic architecture lies in the past, where humans created comfortable spaces with much less energy. Developing different architectural strategies for various climates is a common ground between traditional architecture and bioclimatic architecture. Due to its diverse climates and geographical regions, Turkey possesses a rich traditional architectural texture. This study explores the bioclimatic features of the traditional architecture of the Black Sea Region and discusses how these features can be enhanced for 21st-century structures.