Bağımsızlık sonrası Kazak yazılı basınında ideolojik söylem
Ideological discourse in Kazakh printed press after independence
Yazar: ŞULE ERTÜRK ANIKLI
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜM KİLLİ YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Basın = Press ; Bağımsızlık = Independence ; Gazeteler = Newspapers ; Kazakistan = Kazakhstan ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Yazılı basın = Written press ; İdeoloji = Ideology

Özet:
İdeolojik söylem, grup ideolojisini ortaya koyarken aynı zamanda onun yeniden üretimini de katkı sağlamaktadır. Basın, tarihte olduğu gibi bugün de kamuoyunun haber ve bilgi kaynağı olmakla birlikte, ideolojinin yeniden üretimi ve gücün devamı için önemli bir araçtır. Haber metinlerinde görülen "kendinin olumlu ve ötekinin olumsuz sunumu" stratejisi ile bireylerin inanç ve tutumlarına etki edebilmektedirler. İdeolojik söylem analizi; ideoloji gruplarının amacı, niyeti, değerleri ve varsa çıkarını görünür kılmaktadır. 
 Bu çalışmada, Kazak basının önemli ve köklü basın-yayın organları olan Egemen Qazaqstan ve Jas Alaş gazete metinlerindeki Cumhurbaşkanlığı seçim dönemindeki söylemlerin yapı ve özellikleri ele alınmıştır. Egemen ideolojiye sahip siyasî iktidarın gazetesi olan Egemen Qazaqstan ve muhalif çizgiye sahip Jas Alaş'ın farklı ideolojilerinin söylemlere nasıl yansıdığının analizi yapılmıştır. Bu çalışma gücün nasıl yeniden inşa edildiği, rızanın nasıl üretildiği ve otoritenin meşrulaşmasına nasıl katkı sağladığını ortaya koyarken, muhaliflerin söylemler yoluyla egemen ideolojinin gücüne karşı direnişlerini göstermektedir. Bununla birlikte söylemlere yansıyan bu mücadele alanının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlarken, söylemin ideolojik amaçlarla bilişsel, dilsel araç haline geldiği de görülmektedir. Özellikle seçim öncesi dönemlerde, yazılı basın metinlerinde söylemler yoluyla neyin nasıl meşrulaştığı, hangi konuda ikna sağlanmaya çalışıldığı ve mevcut güce karşı direnişin örneklerini içermektedir.  
Egemen ideolojiye sahip siyasî iktidarın gazetesi olan Egemen Qazaqstan ve muhalif çizgiye sahip Jas Alaş'ın farklı ideolojilerinin söylemlere nasıl yansıdığının analizinin yapıldığı bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm'de söylem kavramı açıklandıktan sonra söylem analizinin tanımı ve işlevine dair teorik bilgiler verilmektedir. İkinci Bölüm'de Kazak Türklerinin müstakil bir topluluk olarak teşekküllerinden boy yapılanmasına kadar bilgiler verilmiş, tarihsel olarak Kazak Türklerinde güç kavramı ve iktidar algısı ele alınmıştır. Üçüncü Bölüm'de, Kazak Türklerinin sosyo-ekonomik yapısı ana başlığı altında; idarî yapılanması, etnodemografik yapısı, dili, inancı, eğitimi ve ekonomisi hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü Bölüm'de Kazakistan Cumhuriyeti'nin politik yapısına dair bilgiler bulunmaktadır. Bu bölümün alt başlıklarında Cumhuriyet'in kuruluş süresinden başlayarak ulus devlet inşasına, devlet sembollerine, millî kimlik ve dil politikasına, strateji ve hedeflerine, ülkedeki demokratikleşmeye değinildikten sonra yakın dönem siyasî durumundan 2015 yılına kadar siyasî iktidarın yapısı ve muhalif yapılanmaya dair bilgiler sunulmuştur. Beşinci Bölüm'de bağımsızlıktan sonraki dönemdeki Kazak basını ele alınmıştır. Bu bölümde basın faaliyetleri ile birlikte Kazak basının temelini oluşturan başlıca isimlere yer verilmiş, millî basın ve basın-siyaset ilişkisi geçmişten günümüze değerlendirilmiştir. Altıncı Bölüm belirlenen haber metinlerinin analizinden oluşmaktadır. Her seçim döneminden önce, o döneme ait ardalan bilgisi verilmiş ardından Siyasî iktidar ve muhalif gazete metinlerinin makro ve mikro yapısındaki ideolojik söylemler belirlenmiştir. Sonuç bölümünde Kazak basınındaki ideolojik söyleme güç ve iktidarın yansıması ile buna karşı direnişi ortaya koyan muhalif söylemlerin değerlendirmesi yapılarak sonuçlara varılmıştır. Sonuç bölümünden sonra, çalışmada yararlanılan Kaynaklar verilmiş, Ekler kısmında çalışmanın korpusunu oluşturan metinlerin çeviri yazıları yer almıştır.

Abstract:
The ideological discourse reveals the group ideology; it also contributes to its reproduction. The press is the source of news and information of the society as it was in the past and at the same time it is a significant tool for the reproduction of ideology and the continuation of power. As seen in news texts, the press can affect the beliefs and attitudes of individuals with strategies such as "positive self-presentation and negative presentation of the other". Ideological discourse analysis enables to reveal the purpose, intention, values and potential interests of ideological groups.
       In this study, the structure and features of the discourses in the presidential election period are discussed in the texts of Egemen Kazakstan and Jas Alaş, which are important and well-established media organs of the Kazakh press. In the concerning period, the reflection of different ideologies in discourses were analysed via the examples of Egemen Kazakstan, the newspaper which has the political power with the dominant ideology, and Jas Alaş with an oppositional stand. While this study tries to reveal how power is rebuilt, how consent is produced and how this consent contributes to the legitimatization of authority, it also shows the resistance of the opponents to the power of the dominant ideology through discourses.  This thesis aims to contribute to a better understanding of the struggle through discourses. In this direction, one of the main conclusions of this study is that the discourse has become a cognitive and linguistic tool for ideological purposes. Especially in the pre-election periods, print media texts include a huge number of examples of what is legitimate and how it is legitimized, on which subjects the persuasion is searched and how the resistance against the current power came to fore.
	This study analyses how the different ideologies of Egemen Kazakstan, the governing elites newspaper, and Jas Alaş, the newspaper of oppositional groups, are reflected in the discourses. The thesis is composed of six chapters. First Chapter will address the concept of discourse, theoretical approaches related to the definition and function of discourse analysis. Second Chapter will focus on the formation of Kazakh Turks as an independent community to their clan structuring, the concept of power and perception of the government in power in Kazakh Turks throughout history. In the Third Chapter, under the main title of the socio-economic structure of Kazakh Turks; information about their administrative structure, ethno demographic structure, language, belief, education and economy are examined. Fourth Chapter will discuss political structure of the Republic of Kazakhstan.  The subtitles of this chapter are; the establishment of the Republic, the construction of the nation-state, state symbols, national identity and language policy, strategy and goals, democratization in the country, the structure of the political power and the opposition structure up to to 2015. In the Fifth Chapter, the Kazakh press in the period after independence is discussed. This chapter deals with the main names that form the basis of the Kazakh press.  In addition to the activities of press in general, the national press and the relationship between the press and politics in Kazakhstan from the past to the present will be discussed.  Sixth Chapter will entail the analysis of the selected news texts. Before each election period, the background information of that period will be given, and then the ideological discourses in the macro and micro structure will be specified by investigating the texts from the newspaper of governing party and opposition groups. Conclusions will contain the considerations related to the reflection of power, ideological discourse of governing elites in the Kazakh press and the oppositional discourses that reveal the resistance against it. The References and the Appendices, including the translations of the texts that make up the corpus of the study, will constitute the final part of the study.
Key words
Kazakh Printed Press, Ideological Discourse, Discourse and Power, Discourse and Ideology, Kazakhstan Presidential Elections.