Türk dizilerinin Balkanlar'daki etkileri (Sırbistan, Karadağ ve Bosna Hersek örneklemi)
The effects of Turkish soap operas on Balkans communities
Yazar: SİBEL AKOVA
Danışman: PROF. DR. İCLAL GÜL BATUŞ ; PROF. NİLÜFER TİMİSİ NALÇAOĞLU ; DOÇ. NAZAN HAYDARİ PAKKAN
Maltepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Dizi film = Serial film ; Karadağ = Montenegro ; Kültürel etki = Cultural effect ; Kültürlerarası iletişim = Intercultural communication ; Sırbistan = Serbia ; Televizyon dizileri = Television serials ; Türkiye = Turkey

Özet:
ÖZET

Tez çalışmasının temel amacı, Türkiye'de mevcut iletişim çalışmaları arasında eksikliği hissedilen, kültürlerarası iletişim inceleme ve çalışmalarına katkı sağlamak, ülkemizde sınırlı kaynaklara sahip olan kültürlerarası iletişim konusunda literatüre katkıda bulunmaktır. Kültür, çokkültürlülük ve etniklik kavramları arasındaki ilişkinin, kültürlerarası iletişim savı çerçevesinde incelenmesi, çalışmanın ana temasını oluşturmaktadır. Kültür, çokkültürlülük ve etniklik kavramlarının, anlamlarının derin ve kapsamlarının detaylı olduğu açıktır. İlgili kavramları ve bu kavramlar arasındaki ilişkiyi inceleyebilmek, hedeflenen araştırmanın sınırlarını belirlemek ve kapsamının çerçevesini çizebilmek adına, makul ölçütlerin belirlenmesi, çalışmanın temel sınırlılıklarını oluşturmaktadır. 

Çalışmada, kültür ve kültüre dair öğeler açıklandıktan sonra farklı kültürlerin, farklı koşullarda ortak yaşam birliktelikleri sağladıkları Balkan toplumlarının, medya vasıtası ile Türkler'e ve Türkiye'ye karşı değişen bakış açıları kültürlerarası iletişim bağlamında belirlenmeye çalışılmıştır. Özgül ve etik kriterlerin ön planda tutulduğu çalışmada, disiplinlerarası ve niteliksel çalışma olan alımlama analizi vasıtası ile kültürlerarası iletişimin ne şekilde tariflendiği ve algılandığı, uygulama örnekleri ile irdelenmiştir. Alan araştırması ile ulaşılan sonuçlardan hareket ile kültürlerarası iletişim araştırmalarında sorgulanması gereken temel sorular tespit edilerek, tezin temel sorunları olan ''Türk Dizileri'nin Balkan Toplumları Üzerindeki Etkileri'' ve algıları belirlenmeye çalışılmıştır. Türk dizilerinin Balkan ülkeleri arasında inşa edici harç görevini üstlenerek, Türk ve Balkan kültürleri arasında, kültür elçiliği görevini üstlenerek, mevcut olan kültürlerarası iletişimi sağlamlaştırdığını ve yeniden anlamlandırdığını ifade etmek mümkündür. Çalışmada aynı zamanda, Türk Dizilerinin Balkanlar'da yaşayan halkların algıları üzerinde ne şekilde ve hangi yönde değişimler sağladığı araştırılmıştır. Balkan coğrafyasında ortak yaşam kültürüne haiz farklı etnik kökenlere mensup birey ve toplumlar arasında oluşan, Türk dizilerine olan ilginin günlük yaşam pratiklerindeki izdüşümleri sorgulanmıştır. Çalışma, kültürel çalışmalar alanında mevcut olan alımlama araştırmaları vasıtası ile oluşturulmuştur. 

Günümüzde küreselleşme süreci içerisinde meydana gelen kültürel değişimler, küresel ve yerel dinamikler bazında siyasal, sosyal, ekonomik, toplumsal ve akademik alanlarda çeşitli incelemelere konu olmaktadır. Özellikle, son dönemlerde, kültür olgusunun, sosyal bilimlere mensup farklı disiplinlerin ilgi odağı haline geldiğini tespit etmek mümkündür. Bu bağlamda, tezin sorunsalı da kültür, kimlik ve etnik kavramlarının birbirinden bağımsız düşünülemeyecek nitelikte girift bir yapıya sahip olduklarıdır. Bu bağlamda, ilgili kavramların aralarındaki ilişki, kültürlerarası iletişim kuram ve savları ile açıklanmaya çalışılmıştır. Gerçekten de, kültür, kimlik ve etnik kavramlarının çalışma alanları çeşitli olmak ile birlikte, kapsamları da oldukça derin ve geniştir. Ancak; araştırmamızın çalışma alanının sınırlarını makul bir çerçeve içerisine alabilmek ve çalışmanın sınırlarını belirlemek adına, ilgili kavramlar ve aralarındaki ilişki, kültürlerarası iletişim bağlamında incelenecektir. Zira; sınırların tespiti çalışmanın başarısı ve özgünlüğü adına büyük önem arz eden bir husustur. Bu sebeple, kültürlerarası iletişimin, çalışmamız adına, kendilerini farklı kültürel gruplar ve etnisiteler olarak tarifleyen toplumlar arasındaki, anlam ihtiva eden paylaşım ve paydaların birbirleri ile olan etkileşimleri ve birlikte yaşamlarına dair ilişkilendirdikleri örnek ve bağlamların, anlam aktarımlarının tespitinde ışık tutan ve yol gösteren bir sav olacağını ifade etmek yanlış olmayacaktır. Kültürlerarası iletişimden bahsedebilmek için, ortak / benzer bir kültüre ve kültürel geçmişe sahip olmak gereklidir. Benzer kültür, dil, simge ve birlikte yaşam tatbikine haiz Balkan topraklarında, yüzyıllardır ortak geçmişi ve yaşamı paylaşmış olan farklı etnik kökenlere mensup Sırp, Hırvat ve Boşnak, Makedon, Rumen, Arnavut, Yunan toplumları kültürlerarası iletişimin en önemli örneğini ve çalışma alanını temsil eder iken aynı zamanda da dünya üzerinde varolan en bariz etnik laboratuarı da temsil etmektedir. 

Zira Balkanlar, aynı simgenin pek çok anlam ihtiva ettiği, aynı anlamın pek çok simge ile ifade edildiği nadide bir coğrafyadır. Kültürün yüzyıllar süresince biriktirdiği simge dağarcığı, birlikte yaşam düsturunda oluşmuş, ayni ancak –görece- farklı kültürlerin ve kimliklerin, etnik ve kültür ilişkisinin, nasıl anlamlandırıldığını, ne şekilde oluştuğunu ve yorumlandığını, hangi noktalarda farklılaştığını, nasıl paylaşıldığını ve özdeşleşildiğini kültürlerarası iletişim çalışmaları ile ifade etmek mümkün olacaktır. Ülkemizde olduğu gibi Balkanlar'da da kültürel kimlikler ve kültürlerarası iletişim konularında yeterli literatürün mevcut olmadığını ifade etmek yanlış olmayacaktır. 

Anahtar Kelimeler: Balkan, Kültürlerarası İletişim, Türk dizileri, Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ.

Abstract:
ABSTRACT

The main aim of the thesis study was to contribute to the examination of intercultural communication, an area that is severely lacking in the current communication studies performed in Turkey and to contribute to the development of intercultural communication literature, which is also very limited. The examination of the relationship between culture, multiculturalism and ethnicity in the context of intercultural communication is the main theme of the study. The concepts of culture, multiculturalism and ethnicity are both boundless in terms of content and detailed in scope.  The main limitations of the study were the examination of the related concepts and the interrelations, placing boundaries on the research planned and identifying a framework limiting the scope of the study. 

After explaining the concept and elements of culture, we attempted to identify the different forms of cohabitation and different approaches to cohabitation in the Balkans and the perception of Turkey and Turkish people in these communities in terms of intercultural communication. The study was carried out according to specific and ethical criteria, with an interdisciplinary approach based on reception analysis, based on the descriptions and practical examples of perceptions of intercultural communication. Based on the results of the field survey and identifying the basic research problems that need to be addressed in intercultural communication studies, we have tried to examine the effects of Turkish soap operas on Balkan communities and related perceptions. The Turkish soap operas act as a constructive agent of cohesion in Balkan countries, strengthening existing ties, redefining meaning and making positive contributions to perceptions, while the study aimed to question the reflections of Turkish soap operas on the daily lives of individuals and communities with different ethnic backgrounds, coexisting with the consciousness of cohabitation in the Balkans. The study is based on existing reception studies in the area of intercultural communication. 

The cultural changes occurring in the globalising world of today are being examined in terms of the global and local dynamics in political, social and academic fields. Especially in recent times, we can say that the phenomenon of culture has become the centre of attention for a number of disciplines of the social sciences.  In this context, the research problem of this thesis is based on the assumption that the concepts of culture, identity and ethnicity cannot be thought of independently. In this context, the relationships between these concepts are explained using the theories and hypotheses of intercultural communication. In reality, the fields examining culture, identity and ethnicity are as varied as they are different and wide in scope. However, in order to limit the area of study within a reasonable framework, the related concepts and their relationships will be examined in the context of intercultural communication. Moreover, the identification of boundaries is an important issue for the success of the study. For this reason, the hypotheses of intercultural communication will be a guiding light for our study to understand the shared elements, common ground and conveyed meanings between groups and ethnicities that define themselves as separate entities and the examples and contexts of their cohabitation.   In order to talk about intercultural communication, having a joint or similar culture and cultural background is a must. The Balkan region, with its experience of the cohabitation of similar cultures, languages and symbols, has been home for centuries for the Serbian, Croatian and Bosnian peoples, with their centuries of common history and life, constituting the most significant example and are of study for intercultural communication and the region is also the most well-known ethnic laboratory in the world. 

Indeed, the Balkan Peninsula is a rare example of a region in which one symbol can indicate a number of meanings and the same meaning can be conveyed with a number of symbols. The wealth of symbols accumulated over the centuries by the culture has been created in the conjuncture of joint existence can be understood through intercultural communication studies concerning the similar but -relatively- different cultures and identities, relationships between ethnicity and culture, the structures of meaning, the formulation and perception of these meanings, the differences and how these symbols are shared and internalised.  As with the case in Turkey, the literature regarding cultural identities and intercultural communication in the Balkans is very limited. 

Key Words: Balkan, intercultural communication, Turkish soap operas, Bosnian Herzegovinian , Serbian, Montenegro.