Aklın epistemolojik değeri açısından Mu'tezile ve Selefiyye mukayesesi
A comparison of Mu'tazila and Salafiyya in terms of the epistemological value of reason
Yazar: MUHAMMED SÖYLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN KAHRAMAN
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Adalet = Justice ; Akıl = Reason ; Epistemoloji = Epistemology ; Kelam = Islamic theology ; Mutezile = Mutazila ; Selefiye = Selefiye ; Tevhid = Tevhid ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam düşüncesinin en kritik kavramlarından birisi olan akıl, Allah ile insan arasındaki bağın 
en anlamlı noktasını oluşturmaktadır. İnsanı diğer canlı varlıklardan ayıran akıl, insandaki 
işlevsel formuyla epistemolojik bir değer kazanması sonucu daha anlamlı bir hale gelmiştir. 
Böylece epistemoloji biliminin içerisinde vazgeçilmez bir yeri olan aklın, düşüncelerle 
ortaya konulan verilerin sistemli bir hal almasıyla katbekat değer kazanmıştır. Buna binaen 
akıl, kelam ilminin de doğuşundan gelişimine kadar en çok başvurulan bilgi edinme 
kaynaklarından biri olmuştur. Özellikle Mu'tezile ekolü, aklî çıkarımlarıyla kelam ilmine 
damgasını vurmuştur. Aklı en çok kullanan Mu'tezile ekolüne karşın aklı belli kayıtlarla 
kullandıklarıyla bilinen Selefiyye, daha çok nakli esas almıştır. Aklı kullanım açısından 
bakıldığında bu iki ekolün farklı kutuplarda yer aldığını söyleyebiliriz. Ancak her iki ekolün 
de ortaya koydukları görüşleriyle İslam âlimlerine olan etkisi geçmişten günümüze kadar 
önemini korumuştur. Bu çalışmamızda Mu'tezile ve Selefiyye'nin aklı, epistemolojik değeri 
bağlamında ortaya koydukları ilkeleri üzerinden mukayeseli bir şekilde incelenmesi 
amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda İslam düşüncesindeki yeni fikri yapılanmaların 
oluşumunda Mu'tezile ve Selefiyye'nin ne denli etkinlik gösterdikleri gözler önüne 
serilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Reason, one of the most critical concepts of Islamic thought, constitutes the most meaningful 
point of the connection between God and man. The reason, which distinguishes human 
beings from other living beings, has become more meaningful as a result of gaining an 
epistemological value with its functional form in humans. Thus, the reason, which has an 
indispensable place in the science of epistemology, gained more and more value as the data 
revealed by thoughts became systematic. Therefore, reason has been one of the most used 
sources of information from the birth of the science of kalam to its development. Specially 
the Mu'tazila school left its mark on the science of kalam with its rational inferences. Despite 
the Mu'tazila school, which used the reason the most, the Salafiyya, who were known to use 
the mind with certain records, were mostly based on conveyance. From the point of view of 
using the reason, we can say that these two schools are located at different poles. However, 
the influence of both schools on Islamic scholars with their views has preserved its 
importance from past to present. In this study, it is aimed to examine the mind of Mu'tazila 
and Salafiyya in a comparative way through the principles they put forward in the context 
of epistemological value. For this purpose, it has been tried to reveal how effective Mu'tazila 
and Salafiyya were in the formation of new intellectual structures in Islamic thought.