Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip çocuklarda ağız ve diş sağlığı durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of oral and dental health status in children with attention deficit and hyperactivity disorder
Yazar: İREM GÜMÜŞKAYA KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ECEM AKBEYAZ ŞİVET
Marmara Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı almış 
ve düzenli olarak ilaç kullanan çocuklar ile sağlıklı çocukların ağız-diş sağlığı bulguları,
tükürük parametreleri ve DEHB ile ilişkili yaşam kalitelerinin karşılaştırmalı olarak
incelenmesidir. Ayrıca, DEHB'li çocuklarda kullanılan ilaçların ağız-diş sağlığı üzerindeki
etkileri de değerlendirilmiştir.
Gereç ve yöntem: Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi 
Çocuk Psikiyatri Kliniği'nde takip edilen, 8-14 yaş arası, DEHB tanısı almış ve DEHB nedeni 
ile en az 3 aydır düzenli ilaç kullanmakta olan 49 birey ve 50 sağlıklı bireyin ağız içi
muayeneleri yapılarak DMFT/dft, ICDAS II, Plak İndeksi (PI), Gingival İndeksi (GI),
Sondalamada kanama indeksi (BOP), Görülebilir Okluzal Plak İndeksi (VOPI), Gelişimsel
Mine Defektleri (DDE), Erozyon indeksi (BEWE) ve Büyük Azı Keser Hipomineralizasyonu
(BAKH) skorları kaydedilmiştir. Velilerin ve çocukların demografik bilgileri, oral hijyen ve 
beslenme alışkanlıkları kapsamlı veli anketi formu ile kaydedilmiştir. KIDSCREEN-10 indeksi, 
Çocuk algıları ölçeği 8-10 (CPQ 8-10) ve Çocuk algıları ölçeği 11-14 (CPQ 11-14) ile yaşam
kaliteleri değerlendirilmiştir. 49 DEHB'li ve 50 sağlıklı bireyden alınan tükürük örneklerinde
tükürük akış̧ hızı hesaplanmıştır ve q-PCR yöntemi kullanılarak örneklerdeki Streptococcus 
mutans ve Lactobacillus türlerinin oranları hesaplanmıştır. İstatistiksel analizler öncesi 
DEHB'li bireyler kullandıkları ilaçlara göre uzun salınımlı metilfenidat (USM) ve kısa salınımlı 
metilfenidat (KSM) olmak üzere iki alt gruba ayrılmıştır. Bulguların istatistiksel analizleri 
SPSS 22 programı kullanılarak p<0,05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir.
Bulgular: DEHB'li (44 erkek/5 kız) bireylerin yaş ortalaması 10,93 ± 1,97 ve sağlıklı (44 
erkek/6 kız) bireylerin ise 10,18 ± 1,53 olarak bulunmuştur. DEHB'li bireylerin ara öğünlerde 
şekerli atıştırmalık, asitli içecek tüketme sıklıkları sağlıklı bireylerden daha yüksek; beslenme
alışkanlıkları, iştahları sağlıklı bireylerden daha kötü bulunmuştur (p<0,05).
DEHB'li bireylerin DMFT/dft değerleri, sağlıklı bireylerden düşük olarak bulunmuştur
(p<0,001). DEHB'li bireylerin PI, GI, BOP ve VOPI skorları sağlıklı bireylerden yüksek
bulunmuştur (p<0,05). DEHB'li bireylerde DDE görülme sıklığı ve BEWE skorları sağlıklı
bireylerden yüksek bulunmuştur (p>0,05); BAKH görülme sıklığı arasında fark bulunmamıştır 
(p=0,269). DEHB'li bireylerde posterior çapraz kapanış ve travma görülme sıklığı sağlıklı 
bireylere göre daha yüksek bulunmuştur (p=0,006 ve p=0,024). DEHB'li bireylerin 
uyarılmamış tükürük akış hızı sağlıklı bireylere göre düşük bulunmuştur (p<0,001). DEHB'li 
bireyler ile sağlıklı bireylerin tükürük örneklerindeki S. mutans ve Lactobacillus oranları 
arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). KSM grubunun uyarılmamış 
tükürük akış hızı USM grubuna göre düşük, tükürük örneklerindeki S. mutans oranı USM 
grubuna göre yüksek bulunmuştur (p<0,05). KIDSCREEN-10 indeksi ve CPQ 8-10 indeksi 
skorları arasında gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). DEHB'li bireylerin 
CPQ 11-14 indeksi toplam skoru ve alt ölçek skorları sağlıklı bireylere göre daha yüksek 
bulunmuştur (p<0,05).
Sonuç: Bu çalışmada DEHB'nin ve DEHB tedavisinde kullanılan ilaçların bireylerin ağız ve
diş sağlığı üzerinde önemli etkilere sebep olabileceği gösterilmiştir. DEHB'li bireylerin çürük,
periodontal hastalık, travma gibi dental problemlerle daha sık karşılaşabileceği; aynı zamanda
bu bireylerde DEHB semptomları nedeniyle rutin ağız bakımlarının sağlanmasında zorluklar
yaşanabileceği ve beslenme düzenlerinin de çürük riskinde artışa neden olabileceği
belirtilmiştir. DEHB'li bireylerin çocuk diş hekimleri ve çocuk psikiyatristleri tarafından
yakından izlenmesi ve uygun tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi önem taşımaktadır.
Anahtar kelimeler: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite, ağız-diş sağlığı, metilfenidat, S. mutans,
q-PCR

Abstract:
Aim: The aim of this study is to comparatively examine the oral health findings, salivary
parameters, and quality of life related to ADHD in children diagnosed with Attention Deficit
Hyperactivity Disorder (ADHD) receiving regular medication, and in healthy children. In
addition, this study aims to evaluate the effects of the medications used by children with ADHD 
on their oral health.
Materials and methods: Oral examinations were conducted on 49 individuals aged 8-14 years 
who had been diagnosed with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) and had been 
using regular medication for at least 3 months, all of whom were followed at Marmara 
University School of Medicine, Pendik Training and Research Hospital, Department of Child 
Psychiatry, as well as 50 healthy individuals. The following indices were recorded: DMFT/dft, 
ICDAS II, Plaque Index (PI), Visible Occlusal Plaque Index (VOPI), Gingival Index (GI), 
Bleeding on Probing Index (BOP), Visible Occlusal Plaque Index (VOPI), Developmental 
Defects of Enamel (DDE), Erosion Index (BEWE), and Molar Incisor Hypomineralization 
(MIH). The demographic information, oral hygiene habits, and nutritional habits of both the 
parents and the children were documented using a comprehensive parental questionnaire. 
Quality of life was assessed using the KIDSCREEN-10 Index, Child Perceptions Questionnaire 
8-10 (CPQ 8-10), and Child Perceptions Questionnaire 11-14 (CPQ 11-14). Saliva samples 
were collected from 49 ADHD patients and 50 healthy individuals to measure salivary flow 
rate, and the proportions of Streptococcus mutans and Lactobacillus species in the samples were 
determined using the q-PCR method. Prior to statistical analysis, ADHD patients were divided 
into two subgroups based on their medication: long-acting methylphenidate (LAM) and shortacting methylphenidate (SAM). Statistical analyses were performed using SPSS 22, with a
significance level set at p<0.05.
Results: The mean age of the ADHD group (44 boys/5 girls) was 10,93 ± 1,97e, and that of the
healthy group (44 boys/6 girls) was 10,18 ± 1,53. The frequency of consuming sugary snacks 
and acidic beverages during snacks was higher in individuals with ADHD compared to healthy
4
individuals, and their eating habits and appetites were found to be worse (p<0.05). The 
DMFT/dft values of the ADHD group were lower than those of the healthy group (p<0.001). 
PI, GI, BOP, and VOPI scores were higher in the ADHD group compared to the healthy group 
(p<0,05). The prevalence of DDE and BEWE scores were higher in individuals with ADHD 
than in healthy individuals (p>0,05), but no significant difference was found in the prevalence 
of MIH between the groups (p=0.296). The prevalence of posterior crossbite and dental trauma 
was higher in the ADHD group compared to the healthy group (p=0.006 and p=0.024, 
respectively). The unstimulated salivary flow rate was lower in the ADHD group compared to 
healthy individuals (p<0.001). No statistically significant difference was found between the 
ADHD and healthy groups regarding the proportions of S. mutans and Lactobacillus in their 
saliva samples (p>0.05). The unstimulated salivary flow rate in the SAM group was lower, and 
the proportion of S. mutans in the saliva samples was higher, compared to the LAM group 
(p<0.05). There was no significant difference in the KIDSCREEN-10 Index and CPQ 8-10 
Index scores between the groups (p>0.05). However, the total CPQ 11-14 Index score and its 
subscale scores were higher in the ADHD group compared to the healthy group (p<0.05).
Conclusion: The study demonstrated that ADHD and the medications used in its treatment 
could significantly affect oral health. Children with ADHD may encounter dental problems such 
as caries, periodontal disease, and trauma more frequently. Moreover, due to ADHD symptoms, 
these children may face challenges in maintaining routine oral hygiene, and their dietary habits 
could increase the risk of caries. It is essential for pediatric dentists and child psychiatrists to 
closely monitor children with ADHD and to develop appropriate treatment approaches.
Keywords: Attention deficit and hyperactivity disorder, oral health, methylphenidate, S. 
mutans, q-PCR