Sâmânoğullarında devlet teşkilatı
State organization in the Samanids
Yazar: YASEMİN TURAN
Danışman: PROF. DR. ERKAN GÖKSU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Tezin konusu, bir asrı geçen bir zaman diliminde Horasan'da ve Mâverâünnehir'de hüküm sürmüş olan Sâmânoğullarının devlet teşkilatıdır. Abbâsîler ile Gazneliler ve Selçuklular arasındaki süreçte, Türk-İslam devlet teşkilatı açısından köprü görevi üstlenen bu devlet, Türk tarihinden ayrı olarak düşünülmemelidir. Kendisinden sonraki devletlerin teşkilatlarına model olmuş bu devletin, teşkilat tarihi dikkatle incelenmelidir. 
Tez çalışması, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte, Sâmânoğulları Devleti'nin coğrafyasından, menşeinden ve siyasi tarihinden kısaca bahsedilmiştir. Birinci bölüm, yönetim yapısı ve saray teşkilatına ayrılmıştır. Bu bölümde saray teşkilatının teşekkülü, devletin yapısı ve karakteri, veliahtlık anlayışı, hükümdarın özellikleri, hükümdarın görev ve yetkileri, hükümdarlık alametleri, saray kadınları, saray görevlileri, saray teşkilatının Gazneli ve Selçuklu saray teşkilatına etkileri incelenmiştir. 
İkinci bölüm, hükümet teşkilatına ayrılmıştır. Bu bölümde hükümet teşkilatının teşekkülü, bürokrasi dili, merkez teşkilatı, taşra teşkilatı, idareciler, vezirlerin nüfuzu, idari, mali ve askeri divanlar, mali ve askeri işlerde kullanılan defterler, devlet görevlilerinin maaşları, mahalli hanedanların idaresi, hükümet teşkilatının Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu hükümet teşkilatına etkileri ele alınmıştır.
Üçüncü bölüm askeri teşkilata ayrılmıştır. Bu bölümde askeri teşkilatın teşekkülü, ordunun yapısı ve karakteri, gulâm sistemi, köle ticareti, süvari ve yaya kuvvetler, gönüllü ve yardımcı kuvvetler, eyalet askerleri, ıktâ sistemi, orduda yer alan Türkler, ordunun idari işleri, ordunun sayısı, savaş düzeni, ordunun maaş ve ödemeleri, uygulanan savaş taktikleri, esirlere uygulanan muameleler, teçhizat ve silahlar, askeri teşkilatın Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu askeri teşkilatına etkileri üzerinde durulmuştur.

Abstract:
The subject of this thesis is the state organisation of the Samanids, who ruled in Khorasan and Mâverâünnehir for more than a century. This state, which served as a bridge between the Abbasids, Ghaznavids and Seljuks in terms of Turkish-Islamic state organisation, should not be considered separately from Turkish history. The history of the organisation of this state, which became a model for the organisations of subsequent states, should be carefully examined. 
The thesis consists of an introduction and three chapters. In the introduction, the geography, origin and political history of the Samanid State are briefly mentioned. The first chapter is devoted to the administrative structure and palace organisation. In this chapter, the formation of the palace organisation, the structure and character of the state, the concept of succession, the characteristics of the sovereign, the duties and powers of the sovereign, the signs of sovereignty, palace women, palace officials, the effects of the palace organisation on the Ghaznavid and Seljuk palace organisation are examined. 
	The second chapter is devoted to the organisation of government. In this chapter, the formation of the governmental organisation, the language of bureaucracy, central organisation, provincial organisation, administrators, the influence of viziers, administrative, financial and military divans, the books used in financial and military affairs, the salaries of state officials, the administration of local dynasties, the effects of the governmental organisation on Qarakhanid, Ghaznavid and Seljuks governmental organisation are discussed.
The third chapter is devoted to military organisation. In this chapter, the formation of the military organisation, the structure and character of the army, the gulâm system, slave trade, cavalry and foot forces, volunteer and auxiliary forces, provincial soldiers, the ıktâ system, the Turks in the army, the administrative affairs of the army, the number of the army, the order of battle, the salaries and payments of the army, the war tactics applied, the treatment of prisoners, equipment and weapons, and the effects of the military organisation on the military organisation of the Qarakhanids, Ghaznavids and Seljuks are discussed.