Etkili öğretmenlik özellikleri açısından öğretmen adaylarının kendilerine ve öğretim elemanlarına ilişkin algılarının incelenmesi
Болочок мугалимдердин өздөрү жана окутуучулар жөнүндө ой-сезимдерин эффективтүү мугалимдик сапаттары өңүтүнөн анализдөө.
Yazar: ZARİFA SALMANOVA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ARİF ÖZERBAŞ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; Öğretim elemanları = Instructors ; Öğretmen etkililiği = Teacher effectiveness

Özet:
Bu araştırmanın amacı, henüz hizmet öncesi eğitime devam eden öğretmen adaylarının, etkili öğretmen özellikleri açısından kendilerine ve öğretim elemanlarına dair algıları incelemektedir. Böylelikle öğretmen adayları ile öğretim elemanlarının etkili öğretmenlik özellikleri açısından niteliklerinin belirlenmesi ve iyileştirilmesi konusunda yapılabilecek çalışmalara ön fikir oluşturmak üzere verilerin temin edilmesi amaçlanarak yürütülmüştür.
Araştırma tarama modelinde yürütülen nicel bir çalışma özelliği taşımaktadır. Araştırmanın evrenini 2019-2020 eğitim-öğretim yılı itibariyle Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (KTMÜ), İşenalı Arabayev Üniversitesi (İAÜ) ve Bişkek Sosyal Bilimler Üniversitesi (BGÜ)'nin Edebiyat fakültesi öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmanın Örneklemi ölçeğin uygulanacağı gün dersi olan öğrencilerden tesadüfi örnekleme yolu ile seçilen 465 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın verilerinin araştırmacı tarafından geliştirilen "Etkili Öğretmen Özellikleri Ölçeği" ile toplanmıştır (Салманова З., &Йешил Р., 2020). Verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, T testi kullanılırken ikili değişkenler arasındaki farkların belirlenmesinde Mann- Whitney U testi ve daha fazla değişkenler arasındaki farkların belirlenmesinde ise Kruskal Wallis H testinden yararlanılmıştır, verilerin ilişki boyutunda ise Sperman's Rho korelasyon , Levene F ve Kolmogorov Simirnov testleri kullanılmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmen adaylarının öğretim yeterlikleri açısından kendilerine ve öğretim elemanlarına ilişkin algılarının cinsiyet değişkenine göre anlamlı fark ile kız öğrenciler hem kendilerini hem de öğretim elemanlarını yeterli görürken, erkek öğrenciler kısmen yeterli bulmuşlardır. Sınıf değişkenine göre özyeterlikleri anlamlı farklılaşmadığı, öğrenciler kendilerini ve öğretim elemanlarına ilişkin öğretim yeterliği konusunda 3 ve 4. Sınıf yeterli bulmuşlardır. Üniversite değişkenine göre Kolmogorov S. Testi sonucunda normal dağılmadığı için Kruskal W. Testi uygulanmış ve yeterli bulanlar sırayla İAÜ, KTMÜ, BGÜ olarak kendilerini ve öğretim elemanlarını yeterli ve kısmen yeterli bulmuşlardır. Mesleği yapabilme özinancı ile mesleğe özilgi düzeyleri arttıkça kendilerini öğretim yeterliliğini yapabilme açısından yeterli düzeyleri bulmuşlardır. Bu sonuçlar çerçevesinden yola çıkılarak pedagojik formasyon derslerini alan öğrencilerin etkili öğretmen özellikleri açısından öğretim elemanları ve öğretmen adaylarına benzer konu çalışmalarında araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Sözcükler: Etkili öğretmen, öğretmen adayı, yükseköğretim.

Abstract:
Илимий иштин максаты- учурдагы мугалимдикке талапкер болгон кандидаттардын таасирдүү мугалимдердин касиеттери алкагында өзүн жана окутуучуларды кабылдоосун анализдөө. Ишибиз мугалимдикке талапкерлердин жана окутуучулардын таасирдүү мугалим касиеттеринин такталуусу жана жакшыртылуусу темасынын алкагындагы иштер жөнүндө алдын-ала пикирлерди жаратуу аркылуу маалыматтар менен камсыз кылуу максатында жүргүзүлдү.
Изилдөөбүз штрихтөө ыкмасында болуп, сандык өзгөчөлүккө ээ. Илимий иштин объектисин 2019-2020 окуу жылындагы Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин (КТМУ), И.Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин (КМУ) жана Бишкек Гуманитардык Университетинин (БГУ) адабият факультетинин студенттери түздү. Илимий иштин фокус-группасын баалоо боло турган күнү сабагы болгон стундеттердин арасынан тандалган 465 студент түздү. Диссертациядагы маалыматтар изилдөөчү тарабынан өркүндөтүлгөн «Таасирдүү мугалимдин касиеттерин баалоо» менен алынды (Салманова З., &Йешил Р., 2020). Маалыматтарды анализдөөдө арифметикалык орточо эсеп, стандарттык девиация, t тести колдонулду, ал эми экилик өзгөрүүчүлөрдүн ортосундагы айырмачылыктарды аныктоодо Мен Уинтинин U тести жана экиден көп өзгөрүүчүлөрдүн арасындагы айырмачылыкты аныктоодо Крускал Вейлстин H тести колдонулду.
Изилдөөнүн натыйжасында алынган маалыматтар боюнча мугалимдикке талапкерлер окуудагы жөндөмдүүлүк жаатында өзүн жана окутуучуларды кабыл алуусунда жынысына карай көзгө көрүнөрлүк айырма бар экендиги, кыз студенттер өзүн дагы, окуутуучуну дагы жөндөмдүү деп эсептесе, эркек студенттер бир бөлүгүн гана жөндөмдүү деп кабыл алышканы байкалды. Курсуна карай өзгөрүүлөрдө өзүнүн жөндөөмдүүлүгүн баалоодо көп айырмачылык жок жана студенттер жана окутуучуларга байланыштуу окутуу жөндөмдүүлүгүн баалоодо 3 жана 4-курстун студенттери аларды жөндөмдүү деп табышкан. Университеттерди салыштырганда Колмогоровдун S тести жакшы жайылбагандыгы үчүн Крускалдын W тести жүргүзүлдү. Канааттандырарлык деп эсептегендердин арасында КМУ, КТМУ, БГУ деген катар болду жана окутуучуларды жетиштүү жана бир бөлүгү жетиштүү деген жооп алынды. Кесиби боюнча иштей алуу ишеними жана кесибине болгон кызыгуунун көбөйүүсү менен кошо окутуучулук кесибин аркалай алуу деңгээли да жетиштүү болду.
Бул натыйжалардын алкагында педагогикалык формация сабактарына катышкан студенттерге, таасирдүү мугалимдердин касиеттери жөнүндө окутуучулар жана келечектеги мугалимдер темасы кызыктуу болгон изилдөөчүлөргө сунуштар киргизилди.
Ачкыч сөздөр: Таасирдүү мугалим, мугалимдикке талапкер, жогорку билим.