Irak'ın siyasal sisteminde anayasal kararlarda değişiklikler ve etkileri
Changes in Iraq's political system and its effects in constitutional decisions
Yazar: WAFAA SAADI
Danışman: PROF. DR. MOHAMMAD ARAFAT
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Anayasa = Constitution ; Bölgesel yönetim = Regional administration ; Federal devlet sistemi = Federial government system ; Irak = Iraq ; Siyasal sistem = Political system ; Siyaset = Politics ; Yargı kararları = Judicial decisions

Özet:
Irak, siyasi tarihi boyunca birçok anayasal değişikliğe gitmiştir. Ancak bu anayasal 
değişiklikler genel anlamda darbe ve işgal sonrası gerçekleşmiştir. Dolayısıyla Irak'ın kendi hür 
iradesi doğrultusunda bu anayasaları hazırladığını söylemek mümkün değildir. Dönem gereği her 
ne yaşandıysa onun etkisi altında bu anayasaların hazırlandığı aşikârdır. 1925 Anayasasının 
hazırlığı İngilizlerin hakimiyetinde gerçekleştirilmiştir. Irak'tan daha çok İngilizlerin menfaatlerini 
gözeten bir yasa olduğunu söylemek doğru sayılmaktadır. 1958'de meydana gelen askeri darbe
(Özgür Subay Devrimi) neticesinde de 1958 Anayasası hazırlanmıştır. 1968 yılında Baas Partisi 
tarafından yapılan devrim (beyaz devrim) diye adlandırıldı sonucu yeni bir anayasa daha 
hazırlanmıştır. Bu Anayasa'nın diğerlerinden farkı cumhurbaşkanına verilen yetkilerin çeşitliliği 
olmuştur. Zira bu anayasa ile Cumhurbaşkanı hem devlet başkanı hem Ordu komutanı hem de 
Devrim Komut Konsey Başkanı olarak nitelik kazanmıştır. Yasa açısından en yüksek mercii 
Devrim Komuta Konseyi sayılmıştır. Zira yetkileri, görevleri, sorumlulukları hatta istifa 
durumlarını bile Devrim Komuta Konseyi kontrol etmektedir. 1970 yılında sosyalist rejimin hâkim
olduğu bir anayasa hazırlanmıştır. Bu anayasayı hazırlayan komisyon 1968 anayasasının hazırlık 
komisyonundan daha tecrübeli üyeler barındırmaktadır. Diğer anayasaların aksine, bu anayasa 
kapsamında Tüm Irak Halkını ilgilendiren konular ele alınmıştır.
2004 yılında işgal sonrası dönem de göz önünde bulundurularak Hükümet Konseyi tarafından 
resmedilen, geçici anayasa hazırlanmıştır. Irak'ın bu yeni siyasi rejimi, kurumsallaşmış merkezi bir 
yönetişim uygulamasından ani ve şiddetli bir kopuş yaratmıştır. 2005 yılında itibaren geçerliliğini 
koruyacak olan Kalıcı Irak Anayasası (Yeni Irak Anayasası) yürürlüğe girmiştir. Bu anayasası 
diğerlerinden farklı kılan, halk oylamasına tabi tutulmasıdır. Öte yandan en çok dikkat çeken konu 
federal devlet yapılanması olmuştur. Federal sistemin yanı sıra parlamenter sistem de anayasaya 
dahil edilmiştir. Parlamentonun belirlenmesinde halk oylaması söz konusudur. 2005 Irak 
Anayasası, sadece Irak için değil, aynı zamanda Arap dünyasının geri kalanı için de gerçekten 
önemli bir yenilik olarak görülmesi gereken demokratik bir hükümet biçimini ima etmektedir. Yeni
anayasa İslam dinine dayandırılmıştır. Ancak hazırlanırken adet, gelenek, görenek gibi kavramlar 
da göz önünde bulundurulmuştur. Anayasa'da Arapça' nın yanı sıra Kürtçe de resmi dil olarak 
belirlenmiştir. Bu birçok kesim tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Ayrıca, anayasada en çok dikkat 
çeken konu; federal sistem, Irak'ın gelecekte küçük devletlere bölünebilmesi ihtimaline karşın 
korku yaratmıştır.

Abstract:
Iraq has undergone many constitutional changes throughout its political history. However, 
these constitutional changes generally took place after the coup and occupation. Therefore, it is not 
possible to say that Iraq has prepared these constitutions in line with its free will. It is evident that 
these constitutions were prepared under the influence of whatever happened during That period. 
The preparation of the 1925 Constitution was carried out under the rule of the British. It is correct 
to say that it is a law that protects the interests of the British rather than Iraq. As a result of the 
military coup in 1958, the 1958 Constitution was prepared. As a result of the revolution made by 
the Baath Party in 1968, another new constitution was prepared. The difference of this Constitution 
from others was the variety of powers given to the president. Because, with this constitution, the 
President has become a president, as well as an army commander and the President of the 
Revolutionary Command Council. In terms of law, the Revolutionary Command Council was 
considered the highest authority. For, the Revolutionary Command Council controls the powers, 
duties, responsibilities and even the resignation. In 1970, a constitution was prepared, dominated 
by the socialist regime. The commission that prepared this constitution contains more experienced 
members than the preparatory commission of the 1968 constitution. Unlike other constitutions, the 
issues that concern the entire Iraqi people are covered under this constitution.
Considering the post-occupation period in 2004, a temporary constitution, drawn up by the 
Government Council, was prepared. Iraq's new political regime provides for a severe and sudden 
break with a centralized governance practice that is highly institutionalized. In 2005, the Permanent 
Iraqi Constitution (New Iraqi Constitution), which will remain effective from that date, came into 
force. What makes this constitution different from others is that it is subject to popular voting. On 
the other hand, the most striking issue was the federal government structure. In addition to the 
federal system, the parliamentary system is also included in the constitution. There is a popular 
vote in determining the parliament. The 2005 Iraqi Constitution also implies a democratic form of 
government, which should also be regarded genuinely as a major innovation not only for Iraq, but 
for the rest of the Arab world as well. The new constitution is based on the religion of Islam. 
However, while preparing, concepts such as custom and tradition were also taken into 
consideration. In the Constitution, besides Arabic, Kurdish is determined as an official language. 
This has been reacted from many sections. In addition, the most striking issue in this constitution; 
İs the federal system which has created fears by the Irakı people, despite the possibility that Iraq 
may be divided into smaller states in the future.