Tarihi yapılar için yeniden işlevlendirme kriterleri ve Ali Paşa Hanı örneklemesi
Adaptive reuse criteria for historic buildings and the example of Ali Pasa Han
Yazar: ENES CAN KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER SAĞLAR ONAY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimari Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Ali Paşa Hanı = Ali Pasa Han ; Hanlar = Inns ; Tarihi binalar = Historical buildings ; Tarihi mekan = Historical place ; Tarihi yapılar = Historic structures ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Tarihi yapıların devamlılığını esas alarak, bu noktada analiz edilmesi gereken faktörlerin incelendiği ve açıklandığı bu tezde; konumu, şu anki durum ve işlevi nedeniyle İstanbul'un Eminönü ilçesinde bulunan Ali Paşa Hanı seçilerek alan çalışması yapılmıştır. Tez 6 bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır.
İkinci bölümde ilk olarak tarihi yapılarda koruma kavramı açıklanarak, önemine vurgu yapılmış ve özellikle 20. yüzyıl sonrasında bu konuda atılan adımlardan, kurulan konseyler ve yayınlanan tüzüklerden örnekler verilmiştir. Daha sonra tasarımda işlevin anlamından bahsedilerek yeniden işlevlendirmenin, tarihi yapıların korunması ve devamlılığındaki yeri ve önemi vurgulanmıştır.
Üçüncü bölümde; tarihi bir yapı için yeni bir işlev belirlenirken göz önünde bulundurulması gereken faktörler, alt başlıklara ayrılarak belirlenmiştir. Bu alt başlıklar tarihi, fiziksel ve çevresel olarak üçe ayrılmış ve her bir faktörün içeriği, ikinci bölümde örnek olarak verilen Burra Tüzüğü maddelerine dayandırılarak açıklanmıştır. Son olarak da bu faktörlerin yanında yapıya müdahale konusunda belirleyici ve kısıtlayıcı özelliğe sahip olan, bu güne kadar yayınlanmış ulusal ve uluslararası yasalardan bahsedilmiştir.
Dördüncü bölümde ise alan çalışmasında kullanılacak olan Ali Paşa Hanı tanıtılmış ve bir önceki bölümde bahsedilen faktörler, bu yapı örnek alınarak daha detaylı bir şekilde açıklanmıştır. İlk olarak Ali Paşa Hanı'nın konumu ve hanın şu anki kullanımı hücre hücre açıklanarak, yapılan gözlemlere yer verilmiştir. Tarihi faktörlerde yapının tarihi, geçirdiği doğal afetler ve müdahaleler anlatılmıştır. Çevresel faktörler başlığı altında ise Eminönü'nün yapısından bahsedilmiş ve Ali Paşa Hanı'nı da kapsayan "Hanlar Bölgesi" hakkında daha önce yapılan çalışma ve analizlerden örneklerle desteklenmiştir. Fiziksel faktörler başlığında Ali Paşa Hanı'nın mimari analizi Doç. Dr. Nilüfer Sağlar Onay'ın daha önce hazırlamış olduğu bir yöntem kullanılarak yapılmıştır. Bu yöntem kapsamında yapının bağlamsal ilişkileri, tektonik düzeni, geometrik ilişkileri, mekan organizasyonu ve sirkülasyonu incelenerek yapı plan ve kesiti üzerinden örnekler verilmiştir.
Beşinci bölüm, daha önce bahsedilen faktörler ve analizler ışığında önerilen yeniden işlevlendirme projesini içermektedir. Bu faktörlerin yanında yapının güncel durumu da göz önünde bulundurularak bir kullanım senaryosu hazırlanmış, daha önce tespit edilmiş olan bölge eksik ve ihtiyaçları sonucunda da yapının ulusal ve uluslararası sanat çalıştay aktivitelerine ev sahipliği yapması üzerine bir tasarım önerisi geliştirilmiştir. Bu öneri kapsamında yapılan proje; yeni bir alan planlaması, mekan organizasyonu ve yapılması planlanan yapısal değişimler; çeşitli grafikler, plan çizimleri ve perspektif görselleriyle desteklenmiştir.
Son bölümde ise çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmış ve yapılan tespitler ve eksiklikler belirtilmiştir. Tüm bunların ışığında gelecekte bu konuda yapılacak olan çalışmalar için öneri ve temenniler getirilmiştir.

Abstract:
One of the most important concerns of today's architecture is the evaluation and reuse of architectural heritage. The conservation of historic buildings can include a wide range of approaches but existing conservation theories recommend reuse of buildings, which ensures the continuity of their life. Re-use process includes the evaluation of the building's present, past situation, and identity, determining the most appropriate function and adapting the building to the new uses and requirements. The aim of this study is to analyze all criteria for determining the appropriate use for historic buildings and to approach on a project as a case study. The thesis includes 6 chapters. The aim, content and methods are mentioned in the first chapter.
In the second chapter, the "preservation" concept is defined and emphasized its importance by giving examples of different studies, charters and organizations which is occurred specially after 20th century. Then, the define of the function in the design profession is mentioned and the meaning of adaptive reuse process for the permanence of historic buildings is emphasized.
In the third chapter, the criteria for determining the appropriate use for historic buildings are identified and classified into subheadings. These subheadings are called historical, physical and environmental factors. Each factor is explained by giving articles of Burra Charter which is mentioned in the second chapter. After these factors, all enacted national and international legal restrictions and regulations about preserving and permanence of historic buildings are explained at the end of this chapter. Thirdly, Eminonu district, where Ali Pasa Han located, is mentioned under the environmental factors. Besides, with the help of some studies about "District of Hans" which is also a part of Eminonu, more information about the building's environment are added into this chapter. Under the physical factors, the architectural structure of Ali Pasa Han is analyzed by the reference of Dr. Nilüfer Sağlar Onay's method on historic buildings. Within the context of this method, contextual ties, tectonic order, space organization and circulation of the building is analyzed with the help of the plan and section drawings.In the fourth chapter, the chosen building for the case study, which is Ali Pasa Han, is defined and introduced. This building typology that is called han which has been one of the most important commercial building types developed by the Ottomans. These factors in the previous chapter are explained with details by giving the example of Ali Pasa Han. First of all, the location and the current situation of the building is expressed with the helping of maps and observations. After that, the history of the building is clarified under the subheading of historical factors by giving the information of all natural disasters and physical interventions that the building was affected.
The fifth chapter includes the design proposal which is given in accordance with these criteria that is mentioned in previous chapters. In addition to these criteria, a user scenario is explained by considering the current situation of the building. According to this scenario, it is decided to transform this building into a workshop place for national and international events. The new design proposal is prepared with new space planning, material changes on necessary places, new plan drawings, some 3D modelling perspectives and some physical interventions which is considered to preserve the building as much as possible and return to the original plan as it should be.
The last chapter is about the general evaluation of this study. The determination and deficiency about this subject indicated and the solutions for this deficiency is proposed according to the personal opinions. The results of the study can help the architects and interior designers in order to develop a deeper understanding of historic buildings so that they can become components of contemporary life without losing their identities.