Fen ve teknoloji öğretim programının öğrenci ve öğretmen özelliklerine göre değerlendirilmesi: TIMSS 2007 ve TIMSS 2011 verileri ile bir durum analizi
Evaluation of science and technology curriculum with respect to characteristics of students and teachers: a case analysis according to TIMSS 2007 and TIMSS 2011 results
Yazar: MURAT YATAĞAN
Danışman: PROF. DR. TAHİR ATICI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitsel değerlendirme = Educational assessment ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Fen ve teknoloji dersi = Science and technology course ; Hiyerarşik modelleme = Hierarchical modelling ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Öğretim Programı değişikliklerinin eğitim sistemi üzerinde yaptıkları etkiler TIMSS, PISA gibi uluslararası değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına bakılarak tahmin edilebilir. Eğitim sisteminin temel öğelerinden olan öğretmenlerin ve öğrencilerin özellikleri ise, öğretim programlarının etkinliği hakkında anlamlı yorumlar yapmamıza olanak sağlayan değişkenlerdir. 
2005 yılında kararlaştırılan ve 2006-2007 Eğitim Öğretim yılında uygulamaya konulan Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı (6-7 ve 8. Sınıflar), birçok açıdan yenilikçi bir programdır. Programın etkinliğinin değerlendirilmesi, hem Türkiye'de fen eğitimi üzerinde yaptığı etkinin belirlenebilmesine, hem de ileride geliştirilecek öğretim programları için öneriler sunmamıza olanak sağlayacaktır. Bu amaçla temelde katılımcı ülkelerin fen ve matematik öğretim programının etkinliğini ölçmeyi hedefleyen uluslararası bir uygulama olan TIMSS verileri kullanılmıştır. TIMSS verilerinin kullanılmasının bir diğer nedeni de Türkiye'nin artarda katıldığı iki TIMSS uygulamasına giren Sekizinci Sınıf öğrencilerinin, iki farklı fen öğretim programı ile eğitim almış öğrenciler olmasıdır. TIMSS 2007'ye katılan tüm sekizinci sınıf öğrencileri 2000 Fen Bilgisi Dersi Öğretim Programı ile eğitim almış öğrencilerken, TIMSS 2011'e katılanların tümü 2005 Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı ile eğitim almış öğrencilerdir.
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'nin TIMSS 2007 ve TIMSS 2011 uygulamalarında, bazı öğrenci ve öğretmen faktörlerinin değişimini ve fen başarısına etkilerini karşılaştırarak, 2005 Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı'nın etkinliği hakkında çıkarımda bulunmaktır. Araştırmada TIMSS 2007 ve TIMSS 2011 öğretmen ve öğrenci anketlerinde ortak olarak bulunan, öğretim programının etkinliği hakkında fikir verebileceği düşünülen maddeler seçilmiştir. Seçilen maddelere öğrenci ve öğretmenlerin verdiği cevapların frekansları ve verilen cevaplara göre öğrencilerin fen başarı testinden aldıkları ortalama puanlar IDB Analyzer programı kullanılarak hesaplanmıştır. Ayrıca seçilen değişkenlerin fen başarı puanına etkisini kestirebilmek için, Hiyerarşik Lineer Modelleme (HLM) analiz yöntemi kullanılmıştır. Öğretmen ve öğrenci özellikleri gruplandırılarak, her bir grup için ayrı ayrı model oluşturulmuştur. Çalışmada araştırılan öğrenci özellikleri; bilgisayar kullanma, okul, fen ve fen öğrenmeye karşı görüşler, fen ev ödevleri olmak üzere 3 grupta öğretmen özellikleri; okul ile ilgili görüşler, ders işleyişi sınırlayan etmenler, fen dersinde kullanılan metotlar, fen dersi için bilgisayar kullanımı ve sınavlarda sorulan soru çeşitleri olmak üzere 5 grupta ele alınmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre 2005 Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı, bazı yönleriyle öğrenci ve öğretmenlerde ön gördüğü değişiklikleri ortaya çıkarırken, bazı yönleriyle istendik değişiklikleri meydana getirememiştir. 2005 FTDÖP ile birlikte öğretmenlerin yaygın biçimde geleneksel (didaktik) eğitim yöntemlerini kullanmaya devam etse de, sorgulama temelli eğitim etkinliklerini uygulamanın belli oranda yaygınlaştığı görülmüştür. Ayrıca sınıfların kalabalık olmasının 2005 FTDÖP ile birlikte ders işleyişte nispeten daha az probleme yol açtığı ve özel eğitime ihtiyaç duyan öğrencilerin ders işleyişte probleme yol açma düzeyinin önemli ölçüde azaldığı gözlenmiştir. Öte yandan 2005 FTDÖP'nın, fen dersinde verilen ev ödevlerinin başarıya etkisinde olumlu bir gelişmeye yol açmadığı, öğretmenlerin, program yeni ölçme metotları önermesine rağmen, fen dersi sınavlarında hala ağırlıklı olarak alt bilişsel düzeylerdeki kazanımları ölçen ezbere dayalı sorular sormaya devam ettiği görülmüştür. 2005 FTDÖP ile birlikte okula veli desteğinin ve katılımının arttığı ve velilerin öğrenci başarısı için destek olmasından çok, okul etkinliklerine etkin olarak katılmasının fen başarısı üzerinde etkili hale geldiği görülmüştür. 
TIMSS 2007 ve TIMSS 2011 sonuçlarının karşılaştırılmasıyla ortaya çıkan bir başka sonuçta, öğrencilerin evde ve başka yerde bilgisayar kullanma oranlarının yükselmesine rağmen okulda bilgisayar kullanma oranlarının yükselmemiş olmasıdır. Ayrıca okul ve ev dışındaki yerlerde bilgisayar kullanmanın fen başarısını olumsuz etkiler hale geldiği görülmüştür. Okullarında fen derslerinde kullanabileceği bilgisayar olan öğretmenlerin oranı TIMSS 2011'de artmazken, bu bilgisayarlarda İnternet bağlantısı bulunma oranı artmıştır. Öğretmenlerin fen derslerinde bilgisayarı kullanımları belli oranda artmasına rağmen, bu artışın fen başarısı üzerinde olumlu bir etkisi olmadığı görülmüştür.  
TIMSS anketleri ile sınırlı sayıda değişken ile ilgili bilgi toplandığından dolayı için, programın aksayan yönlerinin ve aksama sebeplerinin daha ayrıntılı biçimde ortaya konulabilmesi için, çok sayıda değişkeni içeren betimsel çalışmalara ihtiyaç olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Effects of curriculum reform on educational system can be predicted with evaluating results of international evaluation studies like TIMSS or PISA. Characteristics of students and teachers, who are fundamental elements of educational system, are important variables to make reasonable inferences about effectiveness of curriculum.  
The Science and Technology Course Curriculum (for 6-7 and 8th Grades), which have been decided on 2005 and put into practice on 2006-2007 school year, is an inspirational curriculum in lots of ways. Evaluation of the program's effectiveness enables to determine effect of program on science education practice in Turkey and offer suggestions for future programs. TIMSS, which is international study aiming measurement of participant countries, data has been used for this aim.  The other reason to use TIMSS data was that Eight Grade Turkish Students participating sequential two TIMSS studies are students educating with two different science curriculums. All of the eight grade students who participated TIMSS 2007 was educated with 2000 Science Knowledge Course Curriculum, all eight grade students participated TIMSS 2011 was educated with 2005 Science and Technology Course Curriculum. 
Aim of this research is making inference about effectiveness of the 2005 Science and Technology Course Curriculum with evaluating change of some students and teachers factors between TIMSS 2007 and TIMSS 2011. Same items in TIMSS 2007 and TIMSS 2011 student and teacher questionnaires have been selected for research, these items are also suitable items to make interference about effect of the curriculum change.  Frequencies of answers given to selected items and average science achievement scores for those items have been calculated with using IDB Analyser software. Furthermore, Hierarchical Linear Modelling (HLM) has been used to predict effect of these variables on science achievement scores. Students and teachers' characteristics have been grouped and different models have been constructed for each group. Investigated students' factors are grouped into three categories as computer usage, ideas about school, science and learning science. Teachers factors have been grouped into five categories as; ideas about schools, factors limiting science instruction, methods used in science course, computer usage for science course, questions asked in science exams.
According to research results, 2005 Science and Technology Course Curriculum (STCC) can be evaluated as successful for some of its objectives but unsuccessful for some other objectives. Although teachers continued to use traditional (didactic) instruction methods widely, they had also limited usage of inquiry based instruction methods.  Furthermore, it is also observed that crowded classroom caused less problem with implementation of 2005 STCC and problems in instruction related with students with special needs decreased importantly.  On the other hand, effect of science homework hasn't changed positively with implementation of 2005 STCC. Although curriculum had proposed new evaluation methods, teachers continued to ask questions at low cognitive level related with memorizing facts in science exams. The other finding of research is that participation of parents in to school activities became much more effective than supporting students' success on science achievement in 2005 STCC.       
Comparison of TIMSS 2007 and TIMSS 2011 results also indicated that although students' computer usage rate in home and other places have increased, computer usage in school remained nearly same. Moreover, it is observed that computer usage in places other than school and home became a factor affected science achievement negatively. Rate of science teachers who have a computer for science courses in their school didn't increase in TIMSS 2011 but rate of internet connection on these computers increased. It is also observed that although rate of teachers using computer for their science courses slightly increased, effect of using computer on science achievement didn't change.    
Since TIMSS Questionnaires collect information about limited number of variables, it is considered as a necessity to convey more descriptive studies about failures and reasons of failures in implementation of the curriculum.