Taberi'nin tefsirindeki Vehb B. Münebbih'e ait İsraili rivayetlerin değerlendirilmesi
The evaluation of israeli narrations of Vahb B. Munabbih within Tabari's tafsir
Yazar: RECEP ATAV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET İYİBİLDİREN
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Rivayetler = Rumours ; Taberi = Taberi ; İsrailiyyat = Israilliyat

Özet:
Kur'an-ı Kerim indirildiği andan itibaren hayata yön veren ve beşer hayatına müdahil olan kutsal bir kitaptır. Ona verilen değer yalnızca görsel bir takım davranışları gerçekleştirmekle olmaz; anlama ve yorumlama faaliyetlerini diri tutmak sureti ile gerçekleşir. Bu faaliyetin canlı tutulduğu dönemlerde Müslümanlar vahyin anlaşılması ile ilgili usul ve kaideler geliştirmişler,  Vahyin dilini asrın anlayışına sunmayı başarmışlar ve ondan gerektiği gibi istifade etmesini bilmşlerdir. Bugün insanlığın en genel anlamda vahiy ile ilgili sorunları; onu anlamaya yönelik doğru düşünme usulü geliştirememeleri ve yaşadığı asır çerçevesinde Kur'an-ı Kerim'i anlayamamalarıdır. Bu yüzden günümüz Müslümanları yaşadıkları çağa vahiy perspektifinden ışık tutmaları için geçmiş dönemin tecrübelerinden ve bilgiyi kullanma usullerinden istifade etmeleri gerekmektedir. Geçmiş dönemin bu donanımlarından istifade edebilme imkânına sahip olmak bize bir üslup kazandırmanın yanında düşünebilme yeteneğimizin de zinde tutulması demektir.
Bu amaç çerçevesinde tarihçi ve müfessir İbn Cerir et-Taberi (ö.310-923)'nin  Kur'an tefsiri "Câmi'u'l-Beyan an Te'vili Âyi'l-Kur'an" bağlamında konuyu ele alarak daha önce gayr-i müslim iken sonradan İslâm dinine girmiş şahıslara ait rivayetleri değerlendirip, kullanma sebebini anlamaya çalışacağız. Çünkü Taberi, başta Vehb b. Münebbih ve Ka'bu'l-Ahbar olmak üzere mühtedi ravilere ait bilgileri tefsirinde kullanmıştır. Onun tefsire kazandırdığı bu bilgiler sonraki dönemlerde İsrâilî bilgi olarak kabul edilmiş, hem Taberi'nin kendisi hakkında hem de kullandığı râviler hakkında tartışmalara yol açmış ve konuyu bambaşka bir zemine taşımıştır. 
Biz bu çalışmamızda Taberi tefsiri çerçevesinde konuyu inceleyip, Taberi'nin bu tür bilgileri tefsirinde kullanma sebeblerini öğrenebileceğimiz gibi, Vehb b. Münebbih'in bu konuda rivayetlere yaklaşım biçimini açıklamaya çalışacağız. Ayrıca bütün bu sebebler doğrultusunda Taberi'nin "Câmi'u'l-Beyan an Te'vili Âyi'l-Kur'an"  adlı tefsirinde geçen Vehb b. Münebbih'e ait rivayetleri tahriç ederek onun tefsir ve Kur'an anlayışını ortaya koymaya çalışacağız.

Abstract:
The Quran is a holy book that guides life and gets involved in the lives of the human beings since it was sent. The given value to Holy Quran is not only by performing a visual set of behaviors; but also, its comprehension and interpretation activities are carried out. In the early periods when this activity was kept alive, Muslims developed procedures and principles regarding the understanding of the revelation. Then, Muslims managed to present the context of revelation to the understanding of the century and managed to make use of it properly. Today, humanity's problems with revelation in the most general sense; they are unable to develop a correct way of thinking to understand it and unable to comprehend The Holy Quran within the understanding of the century in which they lived. Therefore, today's Muslims need to benefit from the experiences of the past and the methods of using knowledge from the perspective of revelation to enlighten on their time. Having the opportunity to benefit from these knowledges of the past period means giving us a style and our ability to think is kept fit as well. For this purpose, this study demonstrates an understanding and evaluation why a historian and glossator Ibn Cerir et-Taberi (d. 310-923) used some rumors from men who were previously non-Muslim, then converted to Islam in the content of his book, the Qur'an interpretation of "Câmi'u'l-Beyan an Te'vili Âyi'l-Quran." Because, Taberi used the information of some narrators,  especially Vehb b. Munebbih and Ka'bu'l-Akhbar in his interpretation book. His new approach and knowledge were going to accepted as Islamic knowledge. But his new approach and the knowledge of narrators that he mentioned in his book were going to be controversial. This study examines and explains why Taberi needed new approach and knowledge in the context the approach of his interpretation book. In addition, this study illustrates Taberi's understanding of Holy Quran and a comprehension of some rumors from Vehb b. Munebbih who was mentioned in Taberi's interpretation book.