Farklı harcama grupları için sıralı logit ve tobit modeller, bölgelerarası karşılaştırma
Ordered and tobit models for different expenditure groups comparison between regions
Yazar: HAMDİ EMEÇ
Danışman: DOÇ. DR. ŞENAY ÜÇDOĞRUK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Gelirler = Incomes ; Logit modeli = Logit model ; Sınırlı bağımlı değişken = Bounded dependent variable ; Sıralı logit = Ordered logit ; Tobit model = Tobit model ; Tüketim = Consumption

Özet:
Uygulamak çalışmaların çoğunda sürekli bağımlı değişken ve açıklayıcı değişkenlerin verileri gözlenemez. Bazen anakütlenin bir alt kümesi olarak sürekli verileri gözlemek mümkün olabilir. Sosyal bilimciler sansürlenmiş, kesilmiş veya sınırlı bağımlı değişkenlerle sıklıkla karşılaşırlar.Sansürlenmiş veya kesilmiş regresyon modelleri Tobit model olarak bilinir. Tobit modeller, sınırlanmış alt veya üst limite sahip bağımlı değişkenli regresyon modellerine atıfta bulunur. Bununla beraber bağımlı değişkenin kategorik ayrıca ordinal olduğu durumlarda sıralı logit olasılık tahmin edicileri kullanılabilir. Genel olarak sıralı regresyon modeli olarak adlandırılan sıralı logit modeller, daha çok ekonomi ve finansal araştırma alanlarında görülmektedir. Çalışmada önce Engel fonksiyonlarından yararlanılarak yedi coğrafi bölge için tam logaritmik modeller elde edilmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. Ardından yedi bölgeleye en küçük kareler yöntemi uygulanarak elastikiyetler elde edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ana amacı, 1994 yılı Türkiye hanehalkı tüketim verilerinden hareketle bölgeler için tüketim harcamaları ve gıda alt kalemleri ile gelir, hanehalkı reislerinin cinsiyet, yaş, eğitim, medeni durum ve meslek bilgilerini kullanarak sürekli veya ordinal bağımlı değişkenler üzerine en küçük kareler kullanımının problemlerine dikkati çekmek ve tobit model aracılığıyla parametreleri tahmin etmektir. Tobit model için harcama yapmayanlara sıfır sınırı konulmuştur. Böylece modeller sansürlenerek tahmin yapılmıştır. Daha sonra ise hanelerin yapmış oldukları harcamalar %20'lik gruplara ayrılarak sürekli değişkenler kategorik değişken haline getirilmiş ve sıralı logit modeli kullanılmıştır. Sıralı logit modelini kullanmaktaki amaç kurulan çeşitli senaryolara göre belirli özelliklere sahip bireylerin harcama olasılıklarının tahminlenmesidir.

Abstract:
In most of the applied studies, data of continuos dependent variable and explanatory variables cannot be observed. However sometimes, it is possible to observe the continuos data as sub-set of population. Social scientists often meet censored, truncated or limited dependent variables. Censored or truncated regression models are known as Tobit model. Tobit models refer to regression model with dependent variables which have lower and upper limits. In addition to this, in the cases where dependent variable is categorical and ordinal, ordered logit probability estimates can be used. The ordered logit models, which are generally labeled as ordered regression models, are seen mostly in economic and financial research areas. In this study, firstly logarithmic models for seven geographic regions were obtained by using Engel functions and the results were interpreted. Then, elasticities were tried to obtain by applying OLS to seven regions. The aim of this study is to attract the attention to the OLS usage problems after continuous or ordinal dependent variables with consumption expenditures and food-sub items for regions using the income, sex, age, education level, marital status and information about the jobs of household heads benefiting from the consumption data of the Turkish households in 1994, and to estimate the parameters with Tobit model. For Tobit model, limit zero "0" was given to households who do not spend. Thus, estimation was made by censoring the models. Then, the household consumptions were divided into 20 % groups and continuous variables were converted to categorical variable and ordered logit model was used. The aim of using ordered logit model is to estimate the probability of expenses of individuals who have certain characteristics according to several scenarios. VI