Büyük veri teknolojisi çağında kullanıcı verilerinin gizlilik ve mahremiyetine ilişkin sosyolojik analiz
The privacy of user data in an age of big data: A sociological analysis
Yazar: SEDA PERİHAN OFLAS
Danışman: PROF. DR. TUĞÇA POYRAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Büyük veri = Big data ; Dijital emek = Digital labor ; Dijital okuryazarlık = Digital literacy ; Gizlilik = Privacy ; Mahremiyet = Privacy ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Veri güvenliği = Data security ; İnternet kullanımı = Internet use ; İnternet reklamları = Internet advertisings

Özet:
21. yüzyılın bilgi ve iletişim teknolojileri, dijital kullanıcı verilerini teknik bir araç olarak kullanmakta ve gelişmiş veri analiz teknolojileri ile endüstriyel üretimi daha verimli ve etkin bir hale getirmeyi hedeflemektedir. Büyük veri teknolojilerinin, internet kullanıcıları üzerinde sürekli bir gözetim sağlaması ve kullanıcılar tarafından üretilen verilerin analizinden yapılan çıkarımlar yolu ile gizlilik ve mahremiyete ilişkin endişeler yaratması söz konusudur. Veri zengini ulus-ötesi şirketler ve devletler ile internet kullanıcıları arasındaki güç eşitsizlikleri ise bu endişeleri bireysel düzeyden, toplumsal düzeye taşımaktadır. Özellikle hedefli reklamcılık ve davranışsal profilleme gibi tekniklerin kullanıcıları belirli özelliklerine göre kategorilendirme işlevleri, mevcut toplumsal eşitsizlikleri daha da derinleştirme ve yeni eşitsizlik biçimleri üretme tehditi taşımaktadır.
Veri teknolojilerinin gelişim aşamalarına dair bir özet sunan ve bu teknolojilerin içerdiği tehlikeleri, kapitalizmin süregelen ve yeni dinamikleri ile bağlantısı dahilinde analiz eden bu çalışma, 307 kişi ile yapılan bir anket uygulamasını içermektedir. Anket, katılımcıların kişisel ve davranışsal verilerine ilişkin temkinlilik ve endişe düzeylerini, internet kullanım alışkanlıklarını, dijital becerilerini, veri gizliliği ihlallerine ilişkin farkındalık düzeylerini ölçen sorulardan oluşmaktadır. Örneklem 3 farklı teknolojik uzmanlık düzeyini içerecek şekilde, Hacettepe Üniversitesi Sosyoloji, Felsefe ve Bilgisayar Mühendisliğinden öğrenciler ile Hacettepe Teknokent'teki teknoloji firması çalışanları arasından seçilmiştir. Bulgular, veri gizliliğine verilen önem, gizlilik endişeleri ve veri paylaşımına ilişkin farkındalık başlıkları altında değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda, katılımcıların günlük internet kullanma sıklıkları arttıkça davranışsal ve hassas verilerine ilişkin endişe duyma olasılıklarının da arttığı bulunmuştur. Kullanıcıların davranışsal verilerine ilişkin tutumları, günlük internet kullanma sıklıklarına ve katılımcıların uzmanlık seviyesine göre farklılık göstermektedir. Çevrimiçi profillemeye ilişkin farkındalığın, katılımcılar arasında yaygın olduğu ancak çevrimiçi davranışlarına ilişkin verilerini gizli tutma alışkanlığının yaygın olmadığı keşfedilmiştir. Katılımcıların, dijital verileri kullanılarak kim olduklarına dair gerçeğe dair çıkarımlar yapılamayacağını düşünme eğiliminde oldukları bulgusu bir önceki bulguyu desteklemektedir. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde, katılımcıların veri teknolojilerinin profilleme kapasitesi hakkında bilgi düzeylerinin düşük olması durumunda, davranışsal veri gizliliklerini sağlayamadıkları fark edilmektedir.

Abstract:
This study summarizes the developmental stages and key concepts of data technologies and seeks to explain the threats that these technologies pose both within the continuous and the new dynamics of capitalism in a theoretical background. Christian Fuch's examinations on digital capitalism are established as the main theoretical approach. The practical part of the study examines the importance attached to personal and behavioural data by internet users, their awareness, and their degrees of concern towards data security. To analyse these factors, a survey was conducted with 307 participants from the sample containing three different levels of technological expertise. The sample included Hacettepe University students in the Departments of Sociology, Philosophy and Computer Engineering, as well as technology employees in the Hacettepe Technopolis. The findings are evaluated under the subjects of importance attached to data security, privacy concerns and awareness related to data sharing.
The findings of this study demonstrate that as daily internet usage frequency accelerates, the possibility of heightened concerns over behavioural and sensitive data privacy also increases. The sample's attitude towards behavioural data is to differentiate on the basis of the participant's daily internet usage frequency and their level of expertise. It was found that although there is a high level of awareness towards online profiling in the sample, the habit of keeping the online behavioural data safe is not found to be common. Another finding, that participants in the sample are inclined to believe that it is not possible to predict who will access through their data, goes some way towards explaining this previous finding. An analysis of the findings indicates that when the sample has knowledge concerning the profiling capacity of data technologies, they are unable to secure their behavioural data.