Hukuk-değer ilişkisi açısından İslam Ceza Hukuku normları
Criminal norms in Islamic Law in terms of law-value relation
Yazar: ÜNAL YERLİKAYA
Danışman: PROF. DR. TALİP TÜRCAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ceza hukuku = Criminal law ; Değer teorisi = Value theory ; Değer yargısı = Value judgment ; Değerler = Values ; Hukuk = Law ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslam ceza hukuku = Islamic criminal law

Özet:
Bu çalışmada, öncelikle hukuk-değer ilişkisinin İslâm hukuk normları açısından nasıl anlaşılması gerektiği; klasik usûl bilginlerinin olgu-değer, bilgi-değer ve normatiflik-değer ilişkisini nasıl anladıkları ve ahkâmın ta'lîli ile değer arasında ne tür bir ilişki kurdukları, normatif yapıların mahiyetleri itibariyle ne tür bir özellik taşıdığı sorunları incelenmektedir. Bu çalışmada ayrıca, hukukî değerin ne olduğu ve hak kavramıyla ne tür bir ilişki içinde olduğu, İslam ceza hukuku normları yoluyla korunması amaçlanan değerlerin nelerden ibaret olduğu ve Allah hakkı-kul hakkı ayrımının İslam ceza hukuku normları bakımından ne tür bir şekillendirici işleve sahip olduğu sorunları ele alınmaktadır.İslam hukuk normları bakımından hukuk-değer ilişkisinin, birbiriyle doğrudan ilişkili iki farklı yönü bulunmaktadır. Onlardan ilki, hüküm ile hükme konu olan davranışın hukuksal değeri arasındaki, ikincisi de hüküm ile hükmün sevkiyle korunması amaçlanan hukukî değer (hak) arasındaki ilişkidir.Klasik fıkıh usûlünde, davranışların değeri, genellikle husn-kubh terimleriyle ifade edilmektedir. Bir davranışın hukuksal değeri olarak husn vasfı, o davranışın övgü ve sevabı, kubh vasfı ise yergi ve cezayı gerektirici bir vasfıdır. Klasik fıkıh usûlü literatüründe husn-kubh sorunu, daha çok olgu-değer, bilgi-değer ve normatiflik-değer ilişkisi açısından tartışma konusu edilmektedir. Ayrıca, ahkâmın ta'lili ile hükme konu olan davranışın değersel niteliği arasında ne tür ilişki olduğu sorunu ile hükmün sevkindeki işlevi bakımından illetin nasıl tanımlanması gerektiği sorunu da yine, ağırlıklı olarak husn-kubh problemiyle ilişkilendirilerek ele alınmaktadır.İslam ceza hukuku bakımından hukuk-değer ilişkisinin ikinci yönünü ise, ceza normlarının sevki ile hukukî değerler arasındaki ilişki oluşturmaktadır. Ceza normları yoluyla korunması amaçlanan değerlerin tespitinde, Allah hakkına yüklenen anlam belirleyici olmaktadır. Son olarak İslam hukukunda hakların Allah hakkı ve kul hakkı biçimindeki ayrımı, suçun tanımından cezaların kısmen ya da tamamen düşürülmesini düzenleyen normlara kadar hemen tüm ceza ve ceza muhakemesi normları bakımından belirleyici bir işleve sahiptir.Anahtar Kelimeler: Hukuk-Değer İlişkisi, İslam Ceza Hukuku, Normatiflik, Değer, Olgu-Değer İlişkisi, Normatiflik-Değer İlişkisi, Hukukî Değer (Hak), Ceza Normu-Hukukî Değer İlişkisi.

Abstract:
In this study the relationship between law and value in Islamic criminal law is investigated. In this context, initially it is examined that the problem of how we must understand this relationship according to Islamic law. And it is explained that how classical usulis understand fact-value, knowledge-value, normativity-value relations and how they establish a relation between justification of norms (ta?lil al-ahkam) and value. After that, the character of all normative structures and legal norms are examined and the concept of legal value is described and its relation with the concept of legal right is determined. Furthermore, in this study it is investigated that what the legal values that Islamic criminal law aims to protect are and what the function of the classification of legal values as right of Allah and right of human being in Islamic criminal law is.Law-value relation has two different aspects for Islamic legal norms. The first is the relationship between norm (al-hukm) and related act, the second is the relationship between norm and legal value that is aimed to protect with this norm.The values of acts are generally stated with husn-kubh terms in classical usul al-fiqh. The husn character of an act as a legal value is a character which requires to praise and the kubh character of an act is a character which requires to punishment and satire. The problem of husn-kubh has been generally discussed in terms of fact-value, knowledge-value and normativity-value relations. Moreover, the problem of what kind of relation between justification of norms and value character of related act there is and the problem of how to describe cause (al-`illah) in terms of its function on legislation are discussed on this context.The second aspect of relationship between criminal law and values is the relationship between criminal norms and legal values that are aimed to protect with this norms. The meaning of right of Allah has important function to determine legal values that are aimed to protect with criminal norms. Finally, the classification of rights as right of Allah and right of human being has an important function in terms of Islamic criminal norms and criminal procedure norms.Keywords: Law-Value Relation, Islamic Criminal Law, Normativity, Value, Fact-Value Relation, Normativity-Value Relation, Legal Value (Right), Criminal Norm-Legal Value Relation.