Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapılarının Malatya ili örneği üzerinden incelenmesi
Examination of Late Ottoman and Early Republic Period public buildings: The case of Malatya
Yazar: FATMA ZEHRA SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NUR UMAR
Adana Alparslan Türkeş Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Malatya, en eski çağlardan beri Anadolu ve Ortadoğu'nun geçit ve kavşak noktası olmuştur. Doğu'da en eski ulaşım yolu; Malatya-Sivas üzerinden Erzurum'a oradan da Kafkasyalara bağlanan yoldur. Bulunduğu konum itibariyle en eski yollar üzerinde bulunan Malatya'nın ön tarihinin Paleotik çağa kadar indiği, Zafer Höyük kazılarıyla,  Malatya ve çevresinin M.Ö. 7000'li yıllara dayandığı anlaşılmaktadır. Anadolu'nun eski yerleşim merkezlerinden olan Malatya sırasıyla Hititlere,  Medlere,  Perslere,  Romalılara,  Bizanslılara,  İslam Uygarlıklarına,  Selçuklulara ve son olarak Osmanlı Devletine ev sahipliği yapmış, günümüzde ise Türkiye Cumhuriyetine bu hizmetini devam ettirmektedir. Fethettiği her toprakta halkına hizmeti amaç edinen ve bu amaç doğrultusunda imar faaliyetlerine büyük önem veren Osmanlı Devleti,  Malatya'yı da topraklarına kattıktan sonra burada imar faaliyetlerini sürdürmüştür. Batılılaşma Dönemi'yle Osmanlı Devleti birçok alanda olduğu gibi imar alanında da anlayışını değiştirmiş ve geç dönem yapılarında bu anlayışı uygulamaya başlamıştır. Osmanlı Devleti döneminde başlayan değişim anlayışı Cumhuriyetin kurulmasından sonra da devam etmiştir. Bu çalışmada,  Malatya ilindeki Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapıları incelenmiştir. 
Çalışma kapsamında literatürden ulaşılan mimari projeler değerlendirilmiş, konu ile ilgili yazılmış kitap, tez ve makaleler incelenip ve Osmanlı ve Cumhuriyet arşivleri araştırılmıştır. Çalışmanın devamında ise Malatya ili özelinde Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapılarından belirlenen kriterlere uygun olarak inşa edilen yapılar tespit edilmiştir. Tespit edilen yapıların günümüzdeki durumları Malatya ili genelinde incelenerek, mimari özellikleri,  strüktürel yapıları ve korunmuşluk durumlarının da yer aldığı kataloglar oluşturulmuştur. Kötü durumda olan yapıların korunması için öneriler getirilmiştir.
Yapılan çalışmanın diğer araştırmacılar için net, anlaşılır ve kalıcı bir rehberlik sağlaması amaçlanmıştır. Çalışmanın diğer bir amacı ise, Osmanlı Devleti'nin taşra merkezlerinden olan Malatya sancağı kamu yapılarının, ihtiyaçlar doğrultusundaki gelişiminin ve mimarlık tarihi açısından yerinin belirlenmesi hedeflenmiştir.

Abstract:
Malatya has been the crossroads of Anatolia and Middle East since the oldest ages. The oldest means of transportation in the east; Malatya-Sivas in connected to the Caucasus via the Erzurum and then the road. Located on the oldest roads in terms of location, the pre-history of Malatya dates back to the Paleotic Age, it is understood that it dates back to 7000s. Malatya, one of the oldest settlements of Anatolia, have hosted many civilization such as; Hittites, Medes, Persians,  Romans, Byzantines, Islamic Civilizations, Seljuks and finally the Ottoman Empire. Nowadays, it depends on the Republic of Turkey. The Ottoman Empire, which aims to serve the people in every land it conquered and attaches great importance to the zoning activities in line with this purpose, continued its zoning activities here after adding Malatya to its territory. During the Westernization period, the Ottoman Empire changed its understanding in the construction field as in many other areas and started to apply this understanding in the late period structures. The understanding of change, which started in the Ottoman Empire period, continued after the establishment of the Republic. In this study, the public structures of the Late Ottoman and Early Republican Period in the province of Malatya were examined.
Within the scope of the study, the architectural projects reached from the literature were evaluated, the books, theses and articles written on the subject were examined and the Ottoman and Republican archives were searched. In the continuation of the study, the structures built in accordance with the criteria determined from the public buildings of the Late Ottoman and Early Republican Periods in the province of Malatya were determined. The present conditions of the identified structures were examined throughout the province of Malatya, and catalogs including their architectural features, structural structures and preservation conditions were created. Suggestions have been made for the preservation of buildings in poor condition.
The aim of the study is to provide clear, understandable and permanent guidance for other researchers. Another aim of the study is to determine the development of public buildings of theprovince of Malatya,  which was one of the provincial centers of the Ottoman Empire, and to determine its place in terms of architectural history.