Euro değerindeki değişmelerin Türkiye ekonomisine yansımalarının Avrupa Birliği'ne tam üyelik perspektifinde değerlendirilmesi
The evaluation of reflections of changes in the value of euro on the Turkish economy from the perspective of European Union membership
Yazar: ÇAĞDAŞ CENGİZ
Danışman: PROF. DR. YAŞAR UYSAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı / Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Uluslararası ekonomi = International economy

Özet:
Küreselleşme olarak adlandırılan süreçle birlikte uluslararası ticarette ve sermaye hareketlerinde kaydedilen artış, bu faaliyetlerin en kritik değişkeni olan döviz ve paritelerin önemini daha da artırmıştır. Bu sürecin ekonomik gelişmeler ve değişkenler üzerindeki etkisinin belirginleşmesi, döviz kuru politikalarının oldukça dikkatli uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir. Birçok ülkede bu bağlamda yapılan hatalar ve yaşanan krizlerin ciddi ekonomik, sosyal ve siyasi sonuçlar doğurabildiği görülmüştür. Dolayısıyla döviz kurlarına yönelik çalışmalar önem kazanmaktadır. 

Döviz kuru ile ekonomik değişkenler arasındaki etkileşim ve dengelenme mekanizması, döviz kurlarının hangi faktörlerce ve nasıl belirlendiği kadar, ekonomiyi ne şekilde etkilediği sorusunu da önemli kılmaktadır. Bu doğrultuda, küresel, bölgesel ve ulusal boyutlu birçok değişkenle sürekli etkileşim halinde olan ve bir ulusal ekonominin dış dünya ile ilişkilerinin başlıca aracı niteliğindeki döviz kurları, Türkiye ekonomisi açısından da büyük önem arz etmektedir. Avrupa Birliği'ne (AB) tam üyelik yolunda adaylık statüsü devam eden Türkiye için bu önem, Ekonomik ve Parasal Birlik (EPB) ile olası bir bütünleşmenin ortaya çıkaracağı sonuçlar ve Euro değerindeki değişmelerin ekonomiye etkileri bağlamında ayrıca ön plana çıkmaktadır. 

Avrupa'da ulusal ekonomilerin bütünleşmesini ve nihai hedef olan siyasi birliğe ulaşma yolunda bir dönüm noktasını ifade eden EPB, üretim faktörlerinin serbest dolaşımının yanı sıra, üye ülkelerin ulusal para birimlerini kapsayan uluslararası sabit döviz kuru alanından, ortak bir merkez bankasının yönetiminde tek para biriminin geçerli olduğu uluslarüstü sisteme geçişi temsil etmektedir. Onlarca yıla yayılan ekonomik bütünleşme süreci, yapısal nitelikleri birbirinden farklı olan ve farklı mali politikalar uygulayan AB ekonomilerini kapsayan, Avrupa'ya özgü bir parasal bütünleşme pratiği ile sonuçlanmıştır. Böylece, temsil ettiği uluslarüstü yapının küresel ekonomideki yeri ve etkileri dikkate alındığında Euro, ABD Doları'nın ardından küresel ölçekteki en belirleyici döviz olma niteliğiyle tarih sahnesindeki yerini almış ve küresel finansal sistemi bir nevi çift kutuplu bir yapıyla yeniden biçimlendirmiştir.
 
Bu çalışmada öncelikle, ekonominin en önemli makroekonomik fiyatlarından biri olan döviz kurunun değerinde meydana gelen değişmelerin arka planındaki faktörler ve bu değişmelerin etkileri incelenmektedir. Ardından, Euro'yu yaratan döviz kuru sistemi ve Euro'yu etkileyerek gerek AB'de ve Euro Alanı'nda, gerekse küresel ölçekte yansımalara yol açan süreçler tarihsel gelişimleri itibariyle ortaya konulmaktadır. Son olarak, uluslararası parasal sistemin başat aktörü olan Dolar'ın belirleyiciliği de dikkate alınarak, Euro değerindeki değişmelerin Türkiye ekonomisine yansımaları istatistiksel verilerin de yardımıyla analiz edilmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'nin Euro Alanı'na girişi olasılığının/girişinin ekonomiyi karşı karşıya bırakacağı riskleri analiz etmeyi de amaçlayan bu çalışma, Türkiye'nin mevcut ekonomik yapısı ile AB'ye ve buna bağlı olarak EPB'ye olası üyeliğinin ekonomik ve sosyal boyutlarıyla riskli ve sakıncalı sonuçlara zemin hazırlayacağı sonucuna varmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Teorileri, Uluslararası Parasal Bütünleşme, Euro Alanı, Reel Döviz Kuru, Euro Değeri, Türkiye Ekonomisi.

Abstract:
With growing volumes of international trade and capital movement as the result of the process so-called globalization, the foreign exchange and currency parities have gained further importance. As the effects of this process becomes more discernible, the exchanges rate policies require utmost diligence to be implemented. It is observed that mismanagement of the process and consequently crises have led to severe economic, social and political problems in many countries. Hence, studies relating to exchange rates have recently gained a considerable momentum.
 
The mutual interaction between exchange rate and economic variables and compensotary mechanism renders the issue regarding the factors and ways exchange rates are being determined as vital as the issue how they influences overall economic activities. At this point, one should underline that exchange rates, which are in constant interaction with large number of global, regional and local variables thereby assuming a decisive role in connecting local economy with the world, have crucial importance for the Turkish economy too.  Exchange rates are particularly more important for Turkey, a candidate country for the membership in EU, for they are currently so decisive on Turkey's domestic economic performance, and moreover, they are very likely to influence the course of this country's integration into the Economic and Monetary Union (EMU) in the days to come. 

EMU aims at integrating the national economies in Europe and it is considered a milestone in the path leading to political integration as the ultimate goal. It involves a transition from an international fixed exchange rate system between national currencies to a supranational system characterized by a single currency under the control of a common central bank as well as the free movement of factors of production. The decades-long process of economic integration has culminated in a peculiar practice of monetary integration among the member countries with different economic structures and fiscal policies. Consequently, EU has reinforced its location and economic influence in the global economy and Euro by turning out the second most decisive currency following the US dollar in global scale, has managed to reshuffle the global financial system into a kind of bipolar structure. 

In this study, primarily the factors that play important roles in the changes in the value of exhange rate, which is one of the most important indicators of macroeconomic performance, and the impacts of those involved changes are being analyzed. Then, the exchange rate system that resulted in Euro and the processes through which Euro influenced the dynamics both in the Eurozone and global economics are being handled by their respective historical phases. Lastly, by taking into account the dominancy of US Dollar in the international monetary system, the impacts of changes in the value of Euro on the Turkish economy is being elaborated under the light of the relevant statistical data. In this context, this study analyzes the possible risks Turkey's accession/or pre-accession to the Eurozone may create and concludes that Turkey is highly vulnerable to the economic and social risks its membership both in EU and the Eurozone may generate because of the deficiencies that its current economic structure exposes. 

Keywords: Exchange Rate Theories, International Monetary Integration, Euro Area, Real Exchange Rate, Value of Euro, Turkish Economy.