İbn-Âcurrûma ait el-Mukaddimetü'l-Âcurrûmiyye adlı eserin ve Mehmet Birgivî'ye ait el-İzhârü'l-Esrâr adlı eserin metodik olarak incelenmesi
Methodical analysis of the work titled el-Mukadimetu'l-Âcurrûmiyye by Ibn-Âcurrûma and el-Izhârü'l-Esrâr by Mehmet Birgivî
Yazar: MUHAMMED ASIM KELEŞ
Danışman: DOÇ. DR. HAYDER KHALEEL ISMAEL
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Kur'ân-ı Hâkîm'in nâzil olması ile beraber İslâmiyet hızlı bir şekilde gelişerek farklı coğrafya ve kıtalara yayılmıştır. Müslümanların sayısında büyük bir artış meydana gelmiştir. Haliyle bu durum İslâmiyetin güçlenmesine sebep olmuştur. İslâmiyetin yayılmış olduğu farklı coğrafi bölgelerde hâkim olan dil zamanla yerini Arap diline bırakmıştır. Arap olmadığı halde Arap dili ile tanışan toplumlarda, dilin eğitim ve öğretimine ihtiyaç duymuşlardır. Bu durum Müslüman toplumlarda da kendileri için kutsal olan Kur'an-ı Kerim ve onun açıklayıcısı olan hadis-i şerifleri ya da diğer temel Arap dili kaynaklarını içeren eserlerin gerek bilimsel bir şekilde öğrenilmesi gerek okunup en güzel şekilde anlaşılması için Arap dilinin öğrenme ihtiyacını gerekli kılmıştır. Müslüman olmayan toplumlarda ise Arap dilinin öğrenilme ihtiyacı dini için olmasa da Arap dilini konuşan toplumlarla siyasi, sosyal ve ticari ilişkiler içerisinde olmaları, kendileri için Arap dilinin eğitimini ve öğretimini zorunlu hale getirmiştir. Bu sebeple Arap dilinin temel ve teknik kurallarının öğrenilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Ayrıca Arapça yazılmış eserler ve kaynaklar üzerinde de farklı çalışmaların yapılmasına sebep olmuştur.
      Arap dili üzerine nahiv, sarf ve belâgat olmak üzere birçok eser te'lif edilmiştir. Fakat biz üzerlerinde farklı çalışmalar yapılmış olan ve günümüz Arapça medreselerinin eğitim, öğretim programında okutulan iki nahiv eseri üzerinde duracağız. Bu iki eser İbn Âcurrûma ait el-Mukadimetü'l-Âcurrûmiyye ile Mehmet Birgivî'ye ait el-İzhârü'l-Esrâr adlı eserlerdir.    
Bu çalışmamızda farklı dönemlerde yaşamış olan İbn Âcurrûm'un ve Mehmet Birgivî'nin nahiv alanında hazırlamış oldukları iki önemli eserin içeriklerini metodik olarak karşılaştırıp, genel bir kıyaslama ile benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koymaya çalışacağız.

Abstract:
With the revelation of the Holy Qur'an, Islam developed rapidly and spread to different geographies and continents. It caused a great increase in then umber of Muslims. Hadis Consequently, this situation led to the strengthening of Islam. The language that was dominant in different geographical regions where Islam spread has left its place to the Arabic language over time. In societies that met the Arabic language even though they were not Arabs, they needed the education and training of the language. This situation necessitated the need to learn the Arabic language in order to learn the works containing the Holy Quran, which is sacred to them, and its explanatory hadith-i sharifs or other basic Arabic language resources, both in a scientific way and in order to be read and understood in the best way in Muslim societies. In non-Muslim societies, although the need to learn the Arabic language was not for their religion, their political, social and commercial relations with Arab language speaking societies made the education and training of the Arabic language compulsory for them. For this reason, the need to learn the basic and technical rules of the Arabic language emerged. In addition, it led to different studies on the Works and sources written in Arabic. 
Many works on the Arabic language, such as syntax, grammar and rhetoric, have been copyrighted. However, we will focus on two syntax works on which different studies have been made and which are taught in the education and training programs of today's Arabic madrasahs. These two Works are El-Mukadimetü'l-Acurrumiyye by Ibn Acurrum and el-Izharü'l-Esrar by Mehmet Birgivi.
In this study, we will methodically compare the contents of two important Works prepared in the field of syntax by Ibn Acurrum and Mehmet Birgivi, who lived in different periods, and try to reveal their similarities and differences with a general comparison.