Motivasyonel yoğunluğun bellek daralması üzerine etkisi
Effects of motivational intensity on memory narrowing
Yazar: YILDIZ ÖZKILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. AYCAN KAPUCU ERYAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek daralması = Memory narrowing ; Duygu = Emotion ; Duygusal bellek = Emetional memory ; Motivasyon = Motivation ; Ölçekler = Scales

Özet:
Duygu bellek de dahil tüm bilişsel süreçleri etkiler. Duygunun bellek performansını artırdığı düşünülür (Fox, 2008). Zaman içerisinde yapılan çalışmalar duygunun merkezi bilginin hatırlanmasını artırdığını, çevresel bilginin hatırlanmasını ise azaltıp bozabildiğini göstermiştir. Bu fenomen duyguya dayalı bellek daralması olarak adlanadırılmaktadır (Levine ve Edelstein, 2009). Hangi duyguların ve koşulların bellek daralmasına neden olduğu üzerine araştırmalar yapılırken duygunun değerlik ve uyarılma boyutlarının incelendiği çalışmalar yapılmıştır. Ancak bu boyutların incelendiği araştırmalar bir biri ile tutarlı olmayan sonuçlar ortaya koymuştur. Motivasyonel yoğunluk yaklaşımı ise değerlik ve uyarılmadan bağımsız olarak yüksek motivasyonel yoğunluğun bellek daralmasına neden olacağını varsayar (Gable ve Harmon-Jones, 2008). Motivasyonel yoğunluğun bellek daralması üzerindeki etkisini incelemek amacı ile tez kapsamında üç deney yürütülmüştür. Birinci deneyde motivasyonel yoğunluğu değişen ancak değerlikleri pozitif ve aynı uyarılma düzeyinde iki pozitif duygu ve nötr duygu durumunun bellek daralması üzerindeki etkisi incelenmiş her iki duygu da bellek genişlemesine neden olmuştur. İkinci deneyde motivasyonel yoğunluğu değişen negatif duygular ve pozitif duygular ile kontrol grubunun merkezi ve çevresel bilgiyi hatırlaması tanıma testi ile ölçülmüştür. Motivasyonel yoğunluğun yüksek olduğu gruplar merkezi bilgiyi daha iyi tanırken, çevresel bilgi için ise liberal bir tepki yanlılığı göstermişlerdir. Yapılan üçüncü ve son deneyde ise kullanılan deneysel paradigma ile motivasyon ve duygunun bellek daralması üzerindeki etkileri incelenmiştir. Üçüncü deney sonucunda bellek daralmasının altında yatan en önemli mekanizmanın motivasyon olduğu ve motivasyonun yoğunluğu arttıkça daha fazla bellek daralmasına neden olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
Emotions influence cognitive processes involved in memory. It is believed that emotion enhanced memory (Fox, 2008). Studies showed that people typically show excellent memory for information that is central to an emotional event but poorer memory for peripheral details. This phenomenon is called as emotional memory narrowing (Levine, Edelstein, 2009). The studies that examine which emotions and circumtances cause memory narrowing mostly take acount valence and arousal dimensions. However those studies have incompatible results about which factor effects memory narrowing. Motivational Intensity Framework (Gable, Harmon-Jones, 2008) suggest that independent from valence and arousal high motivational intensity cause narrower memory. There are 3 experiments to investigate how motivational intensity effects memory narrowing. Two positive emotions with same arousal level but have differrent motivational intensity level and neutral mood conditions were included in the first study. Results showed that emotions cause broder memory than neutral condition. In the second study both negative and positive emotions with different motivativational intensity level and control group were included. Memory narrowing tested for central and peripheral information with recognition memory test. The groups with high motivational intensity have better recognition memory for central information and they also showed liberal respeonse bias for peripheral information. In the third experiment motivation and emotion effects on memory narrowing were studied seperately at the same time with using same experimental paradigm. The results showed that motivation is the  most important underlying component in emotional memory narrowing. The effect of memory narrowing increases as motivational intensity increases.