Geç modern toplumda dindar kadınların spiritüel arayışları
The spiritual seeking of religious women in late modern society
Yazar: AHMET SELİM DEMİRYÜREK
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN KURT
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırma, küreselleşme dinamikleriyle birlikte Türk toplumunda giderek popüler
hale gelen New Age spiritüelliğine katılan dindar kadınların spiritüellik tecrübesini
incelemektedir. Buradan hareketle araştırmanın amacı, New Age spiritüelliği üzerine
kurulu inanışların, geleneksel İslami duyarlılığa sahip Müslüman dindar kadınlar
tarafından nasıl deneyimlendiği, nasıl konumlandığı ve onların gündelik yaşamları
içerisinde bunlara nasıl yer verdikleri ve neticede New Age'e özgü nasıl yeni bir benlik
inşa ettiklerini anlamak ve kavramsallaştırmaktır. Araştırmanın temel problemi ise
İslami hassasiyete sahip dindar kadın kimliğinin New Age spiritüelliği ile nasıl bir
etkileşime girdiğidir. Spiritüel arayışların holistik ortamında spiritüel gelişimleri için
çabalayan dindar kadınlar, geleneksel dindarlıklarını New Age spiritüelliğine özgü
bireysel kült inanışları ile yer değiştiriyorlar mı, yoksa her ikisine de izin veren eklektik
bir dindarlık mı oluşturuyorlar? Dindar kadınların spiritüel pratikleri "İslamileştirme",
"anlaşılır kılma", "benimseme" ve "filtreden geçirme" taktikleri nelerdir? Bu sorular
çalışmanın cevaplarını aradığı temel problemlerinden bazılarına işaret etmektedir.
Dindar kadınlardan kastımız, İslam'ı sadece inanç düzeyinde değil, aynı zamanda
ibadet, duygu, bilgi ve davranış boyutlarıyla da yaşayan; dindar bir çevreden gelen;
dini grup geçmişi bulunan ya da din eğitimi veren İmam Hatip Lisesi, İlahiyat Fakültesi
gibi kurumlardan mezun olması dolayısıyla geniş dini referanslara sahip bireylerdir. Bu
kapsamda İstanbul, Ankara, Bursa gibi büyükşehirlerde yaşayan en az 2.5 yıldır
bioenerji, reiki, Theta Healing, Access Bars, numeroloji, astroloji gibi spiritüel enerji
şifa tekniklerinden biri ya da birkaçını uygulayan, dindar kadınlar üzerine nitel bir saha
araştırması yapılmıştır. Araştırmada gözlem, katılımcı gözlem ve 33 kadın katılımcı ile
yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme gerçekleşmiştir. Saha araştırmasının
bulguları, New Age spiritüelliği ile ilgili uluslararası literatürde öne çıkan temel
kavramsal ve olgusal tartışmalar bağlamında ele alınmış ayrıca dindar kadınların
spiritüellik deneyimi fenomenolojik araştırma deseni ile incelenmiştir. Araştırmadaki
en temel bulgu, New Age spiritüelliğine katılan dindar kadının geleneksel ve örgütlü
dindarlıktan bireysel spiritüelliğe doğru bir benlik dönüşümü yaşadığıdır. Araştırma bu
benlik dönüşümünü, geç modern topluma entegre olmuş benlik merkezli spiritüellik
çerçevesinde ele almıştır. Bu bağlamda araştırmanın problemine rehberlik etmek için
Paul Heelas'ın self-spiritüellik ve Giddens'in geç modern topluma özgü düşünümsellik
kavramları olguyu anlamada ve yorumlamada bize yardımcı olacak teorik fikir setleri
olarak kullanılmıştır. Araştırmanın özgün değeri, New Age spiritüelliğine katılan
Müslüman dindar kadına odaklanması ve Türkiye'deki New Age spiritüelliği ile ilgili
sınırlı literatüre katkı yapacak nitel bir araştırma olmasıdır.
Anahtar kelimeler: New Age spiritüelliği, Geç Modernite, Dindarlık, Düşünümsellik

Abstract:
This research examines the experience of spirituality of religious women who involve
in New Age spirituality, which has become increasingly popular in Turkish society with
the dynamics of globalisation. From this point of view, the aim of the research is to
understand and conceptualise how the beliefs based on New Age spirituality are
experienced and positioned by Muslim religious women with traditional Islamic
sensitivity and how they include them in their daily lives and how they construct a
new self specific to New Age. The main problem of the research is how the identity of
religious women interacts with New Age spirituality. Do religious women who strive
for their spiritual development in the holistic environment of spiritual pursuits replace
their traditional religiosity with individual cult beliefs specific to New Age spirituality,
or do they form an eclectic religiosity that allows for both? What are the tactics by
which religious women 'Islamise', 'make intelligible', 'adopt' and 'filter' spiritual
practices? These questions point to some of the main problems that this study seeks
to answer. By religious women, we mean individuals who live Islam not only at the
level of belief but also in the dimensions of worship, emotion, knowledge and
behaviour; who come from a religious environment; who have a religious group
background or who have broad religious references due to their graduation from
institutions that provide religious education such as Imam Hatip High School and
Faculty of Theology. In this context, a qualitative field research was conducted on
religious women living in metropolises such as Istanbul, Ankara and Bursa who have
been practising one or more of the spiritual energy healing techniques such as
bioenergy, reiki, Theta Healing, Access Bars, numerology, astrology for at least 2.5
years. The research involved observation, participant observation and semistructured in-depth interviews with 33 female participants. The findings of the field
research were discussed in the context of the main conceptual and phenomenological
debates in the international literature on New Age spirituality, and the spirituality
experience of religious women was examined with a phenomenological research
design. The main finding of the study is that religious women who participate in New
Age spirituality experience a self-transformation from traditional and organised
religiosity to individual spirituality. The research examined this self-transformation
within the framework of self-centred spirituality integrated into late modern society.
In this context, Paul Heelas' concept of self-spirituality and Giddens' concept of
reflexivity specific to late modern society are used as theoretical idea sets to guide
the research problem and help us understand and interpret the phenomenon. The
unique value of the research is that it focuses on Muslim religious women who involve
in New Age spirituality and is a qualitative study that will contribute to the limited
literature on New Age spirituality in Turkey.
Keywords: New Age Spirituality, Late Modernity, Religiosity, Reflexivity