Laboratuvarımızda çalışılan tümör belirteçlerinin analitik performanslarının sigma - metrik yöntemle değerlendirilmesi ve ölçüm belirsizliklerinin hesaplanması
Evaluation of the analytical performances of tumor markers studying in OUR laboratory with sigma-metric method and calculation of measurement uncertainties
Yazar: FATİH YAY
Danışman: PROF. DR. İSMAİL TEMEL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Antijenler = Antigens ; Antijenler-neoplazm = Antigens-neoplasm ; Biyobelirteçler = Biomarkers ; Biyobelirteçler-tümör = Biomarkers-tumor ; Prostat spesifik antijeni = Prostate specific antigen ; Sigma = Sigma ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures ; Teşhis testleri = Diagnostic tests

Özet:
Yay  F. Laboratuvarımızda  Çalışılan  Tümör  Belirteçlerinin  Analitik 
Performanslarının  Sigma-Metrik  Yöntemle  Değerlendirilmesi  ve  Ölçüm 
Belirsizliklerinin  Hesaplanması,  Ankara  Dışkapı  Yıldırım  Beyazıt  Eğitim  ve 
Araştırma Hastanesi,  Tıbbi Biyokimya Kliniği, Tıpta Uzmanlık Tezi,  Ankara,2019 
Amaç: Tümör belirteçleri, kanser tanısında, kanserli hastaların tedavi sonrası nüks, 
sekonder kanser oluşumu, morbidite ve mortalite tahmininde, klinisyenler tarafından 
yaygın  olarak  kullanılan  test  parametreleridir.  Bu  çalışmada,  AFP,  CEA,  CA15-3, 
CA19-9, CA125, total-β HCG, total ve serbest PSA testlerinin laboratuvarımızdaki 
analitik performanslarını üç farlı analizörde, sigma-metrik yöntemle değerlendirmeyi 
ve her bir testin ölçüm belirsizliğini hesaplamayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Ölçüm belirsizliğini NORDTEST rehberine göre 'yukardan aşağı' 
yaklaşımla hesapladık. Bunun için, Nisan 2018 ile Ekim 2018 arasında çalışılmış yedi 
aylık iç kalite kontrol ve dış kalite değerlendirme (DKD) verilerini kullandık. Daha 
sonra elde ettiğimiz genişletilmiş belirsizlik değerlerini dört farklı total izin verilebilir 
hata kaynağından elde edilen total izin verilebilr hata (TEa) değerleriyle karşılaştırdık. 
Testlerin  yedi  aylık  analitik  süreç  sigma  değerlerini  dört  farklı  kaynağın  TEa 
değerlerini  kullanarak  hesapladık.  Test  performanslarını  sigma  seviyelerine  göre 
guruplandırdık. 
Bulgular: Genişletilmiş belirsizlik değerlerini biyolojik varyasyona göre belirlenmiş 
TEa  değerleriyle  karşılaştırdığımızda,  belirsizlik  değerlerinin  %85,7'sinin  TEa 
değerlerini aşmadığını gördük. RiliBÄK TEa değerleri için bu oranın %86,6; Spanish 
Minimum  TEa değerleri için  %11,1 ve RCPA  TEa değerleri için  %38,8 olduğunu 
gördük. Sigma değerleri, biyolojik varyasyona göre belirlenmiş TEa değerleri için, 3 
sigma  ve  üzerinde  değerlerin  oranı  %69;  RiliBÄK  TEa  değerleri  için;  %53,3'tü. 
Spanish  Minimum  TEa  değerlerine  göre  ilgili  testlerin  tamamı  ve  RCPA  TEa 
değerlerine göre CA125'in tek bir analizördeki performansı hariç, test performansları 
3 sigma değerinin altındaydı. Biyoloik varyasyona göre belirlenmiş TEa değerleri ve 
RiliBÄK  TEa  değerlerine  göre,  sigma  değerlerini  ve  genişletilmiş  belirsizlik 
değerlerini  kullanarak  yaptığımız  değerlendirmenin  ortak  sonucu  olarak laboratuvarımızda  AFP  ve  CA15-3  testlerinin  genel  olarak  en  düşük  performansa 
sahip testler olduğunu gördük. 
Sonuç: Tümör  belirteçlerinin  analitik  performanslarını  sigma-metrik  yöntemle 
değerlendirmek bu testler için performansa uygun kalite kontrol kurallarının ve kalite 
kontrol sıklığının belirlenmesinde yol gösterici olacaktır. Bu da gereksiz kalite kontrol 
reddinin önüne geçecektir. Ayrıca, bu testlere ait belirsizlik değerlerini elde etmek ve 
gerektiğinde  bunu  hasta  sonuç  raporunda  klinisyene  sunmak,  test  sonucunu  daha 
kullanılabilir, güvenilir ve değerli bir sonuç haline getirecektir. 
Anahtar Kelimeler: sigma, tümör belirteçleri, ölçüm belirsizliği, analitik kalite

Abstract:
Yay F. Evaluation of the Analytical Performances of Tumor Markers Studying 
in our Laboratory with Sigma-Metric Method and Calculation of Measurement 
Uncertainties,  Master  Thesis  On  Medicine,  Ankara  Diskapi  Yildirim  Beyazit 
Training and Research Hospital, Medical Biochemistry Clinic, Ankara, 2019 
Objectıve: Tumor markers are the test parameters commonly used by clinicians in 
cancer diagnosis, and predicting recurrence, secondary cancer formation, morbidity 
and mortality of cancer patients after treatment. In this study, we aimed to evaluate the 
analytical performances of AFP, CEA, CA15-3, CA19-9, CA125, total-β HCG, total 
and  free  PSA  tests  in  our  laboratory  by  using  sigma  metrics  for  three  different 
analyzers and to calculate the measurement uncertainty of each test. 
Material  And  Method:  We  calculated  measurement  uncertainty  with  'top-down' 
approach  according  to  the  NORDTEST  guide.  For  this,  we  used  a  seven-month 
internal  quality  control  and  external  quality  assesment  data  which  were  studied 
between April 2018 and October 2018. Then, we compared the expanded uncertainty 
values to Total Allowable Error (TEa) values that we obtained from four different total 
allowable error sources. We calculated the sigma values of the tests in the seven-month 
analytical process using the TEa values of four different  sources. We grouped test 
performances according to sigma levels. 
Results:  When  we  compare  the  expanded  uncertainty  values  with  the  TEa  values 
based on the biological variation, we found that 85,7% of the uncertainty values did 
not exceed the TEa values. We found that this rate is 86,6% for RiliBÄK TEa values, 
%11,1 for Spanish Minimum TEa values, and %38,8 for RCPA TEa values. The tests 
with 3 sigma and more were 69% for TEa values based on the biological variation and 
53,3% to RiliBÄK TEa values. All of the test performances were less than 3 sigma 
level  according  to  Spanish  Minimum  and  RCPA  TEa  values;  but  except  for  the 
performance of CA125 on a single analyzer for RCPA TEa values. As a common result 
of our assessment using sigma values and expanded uncertainties according to TEa 
values based on biological variation and RiliBÄK TEa values, we found that the AFP 
and CA15-3 tests in our laboratory were generally the lowest performing tests in our 
study.
Conclusion: Evaluation of analytical performance of tumor markers by sigma-metric 
method will guide the determination of performance-based quality control rules and 
quality control frequency for these tests. This will prevent unnecessary quality control 
rejection. Furthermore, obtaining the uncertainty values of these tests and when they 
are necessary, presenting to the clinician in the patient outcome report will make the 
test result more usable, reliable and valuable. 
Keywords: sigma, tumor markers, measurement uncertainty, analytical quality