Orhan Veli, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rıfat'ta deniz algısı
The perception of the sea through the eyes of Orhan Veli, Melih Cevdet Anday and Oktay Rıfat
Yazar: CİNETİ KIRGIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TARANA OKTAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anday, Melih Cevdet = Anday, Melih Cevdet ; Denizler = Seas ; Garip hareketleri = Garip movements ; Rifat, Oktay = Rifat, Oktay ; Türk şiiri = Turkish poem ; Veli, Orhan = Veli, Orhan ; Şiir = Poem

Özet:
Sanat dünyasına adlarını Garip hareketiyle duyuran Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih
Cevdet Anday edebiyat tarihinde dostluklarıyla da bilinir. Üç şairin erken yaşlarda başlayan
yakın arkadaşlıkları ortak konular işlemelerinde etkili olmuştur. Üçlünün yazın dünyasında
tabiat unsurlarından deniz şairlerin biyografisindeki deniz sevgisiyle birlikte geniş bir anlam
kazanır. Garip hareketinin üç şairinin bütün yapıtları (şiir, öykü, roman, tiyatro, deneme) akım
öncesi ve sonrası deniz odağında incelendiğindeyse evrensel su/deniz arketipine koşut bir yapı
arz eder. Su/deniz farklı kültürlerin mitlerinde ve kutsal metinlerde varoluşun ilk mekânıdır.
Anlatılarda ilk yaratılışın yeri olan sular; kadın/anneyle özdeşleştiği gibi insanın bir zamanlar
bütün olduğu bir dünyayı simgeler. Garip üçlüsünün; yazın dünyasında deniz algısı evrensel su
arketipinin simgelediği anne, kadın ve bölünmemiş zaman üzerinden ortaya çıkar. Deniz/su üç
şairin külliyatında ortak bir yapı sergilediği gibi her şairde kendine özgü orijinal nitelikler de
barındırır.
Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday, Garip hareketi çerçevesinde yazdıkları
şiirlerde deniz; derin anlamlardan uzaktır. Deniz insanın gündelik yaşam uğraşı içinde bir
dinlenme alanı olarak ele alınır. Şairler denizi daha çok pastoral yönüyle özgürlük, şehirden
uzaklaşma mekânı olarak işlerler. Şiirlerde görünen denizse İstanbul denizidir.
Orhan Veli'nin Garip öncesi, metafor ve imge ağırlıklı, şiirlerinde deniz/su; anneye ve
çocukluğa dönüşü simgeler. Şairin biyografisindeki denizle psikanalizdeki anneyi simgeleyen
su/deniz iç içe geçer.
Deniz kavramını Garip'ten sonra daha evrensel bir boyutta işleyen Oktay Rifat denizi
kadınla özdeşleştirir. Evrensel deniz simgesini hâkim olduğu balıkçılığa özgü terimlerle dilin
söz, anlam ve çağrışımlarından yararlanarak kavrama yoğun bir anlam kazandırır.
Şiirlerinin odağında doğa ve insanı ele alan Melih Cevdet Anday Garip sonrası
eserlerinde denizi doğanın temsili olarak görür. Su/deniz; insanın doğa ve diğer bütün canlılarla
beraber olduğu parçalanmamış bir zamanı temsil eder.
Tezin temel amacı Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet'in bütün yapıtlarını deniz
odağında incelerken denizin akım öncesi ve sonrası ele alış biçimlerini kavramın geçirdiği
dönüşümü ve evrensel su simgesiyle örtüştüğü noktaları bütün boyutlarıyla tespit edip analiz
etmektir.

Anahtar Kelimeler: Garip, deniz, Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet

Abstract:
Orhan Veli, Oktay Rifat and Melih Cevdet Anday, who made their name known to the
art world with the Garip ("Strange") movement, are also known for their friendship in the
history of literature. The close friendships of the three poets, which began at an early age, have
been instrumental in the processing of common topics. The sea, which is one of the repeating
themes in the literature world of the trio , gains a broad meaning when it is looked at the
biography of those poets having a great love for the sea.Even before and after the movement,
when all the works (poetry, story, novel, theater, essay) of the three poets of the Garip
movement are examined in the sea oriented, it has a structure parallel to the universal water /
sea archetype. Water / sea is the first place of existence in myths and sacred texts of different
cultures. In narratives, the water that is the place of the first creation is like that ;as it is
associated with the woman /mother, It symbolizes a world where human being once was a
whole.
In the world of literature, the sea perception of the Garip trio emerges through the
mother, woman and undivided time as symbolized by the universal water archetype.
Although sea / water has a common structure in the collection of three poets, the usage
of those terms is unique in each poet.
Orhan Veli, Oktay Rifat and Melih Cevdet Anday wrote poems about sea in the
context of the Garip movement but the sea they refer is far from deep meanings.The sea is
considered as a resting place in the daily life of people. Those poets approach the sea in a
pastoral way which is leading to a freedom and isolation place as being a far away from city
life. The sea seen in poems is the sea of Istanbul. Pre-the Garip movement, Orhan Veli's
poems predominantly contain image and metaphor of sea/water which these images and
metaphors symbolise the return to mother and childhood. The sea in the biography of the
poet is intertwined with water / sea symbolizing the mother in psychoanalysis.
Oktay Rifat, who conveys the sea concept in a more universal aspect along with the Garip
movement, identifies the sea with the woman. The poet gives an intense meaning to the sea
concept by making use of words, meanings and connotations of the language coming together
universal sea symbol that is well up on fishery terms.
Melih Cevdet Anday, who focuses on nature and human at the center of his poems, sees
the sea as a representation of nature in his works along with the Garip movement.In the poet's eyes, water / sea; It represents an undivided time when human being is together with nature
and all other living things.
The main aim of the thesis is to analyze all the works of Orhan Veli, Oktay Rifat and
Melih Cevdet within the context of the sea concept. Moreover, the approaching methods to the
sea, before/after movement, are to identify and analyse the transformation of the sea concept
and its common points with universal sea symbol in all aspects.

Keywords: Garip, sea, Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet