İran coğrafyası ve Osmanlı coğrafyasında nestalik hat yazısının karşılaştırılması
A comparison of Nestalik khatt in calligraphy  iran  geography and Ottoman geography
Yazar: VALI MAHBOUBI
Danışman: PROF. DR. YUNUS BERKLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hattatlar = Calligrophers ; Nesta'lik yazı = Nesta'lik writing ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Türk hat sanatı = Turkish handwriting art ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art ; Yazı sanatı = Calligraphy ; İran = Iran

Özet:
Bu araştırmanın amacı Türk-İslam sanatları içerisinde Hüsn-i Hat sanatının bir türü olan Nesta'lîk yazısının İran ve Osmanlı coğrafyalarındaki gelişim ve değişimini karşılaştırarak iki üslup arasındaki farklılık ve benzerlikleri ortaya koymaktır. İran ve Osmanlı coğrafyalarındaki Nesta'lîk hat yazılarındaki harf açıları, ters yuvarlak harfleri, harf bağlantıları, keşideler ve satır düzeni ve nokta işaretleri karşılaştırılmıştır. Araştırmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada Nesta'lîk hat sanatının kavramsal bilgileri verildikten sonra nesta'lîk yazısının tarihi, özellikleri ve kullanıldığı alanlar ile İran ve Osmanlı coğrafyalarındaki Nesta'lîk üslubunun önemli hattatları hakkında bilgiler verilmiştir. Bulgular kısmında ise İran ve Osmanlı coğrafyalarındaki Nesta'lîk hat üslupları karşılaştırılmıştır. Çalışmada İranlı ve Türk hattatların Nesta'lîk kural ve ilkelerine göre eser ürettikleri ancak üsluptan kaynaklanan bazı farklılıklar tespit edilmiş ve bir takım sonuçlara ulaşılmıştır. Osmanlı Dönemi hattatların yazı açılarını değiştirmelerine karşın İranlı hattatların Nesta'lîk yazısında 65 ile 70 derecelik yazı açılarını korudukları sonucuna ulaşılmıştır. Osmanlı hattatlarının kelimelerindeki bağlantılar yuvarlak ve kıvrımsız iken İranlı hattatların bağlantıları yumuşak ve kıvrımlı bir daireyi andırmaktadır. Osmanlılarda keşideler düze yakın iken İranlılarda inişin çıkıştan daha yüksek ve hafif bir eğime sahip olup Osmanlı hattatlarının Nesta'lîk dizeleri daha kolay okunduğu sonucuna uaşılmıştır. Ayrıca İranlı hattatlar noktaları harflerin üzerinde yada altında istedikleri gibi yazarken Osmanlı hattatları noktalarını çoğunlukla alışık olunan biçimde kurallı kullandıkları sonucuna ulaşmışlardır.

Abstract:
The aim of this research is to reveal the differences and similarities between the
two styles by comparing the development and change of Nesta'lik script, which is a type
of calligraphy in Turkish-Islamic arts, in Iran and Ottoman geographies. Letter angles,
inverted round letters, letter connections, inscriptions and line order and punctuation
marks in Nesta'lik calligraphy in Iran and Ottoman geographies were compared. Scanning
method was used in the research. In the study, after the conceptual information of
Nesta'lik calligraphy is given, information is given about the history of Nesta'lik writing,
its features and the areas where it is used, and important calligraphers of Nesta'lik style
in Iran and Ottoman geographies. In the findings part, Nesta'lik calligraphy styles in Iran
and Ottoman geographies were compared.
In the study, it was determined that Iranian and Turkish calligraphers produced
works according to the rules and principles of Nesta'lik, but some differences arising from
the style were determined and some results were reached. Although the Ottoman period
calligraphers changed their writing angles, it was concluded that Iranian calligraphers
preserved their writing angles of 65 to 70 degrees in Nesta'lik writing. While the links in
the words of the Ottoman calligraphers are round and unfolded, the links of the Iranian
calligraphers resemble a soft and curved circle. It has been concluded that while the
keşides in the Ottomans were close to the flat, in the Iranians the descent had a higher and
milder slope than the ascent, and the Nesta'lik verses of the Ottoman calligraphers were
easier to read. In addition, while Iranian calligraphers write the dots on or under the letters
as they wish, Ottoman calligraphers have reached the conclusion that they use their dots
in the usual way.