Âsım (öl. H. 1122/M. 1710) Dîvânı: İnceleme-tenkitli metin
Âsım (d. 1710) and his Dîvân: Analysis-editional critic
Yazar: MUSA TOZLU
Danışman: PROF. DR. NİHAT ÖZTOPRAK
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Üzerinde çalıştığımız eser on yedinci yüzyıl klâsik Türk şairlerinden Âsım'a ait bir dîvândır. Âsım (öl. H. 1122/M. 1710) ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin) adlı çalışmamız dört bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde; tezkirelerdeki sınırlı bilgiler ve şairin şiirlerinden hareketle Âsım'ın adı, mahlası, hayatı, mesleği ve ölümüyle ilgili bilgileri aktardık. "Edebî Kişiliği" başlığı altında Âsım'ın şairliği, şiire ve şaire bakışı ile etkilendiği şairler hakkındaki bilgileri değerlendirdik. Son olarak da şairin tek eserinin Dîvân'ı olduğunu belirttik. 
Çalışmamızın ikinci bölümünde dîvânı, şekil, dil-üslûp ve muhteva gibi başlıklar altında incelemeye çalıştık. Dîvânın mürettep bir dîvân olduğunu, kullanılan nazım şekilleri ve türlerini, şairin aruz veznini çok başarılı bir şekilde kullandığını, redd-i matla?ya sıklıkla yer verdiğini belirttik. Âsım'ın şiir dilinin zaman zaman Arapça-Farsça kelime ve tamlamalarla ağırlaşsa da genellikle sade, temiz ve akıcı olduğunu ifade ettik. Şairin, Bâkî Ekolü denilen klâsik üslûp şairleri arasında yer aldığını ve şiirini bu temel üzerine inşâ ettiğini vurguladık. Fakat bazen de Sebk-i Hindî ve hikemî şiir etkisiyle şiirler yazdığını da belirttik. Dîvânda muhtevaya dair öne çıkan hususları din-tasavvuf, aşk-şarap, şahıslar, şikâyet ve mûsikî gibi alt başlıklar açarak inceledik. Şairin mutasavvıf bir şair olmamasına rağmen zaman zaman tasavvufî terimlerden yararlandığını, şiirlerinde konu olarak İlâhî aşktan ziyade beşerî aşkı tercih ettiğini, şiirindeki mûsikî unsurlarını, şahıs kadrosunu ve şikâyetlerini de yine bu bölümde anlattık.
Çalışmamızın üçüncü bölümünde, tespit edilen dört dîvân nüshasını tanıttık ve nüshalar arasında bir değerlendirme yaptık. Ayrıca metnin kurulmasında takip edilen metotlardan da bahsettik.
Dördüncü ve son bölümde ise; toplamda 441 şiir ve 3500'ü aşkın beyitten oluşan tenkitli metnimiz yer aldı.

Abstract:
The dîvân, we study on, belongs to one of the 17th century classical Turkish poets; Âsım. Our study, Âsım (d. 1710) and his Dîvân (Analysis-Editional Critic), consists of four chapters. In the first chapter, the limited informations in tezkires and the informations about Âsım's name, appellation, profession and death were explained. Under the title of "His Literary Personality", Âsım's poetry and the information about his inspiration of the poets within poetry and the view of poet were evaluated.
In the second chapter of our study, his divân was attempted to examine under the titles like; form, language-stylistics and content. We indicated utilized poetic forms and genres and that dîvân was a regular dîvân, the poet used the prosody successfully and placed rejection of matla frequently. Although Âsım's poetic language is redundant with Arabic-Persian words and subordinates, it is generally pure and fluent. We emphasized that he took place among the poets called Bâkî School and constructed his poetry on this essence. But sometimes he wrote his poems with the inspiration of Sebk-i Hindî and oracular poetry. We explained musical elements, the character list and his complaints in his poetry and that he utilized from sophisticated terms betweentimes, preferred human love than divine love as the subject, although the poet wasn't a ascetic.
In the third chapter of our study, we introduced identified four dîvân copies and made an evaluation among them. Furthermore, we mentioned the methods following in the construction of the text.
In the fourth chapter, out editional critic consisting of 441 poems and over 3500 couplets was taken place.