Afet sonrası geçici yerleşim alanlarının seri üretim kavramı ile değerlendirilmesi
The evaluation of post-disaster temporary settlements though concept of mass production
Yazar: SERTAP BALCI YAŞAR
Danışman: PROF. DR. BİLGE SAYIL ONARAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Sanayi Devrimi sonucunda üretim yöntemi olarak ortaya çıkan seri üretim, tarihsel süreç içinde tasarım anlayışına dahil olan bir kavrama dönüşmüştür. Bu dönüşüm, endüstrinin mimari tasarım üzerinde hakimiyet kurmasına ve ortaya çıkan tasarımların tek tipleşmesine neden olmaktadır. Tek tiplik durumunun net bir şekilde gözlemlenebildiği afet sonrası geçici yerleşim alanları, araştırmanın ana konusunu oluşturmaktadır.
Afet sonrası rehabilitasyon süreci kapsamında kurulan geçici yerleşim alanlarının, kullanıcı/çevre/kültür farklılıkları göz önünde bulundurulmadan kurgulanması ve tasarımında standart reçetelerin uygulanması ile afetzedeler üzerinde bıraktığı etkiyi anlamak, bu tezin temel motivasyonudur. Bu kapsamda 24 Ocak 2020 Elazığ depremi sonrası kurulan geçici yerleşim alanları, çalışma sahası olarak belirlenmiştir. Çalışmanın kurgulandığı dönemde Elazığ'da yıkıcı bir deprem meydana gelmesi ve bunun sonucunda kurulan geçici yerleşim alanlarının halen faaliyetini devam ettiriyor olması, Elazığ'ın çalışma sahası olarak belirlenmesinde etkili olmuştur.
Elazığ'ın farklı bölgelerinde konumlanan üç geçici yerleşim alanında yaşayan afetzedelerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmelerde geçici konutların Elazığ'ın iklim ve kültürel özelliklerine uygunluğu, geçici yerleşimin kurulduğu çevre özellikleri, afetzedelerin seri üretim kavramına yaklaşımı ve yaşadıkları mekânı "ev" olarak görüp görmediklerine ilişkin bilgiler edinilmeye çalışılmıştır. 
Araştırma sonucunda, kuruldukları bölgenin özelliklerine uygun olmayan ve tek tip tasarlanan geçici yerleşim alanlarının, afetzedelerin iyileşme dönemine katkı sağlamadığı, aksine afetzedeler açısından yeni zorluklara sebep olduğu tespit edilmiştir. Hiçbir çevre, kültür, iklim, insan tek tip değilken tasarımın tek tip oluşu, özellikle afet sonrası büyük travmalar yaşamış afetzedelerin gündelik yaşam alışkanlıklarına dönüşünü güçleştirmekte ve yaşadıkları mekânı "ev" olarak görmelerini engellemektedir. 
Bu araştırmadan elde edilen verilerin, afet sonrası geçici yerleşim alanı tasarımlarına bölgesel özelliklerin dahil edilerek, bu alanlarda tek tip ve işlevsiz tasarımlardan uzaklaşılmasına katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Anahtar sözcükler: Afet, geçici konut, geçici yerleşim alanı, seri üretim, tek tiplik, Elazığ

Abstract:
Mass production, which emerged as a production method after the Industrial Revolution, has turned into a concept to understand the process of design during history. This transformation causes the industry to dominate the architectural design and the designs to become standardized. Post-disaster temporary settlements, where standardization could be observed clearly, are the main subject of the thesis.
Understanding the impact of designs of temporary settlements planned without considering the user/environment/cultural differences and designed with standard prescriptions in post-disaster rehabilitation process on disaster victims is the main motivation of this thesis. Therefore, temporary settlements established after the earthquake on the 24th of January 2020 in Elazığ have been examined. Elazığ has been determined as a data collection area because of a devastating earthquake that occured in planning process of the thesis and temporary settlements that been established there also contributed the decision-making process for data collection.
Semi-structured interviews were conducted with disaster victims living in three temporary settlements located in different regions of Elazığ. The participants were asked questions about suitability of the temporary houses to climate and cultural characteristics of Elazığ, environmental characteristics in which the temporary settlement was established, attitude of the disaster victims to concept of mass production and whether they saw the place they lived as "home".
As a result of the research, it has been found that temporary settlements that were not suitable for the characteristics of the region in which they were established and designed as a standardized type do not help victims to recover. On the contrary, they cause additional difficulties. While the environment, culture, climate, and human beings are not standardized and monotypes, the design being standardized makes it difficult for disaster victims to return to their daily life habits, especially after the disaster, and prevents them from seeing the place they live as "home".
It is thought that the data obtained from this research will contribute to leave from standardized and dysfunctional designs in these areas by including regional features in post-disaster temporary settlement designs.

Keywords: Disaster, temporary housing, temporary settlement, mass production, standardized, Elazığ