Serviks kanserinin küratif tedavisinde uygulanan volümetrik ayarlı ark tedavisi ve yoğunluk ayarlı radyoterapinin dozimetrik olarak karşılaştırılması
Dosimetric comparison of volumetric adjustable ARC therapy and intensity adjustable radiotherapy applied in the curati̇ve treatment of cervical cancer
Yazar: MELİS TARLACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KAMİL TEMİZYÜREK
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Fiziği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyometri = Radiometry ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Radyoterapi-bilgisayar yardımlı = Radiotherapy-computer assisted ; Radyoterapi-yoğunluk ayarlı = Radiotherapy-intensity-modulated ; Uterin servikal hastalıklar = Uterine cervical diseases ; Uterin servikal neoplazmlar = Uterine cervical neoplasms

Özet:
Radyoterapi serviks kanserinde en sık uygulanan tedavi yöntemidir. Serviks anatomik açıdan karmaşık yapılı bir bölgede olduğundan, radyoterapi sırasında çevresindeki dokuların iyice analiz edilip korunması hastanın ikincil kanserlere yakalanma riskini ortadan kaldıracağı için oldukça elzemdir. Yoğunluk ayarlı radyoterapi (IMRT) çok yapraklı kolimatörlerin hareketliliğine sahip olması açısından tümör volümünü geleneksel yöntemlerden daha iyi sarma özelliğine sahiptir. Volümetrik ayarlı ark terapi (VMAT) yoğunluk ayarlı radyoterapinin geliştirilmiş tekniğidir. VMAT tedavi tekniğinde gantri hasta masası etrafında 360 dönebilme özelliğine sahiptir. Bununla birlikte VMAT tedavi tekniği ya da IMRT tedavi tekniği kanser tedavisinde standart tedavi değildir. Hastaya uygun tedavi tekniğinin seçilmesi gerekir. Hastaların yaşı, anatomik özellikleri, hastalığın evresi gibi parametreler uygun tedavi yöntemini seçmek için önemli birer yol gösterici olabilirler. 
Bu çalışma 30 yaş üzeri ve evreleri bakımından benzer 15 serviks kanserli hasta ile yapılmıştır. Hastalardan CT/BT (bilgisayarlı tomografi) ile görüntü alınmıştır. Alınan görüntüler uzman radyasyon onkologları tarafından klinik hedef hacim (CTV) ve kritik organlar olarak konturlanmıştır. Konturlanan görüntüler tedavi planlama bilgisayarına aktarılmıştır. Hastalara, yedi alan dinamik MLC (7A-DMLC) ve çift ark VMAT (ÇA-VMAT) teknikleri kullanılarak her hastaya özel olarak plan hazırlanmıştır. IMRT ve VMAT tedavi teknikleri ile tasarlanan planların doz- hacim histogramı (DVH) verileri volümetrik olarak alınmıştır ve istatistiksel analiz yapılmıştır. İki yöntem karşılaştırılması için p<0.05 anlamlılıkta non-parametrik testler kullanılmıştır. 
Elde edilen veriler ile yapılan analizler sonucunda kritik organlar olan mesane, rektum, bağırsak, sol femur, sağ femur ve hedef hacim olan PTV volümleri için IMRT tedavi tekniği ve VMAT tedavi tekniği arasında p<0.05 anlamlılığında fark bulunmamıştır. Bununla birlikte VMAT tedavi tekniği yüksek dozlarda kritik organları görece olarak daha iyi korumuştur. PTV volümlerine ait konformalite indeksi, homojenite indeksi ve monitör ünite değeri hesaplanarak analiz edilmiştir. İki teknik için ayrı ayrı hesaplanan CI ve HI arasında anlamlı fark bulunmamıştır. MU değeri p<0.05 anlamlılıkla karşılaştırılış ve IMRT ve VMAT tedavi teknikleri arsında anlamlı fark bulunmuştur.
Sonuç olarak; Serviks kanserli hastalar için oluşturulan tedavide, hastanın uygunluğuna göre IMRT ya da VMAT tedavi tekniklerinden birinin seçilmesinde sakınca yoktur. Bunula birlikte aralarında anlamlı fark çıkmamasına rağmen VMAT tekniğinin kritik organları IMRT tekniğine göre daha az doza maruz bıraktığı gözlemlenmiştir. Daha az MU değeri ve daha hızlı tedavinin avantajları da düşünüldüğünde, VMAT tedavi tekniği rahim ağzı kanseri için daha uygun bir seçimdir.
Anahtar Kelimeler: Radyoterapi, Serviks kanseri, IMRT, VMAT

Abstract:
Radiotherapy is the most common treatment method in cervical cancer. Since the cervix is in an anatomically complex region, it is essential to thoroughly analyze and protect the surrounding tissues during radiotherapy, as this will eliminate the risk of developing secondary cancers. Intensity modulated radiotherapy (IMRT) has the ability to wrap the tumor volume better than conventional methods in terms of the mobility of multi-leaf collimators. Volumetric modulated arc therapy (VMAT) is an improved technique of intensity modulated radiotherapy. In the VMAT treatment technique, the gantry has the ability to rotate 360 around the patient table. However, VMAT treatment technique or IMRT treatment technique is not a standard treatment in cancer treatment. The appropriate treatment technique should be chosen for the patient. Parameters such as the age of the patients, their anatomical features, and the stage of the disease can be important guides for choosing the appropriate treatment method.
This study was conducted with 15 cervical cancer patients over 30 years of age and similar in terms of stages. Images were taken from the patients with CT (computerized tomography). The images were contoured as clinical target volume (CTV) and critical organs by expert radiation oncologists. The contoured images were transferred to the treatment planning computer. A special plan was prepared for each patient by using seven-field dynamic MLC (7A-DMLC) and double arc VMAT (CA-VMAT) techniques. The dose-volume histogram (DVH) data of the plans designed with IMRT and VMAT treatment techniques were taken as volumetric and statistical analysis was performed. Non-parametric tests with p<0.05 significance were used to compare the two methods.
As a result of the analysis made with the data obtained, there was no significant difference in p<0.05 between IMRT treatment technique and VMAT treatment technique for critical organs such as bladder, rectum, intestine, left femur, right femur and target volume PTV. However, the VMAT treatment technique protected critical organs relatively better at high doses. The conformality index, homogeneity index and monitor unit value of the PTV volumes were calculated and analyzed. There was no significant difference between CI and HI calculated separately for the two techniques. MU value was compared with p<0.05 significance and a significant difference was found between IMRT and VMAT treatment techniques. The MU value of the VMAT treatment technique is considerably lower than the MU value of the IMRT treatment technique, and the VMAT treatment technique is more advantageous in this context.
Key Words: Radiotherapy, Cervical cancer, IMRT, VMAT