Dini tarihi kaynaklı olağanüstü anlatıların dini çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesi ve Hz. Ali Cenknameleri'nin incelenmesi
The evaluation of fantastic narratives originated from religion and history in terms of religious children's literature and analysis of Hz. Ali Cenknames
Yazar: OSMAN ZAHİT ŞENER
Danışman: PROF. DR. ALİ ÇAVUŞOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cenknameler = Cenk-names ; Dini edebiyat = Religious literature ; Dinler tarihi = History of religions ; Hz. Ali = Hz. Ali ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Bu çalışmada, öncelikle dini ve tarihi kaynaklı olarak teşekkül eden 
olağanüstü motiflerle kurgulanmış anlatıların, günümüz dini çocuk edebiyatı 
açısından yeri değerlendirilmiş; ayrıca Türk İslam Edebiyatı çerçevesinde geniş halk 
kitlelerine yönelik olarak teşekkül etmiş bir anlatı olan Hz. Ali Cenknameleri'ndeki 
hikayeler, dini çocuk edebiyatı bağlamında ayrıntılı olarak incelenmiştir.
Birinci bölümde; çocukluk, çocuk edebiyatı, çocuk edebiyatı eleştirisi, çocuk 
edebiyatı ve ideoloji gibi konulardaki farklı yaklaşımlarla ilgili genel bir çerçeve 
çizilmiş; daha sonra özellikle Batı'da ve Türkiye'de çocuk edebiyatı alanında yapılan 
çalışmalar içerisinde, dini içerikli çocuk kitaplarının veya dini çocuk edebiyatının 
yeriyle ilgili bir değerlendirme yapılmıştır. İlk dönem çocuk edebiyatı 
çalışmalarından itibaren bir kaynak olarak kullanılan mit, masal, destan, efsane gibi 
türlerin kendi teşekkül ettikleri dönemlerde üstlendikleri dini/toplumsal/psikolojik
işlevler ve bu türlerin birbirlerinden ayrıldıkları noktalar incelenmiştir.
Olağanüstülük, kurgu ve gerçeklik kavramları; İslam'ın temel kaynakları, günümüz 
din eğitimi yaklaşımları, halk kültürü ve dini çocuk edebiyatı açısından 
değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler doğrultusunda, dini tarihi kaynaklı 
olağanüstü anlatılardan günümüz dini çocuk edebiyatı bağlamında yapılabilecek 
uyarlamalar konusunda genel bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır.
İkinci bölümde ise Hz. Ali'nin ve Hz. Ali Cenknameleri'nin Türk İslam
Edebiyatındaki yeri hakkında bir değerlendirme yapılmış ve sonrasında Hz. Ali 
Cenknameleri'ndeki hikayeler bu çalışmanın birinci bölümünde çizilen çerçeve 
doğrultusunda "dini çocuk edebiyatı" bağlamında ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Abstract:
THE EVALUATION OF FANTASTIC NARRATIVES ORIGINATED FROM RELIGION AND HISTORY IN TERMS OF RELIGIOUS CHILDREN'S LITERATURE AND ANALYSIS OF HZ. ALI CENKNAMES

Osman Zahit ŞENER

Erciyes University, Graduate School of Social Sciences,
Ph.D. Thesis, July 2021
Supervisor: Prof. Dr. Ali ÇAVUŞOĞLU

ABSTRACT

In this study first of all, the narratives which are originated from religion and history and fictionalized with fantastic motifs, in terms of today's religious children's literature have been evaluated; In addition, Hz. Ali Cenknames which are narratives formed in Turkish-Islamic Literature created for large masses of people, have been analysed in detail in the contex of religious children literature.
In the first part; a general framework has been drawn about different approaches to issues such as childhood, children's literature, children's literature criticism, children's literature and ideology; Then an evaluation has been made about the place of religious children's books or religious children's literature within the studies carried out in the field of children's literature especially in the West and in Turkey. The religious/social/psychological functions of genres as myth, tale, epic and legend which have been used as a source since the first period of children's literature studies, and the points where these genres differ from each other have been examined. The concepts of "fantastic, fiction and reality" have been evaluated in terms of the main sources of Islam, religious education approaches, folk culture and religious children's literature. In line with these evaluations, a general framework has been tried to be drawn about the adaptations that can be made from these legendary narratives in the context of today's religious children's literature.
In the second part, the place of Hz. Ali and Hz. Ali Cenknames in Turkish-Islamic Literature has been evaluated generally. After that, the stories in Hz. Ali Cenknames have been analysed in detail in the context of "religious children's literature" in line with framework drawn in the first part of this study.
Keywords: Religious Children's Literature, Fantastic Narratives, Hz. Ali Cenknames.