İznik Tiyatrosu örneğinde Roma tiyatrolarının mimari özellikleri
Architectural features of the Roman theaters in example of Nicaea Theater
Yazar: İREM DEĞER
Danışman: PROF. DR. ALİ KAZIM ÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Antik dönemde Bithynia olarak adlandırılan bölgede bulunan Nicaea antik kenti, İznik Gölü'nün doğu kıyısına kurulmuştur. Gölün ve çevresini saran dağların sağladığı stratejik avantaj sebebiyle Bithynia Krallığı'yla başlayıp, yüzyıllarca süren hâkimiyet mücadelesinin önemli noktalarından biri olmuştur. Nicaea antik kenti süreklilik gösteren yerleşimi sebebiyle çok fazla zarar görmüş, tiyatro ise bu yerleşim yoğunluğuna rağmen onarılamaz zararlar görse bile ayakta kalabilmiş nadir yapılardan biri olmayı başarmıştır. 
İznik Roma Tiyatrosu birçok ünik özelliği olmasının yanı sıra tonozlar ile yükseltilmiş bir caveaya sahip olmasıyla dikkat çeker. Avrupa'da birçok örneği bulunsa da Anadolu'da tonozlarla yükseltilmiş iki tiyatro bulunmasına rağmen bir diğer tonozlu yapı görülen Side tiyatrosunun alt cavea'sı yine Yunan tiyatrolarında görüldüğü gibi doğal bir yükselti üzerinde yükseltilmiştir. Böylece İznik Roma Tiyatrosu, Anadolu'da ima cavea'yı taşıyan trapezoidal tonozlarla düz bir zemin üzerinde kaldırılan tek örnektir. Dönemin Roma İmparatoru Traianus ve Bithynia valisi Plinius'un mektuplaşmalarından MS II. yüzyılda yapıldığı bilinen tiyatro; İznik kenti Roma, Bizans ve Osmanlı hâkimiyetindeyken de fiili olarak kullanılmıştır. Bu tez çalışmasında İznik Roma Tiyatrosu'nun özgün işlevi ve mimari özellikleri üzerine araştırmalar yapılmış olup, diğer Roma tiyatroları ile karşılaştırmalı olarak bilim dünyasına sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: İznik, Roma, Tiyatro, Mimari.

Abstract:
The ancient city of Nicaea, located in the Bithynia region in antiquity, was built eastern side of Lake Iznik. It became one of the important examples of the centuries-long competition for dominance that started with the Kingdom of Bithynia due to its advantageous strategic location provided by the lake and the mountains surrounding it. The ancient city of Nicaea suffered a lot of damage due to its continuous settlement. The theater also managed to be one of the rare structures that survived despite irreparable damage. 
The Roman Theater of Iznik is notable for its many unique features, as well as for having a cavea raised with vaults. Although there are many examples in Europe, although there are two theaters raised with vaults in Anatolia. But the lower cavea of the Side Theater was built on a natural elevation that we are used to from Greek theaters. Thus, Iznik Roman Theater is a only example in Anatolia where the trapezoidal vaults carrying ima cavea were raised on a flat ground. The theater, which we know from the correspondence of the Roman Emperor Trajan and Pliny, the governor of Bithynia, was built in the 2nd century AD. It was also used during the Roman, Byzantine and Ottoman period of Iznik. In this thesis, research has been conducted on the original function and architectural features of the Roman Theater at Nicaea and presented to the scientific world.

Keywords: Nicaea, Roman, Theater, Architecture.