Türkiye`de hanehalkı tüketim harcamalarının doğrusal harcama sistemi yaklaşımıyla analizi
An analysis of the household consumption expenditures in Turkey by the linear expenditure system approach
Yazar: HÜSEYİN ÖZER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. M. SİNAN TİMURLENK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Doğrusal harcama sistemi = Linear expenditure system ; Tüketici harcamaları = Consumer expenditures ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketim = Consumption

Özet:
Tüketim harcamaları analizi iktisatta teori ve uygulama arasında başarılı bir birlikteliğin sözkonusu olduğu konulardan biridir. Bu çalışma başlıca üç amaç doğrultusunda hazırlanmıştır. Birincisi, bireysel hanehalkı verileriyle Klein-Rubin'in doğrusal harcama sistemini, bu sistemin Engel eğrilerini ve esnekliklerini tahmin ederek Türkiye'de hanehalkı tüketim kalıplarını analiz etmektir. İkincisi, 1987-94 döneminde gerek ana mal gerekse gıda alt grupları itibariyle tüketim kalıplan arasındaki yapısal farklılıkları araştırmaktır. Son olarak, bölgelerin yanısıra kır ve kentteki hanehalklannın tüketim kalıplan arasındaki benzerlik veya farklılıklan ortaya koymaktır. Bütün bu amaçlan gerçekleştirmek için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından uygulanan 1987 ve 1994 Hanehalkı Gelir ve Tüketim Harcamalan Anketlerinden derlenen veriler kullanılmıştır. Çalışmalarda elde edilen bulgular teorik beklentileri destekler mahiyettedir. Öyle ki, bulgular Engel kanununu doğrulamıştır. Ayrıca, bu çalışmada kentleşmenin hanehalkı tüketim kalıplan üzerindeki etkisini incelemek için lor ve kent için ayn ayn tahminler yapılmış ve kırdaki tüketim kalıplarının kenttekilerinkinden önemli ölçüde farklı olduklan belirlenmiştir. Beş farklı bölgeye ait tüketim kalıplan da birbirleriyle karşılaştırılmış ve özellikle Marmara-Ege bölgesi ile Doğu-Güneydoğu Anadolu bölgesinin tüketim kalıplan arasındaki farklılığın istatistiki bakımdan anlamlı olduğu görülmüştür. Son olarak, LES harcama esneklikleri gıda, ev eşyası, konut ve ulaştırma ve haberleşme mal gruplarının zorunlu ve giyim, sağlık, kültür, eğitim ve eğlence ve 'diğer1 mal gruplarının lüks olduklarım ortaya koymuştur. Farklı veri seti ve farklı tahmin metotlarına dayalı olarak elde edilen esnekliklerin karşılaştırılmasında yaşanan zorlukların hatırda tutulması kaydıyla toplam harcama esneklikleri itibariyle bu çalışmada varılan sonuçların Türkiye'de daha önce yapılmış çalışmaların sonuçlanyla uyumlu olduklan tespit edilmiştir.

Abstract:
The analysis of consumption expenditures is one of the major successes of economics as it represents the near perfect manage of theory and econometrics. The purpose of this study is threefold. First, it analyses the households' consumption patterns in Turkey by estimating the Klein-Rubin linear expenditure system, its Engel curves and elasticities using household level data. Second, it investigates the structural difference between the consumption patterns in terms of both main commodity groups and food sub groups in the period of 1987-94. Finally, this study determines similarities or disparities between the consumption patterns of the households in the urban and the rural sectors as well as five different regions. To accomplish all these objectives, the data compiled from the 1987 and 1994 Household Income and Consumption Expenditures Surveys conducted by the State Institute of Statistics of Turkey were used in the study. The econometric evidence obtained from the study is in fair agreement with the theoretical expectations. The findings are in conformity with Engel's law. Furthermore, separate estimates for the urban and the rural sectors so as to examine the impact of urbanization on the households' consumption patterns were conducted and the consumption patterns in the urban sector were found to be considerably different from those in the rural sector. The consumption patterns for five different regions were compared and the difference between the consumption patterns particularly in the Marmara-Aegean region and those in the East-Southeast Anatolia region were found to be statistically significant. Finally, the estimated LES expenditure elasticities imply that food, furniture, housing, and transportation and communication are necessities while clothing, health, culture, education and recreation, and miscellaneous are luxuries. Keeping in mind the difficulties in comparing elasticities based on different data sets collected by different procedures and estimated by different methods, the estimates of total expenditure elasticities in tins study appear to be consistent with those in previous studies in Turkey.