Alman müsteşriklerin İslam tasavvufu hakkındaki çalışmalarının değerlendirilmesi
The works of German orientalist about Sufismus
Yazar: EMİNE PINAR SAYAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AŞKAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Almanya = Germany ; Bilim insanı = Scientist ; Dini yayınlar = Religious publication ; Oryantalist = Orientalist ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hristiyan rahiplerin haçlı seferlerine, misyonerlik ve sömürgeciliğe katkı sağlamak amacıyla, İslâm coğrafyasını daha yakından tanımaya yönelik çalışmaları, batıda doğu ile ilgili yapılan ilmi çalışmaların temelini teşkil etmektedir. Sonrasında hızlı sanayileşmeyle beraber doğuyu, ürün satışlarını arttırmada, ham madde ve ucuz iş gücü temininde önemli bir kaynak olarak gören batılılar, doğu dilleri ve kültürünü tanımaya önem verdiler. Zamanla ülkelerin sınırları netleşip de batılılar doğu ülkelerinde elçilikler kurmaya başladıklarında, bu ülkelere gidecek görevliler de gidecekleri ülkenin dili ve kültürü hakkında bilgi sahibi olmak adına, siyasi gayelerle bu ilimleri tahsil etmişlerdir.Doğu bilimleri, yukarıda sayılan sebeplerin dışında batıda ilmî olarak da alaka uyandırmış, üniversitelerde kürsüler kurulmuş, sadece ilmi kaygılarla bu konuya eğilen ilim adamları yetişmiştir. Bu ilim adamlarının önemli bir çoğunluğunu da Almanlar oluşturmaktadır. Alman ilim adamları, başlangıçta daha ziyade doğu dilleri ve İslam'ın ana kaynakları üzerine çalışmalar yapmışlar, tasavvufi eserlere pek alaka göstermemişlerdir.17. yüzyılın başlarında Adam Olearius'un görevi gereği gittiği İran'da, doğu kültürünün tesirinde kalarak, Firdevsi, Hafiz, Sad-i, Şirazi ve Nizami'nin eserlerinden yaptığı çeviriler batı dünyasının tasavvufla ilk teması olarak kabul edilmektedir.Almanlar özellikle 19. yüzyıl ve sonrasında tasavvufla akademik bir disiplin olarak ilgilenmeye başlamışlar, konuyla ilgili pek çok eser yayınlamışlardır. Araştırmada bu müsteşriklerin kimler oldukları, hayatlarına dair bulunan bilgiler ışığında anlatılmaya çalışılmıştır.Tasavvufla ilgili eser yayınlayan müsteşrikler ilgi alanlarını sadece tasavvufla sınırlı tutmayıp diğer İslami ilimlere de alaka göstermişler, farklı alanlarda da çalışma yapmışlardır. Tasavvuf ile ilgili eserlerini diğer alanlardaki eserlerinden soyutlayarak listelemenin bu müsteşriklerin hayatları ile ilgili kısmının bütünlüğünü bozacağı düşünüldüğünden eserler bir bütün olarak ele alınmıştır. Böylece tasavvuf alanında diğer alanlara kıyasla (Annemarie Schimmel dışında) çok daha az eser verdikleri görülmüştür.Almanların tasavvufla ilgili eserleri incelendiğinde bunların tarihin akışı içinde, tasavvufi şiir çevirisinden başlayıp, tarikatların sosyolojik açıdan incelenmesine kadar uzayan geniş bir alanı içine aldığı belirlenmiştir. Genelde pek çok Alman müsteşrik tasavvufun kökenlerini doğunun diğer bölgelerinin, özellikle Hindistan'ın mistik inanışlarında aramış, bu bağlamda tasavvufun kökünün Kuran-ı Kerim ve sünnete dayandığını kabul etmemiştir. Böyle varsayımlarla yola çıktıklarından eserleri eleştiriye açıktır.Eserlerini belli ön kabullerle yazmalarına, tasavvufun bilimsel yöntemlere ters düşen taraflarına olumsuz yaklaşmalarına rağmen Alman müsteşriklerin batıda İslam tasavvufunun tanınmasına sağladıkları katkı çok büyüktür. Batı büyük İslam düşünürleriyle onlar sayesinde tanışmış, onların sayesinde İslam'ın değerler dünyasına bir kapı aralamıştır.

Abstract:
Germans interested in Islamic mysticism as an academic discipline especially on the 19th century and afterwards. They have published many works on the subject. In this work German orientalists are explained in the light of the information that has been found related to their lives.Sufism is not the only interest of the orientalists who have published about Sufism but they also are interested in other Islamic sciences, and they have also worked in these other fields.Abstracting their publications only in Sufism and not in other fields of research will disturb the integrity of the life of the Orientalists therefore their whole publications are considered in this work. Thus it has been seen that they have published less in Islamic mysticism (except Annemarie Schimmel) in comparison to the other Islamic research fields.When the works of the Germans on Sufism were examined, it is seen that their work has started from translation of the mystical poetry to into a wide range of sects which extend from a sociological perspective, the examination determined in the course of history.In general many German orientalists have searched the origins of Sufism in the mystical beliefs context in India, and they did not accept that its roots are adopted from Quran and the Sunnah.Despite they have written their Works in Sufism under certain assumptions, and they approached negatively to parts of Sufism which conflict to the scientific research method, their contribution to Sufism by means of its recognition in the Western World is accountable. Western World has recognized great Islamic philosophes, and they have opened a door to the Islamic values.