İbn Kayyim el-Cevziyye'de nefis terbiyesi
Self-discipline according to Ibn Qayyim al-Jawziyya
Yazar: ÖMER FARUK LAFAKOZ
Danışman: DOÇ. DR. FEHMİ SOĞUKOĞLU
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Kalp = Heart ; Nefs = Soul ; Ruh = Spirit ; Tasavvuf = Mystic ; İbn Kayyım el-Cevziyye = İbn Kayyım el-Cevziyye

Özet:
İbn Kayyim el-Cevziyye (ö. 751/1351) 14. yüzyılda yaşamış, henüz hocası hayatta 
iken Cevziyye Medresesi'nde dersler vermeye başlamıştır. Hocası İbn Teymiyye (ö. 
728/1328) ile sık sık gündeme gelen İbn Kayyim'in, üstadının eser telif etmediği bazı 
hususlarda eserler (tasavvufa dair Miftâḥu dâri's-sa'âde, Zâdu'l-me'âd, Ḥâdi'l-ervâḥ, 
Bedâ'i'u'l-fevâ'id gibi) kaleme alması kendi çalışmalarının özgünlüğünün göstergeleri 
kabul edilebilir. Özellikle tasavvuf ve ahlak alanında birçok kitap telif etmesi de 
tasavvufî hayata meyliyle ilişkilendirilebilir. İbn Kayyim, tasavvuf ve ahlak alanında 
ortaya koyduğu eserlerde insan nefsinin olgunlaşmasının ancak nebevi yöntemin esas 
alınmasıyla gerçekleşebileceğini vurgulamaktadır. Çalışmamızda, İbn Kayyim'in 
nefis anlayışı ve nefis terbiyesine dair sunduğu yöntemler tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Bu hususta İbn Kayyim'in, Medâricu's-sâlikîn, İġâs̱ etu'l-lehfân, Ṭarîḳu'l-hicreteyn, 
Ravḍatu'l-muḥibbîn, el-Vâbilu'ṣ-ṣayyib, ed-Dâu ve'd-devâ', el-Fevâ'id, 'Uddetu'ṣṣâbirîn, er-Rûḥ, Zâdu'l-me'âd adlı eserlerine müracaat edilmiştir. Çalışmamız giriş ve 
üç bölümden meydana gelmektedir. Giriş kısmında müellifin hayatı, ilmî bakış açısı, 
öğrencileri, siyasi ve sosyal çevresi ele alınmıştır. Birinci bölümde nefis, nefisle ilgili 
kavramlar ve nefis mertebelerinin tanımına yer verilmiştir. İkinci bölümde nefsin 
zaafları ve doğurmuş olduğu neticeler incelenmiştir. Son olarak üçüncü bölümde 
nefsin terbiye usullerinden söz edilmiştir. Böylece İbn Kayyim el-Cevziyye'ye göre 
nefis terbiye yöntemleri ortaya konmuştur. Netice olarak İbn Kayyim el-Cevziyye'nin 
nebevi metodu takip eden bir nefis terbiye anlayışına sahip olduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Tasavvuf, İbn Kayyim, Nefis, Terbiye, Kalp.

Abstract:
Ibn Qayyim al-Jawziyya (d. 751/1351) lived in the 14th century and started teaching 
at Jawziyya Madrasa while his teacher was still alive. Ibn Qayyim, who was frequently 
on the agenda with his teacher Ibn Taymiyya (d. 728/1328), wrote works on some 
subjects that his master did not write (Miftāḥ dār al-sa'āda, Zād al-ma'ād, Ḥādī alarwāḥ, Badā'i' al-fawā'id on Ṣūfism). His writings can be considered indicators of 
the originality of his own works. The fact that he wrote many books in the field of 
Ṣūfism and ethics, can be attributed to his inclination towards Ṣūfī life. Ibn Qayyim, 
emphasizes that the maturation of the human soul can only be achieved by taking the 
prophetic method as a basis in his works in the field of Ṣūfism and ethics. In our study, 
we tried to determine Ibn Qayyim's understanding of the soul (nafs) and the methods 
he offered regarding self-discipline. In this regard, Ibn Qayyim's, Madārij al-sālikīn, 
İġāthat al-lahfān, Ṭarīḳ al-hijratayn, Ravḍat al-muḥibbīn, el-Wābil al-ṣayyib, al-Dā' 
wa al-dawā', al-Fawā'id, 'Uddat al-ṣābirīn, al-Rûḥ, Zād al-ma'ād were referenced. 
Our study consists of an introduction and three parts. In the introduction, the author's 
life, scientific perspective, students, political and social environment are discussed. In 
the first chapter, the definition of the nafs, concepts related to the nafs and the stages 
of the nafs are given. In the second part, the weaknesses of the nafs and the 
consequences they cause are examined. Finally, in the third chapter, the methods of 
self-discipline are mentioned. Thus, according to Ibn Qayyim al-Jawziyya, the 
methods of self-discipline were revealed. As a result, it has been understood that Ibn 
Qayyim al-Jawziyya has an understanding of self-discipline that follows the prophetic method.

Keywords: Sūfism, Ibn Qayyim, Nafs, Discipline, Heart.