Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde Urartu'nun tarihi mirası (kalıntıları) ve arkeolojik verileri
Urartian?s historical and archaeological heritage (remains) in the North-East Anatolia
Yazar: YASİN TOPALOĞLU
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN CEYLAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu uygarlıkları = Anatolian civilizations ; Aras Nehri = Aras River ; Erzincan = Erzincan ; Iğdır = Iğdır ; Kafkasya = Caucasus ; Kars = Kars ; Kars-Ardahan = Kars-Ardahan ; Urartu Devleti = Urartian State ; Urartular = Urartians ; Urartular Dönemi = Urartians Period

Özet:
Kafkaslardan Anadolu'ya geçiş noktası olan Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi, M.Ö.8. yüzyıldan itibaren Van merkez olmak üzere Doğu Anadolu'da önemli bir devlet kuran Urartu'larında dikkatini çekmekte gecikmeyen bir bölgedir. Doğu Anadolu, Transkafkasya ve İran olmak üzere geniş bir coğrafyaya yayılan Urartu Devleti kuruluşundan itibaren kuzeye doğru bir yayılım politikası izlemiştir. Ancak gerek araştırmaların azlığı gerekse Kuzey bölgesindeki karışık siyasi yapı ve akabinde İskit ve Kimmer akınlarının geçiş güzergâhı olması kuzeydeki Urartu varlığı hakkında bilgileri kısıtlamaktadır.1998 yılından itibaren A.Ceylan başkanlığında yaptığımız uzun süreli çalışmalarla çok az kısmı daha önce bilinen, daha çok A.Ceylan ile birlikte yaptığımız çalışmalar sonucu veya bu çalışma ile bilim dünyasına tanıtılan bölgede (Erzincan-Erzurum-Kars-Iğdır-Ardahan) 11 yazıt, 112 kale, 39 höyük, 15 yerleşme, 21 mezar ve 18 su yapısı olmak üzere toplam 216 Orta Demir Çağı merkezi tespit edilmiştir. Tam tarihlemesi yapılabilen kazı alanları dışında yüzey buluntuları (mimari, keramik, yazıt) ile değerlendirilen merkezlerin büyük bir kısmının ilk kez Urartu döneminde kurulduğu diğer merkezlerde ise özellikle höyüklerde Orta Demir Çağı bir katman halinde olduğu görülmektedir. Böylece Urartu döneminde bölgenin farklı bir gelişim gösterdiği ve Urartu'nun bölgeyi askeri üsler veya kralî kentler halinde inşa etmeye çalıştığını göstermektedir. Bu çalışma ile Urartu'nun kuzey yayılımına bir ışık tutulabildiğini ve daha sonra yapılacak bu konudaki çalışmalara temel teşkil edeceğini düşünmekteyim.

Abstract:
North East Anatolian region, which is the crossing point from Caucasus to Anatolia, was easily realized by Urartian. The Urartian, based in their capital city Van (Tushpa) formed a significant state in East-Anatolia as of 8th century B.C.Urartian State, covered a large territory including East-Anatolia-Trans-Caucasus and Iran always followed an expansion policy toward North.Information on Urartian existence in North was restricted to limited researches, complicated political structure in the North region and because it was on the route of Scythians and Cimmerian incursions.We identify 11 inscriptions, 112 fortresses, 39 mounds, 15 settlements, 21 tombs and 18 water canals and totally 216 middle Iron Age center by our lary -term studies under A. Ceylan chairmanship since 1998. The region had not been recognized well, but our studies with A. Ceylan and also this study introduce the area into the academia world.Except the excavation sites which terms have been determined, most of the centers, evaluated by surface finding (architecture, ceramic, inscription), were founded for the first time by the Urartian period and other centers especially mounds revealed Middle Iron Age as a layer. This it is observed that the region had a different development in the Urartian period and royal provinces by Urartian. This study aims to illuminate the north expansion of Urartian and it can be basic work for the students who would like to search on this subject