Anıtın genişlemiş alanı: Arkitekt ve mimarlık dergileri üzerinden modern Türk mimarlığında anıtın izini sürmek
Expanded field of the monument: Tracing the monument in modern Turkish architecture through arkitekt and mimarlik magazines
Yazar: EMİNE EBRAR BOSTANCI
Danışman: DR. ERDEM CEYLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma, insanlık tarihi kadar eski olan Anıt kavramının zamanla insanlığın başına gelen olaylar sonucunda değişmesi, dönüşmesi ile anıtın alanının genişlemesi durumunu keşfetmeyi hedefleyerek bu alanın muğlak sınırlarını Türkiye Modern Türk Mimarlığının anıt tasarımlarının okunabileceği Arkitekt ve Mimarlık dergilerinde bulunan anıt tasarımları üzerinden çizmeyi amaçlamıştır. 
"Modern Anıt Kültü Doğası ve Kökeni" adlı makalesi ile Alois Riegl, anıt kavramının değişime veya yeni değerler ekleyerek genişlemeye uğradığıdını ifade etmektedir. Tarihte bu genişlemeyi fark eden yazarlardan biri olarak Alois Riegl bu makalesinde modernizmin sanata ve mimarlığa etkisi, modern insanın anıtlara bakış açısı ile beraber kavramın genişlemesindeki ilk kırılmayı bir diğer deyişle "patlamayı"  gösterdiği söylenebilir. Zamansal olarak Alois Riegl'dan çok sonra II. Dünya Savaşı'nın da ertesinde savaşların verdiği tahribat, travmalar, toplu katliamlar gibi katastrofik olaylar sonucu Riegl'ın söylemi ile amaçlanmış anıt diyebileceğimiz Geleneksel Anıta karşı duruş sergileyerek bu genişlemeye farklı bir yerden genişleme "içe patlama" yapmasını sağlayan James E. Young'ın Literatüre kazandırdığı Karşı Anıt kavramı ise farklı yönde (içe doğru) bir genişleme gerçekleştirmiştir. Bu genişlemelerin tespit edilmesiyle birlikte anıtın genişlemiş alanını Rosalind Krauss'un "Sculpture in The Expanded Field", Genişlemiş alanda Heykel adlı makalesinde yayınlamış olduğu heykelin genişlemiş alanını tarif eden diyagram mantığı altlık olarak kullanılarak anıtın genişlenmiş alanı da bu mantık doğrultusunda çizilebilir. 
Anıt kavramının kökeni ve kuramsal zemininde Hafıza ve Tarih kavramlarına odaklanılarak geleneksel anıt ve karşı anıt kavramları aynı altlıkta beraber düşünülmüştür. R. Krauss'un genişlemiş alan diyagramı bu kavramlar çerçevesinde çalışılarak Anıtın Genişlemiş Alanı keşfedilmeye çalışılmıştır. Bu genişlemiş alanda Arkitekt ve Mimarlık dergilerinden filtrelenen ve sınıflandırılan anıt tasarımları yer almaktadır. 
Türkiye'de üretilen Arkitekt ve Mimarlık dergilerinin yayın ömrü boyunca okuyucularına ve mimarlık camiasına aktardığı tüm anıtlar yazar tarafından oluşturulan sistematik bir sınıflandırma yöntemi ile tasarımların morfolojileri ve kurguları göz önüne alınarak tekrar bu çalışma kapsamında derlenerek yeniden okuyucuya sunulmuştur. Yazar tarafından oluşturulan bu sınıflandırma sistematiği başka yayınlardaki anıt tasarımlarına altlık oluşturabilir veya yeni yayınlanan sayılardaki eklenen anıt tasarımları genişlemiş alanda anıt diyagramına eklemlenebilir. Çalışmanın veri havuzunu, madenini oluşturan Arkitek ve Mimarlık dergileri anıtları Türkiye'nin Cumhuriyet döneminden günümüze anıt tasarımlarının profilini de gözler önüne sermektedir. Bu derleme kapsamında anıtın genişlemiş alanı çizilmeye çalışılmış olsa da toplanan verilerin anıtlar hakkındaki bir çok konuya kapı aralayacağı ve bir çok çalışmaya ışık tutacağı düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Anıt, Karşı-Anıt, Arkitekt Dergisi, Mimarlık Dergisi, Hafıza, Tarih

Abstract:
This study aims to explore the expansion of the concept of monument, which is as old as the history of mankind, through the change and transformation of the concept of monument as a result of the events that have happened to mankind over time, and to draw the vague boundaries of this field through the monument designs in Arkitekt and Architecture magazines, where the monument designs of Modern Turkish Mimarlık of Turkey can be read. 
In his article "The Nature and Origin of the Cult of the Modern Monument", Alois Riegl states that the concept of monument has undergone change or expansion by adding new values. As one of the authors who recognized this expansion in history, it can be said that in this article, Alois Riegl shows the first explosion in the expansion of the concept along with the effect of modernism on art and architecture, the perspective of modern man on monuments.  Temporally, long after Alois Riegl, as a result of catastrophic events such as the destruction, traumas, mass killings caused by wars in the aftermath of World War II, the concept of Counter-Monument, which was introduced to the literature by James E. Young, who took a stance against the Traditional Monument, which we can call the intended monument with Riegl's discourse, and enabled this expansion to expand from a different place - inward explosion - has realized an explosion in a different direction (inward). With the determination of these expansions, the expanded area of the monument can be drawn in line with this logic by using the logic of the diagram describing the expanded area of the sculpture published by Rosalind Krauss in her article "Sculpture in The Expanded Field". 
By focusing on the concepts of Memory and History in the origin and theoretical basis of the concept of monument, the concepts of traditional monument and counter monument are considered together on the same substrate. R. Krauss's expanded field diagram was studied within the framework of these concepts and the Expanded field of the Monument was tried to be discovered. This expanded field includes monument designs filtered and classified from Arkitekt and Mimarlık magazines. 
All the monuments that Arkitekt and Mimarlık magazines produced in Turkey have conveyed to their readers and the architectural community throughout their publication life have been compiled and re-presented to the readers within the scope of this study by taking into account the morphologies and constructions of the designs with a systematic classification method created by the author. This classification systematic created by the author can form the basis for monument designs in other publications or the monument designs added in newly published issues can be added to the monument diagram in the expanded area. The monuments of Arkitek and Mimarlık magazines, which constitute the data pool and mine of the study, also reveal the profile of monument designs in Turkey from the Republican period to the present. Although the expanded area of the monument has been tried to be drawn within the scope of this compilation, it is thought that the data collected will open the door to many issues about monuments and shed light on many studies.

Keywords: Monument, Counter-Monument, Arkitekt, Mimarlik, Memory, History