Farklı yaprak kurutucular ve uygulama zamanlarının soya (Glycine max (L.) Merr.)'nın verimi ve tohumluk kalitesi üzerine etkileri
Effects of different desiccants and application times on yield and seed quality of soybean (Glycine max (L.) Merr.)
Yazar: NURGÜL ERGİN
Danışman: PROF. MEHMET DEMİR KAYA
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, farklı olgunlaşma dönemlerinde uygulanan yaprak kurutucu herbisitlerin, soyanın verimi ve tohumluk kalitesi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla 2016 ve 2018 yıllarında Eskişehir'de yürütülmüştür. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre yürütülen çalışmada, ana parsellere yaprak kurutucu herbisitler (kontrol, glifosat ve diquat) ve alt parsellere ise farklı olgunlaşma dönemleri (R5, R6, R7, R8 ve hasat olgunluğu) yerleştirilmiştir. Bitki boyu, bitkide bakla sayısı, bitkide tane verimi, bin tane ağırlığı, tane verimi, ham yağ oranı ve ham protein oranı özellikleri incelenmiştir. Tohumluk kalitesini belirlemek amacıyla standart çimlenme, hızlı yaşlandırma ve elektriksel iletkenlik testleri uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre bitki boyu yaprak kurutucu herbisitler ve uygulama dönemlerinden etkilenmemiştir. En düşük bin tane ağırlığı, bitkide tane verimi, dekara tane verimi ve yağ oranı R5 ve R6 dönemlerinde belirlenirken, glifosat uygulamasında diquat'a göre daha yüksek tane verimi ve yağ oranı elde edilmiştir. Her iki herbisit de R5 ve R6 dönemlerinde uygulandığında tane verimi önemli ölçüde azalmıştır. Bitkilerin olgunluğu R5'den R8'e ulaştığında, ortalama tane verimi ilk yıl 136 kg/da'dan 304 kg/da'a, ikinci yılda ise 110 kg/da'dan 280 kg/da'a yükselmiştir. Diquat uygulaması yapraklarda daha hızlı kuruma sağlamasına rağmen, glifosat uygulamasından daha yüksek verim elde edilmiştir. R7 döneminde glifosat uygulaması ile 7-10 gün erken hasat sağlanmıştır. Tohumluk kalite testlerinde, R7 döneminde elde edilen tohumların çimlenme yüzdesi daha yüksek ve elektriksel iletkenlik değerleri daha düşük bulunmuştur. Glifosat ise tohumluk kalitesini en az etkileyen herbisit olmuştur. Sonuç olarak, soyada tane verimi, yağ oranı ve tohumluk kalitesini etkilemeden erkencilik sağlanması amacıyla R7 döneminde glifosat uygulaması önerilebilir.

Abstract:
This study aimed to determine the effects of desiccants applied at different reproductive development stages of soybean on yield and seeding quality in 2016 and 2018 years in Eskişehir. In the experiment designed at randomized complete block, desiccants (control, glyphosate and diquat) and development stages (R5, R6, R7, R8 and maturity) were attained to main and sub-main plots, respectively. Plant height, pod number plant-1, seed weight plant-1, a thousand seed weight, seed yield, oil and protein ratio were investigated. Germination, accelerated ageing and electrical conductivity tests were performed for seeding quality. The results showed that plant height was not affected by desiccants and application times. The lowest seed weight, seed yield plant-1, seed yield, and oil ratio were obtained from R5 and R6, but glyphosate produced higher yield and oil ratio than that of diquat. Desiccants considerably reduced seed yield when they were applied at R5 and R6. Mean seed yield was enhanced from 136 to 304 kg/da in 2016 and from 110 to 280 kg/da in 2018 as the growth stages extended from R5 to R8. Diquat caused more rapid drying in leaves of soybean than glyphosate, while higher seed yield was observed from glyphosate. Glyphosate application at R7 provided 7-10 days earlier harvest. In terms of seeding quality, higher germination and lower electrical conductivity was achieved at R7. Glyphosate was the least adverse effects on the seeding quality. It was concluded that glyphosate application at R7 stage should be advised for earlier harvest without significantly affecting the seed yield, oil ratio and seeding quality in soybean.