Neo-gramşici uluslararası ilişkiler kuramı çerçevesinde İran-Türkiye ilişkileri
Iran-Turkey relations within the framework of neo-gramscian international relations theory
Yazar: HATİCE HANDE ORHON ÖZDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN DOĞAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Gramsci, Antonio = Gramsci, Antonio ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası ilişkiler teorileri = International relations theories ; İran = Iran

Özet:
Bu tezde, İran-Türkiye ilişkilerinin, iç politik mücadelelerden ve iki devletin dış politika yöneliminden nasıl etkilendiğinin saptanması amaçlanmış ve bu iki devlet arasındaki ikili ilişkiler Neo-Gramşici Kuram çerçevesinde çözümlenmiştir. Neo-Gramçici Kuram'ın tarihsel blok kavramı ve siyasal toplum-sivil toplum, zorlama-rıza, hegemonya-diktatörlük gibi kavram ikilileri tezin temel kavramsal çerçevesini oluşturmuştur. Çözümlemeler yapılırken, İran-Türkiye ilişkilerindeki "organik" ve konjonktürel dinamiklerin; değişim ve sürekliliklerin saptanması hedeflenmiştir. Kuramsal çerçevenin oluşturulmasından ve İran ile Türkiye'nin iç politik dinamikleri ve dünya düzenine yaklaşımları ana hatlarıyla tartışıldıktan sonra, belirlenen temalardan hareketle ikili ilişkiler çözümlenmiştir. Yapılan çözümlemeler sonucunda tarihsel olarak, iki ülkedeki iktidarların iç tehdit algılarının ve dış politika yönelimlerinin ortaklaştığı durumlarda işbirliğine dayalı, farklılaştığı durumlarda ise rekabete ya da çelişmeye dayalı ilişkiler kurdukları saptanmıştır. İran İslam Devrimi sonrasında Türkiye'nin hegemonik tarihsel blok içerisindeki konumunun özellikle İran'daki Radikaller açısından sorun oluşturduğu ve ikili ilişkileri olumsuz etkilediği görülmüştür. Ayrıca, Türkiye'nin hegemonik/baskın tarihsel blok içerisindeki konumu, yönetici seçkinler ikili ilişkileri geliştirmeyi talep ettiğinde dahi kısıtlayıcı bir etki yapmıştır. Türkiye'nin hegemonik/baskın tarihsel blok içerisindeki aktörlerle arasında bir uzlaşı dengesi oluştuğunda ya da bu aktörlerle ilişkileri olumsuz olduğunda işbirliğinin daha kolay kurulabildiği saptanmıştır. İran'ın karşı-hegemonik aktörlerle işbirliğini arttırmasının özellikle bölgesel sorunlar çerçevesinde İran-Türkiye ilişkilerinin tarihsel bloklar arasındaki mücadeleden olumsuz etkilenmesine neden olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of this thesis is to evaluate how Iran-Turkey relations are influenced by domestic political struggles and foreign policy orientations of these two countries. Bilateral relations between these two are analyzed through Neo-Gramscian Theory. Dual concepts of Neo-Gramscian Theory such as historic bloc, political society-civil society, coercion-consent, hegemony-dictatorship constituted the basic conceptual framework of the thesis. Throughout the analysis, to identify the changes and continuities of the "organic" and conjonctural dynamics of Iran-Turkey relations is set as an objective. After setting the theoretical framework and discussing, in a general manner, the domestic political dynamics of Iran and Turkey and their attitude towards the World Order, departing from predetermined themes, the bilateral relations are analyzed. As a result of the analyses, it identified that, historically stating, when the perceptions of internal threat and the foreign policy orientations of the Powers in these two countries are in tune, they build a collaborative relationship; when these become dissimilar, they build a conflicting relationship. It is observed that following the Iranian Islamic Revolution Turkey's position within the hegemonic historical bloc pose a problem, especially for the radicals in Iran, and affects the bilateral relations negatively. Besides, Turkey's position within the hegemonic/dominant historical bloc, even when the ruling elites demanded to improve the bilateral relations, had an inhibitive effect on the relations. It is identified that when a balance for consensus between Turkey and the actors within the hegemonic/dominant historical bloc or when Turkey's relations with these actors are negative, the collaboration between Iran and Turkey can be established more easily. It is observed that the increase in the collaboration between Iran and the counter-hegemonic actors, especially within the framework of regional problems, leads to the result that the struggle between the historical blocs affects the Iran-Turkey relations adversely.