Nükleer kriz bağlamında İran-ABD ilişkilerinin öz imaj ve algılanan imaj açısından bir analizi
An analysis of USA-Iran relations from the perspective of self-image and perceived image in the context of nuclear crisis
Yazar: ERSİN İÇÖZ
Danışman: PROF. DR. S. GÜLDEN AYMAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Bush, George = Bush, George ; Hamaney, Ayetullah = Khomeini, Ayatollah ; Kriz = Crisis ; Siyaset psikolojisi = Political psychology ; İmaj = Image ; İmaj teorisi = Image theory ; İran = Iran

Özet:
İmaj bireyin içerisinde bulunduğu çevreye ve o çevre içerisindeki her şeye dair taşıdığı zihni inşalardır. Temel fonksiyonu bireyin her daim maruz kaldığı çevreden gelen malumatın basitleştirilerek bilgi formunda zihinde depolanmasını sağlamasıdır. Uluslararası ilişkiler açısından imaj, toplumun bireyleri tarafından duygudaşlık temelinde taşınan bireylerarası paylaşılan anlamın kendisidir. İmaj kavramının içindeki öz imaj birey açısından öncelikli olarak "ben" bilişini daha sonra bireylerarası paylaşılan anlam açısından "biz" bilişini ifade etmektedir. Algılanan imaj ise çevremize dair "öteki" bilişini yaratan ve gerçekte "ötekinin" ne olduğundan ziyade, zihinde "ötekinin" gerçekliğinin temsilini yaratan bir kavramdır. Bu çalışma da 2001 ile 2005 yılları arasında İran – ABD ilişkilerini nükleer kriz bağlamında öz imaj ve algılanan imaj kavramları açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede analiz edilen ABD Başkanı George W. Bush'un ve İran'ın Dini Lideri Ali Hamenei'nin konuşmaları üzerinden dört temel araştırma sorusuna cevap aranmaktadır: 1) Çalışmanın zamansal sınırları içerisinde ABD İran'ı ve İran da ABD'yi hangi kalıp yargılar üzerinden algılamaktadır? 2) ABD söz konusu İran olduğu zaman ve İran da ABD söz konusu olduğu zaman nasıl bir öz imaj taşımaktadır? 3) Bu imajların etkileşimi sonucunda ABD ve İran arasındaki ilişkiler uzun dönemli olarak nasıl daha istikrarlı olabilir? 4) Resmi ilişkilerin yoksunluğunda birbirlerini "şer ekseni" ve "büyük şeytan" metaforları üzerinden tanımlayan bu iki ülke Afganistan ve Irak örneklerinde nasıl iş birliği yapabilmiştir? Bu soruları cevaplandırabilmek için 20 Ocak 2001 ve 20 Ocak 2005 tarihleri arasında ABD Başkanı George W. Bush ve İran'ın Dini Lideri Ali Hamenei tarafından yapılmış konuşmalar, öncelikli olarak içerik analizi yöntemi ile daraltılmış ve sonrasında konuşmalardaki temsilleri gösterebilmek için söylem analizi yöntemi ile incelenmiştir. Böylece ABD'nin İran söz konusu iken taşıdığı pozitif öz imajın ve İran'ın ABD söz konusu iken taşıdığı negatif imajın içeriği analiz edilmiştir. Buna ek olarak algılanan imaj açısından ABD'nin İran'a dair taşıdığı haydut ve düşmanın bağımlı müttefiki imajları ile İran'ın ABD'ye dair taşıdığı emperyalist ve hegemon imajlarının etkileşimi değerlendirilmiştir.

Abstract:
Image is the mental construction about the environment in where the individual exists and anything in the environment. Its main function is to simplify the information coming from the environment that the individual is always exposed to and to store it in the mind in the form of knowledge. In terms of international relations, image is the interpersonal shared meaning that is understood by the members of the society on the basis of empathy. Self-image as a part of the concept of image primarily refers to the cognition of "I" in terms of the individual and secondarily refers to the cognition of "we" in terms of the interpersonal shared meaning. Perceived image, on the other hand, is a concept that creates the cognition of the "other" in relation to our environment and creates a representation of the reality of the "other" in the mind, rather than what the "other" is in reality. This dissertation aims to examine USA – Iran relations between 2001 and 2005 from the perspective of self-image and perceived image in the context of nuclear crisis. Within this framework, answers are sought to four basic questions based on the speeches of US President George W. Bush and Iran's Supreme Leader Ali Khamenei: 1) Within the temporal limits of the dissertation, through which stereotypes does the US perceive Iran and through which stereotypes does Iran perceive the US? 2) What kind of self-image does the US have when it comes to Iran and what kind of self-image does Iran have when it comes to the US? 3) How can relations between the US and Iran be more stable in the long run as a result of the interaction of these images? 4) In the absence of official relations, how could these two countries, which define each other through the metaphors of "axis of evil" and "great satan", cooperate in the examples of Afghanistan and Iraq? In order to answer these questions, the speeches made by the US President George W. Bush and Iran's Supreme Leader Ali Khamenei between January 20, 2001, and January 20, 2005, were firstly narrowed down by the methodology of content analysis and then analyzed with the discourse analysis to show the representations in the speeches. Thus, the content of the positive self-image of the US when it comes to Iran and the negative self-image of Iran when it comes to the US were analyzed. In addition, the interaction of the US images of rogue and dependent ally of the enemy with respect to Iran and Iranian images of imperialist and hegemon with respect to the US were evaluated in terms of perceived image.