Hazar denizi foku (Phoca caspica) ve günümüzdeki durumu
Caspan seal (Phoca caspica)and it's current status
Yazar: ROMAN SHARIPOV
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ÖZTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / Deniz Biyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Hazar Gölü = Caspian Lake ; Hazar bölgesi = Caspian region

Özet:
Hazar Denizi foku (Phoca caspica Gmelin, 1788) Hazar Denizi'ne endemik Phocidae familyasının en küçük türüdür. Hazar Denizi'nin Kuzeyinden Iran kıyılarına kadar tüm bölgelerde bulunur. Kışın, ilkbahar başlangıcı ve sonbahar sonlarında populasyonun büyük kısmı Kuzey Hazar'da toplanır; sonbaharda ise Volga ve Ural nehri deltalarına girdiği bilinmektedir. İlkbahar sonu, yazın ve sonbahar başlarında ise Orta ve Güney Hazar'da bulunur. Bu tür Hazar Denizi'nde besin piramidinin üst kademesinde yer aldığı için Hazar Denizi'nde ve bölgesinde meydana gelen tüm olumsuz koşulları gösteren bir biyoindikatör rolüne sahiptir. Hazar kıyıları boyunca bol miktarda organik madde, hidrokarbon, metal, fenol v.b. atıkların bırakılması, türün avcılığının devam etmesi, doğal rekabet, tesadüfi yakalanma (bycatch) ve üreme yeri olan buz alanının azalması gibi olumsuz etkenler türün populasyonunun azalmasına neden olmaktadır.Bu çalışmada, Hazar Denizi ile ilgili genel bilgi vererek, Hazar Denizi fokunun (Phoca caspica) populasyon, göç, üreme, hastalıklar, avcılık miktarları, kimyasal atıkların etkileri, buzkıran gemilerinin foklara etkileri, havadan fotoğraf ile ilgili yapılan yayınları ve 2010-2011 yılları arasındaki saha çalışmalarını içermektedir.Kıyısal bölgede yapılan saha çalışmaları sırasında Kosa Kenderli bölgesinin Hazar foklarının göçü için önemli bir alan olduğu belirlenmiştir. Zmeyiniy Körfezinin yakınlarında insan yerleşimi olduğundan dolayı foklar tarafından kullanılmadığı tespit edilmiştir. Havadan fotoğraf çekilerek yapılan gözlemlerde Hazar foku populasyonu 32 140 birey olarak tespit edilmiştir. Kosa Tyub- Karagan bölgesinde yapılan 8 km'lik saha çalışması sırasında 6 adet ölü birey bulunmuştur. Hepsinin metrik karakterleri belirlenmiş, ikisinin yaş tespiti yapılmıştır.Bu çalışmada Hazar Fokunun günümüzdeki durumunu incelenerek sonuç ve önerilerle türün korunması için temel bilgiler elde edilmiştir.

Abstract:
Caspian Seal (Phoca caspica Gmelin, 1788) is an endemic species of the Caspian Sea and the smallest member of the Phocidae familia. This mammal spreads from all over the Caspian Sea area. In winter, beginning of spring and in the end of autumn the most part of the population is found in the north part, in autumn months it migrates to the deltas of the Volga and Ural rivers. In the end of spring, summer and in the beginning of autumn it spreads over the middle and east part of the Caspian Sea. As a matter of fact, this species takes place at the top of the food pyramid and plays role as a bioindicator of the all negatif factors happening in the Caspian Sea. The negatif factors such as organic elements, hydrocarbons, metals, phenols e.t. wastes found along the coast, allowed killing, bycatch, competition and reducing of the ice covering area, the spawning area of this mammal, can effect as the main reason of the continuous decreasing of the population. In the beginning of the XX. Century the population of the Caspian Seal was about one million, but nowadays it has decreased to 10 percent.This study gives a general information about Caspian Sea and studies related to the main topic of the thesis, the Caspian Seal (Phoca caspica Gmelin, 1788) specificaly a field study and studies related to it?s population, migration, breeding, illnesses, sealing numbers, effects of chemical wastes, impact of ice- breaker to the seals and aerial survey.During the survey carried out the coastal region, it was found that Kosa Kenderli is a vital area for the migration of Caspian Seal. It was also determined that Zmeyiniy Bay was not preferred by the seals as a migration habitat due to the human facilities near this area. As a part of the study, the aerial surveys were used to estimate population abundance of Caspian Seal, and it was estimated that there were 32140 individuals in the study area of the Caspian Sea. During the eight-kilometer survey carried out in the coastal area, a total of 6 died seals were found in the Kosa Tyub-Karagan region. The metric characteristics of all individuals were recorded, and the ages of two individuals were determined.In this study, the present status of Caspian Seal was investigated, and the fundamental information was obtained in order to give a conservation status.