Kırım kongo kanamalı ateşi hastalarının klinik laboratuvar özelliklerinin ve mortalite risk faktörlerinin değerlendirilmesi
The evaluation of clinical laboratory features and mortality risk factors in patients with crimean-congo hemorrhagic fever
Yazar: ELİF ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. AYŞE ERBAY
Yozgat Bozok Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
Giriş ve Amaç
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) enfekte kene ısırıkları veya enfekte hayvanların kan ve dokularıyla temas yoluyla insanlara bulaşan zoonotik bir hastalıktır. Dünya çapında ve ülkemizde yaygın olarak görülen KKKA, gelecekte de görülmeye devam edecektir. Çoklu organ sistemini tutabilen, ciddi morbidite ve mortaliteye sebep olan multisistemik bir hastalıktır. Hastalığın patogenezi ve tedavisi konusunda literatürdeki bilgiler kısıtlıdır. KKKA'da erken tanı ve tedavi, morbidite ve mortalite açısından kritik önem taşımaktadır. Hastalığın prognozunu etkileyebilecek faktörlerin belirlenmesi, özellikle klinik olarak ağır seyretme riski olan hastalarda erken tanı ve tedaviye rehberlik edebilir. Çalışmamızda, KKKA olgularının klinik ve laboratuvar sonuçları, literatürdeki bulgular rehberliğinde incelenerek mortaliteyle ilişkili risk faktörlerinin değerlendirilmesi amaçlandı. Bu çalışmada elde edilen verilerin, KKKA hastalarında mortalite ve morbiditenin azaltılmasına yardımcı olacağı düşünülmektedir.
Yöntem
Çalışmaya 19.04.2020 ile 01.10.2023 tarihleri arasında Yozgat Bozok Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalına başvuran ve KKKA tanısı alan 234 erişkin hasta dahil edildi. Ön tanıda KKKA düşünülen hastaların kesin tanısı için T.C Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu referans laboratuvarına kan örnekleri gönderildi. Kan örneklerinde real time PCR ile KKKAV RNA çalışıldı. Hastaların başvuru anındaki yaş, cinsiyet, yaşadığı yer, semptom ve süresi, fizik muayene bulguları, laboratuvar tetkikleri değerlendirildi. Hasta takip ve tedavisi günlük fizik muayene ve laboratuvar tetkiklerine göre düzenlendi ve veriler izlem formuna kaydedildi. Bu veriler, morbidite ve mortalite ile ilişkili risk faktörleri açısından analiz edildi. İstatistiksel analizler STATA 11.0 (College station, Texas, USA) bilgisayar programı ile yapıldı.  
Bulgular
KKKA tanılı hastalar daha çok kırsal kesimden başvurmuştu (%59) ve erkek cinsiyet (%68.4) daha yaygındı. Ölen hasta grubunda yaş ortalaması ve kronik hastalık sayısı daha fazla, hem toplam yatış hem de servis yatış süresi daha kısaydı (p<0.001). Kronik hastalıklardan DM ve HT sıklığı ölen hastalarda daha fazlaydı (p<0.05). Hastaların sosyal durumları ve alışkanlıkları mortalite ile ilişkilendirilemedi. BRh (+) kan grubu ölen hastalarda daha yaygındı (p=0.007). Ölen hastalarda başvuru şikayetleri arasında ishal, döküntü ve sarılık, taşikardi, hipotansiyon ve hipertansiyon, fizik muayene bulguları arasında makülopapüler döküntü, hepatomegali, splenomegali, sarılık, batında distansiyon, plevral efüzyon, uyku hali ve ajitasyon hali daha yaygındı (p<0.05). Ölen hastalarda kanama sıklığı belirgin şekilde fazlaydı (p<0.001). Özellikle akciğer kanaması, GİS kanaması, organ boşluğuna kanama, peteşi, ekimoz, hematom, melena, hematüri ve hemoptizi daha yaygındı (p<0.05). Ölen hastalarda, kanama sıklığı ile paralel olarak, TDP, havuz trombosit, kriyopresipitat, eritrosit süspansiyonu, traneksamik asit ve kortikosteroid kullanımı daha fazlaydı (p<0.05). Ölen hastalarda hemogram değerleri arasından, WBC yüksekliği ve düşüklüğü, lenfosit, HCT, HGB ve PLT düşüklüğü, biyokimya değerleri arasından AST, ALT, AST/ALT oranı, LDH, üre, kreatin, bilirubinler, amilaz, CRP ve GGT yüksekliği daha fazla tespit edildi. Ayrıca, ölen hastalarda NEU/LYMPH oranı daha yüksek, PLT/LYMPH oranı daha düşüktü (p<0.05). Koagülasyon zamanı da ölen hastalarda daha uzundu (p<0.05). 
Sonuç
KKKA yüksek mortalite ile seyreden bir hastalıktır. Hastalar değerlendirilirken hastalık öyküsü, klinik bulgular, fizik muayene ve laboratuvar tetkikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Hastaları değerlendirirken ayırıcı tanılar ve koenfeksiyonlar dikkate alınmalıdır. Ölen hastalarda fibrinojen düşüklüğü, trombositopeni, akciğer kanaması, GİS kanaması, ajitasyon hali ve DM varlığı mortalite için bağımsız risk faktörleri olarak saptanmıştır. Bu risk faktörlerine sahip hastalarda yakın takip, erken tanı ve destek tedavisi hastalığın patogenezi tam olarak bilinmemesine rağmen mortalite riskini büyük oranda azaltacaktır. 
Anahtar kelimeler: Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, mortalite, risk faktörleri

Abstract:
Introduction and Purpose 
Crimean-Congo Hemorrhagic Fever (CCHF) is a zoonotic disease transmitted to humans through bites from infected ticks or contact with the blood and tissues of infected animals. CCHF, which is widespread globally and in our country and is expected to continue to be prevalent in the future. It is a multisystemic disease that can affect multiple organ systems and cause significant morbidity and mortality. The information about the pathogenesis and treatment of the disease is limited in the literature. Early diagnosis and treatment of CCHF are crucial for reducing morbidity and mortality. Identifying factors that may influence the prognosis of the disease can guide early diagnosis and treatment, especially in patients at risk of severe clinical outcomes. In our study, we aimed to evaluate the clinical and laboratory findings of CCHF cases to identify risk factors associated with mortality, guided by findings in the literature. We believe that the data obtained in this study will help reduce mortality and morbidity in patients with CCHF.
Method 
The study included 234 adult patients with the diagnose of CCHF who were admitted to Yozgat Bozok University Research and Practice Hospital, Department of Infectious Diseases and Clinical Microbiology, from April 19, 2020, to October 1, 2023. Blood samples were sent to the reference laboratory of the Turkish Public Health Institute of the Turkish Ministry of Health for definitive diagnosis in patients suspected of having CCHF. CCHF RNA was tested using real-time PCR in the blood samples. The patients' age, gender, place of residence, symptoms, duration of symptoms, physical examination findings, laboratory tests at the time of admission were evaluated. Patient follow-up and treatment were arranged according to daily physical examination and laboratory tests, and the data were recorded in the follow-up form. These data were analyzed to identify risk factors associated with morbidity and mortality. Statistical analyses were performed using the STATA 11.0 (College Station, Texas, USA) software. 
Results 
Most of the patients diagnosed with CCHF were from rural areas (59%) and the male gender (68.4%) was more prevalent. In the deceased patient group, the average age and the number of chronic diseases were higher, while both total hospitalization and ward stay durations were shorter (p<0.001). Chronic diseases such as diabetes mellitus (DM) and hypertension (HT) were more frequent in deceased patients (p<0.05).  The social status and habits of the patients were not associated with mortality. The BRh (+) blood group was more common among deceased patients (p=0.007). Among admission complaints; diarrhoea, rash and jaundice, tachycardia, hypotension and hypertension, as well as physical examination findings like maculopapular rash, hepatomegaly, splenomegaly, jaundice, abdominal distension, pleural effusion, somnolence and agitation were more common (p<0.05) in deceased patients. Bleeding was significantly more frequent in deceased patients (p<0.001). Especially pulmonary haemorrhage, GI bleeding, bleeding into body cavities, petechiae, ecchymosis, haematoma, melena, haematuria and haemoptysis were more associated with mortality (p<0.05). The use of fresh frozen plasma, pooled platelets, cryoprecipitate, red blood cell suspension, tranexamic acid, and corticosteroids was more frequent in deceased patients, paralleling the frequency of bleeding (p<0.05). Among hematological values in deceased patients, higher and lower WBC counts, lower lymphocyte, hematocrit (HCT), hemoglobin (HGB), and platelet (PLT) counts, and higher levels of biochemical values such as AST, ALT, AST/ALT ratio, LDH, urea, creatinine, bilirubins, amylase, CRP, and GGT were observed. Additionally, the NEU/LYMPH ratio was higher and the PLT/LYMPH ratio was lower in deceased patients (p<0.05). Coagulation time was also longer in deceased patients (p<0.05).
Conclusion
CCHF is a disease with high mortality. When evaluating patients, medical history, clinical findings, physical examination and laboratory tests should be taken into consideration. Differential diagnoses and co-infections should also be considered during patient evaluation. Low fibrinogen, thrombocytopenia, lung bleeding, GI bleeding, agitation and the presence of DM were were identified as independent risk factors for mortality in deceased patients. Close monitoring, early diagnosis, and supportive treatment for patients with these risk factors can significantly reduce mortality risk, even though the exact pathogenesis of the disease is not fully understood. 
Keywords: Crimean-Congo Hemorrhagic Fever, mortality, risk factors