Doğu Akdeniz deniz güvenlik endeksi
Maritime security index for Eastern Mediterranean
Yazar: BURAK AKGÜL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN BOLAT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Denizcilik = Marine
Dizin: Milli güvenlik stratejisi = National security strategy ; Uluslararası güvenlik = International security

Özet:
Denizler ve okyanuslar dünyada yaşam döngüsünün en önemli parçalarından
birisiyken aynı zamanda ekonomik anlamda kıyılarında bulunan ülkeler için son
derece değerli fırsatlar sunmaktadır. Deniz taşımacılığı demiryolundan 10,
karayolundan 45 ve hava yolundan 163 kat daha ucuz olması sayesinde dünyada
nakledilen ham madde, mamul ürün ve enerji kaynağının % 90'ı bu yolla
taşınmaktadır. Deniz taşımacılığı dünya ekonomisine yıllık 436.6 milyar USD girdi
ve 13.5 milyon iş imkanı sağlamaktadır. Denizlerden balıkçılık ile elde edilen mahsul
2016 yılı itibarıyla 171 milyon tona ulaşmıştır. Denizlerde yürütülen kruvaziyer
turizminin yıllık ekonomik hacmi 2018 yılında 18 milyar USD olarak
gerçekleşmiştir. Deniz, yarattığı değerler sayesinde kıyıdaş ülkelerin ekonomi
pastasından her yıl daha fazla pay almasına ve refahının artmasına katkı
sağlamaktadır. Bu çerçevede günümüzde denizin ekonomik açıdan sağladığı en
büyük getiri enerji kaynaklarının çıkarılması sayesinde elde edilmektedir. Bu denli
yüksek değere sahip olan deniz alanlarının uluslararası hukuk çerçevesinde
paylaşılması ve yasadışı faaliyetlerden arındırılması ise deniz güvenliğine duyulan
ihtiyacı ortaya koymaktadır.
Deniz güvenliği konusunda ortaya çıkan tartışmalar, deniz alanında hüküm sürmekte
olan devletlerarası anlaşmazlıkları, deniz kaynaklı terörizmi, deniz haydutluğunu,
narkotik, insan ve diğer yasadışı maddelerin deniz yolu ile naklini, silah
kaçakçılığını, yasadışı balıkçılık faaliyetlerini, çevreye karşı işlenen suçları, deniz
kazalarını ve doğal afetleri konu almaktadır. 11 Eylül saldırılarının ardından
terörizmin deniz kaynaklı yayılmasının önüne geçilmesi yolunda, ABD öncülüğünde
ortaya çıkmıştır. Küresel olarak tanımı ve kapsamı belirli olmayan, dünyanın çeşitli
bölgelerinde farklı tipte tehditler ile karşılaşan deniz güvenliği olgusu bu çalışmada
Doğu Akdeniz havzası için incelenmiştir. Coğrafi olarak farklı tanımlanmakla
birlikte Ege, İyon ve Adriyatik'in kendine has özellikleri nedeniyle bu çalışma için
coğrafi saha olarak Türkiye, Yunanistan, KKTC, GKRY, Suriye, Lübnan, Israil,
Mısır ve Libya kıyıları ile çevrilmiş bölge esas alınmıştır.
Çalışmaya konu olan bölge, tarihin hemen her döneminde bir egemenlik
mücadelesine sahne olmuştur. Bronz çağından itibaren başlayan bu mücadele
günümüzde farlı bir boyutta yaşansa da devam etmektedir. Tarihi süreçte keşifler ve
yeni açılan deniz yolları sayesinde etki alanı genişleyen Doğu Akdeniz,
Mezopotamya üzerinden Basra Körfezine ve Süveyş Kanalı yoluyla Uzak Doğu'ya
kadar uzanmaktadır.
Doğu Akdeniz, dünya denizlerinin yaklaşık %1'ine karşılık gelmesine rağmen,
bilinen petrol rezervlerinin yaklaşık %68'i ve doğal gaz rezervlerinin de yaklaşık
%41'inin mevcut olduğu bölgelere komşu konumda bulunmaktadır. Buna bağlı
olarak İsrail'in Levant havzasında keşfettiklerine ilave olarak Doğu Akdeniz'de
dünyanın en büyük doğalgaz yataklarından birkaçının bulunduğu düşünülmektedir.
Doğal kaynaklar açısından zenginliğine ilave olarak küresel deniz ticaretinin %30'u,
deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin ise %25'i Doğu Akdeniz'de
gerçekleşmektedir.
Bu kadar zengin ve stratejik anlamda kritik bir bölge olan Doğu Akdeniz aynı
zamanda kıyıdaş devletler arasındaki problemler, iç savaşlar, terörizm ve kaçakçılık
gibi deniz güvenliğini negatif etkileyecek problem sahalarının bir araya geldiği bir
coğrafyadır. Doğu Akdeniz'de deniz güvenliğini tehdit eden faktörler; deniz yetki
alanlarının sınırlanması ve doğal kaynakların paylaşılması, Arap baharının yarattığı
etki sonucu politik istikrar sağlayamayan devletlerden kaynaklanan sorunlar, savaş
hali devam eden veya terörist odakların yerleşik, harekat üssü olarak kullandığı
ülkelerden kaynaklanan sorunlar, İsrail, Filistin ve Lübnan arasındaki tarihsel
problemler, Kıbrıs adasının süregelen statüsü ve sahildar ülkeler haricinde Doğu
Akdeniz'de varlık gösteren yabancı devletlerin deniz kuvvetleri olarak belirlenmiştir.
Bu problem sahalarının önüne geçilebilmesi maksadıyla, kıyıdaş devletlerin kendi
inisiyatiflerinin yanında Akdeniz'de NATO bünyesinde Deniz Muhafızı Harekatı
(DMH), Türkiye tarafından Akdeniz Kalkanı Harekatı (AKH) ve AB tarafından
Sophia harekatı icra edilmektedir.
Bu çalışma ile Doğu Akdeniz'e kıyıdaş devletlerin, deniz güvenliğine yönelik zafiyet
alanlarını ortaya koymak ve aynı anda bu deniz alanını daha güvenli bir hale
getirmek için her ülkenin geliştirmesi gereken öncelikli konular ve bunların
unsurlarını belirlemek hedeflenmiştir. Kısaca deniz güvenliği endeksinin amacı
günümüz güvenlik tanımları çerçevesinde daha güvenli deniz alanları
oluşturulmasına rehberlik etmektir. Bu maksatla uluslararası kuruluşlarca yayınlanan
endekslerin yorumlanması ve devletlerce sağlanan veriler ile birleştirilmesi suretiyle
Doğu Akdeniz'de kıyısı olan Türkiye, Yunanistan, Libya, Mısır, İsrail, Lübnan,
Suriye, GKRY ve KKTC'nin kıyılarında ve deniz ülkesi dahilinde deniz güvenliği
açısından bulunduğu nokta tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar çerçevesinde; bölge
ülkelerinin uluslararası iş birliği seviyesini yükseltmeleri, süregelen iç savaşların
sona erdirilmesi ve devlet otoritesinin tesis edilmesi, deniz gücünün MEB'leri
kontrol altında tutacak seviyede güçlendirilmesi ve ülke refahını arttıracak çeşitli
tedbirlerin alınması yönünde sonuçlara varılmış ve bu sonuçlar ülke bazında
değerlendirilmiştir. Bölgesel çapta yapılan değerlendirmelerin gelecek çalışmalarda,
ülkeler özelinde yapılarak daha da detaylandırılabileceği kıymetlendirilmektedir.

Abstract:
While seas and oceans are one of the most important parts of the life cycle in the
world, they also provide valuable opportunities for the littoral countries. Since
maritime transport is 10 times cheaper than rail, 45 times cheaper than highway and
163 times cheaper than airways, 90% of the raw materials, manufactured goods and
energy products are transported in this way. Marine transportation provides 436.6
billion USD to global economy and creates 13.5 million job opportunities annually.
As of 2016, the fish production including aquaculture reached 171 million tons.
Aditionally in 2018, the annual economic volume of cruise tourism was
approximately 18 billion USD.
Owing to the values that the seas create, littoral countries are able to increase their
shares from sea sourced economies which contribute to countries' prosperity. Within
this framework, the greatest economic benefit provided by the sea today is obtained
through the extraction of energy resources that lay beneath the seabed. The
delimination of EEZs within the framework of international law and the elimination
of illegal flows reveals the need for maritime security.
The major subjects for maritime security can be count as; interstate disputes
prevailing in the maritime domain, piracy, illegal flow of armanents, human
smuggling, smuggling of narchotics and other illegal substances, illegal fishing
activities, crimes against the environment, maritime accidents and natural disasters.
The concept of maritime security was emerged by United States for preventing the
spread of terrorism aftermath of 9/11 attacks. In this study, the phenomenon of
maritime security which is defined for different types of threats in various parts of
the World, is investigated for the Eastern Mediterranean basin. Although it was
defined differently by IHO, for this study Eastern Mediterranean is defined as the
Maritime area bounded by the shores of Greece, TRNC, GCASC, Syria, Lebanon,
Israel, Egypt and Libya, excluding the waters of Aegean, Ionian and Adriatic seas.
Through the history Eastern Mediterranean has witnessed an endless struggle for
sovereignty and superiority which continues in a different in the region. As from the
Bronze Age, this struggle continues even though it occurs in a different dimension
today. The Eastern Mediterranean, which has expanded its influence with historical
discoveries and new maritime routes, extends from Mesopotamia to the Persian Gulf
and through the Suez Canal to the Far East. Although the Eastern Mediterranean Sea
corresponds to approximately 1% of the world's total volume of seas and oceans, it is
located adjacent to the regions where 68% of the known oil reserves and 41% of the
natural gas reserves are present. Accordingly, in addition to the natural gas reserve
that has discovered by Israel in the Levant basin, the Eastern Mediterranean is
thought to have some of the largest natural gas deposits in the world. Besides its
wealth in terms of natural resources, 30% of global maritime trade and 25% of oil
trade by sea take place in the Eastern Mediterranean which makes the sea a transit 
route for major energy sources. In addition to the hydrocarbon sources, fishing is
another important potential for both littoral economies. It can clearly be seen that
majority of the Eastern Mediterranean countries are not competent to take the
advantage of abundant fish stock as well. UII fishing and pollution are appeared as
the paramount reasons for the low level of fish catch. Besides aquaculcture is a fairly
young industry in the region. For this reason the contribution of fish products is
limited to Eastern Mediterranean countries' economies.
It is not possible to identify the security fact in without defining and measuring the
illegal activities that are occuring in the designated area and its perimeter. Eastern
Mediterranean is an suitable operation area for smugglers due to the conficts between
littorals. Weapons, drugs and other contrabands can be transferred from Asian and
North African countries to Europe in spite of the measures that are being taken by
countries. Among all kind of smuggling activities, human smuggling is observed as
the most common and lucrative one.
As a rich and strategically critical one, the Eastern Mediterranean is also a region
where paramount problems are present. Today these problems are being honed
around historical conflitcs between littoral countries, civil wars, terrorism and
smuggling. In particular, factors that are threatening maritime security in the Eastern
Mediterranean are as follows.
• Delimination of maritime jurisdiction areas and sharing of natural resources
proportionally.
• Problems stemming from states that are unable to achieve political stability,
• The impact of the Arab spring on Egypt and Libya.
• Problems stemming from civil wars in Syria and Libya.
• The presence of terrorist fractions inside the borders of littoral countries.
• Historical conflicts between Israel, Palestine and Lebanon.
• Ongoing status of the island of Cyprus.
For tackling these problems in maritime security extent, Operation Sea Gurdian is
being held under NATO supervision, Operation Sophia under EU supervision. As an
example for national initiatives Operation Mediterranean Shield is being conducted
by Turkey. Besides Turkey increased the efficacy of Operation Mediterranean Shield
with the participation of Pakistan Navy assets.
In this study, it is aimed to identify the weaknesses of Eastern Mediterranean littoral
countries and simultaneously to pinpoint the priority subjects and their components
for making the maritime domain safer. In short, the purpose of the maritime security
index is to guide the establishment of safer marine areas within the framework of
modern security definitions.
An algorithmic approach is adopted where compiled data are utilized with an
inductive method. This procedure enables to reach a quantitative final value from
many different components. For this purpose, by combining the data extracted from
internationally well accepted indexes, statistics and reports that are published by
international organizations and the information that are provided by individual
countries for designating the position of Turkey, Greece, Libya, Egypt, Israel,
Lebanon, Syria, GCASC and TRNC in terms of maritime security. In this extent,
each Eastern Mediterranean country is being scrutinized through the following
subjects.
• Level of international cooperation.
• Exploitation of seas for economic purposes.
• Level and nature of seaborne illegal activities.
• Effectiveness of sea power and capability to implement state practices.
• Level of prosperity through the country and through shores respectively.
With respect to the quantitative results, it can obviously be seen that none of the
littorals of Eastern Mediterranean has a perfect maritime secutity stance. Each
country has strengths and weaknesses that are complying with their national and
international problematic issues. Within the framework of Maritime Security Index
the following measures are identified on a country-by-country basis in order to
enhance the level of security in the maritime domain.
• Littoral countries should increase the level of international cooperation.
• Majority of the littorals should increase their abilities for exploiting natural
resources.
• Ongoing civil wars should be ended and the state authority should be
restored.
• The navies and coast guards should be strengthened for monitoring EEZs
continuously.
• Majority of the littorals should increase their awareness and the strenght of
legal frameworks for minimizing illegal flows through sea lines.
• Necessary measures should be implemented for increasing the level of
prosperity.
This study has focused on a regional evaluation and it is appreciated that regional
evaluations can be further elaborated in future studies by country-specific
assessments.