Türkiye'nin Avrupa Birliği sürecinde Kıbrıs faktörü
Cyprus factor in Turkey's European Union process
Yazar: SEMA SEZER
Danışman: PROF.DR. BURCU BOSTANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Kıbrıs sorunu, sadece Ada'daki Türk ve Rum taraflarını değil, Türkiye'yive uluslararası toplumu da etkilemektedir. Uluslararası toplum, Rum-Yunanikilisinin iki yüzyıl öncesinden gelen Enosis hedeflerini ve 1963-74 dönemindeyaşananları dikkate almaksızın, Kıbrıs sorununun ortaya çıkışından Türkiye'yisorumlu tutmaktadır. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ise, 1964 yılındanitibaren ?Kıbrıs Cumhuriyeti?nin meşru temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Bubağlamda, AB, GKRY'nin Temmuz 1990'da tüm Ada adına yaptığı tam üyelikbaşvurusunu kabul etmiştir. Haziran 1990 Dublin Zirvesi'nden itibaren de ?Kıbrısmeselesi, Türkiye-AB ilişkilerini etkiler? yaklaşımına yönelmiştir. Bu tarihten sonrayapılan hemen tüm AB Zirvelerinde Kıbrıs konusu önemli bir gündem maddesiolarak yerini almıştır.AB açısından Kıbrıs'ın önemi iki noktada değerlendirilebilir: Birliğingenişlemesi ve Ada'nın stratejik konumu. Ancak, AB, sorunlu bir bölgeyi Birliğedahil etmekten kaynaklanan sıkıntılar yaşamaktadır. Ada'nın kuzeyindemüktesebatını uygulayamaması, bunların başında gelmektedir. Bu nedenle, konuyuTürkiye'nin üyelik sürecinde çözüme kavuşturmak arayışına girmiştir.1 Mayıs 2004'te tarafların ortak rızası olmadan ve sorun çözülmeden,uluslar arası hukuka aykırı olarak tam üye olan GKRY ise, Türkiye-AB ilişkilerindebelirleyici konuma ulaşmıştır. Böylece, BM çerçevesinde elde edebileceği birçözümden daha fazlasını Türkiye-AB müzakere sürecinde elde etmeyi hedeflemiştir.Nitekim, Türkiye-AB müzakerelerinin başlatıldığı 3 Ekim 2005'te Kıbrıs sorununa?BM çerçevesinde ve AB ilkelerine dayalı çözüm? şartı getirilmiştir. Ayrıca, ABbelgelerinde Türkiye'den Kıbrıs konusunda;-GKRY'yi ?Kıbrıs Cumhuriyeti? olarak tanıması,-Ankara Anlaşması Ek Protokolü'nü uygulaması, liman ve havaalanlarınıGKRY'ye açması,-GKRY'nin uluslar arası örgütlenmelere katılımını engellememesiistenmiştir.180Türkiye için ?yükümlülük? olarak takdim edilen, ancak Kıbrıs sorunuçözülmeden yerine getirilmesi imkanı bulunmayan bu hususlar, Türkiye-ABsürecinde ?tren kazası? olarak nitelendirilen bir kesintiye uğrama gerekçelerinioluşturmuştur. Bu durum ve Kıbrıs Türklerine uygulanan ambargolarınkaldırılmaması ise Rum uzlaşmazlığını cesaretlendirmekte ve çözümü giderekgüçleştirmektedir.Bu çalışma, Kıbrıs-AB ilişkilerinin siyasi boyutunu ve Türkiye-ABilişkilerine etkilerini incelemekte ve dört bölümden oluşmaktadır.Tezin birinci bölümünde, GKRY-AB ilişkileri geçmişten bugüne elealınmakta ve üyeliği siyasi ve hukuki açıdan değerlendirilmektedir. İkinci bölümde,Kıbrıs sorununun ortaya çıkışı ve bugünkü durumuna değinilerek, ?sorunun nedençözülemediği? sorusuna cevap aranmaktadır. Üçüncü bölümde, AB'nin Kıbrıskonusuna bakışı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise,Türkiye-AB sürecinde Kıbrıs konusundaki yükümlülükler ele alınmaktadır.

Abstract:
Cyprus Issue effects not only Turkish and Greek parts in the island, but alsoTurkey and international community. International community holds Turkeyresponsible for emerging Cyprus Issue ignoring Greeks Enosis goals for the past twocenturies and events happened in 1963-74 period. Southern Cyprus GreekAdministration (SCGA) has been recognized as a legal representative of ?CyprusRepublic? since 1964. In this context, European Union accepted SCGA?s fullmembership application made in the name of Whole Island in July 1990. From June1990 Dublin Summit, EU has wended it?s way to the approach that the Cyprus Issueeffects the relations between Turkey and EU. As from this date Cyprus Issue took it?splace on the top of the agenda as a major item in almost all the EU Summits held.For EU, Cyprus?s importance can be evaluated in two points: Enlargementof the Union and island?s strategic location. However, EU is experiencing somedisturbances due to accessing a problematic region. The leading problem is the nonvalidityof the Acquis Communiter in the northern part of the island. For this reason,EU seeks for a solution, during Turkey?s membership progress.Without the assent of both parties? and non-settlement of the problem in theisland, EU annexed SCGA on 1 March 2004 contrary to the international rules andregulations and SCGA duely promoted to a position as a regulator in Turkey-EUrelations. Thus, SCGA aimed to gain more concession in the Turkey-EU negotiationprogress rather than in the framework of United Nations. As a matter of fact, on theday of October 3, 2005 when Turkey-EU negotiations had started, a provision for asolution to Cyprus issue ?within the framework of UN and based on EU?sprinciples? was implemented. Moreover, concerning the Cyprus issues, EU officiallyrequested from Turkey,- To recognize politically SCGA as the ?Republic of Cyprus?- To Implement the Annex Protocol of the Ankara Agreement and open itsseaports and airports to SCGA182- Not to blockade the SCGA?s participation to international organizationsThose matters introduced as a ?liability? for Turkey but have noopportunity to be realized prior to full settlement in Cyprus issue, constituted aninterruption labeled as ?train crash.? This situation and non-lifting of embargosenforced to Turkish Cypriots, strengthens the Greek unconformity and roughens theroads to solution.This thesis is consisted of four chapters and analyzes the politicaldimension of Cyprus-EU relations and it?s effects to Turkey-EU relations.In the first chapter, SCGA-EU relations discussed from past to present andher membership evaluated in political and legal perspective. In the second chapter,emergence of Cyprus Issue and its current situation handled and looked for ananswer to the question ?why this problem could not be solved.? In the third chapter,EU?s view to Cyprus issue is analyzed. And in the last chapter, the Forth, theprovisions about Cyprus in the Turkey-EU relations are discussed.