65 yaş üstü bireylerde sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve kırılganlık ilişkisi
Relationship between healthy lifestyle behaviours and frailty in individuals over 65 years of age
Yazar: AYŞEN MERT
Danışman: PROF. DR. EMEL CEYLAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Yaşlı Sağlığı Ana Bilim Dalı / Yaşlı Sağlığı ve Bakımı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Geriatri = Geriatrics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Geriatri = Geriatrics ; Kırılganlık = Frailty ; Sağlıklı yaşlanma = Healthy aging

Özet:
Amaç: Dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşlı nüfusun artışıyla, destek gereksinimi olan bireylerin oranı artmaktadır. Nüfusun yaşlanması ile ilgili olarak en yaygın görülebilen geriatrik sendromlardan biri de kırılganlıktır. Kırılganlık prevalansı ve kırılganlıkla ilişkili faktörlerin belirlenmesi, şüphesiz hem klinik uygulamalar hem de ülke ekonomisi için önemlidir. Sağlıklı yaşam biçimi, bireyin sağlığını etkileyen tüm davranışlarını kontrol etmesi, günlük aktivitelerini düzenlemede kendi sağlık statüsüne uygun davranışları seçmesidir. Sağlıklı yaşama alışkanlıkları olan bireylerin daha az kırılgan olması muhtemeldir. Bu çalışmanın amacı, 65 yaş üstü bireylerde standart bir ölçek kullanarak sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile kırılganlık arasındaki ilişkinin saptanmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı nitelikte ve kesitsel olarak planlanan araştırmamız, Eylül 2021-Nisan 2022 tarihleri arasında Afyonkarahisar'da üç aile sağlığı merkezine başvuran 65 yaş üzerindeki 375 hasta ile yapılmıştır. Veriler araştırmacılar tarafından oluşturulmuş olgu rapor formu, Fried Kırılganlık İndeksi ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-2 (SYBDÖ-2) ile toplandı. Verilerin analizinde; karşılaştırmalar için t-testi, Mann-Whitney U ve ANOVA (post hoc Bonferroni) testleri kullanılırken; ölçekler, alt boyutlar ve diğer değişkenlerin birbiriyle ilişkisi Pearson's korelasyon analizi ile değerlendirildi. Fried İndeksi ile SYBDÖ-2 toplam puanı arasında lineer regresyon analizi kullanılarak matematiksel model kuruldu, p değeri <0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. 
Bulgular: Katılımcıların %50,9'u kadın, %49,1'i erkekti. Kadınların yaş ortalaması 71,1±5,3 ve erkeklerinki 71,0±5,4 yıl idi. Çalışma evreninin tümü için kırılgan olma oranı %28,0, kadınların kırılgan olma oranı %44,5 ve erkeklerin %10,9 olarak bulunmuş ve cinsiyetler arasında saptanan farklılık istatistiksel olarak anlamlı idi (p<0,0001). İleri yaş, kadın cinsiyet, obezite, bekar olma, eğitim seviyesinin düşük olması, yalnız yaşamak, emeklilik ve ev hanımlığı gibi daha sedanter durumlar, gelir düzeyinin düşük olması, hastane yatış öyküsü, acil başvurusu öyküsü, işitme kaybı-görme kaybı-üriner inkontinans-polifarmasi gibi diğer geriatrik sendromların varlığı ile kırılganlık arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur (p<0,05). Kırılgan grupta SYBDÖ-2 toplam puanı, diğer tüm alt boyut puanları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulundu (p<0,001). ROC analizi ile SYBDÖ-2 ve alt boyutların sensitivite ve spesifite değerleri ile kırılganlığı tahmin edebilecek kesim değerleri (cut-off/treshold) tahmin edilmiştir. Ölçek puanı azaldıkça kırılganlık tahmin edilebildiği ve puanın azalmasına bağlı olarak kırılganlığın netleştiği ve ters ilişkinin olduğu görülmüştür. Ölçek puanı kesim değeri 132,5 olarak saptanmış ve bu kesim değerinin altındaki sonuçların, kırılganlığı tahmin etmede başarılı olabileceği öngörülmüştür. Lojistik regresyon analizi ile iki farklı model geliştirilmiş ve 2. Modelde SYBDÖ-2 toplam puanı ve fiziksel aktivite (FA) alt boyut puanı birlikte ele alınarak kırılganlığı belirlemede anlamlı ve SYBDÖ-2; 1,082 kat (odds ratio) %95 GA [1,053-1,112] ve FA; 1,193 kat (odds ratio) %95 GA [1,072-1,330] olasılıklar oranı ile etkili olduğu bulunmuştur. Model 2'nin kırılganlığı genel doğru saptama oranı %79,1 olarak belirlenmiştir. 
Sonuç: 65 yaş üstü bireylerde sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve kırılganlık arasındaki ilişkiyi incelediğimiz bu çalışma sonunda kırılganlık ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasında anlamlı bir ilişki saptadık. SYBDÖ-2'den alınan puan azaldıkça kırılganlık artmaktaydı.

Abstract:
Objective: As the elderly population increases in our country, as in the world, the proportion of individuals in need of support increases. One of the most common geriatric syndromes associated with the aging of the population is frailty. Determining the prevalence of frailty and factors associated with frailty is undoubtedly important for both clinical practice and the country's economy. A healthy lifestyle means that the individual controls all his/her behaviors that affect his/her health and chooses behaviors appropriate to his/her health status in organizing his/her daily activities. Individuals with healthy living habits are likely to be less frail. The aim of this study is to determine the relationship between healthy lifestyle behaviors and frailty in individuals over the age of 65 using a standard scale.
Materials and Methods: Our descriptive and cross-sectional research was conducted with 375 patients over the age of 65 who applied to three family health centers in Afyonkarahisar between September 2021 and April 2022. Data were collected with a case report form created by the researchers, Fried Frailty Index and Healthy Lifestyle Behaviors Scale-2 (HLBS-2). In the analysis of data; while t-test, Mann-Whitney U and ANOVA (post hoc Bonferroni) tests were used for comparisons; the relationship between scales, sub-dimensions and other variables was evaluated with Pearson's correlation analysis. A mathematical model was established using linear regression analysis between the Fried Index and the HLBS-2 total score, and a p-value <0.05 was considered statistically significant.
Results: 50.9% of the participants were women and 49.1% were men. The average age of women was 71.1±5.3 years and that of men was 71.0±5.4 years. The frailty rate for the entire study population was 28.0%, the frailty rate of women was 44.5% and the rate of men was 10.9%, and the difference between genders was statistically significant (p<0.0001). Advanced age, female gender, obesity, being single, low education level, living alone, more sedentary situations such as retirement and housewifery, low income level, history of hospitalization, history of emergency admission, hearing loss-vision loss-urinary incontinence. A statistically significant relationship was found between the presence of other geriatric syndromes such as polypharmacy and frailty (p<0.05). In the frail group, the HLBS-2  total score and all other subscale scores were found to be statistically significantly lower (p<0.001). With ROC analysis, sensitivity and specificity values of HLBS-2 and its subscales and cut-off values that could predict frailty were estimated. It has been observed that as the scale score decreases, frailty can be predicted, and as the score decreases, frailty becomes clearer and there is an inverse relationship. The scale score cut-off value was determined as 132.5, and it was predicted that results below this cut-off value would be successful in predicting frailty. Two different models were developed with logistic regression analysis, and in the 2nd model, HLBS-2 total score and physical activity (PA) subscale score were considered together, and HLBS-2 was found to be significant in determining frailty; 1.082 times (odds ratio) 95% CI [1.053 1.112] and PA; it was found to be effective with an odds ratio of 1.193 times (odds ratio) 95% CI [1.072-1.330]. The overall correct detection rate of model 2's fragility was determined as 79.1%.
Conclusion: As a result of this study, in which we examined the relationship between healthy lifestyle behaviors and frailty in individuals over the age of 65, we found a significant relationship between frailty and healthy lifestyle behaviors. As the score from HLBS-2 decreased, fragility increased.