Ankara ve Malatya yöresi orbitoides'lerinin kavkı kimyasal analiz ve izotop verileriyle paleoekolojik ve tafonomik yaklaşımlar
Paleoecological and taphonomic approaches with shell chemical analysis and isotopic datum of orbitoides in Ankara and Malatya regions
Yazar: SELDA BULUT
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN GÖRMÜŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Genel Jeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışma, İç Anadolu Bölgesi'nde Ankara ilinin Nallıhan ilçesinin kuzey kesimleri ile Haymana ilçesinin güneybatı kesimlerinde ve Doğu Anadolu Bölgesi'nde Malatya ilinin Hekimhan ilçesinde Kretase yaşlı formasyonlarındaki Orbitoides'lerin kavkı analizlerini, sistematiğini, paleoekolojisini ve tafonomisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda Güzelöz, Sivritepe (Ankara), Haymana, Sarıdeğirmen, Beyobası, Ahırlıkuyu (Ankara), Hasanlıkaya (Malatya) olmak üzere yedi adet ölçülü stratigrafik kesit alınmıştır. Orbitoides türü ile birlikte gözüken iri bentik foraminiferlerin cins ve türlerinin de sistematik tanımlamaları yapılmıştır.

İnceleme alanlarındaki Orbitoides ve diğer bentik foraminiferlerin paleoortamsal verileri sığ denizel şelf ve lagüner ortamları işaret etmektedir. Orbitoides bireylerinde gerçekleştirilen jeokimyasal analizler (XRF, Raman, Epma) ve izotop sonucunda paleoortam ve paleosıcaklık değerlendirmeleri yapılmıştır. Elde edilen tüm veriler Nallıhan yöresindeki Orbitoides'lerin karaya daha yakın, kırıntılı sedimanlarda yaygın olduğunu; buna karşılık Haymana çevresinin de karbonatlı ve kırıntılı karbonatlarda sığ platformlarında egemen bulunduğunu göstermektedir. Hekimhan çevresinde ise farklı çökellerde özellikle killi sedimanlarda yaygındır. Jeokimyasal analizlerde Nallıhan'dan Hekimhan'a doğru gidildikçe sığ denizel ortamlarda su sıcaklık değerlerinin arttığı gözlenmiştir. Orbitoides tane boyutlarının sıcaklık ve derinliğe bağlı olarak farklı boyutlarda olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study continues to reveal the shell analysis, systematic, paleoecology and taphonomy of Orbitoides in Cretaceous aged formations in the northern parts of Nallıhan district of Ankara province and the southwestern parts of Haymana district in Central Anatolia Region and in Hekimhan district of Malatya province in Eastern Anatolia Region. In this context, seven measured stratigraphic sections were taken: Güzelöz, Sivritepe (Ankara), Haymana, Sarıdeğirmen, Beyobası, Ahırlıkuyu (Ankara), Hasanlıkaya (Malatya). The genus and species of large benthic foraminifers appearing together with Orbitoides species have also been systematically defined.

Paleoenvironmental data of Orbitoides and other benthic foraminifers in the study areas indicate shallow marine, shelf and lagoon environments. Paleoenvironment and paleotemperature assessments were made as a result of geochemical analyzes (XRF, Raman, Epma) and isotope performed on Orbitoides individuals. All the data obtained indicate that Orbitoides in the Nallıhan region are clastic sediments closer to the land; on the other hand, the carbonate and clastic carbonates around Haymana are dominant on their shallow platforms. It is common in different deposits, especially in clayey sediments around Hekimhan. In geochemical analyzes, it has been observed that the water temperature values increase in shallow marine environments from Nallıhan to Hekimhan. It was concluded that Orbitoides grain sizes were different depending on temperature and depth.