Kıyıların sağladığı ekosistem hizmeti algısının değerlendirilmesi: Samsun, Mimar Sinan-Körfez kıyı aksı örneği
Evaluation of the perception of ecosystem services provided by coasts: Samsun, Mimar Sinan-Korfez coastal axle example
Yazar: NERGİZ POYRAZ GÜRKAN
Danışman: DOÇ. DR. BANU KARAŞAH
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ekosistem hizmetleri = Ecosystem services

Özet:
Geçmişten günümüze kentlerin gelişimi incelendiğinde Sanayi Devrimi'nden sonra kırsaldan kente göçlerin başlamasıyla özellikle kıyıya ulaşılabilir kentlerde nüfus artışı yaşanmış, bu durum insanların temel ihtiyaçlarından barınma ihtiyacının artmasına neden olmuş ve böylece gri alt yapılar artmış, yanlış alan kullanımları ve beraberinde çevresel sorunlar meydana gelmiştir. Tez kapsamında oldukça hızlı gelişim gösteren Samsun ili Atakum ilçesi Mimar Sinan-Körfez kıyı bandı çalışma alanı olarak seçilmiştir. Atakum ilçesi Mimar Sinan-Körfez kıyı şeridinin sağladığı ekosistem hizmetlerinin irdelenmesi ve kıyı kullanıcıların sağlanan ekosistem hizmetlerine yönelik algılarının belirlenmesi amaçlanmış, planlama ve tasarım ilkeleri noktasında da öneriler getirilmiştir. Çalışmada ilk olarak yerinde gözlem tekniği ile mekânsal analiz yapılmıştır. Mekânsal analiz 2024 yılı Şubat, Nisan ve Temmuz ayları olmak üzere senenin üç farklı ayında, haftanın iki farklı günü ve günün üç farklı saatinde gerçekleşmiştir. İkinci aşamada kullanıcıların estetik açıdan mekân kullanım tercihlerini belirleyebilmek amacıyla Ziyaretçi Temelli Fotoğraflama (VEP) Tekniği kullanılmıştır. Çalışma kapsamında toplamda 40 kişi ile anket çalışması yürütülmüş,  çalışma alanında gitmeyi en çok tercih ettikleri ve en az tercih ettikleri açık mekânları fotoğraflamaları, tercih edip etmeme sebeplerini detaylı olarak yazmaları istenmiştir. VEP Tekniği ile en çok tercih edilen alanlar, yüzme alanları, açık-yeşil alanlar ve etkinlik alanları olarak belirlenmiş; en az tercih edilen alanlar ise yat limanı ve kayalık alanlar olarak belirlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında ise alan kullanıcılarının alandan memnuniyetleri ve alanın sağladığı ekosistem hizmetlerine (kaynak sağlayan, düzenleyen, destekleyici ve kültürel) ilişkin algı düzeylerini belirlemek adına 350 kişiden oluşan iki farklı kullanıcı grubu (15-37 yaş ve 38-70 yaş) ile anket çalışması yürütülmüştür. Anket sonuçları ile yaş aralığı değiştikçe algı düzeyi arasında farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Kullanıcılara yöneltilen ekosistem hizmetleri algı düzeyleri yargılarında; kaynak sağlayan ekosistem hizmetlerinde "yiyecek sağlama" noktasında ilk kullanıcı grubundan elde edilen veriler olumsuz (%41) iken, ikinci kullanıcı grubundan olumlu (%60) yanıt elde edilmiştir. Düzenleyici ekosistem hizmetlerinde "su arıtımı ve atık kontrolü" ifadesine ilk kullanıcı grubu olumsuz (%61) yanıt verirken, ikinci kullanıcı grubu olumlu (%55) yanıt vermiştir. Destekleyici ekosistem hizmetlerinde "bitkiler aracılığıyla kente sağlanan oksijen (fotosentez)" ifadesine ilk kullanıcı grubu olumsuz (%64) yanıt verirken, ikinci kullanıcı grubu olumlu (%55) yanıt vermiştir. Algı düzeyini ölçmeye yönelik son hizmet olan kültürel ekosistem hizmetlerinde ise iki grup arasında elde edilen cevapların birbirine yakınlığı belirlenmiştir; fakat "faaliyetlere imkân (dinlenmek, oturmak, piknik yapmak, kitap/gazete okumak vb.) ifadesine ilk kullanıcı grubunun olumlu (%96) yanıtı yoğunluktayken, ikinci kullanıcı grubundan elde edilen olumlu (%57) yanıtlar azınlıkta kalmıştır. Yaşanabilir kentler oluşturma noktasında alanların sağladığı ekosistem servislerinin ve halkın algısının ortaya konulması, kentlerin gelecek nesillere sürdürülebilir bir şekilde aktarılması yönünden büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma ile hem mekânsal tercihlerin, hem alan memnuniyetinin, hem de ekosistem servisleri algısının ortaya konulması sağlanmıştır. Çalışmanın yerel yönetimlere ve bu konuda çalışma yapacak araştırmacılara yol gösterici olacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kıyı, Ekosistem Hizmetleri, Atakum, Kent, Mekânsal Analiz, Ziyaretçi Temelli Fotoğraflama, Anket Çalışması.

Abstract:
When the development of cities from past to present is examined, after the Industrial Revolution, with the start of migration from rural to urban areas, there was an increase in population, especially in cities accessible to the coast, and this caused an increase in the need for shelter, one of the basic needs of people, and thus gray infrastructures increased, misuse of land and environmental problems occurred. Within the scope of the thesis, the Mimar Sinan-Körfez coastline of Atakum district of Samsun province, which is developing very rapidly, was chosen as the study area. It was aimed to examine the ecosystem services provided by the Mimar Sinan-Körfez coastline of Atakum district and to determine the perceptions of coastal users towards the ecosystem services provided, and suggestions were made in terms of planning and design principles. In the study, firstly, spatial analysis was performed with on-site observation technique. Spatial analysis was carried out in three different months of the year, February, April and July 2024, on two different days of the week and at three different times of the day. In the second stage, Visitor-Based Photography (VEP) Technique was used to determine the aesthetic space usage preferences of the users. Within the scope of the study, a survey was conducted with a total of 40 people, and they were asked to photograph the open places they preferred and least preferred in the study area, and to write in detail the reasons why they preferred or not. The most preferred areas with the VEP Technique were determined as swimming areas, open-green areas and activity areas; The least preferred areas were determined as the marina and rocky areas. In the last stage of the study, a survey was conducted with two different user groups consisting of 350 people (15-37 years old and 38-70 years old) in order to determine the satisfaction of the area users with the area and their perception levels regarding the ecosystem services (resource providing, regulating, supportive and cultural) provided by the area. It has been determined that there are differences between the survey results and the level of perception as the age range changes. In judgments about the perception levels of ecosystem services directed to users; While the data obtained from the first user group at the point of "providing food" in resource-providing ecosystem services was negative (41%), a positive response (60%) was obtained from the second user group. While the first user group responded negatively (61%) to the phrase "water treatment and waste control" in regulatory ecosystem services, the second user group responded positively (55%). While the first user group responded negatively (64%) to the statement "oxygen (photosynthesis) provided to the city through plants" in supporting ecosystem services, the second user group responded positively (55%). In the cultural ecosystem services, which is the last service to measure the level of perception, the closeness of the answers obtained between the two groups was determined; However, while the positive (96%) response of the first user group to the statement "opportunity for activities (resting, sitting, having a picnic, reading a book/newspaper, etc.)" was dominant, the positive (57%) responses from the second user group remained in the minority. At the point of creating livable cities, revealing the ecosystem services provided by the areas and the public perception is of great importance in terms of transferring the cities to future generations in a sustainable manner. This study revealed both spatial preferences, area satisfaction and perception of ecosystem services. It is thought that the study will guide local governments and researchers who will work on this subject.
Keywords: Coast, Ecosystem Services, Atakum, City, Spatial Analysis, Visitor Based Photography, Survey Study.