Anadolu baş takıları
Anatolian head jewelry
Yazar: AYŞEGÜL ALTINBAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA ULUSMAN
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Bilim Dalı / Plastik Sanatlar Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Toplumu oluşturan insan; takıyı sadece güzelleşmek, süslenmek veya beğenilmek için değil, kendini, ruhunu, bulunduğu yöreyi, kültürünü, moda anlayışını, gücünü yansıtmak veya şans, uğur, totem, statü, korunma gibi katkılar sağlaması için de kullanmıştır. Toplumların kadına verdiği önem, kadının toplumdaki yeri farklı uygarlıklara ve inançlara göre değişiklik göstermektedir. Kadının baş yapısı, özellikleri, ihtiyaçları önemli olmuştur. 

Baş Takıları bazen statü ve otorite göstergesi olmuş, bazen de kadının aşiret, oba ve aile simgesini yansıtmıştır. Çeşitli yörelere göre değişebilen evli mi, bekar mı olduğunu bazı renk ya da figürlerle belirten, birçok malzeme ve tekniklerle yapılan Baş takıları; Anadolu kadınının geleneklerine bağlılığını ve kendine verdiği önemi göstermektedir.

Sanat ve estetik olarak değer taşıyan baş takıları, Anadolu ve bütün dünyada kullanımı devam eden gelin duvaklarının temelini de oluşturmuştur. Baş takısı yapımında doğadan elde edilen değerli taşlar (elmas, yakut, zümrüt, akik, kehribar gibi), inci, mercan, buğday, zeytin yaprağı, çekirdeği, hayvan boynuzları ve dişleri kullanmışlardır. Ayrıca, madenden elde edilen altın, gümüş, çelik gibi kıymetli metalleri baş takısı yapımında işlemişlerdir. Anadolu topraklarında yaşamış olan çeşitli uygarlıklar, Orta Asya Türk toplulukları, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı imparatorluğu gibi büyük devletlerin senteziyle oluşmuş baş takısı kültürü, günümüze kadar çeşitli kazılardan ve atadan toruna el değiştirerek gelmiştir. Bu konu ile ilgili yazılı kaynak çok olmamakla birlikte, o dönemlerin baş takıları ile günümüzdeki baş takıları karşılaştırılarak, farklılıklar ve benzerlikler hakkında bilgi edinilmektedir.
Bu çalışmada, Anadolu'da antik çağlardan bu yana yaşamış uygarlık ve devletlerin genel takı anlayışı, kadına bakış açısı ve geçmişten günümüze baş takıları simge, figür, malzeme, teknik ve karşılaştırmalarla birlikte Anadolu baş takısı kültürü açıklanacaktır

Abstract:
The people who make up the society; they used jewelry not only to beautify, adorn, or to be admired, but also to reflect themself , them spirit, the region, his culture, fashion sense,contribute to power or luck, totem, status, fortune, protection. The importance that societies give to women and the place of women in society vary according to different civilizations and beliefs. The head structure, characteristics and needs of women have been important.

Head jewelery was sometimes an indicator of status and authority, and sometimes it reflected the tribe, oba and family symbol of the woman. Head jewelry made with many materials and techniques, which can vary according to various regions, indicating whether they are married or single with certain colors and figures; It shows the commitment of Anatolian women to their traditions and the importance they give to themselves.

The concept of head jewelry is also dominant on the basis of bridal veils, which are still used in Anatolia and all over the world. Precious stones (such as diamond, ruby, emerald, agate, amber), pearls, coral, wheat, olive leaves and seeds, animal horns and teeth were used in jewelry making. In addition, they processed precious metals such as gold, silver and steel obtained from the mine in making jewelry. The jewelry and jewelry culture, which was formed by the synthesis of many civilizations such as Babylon, Hittite, Assyria, as well as great states such as the Ancient Greek, Roman, Byzantine, Seljuk and Ottoman empires that lived in the lands of Anatolia, has survived from various excavations and changed hands from ancestor to grandchild. Although there are not many written sources on this subject, we get information about the differences and similarities by comparing the jewelery and jewelery of that period with the jewelery and jewelery of today's period.
In this study, the general jewelry understanding of civilizations and states that have lived in Anatolia since ancient times, their perspective on women, and the Anatolian head jewelry culture from past to present will be explained with symbols, figures, materials, techniques and comparisons.