Multipl sklerozlu hastalarda kognitif fonksiyon ile yaşam kalitesi ve depresyon arasındaki ilişki
The relationship between quality of life, depression and cognitive function in patients with multiple sclerosis
Yazar: FATMA BÜŞRA KARAMAN
Danışman: PROF. DR. YEŞİM AKKOÇ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Depresyon = Depression ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Prevalans = Prevalence ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Multipl Skleroz (MS)'a eşlik eden en yaygın bulgulardan birisi olan kognitif bozukluk, MS'te görülen özürlülüğün önde gelen sebeplerinden birisidir. Hastalığın erken ve geç safhalarında kognitif bozukluk prevalansı %43-70 arasındadır. MS hastalarının yarısından fazlası hastalıkları boyunca herhangi bir zamanda depresyon yaşamaktadırlar. Depresif semptomlar, MS hastalarının kognitif durumunu olumsuz olarak etkilemekte ve hastalıkla başa çıkmayı daha da zorlaştırmaktadır. Düşük yaşam kalitesi; kognitif fonksiyondaki defisitlerle ve depresif semptomlarla da ilişkilidir. Bu çalışmanın amacı, MS hastalarında kognitif fonksiyon ile yaşam kalitesi ve depresyon arasındaki ilişkiyi incelenmek ve sağlıklı bireyler ile MS hastalarının kognitif fonksiyon düzeylerini karşılaştırmaktır.
Yöntem: Çalışmaya Ege Üniversitesi (EÜ) Nöroloji Anabilim Dalı MS Polikliniği'ne başvuran ve dahil edilme kriterlerine uygun olduğuna karar verilen 82 RRMS tanılı hasta ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 82 sağlıklı kontrol dahil edildi. MS grubunda (n=82) kognitif fonksiyon "Brief International Cognitive Assessment for Multiple Sclerosis (BICAMS)" bataryası ile, depresyon "Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ)" ile ve yaşam kalitesi "Multiple Sclerosis International Quality of Life (MUSIQoL)" ile değerlendirildi. Kontrol grubunda (n=82), BICAMS bataryası kognitif fonksiyon durumunu, BDÖ ise depresyon düzeyini belirlemek için kullanıldı. BICAMS bataryası; bilgi işleme hızını değerlendiren SDMT, sözel öğrenme ve belleği değerlendiren CVLT-II ile görsel hafızayı değerlendiren BVMT-R testini içerir. 
Bulgular: Gruplar arasında SDMT, CVLT-II ve BVMT-R testleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu (p<0,05); BDÖ'de gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı görüldü (p>0,05). MS grubunda MUSIQoL ölçeği total skoru ve alt bölümleri ile BICAMS bataryası arasında bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Depresyon ile kognitif fonksiyon arasındaki ilişkiye bakıldığında; SDMT ve CVLT-II testi ile BDÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönde zayıf düzeyde korelasyon görülürken (r=-0,240; r=-0,231; p<0,05), BVMT-R testi ile BDÖ arasında orta düzeyde korelasyon gözlendi (r=-0,267; p<0,05). MUSIQoL ile BDÖ arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). EDSS ve FAS ile BICAMS bataryası arasında anlamlı bir korelasyon görülürken (r=-0,311, r=-0,235, r=-0,256; p<0,05)(r=0,360, r=0,317, r=0,280; p>0,05) hastalık süresi ile yalnızca SDMT testi arasında korelasyon saptandı (r=-0,318; p<0,01). Eğitim düzeyi ile kognitif fonksiyon arasında ise her iki grupta da istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulundu (r=0,572, r=0,311, r=0,429; p<0,01)(r=0,719, r=0,579, r=0,619; p<0,001).
Sonuç: Çalışmamızın sonucu, MS hastalarının kognitif fonksiyon test sonuçlarının sağlıklı kontrollerden daha düşük olduğunu göstermiştir. Ayrıca, kognitif fonksiyon ile depresyon arasında korelasyon bulunmaktadır. Kognitif fonksiyon ile yaşam kalitesi arasında ise korelasyon saptanmaması, önceki çalışmalarla uyumsuzluk göstermektedir. Bu durum çalışmamızdaki olguların yaşlarının genç olması ve hastalık sürelerinin kısa olmasıyla açıklanabilir.

Abstract:
Objective: Cognitive impairment, which is one the most common findings associated with multiple sclerosis (MS), is one of the leading causes disability in MS. The prevalence of cognitive impairment is estimated to be 43-70% in early and late phase of the disease.  Depression may be seen in over half of patients with MS at any time during their disease. Depressive symptoms adversely affect cognition and make difficult to cope with the disease. Deficits of cognitive function and depressive symptoms are related with low quality of life. The purpose of the current study is to investigate the corelation between quality of life, depression and cognitive function and to compare cognitive function levels of MS patient and healthy controls. 
Methods: Eighty-two RRMS patient who admitted to the EU department of neurology clinic were determined to comply with the inclusion criteria and 82 age and gender matched healthy control participants were enrolled in this study. Cognitive function was assessed with "Brief International Cognitive Assessment for Multiple Sclerosis (BICAMS)" battery, depression was assessed with "Beck Depression Inventory (BDI)" and quality of life was assessed with "MS International Quality of Life questionnaire (MUSIQoL)" in MS group. BICAMS battery was used to identify cognitive function status of healthy controls and BDI was to identify their depression levels. BICAMS battery contains SDMT, which is evaluate information processing speed, CVLT-II, which is evaluate verbal learning and memory, and BVMT-R which evaluates visual memory. 
Results: There was a significant difference between MS group and healthy control group according to SDMT, CVLT-II and BVMT-R (p<0,05), while no difference according to BDI (p>0,05). There was no significant correlation between MUSIQoL subscales and BICAMS battery (p>0,05). A significant negative weak correlation was found between SDMT and BDI; CVLT-II and BDI (r=-0,240; r=-0,231; p<0,05), negative moderate correlate was found between BVMT-R and BDI (r=-0,267; p<0,05). There was no significant correlation between MUSIQoL and BDI (r=0,488; p<0,001). A significant correlation was found between EDSS and FAS with BICAMS battery (r=-0,311, r=-0,235, r=-0,256; p<0,05)(r=0,360, r=0,317, r=0,280; p>0,05), but only correlation between disease duration and SDMT test (r=-0,318; p<0,01). A statistically significant correlation was found between education level and cognitive function in both MS and healthy control groups (r=0,572, r=0,311, r=0,429; p<0,01)(r=0,719, r=0,579, r=0,619; p<0,001).
Conclusion: The result of our study shows that MS patients performed significantly worse in BICAMS battery than the members of the healthy control group. In addition, there is a correlation between cognitive function and depression. Also the lack of significant correlation between cognitive function and quality of life shows discordance with previous studies. This situation can be explained by the fact that the aging of the cases in our study is young and the duration of the disease is short.