Ham petrol fiyatlarının cari açık ve enflasyon üzerine etkisi: Türkiye uygulaması
The effect of crude oil prices on current account deficit and inflation: An application in Turkey
Yazar: NURAY BİRCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ CENGİZ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Petrol dünyada en önemli enerji kaynaklarından biri olup, net petrol ithal eden ülkelerin ithalat tutarı içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Petrol fiyatlarında meydana gelen artış, bu ülkelerin cari dengesinde ve enflasyon oranında olumsuzluk yaratmaktadır. Bu çalışmada, petrol fiyatında meydana gelen dalgalanmaların Türkiye'nin cari açık ve enflasyon oranına etkisi ele alınmıştır. Bu çerçevede ilk olarak  "petrol fiyatları cari açığa neden olmaktadır" hipotezi, ikinci olarak ise "petrol fiyatları enflasyon artışına neden olmaktadır"  hipotezi sorgulanmıştır. 2009:1-2021:2 üçer aylık dönemleri kapsayacak şekilde 50 döneme ilişkin veriler dikkate alınmıştır. Petrol fiyatlarının cari açığa etkisine ilişkin olarak, cari açık/GSYH, brent petrol fiyatları, reel efektif döviz kuru ve GSYH büyüme oranları değişken olarak araştırmaya dahil edilmiştir. Petrol fiyatlarının enflasyona etkisine ilişkin olarak, TÜFE, brent petrol fiyatları, Amerikan Doları ve bankalar arası faiz oranı değişken olarak araştırmaya dahil edilmiştir. Her iki modelde de ARDL analizi ve Toda-Yamamoto nedensellik testi yapılmıştır. Yapılan ARDL analizi sonucunda petrol fiyat artışının, Türkiye'nin cari açığını artırdığı sonucuna varılmıştır. İkinci hipotezde ise petrol fiyat artışının enflasyon oranını artırdığı sonucuna varılmıştır. Toda-Yamamoto analizinde ise, petrol fiyatı-cari açık ve petrol fiyatı-enflasyon arasında nedensellik ilişkisine rastlanmamıştır. 

ANAHTAR SÖZCÜKLER: Petrol Fiyatı, Cari Açık, Cari İşlemler Dengesi, Ödemeler Dengesi, Enflasyon.

Abstract:
Petroleum is one of the most important energy resources in the world, and it has an important place in the total import amount of net oil importing countries. The increase in oil prices creates a negative impact on the current account balance and inflation rate of these countries. In this study, the effect of fluctuations in oil prices on Turkey's current account deficit and inflation rate is discussed. In this framework, firstly, the hypothesis of "crude oil prices increase causes current account deficit", and secondly, the hypothesis of "crude oil price increase causes an increase in inflation" was questioned. Data for 50 periods were taken into account, covering the 2009:1-2021:2 quarterly periods. Regarding the effect of oil prices on the current account deficit, current account deficit/GDP, brent oil prices, real effective exchange rate and GDP growth rates are included in the research as variables. Regarding the effect of oil prices on inflation, CPI, brent oil prices, US Dollar and interest rate are included in the research as variables. ARDL analysis and Toda-Yamamoto causality test were performed in both models. As a result of the ARDL analysis, it was concluded that the increase in oil prices increased Turkey's current account deficit. In the second hypothesis, it was concluded that the increase in oil prices increased the inflation rate. In the Toda-Yamamoto analysis, however, no causal relationship was found between oil price-current account deficit and oil price-inflation. 

KEY WORDS: Oil Price, Current Account Deficit, Current Account Balance, Balance of Payments, Inflation.