Sosyal bilgiler ders kitaplarının açık fikirlilik bağlamında incelenmesi
Scrutinizing social studies textbooks in the context of open-mindedness
Yazar: ARDA EREN
Danışman: PROF. DR. ERCENK HAMARAT
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Açık fikirlilik, eğitilmiş zihinlerin ayrılmaz parçası olarak eğitim felsefecileri ve eğitimciler
arasında kabul görmektedir. Dolayısıyla açık fikirliliği dışlayan ya da içermeyen politikalar,
eğitim materyalleri ve geliştirmeye çalışmayan eğitimciler kınamaya maruz bırakılmaktadır.
Ancak açık fikirliliğe dair bu ilgi beraberinde eğitim felsefecileri ve eğitimcileri "açık
fikirliliğin doğası", "öğrencilerde nasıl geliştirilebileceği" , "gerçekten ne olduğu" gibi temel
soruları sormalarını da beraberinde getirmiştir. Bazı eğitim felsefecileri bu soruları
araştırırken açık fikirliliği eleştirel zihinlerin, çatışma engellemek ve çözmek için gerekli
olan değişimin anahtarı olarak görürken, kimileri de zihnin kapılarını aralamanın istenmeyen
misafirleri de beraberinde getirebileceği endişesini dile getirmiştir. Sonuç olarak açık
fikirlilik ve eğitim ilişkisi üzerindeki tartışmalar sınırların netleşmesini engellemektedir.
Böylece eğitim politikalarının veya materyallerini kınamak için acele etmek hatalı hale
gelmektedir. Yine de tüm endişelere rağmen açık fikirlilik, eğitimin temel ve vazgeçilmez
bir kavramı olarak öğrencilerin ahlaki ve epistemik yaşamlarındaki yerini korumaya devam
etmektedir. Çünkü üzerindeki tüm tartışmalara rağmen açık fikirlilik, zihni yabancı seslere
açmaktan çok daha fazlasını vaat eder ve eleştirel düşünmenin önemli bir bileşenini
oluşturur. Bu temel kabule rağmen açık fikirlilik ve eğitim arasındaki ilişki, büyük endişeler
taşıyan ve onu eğitim içerisinde yeniden tanımlamak isteyen korku çığırtkanları ile
eğitimdeki konumunu ekstrem idealler üzerine inşa etmiş iyimserciler arasındaki tartışma,
eğitim ve açık fikirlilik ilişkisini inceleyen çalışmalar oluşturmak için fırsat yaratmaktadır.
Bu sebeple bu çalışma, açık fikirlilik ve eğitim ilişkisini, açık fikirliliğin doğası, yarattığı
endişeler ve öğrencilerde nasıl geliştirebileceği yönünden ele alırken, korku çığırtkanları ve
iyimserler arasında bir yerde açık fikirliliğin ideal-olmayan "gerçek" dünyadaki konumunu
bir vatandaş yetiştirme dersi olan sosyal bilgiler dersi üzerinden araştırmayı amaçlamaktadır.
Bunu başarabilmek için bu tezde doküman analizine başvurulmuştur. Doküman analizi
lensinden sosyal bilgiler ders kitabının açık fikirliliği geliştirmedeki konumu, açık fikirlilik
üzerindeki tartışmalardan elde edilmiş bir kriter listesi ile soruşturulur ve eğitim
materyallerimizi eleştirmemiz için gerçekçi bir yaklaşım sunmayı hedefler. Buna göre açık
fikirlilik üzerindeki tartışmalar ideal epistemik dünyalarda gerçekleştirilmiş, dolayısıyla,
eğitimin çalıştığı ideal olmayan düzlemlerde karşılık bulamamıştır. Bunu aşabilmek, eğitim
politikalarımızı ve materyallerimizi doğru oluşturabilmek için açık fikirliliğin ne olduğu,
nasıl geliştirilebileceği gibi sorulardan damıtılmış cevaplar Sosyal Bilgilerin öğrenciyi iyi
vatandaşlığa ve yaşama hazırlamaya dair ne durumda olduğunu ve ne yapması gerektiğine
dair soruları cevaplamak için kullanılır. Sonuç olarak bu çalışma, açık fikirliliğin sosyal
bilgiler için ne anlam ifade ettiğini ve bu anlama ulaşmadaki durumunu ortaya koymayı
amaçlamaktadır. Bu bağlamda sosyal bilgiler 6. sınıf ders kitabı açık-fikirlilik üzerine
yürütülen tartışmalardan elde edilmiş AFUK (açık-fikirliliğe uygunluk kriteri) maddeleri
kapsamında ele alınmış ve MEB (2023, s. 14-15) bulunan etkinlik ve metinler gibi açıkfikirliliği teşvik etmeye doğrudan uygun içerikler olduğu gibi MEB (2023, s. 167)'de olduğu
gibi açık-fikirliliği teşvik etmeye uygun ancak bunu başarabilmesi için sosyal bilgiler
öğretmenlerinin çabasına ve dikkatine ihtiyaç duyulan içeriklerin olduğu da görülmüştür.

Abstract:
Open-mindedness is accepted among educational philosophers and educators
as integral to educated minds. Therefore, policies, educational materials that
exclude or do not include open-mindedness, and educators who do not try to
develop it are subject to condemnation. However, this interest in openmindedness has also led educational philosophers and educators to ask basic
questions such as "the nature of open-mindedness", "how it can be developed
in students" and "what it is". While some philosophers of education
investigating these questions, see open-mindedness as the key to critical minds
and the change required to prevent and resolve conflict, others have expressed
concern that opening the doors of the mind may bring with it intruder.
Consequently, discussions on the relationship between open-mindedness and
education prevent the boundaries from becoming clear. Thus, it becomes
improper to rush to condemn educational policies or materials. Nevertheless,
despite all the concerns, open-mindedness maintains its place in students' moral
and epistemic lives as a fundamental and indispensable concept of education.
Because, despite all the debates about it, open-mindedness promises much
more than opening the mind to foreign voices and constitutes an important
component of critical thinking. Despite this basic acceptance, the debate
between open-mindedness and education, between fearmongers who have great
concerns and want to redefine it within education, and optimists who have built
their position in education on extreme ideals, creates an opportunity to create
studies examining the relationship between education and open-mindedness.
While this study deals with the relationship between open-mindedness and
education in terms of the nature of open-mindedness, thence, the concerns it
creates, and how it can develop in students, it aims to investigate the position
of open-mindedness in the non-ideal "real" world, somewhere between
fearmongers and optimists, through a social studies course, which is a citizen
training course. To achieve this, document analysis was used in this thesis.
Through the lens of document analysis, the position of the social studies
textbook in promoting open-mindedness is scrutinized with a list of criteria
derived from debates on open-mindedness and aims to offer a realistic approach
to critique our educational materials. Accordingly, discussions on openmindedness took place in ideal epistemic worlds and, therefore, could not find
a response in the non-ideal planes where education operates. To overcome this
and to create our educational policies and materials properly, answers distilled
from questions such as what open-mindedness is and how it can be promoted
are used to answer questions about the status of Social Studies in preparing
students for good citizenship and life and what they should do. As a result, this
study aims to reveal what open-mindedness means for social studies and its
status in reaching this meaning. Concordantly, the social studies 6th-grade
textbook has been discussed within the scope of OMEC (Open-Mindedness
Eligibility Criteria) articles obtained from the discussions on open-mindedness
and aims to encourage open-mindedness, such as activities and texts found in
the Ministry of Education (2023, p. 14-15). While there are directly suitable
contents, as in the Ministry of Education (2023, p. 167), it has also been seen
that there are contents that are suitable for encouraging open-mindedness, but
require the effort and attention of social studies teachers to achieve this.