Tip 2 diyabeti olan hastalarda yönetim planlarına uyum
Adherence to management plans in patients with type 2 diabetes mellitus
Yazar: NİLÜFER TURAN
Danışman: PROF. OKAY BAŞAK
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hasta uyumu = Patient compliance ; Tedavi = Treatment ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Ölçekler = Scales

Özet:
GİRİŞ
Diyabet tedavisinde amaç, yaşam kalitesini yüksek tutmak ve komplikasyon gelişimini önlemektir. Araştırmacılar son 10 yılda hastalarda tedaviye uyum konusuna yönelmiştir. Bunun için birçok ölçek geliştirilmiştir. En sık kullanılanı Morisky sekiz maddeli ilaç uyumu ölçeğidir (MMSA-8). 
Diyabete özgü olmadıkları gibi, ölçeklerin hepsi ilaç tedavilerine uyum üzerine odaklanmıştır. Oysa tip 2 diyabetli hastalarda yaşam tarzı değişikliği ilaç tedavisi kadar önemlidir.
Çalışmanın amacı Aydın ilinde tip 2 diyabeti olan hastalarda yönetim planlarına hasta uyumunu değerlendirmek ve uyumun önündeki engelleri ve uyumu artırıcı kolaylaştırıcıları belirlemektir.

YÖNTEM
Çalışma Eylül 2016 ve Aralık 2017 tarihleri arasında Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji Polikliniğinde ve 1 No'lu Aile Sağlığı Merkezinde yapıldı. Örneklem büyüklüğü 384 olarak hesaplandı. Demografik ve diyabetle ilişkili verilerin toplanması için bir anket geliştirildi. Tedaviye uyum için Morisky uyum ölçeği kullanıldı. Yaşam tarzı değişikliklerine uyumu ölçmeye yönelik üç yeni soru geliştirildi. Anket uygulaması bir araştırmacı (NT) tarafından yüz yüze yapıldı.
Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra korelasyon analizlerinde Spearman ve Kendall's Tau_B korelasyonları, grup karşılaştırmalarında Mann Whitney U testi kullanıldı. İlişkili değişkenleri belirlemek için çoklu lojistik regresyon analizi yapıldı. Sürekli değişkenlerin dağılım normalliği Shapiro-Wilk testi ile değerlendirildi. Anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edildi.

BULGULAR
Çalışmaya katılan 308 diyabetli hastanın %54,2'si kadın ve yaş ortalaması 59,1±10,6 yıl idi. Ortalama 10,7±7,5 yıldır diyabetli olan hastaların günde kullandıkları diyabet ilaç dozu sayısı 3,8±1,6 ve toplam ilaç dozu sayısı ise 7,6±3,9 idi. 
Açlık kan şekeri ortalaması 162,5±68,8 mg/dl ve HbA1c ortalaması %7,3±2,0 g/dl olan katılımcıların Morisky uyum ölçeğinden aldıkları toplam puan ortalaması ise 5,7±1,6 idi.
Katılımcıların %58,8'inde (181 kişi) Morisky uyum ölçeğine göre tedaviye uyum yeterli idi. Kan şekeri kontrolünü de dikkate aldığımızda (tedaviye uyumun süreç ve çıktı bileşenleri birlikte) tedaviye uyum oranı %34,4'e (106 kişi) düşmekteydi.  
İkili analizlerde eğitim düzeyleri 9 yıl ve üzerinde olanlar, düzenli izlem tavsiyesi alanlar, insülin kullanmayanlar, evde ilaçlarını kullanmada yardımcısı olmayanlar, kan şekeri kontrolde olanlar, makrovasküler komplikasyonu bulunanlar, diyet ve egzersiz yapanlar ile verilen tavsiyelere uyanların tedaviye uyumlarının daha iyi olduğu saptandı. Oluşturulan lojistik regresyon modeline göre; kan şekeri kontrol altında olmayanlara göre kontrol altında olanlarda tedaviye uyum 4,3 kat, verilen tavsiyelere uymayanlara göre uyanlarda 6,3 kat daha fazla idi (p>0,05). 

SONUÇ
Çalışma sonuçlarımıza göre verilen tavsiyelere uyum gösterenler tedaviye de uymaktadırlar. Tedaviye uyumun artması glisemik kontrolü artırmaktadır.
Anahtar Kelimeler: diyabet, tedaviye uyum, Morisky ölçeği

Abstract:
INTRODUCTION
The aim of diabetes treatment is to keep the life quality higher and to prevent the development of complications. Researchers have focused on patient adherence to treatment in the last 10 years. Many scales have been developed for this. The most commonly used scale is eight-item Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8)
All scales focus on adherence to drug treatments and they are not diabetes-specific. In patients with type 2 diabetes, lifestyle modification is as important as drug therapy.
The aim of the study is to evaluate the patient adherence to management plans in patients with type 2 diabetes in Aydın and to identify barriers against and facilitators for adherence.

METHODS
The study was carried out between September 2016 and December 2017 with diabetic patients at the Endocrinology Polyclinics of Adnan Menderes University Hospital and Number 1 Family Health Center in Aydın. The sample size was calculated as 384. A questionnaire was developed to collect demographic and diabetes-related data. Morisky Medication Adherence Scale was used for treatment compliance. Three new questions have been developed to measure adherence to lifestyle changes. The survey was conducted face to face by a researcher (NT).
In addition to descriptive statistics, Spearman and Kendall's Tau_B correlations were used in correlation analyses and Mann Whitney U test was used in group comparisons in the analysis of the data. Multiple logistic regression analyzes were performed to determine the associated variables. The distribution normality of continuous variables was assessed by Shapiro-Wilk test. Significance level was accepted as p<0.05.

RESULTS 
Of the 308 diabetic patients participating in the study, 54.2% were female and the mean age was 59,1±10,6 years. Participants having diabetes mellitus for 10,7±7,5 years on average had diabetic medications of 3,8±1,6 doses per day and overall medications of 7,6±3,9 doses per day.
Mean fasting blood glucose (FBG) was 162,5±68,8 mg/dl and mean HbA1c was 7,3±2,0%. Mean total MMAS score of the participants was 5,7±1,6.

58.8% of the participants (181 people) were in compliance with treatment according to the Morisky compliance measure. When we also considered blood sugar control (together with the process and output components of treatment compliance), the compliance rate fell to 34.4% (106 people).
Binary analyzes showed that treatment compliance was better for those with education levels 9 years and over, regular follow-up areas, non-insulin users, those not using home medications, blood glucose control, those with macrovascular complications, dieters and those exercising. According to the created logistic regression model; blood glucose compliance was 4.3 times greater in patients under control than in controls, 6.3 times more in stimulation than those who did not observe the recommendations (p> 0.05).

CONCLUSION
According to the results of the study, those who comply with the recommendations are also in compliance with the treatment. Increased compliance with treatment increases glycemic control.
Keywords: diabetes, adherence treatment, Morisky scale