Kara Çelebi - Zade Abdülaziz: Gülşen-i Niyaz; tenkidli metin
inceleme /
Yazar: FATMA BİNDAL ARSLAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RIDVAN CANIM
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kara Çelebi-Zade Abdülaziz Efendi = Kara Çelebi-Zade Abdülaziz Efendi

Özet:
Gülşen-i Niyaz adlı mesnevi umûmî bir konuyu işlemediğinden dolayı edebiyatımızda bu isim altında başka mesnevi yazılmamıştır. Ancak "Gülşen" kelimesini pek çok şâir ve yazar kullanmıştır. Özellikle de tasavvufî ve allegorik mesnevilerde tercih edilmiştir. Gülşen-1 râz, Gülşen-1 envâr...vs. Biz bu çalışmamızda Kara Çelebi-zâde Abdülaziz. 'in 1068 yılında başından geçen Kıbrıs sürgününü anlattığı mesnevisini esas aldık. Kara Çelebi-zâde Abdülaziz Efendi'nin eseri tasavvufî ve didaktiktir. Yeri gelince eser lirik özellik de kazanmaktadır. Allegorik özelliği yoktur. Aksine herşeyiyle gerçek olaylar anlatılmıştır. Ancak olay, müellifin psikolojik yapısıyla beraber işlenmiştir. Daha doğrusu sürgün olayının şâirde uyandırdığı ruh halleri ve özellikleri işlenmiştir. Eserin Türkiye Kütüphanelerinde onüç yazma nüshasını tespit edebildik. Bu çalışmamız bu onüç yazma nüshadan hareketle beş tanesi üzerinde yapılmış bir edisyon kritik ve inceleme çalışmasıdır. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Kara Çelebi-zâde Abdülaziz (Hayatı, Şahsiyeti-Eserleri), Gülşen-i Niyaz /İnceleme ve Transkripsiyonlu Metin. Eser üzerinde yapılan inceleme; biçim, muhteva ve dil özelliklerini içermektedir. İnceleme bölümünde ayrıca âyet ve hadis iktibasları ele alınmış, metin kuruluşu ile ilgili açıklamalar sunulmuş, nüshalar tanıtılmış ve bölüm başlıkları verilmiştir. "Transkripsiyonlu Metin"in ardından "Sonuç" ve "Kaynaklar" bölümü gelmekte, "Şahıs Adları" ve "Yer Adları" indeksleri ile çalışma neticelenmektedir.

Abstract:
Because the mesnevi called Gülşen-i Niyaz does not have a general theme, no other mesnevi has been written under the same title in our literature. But the word "Gülsen" has been used by many poets and writers. It has especially been preferred in mistical and allegoric Mesnevis, Güşen-i râz, Gülşen-i Envâr...etc. In this study we examined the mesnevi written by Kara Çelebİ- zâde Abdülaziz and which tells about his exile to Cyprus in 1068 (1636). The work of Kara Çelebi-zâde Abdülaziz Efend is mistical and didactic. The work has got some lyrical features here and there. It has not got any allegoric features. To the contrary real events have been told. But, of course the events have been told under the affects of the writer's psychological condition. Moreover it tells the writer's psychological condition wnich has been created by the exile. We have found thirteen hand written copiles of the work in the libraries in Turkey. This is a critical essay focused on five of those thirteen copies. The study contains three main sections; These are Kara Çelebi- zâde Abdülaziz (his life, personality and works) Gülşen-i Niyaz, a critical assey and the text with phonetic transcription. The study on the work contains the features related to the form, contents and language. In the last section the quotead versus of the Holly Quran and the words of the prophet (hadis) have been studied, some explanations about the text have been given, the other copies have been introduced and the tittles of the charpters have been given. After the text with phonetic transcription comes the "conclusion" and then "sources". The thesis comes to the end with the indexes of the "names of the persons" and "names of the places".