Ticari önemi yüksek bazı lavanta (Lavandula spp.) çeşitlerinin in vitro mikroçoğaltım özelliklerinin araştırılması
Investigation of in vitro micropropagation properties of some lavender (Lavandula spp.)  varieties with high commercial importance
Yazar: YASİN URAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVZAT SEVGİN
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesinin bir üyesi olan lavanta, dünyada ekonomik değeri her geçen gün artan önemli tıbbi ve aromatik bir bitkidir. Bu çalışmada 4 farklı lavanta çeşidi (Lavandula x intermedia var. Super A, Lavandula angustifolia var. Druzhba, Lavandula angustifolia f. Sevtopolis ve Lavandula angustifolia var. Yubileina) için in vitro mikroçoğaltım protokolünün geliştirilmesi amaçlanmıştır. Eksplant kaynağı olarak koltuk altı tomurcuklar kullanılmıştır. Çeşitlerin in vitro da sürdürülebilirliğini, optimum çoğaltım katsayısını ve stabilizasyonunu sağlayacak sitokinin (BA, TDZ, 2-İP ve Kinetin) konsantrasyonlarını ve ortamı belirlemek için eksplantlar 0.5, 1.0, 1.5 mg/L sitokinin + 0.01 mg/L IBA + 5.5 g/L agar içeren NRM, MS ve WPM ortamları üzerinde 23 ± 2 oC sıcaklık ve 16/8 (aydınlık/karanlık) fotoperiyotta iklim odasında kültüre alınmışlardır. Ayrıca aktif kömür uygulamasının kültürlerin sürdürülebilirliği ve çoğaltım katsayısı üzerine etkileri araştırılmıştır. Sürgün sayısı bakımından ortam ve çeşidin etkisi önemli bulunmuştur. Eksplant başına oluşan ortalama sürgün sayısı bakımından çeşitlerin hepsi göz önüne alındığında ortalama 6.33 adet/bitki sürgün ile NRM ortamında kaydedilmiştir. Çeşit bakımından da ortalama 7.27 adet/bitki sürgün ile BA içeren NRM ortamında Super A çeşidinde kaydedilmiştir. Sürgün sayısı bakımından 4 farklı (TDZ, 2-İP, Kinetin, BA) hormondan en iyi sonuç BA hormonunda kaydedilmiştir. Sürgünlerin ortalama uzunlukları bakımından NRM (2.24 cm) ortamı,  MS (2.04 cm) ve WPM (1.27 cm) ortamına göre daha iyi sonuç vermiştir.
Çeşit bazında incelendiğinde sürgün uzunluğu bakımından en iyi sonucu sırası ile 3.37 cm ile Super A çeşidinde TDZ ilave edilmiş ortamda elde edilirken buna en yakın 3.33 cm BA içeren NRM ortamı üzerinde Druzhba çeşidinde kaydedilmiştir. Aktif kömür uygulaması lavanta çeşitlerinde eksplant başına oluşan ortalama sürgün sayısı üzerinde negatif yönde etki göstermesine rağmen sürgün uzunluğu üzerinde (3.57 cm) olumlu etki oluşturmuştur. Lavanta çeşitlerinden alınan ve bir cm'den uzun mikrosürgünler 1 mg/L BA içeren NRM ortamında köklendirildikten sonra dış koşullara aktarılmıştır.

Abstract:
Lavender, a member of the Lamiaceae family, is an important aromatic and medicinal plant because of increasing economic value in the world. Inthisstudy, it was a imed to develop an in vitro micropropagation protocol for 4 different lavender varieties (Lavandula x intermedia var. Super A, Lavandula angustifolia var. Druzhba, Lavandula angustifolia f. Sevtopolis and Lavandula angustifolia var. Yubileina). Buds from newly developed shoots were cultured as an explant source. Toiden tify the best cytokines (BA, TDZ, 2-İP, and Kinetin) concentrations that provide optimum micropropagation rate and the culture medium suitable for stabilization and sustainability of cultures, explants were cultured on NRM, MS, and WPM containing 0.5, 1.0, or 1.5 mg/L (BA, TDZ,2-IP, Kinetin) + 0.01 mg/L Indole-3-Butyric Acid (IBA) + 30 g/L sucrose. Cultures were grown in a growt hroom at 23 ± 2 °C temperature and 16/8 h (light/dark) photoperiod. In addition, the effects of activated charcoal application on stabilization and sustainability of cultures have been investigated. A mean number of shoot sprecultured explant and mean shoot length were analyzed. The effect of the environment and the variety in terms of the number of shoots was found important. The numbers of shoots per explant were recorded on NRM medium with an average of (6.33 shoot/explant) considering all varieties. The high est shoot number (7,27 shoot/explant) was obtained on NRM containing BA with Super A variety in terms of shoot number, the best result from 4 different hormones were obtained from BA hormone. Interms of the average length of the shoots, NRM media gave better results than MS and WPM media. 
The best shoot length with 3.37 cm was obtained in the Super A variety containing TDZ medium. Although Active Charcoal application had a negative effect on the average number of shoots per explant in Lavender varieties, it had a positive effect on shoot length (3.57 cm). Micro shoots were transferred to external conditions after rooting in NRM medium containing 1 mg/L IBA.