Diyetle prebiyotik ve probiyotik alımı ile fermente besin tüketimini değerlendiren besin tüketim sıklığı anketinin geliştirilmesi
Development of a food frequency questionnaire evaluating dietary prebiotic and probiotic intake and fermented food consumption
Yazar: BÜŞRA DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. ZEHRA BÜYÜKTUNCER DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, diyetle prebiyotik ve probiyotik alımı ile fermente besin tüketimini değerlendiren bir besin tüketim sıklığı anketi geliştirmek ve bu anketin geçerliğini ve tekrarlanabilirliğini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini 18-40 yaş arası 102 birey oluşturmuştur. Katılımcılarla altı görüşme gerçekleştirilmiş olup, ilk görüşmede katılımcıların genel özelliklerinin kaydedildiği soru formu ile geliştirilen besin tüketim sıklığı anketi uygulanmıştır. Ardından dört hafta boyunca her hafta bir kez ve farklı günlerde olmak üzere dört kez 24-saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı (1-7. gün, 8-14. gün, 15-21. gün ve 22-28. gün) alınmıştır. Dört haftalık sürecin sonunda diyetle prebiyotik ve probiyotik alımı ile fermente besin tüketimini değerlendiren besin tüketim sıklığı anketi tekrarlanmıştır. İkinci uygulanan besin tüketim sıklığı anketi ile dört kez alınan 24-saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı verileri kullanılarak anketin geçerliği değerlendirilmiştir. Tekrar elde edilebilirliği değerlendirmek için ise dört hafta arayla gerçekleştirilen diyetle prebiyotik ve probiyotik alımı ile fermente besin tüketimini değerlendiren besin tüketim sıklığı anketinin ilk ve ikinci uygulamalarında elde edilen veriler kullanılmıştır. Geçerlik; Wilcoxon eşleştirilmiş iki örnek testi, Spearman korelasyon katsayısı, Blant-Altman plot analizi ve kappa uyum testi olmak üzere dört farklı istatistiksel yöntemle değerlendirilmiştir. Tekrar elde edilebilirlik analizi için sınıf içi korelasyon katsayısı değerleri incelenmiştir. Geçerlik analizleri kapsamında gerçekleştirilen kappa uyum testi sonuçlarına göre diyet posası, inülin, galaktooligosakkarit, fenolik bileşikler ve fitokimyasallar, toplam prebiyotik ve toplam probiyotik mikroorganizma alımı ile orta düzeyde uyum bulunurken (p<0,05; κ=0,210-0,453); fruktooligosakkarit, omega-3 yağ asitleri ve toplam fermente besin bileşenlerinde zayıf düzeyde uyum bulunmuştur (p<0,05; κ=0,148-0,170). Spearman korelasyon analizi sonuçlarına göre ise diyet posası (p<0,001; rs=0,512), galaktooligosakkarit (p<0,001; rs=0,474), fenolik bileşikler ve fitokimyasallar (p<0,001; rs=0,669), omega-3 yağ asitleri (p<0,001; rs=0,520), toplam prebiyotik (p<0,001; rs=0,527) ve toplam fermente besin (p<0,001; rs=0,399) için orta düzeyde korelasyon bulunurken; inülin (p<0,001; rs=0,359), fruktooligosakkarit (p=0,024; rs=0,204) ve toplam probiyotik mikroorganizma sayısı (p=0,002; rs=0,307) için zayıf düzeyde korelasyon saptanmıştır. Toplam probiyotik mikroorganizma sayısı dışında diğer tüm bileşenler için Blant-Altman logaritmik fark ortalamaları klinik olarak etkilemeyecek düzeyde düşük bulunmuş, her iki yöntemin uyum gösterdiği ve benzer ölçümler yapabildiği saptanmıştır. İncelenen tüm bileşenlerin tekrar elde edilebilirliği uygun bulunmuştur (ICC=0,567-0,852). Sonuç olarak, diyetle prebiyotik ve probiyotik alımı ile fermente besin tüketimini değerlendirmek amacıyla geliştirilen besin tüketim sıklığı anketinin genel olarak geçerli ve tekrar edilebilir olduğu gösterilmiştir. Bununla birlikte, prebiyotik ve probiyotik alımının değerlendirilmesinde, sık tüketilen besinlerin bu bileşenler açısından analizlerinin yapılmasına ve ulusal/uluslararası düzeyde kullanılabilir veri tabanının geliştirilmesine gereksinim duyulmaktadır.

Abstract:
This study was conducted to develop a food frequency questionnaire assessing dietary prebiotic and probiotic intake and fermented food consumption and to evaluate the validity and reproducibility of this questionnaire. The study sample consisted of 102 individuals aged 18-40 years. Six interviews were conducted with the participants. In the first interview, a questionnaire form recording the participants' general characteristics and the developed food frequency questionnaire were applied. Then, four 24-hour recalls (days 1-7, 8-14, 15-21, and 22-28) were taken once a week on different days of following four weeks. At the end of the four weeks, the food frequency questionnaire assessing dietary prebiotic and probiotic intake and fermented food consumption was repeated. The questionnaire was validated using the data of the second food frequency questionnaire and four 24-hour recalls. To assess reproducibility, data from the first and second administrations of the food frequency questionnaire assessing dietary prebiotic and probiotic intakes and fermented food consumption, conducted four weeks apart, were used. Four statistical methods were used for validation: Wilcoxon paired two-sample test, Spearman correlation coefficient, Blant-Altman plot analysis, and kappa agreement test. Intra-class correlation coefficient values were used for reproducibility analysis. According to the results of the kappa agreement test performed as a part of validation analyses, a moderate agreement was found for the intakes of dietary fiber, inulin, galactooligosaccharides, phenolic compounds and phytochemicals, total prebiotics and total probiotic microorganisms (p<0.05; κ=0.210-0.453); whereas poor agreement was found for fructooligosaccharides, omega-3 fatty acids and total fermented food components (p<0.05; κ=0.148-0.170). According to the results of Spearman correlation analysis, moderate correlation was found for dietary fiber (p<0.001; rs=0.512), galactooligosaccharides (p<0.001; rs=0.474), phenolic compounds and phytochemicals (p<0.001; rs=0.669), omega-3 fatty acids (p<0.001; rs=0.520), total prebiotics (p<0.001; rs=0.527), and total fermented food (p<0.001; rs=0.399); while weak correlation was found for inulin (p<0.001; rs=0.359), fructooligosaccharides (p=0.024; rs=0.204), and total probiotic microorganisms (p=0.002; rs=0.307). With the exception of the total number of probiotic microorganism, the Blant-Altman logarithmic difference means for all other components were found to be low enough to have no clinical impact, and it was found that both methods were compatible and could provide similar measurements. The reproducibility of all components examined was found to be adequate (ICC=0.567-0.852). In conclusion, the food frequency questionnaire developed to assess dietary prebiotic and probiotic intakes and fermented food consumption was shown to be generally valid and reproducible. However, the analysis of the composition of commonly consumed foods for these components and the development of national/international databases are needed in order to assess prebiotic and probiotic intakes.