Radyoterapi alan meme kanseri hastalarında yaşamdan anlam bulma ve yaşam kalitesinin, öz-yeterlik için semptom yönetimine etkisi
The effect of life finding meaning and quality of life on symptom management for SELF-efficiency in breast cancer patients taking radiotherapy
Yazar: DERYA KAYA
Danışman: PROF. DR. NEVİN KANAN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Radyasyon Onkolojisi = Radiation Oncology
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşamın anlamı = Life meaning ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanser türü olup, radyoterapi temel tedavi yöntemlerinden biridir. Radyoterapiye bağlı en sık görülen yan etkiler cilt reaksiyonları, yorgunluk, bulantı-kusma, yutma güçlüğü, iştahsızlık ve dispnedir. Araştırma radyoterapi alan meme kanseri hastalarında yaşamdan anlam bulma ve yaşam kalitesinin öz-yeterlik için semptom yönetimine etkisini incelemek amacıyla tarama modelinde, tanımlayıcı tasarımlı, kesitsel ve ilişki arayıcı araştırma tipinde gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini bir üniversite hastanesinin radyasyon onkolojisi kliniğinde tedavi gören hastalar, örneklemini tedavi gören 50 hasta oluşturdu. Araştırmada veri toplama aracı olarak hastaların özelliklerini içeren Kişisel Bilgi Formu, Yaşamda Anlam Ölçeği, EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Öz-yeterlik İçin Semptom Yönetimi Ölçeği kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesi, tanımlayıcı istatistiksel testler, Shapiro-Wilk testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi, Dunn-Bonferroni testi, Wilcoxon Signed-Ranks testi Marginal Homogeneity testi, Spearman korelasyon analizi, Bootstraping metodu, Genelleştirilmiş Lineer Modelleme analizi ile gerçekleştirildi. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.
Yaş ortalaması 51,5±10,79 olan hastaların %70'i evli, %40'i ilkokul mezunu, %80'i çocuk sahibi, %60'ının çalışmadığı belirlendi. Hastaların hastalık ve tedaviye ilişkin özellikleri incelendiğinde; %82'sinin 1 ay – 1 yıl tanı süresi olduğu, %42'sinin evre 3 meme kanseri olduğu, %90'ının daha önceden radyoterapi almadığı belirlendi. Hastaların yorgunluk, ciltte kaşıntı, ciltte kuruluk, ciltte ağrı ve ciltte yara semptomlarında ikinci haftasına göre altıncı haftada gözlenen değişimin anlamlı olduğu bulundu (p<0,05). Tedavinin ikinci haftasında ÖSYÖ ile YAÖ'nin yaşamda anlam arayışı alt boyut puanları arasında pozitif, ölçeğin toplam puanları arasında negatif yönde anlamlı ilişki olduğu, ÖSYÖ ile yaşam kalitesi genel iyilik hali puan ortalamaları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu belirlendi (p<0,05). Tedavinin altıncı haftasında ÖSYÖ ile yaşam kalitesi genel iyilik hali ve emosyonel fonksiyon alt boyut puanları arasında pozitif, yorgunluk, ağrı, dispne, konstipasyon alt boyut puanlarında ise negatif yönde anlamlı ilişki olduğu saptandı (p<0,05).

Abstract:
Breast cancer is the most common type of cancer in women, and radiotherapy is one of the main treatment methods. The most common side effects associated with radiotherapy are skin reactions, fatigue, nausea-vomiting, dysphagia, loss of appetite and dyspnea. The research was carried out in the screening model, descriptive design, cross-sectional and relation-seeking research type in order to find meaning in life and to examine the effect of quality of life on symptom management for self-efficacy in breast cancer patients receiving radiotherapy. The population of the study consisted of patients treated in the radiation oncology clinic of a university hospital, and the sample consisted of 50 patients receiving treatment. Personal Information Form including the characteristics of the patients, Meaning in Life Scale, EORTC QLQ-C30 Quality of Life Scale and Symptom Management Scale for Self-Efficacy were used as data collection tools in the study. Evaluation of the data was carried out with descriptive statistical tests, Shapiro-Wilk test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, Dunn-Bonferroni test, Wilcoxon Signed-Ranks test, Marginal Homogeneity test, Spearman correlation analysis, Bootstraping method, Generalized Linear Modeling analysis. . Statistical significance level was accepted as p<0.05.
It was determined that 70% of the patients with a mean age of 51.5±10.79 were married, 40% were primary school graduates, 80% had children, and 60% were unemployed. When the characteristics of the patients regarding the disease and treatment are examined; It was determined that 82% had a diagnosis period of 1 month - 1 year, 42% had stage 3 breast cancer, and 90% had not received radiotherapy before. It was found that the changes observed in the sixth week compared to the second week in the patients' symptoms of fatigue, skin itching, skin dryness, skin pain and skin wound were significant (p<0.05). In the second week of the treatment, it was determined that there was a positive correlation between the SSQ and the sub-dimension of the search for meaning in life sub-dimension scores of the SAS, a negative significant correlation between the total scores of the scale, and a significant positive correlation between the SSQ and the mean scores of the general well-being of life quality (p<0.05). . At the sixth week of treatment, there was a positive correlation between SSQ and quality of life, general well-being, and emotional function sub-dimension scores, while a negative significant correlation was found in fatigue, pain, dyspnea, and constipation sub-dimension scores (p<0.05).