Aşağı Kelkit havzasında belirli ürünler için organik tarıma elverişli alanların CBS ve AHP ile modellenmesi ve tespiti
Modeling and determination of areas suitable for organic agriculture for certain crops in the Lower Kelkit basin with GIS and AHP
Yazar: DOĞAÇ SENCER YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HAKAN METE DOĞAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Analitik hiyerarşi yöntemi = Analytical hierarchy method ; Aşağı Kelkit havzası = Lower Kelkit basin ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Organik tarım = Organic farming

Özet:
Bu çalışmada Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Aşağı Kelkit Havzası'nda farklı kültür bitkileri için organik tarıma elverişli alanların tespit edilmesinde kullanılabilecek bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. Seçilen on iki kültür bitkisinin (Arpa, Ayçiçeği, Bezelye, Biber, Buğday, Domates, Fasulye, Havuç, Lahana, Mısır, Patates, Soğan), Aşağı Kelkit Havzası ekolojik uygunluk durumlarının belirlenmesinde; eğim, tekstür, EC, organik madde, pH, CaCO3 ve bakı olmak üzere yedi toprak kriteri; sıcaklık ve yağış olmak üzere de iki uzun yıllar iklim verisi kullanılmıştır. Toprak kriterleri, her kültür bitkisi için ayrı hazırlanan AHP tablolarında karşılaştırılarak ağırlık değerleri hesaplanmış ve ArcGIS Ağırlıklı Bindirme (Weighted Overlay) analizi ile toprak uygunluk haritaları üretilmiştir. Toprak uygunluk haritaları, EcoCrop modeli ile her kültür bitkisi için ayrı üretilen iklim uygunluk haritalarıyla birleştirilerek ekolojik uygunluk haritaları elde edilmiştir. Ekolojik uygunluk haritaları, ESRI ve Corine arazi kullanım haritalarından elde edilen, Aşağı Kelkit Havzası tarım arazileri haritasına göre düzenlenerek, FAO arazi uygunluk sınıflarına göre sınıflandırılmıştır. Çalışmada üretilen sonuç haritaları, kültür bitkileri ekolojik uygunluk sınıflarının tarım arazilerindeki alansal dağılımlarına göre yorumlanmış ve ilçe düzeyinde bu alanların organik tarımla üretime uygunlukları değerlendirilmiştir. Sonuç olarak; Aşağı Kelkit Havzası'nda Erbaa, Niksar ve Taşova olmak üzere üç ilçenin farklı kültür bitkileri için organik tarımla üretime diğer ilçelere göre yüksek düzeyde uygun olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, it is aimed to develop a model that can be used to determine areas suitable for organic farming for different crops in the Lower Kelkit Basin with the Analytical Hierarchy Method (AHP) and Geographic Information Systems (GIS). In determining the ecological suitability of the selected twelve crops (Barley, Sunflower, Pea, Pepper, Wheat, Tomato, Bean, Carrot, Cabbage, Corn, Potato, Onion) in the Lower Kelkit Basin; seven soil criteria as slope, texture, EC, organic matter, pH, CaCO3 and aspect; two long-term climate data, namely temperature and precipitation, were used. Soil criteria were compared in AHP tables prepared separately for each crop plant, and weight values were calculated and soil compatibility maps were produced with ArcGIS Weighted Overlay analysis. Ecological suitability maps were obtained by combining the soil suitability maps with the climate suitability maps produced separately for each cultivated plant with the EcoCrop model. Ecological suitability maps were arranged according to the Lower Kelkit Basin agricultural lands map obtained from ESRI and Corine land use maps and classified according to FAO land suitability classes. The result maps produced in the study were interpreted according to the areal distribution of the ecological suitability classes of cultural plants in the agricultural lands, and the suitability of these areas for production with organic agriculture at the district level was evaluated. As a result; It has been determined that three districts in the Lower Kelkit Basin, namely Erbaa, Niksar and Taşova, are highly suitable for organic farming for different crops compared to other districts.