Boş zaman ve ahlak: Deneysel felsefe açısından nitel bir inceleme
Leisure and morality: A qualitative research in terms of experimental philosophy
Yazar: AYBÜKE AŞKAR
Danışman: PROF. DR. MUSA KAZIM ARICAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bir zamanlar felsefenin temeli ve medeniyet gelişiminin imkânı olarak görülen ve her daim ahlaki koşullarla belirlenmiş olan boş zaman, binlerce yıllık insanlık tarihinin her döneminde geçerli bir olgudur. Farklı anlam ve mahiyette tezahür eden bu kavramın içeriğinin belirsiz kalması ve tek bir ifade üzerinden incelenmesi kavramsal ve tarihsel bir karmaşaya sebep olmakta, ona verilmesi gereken felsefi değerin yetersizliğiyle sonuçlanmaktadır. Felsefi bir kavram olarak ilk defa Aristoteles'in eserlerine konu olan boş zaman, değişen paradigmalar çerçevesinde Orta Çağda farklı, Modern Dönemde ise bambaşka bir düzlemde vuku bulmuştur. Bu karmaşanın çözümü için bu çalışmada kavramsal analiz yapılarak hangi ifadenin hangi olguyu daha iyi açıklayabileceği üzerinde durulmuştur. Bu sebeple, felsefi boş zaman kavramı öncelikle diğer disiplinlere daha uygun olduğu düşünülen serbest zaman kavramından ayrılmış, ahlak kuramlarıyla benzerlikleri doğrultusunda oluşturulan erdem zaman, ödev zaman ve teleolojik zaman kavramlarıyla yeni bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Böylece hem içerik hem de tarihsel ayrım bakımından farklılıkları belirginleştirerek mevcut sorunların çözümüne katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Öte yandan endüstrileşme öncesi tüm dönemlerde boş zaman ve ahlak bağıntısının varsayıldığı tespiti ve bunun günümüz boş zaman kavramına uyarlanması, bu çalışmanın deneysel felsefe kapsamında ele alınması zorunluluğunu doğurmuştur. Bu sebeple ikinci bölümde, öncelikle deneysel felsefenin içeriği ve tartışma alanları gösterilmiştir. Buradan elde edilen yöntemlerin bu çalışmaya uyarlanmasıyla yürütülen nitel araştırmada tez boyunca yürütülen tartışmanın sonuçları, pratikteki karşılığı bakımından incelenmiştir. Yorumsamacı fenomenolojik araştırma yöntemi kullanılarak bireylerin boş zaman ve ahlak konusundaki görüş ve gündelik pratikleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Buradaki amaç çeşitli boş zaman paradigmaları ve etik yaklaşımlar çerçevesinde, birey ve boş zaman ilişkisinin neye dayandığını ve nasıl bir görünüm arz ettiğini saptamaya çalışmaktır. Bu sayede günümüzdeki boş zaman probleminin çözümüne katkıda bulunmak hedeflenmiştir. Son olarak, düzenlenen araştırma sonuçları analiz edilmiş, boş zaman ve ahlak bağıntısına yönelik sezginin felsefi boş zaman imkanını sağlayabileceği bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Boş Zaman, Deneysel Felsefe, Etik, Fenomenolojik Araştırma, Serbest Zaman

Abstract:
Once considered the foundation of philosophy and the possibility for the development of civilization, leisure has been a relevant concept throughout the history of humanity, always intertwined with moral conditions. The ambiguity surrounding this concept, which manifests itself in different meanings and forms, and its examination through a single expression, have led to conceptual and historical confusion, resulting in a deficiency in the philosophical value attributed to it. As a philosophical concept, leisure was first addressed in Aristotle's works and has taken on different dimensions in the Middle Ages and the Modern Era within changing paradigms. In order to resolve this confusion, this study focuses on conceptual analysis to determine which expression can better explain the phenomenon. Consequently, the philosophical concept of leisure is distinguished from the concept of free time, which is considered more appropriate for other disciplines, and a new framework is outlined through the concepts of virtue time, duty time, and teleological time, based on similarities with ethical theories. By highlighting both content and historical distinctions, the aim is to contribute to the resolution of existing issues.

Furthermore, the intuition of the relationship between leisure and morality is assumed in all pre-industrial periods, and its adaptation to the modern concept of leisure, necessitates the consideration of this study within the scope of experimental philosophy. Therefore, the second section demonstrates the content and areas of discussion within experimental philosophy. Through the adaptation of the methods derived from this field, the qualitative research conducted in this study examines the outcomes of the ongoing debate in terms of their practical implications. The interpretive phenomenological research method is employed to understand individuals' views and everyday practices regarding leisure and morality. The aim here is to determine the basis and appearance of the relationship between individuals and leisure within various paradigms of leisure and ethical approaches. Thus, the objective is to contribute to the resolution of the contemporary problem of leisure time. Finally, the findings of the conducted research are analyzed, and it is concluded that the intuition regarding the relationship between leisure and morality can provide the possibility for philosophical leisure time.

Keywords: Leisure, Experimental Philosophy, Ethics, Phenomenological Research, Free Time