Kırsal kalkınmada kooperatiflerin etkileri: Üretici kooperatifleri yönünden karşılaştırmalar
Effects od cooperatives in rural development: Comparisons in terms of producer cooperatives
Yazar: CAN KÜCCÜK
Danışman: PROF. DR. HÜRRİYET GÜLSÜN ÖĞDÜL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kırsal kalkınma projesi = Rural development project ; Orman köylerini kalkındırma planları = Forest villages development strategies ; Tarım kooperatifleri = Agricultural cooperatives ; Üretici kooperatifleri = Producer cooperative

Özet:
Bu çalışmanın amacı kırsal alanda yaşanan güncel sorunların çözümünde örgütlenme boyutunun öneminden yola çıkarak, üretici kooperatiflerinin kırsal kalkınmadaki rolünün araştırılmasıdır. Öncelikle kırsal alanın temel sorunları üzerine Türkiye ve Dünya'da çeşitli kurum ve kuruluşların kalkınma hedefi ile ürettikleri politikalar incelenmiştir. Dünya'da kırsal kalkınma üzerine politikalar üreten kurumların başında gelen Avrupa Birliği, Dünya Bankası, Birleşmiş Milletler ve OECD amaç ve hedefleri incelenmiş ve bu hedef ve amaçların benzer nitelikler taşıdığı sonucuna varılmıştır. OECD'nin kırsal kalkınma için belirlediği sekiz ana başlık kooperatifler bağlamında incelemelerde parametre olarak belirlenmiştir. Kırsal kalkınmanın bağlamı olan kırsal alanda, örgütlenme modelleri incelenmiş ve kırsal alanda örgütlenen kooperatifler üzerine araştırma genişletilmiştir. Kooperatifçiliğin dünyada ve Türkiye'deki tarihi gelişim süreçleri incelenmiştir ve kooperatif çeşitleri detaylandırılmıştır. Kooperatifçilik ilkeleri bağlamında Uluslararası Kooperatifler Birliği'nin (ICA) yayınladığı kooperatiflerin temel ilkeleri detaylandırmaya değer bulunmuştur. 
Kırsal kalkınmadaki en önemli sorunlardan biri olan "kırsal yoksulluk" ile başa çıkabilmek için katma değeri yüksek ürünler üzerinden ilerlenmesi gerektiği düşünülmüştür. Süt ve süt ürünlerinin kırsal alanda yaygın olarak üretilen ve katma değeri yüksek ürünler olması sebebi ile araştırma süt ve süt ürünleri ekseninde genişletilmeye uygun görülmüştür. Uluslararası ve ulusal düzeyde faaliyet gösteren kooperatiflerin karşılaştırılması amacıyla ilk önce Uluslararası Kooperatifler Birliği'nin (ICA) her sene yayınladığı raporları incelenmiştir. Dünyadaki en büyük süt ve süt ürünleri kooperatiflerinden bir olan Yeni Zelanda'da faaliyet gösteren Fonterra Kooperatifi uluslararası ölçekte faaliyet gösteren bir kooperatif olarak karşılaştırmada detaylı ele alınmıştır. Ulusal ölçekte faaliyet gösteren Tire Süt Kooperatifi ve bölgesel ölçekte faaliyetlerine devam eden İğdeli Çevre Köyleri Kalkındırma Kooperatifinin seçilmesi uygun görülmüştür. Kooperatiflerin seçiminde Uluslararası Kooperatifler Birliği'nin (ICA) kooperatif kriterleri etkili rol oynamıştır.
Fonterra Kooperatifi, Tire Süt Kooperatifi ve İğdeli Çevre Köyleri Kalkındırma Kooperatifi OECD'nin kırsal kalkınma hedefleri kapsamında detaylıca incelenmiş ve karşılaştırılmıştır. Faaliyet sınırlarının genişlemesinin kırsal alanın kalkınma sürecine olan etkisi, belirlenen kriterler kullanılarak incelenmiş ve üç kooperatif için bir karşılaştırma yapılmıştır. Küreselleşme süreci ile neo-liberal politikaların baskın etkileri ile kooperatiflerin asıl kuruluş amaçlarından uzaklaşması, üreticinin etkin rolünün zayıflaması eğilimi olduğu görülmüş, kırsal kalkınmanın yerel boyutunun önemi bağlamında incelenmesinin önemli olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the role of producer cooperatives in rural development, based on the importance of the organizational dimension in solving current problems in rural areas. First of all, the policies produced by various institutions and organizations in Turkey and in the world on the basic problems of rural areas with the goal of development were examined. The European Union, World Bank, United Nations and OECD goals and objectives, which are among the leading institutions producing policies on rural development in the world, have been examined and it has been concluded that these goals and objectives have similar characteristics. The eight main headings determined by the OECD for rural development were determined as parameters in the studies in the context of cooperatives. In the rural area, which is the context of rural development, organizational models have been examined and research on cooperatives organized in rural areas has been expanded. The historical development processes of cooperatives in the world and in Turkey have been examined and the types of cooperatives have been detailed. In the context of the principles of cooperatives, the basic principles of cooperatives published by the International Cooperative Alliance (ICA) were found worth detailing.
In order to cope with "rural poverty", which is one of the most important problems in rural development, it is thought that it is necessary to proceed through products with high added value. Due to the fact that milk and dairy products are widely produced in rural areas and have high added value, the research was deemed appropriate to be expanded on the axis of milk and dairy products. To compare the cooperatives operating at the international and national level, the annual reports of the International Cooperative Alliance (ICA) were first examined. Fonterra Cooperative, operating in New Zealand, one of the largest milk and dairy products cooperatives in the world, is discussed in detail in the comparison as an internationally operating cooperative. Tire Dairy Cooperative, which operates on a national scale, and İğdeli Surranding Villages Development Cooperative, which continues its activities on a regional scale, were deemed appropriate. The cooperative criteria of the International Cooperative Alliance (ICA) played an effective role in the selection of cooperatives.
Fonterra Cooperative, Tire Dairy Cooperative and İğdeli Surrounding Villages Development Cooperative were examined and compared in detail within the scope of OECD's rural development goals. The effect of the expansion of the activity limits on the development process of the rural area was examined using the determined criteria and a comparison was made for these three cooperatives. With the globalization process and the dominant effects of neo-liberal policies, it has been seen that there is a tendency for the cooperatives to move away from their main establishment purposes, to weaken the effective role of the producer, and it has been concluded that it is important to examine the local dimension of rural development in the context of its importance.