Gıda etiketi okuma tutumunun, sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ve menü etiketli içeceklerdeki seçime etkisi
The effect of attitudes on reading food labels on attitudes regarding healthy eating and choice of menu labeled beverages
Yazar: DAMLA OĞUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP DEMİR FİLİZ
İzmir Tınaztepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin etiketi = Food label

Özet:
Bu araştırma, katılımcıların sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarının besin/gıda etiketi okuma tutumları ile ilişkisini; sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ve gıda etiketi okuma tutumunun içecek seçimlerine etkisini ve içecek menülerine besin içeriklerinin eklenmesinin (menü etiketi uygulamasının) seçimler üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla planlanmış, yürütülmüş ve sonuçlandırılmıştır. Bu çalışma, İzmir Tınaztepe Üniversitesi'nde sağlık bölümlerinde (Tıp Fakültesi, Diş Hekimliği Fakültesi ve Sağlık Bilimleri Fakültesi) öğrenim gören 18-25 yaş arasındaki 432 lisans öğrencisine anket şeklinde uygulanmıştır. Öğrencilerin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarını öğrenmek için 'Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği', besin etiketi okuma tutumlarını öğrenmek için 'Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği' ve içecek seçimlerini öğrenmek için 'İçecek menüsü' uygulanmıştır. İçecek menüleri 'Besin Etiketli Menü' ve 'Besin Etiketsiz Menü' olacak şekilde iki ayrı şekilde hazırlanmıştır. Örneklem iki gruba ayrılıp ilk yarısına "besin etiketsiz menü", ikinci yarısına ise "besin etiketli menü" anketi uygulanmıştır. "Besin etiketsiz" menülerde "içeceklerin adı, nasıl hazırlandığı, süt seçeneği ve içeceklerin resimleri" verilirken; "Besin etiketli" menülerde de bu verilen bilgilerin yanı sıra "besinlerin içerdiği enerji/kalori (kcal), karbonhidrat, protein, toplam yağ, doymuş yağ, kolesterol, şeker, sodyum ve kafein" içerikleri de sunulmuştur. Araştırmamızın sonucunda sağlıklı beslenme tutumu yüksek olan öğrencilerin düşük olanlara kıyasla, besin etiketi okuma tutumu daha yüksek bulunmuştur (p=0,00; rho:0,375). Öğrencilerin besin etiketi okuma tutumları ile içecek menülerinden içecek seçimleri arasında istatistiksel anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (enerji ve şeker içeriği için; p=0,118) (doymuş yağ içeriği için; p=0,061). Sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ile kişilerin içecek menülerinden içecek seçimleri arasında istatistiksel anlamlı bir ilişki vardır (p<0,001). Sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum yükseldikçe öğrenciler, toplam enerji, şeker ve doymuş yağ içeriği daha düşük içecekleri tercih etmişlerdir (enerji ve şeker içeriği için; p<0,001) (doymuş yağ içeriği için; p<0,001). Sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum yükseldikçe, içeceklerin besin değerini inceleyen öğrenciler daha sağlıklı olan içecekleri tercih etmişlerdir (enerji ve şeker içeriği için; p<0,001) (doymuş yağ içeriği için; p<0,001). Besin değerini görmeyen öğrenciler ise sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumları yüksek olsa da daha sağlıklı olan içecekleri tercih etmemişlerdir (enerji ve şeker içeriği için; p=0,126) (doymuş yağ içeriği için; p=0,139). Buna göre, besin etiketleri "sağlıklı beslenmek isteyen" kişilerin, sağlıklı besinleri seçmelerinde etkili olmuştur. Besin etiketleri olmadığı zaman ise sağlıklı beslenmek isteyen kişiler besin etiketlerini kullanamadıkları için sağlıklı besin seçimleri yapamamıştır. Tüm katılımcıların 'besin etiketli' ve 'besin etiketsiz' menülerden yaptıkları içecek seçimleri değerlendirildiğinde ise menülere 1 porsiyonun içerdiği toplam "enerji, karbonhidrat, protein, yağ, doymuş yağ, kolesterol, şeker, sodyum ve kafein" miktarlarının eklenmesinin öğrencilerin besin seçimlerini etkilemediği sonucuna varılmıştır (Enerji için; p=0,962 Karbonhidrat için; p=0,804 Protein için; p=0,657 Toplam yağ için; p=0,683 Doymuş yağ için; p=0,911 Kolesterol için; p=0,746 Şeker için; p=0,787 Sodyum için; p=0,902 Kafein için; p=0,862). Özetle sağlığın geliştirilebilmesi için; sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumun ve besin etiketi okuma tutumunun geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılması gerektiği, menülere besin etiketlerinin eklenmesi tek başına fayda sağlamasa da sağlıklı beslenmek isteyenlerin daha sağlıklı besinler seçmesine olanak sağladığı ve bu sayede faydalı olduğunun sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This research was planned, conducted, and concluded to determine the relationship between participants' attitudes towards healthy eating and their attitudes towards nutrition/food label reading; the effect of attitudes towards healthy eating and food label reading on beverage choices; and the effect of adding nutritional contents to beverage menus (menu labeling) on beverage choices. This research was administered as a questionnaire to 432 undergraduate students between the ages of 18-25 studying in health departments (Faculty of Medicine, Faculty of Dentistry, and Faculty of Health Sciences) at Izmir Tınaztepe University. The 'Attitude Scale on Healthy Eating' was administered to learn students' attitudes toward healthy eating, the ' Nutrition Label Reading Attitude Scale' was administered to understand their attitudes towards reading nutrition labels, and the 'Beverage Menu' was administered to learn their beverage choices. Beverage menus are prepared in two different ways 'Nutrition Labeled Menu' and 'Non-Nutrition Labeled Menu'. The sample was divided into two groups and the "menu without nutrition label" questionnaire was applied to the first half and the "menu with nutrition label" questionnaire was applied to the second half. While "menus without nutrition labels" provided "the name of the beverages, how they are prepared, milk option and pictures of the beverages", "menus with nutrition labels" provided this information as well as the "energy/calorie (kcal), carbohydrate, protein, total fat, saturated fat, cholesterol, sugar, sodium, and caffeine" content of the foods. As a result of our research, students with high healthy eating attitudes had a higher nutritional label reading attitudes than students with poor healthy eating attitudes (p=0,00; rho:0,375). There was no statistically significant relationship between students' attitudes towards reading nutrition labels and their beverage choices from beverage menus (for energy and sugar content; p=0,118) (for saturated fat content; p=0,061). There is a statistically significant relationship between attitudes towards healthy eating and people's beverage choices from beverage menus (p<0,001). As the attitude towards healthy eating increased, students preferred drinks with lower total energy, sugar, and saturated fat content (for energy and sugar content; p<0,001) (for saturated fat content; p<0,001). As the attitude towards healthy eating increased, students who analyzed the nutritional content of beverages preferred healthier beverages (for energy and sugar content; p<0,001) (for saturated fat content; p<0,001). Students who did not see the nutritional content did not prefer healthier drinks (for energy and sugar content; p=0,126) (for saturated fat content; p=0,139), even though their attitudes towards healthy eating were high. Accordingly, nutrition labels have been effective in helping people who "want to eat healthy" to choose healthy foods. Without nutrition labels, people who wanted to eat healthy could not make healthy food choices because they could not use nutrition labels. When the beverage choices made by all participants from 'nutrition labeled' and 'non-nutrition labeled' menus were evaluated, it was concluded that the addition of the total amounts of "energy, carbohydrate, protein, fat, saturated fat, cholesterol, sugar, sodium, and caffeine" contained in 1 serving did not affect the food choices of the students (For energy; p=0,962 for carbohydrate; p=0,804 for protein; p=0,657 for total fat; p=0,683 for saturated fat; p=0.911 for cholesterol; p=0,746 for sugar; p=0,787 for sodium; p=0,902 for caffeine; p=0,862). In the end, it was concluded that to improve health, studies should be conducted to improve attitudes towards healthy eating and nutrition label reading, and although the addition of nutrition labels to menus does not provide benefits on its own, it allows those who want to eat healthy to choose healthier foods and thus is beneficial.