Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olan bireylerde öz etkililik ve algılanan sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi
Determining self- efficacy and perceived social support levels in individuals with chronic obstructive pulmonary disease (COPD)
Yazar: ELİF GÖNÜL VAN
Danışman: PROF. DR. SERAP ÜNSAR
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: İç hastalıkları = Internal medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: KOAH uzun süre devam eden, genellikle geri dönüşü olmayan ve ilerleyici bir hastalıktır. Bu çalışma KOAH' lı bireylerde öz etkililik ve algılanan sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla planlandı.
Gereç ve Yöntemler: Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlandı. Araştırma bir devlet hastanesinin 15.07.2023 – 15.01.2024 tarihleri arasında Göğüs Hastalıkları Kliniği'ne başvuran 82 KOAH' lı hastayla yüz yüze görüşme metoduyla yürütüldü. Veriler anket formu, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve KOAH Öz Etkililik Ölçeği (KÖEÖ) ile toplandı. Veriler IBM SPSS Statistics 28 paket programında; İki bağımsız sayısal değişken arasındaki ilişkiler Pearson Korelasyon katsayısı ile, iki bağımsız grup arasındaki farklılıklar Bağımsız Örneklem t Testi ile, ikiden fazla bağımsız grup arasındaki farklılıklar ise Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ile analiz edildi. p<0,05 olan değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: KOAH' lı bireylerin yaş ortalaması 66,66±9,55 yıldı ve %63,4'ü erkekti. Hastaların ÇBASDÖ Aile Desteği alt boyutu puanları arttıkça Olumsuz Etki puanları ve Duygusal Durum puanlarında artış bulundu (p<0,05). Hastaların aile desteği arttıkça öz etkililik düzeyleri de arttı. Yaş arttıkça KÖEÖ Duygusal Durum ve Davranışsal Risk Faktörü alt boyut puanları da arttı (p<0,05). Hastalık evresi arttıkça KOAH Öz-Etkililik Ölçeği Toplam, Olumsuz Etki, Duygusal Durum, Fiziksel Çaba, Hava/Çevre Etkisi ve Davranışsal Risk Faktörü alt boyut puanları azaldı (p<0,05). Evlilerin bekar/dul olanlardan, eş ve çocuğu ile yaşayan kişilerin diğer kişiler ile yaşayanlardan, gelir gider dengeli/fazla olan kişilerin geliri giderden az olan kişilere göre ÇBSDÖ Aile Desteği puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulundu (p<0,05). Sigara kullanmayan hastaların ÇBSDÖ Arkadaş Desteği alt boyut puan ortalaması sigara kullananlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulundu (p<0,05). Gelir gider dengeli/fazla olanların gelir giderden az olanlara, öğrenim durumu ilkokul olanların okur-yazar olmayanlara, erkeklerin kadınlara göre KOAH Öz Etkililik Ölçeği puan ortalaması daha yüksek bulundu (p<0,05). KOAH tanı süresi ve hastalık evresi ilerledikçe, son 1 yıl içerisinde KOAH nedeniyle acile başvuran ve evde yardımcı cihaz kullanan bireylerin KOAH Öz-Etkililik Ölçeği puan ortalaması daha düşük bulundu (p<0,05).

Sonuç: Bu araştırmada; KOAH' lı bireylerin sosyal desteği iyi düzeyde, öz etkililiği orta düzeyde bulundu. KOAH' lı bireylerin sosyal destek sistemlerinin iyileştirilmesi, öz etkililik düzeylerinin arttırılması için uygun hemşirelik bakımı planlaması önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: KOAH, öz etkililik, sosyal destek, hemşirelik

Abstract:
Background and Aim: COPD is a long-term, generally irreversible, and progressive disease. This study was conducted to determine the levels of self-efficacy and perceived social support in individuals with COPD.

Material and Methods: The study was planned as descriptive and cross-sectional. The study was conducted with 82 COPD patients who applied to the Chest Diseases Clinic of a state hospital between 15.07.2023 and 15.01.2024, via face-to-face interviews. Data were collected using a questionnaire form, Multidimensional Scale of Perceived Social Support, and COPD Self-Efficacy Scale (CSES). Data were analyzed using the IBM SPSS Statistics 28 package program; Relationships between two independent numerical variables were analyzed with the Pearson Correlation coefficient, differences between two independent groups were analyzed with the Independent Samples t Test, and differences between more than two independent groups were analyzed with One-Way Analysis of Variance (ANOVA). Values of p<0.05 were considered statistically significant.
Results: The mean age of individuals with COPD was 66.66±9.55 years and 63.4% were male. As the patients' MSPSS Family Support sub-dimension scores increased, Negative Impactscores and Emotional Statescores increased (p<0.05). As the patients' family support increased, their self-efficacy levels also increased. As age increased, the CSES Emotional State and Behavioral Risk Factor sub-dimension scores also increased (p<0.05). As the disease stage of the patient increased, the COPD Self-Efficacy Scale Total, Negative Impact, Emotional State, Physical Effort, Weather/Environmental Impact and Behavioral Risk Factor sub-dimension scores decreased (p<0.05). The mean MSPSS Family Support score was found to be statistically significantly higher in married individuals than in single/widowed individuals, in individuals living with spouse and children than in individuals living with other individuals, in individuals with balanced/high income/expenses than in individuals with income less than expenses (p<0.05). The mean score of the Friend Support sub-dimension of the MSDS of non-smokers was found to be statistically significantly higher than that of smokers (p<0.05). The mean COPD Self-Efficacy Scale score was found to be higher in those with balanced/high income/expenditure compared to those with low income/expenditure, in those with primary school education compared to those who were illiterate, and in men compared to women (p<0.05). As the duration of COPD diagnosis and the stage of the disease of the patient progressed, the mean COPD Self-Efficacy Scale score of individuals who applied to the emergency room due to COPD in the last 1 year and used assistive devices at home was found to be low (p<0.05).
Conclusion: In this research; COPD individuals were found to have good levels of social support and moderate levels of self-efficacy. Appropriate nursing care planning is recommended to improve the social support systems of COPD individuals and increase their self-efficacy levels.
Keywords: COPD, Self-efficacy,  social support, nursing