Isparta ve Burdur illeri tahıl alanlarında bitki paraziti nematodların belirlenmesi ve buğdayda endoparazit nematodların Fusarium Culmorum ile etkileşimlerinin araştırılması
Determination of plant parasitic nematodes in cereal areas of Isparta and Burdur provinces and investigation of the interaction of the endoparasitic nematodes with Fusarium Culmorum in wheat
Yazar: FATMA GÜL GÖZE ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YAŞAR
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Isparta ve Burdur illeri tahıl alanlarında Pratylenchus spp. ve Pratylenchoides spp. bitki paraziti nematodların yaygın olduğu bulunmuş ve kök yoğunluklarının birçok alanda ekonomik zarar seviyesi ve üstünde olduğu belirlenmiştir. Morfolojik teşhis sonucunda Kök lezyon nematodlarından 4 tür (Pratylenchus penetrans, P. thornei, P. neglectus, P. crenatus) saptanmıştır. Burdur ve Isparta ilinde buğday tahılında hakim tür P. neglectus olurken, arpa tahılında P. thornei daha fazla bulunmuştur. Pratylenchoides spp.'nin köklerde bulunma oranı ise Burdur ilinde %53.3 saptanırken, Isparta ilinde %51 saptanmıştır. In vitroda, Fusarium culmorum (ISP, B4, FC5) izolatlarının spor süspansiyonu ve kültür filtratlarının P. thornei, P. neglectus ve P. penetrans üzerine etkisi araştırılmış ve kültür filtratlarının yüksek nematisit etkisi belirlenmiştir. Bu etkide izolat, nematod türü, zaman ve konsantrasyonunun önemli olduğu bulunmuştur. Kontrollü koşullar altında buğday bitkisinde yürütülen çalışmalarda ise F. culmorum B4 izolatının çavdar inokulumu ve kültür filtratı ile P. thornei, P. neglectus ve P. penetrans interaksiyonunun bitki kültivarı, uygulama zamanı, nematod türü ve yoğunluğuna göre önemli farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Kültür filtratı uygulamasının in vitroda gösterdiği nematisit etki kontrollü koşullar altında saptanmamıştır. F. culmorum'a orta dayanıklı 2-49 buğday hattında Kök lezyon nematodlarının beslenme sırasında açtığı yaraların hastalık şiddetine olumlu anlamda önemli bir katkısı belirlenmemiştir. Ancak artan nematod yoğunluğu ile birlikte hastalık şiddetini arttırabildiği saptanmıştır. F. culmorum'un çavdar inokulumu veya kültür filtratı şeklinde uygulanması Kök lezyon nematodlarının yoğunlukları ve üreme oranını etkilemezken, F. culmorum'un inokulasyon zamanının önemli olduğu saptanmıştır. Buğday bitkisine önce giren etmenin diğer etmenin gelişimini olumsuz etkilediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kök lezyon nematodları, Fusarium culmorum, Etkileşim, Buğday, Kültür filtratı

Abstract:
In this study, Pratylenchus spp. and Pratylenchoides spp. plant-parasitic nematodes were found common in cereal areas of Isparta and Burdur provinces and root densities were the level of economic damage or above this in many areas. As a result of morphological diagnosis, four species from Root lesion nematodes (Pratylenchus penetrans, P. thornei, P. neglectus, P. crenatus) were determined. Whereas P. neglectus was the dominant species in wheat in Burdur and Isparta provinces, P. thornei was found more in barley. Pratylenchoides spp. was found to be 53.3% and 51% in roots in Burdur and Isparta provinces, respectively. In vitro, the effect of spore suspension and culture filtrates of F. culmorum isolates (ISP, B4, FC5) on P. thornei, P. neglectus and P. penetrans was investigated and high nematicidal effect was determined in culture filtrates. Isolate, nematode species, time, and concentration were important in this effect. Spore suspension and culture filtrate of F. culmorum B4 isolates and P. thornei, P. neglectus and P. penetrans interaction showed significant differences according to plant cultivation, application time, nematode species, and density under controlled conditions. The nematicidal effect of culture filtrate application which identified in vitro could not be determined under controlled conditions. Nutritional wounds of Root lesion nematodes did not a significant contribution of positively on the severity of disease in the 2-49 wheat line which is resistant to F. culmorum. However, it was determined that the disease severity could increase with increasing nematode density. While the application of F. culmorum in the form of spore suspension or culture filtrate did not affect the density and reproduction rate of the Root lesion nematodes, the application time was found to be important. It was determined that the first factor entering the wheat plant negatively affected the development of the other factor.

Key Words: Root lesion nematode, Fusarium culmorum, Interaction, Wheat, Culture filtrate