Fakihlerin tedaviye bakışı ve fetvâda tıbbî bilginin yeri
Faqihs' view of treatment and the perspective of medical knowledge in fatwa
Yazar: MUKADDES DURAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE BOYNUKALIN ŞENKARDEŞLER
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Tedavi = Treatment

Özet:
İslâm dininin ilk yıllarından itibaren tıp biliminde kaydedilen gelişmeler, fıkhî meselelere dair düşünce ve yaklaşımları etkilemiştir. Geçmişten günümüze tıp alanında kaydedilen gelişmeler, fıkhın bazı konularını yakından ilgilendirmektedir. Tıp sahasında araştırma yapan hekimlerin ortaya koydukları çalışmalar, tedavi yöntemleri ve tedavide kullandıkları malzemelerin niteliği -haram ve necis maddeden üretilmesi gibi- fetvâ sürecinde müftünün göz önünde bulundurduğu konulardandır. İslâm'ın geldiği ilk andan itibaren fakihler, tedavinin mükellef açısından hangi yönüyle fıkhî hükmü de ilgilendirdiği meselesine eserlerinde yer vermişler ve fetvâ sürecinde tıbbî bilgiye ihtiyaç duymuşlardır. Bu çalışmada konunun bu iki yönüne dikkat çekilecektir. Öncelikle birinci bölümde fakihlerin tıbbî bilgiyi fetvâlarında ne kadar kullandıkları ele alınacak ve bununla ilgili olarak fukahânın tedaviye yaklaşımlarına yer verilecektir. Bu yaklaşımlar, tedavi olmayı uygun görenler, teşvik edenler, zorunlu görenler ve tedavi tevekkül ilişkisi bağlamında konuyu ele alan alimler başlıkları altında incelenecektir. Bu noktada özellikle tedaviyi tevekkülle ilişkili ele alan alimlerin eserleri incelendiğinde tedaviye mesafeli yaklaştıkları anlaşılmakla birlikte bu dönemdeki tedavi anlayışının çağdaş dönemden oldukça farklı ve kısıtlı olduğu dikkat çekmektedir. İkinci bölümde ise tıp ve fetvâ ile ilgili konular ele alınırken tıbbî bilginin nasıl kullanıldığına odaklanılacaktır. Bu bağlamda ele alınacak temel meseleler: İbadetlere, aile hukukuna, beyin ölümüne, bedene müdahaleye ve haram maddeyle tedaviye dair fetvâlarda tıbbî bilginin kullanımı olacaktır.

Abstract:
The developments in medical science since the early years of Islam have affected the thoughts and approaches to fiqh issues. The developments made in the field of medicine from past to present are closely related to some subjects of fiqh. The studies put forward by doctors doing research in the field of medicine, their treatment methods, and the quality of the materials they use in treatment - such as haram products and impure substances - are among the issues that the mufti takes into consideration during the fatwa process. From the first moment of the arrival of Islam, jurists have included in their works the issue of which aspect of treatment concerns the fiqh ruling from the liable person's perspective, and they have needed medical information during the fatwa process. In this study, attention will be drawn to these two aspects of the subject. First of all, in the first chapter, it will be discussed how much the jurists use medical knowledge in their fatwas, and in this regard, the jurists' approaches to treatment will be included. These approaches will be examined under the headings of those who consider treatment appropriate, those who encourage it, those who consider it obligatory, and those who deal with the subject in the context of the relationship between treatment and trust. In this context, when the works of scholars who deal with treatment in relation to submission are examined, it is understood that they approach treatment with a distance, but it is noteworthy that the understanding of treatment in this period is quite different and limited from the contemporary period. In the second part, we will focus on how medical knowledge is used while discussing issues related to medicine and fatwa. The main issues to be discussed in this context will be the use of medical knowledge in fatwas regarding worship, family law, brain death, body intervention and treatment with haram substances.