Prostat kanserinde radyoterapinin yeri: Konformal radyoterapide normal doku komplikasyon olasılığının hesaplanması
The role of radiotherapy in prostate cancer: Calculation of normal tissue complication probability in conformal radiotherapy
Yazar: BEYHAN CEYLANER
Danışman: DOÇ. DR. FAZİLET ÖNER DİNÇBAŞ
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2005
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Amaç : Lokalize prostat kanserinde farklı alanlardan konformal radyoterapi uygulaması sonucunda normal doku komplikasyon olasılığının hesaplanması ve bunun klinik uygulamalardaki yaran Materyal metod : 2002-2004 yıllan arasında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı'nda konformal radyoterapi uygulanan lokalize prostat kanserli 16 olgunun bilgileri kullanılarak farklı planlama yöntemleri ve normal doku komplikasyon olasılıklan değerlendirilmiştir. 4 alan konformal tedavi planı tüm olgularda 0°, 90°, 270°, 360° dereceleri kullanılarak ve 6 alan tedavi planlamalan genellikle 45°, 90°, 135°, 225°, 270°, 315° dereceleri kullanılarak yapılmış olup her organ için ışınlanan volüm-doz ilişkisini gösteren doz-volüm histogramlan ile normal doku komplikasyon olasılıklan Lymann-Kutcher- Burman modeliyle hesaplanmıştır. Lineer akseleratörde 15 MV foton ışınlan ile ışınlama yapılmıştır. Medyan doz 7020 cGy (6660 - 7200cGy)'dir. Risk altodaki organlardan rektum, mesane için izosentrdaki dozun >%50, >%80 doz alan volüm yüzdeleri ve femur başlan için izosentrdaki dozun >%50, >%70 doz alan volüm yüzdeleri 4 alan ve 6 alan planlar için karşılaştınlmıştır. Olgulara ait mesane ve rektuma ait akut ve geç komplikasyonlar ortalama dozlar, V% değerleri ve NTCP değerleri ile korele edilmiştir. Korelasyon işleminde paired t test, Wilcoxon testi ve Spearsman testleri kullamlmıştır. Bulgular: Olgularda prostat, rektum, mesane ve femur basma ait ortalama doz değerleri 4 alan planlama için sırasıyla 73.1, 42.7, 39.4, 32.9; 6 alan planlamalar içinse 72.1, 41.6, 36.1, 25.1 olarak bulunmuştur. 4 ve 6 alan planlamalar için ortalam organ riskini gösteren V% değerleri (p=0.0001) ve NTCP değerleri yalnızca femur başı için anlamlıdır(p=0.008). 46Akut dönemde yalnızca genitoüriner sisteme ait akut komplikasyonlar ile NTCP değerleri arasında aynı yönde ve orta düzeyde bir istatistiksel anlamlılık bulunmuştur (p=0.019). Aynı anlamlılık mesane ortalama doz değerlerinde (p=0.015) ve izosentrdaki dozun >%50'sini alan volüm yüzdesinde (V%) 'de izlenmiştir (rs=0.5446, p=0.029, n=16). Gastrointestinal ve genitoüriner sisteme ait geç dönem komplikasyonlar ile NTCP, ortalama doz değerleri ve organ riskini gösteren V% değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlılık saptanamamıştır. Femur başı için 4 alan ve 6 alan planlamalar karşılaştırıldığında izosentrdaki dozun > %50'sinden fazla doz alan volüm yüzdeleri arasında 6 alan lehine anlamlı farklılık saptanmıştır (paired t test p=0.0001, Wilcoxon testi p= 0.0004). Femur başlarının, 4 alan kullanılan planlarda komplikasyon olasılıkları anlamlı derecede yüksek bulunmuştur(p=0.009). Tartışma l Prostat kanseri nedeniyle konformal radyoterapi uygulanan, 4 alan ve 6 alan kullanılarak tedavi planlamaları yapılmış olguların komplikasyon oluşma riskini gösteren kümülatif doz volüm histogramlanndan faydalanılarak olgulara ait normal doku komplikasyon olasılıkları hesaplanmış; Elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde; 4 alandan planlaması yapılan olguların, 6 alandan planlaması yapılan olgulara göre geç dönemde beklenen rektum ve mesaneye ait komplikasyon olasılıkları arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Yine de sonuçlar değerlendirildiğinde 4 alan NTCP değerleri tüm organlar için 6 alan NTCP değerlerine göre daha yüksek bulunmuştur. Femur başlan için ise 4 ve 6 alan planlamalar arasında anlamlı fark saptanmıştır. Femur başlarının, 4 alan ve yüklemeleri lateral (90°-270°) alanlardan arttınlmış 6 alan kullanılan planlarda komplikasyon olasılıkları anlamlı derecede yüksek bulunmuştur(p=0.009). SonilÇ : 6 alan kullanılarak yapılan planlamaların 4 alan kullanılarak yapılan planlamalara göre mesane ve rektum için daha koruyucu olduğu öngörülmektedir. Femur 47başı dozları 4 alan planlamalarla daha yüksek bulunmuştur. Doz heterojenitesi ve takip sürelerinin yetersizliği nedeniyle doz ve komplikasyon arasındaki ilişki gösterilememiştir. 48

Abstract:
Objective : Calculation of normal tissue complication probability as a result of conformal radiotherapy  with different fields in localized prostate cancer and its clinical  benefit .
Material method: Different planning tecniques and normal tissue complication probabilities were evaluated  by using the information of16 patients with localized prostate cancer who underwent conformal radiotherapy in Cerrahpaşa Medical Faculty Radiation Oncology Department between 2002-2004. In the 4-field conformal plan, 90o, 270o, 360o degrees were used, and in the 6-field treatment plans, 45o, 90o, 135o, 225°, 270o, 315o degrees were used.The dose-volume histograms showing the irradiated volume-dose relationship and the normal tissue complication probabilities for each organ were calculated with the Lymann-Kutcher-Burman model. 15 MV photon beams were used in the linear accelerator.
 The median dose was 7020 cGy (6660 - 7200cGy). 
 Organs at risk, the volume percentages of >50% and >80% of the isocentral dose for the rectum, bladder, and >50%, >70% of the isocentral dose for the femoral heads were compared for the 4-field and 6-field plans. Acute and late complications of bladder and rectum of cases were correlated with mean doses, V% values and NTCP values. Paired t test, Wilcoxon test and Spearsman tests were used in the correlation.

Results: Prostate, rectum, bladder and femoral head mean dose values of the cases in the 4 field plans were 73.1, 42.7, 39.4, 32.9, respectively; 72.1, 41.6, 36.1, 25.1 were found in 6 area plans.
For 4 and 6 field plans, V% values indicating the mean organ risk (p=0.0001) and NTCP values are significant only for the femoral head (p=0.008).In the acute period, moderately same direction statistical significance was found only between acute complications of the genitourinary system and NTCP values (p=0.019). The same significance was seen in bladder mean dose values (p=0.015) and volume percentage (V%) that received >50% of the dose in isocentre (rs=0.5446, p=0.029, n=16). There was no statistically significance between late complications of the gastrointestinal and genitourinary system and NTCP, mean dose values and V% values  organ at risk.
When the 4 field and 6 field plans for the femoral head were compared, a significant difference was found between the volume percentages that received >50% of the dose in the isocentre in favor of 6 fields (paired t test p=0.0001, Wilcoxon test p= 0.0004). 
Complication probabilities of femoral heads were found to be significantly higher in plans using 4 fields (p=0.009).
Discussion : The normal tissue complication probabilities of the cases were calculated by using the cumulative dose volume histograms showing the risk of complications in patients who were treated with conformal radiotherapy from 4 and 6 fields due to prostate cancer; according to the results obtained, there was no significant difference between the rectal and bladder complication probabilities expected in the late period of the cases with 4 field plans compared to the cases with 6 field plans.  In addition, it was observed that NTCP values with 4 fields for all organs were higher than NTCP values with 6 fields. For the femoral heads, there was a significant difference between the 4 and 6 field plans. The complication probabilities of femoral heads is significantly higher for 4 fields plans and 6 fields with increased loading from the lateral (90o-270o) fields.
         Conclusion: It is predicted that the plans made using 6 areas are more protective for the bladder and rectum than the plans made using 4 areas. Femoral head doses were found to be higher in 4 area plans. The relationship between dose and complication could not be demonstrated due to dose heterogeneity and insufficient follow-up times.