Türkiye Türkçesinde süreklilik görünüşü
Durative aspect in Turkish
Yazar: FİKRİYE GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. AHMET KARADOĞAN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Görünüş belirteçleri = Aspectual adverbials ; Görünüş kategorisi = Aspect category ; Süreklilik görünüşü = Durative aspect ; Türkiye Türkçesi = Turkey Turkish ; Türkçe = Turkish

Özet:
Türkiye Türkçesinde süreklilik görünüşünü inceleyen bu çalışmada süreklilik kategorisinden ve süreklilik görünüşünden bahsedilmiştir. Görünüş, zaman kategorisinden bağımsız bir kategoridir. Görünüş kategorisinin zaman kategorisinden ziyade kılınış kategorisiyle daha çok ilişkili olduğu söylenebilir. Görünüş, eylemlerin nasıl gerçekleştiğini gösteren bir bakış açısıdır. Alan yazında görünüş kategorisi Rusçanın görünüş sistemi üzerinden sınıflandırılmıştır. Kısaca görünüş kategorisinin bitmişlik ve bitmemişlik zıtlığına dayanarak sınıflandırıldığı söylenebilir. Alan yazında görünüş kategorisi üzerine yapılan çalışmalarda Comrie (1998), Johanson (1971) ve Smith (1997)'in sınıflandırmasının öne çıktığı görülmektedir. Üç araştırmacının sınıflandırması konuyu işleyiş açısından birbirinden farklı görünse de üç araştırmacının sınıflandırması temelde bitmişlik ve bitmemişlik zıtlığına dayanmaktadır.

Bu çalışmada süreklilik görünüşünün kendi içerisinde derecelendirilebileceği görülmüş ve bir sınıflandırma denemesi yapılmıştır. Bu sınıflandırmaya göre Türkiye Türkçesinde süreklilik görünüşü on kategoriye ayrılmıştır. Söz konusu derecelendirmede bağlam içinde yer alan işaretleyicilerin rolü vardır. Çalışmada süreklilik görünüşünün dereceleri şu şekilde belirlenmiştir:

1. Devamlı Süreklilik Görünüşü
2. Tekrarlı Süreklilik Görünüşü
3. Kesintili Süreklilik Görünüşü
4. Aşamalı Süreklilik Görünüşü
5. Geçici Süreklilik Görünüşü
6. Yaklaşma Süreklilik Görünüşü
7. Sınırlandırılmış Süreklilik Görünüşü
8. Çıkarıma Dayalı Süreklilik Görünüşü
9. Edinilmiş Süreklilik Görünüşü
10. Ani Süreklilik Görünüşü 

Anahtar sözcükler; Türkiye Türkçesi, görünüş, süreklilik görünüşü

Abstract:
This thesis, which examines the durative aspect in Turkish, will focus on the durative category, and the durative aspect. Aspect is a category that is independent of the tense category. It can be argued that the aspect category is more related to the aktionsart category than the tense category. Aspect is a perspective that shows how actions take place. In the literature, the aspect category is classified through the aspect system of Russian. Briefly, it can be said that the aspect category is classified based on the contrast of perfective and imperfective. In the literature, among the studies conducted on the aspect, it is observed that the classifications of Comrie (1998), Johanson (1971), and Smith (1997) are the most prevalent. Although the classifications of the three researchers seem to be different in terms of their approaches to the subject, the classifications of the three researchers is mainly based on the contrast of perfective and imperfective.

In this study, it is observed that the durative aspect can be graded in itself and, therefore, a classification attempt is conducted. In accordance with this classification, the durative aspect in Turkish is divided into ten categories. The markers that are within the context have a role in this present classification. The degrees of durative aspect in this study are as follows:

1. Continuity Durative Aspect
2. Repetitive Durative Aspect
3. Intermittent Durative Aspect
4. Gradual Durative Aspect
5. Temporary Durative Aspect
6. Proximal Durative Aspect
7. Limited Durative Aspect
8. Inferential Durative Aspect
9. Acquired Durative Aspect
10. Rapid Durative Aspect

Key words: Turkish, aspect, durative aspect