Kemaliye ilçe merkezindeki ahşap direkli ve ahşap tavanlı camilerin tipolojik analizi: Kurtoğlu (Gümrükçü) cami örneği
Typological analysis of wooden post and wooden ceiling mosques in Kemaliye district center: The case of Kurtoğlu (Gümrükçü) mosque
Yazar: HALE NUR ORHAN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ZEHRA ÇAKICI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cami = Jami ; Erzincan-Kemaliye = Erzincan-Kemaliye ; Mimarlık = Architecture ; Restorasyon = Restoration ; Tipoloji = Typology

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Kemaliye ilçe merkezinde bulunan tescilli ahşap direkli ve ahşap tavanlı camilerin incelenmesi ve tipolojik özelliklerinin belirlenmesini hedeflenmektedir. Bu bağlamda, Kemaliye ilçe merkezinde bulunan 8 adet tescilli ahşap direkli cami yapı-çevre ilişkisi, plan özellikleri ve mekan elemanları, cephe elemanları, taşıyıcı sistem elemanları, yapı malzemeleri ve mimari elemanlarına göre altı başlıkta sınıflandırılarak tipolojik analiz çalışması yapılmış ve belirlenen tipolojik özellikler Kurtoğlu (Gümrükçü) Cami örneğinde değerlendirilmiştir. 
Yöntem: Anadolu'da ve Kemaliye'de bulunan ahşap direkli ve ahşap tavanlı camiler hakkında literatür taraması ve arşiv araştırması yapılmıştır. Çalışmanın ana materyalini oluşturan ve Erzincan ili Kemaliye ilçe merkezinde bulunan 8 adet tescilli ahşap direkli dini yapı yapı-çevre ilişkisi, plan özellikleri ve mekan elemanları, cephe elemanları, taşıyıcı sistem elemanları, yapı malzemeleri ve mimari elemanlarına göre altı başlıkta sınıflandırılarak öncelikle kendi aralarında, daha sonra Anadolu'daki örnekleriyle kıyaslanarak tipolojik özellikleri ortaya konulmuştur. Örneklem çalışması kapsamında seçilen Kurtoğlu Cami daha detaylı ele alınarak özgün, yöresel, bölgesel ve genel özellikleri tespit edilmiştir.
Bulgular: Kemaliye ilçesinde bulunan tescilli ahşap direkli ve ahşap tavanlı camiler belirlenen altı başlıkta analiz edilmiş, Anadolu'dan, Doğu Anadolu'dan ve Kemah ilçesinden seçilen örneklerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda Kurtoğlu (Gümrükçü-Kürdoğlu) Camisinin Kemaliye ilçe merkezinde bulunan camilerin tipolojik özellikleri belirlenmiştir. Bu kapsamda, Kurtoğlu Camisinin mevcut durumu tespit edilerek rölöve çizimleri hazırlanmış ve dönem analizleri yapılarak 1. Dönem ve 2. Dönem restitüsyon çalışmaları geliştirilmiştir.
Sonuç: Yapılan analizler sonucunda Kemaliye ilçe merkezinde bulunan ahşap direkli ve ahşap tavanlı camilerinin tipolojik özellikleri belirlenmiş ve her cami tipolojik özellikler ile ayrı ayrı değerlendirilerek benzerlik oranları hesaplanmıştır. Benzerlik oranları ve literatür çalışmaları göz önüne alınarak Kurtoğlu Cami daha detaylı olarak incelenmiştir. İnceleme ve değerlendirmeler sonucunda; Kurtoğlu Caminin Kemaliye camilerinin tipolojik özelliklerinin %75'ini, geleneksel ahşap direkli camilerin tipolojik özelliklerinin %40'ını taşıdığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Purpose: In this study, it is aimed to examine the registered wooden poles and wooden ceilings mosques in Kemaliye district center and to determine their typological features. In this context, typological analysis study was carried out by classifying the 8 registered wooden pole mosques in Kemaliye district center according to the structure-environment relationship, plan features and space elements, facade elements, carrier system elements, building materials and architectural elements, and the determined typological  were determined features was evaluated in the example of Kurtoğlu Mosque.
Method: A literature review and archive research was conducted on the wooden poles and wooden ceiling mosques in Anatolia and Kemaliye. The 8 registered wooden pillared religious buildings, which form the main material of the study and are located in the Kemaliye district center of Erzincan province, are classified under six headings according to the structure-environment relationship, plan features and space elements, facade elements, load-bearing system elements, building materials and architectural elements. Then, the typological features were revealed by comparing them with the samples in Anatolia. The Kurtoğlu (Kürdoğlu-Gümrükçü) Mosque, which was selected within the scope of the sample study, was discussed in more detail and its original, local, regional and general characteristics were determined.
Findings: The registered wooden pillars and wooden ceiling mosques in Kemaliye district were analyzed under six determined headings and evaluated by comparing them with selected examples from Anatolia, Eastern Anatolia and Kemah district. As a result of the evaluation, the typological characteristics of the Kurtoğlu Mosque in the Kemaliye district center were determined. In this context, the current situation of the Kurtoğlu Mosque was determined, the survey drawings were prepared and the 1st Period and 2nd Period restitution studies were developed by making period analyzes.
Results: As a result of the analysis, the typological features of the wooden pillars and wooden ceiling mosques in the Kemaliye district center were determined and the similarity rates were calculated by evaluating each mosque separately with its typological features. Considering the similarity rates and literature studies, Kurtoğlu Mosque was examined in more detail. As a result of the examination and evaluations; It has been determined that Kurtoğlu Mosque has 75% of the typological features of Kemaliye mosques and 40% of the typological features of traditional wooden pole mosques.