Okuldan işe başarılı geçişte bağlamsal ve psikososyal yordayıcılar
Contextual and psychosocial predictors in successful school-to-work transition
Yazar: AHMET AYVAZ
Danışman: DOÇ. DR. NURTEN KARACAN ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada bağlamsal faktörlerin (ekonomik kısıtlılıklar ve ötekileştirilme deneyimleri) ve psikososyal kaynakların (genel öz yeterlik ve kariyer uyumluluğu) okuldan işe geçiş sürecindeki rolünün ele alınması amacıyla Çalışma Psikolojisi Kuramı temelinde geliştirilen okuldan işe geçiş modelinin bir bölümünün test edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda ekonomik kısıtlılıklar, ötekileştirilme deneyimleri, genel öz yeterlik, kariyer uyumluluğu, algılanan gelecekteki istihdam edilebilirlik ve gelecekteki insana yakışır iş arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu araştırmanın katılımcıları 2022-2023 öğretim yılında uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 762 son sınıf üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplamak amacıyla Ekonomik Kısıtlılıklar Ölçeği, Yaşam Boyu Ötekileştirilme Deneyimleri Ölçeği, Genel Öz Yeterlik Ölçeği, Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği-Kısa Formu, Algılanan Gelecekteki İstihdam Edilebilirlik Ölçeği ve Gelecekteki İnsana Yakışır İş Ölçeği kullanılmıştır.  Araştırmada modeli test etmek ve değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ekonomik kısıtlılıkların algılanan gelecekteki istihdam edilebilirliği ve gelecekteki insana yakışır iş algılarını yordadığı ancak psikososyal kaynaklar olan genel öz yeterlik ve kariyer uyumluluğunu yordamadığı tespit edilmiştir. Ötekileştirilme deneyimlerinin ise genel öz yeterliği, kariyer uyumluluğunu, algılanan gelecekteki istihdam edilebilirliği ve gelecekteki insana yakışır işi yordadığı görülmüştür. Modelde genel öz yeterlik değişkeninin ise sadece kariyer uyumluluğunu yordadığı saptanmıştır. Ayrıca kariyer uyumluluğunun algılanan gelecekteki istihdam edilebilirliği yordadığı ancak gelecekteki insana yakışır işi yordamadığı tespit edilmiştir. Son olarak çalışmada algılanan gelecekteki istihdam edilebilirliğin gelecekteki insana yakışır işi yordadığı saptanmıştır.  Bu araştırmanın bulguları bağlamsal faktörlerin başarılı okuldan işe geçiş sürecinde önemli role sahip olduğunu gösterirken, aracı değişkenler olan psikososyal kaynakların bu ilişkide sınırlı düzeyde aracılığa sahip olduklarını göstermiştir.

Abstract:
The purpose of this study was to test part of the school-to-work transition model, developed based on the psychology of working theory, to address the role of contextual factors (economic constraints and marginalization) and psychosocial resources (general self-efficacy and career adaptability) in the school-to-work transition. For this purpose, the relationships between economic constraints, marginalization, general self-efficacy, career adaptability, perceived future employability, and future decent work were examined. Participants in this study consisted of 762 senior university students reached through convenient sampling during the 2022-2023 academic year. The Economic Constraints Scale, Lifetime Experiences of Marginalization Scale, General Self-Efficacy Scale, Career Adapt-Abilities Scale–Short Form, Perceived Future Employability Scale, and Future Decent Work Scale were used to collect data. Structural equation modeling was used to test the model and examine the relationships between the variables. The research found that economic constraints predicted perceived future employability and future decent work, but not general self-efficacy and career adaptability, which are psychosocial resources. Marginalization was found to be a predictor of general self-efficacy, career adaptability, perceived future employability, and future decent work. General self-efficacy predicted only career adaptability. Also, career adaptability predicted perceived future employability, but not future decent work. Finally, perceived future employability predicted future decent work. The results of this study indicate that contextual factors play an important role in successful school-to-work transition, while psychosocial resources, which are mediating variables, have limited mediation in this relationship.