Türkiye'de doğal olarak yayılış gösteren ve endemik Helleborus vesicarius türünde in vitro somatik embriyogenesis ve haploidizasyon yöntemlerinin araştırılması
Investigation of in vitro somatic embryogenesis and haploidization methods in naturally distributed and endemic Helleborus vesicarius species in Turkey
Yazar: BERFİN DÜZGÖREN
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN YEŞİM YALÇIN MENDİ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAR SEVİNDİK
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Helleborus cinsi dünyada 22 tür ile yayılış göstermektedir. Helleborus vesicarius Türkiye'ye endemiktir. Türkiye florasında doğal olarak yayılış gösteren bitki genetik kaynakları süs bitkileri sektörü için oldukça önemli materyallerdir. Saf hat ıslahı, yabani türlerden yeni çeşitler geliştirmek için en sık kullanılan metotlardan biridir. Dihaploidizasyon, %100 homozigot saf hatların elde edilmesi için etkili bir yöntemdir. Türkiye'de doğal olarak yetişen bu türde haploid bitki elde etmek için, in vitro ovül, ovaryum ve anter kültürü denemeleri kurulmuştur. Doğadan toplanan türlerin morfolojik karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir. H. vesicarius türünde anter, ovül ve ovaryum kültürleri için uygun tomurcuk boyları belirlenmiştir. Anter kültürü denemelerinde NAA (0, 0.5,1 1.5, 2 mgL-1) ve BA'nın (0, 0.1, 0.3, 0.5 mgL-1) farklı konsantrasyonları ile kombine edilmiş ve 30-60-90-120 gL-1 sükroz+0.4% gelrite ile desteklenmiş MS ve B5 besi yeri kullanılmıştır. Anter kültüründe gelişme sınırlı kalmıştır. Ovül kültürü denemelerinde, NAA, BA ve TDZ (0, 0.5, 1, 2 mgL-1) ile desteklenmiş MS besi yerinin etkileri incelenmiştir. H. vesicarius türünde kallus oluşumu, 2 mgL-1 NAA+ 0.5 mgL-1 TDZ içeren MS besi yerinde %38 oranında meydana gelmiş ve haploid embriyo gelişimi sağlanmıştır. Ovaryum kültürü denemelerinde NAA ve BA (0, 0.5, 1, 2 mgL-1) ile desteklenmiş MS besi yerinin etkileri incelenmiştir. Somatik embriyogenesis yöntemi endemik türün çoğaltılması amacıyla kullanılmıştır. Somatik embriyogenesis denemelerinde NAA ve BA (0, 0.5, 1, 2 mgL-1)'nın farklı konsantrasyonları MS besi yerinde denenmiştir. Yaprak explanlarından kallus ve embriyo yapıları elde edilmiş olup, en iyi gelişim 2 mgL-1 NAA + 1 mgL-1 BA konsantrasyonunda gözlemlenmiştir. H. vesicarius türünde uygulanan ovul kültürü ve SE yöntemlerinde eksplantlar embriyo aşamasında kalmış ve bitkiye dönüşüm sağlanamamıştır. 

Anahtar kelimeler: Anter kültürü, Haploidizasyon, Helleborus vesicarius, Ovül kültürü, Somatik Embriyogenesis

Abstract:
The Helleborus genus is distributed in the world with 22 species. Helleborus vesicarius is endemic to Turkey. Plant genetic resources naturally distributed in the flora of Turkey are very important materials for the ornamental plants sector. Pure line breeding is one of the most commonly used methods to develop new varieties from wild species. Dihaploidization is an effective method to obtain 100% homozygous pure lines. In order to obtain haploid plants of this species, which grow naturally in Turkey, in vitro ovule, ovary and anther culture experiments were established. Morphological characterization of species collected from nature was carried out. Appropriate bud sizes were determined for anther, ovule and ovary cultures in H. vesicarius. In anther culture experiments, different concentrations of NAA (0, 0.5, 1.5, 2 mgL-1) and BA (0, 0.1, 0.3, 0.5 mgL-1) were combined with 30-60-90-120 gL-1 sucrose. MS and B5 medium supplemented with +0.4% gelrite were used. Development in anther culture remained limited. In ovule culture experiments, the effects of MS medium supplemented with NAA, BA and TDZ (0, 0.5, 1, 2 mgL-1) were examined. In H. vesicarius, callus formation occurred at a rate of 38% on MS medium containing 2 mgL-1NAA + 0.5 mgL-1 TDZ, and haploid embryo development was achieved. The effects of MS medium supplemented with NAA and BA (0, 0.5, 1, 2 mgL-1) were examined in ovary culture experiments. Somatic embryogenesis method was used to propagate the endemic species. In somatic embryogenesis experiments, different concentrations of NAA and BA (0, 0.5, 1, 2 mgL-1) were tested in MS medium. Callus and embryo structures were obtained from leaf expanses, and the best development was observed at a concentration of 2 mgL-1 NAA + 1 mgL-1 BA. In the ovule culture and SE methods applied to H. vesicarius species, explants remained in the embryo stage and transformation into plants could not be achieved

.Key words: Anther culture, Haploidization, Helleborus vesicarius, Ovule culture, Somatic Embryogenesis