Esîrîzâde abdülbâki Efendi ve İrâde-i Cüz'iyye risalesi
Esirizade Abdulbaki Efendi and his treatise on free will
Yazar: İHSAN BEKTAŞ
Danışman: PROF. ADİL BEBEK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalısmanın amacı Esîrîzâde Abdülbâkî Efendi'nin hayatı ve irâde risalesiniortaya koymaktır.Osmanlı döneminde özellikle onsekizinci yüzyıl ve sonrasında irâde meselesiylealakalı pek çok risale kaleme alınmıstır. Kelâm ilminin zor meselelerinden irâde-icüz'iyye ile ilgili olarak bu dönemde yazılmıs olan risâleler Mâturîdî düsüncesine göreele alınmıs ve konuyla ilgili Es'arî düsüncesi problemli görülüp elestirilmistir. EsîrîzâdeAbdülbâkî Efendi (ö.?) irâde-i cüz'iyye mevzuunda risale yazan Osmanlı müelliflerininilklerindendir. Esîrîzâde Abdülbâkî Efendi Seyhülislam Esîrî Mehmed Efendi'nin(ö.1681) evladıdır. XVIII. asırda yasamıs muhtelif beldelerde kadılık yapmıs, fıkıh veakâide dair risâleler kaleme almıs bir Osmanlı müellifidir.Esîrîzâde'ye ait irâde-i cüz'iyye risâlesi kaza-kader ve irade konusunda halkındüsünce yapısında görülen birtakım yanlıs anlayısları tespit etme ve düzeltme amacıylatelif edilmistir. Müellif irâde meselesini Mâturîdî düsüncesi paralelinde kaleme almıs,insanların yaptıklarından sorumlu olduklarını ispata çalısmıstır. Esîrîzâde sünnî kelâmındiger temsilcisi Es'arî anlayısının irâde-i cüz'iyye konusundaki düsüncesini tehlikelibularak elestirmistir. Kelâm ilminin bu zor meselesini zihinlere yaklastırmak için desomut örnekler getirerek meseleyi izah etmistir.Es'arî müellifler tarafından yazılmıs kelâm eserlerinin medreselerde okutulmasısebebiyle Osmanlı âlimleri günümüzde Es'arî olmakla itham edilmektedirler. Budüsüncenin dogru olup olmadıgı ancak Osmanlı dönemine ait eserlerin ortayaçıkmasıyla anlasılabilir. ste bu ve benzeri çalısmalar hem Osmanlı âlimlerininMâturîdî düsüncesine ne kadar baglı olduklarını gösterecek hem de ilmî yetkinlikleriniortaya koyacaktır.

Abstract:
In this study we have studied the life of Esîrîzâde Abdülbâkî Efendi and histreaty on free will.In the Ottoman Empire, especially in the eighteenth century and thereafter, manytreatises sing (risale) were penned on the subject of free will (irâde). In this period therisales that were written on free vill (irâde-i cüz?iyye), one of the toughest subjects ofKalam, were accorded to the Mâturîdî view. The Es`arî stand was consideredproblematic and heavily critiqued. Esîrîzâde Abdülbâkî Efendi (d.?) is one of the firstOttoman writers to author a treatise on irâde-i cüz?iyye. He is the son of SeyhulislâmEsîrî Mehmed Efendi (d.1681). He was an Ottoman writer who lived in eighteenthcentury, served as judge in various towns, and authored treatises concerningjurisprudence (fıkh) and dogmatics (akaid).Esîrîzâde?s irâde-i cüz?iyye treatise was aimed to define and correct some of themisunderstandings, in the public mind, of such issues as predestination and free will.The author penned his views on free will in line with Mâturîdî thought, and tried toprove men?s responsibility for their actions. He found dangerous and criticized theunderstanding which Es`arî thought, the other representative of Sunni theology,espoused concerning free will. And, to bring close to minds this tough subject of Kalam,Esîrîzâde explained the question by recourse to concrete examples.Today, the Ottoman ulema face the accusation of having been Es`arite intheology, on the grounds that the books written by Es`arite authors were commonlytaught in Ottoman medreses. Whether or not this is true can be certified only byuncovering works penned by Ottoman ulema. Such ?and similar- studies will show notonly the extent to which Ottoman ulema were bound to Mâturîdî thought, but also thedegree of their scholarly qualifications.