Osmanlı İmparatorluğu'nda mekan tekstilleri
Interior tekstiles in the Ottoman Empire
Yazar: SEDA KOCA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAK ÖZKENDİRCİ
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Bilim Dalı / Moda Tekstil Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Dekorasyon = Decoration ; Halılar = Carpets ; Konut = Dwelling house ; Mekan = Space ; Mekan tasarımı = Space design ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tekstil = Textile ; İç mekan = Interior space

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nda yer alan konut tipleri dönemsel özellikler açısından farklılıklar sergilemiş, bu konutlarda kullanılan tekstil ürünler de estetik ve işlevsel özellikleri doğrultusunda farklı özelliklere sahip olmuştur. Tez kapsamında Osmanlı İmparatorluğu'nda görülen konut tipleri, bu mekanları oluşturan temel alanlar, mekân dekorasyonunda yer alan unsurlar hakkında genel bilgi aktarılmıştır. 
Geleneksel Osmanlı evlerinde mekanların iç tasarımı başlığı altında; mekânı oluşturan sofa ve odaların yanı sıra bu mekanlarda bulunan mimariyle bağlantılı ve mimariyle bağlantısız iç mekân ögeleri aktarılmış, batılılaşma sürecinin mekanlar içerisindeki unsurlar üzerindeki etkilerine yer verilmiştir. Saray, köşk ve kasırlarda mekanların iç tasarımı başlığı altında; bu yapılarda yer alan yaşam alanları hakkında bilgi verilmiş, mimariyle bağlantılı ve mimariyle bağlantısız iç mekân ögeleri açıklanmış ve batılılaşmanın etkileri aktarılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda mekân tekstilleri başlığı altında; mekân tekstilleri kullanım alanlarına göre sınıflandırılarak detaylı olarak incelenmiştir. Zemin tekstilleri, mobilya tekstilleri, yatak tekstilleri, pencere tekstilleri, mutfak tekstilleri, banyo tekstilleri alt başlıkları altında bu alanlarda kullanılan tekstil ürünlerin özellikleri aktarılmıştır. 
Tezin hazırlık sürecinde yapılan araştırmalar doğrultusunda Osmanlı İmparatorluğu'nun farklı dönemlerine ait kumaşları ve giyim ürünlerini konu alan tez çalışmaları ve makaleler olduğu görülmüştür. Osmanlı konutlarında kullanılan bazı tekstil ürünlerini ele alan makalelere rastlansa da bu konuda geniş kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. 
Bu çalışma, Osmanlı yaşam tarzının, gelenek ve göreneklerinin, mimari özelliklerinin ve kumaş zenginliğinin mekân tekstillerini nasıl şekillendirdiğini, batılılaşmanın konutlardaki etkisinin mekân tekstillerini nasıl değiştirip etkilediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 
Tez kapsamında yapılan araştırmalarda, müzelerde ve saraylarda Osmanlı İmparatorluğu'nun erken dönemlerine tarihlenen mekân tekstillerine rastlanmamıştır. Teze referans oluşturabilecek ve tez konusu kapsamında karşılaştırmaları yapılabilecek Osmanlı mekân tekstilleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine tarihlenmektedir. Bu nedenle tez kapsamında referans verilen tekstiller genellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine aittir.
Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşam tarzı ve mimariyle mekân tekstillerinin ilişkisini yorumlayabilmek adına farklı sosyal statülere ait konut tiplerinin iç tasarımları araştırılmış ve her konut tipine göre kullanılan tekstiller bu başlıklara göre değerlendirilmiştir.
Kitap, makale, tez, haber makaleleri tez kapsamında faydalanılan yazılı kaynaklardandır. Yazılı kaynaklar haricinde saray müzeleri, etnografya müzeleri, Osmanlı dönemine ait müzeye dönüştürülmüş köşk, kasır ve konaklar ziyaret edilerek bu mekanlarda yer alan tekstiller görsel incelemeler olarak referans gösterilmiştir. Müze eserlerinin restorasyonlarının yapıldığı atölye yetkilileriyle yapılan görüşmeler araştırmada kişisel görüşmelere yer verilmiştir.

Abstract:
Although the types of housing in the Ottoman Empire differed in terms of periodical characteristics, the textile products used in these subjects also had different characteristics in line with their aesthetic and functional characteristics. In the scope of the thesis, general information about the types of Housing seen in the Ottoman Empire, the basic areas that make up these venues, the elements involved in the decoration of the venue were conveyed.
Under the heading of interior design of spaces in traditional Ottoman houses, the sofas and rooms that make up the venue, as well as the elements of interior venue associated with and unrelated to the architecture found in these venues, were transferred, and the effects of the westernization process on the elements in the venues were included. Under the heading of interior design of venues in palaces, pavilions and hurricanes, information was given about the living venues in these structures, elements of interior venue connected with and unrelated to architecture were explained and the effects of westernization were conveyed. Under the title of venue textiles in the Ottoman Empire; interior textiles were classified according to their usage areas and studied in detail. The properties of the textile products used in these areas are explained under the sub- heading of floor textiles, furniture textiles, bed textiles, window textiles, kitchen textiles, bathroom textiles.
According to research conducted in the preparation process of the dissertation, there were dissertation works and articles on fabrics and clothing products belonging to different periods of the Ottoman Empire. Although articles dealing with some textile products used in Ottoman housing were found, there was no wide-ranging study on this subject. 
This study aims to demonstrate how Ottoman lifestyle, traditions and Customs, architectural features and fabric richness shape venue textiles, and how the impact of westernization in housing changes and affects interior textiles.
Research conducted within the scope of the dissertation did not find interior textiles dating to the early periods of the Ottoman Empire in museums and palaces. Ottoman interior textiles, which can be made a reference to the dissertation and comparisons can be made within the scope of the dissertation topic, date to the last period of the Ottoman Empire. For this reason, the textiles referenced in the thesis usually belong to the last period of the Ottoman Empire.
In order to interpret the relationship between lifestyle and architecture and interior textiles in the Ottoman Empire, the interior designs of housing types belonging to different social status were investigated and the textiles used according to each type of housing were evaluated according to these titles. 
Books, articles, dissertations, news articles are among the written sources used within the scope of the thesis. Apart from written sources, Palace museums, ethnographic museums, pavilions and mansions converted into museums belonging to the Ottoman period were visited and the textiles in these places were referenced as visual reviews. Interviews with the officials of the workshop, where restorations of museum artifacts were carried out, found a place in the research with a personal bibliography of interviews.