Malatya son yüzyıl kentleşme tarihi
Urbanization history of Malatya in the last century
Yazar: MERVE YAZICI
Danışman: PROF. DR. MEHMET RIFAT AKBULUT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Deprem = Earthquake ; Kentleşme = Urbanization ; Kentleşme süreci = Urbanization process ; Malatya = Malatya

Özet:
Kentler, tarih boyunca insanların sosyo-ekonomik düzeylerini yansıtan yaşam alanları olmuşlardır. Tarih boyunca yaşanan değişim ve gelişmeler sonucunda insanlarla birlikte kentler de değişip gelişmeye başlamıştır. Kentleşme kavramı ise bu değişim ve gelişme noktasında karşımıza çıkmaya başlamıştır. Kentleşmeyi basit bir kavram olarak ele alırsak nüfus artışı ile karşımıza çıktığını söylemek mümkün olmaktadır. Fakat kentleşmeyi sadece nüfus üzerinden değerlendirmek kavramı bir hayli eksik bırakacaktır. Bu nedenle kentleşme kavramını, kentte bulunan halkın toplumsal, ekonomik ve sosyal değişimlere uyum sağlamasıyla birlikte kentte meydana gelen değişimlerdir şeklinde tanımlamak daha doğru olacaktır.
Bu çalışmada kentleşme kavramı üzerinden Malatya'yı incelenecektir. Malatya, ön tarihi Paleolitik çağa kadar inen, tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve tarihsel süreç boyunca hem kervan yolları üzerinde yer alması hem de Mezopotamya ve İç Anadolu'yu birbirine bağlayan bir kesişim noktası niteliğinde olması sayesinde zengin bir kültüre olan sahip bir kenttir. Bu kültürel zenginlik, Malatya'nın bereketli, sulak topraklar ile birleşince karşımıza -özellikle son yüzyılda- kentleşme açısından büyük yol almış bir Malatya kentinin çıkmasını sağlamıştır.
Çalışma kapsamında Malatya'nın tarihi, doğal yapısı, ekonomik ve demografik özellikleri; Malatya için yapılan şehir planları, Malatya kentine yapılan yatırımlar incelenmiş; Malatya'nın kentsel gelişim süreci, Malatya kentinde zaman içerisinde gelişen kentleşme için kırılma noktaları belirlenerek makroform gelişim süreci oluşturulmuştur. Tarihi serüveni Cafer Höyük ile Paleolitik çağdan başlayan Malatya'da kentleşme, cumhuriyet sonrası kamudan büyük yatırımlar alması ve bu sayede sosyal ve kültürel açıdan gelişmesini etkilemesiyle hız kazanmış ve günümüzdeki şeklini almıştır. Malatya'nın kentsel gelişimi incelenirken 2023 Kahramanmaraş Pazarcık depremi sonrası Malatya'nın kent merkezi üzerindeki değişim de ele alınarak incelenmiştir. Kent merkezinde deprem sırasında oluşan yıkımların ve deprem sonrasında yapıların ağır hasarlı olması nedeniyle yapılmak zorunda kalınan yıkım çalışmalarının sonunda kent merkezi olan Tarihi Kent Merkezi Bölgesinin yeniden oluşturulması için Malatya Belediyesi tarafınca öneri plan ve tasarımlar oluşturulmuş. Oluşturulan öneri plan ve öneri tasarım bu çalışma kapsamında incelenmiş ve gerekli görülen noktalarda eleştiri ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Throughout history, cities have been living spaces that reflect the socio-economic levels of people. As a result of the changes and developments that have been experienced throughout history, cities have started to change and develop together with people. The concept of the urbanization has begun to appear in this point of the change and development. If we consider the urbanization as a simple concept, it is possible to say that it is faced with population increase. However, evaluating the urbanization only through the population will leave the concept very incomplete. Therefore, it would be more correct to define the concept of urbanization as changes that occur in the city with the adaptation of the people in the city to social, economic and social changes.
In this study, Malatya has been examined through the concept of the urbanization. Malatya, the prehistory of which dates back to the Paleolithic age, is, it has been home to various civilizations throughout history and has been a rich culture throughout the historical process, both as a place on caravan roads and as an intersection point connecting Mesopotamia and the Inner Anatolia it is a city that has. This cultural wealth, combined with the fertile, wet lands of Malatya, led to the emergence of a Malatya city, which - especially in the last century - has taken a great path in terms of the urbanization.
Within the scope of the study, the history, natural structure, economic and demographic characteristics of Malatya; city plans for Malatya, investments made in Malatya city were examined. The urban development process of Malatya has been discussed by determining the breaking points for the urbanization developing in Malatya city over time. The urbanization of Malatya, which started from the Paleolithic age with Cafer Mound, gained momentum and took its present form by taking large investments from the post-republic public and thus influencing its development in social and cultural terms. While examining the urban development of Malatya, the change on the city center of Malatya after the 2023 Kahramanmaras Pazarcık earthquake was examined. Suggestion plans and designs were created by Malatya Municipality for the reconstruction of the city center "Bazaar District", which had to be demolished because of the demolitions and heavy damage caused during the earthquake in the city center. The proposed plan and proposal design were examined within the scope of this study and critiques and suggestions were presented at the points deemed necessary.