Depreme karşı dayanıklılık aracı olarak kentsel planlama: İstanbul–Eyüpsultan örneği
Urban planning as a tool for urban resilience against earthquakes: The case of Eyüpsultan in İstanbul
Yazar: NUR FAHREDDİN
Danışman: DOÇ. DR. METE BAŞAR BAYPINAR
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Büyükşehir Planlaması ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Deprem, ne zaman meydana geleceği kesin olarak tahmin edilemeyen en şiddetli afetlerden biridir. Kentsel bölgeleri vurarak, büyük insani ve ekonomik kayıplara neden olmaktadır, ve olumsuz etkilerinin üstesinden gelinmesi yıllar gerektirebilecek ikincil felaketlerine neden olabilmektedir. Ancak kayıplar yer sarsıntısı hareketinin bir sonucu olarak değildir; daha çok kentsel varlığın bu hareketle etkileşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Kentsel varlığın kırılganlığı ne kadar büyükse, kayıplar da o kadar büyük olmaktadır, ve bunun tersi de geçerlidir. Depremlere maruz kalan kentsel varlığın dayanıklılığı ne kadar yüksek olursa, ortaya çıkan kayıplar o kadar düşük olmaktadır, ve bu durumlarda şehirlerin şoklara karşı dayanıklılığı arttırmada kentsel planlamanın rolü belirgin bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Özellikle büyükşehirlerde şoklara karşı korunmanın önemi giderek artmaktadır. Şehirler, yaşamsal işlevlerin çoğunu içerdikleri ve en büyük nüfus toplanmalarına yerleşim yeri oldukları için ülkelerdeki ana yaşam arterlerini oluşturmaktadır. Ayrıca istatistikler, kentsel nüfustaki artışın devam ettiğini ve buna bağlı olarak şehirlerin genişlemeye devam ettiğini gösterdiğinden dolayı, şehirlerin şoka maruz kaldıktan sonra içindeki sistemlerin işlevini devam ettirmelerini ve en az kayıpla çıkmalarını sağlamak için kentsel planlamada dayanıklı ve kapsamlı bir yaklaşım benimsemek gerekli hale gelmiştir. Dolayısıyla, deprem Türkiye'de Marmara Bölgesi'ndeki şehirlerin karşı karşıya olduğu en büyük tehditlerden biri olması nedeniyle, bu tez İstanbul'daki Haliç kıyıları ile Karadeniz kıyıları arasında bir bağlantı köprüsü teşkil eden, Eyüpsultan İlçesi'nin topografik yapısının çeşitliliği ve ruhsatsız konut kümelerini içermesi nedeniyle Eyüpsultan İlçesi'ni ele almaktadır.
Önerilen çalışma kapsamında Bölgesel Dayanıklılık Teorisi'ne dayanarak, 1999 yılında gerçekleşen Marmara depreminden sonra bölgedeki deprem riskinin azaltılmasına yönelik izlenen 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanun'un irdelenmesi, ve bu kanunun kırılganlığa yol açıp açmadığına dair verilerin toplanıp analiz edilmesinin ardından çözümler önermek amaçlanmaktadır. Böylece şehir plancılarına ve kentsel politika yapıcılara, depremlere karşı dayanıklı şehirleri oluşturmaya yönelik bir referans sağlamayı amaçlamaktadır.

Abstract:
Earthquake is one of the most severe disasters that cannot be predicted with certainty when it will occur. It hits urban areas, causing major human and economic losses, and can cause secondary disasters that may require years to overcome. However, the losses are not as a result of ground shaking motion; Rather, it emerges as a result of the interaction of the urban context with this movement. The greater the fragility of the urban context, the greater the losses, and vice versa. The higher the resilience of the urban context exposed to earthquakes, the lower the resulting losses. And in these cases, the role of urban planning in increasing the resilience of cities to shocks becomes evident. The importance of protection against shocks is increasing, especially in the cities. Cities constitute the main arteries of life in countries, as they contain most of the vital functions and are the settlements for the largest population concentrations; and since statistics show that the increase in urban population continues and, accordingly, cities continue to expand, they are required to maintain the functioning of the systems within them after being subjected to shock. It has become necessary to adopt a resilient and comprehensive approach in urban planning to ensure that they emerge with the least losses. Therefore, since earthquakes are one of the biggest threats faced by the cities in the Marmara Region in Türkiye, this thesis examines Eyüpsultan District, which constitutes a connection bridge between the Golden Horn shores in Istanbul and the Black Sea shores, due to the diversity of its topographic structure and its containment of unlicensed housing clusters.
Within the scope of the proposed study, based on the Regional Resilience Theory, it is aimed to examine the Urban Transformation Law No. 6306, which was followed to reduce the earthquake risk in the region after the Marmara earthquake in 1999, and to collect and analyze data on whether this law causes fragility and then to propose solutions. Thus, it aims to provide a reference for city planners and urban policy makers to create resilient cities against earthquakes.