Diyabetes mellitus tanılı hastalarda ekzokrin pankreas yetmezliği sıklığının değerlendirilmesi
Evaluation of the frequency of exocrine pancreatic insufficiency in patients with diabetes mellitus
Yazar: SADİ FURKAN ENGÜRÜLÜ
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER ÖZDEMİR
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabet komplikasyonları = Diabetes complications ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Elastaz = Elastase ; Pankreas = Pancreas ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: Çalışmamızda diyabetes mellitus tanılı hastalarda ekzokrin pankreas yetmezliği sıklığı, diyabetin süresi ve glisemik kontrolün düzeyi ve diyabetin diğer komplikasyonları ile ilişkisi araştırılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Bu prospektif çalışmaya, 15 Eylül 2021 ve 20 Eylül 2022 tarihleri arasında, 21'i tip 1 diyabetes mellitus, 2'si MODY ve kalan 226'sı tip 2 diyabetes mellitus tanılı olmak üzere toplam 249 diyabetik hasta alınmıştır. Ekzokrin pankreas yetmezliği sıklığı spot gaitada fekal elastaz-1 ölçümleri kullanılarak araştırılmıştır. İstatistiksel değerlendirmeler T test, ki-kare testi ve Kruskal Wallis testi ile yapılmıştır.

Bulgular: 20 hastada fekal elastaz-1 düzeyleri 100 mcg/mL'nin altındadır ve bu durum ağır ekzokrin pankreas yetmezliği olarak değerlendirilmiştir. 57 hastada ise fekal elastaz-1 düzeyleri 100-200 mcg/mL arasında saptanmış hafif-orta ekzokrin pankreas yetmezliği olarak değerlendirilmiştir. Toplamda ise 77 hastada (%30.9) ekzokrin pankreas yetmezlik saptanmıştır. Ekzokrin pankreas yetmezliği olan 77 hastanın diyabetes mellitus süresi 11.34±9.42 yıl iken, fekal elastaz düzeyi normal saptanan 172 hastanın ortalama hastalık süresi 9.06±7.81 yıl bulunmuştur. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.047). Glisemik kontrol ve diyabetes mellitusun süresi ile ekzokrin pankreas yetmezliği değerlendirildiğinde HbA1c düzeyi %8.5 üzerinde olan hastalarda (p=0.007) ve 15 yıldan daha uzun süreli diyabetes mellitusu olan hastalarda ekzokrin pankreas yetmezliği daha sık saptanmıştır (p=0.018). Ayrıca diyabetes mellitus komplikasyonları ve ekzokrin pankreas yetmezliği değerlendirildiğinde, diyabetik retinopatisi olan hastalarda ekzokrin pankreas yetmezliği daha sık saptanmıştır (p=0.033). Nöropati, nefropati ve koroner arter hastalığı ile arasında ise ilişki saptanamamıştır.

Sonuç: Çalışmamızda diyabet süresi uzadıkça, glisemik kontrol kötüleştikçe ekzokrin pankreas yetmezliğine daha sık rastlandığı ortaya konulmuştur. Diyabetik retinopatisi olan hastalarda yine ekzokrin pankreas yetmezliği daha sık bulunmuştur. Ekzokrin pankreas yetmezliğinin diyabetes mellitusun kronik komplikasyonlarından biri olabileceği düşünülmekle birlikte daha çok hasta ile yapılan çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction and Aim: In our study, the frequency of exocrine pancreatic insufficiency,and its relationship with the duration of diabetes and the level of glycemic control and other complications of diabetes were investigated in patients with diabetes mellitus.

Materials and Methods: A total of 249 diabetic patients, 21 with type 1 diabetes mellitus, 2 with MODY, and the remaining 226 with type 2 diabetes mellitus, were included in this prospective study, between 15 September 2021 and 20 September 2022. The frequency of exocrine pancreatic insufficiency was investigated using fecal elastase-1 measurements in stool. Statistical evaluations were made with T test, Chi-square test and Kruskal Wallis test.

Results: In 20 patients, fecal elastase-1 levels were below 100 mcg/mL and this was considered as severe exocrine pancreatic insufficiency. In 57 patients, fecal elastase-1 levels were found to be between 100-200 mcg/mL and it is evaluated as mild-moderate exocrine pancreatic insufficiency. In total, exocrine pancreatic insufficiency was detected in 77 patients (30.9%). While mean duration of diabetes mellitus in 77 patients with exocrine pancreatic insufficiency was 11.34±9.42 years, the mean disease duration of 172 patients with normal fecal elastase levels was 9.06±7.81 years. The difference was found to be statistically significant (p=0.047). When glycemic control, duration of diabetes mellitus and exocrine pancreatic insufficiency were evaluated, exocrine pancreatic insufficiency was found more frequently in patients with HbA1c level above 8.5% (p=0.007) and in patients with diabetes mellitus for more than 15 years (p=0.018). In addition, when diabetes mellitus complications and exocrine pancreatic insufficiency were evaluated, exocrine pancreatic insufficiency was found more frequently in patients with diabetic retinopathy (p=0.033). No relation was found between neuropathy, nephropathy and coronary artery disease.

Conclusion: In our study, it was revealed that exocrine pancreatic insufficiency was more common as the duration of diabetes increased and glycemic control worsened. Exocrine pancreatic insufficiency was also found more frequently in patients with diabetic retinopathy. Although it is thought that exocrine pancreatic insufficiency may be one of the chronic complications of diabetes mellitus, further studies with more patients are needed.