Gemi trafik hizmetleri deniz trafik operatörü seçim kriterlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of vessel traffic operator selection criteria for vessel traffic services
Yazar: DENİZ TOKDEMİR
Danışman: PROF. DR. YASİN ARSLANOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Denizcilik = Marine

Özet:
Dünya tarihi birçok deniz kazasına sahne olmuştur. Bu kazalar neticesinde birçok insan ölümü ve devasa boyutlarda çevre kirlilikleri yaşanmıştır. Özellikle 1960-1980 yılları arasında meydana gelen çevre felaketleri bütün dünyada geniş yankı uyandırmıştır. Meydana gelen gemi kazaları sonrası yaşanan çevre felaketleri o dönemlerde Hükümetler Arası Denizcilik Danışma Örgütü adı ile hizmet veren Uluslararası Denizcilik Örgütü'nü birçok tedbir almaya sevk etmiştir. Alınan tedbirlerinden biri de o dönemlerde daha çok yeni olan gemi trafik hizmetlerinin yaygınlaştırılması olmuştur. Günümüzde gemi trafik hizmetleri olarak bilinen istasyonlar ilk zamanlarda liman kontrol istasyonları olarak çalışmakta. Bu istasyonların ilki 1948 yılında Isle of Man da kurulmuş olup liman kontrol istasyonlarından alınan verim yüksek olduğundan benzer istasyonlarının yaygınlaştırılması düşünülmüştür. Özellikle Avrupa ülkelerinde bu artış yüksek olmuştur. Kuruluşu gereği özellikle liman yaklaşımlarında etkili olan liman kontrol istasyonları emniyetli seyire ciddi katkılar sunmuşlardır. Uzun yıllar boyunca bu istasyonlarda istihdam edilen operatörlerin yeterlilikleri, yetkileri, eğitimleri ülkelerin kendi inisiyatiflerine bırakılmıştır. Bu konu hakkında IMO tarafından herhangi bir çerçeve çizilmemiştir. Bu süreç 1997 yılına kadar devam etmiştir. Ancak 1997 yılında A.857(20) numaralı kararla revize edilen yönetmelik gemi trafik hizmetleri merkezlerinde çalışan operatörlerin işe alım süreçleri, eğitimleri ve yeterliliklerine yer vermiştir. Akabinde A.1158(32) numaralı kararla gerekli revizyon 28 Ocak 2022 tarihinde yayımlanmıştır. Bu yönetmeliktede VTS'in ana işeleyişi aynı kalmak kaydı ile terimsel olarak birkaç değişikliğe gidilmiş ve genel hatları ile VTS'in görev ve sorumlulukları, VTS operatörlerinin nitelikleri ve eğitimlerinden bahsedilmiştir.
Denizcilik tarihi düşünüldüğünde gemi trafik hizmetleri bu sektörde çok yeni bir aktör sayılmaktadır. Denizcilikte yeni bir aktör olarak ortaya çıkan gemi trafik hizmetleri can, mal, seyir ve çevre emniyetinin sağlanmasında aktif ve çok önemli rol almaktadır. Gün geçtikçe artan hammadde ihtiyacı, teknolojinin hızlı bir şekilde gelişmesi denizcilikte de etkisini göstermiştir. Teknolojik gelişmeler sayesinde gemi boyutları ciddi manada artmıştır. Bu artış, devasa boyutlardaki gemilerin özellikle dar kanallarda ve liman yaklaşımlarında ki manevralarını etkilemektedir. Denizcilikteki bu yeni aktör son dönemlerde devasa boyutlardaki gemilerin emniyetli geçişlerinin sağlanmasında önemli bir pay sahibi olmaktadır. Denizcilikte gemi kaynaklı kazalar sonucu yaşanacak can, mal, çevre zararlarının minimize edilmesinde bu yeni aktör önemli görevler üstlenmektedir. Bu nedenle denizcilik alanında faaliyet göstermekte olan birçok ülke kendi karasularının emniyetinin sağlanmasında gemi trafik hizmetleri merkezlerinin kurulmasını ve yaygınlaştırılmasını sağlamaktadır. Gemi trafik hizmetleri ilgili ülkenin can, mal, seyir ve çevre emniyetinin sağlanmasında önemli bir unsur olmakta ve ülkenin kendi karasularındaki hakimiyetinin sağlanmasında da önemli bir rol almaktadır. Gemi trafik hizmetleri istasyonun yetki alanlarına giren gemiler, ilgili ülkeler tarafından katılımı zorunlu tutulabileceği gibi gönüllülük esasına da dayanmaktadır.  
Dünyada yaşanan bu kazaların bir kısmı da Türkiye de meydana gelmiştir. Bu çalışmada kazaların birkaç tanesine yer verilmiştir. Bu kazalar incelendiğinde yaşanan can kayıplarının ve çevre felaketlerinin korkunç düzeyde olduğu görülecektir. Kazaların meydana gelmesinde çok farklı sebepler bulunmakla beraber kazaların kök nedenleri irdelendiğinde karşımıza en büyük faktör olarak o dönemde faaliyette olmayan gemi trafik hizmetleri çıkmaktadır. Önemli bir diğer faktör ise talveg hattının kullanılması olacaktır.
2003 yılında Türk Boğazları (İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı ve Marmara Denizi)  bölgesinde İstanbul ve Çanakkale Gemi Trafik Hizmetleri istasyonlarının kurulumu gerçekleşmiştir. Kurulumu her ne kadar gecikmiş olsa da bu bölgelerde deniz trafiğine sundukları katkı çok önem arz etmektedir. Ilk kurulum aşamasında çeşitli sıkıntılar yaşanmakla beraber görevlerini muntazam bir şekilde ifa etmektedirler. Her iki istasyon hizmete sunulduğunda bu merkezler en son teknolojik ekipmanlar ile donatılmıştır. Ayrıca bu istasyonlarda görev yapacak operatörlerin uzakyol gemi kaptanı yeterliliğinde ve bir yıllık deniz hizmeti süresine sahip olmaları sağlanmıştır. Teknolojik gelişmeler sayesinde bu istasyonların verimliliği önemli ölçüde artmıştır. İstanbul Boğazı gibi yerel trafiğin yoğun olduğu bir bölgede trafiğin yönetilmesi ciddi bir profesyonellik gerektirmektedir. AIS'in denizcilik hayatına girmesi bu yoğun trafiğin yönetilmesinde ciddi katkılar sunmuştur.      
Dünya üzerinde halihazırda 500'ü aşkın gemi trafik hizmetleri istasyonu bulunmaktadır. Her istasyon görev tanımı gereği vermesi gereken hizmetleri sunmaktadır. A.587(20), bir istasyonun gemi trafik hizmetleri merkezi olarak adlandırılabilmesi için en azından bilgi hizmetini sunması gerekmektedir denmektedir. Yine aynı yönetmelik gemi trafik merkezlerinin verdiği diğer ana hizmetleri ise trafik organizasyon hizmeti ve seyir yardım hizmeti olarak belirtmektedir. Yayımlanan son yönetmelikte terimsel olarak bu başlıklardan bahsedilmemiş olsa bile içerik olarak aynı hizmetlerden bahsedilmektedir. Belirlenen bu üç ana görev harici bu istasyonlar birçok görev ifa etmektedirler. Bilgi akışının sağlanması adına son dönemde özellikle güvenlik konusunda da görev almaktadırlar.
Gemi trafik hizmetleri istasyonları incelendiğinde görev yapmakta olan deniz trafik operatörlerinin farklı tecrübelere sahip oldukları görülecektir. Genel itibariyle gemi trafik hizmetleri istasyonlarında görev yapmakta olan operatörlerin çoğunluğu denizcilik kökenli olmakla birlikte çalışmakta olan operatörlerin bir kısmının denizcilik kökenli olmadığı bilinmektedir. Halihazırda Türkiye de faal durumda bulunan beş istasyonda çalışmakta olan operatörlerin tamamı denizcilik kökenlidir. Türkiye de hizmet vermekte olan istasyonlarda görev alan operatörlerin farklı yeterlilikleri bulunmaktadır. Yayımlanan son yönetmelikte en düşük yeterlilik uzakyol birinci zabit talebin karşılanamaması durumunda ise uzakyol vardıya zabiti olarak belirlenmiştir.
Uluslararası denizcilik örgütünün 2018 - 2023 yılları altı yıllık stratejik planlamasını insan unsuru olarak addettiğini düşünecek olursak insan faktörünün denizcilikteki önemini daha da iyi kavramış oluruz. Bütün denizcilik faaliyetlerinde insan unsuru bu kadar önemli iken gemi trafik hizmetlerinde ki önemi de yadsınamaz. Dünya üzerinde stratejik öneme sahip, üç tarafı denizler ile çevrili ve Karadeniz ülkelerini Akdeniz'e bağlayan boğazlara sahip Türkiye Cumhuriyeti'nde boğazların emniyetinin ve güvenliğinin sağlanmasında TBGTH çok önemli görevler üstlenmektedir. Dolayısı ile bu merkezlerde görev yapacak GTH operatörlerinin seçimi çok önem arz etmektedir. İnsan unsuru bu çalışmanın ana yapısını oluşturmaktadır. TBGTH istasyonlarına personel seçimi için, kriterleri belirlenen anket hazırlanmış olup farklı uzmanlık alanlarına sahip kişilerden alınan geri beslemeler ile AHP yöntemi kullanılarak uygun ve nitelikli personel seçimi için çalışma yapılmıştır. 
Çalışmanın sonuç bölümünde nitelikli personel seçiminin yanı sıra personel alımından sonra verilecek olan eğitimlerde tavsiyeler de yer almaktadır. Bu tavsiyeler genel itibariyle uzun yıllar bu sektörde hizmet vermiş olan uzman görüşlerinden alınmıştır.

Abstract:
World history has witnessed numerous maritime accidents. As a result of these accidents, many people have lost their lives and massive environmental pollution incidents have occurred. Particularly between 1960 and 1980, environmental disasters resulting from these accidents resonated globally. The environmental disasters that followed ship accidents during that period motivated the International Maritime Organization (IMO), which was known as the Inter-Governmental Maritime Consultative Organization at the time, to take various measures. One of the measures taken during that period was the widespread expansion of what we now know as vessel traffic services. The stations known today as vessel traffic services initially operated as port control stations. The first of these stations was established in 1948 on the Isle of Man. Due to the high efficiency of port control stations, it was considered to expand the use of such stations. Especially in European countries, the increase in these stations was significant. Port control stations, by their nature, significantly contributed to the safety of navigation, especially in port approaches. For many years, the qualifications, authorities, and training of operators employed at these stations were left to the discretion of individual countries. IMO had not established any framework regarding this matter until 1997. However, in 1997, Regulation A.857(20) was revised, which included guidelines for the recruitment processes, training, and qualifications of operators working at ship traffic service centers. Subsequently, the necessary revision was published on January 28, 2022, with the decision numbered A.1158(32). In this regulation, a few changes have been made in terminology, provided that the main operation of VTS remains, and the duties and responsibilities of VTS, qualifications and training of VTS operators are mentioned in general terms.
When considering the history of maritime affairs, vessel traffic services are considered relatively new in this sector. Emerging as a new actor in the maritime industry, vessel traffic services play an active and vital role in ensuring maritime safety, efficiency of navigation and prevention and control of marine pollution from ships. The increasing demand for raw materials and the rapid advancement of technology have had a significant impact on the maritime industry as well. Technological advancements have led to a considerable increase in the size of vessels. This increase affects the maneuverability of large vessels, especially in narrow channels and during port approaches. In recent times, this new player in the maritime industry has played a significant role in ensuring the safe passage of massive vessels. Vessel traffic services contribute to minimizing the potential risks to maritime safety, efficiency of navigation and prevention and control of marine pollution resulting from accidents involving ships. As a result, many countries engaged in maritime activities have established and expanded vessel traffic service centers to secure their territorial waters' safety. Vessel traffic services play a crucial role in ensuring the safety of life, property, navigation, and the environment within a country's territorial waters and in asserting control over these waters. Participation in vessel traffic service stations may be mandatory for vessels operating within their respective jurisdiction or voluntary, depending on the policies of the relevant countries.
Some of these accidents have also occurred in Turkey. This study focuses on a few of these accidents. When these accidents are examined, it will be evident that the loss of life and environmental disasters were of a horrific magnitude. When we analyze the root causes of these accidents, while there are various causes for these accidents, the absence of vessel traffic services at that time emerges as the most significant factor. Another important factor is the use of the talweg route.

In 2003, the installation of the Istanbul and Canakkale Vessel Traffic Service stations in the Turkish Straits (the Istanbul Strait, the Canakkale Strait, and the Sea of Marmara) was completed. Although the installation was somewhat delayed, the contribution they offer to maritime traffic in these regions is of significant importance. Despite encountering various challenges during the initial setup, these stations are now performing their duties efficiently. Both stations were equipped with the newest technological equipments when they were put into service. Additionally, operators working at these stations are required to have the competence of a ocean going master and a minimum of one year of sea service. Thanks to technological advancements, the efficiency of these stations has greatly improved. Managing traffic in a region with heavy local traffic, such as the Istanbul Strait, demands a high level of professionalism. The introduction of AIS (Automatic Identification System) has made significant contributions to the management of this intense traffic in maritime operations.

There are currently over 500 vessel traffic service stations worldwide. Each station provides the services required by its mission statement. A.587(20) states that in order to be defined to as a vessel traffic service center, a station must, at the very least, provide information services. The other main services offered by vessel traffic centers are traffic organization services and navigation assistance services. Even though these headings are not mentioned in terminology in the last published regulation, the same services are mentioned in terms of content. Apart from these three main tasks, these stations perform many tasks. Recently, they have also been taking part in security issues in order to ensure the flow of information.                                            
When we examine vessel traffic service stations, we can observe that the vessel traffic operators working at these stations have different levels of experience. In general, the majority of operators working at vessel traffic service stations have a background in maritime, although it is known that some operators at these stations do not have a maritime background. Currently, all operators working at the five active stations in Turkey have a maritime background. Operators working at this stations in Turkey have varying levels of qualifications. According to the latest regulations, the minimum qualification is defined as ocean going chief officers, in case the demand cannot be met, as ocean going chief officers.

If we consider that the International Maritime Organization considers the six-year strategic planning for 2018-2023 as the human element, we will have a better understanding of the importance of the human factor in maritime industry. While the human element is so important in all maritime activities, its importance in vessel traffic services cannot be denied. In the Republic of Turkey, which has strategically important straits that are surrounded by seas on three sides and connect the Black Sea countries to the Mediterranean sea, TBGTH undertakes very important tasks in ensuring the safety and security of the straits. Therefore, the selection of VTS operators to work in these centers is very important. As stated in the six-year strategic planning, the human element is very important. The human element constitutes the main structure of this study. A questionnaire was prepared for the selection of personnel for TBGTH stations, and a study was carried out for the selection of suitable and qualified personnel using the AHP method with the feedbacks received from people with different fields of expertise.

In the conclusion of the study, in addition to the selection of qualified personnel, there are also recommendations for training to be given after personnel recruitment. These recommendations are generally taken from the opinions of experts who have been serving in this sector for many years.