Uluslararası belgeler bağlamında yargı bağımsızlığı: Türkiye için bir model önerisi
Judicial independence in the context of international instruments:A model proposal for Türki̇ye
Yazar: OSMAN TURAN
Danışman: PROF. DR. İHSAN KAMALAK
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Hukuk devleti ilkesi çağdaş demokratik devletlerin vazgeçilmez bir unsurudur. Hukuk devleti ilkesinin en önemli öğelerinden olan kuvvetler ayrılığı ise, devletlerin sahip olduğu gücün yasama, yürütme ve yargı organlarına paylaştırılmasıdır. Bağımsız ve tarafsız yargının varlığı, hukuk devleti olabilmenin en temel şartlarındandır. Temel hak ve hürriyetlerin korunmaları ve güvence altına alınmaları da bağımsız yargı organının varlığıyla mümkün olabilecektir. Bağımsız ve tarafsız yargı organının mevcudiyeti ve etkinliği; hakimlik ve savcılık teminatının yeterliği, devlet organları arasındaki fren-denge mekanizmasının işlerliği ve mahkeme kararlarının uygulanırlığı gibi pek çok hususla yakından ilişkilidir. Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının sağlanmasının önemine istinaden Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlarca düzenlenen ve bu bağlamdaki kural, ilke ve standartları barındıran pek çok sözleşme, tavsiye ve mahkeme kararı bulunmaktadır. Demokratik bir hukuk devleti olarak Türkiye'nin de yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığını sağlamaya yönelik düzenlemelere Anayasa'da ve kanunlarda yer verildiği, ayrıca eylem planları ve strateji belgeleri gibi tali düzenlemeler ile de bu bağımsızlığın güçlendirilmesinin amaçlandığı görülmektedir. Ancak uluslararası alanda Türkiye'deki yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile yargı sistemi ve işleyişine yönelik ciddi eleştirilerde bulunulduğu gözlenmektedir. Bu eleştirilerin, Türkiye ile mühim ilişkileri ve bağları bulunan ve yukarıda isimlerine yer verilen uluslararası kuruluşların organlarınca yapılması eleştirilerin detaylıca analiz edilmesini gerektirmektedir. Öte yandan bazı uluslararası sivil toplum kuruluşlarınca yayımlanan raporlarda Türkiye'ye yönelik benzer eleştirilere yer verildiği gözlenmektedir. Ulusal alanda yapılan yargıya güven anketlerinde de vatandaşların çoğunluğunun yargıya güven duymadıkları yönünde tespitler bulunmaktadır. Bu tezde, literatür taraması yapılmasının akabinde, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yaklaşımları ile uluslararası ilke ve standartlar ile tavsiyeler ışığında, dünya milletlerinin şerefli bir üyesi olmanın sonucu olarak, Türkiye'nin yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığına getirilen eleştiriler ve bu bağlamdaki bazı veriler dikkate alınarak, Türk Yargısının bağımsız ve tarafsızlığının sağlanmasına katkı sunmak amacıyla, başta Hakimler ve Savcılar Kurulunun yapısı ve işleyişini içine alan bir dizi yasal ve anayasal değişiklik teklifini içeren öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The rule of law is an indispensable element of contemporary democratic states. The separation of powers, which is one of the most important elements of the rule of law, is the allocation of the power of states to the legislative, executive and judicial organs. The existence of an independent and impartial judiciary is one of the most fundamental conditions for the rule of law. The protection and guarantee of fundamental rights and freedoms can only be possible with the existence of an independent judiciary. The existence and effectiveness of an independent and impartial judiciary is closely related to many issues, such as the adequacy of the guarantee of judgeship and prosecutor's office, the functioning of the checks and balances between state organs and the enforcement of court decisions. With regard to the importance of ensuring the independence and impartiality of the judiciary, there are many conventions, recommendations and court decisions issued by international organisations such as the United Nations, the Council of Europe and the European Union, which contain rules, principles and standards in this context. As a democratic state of law, it is observed that Türkiye, as a democratic state of law, includes regulations to ensure the independence and impartiality of the judiciary in the Constitution and laws, and also aims to strengthen this independence through secondary regulations such as action plans and strategy documents. Nevertheless, it is observed that serious criticisms have been made in the international arena against the independence and impartiality of the judiciary and the judicial system and its functioning in Türkiye. The fact that these criticisms are made by the bodies of the above-mentioned international organisations, which have important relations and ties with Türkiye, requires a detailed analysis of the criticisms. On the other hand, reports published by some international non-governmental organisations include similar criticisms against Türkiye. National surveys on confidence in the judiciary also show that the majority of citizens do not have confidence in the judiciary. In this thesis, following a literature review, in the light of the approaches of the Constitutional Court and the European Court of Human Rights, international principles, standards and recommendations, and as a result of being an honourable member of the nations of the world, by taking into account the criticisms of Türkiye's judicial independence and impartiality and some data in this context, in order to contribute to ensuring the independence and impartiality of the Turkish Judiciary, a series of legislative and constitutional amendments, including the structure and functioning of the Council of Judges and Prosecutors, have been proposed.