Canlı-merkezcilik insan-merkezcilik ikileminde biyoetiği yeniden düşünmek
Rethinking bi̇oethics in dilemma of biocentrism-antrophocentrism
Yazar: HALUK AŞAR
Danışman: PROF. DR. HARUN TEPE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Biyoetik = Bioethics ; Etik = Ethics ; Felsefe = Philosophy ; İnsan = Human ; İnsan davranışı = Human behavior ; İnsan felsefesi = Human philosophy ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Meslek etiklerinin sayısının sürekli artması ve etikten çok sık söz edilmeye başlanması, etiğin moda olmasına, içinde bulunduğumuz yüzyılın İoanna Kuçuradi tarafından etik yüzyılı nitelendirilmesine yol açmıştır. Etiğin bu kadar rağbet görmesi, uygulamalı ya da meslek etiklerinin sayısının giderek artması ve etiğin moda haline gelmesi etiğe duyulan ihtiyacın gittikçe artmasının bir sonucudur. Etik sorunlardaki artış, yeni kimi etik sorunların da ortaya çıkması ve geleneksel etik görüşlerin bu sorunlarla baş etmede yetersiz kalması, günümüzde yeni bir etik anlayışa, köklü bir değişime olan ihtiyacı arttırmaktadır. Bu ihtiyacın ortaya çıkmasının en büyük sebepleri arasında dünya nüfusunun hızlı artışı, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin hızlanması ve bunların kontrolsüz bir şekilde uygulanması, sistemin hem bireyi bir meta haline getirmesi hem de doğayı yok etmeye dayanan üretme/tüketme arzusu sayılabilir. Biyoetiğin ortaya çıkışını da tüm bu gelişmelere bağlamak mümkündür. Ancak bu tezin temel amacı, biyoetiğin nasıl ortaya çıktığını incelemek değildir. Tezin çerçevesinin gerektirdiği kadar bu da yapılmakla birlikte esas olarak biyoetiği iki bakımdan eleştirmektir. İlk olarak "biyoetik" teriminin ilk ortaya çıktığında kullanıldığı anlam ile şu anda kullanıldığı anlam arasındaki farka dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda biyoetiğin yeni bir etik ihtiyaca karşılık olarak ortaya çıktığı, ancak daha sonra giderek bir meslek etiği haline geldiğine değinilmiştir. İkinci olarak bir uygulamalı etiğe indirgenen biyoetik ilkelerin insan-merkezci etik ilkelere dayanmasının sakıncaları ve bunun yol açtığı sonuçlar üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda biyoetiğin doğası gereği canlı-merkezci (biyosentrik) olması beklenirken, insan-merkezci (antroposentrik) bir bilgi alanı olmasının yol açtığı sorunlar ortaya konulmuştur. Son olarak esasen insan-merkezci olan ve insan duyarlılığının sonucu olan etiğin tüm canlıları etik özneler olarak gördüğünde, yüz yüze geldiği canlı-merkezcilik-insan-merkezcilik ikilemini nasıl aşabileceğini göstermek, bu tezin öncelikli hedefi olmuştur.



Anahtar Sözcükler
Etik, Geleneksel Etik, İnsan-Merkezcilik, İnsan-Hakları, Biyoetik, Canlı-Merkezcilik

Abstract:
The constant increase in the number of professional ethics and the frequent mentioning of ethics have paved the way for ethics to be a popular field of study and led this century that we are currently in to be characterized as 'the century of ethics' by Ioanna Kuçuradi. The fact that ethics has an increasing popularity and the number of applied or professional ethics are constantly on rise, and the the fact that it is becoming fashionable are consequences of the increasing need for ethics. The increase in ethical problems, the emergence of some new ethical problems, and the inadequacy of traditional ethical views to cope with these problems added to the need for a radical change in a new ethical understanding today. Among the main reasons for this need is the rapid growth of the world population, the acceleration of scientific and technological developments and their application in an uncontrolled manner, system's desire to produce / consume, which is based on both making the individual a commodity and destroying nature. At this point, it is possible to link the emergence of bioethics to all these developments. However, the main purpose of this thesis is not to examine how bioethics emerged. Though this is also examined as much as the framework of the thesis requires it to be, this thesis criticizes essentially two aspects of bioethics. Firstly, the difference between the meanings of the term "bioethics" will be noted by referring to what it meant when it first emerged and what it means at the moment. In this context, it is mentioned that the bioethics emerged primarily as a response to a new ethical necessity, but then it gradually became a profession ethics. Secondly, it focuses on the drawbacks of the bioethical principles, which are reduced to an applied ethics,  to be based on human-centric ethical principles and and the consequences it brings about. In this context, the problems caused by the fact that bioethics turned out to be a human centric information field while the nature of bioethics expectedly requires it to be a living centrism field will be revealed. Finally it is the primary target of this thesis to demonstrate how the dilemma between biocentrism and antropocentrism can be overcomed when ethics, which is fundamentally antropocentric and is a result of human sensitivity, considers all living beings as ethic subjects.



Key Words
Ethics, Traditional Ethics, Anthropocentrism, Human Rights, Bioethics, Biocentrism