Kayaboğaz'ın doğusu ve Sağlarca arasında Botan Çayı Vadisinin (Siirt) gelişimi üzerine kütle hareketlerinin etkisi
The effect of mass movements on the development of the Botan Stream Valley (Siirt) between Kayaboğaz east and Sağlarca
Yazar: HATİCE KEZER ÜZÜM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN SABANCI
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Siirt il merkezin güneyinde yer alan çalışma sahası 55,60 km2'lik bir alan kaplamaktadır. Sahanın yükseltisi 449-1294 metre arasında değişmektedir. Çalışma sahasında meydana gelen kütle hareketlerinin birçok sebebi vardır. Bunlar; jeolojik, jeomorfolojik, klimatik, flüviyal özellikler, vejetasyon ve insan faaliyetleridir. Sahanın jeolojik özellikleri değerlendirildiğinde; litololojik olarak karasal kırıntıların olduğu yamaçlarda genellikle heyelan ve toprak kaymaları yaşanmaktadır. Kireçtaşından oluşan yamaçlarda, kütle hareketleri şeklinde düşme ve devrilmeler meydana gelmektedir. Sahanın güneybatısı olan Ilısu barajı mevkiinde, kuzey ve güneyde iki fay geçmektedir. Fayların geçtiği bu bölgelerde diklikler daha keskindir. Sahada eğimin 23° ile 73° arasında değişen yerler heyelan açısından duyarlı alanlar olarak değerlendirilmiştir. Bakı faktörü değerlendirildiğinde güneşlenme süresi daha fazla olan yamaçlarda, fiziksel parçalanma olayı şiddetli olduğu için aşınım daha fazladır. Sahada kütle hareketlerini tetikleyen en önemli unsur şüphesiz iklim faktörüdür. Yarı kurak iklim şartlarının egemen olduğu sahada mevsimsel ve günlük sıcaklık farklarından ötürü meydana gelen fiziksel parçalanma olayı, aşınan malzemenin taşınımını hızlandırmaktadır. Aşınan malzemeler, yağış şartları oldukça yüksek olan sahada, seyelan sularının ve sellenmenin etkisiyle hızla taşınmaktadır. Vejetasyon örtüsünün sahada oldukça seyrek olması aşınmayı hızlandırmaktadır. Kütle hareketlerine neden olan bir durum ise flüviyal aşındırma süreçleri ve kurvature değerleridir. Yana ve geriye aşındırmanın etkisiyle alttan oyulan kütleler, yerçekiminin etkisiyle bir süre sonra devrilmelere ve kaya düşmelerine neden olmaktadır. Çalışma sahasında paralel yamaç gerilemesi ve litolojiye uygun olarak kornişli vadiler sıkça yer yer alır. Konkav yamaçlarda kütle hareketlerinin etkileri de bariz görülmektedir. Sahada, özellikle Rasıl Hacar (Delikli Taş) bölgesinde dik yamaçların oluşmasında neritik kireçtaşının etkisi vardır. Bu bölgede yana aşındırmanın etkisiyle devrilmeler ve kaya düşmeleri görülmektedir. Sahamızda özellikle yamaçlarda farklı enine vadi profillerinin görülmesinde fiziksel parçalanmanın etkisi fazladır.

Abstract:
The study area located in the south of Siirt city center covers an area of 55.60 km2. The elevation of the area varies between 449-1294 meters. There are many reasons for the mass movements occurring in the study area. These are geologic, geomorphologic, climatic, fluvial features, vegetation and human activities. When the geological characteristics of the site are evaluated; landslides and landslides are generally experienced on the slopes with lithologically terrestrial crumbs. On travertine slopes, falls and overturns occur in the form of mass movements. In the southwest of the site, southwest of the Ilısu Dam, two faults pass over the north and south. Steepness is sharper in these areas where the faults pass. The areas where the slope varies between 23° and 73° are considered as landslide susceptible areas. When the aspect factor is evaluated, erosion is higher on the slopes with more sunshine duration, since physical fragmentation is more severe. The most important factor that triggers mass movements in the field is undoubtedly the climate factor. In the field where semi-arid climatic conditions are predominant, the physical fragmentation that occurs due to seasonal and daily temperature differences accelerates the transportation of the eroded material. The eroded materials are rapidly transported in the area with high precipitation conditions due to the effect of flooding. The fact that the vegetation cover is quite sparse in the area accelerates erosion. Another condition that causes mass movements is the fluvial erosion processes and curvature values. The masses carved from the bottom with the effect of lateral and retrogressive erosion cause overturning and rock falls after a while with the effect of gravity. In the study area, parallel slope regression and corniced valleys are frequently observed in accordance with the lithology. The effects of mass movements are also evident on the concave slopes. The neritic travertine has an effect on the formation of steep slopes in the field, especially in the Rasıl Hacar (Delikli Taş) region. Overturns and rock falls are observed in this region due to the effect of lateral erosion. Physical fragmentation has a great effect on the formation of different transverse valley profiles especially on the slopes.