Sağlık davranışı olarak beslenme: Besin seçiminde görsel unsurlara tepkinin EEG aracılığıyla belirlenmesi
Nutrition as a health behavior: Determining the reaction to visual elements in food selection by EEG
Yazar: GÜLTAZE GÜL
Danışman: DOÇ. DR. NEZİHE TÜFEKCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Besin tercihleri = Food preferences ; Beslenme = Nutrition ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Fizyolojik tepkiler = Physiological responses ; Gıda ürünleri = Food products ; Medya = Media ; Reklamlar = Advertisements ; Sağlık davranışı etkileşim modeli = Health behavior interaction model ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Sağlığın geliştirilmesi, insanların sağlıkları üzerindeki kontrollerini artırmalarını ve sağlıklarını iyileştirmelerini sağlama süreci olarak tanımlanmaktadır. Sağlığın geliştirilmesi için sağlık davranışlarının temelini anlamak gerekmektedir. Sağlık davranışlarının temeli farklı teori ve modellerle açıklanabilmektedir. Ancak sağlık davranışlarını açıklayan tüm teori ve modeller belirli değişkenler çerçevesinde şekillendirilmektedir. Bu değişkenlerin başında medya ve iletişim araçları gelmektedir. Medya ve iletişim araçları vasıtasıyla topluma birçok mesaj bilinçli ve/veya bilinçsiz olarak iletilmektedir. Toplum özellikle medya ve iletişim araçlarında yer alan görsellere göre beslenme alışkanlıklarına yön vermektedir. Beslenme alışkanlıkları sağlığın geliştirilmesine de yön vermektedir. Sağlığın geliştirilmesi için medya ve iletişim araçları vasıtasıyla topluma iletilen görsellerin bireylerde nasıl algılandığı önemli bir sorun olarak değerlendirilebilir. Buradan hareketle bu araştırmada, sağlıklı yaşam biçimi davranışı olarak beslenme davranışlarının incelenmesine yönelik görsel unsurlara tepkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmeye yönelik deneysel tasarım ile bir araştırma yapılmış ve EEG aracılığı ile bireylerin beyin aktivasyonları incelenmiştir. Araştırmada öncelikle televizyon veya internette bulunan besin reklamları içeren bir görsel havuzu oluşturulmuştur. Daha sonra beş adet sağlıklı ve beş adet sağlıksız algılanan görsel belirlenmiştir. Belirlenen on görsel, on altı gönüllü katılımcıya izletilmiş ve WinEEG paket program aracılığı ile beyin aktivasyonları değerlendirilmiştir. Gönüllü katılımcılara ayrıca EEG çekimleri sonrasında, izledikleri görsellerdeki ürünleri değerlendirmelerine yönelik oluşturulan soru formundan sorular da yöneltilmiştir. Araştırma sonucunda gönüllü katılımcıların beyninin olumlu tepki verildiğini gösteren bölgesinde, sağlıksız algılanan görsellere ilişkin beyin aktivasyonunun daha yoğun olduğu görülmüştür. Ayrıca gönüllü katılımcıların beslenme hakkında bilgi düzeylerinin yüksek olduğu verdikleri cevaplardan anlaşılmıştır.

Abstract:
Health promotion is defined as the process of enabling people to increase their control over and improve their health. In order to improve health, it is necessary to understand the basis of health behaviors. The basis of health behaviors can be explained by different theories and models. However, all theories and models that explain health behaviors are shaped within the framework of certain variables. Media and communication tools are at the forefront of these variables. Many messages are conveyed to the society consciously and/or unconsciously through the media and communication tools. The society directs the eating habits especially according to the visuals in the media and communication tools. Nutritional habits also direct the development of health. It can be considered as an important problem how the visuals transmitted to the society through media and communication tools are perceived by individuals in order to improve health. From this point of view, in this study, it is aimed to determine the reaction to visual elements for examining nutritional behaviors as healthy lifestyle behaviors. A research was conducted with an experimental design to achieve this aim, and brain activations of individuals were examined by means of EEG. In the research, firstly, a visual pool containing food advertisements on television or internet was created. Then, five healthy and five unhealthy perceived visuals were determined. The determined ten visuals were watched by sixteen voluntary participants and their brain activations were evaluated through the WinEEG package program. Volunteer participants were also asked questions from the questionnaire created to evaluate the products in the images they watched after the EEG recordings. As a result of the research, it was observed that the brain activation of the unhealthy perceived visuals was more intense in the brain region of the volunteer participants that showed a positive response. In addition, it was understood from the answers that the volunteer participants had a high level of knowledge about nutrition.