İstanbul ilindeki vegan ve vejetaryen bireylerin karbonhidrat kalitesi ile beslenme bilgi düzeyinin değerlendirilmesi ve kilofobi ile ilişkisinin incelenmesi
Evaluation of carbohydrate quality and nutritional knowledge levels of vegan and vegetarian individuals in İstanbul and investigation of their relationship with fatphobia
Yazar: FATMA BEYZA GÖKCÜOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MÜGE ARSLAN
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmanın amacı İstanbul ilindeki vegan ve vejetaryen bireylerin karbonhidrat kalitesi ile beslenme bilgi düzeyinin değerlendirilmesi ve bunun kilofobi ile ilişkisinin incelenmesidir. İstanbul ilinde yaşayan 18-65 yaş arası 500 vejetaryen bireye; sosyodemografik özelliklerini, beslenme alışkanlıklarını içeren sorular, Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD), Kilofobi Ölçeği (KFÖ) ve 24 Saatlik Besin Tüketim Kayıt Formundan oluşan anket yüz yüze uygulanmıştır. Ulaşılan verilerin analizi SPSS 26.0 programında yapılmıştır. Katılımcıların %26,4'ü vegan, %10,4'ü lakto-vejetaryen, %25,4'ü lakto-ovo-vejetaryen, %12'si polo-vejetaryen, %10,4'ü pesko-vejetaryen ve %15,4'ü semi-vejetaryendir. Temel Beslenme Bilgisi (TBB) (47,51±7,95),  Besin Tercihi Bilgisi (BTB) (24,27±6,04) ve Günlük Uygulanan Besin Tercihinin Doğru Olduğunu Değerlendirme Durumu (GUBTD) (6,89±1,33) en yüksek olan grup; veganlar, Beslenme ve Sağlık Arasındaki İlişki Önem Derecesini Değerlendirme Durumu (BSAÖD) (9,27±0,89), Karbonhidrat Kalite İndeksi (KKİ) değeri (11,08±2,14) en yüksek olan grup; pesko-vejetaryen ve  KFÖ en yüksek olan grup (3,23±0,28) polo-vejetaryenlerdir. YETBİD'in TBB alt faktör puan ortancası [48 (31-73)] ve BTB alt faktör puan ortancası [22 (16-43)] en yüksek vegan bireylerde bulunmuştur (p<0,001).  BSAÖD değerleri ortancası en yüksek; pesko-vejetaryen olan bireylerde [10 (4-10)] ve GUBTD değerleri ortancası en yüksek; vegan olan bireylerde [7 (2-10)] gözlenmiştir (p<0,001). Katılımcıların vejetaryen beslenme çeşitlerine göre KKİ değerleri ve ''KFÖ toplam'' puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (p>0,05). Vejetaryenlerde karbonhidrat kalitesi ve kilofobi düzeyleri üzerine yapılan ilk çalışma olması nedeniyle daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.

Abstract:
The aim of the study is to evaluate the carbohydrate quality and nutrition knowledge level of vegan and vegetarian individuals in Istanbul and to examine its relationship with fatphobia. A questionnaire consisting of questions about sociodemographic characteristics, eating habits, the Nutrition Knowledge Level Scale for Adults (YETBİD), Fatphobia Scale (FPS), and a 24-hour Food Consumption Record Form was administered face-to-face to 500 vegetarian individuals aged 18-65 living in Istanbul. The collected data were analyzed using SPSS 26.0. Individuals in study are 26.4% vegan, 10.4% lacto-vegetarian, 25.4% lacto-ovo-vegetarian, 12% pollo-vegetarian, 10.4% pesco-vegetarian and 15.4% semi-vegetarian. Basic Nutrition Information (TBB) (47.51±7.95), Food Preference Information (BTB) (24.27±6.04) and Evaluation of Daily Food Preferences as Correct (GUBTD) (6.89±1, 33) highest group; Vegans are the group with the highest value of the Relationship Between Nutrition and Health (BSAÖD) (9.27±0.89) and Carbohydrate Quality Index (CQI) value (11.08±2.14); Pesco-vegetarians and the group with the highest FPS (3.23±0.28) are polo-vegetarians. YETBİD's TBB sub-factor score median [48 (31-73)] and BTB sub-factor score median [22 (16-43)] were found to be highest in vegan individuals (p<0.001). It was observed the median  BSAÖD values is highest; in pesco-vegetarian individuals [10 (4-10)] and GUBTD values is highest in vegan individuals [7 (2-10)] (p<0.001). There was no statistically significant difference between the CQI values and "FPS Total" scores of the different vegetarian dietary types (p>0.05). This study is important because it is the first study on carbohydrate quality and fatphobia levels in vegetarians and further studies are needed.