Yaşayan insan hazinelerinden Tokat'lı Yaşar Güç ve dilli kaval icrâcılığının tahlîli
One of the living human treasures Yaşar Güç from Tokat and the analysis of his dilli kaval performance
Yazar: AYTUNÇ AYDIN
Danışman: PROF. DR. GÜLÇİN YAHYA KAÇAR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Müzik = Music
Dizin: Güç, Yaşar = Güç, Yaşar ; Kaval = Shepherd?s pipe ; Mahalli sanatçılar = Local artists ; Çalgılama teknikleri = Instrumentation techniques ; İcracı sanatçı = Artistic performance

Özet:
Mahallî icrâcılar miras aldıkları kültür ürünlerinin gelecek kuşaklara aktarılarak yaşatılması konusunda önemli bir etkiye sahiptir. Yaşar Güç, Tokat bölgesinde icrâ edilen horlatmalı dilli kavalın yapımcılığını ve icrâcılığını yapmakta olup başarısı UNESCO tarafından "Yaşayan İnsan Hazinesi" ödülü verilerek tescillenmiş bir mahalli yapımcı ve icrâcıdır. Horlatmalı dilli kaval yapımcılığında ve çalgının icrâcılığında belirli niteliklere sahip, alanında yetkin bir şahsiyet olan Yaşar Güç'ün, yaşam öyküsünü ortaya koymak ve çalgı icrâsında kullandığı teknikleri tespit edip kişisel üslûp özelliklerini belirlemek bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Çalışma, söz konusu teknik ve kişisel üslûp özelliklerin tespit edilip kaybolmadan gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemlidir. Bu çalışmada Yaşar Güç'ün yaşam öyküsüne ve horlatmalı dilli kaval icrâsında kullandığı teknik ve yorumlama özelliklerine ait sorulara cevap aranmıştır. Çalışmada veriler kaynak tarama, gözlem ve görüşme teknikleri kullanılarak elde edilmiştir. Yaşar Güç'ün yaşam öyküsüne, kullandığı icrâ tekniklerine ve kişisel üslubuna yönelik veriler betimsel analiz ve müzikal analiz kullanılarak çözümlenmiştir. Eserlerin tahlîlinde Gülçin Yahya Tahlîl Yöntemi kullanılmıştır. Yaşar Güç'ün icrâ ettiği ve örneklemi oluşturan 28 eserden 10 adeti görüşmeler sırasında kaydedilmiştir. Diğer 18 adet eser ise Yaşar Güç'e ait albümde yer almaktadır. Görüşmeler, kullandığı icrâ tekniklerinin ayrıntılı tespiti maksadıyla, aynı anda ayrı açılardan iki video kamera ile kayıt altına alınmıştır. Yaşar Güç'e ait ses kayıtlarının notaya alımında ve analizinde Finale (version:25.5.0.259), Tap BMP ve Riffstation programlarından faydalanılmıştır. Sonuç olarak Yaşar Güç, Tokat bölgesinde horlatmalı dilli kaval yapan tek kişi olup çalgının geleneksel icracılığının sürdürülmesinde ayrı bir öneme sahiptir. Yetkin olduğu alanıyla ilgili kültürel mirasın korunması ve geleneğin sürekliliği açısından taşıyıcı ve aktarcı olarak mühim bir görev üstlenmiştir. İcrâ ettiği eserlerin tümünde nefes çevirme tekniği kullanmıştır. Eserleri oluşturan ezgi motiflerini melodik ve ritmik yönden çeşitlendirip zenginleştirerek icrâ etmiştir. Kişisel repertuarının tümü çargâh, nevâ ve hüseynî perdesi merkezli ezgi hareketlerinden oluşmaktadır. Çalgıdaki icrâ tekniğine bağlı olarak üst mordan ve değerini kendinden önceki notadan alan çarpma süsleme tekniğini diğer süsleme tekniklerine nispeten çok sık kullanmıştır. Yöreye ait icrâ geleneğini sürdürmekte olan Yaşar Güç'ün icrâda kullandığı teknik ve yorumlamaların gelecek kuşaklara aktarılması gerekir. Bu bağlamda mesleki müzik eğitimi veren kurumlarda gerekli materyaller oluşturulup horlatmalı dilli kaval eğitimine yönelik bir müfredat hazırlanabilir. Türk Halk Müziği çalgı topluluklarında aktif olarak kullanılmasını sağlamak için horlatmalı dilli kaval üzerinde bazı yapısal değişikliklere gidilebilir.  Yaşar Güç'ün icrâ stilinin, horlatmalı dilli kavala fiziksel açıdan en yakın çalgı olan dilsiz kavala uyarlanarak yaygınlaştırılması sağlanabilir.

Anahtar Kelimeler: Yaşayan İnsan Hazinesi, Yaşar Güç, Horlatmalı Dilli Kaval, Gülçin Yahya Tahlîl Yöntemi

Abstract:
Local performers have a significant impact on the transfer of the cultural products they inherited to future generations. Yaşar GÜÇ is the producer and performer of horlatmalı dilli kaval performed in the Tokat region whose success is registered with the award of "Living Human Treasure" by UNESCO. The main purpose of this study is to reveal the life story of Yaşar Güç who is a competent person who has certain qualifications in the production of horlatmalı dilli kaval and performing the instrument, and to determine the techniques used in the performance of the instrument and to determine the personal style characteristics of this instrument. The study is important in terms of identifying and transferring these technical and personal style features to future generations. In this study was to answer the questions of Yaşar GÜÇ 's life story and the technical and interpretation features used in the performance of horlatmalı dilli kaval. The data were obtained by using source scanning, observation and interview techniques. The descriptive analysis and musical analysis were used to reveal the life story of Yaşar GÜÇ to determine the performance techniques and personal style. The works were analyzed by using Gülçin Yahya Tahlîl Method. 10 of the 28 works performed by Yaşar GÜÇ and included in the sample were recorded during the interviews.The other 18 works are in the album of Yaşar GÜÇ. İnterviews were recorded with two video cameras from different angles at the same time in order to determine the performing techniques in detail. Finale (version: 25.5.0.259), Tap BMP and Riffstation programs have been used in the recording and analysis of the sound recordings of Yaşar GÜÇ. As a result,Yaşar GÜÇ is the only person in the Tokat region who makes horlatmalı dilli kaval ,and has a special importance in maintaining the traditional performance of the instrument. He has undertaken an important duty as a carrier and transmitter in terms of the protection of the cultural heritage and continuity of the tradition related to his area of competence. He used breath turning technique in all of his works. He performed melodic and rhythmic aspects of the works by diversifying and enriched. All of his personal repertoire is composed of melody movements centered on the çargâh, nevâ and hüseynî pitchs. Depending on the performance technique in the instrument, he used the multiplication ornament technique, which takes its value from the upper mordent and its predecessor, very often compared to other ornament techniques. The techniques and interpretations used by Yaşar GÜÇ should be transferred to the next generations. In this context, a cirriculum for horlatmalı dilli kaval training  can be prepared in the institutions that provide vocational music education. Some structural changes can be made on the horlatmalı dilli kaval to ensure its active use in Turkish Folk Music ensembles. The performance style of Yaşar GÜÇ can be expanded by adapting it to dilsiz kaval, which is the closest instrument physically to the horlatmalı dilli kaval.

Key Words: The Living Human Treasure, Yaşar Güç, Horlatmalı Dilli Kaval, Gülçin Yahya Tahlîl Yöntemi