Gelenekselden çağdaşa Türk sanatında mitoloji
Mythology in traditional and contemporary Turkish art
Yazar: ZÜLEYHA KIRDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. GÜLCAN BAŞAR
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim ve Baskı Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
İnsanlığın varoluşundan bu yana değişmeyen ve en temel olgusu olan kutsal kavramı, mitolojilerin temel yapıtaşlarını oluşturmuştur. Dünya ve Türk mitolojisinin bütün karakterlerinin, olay ve olguların temeline inildiğinde, insanların günlük yaşamında var olan nesneler ve kavramlar bulunmaktadır. Bu nesnelere, kavramlara toplumlarca çeşitli duygular beslenmiştir. Türk mitolojisinde, 19-21. yüzyıllar arasında incelenen geleneksel ve çağdaş sanatın her disiplininde hayvan motifleri, çeşitli çiçek süslemeleri, soyut simgeler, stilizeler,ritüeller, sanat alanıyla ilgili gelişmeler, kutsal kişiler ve kutsal sayılan kavramlar görülmektedir. 
Türk mitolojisi ve kültürel motifleri, Türk milleti için önemli yapı taşlarından olup, farklı disiplinlere ait sanatçıların eselerine kaynak olmuştur. Araştırmada 19. 20. ve 21. yüzyıllar arasında köken mitlerimizin hangi Türk sanatçılar tarafından kaynak edinildiği gösterilmiştir. Sanatçıların Türk mitolojisinde hangi konuları ele aldığı ve içerik açıdan nasıl bir yol izlediği incelenerek gösterilmektedir. Gelenekselden çağdaşa Türk sanatlarında, Türk mitolojisine atıf yapan sanatçıların tespiti ve eserlerindeki içerik incelemeler sonucunda amaca ulaşılmıştır. Bu nitel araştırmada, Türk mitolojisini tema edinen sanatçıların eserleri, "Akademik ve disiplinler arası yeni sanat eleştirisi kuramı" (Tayfun Akkaya) çerçevesinde incelenmiştir. 
Araştırmayı desteklemesi açısından üç farklı sanatçı ile görüşme düzenlemiş eserleri hakkında ve sanat görüşleriyle ilgili detaylara yer verilmiştir. Eserlerde içerik inceleme yapılırken gözlem, görüşme ve doküman incelemeyle ilerlenip daha önceden Türk mitolojisi temalı eserler hakkında, yapılmış çalışmalardan yararlanılmıştır. Bu yollarla elde edilen sonuçlara göre, sanatçıların eserlerinde işledikleri temaları, özgün üslup farklarıyla, dönemin anlayış ve gelişim süreçleri gözlemlenmiştir. Eserlerdeki mitolojik öğeler içerik açıdan incelenirken, kısmen de plastik değerlere ilişkin sonuçlara ulaşılmıştır. Mitoloji denildiğinde akıllara sadece antik dönem veya Avrupa mitolojisinin gelmesinin aksine Türk mitolojisinin ne kadar değerli ve zengin içeriklere sahip olduğu, sanatçılara kaynaklık edebileceği vurgulanmıştır. Araştırma, Türk mitolojisi ve sanat disiplinleri arasında verilen eserlerde içerik inceleme üzerine daha geniş bir tartışmaya katkıda bulunuyor. Konusunun sonuçlarından yola çıkılarak, ileride yapılması düşünülen araştırmalara altyapı oluşturup bunların neler olabileceği hakkında yeni temalar belirtilmektedir.

Abstract:
The concept of the sacred, which has not changed since the existence of humanity and is the most basic phenomenon, has formed the basic building blocks of mythologies. When it comes to the basis of all the characters, events and phenomena of the world and Turkish mythology, there are objects and concepts that exist in people's daily lives. Various feelings have been fed to these objects and concepts by societies. In Turkish mythology, 19-21. Animal motifs, various floral ornaments, abstract symbols, stylizations, rituals, developments in the field of art, holy persons and concepts considered sacred are seen in every discipline of traditional and contemporary art studied between the centuries. 
Turkish mythology and cultural motifs are important building blocks for the Turkish nation and have been a source for the works of artists from different disciplines. In the research, it has been shown by which Turkish artists our origin myths were sourced between the 19th, 20th and 21st centuries. It is shown by examining which subjects the artists deal with in Turkish mythology and what kind of path they follow in terms of content. The aim has been achieved as a result of the determination of the artists who refer to Turkish mythology in Turkish arts from traditional to contemporary and the content analysis in their works. In this qualitative research, the works of artists who take Turkish mythology as a theme were examined within the framework of "Academic and interdisciplinary new theory of art criticism" (Tayfun Akkaya). 
In order to support the research, interviews were held with three different artists and details about their works and their views on art were included. While examining the content of the works, observations, interviews and document analysis were carried out, and previous studies on Turkish mythology-themed works were used. According to the results obtained in these ways, the themes of the artists in their works, the understanding and development processes of the period with their original stylistic differences were observed. While the mythological elements in the works were examined in terms of content, the results regarding the plastic values were partially reached. When it comes to mythology, it is emphasized how valuable and rich content Turkish mythology is, and that it can be a source for artists, as opposed to only ancient or European mythology coming to mind. The research contributes to a wider discussion on content analysis in works given between Turkish mythology and art disciplines. Based on the results of the subject, new themes about what these might be are stated by creating a basis for future researches.