Isı stresinin süt ineklerinde süt verimi ve fertilite parametreleri üzerine etkisi
The effect of heat stress on milk yield and feritility parameters of dairy milk cows and heifers
Yazar: GÖKHAN SARI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAYMAZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Bağıl nem = Relative humidity ; Dölleme-yapay = Insemination-artificial ; Fertilite = Fertility ; Güneş radyasyonu = Solar radiation ; Kritik sıcaklık = Critical temperature ; Küresel ısınma = Global warming ; Süt inekleri = Dairy cows ; Süt verimi = Milk yield ; Sıcaklık = Temperature ; Östrus = Estrus

Özet:
Son yıllarda sıcaklık ve nem değerleri küresel ısınmaya bağlı olarak artmaktadır. Bunun sonucunda ineklerde sıcaklık stresi oluşmakta ve süt verimi ile yavru alma verimi düşüşe uğramaktadır. Yaptığımız çalışma ile sıcaklık stresinin fertilite ve süt verimi üzerindeki etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmanın hayvan materyalini Marmara Bölgesi Balıkesir Manyas ilçesinde bulunan süt inekçiliği yapan özel bir işletmeye ait 238 baş holştayn ırkı inek oluşturmuştur. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünden temin edilen 2009-2012 yılları Nisan ile Ekim aylarına ait aylık maksimum sıcaklık, aylık minimum sıcaklık, relatif nem ve solar radyasyon değerlerinin kayıtlı olan süt verimi ve fertilite parametreleri üzerine olan etkisi araştırılmıştır. Elde edilen bulgular, bölgenin coğrafik yapısı ve iklim şartlarından dolayı ineklerde sıcaklık stresinin Mayıs ayının ikinci yarısından sonra etkisini hissettirmeye başladığı, Haziran -Ağustos ayları arasında ise şiddetini arttırdığı, Eylül ayından itibaren etkisini kaybetmeye başladığını göstermiştir. Ortalama sıcaklığın artmaya başladığı dönemlerde süt veriminde düşüşün şekillendiği (r=-427, p<0,05), suni tohumlama indeksinin yükselmeye başladığı (r=-720, p<0,01) ve ineklerde gözden kaçırılan östrus yüzdesinde artışın (%12) şekillendiği tespit edilmiştir. Relatif nem değerinin tek başına süt verimindeki düşüşe (r=80, p>0,05) ve tohumlama indeksine (r=-267,p >0,05) etkisinin olmadığı fakat sıcaklık ile birlikte ısı nem indeksinde artışa sebep olarak etkisini hissettirdiği düşünülmüştür. Solar radyasyonun tek başına süt veriminde düşüş (r=128, p>0,05) ve suni tohumlama indeksinde düşüş (r=104, p >0,05) ile etkisinin olmadığı ancak sıcaklık ve relatif nem değerleri ile birleşerek verim kaybındaki düşüşe etki ettiği ortaya konmuştur. süt verimindeki düşüş ile suni tohumlama indeksi arasında kuvvetli negatif ilişkinin olduğu tespit edilmiştir.Elde edilen veriler doğrultusunda sıcaklık stresinin süt veriminde düşüşe ineklerde gözden kaçırılan östrus oranında artışa ve suni tohumlama indeksinde yükselmelere sebep olarak dolaylı yoldan gebe kalma oranında düşüşe, yavru alımında azalmalara ve ekonomik olarak büyük zararlara yol açtığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: fertilite parametreleri, sıcaklık stresi, iklim şartları, nem, östrus, sıcaklık, solar radyasyon, süt ineği, süt verimi, tohumlama indeksi.

Abstract:
In recent years, due to global warming, temperature and humidity values have increased. As a result, heat stress occured in cows decreased milk yield and efficiency of calving. In our study, determing the effect of heat stress on fertility and milk yield has been aimed. Material of the study was composed from 238 Holstein breed cows in a commercial dairy farm at Manyas, district of Balıkesir in the Marmara Region. Monthly maximum temperature, monthly minimum temperature, relative humidity and solar radiation values for the years 2009-2012, between April and October, obtained from the General Directorate of State Meteorological Service, were registered to evaluate the impact on milk yield and fertility parameters. The findings indicated that heat stress in cows due to geographical structure and climatic conditions of the region began to effect in the second half of May, intensity increased between June and August and dercreased in September. During period of increasing average temperature, decline in milk yield occured (r = -427, p <0.05), artificial insemination index started to increase (r = -720, p <0.01), and an increase in missed oestrus rate (12%) was determined. Relative humidity value alone performed decrease in milk yield (r = 80, p> 0.05) and did not influence insemination index (r = -267, p> 0.05), but with temperature has been thought to intend by causing an increase in heat-moisture index. With solar radiation, had no effect on milk yield (r = 128, p> 0.05) and artificial insemination index (r = 104, p> 0.05), when combined with temperature and relative humidity values decrease of efficiency were found. Strong negative relationship between artificial insemination index and decreased milk yield was obtained. In accordance of data obtained, declined milk yield, increasing rate of missed estrus and artificial insemination index due to heat stress, caused indirect elevations of decreased pregnancy and calving rate inducing economical reductions were determined.Keywords: artificial insemination index, climatic conditions, dairy cow, estrus, heat stress, humidity values, milk yield, solar radiation, temperature.