XIX.yüzyıllarda batılı seyyahlara göre doğu ve orta Karadeniz /
Yazar: SİBEL ERCÜMENT
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHAEDDİN YEDİYILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1991
Konu: Tarih = History
Dizin: Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Orta Karadeniz bölgesi = Central Black Sea region ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Seyahatname = Seyahatname ; Seyyahlar = Travellers

Özet:
XIX. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu için daha önceki yüzyıllarla birlikte katlanarak gelen problemlerin patlak verdiği bir dönem olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu ' nun büyük değişimler içinde olduğu bu yüzyılda taziminde çalışma alanı olarak Doğu ve Orta Karadeniz bölgesi seçilmiştir. Bölgenin durumunu ortaya koyarken hareket noktamızı tarihi vesika niteliği taşımakta olan Seyahat nameler oluşturmaktadır. Tezimizin birinci bölümünde, bölgenin coğrafi" yapısı seyyahların gözlemleri doğrultusunda incelenmeye çalışılmıştır. Batılı seyyahların bölgenin coğrafi" yapısını büyük bir titizlikle inceledikleri görülmektedir. Çalışmamızın ikinci bölümünde, Doğu ve Orta Karadeniz bölgesinin idâri ve siyâsi durumu ele alınmıştır. Yine seyyahların aktardığı bilgilerin ışığı altında tımar sis teminin bozuluşunun bölgede ortaya koyduğu manzara üzerinde durulmuştur. Bunun yanında merkezi otoritenin zayıflamasıyla da 'ayanlar birer yerel güç olarak devletin karşısına çıkmıştır. Bu durum, XIX. yüzyıl Osmanlı tımar sisteminin feodal sisteme benzemesine yol açmıştır. XIX. yüzyılda tımar sisteminin bozuluşuna paralel olarak, Osmanlı eyalet ordusu da çözülmeye başlamıştır. Diğer taraftan yeniçeri ocağının kaldırılmasıyla da Osmanlı ordusu gücünü giderek yitirmiştir. Bu durum Doğu ve Orta Karadeniz'e seyahat eden yazarların eserlerine konu edilmiş ve tezimizde incelenmeye çalışılmıştır. Bunun yanında asayişin bozulması, rüşvetin yaygınlaşması gibi siyâsî ve sosyal problemlere de değinilmiştir. Tezimizin üçüncü bölümünde seyyahların bölgenin sosyo-kültürel yapısına yönelik gözlemleri doğrultusunda,iii bölgenin etnik yapısı, sosyo-kültürel yapısı, dinî yapısının incelenmesi hedeflenmiştir. Bölgemizde seyahat eden seyyahların gayrimüslim azınlıkların sayısını olduğundan fazla gösterme çabasında oldukları dikkat çekmektedir. Bölgemiz, sahip olduğu Rum ve Ermeni nüfusu sebebiyle yabancı devletlerin Osmanlı İmparatorluğu ' ndaki gayrı müslim azınlıklara yönelik kışkırtıcı çalışmalara yoğun bir şekilde sahne olmuştur. Bu çalışmalarla, gayri müslimlerin mezhep değiştirmeleri amaçlanıyor, bunun içinde okullar açılıyordu. Tezimizin dördüncü bölümünde, seyahatnameler doğrultusunda Doğu ve Orta Karadeniz bölgesinin ekonomik durumu araştırılmaya çalışılmıştır. Bölgemizde ekonominin temelinin tarıma dayandığı, diğer yandan dokumacılığın da önemli sanayi dallarından biri olduğu ortaya çıkmaktadır. Madencilik açısından ise Gümüşhane'nin adı seyahat namelerde sıkça geçmektedir. İnceleme bölgemiz İçinde yer alan şehirlerden, deniz kıyısında olanları transit ticârette önemli bir yere sahipti, özellikle Trabzon bu ticâretten en büyük payı alan şehirdi. Seyyahların gezdikleri şehirlerde mâliye hakkında edindikleri bilgiler ise, XIX. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu ' nun genel mart durumunu aydınlatıcı mahiyettedir.

Abstract:
For the Ottoman Empire the 19th century was a period when its escalating problems broke out dramatically. The Subject of our thesis concerns the situation in Eastern and Central Black Sea Region during this troubled century. In establishing the situation of the region, the books of the travellers who visited the area constitute our main point of departure. In the first chaptes we have tried axamine the geog raphy of the region in eight of the observations made by the western travellers visiting the area. It appears that they examined the geographical situation of the region in a meticilous fashion. The second chapter deals with the administrative and political situation of the region. In the light of the in formation provided by the travellers we have dwelt on the situation of the region brought about by the dissolution of the tımar system. Besides, as a consequence of the weakening of the central authority the avans (notables) came into prominence as regionally-bassed power centres aganist the state. This led to a situation where in the tımar system of 19th century Ottoman Empire became very much like the feodal system. In the 19th century a long with the degeneration of the tımar system the Ottoman provincial army began to decline as well. On the other hand, with the abolition of the Jannisary Corps the Ottoman army gradually lost its strength. This matter is dealt with in the books of the travellers who visited the region, and we have tried to analyse it in our thesis. In addition, such political and social problems as the deterioration of public order and the prevalence of bribery have also been touched upon.V In the third chapter and attempt is made to evaluate the ethnic, social and cultural structure of the region acconding to the abservations of the travellers. It is in teresting to note that the travellers visiting our region were anxious to overestimate the number of non-muslim minori tiers in the area. Because, of its Greek and Armenia populations, our region becaome the scene of intensely provocative acti vites of foreing powers directed at non- muslim minorities. Through these activities each of these powers aimed to convert non-muslims of the area into their own denominations. For this purpase, they established schools in and around the region. In the fourth chapter, in the light of the travellers accounts we have tried to investigate the economic situ- tion of Eastern and Central Black Sea Region. It appears that the regional economy was agrarian-based, while weav ing was one of the most important branches of the in dustry. As for mining, the name of Gümüşhane is frequently mentioned in the books of travellers. Among the towns situated in the region under examination, those located by the sea occupied an important place in transit trade. In particular, Trabzon had the biggest shame from this trade. As for the information the travellers collected regarding financial matters of the towns they visited it is of great importance in illuminating the general fiscal situation of the Empire in the 19th century.