Mîr Dâmâd ve Dehrî Hudûs teorisi
Mîr Dâmâd and his Theory of Perpetual Creation
Yazar: NURETTİN YAKIŞAN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HAKKI AYDIN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Dehri hudus = Perpetual creation ; Hudus = Hudus ; Mir Damad = Mir Damad ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu tezin amacı, Mîr Dâmâd'ın entelektüel kişiliğini ve "dehrî hudûs" teorisini incelemektir. Bu amaçla çalışmada Mîr Dâmâd'ın hayatı, felsefî eserleri, düşüncesinin kaynakları, özgünlüğü ve etkilerine yer verildikten sonra onun âlemin varoluşuna dair ortaya koyduğu "dehrî hudûs" teorisi sistematik bir şekilde incelenmiştir. Mir Dâmâd'ın bu teoriyi üç adımda formüle ettiği tespit edilmiştir: (1) Önceki teorilerin eleştirilmesi, (2) kavramsal analiz ile yeni bir teoriye zemin hazırlanması ve (3) nihai olarak yeni teorinin tanıtılarak temellendirilmesi. Bu formülasyonun problemin tarihsel arka planı ile ilişkisi nedeniyle, incelemede filozofların ve kelamcıların görüşleri de kısaca değerlendirilmiş ve Mîr Dâmâd'ın bunlara yönelttiği eleştiriler irdelenmiştir. 
Dehrî hudûs teorisinin kavramsal zemini oluşturulurken; "hudûs"un tanımında anahtar rol oynayan "yokluk" ve "öncelik-sonralık" kavramlarının yanı sıra mümkünlerin mahiyetinin lâzımı olan "imkân" ve "varlık kapları" yani mevcûdât için belirgin sınırlarla ayrılan üç farklı ontolojik alan olarak zaman, dehr ve sermed kavramları analiz edilmiştir. Bu analizlerinden sonra Mîr Dâmâd, "sermed"in Yaratıcı'ya özgü olduğunu ve hiçbir mümkün varlığın orada var olma imkânının bulunmadığını ısrarla vurgulanmış, âlemin ise bütün unsurlarıyla "dehr" boyutunda sarih yokluktan sonra yaratıldığını temellendirmeye çalışmıştır.

Abstract:
The aim of this dissertation is to examine the intellectual personality of Mîr Dâmâd and his theory of perpetual creation. For this purpose, firstly Mîr Dâmâd's life and his philosophical works and the sources of his thought and his originality and his effects was given and then his theory of perpetual creation which he put forward regarding the existence of the world has been systematically examined. It was found that Mîr Dâmâd formulated this theory in three steps: Criticizing previous theories, preparing a basis for a new theory with conceptual analysis, and ultimately introducing the new theory. Due to the relationship of this formulation with the historical background of the problem, the views of philosophers and theologians are also briefly discussed. 
While constructing the conceptual basis of theory of perpetual creation; the concepts of "privation" and "priority-posteriority" which play a key role in the definition of "creation", in addition, the concepts of "possibility" which is indispensable of contingent quiddities and "the containers of existence namely time, perpetuity and eternity" as three different ontological fields separated by certain boundaries, were analyzed. After these analyzes, Mîr Dâmâd insisted that "eternity" is peculiar to the Creator and that no other being could exist there, and he tried to justify that the world with its all elements were created in the dimension of "perpetuity" after its real non-existence.