Bölgesel gelişme dinamikleri ekseninde serbest bölgelerin dış ticaret etkileri: Ege Serbest Bölgesi (ESBAŞ) örneği
Trade effects of free zones in the context of regional development dynamics: The case of Agean Free Zone
Yazar: MUSTAFA TOPRAK
Danışman: PROF. DR. UTKU UTKULU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Ege Serbest Bölgesi = Aegean Free Zone ; Serbest bölgeler = Free zones ; Ticaret = Trade ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
20'nci yüzyılda dünya önemli iki ekonomik krize sahne olmuştur. Bunlardan ilki 1929 ekonomik bunalımı, ikincisi ise 1970'li yıllarda meydana gelen petrol krizi ve bunun ekonomilerde oluşturduğu daralmadır. Özellikle ekonomik alanda krizin derinleşmesi, dünya ekonomi ve ticaretini dönüşüme uğratmış, ithal ikameci yaklaşımların tıkanması nedeniyle dışa açık büyüme ve dış ödemeler dengesinin sağlaması, bilhassa gelişmekte olan ülkelerin hedefi haline gelmiştir. Dünya ticaretinin daralan etkisini gidermek için her iki kriz sonrasında da serbest bölge kuruluş çalışmalarının hız kazandığını görmekteyiz.
      	Türkiye'de de 1980 yılında alınan ekonomik istikrar tedbirleri ile birlikte dışa açık büyüme modeline geçilmiş, bu çerçevede ihracata yönelik yatırım ve üretim artışı, yabancı sermaye ve teknoloji girişinin hızlanması, dış finansman ve ticaret imkanlarının geliştirilmesine uygun olarak serbest bölgelerin kuruluşu gündeme gelmiştir.  1985 yılında çıkarılan Serbest Bölgeler Kanunu ile getirilen önemli avantaj ve teşvik uygulamalarıyla birlikte de serbest bölge kurma çalışmalarına ağırlık verilmiştir. 
      	Bu çalışmada, Dünyada ve Türkiye'de serbest bölgelerin kavramsal çerçevesi ile ortaya çıkışları, çeşitleri, genel özellikleri vb. hususlar açıklanmak suretiyle ülke ekonomilerine ve dış ticarete olan etkileri ortaya konulmuştur. Ege Serbest Bölgesinde üretim ve dağılımı incelenerek olası bir kümelenme potansiyeli var mı? sorusuna cevap aranmıştır. Türkiye'de ki serbest bölgelerin, özelinde ise Ege Serbest Bölgesinin kuruluşundan bugüne kadar olan süreçteki faaliyet ve ticaret hacmi ile doğurduğu dış ticaret etkileri veriler eşliğinde karşılaştırmalı analize tabi tutulmuş, ayrıca Ege Serbest Bölgesi'nin ticaretteki uluslararası rekabet gücünün bölgeden yurtdışına ve yurtdışından bölgeye "Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük (Balassa AKÜ) Endeksi" çerçevesinde ölçümü yapılarak bulgular değerlendirilmiştir.

Abstract:
In the 20th century, the world witnessed two major economic crises. The first one is Great Depression of 1929, the second one is the oil crisis in 1970's followed by the economic contraction it created. Deepening of crisis especially in economic field has transformed the global economy and trade; and, resulting from the blockage of import substitution approach, ensuring the outward oriented growth and the balance of international payments became the target of developing countries more particularly. After both of these crises, we see that establishing free zones to counteract the effects of global trade's recession gained momentum.
     	 In Turkey, outward oriented growth model was adopted along with the economic stability measures taken in 1980; within this scope, the topic of establishing free zones in compliance with export oriented investment and output growth, accelerated foreign capital and technology inflow, developed external financing and trade opportunities was added to the agenda. Along with the important advantages and incentive implementations provided with Free Zones Law introduced in 1985, free zone establishment efforts have been increased.
     	In this study, the effects of free zones' in the world and Turkey on national economies and foreign trade have been indicated while stating their existence, types and general features within conceptual framework. An answer for the question of whether there is a clustering potential by examining the production and distribution in Aegean Free Zone has been sought. The activity and trade volume of the free zones in Turkey, specifically in Aegean Free Zone's activities and the foreign trade effects it has produced since its establishment have been subjected to comparative analysis with the help of related data; additionally, the international competitiveness of the Aegean Free Zone in trade is measured from the region to abroad and from abroad to the region within the framework of the "Revealed Comparative Advantage (Balassa) Index" while its findings are evaluated.