Sağlık çalışanlarının nargile içme profilleri, nargilenin sağlığa olan etkilerine yönelik algıları ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları
Hookah smoking profiles, perceptions of hookah effects on health and healthy life style of healthy workers
Yazar: MERVE TOPCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA KOCATAŞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Algı = Perception ; Nargile = Water pipe ; Sağlık = Health ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Sigara içme = Smoking ; Tütün ürünleri = Tobacco products

Özet:
Bu araştırma sağlık çalışanlarının nargile içme profillerini, nargilenin sağlığa olan etkilerine yönelik algılarını ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma yapılmadan önce etik kurul onayı ve araştırmanın yapılacağı kurumdan yazılı izin alınmıştır.
Kesitsel tipte olan araştırmanın evrenini Sivas il merkezinde bulunan, üç farklı hastanede görev yapan, hekimler, hemşireler ve ebeler olmak üzere 2279 sağlık çalışanı, örneklemini ise evrenden tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 526 sağlık çalışanı oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak sağlık çalışanlarının sosyodemografik özellikleri, sigara ve nargile kullanma davranışıyla ilgili özelliklerinin yer aldığı Kişisel Bilgi Formu, Çakmak ve Çınar (2014) tarafından geliştirilmiş "Nargilenin Sağlığa Etkileri Algı Ölçeği" ve Esin (1997) ve Akça (1998) tarafından geçerlik ve güvenilirliği yapılan Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II kullanılmıştır. Elde edilen veriler, SPSS 22.0 paket programında tanımlayıcı testler, ortalama ve Pearson Momentler Çarpımı,  Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi ve lojistik regresyon analizi kullanılarak değerlendirilmiştir.
Araştırmada yer alan sağlık çalışanlarının %32.9'unun sigara, %17.3'ünün nargile kullandığı ve ilk nargile deneme yaşlarının 18 yaş altı olduğu, nargile içme yeri olarak nargile kafelerin tercih edildiği belirlenmiştir. Nargile kullanımının erkeklerde %46.2, kadınlarda ise %53.8 oranında olduğu bulunmuştur. Sağlık çalışanlarının Nargilenin Sağlığa Etkileri Algı Ölçeği puan ortalamasının 66.29±7.93, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II puan ortalamasının 127.22±24.21 olduğu bulunmuştur. Nargile içmeyen sağlık çalışanlarının NSEAÖ'nden aldıkları puan ortalamalarının (66.79±7.52) nargile içen sağlık çalışanlarının puan ortalamalarından (64.78±9.26) daha yüksek, nargile içmeyen sağlık çalışanlarının SYBDÖ'nden aldıkları puan ortalamalarının (126.52±23.54) ise nargile içenlerin aldığı puan ortalamasından (132.08±27.40) daha düşük olduğu ve aralarındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. NSEAÖ ile SYBDÖ puan ortalamaları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu, nargilenin sağlığa etkileri algısının yükselmesiyle, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının arttığı ortaya çıkmıştır. Cinsiyetleri, sigara içme durumları ve SYBDÖ puan ortalamaları, sağlık çalışanlarının nargile içme durumları üzerinde anlamlı bir etkiye sahiptir (p<0.05). Sağlık çalışanlarının sigara içiyor olmalarının nargile içme olasılıklarını 1.507 kat artırdığı belirlenmiştir. 
Araştırmanın sonucunda sağlık çalışanlarının sigara ve nargile kullanma sıklıklarının azımsanmayacak oranda olduğu, nargilenin sağlığa etkilerine yönelik algılarının iyi, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ise orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Tütün ve tütün ürünlerini kullanmayarak ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları sergileyerek topluma rol modeli olmaları beklenen sağlık çalışanlarına tütün bağımlılığının önlenmesinde önemli rol ve sorumluluklar düşmektedir. Sağlık çalışanlarının bu konudaki bilinç ve farkındalıklarını artırmak için mesleki eğitim müfredatlarında ve hizmet içi eğitimlerinde tütün bağımlılığı ve tütün kontrolündeki rol ve sorumlulukları konusuna yeterince yer verilmesi ve sağlık çalışanlarının tütün ürünleri kullanım profillerine ilişkin araştırmaların düzenli olarak tekrarlanması önerilmektedir.   
Anahtar Kelimeler: Nargile, sağlık çalışanları, nargile içme profili, nargilenin sağlığa olan etkisi, sağlık algısı, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, hemşirelik

Abstract:
This study was conducted to determine the hookah smoking profiles of healthcare workers, their perceptions of the health effects of hookah and their healthy lifestyle behaviors. Before the research was conducted, the approval of the ethics committee and written permission was obtained from the institution where the research will be conducted.
The population of the study, which is a cross-sectional type, consisted of 2279 healthcare workers, physicians, nurses and midwives, working in three different hospitals in Sivas city center, and the sample consisted of 526 healthcare workers selected from the population by stratified sampling method. As a data collection tool, the Personal Information Form, which includes the sociodemographic characteristics of healthcare workers, their characteristics related to smoking and hookah use behavior, was developed by Cakmak and Cınar (2014) and the "Perception Scale of the Health Effects of Hookah" and the validity of Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II, the reliability of which was performed, was used. The data obtained were evaluated using descriptive tests, mean and Pearson Product Moments, Mann Whitney U test, Kruskal Wallis H test and logistic regression analysis in SPSS 22.0 package program.
It was determined that 32.9% of the healthcare workers in the study used cigarettes, 17.3% used hookah and the first hookah trial age was under 18 years of age, and hookah cafes were preferred as hookah smoking places. Hookah use was found to be 46.2% for men and 53.8% for women. It was found that the healthcare workers had a mean score of 66.29±7.93 in the Perception Scale of the Health Effects of Hookah and 127.22±24.21 for the Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II. The mean scores (66.79±7.52) of the healthcare workers who do not smoke hookah in the PSHEH are higher than the mean scores of the healthcare workers who smoke hookah (64.78±9.26), the mean scores of the healthcare workers who do not smoke hookah in the HLBS (126.52±23.54) are compared to the mean scores of the hookah smokers. (132.08±27.40) and the difference between them was found to be statistically significant. It has been revealed that there is a positive significant relationship between the mean scores of PSHEH and HLBS, and with the increase in the perception of the effects of hookah on health, healthy lifestyle behaviors increase. Gender, smoking status and HLBS mean scores had a significant effect on the hookah smoking status of healthcare workers (p <0.05). It has been determined that the smoking of healthcare workers increases their probability of smoking hookah 1.507 times.
As a result of the study, it was found that the frequency of smoking and hookah use of healthcare workers was substantial, their perception of the health effects of hookah was good, and their healthy lifestyle behaviors were at a moderate level. Health workers, who are expected to be role models for the society by not using tobacco and tobacco products and exhibiting healthy lifestyle behaviors, have important roles and responsibilities in preventing tobacco addiction. It is recommended that tobacco addiction and its roles and responsibilities in tobacco control should be adequately addressed in vocational training curricula and in-service training in order to increase the awareness and awareness of healthcare professionals on this issue, and regular repetition of research on tobacco products use profiles of healthcare professionals
Keywords: Hookah, healthcare workers, hookah smoking profile, effect of hookah on health, health perception, healthy lifestyle behaviors, nursing.