Çağdaş sanatta ölüm teması ve Damien Hirst'in yapıtlarına ölüm kavramı üzerinden çözümleyici bir yaklaşım
Theme of death in contemporary art and analytical approach to the works of Damien Hirst through concept of death
Yazar: EMEL SIKAR GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. SEHER KURT
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hirst, Damien = Hirst, Damien ; Kavramsal sanat = Conceptual art ; Modern sanat = Modern art ; Resim sanatı = Painting art ; Ölüm = Death ; Ölüm = Death ; Ölüm teması = Death theme

Özet:
"ÇağdaĢ Sanatta Ölüm Teması ve Damien Hirst„in Yapıtlarında Ölüm
Kavramı Üzerinden Çözümleyici Bir YaklaĢım" konulu yüksek lisans tezinde,
öncelikle ölüm kavramının sanattaki anlam içeriği üzerindeki etkileri dönemlere
bağlı olarak incelenmiş, daha sonra da Kavramsal Sanat kapsamında Damien
Hirst‟in ölüm temalı çalışmaları irdelenmiştir.
Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tezin amacı, önemi, veri
toplama tekniği ve temel kavramlar açıklanarak araştırmanın yöntemine yer
verilmiştir. İkinci bölümde, insan yaşamının özündeki en temel gerçeklik olarak
bilinen ölüm kavramı, ölüme karşı duyulan bilinmezlik, yarattığı hiçlik duygusu,
korku ve kaygılar üzerinden felsefi, dini yaklaşımlar çerçevesinde irdelenmiştir.
Üçüncü bölümde, ilk olarak ölüm kavramının en eski büyü ve ritüel
kapsamındaki bakış açısına değinilmiş, göstergelerle çalışan, simgesel, kurmaca bir
dünya yaratan Ortaçağ evren tasarımındaki salt öteki dünyayla ilgilenen ölüm
imgeleri incelenmiştir. Rönesans‟ın öte dünyadan, bu dünyaya evrilen gözlerindeki
ölüme bilimsel yaklaşımlarla gelişen yeni ifade biçimleri, Romantizmin,
yalnızlık/hiçlik duygusuyla medeniyetten kaçarak doğaya sığınan ölümün diğer
içselleşmiş yüzlerine değinilmiştir. Sembolizmin, kadın güzelliğin ardında gizlenen
ölüm simgelerinden, Ekspresyonistlerin, ölümü en değerli şey olarak gören anarşist
yaklaşımlarından, Dadacıların, saçma kavramından yola çıkarak ölümle dalga geçen
üretimlerden, Kavramsal yönelişlerin getirdiği açılımlar doğrultusunda seçilmiş
örneklerden yola çıkılarak ölüm temasıyla ilgili öz ve biçim dönüşümleri
incelenmiştir.

Dördüncü bölümde ise biyografik çözümlemeye dayalı olarak sanatçı Damien
Hirst‟ün yaşamı, yaratım süreçleri araştırılmış, farklı malzeme ve tekniklerle, ölüm
kavramına getirdiği yeni bakış açısı, bireysel bir çıkış olarak incelenmiştir. Bu
süreçte, Hirst yola çıktığı öncülde, grafiksel görüntüler karşısında oluşan güven
sonucunda, ölümü gerçek olarak deneyimleyebileceğimizi ön görmektedir. Kasıtlı
(Ağırlıklı) olarak provokatif sanat eserleriyle vanitaya, güzelliğe, ölüme, yeniden
doğuĢa, tıp ve teknolojiye hitap eden Hirst, kendinden en çok ölüme yaklaĢım
tarzıyla söz ettirmiştir. Hayvanların leşlerini formaldehit dolu tanklarda koruyarak
ve bunları bir sanat galerisindeki cam vitrinlerde sergileyerek, bizi ölümün boşluğu,
kesinliği, sessizliği ile yüz yüze getirmenin oldukça etkili bir yolunu sunmaktadır.
Hirst, sinekleri ve kelebekleri yetiştirdiği topluluklarında ölüm temasını başka bir
açıdan araştırmıştır. Çalışmalarını üretirken Hirst, çok farklı endüstriyel malzemeler
kullanmış ve farklı disiplinlerden de yaralanmıştır. Tank serilerini oluştururken cam,
boyalı paslanmaz, çelik, silikon, akriliğin, yanı sıra inek, buzağı, koyun, domuz,
zebra, at gibi ölü hayvanlar veya karkasları sanat nesnesi olarak formaldehit
çözeltisi içerisinde sunmuştur. Vanitaya yaptığı göndermelerle ürettiği kurukafa
serilerinde, renkli boyalarlarla merkezkaç kuvvetinin oluşturduğu tasarımların yanı
sıra elmaslarla bezenen kurukafalar ölüm ve yaşamın estetik yargılarını kullanarak
irdelenen ölümü gözler önüne sermektedir. Aynı zamanda, vitrin serisi
çalışmalarında kan, gövdelerinden ayrılmış hayvan başları, kelebekler, kurtçuklar,
sinekler, kül tablaları, sigara paketleri, izmaritler, insan ve hayvan iskeletleri, masa,
sandalye gibi nesne veya objelerle cam kafesler içerisinde ölüme dair, nasıl kurgular
gerçekleştirdiğine tanıklık edilmiştir.
Bu yaklaşımları sergilerken ana konu olan ölümü kimi zaman en çarpıcı
haliyle doğrudan, kimi zamanda dolaylı olarak geleneksel sanat mantığından çok
farklı şekillerde ifade etmiştir. Bu bağlamda, sanatçının izleyiciyi "şok etme"
tekniklerine, ölüm üzerine geliştirdiği yorumlamalarına açıklayıcı bir bakış açısıyla
yer verilmiştir.

Abstract:
In the postgraduate thesis titled "The Death Theme in Contemporary Art and
the Resolving Approach on the Concept of Death in Damien Hirst's Works", firstly
the effects of the concept of death on the meaning content in art are analyzed in
terms of periods, and then within the context of Conceptual Art, Damien Hirst's
work on the theme of death is scrutinized.
The thesis consists of four chapters. In the first part, the aim, importance,
data collection technique and basic concepts of the thesis are explained and the
method of the research is included. In the second part, the concept of death, which is
known as the most basic reality at the core of human life, is scrutinized within the
framework of philosophical and religious approaches through the unknownness
against death, the sense of nothingness it creates, fear and anxiety.
In the third chapter, firstly the concept of death in the oldest spell and ritual
point of view has beemn mentioned, the images of death dealing with the other
world in medieval universe design, working with indicators and creating a symbolic,
fictional world are examined. The new forms of expression developed by scientific
approaches to the death in the eyes of the Renaissance that evolved from the
hereafter to this world, other internalized faces of the death that took refuge in
nature by escaping from civilization with the sense of loneliness / nothingness of
Romanticism are mentioned.
The essence and form transformations related to the theme of death are
examined by basing on account the symbols of death hidden behind female beauty,
the anarchist approaches of the Expressionists who regard death as the most
variable, the nonsencial concept of the Dadaists, related to the theme of death from

the productions that make fun of death, and the examples chosen according to the
development brought by Conceptual orientations.
In the fourth part, based on biographical analysis, the life of artist Damien
Hirst, the creation processes is investigated, the new perspective on the concept of
death is examined as an individual exit. Within that period, Hirst predicts that we
can genuinely experience death as a result of trust that built upon images of death in
a pictographic way. Although Hirst deals with provocative works of art, vanity,
beauty, death, rebirth, medicine and technology, he is made noises within his
approach to death. He offers an influential way of confronting us with the
emptiness, preciseness and quietness of death, keeping animal carcasses in
formaldehyde tanks and displaying them in a show glass in an art gallery.
Hirst investigates the theme of death from a different viewpoint raising flies
and butterflies in hives. When he produces his works of art, Hirst uses very different
kinds of industrial materials, and he practices on different disciplines. Also; building
his tank forms for creating a work of art, he uses rustproof glass, stainless steel,
silicon and acrylic but also he uses cow, calf, sheep, pig, zebra and horse carcasses
in a formaldehyde. Moreover; referring to vanity with his skull series, he reverses
understanding of life and death designing skulls with diamonds and colorful dyes
just like in a centrifugal force. Besides, in his show glass workings we witness
extreme fictions of death seeing extreme works of art exhibited like butterflies,
blood, worms, disembodied animal heads, flies; also ashtrays, cigarette boxes and
ends, skeletons of animal and human body and other strange objects exhibited in
glass tanks.
When Hirst displays his approaches of death, he sometimes carries out a
striking way and sometimes a non-conventional way of art. In this regard, this ''
baggling people's mind '' techniques reveal his comments upon death in an
explanatory viewpoint. Ġn this regard the he artist's comments on death in the
context of techniques for "shocking" the audience are given.