Şizofrenide menstrüel döngü, kognisyon ve beynin dinlenim durumu aktivitesi: Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme çalışması
Menstrual cycle, cognition and restingstate activity of brain in schizophrenia: A functional mri study.
Yazar: HANDAN NOYAN
Danışman: PROF. DR. VEHBİ ALP ÜÇOK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ANDAÇ HAMAMCI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Biliş = Cognition ; Hormonlar = Hormones ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Menstrüal siklus = Menstrual cycle ; Menstrüasyon = Menstruation ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Menstrüel döngü, ovaryen hormonların kognisyon, emosyon ve beynin işlevselliği üzerine etkilerini incelemek için iyi bir modeldir. Ovaryen hormonların görevle ilişkili beyin aktivitesi üzerinde önemli işlevleri olduğu gösterilmiştir; ancak dinlenim durumunda beynin işlevsel bağlantısallığı üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalar  kısıtlı sayıda, var olan bulgular çelişkilidir. Şizofrenide ise ovaryen hormonların farklı etkilerinden bahsedilmektedir. 
Bu çalışmada, menstrüel döngü fazına/hormon düzeylerine bağlı olarak dinlenim durumu ağlarının işlevsel bağlantısallığındaki değişimler incelenmiştir. Bu kapsamda ovaryen hormonların beynin işleyişi ve şizofreni patogenezi üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda şizofreni hastası (N=13) (32 ± 7,67) ve sağlıklı kontrol (N=13) (30,08 ± 7,27) gruplarındaki katılımcılar, döngünün foliküler ve luteal fazlarında hormon düzeyleri, bilişsel işlevler, klinik belirtiler ve dinlenim durumu işlevsel MRG bulguları açısından incelenmişlerdir. Bunun sonucunda, hastaların luteal faz progesteron düzeyleri sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0,05). Hastaların psikotik semptomlarının şiddeti menstrüel döngü fazına göre değişmemiştir. Her iki grupta da dinlenim durumu ağlarının işlevsel bağlantısallığında faza ilişkin değişimler gözlenmemiştir. Ancak östrojen ve progesteron düzeyleri, hastalarda işitsel ağ; kontrollerde olağan durum, sol frontoparietal ve yürütücü kontrol ağlarının işlevsel bağlantısallığı ile ilişkili bulunmuştur.
Sonuçlarımız, menstrüel döngü etkilerinin hastalardan çok sağlıklı kontrollerde gözlendiğini göstermektedir. Ayrıca hasta grubunda elde edilen bulguların, şizofreninin doğası ile ilişkili olabileceğini düşündürmüştür. Tüm bunlar, şizofreni gibi ciddi bir bozukluk tablosunda menstrüel döngüye bağlı olabilecek etkileri ayırt etmenin güç olduğuna işaret etmektedir. Bu çalışma şizofrenide menstrüel döngünün farklı fazlarında dinlenim durumu işlevsel bağlantısallığının, hormonal, klinik ve bilişsel bulgularla beraber incelendiği ilk çalışma olması açısından önem taşımaktadır.

Abstract:
Menstrual cycle is a favorable model for examining the influence of ovarian hormones on cognition, emotion and brain functions. Ovarian hormones are shown to have important effects on task-related brain activity, but few studies investigated their influences on functional connectivity at rest, and findings are inconsistent. However, different influences of ovarian hormones on schizophrenia were reported. 
The present study investigates resting state functional connectivity (Rs-FC) alterations related to menstrual cycle phase and/or hormone levels, and aims to contribute to the understanding of the effects of ovarian hormones on the pathogenesis of schizophrenia and brain functions. Therefore, schizophrenia patients (N=13) (32±7,67) and healthy controls (N =13) (30,08±7,27) were examined in terms of hormone levels, clinical symptoms, cognitive functions and resting state fMRI findings in follicular and luteal phases. Results revealed that patients had lower progesterone levels during luteal phase compared to healthy controls (p<0.05). The severity of psychotic symptoms didn't change between phases for the patients. Furthermore, no phase-related alterations existed in Rs-FC networks in both groups. However, estradiol and progesterone levels were associated with temporal network connectivity in patients; the default mode, left-frontoparietal, and executive control networks connectivity in healthy controls.
Results indicate that menstrual cycle effects were observed in healthy controls rather than schizophrenia patients; and that the findings for the patient group may be associated with the mechanism of schizophrenia. These imply that differentiating menstrual cycle effects is difficult in a severe disorder such as schizophrenia. This is the first study investigating Rs-FC together with hormonal, clinical and cognitive findings in schizophrenia.