Bir eğitim ve araştırma hastanesindeki hemşirelerin kanser taramalarına yönelik tutumları ve kadercilik eğilimleri
Attitudes towards cancer screening and fatalism tendencies of nurses in A training and research hospital
Yazar: KÜBRA ALTUNBAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NALAN BOSTAN AKMEŞE
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Eğitim ve araştırma hastaneleri = Training and research hospitals ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kadercilik = Fatalism ; Kitle taraması = Mass screening ; Kütahya = Kütahya ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Teşhis = Diagnosis ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Kütahya ilinde bir eğitim ve araştırma hastanesindeki hemşirelerin kanser taramalarına yönelik tutumları ve kadercilik eğilimlerini belirlemek ve ikisi arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Tanımlayıcı tipte olan çalışma, Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan hemşireler ile yürütüldü. Araştırmanın örneklemini çalışmaya dâhil edilme kriterleri kapsamında 285 hemşire oluşturdu. Çalışmanın verileri 01/10/2021 – 01/01/2022 tarihleri arasında hemşirelerden gönüllü onam formları alınarak ve hemşireler ile yüz yüze görüşülerek araştırmacılar tarafından hazırlanan hemşireleri tanımlayıcı Sosyo-demografik Özellikler Veri Formu, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği (KTYTÖ) ve Kadercilik Eğilimi Ölçeği (KEÖ) ile toplandı. Verilerin analizinde; deskriptif istatistikler (ortalama, standart sapma, minimum, medyan, maksimum), Spearman'srho korelasyon analizi, Mann Whitney u testi ve Kruskal Wallis testi kullanıldı. Çalışmaya katılan hemşirelerin KTYTÖ toplam puan ortalaması 99,93±13,89; KEÖ toplam puan ortalaması 65,25±12,96'dır. KEÖ'nün alt boyutlarından alınan puanlar sırasıyla; önceden belirlenmişlik 25,32±6,89, kişisel kontrol 14,76±5,62, batıl inanç 14,17±5,62, şans 11,0±3,39 olarak saptanmıştır. KTYTÖ toplam puan dağılımı açısından cinsiyete, alkol kullanım durumuna, kanserojen gıda tüketimine ve kanser tarama testlerinden herhangi birine katılma durumuna göre istatistiksel anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). KEÖ toplam puanı ile "önceden belirlenmişlik – şans" ve "kişisel kontrol- batıl inanç" arasında pozitif yönde orta düzeyde; "batıl inanç" ve "şans" arasında pozitif yönde iyi düzeyde istatistiksel anlamlı korelasyon bulunmuştur (p<0,05). Araştırma sonucunda hemşirelerin kadercilik eğilimleri puan ortalamalarının orta düzeyde, kanser taramalarına yönelik tutum puan ortalamalarının yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Hemşirelerin kanser taramalarına yönelik tutumları ile kadercilik eğilimi ölçeği ve alt boyutları arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Hemşirelerin kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği puan ortalamalarının yüksek olmasına rağmen kanser taramalarına katılım oranlarının düşük olması, araştırmaya katılan hemşirelerin yaş ortalamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Literatüre katkı sağlaması amacıyla sağlık çalışanlarının kanser tarama davranışında bulunmama nedenlerinin belirlenmesine yönelik araştırmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Sözcükler: hemşire, kadercilik eğilimi, kanserde erken tanı ve taramalar

Abstract:
To determine the attitudes and fatalism tendencies of nurses towards cancer screening in a training and research hospital in Kütahya and to evaluate the relationship between the two. The descriptive study was conducted with nurses working at Kütahya Health Sciences University Evliya Çelebi Training and Research Hospital. The sample of the study consisted of 285 nurses within the scope of inclusion criteria. The data of the study were collected with the Socio-demographic Characteristics Data Form, the Attitude Scale towards Cancer Screening (ASTCS) and Fatalism Tendency Scale (FTS) prepared by the researchers by taking voluntary consent forms from the nurses and interviewing the nurses face to face between 01/10/2021 and 01/01/2022. In the analysis of data; Descriptive statistics (mean, standard deviation, minimum, median, maximum), Spearman'srho correlation analysis, Mann Whitney u test and Kruskal Wallis test were used. In the study, the total mean score of the nurses ASTCS was 99,93±13,89; the mean total score of FTS was 65,25±12,96. The scores obtained from the sub-dimensions of FTS; predetermination is believed to be 25,32±6,89, self-control 14,76±5,62, superstition 14,17±5,62, luck 11,0±3,39. A statistically significant difference was found according to gender, alcohol use status, carcinogenic food consumption and participation in any of the cancer screening tests in terms of total score distribution of ASTCS (p<0,05). There was a moderate positive correlation between the FTS total score and "predetermination – chance" and "personal control – superstition"; a good statistically significant positive correlation was found between "superstition" and "luck" (p<0,05). As a result of the research, it was determined that the mean scores of the fatalism tendencies of the nurses were at a moderate level, and the mean scores of the attitudes towards cancer screening were at a high level. There was no significant relationship between nurses' attitudes towards cancer screening and the fatalism tendency scale and its sub-dimensions. Despite the high mean scores of the nurses' attitude scale towards cancer screening, the low rate of participation in cancer screenings is thought to be due to the average age of the nurses participating in the research. In order to contribute to the literature, it is recommended that research should be conducted to determine the reasons why healthcare professionals do not engage in cancer screening behavior.

Keywords: nurse, fatalism tendency, early diagnosis and screening in cancer