Diyaliz hastalarında ilaç uyumu, ilaç güveninin belirlenmesi ve bunun diyaliz semptomları ile ilişkisi
Medication compliance in dialysis patients, determination of medication safety and its relationship with dialysis symptoms
Yazar: FATMA ELİF ERİŞEN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TUĞCU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Nefroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Diyaliz = Dialysis ; Hemodiyaliz =   ; Nefroloji = Nephrology ; Periton diyalizi = Peritoneal dialysis ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Amaç: Diyaliz tedavisi alan hastalarda ilaç tedavisine uyumsuzluk önemli bir sorundur.Tedaviye uyulmaması sağlık maliyetlerinde artış, morbidite ve mortalitede artışa sebebiyet vereceği gibi hastalarda semptomların iyileştirilmesini zorlaştırabilir. Çalışmamızın amacı, diyaliz hastalarında ilaç uyumu, ilaç güveninin belirlenmesi ve bunun diyaliz semptomları ile ilişkisini belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 5 farklı merkezden 379 hemodiyaliz ve 81 periton diyaliz tedavisi gören toplam 460 hasta dahil edildi. Katılımcılara BMQ (İlaçlarla İlgili İnançlar Ölçeği), MARS-5 (İlaç Uyum Raporu Ölçeği) ve DSI (Diyaliz Semptom İndeksi) anketleri yüz yüze uygulanarak veriler kaydedildi. Diğer demografik ve klinik veriler hasta dosyalarından elde edilerek kaydedildi. Hasta verileri R (version 4.2.2) programında analiz edildi. 
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların %55'i (n:255) erkekti. Yaş ortalaması periton diyaliz hastalarında 54 (SD=15) yıl, hemodiyaliz hastalarında 63 (SD=13) yıl olarak bulundu. HD hastalarının toplam MARS-5 puanı 23.7 (SD=2.44) olarak, PD hastalarının toplam MARS-5 puanı 23.64 (SD=2.4) olarak bulundu (p=0.35). Tüm hastaların çoğunun (%71; n:329) ilaç uyumu iyi (MARS-5 toplam puanı > 23), hastaların azında (%29; n:131) ilaç uyumu kötü (MARS-5 toplam  puanı ≤ 23) olarak bulunmuştur (p <0.001). BMQ   anketinde  tüm  hastaların   büyük çoğunluğunun (%95; n:438) ilaçlar ile ilgili olumlu düşüncelere sahip olduğu (BMQ1-BMQ2 puanı > 0), çok az bir kısmının (%5; n:22) ilaçlar ile ilgili olumsuz düşüncelere (BMQ1-BMQ2 puanı ≤ 0) sahip olduğu bulundu (p <0.001). İlaç uyumu iyi olan hastaların BMQ1-BMQ2 puanı ortalaması 17.1 (SD=5.7) olarak daha yüksek bulundu (p < 0.001). İlaçlar ile ilgili olumlu düşünceleri olan hastalarda MARS-5 toplam puan ortalaması 23.8 (SD=2.3) olarak daha fazla bulundu (p <0.001). En sık görülen semptom yorgunluktu (%78; n:361). Diğer en sık görülen semptomlar kas krampları (%69; n:316), üzgün hissetmek (%62; n:286), kaşıntı (%59; n:271), uyku problemleri (%54; n:249), kabızlık (%52; n:238), mide bulantısıydı (%43; n:238). İlaç uyumu iyi olan grupta mide bulantısı (p <0.001) ve bacaklarda istemsiz hareketler (p=0.002) daha az görülmüştür. İlaç ile ilgili olumlu düşünceleri olan grupta kaşıntı (p=0.002) ve bacaklarda şişlik (p=0.007) daha az görülmüştür.
Sonuç: Çalışmamızda hastaların çoğunluğunda ilaç uyumu iyi olarak değerlendirilirken, ilaç uyumu iyi olan  hastaların ilaçlarla ilgili  daha fazla olumlu düşünceye sahip olduğu dikkat çekmektedir. Hemodiyaliz ve periton diyaliz hastaları arasında ilaç uyumu, ilaç ile ilgili inançlar ve semptom yükü olarak anlamlı farklılık bulunmamaktadır. Bunun yanında eğitim seviyesi ve gelir durumu arttıkça ilaç uyumunun arttığı görülmektedir. Ayrıca ilaç uyumu daha iyi olanlarda bazı semptomların daha az görülmesi de ilaç uyumunun tedavideki etkinliğini teyit etmektedir.
Anahtar Kelimeler: kronik böbrek hastalığı, diyaliz, ilaç uyumu, ilaç ile ilgili inançlar, diyaliz semptomları

Abstract:
Objective: Non-compliance with drug therapy is an important problem in patients receiving dialysis treatment. Non-compliance with treatment will cause an increase in healthcare costs, morbidity and mortality, and may make it difficult to improve symptoms in patients. The aim of our study is to determine medication compliance and medication confidence in dialysis patients and its relationship with dialysis symptoms.
Materials and Methods: A total of 460 patients, 379 receiving hemodialysis and 81 peritoneal dialysis treatments from 5 different centers, were included in the study. BMQ (Medication Beliefs Scale), MARS-5 (Medication Compliance Report Scale) and DSI (Dialysis Symptom Index) questionnaires were administered to the participants face to face and the data were recorded. Other demographic and clinical data were obtained from patient files and recorded. Patient data were analyzed in R (version 4.2.2).
Findings: 55% (n:255) of the patients included in the study were male. The average age was found to be 54 (SD = 15) years in peritoneal dialysis patients and 63 (SD = 13) years in hemodialysis patients. The total MARS-5 score of HD patients was 23.7 (SD=2.44), and the total MARS-5 score of PD patients was 23.64 (SD=2.4) (p=0.35). Most of all patients (71%; n:329) had good medication compliance (MARS-5 total score > 23), while a minority of patients (29%; n:131) had poor medication compliance (MARS-5 total score ≤ 23) (p <0.001). In the BMQ survey, the majority of all patients (95%; n:438) had positive thoughts about drugs (BMQ1-BMQ2 score > 0), and a very small number (5%; n:22) had negative thoughts about drugs (BMQ1- BMQ2 score ≤ 0) (p < 0.001). The mean BMQ1-BMQ2 score of patients with good medication compliance was found to be higher at 17.1 (SD = 5.7) (p < 0.001). The mean MARS-5 total score was found to be higher in patients with positive thoughts about medications, at 23.8 (SD=2.3) (p <0.001). The most common symptom was fatigue (78%; n:361). Other most common symptoms are muscle cramps (69%; n:316), feeling sad (62%; n:286), itching (59%; n:271), sleep problems (54%; n:249), constipation ( 52%; n:238), nausea (43%; n:238). Nausea (p <0.001) and involuntary movements in the legs (p = 0.002) were less common in the group with good medication compliance. Itching (p=0.002) and leg swelling (p=0.007) were less common in the group with positive thoughts about the drug.
Conclusion: While medication compliance was evaluated as good in the majority of patients in our study, it is noteworthy that patients with good medication compliance had more positive thoughts about medications. There is no significant difference between hemodialysis and peritoneal dialysis patients in terms of medication compliance, medication-related beliefs and symptom burden. In addition, it is seen that medication compliance increases as education level and income level increases. In addition, the fact that some symptoms are less common in those with better medication compliance confirms the effectiveness of medication compliance in treatment.
Keywords: chronic kidney disease, dialysis, medication compliance, beliefs about medication, dialysis symptoms