6-36 aylık çocuklarda Türkçenin gelişimi
Development of Turkish in 6-36 months old children
Yazar: VİLDAN ÖNCÜL
Danışman: PROF. DR. ÖZEN YAYLAGÜL ÜSTÜNEL
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Dil edinimi = Language acquisition ; Dil gelişimi = Language development ; Edimbilim = Pragmatics ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Ses bilgisi = Phonetic ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe = Turkish

Özet:
Dil gelişimi çocuğun belirli yaşlarda, belirli evrelerden geçip dil kullanımında olgunlaşması olarak ele alınır. Doğuştan gelen bir dil yetisine sahip olan çocukların dili, çevreleriyle etkileşimleri başladıktan sonra gelişir, şekillenir. Sesleri, sözcükleri ve sözcükleri bir araya getirerek cümleleri edinen çocuklar, içinde bulundukları toplumla sosyalleşerek dilin kurallarının yanı sıra, hangi amaçla kullanıldığını da öğrenir.
Çocuğun dil öncesi dönemden başlayarak tek sözcük, erken dil bilgisi ve ileri dil bilgisi döneminde dili nasıl edindiği ve nasıl kullanacağını ne şekilde öğrendiği üzerine yapılan çalışmalar ülkemizde 1980'lerden sonra başlamıştır. Son yıllarda yapılan çalışmaların genelinin araştırmacıların kendi çocuklarını gözlemlediği çalışmalar olduğu ve tek çocuk üzerinde yapıldığı görülmüştür. Çocuk sayısının fazla olduğu araştırmalarda gözlem sürelerinin uzun olmadığı ya da çalışmanın tek bir alanı içerdiği, anne ve babaların çocukla etkileşimini, çocuğa yönelttikleri dili analiz eden çalışmalar olduğu tespit edilmiştir. Bu alanda daha kapsamlı bir araştırma yapılması ihtiyacıyla 6. aydan 36. aya kadar 11 çocuk 12.01.2016 tarihinde başlayan gözlemlerde kayda alınmış, kayıtlar 16.06.2018 tarihinde sona erdirilmiş, veriler gözlem dosyalarına kaydedilerek değerlendirilmeye başlanmıştır.
Çalışma yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde dil ediniminin kuramsal çerçevesi çizilmiş, ikinci bölümde ses bilgisi, üçüncü bölümde biçim bilgisi, dördüncü bölümde söz varlığı, beşinci bölümde anlam bilgisi, altıncı bölümde cümle bilgisi, yedinci bölümde edim bilim açısından çocukların dil gelişimleri incelenmiştir. Her bölüm sonunda yapılan değerlendirmede gözlemlerden elde edilen veriler, bu konuda yapılan çalışmalarda elde edilen verilerle karşılaştırılmış, benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Ekte gözlem kayıtlarından örnek verilmiştir.
Sonuç olarak Türkçe konuşan çocukların cümlelerinde işlev sözcüklerin ve bağımlı biçim birimlerin, tek sözcük döneminden itibaren kullanılabildiği tespit edilmiştir. Erken dil bilgisi döneminde edilgen yapıda cümle kurabildikleri, ileri dil bilgisi döneminde 9 sözcükten oluşan, iç içe birleşik, şartlı birleşik cümle yapılarını üretebildikleri görülmüştür. Kreşteki çocukların cümlelerinde evde gözlemlenen çocuklardan daha fazla nezaket sözcüğü bulunduğu, kız çocuklarının dili daha işlevsel kullanabildiği tespit edilmiştir. Ağız özelliklerinin çocuk diline yansıdığı görülmüştür.

Abstract:
Language development is considered as the maturation of the child at certain ages, passing through certain stages in the use of language. Children have an innate language ability, and the language of children develops and takes shape after their interaction with their environment begins. Children, who acquire sentences by combining sounds and words, learn the rules of language as well as the purpose for which they are used by socializing with the society they are in.
Starting from the pre-linguistic period, studies on how the child acquired and learned, how to use the language in the development period of one word, early grammar and advanced grammar started in our country after 1980s. In recent years, it has been seen that the studies conducted are the ones that researchers observe their own children and are conducted on one child. It has been found that in studies with a high number of children, the observation periods are not long, or the study involves a single area, and there are studies analyzing the interaction of parents with the child and the language directed towards the child. With the need for a more comprehensive research in this field, 11 children from the 6th month to the 36th month have been recorded in the observations starting on 12.01.2016 and the records have been ended on 16.06.2018, and the data has been recorded in the observation files and started to be evaluated.
The study consists of seven parts. In the first section, the theoretical framework of language acquisition has been drawn, the language development of children has been examined in terms of phonetics in the second section, morphology in the third section, vocabulary in the fourth section, semantics in the fifth section, syntax in the sixth section and pragmatics in the seventh section. In the evaluation at the end of each sub-section, the data obtained from the observations have been compared with the data obtained from the studies on this subject, similarities and differences have been tried to be determined. Example from observation records are given in the addition.
As a result, it has been observed that functional words and dependent form units in sentences of Turkish-speaking children can be detected since the single word period. It has been determined that they were able to construct sentences in deep structure such as passive structure consisting of three words in the early linguistic period, and that they were able to produce complex sentences such as intertwined unified and conditional unified consisting of nine words in the advanced linguistic period. It has been observed that children positively affect each other's language development in social settings, their dialect characteristics are reflected in children's language, and that girls are able to use language more functionally.