Haliç'te su,  biota ve sedimentte farmasötik ve hormon dağılımlarının incelenmesi
Investigation of pharmaceutical and hormone distributions in water, biota and surface sedi̇ments from  the golden horn estuary (Marmara Sea, Turkey)
Yazar: NAGİHAN KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. NURAY ÇAĞLAR
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Kimyasal Oşinografi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Demersal balıkları = Demersal fishes ; Deniz suyu = Sea water ; Farmasötik kimya = Chemistry-pharmaceutical ; HPLC =   ; Mytilus galloprovincialis =   ; Ulva lactuca L. = Ulva lactuca L. ; İstanbul-Haliç = İstanbul-Haliç

Özet:
Bu çalışma kapsamında Haliç'ten toplanan su, sediment ve biota (makro alg, midye ve balık türleri) örneklerinde farklı tedavi gruplarında yaygın olarak kullanılan farmasötik bileşiklerden diklofenak, fenoprofen, ibuprofen, ketoprofen, naproksen, karbamazepin, gemfibrozil ve klofibrik asit, 17α-etinilestradiol, 17β-estradiol, estron varlıkları ve dağılımları incelenmiştir.
Haliç'te belirlenen dokuz istasyondan yüzey ve dip olmak üzere iki derinlikten bir yıl süreyle mevsimsel olarak su örneği alınmıştır. Ayrıca yılda bir kez dört istasyondan yüzey sediment örneği toplanmıştır. Su numunelerine sırasıyla sıvı-sıvı ekstraksiyon ve katı faz ekstraksiyon (SPE) yöntemi uygulanmıştır. Sediment ve biota örnekleri ise ultrasonik ekstraksiyon yöntemi ile ekstrakte edilip, SPE yöntemi ile clean-up işleminden geçirilmiştir. Ardından tüm örnekler HPLC-DAD cihazında analiz edilmiştir. 
Haliç genelinde farmasötik ve hormon seviyeleri dip sularda yüzey sularına göre daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca kış mevsimindeki dağılımları diğer mevsimlerden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Suda en çok gemfibrozil bileşiği (<0,016-7,41 µg/L) izlenmiştir. Haliç suyunda yüksek seviyelerde saptanan diğer farmasötikler ise fenoprofen (<0,017-1,28 µg/L), ibuprofen (<0,015-3,00 µg/L) ve 17α-etinilestradiol (<0,011-1,65 µg/L)'dür. Haliç yüzey sedimentlerinde 17α-etinilestradiol (319 ng/g), ibuprofen (215 ng/g), fenoprofen (242 ng/g), gemfibrozil (124 ng/g), karbamazepin (118 ng/g) saptanmıştır. Biotada gemfibrozil (56,0-9136 ng/g) örneklerin çoğunda ölçülmüştür. Diğer biota türlerine göre, farmasötik ve hormonların birikimi en çok midyede bulunmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Farmasötik, hormon, Haliç, su, sediment, biota, HPLC

Abstract:
In this study, it was investigated that the presence and distribution of diclofenac, fenoprofen, ibuprofen, ketoprofen, naproxen, carbamazepine, gemfibrozil, clofibric acid, 17α-ethinylestradiol, 17β-estradiol and estrone in water, sediment and biota (macro algae, mussels, fish species) samples collected from the Golden Horn Estuary.
Water samples were taken seasonally from two different depths as bottom and top surface from each stations in the Golden Horn. Also, surface sediment samples were collected from four stations once a year. Liquid-liquid and solid phase extraction (SPE) methods were applied for the water samples. Sediment and biota samples were extracted with ultrasonic extraction and cleaned-up with SPE methods. Finally, all samples were analyzed by HPLC with DAD detector. 
It was determined that the compounds were found to be higher in bottom water than surface water. Also, it was found that concentrations measured in winter period was higher than the other sampling periods. The most dominant compound was found as gemfibrozil (<0.016-7.41 µg/L) in water samples. Other pharmaceuticals found at high levels in water samples were fenoprofen (<0.017-1.28 µg/L), ibuprofen (<0.015-3.00 µg/L) and 17α-ethinylestradiol (<0.011-1.65 µg/L). Furthermore, 17α-ethinylestradiol (319 ng/g), ibuprofen (215 ng/g), fenoprofen (242 ng/g), gemfibrozil (124 ng/g), carbamazepine (118 ng/g) were determined in the surface sediments. Gemfibrozil (56.0-9136 ng/g) were detected in the most of the biota samples. Compared with other biota species, the accumulation of pharmaceutical compounds were higher in mussels. 

Keywords: Pharmaceuticals, hormones, Golden Horn estuary, water, sediment, biota, HPLC