Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan coğrafya ile ilgili kavramların zihinde yapılanması
Construction of geography related concepts in the social studies teaching program in the mind
Yazar: GÖKHAN ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. SEVGİ COŞKUN KESKİN
Sakarya Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Coğrafya dersi = Geography lesson ; Sosyal bilgiler = Social studies

Özet:
Sosyal bilgiler bireyin toplumsal varoluşuna yardımcı olmak amacıyla içerisinde sosyal bilim disiplinleri ve vatandaşlık bilgisi konularını barındıran ilkokul ve ortaokulda eğitimi verilen bir derstir. Sosyal bilgiler dersinin içerisinde barındırdığı önemli disiplinlerden biri de coğrafyadır. Coğrafya, insanın yaşadığı çevre ve bu çevrede gerçekleştirdiği tüm etkinliklerde ön planda yer alması nedeniyle sosyal bilgiler dersinin içinde barındırdığı sosyal bilim disiplinleri açısından da önem arz etmektedir.  Çünkü diğer sosyal bilim dallarının ürettiği bilgi ve düşünceler kendilerine özgü coğrafi mekanlarda gerçekleşmektedir.  Bu bağlamda tarih, sosyoloji, ekonomi gibi disiplinler coğrafi mekandan soyutlanamaz. Kısacası coğrafyasız sosyal bilimler olmaz. Coğrafyasız Sosyal Bilimler olmayacağı gibi Sosyal Bilgiler de olamaz. Sosyal bilgiler dersi içerisinde birçok sosyal bilimi barındırması nedeniyle kavram olarak zengin bir derstir. Bu nedenle sosyal bilgiler dersinde kavram öğretimi oldukça önem arz etmektedir. Bu bağlamda sosyal bilgiler dersini oluşturan önemli disiplinlerden biri olan coğrafya disiplinine ait konuların öğretilme sürecinde de kavram öğretimi oldukça önem arz etmektedir. Araştırma bu bağlamda sosyal bilgiler dersi öğretim programı içerisinde yer alan coğrafya disiplinine ait kavramların öğrencilerin zihinlerindeki algılarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.  Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılı içinde Sakarya ve Konya illerinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı 2 resmi ortaokulda öğrenim gören 200 8.sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden mecaz yoluyla veri toplanmış ve veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testinden yararlanılmıştır. Kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla coğrafya ve belirlenen 19 coğrafi kavrama (afet, beşeri ortam, bitki örtüsü, bölge, coğrafi konum, çevre, doğal kaynak, giyim, göç, hava durumu, hava olayı, iklim, kıta, küresel sorun, lejant, nüfus, ölçek, şehirleşme, yer)ilişkin öğrenci algıları incelenmiştir. Toplanan veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Öğrencilerin her kavrama ait algılarını belirlemek amacıyla tablolar oluşturulmuş, kesme noktaları belirlenmiş ve öğrencilerin kavramlar ile ilgili ilişkilendirmeleri belirlenen kesme noktalarına göre gruplandırılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin; coğrafi kavramlar ile ilgili algılarının birbirinden farklılık gösterdiği, bazı coğrafi kavramlar ile ilgili algı düzeylerinin yüksek bazı kavramlar ile ilgili düşük olduğu ve öğrencilerin bazı kavram yanılgılarına sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Social studies is a course taught in primary and secondary schools that includes social science disciplines and civics in order to help the individual's social existence. One of the important disciplines included in the social studies course is geography. Geography is also important in terms of the social science disciplines that the social studies course includes, as it is at the forefront of the environment in which people live and all the activities they perform in this environment. Because the knowledge and ideas produced by other social sciences take place in their own unique geographical locations. In this context, disciplines such as history, sociology and economics cannot be isolated from geographical space. In short, there can be no social sciences without geography. Just as there would be no Social Sciences without Geography, there would be no Social Studies. Social studies course is a rich course in terms of concept because it contains many social sciences. For this reason, concept teaching in social studies course is very important. In this context, concept teaching is very important in the process of teaching the subjects of the geography discipline, which is one of the important disciplines that make up the social studies course. In this context, the research was carried out in order to reveal the perceptions of the concepts of the geography discipline in the social studies curriculum in the minds of the students. The study group of the research consists of 200 8th grade students studying in 2 official secondary schools affiliated to the Ministry of National Education in the provinces of Sakarya and Konya in the 2021-2022 academic year. In the study, data were collected through metaphor from qualitative research designs and word association test was used as a data collection tool. Through the word association test, geography and 19 geographical concepts (disaster, human environment, vegetation, region, geographical location, environment, natural resource, clothing, migration, weather, weather event, climate, continent, global problem, legend, population, scale, urbanization, place) were examined. The collected data were analyzed by descriptive analysis method. In order to determine the students' perceptions of each concept, tables were created, breakpoints were determined, and students' associations with the concepts were grouped according to the determined breakpoints. As a result of the research, students; It has been concluded that the perceptions of geographical concepts differ from each other, the perception levels of some geographical concepts are high and some of the concepts are low, and that students have some misconceptions.