Öğretmen mesleki tükenmişlik modeli: Psikolojik esneklik, yaşamda anlam ve işe bağlılığın rolü
Teachers' occupational burnout model: The role of psychological flexibility, meaning in life and work engagement
Yazar: HAYRUNNİSA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. MELİHA TUZGÖL DOST
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitim bilimleri = Educational science ; Çalışma psikolojisi = Psychology of work

Özet:
Bu araştırmada, öğretmenlerin mesleki tükenmişlikleri ile psikolojik esneklikleri, 
yaşamlarındaki anlam, işe bağlılıkları arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. 
Ayrıca Öğretmen Psikolojik Esneklik Ölçeği (ÖPEÖ) geliştirilmiştir. Araştırma nicel ve 
ilişkisel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ve Denizli 
illerinde görev yapmakta olan 1292 öğretmen oluşturmaktadır. ÖPEÖ'nün geliştirilme 
çalışmalarında araştırma sürecinde hazırlanan madde havuzu, Kişisel Bilgi Formu, Kabul 
ve Eylem Formu-II, İş Yaşamında Kabul ve Eylem Formu kullanılmıştır. Ölçeğin geçerliği ve 
güvenirliği, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi, Crobach alpha katsayısı ve benzer 
ölçekler arasındaki Pearson Momentler Çarpımı korelasyon analiziyle sağlanmıştır. 
Analizler SPSS 23.0 ve AMOS 22.0 paket programları ile gerçekleştirilmiştir. ÖPEÖ, şimdiki 
anla temasta olma, kabul, düşünceden ayrışma, benliğe bağlamsal bakış, değerlerde 
berraklaşma/netlik ve değerler doğrultusunda davranış olmak üzere altı boyut ve 23 
maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin, farklı bir çalışma grubundan elde edilen bulgularla uyum 
iyiliği indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin mesleki 
tükenmişliklerinin incelendiği Mesleki Tükenmişlik Modelinin verileri ise, Tükenmişlik Ölçeği, 
Öğretmen Psikolojik Esneklik Ölçeği, Yaşamın Anlamı Envanteri, Utrecht İşe Bağlılık Ölçeği 
ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak elde edilmiştir. Yapısal modelin analizinde LISREL 8.8 
paket programı kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, öğretmenlerin yaşamlarındaki 
anlam ve işe bağlılıkları, psikolojik esneklikleri ile mesleki tükenmişliklerini anlamlı düzeyde 
yordamaktadır. Öğretmenlerin psikolojik esneklikleri ve mesleki tükenmişlikleri arasında 
negatif yönlü anlamlı bir ilişki olmasına rağmen, psikolojik esneklikleri mesleki tükenmişliği 
istatistiksel olarak yordamamaktadır. Bu nedenle psikolojik esnekliğin aracılık rolü 
saptanmamıştır. Ayrıca kadın öğretmenlerin psikolojik esneklikleri, erkeklere göre daha 
yüksektir. Hizmet süresi ve yaşa göre ise, öğretmen psikolojik esnekliği anlamlı farklılık 
göstermemektedir. Bulgular, sınırlılıklar, araştırmacılara ve uygulayaıcılara öneriler tartışılmıştır.

Abstract:
This study aimed at investigating the relationship between teachers' occupational burnout, 
and their psychological flexibility, meaning in life and work engagement. Part of this 
correlational study, the Teacher Psychological Flexibility Scale (TPFS) was developed. The 
study group consisted of 1292 teachers working in the districts of Ankara and Denizli. We 
tested the reliability and validity of the scale via Explanatory and Confirmatory Factor. The 
TPFS is composed of 23 items and six dimensions, which are contact with the present 
moment, acceptance, cognitive defusion, self as context, values, and committed action. At 
the end of the analysis, we concluded that the goodness of fit indices of this structure 
showed an acceptable level of fit with the findings obtained from another study group. We 
collected the data on Occupational Burnout Model to investigate the occupational burnout 
in teachers via the Burnout Scale, Teacher Psychological Flexibility Scale, the Inventory of 
Meaning of Life, Utrecht Work Engagement Scale and Personal Information Form. 
According to the study findings, teachers' meaning in life and work engagement predicted 
their psychological flexibility and occupational burnout at a statistically significant level. 
Although there was a statistically significant negative relationship between teachers' 
psychological flexibility and occupational burnout, psychological flexibility did not predict 
occupational burnout significantly. Because of that, psychological flexibility had no 
mediating role. Teachers' psychological flexibility differed according to gender in favour of 
female participants. On the other hand, teachers' psychological flexibility did not differ 
according to year of experience and age at a statistically significant level.