Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bağlamında hakların askıya alınması ve olağanüstü hal
Derogation of rights within the scope of European Convention on Human Rights and state of emergency
Yazar: CANDOST YEŞİL
Danışman: DOÇ. DR. LALE BURCU ÖNÜT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Günümüzde insan hakları terimi, hukuki bağlamın yanında gündelik hayatta da sıklıkla kullanılmaktadır. Bu husus da hangi hakların insan hakları kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin bir soruna yol açmaktadır. Nitekim kimi yazarların da insan hakları enflasyonu dediği bu durumun açıklığa kavuşturulması önemlidir. Zira hakların yahut yükümlülüklerin askıya alınmasının anlaşılabilmesi için hak ve insan hakları kavramlarının tanımlarına yer verilmesi gerekmektedir.
Olağanüstü hâl kavramı da, çalışmamız bağlamında detaylı bir şekilde yer verilmesi gereken bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim olağanüstü halin düşünsel ve hukuki temelleri, olağanüstü hâlin kuramsal yapısını anlamak açısından önem taşımaktadır. Birçok devlet, farklı sebeplerle olağanüstü hâl uygulamasına başvurmakta ve olağanüstü birtakım tedbirler almaktadır. 
Olağanüstü halde alınan olağanüstü tedbirlere ilişkin olarak AİHM, devletlere takdir marjı tanımakta ise de gerek olağanüstü hâl ilanını gerek alınan tedbirleri denetlemektedir. Bu anlamda Anayasa Mahkemesi (AYM), öncelikle müdahalenin mevcudiyetine bakmakta ve müdahalenin varlığı sonucuna varması halinde sonra bu durumu Anayasa'nın 15. maddesi çerçevesinde değerlendirmektedir. AİHM ise, öncelikle ulusun tamamını tehdit eden bir tehlikenin varlığını aramaktadır. Bunun yanında alınan tedbirlerin olağanüstü halin gerekleriyle orantılı olup olmadığını değerlendirmektedir. Bu değerlendirme sırasında AİHS m. 15'te sayılan diğer şartların yerine getirilip getirilmediği de denetlenmektedir.

Abstract:
Besides the legal context, human rights term is even commonly used in daily language. This causes a problem concerning which rights should be interpreted within the scope of human rights. Thus, it is important to clarify this situation, which is called human rights inflation by some authors. Yet, in order to understand the derogation of rights or obligations, it is necessary to give place to the definitions of the concepts of rights and human rights.
The term of state of emergency also emerges as a concept that should be given place in detail in the context of our study. Thus, the intellectual and legal foundations of the state of emergency are important in understanding the theoretical structure of the state of emergency. Many states refer to the state of emergency for different reasons and take some extraordinary measures.
Concerning the extraordinary measures taken during the state of emergency, the European Court of Human Rights gives a margin of appreciation to the states, but it supervises and examines both the declaration of the state of emergency and the measures taken during the state of emergency. Concordantly, the Constitutional Court of Republic of Türkiye, first looks at the existence of the interference and if it concludes that there is an interference, then the Constitutional Court of Republic of Türkiye evaluates this situation within the framework of Article 15 of the Constitution of Türkiye. The European Court of Human Rights, besides, primarily seeks the existence of a danger that threatens the entire nation. It also checks whether the measures taken are proportionate to the requirements of the state of emergency. During this inspection, European Court of Human Rights  checks whether the other conditions listed in Article 15 are fulfilled.