Spor haber metinleri üzerine karşılaştırmalı metindilbilimsel bir inceleme
A Comparative text linguistic analysis on sports news texts
Yazar: BEKİR KIZILTEPE
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BOZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada, ulusal bir gazete arşivinden seçilen spor haber metinlerinin metindilbilimsel ölçütler kullanılarak çözümlemesinin yapılması ve ardından karşılaştırmaya gidilmesi amaçlanmıştır. Seçilen metinlerin aynı alandan ve farklı yazarlar tarafından yazılmış olmasına dikkat edilmiştir. Böylece benzer aşamalardan geçerek üretilen metinlerin metin yazarlarının üslubuyla nasıl birbirinden ayrıldığı ve metni nasıl farklılaştırdığı da görülmüş olacaktır. Çalışmanın birinci bölümünü kuramsal hazırlık oluşturmaktadır. Kuramsal hazırlık bölümünde metindilbilime gelene kadarki süreçte sözbilim ve biçembilimin metindilbilim için olan öneminden bahsedilmiş ardından metindilbilimin tarihçesi verilerek dilbilimin bir dalı olarak nasıl gelişmeye başladığı daha sonra bu alana kimlerin katkı verdiği anlatılmıştır. Metindilbilimin ortaya çıkışı konusunda özellikle Alman dilbilimcilerin büyük gayretleri olmuştur. Alain de Beaugrande ve Wolfgang Ullrich Dressler ise metindilbilim için temel teşkil eden ve metni anlama noktasında büyük kolaylık sağlayan yedi metinsellik ölçütü belirleyerek metnin yapısına dair birçok soruya cevap vermişlerdir. Beaugrande ve Dressler'in belirlemiş oldukları metinsellik ölçütlerinin açıklanmasıyla birlikte metindilbilimin yapısının nelerden oluştuğu ve bu yapıların metne olan katkılarının da açıklaması yapılmıştır. İkinci bölümde haberin ne olduğu, haber metni türlerinin nelerden oluştuğu açıklanmıştır. Bunlar içerisinde bilgi iletici veya açıklayıcı metin türü olan haber metinleri üzerinde durularak çalışmanın üçüncü bölümüne geçilmiştir. Uygulama bölümü olan üçüncü bölümde ise spor haber metinleri metindilbilimsel ölçütler kullanılarak çözümlenmiş ardından çözümlenen metinler karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmalı genel değerlendirme ile metinlerin birbirinden farklılaşan ve benzer olan özellikleri sıralanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the sports news texts selected from the archives of a national newspaper using text linguistic criteria and then to make comparisons. Attention has been paid to the fact that the selected texts are from the same field and written by different authors. Thus, it will be seen how texts produced through similar processes are distinguished by the style of the text authors and how they differentiate the text. The first part of the study consists of theoretical preparation. In the theoretical preparation section, the importance of rhetoric and stylistics for text linguistics up to the point of text linguistics is mentioned, and then the history of text linguistics is given, explaining how it began to develop as a branch of linguistics and who contributed to this field. Particularly, German linguists have made great efforts in the emergence of text linguistics. Alain de Beaugrande and Wolfgang Ullrich Dressler have identified seven criteria of textuality, which form the basis for text linguistics and greatly facilitate the understanding of texts, thus answering many questions about the structure of the text. By explaining the criteria of textuality identified by Beaugrande and Dressler, what the structure of text linguistics consists of and the contributions of these structures to the text are also explained. In the second part, what news is and what types of news texts are explained. Among these, the study moves on to the third part by focusing on the news texts that are informative or explanatory. In the third part, which is the application section, the sports news texts are analyzed using text linguistic criteria and then the analyzed texts are compared. With the comparative general evaluation, the differentiating and similar features of the texts are listed.