Kolorektal kanser tanısı olan hastalarda web tabanlı eğitimin yaşam kalitesi ve beden imajına olan etkisinin incelenmesi
Examining the impact of web-based education on qualityof life and body image in patients diagnosed withcolorectal cancer
Yazar: SEMRA BAĞRIAÇIK ALTINTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA VURAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery ; Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology

Özet:
Bu araştırmanın amacı kolorektal kanser nedeniyle ameliyat olan hastalara verilen web tabanlı eğitimin hastaların yaşam kalitesi ve beden imajına olan etkisini incelemektir. Araştırmanın birinci aşaması, kolorektal kanser nedeniyle ameliyat olan 30 hastanın deneyimlerini ve sağlık profesyonellerinden beklentilerini belirlemeyi amaçlayan nitel bir çalışmadır. Tematik analizle etkili iletişim, bilgi gereksinimi ve baş etme olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Etkili iletişim ana temasında güvenilir hasta-sağlık profesyoneli ilişkisi, saygı ve anlayış ve empatik yaklaşım alt temaları;  bilgi gereksinimi temasında güvenilir bilgi kaynakları, tedavi süreci ve girişimler, stomayla yaşam alt temaları; baş etme temasının altında inanç ve kendi kendini telkin etme, aile, çevre, toplum ve sağlık sistemi desteği, var olan sağlığı koruma alt temaları yer almıştır. İkinci aşama yarı deneysel araştırma tasarımına uygun olarak, 86 hasta (deney grubu=42, kontrol grubu=44) ile yapılmış, deney grubuna üç ay boyunca web tabanlı eğitim uygulanmıştır. Veriler taburculuk öncesi, 1. ve 3. ayda, EORTC QLQ-C30, CR29, UM-OYKÖ, BİÖ ile toplanmıştır. Veriler, SPSS 24 paket programında sayı, yüzde, ortalama, student t testi, ki-kare testi, tek faktörlü ve çift faktörlü tekrarlayan ölçümlerde varyans analizleri, Mann-Whitney U, Friedman, Wilcoxon testleriyle değerlendirilmiştir. Web tabanlı eğitim uygulanan hastaların taburculuk öncesi, 1. ve 3. ay verileri karşılaştırıldığında; EORTC QLQ-C30 genel sağlık, fiziksel, rol, bilişsel, emosyonel fonksiyon, yorgunluk, ağrı, uykusuzluk, diyare, konstipasyon arasında,  EORTC QLQ-CR29 beden imaji, anksiyete, kilo endişesi, üriner sıklık, dizüri, gaz, karın ağrısı, kalça ağrısı, fekal inkontinans, kan ve mukus, dışkı sıklığı, yara, utanç, stoma bakım problemi puanları arasında, UM-OYKÖ fiziksel, psikolojik, manevi iyilik ve sosyal kaygı puanları arasında ve BİÖ puanları arasında istatiksel anlamlı fark saptanmıştır (p<0,05). Üç ay boyunca uygulanan web tabanlı eğitim, genel ve kolorektal kanser yaşam kalitesini ve beden imajını artırmış, semptom görülme sıklığını azaltmıştır. Bu nedenle, kolorektal kanser nedeniyle ameliyat edilen hastalara ameliyat sonrası tedavi ve bakım sürecine yönelik zamandan ve mekandan bağımsız olarak verilen web tabanlı eğitimin, yaşam kalitesini ve beden imajını iyileştireceği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of web-based education on the quality of life and body image of patients who have undergone surgery for colorectal cancer. The first phase of the research is a qualitative study involving 30 patients to determine their experiences and expectations from healthcare professionals.Through thematic analysis, three main themes were identified: effective communication, information needs, and coping. In the main theme of effective communication, sub-themes were identified as a reliable patient-healthcare professional relationship, respect and understanding, and an empathetic approach. Under the theme of information needs, sub-themes included reliable information sources, the treatment process and interventions, and living with a stoma. The coping theme included sub-themes of belief and self-suggestion, support from family, environment, community, healthcare system, and maintaining existing health.The second phase was conducted with 86 patients (experimental group=42, control group=44) using a quasi-experimental research design. The experimental group received web-based education for three months. Data were collected using EORTC QLQ-C30, CR29, UM-OYKÖ, and BİÖ before discharge, and at the 1st and 3rd months. Data were analyzed using SPSS 24 package program with methods such as number, percentage, mean, student t-test, chi-square test, one-factor and two-factor repeated measures ANOVA, Mann-Whitney U, Friedman, and Wilcoxon tests. When comparing the pre-discharge, 1st, and 3rd-month data of patients who received web-based education, statistically significant differences were found in EORTC QLQ-C30 scores for general health, physical, role, cognitive, emotional function, fatigue, pain, insomnia, diarrhea, and constipation; EORTC QLQ-CR29 scores for body image, anxiety, weight concern, urinary frequency, dysuria, gas, abdominal pain, hip pain, fecal incontinence, blood and mucus, stool frequency, wound, embarrassment, and stoma care problems; UM-OYKÖ scores for physical, psychological, spiritual well-being, and social anxiety; and BİÖ scores (p<0.05). Web-based education applied over three months increased general and colorectal cancer quality of life and body image, and reduced the frequency of symptoms. Therefore, it is considered that web-based education provided independently of time and place for patients undergoing surgery for colorectal cancer will improve their quality of life and body image in the postoperative treatment and care process.