Enantiomerik saf hidroperoksitler ve asimetrik sentezlerde uygulamaları
Enantiomerically pure hydroperoxides and their applications in asymmetric synthesis
Yazar: KANİ ZİLBEYAZ
Danışman: DOÇ. DR. HAMDULLAH KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; Asimetrik sentez = Asymetric synthesis ; Bölgeseçicilik = Regioselectivity ; Fotooksijenasyon = Photooxygenation ; Kinetik ayrıştırma = Kinetic resolution ; Kresol = Cresol ; Peroksidaz = Peroxidase ; Peroksit = Peroxide ; İndirgeme = Reduction

Özet:
Sunulan bu tez üç kısımdan oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde çeşitli bitkilerden hazırlanan ham peroksidaz ile gualikol varlığında alkil aril hidroperoksitlerin kinetik ayrımı incelenmiştir. Mevcut yöntem kinetik ayrım şartları altında para-sübstitüe feniletil hidroperoksitlerin 99% ee ile elde edilmesini sağlamaktadır. Peroksidaz enzimleri R konfigürasyona sahip alkil aril hidroperoksitleri seçici olarak indirgeyerek enantiomerik saf (S)-hidroperoksit ve (R) alkolü oluşturmaktadır. Tersiyer hidroperoksit enzim tarafından substrat olarak tanınmamaktadır.Çalışmanın ikinci kısmında optikçe aktif (S)-hidroperoksitler KF-Al2O3 bazı eşliğinde E-kalkonun asimetrik Weizt-Scheffer epoksidasyonunda yükseltgeyici olarak kullanıldı. Optimum reaksiyon şartları altında ?40 °C'de ve asetonitrilde (?S,ßR)-epoksit %49'a varan enantiomerik zenginlikle elde edildi.Çalışmanın üçüncü kısmında meta-sübstitüe anilin antibiyotiklerinin hazırlanması için pratik bir yöntem geliştirilmiştir. Enanatiomerik saf anilidden çıkılarak fotooksijenasyon, indirgeme ve diastereoselektif Weitz-Scheffer epoksidasyon protokolü ile enantiomerik saf meta-sübstitüe anilin antibiyotik analoglarının üç kademede sentezi gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
The present dissertation consists of three parts. In the first part of the study, the kinetic resolution of alkyl aryl hydroperoxides has been investigated by the peroxidase in crude extract of various plants in the presence of guaiacol. The present method allows the preparation of enantiomerically pure (ee> 99) para-substituted phenylethyl hydroperoxides under kinetic resolution conditions. The peroxidase enzymes recognize (R)-configurated alkyl aryl hydroperoxides, which furnishes optically active (S)-hydroperoxides and (R)-alcohols. Tertiary hydroperoxide is not accepted as substrate by the enzyme.In the second part of the study, optically active para-substituted (S)-hydroperoxides are employed as enantioselective oxidants in the asymmetric Weitz-Scheffer epoxidation of (E)-chalcone in the presence KF-Al2O3 as a base. Under optimized the reaction conditions, the enantioselectivities of the (?S,ßR)-epoxide were obtained up to 49% in CH3CN at ?40 °C.In the third part of the study, a practical route is described for the preparation of enantiomerically pure analogues of the meta-substituted aniline antibiotics. Starting with enantiomerically pure anilinide, photooxygenation, reduction and diastereoselective Weitz-Scheffer epoxidation protocols provide enantiomerically pure analogues of the meta-substituted aniline antibiotics in three steps.