İzmir kentinin mekânsal ve toplumsal değişim sürecinde mübadillerin iskân alanları ve günümüzdeki dönüşüm dinamikleri: Eşrefpaşa/İzmir örneği
The settlements of the emigrants and the transformation dynamics of these areas today in the spatial and social change process of İzmir: Case of Eşrefpaşa/İzmir
Yazar: ELİF YILDIZER ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. HAYAT ZENGİN ÇELİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentleşme = Urbanization ; Mübadele = Exchange ; İskan = Settlement ; İzmir = Izmir ; İzmir-Eşrefpaşa = İzmir-Eşrefpaşa

Özet:
19.yüzyıldan itibaren Doğu Akdeniz'deki en önemli liman kentlerinden İzmir kent merkezinin yüzyıllardır nüfus dinamiklerini yönlendiren göç sürecinin mekânsal etkileri başta olmak üzere demografik, kültürel, ekonomik ve sosyolojik etkilerine değinilen bu çalışmada, mübadeleye odaklanılmıştır. Mübadele kapsamında Türkiye ve Yunanistan'da mekânsal, sosyolojik, ekonomik ve kültürel birçok alanda gerçekleşen bir dönüşüm süreci söz konusu olmuştur. Dönüşüm sürecini yönlendiren mübadeleye ait bilgi oluşumu ise Türkiye'de 1990'lı yıllara kadar gerçekleşememiştir. Oysa böylesi önemli bir evreye ilişkin veri oluşturan çokça belge bulunmaktadır. Tasfiye talepnameleri, sözlü anlatımlar ve mekânın kendisi bu noktada önemli kaynaklardır. Bu kaynaklar İzmir kentinin tarihi gelişimini anlamayı mümkün kılacak bir içerik yaratmakta olup, kentin bugünden geleceğe taşınmasına aracılık edecek her türlü karar ve strateji için de temel oluşturmaktadır.
Bu doğrultuda çalışmada tasfiye talepnameleri üzerinden mübadillerin tayin edilen iskân alanları belirlenmeye çalışılmıştır. Mübadillerin kent merkezindeki ilk yaşam alanlarından ve kentin giriş kapılarından biri olan, kent merkezine eklenen bir göçmen yerleşimi niteliğindeki Eşrefpaşa semti ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu özgün incelemede 20.yüzyıla ait haritalar ve planlardan yararlanılmış, başta mübadil ve muhacirlerin yerleşimi ile oluşan ve göç mıntıkası niteliğini günümüze kadar koruyan Eşrefpaşa semtinin tarihi, demografik ve sosyo-kültürel karakterine ilişkin karşılaştırmalar ve bu doğrultuda morfolojik analizler yapılmıştır. Semtin mekânsal dönüşüm süreci, geçmişten günümüze incelenen göç temelli demografik değişimlerin fiziksel çevreyi etkileme biçimleri kapsamında, planlama pratikleri doğrultusunda irdelenmiştir. Böylece mekânsal ve toplumsal açıdan çok katmanlı olan Eşrefpaşa semtinin ihtiyaç, problem ve potansiyelleri irdelenmiş olup, kentsel kolektif belleğin önemli bir parçası olması nedeniyle, semtin plan kararları çerçevesinde sağlıklı bir kentsel yaşam sunarak kente eklemlenmesi gerektiğini vurgulanmıştır.

Abstract:
Great Exchange of Populations was concentrated in this study which contains the demographic, cultural, economic and sociological effects of the migration process in the centre of İzmir, one of the most important port cities in the Eastern Mediterranean since the 19th century. A transformation process took place in Turkey and Greece in spatial, sociological, economic and cultural fields within the context of the population exchange. The production of information belonging to the population exchange that guided the transformation process had not taken place until the 1990s in Turkey. However, there are many documents forming data about such an important period. Liquidation requests, verbal expressions and area itself are important resources at this point. These sources create a content that will make it possible to understand the historical evolution of the city of Izmir, and it is the base for all varieties of decisions and strategies that will assist to carry into future. 
Accordingly, the settlements of the emigrants were tried to be determined through the liquidation requests in the study. The Eşrefpaşa district, which was a migrant settlement attached to the city centre, has been one of the primary living spaces of the emigrants in the centre of the town and one of the city's entrance gates. Maps and plans belonging to the 20th century were used, comparisons were made on the historical, demographic and socio-cultural character of the Eşrefpaşa district, which has been formed mainly by the settlement of emigrants and immigrants until today in this unique study. The spatial transform process of the district was examined in line with planning practices within the scope of the ways in which demographic changes based on migration from past to present affect the physical environment. Thus, the needs, problems and potentials of Eşrefpaşa, which is multilayered spatially and socially, was emphasized and it was stressed that it should be articulated to the city by offering a healthy urban life within the framework of the planning decisions, as it is an essential part of the urban collective consciousness.