Ahmed Adnan Saygun'un op.75 Bir Kumru Masalı Balesi'nin müzikal açıdan incelenmesi
An examination of Ahmed Adnan Saygun's op.75 A Dove's Tale Ballet in terms of musical
Yazar: İLKER ÖZÖZTÜRK
Danışman: ÖĞR. GÖR. KEMAL METE SAKPINAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2021
Konu: Bale ve Dans = Ballet and Dance ; Müzik = Music
Dizin: Armoni = Harmony ; Bale = Ballet ; Biçim = Form ; Müzikal = Musical ; Müzikal analiz = Musical analysis ; Orkestrasyon = Orchestration ; Saygun, Ahmet Adnan = Saygun, Ahmet Adnan ; Türk balesi = Turkish ballet ; Türk besteciler = Turkish composers ; Çalgılama teknikleri = Instrumentation techniques

Özet:
Bu tezde Ahmed Adnan Saygun'un son dönem yapıtlarından 2 perdelik "Bir Kumru Masalı" bale müziği form, armoni, çalgılama, orkestralama gibi temel açılardan incelenerek bestecinin müzikal anlayışını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Yapıtın önemli yerlerinin yanı sıra bale senaryosu ve partisyon notlarında yer alan konu ve karakterler de incelenerek müzikle tasvirinin ne şekilde yapıldığı irdelenmiştir.

Eser incelenirken öncelikle form analizi yapılarak müzik yazısını oluşturan öğelerin hangi dizilerle oluşturulduğu ortaya çıkarılmıştır. Saygun'un kendi müzik dilini ortaya koyarken başta pentatonik dizi, oktatonik dizi, kromatik dizi, tam-ton dizisi olmak üzere çeşitli makam renklerini kontrapuntal ve armonik olarak kullandığı görülür. Bunun yanı sıra müziğinde başta T4'lü ve k3'lü aralıklarından oluşan Gözde Akoru olmak üzere çeşitli dizilere ait seslerin üst üste özgürce yerleştirilmesinden elde edilen akorları yatay ve dikey olarak esaslı bir şekilde kullanarak kendine özgü anlatımcı anlayış yarattığı söylenebilir. 

Yapıtın başta senaryoyu betimleyen müzikal fikirleri olmak üzere önemli yerleri çalgılama ve orkestralama açısından incelenmiştir. Çalgılamada dinamik dengesi göz önünde bulundurularak çalgıların dengeli bir şekilde konumlandırıldığı, çalgı ve orkestra ses bölgelerinin bilinçli bir şekilde kullanılarak yaratılmak istenen etkinin ustaca ortaya konduğu söylenebilir. Ayrıca orkestralama açısından değerlendirildiğinde özgün bir estetik anlayış içinde yaratılan kontrast ve renk geçişlerinin senaryodaki hareket ve hislerin anlatımında etkin rol oynadığı görülür.

Konusunda cin şehzade, hükümdar gibi geleneksel karakterler bulunan "Bir Kumru Masalı" balesi müzik bağlamında içinde barındırdığı geleneksel ve evrensel renklerle ulusal Türk balesinin başyapıtlarından birisi olma özelliği taşımaktadır.    

Anahtar Kelimeler: Bale Müziği, Form, Çalgılama, Orkestralama, Pentatonik dizi, Oktatonik dizi, Tam-ton dizisi, Makam renkleri, Armoni

Abstract:
In this thesis, it is aimed to reveal the musical understanding of the composer by examining the ballet music of two acts "A Dove's Tale", one of Ahmed Adnan Saygun's recent works, from basic aspects such as form, harmony, instrumentation and orchestration. In addition to the important places of the work, the subjects and characters contained in the ballet script and the score notes were examined and the way their depiction was done with music was semtinized.

During the study of the work, first of all, form analysis was performed, which scales were created by the elements that make up the musical writing. It is seen that Saygun uses various maqam colors as contrapuntally and harmonically, especially pentatonic array, octatonic array, chromatic array, full-tone array, while revealing his own musical language. In addition to this, it can be said that he created his own expressionist understanding by using the chords obtained by freely placing the sounds of various series on top of each other, especially the favorite chord consisting of P4 and m3 intervals, horizontally and vertically.

The important parts of the work, especially the musical ideas depicting the script, were examined in terms of instrumentation and orchestration. It can be said that the instruments are positioned in a balanced way, taking into account the dynamic balance of the instrument, and the effect that needs to be created by consciously using the sound regions of the instrument and orchestra is skillfully demonstrated. In addition, when evaluated in terms of orchestration, it is seen that the contrast and color transitions created with a unique aesthetic understanding play an active role in the expression of the movement and feelings in the script.

The ballet "A Dove's Tale" which has traditional characters such as jinn prince and monarch, is one of the masterpieces of the national Turkish ballet with its traditional and universal colors in the context of music.

Keywords: Ballet Music, Form, Instrumentation, Orchestration, Pentatonic scale, Octatonic scale, Full-tone scale, Maqam colors, Harmony