Konya ilindeki buğday ekiliş alanlarında arpa sarı cücelik virüsü (Barley yellow dwarf virus, BYDV), buğday çizgi mozaik virüsü (Wheat streak mosaic virus, WSMV) ile buğday cücelik virüsü (Wheat dwarf virus, WDV) hastalık etmenlerinin araştırılması
Investigation of disease factors of barley yellow dwarf virus (Barley yellow dwarf virus, BYDV), wheat streak mosaic virus (Wheat streak mosaic virus, WSMV) and wheat dwarf virus (Wheat dwarf virus, WDV) in wheat planting areas in konya province
Yazar: HAKAN EREN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN YEŞİL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Poaceae familyası içerisinde bulunan buğday (Triticum aestivum) türü, dünyada ilk olarak ıslah edilerek kültüre alınmış bir bitki türüdür. Dünyada ve ülkemizde ekiliş alanı olarak ilk sırada yer almaktadır. İnsan ve hayvan beslenmesinde çok önemli bir yeri olan buğdayın üretim miktarı da ekim alanlarına bağlı olarak oldukça yüksektir. Buğday üretiminde fungal ve bakteriyel hastalıkların yanında virüs hastalıklarına bağlı olarak önemli ölçüde verim ve kalite kayıpları yaşanabilmektedir. Bu çalışma ile Konya merkezi ile merkeze yakın bulunan ilçelerdeki buğday üretim alanlarındaki bazı virüs hastalıklarının varlığı araştırılarak bu hastalıkların üretim alanlarındaki yaygınlıkları tespit edilmeye çalışılmıştır.

Bu çalışma kapsamında; 2022-2023 yılları üretim sezonunda Konya ilinde bulunan ve buğday üretimi yapılan arazilerde gerçekleştirilen sürveyler ile virüs hastalıkları belirtileri gösteren buğday bitkilerinden yaprak örnekleri alınarak, laboratuar koşullarında bitki örnekleri Double antibody sandwich enzyme-linked immunosorbent assay (DAS-ELISA) yöntemi ile Arpa Sarı Cücelik Virüsü (Barley yellow dwarf virus, BYDV-PAV), Buğday Çizgi Mozaik Virüsü, (Wheat streak mosaic virus, WSMV) ile Buğday Cücelik Virüsü (Wheat dwarf virus, WDV) isimli virüslere karşı testlenmiştir. Virüs ile enfekteli örnekler tekli ve çoklu enfeksiyon şeklinde belirlenmiştir. Test edilen örneklerin % 17,7'si BYDV-PAV,  % 2'si WDV virüsleri ile pozitif sonuç vermiştir. Diğer taraftan 1 örnekte ise BYDV-PAV+WDV reaksiyonu pozitif olarak tespit edilmiştir. WSMV virüsü için gerçekleştirilen testlemelerde örneklerin hiçbirisinde pozitif reaksiyon gözlenmemiştir.

Bu çalışma sonucunda elde edilen bilgiler ile üretim alanı ve miktarı bakımından ülkemizde önemli bir yere sahip olan Konya ili özelinde, buğday üretim alanlarındaki olması muhtemel bazı virüs hastalıklarının varlığı teyit edilmiş, üreticilere aktarılması ve virüs hastalıkları ile daha etkin mücadele edilebilmesi olanağı sağlanmıştır.

Abstract:
Wheat (Triticum aestivum), a species of the Poaceae family, is a plant species that was first bred and cultivated in the world. It ranks first in terms of cultivation area in the world and in Türkiye. The production amount of wheat, which has a very important place in human and animal nutrition, is also quite high depending on the cultivation areas. In wheat production, significant yield and quality losses may occur due to fungal and bacterial diseases as well as virus diseases. In this study, the presence of some virus diseases in wheat production areas in Konya center and districts close to the center was investigated and the prevalence of these diseases in production areas was tried to be determined..

Within the scope of this study; In the production season of 2022-2023, leaf samples were taken from wheat plants showing symptoms of virus diseases with the surveys carried out in the wheat production areas in Konya province, Plant samples were tested against Barley yellow dwarf virus (BYDV-PAV), Wheat streak mosaic virus (WSMV) and Wheat dwarf virus (WDV) by double antibody sandwich enzyme-linked immunosorbent assay (DAS-ELISA) method under laboratory conditions. Virus infected samples were determined as single and multiple infections. Of the tested samples, 17,7% were positive for BYDV-PAV and 2% for WDV viruses. On the other hand, BYDV-PAV+WDV reaction was positive in 1 sample. No positive reaction was observed in any of the samples tested for WSMV virus.

With the information obtained as a result of this study, the presence of some possible virus diseases in wheat production areas in Konya province, which has an important place in our country in terms of production area and quantity, has been confirmed, and the results of the study have been transferred to the producers and it has been possible to control virus diseases more effectively.