Aile çiftçiliğinde beka stratejileri: Nazilli'de incir üreticiliği örneği
Survival strategies of family farming: The case of  fig producers in Nazilli
Yazar: EBRU SEVGİLİ CANPOLAT
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Ziraat = Agriculture ; İşletme = Business Administration
Dizin: Aile = Family ; Aile işletmeleri = Family enterprises ; Aydın-Nazilli = Aydın-Nazilli ; Beka = Survival ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik dönüşüm = Socio-economic transformation ; Tarım ürünleri = Agricultural products ; Çiftlik = Farm ; Üreticiler = Producers ; İncir = Fig

Özet:
Bu araştırma, 2000'li yıllardan itibaren uygulamaya konulan tarımsal uyum politikaları ve tarımsal emtia piyasalarında korumacılığın ortadan kalktığı ve küreselleşmenin etkilerinin özellikle küçük üreticilerin varlıklarını sürdürmelerini zorlaştırdığının iddia edildiği bir bağlamda, aile çiftçiliğinin bekasını konu edinmekte ve ampirik veriler ışığında alana müdahil kuramsal iddiaların ve açıklamaların bir değerlendirmesini yapmaktadır. Araştırmanın temel iddiası, neoliberal kapitalist piyasaların, köylülüğün bekası üzerinde tek doğrultuda ilerleyen veya tek biçimli bir dönüşüm meydana getirmediği ve bekanın tek bir nedensel unsur temelinde açıklanamaz olduğudur. Bu iddia, toplumsal yapının olumsal, ilişkisel, çok katmanlı ve çoklu nedensellik üzerine kurulu hüviyetinden hareketle ileri sürülmektedir.

Araştırmanın ampirik verileri, Batı Anadolu'da yer alan Aydın/Nazilli'ye bağlı Işıklar Köyü'nde 2018 yılında yapılmış olan saha araştırması yoluyla derlenmiştir. Işıklar, küçük ölçekli aile çiftçilerinin önemli ölçüde emek yoğun ve ağırlıkla ihracata yönelik olarak yapılan kuru incir üreticiliğinde uzmanlaştığı bir vakayı temsil etmektedir. Bu köy aynı zamanda literatürde sıkça dile getirilen yoksulluğun kırsallaştığı ve köylülüğün çözüldüğü yönündeki iddiaların da geçerliliğinin sorgulanmasına olanak sunan bir maddi refah düzeyine sahiptir. Bu nedenle, köy, küçük köylü ya da aile çiftliklerinin varlıklarını tehdit ettiği düşünülen çeşitli faktörlere nasıl tepki verdikleri ve onlarla nasıl mücadele ettiklerinin değerlendirilmesi adına ilgi çekici bir vakayı temsil etmektedir. 

Çalışma, neoliberal kapitalist piyasa koşullarını, modernleşmenin etkisi altında meydana gelen toplumsal ve kültürel değişim örüntülerini ve çeşitli yasa ve düzenlemeleri çiftçi topluluklarının varlığını sürdürmeleri üzerindeki üç temel dışsal baskı unsuru olarak ele almaktadır. Ancak hanehalkları bu baskı unsurlarına, sahip oldukları maddi ve toplumsal kaynakları ve kültürel normları, kendilerini iktisadi ve toplumsal olarak yeniden üretebilmek için örgütlemek ve harekete geçirmek suretiyle direnç göstermektedirler. Araştırmanın bulguları, neoliberal tarım politikalarının önemli olmakla birlikte, beka üzerinde asli değil ikincil bir baskı mekanizması olarak tanımlanabileceğini göstermektedir. Buna karşılık modernleşmeye ve iktisadi gelişmeye bağlı olarak artan tüketim düzeyi, değişen yaşam tarzı ve standartlarının doğurduğu yeni ihtiyaçlar ve toprağa erişime ilişkin toplumsal ve yasal kurallar çiftçiler üzerinde daha büyük bir baskı unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak, bu baskılar giderek derinleşen bir yoksulluk ve köylülüğün çözülmesine yol açan tek tip bir dönüşüm üretmemekte ve fakat tarım dışı gelir kaynaklarına artan bir bağımlılık ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
This work studies the survival of family farming and evaluates, based on empirical data, the theoretical claims and explanations arguing that agricultural adaptation policies implemented since the 2000s, the disappearance of protectionism in agricultural community markets, and the effects of globalization all make it difficult for small producers to maintain their existence. The main argument of the work is that the neoliberal capitalist markets do not lead to a unilinear or one-way transformation of the peasant family farms and their survival cannot be explained on the basis of a single causal factor. This claim rest on the fact that the nature of social structures is not fixed but contingent, relational, polycentric and multi-causal. 

The empirical data of this work have been compiled through conducting a field work in 2018 in Işıklar Village of Aydın/Nazilli Province in western Anatolia. Işıklar represents a case of a rural community of small-scale family farmers who are specialized in labor-intensive dried figs production mainly for export markets. This rural community enjoys however a level of material prosperity which calls into question the relevance of the claims regarding ruralization of poverty and depeasantization. As such the village provides an interesting site for making detailed and causal analysis of how small peasant family farms respond to and challenge the impact of several factors which are considered to be threatening their existence. 

This study treats neoliberal capitalist market conditions, patterns of social and cultural change that occur under the effect of modernization, and laws and regulations concerning access to land and farming as the three main sources of pressure surrounding the community of the farmers. These factors are challenged, however, by the households by means of organizing and mobilizing their internal material and social resources and cultural norms. Research findings indicate that neoliberal agricultural policies, though important, are only secondary factors exercising pressure on farmers whereas the greater part of the pressure comes from the general process of modernization regarding the rising levels of consumption, changing living standards and arrangements, and the legal and social rules regulating access to land. However, their effect is not a uniform leading to a deepening poverty and depeasantization but a growing reliance on the income from off-farm sources.