Alışveriş merkezleri dış mekânlarının kullanıcı davranışına etkisi
Effects of shopping mall exterior spaces on user behavior
Yazar: SARA ÇİLESİZ
Danışman: PROF. DR. ERİNCİK EDGÜ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mekansal algı = Spatial perception ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; Mekansal davranış = Spatial behavior

Özet:
Ülkemizde son yıllarda yapılan Alışveriş Merkezlerinin (AVM), geçmiş tipolojiler ve
kent merkezi temalarından esinlenilerek dış mekânlar ile birlikte tasarlandığı dikkati
çekmektedir. Araştırmanın amacı, kamusal toplanma alanı ve sosyal aktivite merkezi
olarak da işlevlendirilen AVM dış mekânlarının farklı sosyal statülerdeki kullanıcı
gruplarının tercihine ve mekânsal konfigürasyonun davranışa etkisini incelemektir.
İşlevlendirilmiş dış mekânlar, fiziksel çevresi, manzarası, mimarisi, doğal aydınlatma
ve iklimlendirme koşullarıyla iç mekânların tüketimi arttırmaya yönelik kurgulanmış,
zamandan ve mekândan soyutlayan yapay ortamına alternatif oluşturmaktadır.
Kullanıcılar AVM'leri, alışveriş eyleminin yanı sıra, yeme-içme, gezme-dolaşma,
eğlence, sosyalleşme ve rekreatif olarak da kullanmak istemektedir. Bu nedenle
tezin kuramsal çerçevesi dış mekân, insan-çevre etkileşimi, mekânsal algı ve
mekânsal dizim kavramları ile oluşturulmuştur.
İstanbul'da karşılaştırmalı alan çalışmasını oluşturan farklı ekonomik alım güçlerine
yönelik tasarlanmış AVM'ler, tarihteki alışveriş yapılarına benzerlik göstermektedir.
Emaar Square hanlardan, Hilltown agoralardan ve Vialand arastalardan
esinlenmiştir. Araştırmada gözlem, anket ve mekânsal dizim yöntemleri
kullanılmıştır. Gözlem verileriyle oluşturulan anket soruları, rastgele seçilmiş 180
kullanıcıya yöneltilmiştir. Mekânsal dizim yöntemi ile AVM'lerin dış mekânları ile
ilişkisi bulunan kat planlarında bütünleşme, derinlik, eşgörüş alanı ve çevresi
analizleri uygulanmıştır. Alan çalışması sonuçlarına göre, dış mekânların
kullanıcıların vakit geçirecekleri çeşitli işlevler ve seçenekler sunması, iç
mekânlardan bağımsız giriş-çıkışlarla kullanıcılarına farklı bir bakış açısı sağlaması
tercihleri olumlu etkilemektedir. Dış mekânlarda AVM genel kullanıcı gruplarıyla
uyumluluk göstermeyen marka değeri yüksek mağazaların bulunması, mekânsal
organizasyonun iyi kurgulanmaması ve kötü hava koşulları ise kullanıcı tercihini
olumsuz etkilemektedir.

Abstract:
In recent years shopping malls are designed with exterior spaces and inspired by the
city centres and past typologies that also function as public assembly areas and
social activity centres. The aim of this research is to analyse the influences of
exterior spaces and spatial configuration on user behaviour.
Exterior spaces with their functions, sights, architectural design, natural lighting and
climatization conditions offer alternatives to the artificial environment of interior
spaces, designed to increase the consumption by isolating users from time and
space. Consumers use shopping malls for recreational purposes, as well as for
shopping, entertainment, socialization, and leisure activities. Therefore the
theoretical framework of the thesis is formed by the concepts of exterior space,
human-environment interaction, spatial perception and space syntax. The variables
affecting the user behaviour and preferences are the physical and syntactic features
of the space and the socio-cultural and perceptual characteristics of the users.
The shopping malls that compose the comparative case study in Istanbul resemble
similarity to the shopping structures in history; Emaar Square is inspired by khans,
Hilltown by agoras, and Vialand by arastas. In the research, observation,
questionnaire and space syntax methods were used. Observation data composed
the survey questionnaire which was applied to 180 randomly selected users. With
the space syntax method, integration, depth, isovist area and isovist perimeter
analyses were applied in the floor plans that are connected to the exterior spaces.
Results show that if exterior spaces have a variety of functions and options for the
users to spend their time, and provide different perspectives with their
independent entrances and exits, they affect positively on the preferences.
Contrarily, existence of high-end stores in exterior spaces that are not congruent
with the shopping mall's general user's status, the poor spatial configuration and
bad weather conditions negatively affect the preferences.