Hemodiyaliz hastalarında hastalık algısı ve sosyal desteğin yaşam kalitesi üzerine etkilerinin araştırılması
Investigation the effects of disease knowledge levels and perceived social support on quality of life in hemodialysis patients
Yazar: ZEYNEL ABİDİN TUNCEL
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hastalık algısı = Illness perception ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sosyal destek = Social support ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Bu çalışmamızda hemodiyaliz hastalarında, hastalık bilgi düzeyleri ve algılanan sosyal desteğin yaşam kalitesi üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma 15.mart.2021-15.mayıs.2021 tarihleri arasında Adana İl merkezinde iki devlet hastanesi diyaliz üniteleri ve bir özel diyaliz merkezinde tedavileri yapılan 18 yaş üstü, gönüllü, iletişim kurulabilen 125 hasta ile yapılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, hemodiyaliz süreçlerinin öyküsü, bilgi ve tutumları için hazırladığımız veri toplama formu kullanıldı.  Ayrıca Kısa Hastalık Algı Ölçeği (KHAÖ), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASD), Böbrek Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği (KDQOL™-36) ve Fageström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) kullanıldı.
Bulgular: Çalışmamızda katılımcıların hemodiyaliz tedavisine katılım, ilaç kullanımı ve beslenme konusundaki tutumlarının yeterli olduğu görüldü. Kısa Hastalık Algı Ölçeği alt bileşenlerinden toplam pozitif algıların toplam negatif algılardan daha büyük olduğu görüldü. ÇBASD ölçeğinde aile desteğinin arkadaş desteği ve özel kişi desteğinden daha büyük olduğu tespit edildi. KDQOL alt ölçekleri 100 üzerinden semptom problemler skoru 70,01±18,58, hastalığın etkisi skoru 59,70±28,83, hastalığın yükü skoru 33,77±27,87, SF-12 fiziksel komponent skoru 41,47±9,90, SF-12 mental komponent skoru 45,51±12,02 olarak tespit edildi. Gelir durumu, yakınlarının ve ailesinin hemodiyaliz sürecine katkıları ve sağlık personeli tarafından verilen bilgi düzeyi arttıkça yaşam kalitesinin de arttığı gözlendi. KHAÖ negatif bileşenleri puanları arttıkça KDQOL alt bileşenleri puanlarının azaldığı tespit edildi. ÇBASD ölçeğinin alt bileşenlerinin puanlarının artması ile KDQOL'nin alt bileşenlerinin puanlarının arttığı tespit edildi.
Sonuç: Yaptığımız analizlere göre sosyal desteğin artmasının hastanın yaşam kalitesini arttırdığı tespit edildi. Hastanın takibini yapan aile hekimleri ve diğer hekimler hastanın sosyal öyküsünü dikkatli bir şekilde sorgulamalı, ruhsal yönden muayenelerini yapmaları ve hastayı bir bütün olarak izlemeleri büyük önem taşımaktadır. KBY hastalarının Biyopsikososyal Modelin kliniğe uyarlanması olan Hasta Merkezli Klinik Yöntemi kullanarak, kültürel ve varoluşsal boyutları da dikkate alarak hastanın takip ve tedavilerinin yapılması önemlidir. Elde ettiğimiz sonuçların birinci basamakta görev yapan aile hekimlerinin hemodiyaliz hastalarının takibinde daha etkili bir rol üstlenmelerini ve sağlık bakımının kalitesinin artmasına katkı sağlamalarını ümit ediyoruz.

Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, böbrek hastalıkları, sosyal destek, yaşam kalitesi

Abstract:
Objective: In this study, it was aimed to investigate the effects of disease knowledge levels and perceived social support on quality of life in hemodialysis patients.
Materials and Methods: This study was conducted with 125 patients over the age of 18, volunteers, who were treated in two state hospital dialysis units and a private dialysis center in Adana city center between 15.March.2021 and 15.May.2021. The data collection form we prepared for the participants sociodemographic characteristics, history of hemodialysis processes, knowledge and attitudes was used. In addition, the Brief Illness Perception Questionnaire (IPQ-B), the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS), the Kidney Disease Quality of Life (KDQOL™-36) and the Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND) were used.
Results: In our study, it was seen that the participants' attitudes towards participation in hemodialysis treatment, drug use and nutrition were sufficient. It was observed that the total positive perceptions from IPQ-B sub-components were greater than the total negative perceptions. Family support was found to be greater than friend support and private person support in MSPSS. The scores for the KDQOLTM-36 subcomponents were as follows. Symptom problems score 70.01±18.58, disease effect score 59.70±28.83, burden of disease score 33.77±27.87, SF-12 physical component score 41.47±9.90, SF-12 mental component score was determined as 45.51±12.02 (the highest score was 100). It was observed that the patient's quality of life increased with the good economic situation, the contributions of the patient's friends and family to the hemodialysis process, and the increase in the level of knowledge given by the health personnel. It was determined that while the scores of the negative components of IPQ-B increased, the scores of the subcomponents of KDQOLTM-36 decreased. It was determined that the scores of the sub-components of KDQOLTM-36increased with the increase in the scores of the sub-components of MSPSS.
Conclusion: According to our analysis, it was determined that the increase in social support increased the patient's quality of life. Family physicians and other physicians following the patient should carefully question the patient's social history, perform psychological examinations, and monitor the patient as a whole. It is important to follow up and treat patients with CRF by using the Patient-Centered Clinical Method, which is the adaptation of the Biopsychosocial Model to the clinic, and taking into account the cultural and existential dimensions. We hope that the results we obtained will contribute to family physicians working in primary care to assume a more effective role in the follow-up of hemodialysis patients and to increase the quality of health care.

Keywords: Hemodialysis, Kidney diseases, social support, quality of life