Mecami'ül Edeb'in şiirde ahenk kavramı açısından incelenmesi /
Yazar: YASEMİN DİNÇ
Danışman: PROF. DR. SADIK TURAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Mecami'ül Edeb = Mecami'ül Edeb ; Mehmed Rıfat = Mehmed Rıfat ; Nazım şekilleri = Characters ; Ritim = Rhythm ; Uyum = Adjustment ; Şiir = Poem

Özet:
ÖZET GİRİŞ - Bizde Arapça uzun yıllar ilim dili olarak rağbet görmüştür. Bu sebepten 19. Asır belagat kitaplarında özellikle Arapça'nın hemen ardından Farsça'nın etkisi büyük ölçüde dikkatleri çeker. Bununla birlikte bu yüzyılda Batıyla resmî anlamda temasların başlaması, eğitim sisteminde ki batılı mânâda gelişen değişiklikler belagat kitaplarına da etki etmiştir. Batıdaki rhetorique sistemi edebiyatımızda yerini bulmaya başlamıştır. Re- caizâde Mahmud Ekrem'in Tâlim-i Edebiyat adlı eseriyle bizdeki Batılı edebiyat anlayışı sistemleştirilmiş olur. Mebâni'l - İnşâ'da Batı Edebiyatı rhetorique'i âdeta Türkçe'ye adapte edilmiştir. Mecâmiü'l - Edeb eskiye sıkıca bağlı kalmakla birlikte Batıyı da benimsediğini örnekleriyle aksetti ren bir kitaptır. I. BÖLÜM- İstilahât-ı Edebiyye'de nazım ve nesir için öncelikle belîğ olması gerektiği fikri esastır. Şiiri edebiyatın en güzel parçası olarak gören Muallim Naci her manzum sözün şiir olamayacağını belirtir. Şiir mutlaka manzum olacaktır, görüşü söz konusu değildir. Şiir hem manzum hem de mensur olabilip derken tabiat itibariyle manzum şiire daha fazla meyledildiğini belirtir. Bunun sebebi nazımdaki âhenktir. Kâfiye ise bu hususta cazibeyi artıran unsurdur. Sözün varoluşundan beri şiirin de var olduğu görüşündedir. Cevdet Paşa'nın Belâgat-ı Osmâniyye'sinde şiir, hayâllerden oluşmuş bir terkib olarak görülür. Şiirin nazım ve nesir olabileceğini fakat Arapların vezinli ve kafiyeli söz dışında kümuhayyel olsa bile nesir saydıklarını söyler. Bu tip nesirlerde ise bediî sanatların varlığına değinir. Mecâmiü'l - Edeb 'de bir çok hususta Muallim Naci'nin fikirlerine riâyet edilmiştir. A. Cevdet Paşa'nın eserine de sık sık atıflarda bulunarak fikir birliği bildirilmiştir. Mehmed Rifat'in nesirde, nazımda ve şiirde dol durma sözlere karşı olduğu görülür. Kötü, laubali sözlere, kaba, soğuk tâbirlere, alışılmışın dışındaki sözlere edebiyatta yer verilmemesinden yanadır. Sözün akıcı olması, telaffuza dikkat edilmesi maksadın açık ve düzgün ifade edilmesini belirtmesi yanında boşuna tekrarların güzellikle yapılması durumunda ahengi sağlayabileceğini söyler. M. Rifat, şiiri hayâl gücüyle yazılan vezinli ve kafiyeli sözden ibaret görür. Şiirin birtakım tabii doğuşları açığa çıkaran, hisleri tahrik eden sözlerden husüsi bir zevk meydana getireceğini söyler. Ona göre nesirle de hisler tahrik edilebilir; ancak şiir vezinli ve kafiyeli olmalıdır. Nesirle nazmı burada ayırır. II. BÖLÜM - Bu bölüm, sâdece Mecâmiü'l - Edeb'le ilgilidir. Ahenk bahsi etraflıca ele alınır. Ahenk, üslûbun esâsı olarak belirtilir. Sözlerin dizilmesinden ortaya çıkan bu işitme zevki âheng-i müfred, âheng-i kelâmî ve âheng-i tasviriyye olmak üzere üç kısımda incelenir. Vezin bahsinde "aruz"a büyük ölçüde yer verir. Bir kelâmın manzum olup olmadığını tamamıyla bildiren ilme, aruz der. Arapların kullandıkları aruzun Türkçe'ye tamamen uymaması, uysa bile güzel olmaması sebebiyle on dört bahrin alındığını bildirerek bunlarla ilgili örnekler verir.Ona göre kafiye, aynı cinsten, tekrar edilen harflerin, hareket ve dur günlükte beraber olması ve farklılaşmasıdır. Mürekkeb ve mücerred olmak üzere aslında iki çeşit kâfiyenin olduğunu belirtir ve örneklerle açıklar. Bazı mühim kâfiyeleri cinslerine göre ayırır ve örnekler verir. (Elif, bâ, tâ,... vb.) Revî harfinden sonra tekrar eden zamir, edat veya bir kelimeye değişik adlar verir. Eğer tekrar eden kelime ise ona redif der. "Vasi u şâygân", tekrar eden zamir veya edat; kâfiye olan kelimeden önce aynen tekrar eden kelime ise "hicâb"dır. Itnab, cinas ve seci bahislerini, armoni kısmına almayı uygun bulduk. Ayrıca armoni ve armoniyi sağlayan asonans, alliterasyondan bahsedilmemiştir. III. BÖLÜM - Giriş, I. ve II. bölümde ifâde edilenlerin kısaca değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
SUMMARY INTRODUCTION- We have used the arabic language as the science language for many years. Because of this reason, the effect of Farsça is seen particularly after the arabic language in the rhetoric books which were written by 19. century. However the contact with the western count ry was started and our western education system was developed in this century. This variatoins effected to the rhetoric books. The western rhe toric system started to find place in our literature. Our western literature was systemized with Tâlim-i Edebiyyat which was written by Recaizade Mahmut Ekrem. The rhetoric of western literature is adapted to Turkish in Mebânil - înşâ. Out side of these, western rhetoric was accepted in many books. Although the Mecâmiü'l - Edeb was chained to the past firm ly it is a book that shows the appropriation of western literature with examples. I. CHAPTER - According to Istılâhat-ı Edebiyye poetry and prose firs tly must be eloguent. Muallim Naci appropriates the poem as the most beatiful part of literature. Therefore he thinks that every poetry sentence can not be a poem. He says that poem can be in verse and also in prose. When he says this he points out that the people show more interest to in verse poem naturally. The reason of this is the harmony of in verse. The rhyme, however, is the element of atraction. He think that poem is exists since the existence of the epression. According to Belâgat-ı Osmâniyye, poem is a composition of images. Poem can be in verse or in prose. Except for metrical and rhymed words accepted as prose even if they are imaginary. In this book, the existence of wonderful arts in thiskinds of proses is pointed out. The idea of Muallim Naci was observed in Mecâmiü'l - Edeb and with the achievements of A. Cevdet Paşa shares the same idea with talking about them frequently. Mehmet Rıfat is opposite to the filling words in poetry and prose. This is the another thing that is pointed out in this book. It sides with the unimportance of bad, too familiar words and cold, vulgar expression. It says that expressions must be fluent, pronunciation must be done carefully, purpose must be expressed clearly and negularly. Nevertheless, it says that when the in vain repeatition is done softly har mony can be supplied. M. Rıfat points out that poem is consisting of metrical and rhymed expressions by imaginary power. He says that poem brings out to natural birth, provakes the feelings. Therefore, poem must be metrical and rhy med. He seperates the poetry and proes at this point. II. CHAPTER - This chapter is only about the Mecâmiü'l - Edeb. It takes harmony up in detail. Harmony is pointed out as a base of style. This listening pleasure is created by lined up expressions and it is examined in three cases. These are single harmony and description harmony. In the meter, prosody is important. The prosody is the science which determines if a expressions is in verse or not. The prosody which was used by Arabs is not suitable for Turkish. It sometimes suitable but not well enough. So Mecâmiü'l - Edeb sepecifies the taking fourteen conceptsand gives some examples related with it. According to him the rhyme is formed by some type of repeating letters. It depends upon the corpora tion or differentiation of repeting letters in movement and calmness. Two types of rhyme are pointed out. These are mürekkebe and mücerrede. It explains these types by examples. It seperates some impor tant rhyme according to their type and gives some examples (Elif, bâ, tâ... etc) After the main rhyme letter repeating pronoun or preposition or a word comes. It gives each of them different names. If repeating part is a word it is called redif, "vasi u Şâygân" is the repeating pronoun or prepo sition. The repeating part exactly the same before the rhymed word is cal led "hicab". The armony section consists of verbosity, pun and seci and does not contain asonans and alliterasyon which satisfies harmony. III. CHAPTER- Introduction part, I. chapter and II. chapter are pas sed through a fine sieve briefly.