Hedefteki kent mehdiye: Kuruluşu ve şehre yapılan Haçlı saldırıları
The target city of al-Mahdiyya: Its foundation and Crusader attacks on the city
Yazar: İREM KARADUMAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÖZTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Akdeniz = Mediterranean ; Fatimiler = Fatimies ; Haçlı seferleri = Crusades ; Kuzey Afrika = North Africa ; Normanlar = Normans

Özet:
Fâtımî Halîfesi Ubeydullah el-Mehdî (297-322/909-934) Rakkāde'de devletin bağımsızlığını ilân ettikten sonra kendisinin soyundan gelenlerin yaşamlarını ve tesis ettiği devletin geleceğini garanti altına alabilmek için yeni bir şehir inşâ etme arayışına girdi. Yaptığı araştırmalar netîcesinde ise Sûse ve Sfaks arasında bulunan bölgeyi coğrafî ve jeostratejik özelliğinden mütevellit yeni kentin tesis edileceği yer olarak seçti. Kararı vermesinde şüphe yok ki bölgenin üç tarafının denizle çevrili bir yarımada olması ve bundan istifâde edilerek savunma kanadının güçlendirilebilir pozisyonu etkili olmuştur. Diğer yandan denizin kara ile bağlantısının bulunması bölgeyi diğer şehirlere nazaran avantajlı hâle getirmektedir. Fâtımîlerin ilk halîfesi tarafından inşâ edilen, adını kurucusundan alan ve hilâfetin Mısır'a intikâl sürecine kadar en önemli kentlerinden biri olan Mehdiye'nin kuruluş süreci ele alınmasının yanında Ortaçağ'da Akdeniz'in en önemli liman kentlerinden sayılan Mehdiye'ye yapılan birçok önemli Haçlı Seferi bulunmaktadır. Doğu'ya açılan bir kapı durumunda olan ve Batı'ya yapılan hücumların, ticâretin merkezi konumunda bu limana hâkim olup ekonomiye ve paralelinde siyasete yön vermek isteyen Haçlılar bu amaç için Mehdiye'ye seferler düzenlemişlerdir. Bunlardan ilki 1087 senesinde Cenova, Piza, Amalfi ve Roma kuvvetlerinden müteşekkil Frank donanması tarafından düzenlenen saldırıdır. Mehdiye kentine yapılan ikinci önemli hücum ise 1148 yılında Sicilya'daki Normanlar tarafından gerçekleştirildi. Normanların uygulamış oldukları plânlı harekât sonucunda Mehdiye'nin düşüşüyle beraber Zîrîlerin inkıraza uğradı ve şehir 12 sene boyunca Normanların hükmü altında kaldı. 1390 yılında Mehdiye'ye karşı yapılan son Haçlı Seferi'nin baş aktörü ise Fransızlar idi. Tezde Ortaçağ'ın en önemli liman kentlerinden Mehdiye'ye yapılan en önemli çıkarma ve harekâtlar gerek İslâm kaynakları gerekse Batılı kaynakların ışığında incelenecek Akdeniz'in batısında meydana gelen Müslüman-Hıristiyan mücâdelelerinin farklı bir çehresi ele alınacaktır.

Abstract:
After declaring the independence of the state in Raqqāda, the Fātimids Caliph Ubaydullāh al-Mahdī (297-322/909-934) sought to build a new city in order to guarantee the lives of his descendants and the future of the state he had established. As a result of his researches, he chose the region between Sousse and Sfax as the place where the new city would be built due to its geographical and geostrategic characteristics. Undoubtedly, the fact that the region was a peninsula surrounded by the sea on three sides and the position that the defence wing could be strengthened by taking advantage of this was effective in his decision. On the other hand, the connection of the sea with the land makes the region advantageous compared to other cities. In addition to discussing the establishment process of Al-Mahdiyya, which was built by the first caliph of the Fātimids, named after its founder and one of the most important cities of the Fātimids until their transfer to Egypt, there are many important Crusades to Al-Mahdiyya, which was one of the most important port cities of the Mediterranean in the Middle Ages. The Crusaders, who wanted to dominate this port, which was a gateway to the East and the centre of the attacks and trade to the West, and to direct the economy and politics in parallel, organised expeditions to Al-Mahdiyya for this purpose. The first of these was the attack organised by the Frankish fleet consisting of Genoa, Piza, Amalfi and Roman forces in 1087. The second important attack on the city of Al-Mahdiyya was carried out by the Normans in Sicily in 1148. As a result of the planned operations of the Normans, the Zīrīs were decimated with the fall of Al-Mahdiyya and the city remained under the rule of the Normans for 12 years. In 1390, the French were the main actors in the last Crusade against Al-Mahdiyya. In this thesis, the most important landings and operations against Al-Mahdiyya, one of the most important port cities of the Middle Ages, will be analysed in the light of both Islamic and Western sources, and a different aspect of the Muslim-Christian struggles in the western Mediterranean will be discussed