Arkaik dönemden Geç Roma dönemine kadar Amisos
From Archaic to Late Roman period Amisos
Yazar: ORHAN ALPER ŞİRİN
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT YİĞİTPAŞA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Bu çalışmada Karadeniz'in kuzey kıyılarında yaşamış olan yerli halklar ana hatlarıyla ele alınmış ve onların sosyal-siyasi hayatlarına değinilmiş, sonrasında bölgeye yapılan Yunan öncesi kolonizasyon hareketleri üzerinde durulmuştur. Bölgedeki kolonizasyon hareketlerini başlatıp devam ettiren ve yoğun olarak karşımıza çıkan Miletos kolonizasyon hareketleri incelenmiştir. Pontos ve Amisos adının kökeni araştırılarak bölgenin coğrafi yapısı irdelenmiştir. Amisos kentinin Grek kolonileri öncesine bakılarak, MÖ 6. yüzyıl içerisinde Miletoslu kolonistlerce kentin kolonize edilmesi, genişlemesi ve zamanla kentin yerleşim alanının farklı bir mevkiiye konumlandırılması arkeolojik verilerle desteklenerek ortaya konmuştur. Koloni öncesi Amisos halkına ilişkin yapılan değerlendirmelerle kentin Amisos adıyla birden ortaya çıkmamış olduğu tespit edilmiştir. Miletoslu kolonistlerce kentin kurulma aşamaları değerlendirilmiştir. Amisos'un kolonizasyonla ilişkili Arkaik Dönem'de ki yerleşimi olan Çakalca-Karadoğan Höyüğü kazılarında ele geçen Attika üretimi siyah firnisli seramik parçaları katalog olarak işlenmiştir. Çalışmada Attika üretimi olan farklı seramik parçasına da yer verilerek konu pekiştirilmeye çalışılmıştır. 
Kentin, ilk temellerinin atıldığı yaklaşık MÖ 600'lerde Miletoslu kolonistlerce Amisos kentleşme sürecine girmiştir. Yaklaşık iki yüzyıl boyunca Çakalca-Karadoğan Höyüğü'ndeki yerleşim alanında bulunan kent yaklaşık 16 km doğusundaki Toraman Tepe ve çevresine konumlandırılarak ikinci temellerinin atıldığı çıkarımında bulunulmuştur. Kentin Arkaik Dönem'den Bizans Dönemi'ne dek ele geçen mimari kalıntıları, mezar yapıları ve buluntularının varlığı bu çıkarımı yapmamıza imkan sunmuştur. Pontos Bölgesi'nde önemli bir ticaret merkezi konumuna ulaşan Amisos'un Mithradates Krallığı zamanında yani Helenistik Dönem'de ki siyasi yapısı ortaya konmuştur. Devamında kentin Roma İmparatorluk Dönemi ile Bizans Dönemi'ndeki siyasi, sosyal yapısı verilmiştir. Bizans Dönemi'nin sonlarına dek kentin merkezi olarak buranın iskan edildiği çıkarımında bulunulmuştur. Ayrıca bu dönemlerde kentin önemli bir birimi olan nekropolü ve nekropolün yayılım alanına değinilerek mezar yapılarına, tiplerine ve kentin mezar geleneğine ilişkin çeşitli çıkarımlar yapılmıştır.

Abstract:
In this study, the indigenous peoples who lived on the northern shores of the Black Sea were discussed with the main lines and their social-political lives were mentioned, and then the pre-Greek colonization movements in the region were emphasized. Miletos colonization movements, which started and continued the colonization movements in the region and were encountered intensively, were examined. The origin of the name Pontos and Amisos was investigated and the geographical structure of the region was examined. Looking before the Greek colonies of the city of Amisos, the colonization of the city by the colonists from Miletus in the 6th century BC, its expansion and the positioning of the city's settlement area in a different location over time have been supported by archaeological data. With the evaluations made about the pre-colonial people of Amisos, it has been determined that the city did not suddenly appear under the name of Amisos. The establishment stages of the city were evaluated by the colonists of Miletos. Attica-produced black line ceramic pieces recovered during the excavations of the Çakalca-Karadogan Mound, a settlement of Amisos in the Archaic Period associated with colonization, were processed as a catalog. In the study, the subject was tried to be reinforced by including a different ceramic piece produced in Attica.
Around 600 BC, when the first foundations of the city were laid, Amisos entered the urbanization process by the colonists from Miletos. It has been deduced that the second foundations of the city, which was located in the settlement area of Çakalca-Karadoğan Tumulus for about two centuries, were placed in and around Toraman Hill, approximately 16 km east of it. The presence of architectural remains, burial structures and finds from the Archaic Period to the Byzantine Period of the city allowed us to make this inference.  Having reached the position of an important trade center in the Pontos Region, the political structure of Amisos in the Hellenistic Period, that is, during the Mithradates Kingdom, has been revealed. The focus is on the political and social structure of the city in the Roman Imperial Period and the Byzantine Period. In addition, during these periods, various inferences were made about the necropolis of the city and the area of distribution of the necropolis, the structures of the tombs, the types of tombs and the burial tradition of the city. In addition, various inferences were made about the burial structures, types and the burial tradition of the city by referring to the necropolis, which was an important unit of the city, and the spreading area of the necropolis during these periods.