Sosyal sürdürülebilirlik ve şehir hakkı bağlamında Ankara ili kamusal yeşil alan erişilebilirliğinin ampirik analizi
An empirical analysis of public green space accessibility in Ankara within the context of social sustainability and right to the city
Yazar: ESRA BAYTEKİN
Danışman: PROF. DR. BURCU HALİDE ÖZÜDURU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Erişilebilirlik = Accessibility ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Yeşil alanlar = Green areas ; İstatistiksel analiz = Statistical analysis ; Şehir hakkı = City right

Özet:
Hızlı kentleşme ve nüfus artışı ile karşılaşılan kentsel problemlerin çözülmesi amacı ile gelişmeye başlayan "sürdürülebilir şehir" kavramı, Birleşmiş Milletler'in 11. hedefi "şehirleri ve insan yerleşimlerini … sürdürülebilir kılmak" ile uyumlu olarak şehirlerde merkezi ve yerel yönetimler tarafından benimsenmeye başlamıştır. "Sürdürülebilir şehir" hedefiyle kent planlamasında uygulanan politikalar gelişmekte olan ülkelerde yaşayanlar için gerekli hizmetlere erişim gibi temel kalkınma sorunlarını beraberinde getirerek sosyal sürdürülebilirliğin uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Toplumun yaşam çevresi kalitesini ve sağlığını etkileyen uygulamalardan biri kent içinde kamusal yeşil alanlara erişimde şehir hakkı eşitlik ilkesinin sağlanıp, sağlanmadığıdır. Bu çalışmada, Ankara özelinde, kamusal yeşil alanların erişilebilirlik düzeyleri ampirik olarak ölçülmüş, sosyal sürdürülebilirlik ve şehir hakkı bağlamında değerlendirilmiştir. Ankara ili dokuz merkez ilçesi (Çankaya, Altındağ, Yenimahalle, Keçiören, Mamak, Etimesgut, Sincan, Gölbaşı, Pursaklar) yerleşik alanındaki kamusal yeşil alanlara tampon analizi yapılarak 500 metre yürüme mesafesi hizmet alanı olarak belirlenmiş ve bu alanda konumlanan mahallelerin demografik, sosyo-ekonomik, yol ağı özellikleri, arazi kullanımı ile ilişkili olarak tanımlanan merkezilik seviyesi ve yaşam çevresi değişkenleri veritabanında toplanmıştır. Değişkenler ilişkisel istatistiksel analiz yöntemleriyle incelenerek, kamusal yeşil alanların erişilebilirlik düzeyleri sosyal sürdürülebilirlik ve şehir hakkı bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmada, regresyon analizi ile mahalle ve kent parkı ölçekleri özelinde dört ayrı model kurgulanmış kamusal yeşil alanların mekânsal dağılımının farklı sosyo-ekonomik statü ve demografik yapıya sahip olan kentliye sunduğu imkanlar tartışılmıştır. Analiz bulgularında kentte SES düzeyi arttığında kamusal yeşil alan erişilebilirliğinin arttığı ve kent parklarının çevresindeki mahallelerin erişilebilirlik düzeylerinin düşük çıktığı gözlemlenmiştir. Çalışma sonucunda, kentin SES düzeyi düşük mahallelerde kamusal yeşil alanlara ve kente hizmet eden büyük kamusal yeşil alan çevresindeki yol ağının erişilebilirlik düzeylerinin iyileştirilmesi önerilmiştir. Bu çalışma, sosyal sürdürülebilirlik ve şehir hakkı bağlamında kentlinin kamusal yeşil alan erişilebilirliğinin ampirik olarak ölçülmesinde kent plancılarına akılcı ve sistematik yol göstermektedir.

Abstract:
The concept of "sustainable city", which started to develop with the aim of solving the urban problems encountered with rapid urbanization and population growth, has started to be adopted by central and local governments in cities in accordance with the 11th goal of the UN. Policies implemented in urban planning with the goal of "sustainable city" bring along basic development problems such as access to necessary services for those living in developing countries, making it difficult to implement urban social sustainability. One of the practices that affect quality of living environment and health of society is whether the principle of equality of right to the city is provided in accessing public green spaces in the city. In this study, accessibility levels of public green spaces in Ankara were measured empirically and evaluated in the context of social sustainability and right to the city. Buffer analysis was made for the public green areas in the settled areas of nine central districts of Ankara and 500 meters walking distance was determined as a service area. Demographic, socio-economic, road network characteristics, centrality level and living environment variables of the neighborhoods located in the service area were collected in the database by examining variables with relational statistical analysis methods. In the study, four different models were constructed with regression analysis specific to neighborhood and urban park scales, and opportunities offered by spatial distribution of public green spaces to citizens of different socio-economic status and demographic structures were discussed. In the analysis findings, it was observed that when SES level in the city increased, accessibility of public green spaces increased and accessibility levels of the neighborhoods around the city parks were low. As a result of the study, it has been proposed to improve accessibility levels of road network around the public green spaces and the large public green space serving the city in the neighborhoods with low SES levels. This study provides a rational and systematic way to urban planners in empirical measurement of public green space accessibility in the context of social sustainability and right to the city.