Osmanlı klasik dönem hekimlik sanatının modern dönem hekim profesyonelliği, aile hekimliği kimliği ve uygulamaları açısından incelenmesi
Examination of medical ethics of ottoman classical period in terms of modernphysician professionalism and family medicine practices
Yazar: AKSANUR GÖKÇE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TARIK EREN YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hekimler = Physicians ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Profesyonellik = Professionalism ; Tıp tarihi = History of medicine

Özet:
Modern tıp eğitimi öncesi klasik Osmanlı döneminde hekimlik mesleği
medreselerde ve darüşşifalarda o zamanki en ileri tıp yazmalarını okuyarak birebir
özel eğitimi anımsatan usta- çırak usulüyle öğretiliyordu. Tıp yazmalarının giriş
kısımlarında ve darüşşifa vakfiyelerinde hekim olacak kişide aranan kişilik ve ahlaki
özellikler belirtiliyordu. Böylelikle yeni hekimler, hekimlik sanatını hem hal diliyle
hocalarından hem de metinler ve mekanlar üzerindeki tecrübelerden elde edilen yazı
dili ile yetiştiriliyordu.
Hekim; hikmet sahibi, derin anlayışa ve kavrayışa sahip olmalıydı.
Merhametli, şefkatli, güler yüzlü, alçak gönüllü, hareketlerinde itidalli, kanaatkâr,
vefa sahibi, tatlı dilli gibi ahlaki vasıflara sahip olmalı; giyiminde, yürüyüşünde,
yeme ve içmesinde, hastaları ve çevresiyle iletişiminde saygın bir intiba bırakmaya
özen göstermeli, keyfi davranmamalıydı.
Hekim hastasına tedavi boyunca yakınlık göstermeli, anlayabileceği açıklıkta
bilgilendirmeli, ümit var davranaraktan iyileşmeyi kolaylaştırmalıydı. Hastalığın
Allah'tan geldiğini, verilen ilaçların şifa verme özelliğinin de Allahtan olduğunu
hatırlatırdı. Dolayısıyla hekim, şifa bulan veya bulamayan hastasına ve yakınlarına,
elindeki olanakları haricinde yani tıbbi bilgisi, tecrübesi ve yaklaşımı dışında bir
yardımının olamayacağını anımsatırdı. Böylelikle hasta ve yakınlarının olası
beklentilerinin de itidalli olması sağlanırdı.
Modern tıp ise, teknolojinin gelişmesiyle ve bilgi yükünün çok artmasıyla
uzmanlaşma sürecine girmiştir. Modern tıpta "insan" özne konumundan sistemlere,
organlara hatta hücresel boyuta kadar inmiş bir "nesne" konumuna gelir bir hal
almıştır. Aşırı uzmanlaşma sonucunda hastayı bütüncül bir şekilde ele alacak yeni bir
branşa ihtiyaç duyulmuş ve Aile hekimliği disiplini yaklaşımı bir uzmanlık dalı
olarak gelişmiştir. Bu sayede modern tababette biraz geride kalan koruyucu hekimlik,

biyopsikososyal bütüncül yaklaşım, hastanın manevi yönünü dikkate alma, hasta-
hekim iletişiminde süreklilik ve güvene dayalı iletişim gibi unsurlar yeniden ön

planda uygulanır hale gelmiştir.

ix

Bu tez çalışmamızda Klasik Dönem Osmanlı Hekimlik Sanatı ve Tıp Ahlakı
genel olarak ele alınarak, konular "hekim eğitimi, hekim olacak kişide aranan
özellikler, hekimin sorumlulukları, sağlıkta uygulama hataları durumunda verilen
cezalar ve hasta hakları" başlıkları altında "Modern Hekim Profesyonelliği ve Aile
Hekimliği Uygulamaları Açısından" değerlendirilmiştir.

Abstract:
Before modern medical education, during the classical Ottoman period,
apprentices were being taught medicine by reading the old medical manuscripts in
the madrasahs and darüşşifas. In the introductory parts of medical manuscripts and
darüşşifa foundations, the personality and moral characteristics of the person to be a
physician was stated.
The physician, the wise, should have a deep understanding and insight. He
should have moral qualities such as compassion, cheerfulness, sincerity, humbleness,
modesty in his movements, frugality, loyalty, and suaveness. He should pay attention
to leave a respectable impression in his clothing, walking, eating and drinking, in his
communication with his patients and environment, and he should not behave
arbitrarily. The physician should show intimacy to the patient throughout the
treatment, inform them clearly, and facilitate recovery by being hopeful. He should
remind that the disease came from Allah, and the medication given was from Allah.
Therefore, the physician would remind his patient and relatives who had or
could not be cured, that he could not have any help other than his means, that is, his
medical knowledge, experience, and approach. In this way, possible expectations of
patients and their relatives would be sobriety.
Modern medicine has entered a process of specialization with the

development of technology and the increasing burden of information. With over-
specialization, the family medicine approach, a new branch that will address the

patient in a holistic way has been developed. With this approach, elements such as
preventive medicine, consideration of spiritual aspects of the patient, biopsychosocial
approach, continuity in the patient-physician communication have become applicable
again in the foreground.
In this thesis, the classical medical ethics of the Ottoman Era is discussed in
general. Subjects are evaluated in terms of "Modern Physician Professionalism and
Family Medicine Practices" and they are explained in detail under the headings of
"Physician Education, The Characteristics Sought in The Physician, The

xi

Responsibilities of The Physician, Penalties Given in Case of Mistakes in Health and
Patient Rights".