Bazı tarım ürünlerinin kurutulmasında dolgulu yataklı güneş toplaçlı bir ürün kurutucusunun kullanılma olanakları
A Packed bed solar air heater-cabinet type dryer
Yazar: YURTSEVER SOYSAL
Danışman: DOÇ.DR. SERDAR ÖZTEKİN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Makineleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kurutma = Drying ; Kurutucular = Dryers ; Tarım ürünleri = Agricultural products

Özet:
62 6. ÖZET Ülkemiz sıcak ve ılıman iklim kuşağında doğal olarak yetişen tıbbi ve aromatik bitkiler önemli bir dışsatım potansiyeline sahiptir. Bu ürün grubunda standart çeşitlerin üretimine yönelik tarımsal mekanizasyon uygulamaları ülke tarımına yeni bir ivme kazandırabilir. Geleneksel yöntemle doğadan toplanarak güneş altında, toprak yada beton zemin üzerinde kurutulan tıbbi ve aromatik bitkilerde ürün kayıpları %40'lara kadar ulaşmaktadır. Bu koşullarda elde edilen üründe renk, eterik yağ ve etkili madde gibi özellikler olumsuz etkilenmekte ve ürüne kansan toz, kıl, böcek, mantar v.b. etmenler ürün niteliğini bozmaktadır. Bu şekilde elde edilen ürünlerin uluslararası pazar şansının olmaması nedeniyle, bu ürün grubunda öncelikle hasat sonrası işlemlerin yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Tıbbi ve aromatik bitkiler ürün gurubunda toplam üretim maliyetinin %58'i kurutmada yoğunlaşmış olup bunun %45'im yakıt giderleri oluşturmaktadır. Yakıt maliyetini azaltmak ve fosil yakıtların neden olduğu çevre kirliliğini önlemek amacıyla kurutmada gereksinim duyulan ısı enerjisinin güneş enerjisinden sağlanması mümkündür. Bu yönden ülkemizin güneş enerjisi potansiyeli oldukça uygundur. Tıbbi ve aromatik ürün grubunda hasat genellikle ışınımın yüksek olduğu yaz aylarına rastladığından kurutma için gerekli olan ısı güneş enerjisinden sağlanabilir. Bu çalışmada dolgulu yataklı bir güneş toplacı hava ısıtıcısı olarak kullanılmıştır. Buradan elde edilen sıcak hava kurutma odasında tepsi içerisine yerleştirilen ürünün kurutulmasında kullanılmıştır. Yapılan kurutma denemeleri sonunda kurutucu içerisinde dış ortama göre 9...17°C'Uk bir sıcaklık artışı elde edilmiştir. Ortalama kurutucu içi sıcaklığı 41...49°C arasında değişmektedir. Araştırmada, güneşte kurutmanın, kurutucuda kurutmaya göre Origanum onites (izmir Kekiği)' de 2 ile 4 kat, Mentha piperita (Bahçe Nanesi)'da 2,6 kat, Petrosetimmt63 cripsum (Maydanoz)'da 18 kat daha uzun sürdüğü belirienmiştir. Ayrıca güneş altında kurutulan ürünlerde ürün renk tonunun açılıp, parlaklığının artışıyla birlikte yeşil rengini büyük ölçüde kaybederek san-açık kahverengi bir renk kazandığı saptanmıştır. Oysa kurutucudaki ürünlerde böyle bir sorun görülmemiştir Ayrıca, Origanum ow'fes'de eterik yağ kaybının birim alandaki ürün miktarına bağlı olarak gölgede kurutmada %1...%14, güneşte kurutmada %20..%30 ve kurutucuda kurutulan üründe %10..%23 arasında değiştiği belirlenmiştir. Güneşte kurutulan üründeki eterik yağ kaybı kurutucuda kurutulan ürüne göre 1,3...5,14 kat daha fâzladır. Mentha piperita' â& eterik yağ kaybının güneşte ve kurutucuda kurutulan ürünlerde sırasıyla %12,63 ve %1,2 olduğu saptanmıştır. Güneşte kurutulan üründe eterik yağ kaybının kurutucudaki ürüne göre 15 kat daha fazla olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, tıbbi ve aromatik bitkilerin büyük çapta kültürel üretimi yapılacaksa, gerek kurutma sürelerin uzun oluşu gerekse ürünün renk ve eterik yağ gibi kaliteyi belirleyici niteliklerini yitirmesi nedeniyle geleneksel kurutma yöntemlerinin uygun olmadığı kamtlanmıştır. Bu çalışmada kullanılan dolgulu yatakh hava ısıtıcısı ile tıbbi ve aromatik bitkilerin kurutulması amacıyla önerilen sıcaklıklara ulaşmak mümkün olmuştur.

Abstract:
64 7. SUMMARY Medicinal and aromatic plants that have been growing wild in hot and mild climates have significant export potential for Turkey. The mechanisation applications for the production of the standard species of these crop groups can be refreshed agriculture sector of Turkey. In traditional production methods of medicinal and aromatic plants that are still picked up from nature are dried under the sun and on the ground. This method causes the crop loses that is about 40%. The chroma, essential oil and some important properties of crop are badly effected during this process. In addition to, foreign materials such as dust, hair, insect and mould mix to the crop. The crops that are produced in this way have no market potential. For these reasons the harvest problems of medicinal and aromatic crops must be solved primarily. In this group of crops, 58% of the total production cost are spent for drying where 45% of this are fuel cost. To reduce the fuel costs and to avoid the environmental pollution because of fossil fuels, the energy needed for drying could be supplied from the sun. The solar energy potential available of Turkey is very suitable for this purpose. During the harvest time of these crops the solar radiation is very intensive which means the drying could be carried out by usage of solar energy In this study a packed bed solar air heater and cabinet dryer combination were used to dry medicinal and aromatic crops. During the experiments, it's determined that the temperature difference between the dryer and ambient air was among 9 to 17°C. The mean dryer inlet temperature was among 41 and 49°C. In this research, drying rates of solar dried crops were found faster than sun dried proâusrti. Qrigmmm uw/hw, Mmtlm ptmrit® «wl jfotmtiHmm §Apmm were «M#d S to 4, 2,6 and 18 times faster than sun dried crops. Because of the hue distortion and increased brightness of the products, the green colour of sun dried products turned to65 light yellow - light brown that is undesirable in the market. In comparison to, the solar dried crops were not faced with these negative effects. Essential oil losses were determined as 1 to 4%, 20 to 30% and 10 to 23% in the shade, sun and solar dried crops respectively. Essential oil losses of sun dried products were determined 1,3 to 15 times more than solar dried products. The essential oil losses in the Mentha piperita were 12,6% and 1,2% in the sun and solar dried products respectively. The results show that the essential oil losses of sun dried Mentha were 15 times greater than solar dried products. As a conclusion, traditional drying methods of medicinal and aromatic crops are inadequate, because they need much more time and cause chromatic distortion and essential oil losses. By using the packed bed solar air heater, it was possible to reach the suggested temperature range for the drying of medicinal and aromatic plants.