Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde televizyon dili: Öncelikli söz varlığı derlemi
Television language in teaching Turkish as a foreign language:  Primary corpus of vocabulary
Yazar: AYŞE MUTLUAY
Danışman: PROF. DR. SEMA ASLAN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kelime sıklığı = Word frequency

Özet:
Bu tez çalışmasının kuramsal temelleri, AOÖÇ'de sosyal aktörler olarak görülen yabancı dil öğrenicilerinin hedef dilde iletişim kurabilmeleri ve sosyal görevleri yerine getirebilmelerinin ön koşulunun hedef dilin konuşulduğu kültüre ve dolayısıyla kültürün en önemli yansıtıcılarından biri olan sözlü dil unsurlarına hâkim olmalarını gerektiği düşüncesine dayanmaktadır. Çalışmada, televizyon dilinin sözlü dilin bir temsili olduğu varsayımından yola çıkılmış ve oluşturulacak bir televizyon dili derleminden hareketle sözlü dilin sözcük sıklığının ve sözlü dile ilişkin toplumdilbilimsel göstergelerin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, 2021 yılında her ayın ilk haftasına ait izlenme verilerine göre en çok izlenen programlar belirlenmiş ve bu programlardan izlenme dağılımlarına göre alınmış olan 890 parçadan oluşan 19 saat 46 dakikalık program kesiti deşifre edilmiştir. Deşifre işlemi sonucunda 446.254 sözcükten oluşan Televizyon Dili Derlemi (TDD) oluşturulmuştur. Bu derlem, Sketch Engine adlı çevrimiçi derlem analiz uygulaması vasıtasıyla analiz edilmiştir. Çalışmada ilk olarak sıklık analizi yapılmıştır. Sıklık düzeyi en yüksek ilk 2000 sözcük listelenmiş ve sözcük türü dağılımı açısından incelenmiştir. Sonrasında "Televizyon Dili Derlemi Sözlü Dili Ne Ölçüde Yansıtmaktadır?" sorusuna cevap aramak amacıyla, sıklık listesi bir başka sözlü dil temelli söz varlığı çalışması olan Aşık'ın (2007) sıklık listesiyle karşılaştırılmış ve listeler arasında %65 oranında ortak sözcük tespit edilmiştir. İki liste arasındaki farklılıkların ise çoğunlukla ölçüt farklılıklarından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Çalışmanın sonraki aşamasında, TDD'den sıklığı 10'un üzerinde olan 2-3 Gram bağımlı dizimleri çekilerek listelenmiştir. Bağımlı dizimler, dildeki kalıplaşmış birimler ve sözlü dile özgü söylem belirleyiciler açısından incelenip yorumlanmıştır. Sonraki aşamada, derlemden seçilen 2 dizi kesiti sözlü dilin kültürel kodlarının ortaya koyulabilmesi için toplumdilbilimsel göstergeler bakımından yorumlanmıştır. Çalışmanın en son aşamasında ise, sıklık listesinde bulunmayan ama televizyon diline dair önemli göstergeler olan dilsel sapmalar, yabancı sözcükler ve argo kullanımları ayrıca tartışılmıştır.

Abstract:
The theoretical foundations of this thesis work are based on the idea that the prerequisite for foreign language learners, who are seen as social actors, to be able to communicate in the target language and fulfill social tasks is to have a command of the culture in which the target language is spoken, and therefore the oral language elements, which are one of the most important reflectors of culture. Based on the assumption that television language is a representation of the oral language and based on a television language corpus to be created, the present study aimed to reveal the lexical frequency of oral language and the sociolinguistic indicators of oral language. For this purpose, the most watched programs were determined based on the viewing data on the first week of each month in 2021, and a section of 19 hours and 46 minutes taken from these programs according to the distribution of views and consisting of 890 tracks was transcribed. As a result of the transcription process, the Television Language Corpus (TLC) consisting of 446,254 words was created. This corpus was analyzed using the online corpus analysis application called Sketch Engine. Then, to find an answer to the question of "To what extent does the TV Language Corpus Reflect Oral Language?", the frequency list created was compared with the frequency list of Aşık (2007), another oral language-based vocabulary study, and it was found that 65% of the words in the lists were the same. It was determined that the differences between the two lists were mostly due to the differences in criteria. In the next stage of the study, 2-3 gram-dependent syntaxes with a frequency greater than 10 were drawn from the TLC and listed. Dependent syntaxes were examined and interpreted in terms of formulaic units in language and discourse determinants specific to oral language. In the next stage, two sequences selected from the corpus were interpreted in terms of sociological indicators in order to reveal the cultural codes of the oral language. In the last stage of the study, linguistic deviations, foreign words, and use of slang, which are not in the frequency list but are important indicators of television language, were also discussed.