Ticaret işlevinin kent formu ve yapısına etkilerinin Trabzon örneği üzerinde incelenmesi
The effects of trade function on urban form and structure : case study of Trabzon sample
Yazar: MESUT YEŞİLTEPE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET MELİH ÖKSÜZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Bölümü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Trabzon = Trabzon

Özet:
Geride bıraktığımız yüzyıl içerisinde gerçekleşen ve ivmelenerek artan teknolojik yeniliklerin, insanlığı sosyal, ekonomik ve kültürel bağlamda yepyeni bir çağa soktuğu günümüzde, kentleşme de aynı ölçütte ivmelenerek gelişmesini sürdürmektedir. Ulaşım, iletişim ve bilgi teknolojilerindeki hızlı gelişmenin kentleri fiziksel olarak yeni formlara itme süreci ile birlikte, bu yeni formlar ve dönüşümler, kent planlama yazınının belli başlı alanlarında geçtiğimiz son 50 yıl süresince incelenme olanağına sahip olmuşlardır. Kent formunun ve kentsel yapınının fiziki kent planlama yazınını besleyen kılgısal ve kuramsal araştırmalarının odağında, gelişen teknolojinin ulaşım alanındaki sembollerinden birisi olan otomobilin ve hızlı ulaşım sistemlerinin kent yaşamına girmesi sonucu, kentsel yapıdaki değişme ve bu değişen yapıya(strüktür) ilişen kent formunu oluşturan işlevlerdeki -arazi kullanım kararları- değişme ve gelişme yer almaktadır.İlk kentlerin gelişmesinin ana nedeni olduğuna dair yeteri kadar kanıt olmamasına karşın ticaret işlevinin, kentlerin kuruldukları bölgesinin ve formlarının şekilleniş biçimlerinin oluşmasına kaydadeğer bir katkısı vardır. Üretim biçimlerindeki değişime, üretilen malların pazara sunumu, ulaştırılması ve değişik coğrafyaların kültürel, sosyal ve fiziki yapısındaki farklılaşmalara bağlı olarak ticaret işlevini oluşturan bileşenler değişiklik gösterebilmektedir. Bu değişikliklik ve nitel farklılık kentin ticaret işlev alanlarının farklılaşmasına ve dolayısıyla kentsel mekansal yapının farklı biçimler almasına neden olmaktadır. Sanayi devrimi ile, toplumsal seviyede büyük kitlelerin etkilenmesi yüzünden, sosyo-ekonomik yapıların temelden değişim göstermesi, günümüzde küreselleşen dünyada, hızının ölçülmesinde bile zorlanılan teknolojik gelişmelerin ve bu gelişmelerin sosyal, kültürel ve fiziki yansımalarının kent coğrafyasına etki biçimleri, işlev alanlarının yeniden şekillenmesine neden olmuştur.Bu çalışmada, kent vizyonunda söz sahibi olabilen ticaret işlevinin günümüzdeki mekansal yapısının kuramsal bağlamda tartışıldığı ve kılgısal karşılığının arandığı alanların metropoller ve kent-bölgeler olması bağlamında, Doğu Karadeniz Alt Bölgesi'nin merkezi niteliğindeki Trabzon kenti irdelenmektedir.

Abstract:
The technological improvements that occured and growed acceleratingly in the past century, have taken humanity into a new age in social, economic and cultural context. Today urbanisation as well keeps its acceleratingly growth at the same rate. With the process of fast development in transportation, communication and information technologies which forced the cities into new physical forms, these new forms and transformations have been investigated by certain areas of urban planning during the last fifty years. As a result of the entrance of the automobile which is one of the symbols of the developing technology in the transportation area and fast transportation systems into the city life, the change in urban structure and the change and development in the functions ?land use settlement- generating city form relating this changing structure stands in the centre of theorical and ampirical researches of urban form and structure that supports the literature of urban planning.In spite of the fact that there is not enough evidence that the commercial function is major reason for the development of early urban settlements, it has a significant importance in the formation of settlements and shaping of form of cities. Components of the urban trade function may vary according to the change in form of production, supply of goods through market , transportation and differantiation in cultural, social and physical structure of various geographies. This variation and qualitative difference cause the differentiation in the trade function areas of city and thereby different forms of the urban spatial structure. With the industrial revolution, due to the influence on largescale mass at social level, fundamental changes have occured in socio-economic structure. In todays globalizing world, these socio-economic changes and technological developments that are almost impossible to be tracked and the effects of these developments social,cultural and physical reflections on the urban geography have caused the reshaping of the function zones.Todays spatial structure of trade function is theoretically argued and the practical counterparts are searched in the metropolitan and city-region areas. In this study, Trabzon is analysed as the centre of East Blacksea Sub-Region.