6. sınıf görme engelli öğrencilere ''vücudumuzdaki sistemler'' ünitesinde yer alan kavramların öğretimi
Teaching the concepts in "systems in our body" unit to visually impaired students in 6th grade
Yazar: FATİH YAZICI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SÖZBİLİR ; YRD. DOÇ. DR. SALİH ÇAKMAK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Görme engelliler = Visually impaired ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Kavramsal öğrenme = Conceptual learning ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Tasarım tabanlı araştırma = Design based research ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bireylerde gerçekleşen öğrenmelerin büyük bir kısmının görme duyusu aracılığıyla elde edildiği düşünüldüğünde, görme yetersizliğinden etkilenmiş öğrenciler özellikle görselliğin ön planda olduğu fen derslerine ait konu ve kavramları öğrenmede oldukça dezavantajlı duruma düşmektedirler. Karşılaşılan bu sorunları çözebilmek için, görme yetersizliği olan öğrencilerin bireysel özellik ve ihtiyaçlarına uygun öğretim yöntem ve tekniklerinin seçilmesi ve kullanılacak materyal ve etkinliklerde öğrenci ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir takım uyarlamalar yapılması son derece önemlidir. Bu çalışmanın amacı; ilköğretim 6. sınıftaki görme yetersizliği yaşayan öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik bireysel öğrenme ihtiyaçlarını tespit etmek ve "Vücudumuzdaki Sistemler" ünitesinde yer alan temel fen kavramlarının öğretimine yönelik bir öğretim modeli tasarlayarak bu modelin kullanışlılığını ve kavram öğrenimine etkisini araştırmaktır. 
Tasarım Tabanlı Araştırma (TTA) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu çalışmada öğretim tasarımı amacıyla ADDIE modeli kullanılmış ve çalışma üç ana aşamada tamamlanmıştır. İlk aşama olan ihtiyaç analizinde görme yetersizliği yaşayan öğrencilerin fen öğrenimi konusundaki bireysel öğrenme ihtiyaçları ile 'Vücudumuzdaki Sistemler' ünitesinde yer alan temel fen kavramlarını anlama düzeyleri belirlenmiştir. İkinci aşamada ise ADDIE modelinin tasarım, geliştirme ve uygulama basamakları izlenmiş olup, birinci aşamada tespit edilen sorun ve ihtiyaçları gidermek amacıyla bireysel ihtiyaçlara uygun öğretim modeli tasarlanarak uygulanmıştır. Son aşamada ise uygulanan öğretim modelinin çeşitli açılardan değerlendirmesi yapılarak modelin kullanışlılığı ve kavram öğrenimine etkisi ortaya koyulmuştur.
Çalışma grubu, Erzurum şehir merkezinde yer alan bir Görme Engelliler Ortaokulu'nun 6. sınıfında öğrenim gören toplam 15 görme yetersizliğine sahip öğrenciden oluşmakta olup, ihtiyaç analizi aşamasında (2014-2015 öğretim yılı) görme yetersizliği olan altı öğrenci (dördü az gören, ikisi kör) ile çalışılmışken, uygulama aşamasında (2015-2016 öğretim yılı) ise görme yetersizliği olan dokuz öğrenci (beşi az gören, dördü kör) ile çalışılmıştır. İhtiyaç analizi ve uygulama aşamalarında gerçekleştirilen sınıf içi gözlemler, öğretmen ve öğrencilerle gerçekleştirilen yarı-yapılandırılmış görüşmeler ve odak grup görüşmeleri doğrultusunda elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir.
Çalışma sonucunda; görme yetersizliği olan öğrencilerin tespit edilen ihtiyaçlarını gidermek ve 'Vücudumuzdaki Sistemler' ünitesine ait temel fen kavramlarının etkili öğrenimini sağlamak amacıyla tasarlanan öğretimin öğrencilerin başarılarına olumlu katkılar sağladığı görülmüştür. Görme duyusunda yaşanan yetersizliğe rağmen, öğretimde bireysel ihtiyaç ve yetersizlik düzeylerine uygun çeşitli uyarlamalar yapıldığı takdirde kavramların etkili bir şekilde öğrenilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Considering the fact that substantial amount of knowledge acquisition for learning take place through vision, student with visually impairments are at a disadvantage position in science courses where visual materials are at forefront. In order to solve these problems, adaptation in teaching methods, activities and materials need to be made according to the individual needs of students with visual impairments.  The aim of this study is to determine the individual learning needs of 6th grade visually impaired students' regarding science course and design an instructional model for the teaching of basic science concepts in the "Systems in Our Body" unit and also investigate the practicality of the designed model and its effects on the concept learning.
The study was carried out at three main stages applying the ADDIE instructional model through a Design Based Research method approach. In the first stage, visually impaired students' individual learning needs in learning science and their level of understanding basic science concepts in the 'Systems in our Body' unit have been determined. In the second stage; the design, development and implementation steps of the ADDIE model were followed. In this stage, an instructional model regarding individual needs was designed and implemented to overcome the problems and needs identified during the needs analysis stage. At the last stage, the instructional design model that is developed and applied has been evaluated from various aspects and the effectiveness of the model on the concept learning has been revealed.
The study group consists of a total of 15 students with visual impairments who are at the 6th grade in a special school for visually impaired in the center of Erzurum and the need analysis stage was carried out with six students (four low vision, two blind) and nine students (five low vision, four blind) during the implementation stage. Data collected through observations, semi-structured interviews and focus group interviews conducted with teachers and students during the needs analysis and implementation stages were subjected to descriptive analysis.
The study results indicated that teaching designed to meet the identified needs of students with visual impairment and to provide effective learning of basic science concepts of 'Systems in our Body' unit, provides positive contributions to academic achievements of the students. The adaptations were made regarding individual needs and the level of disabilities in the teaching process indicated an improvement in learning of the concepts.