Kentsel mekânın yaşanabilirlik bağlamında değerlendirilmesi; Şahinbey, Gaziantep örneği
Evaluation of the urban space in the context of livability; Gaziantep, Şahinbey example
Yazar: BETÜL EKİCİ
Danışman: PROF. DR. MAHMUT SERHAT YENİCE
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Gaziantep İli, Şahinbey İlçesindeki mahalle düzeyinde yaşanabilirlik düzeyinin irdelenmesidir. Şahinbey, yaklaşık 950 bin nüfusla Türkiye'nin üçüncü, Gaziantep'in ise en büyük ilçesidir. Tarihi Gaziantep şehir dokusunun önemli bir bölümü Şahinbey ilçe sınırlarındadır. İlçe Gaziantep'in sanayileşme sürecinde en çok göç alan bölgesi olmuştur. Dolayısıyla geçmişten günümüze çarpık kentleşme sorunlarının önemli etkilerinin görüldüğü yerler arasındadır. Günümüzde mahalleler arasında yaşanabilirlik açısından önemli farklılıklar bulunmaktadır.
Bu çalışma, araştırma tasarımı açısından betimleyici araştırma grubu içerisinde yer alır. Şahinbey ilçesi kapsamında mahalle düzeyinde yaşanabilirlik bağlamında durum tespiti ve analizi yapılmaktadır. Araştırma Yöntemi, niceliksel yaklaşım çerçevesinde geliştirilmektedir. Bu çerçevede yaşanabilirlik bağlamında geliştirilen bazı göstergelerin elde edilen sayısal analizlerle karşılaştırmalı olarak incelenmesine dayanmaktadır. Bu göstergeler yoğunluk, kamusal alan kalitesi, erişebilirlik, çeşitlilik ve ulaşılabilirlik ölçütlerinden elde edilmiş sayısal verilere bağlı olarak geliştirilmektedir. Araştırmanın yöntem kurgusu iki aşamadan meydana gelmektedir. İlk aşamasında imar planı ve haritalar aracılığı ile elde edilen niceliksel veriler mahalle düzeyinde detayda irdelenmektedir. İkinci aşamada bu veriler puanlama yaklaşımı ile değerlendirilerek bilişsel haritalar üzerine aktarılmaktadır.
Araştırmanın temel materyalleri, Şahinbey İlçesi Sayısal Planı üzerinden elde edilen niceliksel verilerden oluşmaktadır. Bununla birlikte örneklem alana ilişkin imar planı, hâlihazır haritası, çalışma alanındaki görsel ögeler ve Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği diğer materyaller olarak kullanılmıştır. 
Araştırma sonunda Şahinbey ilçe bütününde mahalle düzeyinde yaşanabilirlik indeksi oluşturularak sınıflandırılmaktadır. Elde edile bulgular kentin doğu ve batı mahalleleri arasında önemli farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. Yapılan çalışma, yapılacak olan yeni planlama ve kamusal yatırımlar için bir analitik çalışma sunarken, farklı yerleşmeler için de niceliksel ve uygulanabilir bir yöntem geliştirmektedir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the level of livability at the neighborhood level in Gaziantep Province, Şahinbey District. Şahinbey, about 950 thousand people, is the largest district of Gaziantep and third largest district in Turkey. An important part of the historical Gaziantep city fabric is in Şahinbey district. The district was the region that received the most immigration during the industrialization process of Gaziantep. Therefore, it is among the places where the significant effects of unplanned urbanization problems from past to present have been observed. Today, there are important differences between neighborhoods in terms of livability.
This study is included in the descriptive research group in terms of research design. Within the scope of Şahinbey district, situation determination and analysis are carried out in the context of livability at the neighborhood level. The Research Method is developed within the framework of quantitative approach. In this framework, it is based on the comparative analysis of some indicators developed in the context of livability. These indicators are developed depending on density, public space quality, accessibility, diversity and accessibility criteria. The method design of the research consists of two stages. In the first phase, the quantitative data obtained through the development plan and maps are examined in detail at the neighborhood level. In the second stage, these data are evaluated with a scoring approach and transferred on cognitive maps.
The basic materials of the study consist of quantitative data obtained from Şahinbey District Digital Plan. Besides, the zoning plan, baseline map and Spatial Plans Construction Regulation were used as other materials.
At the end of the research, Şahinbey as a whole district is classified by creating a neighborhood level livability index. Findings show that there are important differences between the eastern and western districts of the city. While presenting an analytical study for new planning and public investments to be made, the study also develops a quantitative and applicable method for different settlements.