Kemik iliği nakli yapılan hastalarda depresyon, yaşam ve beslenme kalitesi ile beslenme durumunu etkileyen faktörlerin saptanması
Determination of factors affecting depression, quality of life and nutrition and nutritional status in patients with bone marrow transplant
Yazar: BURCU DİKMEN TEZCAN
Danışman: PROF. DR. NEVİN ŞANLIER
Ankara Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Depresyon = Depression ; Gıda kalitesi = Food quality ; Kemik iliği = Bone marrow ; Kemik iliği hastalıkları = Bone marrow diseases ; Kemik iliği nakli = Bone marrow transplantation ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kemik iliği nakli yapılan hastalarda depresyon, yaşam  ve beslenme kalitesi ile beslenme durumunu etkileyen faktörlerin saptanmasıdır. Çalışmaya 20-76 yıaş arasında olan,18 erkek (%66.7),9 kadın (%33.3)  birey olmak üzere toplam 27 hematopoietik kök hücre nakil hastası dahil edimiştir. Katılımcılar genel özellikleri, sağlık bilgileri, nakli türü,beslenme alışkanlıkları,antropometrik ölçümleri, nakil öncesi ve nakil sonrası olmak üzere 24 saatlik besin tüketim kayıtları,biyokimyasal parametreleri,malntrisyon tarama testleri Nütrisyonel Risk Taraması  (NR2002),Hasta Odaklı Subjektif Global Değerlendirme(PG-SGA),Üst Orta Kol Çevresi (ÜOKÇ), Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ),Yaşam Kalitesi QLQ-C30 (European Organization for the Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire EORTC QLQ-C30),nakil öncesi ve nakil sonrası semptom takibi yapılarak değerlendirilmiştir. Nakil sonrası, nakil öncesine kıyasla iştahsızlık, ishal/diyare, mukozit/ağızda yara, yutma güçlüğü/disfaji, çabuk doyma ve tat alamama gibi semptomlarda artış olduğu gözlenmiştir (p<0,05). Hastaların nakil sonrası günlük toplamenerji, protein, yağ, su, posa, demir, sodyum, potasyum, kalsiyum, fosfor, bakır, çinko, manganez, B12 vitamini, teklidoymamış yağ, çokludoymamış yağ, posa(çözünür ve çözünmez) alımlarında nakil öncesine göre gözlenen düşüş ve karbonhidratyüzde alımlarındaki artış istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Nakil öncesi sodyum, potasyum, fosfor,kalsiyum,demir ve D vitamininin günlük  alımı yüzdeleri erkelerde kadınlara oranla daha yüksek olduğu gözlenmiştir (p<0.005).Nakil sonrası sadece demir ve D vitamini alımı erkeklerde kadınlara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.005).NRS-2002 sınıflamasına göre nakil öncesi besin ögeleri alımları istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05). Korelasyon analizine göre,bel çevresi (cm), kalça çevresi (cm), üst orta kol çevresi (cm), vücut yağ yüzdesi (%), vücut yağsız doku kütlesi (kg), beden kütle indeksi (kg/m²) ve bel çevresi/kalça çevresi  oranı (cm) ile Beck Umutsuzluk Ölçeği Ortalama, EORTCYaşam Kalite Ölçeği  Fonksiyonel Puanlaması (Semptom Puanlaması ,Yaşam Kalite Ölçeği ve Genel Sağlık Puanlaması) arasında doğrusal bir ilişki gözlenmemiştir (p>0,05). Regresyon analizine göre nakil öncesi günlük alınan toplamprotein (g) değeri ile BKİ (kg/m2) arasında pozitif yönlü, zayıf derecede doğrusal bir ilişki tespit edilmiştir (r=0,389;p=0,045).Hematopoietik kök hücre nakil hastalarının tıbbi tedavi beslenmesi gereği, beslenme durumlarının saptanması, günlük gereksinimlerinin karşılanmas ile birlikte semptom takibinin etkin yapılması, bireye özgün beslenme planlaması,nakil öncesi ve sonrası bireylerin tedavi sürecindeki yaşam  kalitelerini olum yönde etkilemektedir

Abstract:
The aim of this study is to determine the factors affecting depression, quality of life and nutrition and nutritional status in bone marrow transplant patients. A total of 27 hematopoietic stem cell transplant patients, 18 male (66.7%) and 9 female (33.3%), aged 20-76 years were included in the study. Participants' general characteristics, health information, type of transplantation, nutritional habits, anthropometric measurements, 24-hour food consumption records before and after transplantation, biochemical parameters, malnutrition screening tests Nutritional Risk Score (NR2002), Patient-Oriented Subjective Global Assessment (PG- SGA), upper mid-arm circumference (UOCC), Beck Hopelessness Scale (BUS), European Organization for the Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire (EORTC QLQ-C30), pre-transplant and post-transplant symptom follow-up were evaluated. An increase in symptoms such as loss of appetite, diarrhea, mucositis/mouth sores, dysphagia, rapid satiety and loss of taste were observed after transplantation compared to pre-transplantation (p<0.05). The decrease observed in patients' daily energy, protein, fat,water, fiber, iron, sodium, potassium, calcium, phosphorus, copper, zinc, manganese, B12, monounsaturated fat, polyunsaturated fat, fiber (soluble and insoluble) intakes after transplantation compared to pre-transplantation and the increase in percent carbohydrate intake was found to be statistically significant (p<0.05). Percentage of daily intake of sodium, potassium, phosphorus, calcium, iron and vitamin D before transplantation was higher in men than in women (p<0.005). After transplantation, only iron and vitamin D intake was found to be higher in men than in women (p<0.005). According to the NRS-2002 classification, pre-transplant nutrient intakes did not show a statistically significant difference (p>0.05). According to the correlation analysis, waist circumference (cm), hip circumference (cm), upper middle arm circumference (cm), body fat percentage (%), body lean tissue mass (kg), body mass index (kg/m²) and waist circumference No linear relationship was observed between the ratio of hip/hip circumference (cm) and Beck Hopelessness Scale Mean, EORTC Quality of Life Scale Functional Scoring (Symptom Scoring, Quality of Life Scale and General Health Scoring) (p>0.05). According to the regression analysis, a positive and weak linear relationship was found between the daily protein (g) intake before transplantation and BMI (kg/m²) (r=0.389; p=0.045). Determination of nutritional status, meeting daily needs and effective symptom follow-up, individual-specific nutrition planning affect the quality of life of individuals in the treatment process before and after transplantation.