Birinci basamakta eşdeğer ilaç reçeteleme oranı
Generic drug prescribing in primary healthcare facilities
Yazar: DİLARA BAYRAM
Danışman: PROF. DR. AHMET AKICI
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Elektronik reçete = Electronic prescription ; Maliyet = Cost ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Amaç: Eşdeğer ilaç kullanımının yaygınlaştırılması, ilaç harcamalarında önemli
tasarruflar sağlayarak sağlık hizmetlerinin uzun vadeli sürdürülebilirliğine katkıda
bulunmaktadır. Çalışmamızda ülke genelinde birinci basamakta yazılan reçetelerde
eşdeğer ilaçların reçetelenme durumunun ve bunu etkileyebilecek hasta ve ilaç odaklı
faktörlerin incelenmesi amaçlandı
Gereç ve Yöntem: Türkiye'de 2013-2016 yıllarını kapsayan süreçte birinci basamak
hekimleri tarafından yazılan ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunca yönetilen
Reçete Bilgi Sistemine kayıtlı tüm elektronik reçeteler incelendi. Eşdeğer ilaçların
reçetelenme yüzdesi ve maliyetteki payı her bir yıl özelinde değerlendirildi. Eşdeğer
ilaç reçetelenme durumu hastaların demografik özellikleri, sık reçetelenen ilaçlar,
tanılar özelinde değerlendirildi.
Bulgular: Dört yılda yazılan 518 335 821 reçetedeki ilaçların %54,0'ını (786 972
813) oluşturan eşdeğer ilaçlar, toplam maliyetin %36,9-%37,8'ini oluşturmakta idi.
Eşdeğer ilaç kullanımı en yüksek 2016'da (%54,4), en düşük ise 2014'te (%53,6) idi.
Bu değerin incelenen dört yılın her birinde kadınlarda (%53,7-%54,7), erkeklere göre
(%53,4-%54,1) fazla olduğu belirlendi (p<0,001). Eşdeğer ilaç yüzdesinin yaş grubu
ilerledikçe azaldığı, "<18 yaş" grubunda en yüksek (%64,0-%64,5) ve "≥75 yaş"
grubunda en düşük (%46,0-%47,1) olduğu gözlendi (p<0,001). En sık karşılaşılan ilk
on tanı içerisinde eşdeğer ilaç yüzdesi "akut tonsillit" tanısında en yüksek (%68,1),
esansiyel hipertansiyonda ise en düşüktü (%33,9). Birinci basamakta en sık
reçetelenen ilaçlar arasında metformin en yüksek (%96,1-%97,7), esomeprazol ise en
düşük (%4,5-%14,8) eşdeğer ilaç reçetelenme yüzdesine sahip idi.
Sonuç: Birinci basamaktaki eşdeğer ilaç reçetelenmesinde ılımlı bir artış trendi
sergilendiği göze çarpmaktadır. Yaş ilerledikçe eşdeğer ilaç kullanımının belirgin
şekilde azaldığı ve başta enfeksiyöz olanlar olmak üzere akut tanılarda eşdeğer ilaç
kullanım oranının daha belirgin olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Eşdeğer ilaç; referans ilaç; birinci basamak; elektronik reçete;
maliyet

Abstract:
Objective: Dissemination of generic drug (GD) use could provide significant
savings on drug expenditures and contribute to the long-term sustainability of
healthcare. We aimed to exhibit the nationwide trend of GD use in primary care and
investigate potentially relevant drug and patient factors.
Material Methods: We analyzed all electronic prescriptions registered to national
Prescription Information System by primary care physicians in Turkey during 2013-
2016. We determined GD share in quantity and cost for each year. We further
analyzed GD use in terms of patients' demographic characteristics, commonly
prescribed preparations, and frequent indications.
Results: In the four-year period, we identified 518 335 821 prescriptions, where GDs
constituted 54.0% (n=786 972 813) with a total cost share of 36.9-37.8%. GD use
was highest in 2016 (54.4%) and lowest in 2014 (53.6%). In each year, GD
prescribing was higher in women (53.7-54.7%) than men (53.4-54.1%, p<0.001). GD
utilization decreased as the age group increased, which was highest in <18-year-old
group (64.0-64.5%) and lowest in ≥75-year-old group (46.0-47.1%). Among the top
ten encountered indications, highest and lowest GD prescribing was detected in acute
tonsillitis (68.1%) and hypertension (33.9). Metformin had the highest percentage of
GD prescribing (96.1-97.7%) whereas esomeprazole showed the lowest GD
prescribing (4.5-14.8%) among the most frequently used preparations in primary
care.
Conclusions: This study shows a modest upward trend of GD utilization in primary
care. GDs were less likely to be prescribed in older age groups and seem as more
pronounced in acute conditions, particularly infectious diseases.

Keywords: Generic drug; reference drug; primary care; prescribing; cost