Meşru olmayan görevler kavramı üzerine keşifsel bir araştırma
An exploratory study on the concept of illegitimate tasks
Yazar: NUR AYÇA ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ETHEM DUYGULU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Görevleri gerçekleştirirken, görevlerin doğası ve özellikleri, görev süreçleri gibi unsurlar çalışmanın sonuçlarını belirler. Bu ilişkiler arasında çalışan çıktılarını etkileyen en önemli unsurlardan biri stres faktörüdür. Mesleki rol algılamalarında, makul iş beklentilerinin ötesinde talep edilen görevler, çalışanlar üzerinde çok fazla stres yaratarak rol belirsizliği ve rol çatışmasına neden olabilmektedir. (Netemeyer vd.,1995; Katz ve Khan, 1978).  Çalışanların mesleki rol tanımlarının dışında kendilerine verilen ve çalışanın gereksiz ve mantıksız bulduğu görevleri ifade eden  "meşru olmayan görevler (MOG)" kavramı özellikle son yıllarda iş stresi ve stres yaratan görev unsurları yazınının mühim bir parçasını oluşturmaya başlamıştır. MOG kavramı kısaca; çalışanın mesleki rol sınırları içerisinde bulunmamasına rağmen çalışandan beklenen görevler olarak ifade edilebilir (Semmer vd., 2007). Çalışanın kendisinden talep edilmemesi gerektiğini düşündüğü görevleri meşru olmayan olarak algılar. Bu durum çalışanın genel iyi olma halini etkileyerek benliğine zarar veren bir stres faktörünü temsil eder ve bu yönüyle diğer mesleki stres etkenlerinden ayrılır (Akyürek ve Can, 2021: 239). Bu çalışma, Türkiye'de Sosyal Bilimler alanında çalışan akademisyenlerin meşru görevleri nasıl algıladığı, hangi boyutlarda yaşadığı; meşru olmayan görevlere karşı çalışanların nasıl tepki verdiği/mücadele ettiği ve durumun bireysel, örgütsel açıdan ne gibi sonuçlar doğurduğu konularını keşfetmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç ışığında 40 akademisyenle görüşmeler yapılarak keşifsel, nitel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Türkiye'de Sosyal Bilimler alanında çalışan akademisyenlerin profesyonel rol algısının nasıl olduğu, meşru olmayan görevlerin Türkiye'de Sosyal Bilimler alanında çalışan akademisyenler tarafından nasıl algılandığı ve ne şekilde yaşandığı,  deneyimlenen meşru olmayan görevlerin nedenlerinin neler olabileceği, meşru olmayan görevlerden Türkiye'de Sosyal Bilimler alanında çalışan akademisyenlerin nasıl etkilendiği ve bu görev taleplerine nasıl tepki verdiği, meşru olmayan görevlerin olumsuz sonuçlarını hafifleten faktörlerin neler olabileceği sorularına cevaplar aranmıştır. Çalışmanın bulgularına göre; katılımcıların büyük bir çoğunluğu mesleğinin ders vermek ve araştırma yapmak iki boyuttan oluştuğunu düşünmektedir ve mantıksız görevlerle gereksiz görevlere göre daha yoğun karşılaşılmaktadır. Ayrıca mantıksız ve gereksiz görevlerde en çok yük araştırma görevleri ve doktor öğretim üyelerinin üstündedir. 


Anahtar Kelimeler: Meşru Olmayan Görevler, Gereksiz Görevler, Mantıksız Görevler.

Abstract:
When performing tasks, elements such as the nature and characteristics of the tasks, task processes determine the results of the work. Among these relationships, one of the most important factors affecting employee output is the stress factor. In professional role perceptions, tasks that are demanded beyond reasonable job expectations can create too much stress on employees, leading to role ambiguity and role conflict. (Netemeyer et al., 1995; Katz and Khan, 1978). The concept of "illegitimate tasks (ILT)", which refers to the tasks assigned to the employees other than their professional role definitions and that the employee finds unnecessary and unreasonable, has started to form an important part of the work stress and stress-inducing task elements literature, especially in recent years. The concept of ILT; Although the employee is not within the professional role limits, it can be expressed as the tasks expected from the employee (Semmer et al., 2007). The employee perceives the tasks that he/she thinks should not be demanded from him/her as illegitimate. This situation represents a stress factor that harms the self by affecting the general well-being of the employee, and in this respect it differs from other occupational stressors (Akyürek and Can, 2021: 239). This study examines how academics working in the field of Social Sciences in Turkey perceive legitimate tasks, in which dimensions they live; It aims to explore the issues of how employees react/struggle against illegitimate tasks and what kind of consequences the situation has in terms of individual and organizational. In the light of this purpose, an exploratory and qualitative study was carried out by interviewing 40 academicians. In the study, the professional role perception of academics working in the field of Social Sciences in Turkey, how illegitimate tasks are perceived and experienced by academics working in the field of Social Sciences in Turkey, what the reasons for the illegitimate tasks experienced may be, and the social sciences in Turkey. In this study, answers were sought to the questions of how academics working in the field are affected and how they respond to these job demands, and what factors might mitigate the negative consequences of illegitimate tasks. According to the findings of the study; The majority of participants think that their profession consists of two dimensions: lecturing and research, and irrational tasks are encountered more frequently than unnecessary tasks. In addition, the heaviest burden on unreasonable and unnecessary duties falls on research assistant and assistant professors. 


Keywords: Illegitimate tasks, unnecessary tasks, unreasonable tasks