"Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i 'Irâkeyn-i Sultan Süleyman Han
Mecmu-ı Menâzil (İstanbul Üniversitesi Kitaplığı T 5964)" minyatürlerinde mimarlık betimlemeleri / "Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i 'Irâkeyn-i Sultan Süleyman Han / Mecmu-ı Menâzil (Istanbul University Library T 5964)" in miniatures architecture descriptions
Yazar: HÜLYA ÖZGİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEYFİ BAŞKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Beyan-ı Menazil = Beyan-ı Menazil ; Dergiler = Magazines ; Matrakçı Nasuh = Matrakçı Nasuh ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Mimarlık = Architecture ; Minyatür = Minyature ; Tasvir sanatı = Depicting art ; Yapı tasvirleri = Structure figurative

Özet:
Matrakçı Nasûh hayatı, eserleri, çok yönlü ve renkli kişiliğiyle 16.yüzyıl'ın en önemli ve merak edilen sanatçılarındandır. Kendine özgü tarzı ve yeteneği onu çağdaşlarının önüne geçirmiştir. Matrakçı Nasûh silahşorluk, matematik ve tarih konulu pek çok eser yazmasına karşın, en dikkat çekici eserleri hem yazıp hem de minyatürini yaptığı tarih konulu eserleridir. Bu tarih konulu eserlerin üçünü resimlemiştir. Bu eserler; Tarih-i Sultan Bayezid, Tarih-i Feth-i Şikloş Estergon ve İstol- Belgrad ile Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn -i Sultan Süleyman Han'dır. Bu eserlerden çalışmamızın konusu olan Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn -i Sultan Süleyman Han, diğer bilinen ismiyle Mecmu-ı Menazil Matrakçı'nın sefere bizzat Padişahla katıldığı ve gözlemlerine dayalı olarak hem yazdığı hem de resimlerini yaptığı yazma eseridir. Bu eserin önemi Matrakçı Nasûh'un kendine özgü tarzı ve resimler ile takip edilen menzillerin gerçekliğidir. Konaklanıp göçülen menzillerin yazılması ve birçoğunun resimlerinin de yer alması bu eserin bir harita niteliği taşımasıyla da önem arz eder. Matrakçı Nasûh bu eseri daha sonra tekrar sefere çıkılması durumunda harita gibi kullanılması için bu şekilde yapmıştır. Resimlerdeki yapıların, özellikle önemli olanların gerçekçi ve asıllarına uygun şekilde yapılması da o dönemin mimari ve şehir planı açısından ayrı bir önem arz etmektedir. Matrakçı'nın resimlerde kullandığı üslup ve canlı renkler de kendine özgü tarzını vurgular. Matrakçı Nasûh bu eserinde menzilleri, buralardaki mimari yapıları, bölgelerin topoğrafik özelliklerini, yapılarında kullanılan malzemeleri renklere göre, iklim özelliklerini ve bölgelerde görülen hayvanları da resmetmiştir. Hiç insan figürü kullanmamıştır. Matrakçı Nasûh'un eserleri pek çok kişi tarafından merak edilmiş ve incelenmiştir. Eserleri hakkında farklı yönlerden ele alınmış çok fazla çalışma vardır. Sadece Mecmu-ı Menazil eseri ile ilgili bile onlarca çalışma ve araştırma yapılmıştır. Çünkü eserde farklı yönlerden ele alınabilecek çok fazla faktör yer almaktadır.

Abstract:
Matrakçı Nasûh is one of the most important and curious artists of the 16th century with his life, works, and his versatile and colorful personality. His unique style and talent put him ahead of his contemporaries. Although Matrakçı Nasûh wrote many works on gunslinger, mathematics and history, his most remarkable works are those on history, which he both wrote and miniature. He illustrated three of the works on this history. These works are; Tarih-i Sultan Bayezid, Tarih-i Feth-i Şikloş Estergon ve Istol-Belgrade and Beyan-i Menazil-i Sefer-i Irakeyn -i Sultan Süleyman Han. One of these works, Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn -i Sultan Süleyman Han, which is the subject of our thesis, is a manuscript work that Mecmu-ı Menazil Matrakçı both wrote and painted based on his observations and participated in the expedition with the Sultan himself. The importance of this work is the unique style of Matrakçı and the reality of the ranges followed by the paintings. The writing of the places where they stayed and migrated, and the fact that many of them have their pictures, is also important as this work is a map. Matrakçı Nasûh made this work in this way so that it can be used as a map when he goes on an expedition. The fact that the structures in the paintings, especially the important ones, are realistic and in accordance with their originals, is of particular importance in terms of the architecture and city plan of that period. The style and vivid colors Matrakçı uses in his paintings also emphasize his unique style. In this work, Matrakçı Nasûh depicted the ranges, the architectural structures there, the topographical features of the regions, the materials used in their structures, the climate characteristics and the animals seen in the regions. He never used a human figure. Matrakçı Nasûh's works have been wondered and studied by many people. There are many studies on his works that have been dealt with from different aspects. Dozens of studies and researches have been done even only on Mecmu-ı Menazil. Because there are too many factors in the work that can be handled from different aspects.