Alacaklı temerrüdünün şartları, hükümleri ve satım sözleşmesi açısından sonuçları
Conditions of the creditor default, provisions, results in terms of sale contrac
Yazar: BURCU ZENGİN ÖZKÜÇÜKPARLAK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN MURAT DEVELİOĞLU
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Alacaklı temerrüdü = Creditor default ; Borçlar = Debts ; Borçlu = Debtor ; Temerrüt = Default ; İfa = Carrying out

Özet:
Borç ilişkisinin tarafların edimlerini ifa etmeleriyle sona ermesi, kimi
zaman ifa sürecinde meydana gelen aksilikler nedeniyle mümkün olmaz. Bu
durum borçludan kaynaklanabileceği gibi, alacaklıdan veya taraflardan bağımsız
bir olgudan da kaynaklanabilir. İfaya engel olan tüm bu durumları ifade eden ifa
engelleri kavramı, kanunumuzda yer alan bir terim olmamakla birlikte, doktrinde
kullanılmaktadır. Öte yandan ifanın gerçekleşmesini engelleyen tüm olguların
aynı çatı kavram altında değerlendirilmesi, günümüz çağdaş hukuk yasalarının
temelinde bulunan ve son yıllarda benimsenen uluslararası kodifikasyonlarda
sıkça rastlanılan bir yaklaşımdır. Çalışmamızın konusunu oluşturan alacaklı
temerrüdü, alacaklının borca uygun şekilde kendisine sunulan ifayı haklı sebep
olmaksızın kabul etmemesi veya ifanın gerçekleşmesi için katılımı gereken
hallerde bu katılımı yerine getirmemesi olarak ifade edilir ve esasında tipik bir ifa
engelidir. Bununla beraber, somut bazı borca aykırılık türleri üzerine inşa edilen
Türk-İsviçre ifa engelleri sisteminde, alacaklı temerrüdü bir borca aykırılık türü
olarak düzenlenmemiştir. Çalışmamız kapsamında alacaklı temerrüdü kurumu, ifa
engelleri sistemi içindeki konumu göz önüne alınarak şartları, hükümleri ve
özellikle satım sözleşmesi bakımından sonuçlarıyla eleştirel bir bakış
çerçevesinde ele alınmıştır. Bu kapsamda tarihsel gelişim içerisinde alacaklı
temerrüdüne verilen anlam, benzer hukuki kurumlarla ilişkileri, özellikle borçlu
temerrüdünden farkları, alacaklının ifaya katılım hareketleri ve edimi kabulün
hukuki nitelemesine bağlı olarak değişecek hukuki sonuçları incelenerek, hem
olan hukuk hem de olması gereken hukuk bağlamında eleştiri ve çözüm önerileri
sunulacaktır.
Hukuki bir kurum olarak temelleri Roma hukukuna dayanan temerrüt
kavramının tüm yazarların üzerinde uzlaştığı bir tanımını yapmak oldukça güçtür.
Zira bu kavram günümüzde alacaklı temerrüdü ve borçlu temerrüdü şeklinde
ayrılarak incelenmektedir. Buna karşın Roma hukukunda temerrüt kavramı,
"borcun ifasının taraflardan birinin kusuru sebebiyle gecikmesi" olarak
tanımlanmakta olup borçlu temerrüdünü olduğunu kadar alacaklı temerrüdünü de
kapsayan bir üst kavramdı. Bu anlamıyla temerrüt, borçlu olduğu edimi
zamanında yerine getiremeyen borçluyu sorumlu kılarken, haklı sebep
bulunmaksızın kendisine sunulan edimi reddeden alacaklıyı da sorumlu kılan ve
kusur esasına dayanan bir kavramı ifade ediyordu. 19. yüzyıldan itibaren,
temerrüdün bu şekilde ele alınmasından vazgeçilmiş ve doktrin, borçlu
temerrüdünden farklı olarak alacaklı temerrüdünün, alacaklının sorumluluğuna
yol açmayan bir kurum olduğu yönünde gelişmiştir. Günümüzde her ne kadar
modern hukuk sistemleri ve uluslararası kodifikasyonlarda alacaklı temerrüdü ve
borçlu temerrüdü kavramlarına yer verilmeyerek, temerrüdün akde aykırılık
("breach of contract") kavramı çerçevesinde çözüldüğü görülse de, alacaklı
temerrüdü ve borçlu temerrüdü halen birçok hukuk sisteminde birbirinden ayrık
kurumlar olarak düzenlenmektedir.
Türk-İsviçre hukuk sisteminde, ifaya engel olan tüm olguların birleştiği tek
bir akde aykırılık kavramı yerine, somut birtakım borca aykırılık türleri ve onların
birbirinden bağımsız düzenlenen sonuçları üzerine inşa edilen bir ifa engelleri
sistemi benimsenmiştir. Kanun kapsamında keskin çizgilerle ayrılmasına rağmen,
kimi durumlarda birbirlerinden ayırt edilmeleri oldukça zorlaşan imkansızlık,
borçlu temerrüdü ve kötü ifadan oluşan borca aykırılık türleri ile bunlara ilişkin
hükümler, kanunun farklı yerlerine dağıtılmıştır. Bu sistem içerisinde alacaklı
temerrüdü ise, bir borca aykırılık hali olarak düzenlenmemiştir. Türk Borçlar
Kanunu'nda "Borçların İfası" kısmında yer alan alacaklı temerrüdü, m. 106- m.
111 arasında düzenlenen hükümleriyle borçluya edimin cinsine göre değişecek
biçimde borçtan kurtulma yolları sunan ve fakat alacaklının sorumluluğuna yol
açmayan bir kurum olarak ihdas edilmiştir. Bu kapsamda alacaklısı temerrüde
düşen borçluya, sözleşmeyle ifasını yüklendiği edim bir verme borcu ise, tevdi
veya TBK m. 107 hükmündeki koşullar oluştuysa satış bedelini tevdi, eğer bir
yapma borcu ise de sözleşmeden dönme hakkı verilmiştir. Tevdi yoluna başvuru
için kural olarak mahkeme izni gerekmektedir. Bunun dışında borçluya açık
hükümle tanınan bir tazminat imkanı bulunmamakta, doktrinde yorum yoluyla
sağlanmaya çalışılmaktadır. Hükümler halihazırdaki düzenlemesiyle, borçlu için
oldukça elverişsizdir.
Alacaklı temerrüdü hükümlerinin borçlunun menfaatlerini korumada
yetersiz kalan düzenlemeleri, uygulamada bu hükümlerden olabildiği kadar uzak
durulmasına yol açmıştır. Karşılıklı sözleşmelerde edimi kabulden veya üzerine
düşen hazırlık hareketlerinden kaçınan alacaklı, aynı zamanda kendi edimini de
yerine getirmekten kaçınarak borçlu temerrüdüne düşmüşse, hiçbir borçlunun
kendisi için çok daha elverişli hükümler içeren borçlu temerrüdü hükümleri
dururken, alacaklı temerrüdü hükümlerini tercih etmeyeceği söylenebilir. Zira
borçlu temerrüdü hükümlerine göre alacaklı, mütemerrit borçludan aynen ifa
talebine ek olarak gecikme tazminatı isteme olanağına sahiptir. Ayrıca bunun
yerine karşılıklı sözleşmelerde süre vermek koşuluyla veya süre vermeye gerek
olmayan hallerde süresiz olarak, aynen ifa yerine müspet zarar tazmini veya
sözleşmeden dönmeye ek olarak menfi zarar tazminini isteyebilmektedir. Borçlu
temerrüdü hükümleri seçenekli yaptırımlar sunmakla, somut durumdaki
ihtiyaçlara göre hareket edebilme özgürlüğü de tanımaktadır.
Görüldüğü üzere, kanun koyucu borçlusu temerrüde düşen alacaklıya,
alacaklısı temerrüde düşen borçludan esirgediği korumayı sağlamıştır. Halbuki
alacaklı temerrüdü ile borçlu temerrüdü birbirlerinin izdüşümü olan kurumlardır.
Esasında ifası mümkün borcun, zamanında ifa edilememesine borçlu sebep
olmuşsa borçlu temerrüdü, alacaklı sebep olmuşsa, alacaklı temerrüdü söz konusu
olur. Başka bir deyişle birinde sözleşmeyi ihlal eden taraf borçlu iken, diğerinde
alacaklıdır. Buna karşın borçlu temerrüdü bir borca aykırılık hali iken; alacaklı
temerrüdünün yasadaki düzenlenişi, sorumluluk gerektirmeyen yapısıyla,
alacaklının edimi kabul hususundaki hakkını kullanıp kullanmaması konusundaki
özgürlüğünü yansıtmaktadır. Birbirine paralel hükümlerle düzenlenmesi gereken
iki kurum arasında günümüzde yapısal bir bağlantının kalmadığı rahatlıkla
söylenebilmektedir.
Alacaklı temerrüdü hükümleri, pratik önemini borçlu temerrüdü
hükümlerine başvurulamayan haller bakımından gösterir. Karşılıklı sözleşmelerde borçlu önce ifa ile yükümlü olup da karşı edim alacağı henüz muaccel olmamışsa,
alacaklının haklı sebep olmaksızın ifayı kabulden kaçınması veya hazırlık
hareketlerini gerçekleştirmemesi halinde borçlu temerrüdü hükümlerine başvurma
imkanı kalmamaktadır. Zira karşı edim alacağının muaccel olmasını beklemesi
gerekir. Aynı şekilde alacaklının kendi edimini ifa etmesine karşın, borçlunun
edimini kabul etmemesi halinde de borçlu artık karşı edimi almış olduğu için
alacaklıyı borçlu temerrüdüne düşürebilmesi mümkün değildir. Bu durumlarda
borçlunun elinde, açık bir tazminat imkanından yoksun ve salt borçtan
kurtulmasına yarayan alacaklı temerrüdü hükümleri kalmaktadır.
Alacaklının özellikle kendi edimi bakımından borçlu temerrüdüne
düşmediği başka bir deyişle yalnızca alacaklı temerrüdü hükümlerinin
uygulanacağı haller bakımından, ifaya katılım hareketlerinin onun açısından bir
hak mı, yükümlülük mü yoksa külfet mi olduğu doktrinde tartışılmıştır. Alacaklının
ifaya katılım fiilleri; dar anlamda katılım fiilleri olarak nitelendirilen "edimi
kabul" ve geniş anlamda katılım fiili olarak nitelendirilen "hazırlık hareketlerini
yerine getirme"den oluşur. İfanın gerçekleşebilmesi için alacaklının yapması
gereken ifaya katılım fiillerinin hukuken nasıl nitelendirildiği, borçlunun
başvurabileceği yaptırımları belirlemektedir. Bu fiillerin hukuki niteliğine ilişkin
olarak doktrinde; edimi kabulün alacaklı açısından öngörülmüş bir "külfet"
olduğu görüşü, yükümlülük olduğu görüşü ile kesin bir nitelendirme yapmaya
karşı çıkarak somut olayın özelliklerine göre nitelendirilmesi gerektiğini kabul
eden karma görüş ileri sürülmüştür. Doktrinde hakim olan görüş, alacaklının ifaya
katılımını ve bu kapsamda edimi kabulü "külfet" olarak nitelendiren görüştür.
Külfet, kanunun öngördüğü ve yerine getirilmesi gereken davranışların
yapılmaması halinde, elde edilmesi mümkün olan bir hakkın elde edilememesi
veya kaybedilmesi olarak tanımlandığından, alacaklının edimi kabulünün bir
külfet (yüküm) olarak nitelendirilmesi halinde, alacaklının bu külfeti yerine
getirmemesi, edimi kabule ilişkin hakkını yahut edimi kabule bağlı olan birtakım
haklardan mahrum kalmasını gerektirir. Nitekim Türk-İsviçre hukukunda alacaklı
temerrüdü düzenlemeleri, uluslararası kodifikasyonlardaki düzenlemelerin tersine,
edimi kabulü alacaklının bir külfeti olarak düzenleyerek, onun sorumluluğunu
gerektirmeyen bir kurum olarak kabul etmektedir. Bununla birlikte somut olayın
özelliklerine göre, çoğu kez borçlunun hukuken tanınabilir bir menfaatinin
bulunduğu hallerde, alacaklının ifaya katılımının onun tazminat sorumluluğuna
yol açan bir yan yükümlülüğü olduğunun kabulünde hukuki bir engel
bulunmamaktadır.
Genel hüküm düzenlemeleri bu şekilde olmakla beraber, "edimi kabul
yükümlülüğü"nden bahseden eser, satım ve ödünç sözleşmeleri bakımından,
doktrinde tartışmalar mevcuttur. Özellikle satım sözleşmesi bakımından TBK m.
232'de bahsedilen edimi kabul yükümlülüğünün, borçlu temerrüdü hükümlerine
başvurma imkanı tanıyan bir asli yükümlülük mü yoksa bir yan yükümlülük mü
olduğu net olmamakla beraber, söz konusu hükümde de bu yükümlülüğün ihlali
halinde alacaklıya hangi yaptırımların uygulanabileceği yer almamaktadır.
Çalışmamız açısından özellikle önem taşıyan satım sözleşmeleri bakımından
alıcının edimi kabulünün hukuki niteliğine ilişkin olarak doktrinde ileri sürülen
görüşler; asli edim yükümlülüğü görüşü, yan edim yükümlülüğü görüşü ve somut
olayın özelliklerine göre nitelendirilmesi gerektiğini ifade eden karma görüştür.
Özellikle aynı anda ifa kuralının uygulanmadığı başka bir deyişle borçlunun önce
ifa ile yükümlü olduğu hallerde, uygulanacak yaptırımların belirlenmesi ve salt alıcının edimi kabul etmemesinin borçlu temerrüdü hükümlerine gitme imkanı
sağlayıp sağlamadığının tespiti bakımından hangi görüşün kabul edileceği oldukça
önemlidir. De lege lata kapsamında yapılan değerlendirmede, TBK m. 232
hükmünün, ihlal eden tarafa karşı edimi kabule zorlayıcı bir "aynen ifa davası
açma" imkanı vermediği ve olsa olsa tazminat imkanı sağlayan bir yan
yükümlülük olabileceği ifade edilmelidir.
Alacaklı temerrüdüne ilişkin düzenlemelerin bütününe bakıldığında,
borçluya tanınan imkanların yalnızca borçtan kurtulma menfaatine yönelik olduğu
görülmektedir. Bu kapsamda verme edimlerinde tevdi, satış bedelini tevdi ile
yapma borçlarında sözleşmeden dönme yaptırımlarının, borçlunun somut olaydaki
ihtiyaçlarına göre yapabileceği tercihler olarak değil, doğrudan uygulanan
yaptırımlar olarak düzenlendiği görülmektedir. Borçlunun borçtan kurtulmasına
yarayan bu hükümlerin yanı sıra, doktrinde genel hükümlerden yola çıkılarak
borçlunun akdi sorumluluğunun hafifleyeceği de kabul edilmiştir. Alacaklı
temerrüdünü düzenleyen hükümlerde bu yönde açık düzenleme bulunmamakla
beraber, genel hükümler vasıtasıyla bu sonuca ulaşılmıştır. Borçlunun borçtan
kurtulana kadar edimi ifa ile yükümlü olduğu göz önüne alındığında, temerrüde
düşmüş alacaklı karşısında borçlunun daha avantajlı bir konumda olması gerekli
hale gelir. Hafif kusurlu borçlunun sorumluluğunun hafiflemesi, iade yükümünün
sınırlandırılması, faizlerden sorumluluğunun sona ermesi, borçlu temerrüdü
hükümlerinden kurtulması, hasar ve masrafların alacaklıya geçmesi, alacaklının
ödemezlik def'i imkanının ortadan kalkması yönündeki genel düzenlemelerin
borçlu bakımından da uygulanacağı kabul edilerek, borçlunun alacaklı
karşısındaki durumu bir nebze iyileştirilmeye çalışılmıştır.
Alacaklı temerrüdü kurumunun Türk-İsviçre hukukunda ele alınışı
konusunda de lege ferenda bir değerlendirme yapılacak olursa, ifa engellerinin
somut borca aykırılık halleri olarak gruplandırılmasından ziyade, tek bir çatı
kavram altında birleştirilerek, genel hüküm-özel hüküm ikiliğinin kaldırılması ve
gerek alacaklının ifaya katılımı ve karşı edim borcunun ifası, gerek borçlunun
edimi yerine getirmesi aynı ölçüde akde aykırılık sayılmalıdır. Bu yükümlülükler
birbirine paralel hükümlerle açık şekilde düzenlenerek, uluslararası
kodifikasyonlardaki gibi, gerek sözleşmeden dönme, gerek tazminat, gerekse
aynen ifaya zorlama imkanlarının seçenekli olarak tanınması gereklidir.

Abstract:
The termination of the debt relationship with the performance of the
obligations of the parties is sometimes not possible due to the mishaps that occur
during the performance process. This situation may arise from the debtor or
creditor as well as from a phenomenon independent from both parties. The
concept of "performance obstacles", which expresses all these situations that
prevent performance, is used in the doctrine, although it is not a term included in
our legislation. On the other hand, the evaluation of all the facts that prevent the
performance is an approach that is frequently encountered in international
codifications that are at the basis of contemporary regulations in recent years. The
default by creditor, which is the subject of our study, is expressed as the creditor's
refusal to accept the performance presented to him in accordance with the
obligation without any just cause or his failure to fulfil the requirement for his
participation in cases where the latter is required for the performance to take
place, and is essentially a typical performance obstacle. However, the creditor
default is not regulated as a type of breach of obligations in the Turkish-Swiss
"performance obstacles" system, which is built on certain types of breach of
obligations. Within the scope of our study, the creditor default institution has been
critically addressed with its terms, provisions and especially its results in terms of
the sales contract, considering its position in the system of performance obstacles.
In this context, critical analyses and solution proposals will be presented with the
examination of the meaning given to the creditor default in its historical
development, its relations with similar legal institutions, especially the differences
from the debtor's default, the actions of the creditor to participate in the
performance and the legal consequences that will change depending on the legal
characterization.
The concept of default was established on Roman law. As a legal
institution, it is very difficult to come up with a definition of the concept of
default on which all authors agree, because today, the concept is analyzed by
separating it into creditor default and debtor default. On the other hand, in Roman
law, the concept of default was defined as "the delay in the execution of the debt
due to the fault of one of the parties", and it was a blanket concept that covers
both debtor default as well as creditor default. In this sense, default made both the
debtor who could not fulfil the obligation he owed on time and the creditor who
refused the performance presented to him without a justified reason, responsible,
since the concept was based on the principle of fault. From the 19th century, this
way of handling default was abandoned and the doctrine, unlike debtor default,
has evolved that the creditor default is an institution that does not lead to the
liability of the creditor. Today, although the concepts of creditor default and
debtor default are not treated distinctively and separately in modern legal systems
and international codification and it is seen that the default is solved within the concept of breach of contract, the creditor default and debtor default are still
regulated as separate institutions in many legal systems.
In the Turkish-Swiss legal system, a system of performance obstacles built
on certain types of breach of obligations and their results arranged independently
from each other, rather than a single concept of breach of contract, has been
adopted. Although it is separated by sharp lines in the legislation, in some cases it
is difficult to differentiate from each other, including impossibility, debtor default
and bad performance, and the provisions related to these are distributed to
different parts of the law. In this system, creditor default is not regulated as a
breach of obligation. Creditor default in the "Execution of Debts" section in the
Turkish Code of Obligations, art. 106-art. 111, is established as an institution that
offers the debtor ways to discharge/relieve herself of the debt depending on the
type of performance, but does not lead to the responsibility of the creditor. In this
context, the right to terminate retroactively the contract was given to debtor whose
creditor is in default due to a contractual performance obligation (TCO art. 107).
As for the deposit, a court permission is required, as a rule, for its application.
Apart from this, there is no compensation opportunity granted to the debtor with a
clear provision, and the doctrine tries to provide it through legal interpretation.
Therefore, current provisions are very unfavorable for the debtor.
The regulations on the creditor default, which are insufficient to protect the
interests of the debtor, have led to the avoidance of these as much as possible in
practice. If the creditor who avoids accepting the performance or the preparatory
actions that fall on him in mutual contracts and has fallen into default by avoiding
performing his own obligation at the same time, it can be said that no debtor will
prefer the creditor default provisions, while the debtor default provisions contain
more favorable provisions for her. Because, according to the provisions of debtor
default, the creditor has the opportunity to request compensation for delay in
addition to the demand the specific performance from the default debtor. In
addition, instead of providing a time limit for the performance in mutual contracts,
or in cases where there is no need to give this limit, she may request positive loss
compensation instead of full performance or negative damage compensation in
addition to reversing the contract. The debtor default provisions, by offering
alternative remedies, also allow the freedom to act according to concrete needs.
As can be seen, the legislator has provided protection to creditor when the
debtor falls in default, on the other side there is no protection for the debtor when
his/her creditor falls in default situation. However, the creditor default and debtor
default are institutions that are the projection of each other. In fact, whoever
creates an obstacle for the performance of the liabilities falls in default situation.
In other words, while the party violating the contract is indebted in one, the other
is a creditor. On the other hand, while debtor default is a breach of debt; The
regulation of the creditor default in the law, with its structure that does not require
responsibility, reflects the freedom of the creditor to use his / her right to accept
the act or not. It can be easily said that today there is no structural connection
between the two institutions that need to be regulated with parallel provisions.
Creditor default provisions show their practical importance in cases where
debtor default provisions cannot be applied. In reciprocal contracts, if the debtor is
obliged to perform first and the counter performance has not yet been due, if the creditor refrains from accepting the performance without just cause or does not
perform the preparatory actions, the debtor is not able to resort to the provisions of
debtor default. Because she must wait for the counter performance, which she is
entitled to, to become due. Likewise, if the creditor performs his own obligation
but does not accept the debtor's performance, it is not possible for the debtor to
refer to debtor default for creditors non-acceptance of her performance since the
debtor has already accepted the counter performance. In these cases, the debtor
has no clear compensation opportunity and she can just resort to the creditor
default provisions that serve only to discharge herself of the debt.
In cases where the creditor does not fall into debtor default for her own
performance, it has been debated in the doctrine whether the actions of
participation in performance are a right, an obligation or a burden for her. Acts of
the creditor to participate in performance (by the debtor) consists of "accepting the
performance", which is defined as the acts of participation in the narrow sense,
and "performing the preparatory actions", which is defined as the act of
participation in the broad sense. The legal qualification of the acts of participation
in performance that the creditor must do in order for the execution to be carried
out determines the remedies that the debtor can resort to. Regarding the legal
nature of these acts three approaches have been developed in the doctrine: i) an
approach that characterizes the act of accepting the performance as an anticipated
"burden" (tr. külfet), ii) another one which characterizes it as an "obligation" (tr.
yükümlülük) and iii) an approach that harmonizes the latter two approaches and
which objects to a concrete characterization accepts that the concrete event
should be examined according to its characteristics. The prevailing opinion in the
doctrine is the view that defines the participation of the creditor to the
performance and accepting the performance in this context as a burden. The
burden is defined as the failure to obtain or loss of a right that can be granted if
the actions stipulated and required by the law are fulfilled. If the acceptance of the
performance by the creditor is considered as a burden (külfet), non-fulfilment of
this burden by the creditor results to loss of certain rights, i.e. right to accept the
performance or rights attached to the acceptance of the performance. As a matter
of fact, the creditor default regulations in Turkish-Swiss law, contrary to the
regulations in international codification, regulates the acceptance as a burden of
the creditor and accepts it as an institution that does not trigger her responsibility.
However, according to the characteristics of the concrete case, there is often no
legal obstacle to accept that the creditor's participation in performance is an
ancillary liability for her and subjects her to an indemnification/compensation
liability, in cases where the debtor has a legally recognizable interest.
Although the general provisions are as explained above, there are debates
in the doctrine in terms of the work, sale and loan contracts that mention the
"obligation to accept the performance". Especially in terms of sales contract in
Turkish Code of Obligations art. 232. It is not clear whether the obligation to
accept the performance mentioned in art.232 is a principal obligation or an
ancillary one that allows the debtor to resort to the default provisions.
Furthermore, it is not stipulated in the aforementioned provision which sanctions
may be imposed on the creditor in case of a breach of this obligation. The
opinions presented in the doctrine regarding the legal nature of the buyer's
acceptance of the performance in terms of sales contracts, which are particularly
of importance for our study; are as follows: i) the opinion that accepts it as a principal obligation to the performance, ii) the opinion which examines it as a
side/ancillary obligation to the performance, and iii) the third opinion which
accepts, in an effort to harmonize the latter opinions, that concrete event should be
characterized according to its characteristics. Especially in cases where the
simultaneous execution rule is not applied, in other words, in cases where the
debtor is obliged to perform first, it is of severe importance to determine the
sanctions to be applied and which opinion to be accepted in terms of determining
whether the buyer's refusal to accept the performance provides the opportunity to
resort to the debtor default provisions. In the de lege lata evaluation according to
Turkish Code of Obligations art 232, the provision does not allow the aggrieved
party to file an action for the specific performance by the violator, i.e. creditor,
which compels the latter to accept the performance, and may only be understood
to create a subsidiary liability which, at best, provides an opportunity to resort for
a compensation.
When looking at whole of the regulations on creditor default, it is seen that
the opportunities provided to the debtor are only for the benefit of the selfdischarge from the debt. In this context, it is seen that the stipulated sanctions as
the delivery, the deposit of the sales price, and the termination of the contract with
retroactive effect, are regulated as direct sanctions, not as choices that the debtor
can pick according to the needs of the concrete event. In addition to these
provisions, which help the debtor to discharge herself from the debt, it is also
accepted in the doctrine that the contractual liability of the debtor will be reduced
based on the general provisions. Although there is no clear regulation in this
direction in the provisions regulating the creditor default, this result has been
reached through general provisions. Taking into account that the debtor is obliged
to fulfil her obligation until she is relieved from the debt, it becomes necessary for
the debtor to be in a more advantageous position against the defaulted creditor. By
way of accepting that the general regulations regarding the alleviation of the
liability of the slightly defective debtor, the limitation of the return liability, the
termination of the liability from the interests, the removal of the debtor's default
provisions, the transfer of the damages and expenses to the creditor, the
elimination of the exception of non-execution shall be applied for the debtor, the
debtor's situation against the creditor may be deemed ameliorated.
If a lege ferenda assessment is to be made regarding the handling of the
creditor's default institution in Turkish-Swiss law, rather than grouping the
performance obstacles as concrete cases of contravention/violation of obligation,
the general provision-special provision dichotomy should be removed and
violations on the creditor's participation in performance, and the performance of
her counter-obligation, and the debtor's performance of her obligations should be
considered as a breach of the contract to the same extent. These obligations should
be regulated clearly and with parallel provisions, and, as in international
codification, options such as terminating the contract with retroactive effect,
compensation, or enforcing the specific performance shall be provided.







La résiliation de la relation de dette avec l'exécution des obligations des
parties n'est parfois pas possible en raison des mésaventures qui se produisent
pendant le processus d'exécution. Cette situation peut provenir du débiteur ou du
créancier ainsi que d'un phénomène indépendant des deux parties. Le concept d
'«obstacles à l'exécution» (tr. ifa engelleri), qui exprime toutes ces situations qui
empêchent l'exécution, est utilisé dans la doctrine, bien que ce ne soit pas un
terme inclus dans notre législation. D'autre part, l'évaluation de tous les faits qui
empêchent l'exécution sous un terme général est une approche fréquemment
rencontrée dans les codifications internationales qui sont à la base des lois
juridiques contemporaines dans les dernières années. Le défaut du créancier, qui
fait l'objet de notre étude, se traduit par le refus du créancier d'accepter l'exécution
qui lui est présentée au titre de la dette sans juste motif ou son manquement de
participation à la réalisation de l'obligation dans les cas où sa participation est
requise pour l'exécution à avoir lieu, et est essentiellement un obstacle
d'exécution typique. Cependant, le défaut de créancier n'est pas réglementé
comme un type de la violation de l'obligation dans le système turco-suisse des
obstacles à l'exécution, qui repose sur certains types de violation de l'obligation.
Dans le cadre de notre étude, l'institution du défaut du créancier a fait l'objet d'un
traitement critique avec ses termes, ses dispositions et surtout ses résultats en
termes de contrat de vente, compte tenu de sa position dans le système des
obstacles à l'exécution. Dans ce contexte, des propositions de critiques et de
solutions seront présentées avec l'examen du sens donné au défaut du créancier
dans le développement historique, ses relations avec des institutions juridiques
similaires, en particulier les différences avec le défaut du débiteur, les actions de
la participation du créancier à l'exécution et les conséquences juridiques qui
changeront en fonction de la qualification juridique.
Le concept de défaut est basé sur le droit romain. En tant qu'institution
juridique, il est très difficile de faire une définition du concept de défaut sur lequel
tous les auteurs s'accordent, car aujourd'hui ce concept s'analyse en le séparant en
défaut du créancier et défaut du débiteur. D'un autre côté, en droit romain, le
concept de défaut est défini comme "le retard dans l'exécution de la dette dû à la
faute de l'une des parties", et c'était un concept suprême qui incluait le défaut du
débiteur ainsi que celui du créancier. En ce sens, le défaut rendait responsable à la
fois le débiteur qui ne pouvait pas exécuter l'obligation qu'il devait à temps et le
créancier qui avait refusé la performance de l'obligation qui lui était présenté sans
motif justifié, puisque le concept reposait sur le principe de la faute. À partir du
XIXe siècle, cette manière de traiter le défaut de paiement a été abandonnée et la
doctrine sur le défaut du créancier a évolué, contrairement au défaut du débiteur,
selon laquelle le défaut du créancier est une institution qui n'engage pas la
responsabilité du créancier. Aujourd'hui, bien que les concepts de défaut du
créancier et de défaut du débiteur ne soient pas inclus dans les systèmes juridiques modernes et les codifications internationales et que l'on constate que le défaut est
résolu dans le cadre du concept de rupture/violation de contrat, le défaut du
créancier et le défaut du débiteur sont toujours réglementés comme des
institutions distinctes dans des nombreux systèmes juridiques.
Dans le système juridique turco-suisse, un système d'obstacles à
l'exécution fondé, plutôt que sur un seul concept de non-conformité, sur certains
types de violation de dette et leurs résultats disposés indépendamment les uns des
autres a été adopté. Bien qu'il soit séparé par des lignes nettes dans le champ
d'application de la loi, dans certains cas, il est difficile de se différencier les uns
des autres, y compris l'impossibilité, le défaut du débiteur et la mauvaise
exécution, et les dispositions s'y rapportant sont réparties dans différentes parties
de la loi. Dans ce système, le défaut d'un créancier n'est pas réglementé comme
une violation de la dette. Défaut du créancier dans la section «Exécution des
dettes» du Code des Obligations Turc, art. 106-art. 111, elle a été établie en tant
qu'institution qui offre au débiteur des moyens de se débarrasser de la dette en
fonction du type d'obligation, mais ne donne pas lieu à la responsabilité du
créancier. Dans ce contexte, le droit de la résiliation du contrat a été accordé au
débiteur dont le créancier est en défaut par obligation contractuelle d'exécution
(TCO art. 107). Quant au dépôt, en règle générale, l'autorisation du tribunal est
requise pour l'application du mode de dépôt. En dehors de cela, il n'y a pas de
possibilité d'indemnisation accordée au débiteur avec une disposition ouverte, et
la doctrine essaie de la fournir par l'interprétation. Avec sa disposition actuelle des
provisions, elles sont très défavorables pour le débiteur.
Les règles relatives au défaut des créanciers, qui sont insuffisantes pour
protéger les intérêts du débiteur, ont conduit à éviter autant que possible ces
dispositions dans la pratique. Si le créancier qui évite d'accepter la performance
ou les actions préparatoires qui lui incombent d'un commun accord et est tombé
en défaut en évitant d'exécuter sa propre action en même temps, on peut dire
qu'aucun débiteur ne préférera les dispositions de défaut du créancier quand les
dispositions relatives au défaut du débiteur contiennent des dispositions plus
favorables pour lui. Car, selon les dispositions de défaut du débiteur, le créancier a
la possibilité de demander une indemnité pour retard en plus de la demande de
l'exécution en nature du débiteur défaillant. En outre, au lieu de donner du temps
dans des contrats réciproques, ou dans les cas où il n'est pas nécessaire de donner
un délai, il peut demander une compensation positive des pertes au lieu d'une
exécution complète ou une compensation négative des dommages en plus de
l'annulation du contrat. Les dispositions relatives au défaut du débiteur, en offrant
des sanctions alternatives, permettent également la liberté d'agir en fonction de
besoins concrets.
Comme on peut le voir, le législateur a fourni une protection au créancier
lorsque le débiteur est en défaut, de l'autre côté il n'y a pas les mêmes protections
pour le débiteur lorsque son créancier est en situation de défaut. Cependant, le
défaut du créancier et le défaut du débiteur sont des institutions qui sont la
projection l'une de l'autre. En fait, quiconque crée un obstacle à l'exécution d'une
obligation est en défaut. En d'autres termes, dans une situation la partie violant le
contrat est le débiteur, dans l'autre le créancier. D'autre part, alors que le défaut du
débiteur est une violation de l'obligation ; la réglementation du défaut du
créancier dans la loi, avec sa structure qui n'exige pas de responsabilité, reflète la
liberté du créancier d'utiliser son droit d'accepter ou non la performance. On peut facilement dire qu'aujourd'hui, il n'existe aucun lien structurel entre les deux
institutions qui doit être réglementé par des dispositions parallèles.
Les dispositions relatives au défaut des créanciers montrent leur
importance pratique dans les cas où les dispositions relatives au défaut des
débiteurs ne peuvent être appliquées. Dans les contrats réciproques, si le débiteur
est obligé d'exécuter le premier et que la contre-exécution n'est pas encore due,
dans les cas où le créancier s'abstient d'accepter l'exécution sans juste motif ou
n'exécute pas les actions préparatoires, le débiteur ne peut pas s'adresser aux
dispositions du défaut du débiteur. Parce qu'il doit attendre que la contreexécution à recevoir soit due. De même, si le créancier accomplit son propre
obligation mais n'accepte pas l'exécution du débiteur, il n'est pas possible pour le
créancier de faire défaut au débiteur puisque le débiteur a accepté la contreexécution. Dans ces cas, ce qui reste pour le débiteur sont les dispositions relatives
au défaut du créancier qui n'offre aucune possibilité d'indemnisation claire et ne
servent qu'à se débarrasser de la dette.
Dans les cas où le créancier ne tombe pas en défaut du débiteur par sa
propre exécution, il a été débattu dans la doctrine si l'action de participation en
exécution constitue un droit (hak), une obligation (yükümlülük) ou une charge
(külfet) pour lui. Les actes du créancier de participer à l'exécution consistent à
"accepter l'exécution", qui est défini comme les actes de participation au sens
strict, et "à exécuter les actions préparatoires", qui est défini comme l'acte de
participation au sens large. La qualification juridique des actes de participation en
exécution que le créancier doit faire pour que l'exécution soit effectuée détermine
les sanctions que le débiteur peut demander. Concernant la nature juridique de ces
actes, dans la doctrine, il existe trois approches : le point de vue selon lequel
l'acceptation de l'acte est une «charge» anticipée pour le créancier, l'autre point de
vue selon lequel elle est une obligation et le point de vue harmonisant qui inclut à
la fois s'opposant à une qualification définitive et à accepter que l'événement
concret doive être qualifié en fonction de ses caractéristiques. L'opinion
dominante dans la doctrine est celle qui définit la participation du créancier à
l'exécution et l'acceptation de l'exécution dans ce contexte comme une charge.
Étant donné que la charge est définie comme la défaillance ou la perte d'un droit
qui peut être obtenu si les actions prévues par la loi et devant être accomplies, si
l'acceptation du créancier de l'exécution est considérée comme une charge, quand
le créancier ne remplit pas cette charge, ceci nécessite la perte de certains droits,
i.e. le droit d'accepter l'exécution ou certaines droits attachés à l'acceptation de
l'exécution. En effet, les règles de défaut des créanciers en droit turco-suisse,
contrairement aux règles des codifications internationales, réglementent
l'acceptation comme une charge du créancier et l'acceptent comme une institution
qui n'exige pas sa responsabilité. Cependant, selon les caractéristiques du cas
concret, il n'y a souvent pas d'obstacle juridique à l'acceptation que la participation
du créancier à l'exécution est une responsabilité accessoire conduisant à sa
responsabilité d'indemnisation, dans les cas où le débiteur a un intérêt
juridiquement reconnaissable.
Bien que les dispositions des règles générales soient comme celles-ci, il y
a des débats dans la doctrine en termes de contrats de travaux, de vente et de prêt
qui mentionnent «l'obligation d'accepter l'exécution». Surtout en termes de contrat
de vente dans l'article 232 du Code des Obligations Turc.Bien que l'on ne sache
pas clairement si l'obligation d'accepter l'exécution mentionnée à l'article 232 est
une obligation principale ou une responsabilité accessoire qui permet au débiteur d'appliquer les dispositions en cas de défaut, il n'est pas non plus inclus dans la
disposition susmentionnée quelles sanctions peuvent être imposée au créancier en
cas de la violation de cette obligation. Les opinions présentées dans la doctrine
concernant la nature juridique de l'acceptation par l'acheteur de l'exécution en
termes de contrats de vente, qui sont particulièrement importantes pour notre
étude, sont le point de vue selon lequel elle est une obligation principale, l'autre
point de vue selon lequelle elle est une obligation secondaire et point de vue
harmonisant ces derniers selon lequel l'événement concret devrai être examiné en
fonction de ses caractéristiques. Surtout dans les cas où la règle de l'exécution
simultanée n'est pas appliquée, c'est-à-dire dans les cas où le débiteur est obligé
d'exécuter en premier, il est très important quel point de vue est accepté pour
qu'on puisse déterminer les sanctions à appliquer et si le refus de l'acheteur
d'accepter l'exécution offre la possibilité de recourir aux dispositions relatives au
défaut du débiteur. Dans l'évaluation faite dans le cadre de de lege lata, selon
l'article 232 du Code des Obligations Turc, la disposition ne permet pas de lancer
une action en justice contre la partie contrevenant pour lui obliger d'accepter
l'exécution, et peut être au mieux une responsabilité subsidiaire qui fournit la
possibilité de recevoir une compensation.
En examinant toutes les réglementations sur le défaut du créancier, on
constate que les opportunités offertes au débiteur sont uniquement destinées à se
débarrasser de la dette. Dans ce contexte, on voit que les sanctions consistant la
livraison, la livraison du prix de vente ou l'annulation du contrat avec effet
rétroactif sont réglementées comme des sanctions directes, et non les choix que le
débiteur peut demander en fonction des besoins de l'événement concret. Outre ces
dispositions, qui aident le débiteur à se débarrasser de la dette, il est également
admis dans le doctrine que la responsabilité contractuelle du débiteur sera réduite
sur la base des dispositions générales. Bien qu'il n'y ait pas de réglementation
claire en ce sens dans les dispositions régissant le défaut des créanciers, ce résultat
a été atteint par des dispositions générales. Étant donné que le débiteur est obligé
d'exécuter l'obligation jusqu'à ce qu'il soit libéré de la dette, il devient nécessaire
que le débiteur se trouve dans une position plus avantageuse par rapport au
créancier défaillant. Considérant les règles générales concernant l'allégement de la
responsabilité du débiteur légèrement défectueux, la limitation de la responsabilité
de retour, la résiliation de la responsabilité aux intérêts, la suppression des
provisions par défaut du débiteur, le transfert des dommages et des frais au
créancier, l'élimination de la possibilité de se servir par le créancier de la défense
de non-exécution, la situation du débiteur vis-à-vis du créancier sera tentée d'être
un peu améliorée.
Si une évaluation de lege ferenda doit être faite concernant le traitement en
droit turco-suisse de l'institution concernant le défaut du créancier, plutôt que de
regrouper les obstacles à l'exécution en cas concrets de la violation de la dette, la
dichotomie de disposition générale-disposition spéciale devrait être supprimée et
les violations concernant la participation du créancier à l'exécution, la contreexécution de la dette et l'exécution du débiteur soient considérées comme des
violation du contrat dans la même mesure et traitées sous un terme générale. Ces
obligations devraient être réglementées clairement et avec des dispositions
parallèles, et, comme dans les codifications internationales, des options consistant
les possibilités d'annuler le contrat avec l'effet rétroactif, de recevoir une
compensation ou forcer une exécution en nature devraient être offertes.