Âşıklık geleneği çerçevesinde türkü ve ağıtlar [Çorum örneği]
Folk song and laments with in the tradition minstrelsy [Example: Corum]
Yazar: YAZGÜL AKAT
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN BÜYÜKKARCI
Sinop Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Tarih = History
Dizin: Ağıtlar = Dirges ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Halk ozanları = Troubadours ; Türküler = Folk songs ; Çorum = Çorum

Özet:
Klasik tarih anlayışının ötesinde güncel bir alan olan, sözlü tarih çalışmaları, tarih, edebiyat ve sosyolojinin kesişme noktasını teşkil etmektedir. Yazılı belgeye dayalı merkezi tarih anlayışının dışında tarihî olayların toplumsal hayata yansımaları edebi eserler üzerinden okunabilir. Yazı öncesi dönemde veya yazının yaygın olarak kullanılmadığı toplumlarda, kolektif beleğin kayıt biçimlerinden birisi türküler ve ağıtlar olmuştur. Yazı öncesi dönemde kültür, belleğe dayalı kayıt sistemleriyle kuşaklar arasında taşınmıştır. Sözlü kültür çağında tarihî-kültürel olaylar özellikle manzum metinlerle kayıt altına alınmıştır. Bu çerçevede türkü ve ağıt gibi manzum türler, insanların gündelik hayatta yaşadıkları acı, sevinç, gurbet, hasret, aşk, sevgi gibi çeşitli duyguları barındırmıştır. Türküler ve ağıtların konusu insanî meseleler olduğu kadar toplumsal olaylar da olmuştur. Sözlü kültür toplumlarında yaşanan tarihî, siyasi, ekonomik, coğrafi pek çok olay toplumsal hayata yansımıştır. Bu yansımalar türküler ve ağıtların içerikleri olarak ezgili biçimde hafızada korunup kuşaklar arasında taşınmıştır. Türkü ve ağıtlar aynı zamanda sözlü tarih belgeleri olarak önemli başvuru kaynağı olmuştur.
Bu çalışmada, kent kimliğini oluşturan ve yerel tarih incelemelerinde bir kanal olarak kullanılan kültürel ürünlerden yola çıkılarak yapılan araştırmalarda tarihi olayların toplumlara yansıyan biçimleri olan türkü ve ağıt örnekleri üzerinden Âşıkların halk arasında edindiği misyona ve Çorum'un tarihi, sosyal ve kültürel haritasını oluşturan etkenlere değinilmektedir. Aynı zamanda destan türü örneğinde olduğu gibi ezgili şiirler olan türkü ve  ağıtların da sözlü tarih araştırmalarına kaynaklık edebileceği yönünde tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Çorum, Kent Tarihi, Âşıklık Geleneği, Türkü, Ağıt, Hikâye

Abstract:
Oral history studies, which is a current field beyond the classical understanding of history, constitute the intersection point of history, literature and sociology. Apart from the central understanding of history based on written documents, the reflections of historical events to social life can be read through literary works. In the pre-writing period or in societies where writing is not widely used, one of the recording forms of collective honey has been folk songs and laments. In the pre-writing period, culture was moved between generations by memory-based recording systems. In the oral culture age, historical-cultural events were recorded especially in verse texts.  , verse genres such as folk songs and lament accommodated various emotions such as the pain, joy, expatriate, longing, love and love that people experience in daily life. The subject of folk songs and laments has been social events as well as human issues. Many historical, political, economic and geographical events in oral cultural societies have been reflected in social life. These reflections were preserved in memory as the contents of the folk songs and laments and carried between the generations. Folk songs  and laments also became important sources of reference as oral history documents.
In this study, in the researches made on the basis of cultural products that form the urban identity and which are used as a channel in the local history studies, the mission that the lovers acquire among the people and the factors that make up the historical, social and cultural map of Çorum are discussed. At the same time, as in the case of epic type, it was tried to be determined that folk songs and laments, which are dear poems, may be the source of oral history researches.

Key Words: Çorum, City History, Minstrelsy Tradition, Folk Song, Lament, Story