Mimarlıkta modernist ütopya fikrinin güncel kent bağlamında okunması: Louıs Kahn'ın Bangladeş millet meclisi tasarımı ve dakka
Reading the idea of modernist utopia in architecture within current urban context: Louis Kahn's design of the Bangladesh national assembly building and dhaka
Yazar: NURULLAH NURULLAH
Danışman: PROF. DR. KEMAL REHA KAVAS
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlık tarihinde öneme sahip belirli anıtsal yapılar tarihsel bağlamlarındaki 
işlevlerinin yanı sıra sembolik boyut kazanarak zaman içerisinde ait oldukları coğrafya, 
uygarlık veya ülkelerin simgeleri haline gelmektedir. Mısır piramitleri, Kolezyum, Eyfel 
Kulesi ve Sidney Opera Binası bu nitelikleri kazanmış yapılar için ilk akla gelen 
örneklerdendir. ABD'li mimar Louis Kahn'ın tasarımı olan başkent Dakka'daki 
Bangladeş Ulusal Meclis Binası da bu kapsamda değerlendirilebilir. Tasarımlarındaki 
üstün nitelikler ile 20. yüzyıl mimarlığında önem kazanan Kahn, mimarlığa ilişkin yerel 
ve tarihsel verileri özgün bir yaklaşım ile yorumlayan bir tasarımcı olarak genelde 
evrenselci, ütopyacı ve fütürist bir çizgiye oturan ana akım modern hareketten farklılıkları 
ile gündeme gelir. Bangladeş Millet Meclis Binası da Kahn'ın olgun döneminin bir ürünü 
olarak 20. Yüzyıl mimarlık tarihinde kanonik bir konuma sahiptir. 
Bu çalışma, ütopyacı düşünceyi Kahn ile dışında tutulduğu ana akım modernizm 
için ortak bir motivasyon kaynağı olarak yorumlamaktadır. Meclis binasının 
tasarımındaki öngörülerin ütopyacı düşünce ile ilişkisi ve bu öngörülerin yapının 
performansındaki karşılıkları sorgulanmaktadır. Çalışmanın temel amacı mimarlık tarihi 
yazımında genel olarak kentsel çevresinden kopuk bir şeklide sembolik ve arkitektonik 
gücü açısından ele alınan bir tasarımı içerisinde inşa edildiği kentin günümüze dek 
uzanan gelişimindeki sosyal, kültürel ve ekonomik bağlamı içerisinde tartışmak, yeniden 
okumak ve bu bağlamdaki güncel durumuna dair tespitleri ortaya koymaktır.

Abstract:
Certain monumental structures that are significant in the history of architecture 
have acquired a symbolic dimension in addition to their functional dimensions in their 
historical contexts and have evolved into symbols of the geography, civilization, or 
countries to which they belong over time. The first structures that come to mind that have 
acquired these features are the Egyptian pyramids, the Colosseum, the Eiffel Tower, and 
the Sydney Opera House. The Bangladesh National Assembly Building in the capital city 
of Dhaka, which was designed by the American architect Louis Kahn, can also be 
evaluated in this context. Kahn, who rose to prominence in 20th-century architecture due 
to the superior qualities of his designs, distinguishes himself from the mainstream modern 
movement, which generally adopts a universalist, utopian, and futuristic line, as a 
designer who interprets local and historical data pertaining to architecture in a distinctive 
manner. The Bangladesh National Assembly Building, a product of Kahn's mature period, 
also holds a canonical place in the architectural history of the 20th century.
This study interprets utopian thought as the driving force behind conventional 
modernism, from which Kahn was excluded. The relationship between the predictions in 
the design of the parliament building and utopian thought, as well as their counterparts in 
the performance of the building, are questioned. The primary objective of the study is to 
discuss and reread a design, which is generally considered in terms of its symbolic and 
architectonic power in architectural historiography, within the social, cultural, and 
economic context of the development of the city that has been built up to the present day, 
and to reveal the conclusions about its current situation within this context.