Iğdır ilinde depolanmış gıdalardaki akar (Acari) türleri üzerine morfolojik ve sistematik araştırmalar
Morphological and systematic investigations on mite (Acari) species detected in stored food in Iğdır province
Yazar: SEREN DOĞAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN GÜLTEKİN
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Iğdır ilinde depolanmış gıdalarda bulunan akar türlerinin tespiti, morfolojik tanımları, sistematik analizleri ve üzerinde bulunduğu gıda çeşitlerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Iğdır il merkezi dâhil Tuzluca, Karakoyunlu ve Aralık ilçelerinde depolanmış 29 çeşit gıda maddesinden, 10 familya 13 cinse ait Acarus siro Linnaeus, 1758, Tyrophagus putrescentiae (Schrank, 1781), Tyrophagus perniciosus Zachvatkin, 1941, Tyroborus lini Oudemans, 1924, Lepidoglyphus destructor (Schrank, 1781), Carpoglyphus lactis (Linne, 1758), Cheyletus eruditus (Schrank, 1781), Cheyletus malaccensis Oudemans, 1903, Tydeus interruptus Thor, 1932, Acarophenax tribolii Newstead ve Duvall, 1918, Pediculaster turkiensis (Ramaraju & Madanlar, 1997), Pediculaster sp., Balaustium aff. xerothermicum Gabrys, 2000 Balaustium aff. unidentatum (Tragardh, 1904), Dermanyssus gallinae (De Geer, 1778), Proctolaelaps pomorum (Oudemans, 1929), Blattisocius dentriticus (Berlese, 1918) ve Blattisocius mali (Oudemans, 1929), olmak üzere toplam 18 tür tespit edilmiştir. Bu çalışmada, 2020 yılında 133 gıda örneğinden toplam 1386 birey akar ayıklanmıştır. Bu gıda maddelerinin akarla bulaşıklık oranı ise şöyledir; kuru incir %29,58, kırmızı mercimek %12,98, un %12,4, kaşar peynir %9,88, buğday samanı %6,49, ceviz %6,27, kuru kayısı %5,84, fasulye %5,05, buğday danesi %4,32, pirinç %2,66, mısır %1,73, nohut %0,79, kepek %0,57, krem peynir %0,43, bulgur %0,28, süzme peynir % 0,28, lepe %0,21, küf peynir %0,07 ve kuru elma %0,07. T. putrescentiae, %27,12 oranıyla en fazla saptanan tür olmuştur. Bunu %24,24 oranı ile A. siro ve %18,47 ile de C. lactis takip etmiştir. Diğer türler ise daha düşük oranda tespit edilmiştir. T. putrescentiae, kaşar peynir, süzme peynir, nohut, fasulye ve kuru elmada; T. perniciosus, buğday samanı, kuru kayısı, fasulye, pirinç ve bulgurda; T. lini, krem peynir, kuru kayısı ve unda; L. destructor, kuru ceviz, kuru kayısı ve kaşar peynirde; T. interruptus, kuru incir, kuru kayısı ve unda; P. turkiensis, Pediculaster sp. ve B. aff. xerothermicum, kuru kayısıda; B. aff. unidentatum, kepekte; D. gallinae, kepek, buğday samanı ve buğday danesinde; P. pomorum, un, fasulye, kuru kayısı, kuru incir, pirinç, bulgur ve küf peynirinde ve B. dentriticus, kepek ve mısırda ilk kez tespit edilmiştir. Ayrıca bu türlerin dünyadaki yayılışları, Türkiye'deki yayılışları ve gıda maddelerinin çeşitliliği de verilmiştir.

Anahtar kelimeler: Akar, depolanmış gıda, morfoloji, sistematik, Iğdır

Abstract:
This study was carried out to determine the morphological definitions, systematic analyses of mite species detected in stored foods in Iğdır province and the types of food that they were found on. Eighteen mite species belonging to 10 families and 13 genera were identified from 29 kinds of foodstuffs stored in Iğdır city center and its districts; Tuzluca, Karakoyunlu and Aralık. The detected species are: Acarus siro Linnaeus, 1758, Tyrophagus putrescentiae (Schrank, 1781), T. perniciosus Zachvatkin, 1941, Tyroborus lini Oudemans, 1924, Lepidoglyphus destructor (Schrank, 1781), Carpoglyphus lactis (Linne, 1758), Cheyletus eruditus (Schrank, 1781), C. malaccensis Oudemans, 1903, Tydeus interruptus Thor, 1932, Acarophenax tribolii Newstead & Duvall, 1918, Pediculaster turkiensis (Ramaraju & Madanlar, 1997), Pediculaster sp., Balaustium aff. xerothermicum Gabrys, 2000, Balaustium aff. unidentatum (Tragardh, 1904), Dermanyssus gallinae (De Geer, 1778), Proctolaelaps pomorum (Oudemans, 1929), Blattisocius dentriticus (Berlese, 1918) and B. mali (Oudemans, 1929). In this study, a total of 1386 individual mites were collected from 133 food samples in 
2020. The mite infestation rate of these foodstuffs is as follows; dried figs 29,58%, red lentils 12,98%, flour 12,4%, cheddar cheese 9,88%, wheat straw 6,49%, walnuts 6,27%, dried apricots 5,84%, beans 5,05%, wheat grains 4,32%, rice 2,66%, corn 1,73%, chickpeas 0,79%, bran 0,57%, cream cheese 0,43%, bulgur 0,28%, cottage cheese 0,28%, lepe 0,21%, mold cheese 0,07% and dried apple 0,07%. T. putrescentiae was the most frequently detected species with a rate of 27.12%. This was followed by A. siro with a rate of 24.24% and C. lactis with a rate of 18.47%, while other species were detected at a lesser rate. In this study, some species were detected for the first time in some foods. These species 
are: T. putrescentiae in cheddar cheese, cottage cheese, chickpeas, beans and dried apples; T. perniciosus in wheat straw, dried apricots, beans, rice and bulgur; T. lini in cream cheese, dried apricots and flour; L. destructor in dried walnuts, dried apricots and cheddar cheese; T. interruptus in dried figs, dried apricots and flour; P. turkiensis, Pediculaster sp. and B. aff. xerothermicum in dried apricots; B. aff. unidentatum in bran; D. gallinae in bran, wheat 
straw and wheat grains; P. pomorum in flour, beans, dried apricots, dried figs, rice, bulgur and mold cheese; B. dentriticus in bran and corn. The distribution of these species in Turkey, the world and the diversity of foodstuffs 
were presented.

Key words: Igdır, mite, morphology, stored food, systematics