Çalışan profilinin İslam dini temelinde değerlendirilmesine yönelik bir çalışma
A study on the evaluation of employee profile in the basis of Islamic religion
Yazar: MEHMET FATİH KANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. FARUK KEREM ŞENTÜRK
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Müslümanlar = Muslims ; Personel profilleri = Personnel profiles ; Çalışanlar = Workers ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet = Islam ; İş hayatı = Work life

Özet:
Tarihsel süreç içerisinde çağın ihtiyaçlarına göre çalışan özellikleri değişim göstermektedir. Bu değişim ile birlikte somut yetkinliklerin yanında çalışma hayatını etkileyen ahlaki özellikler daha fazla önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, bu araştırmada Müslüman bir çalışanın sahip olması gereken profili ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemi üzerinden yürütülmüş, süreçler fenomenoloji deseni kapsamında tasarlanmıştır. Veriler doküman analizi ve görüşmelerle elde edilmiş, doküman analizi kapsamında Kur-an'ı Kerim ve Riyaz-üs Salihin eserleri incelenmiştir. Görüşmeler maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılarak, farklı alanlarda uzman 15 kişi ile yapılmıştır. Bu araştırmada çalışma grubuna İslami hassasiyete sahip, işletme ve çalışma hayatına ilişkin tecrübeleri ve çalışmaları bulunan uzmanlar dâhil edilmiştir. Veriler yüz yüze ve çevrimiçi görüşmeler ile elde edilmiş ve yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen tüm veriler içerik analizine tabi tutularak kodlama işlemleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda 593 kod elde edilmiştir. Bu kodlar 30 kategori altında toplanmış ve temelde 4 tema (Allah'ı tanımak, kişisel özellikler, çalışma kavramına bakış açısı, paydaşlarla ilişkiler) ortaya çıkmıştır. Araştırmanın ikinci alt probleminde sorgulanan davranışsal özellikler, birinci alt problemin sonucunda ortaya çıkan bilişsel özelliklere dayanmaktadır. Dolayısıyla çalışanların sahip oldukları bilişsel özellikler, davranışların ana kaynağı olarak görülmektedir. Bu çalışmada da Müslüman bir çalışanın sahip olması gereken bilişsel düzey ile davranışsal düzey farklı temalar altında ele alınmıştır. Araştırma sonucunda; Müslüman çalışanların bilişsel düzeyde Allah'ı nasıl tanımaları gerektiği birinci temayı oluşturmuştur. Davranışsal düzeyde temel kişisel özelliklerinin neler olması gerektiği, çalışma kavramını hayatlarının neresine nasıl konumlandırmaları gerektiği ve paydaşlarıyla ilişkilerinin nasıl olması gerektiği diğer üç temayı oluşturmuştur. Sahip olunan bilgi düzeyi ve derinliği davranışları doğrudan etkilediği için, Müslüman bir çalışandan beklenen davranışların ortaya çıkması için, bilişsel düzeyde belirli bir olgunluk düzeyine ulaşılması gerektiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla birinci temanın somut çıktıları ikinci, üçüncü ve dördüncü temalarda ortaya konulan davranışsal süreçleri netice vermektedir. Elde edilen sonuçların bugünün çalışma hayatında karşılaşılan, ahlaki olmayan, negatif davranışlara İslami bir perspektifle çözüm sunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In the historical process, the characteristics of employees have varied according to the needs of the age. With this change, in addition to concrete competencies, the moral characteristics that affect working life become more significant. In this context, this research, aims to reveal profile that a Muslim employee should have. The research was carried out using the qualitative research method, the processes were designed within the framework of the phenomenology pattern. The data were obtained through document analysis and interviews, and the works of the Holy Quran and Riyaz-üs Salihin were examined within the document analysis. Interviews were conducted with 15 experts in different fields using the maximum diversity sampling method. In this study, experts with Islamic sensitivity and with experience and studies related to business and working life were included in the study group. The data were obtained by face-to-face and online interviews and collected through a semi-structured interview form. All the data obtained were subjected to content analysis and coding operations were performed. As a result of the analysis, 593 codes were obtained. These codes were gathered under 30 categories and basically 4 themes (Getting to know Allah, personal characteristics, perspective on the concept of work, relations with stakeholders) emerged. The behavioral characteristics questioned in the second sub-problem of the study are based on the cognitive features that emerged because of the first sub-problem. Therefore, the cognitive characteristics of employees are seen as the main source of behavior. In this study, the cognitive level and behavioral level that a Muslim employee should have, were discussed under different themes. As a result of the research; the first theme was how Muslim employees should know Allah at the cognitive level. The other three themes are what should be the basic personal characteristics of the behavioral level, how they should position the concept of work in their lives and how their relationships with their stakeholders should be. Since the level and depth of knowledge possessed directly affect the behaviors, it has been determined that a certain maturity level must be reached at the cognitive level in order for the behaviors expected from a Muslim employee to emerge. Therefore, the concrete outcomes of the first theme follow the behavioral processes revealed in the second, third and fourth themes. It has been revealed that the findings obtained in the research results are generally compatible with the literature. It is believed that the results obtained will provide a solution to non-moral, negative behaviors encountered in today's working life from an Islamic perspective.