Basra ve Bağdat'ta İngiliz Konsoloslukları (1798-1856)
The British Consuls in Basrah and Baghdad (1798-1856)
Yazar: NURCAN YURDAKUL
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA KURŞUN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Basra Körfezi = Persian Gulf ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Irak-Bağdat = Iraq-Baghdad ; Konsolosluklar = Consualfes ; İngiltere = England

Özet:
19. Yüzyılın en başından itibaren Bağdat hem Britanya hem de Osmanlı İmparatorluğu açısından değişik nedenlerle de olsa bir stratejik merkez olarak belirginlik kazanır. 1798 yılında Bonaparte'ın Mısır'ı işgalini İngiltere, kendisinin Yakın Doğu'da ve Hindistan'daki varlığına yönelik bir tehdit olarak algıladı. Bu algılamanın uzantılarından birisi İngiltere'nin Basra Körfezi ve Bağdat Eyaletindeki temsil edilme biçimini gözden geçirmesi ile sonuçlanmıştır. İngiltere Bağdat'a siyasi bir Konsolos atamak suretiyle hem Bonaparte'ın Asya'daki planlarını bozmak hem de Basra Körfezi ve Bağdat Eyaletinde İngiliz nüfuzunu geliştirmeyi amaçlamıştır. Bonaparte'ın Mısır'ı işgali ve Vehhabi hareketi Osmanlı Devleti'nin Bağdat'taki idari sistemini reforme etmesinde ve Basra Körfezi'ndeki siyasi nüfuzunu pekiştirmesinde etken olmuştur. Paradoksal bir şekilde İngiltere genel olarak Tanzimat Reformlarını destekliyor olmasına rağmen eyalette ve çevresinde gerçekleştirilen reformlara Bağdat'taki temsil biçimini güçlendirmek suretiyle bu reformlara tepkisini ortaya koymuştur.
Bu araştırmanın amacı İngiltere'nın Bağdat'ta ve Basra Körfezinde planladığı nüfuzu kurabilmek için Bağdat Konsolosluğu tarafından kullanılan araçları tanımlamak ve buna karşın Osmanlı Devleti'nin eyalet ve çevresinde sahip olduğu siyasi gücünü sürdürmek ve idari sistemini pekiştirmek için merkezi ve yerel olarak izlediği politikaların altını çizmektir.



Anahtar Kelimeler: Bağdat, Konsolosluk, Ġngiltere, Basra Körfezi, Doğu Hindistan ġirketi

Abstract:
Baghdad appears to be a strategic centre for both the British and Ottoman Empires for different reasons at the very beginning of the 19th Century. The British Empire perceived Bonaparte's invasion of Egypt in 1798 as a threat to its presence in the Near East and India. One of the implications of this perception resulted with Britain's bringing its representation in the Persian Gulf and Baghdad Province under a review. The objective was to frustrate Bonaparte's plans in Asia and establish British influence in Baghdad and Persian Gulf through appointing a Political Resident to Baghdad. Bonaparte's invasion of Egypt and the Wahhabi movement became an impulse for the Ottoman Empire to reform its administrative system in Baghdad Province and to sustain and develop its political influence in Persian Gulf. Paradoxically although Britain supported the Tanzimat Reforms generally it re-acted against to the reformation process in and around the province through strengthening its representation in Baghdad.
This study aims to define the means used by the Baghdad Residency to establish the aimed British influence in and around the Persian Gulf and to underline the Ottoman central and provincial policies against this representation to sustain its existence and to strengthen its political system.



Keywords: Baghdad, Residency, Britain, Persian Gulf, East Indian Company