Hayat bilgisi dersinde sürdürülebilir çevre farkındalığı kazandırmaya yönelik bir araştırma
A research on raising sustainable environmental awareness in life sciences lesson
Yazar: AYŞEGÜL KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. NURAY KURTDEDE FİDAN
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Yaşadığımız dünyanın ömrünün uzun olabilmesi için hali hazırdaki doğal kaynakların
bilinçli ve tasarruflu kullanılması gerekmektedir. Bunun için çevresindeki sorunları tespit
edebilen, sorunlara çözüm bulabilen, çevre zenginliğini koruyabilen, çevrenin
sürdürülebilirliğine katkıda bulunan ve çevresel farkındalığı yüksek bireyler yetiştirmek
gerekmektedir. Bunun için de küçük yaşlardan itibaren çevresel farkındalık
oluşturulmalıdır. Bu bağlamda yapılan bu araştırmanın amacı Hayat Bilgisi dersi
kapsamında ilkokul 3. sınıf öğrencilerine sürdürülebilir çevre farkındalığı
kazandırmaktır. Ayrıca uygulanan etkinliklerin öğrencilerin Hayat Bilgisi dersine karşı
tutumları, çevreye karşı tutumları ve çevre farkındalıkları üzerindeki etkilerini tespit
etmenin yanı sıra uygulama sürecinin öğrenci görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi
de amaçlanmaktadır. Bunların dışında sürdürülebilir çevre farkındalığı oluşturmak
amacıyla uygulanan etkinliklerin çevre farkındalığı oluşturmak için araştırmacılara ve
uygulayıcılara katkılar sağlaması umulmaktadır.
Araştırmada karma araştırma yöntemlerinden gömülü desen kullanılmıştır. Çalışmanın
nicel boyutunda yarı deneysel desenlerden öntest sontest kontrol gruplu deneysel desen,
nitel boyutunda temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın uygulama süreci
2022-2023 eğitim öğretim yılının 2. döneminde toplam 6 hafta boyunca devam etmiş olup
araştırmacı tarafından oluşturulan ders planları aracılığı ile dersler yürütülmüştür.
Araştırmanın çalışma grubunu 2022- 2023 eğitim öğretim yılı 2. döneminde
Afyonkarahisar'a bağlı bir kasabada öğrenim gören ilkokul 3. sınıf düzeyindeki 40
öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel bölümüne bu iki sınıfta öğrenim gören
öğrencilerin tümü katılmıştır. Deney grubu 10 kız 10 erkek toplam 20, kontrol grubu da
11 kız 9 erkek olmak üzere toplam 20 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın nitel
boyutunda deney grubundaki öğrencilerin tamamı ders günlükleri tutmuştur. Ayrıca
araştırmacı tarafından araştırmacı günlüğü tutulmuştur. Deney grubundaki öğrencilerle
görüşmeler yapılmıştır. Günlükler içerik analiziyle çözümlenerek birer doküman olarak
ele alınmıştır. Görüşmeler için amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik
örneklemesi ile belirlenen, akademik başarısı iyi, orta ve istenilen yeterlilikte olmayan 9
öğrenciden yarı yapılandırılmış görüşme formuyla veri toplanmıştır.
Araştırmanın nicel verileri "Hayat Bilgisi Tutum Ölçeği, İlkokul Çevre Tutum Ölçeği ve
İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği" kullanılarak elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde
gruplar arası karşılaştırmalarda Mann Whitney U; grup içi karşılaştırmalarda Wilcoxon
İşaretli sıralar testi kullanılmıştır.
v
Araştırmadan elde edilen sonuçlara bakıldığında deney ve kontrol grubuna uygulanan
"Hayat Bilgisi Tutum Ölçeği" bulgularına göre ölçeğin genelinden elde edilen sontest
puanlarına göre istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Ancak nitel bulgulara
göre öğrencilerin, Hayat Bilgisi dersine yönelik olumlu yönde tutum geliştirdikleri de
söylenebilir. "İlkokul Çevre Tutum Ölçeği" bulgularına göre deney ve kontrol grubu
arasında ölçeğin genel toplamında ve ölçeğin alt boyutlarından elde edilen puanlara göre
"olumlu çevresel davranışlar" alt boyutuna yönelik sontest puanlarında istatiksel olarak
anlamlı bir fark bulunurken, deney ve kontrol gruplarının ilkokul çevre tutum ölçeğinin,
"çevresel bilgi ve farkındalık" ve "olumsuz çevresel davranışlar" alt boyutlarına yönelik
sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Uygulanan "İlkokul Çevre
Farkındalık Ölçeği"nin genelinden ve alt boyutlarından elde edilen sontest puanlarına
göre istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Ancak "doğada yaşam",
"canlıların devamlılığı" alt boyutları ile ölçeğin geneline ait sıralı toplam puanlarında
deney grubu lehine artış görülmektedir. Bunların dışında uygulanan ders planları sonunda
yazdırılan öğrenci günlükleri, araştırmacı günlüğü ve öğrencilerle yapılan görüşmelerden
elde edilen nitel bulgulara göre öğrencilerin hem Hayat Bilgisi dersine hem de çevreye
yönelik tutumlarının olumlu yönde arttığı söylenebilir. Ayrıca yine nitel bulgulara göre
öğrencilerin çevresel farkındalıklarının da olumlu yönde arttığı söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: Hayat Bilgisi, sürdürülebilir çevre, çevresel farkındalık, tutum,
ilkokul öğrencileri.

Abstract:
In order for the life of the world we live in to be long, existing natural resources must be
used consciously and economically. For this purpose, it is necessary to raise individuals
who can identify the problems around them, find solutions to the problems, protect the
richness of the environment, contribute to the sustainability of the environment and have
high environmental awareness. For this, environmental awareness should be created from
an early age. In this context, the aim of this research is to raise sustainable environmental
awareness among 3rd grade primary school students within the scope of the Life Sciences
course. In addition, it is aimed to determine the effects of the implemented activities on
students' attitudes towards the Life Sciences course, their attitudes towards the
environment and environmental awareness, as well as to evaluate the implementation
process based on student opinions. Apart from these, it is hoped that the activities
implemented to create sustainable environmental awareness will contribute to researchers
and practitioners in creating environmental awareness.
Embedded design, one of the mixed research methods, was used in the research. In the
quantitative dimension of the study, a quasi-experimental design with pretest-posttest
control group was used, and in the qualitative dimension, a basic qualitative research
design was used. The implementation process of the research continued for a total of 6
weeks in the 2nd Term of the 2022-2023 academic year, and lessons were conducted
through lesson plans created by the researcher. The study group of the research consists
of 40 3rd grade primary school students studying in a town of Afyonkarahisar in the 2nd
semester of the 2022-2023 academic year. All students studying in these two classes
participated in the quantitative part of the research. The experimental group consists of a
total of 20 students, 10 girls and 10 boys, and the control group consists of a total of 20
students, 11 girls and 9 boys. In the qualitative dimension of the research, all students in
the experimental group kept course diaries. Additionally, a researcher diary was kept by
the researcher. Interviews were held with the students in the experimental group. The
diaries were analyzed with content analysis and treated as documents. For the interviews,
data were collected with a semi-structured interview form from 9 students whose
academic success was good, average and not at the desired level, determined by maximum
diversity sampling, one of the purposeful sampling methods.
The quantitative data of the research were obtained using the "Life Science Attitude Scale,
Primary School Environmental Attitude Scale and Primary School Environmental
Awareness Scale". In the analysis of quantitative data, Mann Whitney U was used for
vii
comparisons between groups; Wilcoxon signed-rank test was used for intra-group
comparisons.
Considering the results obtained from the research, according to the findings of the "Life
Science Attitude Scale" applied to the experimental and control groups, there is no
statistically significant difference compared to the posttest scores obtained from the
overall scale. However, according to the qualitative findings, it can be said that the
students developed positive attitudes towards the Life Sciences course. According to the
findings of the "Primary School Environmental Attitude Scale", there was a statistically
significant difference between the experimental and control groups in the overall total of
the scale and in the posttest scores for the "positive environmental behaviors" subdimension according to the scores obtained from the sub-dimensions of the scale, while
the primary school environmental attitude scale of the experimental and control groups,
There was no significant difference between the posttest scores for the "environmental
knowledge and awareness" and "negative environmental behaviors" sub-dimensions.
There is no statistically significant difference according to the posttest scores obtained
from the general and sub-dimensions of the applied "Primary School Environmental
Awareness Scale". However, there is an increase in favor of the experimental group in
the sub-dimensions "life in nature", "sustainability of living things" and the ordinal total
scores of the overall scale. Apart from these, according to the student diaries written at
the end of the applied lesson plans, the researcher's diary and the qualitative findings
obtained from the interviews with the students, it can be said that the students' attitudes
towards both the Life Sciences course and the environment have increased positively.
Additionally, according to the qualitative findings, it can be said that students'
environmental awareness has increased positively.
Keywords: Life Sciences, sustainable environment, environmental awareness, attitude,
primary school students.