Zenânnâme'de kimlik kurguları: Geleneksel söylemin yeniden üretiminde bireysel arayışlar
Identity construction in the Zenannâme: Individual voices in the cultural context
Yazar: DAMLA NUR KORKAKÇI
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL KOCAER
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
On sekizinci yüzyıl mesnevilerinden biri olan Zenannâme, içeriği ve müellifinin 
üslubu itibarıyla özgün bir eserdir. Zenannâme'nin içeriği farklı etnik kökenlere mensup 
kadın kimlik kurgularının tasviri şeklindedir. Enderunlu Fâzıl bu kimlikleri kurgularken 
özgün bir mizahî ve mahallî üslup kullanmıştır. Zenannâme, özgün içeriği ve üslubuna 
karşın geleneksel bir alt metne sahiptir. Bu geleneksel alt metin, farklı kültürlerde 
karşılaşılan kadını ötekileştiren ve ikincilleştiren ataerkil bakış açısıyla oluşturulmuş 
sanat üretimini ifade etmektedir. Kadın kimlikleri alt metin olarak pek çok kültürde aynı 
temelde inşa edilmiş güncellemelerdir. Osmanlı yüksek zümre edebiyatı da bu kültürlerin 
bir halkasını teşkil etmektedir. Osmanlı yüksek zümre edebiyatındaki kadın kimlikleri, 
bu edebiyatın kuruluş ve yerelleşme dönemlerinde farklı nitelikleriyle öne çıkmıştır. 
Kuruluş aşamasındaki tercüme ve yarı tercüme özelliklere sahip eserlerdeki kadın kimlik 
kurguları ataerkil sanat üretimi bağlamında ideal tipler olarak inşa edilirken edebiyatta 
yerelleşme hareketiyle cinsel kimlikleri ile öne çıkan ve ataerkil kamusal alan için tehdit 
oluşturan kadın kimlik kurguları söz konusudur. Bu iki bakış açısı da ataerkil sanat 
üretimi bağlamında kadını ötekileştiren ve ikincilleştiren noktada temellenmiştir. 
Osmanlı yüksek zümre edebiyatında Zenannâme, geleneğin ikinci halkasına dâhildir. 
Edebiyatta yerelleşme hareketinin bir parçası olarak geleneksel bir alt metin üzerinde 
müellifin bireysel arayışları sonucunda kurgulanmış özgün bir içeriktir.

Abstract:
Zenannâme, one of the eighteenth-century masnavi, is an original work in terms 
of its content and the style of its author. The content of Zenannâme is in the form of a 
depiction of female identity constructions belonging to different ethnic origins. Enderunlu 
Fâzıl used a unique humorous and local style while constructing these identities. Despite 
its original content and style, Zenannâme has a traditional subtext. This traditional subtext 
refers to the production of art created with a patriarchal perspective that marginalizes and 
subordinates women encountered in different cultures. Women's identities are subtextual 
updates built on the same foundation in many cultures. Ottoman high-class literature also 
constitutes a link of these cultures. Women's identities in Ottoman high-class literature 
came to the fore with their different qualities during the establishment and localization 
periods of this literature. While the female identity fictions in the works with translation 
and semi-translation features in the establishment phase are constructed as ideal types in 
the context of patriarchal art production, there are female identity fictions in literature that 
stand out with their sexual identities with the localization movement and pose a threat to 
the patriarchal public sphere. Both of these perspectives are based on the point that 
marginalizes and subordinates women in the context of patriarchal art production. In 
Ottoman high-class literature, Zenannâme is included in the second ring of the tradition. 
As a part of the localization movement in literature, it is an original content constructed 
as a result of the author's individual searches on a traditional subtext.