Rus bılinaları ve Türk kültür ekolojisi
The Russian bilinas and the Turkish culturel ecologies
Yazar: ATİLLA BAĞCI
Danışman: PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Bılina = Bılyna ; Halk bilimi = Folklore ; Halk kültürü = Folk culture ; Halk şiiri = Folk poetry ; Kültür = Culture ; Rusya = Russia ; Tatarlar = Tatars ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türküler = Folk songs

Özet:
Karadeniz'in kuzey bozkırlarında IX. yüzyılda Knezlik (Prenslik, Derebeylik) olarak tarih sahnesine çıkan Ruslar, siyasi birliğini, devletleşme sürecini, tecrübesini, bürokrasi ve askeri yapılanmasını birkaç yüzyıl boyunca hâkimiyetleri altında kaldıkları Türk-Tatar zümrelerinin etkisi ve katkısıyla gerçekleştirmişlerdir. 
Bu süreç içinde Türk-Tatar zümrelerinin Rus kültürü üzerine de etkisi büyük olmuştur. Rus halk edebiyatında Türk kültürünün etkisi açıkça görülmektedir. Rus halk edebiyatının en önemli türlerinden olan kahramanlık destanları olan "bılinalar"ın önemli bir kısmı Rus yurdunun ve Hıristiyanlık inancının en büyük düşmanı Türk-Tatar zümreleri ve Litvalılara karşı verilen savaşları konu edinmiştir. 
Rus yurdunu batıdan Litvalılar, diğer yönlerden ise Türk-Tatarlar hep tehdit etmişlerdir. Kudretli Rus bogatırları (bahadır, kahraman) bu düşmanlara karşı Aziz Rus yurdunu, Hıristiyanlık inancını savunmuştur, düşmana geçit vermemiştir. Bılinalar Rus halkının geçmiş hatırasını, kültürel belleğini taşırken, aynı zamanda da gelecek ülküsünü, istikbalini temsil etmektedir. 
Rus halk edebiyatı, sözlü kültür geleneğinin en önemli türlerinden olan bılinalara da Türk kültürüne ait dil unsurları, motif, konu, karakter gibi çok önemli etkiler görülmektedir. Kâhin Boyan'ın anlattığı Bılina'nın yükünü ancak Türkçe "bogatır" (batur, bogatur) taşıyabilmektedir. 
Ruslar, Türk zümrelerinin hâkimiyetinde siyasi birliğini sağlama ve devletleşme sürecini tamamlamıştır. Türk-Tatar zümreleri ile Rus halkının hayatın her alanına dokunan karşılıklı etkileşimi ve ilişkisi artarak ivme ile devam etmiştir. İlk başta daha çok Türk kültüründen Rus kültürüne etkin bir etkileşim yaşanırken, Rusların Sibirya, Kafkasya ve Orta Asya'ya doğru yayılmalarıyla başlayan süreç içinde Rus kültüründen de Türk kültürüne doğru kültürel etkileşim artmıştır. Bu kültürel alışveriş her iki tarafın kültürel yapısına zenginlik katarken, olumsuz etkiler de yapmış olabilir. 
Modern çağda milletlerin kaygıları milli kültürlerini yabancı kültürler karşısında korumaya çalışmak, gayeleri de kendi kültürünü başka halk kitlelerine tanıtmak olmuştur. 
Türk kültürü ile nispeten daha genç bir kültür olan Rus kültürü arasında çok fazla benzeşen unsurlar mencuttur.


Anahtar Kelimeler: Bılina, bogatır, halkbilimi, halk edebiyatı, Hıristiyanlık, Kiev, kültür, Rus, Türk, Tatar.

Abstract:
The Russians, starting to appear as Knezship (princedom, feudality) in 9'th century in northern steppe of Black Sea, completed their political unity, nationhood, and political experience, bureaucracy and military structure under the influence of and contributed by the Turk-Tatar groups who were dominated by the Russians for some centruies.
In this time period, Turk-Tatar groups had also enormous amount of impact on the Russian culture. The impact of the Turkish culture on Russian folk literature is clearly seen. Majority of the "bılina" wich is the one of the most important types of the Russian folk literature as heroic epics discusses battles against Litvas and Turk-Tatar groups, the biggest enemy of the Russian homeland and the Christianity.
The Rusiian hoemland had always been threatened by Litvas in the west and Turk-Tatar in the east. The mighty Russian bogatırs (heroes) defended the homeland and the Christianity against these enemiens and did not let them take over these. Bilinas represents the hope for the ideal and future while handing on the Russian past and cultural memory. 
In bılinas which is one of the most important Russian folk literature types as traditional oral culture, it is seen that language elements of the Turkish culture made very important contributions such as motive, subject, and character. The burden of bılina which is narrated by Kâhin Boyan can only be carried by Turkish "bogatır" (hero). 
The Russians completed their political union and statehood while governing Turkish groups. The relation and interaction between Turk-Tatar groups and the Russians in every aspect of life continued with increasing haste. At first, whereas the interaction was partly towards from the Turkish culture to the Russian culture, in later stages vice versa started with the Russian domination of Siberia, Caucasia, and the Middle Asia. While these interactions contributed to the both side as cultural affluence, there might have been some negative sides. In modern times, nations worry about defending their national identities against foreign cultures, and they aim to introduce their culture to other nations.
There are many similar elements between the Turkish culture and Russian culture which is comparatively a younger cultural center.

Keywords: Bılyna, bogatır, folklore, folk literature, Christianity, Kiev, culture, Russian, Turkish, Tatar.