Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin iyimserlik düzeyleri ve stresle başaçıkma stillerinin incelenmesi
Investigation of the levels of healthy and stress primary styles with special required children
Yazar: FATMA AKÇEŞME
Danışman: DOÇ. DR. SELAHATTİN AVŞAROĞLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile gereksinimleri = Family needs ; Aile işlevleri = Family functions ; Aile sağlığı = Family health ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; İyimserlik = Optimism

Özet:
Bu araştırmada amaç,  özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin iyimserlik düzeyleri ve stresle başaçıkma stillerinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda alt amaçlar geliştirilmiştir. Araştırmanın bağımsız değişkenleri; ailelerin cinsiyetleri, yaşları, meslekleri, eğitim durumları, sahip oldukları çocuk sayısı, çocuğun engel türü, ekonomik durumları ve ailede başka engelli çocuk olup olmadığıdır. Bağımlı değişkenleri ise; iyimserlik düzeyleri ve stresle başaçıkma stilleridir.
Bu araştırma "tarama modeli" olarak tasarlanmıştır. Araştırmada verileri toplamak amacıyla stresle başaçıkma stillerini belirlemek için; "Stresle Başaçıkma Tutumları Envanteri" ve iyimserlik düzeyini ölçmek amacıyla;  Balcı ve Yılmaz (2002)' in geliştirdiği "İyimserlik Ölçeği" kullanılmıştır. Ayrıca çalışmaya katılan deneklerin demografik özelliklerini belirlemek amacıyla 8 maddeden oluşan  "Kişisel Bilgi Formu" da deneklere verilmiştir.
Araştırmanın evrenini İstanbul ili özel eğitim kurumlarında eğitim gören öğrencilerin anne-babaları oluşturmaktadır. Araştırma, 2014-2015 eğitim öğretim yılında özel eğitim kurumlarında öğrenim görmekte olan öğrencilerin velilerine ait; 126'sı erkek, 327'si kadın olmak üzere toplam 453 anne babadan alınan verilerden yararlanılarak oluşturulmuştur. Ölçek aracılığıyla toplanan veriler istatistikî olarak bağımsız örneklem t testi ve tek faktörlü varyans analizi (Anova) ile anlamlandırılmış ve sonuçlar tablolaştırılmıştır.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre annelerin babalara göre iyimserlik düzeyi anlamlı düzeyde daha yüksek çıkmıştır. İlkokul mezunu anne-babaların dış yardım arama düzeyi, lise mezunu anne-babaların dış yardım arama düzeyinden yüksek olduğu, İlkokul ve ortaokul mezunu anne-babaların dine sığınma düzeyinin, lisans ve üzeri mezunu anne-babaların dine sığınma düzeyinden yüksek olduğu görülmüştür. Otizm ve zihinsel engelli çocuklara sahip anne-babaların dine sığınma düzeyi, görme yetersizliği olan çocuğa sahip anne-babaların dine sığınma düzeyinden yüksek olduğu görülmüştür. Anne-babaların iyimserlik düzeyinin %20'sinin stresle başaçıkma ölçeğinin Aktif Planlama, Dış Yardım Arama, Dine Sığınma (Dine Yönelme), Kaçma-Soyutlama (Duygusal-Eylemsel), Kaçma-Soyutlama (Biyokimyasal) ve Kabul-Bilişsel (Yeniden Yapılanma) alt boyutları ile açıklandığı ve anne-babaların iyimserlik düzeyinin %17,7'sinin stresle başaçıkma tutumu ile açıklandığı görülmüştür. Anne-babaların iyimserlik düzeyi, stresle başaçıkma tutumları olumlu yönde artmaktadır. 
İyimserlik düzeyi ile stres ile başaçıkma tutumu alt boyutlarından aktif planlama ve dış yardım arama düzeyi arasında pozitif yönlü ilişki olduğu, yani aktif planlama düzeyi ve dış yardım alma düzeyi arttıkça iyimserlik düzeyi artmaktadır. Ayrıca Dine Sığınma (Dine Yönelme), Kaçma-Soyutlama (Duygusal-Eylemsel), Kaçma-Soyutlama (Biyokimyasal) ve Kabul-Bilişsel (Yeniden Yapılanma) alt boyutları ile istatistiksel olarak bir ilişki olmadığı tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Özel Gereksinimli Çocuk, Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Aile, Stresle Başaçıkma, İyimserlik.

Abstract:
In this study, the level of optimism and the attitudes of the families with special needs children to the study of stress coping styles were examined. Sub-objectives have been developed for this purpose. Independent variables of the research; Age, occupation, educational status, number of children they have, type of child with disabilities, economic status, and whether there are other disabled children in the family. Dependent variables are; Optimism levels and stress coping styles.
This research was designed as a "screening model". To identify stress coping styles for collecting data in the study; "Inventory of Coping Attitudes with Stress" and to measure the level of optimism; The "Optimism Scale" is used. In addition, the "Personal Information Form" consisting of 8 items was given to the participants in order to determine their demographic characteristics.
The universe of the research constitutes the welfare of the students who are educated in the special education institutions of the province of Istanbul. The research was carried out in the period of 2014-2015 educational year belonging to the mother and father of the students who are studying at private education institutions; 126 male, 327 female, total 453 were taken from the data obtained from the blood. The data collected through the scale were statistically analyzed with independent sample t test and one-factor variance analysis (Anova) and the results were tabulated.
According to the findings obtained in the research, the level of optimism of the mothers was higher than that of the fathers. The level of seeking foreign aid for primary school graduates is higher than the level of seeking foreign aid for high school graduates. The level of asylum of primary and secondary school graduates is higher than that of undergraduate and graduate students. The level of asylum of mother and fathers with autism and mentally handicapped children was found to be higher than that of asylum seekers with children with visual impairment. The subscales of Active Planning, External Aid, Religious Refuge (Dine Orientation), Dodge-Abstraction (Emotional-Action), Dodge-Abstraction (Biochemical) and Acceptance-Cognitive (Restructuring) subscales of stress coping scale of 20% and 17.7% of the level of the mother and fathers' optimism were revealed by stress coping attitude. The level of optimism of the velas is increasing in favor of stress coping attitudes.
The optimism level and the level of optimism increase as the level of active planning and the level of foreign aid are positively correlated with the level of active planning and foreign aid seeking from the subscales of coping with stress. In addition, it was determined that there is no statistically relationship with the subscales of Dine Asylum (Dine Asylum), Dodge-Abstraction (Emotional-Action), Dodge-Abstraction (Biochemical) and Accept-Cognitive (Restructuring).

Key Words: Special Needed Child, Family with Special Needs, Beginning with Stress, Optimism.