İnsan haklarının etik temelleri ve uluslararası düzenlemeler çerçevesinde yetişkinlere yönelik insan hakları eğitimi programı geliştirme
Ethical foundations of human rights and a human rights curriculum  
development for adults within the framework of ethics and international regulations
Yazar: SULTAN SAHİN
Danışman: PROF. DR. BELMA TUĞRUL ; PROF. DR. HARUN TEPE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim programları = Education programs ; Program geliştirme = Program development ; Uluslararası koordinasyon = International coordination ; İnsan hakları = Human rights ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education

Özet:
20. Yüzyılın en önemli başarılarından biri insan hakları düşüncesidir. İnsan hakları uzmanlarıinsan hakları bilgisinin insan haklarının korunması ve uygulanabilmesi için gerekli olduğu konusunda hemfikir olmuşlardır. Bu çalışmada insan haklarının etik temellerinin ortaya konabilmesi, insanın değerli olduğu ve onur sahibi olduğu normunun tartışılması, insan haklarıile ilgili uluslar arası düzenlemeler ve bu bilgilerin kazandırılması için yetişkinlere yönelik bir eğitim programı geliştirilmesi amaçlanmıştır. İnsan haklarının etik temellerinin ortaya konabilmesi için Aristoteles, Platon, Kant, Nietzsche, Scheler, Hartmann, Kuçuradi?nin ve diğer bazı düşünürlerin insan kavramı ve etik ile ilgili düşünceleri tartışılmış ve bu bağlamda etik temellendirme yapılmıştır. Bunun yanı sıra, hak kavramı, adalet kavramı, insan haklarıdüşüncesi, insan haklarının tarihçesi ve uluslar arası düzenlemeler ile ilişkilendirme yapılmıştır. Araştırmanın deneysel kısmında, nitel ve nicel yöntemler bir arada kullanılmıştır. Nicel model, random ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılarak oluşturulmuştur. Deney grubuna araştırmacı tarafından geliştirilen İnsan Hakları Eğitim Programı uygulanmıştır.Araştırmacı tarafından geliştirilen ve çoktan seçmeli maddelerden oluşan İnsan Hakları Ölçeği ile elde edilen nicel veriler kullanılarak, deney grubunun ön test ve son test puanları ortalamalarıkarşılaştırılmıştır. Nitel model, araştırmacı tarafından geliştirilen İnsan Hakları Görüşme Formu, İnsan Hakları Günlükleri ve AltıŞapkalı Düşünme Tekniği İnsan Hakları ProgramıDeğerlendirme Formu kullanılarak ve nitel veri çözümlemesine gidilerek oluşturulmuştur. Araştırmada çalışma grubu, Ankara ili içinde Milli Eğitim Bakanlığı?na bağlı random olarak seçilen iki okuldan 16 kişilik deney ve 16 kişilik kontrol grubundan oluşmuştur. Araştırma sonucunda insan değeri ve insan onuru kavramlarının insan haklarının anlaşılmasında önemli olduğu, uygulanan insan hakları eğitiminin etkili olduğu ve ortalama puanları anlamlı bir şekilde arttırdığı tespit edilmiştir. İnsan haklarının, etik bilgi ile insanın onurunun korunması gerektiği, olguların değerlendirilmesinde toplumun değer yargılarının dışında, insanın değerini ortaya koyan değerlendirme biçiminin öneminin katılımcılar tarafından fark edildiği sonucuna ulaşılmıştır. İlgili alan yazın tarandığında insan hakları bilgisinin temellendirilmesi gereken öğeleri, insan hakları eğitiminin içeriği ve uygulanış biçimi açısından incelendiğinde bu çalışma bir ilk olma özelliğini göstermektedir. Araştırmada geliştirilen İnsan viHakları Eğitimi Programının insan hakları ile ilgili uluslar arası düzenlemelerin yanı sıra etik temellerinin üzerine geliştirilmiş olması, eğitim yöntemlerinin ve tekniklerinin farklılığı etkili bulunmuştur. İnsan hakları eğitiminin etkililiği sonucunda, geliştirilen eğitim programının yetişkin bireylere uygulanmasının uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Sözcükler İnsan hakları, hak ve adalet, insan değeri, değer bilgisi, etik, insan onuru, insan haklarının etik temelleri, insan hakları uluslar arası düzenlemeleri, insan hakları eğitimi, insan hakları eğitimi programı.

Abstract:
One of the most significant successes in the 20th century is to acquire the notion of human rights. It has been defended by the human rights specialists that knowledge of human rights is essential for the protection and application of it. In this study, it has been aimed to demonstrate the ethical foundations of human rights, to discuss that human being has dignity and value, to examine the international regulations related with human rights, and to develop a human rights curriculum for adults to acquire this knowledge. In order to set forth the ethical foundations of human rights, Aristotle's Plato's, Kant's, Nietzsche's, Scheler's, Hartmann?s and Kuçuradi's and some other thinkers' ideas on human notion and ethic have been discussed. In addition, the idea of right, justice and human rights, the historical background of human rights and international regulations related with it. In the experimental part of this study, qualitative and quantitative methods have been used together. Quantitative model has been set using random pre-test post-test control group comparison design. The Human Rights Curriculum developed by the researcher has been applied to the experimental group. With the quantitative data acquired through Human Rights Scale developed by the researcher and consisting of multiple-choices, the pre-test and post-test score averages of the experimental group have been compared. The quantitative model has been set analyzing the qualitative data and using Human Rights Interview Form, Human Rights Diaries and Six Thinking Hat Technique Human Rights Evaluation Form, all developed by the researcher. The study group in the research consists of the experimental group of 16 people randomly selected among the two state schools and the control group of 16 people. At the end of the research, it has been concluded that the idea of human value and dignity are crucial in understanding human rights, that the human rights curriculum applied is effective and that this education has increased the average scores significantly. It has been also put forward that human rights have to preserve human dignity, that the importance of the kind of evaluation setting forth the human dignity instead of value judgements of society have been realized by the experimental group in the evaluation of the facts. This study is unique in the literature as the crucial ideas of the human rights to be grounded, the content and the application methods of the human rights curriculum are taken into consideration. As well as on international regulations related to human rights, the grounding of the Human Rights Curriculum on ethics, the viiidistinctness of the educational methods and techniques have been found effective. As a result of the efficiency of the curriculum developed, it has been concluded that it is appropriate to apply this curriculum to all adults. Key Words Human rights, rights and justice, human value, ethical value knowledge, ethic, human dignity, ethical foundation of human rights, international human rights regulations, human rights education, human rights curriculum development.