Jean-Paul Sartre ve Michel Foucault'da varoluşçu zemin üzerinden özne öteki ve kaygı kavramlarının karşılaştırılması
Comparison of the concepts of the subject other and anxiety in Jean-Paul Sartre and Michel Foucault on the existential background
Yazar: YÜKSEL BOZ
Danışman: DOÇ. DR. KAMİL ŞAHİN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Özne teması felsefi düşünce alanında oldukça önemli bir yerdedir. Öteki temasının oluşumu özne kavramına göre daha yeni olsa da çoğu filozofun düşüncelerinde görmek mümkündür. Kaygı teması ise her iki kavram gibi özellikle de varoluşçu düşüncenin içerisinde önemli bir yere sahiptir. Dolayısıyla ilkçağdan günümüze kadar özne temasına öyle veya böyle bir şekilde değinilmiştir. Özne kavramının ne olduğu üzerine yürütülen fikir anlayışları dönemin de getirileriyle birlikte değişebilmektedir. Buna göre özne temasının değişim eşiğindeki deneyimlerinden birisi olarak görülen kaygı temasının da özneliğin oluşumundaki rolü yadsınamazdır. Varoluş problemlerinin temelinde yatan genel kabuller asırlardır insanlar için aşılamaz bir engel olarak görülür. Bu belirlenmiş ön kabulleri aşmak isteyen kimi başkaldırı filozoflarına göre kaygı, varlığın hareket noktası ve öznenin yeniden oluşumunu sağlayan uyanış teması olarak tasvir edilir. Çünkü bazı varoluş filozoflarına göre insan bu dünyaya ya düşmüş ya da bazı filozoflara göre bir yaratıcı tarafından var edilmiştir. İki ayrı nokta da öznenin varoluşunu sorun haline getirmiştir. Çalışmanın odak noktasında özne temasını farklı biçimlerde sorunsallaştıran, bir yanda fenemonolojik gelenekten gelen varoluşçu düşünür Jean Paul Sartre bir yanda da öznenin arkeolojisini yaparak soybilimini ortaya çıkarmayı hedefleyen Michel Foucault vardır. Bu iki filozofun düşünceleri bağlamında çalışmanın ana teması "öteki özne ve kaygı kavramı" etrafında şekillenmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada, öteki öznenin oluşumunda veya oluşturulmasında yani özneleşme sürecinde yer alan kaygı kavramının nasıl bir etkiye yol açtığını ve her iki filozofun buna dair anlayışlarını karşılaştırmak amaçlanmıştır. Bu yüzden varlığın, varoluşuna dair yaklaşımları irdelemek; Sartre ve Foucault'nun felsefi anlayışında özne, öteki ve kaygı temalarının nasıl konumlandığını ele almak amaçlanmıştır.

Abstract:
The subject theme has a very important place in the field of philosophical thought. Although the formation of the theme of the other is newer than the concept of subject, it is possible to see it in the thoughts of many philosophers. The theme of anxiety, like both concepts, has an important place, especially in existential thought. Therefore, the theme of the subject has been touched upon in one way or another from ancient times to the present day. The ideas on what the concept of the subject is may change with the developments of the period. Accordingly, the role of the theme of anxiety, which is seen as one of the experiences of the subject contact at the threshold of change, in the formation of subjectivity is undeniable. General assumptions underlying existential problems have been seen as an insurmountable obstacle for people for centuries. According to some philosophers of rebellion who want to overcome these presuppositions, anxiety is depicted as the starting point of existence and the theme of awakening that enables the re-formation of the subject. Because, according to some existential philosophers, humans either fell into this world or, according to some philosophers, were created by a creator. Two separate points have made the existence of the subject a problem. The focal point of the study is Jean Paul Sartre, an existential thinker coming from the phenomenological tradition, who problematizes the theme of the subject in different ways, and on the other hand, Michel Foucault, who aims to reveal the genealogy of the subject by doing its archeology. In the context of the thoughts of these two philosophers, the main theme of the study is shaped around "the concept of the other subject and anxiety". Therefore, in this study, it is aimed to compare the effect of the concept of anxiety in the formation or formation of the other subject, that is, in the process of subjectification, and the understandings of both philosophers regarding this. Therefore, to examine the approaches to the existence of being; It is aimed to discuss how the themes of subject, other and anxiety are positioned in the philosophical understanding of Sartre and Foucault.