Roma dönemi sonuna kadar Amasya`da su yapıları
Water structures in Amasya until the end of the roman period
Yazar: FEYZA AYKUTLU
Danışman: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsan yaşamının temel unsurlarından biri olan su, yaşamın devamlılığını sağlarken, ilk çağlardan beri kurulan yerleşimlerin gelişiminde etkili olmuştur. Bugüne kadar yapılan arkeolojik araştırmalar, suyun yerleşmelerin fiziksel biçimlenmesine yön vermesinde sahip olduğu hayati önemin yanısıra, ona yüklenen dini anlamların da etkili olduğuna işaret etmektedir.
İnsanlık tarihinin en erken yerleşmelerinin geliştiği Anadolu, aynı zamanda dünyanın ilk su yapısı örneklerinin de ortaya çıktığı coğrafya olmuştur. Bu çalışmada ilk olarak, dünyada bilinen ilk su yapıları ortaya konulmaktadır. Daha sonra dünyanın ilk su yapılarının da bulunduğu Anadolu`da tarih öncesi dönemde beliren ilk örneklerden başlayarak Roma Dönemi sonuna kadar inşa edilmiş su yapıları kronolojik bir düzende ele alınmaktadır. Son olarak Anadolu`nun kuzey-orta kesiminde bulunan ve Neolitik Dönem`den beri kesintisiz iskan edilen Amasya`da inşa edilmiş su yapıları incelenmektedir. Helenistik Dönem`de Pontus Krallığı`nın başkenti ünvanını taşıyan Amasya`da, güncel literatürde bu dönem öncesinden bir örnek dışında su yapısı bulunmamakla birlikte, bu çalışmada Helenistik Dönem öncesine ait yeni su yapıları önerilmektedir. Bunun yanısıra, il sınırları içinde Roma Dönemi sonuna kadar inşa edildiği düşünülen ve bir kısmı bu çalışma ile literatüre kazandırılan su yapıları tanıtılmaktadır.
Sonuç olarak, Bu çalışma kapsamında incelenen ve Amasya`da Helenistik Dönem öncesinden başlayarak Roma Dönemi sonuna kadar inşa edilmiş su yapılarının ortaya çıkışı ve şekillenmesinde inşa edicilerin mimarlık ve mühendislik düzeyi yanında, ait oldukları toplumun dini inanışlarının da etkili olabileceği tartışılmakta ve söz konusu yapıların Amasya`daki yerleşmelerin gelişimindeki etkisi ortaya konulmaktadır.

Abstract:
Water, one of the essential elements of human life, has been effective in developing settlements since ancient times while ensuring the continuity of life. Archaeological research carried out to date indicates that besides the vital importance of water in directing the physical formation of settlements, the religious meanings attributed to it are also effective.
Anatolia, where the earliest settlements in the history of humanity developed, was also the geography where the world's first examples of water structures emerged. This study first reveals the first known water structures in the world. Later, it examines the water structures built until the end of the Roman Period chronologically, starting from the first examples that appeared in the prehistoric period in Anatolia, where the world's first water structures are located. Finally, in the north-central part of Anatolia, in Amasya, where continuous settlement has been detected since the Neolithic Period and which was the capital of the Pontus Kingdom in the Hellenistic Period, one of the earliest examples that could be identified during this study was built until the end of the Roman Period. It introduces these water structures many of which are not mentioned in the literature and discusses the effects of these structures on the development of the settlement. In addition, it is argued that, besides the architectural and engineering levels of different communities, beliefs may have influenced the shaping of the water structures built until the end of the Roman Period on the borders of Amasya.