Osmanlı Devleti'nde Çerkezler ve Ermeniler (1865-1923)
Circassians and Armanians in the Ottoman State (1865-1923)
Yazar: MAHMUT TURAN
Danışman: PROF. DR. AHMET EYİCİL
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; 20. yüzyıl = 20. century ; Bağımsızlık = Independence ; Ermeniler = Armenians ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Türkler = Turks ; Çerkezler = Circassians ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
XIX. yüzyılın başında sanayi devriminin gerçekleşmesi ve hammadde ihtiyacının artması büyük devletleri yeni kaynak arayışlarına yöneltti. Kafkasya bölgesi yeraltı ve yer üstü hammadde kaynakları bakımından vazgeçilmez bir yerdi. Kafkasya büyük devletlerarasında mücadele sahasına dönüştü. Burada yaşayan halkların bazıları Rusya'nın yayılmacı politikalarına boyun eğdi, diğerleri ise yurtlarını terk ederek göç ettiler. Göç eden milletlerden biride Çerkezlerdi ve kendileri siyasi, ekonomik ve dini sebeplerden dolayı Anadolu'ya geldiler.
Osmanlı Devleti çok uluslu bir yapıya sahipti ve uyguladığı kanunlarla halk etnik kimliğe bakılmaksızın hep birlikte yaşıyordu. Osmanlı Devleti'nin Çerkezleri kabul etmesinde siyasi ve ekonomik sebepler etkendi, bunun yanı sıra Osmanlı sultanının İslam dünyasının halifesi olması da önemliydi. Çerkezlerin Anadolu'ya iskânı burada yaşayantopluluklarla ufak tefek tartışmaların yaşanmasına neden oldu. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren milliyetçilik kavramının artması ve ulusların kendi bağımsızlıklarını istemeleri tüm imparatorluklarda olduğu gibi Osmanlı Devleti'nde de bağımsızlık isyanlarını tetikledi. Büyük devletler misyonerler tarafından açılan okullar ve yardım cemiyetleri vasıtasıyla ulusları devlet otoritesine karşı kışkırtıyordu.
Ermeni ve Çerkezler kendilerine vaat edilen bağımsızlık uğrana çeşitli dernek ve cemiyetler kurdular. Ermeniler kurdukları cemiyetlerle özellikle Doğu Anadolu bölgesinde ve ülkenin dört bir yanında isyanı teşvik ettiler. Çerkezler ise yeni bir devlet kurmaktansa Osmanlı Devleti'nde söz sahibi olmaya çalıştılar. II. Abdülhamid döneminde devletin üst kademelerinde ve askeri alanda Çerkezlerin ağırlığı hissedilmeye başlandı. Balkan Savaşları ve I. Dünya savaşında Çerkezler Osmanlı Devleti'nin yanında yer alırken, Ermeniler İtilaf devletleriyle işbirliği yaptı.
Mondros Mütarekesi ve Paris Barış Konferansı'nda İtilaf devletlerinin bütün çabalarına rağmen Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan kurulamadı. Ermeniler yaptıklarının sonucunda tehcir ile birlikte yurtlarından oldular ve başka ülkelere göç ettiler. Çerkezler ise yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde yönetim kademesinde etkili oldular.

Abstract:
The Great Powers started to seek new sources because of the industrial revolution and lack of the raw metarial in the 19.century. Caucasia was an essential region in terms of natural sources.Caucasia was an arena between the Great Powers.While some of the indigenous people abode by these countries some of the them left Caucasia. One of the nations  who left the country, was Circassians were Muslims they preferred to move Anatolia.
The Ottoman State  was a cosmopolitan country and its peoples lived without having any problem.The  Ottoman Sultan accepted Circassians to his country  because  he was a caliph at the same time. After the Circassians settled in Anatolia, they had trouble, that was not very important with the Anatolian people. Nationalist aprisings arose in the State and Circassians were affected by this nationalist movements in the 19.Century. Great Powers provoked the nations, included Circassians aganist the Ottoman administration by way of schools, charities which were opened by missionaries.
Circassians and Armenians founded several charities and associations to gain their independence. Armenians charities promoted to uprising in every parts of Anatolia especially in the Eastern part of Anatolia. As for the Circassians, they preferred to have voice in the State rather than building an independent country.They stardet to be influental both in state governance and the turkish military during the terms of sultan abdulhamid II. While the Circassians supported the Ottoman State the Armenians cooperated with the Allied Powers both in Balkan Wars and World War I.
Allied Powers followed a policy for building a free Armenian country in the  East Part of Anatolia during the Mudros Armistice Agreement and Paris Conference, but they failed. Armenians had to leave Anatolia and settled in a several countries, but Circassians became very influental in the administration of a newly founded turkish state.