Herdem yeşil meşe (Quercus L.) türlerinin bazı morfolojik ve anatomik özellikleri üzerine araştırmalar
Some morphological and anatomical characteristics of evergreen oak (Quercus L.) species
Yazar: EDA KADEM
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN FAKİR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Anatomi = Anatomy ; Botanik = Botany ; Morfoloji = Morphology

Özet:
Meşeler kışın yaprağını döken veya herdemyeşil, çoğunlukla ağaç ve boylu çalı halinde, monoik ve odunsu bitkilerdir. Ülkemizde meşenin 18 türü ve 23 taksonu bulunmaktadır. Meşe odunu çok çeşitli alanlarda kullanım olanağı bulunan oldukça değerli bir malzemedir. Odunun fiziksel yapısı sıvı geçişine izin vermediği için alkol üretim endüstrisinde kullanılan saklama fıçıları yapımında, mobilya imalatında, gemi yapımında, su içi inşaatlarda, oymacılıkta, müzik aletleri üretiminde, parke ve karoser yapımında kullanılabilmektedir.

Yüksek lisans tezi olarak sunulan bu çalışmada Muğla yöresinde bulunan herdem yeşil meşe türlerinden Quercus aucheri Jaub.& Spach ve Quercus cocifera L., Quercus ilex L. türlerinin morfolojik ve anatomik özellikleri araştırılmıştır. 

Morfolojik özelliklerden yaprak, meyve ve tomurcuk örneklerinden ölçümler yapılmıştır. Quercus aucheri Jaub.& Spach'un yaprak sap uzunluğu ortalama 0,379 cm olarak hesaplanmıştır. Quercus cocifera L.'un yaprak sap uzunluğu ortalama 0,34 cm, yaprak aya boyu ortalama 3,256 cm, yaprak aya eni ise ortalama 1,654 cm olarak bulunmuştur. Quercus ilex L.'un yaprak sap uzunluğu ortalama 1,342 cm, yaprak aya boyu ortalama 7,264 cm, yaprak aya eni ise ortalama 2,9 cm olarak bulunmuştur.

Anatomik özellikler için trahelerin radyal ve teğet çapları, çeper kalınlıkları, teğet kesitteki özışını genişliği ve yükseklikleri, hücre genişlik ve yükseklikleri, birim alanda mm2'deki trahe sayıları, birim alanda mm2'deki özışını sayıları, lif uzunluğu ve genişliği, lümen genişliği incelenmiştir. Quercus aucheri Jaub.& Spach'un trahe radyal çapı ortalama 41,03µm, teğet çapı ortalama 38,7µm; özışını yüksekliği ortalama 25,57µm, genişliği ortalama 9,83µm; 1 mm2 'de trahe sayısı ortalama 11.17 adet olarak bulunmuştur. Quercus coccifera L.'un trahe radyal çapı ortalama 35,4µm, teğet çapı ortalama 31,37µm; özışını yüksekliği ortalama 28,37µm, genişliği ortalama 11,73µm; 1 mm2 'de trahe sayısı ortalama 16,23 adet olarak bulunmuştur. Quercus ilex L.'untrahe radyal çapı ortalama 37,87, teğet çapı ortalama 30,1µm; özışını yüksekliği ortalama 30,77µm, genişliği ortalama 3,53µm; 1 mm2 'de trahe sayısı ortalama 7,03 adet olarak bulunmuştur.

Morfolojik ve anatomik bütün değişkenlere ait veriler depolanmış ve istatiksel değerlendirmeler için hazır hale getirilmiştir. İstatistiksel değerlendirmelerde varyans analizi ve Duncan testi ile farklılıkları ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Herdem yeşil, Quercus,  Odun Anatomisi

Abstract:
Oak species are plants that decidous or evergreen, mostly trees and tall shrubs, bisexual, and woody plants. 18 species and 23 taxa of Quercus exist in Turkey. Oak wood is a material which is very valuable opportunity to use in various fields. The physical structure of wood does not allow the fluid passage so, it can be used in producing of storage cask for alcohol producing industry, furniture producing, ship construction, water constructions, carving, producing of musical instruments and hardwood industry.

In this master thesis, morphological and anatomic features of Quercus aucheri Jaub.& Spach, Quercus cocifera L. and Quercus ilex L. which are everygreen oak speices in Mugla province are investigated.

Morphological features as leaf, fruit and nudle specimens are calculated. The mean of petiole lengths of Quercus aucheri Jaub.& Spach was found as 0,379 cm. Also, The mean of petiole lengths of Quercus cocifera L. was determined as 0,34, the mean of the lenght of leaf blade as 3,256 cm and the width of leaf blade as 1,654 cm. For Quercus ilex L., the mean of petiole lengths, the mean lenght of leaf blade, the mean width of leaf blade were found as 1,342 cm, 7,264 cm and 2,9 cm respectively. 

Relating to anatomic features, radial and tangential diameter of trahe, wall thickness, width and height of rays in tangential section, width and height of cells, trahe number in per mm2 , the number of rays in per mm2, the lenght and width of fibers and width of lumen were studied. 

For Quercus aucheri , the mean radial diameter of trachea, the mean tangential diameter, the mean height of rays, the widht of rays and trachea number per mm2 were found as 41,03µm, 38,7µm, 25,57µm, 9,83µm and 11.17 respectively. 

The mean radial diameter of trachea for Quercus coccifera L., the mean tangential diameter, the mean height of rays, the width of rays and trachea number per mm2 were found as 35,4µm, 31,37µm, 28,37µm, 11,73µm and 16,23 respectively. For Quercus ilex L., the mean radial diameter of trachea, the mean tangential diameter, the mean height of rays, the widht of rays and trachea number per mm2 were found as 37,87µm, 30,1µm, 30,77µm, 3,53µm and 7,03 respectively. 

The data of the morphological and anatomical variables and prepared for statistical evaluation and variance analyses and Duncan test were conducted.

Keywords: Evergreen, Oak, Wood Anatomy