Yeni hibrit 1,2,3-triazol türevlerinin sentezi ve bazı biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi
Synthesis of new hybrid 1,2,3-triazole derivatives and determination of some of their biological activities
Yazar: SULTAN ONUR
Danışman: PROF. DR. FERHAN TÜMER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışmasında, 1,2,3-triazol türevlerinin sentezi iki farklı çekirdek yapı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Hidrokinon ve 4-substitüe fenol bileşikleri önce ilgili propargil türevlerine dönüştürüldü. Daha sonra bunların aril azidlerle metal katalize "klik reaksiyonu" sonucundan da 1,2,3-triazol iskeletine sahip yeni hibrit bileşiklerin sentezi gerçekleştirilmiştir. Sentezi gerçekleştirilen 1,2,3-triazol hibrit türevlerinin yapıları yaygın spektroskopik yöntemler ile karakterize edilmiştir. Ayrıca, 9e, 15a, 15h, 18a ve 18g bileşiklerinin tek kristalleri elde edilmiş ve bu bileşiklerin molekül yapıları X-ışını kırınım yöntemi ile aydınlatılmıştır. 
Tüm bileşiklerin in vitro ortamda enzim inhibisyon, antioksidan aktiviteleri incelenmiş ve moleküler modelleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Belirlenen enzim inhibisyon aktivitelerine göre, 18e (IC50=1.56 μM) ve 9g (IC50=1.57 μM) bileşikleri standart Galantamin ve Donepezilden yaklaşık 6 kat, 5d (IC50=1.71 μM) ve 6d (IC50=2.90 μM) ise yaklaşık 5 ve 3 kat daha yüksek enzim inhibisyon aktivitesi sergilemişlerdir. Elde edilen diğer bileşikler de orta ile iyi düzeyde inhibisyon aktivitesi göstermişlerdir.
DPPH• radikal giderme aktivite sonuçlarına göre; 6b, 6e, 18f ve 18g bileşikleri β-karoten 'den daha yüksek aktivite sergilemişlerdir. ABTS•+ radikali giderme aktivite sonuçlarında ise, 6b, 5d, 5e, 5c, 6c, 5a ve 12e bileşiklerinin β-karoten'den daha yüksek antioksidan aktiviteye sahip oldukları belirlenmiştir.
Sentezlenen bileşiklerin detaylı olarak ADMET analizleri gerçekleştirilmiş ve genel olarak yüksek bir biyoyararlanım profiline sahip oldukları bulunmuştur. Moleküler yerleştirme çalışmalarından elde edilen sonuçlar, bileşiklerin yüksek bağlanma afinitelerine sahip olduğunu ve in vitro enzim aktivitesi deneylerinden elde edilen sonuçlarla uyumlu olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
In this thesis, the synthesis of 1,2,3-triazole derivatives was carried out through two different core structures. Hydroquinone and 4-substituted phenol compounds were first converted to the corresponding propargyl derivatives. Later, the synthesis of new hybrid compounds with a 1,2,3-triazole skeleton was carried out as a result of their metal-catalyzed "click reaction" with aryl azides. The structures of the 1,2,3-triazole hybrid derivatives synthesized have been characterized by common spectroscopic methods. In addition, single crystals of compounds 9e, 15a, 15h, 18a and 18g were obtained and the molecular structures of these compounds were illuminated by X-ray diffraction method.
Enzyme inhibition and antioxidant activities of all compounds were studied in vitro and molecular modeling studies were performed. According to the determined enzyme inhibition activities, compounds 18e (IC50=1.56 µM) and 9g (IC50=1.57 µM) exhibited approximately 6 times higher enzyme inhibition activity than standard Galantamine and Donepezil, while 5d (IC50=1.71 µM) and 6d (IC50=2.90 µM) exhibited approximately 5 and 3 times higher enzyme inhibition activity. Other compounds obtained also showed moderate to good inhibitory activity.
According to the results of radical removal activity of DPPH•, compounds 6b, 6e, 18f and 18g exhibited higher activity than β-carotene. In the ABTS*+ radical removal activity results, it was determined that compounds 6b, 5d, 5e, 5c, 6c, 5a and 12e have higher antioxidant activity than β-croten.
Detailed ADMET analyses of the synthesized compounds were performed and it was found that they generally have a high bioavailability profile. The results obtained from molecular placement studies have revealed that the compounds have high binding affinities and are compatible with the results obtained from in vitro enzyme activity experiments.