Orta evre alzheimer tip demans tanılı bireylerde demansa bağlı davranışsal ve psikolojik semptomlar ile duyusal işlemleme süreci arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between behavioral and psychological symptoms of dementia and sensory processing in individuals diagnosed with moderate alzheimer's type dementia
Yazar: MEDİNE NUR ÖZATA DEĞERLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR ALTUNTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ergoterapi Ana Bilim Dalı / Ergoterapi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ergoterapi = Occupational Therapy ; Geriatri = Geriatrics
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Davranış = Behavior ; Demans = Dementia ; Duyusal işleme hassasiyeti = Sensory processing sensitivi ; Nöropsikiyatri = Neuropsychiatry ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms

Özet:
Bu çalışma orta evre Alzheimer tip demans tanılı bireylerde demansa bağlı davranışsal ve psikolojik semptomlar ile duyusal işlemleme süreci arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla planlandı. Çalışmamıza 60 yaşlı birey dahil edildi. Katılımcıların demansa bağlı davranışsal ve psikiyatrik semptomlarını değerlendirmek amacıyla Nöropsikiyatrik Envanter, duyusal işlemleme süreçlerini değerlendirmek için ise Adolesan/Yetişkin Duyu Profili uygulandı. Ağır düzeyde davranış problemi olan bireylerin, orta düzeyde davranış problemi olan bireylere göre düşük kayıt (x2=15,41, p=0,001)  ve duyusal hassasiyet (x2=14,97, p=0,001)  çeyreklerinde daha yüksek puan aldığı saptandı. Duyusal arayış ve duyusal kaçınma çeyreklerinde ise orta ve ağır düzey davranış problemi olan bireyler arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark görülmedi (p>0,05).  Demansa bağlı davranışsal ve psikiyatrik semptomlar ile duyusal işlemleme becerilerinin korelasyon analizi sonucunda; düşük kayıt ile hezeyan (r=0,346, p=0,007), halüsinasyon (r=0,429, p=0,001), ajitasyon (r=0,397, p=0,002), apati (r=0,323, p=0,01), anormal motor davranış (r=0,281, p=0,03), uyku/gece davranışı (r=0,378, p=0,003) ve iştah/yeme davranışı (r=0,428, p=0,001) arasında anlamlı düzeyde ilişki olduğu saptandı. Duyusal arayış ile hezeyan arasında (r=0,261, p=0,044) ilişki olduğu görüldü.  Duyusal hassasiyet ile hezeyan (r=0,278, p=0,032), ajitasyon (r=0,296, p=0,022), anormal motor davranış (r=0,458, p=0,001), uyku/gece davranışı (r=0,285, p=0,027) ve iştah/yeme davranışı (r=0,370, p=0,004) arasında ilişki olduğu tespit edildi. Duyusal kaçınmanın ise halüsinasyon (r=0,352, p=0,006) ve anormal motor davranış (r=0,322, p=0,012) ile istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişkisi olduğu saptandı. Depresyon, anksiyete, elasyon, disinhibisyon ve irritabilite ile duyusal işlemleme çeyrekleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olmadığı görüldü (p>0,05). Alzheimer tip demans tanılı bireylere yönelik uygulanacak ergoterapi değerlendirme ve müdahalelerine, duyusal işlemleme değerlendirmelerinin dahil edilmesi demansa bağlı davranışsal ve psikiyatrik semptomların yönetimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study was planned to examine the relationship between behavioral and psychological symptoms of dementia and sensory processing in individuals diagnosed with moderate-stage Alzheimer's Type Dementia. Sixty elderly were included in our study. Neuropsychiatric Inventory was used to evaluate the behavioral and psychiatric symptoms of the participants due to dementia, and the Adolescent/Adult Sensory Profile was used to evaluate their sensory processing processes. It was determined that individuals with severe behavioral problems scored higher in the low registration (x2=15,41, p=0,001) and sensory sensitivity (x2=14,97, p=0,001) quartiles than those with moderate behavioral problems. There was no statistically significant difference between individuals with moderate and severe behavioral problems in the sensory seeking and sensory avoiding quadrants (p>0,05). As a result of the correlation analysis of behavioral and psychiatric symptoms of dementia and sensory processing skills; a significant correlation was found between low registration scores and delusion (r=0,346, p=0,007), hallucination (r=0,429, p=0,001), agitation (r=0,397, p=0,002), apathy (r=0,323, p=0.01), abnormal motor behavior (r=0.281, p=0,03), sleep/night behavior (r=0,378, p=0,003), and appetite/eating behavior (r=0,428, p=0,001). There was a correlation between sensory seeking and delusions (r=0.261, p=0.044). Also, there was a correlation between sensory sensitivity and delusions (r=0,278, p=0,032), agitation (r=0,296, p=0,022, abnormal motor behavior (r=0,458, p=0.001), sleep/night behavior (r=0,285, p=0,027), and appetite/eating behavior (r=0,370, p=0,004). Sensory avoiding was found to have a statistically significant relationship with hallucination (r=0,352, p=0,006) and abnormal motor behavior (r=0,322, p=0,012). There was no statistically significant difference between depression, anxiety, elation, disinhibition and irritability and sensory processing quadrants (p>0,05). It is thought that the inclusion of sensory processing evaluations in occupational therapy evaluations and interventions for individuals with Alzheimer's type dementia will contribute to the management of behavioral and psychiatric symptoms of dementia.