Sertifikalı ofis binalarının kullanım süreci sürdürülebilirliklerinin değerlendirmesine bir çerçeve yaklaşımı
A framework approach to the evaluation of sustainability attribute of certified office buildings' occupational process
Yazar: ECEM TEZEL
Danışman: PROF. DR. FATMA HEYECAN GİRİTLİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Henüz 2000'li yıllara gelmeden, mevcut doğal kaynakların dünya nüfus artış hızı karşısında yetersiz kaldığı ve kaynakların özensiz kullanımının dünya nüfusunun yaşamını tehlikeye attığı belirlenmiştir. Bu bulgular ışığında, çevre ile ilgili problemlerin ulusal bir sorun olmadığı, aksine tüm canlıları ilgilendirdiği vurgulanmış ve küresel anlamda sürdürülebilir kalkınma çabalarının geliştirilmesi gerektiğine karar verilmiştir. Öte yandan, çevresel sorunların başlıca kaynaklarından birinin inşaat aktiviteleri olduğu belirlenmiş ve inşaat endüstrisinin olumsuz çevresel etkilerini hızla azaltarak sürdürülebilir çözümler geliştirmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. İnşaat atıklarının uygun yollarla uzaklaştırılması, çevreye zararlı maddeler içeren yapı malzemelerinin üretilmemesi, yapım ve yıkım süreçlerinde oluşan atıkların mümkün olduğunca geri dönüştürülmesi, binalarda enerji kayıplarını engelleyecek çözümler aranması gibi pek çok uygulamanın yanında, inşaat endüstrisinin sürdürülebilirlik konusunda attığı en önemli adımlardan biri, binaların çevresel niteliklerine göre değerlendirilip etiketlendiği sürdürülebilir bina değerlendirme sistemlerinin geliştirilmesidir.
İngiltere ve Amerika'nın öncülüğünde başlayıp zamanla tüm dünyaya yayılan sürdürülebilirlik sertifikası sistemleri, uzman kurum ve kuruluşlar tarafından belirlenen çevresel ölçütler doğrultusunda, yapım projelerinin tasarım ve üretim süreçlerindeki çevresel etkilerini incelemekte ve bu incelemeler odağında binaları sınıflandırmaktadır. Uygulanmaya başlandığı 1990'lardan bu yana sertifika sistemleri giderek daha fazla tercih edilen uygulamalar haline gelmekte, özellikle ticari yapı projelerinde birer prestij unsuru olarak görülmektedir. Öyle ki, yapılan araştırmalar ileriki dönemlerde özellikle sürdürülebilir ticari yapı projelerinin sayısında ciddi artış olacağını öngörmektedir.
Çevresel anlamda olumsuz etkileri en aza indirilmiş olan bu tip yapı projelerinin sayısındaki artışa rağmen, inşaat endüstrisinin çevreye verdiği zararı henüz hedeflenen seviyede azaltamamış olması, sürdürülebilir bina değerlendirme sistemleri ve değerlendirme süreçlerinin yeniden gözden geçirilmesinin gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Son dönemlerde yapılan araştırmalara bakıldığında, sertifika sahibi binaların tasarım ve yapım süreçlerindeki çevresel nitelikleri ile ilgili herhangi bir sorun olmadığı, ancak binaların kullanım süreçleri için benzer bir yorumun yapılamayacağı görülmektedir. Bu çalışmaların çoğu, binaların elde ettiği sertifikaların, onların kullanım süreçlerinin de çevre duyarlılığı odağında devam edeceği anlamına gelmediğini, inşaat endüstrisinin çevresel niteliğini iyileştirmek için binalardaki kullanıcıların çevre odaklı davranışlarının dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de binaların çevresel niteliklerinin değerlendirilmesi ve Türkiye'deki yapı projelerinin çevresel odakta tasarlanıp üretilmesi için çalışmalar yürüten bir çatı kuruluş bulunmaktadır. Bu kuruluş, var olan sertifika sistemlerini değerlendirerek ülkemiz koşul ve yönetmeliklerine uygun yerel bir sistem geliştirmiş olmasına karşın, bu sistem henüz kısıtlı bir alanda hizmet verebilmekte ve binaların kullanım süreci değerlendirmesi konusunda eksikler içermektedir. Bu çalışma, Türkiye için hazırlanan sertifika sisteminin, binaların çevresel niteliklerini değerlendirme sürecinde eksik kaldığı kullanım sürecinin değerlendirme sistemine dahil edilmesi için bir çerçeve yaklaşım geliştirilmesine katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Çalışma kapsamında, geleneksel ve sertifika sahibi ofis binalarında çalışan bireyler ile gerçekleştirilen anket çalışması ile elde edilen veriler ışığında ortaya çıkan bulgular, bireylerin çevre odaklı davranışlarının oluşmasında etkili olan etmenleri incelemiş ve bu etmenlerin binaların sürdürülebilir özellikleri ile olan ilişkisine odaklanmıştır.
Çevre odaklı davranışların; çevresel değerler, sürdürülebilirlik inançları ve sürdürülebilirlik konusundaki farkındalık ile bağlantılı olduğu yönündeki öngörüyle yola çıkan bu çalışmada, her iki bina türünde çalışan toplam 103 katılımcının anket sorularına verdikleri cevaplar SPSS ve AMOS programları ile istatistiksel açıdan değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda, bireylerin sürdürülebilirlik konusundaki inançları ve farkındalıklarının, çevre odaklı davranışların oluşmasında doğrudan ilişkili olmasının yanı sıra, sertifika sahibi binada çalışan bireylerin, binalarının sahip olduğu sürdürülebilir nitelikler hakkında farkındalıklarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen en ilginç sonuç, çevre odaklı davranışlar göz önünde bulundurulduğunda, geleneksel bina çalışanlarının sertifikalı bina çalışanlarına kıyasla daha çevreci davranışlar sergilediğinin görülmesidir. Beklentilerin aksi yönünde çıkan bu sonucun, sürdürülebilir binalar hakkında bireylerin zihninde oluşabilecek yanlış izlenimlerden kaynaklanıyor olabileceği düşünülmektedir. Sürdürülebilir binalara yönelik toplumun bilinç seviyesini yükseltmek ve bireylerin davranışlarını çevresel odakta yönlendirebilmek için, mimari yapıları bir araç olarak görmenin olumlu sonuçlar verebileceği düşünülmektedir. Ayrıca, kullanıcıların binaların çevresel nitelikleri üzerindeki etkisinin daha iyi kavranması ve çevre sorunlarına karşı bireysel düzeyde alınacak önlemlerin öneminin vurgulanması adına, daha kapsayıcı değerlendirme süreçlerine sahip bir sertifika sisteminin geliştirilmesi ve değerlendirme süreçlerinde kullanıcıların sorumluluk alacağı çeşitli uygulamaların gerekli olabileceği vurgulanmaktadır.

Abstract:
Yet not before the 2000s, it has been determined that, the current natural resources have been inadequate against the rate of world population growth and that the sloppy use of resources has jeopardized the lives of the world's population. In the light of these findings, it was emphasized that environmental problems are not a national issue but all living things are concerned, and it is decided that sustainable development efforts should be developed globally. On the other hand, it has been determined that one of the major sources of environmental deterioration is construction activities and that the construction inustry must develop sustainable solutions rapidly in order to reduce its adverse environmental impacts. In addition to many practices such as; removal of construction waste by suitable means, not production of building materials containing harmful substances in the environment, recycling of the waster generated in the construction and demolition process as much as possible or solutions to prevent energy losses in buildings, one of the most important steps that the construction industry places on sustainability is the development of sustainable building assessment systems those make assessments according to the environmental qualities of the buildings.
Sustainability certification systems, initiated by the United Kingdom and the United States and spread all around the world over time, have examined the environmental effects of construction projects in design and production processes in line with environmental criteria determined by specialized organizations and agencies, and classify buildings accordingly. Certification systems have become incresingly preferred practices since the beginning of the 1990s, and they are seen as prestige item especially in commercial building projects. As such, researches suggests that, there will be a significant increase in the number of sustainable commercial building projects in near future.
Despite the enormous increase in the number of such construction projects with minimized negative impact against environment, the construction industry has not been able to reduce the damage it cause to the environment yet at the targeted level. This result has led professionals to re-examine the sustainable building assessment systems and evaluation processes. Recent researches show that, there is no problem with the environmental aspects of the design and construction processes of certified buildings, but a similar interpretation can not be made for the occupancy duration of these buildings. Many of these studies emphasize that, certificates obtained by buildings do not assure these buildings' environmentally responsive operating and pro-environmental behavior of the users of buildings should be taken into account in order to improve the environmental quality of construction industry.
Just as it is in the whole world, there is also an overarching organization in our country that evaluates the environmental qualities of buildings and carries out studies to design and construction of building projects in Turkey through environmental focal point. Although this organization has developed a local system that complies with the conditions and regulations of our country by evaluating the existing certification systems, that new system is still able to serve in a limited field and contains deficiencies in the evaluation of the utilization process of the buildings.
The aim of this study is to contribute to the development of a framework approach for the inclusion of the certification system prepared for Turkey into the evaluation system, which is lacking in the process of evaluating the environmental qualities of buildings currently. Within this scope of the study, the findings of the questionnaire survey conducted with the employees working in traditional and certified office buildings examined the factors that effect the user's environmentally-oriented behaviors and focused on the relationship between these factors, in addition to the sustainable characteristics of buildings.
Before conducting the questionnaire survey, a detailed literature revies has been made through using a list of keywords; "pro-environmental behavior", "occupant behavior", "evaluation of pro-environmental behaviors", "sustainable buildings", "post occupancy sustainability", "post-occupancy evaluation" and "sustainability performance evaluation of buildings". According to revealed information about environmentally-oriented behaviors, a framework has been designed to determine the pro-environmental behaviors of office occupants. Considering this framework, a 5-itemed 59-questioned survey has been prepared. In the first part of questionnaire, 7-questions are designed to gather demographic information about respondents; while the 10-questions of the second part are designed to categorize them according to their environmental values. Here, respondents are classified as ecocentric (protects environment) or anthropocentric (utilizes environment) individuals. In the third part, respondents are asked to specify their beliefs on sustainability through given statements and in the fourth part, they are asked to specify their awareness level about their office buildings' environmental characteristics. Finally, in the last part of the questionnaire, 14-questions are asked to determine each respondent's pro-environmental behaviors in the workplace. In order to prevent misunderstand or irrelevant course of questions, a pilot study with a sample of professionals working on the assessment and labelling of sustainable buildings was conducted initially. After required corrections, the final version of the survey has been shared through Istanbul Technical University's data gathering platform, VETI.
According to the predictions about pro-environmental behaviors relationships with environmental values, sustainability beliefs and awareness on sustainability of individuals; the answers given to the questionnaires of 103 respondents who working in both types of buildings evaluated statistically with the SPSS and AMOS softwares. As a result of the analysis, firstly it has been determined that, ecocentric values have significant positive effects on most beliefs, awareness and pro-environmental behaviors. Secondly, individuals' beliefs and awareness about sustainability characteristics of buildings are determined as the direct predictor of environmentally-oriented behaviors. Thirdly, individuals working in certified office buildings show higher awareness rates about sustainability characteristics of their buildings.
Considering the environmentally oriented behaviors, the most interesting result of current study is that, traditional building workers exhibit more environmentally friendly behaviors compared to certified office occupants. This result, contrary to expectations, is thought to be due to the false impression that may arise in individuals' minds about sustainable buildings. It is thought, in order to arise awareness level of society towards sustainable buildings and direct te behavior of individuals' in an environmentally-oriented focus, considering architectural structures as a tool may provide positive results. Additionally, to provide better understanding of the effects of occupants' pro-environmental behaviors on buildings' environmental properties and the importance of measures to be taken at individual level against environmental problems, more effort on informative approaches may needed. It is also emphasized that a variety of practices may be required for users to take responsibility for the development of more comprehensive certification systems that has more inclusive evaluation process.