Bağımsızlık sonrası Özbekistan'da dini radikalizm ve kamuoyuna yansıyan tartışmalar: Andican olayları örneği
Religious radicalism in the post-independence period of Uzbekistan and the public debate: The case of the Andijan events
Yazar: BEKİR ÖĞRETİCİ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM ULUÇ KÜÇÜKCAN
Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Sosyolojisi ve Antropolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırma, 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan Özbekistan'da dini radikalizmin ortaya çıkışını, yükselişini ve bu olgunun kamuoyundaki yansımalarını, Andican olayları örneği üzerinden incelemeyi konu edinmektedir. Bağımsızlık sonrası dini sahada görülen değişimlere, bağımsızlık öncesi uygulanan din politikalarının doğrudan etki ettiği düşünüldüğünden, Bolşevik İhtilal'ından bugüne kadar geçen süre (1917-2023) incelemeye tabi tutulmuştur. Nitel araştırma desenleri içinde yer alan "durum (örnek olay) çalışması" yönteminden faydalanılan bu araştırmada, doküman analizi, gözlem ve görüşme teknikleri ile veri toplanmış, toplanan veriler nitel içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın sonunda, bağımsızlık öncesi uygulanan din politikaları neticesinde ortaya çıkan sonuçların dini radikalizme zemin hazırladığı; bağımsızlık sonrası uygulanan din politikalarının ise Sovyet dönemi politikalarını andırması ve rejim tarafından dini radikalizme etki eden çok sebepliliğin görmezden gelinmesi ile dini radikalizmin gelişmesinde etkili olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu bağlamda Andican olaylarının, bağımsızlık sonrası Özbekistan'da yaşanan radikalizm sürecinin bir özeti olarak okunabileceği, bu olayların kamuoyu tarafından bir halk hareketi olarak görüldüğü ve Özbekistan kamuoyunun yaşanan dini radikalizm süreci hakkında bilinçli olmakla beraber pasif bir konumda apolitik bir tavır takındığı ulaşılan sonuçlardandır.

Abstract:
This study focuses on examining the emergence, rise, and public reflections of religious radicalism in Uzbekistan, which gained independence following the dissolution of the Soviet Union in 1991, with the Andijan events as a case study. Given that the religious changes seen in the post-independence period are thought to have been directly influenced by the religious policies implemented prior to independence, the period from the Bolshevik Revolution to the present (1917-2023) has been subject to examination. In this research, using the "case study" method, which is among the qualitative research designs, data was collected through document analysis, observation and interview techniques, and the collected data was subjected to qualitative content analysis. At the end of the study, it was concluded that the outcomes of the religious policies implemented prior to independence had laid the groundwork for religious radicalism; the post-independence religious policies of the regimethat resembled Soviet-era policies and the regime's disregard for the multifaceted factors influencing religious radicalism have played a significant role in theexpansion of the religious radicalism. Furthermore, it is concluded that the Andijan events might be found to serve as a summary of the radicalism process in post-independence Uzbekistan, with these events being perceived by the public as a social movement. In addition, the public in Uzbekistan, while aware of the ongoing process of religious radicalism, have maintained a passive, apolitical stance.