Okul öncesi dönemde sosyal içe dönük çocuklar için hazırlanan sosyal beceri tabanlı erken müdahale programının etkisi
The effect of social skills based early intervention program prepared for socially withdrawn children in preschool period
Yazar: FATİME SABAHAT IŞIKTEKİNER
Danışman: PROF. DR. FATMA ÇAĞLAYAN DİNÇER
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erken müdahale eğitim programı = Early intervention educational program ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Sosyal beceri = Social skill ; Sosyal beceri eğitimi = Social skills training ; Sosyal duyarlılık = Social sensitivity ; İçe dönüklük = Introversion

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemdeki sosyal içe dönük çocuklara yönelik hazırlanan Sosyal Beceri Tabanlı Erken Müdahale Programının etkisi ve kalıcılığını incelemektir. Araştırmada ön test-son test-izleme testi ölçümlü eşleştirilmiş kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Çorum Merkez ilçede MEB'na bağlı iki bağımsız anaokulunda okul öncesi eğitim kurumuna devam eden 36-72 aylık 10 deney (3 kız, 7 erkek) ve 10 kontrol (5 kız, 5 erkek) gruplarında olmak üzere toplam 20 çocuk oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak ebeveyn ve öğretmenler tarafından doldurulan Çocuk Sosyal Tercih Ölçeği-3 (ÇSTÖ-3), Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeği (SYDD-30) ve 36-71 Aylık Çocuklar İçin Oyun Davranış Ölçeği kullanılmıştır. Ayrıca deney grubundaki çocuklar serbest oyun zamanlarında gözlemlenmiştir. Deney grubundaki çocuklara sekiz hafta boyunca, haftanın üç günü birer saat olmak üzere Sosyal Beceri Tabanlı Erken Müdahale Programı uygulanmıştır. Program bitiminden iki ay sonra deney grubuna izleme testi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, ebeveynler tarafından elde edilen bulgularda, deney grubundaki çocukların utangaçlık, asosyallik ve sosyal kaçınma ön test, son test ve izleme testi puanları karşılaştırıldığında puanlarda düşüş kaydedilmiş fakat puanlar arasında anlamlı fark bulunamamıştır. Öğretmenlerden alınan değerlendirme sonuçlarına göre, deney grubundaki çocukların sosyal içe dönük davranışlarıyla ilgili ön test ve son test puanları arasındaki farkın anlamlı olduğu, söz konusu bu farklılığın son test lehine olduğu tespit edilmiştir. Deney grubundaki çocukların anksiyete-içe dönüklük ön test, son test ve izleme testi puanları karşılaştırıldığında, izleme testi puan ortalamalarının hem ön test hem de son test puan ortalamalarına göre anlamlı derecede düşük olduğu görülmüştür. Kontrol grubunun ön test ve son test puanları karşılaştırıldığında, çocukların utangaçlık, asosyallik, sosyal kaçınma ve anksiyete-içe dönüklük ön test-son test puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmazken; sosyal yetkinlik ve kızgınlık-saldırganlık ön test-son test puanlarında anlamlı derecede artış olduğu tespit edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarındaki çocukların son test puanları incelendiğinde, sosyal içe dönüklük, sosyal yetkinlik ve kızgınlık-saldırganlık son test puanları arasındaki farkın anlamlı olmadığı gözlenmiştir. Bununla birlikte anksiyete-içe dönüklük son test puanları arasındaki farkın anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Sosyal Beceri Tabanlı Erken Müdahale Programı sonrası çocukların oyun davranışlarında değişimler olduğu; tek başına oyun oynamak yerine arkadaşlarıyla birlikte grup oyunları oynadıkları gözlenmiştir. Çocukların sosyal iletişim becerilerini oyunları sırasında kullandıkları; oyuna dahil olma, oyunu başlatma ve oyuna davet etme gibi davranışları sergiledikleri tespit edilmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarının, okul öncesi dönemdeki sosyal içe dönük, özellikle aşırı utangaç, kaygılı, davranışsal ketlenme gibi davranışlar gösteren çocukların sosyal becerilerine yönelik erken müdahaleyle ilgili daha kapsamlı araştırmalar için bir basamak oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the effect and permanence of the Social Skills-Based Early Intervention Program prepared for socially withdrawn children in the preschool period. A quasi-experimental design pre-test, post-test ve follow-up test with paired control group was used in the research. The study group of the research consists of 36-72 months old 20 children who goes to two independent preschools registered to Çorum Ministry of National Education. As completed by parents and teachers Child Social Preference Scale-3 (CSPS-3), Social Competence and Behaviour Evaluation Scale-30 (SCB-30) and were used for the data collection. In addition, the children in the experimental group were observed during their free play time using the Play Behavior Scale for 36-71 months old children. The Social Skills-Based Early Intervention Program was applied to the children in the experimental group for one hour, three days a week, for eight weeks. Two months after the end of the program, the follow-up test was given to the experimental group.  As a result of the research, when the shyness, unsociabilty and social avoidance pre-test, post-test and follow-up test scores of the children in the experimental group were compared in the findings obtained by the parents, there was a decrease in the scores, but no significant difference was found between the scores. According to the evaluation results obtained from the teachers, it was determined that the difference between the pre-test and post-test scores of the children in the experimental group regarding social introversion behaviors was significant, and this difference was in favor of the post-test. When the anxiety-withdrawal pre-test, post-test and follow-up test scores of the children in the experimental group were compared, it was seen that the follow-up test score averages were significantly lower than both the pre-test and post-test mean scores. When the pre-test and post-test scores of the control group were compared, the difference between the children's shyness, unsociabilty, social avoidance and anxiety-withdrawal pre-test and post-test scores was not statistically significant; it was determined that there was a significant increase in social competence and anger-aggression pretest-posttest scores. When the post-test scores of the children in the experimental and control groups were examined, it was observed that the difference between the social withdrawal, social competence and anger-aggression post-test scores was not significant. However, it was determined that the difference between the anxiety-withdrawal post-test scores was significant. After the Social Skills-Based Early Intervention Program, there were changes in children's play behaviors; It was observed that instead of playing alone, they played group games with their friends. Children use their social communication skills during their plays; It has been determined that they exhibit behaviors such as being involved in play, starting play and inviting them to play. It is thought that the results of this study will constitute a stepping stone for more comprehensive research on early intervention for the social skills of children who are socially withdrawn especially those who are extremely shy, anxious, and display behavioral inhibition in the preschool period.