İdiyopatik pulmoner fibrozis hastalarında beslenme durumunun değerlendirilmesi ve beslenme desteğinin etkinliği
The assessment of nutritional status in patients with idiopathic pulmonary fibrosis and the effectiveness of nutritional support
Yazar: İREM ÇAĞLA ÖZEL
Danışman: PROF. DR. NURCAN YABANCI AYHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
İdiyopatik pulmoner fibrozis (İPF) nedeni bilinmeyen, yaşlı yetişkinlerde ortaya çıkan ve akciğerlerle sınırlı olan, kronik ve progresif bir hastalıktır. İdiyopatik pulmoner fibrozis hastalarında beslenme durumunun değerlendirilmesi, özellikle tanı anında beslenme durumunda bozulma olduğuna dair artan kanıtlarla birlikte son zamanlarda dikkat çeken bir konudur. Bu çalışmanın amacı İPF hastalarının beslenme durumunu kapsamlı bir şekilde değerlendirmek ve 12 haftalık kişiye özel beslenme danışmanlığının beslenme durumu, antropometrik ölçümler, kas gücü, yaşam kalitesi ve solunum fonksiyonu üzerindeki etkinliğini değerlendirmektir. Çalışmanın ilk kısmında Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi 7.Göğüs Hastalıkları Kliniği'nde takip edilen 31 İPF hastasının beslenme durumu kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. Hastalara genel bilgiler, sigara içme alışkanlıkları ve beslenme alışkanlıklarını içeren anket formu, St. George Solunum Anketi (St. George Respiratory Questionnaire/SGRQ), Mini Nütrisyonel Değerlendirme (Mini Nutritional Assessment/MNA) ve Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form (International Physical Activity Questionnaire-Short Form/IPAQ-S) uygulanmıştır. Hastaların antropometrik ölçümleri alınmış ve vücut bileşimleri biyoelektrik impedans analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. El kavrama gücü el dinamometresi ile değerlendirilmiştir. Solunum fonksiyon testleri ile akciğer fonksiyonu değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında müdahale grubuna alınan 21 hastaya kişiye özel beslenme danışmanlığı verilmiş ve 3 ay sonrasında aynı ölçümler tekrarlanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre beslenme durumu incelendiğinde tüm hastaların %58,1'inin fazla kilolu, %25,8'inin obez ve %16,1'inin normal ağırlıkta olduğu görülmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün bel çevresi sınıflandırmasına göre erkek hastaların %24,0'ının yüksek riskli grupta olduğu (>102 cm), kadın hastaların ise %83,3'ünün (>88 cm) yüksek riskli grupta olduğu saptanmıştır (p<0,05). Hastaların %64,5'inin düşük el kavrama gücüne ve olası sarkopeniye sahip olduğu bulunmuştur. Danışmanlık öncesinde hastaların kilogram başına protein alımı 0,8 g/gün iken danışmanlık sonrasında 1,0 g/gün'e yükselmiştir (p<0,05). 12 haftalık beslenme danışmanlığı sonrasında hem yağ kütlesinde hem de yağsız vücut kütlesinde azalma görülmekle birlikte (p<0,05) FFMI'sı erkeklerde <17 kg/m2; kadınlarda <15 kg/m2 olan hasta bulunmamaktadır. Bel çevresi beslenme danışmanlığı sonrasında azalma göstermiş (p<0,05); el kavrama gücü ise danışmanlık sonrasında artış eğilimi göstermiştir. (p>0,05). Beslenme fenotiplerine göre sarkopenik fenotipteki hasta oranı %28,5'ten %19,1'e azalırken normal beslenme fenotipindeki hasta oranı %52,4'ten %61,9'a yükselmiştir (p>0,05). Beslenme danışmanlığı sonrasında solunum semptomlarının şiddetini gösteren SGRQ toplam skor ve komponent skorlarında iyileşme görülmüştür (p<0,05). Beslenme danışmanlığı sonrasında solunum fonksiyonu parametrelerinden FVC'de artış görülmüştür ancak bu artış istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). Difüzyon kapasitesini gösteren DLCO değeri ise beslenme danışmanlığı sonrasında artış göstermiştir (p<0,05). Sonuç olarak bu çalışmada 3 aylık kişiye özel beslenme danışmanlığının diyetle günlük protein alımında artışa ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinde iyileşmelere yol açtığı bulunmuştur. İPF hastalarında beslenme desteğinin yaşam kalitesi ve solunum fonksiyonu üzerindeki etkilerinin incelenmesi için ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Idiopathic pulmonary fibrosis (IPF) is a chronic, and progressive disease of unknown cause that occurs in older adults and is limited to the lungs. Assessment of nutritional status in patients with idiopathic pulmonary fibrosis (IPF) has recently assumed attention, especially with increasing evidence of impairment in nutritional status at the time of diagnosis. The aim of this study was to comprehensive assess the nutritional status of IPF patients and to evaluate the efficacy of 12-week tailored dietary counselling on nutritional status, anthropometric measurements, muscle strength, quality of life and respiratory function. In the first part of the study, the nutritional status of 31 IPF patients followed up in Atatürk Sanatorium Training and Research Hospital was comprehensively assessed. A questionnaire form including general information, smoking habits and nutritional habits; St. George Respiratory Questionnaire (SGRQ), Mini Nutritional Assessment (MNA) and International Physical Activity Questionnaire-Short Form (IPAQ-S) were applied to the patients. Anthropometric measurements were taken and body composition was evaluated by bioelectrical impedance analysis. Hand-grip strength of the patients was evaluated by hand dynamometer. Pulmonary function tests were performed. In the second part of the study, 21 IPF patients in the intervention group received tailored dietary counselling. The same measurements were repeated after 3 months in the patients included in the intervention group. According to the results of the study, 58.1% of all patients were overweight, 25,8% were obese and 16.1% were normal weight. According to the waist circumference classification of the World Health Organisation, 24% of male patients were in the high-risk group (>102 cm) and 83.3% of female patients (>88 cm) were in the high-risk group (p<0.05). 64.5% of the patients were found to have reduced hand grip strength, and possible sarcopenia. While the protein intake per kilogram was 0.8 g/kg per day before counselling, it increased to 1.0 g/kg per day after counselling (p<0.05). After 12 weeks of dietary counselling, both body fat mass and lean body mass decreased (p<0.05) but there were no patients with FFMI <17 kg/m2 in men and <15 kg/m2 in women at the end of the nutritional intervention. Waist circumference decreased after dietary counselling (p<0.05). Hand-grip strength tended to increase after counselling (p>0.05). The proportion of patients with sarcopenic phenotype decreased from 28.5% to 19.1%, while the proportion of patients with normal nutritional status increased from 57.2% to 66.7% (p>0.05). After dietary counselling, improvement was observed in SGRQ total score and component scores indicating the severity of respiratory symptoms (p<0.05). FVC, one of the respiratory function parameters, increased after nutritional counselling, but this increase was not statistically significant (p>0.05). DLCO value, which shows diffusion capacity, increased after nutritional counselling (p<0.05). In conclusion, 3-month tailored dietary counselling led to improvements in daily protein intake and health-related quality of life score. Further studies are needed to investigate the effects of nutritional support on quality of life and respiratory function in patients with IPF.