Bağımsızlık sonrası Fas'ta edebi çevre
Literary environment in Morocco after independence period
Yazar: NECMİ KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSHAKOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Miladi VIII. yy.da Müslüman Araplar tarafından fethedilen Fas'ta kurulan ilk müstakil devlet olan İdrîsîler'in, İslâm'ı tebliğ etme ve Arapçayı halka yayma siyasetlerinin bir sonucu olarak Arap edebiyatı Fas'ta gelişmeye başlamıştır. İdrîsîler'den sonra yönetime gelen Murâbıtlar'ın Arapçayı hem resmi dil hem de edebiyat dili olarak ilan etmesiyle birlikte ülkede Arapçanın nüfuzu iyice artmıştır. Duygu ve düşüncelerin Arap lisanıyla aktarılmaya başlandığı bu dönemde, Arap edebiyatının yerini alan Fas edebiyatı, hem Abbâsî hem de Endülüs edebiyatından istifade etmeye devam etmiştir. Ülkede idareyi ele alan hanedanların politikalarına bağlı olarak inişli çıkışlı bir seyir izleyen Fas edebiyatı, Fransa'nın önce Cezayir'i ardından Tunus'u işgal etmesinden sonra fetret dönemine girmiştir. Zira Fransa bu işgallerle Fas'ı hem Doğu'dan hem de Batı'dan tecrit ederek, Arap dünyasındaki, özellikle Mısır'daki edebi gelişmeleri takip etmesine mani olmuştur. Böylece Fas edebiyatı kendisini yenileyemeden eskinin devamı olarak kalmaya devam etmiştir. Fransa'nın Fas'ı işgal etmesiyle başlayan ve 1912'den 1956'ya kadar devam eden Himaye döneminde, Fransız ve İspanyollara karşı verilen bağımsızlık mücadelesi aynı zamanda Fas edebiyatı için de bir uyanış vesilesi olmuştur. Bu süreçte ortaya konan fikri ve edebi çalışmalar, bağımsızlık sonrasında takip edilecek yol ve yöntemin de bir mukaddimesi olmuştur.  	1956 yılında bağımsızlığını elde eden Fas'taki edebi çevreyi ele aldığımız bu çalışmada, bağımsızlık sonrasında, manzum olsun nesir olsun, ortaya konan eserler nitelik ve nicelik bakımından ele alınmıştır. Önde gelen yazarlar hakkında detaylı bilgi verilmiş ve bu süreçte ülkede yaşanan sosyoekonomik problemlerle dünyadaki siyasal, sosyal ve edebi gelişmelerin Fas edebiyatı üzerindeki etkilerine de değinilmiştir.

Abstract:
The Arabic literature began to develop in Morocco as a result of the policies implemented by the Idrîsis, who established the first independent state in Morocco, which was founded by Muslim Arabs, aimed to propagate Islam and disseminate the Arabic language to the general populace. The clout of the Arabic language increased substantially in the time of Murabıts who came to power after İdrîsis and declared Arabic to be both the official language and the language of the literature. During this period, as emotions and thoughts began to be expressed in Arabic, Moroccan literature, which emerged as a continuation of Arabic literature, continued to draw on both Abbasid and Andalusian literary traditions without compromising this feature. Moroccan literature, which followed a fluctuating run depending on the policies of the dynasties that ruled the country, entered a period of interregnum after the French occupation of Algeria and then Tunisia. These occupations led to France isolating Morocco from both the East and the West, thereby preventing Morocco from engaging with literary developments in the broader Arab world, particularly in Egypt. Thus, Moroccan literature remained a continuation of the old without being able to renew itself. The struggle for independence against France and Spain colonial powers during the Protectorate period, which commenced with France's occupation of Morocco and persisted from 1912 to 1956, was also a means of awakening for Moroccan literature. The intellectual and literary studies put forward in this period were also a prelude to the pathways and methodologies that would be pursued following indepedence.This study examines the literary environment in Morocco, which gained independence in 1956. It analyzes both poetic and prose works produced post-independence, evaluating them in terms of quality and quantity. Detailed information is provided about their authors. Additionally, the study addresses the impact of socioeconomic challenges, as well as global political, social, and literary developments, on Moroccan literature during this period.