Lisansüstü öğrencilerin bilgi arama davranışları ve problem çözme becerileri: Zihin haritaları ve görüşleri
Graduate students' information seeking behaviors and problem solving skills: Mind maps and opinions
Yazar: İLKAY TANRIKULU
Danışman: PROF. DR. GÜLGÜN ALPAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi arama = Quest of information ; Eğitim bilimleri = Educational science ; Eğitim bilimleri enstitüsü = Education Science institude ; Lisansüstü öğrenciler = Postgraduation students ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Zihin haritaları = Mind maps

Özet:
Bu çalışmanın amacı, lisansüstü öğrencilerin  bilgi arama davranışlarını ve problem çözme becerilerini çizdikleri zihin haritaları ve görüşleri aracılığı ile derinlemesine betimlemektir. Araştırmanın çalışma grubunu Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsündeki 8 farklı anabilim dalındaki 19 farklı bilim dalında öğrenim görmekte olan 15'i doktora 15'i yüksek lisans eğitimi alan lisansüstü öğrenciler oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim deseni seçilerek gerçekleştirilmiş olan betimsel çalışmada yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formu geliştirilirken alanyazın taraması sonuçlarından yararlanılarak temel soru ve sondalar hazırlanmıştır. Hazırlanan görüşme formu geçerlik ve güvenilirlik bakımından uzman görüşlerine sunulmuş, gelen dönütler doğrultusunda gerekli değişiklikler yapılarak son şeklini almıştır. Daha sonra soruların anlaşılırlığı ve veri toplamadaki yeterliliğinin belirlenmesi amacıyla Gazi Eğitim Bilimleri Enstitüsü'nde öğrenim gören üç öğrenciye uygulanarak bir pilot uygulama yapılmıştır. Ayrıca çalışmanın veri çeşitliliği açısından lisansüstü öğrencilerden  "bilgi arama davranışlarını" ve "problem çözme becerisine yönelik davranışlarını" görselleştiren bir zihin haritası oluşturmaları istenmiştir.  Toplanan verilerle içerik analizi yapılmıştır. İki araştırmacı tarafından yapılan analizde lisansüstü öğrencilerin çizdikleri zihin haritalarından ve yarı yapılandırılmış görüşme formlarından elde edilen ifadeler kodlanmış, benzer ifadelerin ve temaların tespiti yapılmıştır. Araştırmanın güvenirliğini sağlamak için içerik analizini gerçekleştiren iki değerlendirici arasındaki uyuşuma bakılmıştır. Kodlar karşılaştırılarak 0,89 oranında bir güvenirlik elde edilmiştir. Temalar ve kodlar üzerinde görüş birliği sağlandıktan sonra Maxqda programı kullanılarak bulgular modellenmiştir. Araştırma sonuçlarında hem görüşlere hem de oluşturulan zihin haritalarına göre doktora öğrencilerinin çoğunluğu alanyazın taraması yaparken ilgili çalışmaların kaynakçalarından yararlanmakta, anahtar kelimeyi belirlerken konuyla doğrudan ilgili kelime seçmekte, çalışmalarında makalelerden ve akademik ders kitaplarından, hakemli dergilerden yararlanmaktadır. Yüksek lisans öğrencilerinin çoğunluğu alanyazın taramasında sistemli/planlı ilerlemekte, alanyazını okudukça benzer anahtar kelime keşfetmekte, çalışmalarında makalelerden, hakemli dergilerden ve tanınmış üniversite dergilerinden yararlanmaktadır. Hem doktora hem de yüksek lisans öğrencileri çoğunlukla ilk olarak internet kaynaklarına başvurmakta, veri tabanı arama motoru olarak Google Akademik'i tercih etmekte, kaynak seçerken güvenilirliğe dikkat etmekte, tam metine ulaşamama ve yabancı dile tam hâkim olamama sorunlarıyla karşılaşmakta, problem çözme sürecinde çözüm planı oluşturmakta, bilgiyi aramanın problem çözmeye temel oluşturduğunu düşünmektedir. Araştırma önerilerinden bazıları şöyledir: Lisansüstü öğrencilerin öğretim programlarında bilgi arama ve problem çözme becerilerini ve çevrimiçi bilgi arama stratejilerini geliştirmeye yönelik ders içeriklerine ağırlık verilebilir, bu konuda öğretim üyelerinin rehberliği üzerine çalışmalar yapılabilir. Lisansüstü öğrencilere yönelik üniversite bünyesinde yabancı dil kursları açılabilir veya var olan kurslara katılım için öğrenciler teşvik edilebilir. Kütüphane tarafından sağlanan imkânlar artırılarak çeşitlendirilebilir, güvenilir bilgi kaynaklarının ücretsiz ve tam erişilebilir olması sağlanabilir. Öğrencilerin bilgi arama becerilerinin problem çözmedeki aracılık etkisi üzerine daha kapsamlı çalışmalar yapılabilir. Benzeri bir çalışma kapsamı genişletilerek farklı eğitim kademelerine de uygulanabilir.

Abstract:
The aim of this study is to describe the information seeking behaviors and problem solving skills of graduate students in depth through their mind maps and views. The study group of the research consists of graduate students, 15 of whom are doctoral students and 15 of whom are graduate students, studying in 19 different branches of science in 8 different departments in Gazi University Institute of Educational Sciences. A semi-structured interview form was used in the descriptive study, which was carried out by choosing the phenomenology design from the qualitative research methods. While developing the interview form, basic questions and probes were prepared by using the results of the literature review. The prepared interview form was presented to expert opinions in terms of validity and reliability, and took its final shape by making necessary changes in line with the feedback received. Then, in order to determine the clarity of the questions and their adequacy in data collection, a pilot application was conducted by applying it to three students studying at Gazi Institute of Educational Sciences. In addition, in terms of the data diversity of the study, graduate students were asked to create a mind map that visualizes their "information seeking behaviors" and "problem solving behaviors". Content analysis was performed with the collected data. In the analysis made by two researchers, the expressions obtained from the mind maps drawn by the graduate students and semi-structured interview forms were coded, and similar expressions and themes were determined. In order to ensure the reliability of the research, the agreement between the two evaluators who performed the content analysis was checked. By comparing the codes, a reliability of 0.89 was obtained. After reaching consensus on the themes and codes, the findings were modeled using the Maxqda program. According to both the opinions and the mind maps created in the research results, the majority of doctoral students benefit from the bibliographies of the relevant studies while scanning the literature, choose the words directly related to the subject while determining the keywords, and benefit from the articles, academic textbooks and peer-reviewed journals in their studies. The majority of graduate students proceed in a systematic/planned way in the literature review, discover similar keywords as they read the literature, and benefit from articles, peer-reviewed journals and well-known university journals in their studies. Both doctoral and graduate students mostly apply to internet resources first, prefer Google Scholar as a database search engine, pay attention to reliability when choosing resources, encounter problems of not being able to reach the full text and not having full command of a foreign language, and create a solution plan in the problem solving process. thinks that seeking information is the basis for problem solving. Some of the research suggestions are as follows: In the curricula of graduate students, course content can be focused on improving information seeking and problem solving skills and online information seeking strategies, and studies can be conducted on the guidance of faculty members in this regard. Foreign language courses can be opened within the university for graduate students or students can be encouraged to participate in existing courses. The possibilities provided by the library can be increased and diversified, and reliable information resources can be provided free of charge and fully accessible. More comprehensive studies can be conducted on the mediating effect of students' knowledge seeking skills in problem solving. A similar scope of work can be expanded and applied to different education levels.