Kentsel ve kırsal mekanlarda israf olgusu üzerine nitel bir araştırma
Qualitative research on the phenomenon of wastage in urban and rural areas
Yazar: ALEYNA YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. TUĞÇA POYRAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Küreselleşmeyle birlikte tüketim anlayışı, ihtiyaçların karşılanması anlamı dışına çıkarak aşırı tüketimi ve beraberinde israf olgusunu doğurmuş, beşerî ve doğal kaynakları tüketmeye, sosyal ve ekonomik anlamda hem bireysel hem de toplumsal açıdan bazı problemlere yol açmıştır. Böylelikle başta gıda olmak üzere; giyim, dijital, enerji ve su gibi israf türleri günümüzde çeşitlenerek artmıştır. Nitekim israf hem kırsal hem de kentsel mekanlar için önemli bir gelecek sorunu haline gelmiştir. Bu kapsamda araştırma, israf olgusunun kentsel ve kırsal mekanlardaki durumunu anlamak ve karşılaştırabilmek adına; "gıda, enerji ve su, giyim, dijital (e-israf)" israf türlerinin iki mekânda nasıl anlamlandırıldığını ve nasıl gerçekleştiğini araştırmayı kendisine konu etmiştir. Ayrıca israfın önlenebilmesi adına kentsel ve kırsal mekanlardaki bireylerin tasarruf ve birikim davranışlarını nasıl gerçekleştirdikleri, geri dönüşüm konusunda bireylerin ne düşündükleri, hangi davranışlar ve faaliyetlerde bulundukları onların deneyimlerinden anlaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma Ankara'da Çankaya ilçesi ve Kastamonu'da Seydiler ilçesine bağlı Emreler Köyü ve Demirciözü Mahallesine bağlı Terzi ve Hatip Köyleri olarak belirlenen kentsel ve kırsal mekanlarda gerçekleştirilmiştir. Kentsel mekân olarak Ankara'nın Çankaya ilçesinin tercih edilmesinde büyükşehir olmasının yanı sıra, nüfusu fazla ve kentsel ilişkilerin daha yoğun gerçekleştiği mekân olması etkili olurken, Terzi Köyü, Hatip Köyü ve Emreler Köyü'nün seçilmesinde ise tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin yürütüldüğü ve kırsal ilişkilerin yoğun gözlemlendiği bir yer olması etkili olmuştur. Bu kapsamda yorumsamacı paradigma ile nitel araştırma yöntemine dayalı fenomenolojik araştırma deseninin kullanıldığı çalışmada kentte 16 ve kırsalda 14 katılımcı olmak üzere toplamda 30 kişi ile derinlemesine görüşmelere ek olarak katılımlı gözlemler yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda, kentsel ve kırsal mekanların kendine has özelliklerine bağlı olarak bireylerin israfa ve çeşitlerine yönelik bakış açıları, uygulamaları, aldıkları önlemlere ilişkin tasarruf, birikim ve geri dönüşüm faaliyetlerini anlamaya yönelik sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
With globalization, the understanding of consumption has gone beyond the meaning of meeting needs and has given rise to excessive consumption and the phenomenon of waste, leading to the consumption of human and natural resources and causing some problems both individually and socially in social and economic terms. Thus, the types of waste, especially food, clothing, digital, energy, and water, have diversified and increased today. Waste has become an important future problem for both rural and urban spaces. In this context, to understand and compare the situation of wastage in rural and urban spaces; the research has made it its subjecttoin vestigate how "food, energy and water, clothing, digital (e-waste)" waste types are made sense of and how they are realized in the two spaces. In addition, to prevent waste, it was tried to understand how individuals in rural and urban areas perform saving and accumulation behaviors, what individuals think about recycling, and what behaviors and activities they engage in. The research was carried out in urban and rural areas determined as Cankaya district in Ankara, Emreler Village of Seydiler district in Kastamonu and Terzi and Hatip Villages of Demirciozu Neighborhood. While the preference of the Cankaya district of Ankara as the urban area was affected by the fact that it is a metropolitan city, has a large population, and where urban relations are more intense, the selection of Terzi Village, Hatip Village and Emreler Village was effective because it is a place where agricultural and animal husbandry activities are carried out and rural relations are observed intensively. In this context, in the study where phenomenological research design based on interpretative paradigm and qualitative research method was used, in-depth interviews were conducted with 16 participants in the city and 14 participants in the rural area, in addition to participatory observations, a total of 30 people were made. As a result of the research, results were reached to understand the perspectives of individuals towards waste and its types, their practices, and the measures they took regarding savings, accumulation and recycling activities depending on the unique characteristics of urban and rural areas.