Lice formasyonu yapılar üyesi (Siirt batısı) sedimanter kayaçlarının mineralojik özelliklerinin ve ekonomik önemlerinin araştırılması
Investigation of mineralogical characteristics and economic importance of sedimentary rocks of yapilar member of Lice formation (W Siirt).
Yazar: NİHAT SÜLÜNOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TÜRKER YAKUPOĞLU ; DOÇ. DR. ÇETİN YEŞİLOVA
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu tez çalışması, Siirt ilinin batısında, Uluköy, Kayabağlar, Tütün köyleri
çevresinde yaklaşık 90 km2'lik bir alanda gerçekleştirilmiştir. Söz konusu alanda
yüzeylenen Lice Formasyonu Yapılar Üyesi'nin sedimanter kayaçlarından (çamurtaşı,
jips, kumtaşı ve çakıltaşı) alınan kırk beş örnek çalışmanın materyalini oluşturmuştur. Bu
örneklerin mineralojik özelliklerini belirlemek ve sınıflandırmak üzere uygun olanların
ince kesitleri yaptırılarak polarizan mikroskop altında incelenmiş ve sınıflandırılmıştır.
Çamurtaşlarının mineral içeriklerini belirlemek amacıyla X-Işını kırınımı detay kil
analizleri yaptırılmıştır. Örneklerin tüm kayaç bileşimlerinde kil mineralleri, mika
mineralleri, jips, kuvars, feldspat, kalsit, dolomit ve bassanit mineralleri belirlenmiştir.
Jips ve bassanit minerallerinin örneklerde birlikte bulunmaması jipsin bassanite
dönüşümünü göstermektedir. Kil fraksiyonu analizlerinde kil minerali olarak klorit ve
sülfat minerali olarak anhidrit saptanmıştır. Klorit biyotitin bozunma ürünü olarak
yorumlanmıştır. XRF analizleriyle elde edilen majör oksit ve minör oksit sonuçları XRD
sonuçlarıyla karşılaştırılmış ve uyumlu oldukları belirlenmiştir. Taramalı elektron
mikroskop (SEM) ve enerji saçınımlı x-ışını (EDX) çalışmalarında, XRD analizleriyle
varlığı belirlenen jips ve klorit minerallerinin yanısıra mangan, bakır ve titanyum oranı
yüksek bileşenler tespit edilmiştir. Çalışma alanından alınan 5 örnek üzerinde pişirme
deneyi ve özgül yüzey alanı tayini deneyi yaptırılmıştır. Pişirme deneyi sonuçlarına göre
1150 oC'de pişme rengi açık kahverengiden koyu kahverengiye değişmektedir. 1200 oC'de
koyu kahve, 1300 oC'de koyu kahve + yeşilimsi renk tonları belirlenmiştir. Yüzey alanı
değerleri 34.322 m2/g ile 60.272 m2/g arasında değişmektedir. Değerlerin düşük olması
örneklerin tamamına yakınında smektit grubu kil minerallerinin bulunmaması ile
ilişkilendirilmiştir. Çalışma sahasından alınan 9 kil örneğinin silika, alüminyum ve
toplam alkali modülleri hesaplanmış ve 1 örneğin çimento üretimine uygun değerlere
sahip olduğunu göstermiştir.

Abstract:
This thesis was carried out in an area of approximately 90 km2 in the west of Siirt
province, around Uluköy, Kayabağlar, Tütün villages. Forty-five samples taken from the
sedimentary rocks (mudstone, gypsum, sandstone and conglomerate) of the Lice
Formation Yapılar Member outcropping in the area formed the material of the study. In
order to determine the mineralogical properties of these samples, thin sections of the
suitable ones were made, examined under a polarizing microscope and classified. In order
to determine the mineral content of the mudstones, X-Ray diffraction detailed clay
analyzes were made. Clay minerals, mica minerals, gypsum, quartz, feldspar, calcite,
dolomite and bassanite minerals were determined in whole rock compositions of the
samples. The absence of gypsum and bassanite minerals in the samples together indicates
the transformation of gypsum to bassanite. In the clay fraction analysis, chlorite was
determined as the clay mineral and anhydrite was determined as the sulfate mineral.
Chlorite has been interpreted as the degradation product of biotite. Major oxide and minor
oxide results obtained by XRF analyzes were compared with XRD results and they were
found to be compatible. In scanning electron microscope (SEM) and energy scattering x-
ray (EDX) studies, besides gypsum and chlorite minerals whose presence was determined
by XRD analysis, components with high manganese, copper and titanium ratio were
detected. Cooking test and specific surface area determination test were performed on 5
samples taken from the study area. According to the results of the cooking test, the firing
color at 1150 oC changes from light brown to dark brown. Dark brown at 1200 oC and
dark brown + greenish color tones at 1300 oC were determined. Surface area values vary
between 34.322 m2/g and 60.272 m2/g. The low values were associated with the absence
of smectite group clay minerals in the nearly all samples. Silica, aluminum and total alkali
modulus of nine clay samples taken from the study area were performed, and it was shown
that 1 sample had values suitable for cement production.