Pîrî Paşa-Zâde Celâlî Mehmed b. Abdülbâkî, Tuhfe-i Mir [Tuhfe-i Şâhidî Şerhi], (inceleme-tenkitli metin- sözlük-tıpkıbasım)
Pîrî Paşa-Zâde Celâlî Mehmed b. Abdülbâkî, Tuhfe-i Mir [Şerh of Tuhfe-i Şâhidî], (Investigation-critical text-dictionary-facsimile)
Yazar: ZEHRA GÜMÜŞ
Danışman: DOÇ.DR. ATABEY KILIÇ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Manzum sözlükler Türk edebiyatı sahasında yakın zamana kadar göz ardı edileneserlerdendir. Bunlar hacmi küçük, faydası çok ve ezberi kolay eserlerdir. Bu sözlükleringenellikle yazılıştaki asıl amacı sıbyân mektebine yeni başlayan çocuklara kolaylıkla kelimeezberletmek, edebû sanatları öğretmek ve bunun yanında aruz veznini ve taktû'i öğretmektir.Anadolu sahasında yazılan manzum sözlük sayısı elliyi geçmektedir. Ancak bunlar arasındametinleri neşredilenlerin sayısı henüz dörttür. Tuhfe-i Şâhidû manzum sözlükler arasında ençok rağbet gören, Türkiye'deki kütüphanelerde, kolleksiyonerlerde, yurt dışındakikütüphanelerde yüzlerce nüshası bulunan ve 1848-1867 yılları arasında 5 kez basılan birsözlüktür. Bu eserin yazılış amacı Mesnevû'de geçen garip, yani anlaşılması güç olankelimeleri derlemek ve açıklamaktır. Bu eser, hakkında bir doktora tezi hazırlanmış olmasınarağmen hâlâ neşredilmemiştir. Manzum sözlüklere yazılan şerhler ise hâlâ keşfedilmeyibeklemektedir. Şerh metinleri manzum sözlüklerin eksikliklerini gidermek için yazılmışeserlerdir. Bu metinler manzum sözlüklerin bahirleri, vezinleri hakkında daha geniş bilgivermek, kelimelerin harekelerini ve Türkçe karşılıklarını daha ayrıntılı olarak vermek,okuyanlara aruz veznini, basit gramer kurallarını ve vezinlerin taktû'lerini öğretmek gibiamaçlarla yazılmışlardır. Şâhidû'ye yazılan otuz dokuz şerhten biri ise Pûrû Paşa-zâdeCemâlû'nin Tuhfe-i Mûr'idir. Henüz hiçbir manzum sözlük şerhinin metni neşredilmemiştir.Bu çalışma çerçevesinde Pûrû Paşa-zâde Mehmed b. Abdü'l-bâkû El-Cemâlû'nin Tuhfe-iMûr'inin tenkitli metni ortaya konulmaya çalışılacaktır.Anahtar Kelimeler: Manzum sözlük, Tuhfe-i Şâhidû, manzum sözlük şerhi, Tuhfe-i Mûr,tenkitli metin.

Abstract:
Verse dictionaries are one of the area in Turkish literature which hasen?t been studied. Thesebooks have litte capacitiy but beneficial and easy for memorising. Verse dictionaries arewritten for primary school stunedts to teach them meaning of Turkish words in Arabic andPersian, and to teach them literatical arts and prosody. Verse dictionaries number in Anatolianarea is over fifty. But only four of them has been published. Tuhfe-i Şâhidû is one of the mostlaudable verse dictionary. It has hundereds of copy in libraries an collectioners. And it hasbeen published five times between 1848-1867. Tuhfe-i Şâhidû was written for explaining theoutlandish words in Mevlânâ?s Mesnevû. One doctorate thesis was studied on this versedictionary but it hasn?t been published yet. The şerhs were written for dissipating versedictionaries failures, giving more information about it?s rhtym and the Turkish equivalent ofit?s words, and giving more information abut prosody. One of the şerhs of Şâhidû is Tuhfe-iMûr by Pûri paşa-zâde Mehmed b. Abdülbâkû Cemâlû. None of the verse dictionary şerh ispublished yet. In this thesis we aim to give the critical text of Tuhfe-i Mûr.Key Words : Verse Dictionaries, Tuhfe-i Şâhidû, Verse dictionary şerh, Tuhfe-i Mûr, criticaltext