Kahramanmaraş kuru koşullarında farklı ekim düzenlemeleri ve azot uygulamalarının yağlık ayçiçeğinde verim, verim unsurları ve bazı fizyolojik özelliklere etkisi
Effects of different sowing arrangements and nitrogen applications on yield, yield components and some physiological characteristics of oilseed sunflower in dryland conditions of Kahramanmaras
Yazar: AYŞE ÖZLEM TURSUN
Danışman: PROF. DR. FATİH KILLI
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2008-2009 yıllarında Kahramanmaraş kuru koşullarında farklı ekim düzenlemeleri ve azot uygulamalarının yağlık ayçiçeğinde verim, verim unsurları ve bazı fizyolojik özelliklere etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulan bu çalışmada, ekim düzenlemeleri (Skip-row- 1, Skip-row- 2, geleneksel ekim ve dar sıra ekim), ana parsellere, N dozları (0, 4, 8, 12 kg/da N) ise alt parsellere yerleştirilmiştir. Araştırmada, bitki boyu (cm), minyatür tabla oluşum (R1) döneminde biyomas (gr), çiçeklenme (R5.5) döneminde biyomas (gr), yaprak alan indeksi, bitki örtüsü sıcaklığı (0C), yaprak klorofil içeriği (mg/g), yaprak azot (N) içeriği, protein oranı (%), hasat indeksi (%), çiçeklenme tarihi (gün), fizyolojik olum (gün), tabla çapı (cm), tabla başına dolu tohum oranı (%), 1000 tane ağırlığı (gr), tohum iç oranı (%), yağ oranı (%), tohum verimi (kg/da), yağ verimi (kg/da) incelenmiştir.İki yıllık ortalama sonuçlara göre tohum iç oranı ve yağ oranı dışındaki incelenen diğer özelliklerin tamamının ekim düzenlemelerinden; R6 dönemi bitki örtüsü sıcaklığı, R5.1 ve R8 dönemleri yaprak klorofil içeriği, fizyolojik olum tarihi, tabla çapı, tabla başına dolu tohum oranı ve yağ oranı dışındaki diğer özelliklerin ise azot uygulamalarından etkilendiği belirlenmiştir. Ayrıca R1, R5.1, ve R6, dönemleri yaprak klorofil içeriği, çiçeklenme tarihi, tabla başına dolu tohum oranı ve yağ oranı haricindeki diğer incelenen özellikler için ekim düzenlemesi- azot interaksiyonu önemli bulunmuştur.Çalışmada tohum verimi ekim düzenlemelerine göre 114.04 kg/da (Skip-row 2) ile 250.15 kg/da (dar sıra); azot uygulamalarına göre 163.87 kg/da (kontrol) ile 187.92 kg/da (8 kg/da N) arasında değişmiştir. En yüksek tohum ve yağ verimi dekara 8 kg azot uygulaması ile dar sıra ekimden alınmıştır.Çalışmada elde edilen sonuçların ışığında, Kahramanmaraş kuru koşullarında yapılacak yağlık ayçiçeği tarımında, birim alandaki bitki sayısı artışının verim üzerinde olumlu etki yaptığı ve birim alanda belirli bir bitki sayısının olması gerektiğini ortaya çıkmıştır. Koşulara göre bu sayının ayarlanması ve tarla yüzeyinin Kahramanmaraş için boş bırakılmaması daha iyi sonuç verecektir. Topraktaki su kıtlığının olumsuz etkisini bitki sayısını azaltarak değil, toprak yüzeyinin örtünmesini sağlayan, gölgelenmeyi artıran ve buharlaşma ile su kaybını azaltan dar sıra ekim ile atlatmak verim açısından daha uygun olacaktır.

Abstract:
The purpose of this study was to investigate the effects of various sowing arrangements and nitrogen applications on yield, yield components and some physiological characteristics of oil sunflower on dryland in Kahramanmaraş in 2008-2009. The experiment was set according to split plot experimental design with four replications; sowing arrangements (skip-row-1, skip-row-2, conventional sowing, and narrow-row sowing) were assigned to main plots and nitrogen doses (0, 4, 8, 12 kg nitrogen/da) to sub-plots. In the study, plant height (cm), biomass (g) at miniature head formation (R1), biomass (g) at flowering (R5.5) stage, leaf area index, vegetation temperature (0C), leaf chlorophyll content (mg/g), leaf nitrogen (N) content, protein content (%), harvest index (%), flowering time (days), physiological maturity (days), head diameter (cm), filled seed ratio per head (%), 1000-seed weight (gr), dehulled seed ratio (%), oil ratio (%), seed yield (kg/da), oil yield (kg/da) were investigated.According to average values of two years, sowing arrangements affected all traits except for dehulled seed ratio and oil ratio, while nitrogen application had effects on traits besides vegetation temperature at R6, leaf chlorophyll content at R5.1 and R8, physiological maturity, head diameter, filled seed ratio per head and oil ratio. Furthermore, interaction between sowing arrangement and nitrogen application was significant for all the investigated traits except for leaf chlorophyll content at R1, R5.1, and R6, flowering time, filled seed ratio per head and oil ratio.Depending on sowing arrangement and nitrogen application seed yield varied between 114.04 kg/da (Skip-row 2) and 250.15 kg/da (narrow row), and between 163.87 kg/da (control) and 187.92 kg/da (8 kg/da N) respectively. The highest seed and oil yields were obtained from narrow row arrangement with 8 kg /da N application.The results indicate that a certain number of plants per unit area is required, and increasing the number of plants per unit area has a positive impact on oil sunflower yield on dryland in Kahramanmaraş. Adjusting this number according to conditions and not leaving any gap on field surface give better results in Kahramanmaraş. In order to overcome the negative effect of water shortage in soil, narrow row cultivation is more suitable rather than reducing plant density, as narrow row cultivation provides better surface coverage, shade and reduction in water loss by evaporation.