Uçaklardaki perçin bağlantılarında fretting yorulma ve aşınma davranışlarının incelenmesi
An investigation of behaviors of fretting fatigue and wear in riveted lap joints in planes
Yazar: VEYSEL ERTURUN
Danışman: Y.DOÇ.DR. DURMUŞ ODABAŞ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
iiiUÇAKLARDAKİ PERÇİN BAĞLANTILARINDA FRETTİNG YORULMA VEAŞINMA DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİVeysel ERTURUNErciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri EnstitüsüYüksek Lisans Tezi, Temmuz 2006Tez Danışmanı: Yrd.Doç. Dr. Durmuş ODABAŞÖZETBu çalışmada, alüminyum alaşımı plakaların bindirme perçin bağlantılarında frettingaşınması araştırılmıştır. Fretting testleri için uçak yapısal parçalarında yaygın olarakkullanılan 6061-T6 alüminyum alaşımı plakalar ve A-4 tipi perçin kullanılmıştır.Deneyler 200 kN statik, 100 kN dinamik yük kapasiteli bilgisayar kontrollü, Instron(8500 model) test cihazında yapılmıştır. Deneylerin kontrolünde MAX paket bilgisayarprogramı kullanılmıştır. Test numunelerinin fretting izleri, pürüzlülük değerleri, aşınmaizi genişlikleri, mikro yapıları, mikro sertlikleri metalografik teknikler ve taramalıelektron mikroskobu yardımı ile incelenmiştir.Perçin bağlantılarında değişen çekme yükü çevrimleri sonucunda dört yüzeyde hasarlargörülmüştür. Fretting olan yüzeyler, Üst plakanın perçin başı ile temas yüzeyi, üstplakanın alt plaka ile temas yüzeyi, alt plakanın üst plaka ile temas yüzeyi, alt plakanınperçin şişme başı ile temas yüzeyidir. Genel olarak, yük ve çevrim arttığında frettingizleri ve pürüzlülük değerleri artmıştır.Sonuç olarak, plakalar arasında ve plaka ile perçin başları arasındaki temas yüzeylerindefretting hasarına rastlanmıştır. Uçaklarda çekme perçin kullanılması emniyetli değildir..Anahtar kelimeler: Fretting aşınması, uçak yapıları, yorulma, bindirme perçinbağlantıları, alüminyum alaşımı

Abstract:
ivAN INVESTIGATION OF BEHAVIORS OF FRETTING FATIGUE ANDWEAR IN RIVETED LAP JOINTS IN PLANESVeysel ERTURUNErciyes University, Graduate School of Natural and Applied SciencesM. Sc. Thesis, Temmuz 2006Thesis Supervisor: Assist. Prof. Durmuş ODABAŞABSTRACTIn this study, the fretting wear has been investigated in riveted lap joint of plates ofaluminum alloy. For fretting test, the plates of 6061-T6 aluminum alloy which are usedwidely in aircraft structure and A4 rivet have been used. Experiments have beenconducted using a computer controlled Instron (8500 model) test machine which has200 kN statics, 100 kN dynamics load capacity. Max packet computer program has beenused for controlling of the experiments. Fretting scars, surface roughness, wear scarswideness, microstructure, microhardness were examined by means of metallographictechniques and scanning electron microscope.It was seen that tension load cycles in riveted lap joint cause damages on four surfaces.Fretting occurred in four contact surfaces which are on contact surface of upper platewith rivet head, on contact surface of upper plate with lower plate, on contact surface oflower plate with upper plate and on contact surface of lower plate with rivet head. whenload and cycles were increased, fretting scars and surface roughness were increasedAs a result, It was found that fretting damages were occured between the platescontacting surface and between the plate and rivet contact surface. It isn?t safety usingof blind rivets in a planeKeywords: Fretting wear, aircraft structure, fatigue, riveted lap joint, aluminum alloy.