Osteoporotik hastaların tedavisinde bifosfonatların etkinliğinde farmakogenomiğin yeri
Role of pharmacogenomics in effectiveness of bisphosphonates in treatment of osteoporotic patients
Yazar: ŞİRİN AKBULUT AYTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÜLKÜ NESRİN DEMİRSOY
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Bifosfonatlar = Biphosphonates ; Farmakogenetik = Pharmacogenetics ; Kollajen = Collagen ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Vitamin D = Vitamin D

Özet:
Osteoporoz; kemik mineral yoğunluğunun azalması ve kemik mikroyapısının bozulması ile giden multifaltöriyel bir hastalıktır. Osteoporozun genetiği; hastalığın genetiği ve ilaç yanıtında farmakogenetik olmak üzere iki alandan oluşmaktadır. Osteoporoz patogenezinde çok sayıda aday gen varlığı bildirilmektedir ve son zamanlarda osteoporoz tedavisinde aday genlerin etkisi araştırılmaktadır.  
Bu çalışmada postmenopozal osteoporozu olan 21 kadın hasta bifosfonat ile 1 yıl boyunca tedavi edildi. Tedavi öncesi ve sonrası L1-L4 KMY, Femur boynu KMY ve osteokalsin düzeyleri ölçüldü. KMY'da % 2 ve altında azalma olası tedavi yanıtsızlığı olarak değerlendirildi. VDR BsmI, Col1A1 Sp1, ERα Pvu II ve Xba I reseptörleri ile tedavi etkinliği arasındaki ilişki araştırılmıştır. 
Çalışma sonuçlarımıza göre VDR BsmI, Col1A1 Sp1, ER Pvu II ve Xba I polimorfizmlerinin genotip dağılımları Hardy-Weinberg dağılımı ile uyumlu idi. Col1A1 Sp1 polimorfizminde Ss genotipinin yaş ortalaması SS grubuna göre anlamlı düşük bulunmuştur. Onun dışında diğer genotipler arasında yaş, VKİ, kalsiyum, parathormon, D vitamini, bazal L1-L4 KMY, femur boynu KMY ve osteokalsin seviyeleri arasında anlamlı fark bulunmamıştır. VDR BsmI polimorfizminde; Bb grubunda BB ve bb grubuna göre femur boynu ve L1-L4 KMY yüzdelik değişimleri fazla bulunmakla beraber bu fark istatistiksel olarak anlamlı değil idi (Femur boynu: BB (% -0.7), Bb (% 7.0) ve bb (% -3.0), p=0.614; L1-L4: BB (% -0.8), Bb (% 4.5) ve bb (% 1.5), p= 0.169). Col1A1 Sp1 polimorfizminde; SS grubunda Ss grubuna göre femur boynu ve L1-L4 KMY yüzdelik değişimleri fazla bulunmakla beraber bu fark istatistiksel olarak anlamlı değil idi (Femur boynu: SS (% 2.4), Ss (%-1.4), p= 0.307; L1-L4: SS (% 3.0), Ss (% 0.0), p= 0.221). ERα Pvu II ve XbaI polimorfizmleri yüzdelik değişimler açısından fark saptanmadı. 
Çalışmamızda elde edilen veriler, postmenopozal osteoporozlu kadınlarda VDR BsmI, COL1A1 Sp1 ile ERα PvuII ve XbaI polimorfizmlerinin bifosfonat grubu ilaçların tedavi etkinliğinde rolünü destekler nitelikte değildi. Bu sonuçların genellenebilmesi için, daha fazla hasta içeren, çok merkezli, randomize,  prospektif çalışmalar yapılmalıdır

Anahtar kelimeler: Osteoporoz, Bifosfonat, VDR BsmI, COL1A1 Sp1, ERα PvuII ve XbaI

Abstract:
Osteoporosis is a multifactorial disease characterized by reduced bone mineral density (BMD) and impaired bone microstructure. Genetics of osteoporosis consists of two fields, namely genetics of the disease and pharmacogenetics of the drug response. Various candidate genes have been reported to be involved in the pathogenesis of osteoporosis. Recently, studies have been investigating the potential role of candidate genes in treatment of osteoporosis.
In the present study, 21 female patients with postmenopausal osteoporosis were treated with bisphosphonates for one year. Pre-treatment and post-treatment L1-L4 BMD, femoral neck BMD and osteocalcin levels were measured. Patients with a reduction of %2 or less in BMD were accepted as unresponsive to treatment. In addition, relationship between effectiveness of treatment and VDR, BsmI, Col1A1 Sp1, ERα Pvu II and Xba I receptors was investigated. 
In the present study, genotypic distributions of VDR BsmI, Col1A1 Sp1, ER Pvu II and Xba I polymorphisms were in agreement with that of Hardy-Weinberg. In the Col1A1 Sp1 polymorphism, the mean age of Ss genotype was significantly lower compared to the SS group. On the other hand, no significant difference was found between the other genotypes in age, BMI, calcium, parathormone, vitamin D, basal L1-L4 BMD, femoral neck BMD and osteocalcin levels. In the VDR BsmI polymorphism, percentage changes of femoral neck and L1-L4 BMD were higher in the Bb group compared to the BB and bb groups; however the difference between the groups was not statistically significant (Femoral neck: BB (-0.7%), Bb (7.0%) and bb (-3.0%), p=0.614; L1-L4: BB (-0.8%), Bb (4.5%) and bb (1.5%), p= 0.169). In the Col1A1 Sp1 polymorphism, percentage changes of femoral neck and L1-L4 BMD were higher in the SS group compared to the Ss group; however the difference between the groups was not statistically significant (Femoral neck: SS (2.4%), Ss (-1.4%), p= 0.307; L1-L4: SS (3.0%), Ss (0.0%), p= 0.221). No percentage changes were found in the ERα Pvu II and XbaI polymorphisms.
Results of the present study did not support the potential role of VDR BsmI, COL1A1 Sp1, ERα PvuII and XbaI polymorphisms in the effectiveness of bisphosphonates in treatment of postmenopausal osteoporotic women. Further multicenter randomized prospective studies with larger sample sizes are required in order to generalize these results.