İstanbul'un su ile ilişkili değerlerinin korunmasında bir yöntem olarak kültürel rota kavramı
Cultural routes as an approach for conservation of Istanbul's heritage values related to water
Yazar: BESTE NUR İSKENDER AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ELVAN EBRU OMAY POLAT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
'Su kenti' kimliğini yüzyıllardır taşıyan İstanbul'da su ile ilişkili doğal ve kültürel 
değerler zenginliği ve çeşitliliğiyle suyun kent yaşamındaki önemini 
yansıtmaktadır. Su öğesi İstanbul'da kenti bütüncül olarak ele almak için olanak 
sağlamaktadır. Çalışma kapsamında bir su kenti olan İstanbul'un 'su' ile ilişkili 
doğal ve kültürel değerlerinin tespit edilmesi ve bu değerlerin birbirleriyle ve kentin 
gelişim süreciyle ilişkisel bağlarının anlaşılarak bunlara yönelik bir koruma 
yöntemi belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu bağlamda koruma disiplini içinde yer alan 
kültürel rota kavramı sistematik bir yaklaşım ile geliştirilerek bir koruma yöntemi 
olarak önerilmiştir. Güncel koruma terimlerinden biri olan kültürel rotalar yenilikçi, 
karmaşık ve çok boyutlu bir kavram ifade etmektedir. Kültürel ve doğal mirasın 
korunmasına anıtlar, sitler, kültürel peyzajlar, ritüeller, doğal alanlar gibi birçok 
parametreyi bir arada değerlendiren bütüncül bir yaklaşım getirmektedir. 
Belirlenen amaçlar doğrultusunda kentin su ile ilişkili değerlerinin korunması ve 
geleceğe yönelik sürdürülebilir yaratıcı çözümler üretilmesi, bütünleşik mekan ve 
turizm planlaması, kültürel etkinlikler yardımıyla çağdaş yaşama katılmasında 
'kültürel rota' oluşturulması önemli fırsatlar yaratan bir koruma kavramıdır. 
Koruma çalışmalarının kolay izlenebilir bir yol haritası niteliğinde olması için 
koruma yöntemi olarak önerilen kültürel rota kavramı sistematik bir yaklaşımla 
geliştirilerek, kültürel rota oluşturulmasına yönelik detaylı adımların yer aldığı bir 
değerlendirme çerçevesi çizilmiştir. Bu bağlamda geliştirilen sistematik yaklaşım 
kullanılarak İstanbul'un su ile ilişkili değerlerine yönelik kültürel rota önerileri 
yapılmıştır. Su ile ilişkili değerlere yönelik yapılan çalışmanın ve önerilen yöntemin 
diğer doğal ve kültürel değerlerin korunmasında örnek oluşturması ve ihtiyaç veya 
veriler doğrultusunda geliştirilerek ya da uyarlanarak kullanılması hedeflenmiştir.

Abstract:
Istanbul, which has carried the identity of 'water city' for centuries, reflects the 
importance of water in urban life with its richness and diversity of natural and 
cultural values related to water. The water element in Istanbul provides the 
opportunity to consider the city holistically. Within the scope of the study, it was 
aimed to determine the natural and cultural values related to 'water' in Istanbul, a 
city of water, and to understand the relational ties of these values with each other 
and with the development process of the city and to determine a protection method 
for them. In this context, the concept of cultural route within the discipline of 
protection was developed with a systematic approach and proposed as a protection 
method. Cultural routes, one of the current protection terms, express an innovative, 
complex, and multi-dimensional concept. It brings a holistic approach that 
evaluates many parameters such as monuments, sites, cultural landscapes, rituals, 
and natural areas together for the protection of cultural and natural heritage. In line 
with the determined objectives, the protection of the city's water-related values and 
the production of sustainable creative solutions for the future, integrated spatial and 
tourism planning, and the creation of a 'cultural route' in the integration of cultural 
events into contemporary life are important protection concepts that create 
important opportunities. For the protection works to be an easily traceable roadmap,
the concept of the cultural route proposed as a protection method was developed 
with a systematic approach, and an evaluation framework was drawn that included 
detailed steps for creating a cultural route. In this context, cultural route suggestions 
were made for the water-related values of Istanbul using the developed systematic 
approach. It was aimed that the study conducted on water-related values and the 
proposed method would set an example for the protection of other natural and 
cultural values and be developed or adapted in line with the needs or data.