Lenfomalarda kemik iliği CD4/CD8  pozitif hücre oranının tedavi yanıtı ve  sağkalıma etkisi /
Yazar: VAHİT CAN ÇAVDAR
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN YOKUŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Tıp Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: CD4-CD8 oranı = CD4-CD8 ratio ; Hodgkin hastalığı = Hodgkin disease ; Kemik iliği = Bone marrow ; Kemik iliği hastalıkları = Bone marrow diseases ; Lenfoma = Lymphoma ; Lenfoma-non Hodgkin = Lymphoma-non Hodgkin ; Sağkalım = Survival ; Tedavi = Treatment

Özet:
Amaç: Hodgkin lenfoma (HL), B hücre kökenli bir lenfoid malignitedir. NonHodgkin lenfomalar (NHL) ise, lenfoproliferatif hastalıklar içerisinde olup heterojen bir grubu temsil etmektedir. T hücreleri ;CD4 pozitif yardımcı T hücreleri ve 
sitotoksik T hücreleri olarak iki ayrı alt grupta incelenebilir. Regülator T hücreleri 
(Treg), CD4 pozitif T hücrelerin küçük bir grubunu oluşturur. Treglerin tümör progresyonunu indüklediği ve antitümöral immun cevabı inhibe ettikleri gösterilmiştir-
.CD8+ T hücreleri, çeşitli sitokinler üretirken, ana aktiviteleri enfekte olmuş konakçı hücreleri ortadan kaldırmaktır. Çalışmamızda kemik iliği aspiratlarından elde 
edilen örneklerde, CD4/CD8 oranının yeni tanı lenfoma hastalarında tedavi yanıtı 
ve sağkalıma olan etkilerini incelemeyi amaçladık. 
Gereç ve yöntem: Çalışmamıza Ocak 2010 ile Ocak 2021 arasında İstanbul Eğitim 
ve Araştırma Hastanesi Hematoloji Kliniği'nde tanı almış ve tanı anında kemik iliği 
aspirasyon ve/veya biopsisi ile akış sitometrik analiz yapılmış olan lenfoma tanılı 
vakalar dahil edildi.Çalışmaya dahil edilen hastalar yaş, cinsiyet, lenfoma alt tipi, 
tanı anındaki hastalık evresi, kemik iliği tutulumu, kemik iliği CD4 ve CD8 T lenfosit sayısı, ara değerlendirmeye göre tedavi yanıtı, tedavi sonu yanıtı, progrese 
olan hasta sayısı ve mortalite oranına göre gruplandı.Tedavi öncesi kemik iliği 
CD4/CD8 T lenfosit oranının tedavi yanıtına etkisi değerlendirildi. 
Bulgular: Toplamda 126 hasta çalışmaya dahil edildi.Hastaların yaş ortalaması 
52,1±15,9 olup yaşları 19 ile 98 arasında değişmekteydi.Hastaların 81 tanesi erkek 
45 tanesi kadın olarak çalışmaya dahil edildi.Tedavi öncesi başlangıç kemik iliği 
CD4/CD8 oranının ara değerlendirme üzerine etkisini göstermek amacıyla yapılan 
araştırmada, başlangıç kemik iliği CD4/CD8 T lenfosit oranının, ara değerlendirmede tam yanıtı olanlarda, ara değerlendirmede yanıtsız ve parsiyel yanıtı olan 
gruba göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu görüldü (p<0,05).Oranın tedavi sonu 
yanıtı üzerine etkisini göstermek amacıyla yapılan değerlendirmede ise, tedaviye 
yanıtı CR olanlarda, tedaviye yanıtı komplet remisyon olmayanlara göre ortalama 
CD4/CD8 oranının daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0,008).CD4/CD8 oranının 
7
tedavi sonu yanıtsızlığı açısından (CR dışında yanıtı olanlar) belirlenen ≤0,38 cutoff için duyarlılığı %35,29, özgüllüğü %89,47 idi.Kısmi yanıtlılar ve tam yanıtlılar 
için belirlenen ≤0,87 cut-off ile testin duyarlılığı %79,17, özgüllüğü %54,46 olarak 
hesaplandı. Aynı cut-off değerleri kullanıldığında tedavi başlangıcı kemik iliği 
CD4/CD8 T lenfosit oranın mortalite ve progresyonsuz sağ kalım üzerine istatistiki 
bir anlamlılığının olmadığı görülmüştür. 

Sonuç: Lenfomalarda kemik iliği CD4 ve CD8 T lenfosit oranının prognoza etkisi 
hakkında literatürde kısıtlı veriler olması nedeniyle çalışmamızın literatüre önemli 
katkılar sağlayacağı düşünülmektedir. Yüksek CD4/8 kemik iliği T lenfosit oranının 
kemoterapi yanıtına istatistiki olarak anlamlı olarak katkıda bulunduğu ortaya konulmuştur. 

Anahtar Sözcükler: Hodgkin lenfoma, non-Hodgkin lenfoma, CD4/CD8 oranı, 
tedavi yanıtı, sağ kalım

Abstract:
Objective: Hodgkin lymphoma is a B-cell-derived lymphoid malignancy. Non-Hodgkin lymphoma represents a heterogeneous group. T cells can be divided into 
two subgroups as CD4+ T helper and cytotoxic T cells. Regulatory T cells (Tregs) 
make up a small group of CD4+ T cells. Tregs have been shown to induce tumor 
progression and inhibit the antitumoral immune response. While CD8+ T cells produce a variety of cytokines, their main activity is to eliminate infected host cells. In 
our study, we aimed to examine the effects of CD4/CD8 ratio on treatment response 
and survival in newly diagnosed lymphoma patients in samples obtained from bone 
marrow aspirates at the time of diagnosis.
Materials and methods: Patients diagnosed with lymphoma at Istanbul Training 
and Research Hospital, Hematology Clinic between January 2010 and January 2021 
and whose flow cytometric analysis was performed by bone marrow aspiration at 
the time of diagnosis were included in this study. 
Results: A total of 126 patients were included in the study. In the statistical analysis 
performed to show the effect of CD4/CD8 ratio on the interim response, it was observed that the ratio was significantly higher in those who had complete response in 
the interim evaluation compared to the other subgroup (p<0.05). In the statistical 
analysis performed to show the effect of the ratio on the end-of-treatment response, 
it was found that the mean CD4/CD8 ratio was higher in patients with a complete 
response (CR) compared to those with a non-CR (p=0.008). The sensitivity of the 
CD4/CD8 ratio was 35.29%, and the specificity was 89.47% for the cut-off of 
≤0.38 in terms of end-of-treatment (response other than CR). The sensitivity of the 
ratio was calculated as 79.17% and the specificity as 54.46% for the cut-off of 
≤0.87 in terms of end-of-treatment when grouped as partial responders and others. 
No significant results were obtained in the survival analysis.
 
Conclusion: Our study includes both HL and NHL patients, and contains important 
data for future literature, with the ratios studied from a difficult "hard-to-obtain" 
sample such as bone marrow. It has been demonstrated that a high CD4/8 ratio in 
the bone marrow contributes positively to the treatment response of lymphomas. 
9
Keywords: Hodgkin lymphoma, Non-Hodgkin lymphoma, CD4/CD8 ratio, response, survival