Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı alan ve almayan çocukların sosyal işlevsellik, zihin kuramı, duygu tanıma, duygu düzenleme ve yönetici işlevler açısındankarşılaştırılması
Comparison of children with and without attention deficit and hyperactivity disorder in terms of social functioning, theory of mind, emotion recognition, emotion regulation and executive functions
Yazar: SUNA SOHTAOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN YALÇINKAYA ALKAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu = Attention deficit and hyperactivity disorder ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Duygu tanıma = Emotion recognition ; Kişilik işlevselliği = Personality functioning ; Toplumsal işlev = Social function ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Zihin kuramı = Theory of mind ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Bu araştırmada DEHB tanılı çocukların sosyal işlevsellik sorunlarıyla ilişkilendirilen zihin
kuramı, duygu tanıma, duygu düzenleme ve yönetici işlev becerilerinin değerlendirilmesi;
DEHB tanısı almamış olan sağlıklı çocuklarla karşılaştırılması ve bu faktörlerin içerisinden
sosyal işlevselliği yordayan faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın
örneklemini 6-10 yaş arası, çocuk ve ergen psikiyatri kliniğinde DEHB tanısı ile takip
edilen, zeka geriliği bulunmayan 46 çocuk (x=8.13, ss=1.08) ile herhangi bir psikolojik
bozukluk tanısı almamış, zeka geriliği bulunmayan ve cinsiyet, yaş gibi değişkenler
açısından eşitlenmiş 45 çocuk (x=8.07, ss=1.07) oluşturmaktadır. Katılımcılardan bilgi
toplamak için 6-18 Yaş Çocuk ve Gençlerde Davranış Değerlendirme Ölçeği, Conners
Anne-Baba Derecelendirme Ölçekleri Yenilenmiş Uzun Formu, Stroop Testi, Sally-Ann
Testi, Çikolata Testi, Gözlerden Zihin Okuma Testi-Çocuk Versiyonu, Duygu Ayarlama
Ölçeği ve Wisconsin Kart Eşleme Testinden yararlanılmıştır. Grupların sosyal işlevsellik
düzeyi, duygu tanıma, duygu düzenleme becerilerini karşılaştırılması için bağımsız
gruplar t testi; zihin kuramı becerilerinin karşılatırılması için ki kare bağımsızlık testi;
yönetici işlev becerileri arasındaki farkın karşılaştırılması için bağımsız gruplar t testi ve
çoklu varyans (MANOVA) analizi kullanılmış ve değişkenler arası korelasyonlar
hesaplanmıştır. Çocuklarda sosyal işlevselliği yordayan değişkenlerin değerlendirilmesinde
çoklu hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda DEHB tanılı
grubun sağlıklı kontrollere göre daha fazla sosyal sorun yaşadığı, zihin kuramı
becerilerinin daha kötü, duygu tanıma performanslarının ve duygu
düzenleme becerilerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Dikkat, ketleme, planlama ve
organize etme alanlarında DEHB tanılı grup sağlıklı kontrollerden daha çok sorun
yaşarken; perseverasyon ve kavramsal irdeleme açısından anlamlı bir farklılık olmadığı
görülmüştür. Her iki grubun dahil edilerek, sosyal işlevselliği yordayan değişkenlerin
belirlendiği regresyon analizinin sonuçları DEHB olup olmama ve duygu düzenlemenin
sosyal işlevselliği yordadığını göstermektedir. Araştırma bulguları ilgili alanyazın
çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the theory of mind, emotion recognition, emotion
regulation and executive function skills which are associated with social functioning
problems of children with ADHD and to compare them with healthy children who were not
diagnosed with ADHD. At the same time, the factors that predict social functioning will be
determined. The sample of the study consists of 46 children aged 6-10, who were without
mental retardation and followed up in the child and adolescent psychiatry clinic with the
diagnosis of ADHD, and 45 children who were not diagnosed with any mental disorder,
were not mentally retarded, and were equal in terms of gender and age. Child Behavior
Checklist, Conners' Parent Rating Scale- Revised/ Long Form, Stroop Test, Sally – Ann
Task, Chocolate Bar Task, Child Form of Reading the Eyes in the Mind Test, Emotion
Regulation Checklist , Wisconsin Card Sorting Test were utilized in the study. Independent
groups t-test was used to compare the social functionality, emotion recognition, and
emotion regulation skills of the ADHD group and healthy controls, the chi-squared test
was used to compare the theory of mind, and independent groups t test and multiple
variance analysis (MANOVA) were used to compare the difference between executive
function skills. In addition, correlations between variables were calculated. Multiple
hierarchical regression analysis was used to evaluate the variables predicting social
functioning in children. As a result of the analysis, it was determined that children with
ADHD had more problems in social functionality, theory of mind, emotion recognition,
emotion regulation, attention, inhibition, planning and organization than the healthy
controls, but there was no significant difference in terms of perseveration and conceptual
deliberation. The results of the regression analysis performed to determine the variables
that predicted the social functionality of the whole sample show that the presence of
ADHD and emotion regulation predict social functionality. The research findings were
discussed within the framework of the related literature.