Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 15-49 yaş arası evli kadınların aile planlaması hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Assessment of information, attitudes and behaviors regarding family planning in married women aged 15-49 applying to Family Medicine
Yazar: KÜBRA KOÇ ENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. DUYGU İLKE YILDIRIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Aile planlaması (AP), kişilerin istedikleri zaman ve istedikleri sayıda çocuk sahibi olmalarına, istenmeyen gebeliklerden korunmalarına ve gebelikler arası sürenin düzenlenmesine olanak sağlayan aynı zamanda çocuğu olmayan bireylerin çocuk sahibi olmalarına imkân veren uygulamaların tümüdür. Aile planlaması yöntem kullanımı ile aile planlamasına yönelik bilgi ve tutumlar çok çeşitli faktörlerden etkilenmektedir. Bu çalışmanın amacı ile Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 15-49 yaş arası evli kadınların aile planlaması hakkında bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmesidir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan bu çalışma 20.10.2021-30.11.2021 tarihleri arasında Konya ili Selçuklu ilçesindeki 78 No'lu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuruda bulunan toplam 400 gönüllü birey ile yapıldı. Çalışmaya 15-49 yaş arası, evli, T.C. vatandaşı olup çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden kadınlar alındı. Katılımcılara toplamda 43 soruluk sosyo-demografik, obstetrik ve aile planlaması yöntemlerine ilişkin özellikleri içeren anket formu ve 34 soruluk Aile Planlaması Tutum Ölçeği formu yüz yüze görüşme tekniği ile dolduruldu. Anketteki bilgiler ve Aile Planlaması Tutum Ölçeğinden (APTÖ) hesaplanan puanlar ile oluşturulan veriler IBM SPSS 22,0 (International Business Machines Statistical Package for Social Sciences) programı ile analiz edildi. Tüm testler için istatistiksel anlamlılık düzeyi %95 güven aralığında p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların %31,5'i (n=126) şu an bir AP yöntemi kullanmıyor iken %68,5'i (n=274) AP yöntemi kullandığını; %23,5'i (n=94) kondom, %15,8'i (n=63) RİA, %13,7'si (n=55) geri çekme yöntemi ile AP uyguladığını belirtmiştir. Katılımcıların %52,8'i (n=211) modern bir AP yöntemi kullanmaktadır. Çok yönlü regresyon analizine göre sağlık personelinden AP danışmanlık hizmeti alınması AP kullanımını 2,441 kat, AP kullanırken gebelik olması AP kullanımını 3,692 kat artırmaktadır (p değerleri sırasıyla; p<0,001, p=0,036). Eşleri kesinlikle AP kullanımına karşı olanlara göre eşi AP kullanımına sıcak bakanlarda AP kullanımı 3,068 kat, eşi AP yöntemlerini destekleyenlerde 5,595 kat artmaktadır (p değerleri sırasıyla; p=0,006, p <0,001).
AP tutum ölçeği topluma ilişkin tutum alt boyutu skor ortalaması 57,21±10,67; yöntemlere ilişkin tutum alt boyut skor ortalaması 39,11±8,14; gebeliğe ilişkin tutum alt boyut skor ortalaması 29,65±6,29; toplam ölçek skor ortalaması 125,96±21,46 olarak kaydedilmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda AP kullanım oranlarının istenilen düzeyde olmadığı, geleneksel yöntemlerden olan geri çekme yönteminin halen ilk 3 yöntem arasında kullanıldığı saptanmıştır. Kadınların AP yöntem seçimlerini sosyodemografik özelliklerinden daha çok doğurganlık özelliklerinin etkilediği saptanmıştır.  Karşılanmayan AP ihtiyacının da azımsanmayacak oranda yüksek olduğu tespit edilmiştir. Aile planlaması hizmetlerinin arttırılması ve yaygınlaştırılması gerekmektedir. Bu nedenle birinci basamak hekimlerinin üzerine kayıtlı nüfusa düzenli periyotlarla aile planlaması hakkında eğitimler düzenlemesi, herhangi bir nedenle birinci basamağa başvuran tüm hastalara aile planlaması ile ilgili mini broşürler verilmesi; hastaların bu konudaki farkındalığını arttıracak, yöntemlerle ilgili doğru bilgiye ulaşımını sağlayacaktır. Aile hekimlikleri tarafından ücretsiz verilen doğum kontrol yöntemlerinin miktarı ve çeşitliliğinin arttırılması da bireylerin AP yöntemlerine ulaşımını kolaylaştıracaktır. 
Anahtar Kelimeler: aile planlaması, kontraseptif yöntemler

Abstract:
Aim: Family planning (FP) encompasses all practices that enable individuals to have the number of children they desire, when they desire, while also providing protection against unwanted pregnancies and allowing for the regulation of the time between pregnancies. It is a set of practices that also provides opportunities for individuals without children to become parents. The use of family planning methods is influenced by various factors. The aim of this study is to assess the knowledge, attitudes, and behaviors regarding family planning among married women aged 15-49 who present to the Family Medicine Clinic.
Material and Method: This descriptive and cross-sectional study was conducted with a total of 400 voluntary individuals who applied to the 78th Family Health Center in the Selçuklu district of Konya province between October 20, 2021, and November 30, 2021. The study included women aged 15-49, married, Turkish citizens, who voluntarily accepted to participate in the study. Participants completed a face-to-face interview where a total of 43 questions, including sociodemographic, obstetric, and family planning method-related characteristics, were covered through a questionnaire. Additionally, a 34-item Family Planning Attitude Scale (FPAS) form was administered. The data obtained from the questionnaire, including the information and scores calculated from the Family Planning Attitude Scale, were analyzed using the IBM SPSS 22.0 program.
Results: Participants' responses indicated that 31.5% (n=126) are not currently using any FP method, while 68.5% (n=274) reported using a FP method. Among them, 23.5% (n=94) mentioned using condoms, 15.8% (n=63) reported using intauterine devices (IUD) , and 13.7% (n=55) stated using withdrawal as a FP method. 52.8% of the participants (n=211) were using a modern FP method. In the multiple regression analysis, obtaining counseling services from healthcare professionals increases FP usage by a factor of 2.441, while being pregnant while using FP increases FP usage by a factor of 3.692 (p values respectively; p <0,001, p=0,036). Compared to individuals whose spouses are firmly against FP usage, those whose spouses are supportive of AP show a 3.068-fold increase in FP usage, and among those whose spouses endorse FP methods, there is a 5.595-fold increase in FP usage (p values respectively; p=0,006, p<0,001). 
The mean score of the FP attitude scale attitude towards society subscale was found to be 57.21±10.67. The mean score of attitude towards methods sub-dimension was 39.11±8.14; the mean score of attitude towards pregnancy sub-dimension was 29.65±6.29; and the mean score of total scale was 125.96±21.46.
Conclusion: In our study, it was observed that the rates of family planning method usage were not at the desired level, and the traditional withdrawal method still ranks among the top three methods used. It has been found that women's choices of family planning methods are influenced more by fertility characteristics than by sociodemographic features. It has been determined that women have a positive attitude towards family planning; however, it has not reached the desired level. In our study, it has been determined that the unmet need for family planning is significantly high. The need for increasing and expanding family planning services is essential. Primary care physicians should organize regular training sessions on family planning for the registered population, and all patients who visit the primary care for any reason should be provided with mini brochures on family planning. This will enhance patients' awareness on the subject and ensure access to accurate information about methods. Increasing the quantity and variety of free contraceptives provided by family health centers will facilitate individuals' access to family planning methods.
Keywords: family planning, contraceptive methods.