Yağ asidi tüketimi ve plazma yağ asidi kompozisyonu ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu semptomları arasındaki ilişki
The relationship between fatty acid consumption and plasma fatty acid composition and symptoms of attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: SÜMEYYE KOÇ
Danışman: PROF. DR. FATİH GÜLTEKİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı / Tıbbi Biyokimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Biyokimya = Biochemistry

Özet:
Amaç: Bu çalışma, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanılı hastalarda yağ asitlerinin DEHB'deki olası rolünü incelemeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya her grupta 85 kişi olmak üzere 6-12 yaş arasında DEHB'li ve sağlıklı çocuklar alınmıştır. DEHB semptomlarının değerlendirilmesi amacıyla Conners Ebeveyn Derecelendirme Ölçeği uygulanmıştır. 24 saatlik hatırlama yöntemiyle 3 günlük besin tüketim kaydı alınmış ve günlük tüketilen yağ asitleri miktarı analiz edilmiştir. Alınan plazma örneklerinden yağ asitleri, gaz kromatografi-kütle spektrometresi kullanılarak analiz edilmiştir. Yağ asidi desatüraz-2 (FADS2) protein düzeyleri ticari ELISA kiti ile, FADS2 gen ekspresyonu ise gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu ile analiz edilmiştir. 
Bulgular: Diyetle alınan omega-6 yağ asidi ve çoklu doymamış yağ asitlerinin DEHB grubunda daha fazla olduğu ve bu parametrelerin DEHB indeksi ile pozitif korelasyon gösterdiği bulunmuştur. Plazma yağ asitlerinden tekli doymamış yağ asitleri (vaksenik, nervonik, oleik), omega-6 yağ asidi olan gama-linolenik ve doymuş bir yağ asidi olan dokosanoik asit DEHB'li grupta düşük ve semptomlarla negatif korelasyon göstermiştir. Linoleik asit ve omega-6/omega-3 oranının ise DEHB'de yüksek, semptomlarla pozitif korele olduğu görülmüştür. FADS2 gen ekspresyonu DEHB'li grupta daha fazla ve diyetle alınan omega 6 (%E) ile pozitif korelasyon göstermektedir. Plazma FADS2 protein düzeyleri iki grupta da benzerdir.
Sonuç: Omega-6 yağ asitlerinin diyetle alımının artması, FADS2 gen ekspresyon düzeylerini artırıyor olabilir. Belirli bir yağ asidinin alımındaki artış, aynı enzimi paylaşan diğer yağ asitlerinin seviyelerini azaltabilir. Omega-3 seviyelerinin azalması ve omega-6 seviyelerinin artması, DEHB semptomlarını kötüleştirebilir. Vaksenik, oleik, nervonik, gama-linolenik ve dokosanoik asidin DEHB semptomlarıyla negatif ilişkisi semptomları iyileştirebileceğine dair umut vermektedir.

Abstract:
Aim: This study aims to examine the potential role of fatty acid desaturase-2 (FADS2) and fatty acids in Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD).
Materials and Methods: The study included 85 children with ADHD and healthy controls aged 6-12. ADHD symptoms were assessed using the Conners' Parent Rating Scale. 24 hour dietary intake record (3-day) was analyzed for fatty acid consumption. Plasma fatty acids were measured using gas chromatography-mass spectrometry. FADS2 protein levels were analyzed with an ELISA kit, and FADS2 gene expression was analyzed using real-time PCR. 
Results: Higher dietary intake of omega-6 and polyunsaturated fatty acids was found in the ADHD group, correlating positively with ADHD symptoms. Plasma levels of monounsaturated fatty acids (vaccenic, nervonic, oleic), gamma-linolenic acid (an omega-6), and docosanoic acid (a saturated fatty acid) were lower in the ADHD group and negatively correlated with symptoms. Linoleic acid and the omega-6/omega-3 ratio were higher in ADHD and positively correlated with symptoms. FADS2 gene expression was higher in ADHD and correlated positively with dietary omega-6 intake. Plasma FADS2 protein levels were similar between groups.
Conclusion: Increased dietary omega-6 intake may elevate FADS2 gene expression. Increased intake of specific fatty acids can reduce levels of other fatty acids sharing the same enzyme. Decreased omega-3 and increased omega-6 levels may worsen ADHD symptoms. Vaccenic, oleic, nervonic, gamma-linolenic, and docosanoic acids may improve ADHD symptoms.