Sa`lebi Tefsiri'nden Nur suresinin tahkik ve tahlili /
Yazar: FARUK GÖRGÜLÜ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÇETİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: Din = Religion
Dizin: Nur suresi = Nur sura ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
ÖZET XI. yüzyılda yetişmiş olan en önemli müfessirlerden birisi de, Ebû İshale es- Sa'lebi (ö. 427/1035)'dir. Tefsir ilminin yanında, lügat, edebiyat ve kıraat ilimleriyle de meşgul olan müfessir, özellikle tefsir ilminde zamanının otoritesi olarak kabul edilmiştir. Hayatı hakkında bilgi veren kaynaklarda, bir çok kıymetli eserlere sahib olduğu belirtilen es-Sa'lebî'nin, bugün elimizdeki eserleri; tefsirinden daha çok tutulmuş olan ve Kur'ândaki kıssaları anlatan "el-'Arâis fi Kısasil-Kur'ân" ile bir çok kütüphanede elyazması halinde bulunan ve bugüne kadara basılmamış olan "el- Keşf ve'1-Beyân an Tefsîril-Kur'ân" adlı tefsiridir. Biz bu çatışmamızda, müfessirin elyazması halinde bulunan "el-Keşf vel- Beyân" adh tefsirinden Nûr sûresinin edisyon kritiği ile tahkik ve tahlilini yapmak suretiyle müellifi ve eserini tanıtmayı hedefledik Genel olarak çalışmamız Türkçe ve Arapça (Metin) olmak üzere iki bölümden meydana gelmektedir. Tezimizin Türkçe kısmında; 4 bölüm halinde müellif ve eserini tanıtmaya çalıştık. Birinci bölümde; müellifin yaşamış olduğu dönemdeki siyâsi, sosyaL iktisadî, ilmî ve kültürel durumu inceledik. es-Salebî'nin yaşamış olduğu asır, bir çok karışıklıkların, mezheb çatışmalarının cereyan ettiği, iktisadî olarak da çok bozuk olduğu bir döneme rastlar. Ancak bu dönem, bütün bu karışıklıklara rağmen, ilmî ve kültürel yönden fevkâlede gelişmelerin bulunduğu bir devredir. İkinci bölümde, müfessirin hayatı, doğumu, ölümü, meşgul olduğu ilimler, hocaları, talabeleri, eserleri ve tefsir ilmindeki yerini belirttik. Üçüncü bölümde, es-Sa'lebî'nin te'lif etmiş oluğu "el-Keşf vel-Beyan" adlı tefsirin kaynakları, yazma nüshaları, özellikleri, ve tefsir hakkında âlimlerin görüşlerini inceledik. Dördüncü bölümde ise, Metinden (Arapça) örnekler vermek suretiyle, es-Sa'lebî'nin tefsirde takip ettiği metodu ve tefsirin rivayet ve dirayet yönünden tanıtımınım yaptık. Çalışmamızın Metin (Arapça) bölümünde ise; es-Sa'lebî'nin el-Keşf vel-Beyân adlı tefsirinden Nûr sûresinin tahkik, tahlil ve edisyon kriği yapılmıştır. Metin tesbit edebildiğimin diğer dört nüshayla karşılaştırılmak suretiyle, sağlıklı bir nüshanın ortaya konulmasına çalışılmıştır. Nûr sûresinin tefsirinde yer alan, hadislerin, şiirlerin kaynaklan tesbit edilmiş, eserde görüşlerine yer verilenler, kendi veya ilgili kaynaklardan bulunmuştur. Tefsirde adı geçen kişilerin ilk geçtiği yerde kısaca hal tercemeleri (hayatı) belirtilmiştir. Tefsirde belirtilen görüşler, ayrıca gerek kendinden önceki, gerekse kendinden sonraki müfessir ve tefsirleriyle karşılaştırılarak, kimlerden etkilendiği, kimleri etkilediği ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, üzerinde daha geniş çalışma yapacak araştırmacalara öz olarak tefsir ve müfessir hakktada bilgi verilmiştir. vıı

Abstract:
ABSTRACT One of the important commentators m the XI. century was Abû Ishaq as- Sa'labî beside commentary science, he dealt with dictionary and reciting Qur'an sciences but especially in the commentary science he was accepted the authority of his time. The sources -wich give some information about his life indicate that he wrote a lot of vuluable books. Some of Sa'labî's books, inherited and procected upto now are; Kitâbu'l-'Arâ'is al-Macâlis fî qisas al-Qur'an which is about the anecdotes in the Qur'an and can be said that it is more popular than his commentary; and al- Kaşf wal-Bayan 'an Tafsir al-Qur'an which hasnt been puplished till now, but it has been preserved as a manuscript in many libraries and also can be found in his commentary. In this study, we've aimed the introduce the writer and his book in order to verify and analyse the Sürat al-Nûr with the edition critices from the commentary callad "al-Kaşf wal-Bayan" which has been a manuscript of the commenter. The study mainly consist of the two parts; Turkish and Arabic texts. In Turkish part we've tried to introduce as-Sa'labî and his book within four chapters. In the first one we've exemmed the social, cultural, political, scientific and economic conditions of writers' time. During the Sa'lebi's time had many agitations and doctrine conflicts by the side of poor economic condifions. On the othher hand, it was the time that had many developments in scientific and cultural though all those conflicts. In the second chapter, we pointed the writer's life, birth and death, sciences he dealt with, teachers and students, books and the place of commentary science. In the third chapter, we examined the sources, and the characterictics of the commentary called, "al-Kaşf wel-Bayân" which was written by Sa'labî and the differents views of the scholors about his commentary. In the fourth chapter, it is examined the methhod that Salebi illunstrating by examples from Arabic text related with Sürat al Nûr. In Arabic part of our study, editional critic and verifying of the surat al-Nûr from his commentary called "al-Kaşf wel-Bayan" has been made. In this context we tried to give a exact texts by comparing different manuscripts of the text, also sources of poems, hadiths and other Qur'anic verses have been traced. The sources of writers who have given their opinions in the book have been found. The autobigraphies of persons in the commentary have been given very shorty in the first place. In addition, the opinions of different writers, mentioned in commentary are compared with original text of tahat persons and the commentaries both before his time and after his time. As a result, some information also have been given to the researches who'll study his works and live in detail about thhe commentary and the commenter. Vf({