Kuşadası, Kadıkalesi/Anaia Kazısı cam buluntuları yoluyla Bizans camcılığı
The Byzantine glassmaki̇ng in the way of the finds of the excavations at Kadikalesi
Yazar: TÜMAY COŞKUN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP MERCANGÖZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Bizans Sanatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anaia = Anaia ; Anaia Kazısı = Anaia Excavation ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Aydın-Kuşadası = Aydın-Kuşadası ; Aydın-Kuşadası-Kadıkalesi = Aydın-Kuşadası-Kadıkalesi ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans eserleri = Byzantine works ; Cam eserler = Glass works ; Camcılık = Glaziery

Özet:
Kadıkalesi kazıları 2001 yılından beri Prof. Dr. Zeynep Mercangöz tarafından sürdürülmektedir. Tezimizin konusu 2001- 2016 kazı yılları arasındaki cam buluntular ile Bizans camcılığına veri oluşturmaktadır.  Çalışmamızın amacı Kadıkalesi camlarının form ve işlev olarak tiplere ayrılması, kaledeki cam üretimine ve ticaretine ilişkin verilerin yanı sıra tarihlendirmelerine dair öngörülerde bulunmaktır. 
Tezimiz Kadıkalesi kazısının 2001-2016 yılları arasındaki cam eserlerini tasnif edip bir tipoloji oluşturmak ve kaledeki cam üretimine ilişkin verileri ortaya çıkarmaktı. Bu doğrultuda 264 adet cam buluntuya katalogumuzda yer verilip tiplere ayrıldı. Aydınlatmaya yönelik, kandiller ve pencere camları; günlük kullanıma yönelik, kadehler, bardaklar, şişeler ve kâseler; süs amaçlı eserler arasında bilezikler ve boncuklar. 2001-2016 yıllarında Kadıkalesi kazısında; 4591 adet pencere camı, 3786 adet kandil, 1667 adet bardak, 883 adet Anaia şişesi, 471 adet şişe, 132 adet kâse parçası, 258 adet kadeh, 1508 adet bilezik parçası ve 3 adet cam boncuk bulunmuştur. Bu buluntuların yanı sıra çeşitli ağız ve kaideler ele geçirilmiştir ancak bunların kesin olarak hangi kap formuna ait oldukları bilinmediğinden sadece sayısal dökümleri yapılarak sınıflandırmaksızın kayıt altına alınmıştır. Bu bağlamda söz konusu yıllarda 874 adet profil veren parça, 6339 adet profil vermeyen cam parça incelenmiştir.
Cam buluntuların zenginliği, fritler, cüruflar, hatalı üretilmiş parçalar ve pota parçası olabilecek buluntular kaledeki cam üretimini kanıtlayan buluntulardır. Bunun yanı sıra kalın cidarlı şişelerin bir liman kenti olan Anaia'nın şarap ticareti gibi şimdilik ne olduklarını bilmediğimiz parfüm ya da tıbbı sıvıların içine konulup ticaretinin yapılmış olabileceği gibi varsayımlar kaledeki cam ticaretinin de varlığını gösteren ipuçlarıdır. Son yıllarda yapılan çalışmalarla Kuşadası, Kadıkalesi Kazısı cam buluntuları Bizans günlük yaşamına ışık tutarken, Orta Çağ cam ticareti hakkında güncel veriler sunmaktadır. Bu buluntuların sayısal çokluğunun yanında, pek azı tümlenebilir olsalar da Orta Çağ cam objelerindeki biçim ve renk zenginliği önemlidir.

Abstract:
Kadıkalesi excavations have been conducted by Prof. Dr. Zeynep Mercangöz since 2001. The content of hereby study is glassware unearthed between 2001 and 2016 through for Byzantine glassware in new datas.  Our objective is to classify glass from Kadıkalesi in terms of form and function, as well as to make certain predictions with respect to glassware production and trade in the castle, apart from their dates. 
The present thesis aims at classifying the glassware unearthed in course of Kadıkalesi excavations between 2001 and 2016, in order to establish a typology and to reveal data regarding glass production. Accordingly, 264 glassware finds were incorporated in our catalogue, and assorted. lamps and window glass for illumination; goblets, glasses, bottles and vessels for daily use; bracelets and beads as jewellery, and glassware for commercial purposes constitute the content. From 2001 to 2016, Kadıkalesi excavations brought 4591 window glasses, 3786 oil lamps, 1667 beakers, 833 Anaia bottles, 471 bottles, 132 vessel fragments, 258 goblets, 1508 bracelets and 3 glass beads into daylight. Besides, several necks and bases were obtained; nevertheless, as their associated vessel form is unknown, such fragments were only itemised in numbers and recorded without any classification. In this context, 319 fragments with profiles and 2103 without profiles were observed during abovementioned period.
 Frits, slag, defective pieces and probable pot fragments prove the richness of glass findings. Moreover, there are clues about glass trade in the castle, particularly thanks to thick walled bottles, which may have been used in wine trade or as vessel for perfumes and medicines in Anaia, a coastal town of the day. Recently studies of glass finds obtained from excavation at Kadıkalesi explain the daily life of Byzantium as well as the trade of glass in Middle Age. The affluence of color and form on the glass finds in the Medieval is very important besides the glass finds are at second place in numbers among the other finds and they are hard to complement.