"Biz Niga Uruşamiz?(1-30)" kitabı örneğinde Özbek Türkçesinde cümle bilgisi
In the example of "Biz Niga Uruşamiz? (1-30)" book, syntax of Uzbek Turkish"
Yazar: YAR MOHAMMAD SUMER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM YELOĞLU
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada, 2020 yılında Ankara'da Arap alfabesi ile basılan Afganistan'ın kuzey bölgesinde bulunan yaklaşık 10 ilde konuşulan ve Ana Türkçenin en büyük lehçelerinden biri sayılan Özbek Türkçesi ile yazılmış "Biz Niga Uruşamiz?" (Biz Niye Savaşıyoruz) örneğinde Özbek Türkçesinin cümle bilgisi çalışılmıştır.
Çağatay Türkçesinin devamı niteliğinde olan Özbek Türkçesi sadece Özbekistan'da değil, birçok farklı coğrafyada konuşulan bir Türk lehçesidir. Özbekistan başta olmak üzere Afganistan, Kırgızsiztan, Kazakistan, Tacikistan gibi ülkelerde de Özbek Türkleri kendi lehçeleri ile hayatlarına devam etmektedir. Yaklaşık 40 milyon kişinin konuştuğu varsayılan bu Türk lehçesi, Türk dilinin Karluk grubunda yer almaktadır. İncelediğimiz kitap, Afganistan'ın kuzeyinde bulunan Ser-Pul ilinde yaşayan ve Afganistan'ın Özbek dili ve eğitimi için yıllardır mücadele eden Muhammed Helim YARQİN tarafından yazılmıştır. Bu kitapta yazar kısa ve uzun hikâyeleri ile farklı etnik grupların yaşadığı Afganistan adıyla bilinen coğrafyada bu geri kalmışlığın nedenlerini anlatmaktadır. 
Bu çalışmada, Muhammed Helim YARQİN tarafından kaleme alınan "Biz Niga Uruşamiz?" (Biz Niye Savaşıyoruz) adlı kitab Arap alfabesinden Latin alfabesine transkribe edilmiş ve daha sonra Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Eserin ilk 30 sayfasında geçen 340 cümle, cümle ögeleri, cümle çeşitleri ve kelime grupları bakımından incelenmiştir.

Abstract:
This work is written in Uzbek Turkish, which is considered one of the largest dialects of Mother Turkic spoken in about 10 provinces in the northern region of Afghanistan and is considered one of the largest dialects of Mother Turkic, and Uzbek phrases spoken in Uzbekistan, with the Arabic alphabet printed in Ankara in 2020. In this book, the sentence information of Uzbek Turkish has been studied in the example of "Why are we fighting" (Biz Niga Uruşamiz).
Uzbek Turkish, which is a continuation of Chagatai Turkish, is understood by Uzbek Turkish or Uzbek and Uzbek language and is a language spoken not only in Uzbekistan, but perhaps in hundreds of different geographies. Uzbeks, whose homeland is in countries such as Afghanistan, Kyrgyzstan, Kazakhstan, Tajikistan, especially Uzbekistan, continue their lives with their mother tongue. This language, which is estimated to be about 40 million, is in the Karluk-Uighur group of Turkic languages. Rules and principles such as the structure of the word, the shape of the word, the accumulation of the word and the structure of the sentence are studied within the framework of grammar. The book I am analyzing was written by Mohammad Helim YARQIN, who lives in Ser-Pul province in the north of Afghanistan and has been making educational efforts for the Uzbek language of Afghanistan for many years. In this book, the author tells in short and long stories the reasons for the lack of development of this nation in the geography known as Afghanistan, where different ethnic groups live.  This book was translated from Arabic alphabet to Latin alphabet and then translated into Turkish. The sentences in this text are analyzed as sentence elements, sentence types and word groups.