Karadenız teknik üniversitesi diş hekimliği fakültesinde eğitim gören 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin özel bakım gereksinimli hastaların ağız ve diş sağlığı durumlarının yönetimine yönelik farkındalıklarının, bilgi, tutum düzeylerinin ve eğitim ihtiyaçlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the awareness, knowledge, attitude levels and their educational needs of undergraduate 4th and 5th year students of karadeniz technical university faculty of dentistry regarding the management of oral and dental health status of special care need patients
Yazar: ALEYNA KALAYOĞLU
Danışman: PROF. DR. TAMER TÜZÜNER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Özel bakım gereksinimli bireyler, toplumun diğer kesimlerine oranla ağız ve diş sağlığı hizmetlerinden yararlanma konusunda daha dezavantajlı konumdadırlar. Bu çalışmada 2023-2024 yıllarında dördüncü ve beşinci sınıfta eğitim gören diş hekimliği öğrencilerinin; özel bakım gereksinimli hastaların ağız ve diş sağlığı süreçlerinin yönetimi ile ilgili farkındalık, bilgi, tutum düzeylerinin yanı sıra konu ile ilgili olarak eğitim ihtiyaçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma amacı doğrultusunda istenilen verilere ulaşmak için 2023-2024 yıllarında dördüncü ve beşinci sınıfta eğitim gören diş hekimliği öğrencilerine (n=163) özel bakım gereksinimli hastaların ağız ve diş sağlığı durumlarının yönetimine yönelik farkındalık, bilgi seviyesi, tutum düzeyi ve eğitim ihtiyaçlarını değerlendirmek için anket uygulandı. İstatistiksel analizler sırasında tanımlayıcı istatistikler ve ki-kare testi kullanıldı. Tüm analizlerde p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edildi.
Anket sonuçlarına göre, öğrencilerin özel bakım gereksinimli hastalar için diş hekimliği kavramı hakkında fikir sahibi olduğu (%75.5) ve bu alanı uzmanlık alanı olarak değerlendirdiği (%58.9) ve kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla bu alanı bir uzmanlık alanı olarak değerlendirme oranın daha yüksek olduğu tespit edildi (p=0.049). Öğrenciler bu alan hakkındaki fikirlerinin oluşumunda çoğunlukla akademik personellerin (%18.4) etkili olduğunu belirtti. Öğrencilerin; dezavantajlı gruplar içinden fiziksel ve zihinsel engele sahip bireyleri (%28.8) özel bakım gereksinimli birey olarak tanımlama oranlarının en yüksek olduğu tespit edildi. Anketin bilgi düzeyi kısmında 'özel bakım gereksinimli bireylerde koruyucu ve restoratif işlemler' konulu birinci (p=0.004), 'özel bakım gereksinimli bireylerde bakım önerileri' konulu beşinci (p=0.025) ve 'özel bakım gereksinimli bireylerde preoperatif değerlendirme' konulu dokuzuncu (p=0.010) sorularda cinsiyetler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu. Kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla daha başarılı olduğu tespit edildi. Bununla birlikte 'özel bakım gereksinimli bireylerde ağız sağlığı koruma stratejileri' konulu ikinci (p=0.001), 'koruyucu stabilizasyon endikasyonları' konulu dördüncü (p<0.001), 'özel bakım gereksinimli bireylerde diyet önerileri' konulu beşinci (p=0.001), 'özel bakım gereksinimli bireylerde ağız ve diş sağlığı uygulamaları' konulu altıncı (p=0.001), 'özel bakım gereksinimli bireylerde preoperatif değerlendirme' konulu dokuzuncu (p<0.001) ve 'özel bakım gereksinimli bireylerin genel anestezi altında diş tedavileri' konulu onuncu (p=0.006) sorularda sınıflar arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark tespit edildi. Beşinci sınıf öğrencilerin dördüncü sınıf öğrencilerine göre daha başarılı olduğu görüldü. 
Öğrencilerin eğitim hayatları boyunca yaşlı hastaların (%28.8) tedavilerinde klinik deneyim kazanma oranlarını yüksek olduğu ve soruya verilen yanıtlarda sınıflar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu tespit edildi (p<0.001). Beşinci sınıf öğrenciler yaşlı hastalar ve bulaşıcı hastalığı olan hastalar konusunda daha deneyimli olduklarını bildirirken dördüncü sınıflar ise sadece yaşlı hastalar konusunda deneyim sahibi olduğunu bildirdi. Öğrenciler fakültede aldıkları eğitimi yetersiz bulduklarını ve hem teorik hem de uygulamalı eğitime ihtiyaç duyduklarını (%45.4) belirtti ve verilen cevaplarda hem cinsiyetler (p=0.047) hem de sınıflar (p=0.030) arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark olduğu görüldü. Kız öğrenciler erkek öğrencilere göre, beşinci sınıf öğrenciler de dördüncü sınıf öğrencilere göre daha yüksek oranda eğitim görme ihtiyacı olduğunu bildirdiler. Öğrencilerin bu konuda verilecek bir eğitime katılmaya istekliği olduğu (%84.7) ve dördüncü sınıf öğrencilerin beşinci sınıf öğrencilere göre daha ilgili olduğu tespit edildi (p=0.046). Verilecek olası bir eğitimde öğrencilerin genellikle uygulamalı eğitim şeklini daha çok tercih edeceği (%32.5) bununla birlikte erkek öğrencilerin çevrim içi eğitimi, kız öğrencilerin ise uygulamalı eğitimi tercih etme eğiliminde olduğu görüldü (p=0.041). Öğrencilerin bu konu hakkındaki eğitimleri beşinci sınıfta (%46) almayı tercih edeceği tespit edildi. Öğrencilere gelecekte kendi kliniklerinde özel bakım gereksinimli bireylere tedavi verme konusundaki fikirleri sorulduğunda çoğunluğunun (%58.9) basit düzeyde tedavi uygulayıp sonrasında uzmana sevk etme eğiliminde olduğu ve hem beşinci hem de dördüncü sınıfların bu konuda benzer oranlarda aynı görüşte olduğu tespit edildi (p=0.002).
Sonuç olarak öğrencilerin özel bakım gereksinimli bireylerin ağız ve diş sağlığı yönetimine yönelik eğitim ihtiyaçları olmasıyla birlikte bu konuda bilgi ve deneyim elde etme isteklerinin de yüksek olduğu görülmüştür ve özel bakım gereksinimli birey odaklı eğitim programlarını teşvik ederek diş hekimliği okullarının müfredat standartlarının yenilenmesi önerilebilir.

Abstract:
Individuals with special care needs are at a disadvantage compared to other segments of society in terms of benefiting from oral and dental health services. This study aims to evaluate the awareness, knowledge, and attitudes of fourth and fifth-year dental students in the 2023-2024 academic years regarding the management of oral and dental health processes of patients with special care needs, as well as their educational needs on this subject.
To obtain the necessary data for the study's objective, a survey was conducted among fourth and fifth-year dental students (n=163) in the 2023-2024 academic years to assess their awareness, knowledge level, attitude, and educational needs regarding the management of oral and dental health conditions of patients with special care needs. Descriptive statistics and the chi-square test were used during the statistical analyses. In all analyses, a p-value of less than 0.05 was considered significant.
According to the survey results, it was found that students had an idea about the concept of dentistry for patients with special care needs (75.5%) and considered this field as a specialty (58.9%), with female students more likely to view this field as a specialty compared to male students (p=0.049). Students indicated that academic staff (18.4%) were mostly influential in forming their opinions about this field. It was found that the highest proportion of students defined individuals with physical and mental disabilities (28.8%) as individuals with special care needs among disadvantaged groups. In the knowledge level section of the survey, statistically significant differences were found between genders in the questions about 'preventive and restorative procedures in individuals with special care needs' (first question, p=0.004), 'care recommendations for individuals with special care needs' (fifth question, p=0.025), and 'preoperative evaluation in individuals with special care needs' (ninth question, p=0.010), with female students performing better than male students. Additionally, statistically significant differences were found between classes in the questions about 'oral health protection strategies for individuals with special care needs' (second question, p=0.001), 'indications for protective stabilization' (fourth question, p<0.001), 'diet recommendations for individuals with special care needs' (fifth question, p=0.001), 'oral and dental health practices in individuals with special care needs' (sixth question, p=0.001), 'preoperative evaluation in individuals with special care needs' (ninth question, p<0.001), and 'dental treatments under general anesthesia in individuals with special care needs' (tenth question, p=0.006), with fifth-year students performing better than fourth-year students.
It was found that the students had a high rate of clinical experience in treating elderly patients (28.8%) during their education and that there was a statistically significant difference between classes in the responses to this question (p<0.001). Fifth-year students reported being more experienced in treating elderly patients and patients with infectious diseases, while fourth-year students reported having experience only with elderly patients. Students indicated that they found the education they received at the faculty insufficient and needed both theoretical and practical training (45.4%), with statistically significant differences found between genders (p=0.047) and classes (p=0.030). Female students were more likely than male students, and fifth-year students were more likely than fourth-year students, to report a need for further education. It was found that students were willing to participate in training on this subject (84.7%), with fourth-year students showing more interest than fifth-year students (p=0.046). It was found that students generally preferred practical training (32.5%), with male students tending to prefer online training and female students tending to prefer practical training (p=0.041). Students preferred to receive education on this subject in the fifth year (46%). When asked about their opinions on providing treatment to individuals with special care needs in their future clinics, the majority (58.9%) indicated that they would perform simple treatments and then refer to a specialist, with similar rates of agreement between fifth and fourth-year students (p=0.002).
In conclusion, it was found that students have educational needs regarding the management of oral and dental health for individuals with special care needs, as well as a high desire to obtain knowledge and experience on this subject. It is recommended to renew the curriculum standards of dental schools by promoting education programs focused on individuals with special care needs.