Genel sanrısal inanışların oluşumunda ailenin etkisi
Family's influence on formation of delusional beliefs
Yazar: DERYA ERYİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. AZİZE NİLGÜN CANEL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile = Family ; Aile tutumu = Family attitude ; Aile yapısı = Family structure ; Akılcı olmayan inançlar = Irrational beliefs ; Duygusal istismar = Emotional abuse ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Hezeyanlar = Delusions ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışmanın amacı toplum genelinde var olan sanrısal inanışların yapısal ve içerik olarak oluşumunda aile yapısının etkisinin aile terapisi kuramları çerçevesinde incelenmesidir. Bu bağlamda öncelikli olarak yaşları 18-60 arasında 10 kişilik bir grup ile sanrısal inanışları hakkında görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde katılımcıların inanışların oluşumunda etkili bir faktör olarak aileyi belirtmesi üzerine araştırmacı tarafından yapılandırılan görüşme formu aileyi yapısına dair içerik çerçevesinde yeniden şekillendirilmiş ve bu yeni form ile 8 katılımcı ile görüşülmüştür. Bu görüşmeler sonucunda toplum genelinde herhangi bir psikopatoloji ile ilişkilendirilmeyen fakat sanrısal örüntüye sahip inanışlar ve ailenin bu inanışlara olan etkisi ortaya çıkarılmıştır. Aile yapısının sanrısal inanışlara olan etkisinin aile yapıları bağlamında değerlendirilebilmesi için araştırmacı tarafından "Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeği" geliştirilmiş, aile yapısı "Sosyal Aile Yapısı Algısı", "Aile Algısı", "Ailede Dini-Spiritüel Yaşam" ve "Ailede Güç Dengesi" alt boyutları ile değerlendirilmiştir. Sanrısal inanışları ölçmek amacı ile Emmanuel Peters tarafından geliştirilen PDI 21 (Peter's Delusional Inventory) Türkçeye adapte edilmiştir. Sanrı ve psikopatoloji ile ilişkilendirilen duygusal istismar, aile "Yetişkinler için Algılanan Duygusal İstismar Ölçeği" ile ölçülmüştür. Duygusal istismar, psikopatolojiler ile ilişkilendirilen bir yapı olmasının yanı sıra içerik bağlamında sanrısal inanışların oluşmasında etkili olabilecek yapısından dolayı da tercih edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda aile algısı alt boyutu ile insanlardan ima, elektronikten ima, telepatik iletişim, elektronik etkisi, farklı görünme, düşünceye yabancılaşma, canlı düşünce alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<,05).  Sosyal Aile Yapısı algısı alt boyutunun ise tanrıya yakın olma, tanrı tarafından seçilmiş olmak, farklı görünme, dünyanın sonu, düşünceye yabancılaşma alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<,05). Ailede dini- spiritüel yaşam alt boyutunun insanlardan gelen ima, elektroniklerden gelen ima, tanrıya yakın olma, tanrı tarafından seçilmiş olma, günahkar olma alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülürken, ailede güç dengesi alt boyutunun insanlardan gelen ima, elektronikten gelen ima, komplo, tanrıya yakın olma, telepatik iletişim, büyü alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<,05). Duygusal istismar toplam puanları ile insanlardan gelen ima, elektroniklerden gelen ima, göründüğü gibi olmama, eziyete uğrama, komplo, elektronik etkisi, tanrı tarafından seçilmiş olma, sadakatsizlik, günahkar olma, farklı görünme, düşüncelere yabancılaşma, canlı düşünme, düşüncenin yankılanması, iradeyi kaybetme alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<,05).  Aile yapısının sanrısal inanışı yordamasında duygusal istismarın aracı etkisinin test edilmesi amacı ile yapısal eşitlik modeli kurulmuş, bu modelde sobel testi ile aracılık etkisi incelenmiştir. Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeğinin sanrısal inanışla ilişkili bulunan aile algısı ve dini spiritüel yaşam boyutları ile kurulan modellerde modeller anlamlı bulunup duygusal istismarın kısmi aracılık etkisine sahip olduğu görülmüştür. Aile Algısı ve Sanrı arasında kurulan yapıda Duygusal İstismar değişkeninin aracılık rolü test edildiğinde, modele ilişkin Ki-kare χ2=0.00, sd=0, p=1.00 düzeyinde manidar oladığı ve RMSEA değerinin de 0.00 olduğu görülmüş Sobel testi sonuçları incelendiğinde (z= -6.31, p=0.00) manidar olduğu görülmüştür. Dini İnanış ve Spiritüel Yaşam ve Sanrı arasında kurulan yapıda Duygusal İstismar değişkeninin aracılık rolü test edildiğinde, modele ilişkin Ki-kare χ2=0.00, sd=0, p=1.00 düzeyinde manidar olmadığı RMSEA değerinin de 0.00 olduğu görülürken Duygusal İstismar değişkeninin aracılık rolüne ilişkin Sobel testi sonuçları incelendiğinde (z=2.36, p=0.02) manidar olduğu görülmektedir. Dolayısıyla kurulmuş olan bu modelde, Duygusal İstismar değişkeninin kısmi aracı olduğu belirlenmiştir.
Anahtar kelimeler: sanrısal inanış, duygusal istismar, aile yapısı, aile terapisi kuramları

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the effect of family structure on the formation of delusional beliefs in society in the light of theories of family therapy. In this context, primarily a group of 10 people aged 18-60 were interviewed about their delusional beliefs. As the participants stated the family as an effective factor in the formation of beliefs, the interview form that was structured by the researcher was reshaped within the context of the structure of the family and 8 participants were interviewed with this new form. As a result of these interviews, beliefs that are not associated with any psychopathology but have delusional patterns and the effect of the family on these beliefs were revealed. In order to evaluate the effect of family structure on delusional beliefs in the context of family structures, "Turkish Family Structure Analysis Scale"was developed by the researcher with subscales of  "Social Family Structure Perception "," Family Perception ", "Religious-Spiritual Life in Family" and "Balance of Power in the Family".  In order to evaluate delusional beliefs,  PDI 21 (Peter's Delusional Inventory), developed by Emmanuel Peters to measure delusional beliefs, was adapted to Turkish. Emotional abuse associated with delusion and psychopathology was measured by the family "Perceived Emotional Abuse Scale for Adults. Emotional abuse was preferred due to its structure which is associated with psychopathologies, as well as its structure, which could be effective in the formation of delusional beliefs in the context of content. As a result of the analyzes, it was found that there was a significant relationship between the family perception sub-dimension and the implications from people, electronic implication, telepathic communication, electronic effect, looking different, alienation to thought, and living thought sub-dimensions (p <.05). Social Family Structure perception sub-dimension was found to have a significant relationship between being close to God, being chosen by God, looking different, end of the world, alienation to thought (p <.05). While there is a significant relationship between the sub-dimensions of religious-spiritual life in the family, implication from people, implication from electronics, being close to God, being chosen by God, being sinful, implication from people, implication from electronics, implication, conspiracy, There was a significant relationship between being close to God, telepathic communication and magic sub-dimensions (p <.05). There was a significant relationship between emotional abuse scores and the sub-dimensions as implied by people, implied by electronics, not being as they appear, being persecuted, conspiracy, electronic influence, being chosen by God, infidelity, being sinful, looking different, alienation to thoughts, vivid thinking, reverberation of thought, loss of will (p <.05). In order to test the mediating effect of emotional abuse in predicting the delusional belief of the family structure, structural equality model was established and in this model, mediation effect was examined with sobel test. Turkish Family Structure Analysis Scale was found to be significant in models established with family perception and religious spiritual life dimensions related to delusional belief, and it was found that emotional abuse had a partial mediating effect. When the mediating role of Emotional Abuse variable was tested in the model established between Family Perception and Delusion, it was seen that the model was not significant with the Chi-square value  χ2 = 0.00, sd = 0, p = 1.00 and has perfect fit with the RMSEA value 0.00 (z= -6.31, p=0.00) while Sobel Test results (z = 2.36, p = 0.02) is significant. When the mediating role of the Emotional Abuse variable was tested in the model established between Religious Belief and Spiritual Life and Delusion, it was seen that the  model significant at the Chi-square χ2 = 0.00, sd = 0, p = 1.00 level, with RMSEA value 0.00. Sobel Test results indicated the mediating role of the Emotional Abuse with results (z = 2.36, p = 0.02). Therefore, in this established model, it was determined that the emotional abuse variable was a partial instrument in delusional belief and family structure.
Key words: delusional belief, emotional abuse, family structure, family therapy theories