Tip 2 diyabetes mellituslu hastalarda gelişen komplikasyonların biyokimyasal belirteçler ile ilişkisi
Relationship between biochemical markers and complications in patients with type 2 diabetes mellitus
Yazar: AYŞE KABA
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT ARDIÇ
Sağlık Bakanlığı / Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı Tip 2 diyabetes mellitus (T2DM) tanılı hastalarda gelişen 
komplikasyonlardan diyabetik retinopati, diyabetik nefropati ve aterosklerotik kalp hastalığı ile 
hemogram parametrelerinden elde edilen nötrofil lenfosit oranı (NLR), platelet lenfosit oranı 
(PLR) ve nötrofil platelet oranları (NPR) ile diyabetin komplikasyonları arasındaki ilişkiyi 
araştırmak ve diyabetin seyrini öngörmektir.
 Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel tipte olan çalışmamız Rize Recep Tayyip 
Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin Aile Hekimliği ve Dahiliye 
polikliniklerine mevcut bir şikayet veya periyodik sağlık muayenesi kapsamında başvurmuş 
olan ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 315 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Kriterleri 
sağlayan katılımcıların sosyodemografik verileri, öz geçmiş, soy geçmiş bilgileri, klinik 
durumu ve antropometrik ölçümleri sonrasında T2DM için periyodik sağlık muayenesi 
kapsamında yer alan laboratuvar verileri kayıt altına alındı.
 Bulgular: Çalışmamızda katılımcıların hemogram parametrelerinden olan NLR ve NPR
ile diyabetik nefropati (DN) ve diyabetik retinopati (DR) ile pozitif yönde ilişki mevcuttur
(NLR ve NPR ile DN p<0,001, NLR ile DR p=0,008, NPR ile DR p=0,006). NLR ile 
laboratuvar parametrelerinden olan açlık kan şekeri (AKŞ) ortalaması ve HBA1c ortalaması ile 
pozitif yönde bir ilişki mevcuttu (p<0,001 ve p=0,003). Diyabet yılı ortalaması ve
komplikasyon gelişme durumu ile NLR ve NPR arasında korelasyon saptanmıştır.
Komplikasyon gelişmeyen hastalardaki ortalama NLR değeri 1,81±0,72 olup iki ya da üç 
komplikasyon gelişen hastalarda NLR değeri ise 2,43±0,92'tür. Komplikasyon gelişen hasta 
grubundaki artış anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Ayrıca DR gelişme riskini öngörmek için 
yapılan ROC analizi sonucu NLR kesme değeri 1,88 alındığında duyarlılık %66,7, özgüllük 
%61 olarak bulunmuştur. NPR için kesme değeri 0,176 alındığında duyarlılık %60,6 özgüllük 
%60,5 olarak saptanmıştır. 
DN için yapılan ROC eğrisinde NLR kesme değeri 1,98 alındığında duyarlılık %62,1 özgüllük 
69,5 saptanmıştır. DN için NPR kesme değeri 0,179 olarak belirlenmiştir duyarlılık %62,1 
özgüllük %63,9 olarak belirlenmiştir. 
Diyabetli hastalarda herhangi bir komplikasyonun ortaya çıkmasını bağımsız olarak öngören 
değişkenleri gösteren ikili lojistik regresyon analizinde yaş artıkça herhangi bir komplikasyon 
(DN, DR, KAH) gelişme riski 1,101 kat artmıştır (p<0,001).
Aynı şekilde erkek cinsiyette olmak herhangi bir komplikasyon (DN, DR, KAH) gelişme riskini 
2,693 kat artırmaktadır. Diyabet yaşı artıkça herhangi bir komplikasyon gelişme riski ise 1,055 
kat artırmaktadır (p=0,012).
 Sonuç: T2DM morbidite ve mortaliteyi arttıran ciddi komplikasyonlara neden olabilen, 
sık görülen kronik metabolik bir hastalıktır. Sağlık sisteminde ilk temas noktası olan aile 
hekimliği uzmanları tarafından DM tanılı bireyler belirli aralıklarla periyodik sağlık muayenesi 
kapsamında gözden geçirilmeli komplikasyonlara bağlı oluşabilecek semptom ve bulgular 
saptanmalıdır. Komplikasyon gelişme açısından riskli bulunan hastalarda değiştirilebilir risk 
faktörleri tekrar değerlendirilmelidir ve diyet uyumu ve yaşam tarzı değişikliği yönünde 
motivasyon desteği sağlamalıdır. 
Çalışmamızın sonuçlarına göre biyokimyasal belirteçler komplikasyonların tanımlanmasında 
faydalı olabilir ve taramanın yapılamadığı merkezlerde komplikasyon riskini öngörmede yol 
gösterici olabilir.
Aile hekimliği çekirdek yeterliliklerinden kişi merkezli bakım, kapsamlı yaklaşım ve bütüncül 
yaklaşım ilkeleri kapsamında tıbbi müdahalelerin uygulanmasıyla, komplikasyonlara bağlı 
morbidite ve mortalitenin azaltılması yönünde önemli adımlar atılmış olur.
 Anahtar Kelimeler: Hemogram parametreleri, Tip 2 diyabetes mellitus, 
komplikasyonlar, nötrofil lenfosit oranı

Abstract:
Objective: The aim of our study was to investigate the relationship between the hemogram 
parameters neutrophil lymphocyte ratio (NLR), platelet lymphocyte ratio (PLR) and neutrophil platelet 
ratio (NPR) with diabetic retinopathy, diabetic nephropathy and atherosclerotic heart disease, and the 
complications of diabetes mellitus in patients with type 2 diabetes mellitus (T2DM) and to predict the 
course of diabetes.
 Materials and Methods: Our descriptive cross-sectional study was conducted with 315 
participants who met the inclusion criteria and who applied to the Family Medicine and Internal 
Medicine outpatient clinics of Rize Recep Tayyip Erdoğan University Training and Research Hospital 
within the scope of an existing complaint or periodic health examination. Sociodemographic data, 
medical history, family history, clinical status and anthropometric measurements of the participants 
who met the inclusion criteria were recorded and laboratory data within the scope of periodic health 
examination for T2DM were recorded.
 Results: In our study, there was a positive correlation between NLR and NPR, which are 
hemogram parameters, and diabetic nephropathy (DN) and diabetic retinopathy (DR) (NLR and NPR 
with DN p<0.001, NLR with DR p=0.008, NPR with DR p=0.006). There was a positive correlation 
between NLR and fasting blood glucose (FBSG) and HBA1c (p<0.001 and p=0.003). There was a 
correlation between NLR and NPR with the mean number of years of diabetes and the development of 
complications. 
The mean NLR value in patients who did not develop complications was 1.81±0.72 and the mean 
NLR value in patients who developed two or three complications was 2.43±0.92. The increase in the 
group of patients with complications was significant (p<0.001). In addition, as a result of the ROC 
analysis performed to predict the risk of developing DR, sensitivity and specificity were found to be 
66.7% and 61%, respectively, when the NLR cut-off value was 1.88. When the cut-off value for NPR 
was 0.176, sensitivity was 60.6% and specificity was 60.5%. 
In the ROC curve for DN, when the NLR cut-off value was 1.98, sensitivity was 62.1% and specificity 
was 69.5%. The NPR cut-off value for DN was 0.179, with a sensitivity of 62.1% and a specificity of 
63.9%. 
In the binary logistic regression analysis showing the variables that independently predict the 
occurrence of any complication in patients with diabetes, the risk of developing any complication 
(DN, DR, CAD) increased 1.101-fold with increasing age (p<0.001). 
Similarly, being of male gender increased the risk of developing any complication (DN, DR, CAD) by 
2.693 times. As the age of diabetes increased, the risk of developing any complication increased 
1.055-fold (p=0.012).
 Conclusions: T2DM is a common chronic metabolic disease that can cause serious 
complications that increase morbidity and mortality. Family medicine specialists, who are the first 
point of contact in the health system, should review individuals diagnosed with DM at regular 
intervals within the scope of periodic health examinations, and symptoms and signs that may occur 
due to complications should be detected. Modifiable risk factors should be re-evaluated in patients 
found to be at risk for developing complications and motivational support should be provided for 
dietary compliance and lifestyle change.
According to the results of our study, biochemical markers may be useful in the identification of 
complications and may be a guide in predicting the risk of complications in centers where screening is 
not available.
By implementing medical interventions within the scope of the principles of person-centered care, 
comprehensive approach and holistic approach, which are among the core competencies of family 
medicine, important steps are taken to reduce morbidity and mortality due to complications.
 Keywords: Hemogram parameters, Type 2 diabetes mellitus, complications, neutrophil 
lymphocyte ratio