Ortaokul öğrencilerinin akran zorbalığı ve iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between peer bullying and communication skills of secondary school students
Yazar: GİZEM SARIER
Danışman: PROF. DR. ALİ HAYDAR ŞAR
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Etkin iletişim = Active communication ; Kişiler arası iletişim = Interpersonal communication ; Kişisel iletişim = Personal communication

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, ilköğretim 2. kademe (ortaokul) 5-6-7-8. sınıf 
öğrencilerinin akran zorbalığı ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin 
incelenmesidir. Bu amaçla birlikte, demografik özelliklere göre akran zorbalığı ve 
iletişim becerilerinin ne yönde farklılık gösterdiği alt amaçlar olarak belirlenmiştir.
Bu çalışmada ortaokul öğrencilerinin zorba ya da kurban olma eğilimleri ile iletişim 
beceri düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla genel tarama 
desenlerinden ilişkisel tarama yöntemi kullanılmış, iki değişken arasındaki ilişki 
korelasyonuna bakılmıştır. 
Araştırmanın çalışma grubunu, Bolu İli Merkez İlçesinde bulunan, 2023-2024 
eğitim-öğretim yılında öğrenim görmekte olan 512 ortaokul (5-6-7-8. Sınıf) 
öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada veriler "Kişisel Bilgi Formu", "Akran 
Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu (AZBÖEF)" ve "İletişim Becerileri 
Envanteri (İBE)" aracılığı ile toplanmıştır. "Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen 
Formu"na verilen yanıtların hem toplam puanda hem de alt boyutlarında normal 
dağılım göstermediği görülmüştür. Bu sebeple bağımsız analizlerde non-parametrik 
testlerden yararlanılmıştır. Mann–Whitney U testi ve Kruskal Wallis-H testleri 
yapılmıştır. Fiziksel Zorbalık, Sözel Zorbalık, Dışlama, Söylenti Çıkarma ve Yayma, 
Eşyalara Zarar Verme ve Cinsel Zorbalık alt boyutları arasındaki korelasyonları 
değerlendirmek için Spearman Korelasyon Testi kullanılmıştır. İletişim becerileri ile 
akran zorbalığı ve alt boyutları arasında negatif yönlü anlamlı ilişki olduğu tespit 
edilmiştir. Öğrencilerin iletişim beceri düzeyleri arttıkça, zorbalık ve zorbalığa maruz kalma davranışı azalmaktadır. Zorbalık ölçeği toplam puanına bakıldığında; erkek 
öğrencilerin kız öğrencilere göre, spor eğitimi alan öğrencilerin, spor eğitimi 
almayan öğrencilere göre daha fazla zorba davranış eğiliminde olduğu bulunmuştur. 
Yine yaş ilerledikçe, sınıf düzeyi yükseldikçe zorba davranışların arttığı söylenebilir. 
Okul türü açısından özel ortaokulda okuyan öğrencilerin, resmi ortaokul ve imam 
hatip ortaokulunda okuyan öğrencilerden daha fazla zorba davranış eğiliminde 
olduğu bulunmuştur. Anne eğitim düzeyi, baba eğitim düzeyi ve kardeş sayısı ile 
zorbalık toplam puanı arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Kurban toplam 
puanı ile öğrencilerin cinsiyeti arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Buna göre 
erkek öğrenciler, kız öğrencilere göre daha fazla zorbalığa maruz kaldığı tespit 
edilmiştir. Spor eğitimi alan öğrencilerin daha fazla zorbalığa maruz kaldığı 
görülmektedir. Kurban toplam puanı ile yaş, sınıf düzeyi, okul türü, anne-baba eğitim 
düzeyi ve kardeş sayısı arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
"İletişim Becerileri Envanteri" toplam puanı normal dağılım gösterdiği için bu 
ölçeğin bağımsız testlerinde ANOVA ve t Testi kullanılmıştır. Öğrencilerin iletişim 
becerileri cinsiyet açısından kızlar lehine anlamlı fark göstermiştir. Öğrencilerin 
iletişim beceri düzeyi annelerinin çalışma durumuna, spor eğitimi alma durumuna, 
yaşa, sınıf düzeyine, okul türüne, annelerinin eğitim düzeyine, babalarının eğitim 
düzeyine ve kardeş sayısına göre anlamlı bir farklılık göstermemiştir.

Abstract:
The main purpose of this research is to examine the relationship between peer 
bullying and communication skills of 5-6-7-8th grade students of primary school 2nd 
stage (secondary school). With this purpose, the differences between peer bullying 
and communication skills according to demographic characteristics were determined 
as sub-objectives.
In this study, in order to reveal the relationship between middle school students' 
tendency to be bullies or victims and their communication skill levels, the relational 
screening method, one of the general screening designs, was used and the correlation 
between the two variables was examined.
The study group consists of 512 secondary school (5th-6th-7th-8th grade) students 
studying in the 2023-2024 academic year in the Central District of Bolu Province. 
Data in the study were collected through the "Personal Information Form", "Peer 
Bullying Determination Scale Adolescent Form (AZBÖEF)" and "Communication 
Skills Inventory (İBE)". It was observed that the responses given to the "Peer 
Bullying Determination Scale Adolescent Form" did not show a normal distribution 
both in total score and in its sub-dimensions. For this reason, non-parametric tests 
were used in independent analyzes. Mann–Whitney U test and Kruskal Wallis-H 
tests were performed. Spearman Correlation Test was used to evaluate the 
correlations between the sub-dimensions of Physical Bullying, Verbal Bullying, 
Exclusion, Creating and Spreading Rumors, Damaging Properties and Sexual 
Bullying. It was determined that there was a negative significant relationship 
vii
between communication skills and peer bullying and its sub-dimensions. As the 
communication skill levels of students increase, bullying and bullying behavior 
decrease. When the total score of the bullying scale is examined; it was found that 
male students tend to bully more than female students, and students who receive 
sports training tend to bully more than students who do not receive sports training. 
Again, it can be said that bullying behavior increases as age increases and the grade 
level increases. In terms of school type, it was found that students studying in private 
secondary schools tend to bully more than students studying in public secondary 
schools and imam hatip secondary schools. No significant difference was found 
between the total bullying score with the mother's education level, father's education 
level and number of siblings. A significant difference was found between the total 
victim score and the gender of the students. Accordingly, it was determined that male 
students were exposed to bullying more than female students. It is seen that students 
who receive sports training are exposed to bullying more. No significant difference 
was found between the total victim score and age, grade level, school type, motherfather education level and number of siblings.
Since the total score of the "Communication Skills Inventory" showed a normal 
distribution, ANOVA and t Test were used in the independent tests of this scale. The 
communication skills of the students showed a significant difference in favor of girls 
in terms of gender. The communication skill levels of the students did not show a 
significant difference according to their mothers' employment status, sports training 
status, age, grade level, school type, mothers' education level, fathers' education level 
and number of siblings.