Kitle iletişim ve manipülasyon bağlamında gölge oyunu
Shadow play in the context of mass media and manipulation
Yazar: ERDEM GÖKOĞLAN
Danışman: PROF. DR. AYSUN ALTUNÖZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bileşik Sanatlar Ana Sanat Dalı / Bileşik Sanatlar Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında, gölge oyunu Karagöz'ün kimliklendirilmesi ekseninde yapılan araştırmalarda göz ardı edilen kitle iletişim ve manipülasyon boyutu deşifre edilerek yeniden kodlanması ve tanımlanması başat problem olarak değerlendirilmiştir. Karagöz; dünyanın farklı coğrafyalarında da görülen ve bir seyirlik gösteri türü olan gölge oyununun, yerel dinamikler ile harmanlanması sonucu yeniden üretilmiş formudur. Bu durum onun kimliklendirme çalışmalarına ayrı bir boyut kazandırmakla birlikte bir sorunsalı da beraberinde getirmektedir. Bu sorunsal Karagöz'ün genetik kodlarını ve çok katmanlı komplike yapısının arkasındaki şifreleri ifade etmektedir. Karagöz ve Hacivat sahip olduğu özgün karakteristik yapısı ve bu yapıyı oluşturan dinamikler bağlamında yerel araştırmacılar kadar uluslararası çalışmalarında cazibe alanı olmuştur. Ancak gölge oyunu Karagöz'ün, kamusal algıda ve akademik çalışmalarda genellikle seyirlik bir eğlence olarak konumlandırıldığı, kimliği ve işlevleri açısından dar bir alana hapsedildiği söylenebilir. Bunun temel sebeplerinin başında araştırmacıları yanıltan Karagöz ve Hacivat'ın gölgesinde saklı kalan sırlardır.
Bu sırlar Karagöz ve Hacivat'ı şekillendiren dinamikleri, çok katmanlı kurgusal yapısının altındaki şifreleri kapsar. Bir gölge oyunu türü olan Karagöz ve Hacivat salt bir eğlence öğesi ve naif bir dışavurum mu yoksa çok boyutlu bir kurgulamanın yansıması mı? Karagöz ve Hacivat gösterileri dar cemaat aidiyetine sahip çokkültürlü bir sosyal ekosistem içinde kitlesi ile etkileşimli bir diyalog kurarak kendi yapılanmasını tamamladığı gibi yaşamın kurgulanmasında da sorumluluk almıştır. Karagöz gösterileri özellikle eski Kar-ı Kadim oyunları; haber ve bilgi kaynağı olmaktan güdüleme işlevine, sosyalizasyondan eğitime çeşitli mecralarda kitle iletişim vasfıyla rol oynamıştır. Karagöz hakkında yapılan çalışmalarda göz ardı edilen diğer bir özelliği ise manipülasyon boyutu ve yetkinliğidir. İstanbul'un mahalle aidiyeti üzerine kurulmuş getto bir kozmopolit kültür alanında ortak bir kültür inşa etmek için toplumsal kurgu ve kitlesel algı yönetimi ekseninde manipülatif yetkinliğini kullanarak sıra dışı ve stratejik bir pozisyon kazanmıştır. Manipülatif gücünün arka planında ise toplum okur yazarlığı konusundaki manevra gücü yatmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında Karagöz'ün kitle iletişim ve manipülasyon özelliği bağlamında kimliklendirilmesi ile sahip olduğu toplumsal etki gücünün arkasındaki nedenler irdelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Within the scope of this thesis study, deciphering, recoding and defining the mass communication and manipulation dimension, which is ignored in the research on the identification of the shadow play Karagöz, has been considered as the main problem. Karagöz; It is the reproduced form of shadow play, which is a type of spectacle and is seen in different geographies of the world, by blending it with local dynamics. While this situation adds a different dimension to his identification studies, it also brings with it a problematic situation. This problematic refers to Karagöz's genetic codes and the codes behind its multi-layered complex structure. Karagöz and Hacivat have become an area of attraction for international studies as well as for local researchers, in the context of their unique characteristic structure and the dynamics that create this structure. However, it can be said that the shadow play Karagöz is generally positioned as a theatrical entertainment in public perception and academic studies, and is confined to a narrow area in terms of its identity and functions. The main reason for this is the secrets hidden in the shadow of Karagöz and Hacivat, which mislead the researchers.
These secrets cover the dynamics that shape Karagöz and Hacivat and the codes underlying their multi-layered fictional structure. Is Karagöz and Hacivat, a type of shadow play, merely an element of entertainment and a naive expression, or a reflection of a multi-dimensional fiction? Karagöz and Hacivat shows not only completed their own structuring by establishing an interactive dialogue with their audience within a multicultural social ecosystem with narrow community affiliations, but also took responsibility for the construction of life. Karagöz shows, especially the old Kar-ı Kadim plays; It has played a role as mass communication in various media, from being a source of news and information to motivation, from socialization to education. Another feature that is ignored in the studies about Karagöz is his manipulation dimension and competence. It has gained an extraordinary and strategic position by using its manipulative competence in the axis of social fiction and mass perception management in order to build a common culture in a ghetto cosmopolitan cultural area of Istanbul, built on neighborhood belonging. Behind his manipulative power lies his maneuvering power regarding public literacy. Within the scope of this thesis study, the reasons behind the social influence power of Karagöz and its identification in the context of mass communication and manipulation features have been tried to be examined.