Bülent Ecevit'in dış politika anlayışı ve Türk dış politikasına etkileri (1972-1980)
Bülent Ecevit's foreign policy understanding and his implications for Turkish foreign policy (1972-1980)
Yazar: MUSTAFA CEM ÜNAL
Danışman: PROF. DR. NEŞE ÖZDEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk dış politikasının yoğun olduğu dönemlerden biri olarak kabul edilen 1970 ve 80‟li yıllarda hem başbakan hem de ana muhalefet lideri olarak görev yapan Bülent Ecevit'in payı büyüktür. Entelektüel bir ailesinin olması ve Robert Koleji gibi prestijli bir okuldan mezun olması Ecevit'e önce gazetecilik sonrasında ise Cumhuriyet Halk Partisi milletvekilliğine giden sürecin önünü açmıştır. Ecevit'in parti içinde 1965 yılında ortaya çıkan "Ortanın Solu" politikasının teorisyenliğini üstlenmesi kendisine Genel Sekreterlik ve daha sonrasında Genel Başkan unvanlarını sağlamıştır. Çok yönlü bir siyasetçi profili çizen Ecevit, gazetecilik yıllarında dış politikaya ilgi duymaya başlamış, parti içinde İnönü'nün dış politika felsefesini izlemiş ve başbakan olduktan sonra da dış politikanın tatbikinde yer almıştır. 1972-1980 yıllarında üç kez başbakanlık görevi üstlenen Ecevit; Kıbrıs, haşhaş sorunu, ABD, Sovyetler, Ortadoğu, askeri ve ekonomik ittifaklar ve Bağlantısızlık Hareketi ülkeleri ile ilişkilerin şekillenmesinde kayda değer kararların alınmasında etkili olmuştur. Türkiye'nin haklarından vazgeçmeyen, barışçıl, aktif bir politika izlemesi, partiler arası diplomasinin geliştirilmesi, kamuoyunun dış politika konusunda bilgilendirilmesi ve bölge ilişkilerinde dengeleme siyasetine önem vermesi Ecevit'in Türk dış politikasına sağladığı temel katkılar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu politikaları izlerken de dış politika uygulayıcıları ile de uyumlu bir görüntü oluşturmuştur. Başbakan ve muhalif olduğu bu süreçte, Batı Avrupa ülkelerinin sosyal demokrat parti liderleri ile geliştirdiği ilişki partiler arası diplomasinin örnekleri arasındadır. Özellikle Kıbrıs, Ege ve afyon ekim yasağının kaldırılması gibi konularda Türkiye'nin haklarını savunan politikaların izlenmesine çalışırken, dış politikada genellikle barışçıl ve hümanist bir yaklaşım benimsemiştir. Düzenlediği mitinglerde, toplantılarda dış politika konusunun halka anlatılması için çaba sarf etmiştir. Büyük devletlerle ilişkilerde dengeyi sağlarken komşu ve bölge ülkeleriyle olan ilişkilerin ikinci plana atılmamasına özen göstermiştir. Dış politika kararlarını alırken dışişleri bakanları basta olmak üzere yetkililerle koordinasyona önem vermiştir. Ecevit'in şahsi yazıları, verdiği demeçler ve Meclis Tutanakları gibi birincil kaynaklar ekseninde hazırlanan çalışma, Bülent Ecevit'in dış politika yaklaşımındaki değişim ve dış politika tercihlerinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.

Anahtar sözcükler: Bülent Ecevit, Türk Dış Politikası, Cumhuriyet Halk Partisi, Kıbrıs Barış Harekâtı, Haşhaş Sorunu, Silah Ambargosu, Partilerarası Diplomasi, Bölgesel Dengeleme Siyaseti

Abstract:
Bülent Ecevit, who served as both the prime minister and the leader of the main opposition in the 1970s and 80s, which are considered to be one of the intense periods of Turkish foreign policy, has a large share. Having an intellectual family and graduating from a prestigious school such as Robert College, the Republican people's Party opened the way for the process of becoming a lawmaker after first journalism to Ecevit. Ecevit‟s ability to take on the theorist of the "Left of the Center" policy that emerged within the party in 1965 provided him with the title of Secretary General and later the President. Drawing a versatile politician profile, Ecevit became interested in foreign policy during journalism years, followed Inonu‟s foreign policy philosophy within the party, and then took part in foreign policy after becoming prime minister. Ecevit, who served as prime minister three times in 1972-1980; he has been influential in taking important decisions in shaping relations with Cyprus, the poppy problem, the USA, the Soviet Union, the Middle East, military and economic alliances and Non-Aligned Movement countries. Ecevit's main contributions to Turkish foreign policy are that Turkey does not give up on its rights, follows a peaceful and active policy, develops diplomacy between parties, informs the public about foreign policy, and attaches importance to balancing politics in regional relations. While following these policies, he has created a compatible image with foreign policy practitioners. The relationship that Western European countries developed with social democratic party leaders during this period when he was the prime minister and his opposition is among the examples of inter-party diplomacy. He has generally adopted a peaceful and humanistic approach in foreign policy, while trying to follow policies that defend Turkey's rights, especially in Cyprus, the Aegean and the lifting of the opium cultivation ban. He made an effort to explain the foreign policy issue to the public in the rallies and meetings he organized. While maintaining the balance in relations with big states, it took care not to put relations with neighboring and regional countries into the background. While making foreign policy decisions, it gave importance to coordination with the foreign ministers and the authorities. The study, prepared on the axis of primary sources such as Ecevit's personal writings, statements and Parliamentary Minutes, contributes to a better understanding of the change in Bülent Ecevit's foreign policy approach and his foreign policy preferences.

Keywords: Bülent Ecevit, Turkish Foreign Policy, Republican People's Party, Cyprus Peace Operation, Poppy Problem, Arms Embargo, Inter-Party Diplomacy, Regional Balancing Policy