7-11 yaş aile eğitim programının etkisinin anababalar ve çocuklar üzerinde değerlendirilmesi
An evaluation for the effectiveness of 7-11 age familytraining program upon parents and children
Yazar: GÖKÇE ÇOKAMAY YILMAZ
Danışman: PROF. DR. EMİNE GÜL KAPÇI SEYİTOĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Eğitim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Ana-baba eğitimi = Parents education ; Eğitim programları = Education programs ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) 7-11 Yaş Aile Eğitim
Programı'nın (AEP) anababalar ve çocuklar (Ndeney= 34; Nkontrol=39) üzerindeki etkisi
yarı deneysel araştırma yöntemiyle değerlendirilmiştir. Program, toplam 14 oturumdan
oluşmaktadır. Deney grubundan ön test, son test ve bir yıllık izleme testi, kontrol
grubundan ön test ve son test ölçümleri alınmıştır. Bu ölçümlerde anababalar Kısa
Semptom Envanteri, Anababalık Stres Aracı, Anababalık Yetkinlik Ölçeği, Çocuğun
Olumsuz Duygularıyla Başetme Ölçeği, Aile Değerlendirme Ölçeği, 6-18 Yaş Çocuk ve
Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği, Duygu Ayarlama Ölçeği, çocuklar ise
Çocuğun Bireysel Yaşantıları Ölçeği-Kişisel Bildirim ve Çocuğun Sosyal Davranış
Ölçeği-Kişisel Bildirim'i doldurmuşlardır. Eğitim sonu bulgularına göre, deney grubu
anababalarının ruhsal belirtilerinin (U= 155.50, z= -4.99, p<.05) ve anababalık stres
düzeylerinin (U= 313.50, z= -3.51, p<.05) kontrol grubuna göre anlamlı şekilde azaldığı,
anababalık benlik saygılarıyla (t(70)=3.94, p<.05) duygu ifadesini kolaylaştırıcı tepkileri
(U= 316.50, z= -3.34, p<.05) ve probleme odaklı tepkilerinin (U=399.50, z=-2.17, p<.05)
anlamlı bir şekilde geliştiği görülmüştür. Ayrıca, deney grubunun genel fonksiyonlar (U=
332.50, z= -2.47, p<.05) bakımından kontrol grubuna göre daha sağlıklı aile işlevlerine
sahip olduğu bulunmuştur. Eğitim sonunda deney grubu çocuklarının CBCL (6/18)
toplam problem düzeylerinin (U= 380.50, z= -2.68, p< .05) kontrol grubuna göre anlamlı
bir şekilde azaldığı, duygu ayarlama becerilerinin (F(1, 69)=15.14, p<.05) ise geliştiği
görülmüştür. Deney grubu bir yıllık izleme ölçümlerinde programın, anababaların ruhsal
belirtileri, anababalık stresi, anababalık benlik saygısı, anababaların küçümseyici
davranışları dışında duygu sosyalleştirme becerileri, aile işlevleri ve çocuk duygusal-davranışsal
sorunları üzerindeki etkilerinin devam ettiği görülmüştür. Ancak programın
çocukların duygu ayarlama becerilerini artırmadaki etkisi bir yıl sonra ortadan kalkmıştır.Öte yandan, program çocukların akran ilişkilerindeki saldırganlık düzeylerinde kısa ve
uzun dönemde etkili bulunmazken, çocukların akran ilişkilerindeki mağduriyetlerini
azaltmada uzun dönemde etkili olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, anababaların ve
çocuklarının bu programdan büyük oranda yarar sağladığı görülmüştür.
Anahtar Sözcükler: Aile Eğitim Programı, Anababa Eğitim Programı, Anababalık,
Çocuk

Abstract:
This research evaluates the effectiveness of Ministry of National Education
(MNE) 7 -11 Age Family Training Program (FTP) upon parents and children by using
quasi-experimental design (Nexperimental=34; Ncontrol= 39). The program is composed of
total 14 sessions. Baseline, post-test and one-year follow up test measurements were taken
from experimental group whereas, baseline and post-test measurements were taken from
control group. Within the measurements, parents filled Brief Symptom Inventory,
Parenting Stress Instrument, Parenting Sense of Competence Scale, Coping with
Children's Negative Emotions Scale, The McMaster Family Assessment Device and
Child Behaviour Checklist for Ages 6-18 while children filled Children's Self Experience
Questionnaire-Self Report and Children's Social Behaviour Scale-Self Report. According
to findings after intervention, experimental group parents' psychological symptoms (U=
155.50, z= -4.99, p<.05) and parenting stress level (U= 313.50, z= -3.51, p<.05)
significantly decreased whereas, parenting self-esteem (t(70)=3.94, p<.05), expressive
encouragement (U= 316.50, z= -3.34, p<.05), problem-focused reactions (U=399.50, z=-
2.17, p<.05) significantly increased, compared with the control group. In addition,
experimental group had significantly healthier family functions in terms of general
functions (U= 332.50, z= -2.47, p<.05) compared with the control group. After
intervention, children's in experimental group CBCL (6/18) total scores significantly
decreased (U= 380.50, z= -2.68, p< .05) and emotion regulation skills significantly
increased (F(1, 69)=15.14, p<.05) compared with the control group. In experimental group
one-year follow-up results, program's short term effects on parents' psychological
symptoms, parenting stress levels, parenting self-esteem levels, parents' emotion
sociolization reactions except minimization reactions, family functions and children's
emotional and behavioral problems maintained after one year. However, FTP's effect on children's emotion regulation didn't maintain in long term. On the other hand, FTP wasn't
found to be effective on children's aggression in peer relations both in short and long
term, was effective on reducing children's victimization level in peer relations only in
long term. In conclusion, parents and children greatly benefited from that program.
Keywords: Family Training Program, Parent Training Program, Parenting, Child.