Türkiye'de cari açık belirleyicileri: Çok değişkenli zaman serileri analizi uygulaması
Determinants of current account deficit in Turkey: Multivariate time series analysis application
Yazar: ÖZNUR AYDINER ÇAKIREL
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM ARICIGİL ÇİLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Cari açık = Current account deficit ; Cari işlemler dengesi = Current account balance ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Yapısal kırılmalar = Structural breaks ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis ; Çok değişkenli zaman serileri = Multivariate time series

Özet:
Ülkelerin makroekonomik performanslarına ilişkin en önemli göstergelerden biri olan ve ekonomik krizlerin temel sebepleri arasında gösterilen cari açık, Türkiye ekonomisi için uzun zamandır kronik bir sorun teşkil etmektedir. Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için 1995:Ç1-2017:Ç4 dönemine ait veriler kullanılarak, VAR Analizi kapsamında gerçekleştirilen Granger Nedensellik Analizi ile Etki-Tepki ve Varyans Ayrıştırması Analizleri yardımıyla Reel Büyüme, Reel Efektif Döviz Kuru, Petrol Fiyatları, Portföy Yatırımları ve Yurt Dışı Reel Büyüme değişkenlerinin Cari Açık üzerindeki etkileri araştırılmıştır.
Çalışmada kullanılan Yurt Dışı Büyüme değişkeni, dış ticarette önemli yere sahip ülkeler ve Türkiye'nin önemli dış ticaret partnerlerine ait GSYİH değerleri kullanılarak oluşturulmuştur. Ayrıca analizler sırasında, hem geleneksel hem de yapısal kırılmalı yöntemlerle durağanlık incelemesi yapıldıktan sonra; VAR Modeli, değişkenlerin yapısal kırılmalardan arındırılmış halleri ile oluşturulmuştur. Bu hususlar çalışmanın farklı yönlerini oluşturmaktadır.
Çalışma sonucunda, yıllardır yüksek cari açıkların gerçekleştiği Türkiye ekonomisi için, 1994-2017 döneminde, cari açık belirleyicileri olarak; Portföy Yatırımları, Ekonomik Büyüme, Petrol Fiyatları ve Yurt Dışı Büyüme değişkenleri tespit edilmiştir.

Abstract:
Current account deficit which is one of the most significant indicators of macroeconomic performances of countries and shown as one of the main reasons of economic crises, has constituted a chronical problem for Turkish economy for a long time. In this study, by means of using the data obtained from Turkish economy during 1995:Q1-2017:Q4 period; with the help of Granger Causality Analysis, Impulse-Response and Variance Decomposition Analysis carried out within the scope of VAR Analysis; Real Growth, Real Effective Exchange Rate, Oil Prices, Portfolio Investments, and Overseas Real Growth variables' effects on Current Account Deficit were investigated.
Overseas Growth variable used in this study was constituted by means of using the GDP values of the countries having important places in foreign trade and significant foreign trade partners of Turkey. Also, during the analyses, after the examination of stationarity made by means of both traditional and structural break methods; VAR Model was created via' variables free from structural break.
As a result of this study, for Turkish economy which current deficits realizations are observed for many years; Portfolio Investments, Economic Growth, Oil Prices, and Overseas Growth were detected as variables of current account deficits during 1994-2017 periods.