Karabük ilindeki ortaöğretim öğrencilerinin obezojenik çevre yönünden değerlendirilmesi
Evaluation of secondary school students in Karabuk in terms of obesogenic environment
Yazar: ELNAZ KARAMELİKLİ
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA GÜL
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Bilgi sistemleri = Information systems ; Halk sağlığı = Public health ; Karabük = Karabük ; Obezite = Obesity ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Çocuk obezitesi = Pediatric obesity ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Obezite uzun sürede alınan ve tüketilen enerji miktarındaki dengesizlik sonucu ortaya çıkan çok faktörlü bir hastalıktır. Son yıllarda dünya çapındaki çocukluk çağı obezite oranındaki artış göz önünde bulundurulduğunda bu konu halk sağlığı açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu araştırmada Karabük ve Safranbolu bölgesindeki ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler arasında VKİ düzeyleri ile ilişkili olan çevresel, bireysel ve davranışsal faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Bu çalışmada, öğrencilerin sosyo-demografik, fiziksel aktivite ve beslenme davranışları hakkında bilgi sağlayan öğrenci anket formu, okulların fiziki durumunu ve okul kantinlerini değerlendirmek için de okul bilgi formu uygulanmıştır. Öğrencilerin evleri ve okulları etrafında bulunan obezojenik çevreleri incelenmiştir. Bu amaçla coğrafi konumların birbirine olan mesafeleri kuşbakışı ve yürüme ağı olarak ayrı ayrı hesaplanmıştır. Söz konusu elde edilen mesafe verileri kullanılarak obezojenik mekanların sayısı bulunmuştur. Diğer bir yönden de eve ve okula en yakın obezojenik mekân uzaklığı hesaplanmıştır.
Çalışmadaki öğrencilerde zayıf/normal %63(Kız: %66,3, Erkek: %58,3), fazla kilolu oranı %24 (Kız: %24, Erkek: %24,3) ve obezite oranı ise %13 (Kız: %9,7, Erkek:%17,5) saptanmıştır. Öğrencilerin cinsiyet, yaş, ailede obez olma durumu, TV izleme ve fiziksel aktivite süresi, kantin alışveriş sıklığı, öğle yemeği yedikleri mekân dağılımı ve tükettikleri yiyecek türleri ile VKİ dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çalışmada öğrencilerin ikamet ettikleri adreslere ve okula yakın parkların varlığının, obezite üzerinde önemli derecede azaltıcı etmen olduğu sonucuna varılmıştır.
Yaptığımız bu çalışmada fazla kilolu ile obezite oranının örnek grubu içinde yüksek olduğu görülmektedir. Bu nedenle birinci basamak sağlık hizmetleri obezitenin önlemesi için etkin stratejiler ve politikalar geliştirerek acil müdahale ve girişimlerde bulunmalıdır. Okul, öğrencilerde sağlıklı yaşam davranışlarını desteklemek için iyi bir ortam olduğundan dolayı halk sağlıkçılar, okul temelli sağlığı geliştirme programları ve stratejiler geliştirmelidir. Çalışmalarda obezitenin çevresel etkilerini göz önünde bulundurarak öğrencilerin okullarının konumu seçilirken yürüme mesafesinde bulunan yeşil alanlara yakın olanların seçilmesine dikkat edilmelidir.

Abstract:
Obesity is a multifactorial disease that occurs because of an imbalance in the amount of energy intake and outtake over a long period of time. Considering the increase in the worldwide rate of childhood obesity in recent years, this issue is of critical importance for public health. In this study, it was aimed to examine the environmental, individual and behavioral factors associated with BMI levels among students studying at secondary schools in Karabuk and Safranbolu regions.
In this study, a student survey, which provides information about the sociodemographic, physical activity and nutritional behaviors of the students, and a school information form to evaluate the physical and school canteens of the schools were applied. Obesogenic environments of students around their homes and schools were investigated. For this purpose, the distances of geographical locations to each other were calculated as crow-fly and walking network. The number of obesogenic places was found by using the obtained distance data. On the other hand, the distance of the closest obesogenic places to home and school were calculated.
Among the students in the study, the rate of underweight/normal 63% (Girl:66,3%, Boy: 58,3%), overweight rate was 24% (Girl: 24%, Boy: 24,3%), and obesity rate was 13% (Girl: 9,7%, Boy: % 17,5). A statistically significant relationship was found between the gender, age, family obesity, TV watching and physical activity duration, canteen shopping frequency, the distribution of the place where they ate lunch and the types of food they consumed and their BMI distribution. In the study, it is concluded that the presence of parks close to the addresses of the students and the school is a significant reducing factor on obesity.
In this study, it is seen that the rate of overweight and obesity is high. For this reason, primary health care services should develop effective strategies and policies for the prevention of obesity and take urgent interventions and initiatives. Because school is a good environment to support healthy living behaviors among students, public health authorities should develop school-based health promotion programs and strategies.
Considering the environmental effects of obesity in the study, while choosing the location of the students' schools, close to the green areas within walking distance should be chosen.