Fen bilimleri öğretmenlerinin eğitimde yapay zekâ kullanımı ile ilgili görüşleri
Opinions of science teachers on the use of artificial intelligence in education
Yazar: MEHMET BAĞIR
Danışman: PROF. DR. EROL ASİLTÜRK
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yöntemleri = Education methods ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu tez çalışmasında fen bilimleri öğretmenlerinin eğitimde yapay zekâ kullanımı ile ilgili görüşlerinin açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yönetimi desenlerinden biri olan olgu bilim (Fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Araştırma kapsamında, Diyarbakır il merkezinde bulunan 15 farklı resmi ortaokulda görev yapmakta olan 30 fen bilimleri öğretmeni ile odak grup görüşmesi yapılmıştır. Odak grup görüşmeleri yapılmadan önce 6 farklı fen bilgisi öğretmeni ile pilot odak görüşmeler yapılmıştır. Bu pilot görüşmeler sonucu elde edilen temalar esas alınarak araştırmacı tarafından yarı yapılandırılmış mülakat formu hazırlanmıştır. Odak grup görüşmelerinde bu mülakat formunda yer alan sorular öğretmenlere yöneltilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda öğretmenlerin eğitimde yapay zekâ kullanımı ile ilgili görüşlerinin 5 başlık (tema) altında toplandığı açığa çıkarılmıştır. Bu temalar; "öğrenciler üzerine etki", "öğretmenler üzerine etki", "eğitim-öğretim süreci üzerine etki", "kaygı" ve "tavsiye/öneri" şeklindedir. "Öğrenciler üzerine etki", "öğretmenler üzerine etki" ve "eğitim-öğretim süreci üzerine etki" temalarının her biri için olumlu etki ve olumsuz etki isimli iki kategori tespit edilmiştir. "Kaygı" temasıyla ilgili olarak mesleki kaygı ve etik kaygı isimli iki kategori tespit edilirken, "tavsiye/öneri" temasıyla ilgili olarak sistemsel öneriler ve uygulama önerileri isimli iki kategori tespit edilmiştir. Öğretmenlerin görüşleri toplu olarak değerlendirildiğinde toplam ifade sayısının 581 olduğu görülmektedir. Bu ifadelerden 75 tanesi (%12,9) eğitimde yapay zekâ kullanımının öğrenciler üzerine etkileri ile ilgili iken, 128 tanesi (%22) eğitimde yapay zekâ kullanımının öğretmenler üzerine etkileriyle, 132 tanesi (22,7) yapay zekâ kullanımının eğitim-öğretim süreci üzerine etkileriyle,  83 tanesi (14,3) bir kaygı ile ve 163 (%28) tanesi de bir öneri ile alakalıdır. Bu durum öğretmenlerin eğitimde yapay zekâ kullanımı ile ilgili görüşlerinin sıklık bakımından sıralamasının şu şekilde olduğunu göstermektedir: "Öneri", "eğitim-öğretim süreci üzerine etki", "öğretmenler üzerine etki", "kaygı" ve "öğrenciler üzerine etki".

Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ, Eğitim, Fen Eğitimi,  Odak grup görüşmesi.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to reveal the views of science teachers about the use of artificial intelligence in education. Phenomenology design, which is one of the qualitative research designs, was used in the research. Within the scope of the research, focus group interviews were conducted with 30 science teachers working in 15 different public secondary schools in Diyarbakır city center. Before the focus group interviews were conducted, pilot focus interviews were conducted with 6 different science teachers. Based on the themes obtained as a result of these pilot interviews, a semi-structured interview form was prepared by the researcher. During the focus group interviews, the questions in this interview form were directed to the teachers. As a result of the research, it was revealed that the opinions of teachers about the use of artificial intelligence in education were gathered under 5 titles (themes). These themes are; "effect on students", "effect on teachers", "effect on education-teaching process", "anxiety" and "advice/suggestion". For each of the themes of "effect on students", "effect on teachers" and "effect on education-teaching process", two categories named positive effect and negative effect were determined. While two categories, professional anxiety and ethical anxiety, were identified in relation to the theme of "anxiety", two categories were determined in relation to the theme of "advice/suggestion", namely systemic suggestions and application suggestions. When the opinions of the teachers are evaluated collectively, it is seen that the total number of expressions is 581. While 75 (12.9%) of these statements are about the effects of artificial intelligence use in education on students, 128 (22%) of them are related to the effects of artificial intelligence use in education on teachers, 132 (22.7%) of them are related to the effects of artificial intelligence use in education on education-teaching process. 83 (14.3) of them were related to a anxiety and 163 (28%) were related to a suggestion. This shows that the order of frequency of teachers' views on the use of artificial intelligence in education is as follows: "Suggestion", "effect on the education-teaching process", "effect on teachers", "anxiety" and "effect on students".

Keywords: Artificial Intelligence, Education, Science Education, Focus group interview.