Birinci basamak sağlık çalışanlarında ruh sağlığı okuryazarlığı ve sanal eğitim programı pilot çalışması
Pilot study of a mental health literacy and virtual education program for primary health care workers
Yazar: EMEL GÜDEN
Danışman: DOÇ. DR. ARDA BORLU
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Doktorlar-birinci basamak = Physicians-primary care

Özet:
Artan ruh sağlığı sorunları ile birlikte birinci basamak sağlık personelinin ruhsal hastalıklara yönelik bilgi, inanç ve tutumları ruhsal bozuklukların önlenmesi ve erken tanısı açısından çok önemlidir. Bu tez çalışmasında aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarına verilen ruh sağlığı okuryazarlığı eğitiminin,  ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumları üzerine etkisi incelenmiştir.
Bu araştırmada, iki kollu, paralel grup, tek kör randomize kontrollü çalışma tasarımı uygulanmıştır. Araştırmanın evreni Kayseri'de 95 aile hekimliği birimlerinde görev yapan 461 aile hekimi ve 438 aile sağlığı çalışanıdır.  Araştırmaya katılmayı kabul eden 184 aile hekimi ve 171 aile sağlığı çalışanı kontrol ve deney grubuna ayrılmıştır. Eğitim öncesi ve sonrası tüm gruplara anket uygulanmıştır. Müdahale grubuna tek günlük ruh sağlığı eğitimi online ve canlı uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında "Kişisel Bilgi Formu", "Ruh Sağlığı Okur Yazarlığı Ölçeği",  "Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği" ve ''Ruhsal hastalıklara yönelik Toplum tutumları Ölçeği''  kullanılmıştır. 
Kontrol ve deney grupları, demografik özellikler, ruh sağlığı bilgisi, ruh sağlığı okuryazarlığı, ruhsal hastalıklara ilişkin inanç ve tutum puanları açısından karşılaştırılmıştır. Müdahalenin etkilerini değerlendirmek Mann Whitney U Testi ve Wilcoxson İlişkili Örneklem Testi kullanılmıştır. 
Analiz sonuçları, eğitim müdahalesinin aile hekimlerinde, ruh sağlığı bilgisi (p=0,032), yardım arama yeterliliği (p=0,043) ve iyi niyet tutumunu (p=0,032) geliştirdiği, tehlikelilik inancı (p=0,043) azalttığı belirlenmiştir. Aile sağlığı çalışanlarında ise eğitim müdahalesinin, ruh sağlığı bilgisi (p=0,029) ve iyi niyet tutumunu (p=0,007) geliştirdiği, tehlikelilik inancını (p=0,044) azalttığı belirlenmiş olup, eğitim müdahale grupları için anlamlı katkı sağlamıştır.
Eğitim müdahalesi, aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarında ruh sağlığı bilgisi düzeyinde önemli etkisi olduğu, ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutum üzerine etkisinin daha düşük olduğu belirlenniştir. Ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumun farklı boyutları arasındaki ilişkilere dair daha derinlemesine analizler yapmak için daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği; Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri; Ruh sağlığı; Toplum Sağlığı; Ruh Sağlığı Okuryazarlığı

Abstract:
The increased prevalence of mental health issues underscores the importance of the beliefs, knowledge, and attitudes of primary healthcare personnel towards mental illnesses for their prevention and early diagnosis. This thesis examines the impact of mental health literacy training provided to family physicians and primary healthcare workers on their beliefs and attitudes towards mental illnesses.
In this study, a two-armed, parallel-group, single-blind randomized controlled trial design was employed. The population of the study consisted of 461 family physicians and 438 primary healthcare workers serving in 95 family medicine units in Kayseri. A total of 184 family physicians and 171 primary healthcare workers who agreed to participate were allocated to control and intervention groups. Surveys were administered to all groups before and after the intervention. The intervention group received a one-day mental health education session conducted online and live. Data were collected using a "Personal Information Form," "Mental Health Literacy Scale," "Beliefs about Mental Illness Scale," and "Community Attitudes towards Mental Illness Scale."
Control and intervention groups were compared in terms of demographic characteristics, mental health knowledge, mental health literacy, beliefs about and attitudes towards mental illnesses. Mann-Whitney U Test and Wilcoxon Signed-Rank Test were used to evaluate the effects of the intervention.
The analysis revealed that the educational intervention improved mental health knowledge (p=0.032), help-seeking efficacy (p=0.043), and benevolent attitudes (p=0.032), while reducing perceived dangerousness beliefs (p=0.043) among family physicians. Among primary healthcare workers, the intervention improved mental health knowledge (p=0.029) and benevolent attitudes (p=0.007), and reduced perceived dangerousness beliefs (p=0.044), demonstrating significant contributions of the educational intervention for both groups.
The educational intervention had a significant impact on mental health knowledge among family physicians and primary healthcare workers, while its effect on beliefs and attitudes towards mental illnesses was comparatively lower. Further research is needed for a more in-depth analysis of the relationships between different dimensions of beliefs and attitudes towards mental illnesses.
Keywords: Family medicine; Mental health; Mental Health Literacy; Public health; Primary healthcare services