Şırnak ili ikinci ürün Mısır alanlarındaki Cicadellidae (Hemiptera) türleri ile önemli türlerin populasyon değişimlerinin belirlenmesi
Determination of Cicadellidae (Hemiptera) species and population dynamics of important species in second crop maize fields in Şırnak, Türkiye
Yazar: AYŞE BARAN YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN MUTLU
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Mısır = Maize ; Tarla bitkileri = Field crops ; Yaprak biti = Aphid

Özet:
Bitki zararlısı emici böcek türleri arasında bitkilere verdikleri doğrudan zararın yanında virüs ve benzeri hastalıklara vektörlük etmelerinden dolayı Cicadellidae familyası (Hemiptera) çok önemli bir familyadır. Bu çalışma, Şırnak ilindeki ikinci ürün mısır ekiliş alanlarında var olan Cicadellidae familyasına ait türler ile yaygın ve yoğun bulunan türlerin populasyon değişimlerini izlemek amacıyla Silopi ve Cizre ilçeleri mısır alanlarında bitkilerin üç farklı fenolojik döneminde (vejatatif gelişme, generatif ve olgunluk) örneklemeler yapılarak 2020 yılında yürütülmüştür. Elde edilen yaygın türlerin populasyon değişimleri 3 farklı tarlada sarı yapışkan tuzaklar asılarak belirlenmiştir. Populasyon değişimi çalışmaları, sarı yapışkan tuzaklar mısırın 2-4 yapraklı döneminden itibaren asılarak bitkilerin olgunlaşma dönemine kadar haftalık olarak takip edilerek gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda Şırnak ili ikinci ürün mısır alanlarında Anaceratagallia ribauti (Ossiannilsson, 1938), Batracomorphus irroratus (Lewis,1834), Empoasca decipiens (Paoli, 1930), Euscelis lineolatus (Brullé, 1832), Exitianus fasciolatus (Melichar,1911), Goniognathus guttulinervis (Kirschbaum, 1868), Mogangella straminea (Dlabola, 1957), Neoliturus fenestratus, Neoaliturus opacipennis, Orosius orientalis (Matsumura, 1914), Psammotettix striatus (Linnaeus,1758), Plathymetopius chloroticus, Zyginidia sohrab (Zachvatkin, 1947) olmak üzere toplam 13 tür kaydedilmiştir. Belirlenen türler içinde en yaygın ve yoğun olan türlerin sırasıyla E. decipiens (%70), Z. sohrab (%27) ve P. striatus ( %3) olduğu belirlenmiştir. Yapılan çalışmalar neticesinde Şırnak ili ikinci ürün mısır alanlarında E. decipens'in mısır bitkisinin 2-4 yapraklı döneminden itibaren görüldüğü, populasyonun mısırın generatif döneminde maksimum seviyeye ulaştığı ve olgunlaşma döneminde yoğunluğun düştüğü görülmüştür. Z. sohrab'ın benzer şekilde mısırın bütün dönemlerinde kaydedilmiştir. P. striatus ise mısırın vejetasyon süresi boyunca belirlenen türler arasında en düşük populasyon yoğunluğuna sahip olmuştur. E. decipiens'in mısırın generatif döneminde 764 birey (tuzak/hafta) olan en yüksek seviyeye ulaştığı belirlenmiş, Şırnak ili mısır ekim alanlarında populasyonun yoğun olduğu yerlerde bu zararlıya karşı dikkatli olunması ve zararlının populasyonunu azaltıcı kültürel önlemlere önem verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
Among sucking insect species infesting plants, Cicadellidae (Hemiptera) family is of significant importance as its members serve as vectors for viruses and similar diseases along with posing direct damage to the infested plants. This study was carried out to determine the prevalence of insect species belonging to Cicadellidae family in second crop maize grown in Silopi and Cizre counties of Şırnak province.  Sampling was done at three different phenological periods (vegetative, reproductive and maturity stages) in the second crop maize during 2020. The population dynamics of commonly observed species was recorded by using yellow sticky traps in 3 different fields. The population dynamics studies were initiated at 2-4 leaf stage of maize by installing yellow sticky traps and the traps were monitored weekly till crop maturity. A total of 13 species, i.e., Anaceratagallia ribaut, Batracomorphus irroratus, Empoasca decipiens, Euscelis lineolatus, Exitianus fasciolatus, Goniognathus guttulinervis, Mogangella straminea, Neoliturus fenestratus, Neoaliturus opacipennis, Orosius orientalis, Plathymetopius chloroticus, Psammotettix striatus, Zyginidia sohrab were identified from the study area. The species with the highest population density and prevalence were E. decipiens (%70), Z. sohrab (27%) and P. striatus (3%). The E. decipens was recorded from 2-4 leaf stage of second crop maize in Şırnak province, the population reached to the highest level during reproductive phase and decreased at maturity. The P. striatus had the lowest population density among all recorded species from the study area during the vegetative phase of maize. Population density of E. decipiens reached the highest level (764 individuals per trap/week) during vegetative period of maize. It is recommended that appropriate management measures (like cultural control) should be opted in the maize fields infested with higher population densities of recorded species in the study area.