Azalan belirsizlikler altında yatırım kararlarının incelenmesi: Nöroekonomik bir yaklaşım
Investigation of investment decisions under decreasing uncertainty: A neuroeconomic approach
Yazar: ÖMÜR SALTIK
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN DEĞİRMEN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Beklenen faydalar = Expected benefits ; Davranışsal finans = Behavioral finance ; Nöroekonomi = Neuroeconomics ; Rasyonel eklemeli kural = Rational weighted-additive rule ; Sezgisel en iyiyi seçme stratejisi = Heuristic take the best strategy ; Umut kuramı = Prospect theory ; Yatırım kararları = Investment decisions

Özet:
Karar vericiler olarak, günlük hayatın içerisinde, basit harcama kararlarından, kompleks yatırım ve tüketim kararlarına kadar birçok durumda belirli kararlar vermek zorunda kalmaktayız. Bu kararlarımızı, oldukça kısa zaman diliminde, sınırlı maddi olanaklar ve erişimi zor bilgi kaynakları gibi belirli kısıt fonksiyonları altında, çok amaçlı tercihlerden (multi-attribute choices) birisini seçmek suretiyle faydamızı maksimize edecek biçimde almaktayız. Bu kararlar belirli yanlılıklar ile alınmaktadır. Bu çalışmada, katılımcıların sanal işlem platformunda Dolar/TL paritesinde alım-satım kararlarına ait belirsizlikleri azaltmak amacıyla, ekolojik/evrensel ipucu geçerlilik değerlerine göre sıralanan bilgi paketleri sunulmuştur. Bu sayede azalan belirsizlikler altında RAEK ve SEİS karar stratejilerinin varlığı ile bu stratejilerin elektrofizyolojik emarelerine yönelik araştırmalar yapılmıştır. Rasyonel ve sezgisel karar stratejilerine yönelik elektrofizyolojik emareler, DlPFK ve VlPFK bölgelerini temsil eden C3, C4, F3 ve F4 elektrotlarında, BBA, TBA, Çoklu Karşılaştırma Testleri (Wilcoxon Eşlenmiş İşaretli Sıralar) ve Hiyerarşik Çoklu Seviye Regresyon Modellerinin yer aldığı testler aracılığıyla incelenmiştir. İpucu geçerlilik değerlerine göre sıralı biçimde sunulan ipuçlarına, eşit veya artan düzeyde ortaya çıkan P300 OİP, RAEK Stratejisi'nin yoğun biçimde tercih edildiğini gösterirken, azalan biçimde seyreden P300 OİP ise SEİS'in yoğun olarak tercih edildiğini göstermiştir. Tüm katılımcılar içerisinde kararların, %40'ının rasyonel ve %60'ının ise sezgisel karar stratejisinin kullanılarak alındığı gözlenmiştir.

Abstract:
As decision makers, we have to make certain decisions in many situations from simple expenditure decisions to complex investment and consumption decisions in daily life. We make these decisions to maximize our benefit by prefering one of multi-attribute choices under certain constraint functions such as a very short period of time, the limited financial and hard-to-get-information-resources. These decisions are taken with certain biases. In this study, information packages listed according to ecological/universal cue validity values are presented in order to reduce the uncertainty of the participants' bid and ask decisions in the USD/TL parity on the virtual trading platform. In this way, research was carried out on the existence of rational WADD and heuristic TTB decision strategies under diminishing uncertainties and the electrophysiological signs of these strategies. Electrophysiological signs of rational WADD and heuristic TTB decision strategies were examined through tests involving Independent ICA, PCA, Multiple Comparison Tests (Wilcoxon Signed Ranks Test) and Hierarchical Multi-Level Regression Models on C3, C4, F3 and F4 electrodes representing the DlPFK and VlPFK regions. Cues presented in a descending order according to their cue validity values, the P300 ERP that appeared at an equal or increasing level indicated that rational WADD was the mostly preferred strategy, while the decreasing P300 ERP indicated that heuristic TTB was the mostly preferred strategy. Among all participants, it was observed that %40 of decisions were made using WADD rational and 60% of the decisions using TTB heuristic decision strategy.