Kadın konukevinde anneleriyle birlikte kalan çocukların ihtiyaçlar üçgeni modeli çerçevesinde değerlendirilmesi: Bir karma yöntem araştırması
Assessment of children staying with their mothers in women's shelter within the framework of the needs triangle model: A mixed method research
Yazar: DERYA BAYRI MENGİLLİ
Danışman: PROF. DR. DOĞAÇ NİYAZİ ÖZÜÇELİK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Aile = Family

Özet:
Amaç: Aile içi sorunlar neticesinde kadın konukevinde anneleriyle kalan çocukların ihtiyaçlarının erken tespiti ve kriz noktasına gelinmeden çocuklara erken müdahale edilebilmesi açısından bütünlüklü bir ihtiyaç değerlendirmesinin yapılması önemlidir. Bu araştırmanın temel amacı ihtiyaçlar üçgeni modelinden hareketle; kadın konukevinde anneleriyle birlikte kalan çocukların gelişimsel ihtiyaçlarını, annenin ebeveynlik kapasitesini ile aile ve çevresel koşullar bütünlüğünde değerlendirmektir.
Yöntem: Araştırma karma yöntem araştırma desenlerinden eş zamanlı paralel desende kurgulanmıştır. Araştırmanın nicel ve nitel deseninin evrenini; Türkiye'de kadın konukevlerinde anneleriyle birlikte kalan 0-12 yaş arası çocuklar oluşturmuştur. Nicel desende amaçsal/yargısal örnekleme (judgement sampling) tekniği ile 206 çocuk hakkında veri toplanmıştır. Küçük yaş çocuklarının araştırmalara dahil edilmesinin etik zorlukları nedeniyle 206 çocuk hakkındaki veriler 107 anne ile 20 meslek elemanından elde edilmiştir. Araştırmanın nitel deseninde ise yine amaçlı örnekleme tekniği seçilerek belirlenen 30 anne ve 14 meslek elemanı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel desendeki veriler, Çocuğun İhtiyaçlarını Değerlendirme Formu, Annenin Ebeveynlik Kapasitesini Değerlendirme Formu ile Aile ve Çevresel Faktörleri Değerlendirme Formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel desendeki 
Amaç: Aile içi sorunlar neticesinde kadın konukevinde anneleriyle kalan çocukların ihtiyaçlarının erken tespiti ve kriz noktasına gelinmeden çocuklara erken müdahale edilebilmesi açısından bütünlüklü bir ihtiyaç değerlendirmesinin yapılması önemlidir. Bu araştırmanın temel amacı ihtiyaçlar üçgeni modelinden hareketle; kadın konukevinde anneleriyle birlikte kalan çocukların gelişimsel ihtiyaçlarını, annenin ebeveynlik kapasitesini ile aile ve çevresel koşullar bütünlüğünde değerlendirmektir.
Yöntem: Araştırma karma yöntem araştırma desenlerinden eş zamanlı paralel desende kurgulanmıştır. Araştırmanın nicel ve nitel deseninin evrenini; Türkiye'de kadın konukevlerinde anneleriyle birlikte kalan 0-12 yaş arası çocuklar oluşturmuştur. Nicel desende amaçsal/yargısal örnekleme (judgement sampling) tekniği ile 206 çocuk hakkında veri toplanmıştır. Küçük yaş çocuklarının araştırmalara dahil edilmesinin etik zorlukları nedeniyle 206 çocuk hakkındaki veriler 107 anne ile 20 meslek elemanından elde edilmiştir. Araştırmanın nitel deseninde ise yine amaçlı örnekleme tekniği seçilerek belirlenen 30 anne ve 14 meslek elemanı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel desendeki veriler, Çocuğun İhtiyaçlarını Değerlendirme Formu, Annenin Ebeveynlik Kapasitesini Değerlendirme Formu ile Aile ve Çevresel Faktörleri Değerlendirme Formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel desendeki veriler, bu araştırmanın kuramsalını oluşturan ihtiyaçlar üçgeni modeli teorisi göz önünde bulundurularak araştırmacı tarafından nicel formlara paralel şekilde oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel desende elde edilen veriler, SPSS paket 23 programı kullanılarak betimsel istatistikler, korelasyon, regresyon ve ANOVA testleri ile analiz edilmiştir. Nitel boyutta elde edilen veriler ise MAXQDA veri analiz programı kullanılarak çözümlenmiştir.
Bulgular: Araştırmanın nicel analizleri sonucunda; çocukların sağlık, eğitim, duygusal-davranışsal gelişim, kimlik, aile ve sosyal ilişkiler, sosyal görünüm ve öz bakım becerileri boyutlarında puan ortalamalarının 1'den küçük olduğu bu nedenle çocukların karşılanmamış gelişimsel ihtiyaçlara sahip oldukları saptanmıştır. Çocukların annelerinin ebeveynlik kapasitesi puan ortalaması 1'den küçük bulunmuş ve annelerin, çocukların gelişimsel ihtiyaçlarına yeterince cevap veremedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan ANOVA testi sonucunda, annenin eğitim durumuna göre ebeveynlik kapasitesi ile çocuğun gelişimsel ihtiyaçları değişkeninin anlamlı olarak farklılaştığı (p<0,05) görülmüştür. Korelasyon ve regresyon analizleri sonucunda annenin ebeveynlik kapasitesi ile çocuğun gelişimsel ihtiyaçları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Annenin ebeveynlik kapasitesi arttıkça çocukların gelişimsel ihtiyaçlarının karşılanma düzeyinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Aile ve çevresel koşulların ise hem çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarına hem de annenin ebeveynlik kapasitesine etkisi olduğu bulunmuştur. Betimsel istatistiki testler sonucu aile ve çevresel faktörlerin puan ortalaması 1'den küçük bulunmuştur. Buna göre aile ve çevresel koşulların olumsuz olduğu görülmüştür. Araştırmanın nitel boyutunda annelerle yapılan görüşmelerin betimsel analizleri sonucunda 2 tema (çocuğun gelişimsel ihtiyaçları- aile ve çevresel koşullar) 10 kategori (sağlık ihtiyacı eğitim ihtiyacı, duygusal-davranışsal gelişim ihtiyacı, kimlik-aile ve sosyal ilişkiler ihtiyacı, çocuk ihmal ve istismarı, kadına yönelik şiddet, travmatik olaylar, ekonomik işlevsizlik, annenin sağlık sorunu, çok sayıda ve zorla evlilikler) saptanmıştır. Meslek elemanlarıyla yapılan görüşmelerin betimsel analizi sonucunda ise 3 tema (çocuğun ve annenin ihtiyaçları, kuruluşta sunulan hizmetler, ihtiyaçların karşılanmasında öneriler), 7 kategori (çocuğun gelişimsel ihtiyaçları, çocuğun kuruluştan ayrıldıktan sonraki ihtiyaçları, annenin ihtiyaçları, çocuğa yönelik sunulan hizmetler, anneye yönelik sunulan hizmetler, hizmet modeline ilişkin öneriler, kuruluş yapısı ve koşullarına yönelik öneriler) elde edilmiştir. Karma bulguların analizi sonucu nitel araştırma bulguları ile nicel bulguların benzerlik taşıdığı, dolayısıyla birbirlerini desteklediği, yalnızca meslek elemanlarından çocuğun ihtiyaç öncelikleriyle ilgili elde edilen nicel ve nitel verilerin birbirinden farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Objective: It is important to carry out a comprehensive needs assessment in order to identify the needs of the children staying with their mothers in the women's shelter as a result of domestic problems and to intervene early before the crisis reaches the point. The main purpose of this research is based on the triangle of needs; The aim is to assess the developmental needs of the children staying in women's shelters with their mothers in the context  of the mother's parenting capacity, and family and environmental conditions.
Method: The research was designed in a simultaneous parallel design, one of the mixed method research designs. The universe of the quantitative and qualitative design of the research; Children between the ages of 0-12 staying with their mothers in women's shelters in Turkey. In the quantitative design, data were collected on 206 children with the purposive/ judgmental sampling technique. Due to the ethical difficulties of including young children in research, data on 206 children were obtained from 107 mothers and 20 professionals. In the qualitative design 
Objective: It is important to carry out a comprehensive needs assessment in order to identify the needs of the children staying with their mothers in the women's shelter as a result of domestic problems and to intervene early before the crisis reaches the point. The main purpose of this research is based on the triangle of needs; The aim is to assess the developmental needs of the children staying in women's shelters with their mothers in the context  of the mother's parenting capacity, and family and environmental conditions.
Method: The research was designed in a simultaneous parallel design, one of the mixed method research designs. The universe of the quantitative and qualitative design of the research; Children between the ages of 0-12 staying with their mothers in women's shelters in Turkey. In the quantitative design, data were collected on 206 children with the purposive/ judgmental sampling technique. Due to the ethical difficulties of including young children in research, data on 206 children were obtained from 107 mothers and 20 professionals. In the qualitative design of the study, in-depth interviews were conducted with 30 mothers and 14 professionals, who were determined by choosing the purposive sampling technique. The data in the quantitative design were collected through the Child's Needs Assessment Form, the Mother's Parenting Capacity Assessment Form, and the Family and Environmental Factors Assessment Form. The data in the qualitative design were obtained through semi-structured interview forms created by the researcher in parallel with the quantitative forms, taking into account the triangle of needs model theory, which constitutes the theoretical basis of this research. The data obtained in the quantitative design were analyzed with descriptive statistics, correlation, regression and ANOVA tests using the SPSS package 23 program. The data obtained in the qualitative dimension were analyzed using the MAXQDA data analysis program.
Findings and Conclusion: As a result of the quantitative analysis of the research; It was determined that the mean scores of the children in the dimensions of health, education, emotional-behavioral development, identity, family and social relations, social appearance and self-care skills were less than 1 and therefore they had unmet developmental needs. The average parenting capacity score of the mothers of the children was found to be less than 1 and it was concluded that the mothers could not adequately respond to the developmental needs of the children. As a result of the ANOVA test, it was observed that the parenting capacity and the child's developmental needs variable differed significantly according to the mother's education level (p<0.05). As a result of the correlation and regression analyzes, a significant relationship was found between the mother's parenting capacity and the child's developmental needs. It has been concluded that as the mother's parenting capacity increases, the level of meeting the developmental needs of the children increases. Family and environmental conditions were found to have an impact on both the child's developmental needs and the mother's parenting capacity. As a result of descriptive statistical tests, the mean score of family and environmental factors was found to be less than 1. Accordingly, it was observed that family and environmental conditions were negative. As a result of the descriptive analysis of the interviews with the mothers in the qualitative dimension of the research, 2 themes (the child's developmental needs-family and environmental conditions) 10 categories (health needs, education needs, emotional-behavioral development needs, identity-family and social relations needs, child neglect and abuse, women's needs) violence, traumatic events, economic dysfunction, maternal health problem, multiple and forced marriages). As a result of the descriptive analysis of the interviews with the professionals, 3 themes (needs of the child and the mother, services offered in the institution, suggestions to meet the needs), 7 categories (the developmental needs of the child, the needs of the child after leaving the institution, the needs of the mother, the services provided for the child, the services provided for the mother) , recommendations on the service model, recommendations on the organizational structure and conditions) were obtained. As a result of the analysis of the mixed findings, it was concluded that the qualitative research findings and the quantitative findings were similar and therefore supported each other, and that only the quantitative and qualitative data obtained from the professional staff regarding the child's needs priorities differed from each other.