Türk silahlı kuvvetlerinden emekli askeri personelin emeklilik sonrası toplumsallaşma süreci
Post-retirement socialization process of retired military personnel from the turkish armed forces
Yazar: TAMER ÜĞLÜ
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR SARI
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Askeri Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Emeklilik, çalışma hayatının sona ermesi ve bireylerin toplumsal rollerini değiştirmesi anlamına gelir. Yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi gibi faktörler emeklilik sürecini etkiler. Emeklilik planlaması önemlidir çünkü köklü bir değişim getirir ve bireylerin toplumsal statülerini, ilişkilerini ve günlük rutinlerini değiştirir. Emeklilik sonrası toplumsallaşma süreci bireylerin kimliklerinin nasıl şekillendiğini anlamak için önemlidir. Bu çalışmada da emeklilik sonrası bireyin toplumsallaşma sürecinin değerlendirilmesi amaçlanmış olup; inceleme Türk askeri personeli özelinde gerçekleştirilmiştir. Amaç doğrultusunda Türk Silahlı Kuvvetlerinin temel kuvvet yapısını oluşturan Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında çeşitli kademelerde görev alarak emekli olmuş subay, astsubay ve uzman çavuşların sosyalleşme (sosyalizasyon) süreçleri, sivil yaşama geçişlerinde karşılaştıkları problemleri, asker ve sivil hayattaki kabul sorunlarını, askeri hayatta elde etmiş oldukları deneyimlerin sivil hayatta uygulama safhalarını, yaşadıkları sivil hayata dönüşüm süreci içerisinde aileleri ve arkadaş çevreleri ile olan ilişkiler nitel araştırma tekniklerinden görüşme tekniği ile anlaşılmaya çalışılmış ve veriler betimsel analize tabi tutulmuştur.Ayrıca bu çalışmada hiyerarşik düzeyde farklı askeri rütbelere haiz olan personelin sivil hayata uyumlarında yaşadıkları özgür deneyimler ve ikinci meslek hayatlarında karşılaştıkları güçlükler, alışmış oldukları hiyerarşik yapıdan kopuşun getirdiği olumlu-olumsuz etkiler birlikte incelenmiştir.Araştırmanın niteliksel kısmını oluşturan örneklem TSK'ne bağlı Kuvvet Komutanlıkları gözetilmeksizin (20 kişi) emekli subay, (20 kişi) emekli astsubay ve (10
vi
kişi) emekli uzman jandarma /uzman çavuş /uzman erbaş ile toplamda (50 kişi) emekli rütbeli personel ile yapılmıştır. Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde faaliyet gösteren fakülte ve meslek yüksekokulları mezunu subay, astsubay ve uzman çavuşlar ile çeşitli fakültelerin dört yıllık programlarını bitirerek sivilden subay ve astsubay olmaya hak kazanan rütbeli personel ile İstanbul, Ankara, İzmir, Balıkesir, Kocaeli, Kayseri gibi büyük şehirlerde derinlemesine görüşme şeklinde yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekli olan personelin mesleğe başlamadan önceki sosyal konumları ve fikir yapıları ile mesleğe başladıkları konum ve fikir yapıları arasında önemli farklılıklar gözlenirken; meslekte çalıştıkları süreç ile emeklilik sonrası süreçte çok dramatik bir farklılık bulunmamaktadır. Bu bağlamda askerliğin bireyin yaşamında kalıcı izler bırakması söz konusudur ve askeri personelin gündelik pratiklerindebu izlerin pozitif etkileri oldukları söylenebilmektedir.

Abstract:
Retirement means the end of working life and individuals changing their social roles. Factors such as age, gender and education level affectt here tirement process. Retirement planning is important because it brings radical change and alters individuals' socialstatus, relationships and Daily routines. The post-retirement socialization process is important for understanding how individuals' identities are shaped. This study aims to evaluate the socialization process of the individual after retirement; There view was carried out specifically for Turkish military personnel. For this purpose, the socialization processes of retired officers, petty officer sand specialist sergeants who served at various levels in the Land Forces Command, Air Forces Command, Naval Forces Command, Gendarmerie General Command and Coast Guard Command, which constitute the basic force structure of theTurkish Armed Forces, and the experiences they faced during their transitionto civilian life. Their problems, acceptance problems in military and civilian life, the application phases of the experiences they gained in military life in civilian life, the irrelationships with their families and friends during the process of their transformation to civilian life were tried to be understood with the interview technique, one of the qualitative research methods, and the data were subjected to descriptive analysis. Inaddition, in this study, the free experiences of personnel with different hierarchical military ranks in their adaptation to civilian life, the difficulties they encountered in their second career lives, and the positive and negative effects of breaking away from the hierarchical structure they were accustomed to were examined together. The sample, which constitutes the qualitative part of theresearch, is plannedto be conducted with (20
viii
people) retired officers, (20 people) retired sergeant majör and (10 people) retired master sergeants, and a total of (50 people) retired rank personnel, regardless of the Force Command saffiliated to the Turkish Armed Forces. Officers, petty officers and specialized sergeants who graduated from faculties and vocational schools operating within the Land Forces Command, Naval Forces Command, Air Forces Command, Gendarmerie General Command and Coast Guard Command, and high-ranking civilian personnel who have completed the four-year programs of various faculties and become officer sand sergeantmajor. It was conducted in the form of in-depthinter views in big cities such as Istanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Kayseri.
According to the results obtained, while there are significant differences between the social positions and mindsets of the retired personnel from the Turkish Armed Forces before they started their profession and the positions and mind sets they started their profession with, there is no dramatic difference between the process they work in the profession and the process after retirement. In this context, military service leave spermanent marks on the individual's life and it can be said that these marks have positive effects on the Daily practices of military personnel.