Birinci Sağlık Projesi'nin İstanbul'da ilk basamak sağlık kuruluşlarında sunulan sağlık hizmetinin kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
The Evaluation of the impact of the First Health Project on the quality of health service provision by the Primary Health Care Facilities in İstanbul
Yazar: BERNA EREN
Danışman: PROF. DR. ŞANDA ÇALI
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
l.ÖZET İstanbul ilinde 4 ilçede yürütülmüş olan Birinci Sağlık Projesi çalışmalarının, bu ilçelerde bulunan birinci basamak sağlık kuruluşlarında sunulan hizmetin kalitesine etkisini değerlendirmek amacıyla, 2000 yılının Şubat ayında bir durum analizi çalışması yapılmıştır. Bu kesitsel araştırma, 4 proje ilçesi ile kontrol olarak seçilen 5 ilçede, rastgele örneklem ile seçilen 59 birinci basamak sağlık kuruluşunda yürütülmüştür. Araştırmada özel olarak geliştirilmiş 2 ayrı veri toplama aracı kullanılmıştır. Birinci basamak sağlık kuruluşlarının altyapı yeterliliğini değerlendirmek üzere hazırlanmış "Birinci Basamak Sağlık Kuruluşu Gözlem Listesi", araştırmaya katılan 59 sağlık kuruluşu için, kurumlar ziyaret edilerek doldurulmuştur. Birinci basamak sağlık kuruluşlarına başvuranların sağlık kuruluşu hakkındaki izlenimleri ve aldıkları hizmetten memnuniyetlerinin tespit edilmesini amaçlayan "Başvuran Memnuniyeti Anket Formu", araştırmaya katılan sağlık kuruluşlarına başvuran 919 kişiye yüzyüze uygulanmıştır. Birinci basamak sağlık kuruluşlarının yaptığı çalışmaların değerlendirilmesi için, bu kuruluşların bütün işlevleri gözönünde bulundurularak standartlar geliştirilmiştir. Geliştirilen her bir standarda göre sağlık kuruluşunun durumu ile bir hizmetin verilebilmesi için gerekli standartlar bütününün varlığına göre yeterlik değerlendirilmiştir. Buna göre, proje ilçeleri ile proje dışı ilçelerdeki sağlık kuruluşlarında sağlık kuruluşunun görünürlüğü, fiziki altyapısı, eğitim, poliklinik, bağışıklama, ana-çocuk sağlığı, aile planlaması, laboratuvar hizmetlerinin altyapısı, hizmet içi eğitim ve yönetim hizmetleri bakımından araştırmacı tarafından oluşturulan yeterlik standartlarının karşılanamadığı görülmüştür. İstatistiksel olarak karşılaştırıldığında proje ilçelerinde bulunan sağlık kuruluşları ile proje dışı ilçelerde bulunan sağlık kuruluşları arasında bu standartlar açısından fark görülmemiştir.Başvuranlara sağlık kuruluşundan aldıkları hizmet ile ilgili yöneltilen 8 izlenim sorusuna karşılık olarak, başvuranların sağlık kuruluşunun genel temizlik ve düzeni; bekleme yerinin temizliği; sağlık personelinin davranışı; bilgi ve tecrübesi, ayırdığı zaman ve açıklamalarından duydukları memnuniyet ve genel izlenim bakımından proje ilçeleri ile proje dışı ilçeler arasında, proje ilçeleri lehine istatistiksel olarak önemli fark bulunduğu tespit edilmiştir. Başvuranlar sağlık kuruluşu hakkındaki tüm izlenim sorularına %60,0 ve üzeri oranlarda 'İyi" şeklinde cevap vermişlerdir. İstatistiksel olarak, başvuranların izlenimleri açısından proje ilçelerindeki sağlık kuruluşlarının lehine istatistiksel olarak önemli fark bulunduğu görülmüştür. Ancak, tüm izlenim sorularını "Mükemmel" olarak yanıtlama oranının, proje dışı ilçelerde daha fazla olduğu ve arada proje dışı ilçeler lehine istatistiksel olarak önemli fark bulunduğu görülmüştür. Sonuç olarak, başvuranların, proje ilçelerindeki sağlık kuruluşlarından, sağlık personelinden ve hizmetten memnun olduklarını ifade etmelerine rağmen, Birinci Sağlık Projesi'nin İstanbul ilinde uygulandığı ilçelerde temel sağlık hizmetlerini güçlendirme yolunda yapılan müdahaleler ile birinci basamak sağlık kuruluşlarının altyapı ve hizmet sunum yeterliğinde önemli bir değişim yaratamadığı görülmüştür.

Abstract:
2. SUMMARY In order to determine the impact of the First Health Project on the health service provision in the four districts of Istanbul, a situational analysis is realized in İstanbul in 2000. The study is conducted in four districts where the project was carried out and in other 5 districts that are chosen as controls. 59 facilities are selected by random sampling among the primary level health are facilities in these nine districts. Two different and specially developed data collection tools are used for the survey. The "Facility Check-list" is designed to assess the adequacy of the infrastructure of primary health care services during the facility visit and is used for 59 facilities. The "Patient Satisfaction Survey" is prepared to ask the clients about their evaluation of the services and the satisfaction they got during their visit and is applied to 919 clients as exit interviews. Standards are developed to evaluate all functions of primary health care facilities. The health facility is first assessed according to each standard, then its sufficiency of services is evaluated by the overall existence of standards. The findings show that most of the primary health care facilities could not meet the standards established by the researcher in terms of visibility, physical infrastructure, in-service trainings, infrastructure for polyclinics, vaccination, mother-child health, family planning, laboratory services and health management. Statistically, no difference was found between the health facilities in project districts and others in terms of meeting the standards. Clients are directed 8 questions to get their impressions for the health facilty they are served. The results show that in terms of clients' impressions for the general cleanliness and order; hygiene of the waiting area; attitudes, knowledge and experience of the health personnel; the time spared for the client and the information given by theprofessionals, there is statistically significant difference between the health facilities of project and non-project districts in favor of project districts. Clients express their impressions for the health facilty they are served as "Good" by over %60,0. In terms of clients' impressions, there is statistically significant difference between the health facilities of project and non-project districts in favor of project districts. However, the rate of answering all impression questions as "Perfect" is higher in non-project districts and there is statistically significant difference between the health facilities of project and non-project districts in favor of non-project districts. The clients express that they are satisfied with the health facilities, health personnel and health service of the project districts. However, the results show that the First Health Project, with the interventions carried out to strengthen the primary health care services, could not create a significant change in the sufficiency of infrastructure and service provision of primary health care facilities.