Ödül ilişkili yeme ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
Validity and reliability study of reward-related eating scale into Turkish
Yazar: NERGİZ SARUHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA GÜLSÜNOĞLU KONUŞKAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hedonizm = Hedonism ; Obezite = Obesity ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ödül = Reward ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı Ödül İlişkili Yeme Ölçeği (Reward Related Eating Red-13)'ni akademik ve dil uzmanları ile birlikte Türkçe'ye çevirerek, Türk toplumunda geçerli ve güvenilir olduğunu incelemektir. Metodolojik türdeki bu çalışma, Ocak 2020-Aralık 2020 tarihleri arasında İstanbul'da online olarak Google Forms aracılığıyla yürütüldü. Çalışmanın evreni 18-65 yaş arasındaki bireylerden oluşmaktadır. Çalışmanın örneklemi, çalışmaya alınma kriterlerini sağlayan ve gönüllü olan 400 kişi oluşturmuştur. Veri toplama sürecinde "Sosyodemografik Bilgi Formu" ve "Ödül İlişkili Yeme Ölçeği Red-13' ün Türkçe sorularının bulunduğu tek form kullanıldı ve e-posta aracılığıyla veriler elde edildi. Verilerin istatistiksel analizlerinde IBM SPSS Statistics for Windows (Version 25.0) ve Amos (Version 23.0) programlarıı kullanılmıştır. Ölçeğin geçerliği; dil ve kapsam geçerliği, madde geçerlik analizi, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile test edildi. Güvenilirlik ise Cronbach alfa katsayısı metoduyla analiz edildi. Ölçeğin zamana karşı değişmezliğini belirlemek için test-tekrar test yöntemi uygulandı. Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği analizinde, 13 madde için hesaplanan cronbach alfa ( ) güvenilirliği katsayısı 0,909 olarak bulundu. Cronbach alfa katsayısı 0,80'in üzerinde olan çalışmalar güvenilir kabul edilmektedir. Bu sebeple çalışmada uygulanan ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğu söylenebilir. Madde toplam korelasyon değeri 0,624 ile 0,763 arasında değişmektedir. Madde toplam korelasyonunun değeri 0.30'dan düşük madde olmadığı ve 13 maddenin de yüksek güvenilirlik düzeyinde olması sebebiyle hiçbir madde çıkarılmamıştır. Ölçeğin geçerlik çalışmasında faktör yapısının belirlenebilmesi için anketteki maddeler üzerinde Varimax döndürme metodu ve temel bileşenler analizi yöntemi ile faktör analizi yapıldı. Açıklanan toplam varyans incelendiğinde 13 madde için yapılan uygulama verilerine göre 3 faktör bulundu. Ölçeğin test-tekrar teste ait korelasyon değeri r=0.771 olarak tespit edildi ve farklı zamanlarda yapılan bu iki uygulama arasında yüksek pozitif yönlü anlamlı ilişki saptandı (p<0.001). Açıklayıcı faktör analizi sonucunda toplam varyansın %72,77sini açıklayan 3 faktörlü yapı elde edildi ve faktör yüklerinin uygun aralıkta olduğu (0.601-0.822) belirlendi. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda, elde edilen modelde genel model uyumu (x2/sd= 2,57, RMSEA=0,024, RMR=0,039) sağlandı. Ölçeğin 'Yeme Üzerinde Kontrol Kaybı', 'Tokluk Eksikliği' ve 'Yiyecekle Meşgul Olma' adında üç faktörlü yapısının geçerli olduğu ve herhangi bir modifikasyona gerek duyulmadığı belirlenmiştir. Türk diline uyarlanan "Ödül İlişkili Yeme Ölçeği Red-13'ün" kabul edilebilir düzeyde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlendi.

Anahtar Kelimeler: Ödül ilişkili yeme, hedonik açlık, obezite

Abstract:
The aim of this study is to adopt the Reward-Related Eating Scale (Red-13) into Turkish with academic and language experts and to examine the validity and reliability of this scale among Turkish adulty. This methodological study was conducted online between January 2020 and December 2020 in Istanbul via Google Forms. The population of the study consists of individuals between the ages of 18-65. The sample of the study is composed of 400 people who fulfilled the inclusion criteria and volunteered to participate. During the data collection process, a form containing the "Sociodemographic Information Form" and the Turkish questions of the "Reward-Related Eating Scale Red-13" was used and data obtained via e-mail. IBM SPSS Statistics for Windows (Version 25.0) and Amos (Version 23.0) programs were used for statistical analysis of the data. The validity of the scale was tested with language and content validity, item validity analysis, exploratory and confirmatory factor analysis. Reliability was evaluated using the Cronbach's alpha coefficient method. The test-retest method was applied to determine the invariance of the scale against time. In the internal consistency reliability analysis of the scale, the Cronbach's alpha ( ) reliability coefficient was calculated for 13 items and was found to be 0.909. Studies with a Cronbach's alpha coefficient above 0.80 are considered reliable. For this reason, it can be said that the scale applied in the study is highly reliable. The item-total correlation value ranged from 0.624 to 0.763. Since the item-total correlation value was not less than 0.30 and 13 items were at high reliability, no items were excluded. To determine the factor structure in the validity of the scale, the Varimax rotation method was applied on the items in the questionnaire and factor analysis was implemented with the principal component analysis method. When the total variance explanation was analysed, 3 factors were found according to the application data for 13 items. The test-retest correlation value of the scale was determined as r=0.771 and a highly positive, significent relationship was observed between these two applications at different times (p<0.001). As a result of the exploratory factor analysis, a 3-factor structure was obtained, which explained 72.77% of the total variance and factor loads were found to be in the appropriate range (0.601-0.822). General model fit (x2/sd= 2,57, RMSEA=0,024, RMR=0,039) was achieved in the model obtained as a result of confirmatory factor analysis. It was determined that the three-factor structure of the scale, namely 'Loss of Control Overeating', 'Lack of Satiety' and 'Preoccupation with Food' was valid and no modification was required. It was determined that the adopted version of "Reward-Related Eating Scale Red-13" into the Turkish language is an acceptable, valid and reliable measurement tool.

Keywords: Reward related eating, hedonic hunger, obesity