Muhtâr b. Ebî Ubeyd es-Sekafî'nin hayatı, siyasî ve askerî faaliyetleri (1/622-67/687)
The life, political and military activities of Mukhtar b. Abi Ubeyd al-Thaqafi (1/622-67/687)
Yazar: YASİN KURNAZ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI ATÇEKEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i beyt = Ahl al-Bayt ; Hz. Hüseyin = Hz. Hüseyin ; Irak-Küfe = Irak-Kufa ; Kerbela = Kerbela ; Muhtar es-Sakafi = Muhtar es-Sakafi ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Muhtâr b. Ebî Ubeyd es-Sekafî, 1/622 yılında doğmuştur. Babası Hz. Ömer'in komutanlarından Ebû Ubeyd b. Mes'ûd'tur. Babası 13/634 yılında Köprü Savaşında şehit olmuştur. Muhtâr, bu tarihten bir süre sonra Medâin'de amcası ile birlikte yaşamaya başlamıştır.
Muhtâr, Hz. Ali taraftarı olarak bilinmektedir. Bununla birlikte 40-41/661 yılında Hz. Hasan'ın yönetimi Muâviye'ye devretme kararından dolayı Hz. Hasan'a düşmanca bir tutum sergilemiştir.
Bu olaydan sonra Muhtâr'ın, Hz. Hüseyin'in Kerbelâ'da şehit edildiği döneme kadar çok fazla faaliyeti yoktur. Kerbelâ olayında, Kûfe'de Hz. Hüseyin adına çalışmış olmasından dolayı vali Ubeydullah b. Ziyad tarafından şehirden sürülmüştür. Daha sonra Mekke'ye gelmiş ve Abdullâh b. Zübeyr'le birlikte hareket etmiştir. 64/683 yılında tekrar Kûfe'ye dönmüş ve başlattığı isyanla Abdullâh b. Zübeyr'e bağlı olan Kûfe yönetimini ele geçirmiştir. Muhammed İbnü'l-Hanefiyye tarafından görevlendirildiğini ve Kerbelâ'da öldürülen Hz. Hüseyin ve ailesinin intikamını almak istediğini iddia ederek taraftar toplamıştır. Hz. Hüseyin'i şehit eden Ubeydullâh b. Ziyad komutasındaki orduyu yenmeyi başarmıştır. Şehirde kendisine karşı çıkarılan isyanı bastırmayı başaran Muhtâr, Hz. Hüseyin'in intikamını almayı gerekçe göstererek kendisine muhalif olan bu kimseleri öldürmüştür. 67/687 yılında Basra valisi Mus'ab b. Zübeyr'le girdiği savaşta yenilerek öldürülmüştür.
Hz. Hüseyin'i ve ailesini şehit edenleri öldürmeyi başarmasından dolayı Şiî dünyada çok sevilmektedir. Bununla birlikte Sünnî dünyada ise kendisine çok fazla eleştiri yöneltilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Muhtâr, Hz. Hüseyin, Ehl-i Beyt, Muhammed İbnü'l-Hanefiyye, Abdullah b. Zübeyr, Kûfe, Kerbelâ, Ubeydullah b. Ziyad, Mevâlî

Abstract:
Mukhtar was born in 1/622. His father Abu Ubaid b. Masood was one of the commanders of the Khalife Umar. His father was martyred in 13/634 at the battle of the Bridge. After a while from the war, he moved to al-Madain tol ive together with his uncle.
Mukhtar is known as a partizan of the Khalife Ali. Nevertheless, he became hostile towards his son Hasan once he turned over the ruling rights to Muawiyeh in the year 40-41/661.
After this event Mukhtar does not reacted a lot until Husain was dead as a martry. He was banished by Ubaidullah b. Ziyad for he served for the name of Husain in Karbala event. Later on he came to Mecca and acted with Abdullah b. Zubair. In the year of 64/683 he turned again back to Kufa and handled the Kufa parliement related to Abdullah b. Zubair with the rebellion he started.  He gained supperters claiming that he was charged by Muhammed bin al-Hanafiyah  and he wanted to take  revenge on Husain and his family killed in Karbala. He managed to beat the army under the control of Ubaidullah b. Ziyad the killer of Hüsain. After succeeding in suppressing the rebellion againist him in the city, Mukhtar killed his opponents showing the taking revenge for Husain as the reason to justify it. Mukhtar is defeated by Mus'ab b. al-Zubair, the mayor of Basrah and killed an the battlefield in 67/687.
He is well-liked by Shias for his achievements in annihilating of the murders of Husain and his family while being criticized by the Sunni wold.

Key Words: Mukhtar, Husain, Ahl al-Bayt, Muhammed b. al-Hanafiyah, Abdullah b. Zubair, Kufa, Karbala, Ubaidullah b. Ziyad, Mawali