ZAMS sonrası orta kütleli yıldızların kimyasal bollukları ile atmosfer parametreleri arasındaki ilişkiler
The relationships between atmosphere parameters and chemical abundances of post ZAMS stars of intermediate mass
Yazar: YAHYA NASOLO
Danışman: DOÇ. DR. ŞEYMA ÇALIŞKAN TÜRKSOY
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı / Astronomi ve Uzay Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Yıldızlar = Stars

Özet:
Bu tez çalışmasında geç B - erken F tayf türü aralığında olan sıfır yaş anakol sonrası orta kütleli ve düşük dönme hızına sahip 17 yıldızın kimyasal bolluk analizi, TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nde RTT150 teleskobu ile elde edilen yüksek çözünürlüklü tayfları kullanılarak gerçekleştirildi. Yıldızların atmosfer parametreleri, dikine hızları ve izdüşüm dönme hızları tayfsal olarak belirlendi. Bu parametreler kullanılarak her bir yıldız için yerel termodinamik denge ve düzlem paralel atmosfer varsayımlarını esas alan ATLAS9 kodu yardımıyla model atmosferler üretildi. Yıldızların tayfından C, N, O, Na, Mg, Al, Si, S, K, Ca, Sc, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Sr, Y, Zr, Ba, La, Ce, Nd, Sm, Eu, Gd ve Hg elementlerine ilişkin bolluk değerleri hesaplandı. Buna göre ilk kez analiz edilen yıldızlardan HD 4321, HD 125658, HD 137928, HD 154713 ve HD 159834'ün metalik çizgili, HD 2924 ve HD 26553'ün ise normal A-türünden olabilecekleri tespit edildi. Yıldızların Hertzsprung Russel diyagramında konumları belirlenip, kuramsal evrim yolu ve yaş çizgileri kullanılarak kütleleri ve yaşları öngörüldü. Belirlenen ışınım gücü ve etkin sıcaklıkları yardımıyla yarıçapları hesaplandı. Atmosfer parametreleri ile kimyasal bollukları arasındaki olası ilişki Pearson, Spearman ve Kendall korelasyon analizi ile araştırıldı. Etkin sıcaklık ve yüzey çekim ivmesi arttıkça Sc bolluğunda belirgin bir azalma, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Ni, Zn, Y, Zr ve Ba bolluklarında artma eğilimi gözlendi. Diğer taraftan yine Sc bolluğu azalırken Ti, V, Cr, Mn, Fe, Ni, Zn, Sr, Zr ve Ba bolluklarında bir artış görüldü.

Abstract:
In this study we performed chemical abundance analysis of 17 intermediate-mass, slow-rotating post zero age main sequence stars covering the late B to early F spectral type range using their high-resolution spectra obtained with the RTT150 telescope at TÜBİTAK National Observatory.  The atmosphere parameters, radial velocities and projected rotational velocities were determined spectroscopically. Model atmospheres were computed for each star with the ATLAS9 code, which is based on local thermodynamic equilibrium and plane parallel assumptions. The abundances of C, N, O, Na, Mg, Al, Si, S, K, Ca, Sc, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Sr, Y, Zr, Ba, La, Ce, Nd, Sm, Eu, Gd, and Hg were measured from the spectra of the stars. Accordingly, HD 4321, HD 125658, HD 137928, HD 154713, and HD 159834 could be metallic-line stars, HD 2924 and HD 26553 could be of normal A-type. The positions of the stars on the Hertzsprung Russel diagram were determined. The masses and ages were predicted using theoretical evolution tracks and isochrones. Their radii were calculated using the obtained luminosity and effective temperatures. Pearson, Spearman, and Kendall correlation analyses were conducted to investigate the possible relationships between the parameters and chemical abundances. As the effective temperature and surface gravity acceleration increased, a significant decrease in Sc abundance and a tendency to increase in Ti, V, Cr, Mn, Fe, Ni, Zn, Y, Zr, and Ba abundances were observed. While Sc abundance decreased, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Ni, Zn, Sr, Zr, and Ba abundances increased.