Konik ışınlı bilgisayarlı tomografide kafa pozisyonlandırmasının mandibuladaki kortikal kemik kalınlığı üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of head positioning on cortical bone thickness in mandible in cone beam computed tomography
Yazar: BERRİN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. CEMİLE ÖZLEM ÜÇOK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Kafa = Head ; Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Kortikal kemik = Cortical bone ; Mandibula = Mandible ; Pozisyonlama = Positioning

Özet:
Görüntüleme tekniklerinde hasta pozisyonlandırması esnasında oluşan hatalar nedeniyle boyutsal ölçümlerde değişiklik meydana gelebilir. Bu durum, klinik pratikte görüntüler üzerinden yapılan ölçümlerde hatalara yol açar. Bu çalışmanın amacı, insan kuru mandibulaları üzerinde yapılan bukkal ve lingual kortikal kemik kalınlığını konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) görüntüleri üzerinde yapılan ölçümlerle karşılaştırmak, farklı kafa pozisyonlandırmasının KIBT ölçümlerine olan etkisini değerlendirmektir. Ayrıca KIBT ölçümlerinin fiziksel ölçümlere göre oluşan farklılığın diş türü (anterior-premolar-molar) ve çene yönü (sağ-sol çene) etkisini incelemektir. Çalışma için 26 insan kuru mandibulasında, ilgili alanlarda guta perka yardımı ile referans noktalar belirlendi. Ön-arka ve sağ-sol yönde (10o açılama) farklı pozisyonlarda mandibulaların KIBT görüntüleri elde edildi. Mandibula ve radyografik görüntüler üzerinde, bukkal ile lingual kortikal kemiğin kalınlık ortalalamaları hesap edilerek, birbirleri arasındaki ortalama farklar belirlendi. Ölçümler iki gözlemci tarafından yapıldı ve 15 gün sonra ölçümlerin % 15'i tekrarlandı. Elde edilen veriler istatistiksel olarak analiz edildi.  Analiz için verilerin dağılımları Shapiro-Wilk testi ve normallik grafikleri ile incelendi. Ölçümler ortalama ± standart sapma (ort±ss) ve ortanca (değişim aralığı: DA) ile özetlendi. Veriler ANOVA testi ile analiz edildi. Ölçümlerin fiziksel ölçümle uyumu ve gözlemci-içi ile gözlemciler arası uyumu sınıf-içi korelasyon katsayı (SKK) ile incelendi. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. KIBT ölçümlerinin, fiziksel ölçümlerden istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlendi. Bukkal ve lingual kortikal kemik kalınlığı için sırasıyla 0,005-0,203 mm ve 0,004-0,183 mm 'lik ortalama farklılıklar tespit edildi. KIBT ölçümleri, anterior ve premolar bölgede fiziksel ölçümlere göre daha yüksek bulunurken molar bölgede daha düşük ölçüldü. Dişlerin konumuna göre değerlendirildiğinde ise sağ-sol çenede birbirinden anlamlı düzeyde farklı olmadığı görüldü. Gözlemci-içi ve gözlemciler arası yüksek uyum gözlendi. KIBT ölçümlerinin doğruluğu ve güvenilirliği üzerine, kafanın farklı pozisyonlanmasının bir etkisi görülmedi. Fiziksel ölçümlerle karşılaştırıldığında KIBT ölçümleri istatiksel olarak anlamlı farklılık göstermesine rağmen bu farklılık  ≤ 0,2 mm olup, klinik olarak kabul edilebilir düzeyde olduğu ve bukkal ve lingual kortikal kemik kalınlığını değerlendirmek için güvenle kullanılabileceği sonucuna varıldı.

Anahtar Kelimeler : KIBT, kortikal kemik kalınlığı, kafa pozisyonlandırma, mandibula

Abstract:
Changes in dimentional measurements due to malpositioning of patients are possible. This condition leads measurement errors on the images in clinical practice. The aim of this study is to compare the buccal and lingual bone thickness of human dry mandible with the measurements obtained on CBCT images and to evaluate the effects of various head positioning on CBCT. We also aimed to determine the differences between actual physical measurements and CBCT measurements in terms of tooth type (anterior-premolar-molar) and jaw side (right-left). In the present study reference points were indicated by gutta percha in 26 human dry mandibles. The CBCT images of the mandibles were obtained in the anteroposterior and right-left directions (100 angle). The average buccal and lingual cortical bone thickness on dry mandibles and radiologic images were individually measured and the mean difference between actual and radiologic measurements was obtained. The measurements were performed by two observers and 15 days later 15% of the measurements were repeated. Obtained data were statistically analysed. Data distribution was analyzed using Shapiro-Wilk test and normality graphs.  The measurements were evaluated by the mean ± standard deviation (mean ± sd) and median (range: R). Data were analyzed by ANOVA test. The consistency of the measurements between two approaches and the intra-observer, inter-observer agreement were examined by intra-class correlation coefficient (ICC).  Statistical significance was considered as p < 0.05. It was shown that there was a statistically significant difference between the measurements performed on dry mandibles and CBCT images. Mean differences for buccal and lingual cortical bone thickness were found between 0.005-0.203 mm and 0.004-0.183 mm respectively. CBCT results were higher in the anterior and premolar region and lower in the molar region compared to the values of physical measurements. No statistically significant difference was indicated between right and left jaws in terms of teeth position. High intra-observer and inter-observer compatibility was observed. Head positioning had no effect on the accuracy and reliability of CBCT measurements. It was concluded that there was a statistically significant difference in CBCT measurements compared to physical measurements but this difference corresponds to less than or equal to 0.2 mm and is considered to be in clinically acceptable limits. It is also concluded that CBCT is accurate enough to evaluate buccal and lingual cortical bone thickness.

Key Words : CBCT, cortical bone thickness, head positioning, mandible