Pamuk ve yün ipliklerinin zerdali dikeni (centaurea behen) bitkisi ile boyanmasından elde edilen renkler ve haslık değerleri
Colors and fastness values of cotton and wool yarns through the dyeing of yellow starthistle (centaurae behen) plant
Yazar: GÜLŞAH BAKIR
Danışman: PROF. DR. HÜRREM SİNEM ŞANLI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Boya bitkileri = Dye plants ; Centaurea behen = Centaurea behen ; Doğal boyalar = Natural dyes ; Doğal boyar maddeler = Natural dyestuffs ; Haslık = Fatsness ; Haslık değerleri = Fastness values ; Renkler = Colors ; Tekstil boyaları = Textile dyes ; Tekstil tasarımı = Textile design ; İplik = Yarn

Özet:
Bu araştırmanın amacı; zerdali dikeni (Centaurea behen) bitkisinin kurutulmuş çiçek kısımlarından pamuk ve yün iplikleri boyayarak renk elde etmek ve boyamalardan elde edilen renklerin ışık, sürtünme ve yıkama haslıklarını belirlemektir. Asteraceae familyasının Centaurea cinsi Türkiye florası'nda Astragalus ve Verbascum cinslerinin ardından tür sayısı bakımından 3. sırayı almaktadır. Türkiye'de Centaurea cinsine ait türler genellikle taşlı kalkerli uçurumlar, üzüm bağları, yol kenarları, kıyı kenarları, step, maki, nadas alanları, kumlu plajlar, ormanlar, kuru çayırlar, kayalık yamaçlar gibi çok farklı habitatlarda yetişmektedir. Araştırmada materyal olarak zerdali dikeni çiçekleri Malatya-Yeşilyurt yöresinde toplanıp kurutulmuştur. Mordansız, 4 doğal (vişne, elma, şeftali, kırmızı meyve suyu bira mayası tortusu) ve 4 kimyasal mordan (tartarik asit, tannik asit, demir sülfat ve potasyum dikromat) ile birlikte mordanlama yöntemleri kullanılarak toplam 50 adet (25 adet pamuk, 25 adet yün ipliği) boyama yapılmıştır. Boyamalar sonucunda elde edilen renklerin ışık, sürtünme ve yıkama haslıkları ölçülmüş, objektif ve subjektif değerlendirilmeleri yapılmıştır. Işık haslığı incelendiğinde %3, %5 ve %10 tannik asit ile boyanan pamuk ipliklerin ve %5 şeftali bira mayası tortusu, %5 ve %10 tannik asit ile boyanmış ipliklerin haslıklarının en düşük 3 değerde olduğu %10 demir sülfat mordanı ile mordanlanmış yün ipliğin ışık haslıklarının en yüksek 5/6 değerde olduğu tespit edilmiştir. Sürtünme haslıkları incelendiğinde %10 tannik asit ile mordanlanmış yün ipliğin haslığının en düşük (1) olduğu, diğer değerlerin iyi ve oldukça iyi olduğu anlaşılmıştır. Yıkama haslığı incelendiğinde %10 tannik asit ile mordanlanmış yün ipliğin haslığının en düşük (1) olduğu, diğer değerlerin iyi ve oldukça iyi olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The purpose of this research; to obtain color by dyeing cotton and wool threads from the dried flower parts of the yellow starthistle (Centaurea behen) plant and remove the light, rubbing and washing fastness of the colors obtained from the dyeing.. Centaurea species of flora of Turkey in terms of number of species after species of Astragalus 3 and Verbascum as is. species belonging to the genus Centaurea in Turkey usually stony limestone cliffs, vineyards, roadsides, shores edge, step, shrubs, fallow fields, sandy beaches, forests, dry meadows, In this research, as a material, yellow starthistle flowers were collected and dried in Malatya-Yeşilyurt region. Mordance free, 4 natural (sour cherry, apple, peach, red fruit juice brewer's yeast) and 4 chemical mordant (tartaric acid, tannic acid, iron sulfate and potassium dichromate) using a total of 50 mordanting methods (25 cotton, 25 woolen threads). The light, friction and washing fastnesses of the colors obtained as a result of the dyeings were measured and objective and subjective evaluations were made. When the light fastness is examined, the wool yarn, which is purple with 10% iron sulphate mordant, where the fastness of cotton yarns dyed with 3%, 5% and 10% tannic acid and the yarns dyed with 5% peach beer yeast residue, 5% and 10% tannic acid are at the lowest 3 values. light fastness was found to be at the highest 5/6 value. When the friction fastnesses were examined, it was understood that the fastness of the wool yarn, mordant with 10% tannic acid, was the lowest (1), other values were good and quite good. When the washing fastness was examined, it was determined that the fastness of the wool yarn, which was morified with 10% tannic acid, was the lowest (1), the other values were good and quite good.