El-enveri seyyid sa'dullah'ın iran sefaretnamesi (1259-1262/ 1843-1846) transkripsiyon ve değerlendirme
El-enveri seyyid Sa'dullah's iran sefaretname (1259-1262/ 1843-1846) transcription and assessment
Yazar: ŞÜKRİYE AKDEMİR
Danışman: PROF. ZEKERİYA KURŞUN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
Safevi Devleti ile baslayan Osmanlı-İran iliskileri, her iki devleti de memnunetmeyecek durumda gelismistir. İki devlet karsılıklı gelistirdigi politikalarla Irak bölgesinehakim olmak istemistir. Bölgenin hakimi Osmanlı Devleti'dir. Bu süreç XIX. yüzyıla degindevam etmistir. İran'ın bölgedeki ticaretten pay almak istegi bu dönemde daha dabelirginlesecektir. İki devlet arasındaki hudud oldukça uzundur. Bölgede yasayan asiret vetebanın muglak durumu ve daha önceden yapılan antlasmaların sorunlara kalıcı çözümlerüretmeyisi, iki devlet arasındaki iliskileri daha da zorlastırmıstır. Bu dönemde iki devletiliskilerine İngiltere ve Rusya da müdahil olmustur. Muhammed Sah'ın Herat'ı isgaliylegerginlesen İran-Osmanlı iliskileri, İngiltere ve Rusya'nın arabulucuguyla bir savas vukubulmadan neticelenecektir. 1847 Erzurum Antlasması öncesi, İran Devleti Murahhası MirzaTaki Han ile Osmanlı Devleti Murahhası Enverî Efendi, iki devlet arasındaki sorunlarıçözmek amacıyla Erzurum'da bir araya gelmislerdir. İngiltere ve Rusya da bu müzakereleregözlemci olarak katılmıstır.İki devlet arasında yapılan bu görüsmeler yaklasık dört yıl ( 1843- 1847) sürmüstür.Enverî Efendi, Erzurum'da İran Sefiri ile yaptıgı mükâleme mazbatalarını ve HariciyeNezareti ile yaptıgı yazısmaları İran Sefaretnamesi adıyla kaleme almıstır. Eserimiz müellifyazmasıdır. Baska nüshası bulunmamaktadır.Sefâretnâme metni, Osmanlı İran iliskilerini anlamak açısından önem tasımaktadır.Ayrıca İngiltere ve Rusya'nın bölgeye yönelik tutumunu bu eserle görmekteyiz. Eserimizdiplomasi tarihi açısından da son derece önemlidir.Tezimiz İran Sefâretnâmesi isimli eserin transkripsiyonu ve degerlendirilmesini ihtivaetmektedir. Sefâretnâme metninin Latin Alfabesi ile Türkçe'ye kazandırılması amaçlanmıstır.İran Sefâretnâmesi isimli eser, Osmanlı Türkçesi'nin en güzel nesir örneklerindenbirisidir.

Abstract:
Ottoman-Iranian relations began with the Safevi State, but developed unsatisfactorily forboth parties. Both states tried to impose their policies on the Iraq region. The ruler of theregion was the Ottoman Empire. This process continued until the 19th century. In this period,Persia?s demand to receive a portion of the regional trade became more significant. Thefrontier between the two states is very long. The relationship between the two states becamemore difficult because of the unclear situation of the subjects and tribes in the region, and thefailure of previously signed agreements to provide a permanent solution to the problems in theregion. It was during this period that England and Russia began to interfere in relationsbetween the two states.Tensions in Ottoman-Persian relations increased with the occupation of Herat byMuhammed Sah, but war was avoided through the intervention of England and Russia.Before the Erzurum Pact in 1847, Persian state representative, Mirza Taki Khan, andOttoman Empire representative, Sir Enverî, conducted a series of negotiations to attempt tosolve the problems between the two states. England and Russia joined these negotiations asobservers.These negotiations between the two governments continued for approximately fouryears (1843-1847) Enverî Efendi recorded the official reports of meetings with the Persianambassador in Erzurum and correspondence with the Iranian Foreign Ministry in a bookentitled ?Iran Sefaretnamesi?. This work exists only in manuscript form.The text of ?Sefaretname? is important in understanding relations between theOttoman Empire and Persia. We can also discern the attitudes of Russia toward the region inthis book. At the same time, this book is hugely important in the history of diplomacy.This thesis contains the transcription and analysis of ?Iran Sefaretnamesi? and its aimis the creation of a Turkish translation of this invaluable document.The Iran Sefaretname is an exquisite of Ottoman Turkish prose.