İstanbul Beykoz Kasrı ve restorasyonu
The Beykoz Pavilion and restorations in Istanbul
Yazar: İSHAK UMUT KUKARACI
Danışman: PROF. DR. ALİ MURAT AKTEMUR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk İslam Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
XIX. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiş kasırlardan biri olan Beykoz Kasrı, simetrik plan düzeni ve XIX. yüzyılın seçmeci üsluplarının kullanıldığı iç ve dış cephe mimarisi ile dikkati çeken bir yapıdır.
Özellikle Lale Devri ile uygulamaya geçilen, 1839 Tanzimat Fermanı'ndan sonra da yoğunluk kazanan Batılı etkiler, mimaride uygulama alanı bulmuş, özellikle saray, kasır, köşk gibi sivil mimarlık örneklerinde net şekilde kendini hissettirmiştir. Beykoz Kasrı da bu etkilerle inşa edilmiş, neoklasik ve neobarok üsluplarının kullanıldığı örnek bir yapı olarak karşımıza çıkmaktadır.  
Yapının kare planı, iç ve dış cephelerdeki plasterlerle sağlanan simetrik düzeni, cephelerde birbirini tekrar eden sıkı düzen anlayışı, neoklasik üsluba işaret etmektedir. Yine iyon, korint ve dor başlıklı sütun ve plaster düzenleri de XIX. yüzyıldaki neoklasik anlayışı yansıtmaktadır. 
Ancak kuzeybatı ve güneydoğu yönlerde yer alan oval planlı mekânlar, bu mekânlardan güneydoğu yöndeki beyzi merdiven uygulaması, oval mekânların cepheye çıkıntı yapan kısımlarının düz cephe duvarlarıyla kaynaşması sonucu ortaya çıkan kırık dalgalı ve hareketli dış cephe görünümleri, arşitrav kısımlarında yer alan yüzeyden aşırı kabarık bitkisel dekorasyonlar da neobarok özellikler olarak açığa çıkmaktadır.
Yine tavan süslemelerinde rokoko üslubunun özellikleri hissedilse de, süslemelerde genel olarak baroğun etkisinin ağırlıkta olduğu görülmektedir. 
Tarihi süreçte farklı amaçlarla kullanılması, bu kullanımlar esnasında bir takım ilave ve eklentilere maruz kalması, zaman içerisinde doğa şartlarının etkisiyle oluşan tahribatlar, Beykoz Kasrı'nda geniş çaplı bir restorasyonu gerekli kılmıştır. Bu restorasyon çalışmalarına 2006 yılında başlanmış, 2011 yılında tamamlanmıştır.
Çatısından zemin döşemelerine, taşıyıcı kirişlerinden sütun ve plaster başlıklarına, zemin kaplama parkelerinden kapı ve pencerelerin ahşap doğramalarına, bahçenin set duvarlarından süs havuzlarına kasrın tüm yapı elemanlarında ve birimlerinde asli kimliğine uygun malzeme ve yöntemle, tam teşekküllü bir restorasyon uygulanmıştır. 
Plan, mimari ve süsleme özellikleriyle, bahçe düzenlemesiyle, benzeri olmayan bu kültür varlığımızın, 2006-2011 yılları arasında asli kimliğine uygun olarak yapılan restorasyonu, tarihi ve mimari değeri açısından önem arz eden bir eserin, geleceğe aktarılması noktasında örnek bir uygulama olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Beykoz Kasrı, Beykoz, Mimari, Sanat Tarihi, Restorasyon, Saray, Kasır,

Abstract:
Beykoz Pavilion, one of the pavilions which had been constructed in second half of 19th century, is a conspicuous building with its symmetrical plan order and interior and exterior frontal architectural in which 19th century's eclecic styles were used.
Westernen influences, which especially came into effect with Tulip Age and gained density after 1839 The Rescript og Gulhane, found application area in architecture, made itself feel transperantly particularly in civil architecture patterns such as pavilion, palace, mansion.
 The structure's square plan, symmetrical order which is supplied plasters at interior and exterior frontal, percept of tihgt order which repeats themselves at fronts refers neoclassical style. Also its orders of plaster and colunm with ionic, corinthian and dor cap has represented neoclassical percept in 19th century.
However, oval planned locations which are situated in west north-west and south-east aspects, ovoid ladder application in south-east direction of these locations, fracture cludy and mobile exterior front views which occured oval location's parts stuck out into front fusion with smooth front walls, plantal decorations excessive swollen of surface which are located at architrave parts have come off as baroque features,
Even at ceiling adornments properties of rococo style are felt, generally influence of baroque at decorations being heaviness has been seemed.
The fact that it had been used for different purposes in historical process, esposed to a set of addition and appendage during these usages, destructions which consisted of nature conditions in time have necessiated an extensive restoration in Beykoz Pavilion. This restoration was startes in 2006 and finished in 2011.
At the pavilion's all building components and units from its roof to upholstery, from carrier beams to column ans plaster caps, from floor covering parquet to woodwork of doors and windows, from garden's barrier walls to ponds were implemented a full-fledged restoration with method and material suitable for its essential identity.
The restoration of our this cultural property unexampled wiht its plan, architectural and decoration features, its arrangment of garden  which were fulfilled favorably to its essential identity has been a model implementing in relation to a work's being carried into future which has importance in point of view historical and architectural value.

Key Words: Beykoz Pavilion, Beykoz, Architectural, History of Art, Restoration, Palace. Pavillon,