Özel eğitim okul öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik duygusu ve iş tatminleri arasındaki ilişki: Ankara ili örneği
The relation between job satisfaction and the feeling of vocational burnout of the teachers at special education schools for handicapped : The Ankara province example
Yazar: SİNAN TUNÇBİLEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HARUN BÜBER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik duygusu = Burnout feeling ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Özel eğitim öğretmenleri = Special education teachers ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Özel eğitim öğretmenliği özel bilgi ve beceri gerektiren bir alandır.  Yapılan işin merkezinde engelli bireyler ve ailelerinin beklentileri olduğundan öğretmenlerin sorumluluğu daha fazla artmakta ve bu durum da öğretmenlerde aşırı stres yaratmaktadır. Bu nedenle farklı eğitim ortamlarında, değişik özür gruplarıyla çalışan öğretmenlerin tükenmişlik duyguları ile iş tatminleri arasındaki ilişkinin incelenmesinin önemli olduğu düşünülmüştür. 
Gelişim ve özellikleri bakımından akranlarından belirgin bir şekilde ayrılan çocukların eğitim ve öğretimini kapsayan tüm çalışmalar özel eğitim olarak tanımlanabilir. Tükenmişlik kısaca bireyin mesleğinde yaşadığı streslere verdiği içsel bir tepkidir. İş tatmini ise bireyin mevcut iş yaşantısından aldığı haz olarak nitelendirilebilir. Çalışmanın birinci bölümünde Türk eğitim sistemi içinde özel eğitimin yeri ele alınmış, tarihçesi, ilkeleri ve amaçları anlatılmış, özel eğitim öğretmenliği ve okulları hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde önce tükenmişlik kavramı üzerinde durulmuş, tükenmişlik modelleri, nedenleri, belirti ve sonuçları ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Aynı bölümde iş tatmini kavramı da ele alınmış, iş tatmini kuramları üzerinde durulmuş ve ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Ankara ilindeki 92 özel eğitim okulunda görev yapmakta olan 582 öğretmen üzerinde bir uygulamaya yer verilmiştir. 
Araştırma bulgularında özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerinde yaş, okul türü, istihdam vb. durumlarına göre anlamlı farklılıklar görülmüştür. İş tatmini düzeyinin ise yaş, istihdam durumu, çalışma yılı ve okul türü faktörlerine bağlı olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Aynı zamanda tükenmişlik düzeyi ile iş tatmini düzeyi arasında bulunan ilişki saptanmış ve yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Tükenmişlik, İş Tatmini, İş Doyumu, Özel Eğitim

Abstract:
Special education teachership for handicapped is a field which requires exclusive knowledge and ability. Due to the expectations of handicapped individuals and their families that takes place at the centre of this profession, teachers bear tremendous responsibility. This big responsibility cause stress for teachers. Therefore researching the relationship between burn out feeling and job satisfaction of teachers who work with different handicapped groups in various educational environments is considered as an important case. All of the studies which contain the education and training of children who differentiate prominently from their peers in terms of their progress and their features can be defined as special education. Briefly burnout feeling is an internal reaction against the stress that an individual experiences in his or her job. Job satisfaction as well can be described as the pleasure that an individual takes from his or her profession. In the first section of this study, the place of special education in the Turkish Education System was embraced, history, principles and purposes of special education was narrated and information about teachership and schools of special education schools for handicapped was given. In the second section, burnout feeling was primarily elaborated and the models, the reasons, the indications and the conclusions of burn out feeling were explained in detail. Job satisfaction concept was also handled, job satisfaction theories were discoursed and examined in detail at the same section. In the third section of this study the implementation about 582 teachers who work in 92 special education schools for handicapped in Ankara province was included. According to the research findings, meaningful differences were seen in the level of burnout of special education teachers for handicapped according to their ages, school types, employment status etc. It was also determined that burnout level of teachers of  special education schools for handicapped differs meaningfully in gender, working years, employment status, age and school types. Moreover the level of burnout and the level of job satisfaction was detected and commented.
Key Words: Burnout Affair, Work Satisfaction, Private Education, Teacher Ship of Special Education for Handicapped, Teaching Profession