Türk vergi denetim örgütlenmesinin tarihsel süreçteki etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluating the historical process efficacy of the turkish tax inspection organization
Yazar: SÜMEYYE DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜBEYİR BAKMAZ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Vergi, mükellef ile devlet arasındaki alacak borç ilişkisinden doğmaktadır. Bu
ilişki, mükellefe bazı ödevler yüklerken devlete de bazı yetkiler vermektedir. Mükellefe
yüklenen ödevler maddi ve şekli ödevler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Maddi ödevler
"beyanname verilmesi ve vergi borcunun ödenmesi" şeklindedir. Şekli ödevler ise,
"bildirimler, defter tutma, belge düzenleme, muhafaza ve ibraz ile diğer ödevler"den
oluşmaktadır. Ancak, mükellefin söz konusu bu ödevlerini kanunda belirtilen şekilde
yerine getirip getirmediğinin tespiti vergi denetimini zorunlu kılmaktadır.
Gerek Osmanlı döneminde gerekse Cumhuriyet döneminde vergi denetimi ile
ilgili çeşitli örgütler kurulmuştur ve bu örgütler denetim kapsamında birtakım faaliyetler
yürütmüştür. Bu faaliyetler Osmanlı'da Başbaki Kulluğu tarafından yürütülürken,
Cumhuriyet döneminde Maliye Teftiş Kurulu Başkanlığı, Hesap Uzmanları Kurulu
Başkanlığı, Gelirler Kontrolörleri Başkanlığı ve Vergi Denetmeleri Büro Başkanlığı
tarafından yürütülmüştür. Cumhuriyet dönemindeki bu çok başlılık vergi denetiminin
etkinliğinde ciddi sorunlara neden olmuştur. Vergi denetiminde etkinliği attırmak ve
koordinasyonu sağlamak amacıyla, 10.07.2011 tarihli ve 27990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 646 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile söz konusu çok başlılığa son
verilerek denetim örgütleri tek çatı (Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı çatısı) altında
birleştirilmiştir.
Bahse konu birleşme neticesinde "gelirler kontrolörü, maliye müfettişi, vergi
denetmeni ve hesap uzmanı" unvanlı kadrolar kaldırılarak yerine "vergi müfettişi"
unvanlı tek bir kadro oluşturulmuştur. Vergi denetimiyle görevli birimlerin tek çatı
altında toplanmasının vergi denetiminin etkinliğinin sağlanmasında birçok olumlu
gelişmenin yaşanmasına sebebiyet verdiği gözlemlenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Vergi Denetimi, Maliye Teftiş Kurulu, Hesap Uzmanları
Kurulu, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı.

Abstract:
Tax arises from the debt-credit relationship between the taxpayer and the state.
This relationship gives some authority to the state while assigning some duties to the
taxpayer. The assignments attributed to the taxpayer are divided into two, namely material
obligations and formal obligations. The material obligations are "filing and paying the
tax debt". And the formal obligations are "notifications, bookkeeping, document
issuance, preservation and submission, and other obligations". However, determining
whether the taxpayer fulfills these obligations as specified in the law requires tax
inspection.
Various organizations related to tax inspection were established in both the period
of Ottoman Empire and Turkish Republic, and these organizations carried out some
activities within the scope of inspection. While these activities were carried out by the
Başbaki Kulluğu in the Ottoman Empire, they were carried out by the Presidency of the
Finance Inspection Board, the Presidency of the Board of Accounts Experts, the
Presidency of Revenue Controllers and the Presidency of the Tax Audits Bureau in the
Turkish Republic. This multi-headedness during the Republican period caused serious
problems in the effectiveness of tax control. In order to ensure effectiveness and
coordination in tax audit, with the Decree Law No. 646 published in the Official Gazette
dated 10.07.2011 and numbered 27990, by putting an end to the multi-heading in
question, the audit organizations were united under a single roof (the roof of the Tax
Supervisory Board Presidency).
As a result of the said merging, a single cadre titled "tax inspector" has been
created by removing the cadres titled "income controller, financial inspector, tax
inspector and accounts expert". It is observed that merging the units in charge of tax
inspection under one roof lead to many positive developments in efficiency of tax
inspection.
Keywords: Tax Inspection, Finance Inspection Board, Accounts Experts Board,
Tax Inspection Board.