Nüfus ve Temettuât defterlerine göre 19.yüzyıl ortalarında Kapıdağ nahiyesi
Kapıdağ subdistrict in the middle of the 19th centruy according to Population and Temettuât registers
Yazar: SONAY UZUN
Danışman: DOÇ. DR. KURTULUŞ DEMİRKOL
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti tarihi ile ilgili araştırma yapılırken baş vurulan ve birinci elden kaynak niteliğinde olan arşiv belgeleri, ilgili olduğu dönemi aydınlatması açısından önem taşımaktadır. Arşivde yer alan Nüfus Defterleri, Osmanlı Devleti'nin sosyal ve ekonomik tarihi ile ilgili araştırmaları aydınlatacak, zengin içeriğe sahiptir. Nüfus sayımından sonra tutulan defterler; bölgenin demografik özellikleri, halkın fiziksel özellikleri, yaş bilgileri, yaygın ve seyrek olarak kullanılan isim ve lakaplar, meslek kollarının dağılışı, potansiyel asker nüfusun sayısı, kişilerin sağlık durumları, ödenen cizye oranına göre halkın ekonomik durumu, bölgedeki nüfus hareketleri gibi konularda bilgi verir. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti kuruluş yıllarından itibaren vergi mükellefleri ve mülk sahiplerinin kaydedilmesine önem vermiştir. Gelir kaynaklarının belirlenmesi ve potansiyel asker nüfusun tespiti amacıyla ilk nüfus sayımı 2.Mahmut döneminde gerçekleştirilmiştir. Bu sayımın ardından yapılan yeni sayımlar sonunda nüfusun kayıt sistemine geçirilmesi devletin önemli gördüğü çalışmalar içinde yer almıştır. 
Tanzimat Dönemi'ni takiben yapılan 1840/1845 Temettuât sayımları sonunda oluşan defterlerde kişilerin emlak, mal mülk, hayvan ve gayri menkulleri hakkında bilgiler yer almaktadır. Temettuât sayımları 19.yüzyıl Osmanlı Devleti'nin sosyal ve iktisadi özelliklerinin araştırılması açısından zengin bir içeriğe sahiptir
 T.C. Cumhurbaşkanlığı, Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde yer alan Kapıdağ nahiyesindeki gayrimüslim ve Müslüman reayaya ait 1840 tarihli ve 1364,1365 numaralı Nüfus Defterleri ile 1845 tarihli ve 16956 numaralı Temettuât Defteri bu çalışmada ana kaynak olarak kullanılmıştır. Arşiv belgelerinde yapılan inceleme sonunda bölgenin demografik özellikleri, sosyal ve iktisadi yapısı aydınlatılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelime: Nüfus Defteri, Cizye, Tanzimat Dönemi, Gayrimüslim, Temettuât Defteri.

Abstract:
Archival documents, which are referenced while conducting research on the history of the Ottoman Empire and are a first-hand source, are very important in terms of illuminating the period they are related to. Population registers included in the archive documents have a rich content to illuminate the researches on the social and economic history of the Ottoman state. The registers kept after census provide information on the demographic characteristics of the region, the physical characteristics of the people, the age information, the names and nicknames that are used widely and infrequently, the distribution of the professions, the number of the potential military population, the health status of the people according to the cizye rate paid, and the population movements in the region. In this direction, Ottoman Empire has attached importance to the registration of taxpayers and landowners since its foundation. The first census was carried out during the reign of Mahmut II in order to determine the potential military population. At the end of the new censuses made after this census, the registration of the population was included in the studies deemed important by the state.
There are information about real estate, property, animals and real estates of individuals in the books created at the end of the 1840/1845 Temettuât censuses made following the Tanzimat Period. Temettuât censuses have a rich content in terms of investigating the social and economic characteristics of the 19th century Ottoman Empire.
Identity registers (dated 1840 and numbered 1364,1365) belonging to the non-Müslim and Müslim people in Kapıdağ township and dividend book (dated 1845 and numbered 16956) in the Ottoman archives of the Presidency of the Republic of Turkey State Archives were used as the main source in this study. At the end of the examination made in the archive documents, the demographic characteristics, social and economic structure of the region were tried to be clarified.
Keywords:Identıty Register, Cizye, Tanzimat Period, Non-Müslim, Temettuât Registers.