Liderin güçlendirme davranışı, çalışanın psikolojik güçlendirme algısı ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkilerin kültürel değişkenler çerçevesinde incelenmesi: Otomotiv endüstrisinde farklı ülkelerde faaliyet gösteren bir işletmede yapılan değerlendirme
Evaluation of the relations between leader?s empowering behaviour, employee?s pyschological empowerment perception and organizational committment in the frame of cultural variables: A study in different locations of a company belonging automotive industry
Yazar: FATMA SENEM ERDEM
Danışman: PROF. DR. AZİZE ERGENELİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Bölümü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Güçlendirme = Empowerment ; Liderler = Leaders ; Liderlik = Leadership ; Otomotiv endüstrisi = Automotive industry ; Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment ; Sosyal değişme = Social change ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; İşletme yönetimi = Business management

Özet:
Bu çalışmanın amacı, güçlendirme kavramının, liderin davranışı ve çalışanın psikolojik algısı açısından ele alınması ile örgütsel bağlılık ile olan ilişkisinin kültürel değişkenler çerçevesinde incelenmesidir. Çalışmada, liderin güçlendirme davranışı ile çalışanın psikolojik güçlendirme algısı arasındaki ilişkide ve güçlendirme ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişkide kültürel değişkenler düzenleyici değişken olarak önerilmektedir. Ayrıca çalışmada, liderin güçlendirme davranışı ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişkide, çalışanın psikolojik güçlendirme algısının aracılık rolü araştırılmıştır.Bu çalışmanın örneklemi, otomotiv endüstrisinde bir holdingin farklı ülkelerinde üretim, satış ve satış sonrası faaliyetlerini gerçekleştiren işletmeleridir. Çalışmaya, bu işletmelerde çalışan 233 personel katılmış olup, bu personeller dahil oldukları işletmelerde yönetici, uzman, mühendis ve sorumlu fonksiyonlarında görev yapmaktadırlar. Çalışmada anket uygulaması yöntemi ile veri toplanmasından önce, odak grup çalışmaları ve bire bir görüşmeler gerçekleştirilmiş ve bu görüşmelerle çalışmada yer alan değişkenler ve ilişkilere dair kalitatif bulgular elde edilmiştir. Daha sonra anket yöntemi ile çalışmada kullanılacak veriler toplanmıştır. Bu çalışmada, ulus kültürlerinin karşılaştırılması değil, bireysel farklılıklar çerçevesinde analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya dahil edilen değişkenlerin etkilerinin daha iyi ortaya konulabilmesi amacıyla, çalışma örneklemine aynı holdingin aynı iş işbiriminde faaliyet gösteren İngiltere, Polonya, Almanya ve Türkiye işletmeleri dahil edilmiş, böylece, sektörel ve örgütsel farklılıkların neden olabileceği etkenler azaltılmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda, kültürel değişkenlerin etkilerinin daha iyi görülebilmesi amacıyla, farklı ülkelerin işletmelerinden veri toplanması ile kültürel değişkenliğin arttırılması amaçlanmıştır.Bireysel düzeyde yapılan analizler sonucu, liderin güçlendirme davranışı ile örgütsel bağlılık arasında, çalışanın psikolojik güçlendirme algısının kısmi aracılık rolüne sahip olduğu tespit edilmiştir. Kültürel değişkenlerden güç mesafesinin, liderin güçlendirme davranışı ile psikolojik güçlendirme algısı arasında düzenleyici role sahip olduğu belirlenirken, diğer kültürel değişkenlerin bu ilişkide düzenleyicilik rolü saptanmamıştır. Psikolojik güçlendirme algısının anlam-yeterlilik boyutu ile örgütsel bağlılık arasında olumlu bir ilişki bulunurken, psikolojik güçlendirme algısının diğer boyutları olan etki ve seçim ile örgütsel bağlılık arasında bir ilişki saptanmamıştır. Literatürde hakkında çok fazla çalışmaya rastlanılmayan ve çalışmada bir kültür değişkeni olarak ele alınan kaderciliğin, hem çalışanın psikolojik güçlendirme algısı hem de liderin güçlendirme davranışının örgütsel bağlılık ile olan ilişkisinde düzenleyicilik rolü olduğu görülmüştür. Kaderciliğin yüksek olduğu durumda, liderin güçlendirme davranışı ile örgütsel bağlılık arasındaki olumlu ilişki artarken, kaderciliğin düşük olduğu durumda çalışanın güçlendirme algısı ve örgütsel bağlılık arasındaki olumlu ilişkinin arttığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate empowerment concept from the viewpoint of leader behavior and psychological perception of the employee along with investigating its relationship with organizational commitment in the frame of cultural variables. In the current study, cultural variables are suggested to be moderators of the relationship between leader?s empowering behavior and psychological empowerment perception of the employee and the relationship between empowerment and organizational commitment. The mediating role of psychological empowerment perception of the employee on the relationship between leader?s empowering behavior and organizational commitment is also investigated.The sample of this study includes the organizations of a single holding that serve in the areas of production, sales, and after sales in different countries. Two hundred and thirty three employees, who work in the positions manager, specialist, engineer, and responsible in these organizations participated in this study. Focus group and done to one interviews were conducted to obtain qualitative data from the representative samples in this study prior to data collection via surveys. Afterwards the data to be used in the analyses were collected using surveys. Analyses in the scope of individual differences were conducted in the current study instead of comparison of the cultures. The units operating in the same function in different countries such as England, Poland, Germany, and Turkey were included in the study in order to put forward better the effects of the variables in the study, therefore the factors that can be caused by organizational and sectoral differences were tried to be eliminated. At the same time in order to better see the effects of cultural variables, increase of cultural variation was aimed by data collection from different countries.As a result of individual level analyses, partial mediating role of employee?s psychological empowerment perception on the relationship between leader?s empowering behavior and organizational commitment was found. The moderating role of power distance on the relationship between leader?s empowering behavior and psychological empowerment perception was found while none of the other cultural variables had such an effect. There found to be positive relationship between meaning? competency dimension of psychological empowerment perception and organizational commitment, the other dimensions of psychological empowerment perception did not have a relationship with organizational commitment. A variable which was not studied extensively in the literature, fatalism was investigated as a cultural variable in this study. It was found to have moderating role in the relationships between organizational commitment and both employee?s psychological empowerment perception and leader?s empowering behavior. The positive relationship between leader?s empowerment behavior and organizational commitment was enhanced when fatalism is high, while the positive relationship between employee?s empowerment perception and organizational commitment was enhanced when fatalism is low.