Kronik böbrek hastalığında düzenli poliklinik takibinin hastalık progresyonuna etkisi
The effect of regular outpatient follow-up on disease progression in chronic kidney disease
Yazar: SAMET GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. AYSUN AYBAL KUTLUGÜN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
Giriş: Kronik böbrek hastalığı progresif seyreden ve geri dönüşümsüz nefron kaybı ile karakterize, yüksek morbidite ve mortaliteye sahip bir hastalık olup, hastalığın ilerleyişi ve komplikasyonlarına etki eden faktörler birçok çalışmayla ortaya konulmuştur. Nefroloji takiplerinin de bu faktörler arasında yer aldığı düşünülmekte olsa da bu konuda yapılan çalışmalar kısıtlıdır. Bu çalışmada; düzenli nefroloji poliklinik takiplerinin, kronik böbrek hastalığı progresyonu ve komplikasyonları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma retrospektif olarak planlanmış olup; çalışmaya daha öncesinde düzenli nefroloji poliklinik takiplerine devam etmiş ve herhangi bir nedenle poliklinik takiplerine ara verip tekrar kontrole başvurmuş, son ölçümlerinde tahmini glomerüler filtrasyon hızı (tGFH) 60 ml/dk/1,73m2'nin altında olan 273 kronik böbrek hastası dahil edilmiştir. Kayıtlardan; hastaların demografik özellikleri, komorbit hastalıkları, kullandığı ilaçlara ulaşılmış ve üç ayrı zamanda serum üre, kreatinin, tGFH, ürik asit, albümin, potasyum, kalsiyum, fosfor, hemoglobin, hematokrit, parathormon, pH, bikarbonat, spot idrar protein/kreatinin düzeyleri toplanmıştır.  Veriler, hastaların düzenli poliklinik takiplerine devam ettikleri (takipli dönem) ve poliklinik takibine gelmedikleri zaman aralığı (takipsiz dönem) olarak iki döneme ayrılmıştır. Bu iki dönem kendi içinde ve birbirleri arasında; demografik, klinik ve laboratuvar özellikleri açısından istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Hastaların tGFH'deki düşüşü, takip edildikleri dönemde 0,10 (0,47) ml/dk/1,73m2/ay iken takipsiz kaldıkları dönemde 0,48 (0,54) ml/dk/1,73m2/ay olarak ölçülmüş olup, takipsiz dönemdeki aylık tGFH düşüşü takipli döneme göre anlamlı şekilde daha yüksek saptanmıştır(p<0,01). Takipsiz dönemdeki hızlı progresyon sıklığı takipli döneme göre anlamlı şekilde fazla bulunmuştur (takipsiz dönem: %56, takipli dönem: %13,6, p<0,01). Ayrıca takipsiz dönemde tGFH'deki düşüş; evre 3A için 0,32(0,34) ml/dk/1,73m2/ay, evre 3B için 0,41(0,52) ml/dk/1,73m2/ay, evre 4 için 0,63(0,50) ml/dk/1,73m2/ay ve evre 5 için 0,78(1,15) ml/dk/1,73m2/ay olarak saptanmıştır. Evre 4-5 KBH'de aylık tGFH'deki düşüş, evre 3A-3B'ye göre anlamlı şekilde daha fazla saptanmıştır(p<0,01). Yine takipsiz dönemde diyabetik hastalarda, non-diyabetiklere göre aylık tGFH'deki düşüş daha fazla olmuştur (diyabetik: 0,53 (0,54) ml/dk/1,73m2/ay, non-diyabetik: 0,42(0,54) ml/dk/1,73m2/ay, p<0.01).  Kronik böbrek hastalığı komplikasyonlarına bakıldığında, takipsiz dönemde hiperkalemi ve hiperfosfatemi sıklığı takipli döneme göre anlamlı şekilde yüksek saptanmıştır (hiperkalemi takipsiz dönem %28,7, takipli dönem %20,3, p<0,05; hiperfosfatemi takipsiz dönem %20,2, takipli dönem %8,3, p<0,01).
Sonuç: Kronik böbrek hastalığında, düzenli nefroloji poliklinik takiplerinin hastalığın progresyonuna ve komplikasyonların görülme sıklığına etki eden önemli bir faktör olduğu ortaya konmuştur. 
Anahtar kelimeler: Hastalık progresyonu, komplikasyonlar, kronik böbrek hastalığı, poliklinik, takip

Abstract:
Aim: Chronic kidney disease is characterized by progressive and irreversible loss of nephrons and is a disease with high morbidity and mortality. Factors influencing the progression of the disease and its complications have been identified in numerous studies. Although nephrology follow-ups are considered to be among these factors, studies on this specific topic are limited. The aim of this study was to investigate the impact of regular nephrology outpatient clinic follow-ups on the disease progression and complications of chronic kidney disease.
Materials and Methods: The study was planned retrospectively and it included 273 chronic kidney disease patients who had previously been attending regular nephrology outpatient clinic follow-ups but had discontinued for a period due to a specific reason and then returned for further evaluation. These patients had an estimated glomerular filtration rate (eGFR) below 60 ml/min/1.73m2 at their latest measurements. The patient's demographic characteristics, comorbidities, and medications were obtained from the records. Additionally, serum urea, creatinine, eGFR, uric acid, albumin, potassium, calcium, phosphorus, hemoglobin, hematocrit, parathyroid hormone, pH, bicarbonate, and spot urine protein/creatinine levels were collected at three different time points. The data were divided into two periods: the period when patients continued their regular outpatient clinic follow-ups (follow-up period) and the period when they did not attend the clinic (non-follow-up period). Both within each period and between the two periods, statistical comparisons were made regarding demographic, clinical and laboratory characteristics.
Results: During the follow-up period, patients had a median decrease in eGFR of 0.10 (0.47) ml/min/1.73m2/month, whereas during the non-follow-up period, the median decrease was 0.48 (0.54) ml/min/1.73m2/month. The monthly decline in eGFR during the non-follow-up period was significantly higher compared to the follow-up period (p<0.01). The frequency of rapid progression during the non-follow-up period was significantly higher compared to the follow-up period (non-follow-up period: 56%, follow-up period: 13.6%, p<0.01). Furthermore, the decline in eGFR during the non-follow-up period was observed as follows: for stage 3A it was 0.32 (0.34) ml/min/1.73m2/month, for stage 3B it was 0.41 (0.52) ml/min/1.73m2/month, for stage 4 it was 0.63 (0.50) ml/min/1.73m2/month and for stage 5 it was 0.78 (1.15) ml/min/1.73m2/month. The monthly decline in eGFR was significantly higher in stages 4-5 compared to stages 3A-3B (p<0.01). In the non-follow-up period, there was a greater monthly decline in eGFR among diabetic patients compared to non-diabetic patients (diabetics: 0.53 (0.54) ml/min/1.73m2/month, non-diabetics: 0.42 (0.54) ml/min/1.73m2/month, p<0.01). When examining the complications of chronic kidney disease, the frequency of hyperkalemia and hyperphosphatemia during the non-follow-up period was significantly higher compared to the follow-up period (non-follow-up period: %28,7, follow-up period: %20,3, p<0.05 for hyperkalemia, non-follow-up period: %20,2, follow-up period: %8,3, p<0.01 for hyperphosphatemia).
Conclusion: In our study, it has been revealed that regular nephrology outpatient clinic follow-ups are an important factor affecting the progression of chronic kidney disease and the frequency of complications.
Key words: Chronic kidney disease, complications, disease progression, follow-up, outpatient clinic.