İslam hukukunda siyasal iktidarın meşruiyet temelleri
Legitimacy foundations of political power in Islamic law
Yazar: FATİH MEHMET ALBAYRAK
Danışman: PROF. DR. ALİ KAYA
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Devletin ortaya çıkışıyla birlikte gündeme gelen siyasal iktidarın meşruiyeti problemi, devlet aygıtının iyice büyüyüp karmaşık hale geldiği günümüzde geçmişe göre daha fazla önem kazanmıştır. Emir-itaat ilişkisi olarak ortaya çıkan siyasal iktidarın hangi ilkeye dayanarak niçin yönetme hakkına sahip olduğu sorusu, meşruiyetin doğasını ortaya çıkarmaya yöneliktir. Bu soruya verilecek yanıt, meşruiyetin mahiyetini ortaya koyacaktır. Siyasal iktidarın, kendisini haklılaştırma aracı olarak her zaman kullanmaya çalıştığı meşruiyet "olması gereken" ile "olan" arasında bocalayıp durmaktadır. Modern çağın İslam ülkeleri, özellikle "Arap Baharı" sürecinde yaşanan iktidarın meşruiyetine ilişkin siyasal krizlerle boğuşmaktadır. Bu bağlamda, ilahi vahye muhatap olan İslam toplumunun meşruiyet anlayışının belirlenerek gündeme getirilmesi büyük bir önem taşımaktadır. Araştırmada sadece siyasal meşruiyet konusu incelenmiş ve bu çerçevede Hz. Peygamber ve Raşit Halifeler dönemindeki tarihsel veriler esas alınmıştır. İslam hukukunun siyasal yönetime ilişkin öğretileri doğrultusunda bir meşruiyet tanımı geliştirilerek siyasal iktidarın meşruiyet temellerinin belirlenmesi ve İslam'ın kurucu dönemindeki meşruiyet tipinin ortaya konulması amacı doğrultusunda yapılan araştırmanın sonucunda, İslam'ın kurucu döneminde yasal-ussal meşruiyet tipinin hâkim olduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Siyasal İktidar, Meşruiyet, Hukuksal Meşruiyet, Sosyo-Politik Meşruiyet, Yasal-Ussal Meşruiyet, Emir, İtaat.

Abstract:
The problem of legitimacy of political power, which came to the fore with the emergence of the state, has gained more importance than in the past, as the state apparatus has grown and become more complex. The question of why the political power, which emerged as an order-obedience relationship, has the right to rule based on which principle, is aimed at revealing the nature of legitimacy. The answer to this question will reveal the nature of legitimacy. Legitimacy, which the political power always tries to use as a means of justifying itself, vacillates between "what should be" and "what is". The Islamic countries of the modern age are struggling with political crises regarding the legitimacy of power, especially during the "Arab Spring" process. In this context, it is of great importance that the understanding of legitimacy of the Islamic society, which is the addressee of divine revelation, is determined and brought to the agenda. In the research, only the subject of political legitimacy will be examined and for this purpose, Hz. Historical data in the period of the Prophet and Rashid Caliphs will be taken as a basis. The aim of the research is to develop a definition of legitimacy in line with the teachings of Islamic law on political administration, to determine the basis of legitimacy of political power and to reveal the type of legitimacy in the founding period of Islam. As a result of the research, it was understood hat the legal-rational legitimacy type was dominant in the founding period of Islam.
Keywords: Political Power, Legitimacy, Legal Legitimacy, Sociopolitical Legitimacy, Legal-Rational Legitimacy, Order, Obedience.