Olumlu beden imajını geliştirme çevrimiçi psikoeğitim programının çocukların (9-10 yaş)  beden imajı memnuniyeti ve özsaygı düzeylerine etkisi
The effect of positive body image development online psychoeducation program on the body image satisfaction and self-esteem levels of children (9-10 years old)
Yazar: ÇİĞDEM KEVEN AKLİMAN
Danışman: PROF. DR. NİLÜFER  ÖZABACI
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Beden imajı = Body image ; Benlik saygısı = Self esteem ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Çevrimiçi eğitim = Online education ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Amaç: Bu çalışma, olumlu beden imajını geliştirme çevrimiçi psikoeğitim programının çocukların (9-10 yaş)  beden imajı memnuniyet ve özsaygı düzeylerine etkisini incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Araştırmada nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmı üç grup (deney, plasebo, kontrol grubu) ve üç ölçüm (ön test, son test, izleme testi) şeklinde planlanan yarı deneysel desen oluşturmaktadır. Bu araştırmanın bağımsız değişkeni 'Olumlu Beden İmajı Geliştirme Çevrimiçi Psikoeğitim Programının' uygulaması, bağımlı değişkeni ise çocukların (9-10 yaş) beden imajı memnuniyet ve özsaygı düzeyleridir. Araştırmanın çalışma grubu, 2020-2021 öğretim yılı birinci döneminde uzaktan eğitime devam eden ilkokul dördüncü sınıf gönüllü öğrencilerden seçkisiz olarak seçilmiştir. Çalışma grupları her grupta 10 kişi olmak üzere toplam 30 (19 kız ve 11 erkek) öğrenciden oluşturulmuştur. Katılımcılara uygulamalardan önce (ön test), uygulamalardan sonra (son test) ve uygulamalar tamamlandıktan üç ay sonra (izleme testi)  'Çocuklar İçin Beden İmajı Memnuniyet Ölçeği (ÇİBİMÖ)', 'Çocuklarda Beden İmajı Ölçeği (ÇBİÖ)' ve 'Çocuklar İçin Benlik Algı Profili- Genel Öz-değer Alt Ölçeği (ÇİBAP-GÖAÖ)' uygulanmıştır. Deney grubuna sekiz hafta boyunca Olumlu Beden İmajı Geliştirme Çevrimiçi Psikoeğitim Programı uygulanırken, paralel olarak plasebo grubuna Öfke Yönetimi Çevrimiçi Piskoeğitim Programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna, herhangi bir işlem yapılmamıştır. Ön test, son test ve izleme testi ölçümlerden elde edilen verilerin çözümlenmesinde, puanların gruplara göre karşılaştırmasında Kruskal Wallis H testinden yararlanılmıştır. Kruskal Wallis H testinde anlamlı farklılık görüldüğünde farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla Mann Whitney U ikili karşılaştırma testinden yararlanılmıştır. Deneysel çalışma öncesi ve sonrası puanların karşılaştırılmasında Wilcoxon işaretli sıralar testinden; kontrol grubunda program öncesi ve sonrası dış görünüşü kabul ve beden imajı memnuniyeti puanları normal dağılım gösterdiğinden eşleştirilmiş t testinden yararlanılmıştır. Deneysel çalışmanın tamamlanmasının ardından deney grubu katılımcıları ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler görüşmelerden elde edilen veriler araştırmanın nitel kısmını oluşturmuştur. Nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmanın bulgularına göre; sekiz oturumluk Olumlu Beden İmajı Geliştirme Çevrimiçi Psikoeğitim (OBİGÇP) Programının uygulandığı deney grubundaki çocuklarının, kontrol ve plasebo grubu çocuklarına göre beden imajı memnuniyetlerinde anlamlı düzeyde artış (p< 0.05) olduğu, programın beden memnuniyeti üzerinde çok büyük düzeyde etkiye (d= 1,42) sahip olduğu ve etkinin kalıcılığının üç aylık izleme ölçümlerinde devam ettiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte OBİGÇP Programına katılan çocukların genel özsaygı düzeylerinde anlamlı düzeyde artış olduğu, programın özsaygı üzerinden büyük düzeyde etkiye (d=1,08) sahip olduğu ve etkinin kalıcılığının üç aylık izleme ölçümlerinde devam ettiği sonuçları edinilmiştir. İzleme ölçümlerinde deney grubu katılımcılarının özsaygı düzeylerinin kontrol grubuna göre yüksek olduğu bulunmuştur. Plasebo grubu özsaygı düzeyleri son testlerde anlamlı düzeyde yükselmiş ve üç aylık izlemede kalıcılığı devam etmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme analizlerinden elde edilen bulgulara göre; Olumlu Beden İmajı Geliştirme Çevrimiçi Psikoeğitim Programına katılan çocukların oturumlara ilişkin görüşlerinden; olumlu mantıksal kabul, beden sağlığı, dış görünüşü benliklerinin sadece bir parçası olarak görme, medya okuryazarlığı, alay edilme ile baş etme, kıyaslamayı durdurma, bedene odaklanmama ve doğallık gibi kategorilerin (temaların) sıklıkla tekrar ettiği tespit edilmiştir. 
Sonuç ve Öneriler: Araştırmanın nicel ve nitel sonuçları birlikte değerlendirildiğinde Olumlu Beden İmajı Geliştirme Çevrimiçi Psikoeğitim (OBİGÇP) Programı çocuklarda (9-10 yaş) beden imajı memnuniyeti ve genel özsaygıyı artırmada etkili ve katılımcılarının tamamı tarafından faydalı bulunan ve arkadaşlarına önerebilecekleri bir programdır. OBİGÇP Programı içeriği; çocuklarda bedeni olumlu mantıksal kabul, dış görünüşü benliklerinin sadece bir parçası olarak görme, medyanın görünüş ideallerini sorgulama, bedene bakım ve şefkat sunma, alay edilme ile baş edebilme, görünüşü kıyaslama ve görünüş odaklı konuşmaları durdurma gibi farkındalık ve beceriler geliştirerek olumlu beden imajı gelişimlerine katkıda bulunduğu görülmektedir. OBİGÇP Programı ön ergenlik döneminde bulunan çocuklara (9-10 yaş), önleme çalışmaları kapsamında okul psikolojik danışmanları ve gerekli uyarlamalar yapılarak sınıf öğretmenleri tarafından olumlu beden imajı geliştirme amacıyla uygulanabilir. 
Anahtar kelimeler: Beden imajı, Olumlu beden imajı, Beden imajı memnuniyetsizliği, Özsaygı, Psikoeğitim, Çevrimiçi önleme.

Abstract:
Purpose: This study aims to examine the effect of positive body image development online psychoeducation program on children's (9-10 years old) body image satisfaction and self-esteem levels. 
Method: In the research, mixed design was used in both quantitative and qualitative branches. The quantitative part of the research consists of a quasi-experimental design, which is planned as three groups (experiment, placebo, control group) and three measurements (pre-test, post-test, follow-up test). The independent variable of this research is the application of 'Body Image Development Online Psychoeducation Program', and the dependent variable (9-10 years old) is body image satisfaction and self-esteem levels. The study group of the study was chosen randomly from the fourth volunteer of primary school who continue distance education in the first term of the 2020-2021 academic year. The study group was composed of 30 students (19 girls and 11 boys), 10 people in each group. Before the applications (pre-test), before the applications (pre-test), after the applications (post-test) and three months after the applications were completed (follow-up test) 'Body Image Satisfaction Scale for Children (BİSSC)', 'The Children's Body Image Scale (CBİS) ) 'and' Self Perception Profile for Children- General Self-Worth Sub-Scale (SPPC-GSWSS). While Positive Body Image Development Online Psychoeducation Program was applied to the experimental group for eight weeks, the Anger Management Online Psychoeducation Program was applied to the placebo group in parallel. No action was taken on the control group. Kruskal Wallis H test was used to analyze the pre-test and post-test measurements, and to compare the scores according to the groups. When it was found to be significant in the Kruskal Wallis H test, Mann Whitney U pairwise comparison test was used to determine which groups the difference was between. In comparing the scores before and after the experimental study, from the Wilcoxon signed ranks test; Since the outside acceptance and body image dampers showed normal distribution before and after the control group program, paired t-test was used. After the experimental completion, the qualitative part of the research obtained from the structured individual interviews with the experimental group was formed. Content analysis was taken as basis in qualitative analysis.
 Results: According to the findings of the research; There was a significant increase in body image satisfaction (p <0.05) of the children in the experimental group in which the 8-session Positive Body Image Development Online Psychoeducation (PBİDOP) Program was applied compared to the children in the control and placebo groups, and the program had a very large effect on body satisfaction (d = 1.42 ) and the permanence of the effect continued in the quarterly follow-up measurements. However, the results were obtained that the general self-esteem levels of the children participating in the  PBİDOP Program increased significantly, the program had a large effect on self-esteem (d = 1.08) and the permanence of the effect continued in the quarterly follow-up measurements. In the follow-up measurements, it was found that the self-esteem levels of the experimental group participants were higher than the control group. Self-esteem levels in the placebo group increased significantly in the posttests, and its persistence continued at three-month follow-up. According to the findings obtained from the semi-structured interview analysis; From the opinions of the children participating in the Positive Body Image Development Online Psychoeducation Program, it was found that categories (themes) such as positive logical acceptance, body health, seeing their appearance as just a part of their self, media literacy, dealing with mockery, stopping comparison, not focusing on the body, and naturalness were frequently repeated. The findings are discussed in detail.
Conclusion and Suggestions: When the quantitative and qualitative results of the study are evaluated together, the Positive Body Image Development Online Psychoeducation (PBİDOP) Program is effective in increasing body image satisfaction and general self-esteem in children (9-10 years old), and it is a program that all participants can recommend to their friends. PBİDOP Program content; It is seen that children contribute to the development of positive body image by developing awareness and skills such as positive logical acceptance of the body, broad self-perception, questioning the appearance ideals of the media, providing care and compassion to the body, dealing with mockery, comparing appearance and stopping appearance-oriented speech. PBİDOP Program can be applied to children (9-10 years old) in pre-adolescence period by school psychological counselors and classroom teachers with the aim of developing positive body image by making the necessary adaptations. 
Keywords: Body image, Positive body image, Body image dissatisfaction, Self-esteem, Psychoeducation, Online prevention.