Hadislerde îmân-ahlâk ilişkisi
The relationship between faith and morality in the hadiths
Yazar: HALİL ŞİRİN
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF AÇIKEL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İnsanlık tarihinde, insan ve ahlâk meselelerini kendine konu edinen muhtelif bilim ve sanat dallarınca ahlâkın birçok tanımı yapılmış ancak ahlâkın varlığı, neliği ve kaynağı hakkında hiçbir zaman tam olarak fikir birliği oluşmamıştır. Kimileri ahlâkın mahiyeti ve kaynağı hakkında fikir beyan etmeden ahlâkın varlığını reddetmişler, kimileri de varlığını kabul etmekle birlikte ahlâkın ne olduğu hakkında subjektif fikirler ortaya koyup farklı görüşler serdederek kişisel düşüncelerini zikretmişlerdir. Bununla birlikte ahlâkın varlığı ve mahiyeti yanında kaynağı da tartışma kapsamında olmuştur. 
Çalışmada ahlâkın kaynağının ilâhî olduğu Hz. Peygamber'in (s.a.) hadisleri çerçevesinde ortaya koyulmaktadır. Bu bağlamda hadislerde bulunan ahlâkî ilkeler îmân ile ilişkilendirilmekte ve sonucunda da bu ahlâkî ilkelerin kaynağının Yüce Allah (c.c.) olduğu bu tezin temel varsayımını oluşturmaktadır. Bununla birlikte ahlâkın kaynağının ilâhî olduğu iddiası dışındaki tezde ele alınan tüm ahlâk anlayışları "seküler ahlâk" şeklinde adlandırılmış, bu teorilerin savunucuları fikirleriyle birlikte zikredilmiştir. Böylece bu ahlâk teorilerinin iddialarına yer verilmiş ve bu teorilerin bazı çıkmazlarının olduğu zikredilmiştir. 
Tezde Hz. Peygamber'in (s.a.) ahlâka dair hadisleri îmân ile ilişkilendirilerek ahlâkta nesnelliğin yani herkes için kabul edilebilir genel geçer bir ahlâk anlayışının ancak ahlâkın kaynağının Allah'a (c.c.) dayandırılması ile mümkün olacağı ortaya koyulmaktadır. Bunun için Allah (c.c.) inancı ile birlikte her zaman ve mekânda ilâhî buyrukları öğrenmek için vahye/nübüvvete ihtiyacın olduğu ortaya çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Hadis, Sünnet, Îmân, Ahlâk, Etik.

Abstract:
Throughout human history and by various branches of science and art that focus on human and moral issues many definitions of morality have been made. But There has never been complete consensus on its existence, nature, and origin. Some have denied the existence of morality without expressing an opinion on what morality is and its source. Although some of them accepted its existence, they put forward subjective ideas and personal opinions about what it is. However, besides the existence and nature of morality, its source has also been the subject of discussion.
In the study, it has been revealed within the framework of the hadiths of the prophet that the source of morality is divine. In this context, the moral principles found in the hadiths are associated with faith. This is the claim of the thesis that the source of moral principles is almighty Allah. However, all moral theories discussed in the thesis except for the claim that the source of morality is divine, is called "secular morality". Proponents of these theories are quoted along with their ideas. Thus, the claims of these moral theories are included and it is mentioned that these theories have some deadlocks.
In the thesis, the moral hadiths of the Prophet are associated with belief. Also In the thesis it is revealed that objectivity in morality can only be possible if the source of morality is based on Allah. For this, to learn divine commands at any time and place it turns out that there is a need for revelation/prophet together with belief in Allah in the thesis.

Key words: Hadith, Sunnah, Faith, Morality, Ethic.