Türkiye'de yayılış gösteren Cerasus L. (Rosaceae) cinsi taksonları üzerinde filogenetik ve fitokimyasal analizler
Phylogenetic and phytochemical analyses on the genus Cerasus L. (Rosaceae) taxa in Turkey
Yazar: YUSUF CAN GERÇEK
Danışman: PROF. DR. GÜL CEVAHİR ÖZ ; PROF. DR. BİRSEN ÖZTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany ; Kimya = Chemistry

Özet:
Cerasus cinsi, kiraz (C. avium (L.) Moench), vişne (C. vulgaris Miller), mahlep (Cerasus mahaleb L.) ve bazı süs bitkileri gibi ekonomik değere sahip türleri de bünyesinde barındıran önemli bir cinstir. Türkiye'de yayılış gösteren 14 Cerasus taksonu (Cerasus prostrata (Lab.) Ser. var. prostrata, C. prostrata (Lab.) Ser. var. glabrifolia (Moris) Browicz, Cerasus brachypetala Boiss. var. brachypetala, C. incana (Pallas) Spach var. incana, C. incana (Pallas) Spach var. velutina Browicz, C. angustifolia (Spach) Browicz var. angustifolia, C. angustifolia (Spach) Browicz var. sintenisii (Schneider) Browicz, C. hippophaeoides (Bornm.) Bornm., C. microcarpa (C.A.Meyer) Boiss. subsp. microcarpa, C. microcarpa (C.A.Meyer) Boiss. subsp. tortuosa (Boiss. & Hausskn.) Browicz, C. avium (L.) Moench, C. vulgaris Miller, C. mahaleb (L.) Miller var. mahaleb, C. mahaleb (L.) Miller var. alpinaBrowicz) moleküler ve fitokimyasal olarak incelenmiştir. 
Bu tez kapsamında Cerasus cinsinin Türkiye'de yayılış gösteren 14 taksonununda 100 popülasyondan örnekleme yapılmıştır. Bazı taksonların tek lokaliteye sahip olması ve bazılarının endemik olması örnek sayısında daralmaya neden olmuştur. Moleküler analizler sonucunda haplotipler tespit edilmiş ve Anadolu diagonalinde çeşitliliğin fazla olduğu belirlenmiştir. Kloroplast ve nüklear genom verileri doğrultusunda filogenetik analizler tür altı kategorilerin birbirlerinden net bir şekilde ayrılması için yeterli varyasyon göstermemesi nedeniyle kloroplast bölgelerinin ayrım konusunda gerekli detayı veremediği belirlenmiştir.
Polifenolik bileşenlerinden 2-hidroksi trans sinamik asit sadece C. mahaleb taksonlarında tespit edilmiştir. Phlorizin ise C. hippophaeoides, C. prostrata, C. brachypetala ve C. avium taksonlarında belirlenmiştir. Resveratrol maddesinin de C. avium'a spesifik olduğu ve diğer taksonlardan farklı olarak para kumarik asiti ihtiva etmediği görülmüştür. Daha ayrıntılı bir çalışma ile bu gruptan kemotaksonomik veri alınabileceği tespit edilmiştir. Cerasus taksonları meyvelerinin iyi bir antioksidan kaynağı olduğu, meyvelerin farklı ekstraksiyon yöntemleri ile pilot ölçekte ekstrakte edilebildiği ve polifenollerin maksimum seviyede bu yeni nesil ekstraksiyon teknikleri ile elde edilebilecekleri belirlenmiştir

Abstract:
The genus Cerasus is an important genus that includes species of economic value such as cherry (C. avium (L.) Moench), sour cherry (C. vulgaris Miller), mahaleb (Cerasus mahaleb L.) and some ornamental plants. 14 taxa distributed throughout Turkey (Cerasus prostrata (Lab.) Ser. subsp. prostrata, Cerasus. prostrata (Lab.) Ser. subsp. glabrifolia (Moris) Browicz, Cerasus brachypetala Boisse subsp. brachypetala, Cerasus incana (Pallas) Spach subsp. incana, Cerasus incana (Pallas) Spach subsp. velutina Browicz, Cerasus angustifolia (Spach) Browicz subsp. angustifolia, Cerasus angustifolia (Spach) Browicz subsp. sintenisii (Schneider) Browicz, Cerasus hippophaeoides (Bornm.) Bornm., Cerasus microcarpa (C. A. Meyer) Boiss. subsp. microcarpa, Cerasus microcarpa (C. A. Meyer) Boiss. subsp. tortuosa (Boiss. & Hausskn.) Browicz, Cerasus avium (L.) Moench, Cerasus vulgaris Miller, Cerasus mahaleb (L.) Miller subsp. mahaleb, Cerasus mahaleb (L.) Miller subsp. alpina Browicz) examined by molecular and phytochemical techniques. 
Within the scope of this thesis, 100 populations were sampled for species belonging to the genus Cerasus. The fact that some taxa have a single locality and some are endemic caused a decrease in the number of samples. As a result of molecular analysis, haplotypes were determined and that the diversity in the Anatolian diagonal high. Although phylogenetic analysis based on the chloroplast and nuclear genome data showed the proximity of the varieties to each other, it was determined that the chloroplast regions could not give the necessary detail about the separation.
2-hydroxy trans cinnamic acid was detected only in C. mahaleb taxa. Phlorizin was detected in C. hippophaeoides, C. prostrata, C. brachypetala and C. avium taxa. Resveratrol substance was also determined to be specific for C. avium, and unlike other taxa, it was observed that it not contain para coumaric acid. With a more detailed study, it was determined that chemotaxonomic data could be obtained from this group. It has been determined that are a good source of antioxidants, fruits can be extracted at a pilot scale with different extraction methods and polyphenols can be extracted at maximum level by this new generation extraction techniques.