Olba'da ölü kültü
Cult of dead at Olba
Yazar: TUNA AKÇAY
Danışman: PROF. DR. AYŞE EMEL ERTEN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Dağlık Kilikya = Rough Cilicia ; Kült = Cult ; Ritüel = Ritual ; Ölüm = Death

Özet:
Yaşamın, "nasıl başladığı" birçok kültürde, medeniyette, dinde farklı yorumlanmışken, "ölümle son bulduğu" herkes tarafından kabul edilen bir görüştür. İnsanoğlu, bu gerçek karışışında acizlik göstermiş, teslim olmuş ve "ölümün bir son olmaması" gerektiğine inanarak öteki dünya inancını geliştirmiştir. Bu gizemli gerçek nedeniyle farklı etkenlerin de içerisinde olduğu bir dünya yaratılmış, bu dünyanın yönetenleri bulunmuş (tanrılar ve tanrıçalar), hiyerarşik bir düzen ile birlikte; "öteki dünya" zihinlerde kurgulanmıştır. Yaşanılan coğrafyanın, iklimsel ve topografik etkenleri nedeniyle temelde aynı, detaylarda farklılıkları olan ölümle ilgili inançlar, adet ve gelenekler geliştirilmiştir. Bu adet ve gelenekler sayesinde toplumsal ritüeller bütünü oluşturulmuş, bu ritüeller bütününe de "ölü kültü" denmiştir. Doğu Dağlık Cilicia'nın önemli yerleşim merkezlerinden biri olan Olba'da 2001 yılından beri Prof. Dr. A. Emel Erten başkanlığında yapılan yüzey araştırmaları ve kazılar, Olba'daki ölü kültü ritüelleri konusunda önemli bilgiler sunmuştur. Olba'da üç ölü kültü alanında yapılan kazılar, ritüellerin tanrılar huzurunda nasıl gerçekleştirildiğini açıklamaktadır. Bu ritüellerin başında kurban, libasyon ve ölü yemeği gelmektedir. Bunun dışında bazı mezarların kendilerine ait ritüel alanları vardır. Bu alanlarda gerçekleştirilen ritüeller ve onlara ait buluntular Olba'daki ölü kültü ritüellerini açıklar. Nişli Alan 1 ve 2'de yapılan kazılar sonucunda Olba'da kesin bir şekilde saptanan kremasyon mezarları, Doğu Dağlık Cilicia için önem arz eder. Bunun dışında bu mezarlarda elde edilen ritüel nesneleri hem ölü kültünü açıklamamıza hem de Olba'nın iletişimde olduğu bölgeleri, şehirleri anlamamıza yaramaktadır.

Abstract:
Although the beginning of life has different interpretations in various cultures, there is a certain agreement on the the end, i.e "death". This cruel end is certainly difficult to accept so, the idea of "life after death" created. The mysterious reality of "death" and "life after death" was another world ruled by gods and goddesses. The beliefs concerning with death had many things in common but had variations in details due to the geographical, climatic or topographical reasons. As a whole, the composition of all rituals form the "cult of death". The surveys and excavations conducted by a team of archaeologists under the supervision of Prof. Dr. A. Emel Erten at Olba in Rough Cilicia provided important data on the cult of death. The excavations carried out at three different locations of rock-cut cultic grounds revealed how the rituals were taking place in the presence of the sacred images gods or goddesses. According to archaeological data, "sacrifice", "libation" and "banquet" were the basic rituals of the cult of death in Olba. In addition to the rock-cut cultic grounds, areas reserved for cultic activities beside the tombs was discovered during the archaeological fieldwork at Olba such as "Area with Niche 1" and "Area with Niche 2". The cremation burials discovered at these locations can be regarded as important archaeological discoveries for Eastern Rough Cilicia. The finds discovered during the excavations of cultic grounds at Olba provided important data not only for the details on the rituals of cult of death but also the relations of Olba with neighbouring cities or regions.