Ceza infaz kurumlarında sağlık hakkı, sağlık hizmetlerine erişim ve idarenin hukuki sorumluluğu
Right to health in prisons, access to health services and legal responsibility of the administration
Yazar: ÇAĞDAŞ YURT
Danışman: PROF. DR. TİMUR GÜLTEKİN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza infaz kurumları = Prisons ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Sağlık hakkı = Health right ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari sorumluluk = Administrative responsibility

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, ceza infaz kurumlarında sağlık hakkı bağlamında meydana gelen zararların idarenin hangi sorumluluğuna girdiğini ve tazmini için hangi yollara başvurulması gerektiğini ortaya koyabilmektir. Sağlık, bedensel, sosyal, ruhsal açıdan en yüksek standartlardaki iyilik hali olarak tanımlanmaktadır. Temel haklardan olan sağlık hakkının yaşam hakkının tamamlayıcısı olarak değerlendirilmesi ikinci kuşak haklardan sayılmasına sebep olmuştur. Toplum tarafından çekinilen ve bilinmeyen kapalı yerler olan ceza infaz kurumlarında ise sağlık hakkının nasıl yerine getirildiği de merak konusudur. Ceza infaz kurumlarında kalan kişiler sadece özgürlüklerinden mahrumdur ancak diğer insanlar gibi diğer tüm temel hak ve özgürlüklere sahiptir. İçeridekiler ile dışarıdakilerin fırsatlarının eşit olmasını temin etmek devletin yani Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'nün görevidir. Bir yanda kamu vicdanının rahatlatma, bir yanda insani koşullarda hizmet verme amacıyla çalışan ceza infaz kurumlarının dışarısı ile aynı imkanlara sahip olmadığı tahmin edilebilir. Özellikle kapalı ceza infaz kurumlarının insan ruh sağlığı açısından birçok risk taşıdığı bilinmektedir. Psikolojik sağlığın yanı sıra kapı ortamın, havasızlık gibi faktörlerin kronik rahatsızlıklara yol açabildiği bilinmektedir. Türkiye'de ceza infaz kurumlarında sağlık hakkı kavramı özellikle 2010 yılında uygulamaya başlanılan "Aile Hekimliği Sistemi" ile daha ön plana çıkmıştır. Ancak birinci sağlık basamağı olan aile hekimliği sisteminde çözüm bulunamayan sağlık sorunları için ceza infaz kurumlarındaki hastanelere ya da sevki uygun hastanelere başvurulmaktadır. Ceza infaz kurumlarında olmayan insanların sağlık erişimi ve hatalı tedavilerden kaynaklı sorunlarla karşı karşıya gelebileceği gibi ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlüler de bazı sorunlarla karşılaşabilmektedir. Sağlık erişimi ve hatalı tedavilerden kaynaklı zarar gören tutuklu ve hükümlüler için sağlık hakkı bağlamında idarenin hukuki sorumluluğu ve idarenin eksiği ya da kusurundan kaynaklı zararın nasıl tazmin edilebileceğini bilmek önemlidir. Ceza infaz kurumu dışında sunulan sağlık hizmetlerine erişim kolaylığı ve erişimin süresiyle ilgili, ceza infaz kurumu içinde sunulan sağlık hizmetlerinin sunulmasıyla ilgili idarelerin sorumluluğu bulunmaktadır. Bu süreçte sağlık açısından tutuklu ve hükümlülerin yasal hakları sağlık hukuku kapsamında değerlendirilmektedir. İdari hukuğun bir parçası olan sağlık hukukuna göre idarenin sorumluluğu kusurlu/kusursuz olarak ikiye ayrılmaktadır. Sunulan sağlık hizmeti kapsamında ortaya çıkan zararın tazmini için hangi sorumluluk türünün tespiti, söz konusu zararın oluş şekli, sorumluluğun dayanakları, şartlarına göre yapılabilmektedir. Ancak ceza infaz kurumlarında sunulan sağlık hizmetlerinden doğan zararın tazmin yollarıyla ilgili açık ve net bir hukuki düzenleme yoktur. Bu çalışmada ceza infaz kurumları idaresinin sağlık hukuku açısından sorumluluklarına odaklanılacak ve sağlık hizmetlerinden doğan zararların tazminin nasıl yapılabileceği mevzuatsal açıdan incelenmiştir.

Abstract:
The main purpose of this study is to reveal the responsibility of the administration for the damages that occur in the context of the right to health in penitentiary institutions and which ways should be applied for compensation. Health is defined as a state of physical, social and spiritual well-being at the highest standards. Considering the right to health, which is one of the fundamental rights, as a complement to the right to life, has caused it to be counted as a second generation right. It is also a matter of curiosity how the right to health is fulfilled in penal institutions, which are closed places that are feared and unknown by the society. Persons staying in penitentiary institutions are not only deprived of their freedom, but have all other fundamental rights and freedoms like other people. It is the duty of the state, namely the General Directorate of Prisons and Detention Houses, to ensure that the opportunities of those inside and those outside are equal. It can be assumed that the penitentiary institutions that work for the purpose of relieving public conscience on the one hand and serving in humanitarian conditions on the other do not have the same opportunities as the outside. It is known that especially closed penitentiary institutions carry many risks in terms of human mental health. In addition to psychological health, it is known that factors such as the door environment and lack of air can cause chronic disorders. The concept of the right to health in penitentiary institutions in Turkey has come to the fore especially with the "Family Medicine System" that started to be implemented in 2010. However, for health problems that cannot be solved in the family medicine system, which is the primary health care level, hospitals in penitentiary institutions or hospitals with appropriate referrals are applied. While people who are not in penitentiary institutions may face problems arising from access to health and wrong treatment, detainees and convicts in penitentiary institutions may also face some problems. It is important to know how the legal responsibility of the administration and how the damage caused by the administration's deficiency or fault can be compensated in the context of the right to health for the detainees and convicts who are harmed due to health access and wrong treatments. Administrations are responsible for the ease of access and duration of access to health services provided outside the penitentiary institution, and the provision of health services provided within the penitentiary institution. In this process, the legal rights of detainees and convicts in terms of health are evaluated within the scope of health law. According to the health law, which is a part of the administrative law, the responsibility of the administration is divided into two as faulty/perfect. The determination of the type of responsibility for the compensation of the damage caused within the scope of the health service provided can be made according to the form of the said damage, the basis of the responsibility and the conditions. However, there is no clear legal regulation regarding the ways of compensation for the damage arising from the health services provided in penitentiary institutions. In this study, the responsibilities of the penitentiary administration in terms of health law will be focused and how compensation for the damages arising from health services can be made from a legislative point of view