Hasta bazlı kalite kontrol ve sonuç onay sistemine entegrasyonu
Patient based quality control and integration of results to the approval system
Yazar: AYŞEGÜL KESER
Danışman: DOÇ. DR. ALİ RIZA ŞİŞMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Bilgi sistemleri = Information systems ; Hasta takibi = Follow up studies ; Hastalar = Patients ; Hastaneler = Hospitals ; Kalite kontrol = Quality control ; Medyanlar = Medians ; Sağlık kayıtları = Health records ; Sonuç onaylama = Result certification

Özet:
Amaç: Bir hastalığın tanı ve tedavisinde laboratuvar sonuçları önemli bir yer tutar. Bu nedenle laboratuvar sonuçlarının kalite güvencesi altına alınması gerekir. Klinik laboaratuvarlar her ?run? öncesi mutlaka iç kalite kontrol (İKK) uygularlar; ancak, tüm ?run? boyu analitik performansın sürekliliği hep bir tartışma konusudur. Yani İKK, hasta örneklerinin çalışıldığı andaki hataları yakalayamaz; bu nedenle ilave başka güvenlik araçlarına gereksinim vardır. Bu çalışmada; Hasta Bazlı Kalite Kontrol (HBKK) prosedürlerinden biri olan popülasyonun medyan değerlerinin takibinin sonuç güvenilirliğini artırmada yararlı olup olamayacağının araştırılması amaçlandı. 
Materyal-Metod: 01.01.2011-01.01.2012 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Merkez Laboratuvarı?na rutin analiz için başvuran hastaların serum biyokimyasal test sonuçları; Laboratuvar Bilgi Sistemi?nden alındı. İlk önce her test için günlük ortalama ?n? sayıları hesaplandı; n ?50 olan testler çalışmaya dahil edildi. Bu testler; Na, K, Cl, glukoz, BUN, kreatinin, AST, ALT, GGT, ALP, CK, LDH, ürik asid, TG, kolesterol, HDL-K, total protein, albümin, total bilirubin, direkt bilirubin, kalsiyum, demir, UIBC, fosfor, B12, folik asid, CRP ve ferritin?dir. Hasta profilinin farklı olması nedeniyle, mesai içi/mesai dışı ve servis/poliklinik alt gruplar oluşturularak ayrı ayrı medyan değerleri alındı. Tüm testlerin bir yıl boyunca günlük ortalama ve medyan değerleri alınarak; histogramlar aracılığıyla dağılımları, çizgi grafikleriyle aracılığı ile ortalamalar ile medyanların karşılaştırılması ve X-MR kontrol kartları ile süreç stabiliteleri değerlendirildi.
Bulgular: Bir yıllık veriler incelendiğinde; testlerin büyük çoğunluğunun normal dağılım eğrisine uymadığı; ortalamalar ve medyanlar arasında önemli farkların olduğu belirlenmiştir. X-MR kontrol kartları ve ortalama/medyan oranlarına bakılarak elde edilen indekslerden; Na, K, Cl, glukoz, BUN, kreatinin, AST, ALT, ALP, LDH, ürik asid, TG, kolesterol, HDL-K, total protein, albümin, total bilirubin, direkt bilirubin, kalsiyum, UIBC, fosfor, ürik asid, B12 ve folik asid testlerinin hata saptama performansının yüksek; mesai içinde CRP, demir, ferritin; mesai dışında ise GGT, CRP ve CK testlerinin performansının düşük olduğu saptanmıştır. 
Sonuç: İKK?nın bütünleyicisi olarak HBKK?nın uygulanması, analitik kalite güvencesini daha da artıracaktır. Özellikle orta ve büyük ölçekli laboratuvarlarda, popülasyon medyan sonuçlarının izlenmesi gibi HBKK uygulamalarının LBS?ye uyarlanmasıyla, hem verilere çok daha kolay ulaşılabilecek, hem de daha kolay işlenebilecek; böylece, ?analitik run?daki kaymalar daha erken bir refleksle algılanarak hatalı sonuçların verilmesi önlenebilecektir. Ayrıca, oluşturulan bu kontrol kartları ile geriye doğru incelemeler yapılarak analitik sistemin geçmiş performansı hakkında da çok faydalı bilgiler elde edilebilecektir. 

Anahtar kelimeler: Hasta bazlı kalite kontrol, kalite kontrol, medyan, X-MR kontrol kartı

Abstract:
Aim: Laboratory test results are very important in diagnosis and treatment of diseases. So, ensuring quality assurance of laboratory test results is a requirement. In  the clinical laboratories, internal quality control (IQC) procedures are performed before every run; but,  the continuity of the analytical performance during the run is  arguable.  On the other hand,  IQC procedures couldn?t define the errors while patient samples are being analyzed. In this study, we aimed to evaulate whether monitoring median results of population which is one of the patient based quality control (PBQC)  procedures, could be used in improving the safety of  the test results. 
Materials and Methods: The test results of patiens who applied to the Central laboratory  of Dokuz Eylul University Hospital between 01.01.2011 and 01.01.2012 for routine clinical chemistry analysis  were taken from laboratory information system (LIS). First, number of the test results per day were determined; then, the test results having the number of 50 or higher  were enrolled  in the  study. These tests are Na, K, Cl, glucose, BUN, creatinine, AST, ALT, GGT, ALP, CK, LDH, uric acid, TG, cholesterol, HDL-C, total protein, albumin, total bilirubin, direct bilirubin, calcium, iron, UIBC, phosphorus, vitamine B12, folic acid, CRP and ferritin.  Because of the differences of the patient population, median values  were calculated for each subgroups of inpatient, outpatient, daytime and shift.  By using the results of means and medians obtained from the data for one-year period, the graphics were made: histograms to evaluate the distributions,  line graphics to compare  of the median results and mean results,  and control charts to evaluate  the process stability.  
 Results: Based on the results of on-year period, we defined the significant differences between means and medians; furthermore, most of the tests didn?t have normal distribution. By using the X-MR control charts and mean/median ratios, we determined higher error detection performance in all groups for Na, K, Cl, glucose, BUN, creatinine, AST, ALT, ALP, LDH, uric acid, TG, cholesterol, HDL-Cholesterol, total protein, albumin, total bilirubin, direct bilirubin, calcium, UIBC, phosphorus, vitamine B12 and  folic acid; lower error detection performance in the groups of daytime for CRP, iron, ferritin and in the groups of shift for GGT, CRP ve CK. 
Conclusion: As a complementery of IQC procedures, PBQC procedures could improve the analytical quality assurance. As PBQC adopted to LIS, in particular, the laboratories which have the higher and moderate test capacity could reach and assess the data easily; so, analytical shifts during run could be defined early, and the erroneous results could be prevented. In additon,  with retrospective evaluation of the control charts, useful information could be obtained about the analytical system.

Keywords: Patient based quality control, quality control, median, X-MR charts