Hemodiyalize giren son dönem böbrek yetmezliği olan hastalarda malnutrisyon inflamasyon ateroskleroz risk faktörleriyle beslenme ilişkisini saptama
Determining the relationship between malnutrition inflamation atherosclerosis risk factors and nutrition in end stage renal failure with hemodialysis patients
Yazar: HACER ALATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL YILDIRAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmanın amacı son dönem böbrek yetmezliği olan hemodiyaliz hastalarında malnutrisyon, inflamasyon ve ateroskleroz komponentleri ile beslenme ilişkisini saptamaktır. Çalışma 18-65 yaş aralığında 49 gönüllü hemodiyaliz hastası ile yürütülmüştür. Araştırmacı tarafından çalışmaya katılan hastaların antropometrik ölçümleri [(vücut ağırlığı (kg), boy uzunluğu (cm), bel çevresi (cm), kalça çevresi (cm)] ve vücut kompozisyon analizi yapılmış, malnutrisyon inflamasyon skoru (MİS) anketi uygulanmış ve diyaliz öncesi gün, diyaliz günü ve diyaliz sonrası gün olmak üzere üç günlük besin tüketim kayıtları alınmıştır. Rutinde yapılan analizlerden bazı biyokimyasal bulguların kayıtları alınmış ve uzman bir radyalog tarafından karotis intima media (CIMT) ölçülerek değerlendirilmiştir. Çalışma sonunda; yaş ortalamaları 47,6±11,39 yıl olan hastaların serum C-reaktif protein (CRP) düzeyi referans değerleri içerisinde 1,5±2,01 mg/dL saptanmıştır. Ortalama CIMT kalınlıkları 0,5±0,16 mm, ortalama MİS skorları 11,3±4,10 olup cinsiyetler arasında fark bulunmamıştır (p>0,05). Hastaların yaşı ve ortalama CIMT kalınlıkları arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki saptanmıştır (r=0,550 p<0,01). Hastaların serum demir bağlama kapasitesi, ürik asit, fosfor ve albümin seviyesi ile MİS skorunun ters ilişkili olduğu (p<0,05), serum ferritin ve B12 vitamin seviyesi ile MİS skorunun pozitif ilişkili olduğu saptanmıştır (p<0,05). Erkek hastaların %60,0'ı, kadın hastaların %50'sinin protein-enerji malnutrisyonu (PEM) kriterlerine göre BKİ'si düşüktür. Hastalara ait bazı antropometrik ve vücut kompozisyon ölçümlerinin tamamı MİS skorları ile ters ilişkili olup; bu ölçümlerden vücut ağırlığı, beden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi, kalça çevresi, toplam vücut yağı, yağsız vücut kütlesi değerleri ile MİS skorları arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur  (p<0,05). Erkek hastalar günlük ortalama 26,3±12,00 kkal/kg/gün, kadın hastalar 19,3±7,03 kkal/kg/gün enerji almakta ve erkek hastaların %80'inin, kadın hastaların %83,7'sinin Uluslararası Böbrek Vakfı'na [National Kidney Foundation (NKF)] göre yetersiz enerji aldıkları ve cinsiyetler arası fark bulunmadığı görülmüştür (p>0,05). Erkek hastalar günlük ortalama 0,9±0,46 g/kg/gün protein, kadın hastalar 0,6±0,22 g/kg/gün protein almakta ve erkek hastaların %84'ünün, kadın hastaların tamamının NKF'ye göre yetersiz protein aldıkları ve cinsiyetler arası fark bulunmadığı görülmüştür (p>0,05). Hastaların günlük diyetle almış oldukları tiamin, riboflavin, niasin, B6 vitamini, folik asit, C vitamin, çinko, demir, kalsiyum miktarı NKF önerilerinin altındadır.  Potasyum, fosfor, B12 vitamini, A vitamini ve E vitamini miktarları NKF önerileri doğrultusundadır. Sonuç olarak; hastaların günlük enerji, protein ve besin ögesi alımları hemodiyaliz hastaları için önerilen değerlerden oldukça düşük olması ile dikkat çekicidir. Hastaların inflamasyon göstergesi CRP'nin normal aralıkta olması MİS skorunun yetersiz enerji ve besin ögesi alımıyla gelişen malnutrisyonla ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu durum hemodiyaliz hastalarında inflamasyon ve ateroskleroz ile ilişkilidir. Kardiyovasküler morbidite ve mortalitenin erken bulgusu olarak görülen CIMT kalınlığının yaşla birlikte artış göstermesi ise malnutrisyon-inflamasyon-ateroskleroz (MIA) bileşeni ateroskleroz açısından ciddi risk oluşturmaktadır. Sonuç olarak her hemodiyaliz hastası MIA risk faktörleri yönünden araştırılmalı, uygun diyet, egzersiz ve tedavi ile ateroskleroz oluşum hızının azaltılması hedeflenmelidir.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the presence of malnutrition, inflammation and atherosclerosis components in hemodialysis patients with end stage renal failure. The study was carried out in 49 volunteer patients in 18-65 years. Anthropometric measurements [(body weight (kg), height (cm), waist circumference (cm), hip circumference (cm)], body composition analysis, malnutrition inflammation score (MIS) were applied by the researcher and three day food consumption records were taken before, during and after dialysis. Records of some biochemical findings were taken from the routine analyzes and evaluated by carotid intima media (CIMT) by a specialist radiologist. At the end of the study, the mean age of the patients was 47,6 ± 11,39 years and C reactive protein (CRP) level was 1,5±2,01 mg/dL, which was determined within the reference values. Mean CIMT were 0,5±0,16 mm, mean MIS were 11,3±4,10 and there was no difference between sexes (p>0,05). A moderate correlation was found between age and CIMT of the patients (r = 0,550 p<0,01). The serum iron binding capacity, uric acid, phosphorus and albumin levels of the patients were inversely correlated with MIS (p <0,05), serum ferritin and vitamin B12 levels were found to be positively correlated with MIS (p<0,05). According to protein-energy malnutrition (PEM) criteria, 60,0% of male patients and 50% of female patients have lower body mass index (BMI). All the anthropometric and body composition measurements of the patients were inversely related to the MIS. The relationship between body weight, BMI, waist circumference, hip circumference, total body fat, lean body mass values and MIS were found to be significant (p<0.05). Male patients receive energy 26,3 ± 12,00 kkal/kg/day and female patients 19,3±7,03 kkal/kg/day, and 80% of male patients and 83,7% of female patients are receiving National Kidney Foundation (NKF) and there was no difference between sexes (p>0,05). Male patients receive a daily protein of 0,9 ± 0,46 g/kg/day protein, female patients receive 0,6±0,22 g/kg/day protein, and 84% of male patients and all of female patients are inadequate protein and no difference between the sexes (p>0,05). The amounts of thiamin, riboflavin, niacin, vitamin B6, folic acid, vitamin C, zinc, iron, calcium that patients have taken on a daily diet are below the recommendations of the NKF. Potassium, phosphorus, vitamin B12, vitamin A and vitamin E amounts are in line with the NKF recommendation. As a result; the daily intake of energy, protein and nutrients for individuals is considerably lower than the values recommended for hemodialysis patients. Since the inflammation index of the patients is in the normal range of CRP, the MIS score is associated with malnutrition resulting from inadequate energy and nutrient intake. This is associated with inflammation and atherosclerosis in hemodialysis patients. CIMT is seen as an early sign of cardiovascular  morbidity and mortality.  Increased CIMT with age increases atherosclerosis and MIA risk. As a result, every hemodialysis patient should be investigated of risk factors MIA and targeted to reduce the rate of atherosclerosis by appropriate diet, exercise and treatment.