Zihinsel özürlü çocukların giysi kullanımında karşılaştıkları sorunlar üzerine bir araştırma
A study on the problems mentally disabled children have while using their clothes
Yazar: NESRİN KACAR
Danışman: PROF. DR. VELİTTİN KALINKARA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Giyim Endüstrisi ve Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Engelli çocuklar = Disabled children ; Giyim = Clothing ; Giysi tercihi = Dressing preference ; Giysiler = Clothes ; Motor beceriler = Motor skills ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
Dünyada yaklaşık 200 milyon engelli çocuğun bulunduğu, bunlarınçoğunluğunu ise zihinsel engellilerin oluşturduğu bilinmektedir. Ülkemizde zihinselengellilere giyinme kolaylığı sağlayacak giysilerin üretilmesi konusunda şimdiyekadar yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle özürlü bireyleriçin, sipariş usulü giysi temin edilmekte ya da hazır giyim mağazalarından satınalınan normal beden standartlarındaki giysiler üzerinde tadilat yaptırılmaktadır.Zihinsel engellilerin başkalarının yardımına ihtiyaç duymadan; öz bakımbecerilerinden biri olan giyinme ve soyunma ihtiyaçlarını giderebilecek ve özeltasarlanmış kullanım kolaylığı sağlayan giysi modelleri çalışılarak bu bireylerinsosyalleşmelerine yardımcı olunabileceği düşünülmüştür. Özellikle giysilerin giyilipçıkarılmasında, düğmelerin iliklenmesinde ve açılmasında, fermuarların açılıpkapatılmasında önemli sorunlarla karşılaşan zihinsel özürlülere yönelik giysi tasarımıyapan işletmelerin bulunmaması nedeniyle bu araştırmaya gereksinim duyulmuştur.Bu araştırma Denizli İli Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik veDanışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Çamlık İ.Ö.O. ve Mesleki EğitimMerkezi, Çamlık Otistik Çocuklar Eğitim Merkezi ve Güzelyurt Eğitim UygulamaOkulu ve İş Eğitimi Merkezine kayıtlı bulunan (8-15 yaş) 104 zihinsel engelliçocuğun giysi kullanımında karşılaştıkları sorunları ortaya koymak, hazır giyimsektörünce üretilen ürünlerin zihinsel engelli çocukların gereksinimlerine ne ölçüdecevap verdiği, zihinsel engelli çocukların kullanabilecekleri giysilerin özellikleri,kullanıma uygun giysi tasarımlarının hazırlanması ve araştırma sonuçları dikkatealınarak araştırıcı tarafından zihinsel engelli çocuklar için tasarlanan giysilerinkullanıma ne derece uygun olduğunun belirlenmesi amacı ile yapılmıştır.Araştırma kapsamına alınan zihinsel engelli çocuklara ve ailelerine ilişkingenel bilgiler, uygulanan anket ve soru formundan elde edilen veriler, yüzdedeğerleri ile değerlendirilmiştir. Ayrıca araştırma kapsamına alınan zihinsel engelliçocukların araştırma sonuçlarından elde edilen genel davranış özellikleri ve giyinmebecerilerini değerlendirmek amacı ile veriler SPSS programına girilmiştir. Giyinmebecerileri her zaman (4), bazen (3) ve hiçbir zaman (2) olmak üzere 3'lü skala ilecevapsız yanıtı bir (1) puanla değerlendirilmiştir (Ek-1). Çocukların genel davranışözellikleri ve giyinme becerine ilişkin özellikleri üzerinde cinsiyet, yaş ve öğrenimsüresinin etkisi t testi ve varyans analizi (one way ANOVA) ile değerlendirilmiştir.Önemlilik düzeyinin belirlenmesi için, ikili gruplarda ?t testi? üç veya daha fazlagruplarda ise ?tek yönlü varyans analizi' (F testi)? uygulanmıştır. Uygulanan varyansanalizinde sonucun anlamlı çıkması durumunda, hangi gruplar arasında farkın önemliolduğunun bulunması için ?LSD? kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi olarak en düşük0.05 alınmıştır.Giysilerin ön ve arkasını tanıyamayan zihinsel engelliler için ön ve arkasıayırt edilebilen giysiler, düz ve ters tarafını tanıyamayanlar için ise çift taraflıkullanılabilen giysiler ile renkleri ayırt edebilmeleri için süsleme araçları ayırt ediciolarak düşünülmüştür. Gömleğin önündeki ve kol manşetindeki düğmeler için iseaçıp kapamayı gerektirmeyen manşetler tasarlanmıştır. Deneklerden pantolonfermuarını kapatmada sorun yaşayanlar için, büyük elcikli fermuarlar, fermuarlıpantolonun kemerindeki düğmeyi ilikleyemeyenler için ise pantolon kemerlerinde iriçıt çıt, cırt bant veya lastikli kemer tasarımı tercih edilmiştir. Tuvalet ihtiyaçlarınıgiderirken pantolon paçalarını toplamakta başarılı olamayanlar için dar kesimlipantolon paçaları ve rahat giyip çıkarabilmeyi sağlayan iri elcikli fermuarkullanılmıştır. Zihinsel engelli kız çocuklardan, eteğin ön ve arkasını ayırtedemeyenler için ön tarafında cep ve süsleme harçları kullanılmıştır. Ayrıca etekkemerindeki düğmeyi açıp-ilikleyemeyenler göz önüne alınarak modern beli lastiklietekler ile pili ve pat görünümü verilmiş modeller tasarlanmıştır. Kravat/kurdeleyiyardımsız takıp bağlayamayanlar için tasarımlarda giysi üzerine monte edilmesiuygun görülmüştür.Araştırma kapsamına alınan zihinsel engelli çocuklardan küçük bir nesneyibaş parmağı ve diğer parmakları ile, ayrıca küçük bir nesneyi baş parmağı ve işaretparmağı ile tutamayan denekler göz önüne alınarak, tasarımlarda alternatif kapamaaraçlarının (düğme, çıt çıt, mıknatıslı çıt çıt, agraf, cırt bant, fermuar elciği, klipsikemer tokası) daha büyük boyutlarda olması gerektiği düşünülerek giysilertasarlanmış ve deneklerin bu giysileri rahatlıkla kullanabildikleri görülmüştür.

Abstract:
It is known that there are nearly 200 hundred million disabled children on theworld and most of them are mentally disabled. In our country it hasn?t been seen anyresearch about the production of clothes that provides easy wearing to those mentallydisabled. Because of that for those who are mentally disabled tailor-made clothes areused or clothes that are bought from ready made clothes shops are modificatied. It?sbeen thought that by working on specially designed clothes that helps easy using andsatisfaction of need for dressing and undressing without others help, can helpmentally disablers to become socialized. Especially the lack of administrations thatdesigns clothes to mentally disablers those who have got problems in dressing andundressing, buttoning and unbuttoning, zipping and unzipping has occurred a need tothis study.This research is made to put out the problems of 104 (8-15 aged) mentallydisabled children in using clothes whose registered in Denizli city, Camlık primaryschool and professional education centre, Camlik autistic children education centreand Güzelyurt education practicing school and profession education centre. And alsothis research is made to put out how far the clothes that are made in ready madesector meet the needs of mentally disabled children. And the properties of the clothesthat mentally disablers can use, the preparation of design of clothes that is suitable touse and taken into consideration of the results of this study to determine how suitableare the clothes that is designed by researcher for disabled children.The general knowledge about the mentally disabled children and families thatis taken into research and the data that is obtained from questionnaire and questionform are all evaluated with percentage value. To evaluate the dressing ability andgeneral behaviour specialty from the research results of mentally disabled childrenthat are consist in research are entered in SPSS program. Dressing ability isevaluated in triple scale, always (4), sometimes (3), and never (2), unanswered (1)choice. The affect of gender, age and education period on children?s generalbehaviour specialty and dressing ability is evaluated by t test and variation analyze(one way ANOVA).To determine the importance level in two membered groups `t test?, in threeor more membered groups `one way variation analyze? (F test) is used. In thevariation analyze that is applied, in case the result is meaningful, LSD is used to findthe importance of the difference between groups. 0.05 is taken as the lowestmeaningful level.For those who don?t know the front and back of the clothes front and backcan be recognized are used, for those who don?t know straight and opposite side,clothes that both side can be used; and ornaments are used to differentiate the colour.Cuffs that are not needed to button or unbutton are designed for buttons that are infront of the shirt and at arm cuff.For those who have problem in zipping trousers big zippers, for those whocan?t button the button on the belt of zippy trousers, on belts big press button, tape orelastic belt is preferred. For the ones who can not collect their sleeves while havingtheir toilet needs, narrow cutting sleeves and big zipper slider which helps to zip andunzip is used.For mentally disabled girls who can not differ the back and front side of skirt,trimming materials and pocket is used. To take into consideration the ones who cannot button and unbutton the button on the skirt belt, modern ribbed waist skirt andplacket models designed. For those who can not tie their ribbon/tie without help it?sfitted to mount them on clothes.To taken into consideration of the mentally disablers that can not held a smallthing with his/her thumb and other fingers, it?s thought that alternative closingmaterials (button, tack button, hook and loop fastening tape, zipper slider, clip beltclasp) should be bigger size and clothes designed and it?s seen that they could usethese clothes easily