Toplumsal bellekte Hz. Fatma
Hadrat Fatma in social memory
Yazar: ZEYNEP EROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEN KÜÇÜKBASMACI
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dini folklor = Religious folklore ; Halk inançları = Public beliefs ; Hz. Fatıma = Hz. Fatıma ; Toplumsal bellek = Social memory ; Türk folkloru = Turkish folklore ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışma Türk toplumsal belleğinde önemli bir yeri olan Hz. Fatma'nın etrafında gelişen inanç ve uygulamalar üzerine kurulmuştur. Türk kültüründe kadınlara verilen öneme bağlı olarak İslamiyet öncesinde görülen Umay Ana ile ilgili bilgi verilmiş, Hz. Fatma'nın Fatma/ Fadime Ana inancına dönüşümü izah edilmek istenmiştir. Bunun için öncelikle "toplumsal bellek" kavramı tanımlanarak Hz. Fatma'nın toplumsal bellekteki yeri açıklanmaya çalışılmıştır. Sonrasında ise onun etrafında oluşan algı ve bu algıya bağlı uygulamalar tespit edilerek söylem ve gerçekleştirilme şekillerine dair Anadolu coğrafyasından örnekler verilmiştir.
Çalışma "Giriş "ve "Sonuç" bölümleriyle birlikte yedi bölümden oluşmaktadır. Girişte Fatma Ana kültünden evvel Türk toplumsal belleğinde kadının yeri ve Umay Ana iyesi üzerinde durulmaktadır. "Hz. Fatma'nın Hayatı" bölümünde; Fatma'nın hayatına dair bilgiler aktarılmaktadır. "Toplumsal Bellekte Fatma Ana" bölümünde çeşitli örneklerden hareketle, Fatma isminin kız çocuklarına verilmesi, onun şifa, bereket ve koruyucu unsur olarak kabul edilmesi ve somut kültürdeki varlığı ele alınmıştır. "Hz. Fatma Etrafında Oluşan Uygulamalar" başlıklı bölümde ise; Hz. Fatma'ya atıfta bulunan inanç ve uygulamalara değinilmiştir. Küle su dökmemek, kına yakmak, cumartesi çamaşır yıkanmaması gibi hareket ve söylemlerle Fatma Ana İnancı'nın günümüze yansımaları örneklendirilmiştir. Çalışmanın "Türk Edebiyatında Hz. Fatma" başlıklı bölümünde, Hz. Fatma ve Fatma Ana İnancı'nın edebî sahadaki yansımaları gösterilmiştir. "Sanal Ortamda Hz. Fatma" başlıklı altıncı bölümde ise; Hz. Fatma'nın değişen ve gelişen teknolojiyle beraber sanal ortamdaki varlığı araştırılmıştır. Sonuç olarak tüm bu bilgi ve bulgular ışığında, toplumsal bellekte devam eden "Fatma/ Fadime Ana İnancı"nın sözlü ve somut kültürde devam ettiği görülmüştür.

Abstract:
This study is based on the beliefs and practices developed around Hz. Fatma, which has an important place in Turkish social memory. Depending on the importance given to women in Turkish culture, information was given about Mother Umay before Islam, and the transformation of Hz. Fatma to Mother Fatma Faith was tried to be explained. 
For this, first of all, the concept of "Social Memory" was defined and Hz. Fatma's place in the social memory has been tried to be explained. Afterwards, the perception around her and the practices related to this perception were determined and examples from Anatolian geography were given about the discourse and the ways of realization.
The study consists of seven parts with introduction and conclusion parts. In the introduction, before the Fatma Ana cult, the place of women in Turkish social memory and Mother Umay are emphasized. In the "Life of Hz. Fatma" section, information about Fatma's life is given. In the "Hz. Fatma in Social Memory" section, giving the name of Fatma to girls, accepting her as a healing, fertility and protective element and her presence in concrete culture are discussed with reference to various examples.
In the "Practices Around Hz. Fatma" section, beliefs and practices referring to Hz. Fatma are mentioned. The reflections of Mother Fatma Faith to the present are exemplified by movements and discourses such as not pouring water into ash, burning henna, not washing clothes on Saturday. In the "Hz. Fatma in Turkish Literature" section of the study, the reflections of Hz. Fatma and Mother Fatma Faith in the literary field are shown. In the "Hz. Fatma in Virtual Environment" section, Hz. Fatma's presence in the virtual environment with the changing and developing technology has been investigated. In the conclusion part, in the light of all these information and findings, the place and importance of "Mother Fatma/ Fadime Faith", which continues in the social memory, in oral and concrete culture was discussed.