Orhun yazıtları söz varlığının eski Türkçede anlamsal gelişimi
Semantic development of Orhun's inscription vocabulary in old Turkish
Yazar: GÖZDE SARIHAN
Danışman: DOÇ. DR. HACER TOKYÜREK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Anlamsal değişim = Semantic change ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Orhun Yazıtları = Orhun Inseriptions ; Söz varlığı = Vocabulary

Özet:
Bu çalışma Orhun Yazıtlarında bulunan kelimelerin Eski Uygur Türkçesindeki anlamsal gelişimini incelemektedir. Günümüzden yaklaşık bin üç yüz yıl öncesine ait olan Orhun Yazıtları, içerisinde Türk dilinde hala kullanılan kelimeleri barındırmaktadır. Bu kelimelerin yazıldığı dönemden sonraki zaman diliminde nasıl bir gelişme gösterdiği bu açıdan oldukça önemlidir.
Çalışmanın giriş kısmında Göktürkler, Orhun Yazıtları Uygurlar, Eski Uygur dönemi metinleri, Dilbilim ve Anlambilim hakkında bilgiler verilmiştir. İnceleme kısmında ise Köl Tegin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtlarında tespit edilen kelimeler alfabetik sıraya göre toplamı otuz altı tane olan eski Uygur metninde taranmıştır. Bunun sonucunda hala kullanımı devam eden kelime varsa ait olduğu kelime türü belirtilmiştir. Sonrasında kelimenin manasının daha iyi anlaşılması için cümle içerisindeki kullanımı metinden alınan kısa parçalar vasıtasıyla gösterilmiş, örneklerin Türkiye Türkçesine aktarımı yapılmıştır. İncelenen Uygur metinlerinde sıklıkla ikilemeler ve terimsel anlamlar bulunmaktadır. Bu doğrultuda taranan kelimenin Uygur döneminde ikileme içerisinde kullanılıp kullanılmadığı ve terimsel anlam ifade edip etmediği belirlenmiştir. Bu ikileme ve terimler de metinden alınan örneklerle açıklanmıştır. Tez çalışmasının sonuç kısmında incelemeler doğrultusunda genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Hem Orhun Yazıtlarının hem de Uygur dönemi metinlerinin incelendiği çalışmada, kelimelerin anlam gelişiminin belirlenmesinin yanı sıra kelimelerde meydana gelen fonem farkları da anlaşılmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Orhun Yazıtları, Eski Uygur metinleri, anlam, anlamsal gelişim

Abstract:
This study examines words of found in Orkhon inscriptions semantic development in Old Uyghur Turkish. About three hundred thousand years ago from our day in the Orkhon inscriptions, contains the words in Turkish language is still used in. From the time these words were written in the next time zone, as demonstrated by an improvement in this respect is very important in how.
In the introduction part of the study are given information about Kokturks, Orkhon inscriptions, Uyghurs, the period of old Uyghur texts, linguistics and semantics. In review portion, the words identified in Kol Tegin, Bilge Kagan and Tonyukuk were scanned in the old Uyghur text which was in total thirty-six ve these words were shown in alphabetical order. As a result, if the word is still in use, the type of word to which it belongs is indicated. In order to better understand the meaning of the word, the use of the sentence in the sentence is shown by means of short pieces taken from the text, examples have been transferred to Turkish. In reviewed Uyghur texts often have been found hendiadyoins and semantic meanings. In this direction, it has been determined whether the scanned word is used in the Uyghur period and whether it is meaningful or not. In these hendiadyoin and terms are explained with examples from the text. In the final part of the thesis study, a general evaluation was made according to the examinations.
In the study, which examines both Orkhon inscriptions and Uyghur texts, the phoneme differences occurring in the words as well as determining the meaning development of words are understood.
Keywords: Orkhon inscriptions, Old Uyghur texts, meaning, semantic development