İlkokul birinci sınıfta derslik sosyolojisinin inşası (Bir etnografi çalışması)
The construction of classroom sociology in first grade elementary school (An ethnography study)
Yazar: BÜŞRA TOMBAK İLHAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜNDÜZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim sosyolojisi = Education sociology ; Sosyal sınıf = Social class ; İlköğretim sınıfları = Primary schools classes

Özet:
Okulların bir ünitesi olarak sınıf, eğitim-öğretim faaliyetlerinin çoğunun hayata geçirildiği sosyal bir ortamdır. Sınıfta öğretmen ve öğrencilerin yüz yüze olması, ortak mekân paylaşmaları ve etkileşimleri, sınıfın sosyal boyutu olarak kavramsallaştırılan derslik sosyolojisini oluşturur. Derslik sosyolisinin eğitimin ilk kademelerinde inşa edilme sürecini ve bu sürecin toplumsal ayrışmayla ilişkisini anlamak bu araştırmanın temel amacıdır. Bu amaçla  ilkokul birinci sınıfta gözlem, görüşme ve doküman analizi tekniklerini ihtiva eden bir etnografi çalışması yürütülmüştür. Çalışmanın veri toplama süreci 2020-2021 öğretim yılında, İstanbul Zeytinburnu ilçesinde bulunan bir devlet okulunda gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yürütüldüğü okul ve sınıf, amaçlı örnekleme yöntemiyle, orta sosyoekonomik seviyeyi yansıtacak biçimde belirlenmiştir. 2020 Eylül ayından 2021 Haziran ayına kadar, haftada bir kez en az ikişer saatlik sınıf gözlemleri; Kasım ve Haziran aylarında gerçekleştirilen öğretmen, öğrenci, veli görüşmeleri yapılmış, sonrasında da döküman analizi gerçekleştirilmiştir. İçerik analizi yöntemiyle incelenen veriler sınıf üyelerinin grup sürecini anlatan "sınıfın oluşumu", toplumsal ilişki, rol ve konumların ele alındığı "sınıfın toplumsallığı" ve toplumsal ayrışmanın sınıf içerisindeki tezahürlerini kapsayan "derslik sosyolojisi ve toplumsal ayrışma" temaları altında açıklanmıştır. Derslik sosyolojisinin inşasında norm, rutin ve ritüellerin sınıf oluşumuna katkı sağladığı, öğretmen ve resmi söylemlerin etkin rol aldığı, öğrencilerin kültürel sermaye ve bireysel özelliklerine göre farklılaşan akran ilişkileri kurduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Derslik sosyolojisi üzerinde etkili olan faktörlerden bir diğeri ise toplumsal ayrışma olmuştur. netice olarak kültürel sermaye, habitus, öğretmen ve eğitim söylemleri aracılığıyla toplumsal sınıf temelli eşitsizliklerin ilköğretim birinci sınıf ortamına yansıtıldığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
Classroom is an educational environment where students and teachers engage in pedagogical practices. Besides being pedagogical places, classrooms are also social settings where students and teachers interact, develop relationship, share the same space and time together. For involving face-to-face interactions, classrooms contain a social setting, which is conceptualized as classroom sociology. This study aimed to understand the construction of classroom sociology and its relationship with social stratification starting in the first year of education. With this aim, ethnography study was conducted in a classroom determined with purposive sampling in a state school in Istanbul/Zeytinburnu in 2020-2021 education year. The school and class were selected on purpose to reflect the middle socio-economical level. The data of the study consists of classroom observations conducted once a week (at least two hours per visit) from September 2020 to June 2021, teacher, student and parent interviews in November and June, and document analysis of student drawings, coursebooks and curriculum. The data is analyzed with content analysis technique. The findings are discussed under the themes of "constitution of classroom", which explains group process of class members, "sociality of classroom", which explains social relationship, roles and positions, and "classroom sociology and social segregation", which elucidates the social inequailities in the classroom related to social classes. The data analysis led to a conclusion that norms, routines and rituals contributed the construction of class, teacher and official discourse played fundamental roles, peer relations were developed according to students' cultural capital and personal features. Social class and inequalities have found to be effective on classroom sociology. Class-based inequalities were reflected on elementary first-class environment through cultural capital, habitus, teacher and education discourse.