Âdet döngüsünün tespitiyle ilgili fıkhi hükümlerin tıbbi ve sosyal veriler ışığında değerlendirilmesi
Assessment of fiqh rulings regarding the determination of the menstrual cycle in light of medical and sosyal data
Yazar: GÜLSÜM SOYDAN
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH KAHRAMAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Klasik fıkıh kitaplarının yazıldığı zamanlarda muayene ve teşhis için yeterli teknik donanım olmadığından fukaha, âdet döngüsünü tespit edebilmek amacıyla çoğunlukla, âdet ve temizlik dönemlerinin asgari ve azami sürelerini dikkate almıştır. Bu süreleri de konuyla doğrudan ya da dolaylı ilgileri olan rivayetlerle belirlemişlerdir. Özellikle Hanefî mezhebinde âdet ve temizlik dönemlerinin asgari ve azami süreleri, dinin belirlediği miktarlar olarak kabul edilmiş, konuyla ilgili tıbbi açıklamalar, kadının kanaati ve örf (sosyal veri), hükme giden sürecin dışında bırakılmıştır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise Hanefî mezhebinden farklı da olsa asgari ve azami süreler belirlenmiş olmakla birlikte kadının âdet kanamasıyla özür kanamasını birbirinden ayırt etme yetisine (temyize) de önem verilmiştir. Öte yandan, çevrelerindeki kadınların âdet düzenlerini de araştıran fakihler, elde ettikleri bilgileri hükme varırken örfi delil olarak kullanmışlardır. Bu da Hanefî mezhebiyle diğer mezhepler arasında önemli bir usul farkı ortaya çıkarmıştır. 
Âdet döngüsü, kadının yaşı, mutadı, hastalığı, doğum kontrol yöntemi, kullandığı ilaçlar, psikolojik durumu ve çevresel koşullara göre farklılık gösterir. Bu itibarla âdet dışında başka bir sebeple açıklanabildiği takdirde standart süreler içinde kaldığı gerekçesiyle her kanama/lekenin âdet süresine dahil edilmesi ihtiyatlı bir yaklaşım değildir. Çünkü yanlış tespit edilen âdet döngüsü sebebiyle ibadet ve aile hayatındaki birçok dinî hüküm de isabet etmemiş olur. Âdet döngüsünün tespitiyle ilgili alan uzmanlarının görüşleri yol gösterici olmalıdır. Ayrıca kadınların, kanamanın niteliği ve vücuttaki semptomları gözlemleyerek kendi kanaatlerine göre amel etmesi, içinde bulundukları durumla daha uyumlu olacağı için ibadet ve aile hayatındaki huzura katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Since there was not enough technical equipment for examination and diagnosis, the scholars of Islamic jurisprudence mostly took into account the minimum and maximum durations of the menstrual and non-menstrual period in order to determine the menstrual cycle. They determined these periods with narrations that are directly or indirectly related to the subject. 
Particularly the Hanafi school of thought considers the minimum and maximum durations of the menstrual and non-menstrual periods as amounts specified by religious teachings, thus, medical explanations on this matter and the woman's discretion or social convention in the process of the judgement were excluded.
Shafi'i, Maliki, and Hanbali schools of thought, although differing from the Hanafi school, emphasize the importance of a woman's ability to distinguish (tamyiz) between menstrual and non-menstrual bleeding while minimum and maximum durations are also considered determined. On the other hand, jurists who researched the menstrual patterns of the women around them used the in-formation they obtained as socially conventional evidence when making decisions. This has revealed a significant methodological difference between the Hanafi and the other schools of thought. 
The menstrual cycle varies according to factors such as a woman's age, habits, illness, contraceptive method, medications used, psychological state, and environmental conditions. Therefore, it is not a cautious approach to include every bleeding/stain in the menstrual period on the grounds that it falls within the standard durations if it can be explained for reasons other than menstruation. This is because inaccurately identified menstrual cycles can lead to many religious rulings in worship and family life being incorrect. The opinions of experts in the field regarding the determination of the menstrual cycle should be guiding. In addition, women observing the characteristics of their bleeding and symptoms in their bodies and acting according to their own judgment will contribute to peace in worship and family life as it will be more compatible with their situation.