Fiyat ve diğer ekonomik faktörlerin pamuk arzına etkileri ve pamuk arzında 2023 vizyonu: Türkiye örneği
Impacts of prices and other economic determinants on cotton supply and 2023 vision in the cotton supply: The case of Turkey
Yazar: NİHAT KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. ABDULBAKİ BİLGİÇ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada, kullanılan zaman serileri modelleri ile stratejik öneme sahip pamuk arzının pamuk
fiyatıyla birlikte diğer ekonomik faktörlere karşı gösterdiği tepkilerin özellikleri ile kısa ve uzun dönem dengelerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bununla birlikte yine zaman serileri analizi
kullanılarak önümüzdeki on yılın (2014-2023) önemli politika değişikliklerinin, ekonomik
gelişmelerin ve krizlerin şok etkileri de dikkate alınarak pamuk ekim alanları, pamuk üretim
miktarları, pamuk verimi, pamuk fiyatı ve alternatif ürün olarak buğday ile mısır fiyatları için
projeksiyonlar hesaplanmıştır. Bu dönemde oluşturulmuş tüm iktisadi değişkenlerin yapısal
kırılmaları göz önünde bulundurularak her bir değişkene ait zaman serisine birim kök testleri
uygulanmıştır. Birinci fark alma işleminden sonra durağan hale getirilen bu serilere ARIMA (p,d,q)modelleri uyarlanmış ve seçilen model vasıtasıyla öngörülerde bulunulmuştur. ARIMA modellerinde gecikme sayılarının belirlenmesi ve nihai model seçimi için AIC ve SBC bilgi kriterlerinden yararlanılmıştır. Son olarak pamuk, mısır ve buğday arz miktarları VAR modelleri yardımı ile analize tabi tutulmuştur. Modellerde gecikme sayıları ve diğer zorunlu testler ortaya konularak pamuk arz miktarının yalnız başına modellenmesi, diğer taraftan mısır ve buğday arz miktarlarının da VAR sistemi içinde çözülmesi Granger nedensellik testleri yardımı ile gerçekleştirilmiştir. Testler doğrultusunda model tahminleri gerçekleştirilmiştir. Pamuk arz modelinde; özellikle pamuğun kendi fiyatı,  gecikmeli fiyatı, alternatif ürün olarak buğdayın fiyatı ve kukla değişkeni olarak da GAP'ın etkisi istatistikî olarak önemli bulunurken, yine kukla değişken olarak analize dâhil edilen pamuk desteklemelerinin etkileri istatistikî açıdan önemli bulunmamıştır.

Abstract:
In this study, using different time series analysis it is intended to reveal the short and long-run supply responses of cotton that has the strategic importance for Turkey to its price and other economic factor time series. In addition, using distinct time series analysis we have predicted cotton acreage, its production quantities, yield, its prices along with the alternative crops (corn and wheat)prices for the next decade (2014-2023),while policy changes, economic developments and impacts of economic and political crises occurred in the country were then taken into account. During the sample period, we applied the unit root tests to economic variables while structural breaks that all economic variables may inherit were also accounted in the unit root tests. Appropriate ARIMA (p,d,q) models were selected after the first difference was applied to a series that makes a series be stationary and then projections for the next decade were calculated. Appropriate determination of lags along with proper ARIMA models were selected based on AIC and SBC criteria and other tentative analysis. Finally, cotton, corn and wheat supply quantities were determined in a system by using the VAR model. Proper tests were applied to choose appropriate lags and agricultural products, namely cotton, corn and wheat production quantities were stationary or not and then Granger Causality test was applied to determine what products causes others while keeping reel product prices and other variables exogenous. Model predictions and appropriate model's selection were then based on aforementioned tests. In cotton supply model; especially own price of cotton, its lag prices, the reel wheat price as an substitute and GAP as the dummy variable were found to be statistically significant, whilst cotton subsidies as a dummy variable was found to be insignificant and therefore discarded from the model.