Gecekondulaşma ve çarpık kentleşme sorunsalının Türk tiyatrosundaki yansımaları
The reflections of slums and unplanned urbanization in Turkish theater
Yazar: GİZEM TAŞTAN
Danışman: DOÇ. DR. YAVUZ PEKMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Gecekondular = Squatters ; Gecekondulaşma = Squattings ; Göçler = Migrations ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; Çarpık kentleşme = Distorted urbanization

Özet:
Bu çalışmada, Türk tiyatrosunda 1940-1980 yılları arasında yazılmış olan tiyatro metinlerinde, kentleşme sorunsalı ekseninde açığa çıkan gecekondulaşma ve çarpık kentleşme olguları irdelenecektir. Belirlenen tarih aralığında, siyasi olarak stratejik önem taşıyan olayların da ışığında, Türkiye'de gerçekleşen kentleşme sürecinin ortaya çıkardığı aksaklıklar, köyden kente göçün yarattığı kültürel sorunlar, kentlerdeki değişimin aile, mahalle, komşuluk gibi toplumsal ilişki modellerine ve bireylere yansımaları tiyatro metinlerinde aranacaktır. Söz konusu kentleşme süreci, Türk tiyatrosunun tarihsel gelişim çizgisi içerisinde değerlendirilirken, Türkiye'de ve dünyada kent ve kent sorunları ile ilgili sosyolojik bulgular aracılığıyla tiyatromuzdaki gecekondu ve çarpık yapılaşma sunumları çözümlenecektir. Tiyatromuza kent problemleri ekseninde yaklaştığımızda, kimlik, göç, yabancılaşma, aile, mahalle, cemaat, komşuluk, yoksulluk gibi bir takım olgularla karşılaşmaktayız. Bu olgular yerel düzlemde, gerek Türk kültürünün geleneksel değerleri üzerinden gerekse köy ve kent olgularının toplumsal yapıları üzerinden bir takım çözümlemelere olanak tanımaktadır. Özellikle, hem köy hem de kent kültürünün özelliklerini taşıması bakımından, yarı kentli yarı köylü olarak nitelendirilen gecekondu toplumları, bu anlamda 'geçişken' ve 'çok kültürlü' yapılar olarak kabul edilmişlerdir. Bu haliyle gecekondu yaşamında belirgin bir sorunsal olarak görülen kimlik meselesi, bazı tiyatro metinlerinde bir çatışma unsuru olarak ele alınmıştır. Çalışmamızın kent ve köy toplumlarının sosyolojik yapılarını incelediğimiz kısmından yaptığımız çıkarımlar ışığında, tiyatro metinlerindeki söz konusu kimlik çatışmalarını, kavramsal zeminde tartışacağız. Tarihsel çizgide temel sorunsalımız üzerinden irdelediğimiz oyunlar sırası ile Köşebaşı, Fazilet Eczanesi, Keşanlı Ali Destanı, Çil Horoz, Fadik Kız, Kördövüşü ve Yollar Tükendi oyunları olacaktır. Her biri kent olgusu içerisinde farklı bir kavramsal çerçeve sunan bu oyunlar çalışmamızın son bölümünde sırası ile çözümlenecektir.

Abstract:
In this study, in the theater texts written between 1940-1980 in Turkish theater, the cases of slum and unplanned urbanization which are revealed in the axis of urbanization problem will be examined.The date range specified, politically in light of the events of strategic importance, disruptions posed by the actual process of urbanization in Turkey, cultural issues that the village created by urban migration, the change in urban families, neighborhoods, social relationship models and reflections on subjects such as neighborhood will be sought in the theater texts.Said urbanization process, in evaluating its historical development line of Turkish theater, our theater in Turkey and slums through sociological findings about the city and its problems in the world and unplanned urbanization presentations will be resolved.When we approach our theater in the axis of urban problems, we encounter a number of phenomena such as identity, migration, alienation, family, neighborhood, community, neighborhood and poverty.These phenomena allow a number of analyzes on the local level, both on the traditional values of Turkish culture and on the social structures of village and urban phenomena.Particularly, in terms of both village and urban culture, slum societies, which are considered as semi-urban and semi-rural, have been accepted as 'transitional' and 'multicultural' structures in this sense.In this form, the issue of identity, which is seen as a significant problematic in slum life, has been dealt with as an element of conflict in some theater texts.In the light of our inferences from the part where we examine the sociological structures of urban and village societies, we will discuss these identity conflicts in theatrical texts on a conceptual basis.In the historical line, the plays that we examine through our basic problematic will be Köşebaşı, Fazilet Eczanesi, Keşanlı Ali Destanı, Çil Horoz, Fadik Kız, Kördövüşü and Yollar Tükendi.These plays, each of which presents a different conceptual framework within the urban phenomenon, will be analyzed in the last part of our study.