Ülkemizdeki Rus buğday afiti [Iuraphis noxia (Kurdjumov) (Hemiptera: Aphididae)] popülasyonlarının virulentlik bakımından karşılaştırılması, yerel ve uluslararası buğday hatlarının dayanıklılık durumlarının belirlenmesi
The comparison of virulence between Russian wheat aphid [diuraphis noxia (Kurdjumov) (Hemiptera: Aphididae)] populations in Turkey and the determination of resistance status of local and international wheat lines against virulent population
Yazar: EBRU SAVRAN
Danışman: PROF. DR. FERİT TURANLI
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, buğdayın önemli bir zararlısı olan Rus buğday afiti, Diuraphis noxia (Kurdjumov) (Hemiptera: Aphididae)'nın ülkemizdeki popülasyonları arasındaki virulentlik bakımından farklılıklar ortaya konulmuş, sonrasında yerel ve uluslararası buğday hatlarının zararlıya dayanıklılıkları taranmıştır. Popülasyon farklılıklarının ortaya konduğu çalışmalar Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA) kaynaklı, çeşitli dayanıklılık genleri içeren ayrımlama seti buğday genotipleri ile kontrollü koşullarda gerçekleştirilmiştir. Ayrımlama setindeki buğday genotiplerinin farklı afit popülasyonlarına verdikleri yaprak klorozu ve yaprak kıvrılması reaksiyonlarına göre zararlının ülkemizde farklı biotiplerinin olmadığı; ancak, İzmir popülasyonun en virulent popülasyon olduğu belirlenmiştir. Önceki çalışmalarda laboratuvar koşullarında dayanıklı bulunan yerel ve uluslararası buğday genotipleri bu çalışmada İzmir popülasyonu ile açık alanda yeniden test edilmiştir. Bu çalışmada değerlendirmeler yaprak klorozu, yaprak kıvrılması ve verim kriterleri esas alınarak yapılmıştır. Yaprak kloroz ve kıvrılması değerlendirmelerine göre TR 65, TR 95, TR151, TR 172, TR 180 ve TR 184 numaralı yerel buğday hatları; PI 625140-1, PI 626580-4, PI 625123-3, SA2199/4* Tugela, BettaDN, Caledon, 95262, 89028, 178497 pedigrili uluslararası buğday hatları zararlıya yüksek derecede dayanıklılık gösteren genotipler olarak öne çıkmıştır. Özellikle uluslararası buğday genotipleri verim kriterleri de dikkate alındığında yerel genotiplerden daha ön plana çıkmıştır. Tez çalışması sonucunda, gelecekte D. noxia zararlısına karşı ülkemizde yapılacak dayanıklılık ıslahı çalışmalarında genitör olarak kullanılabilecek genotipler belirlenmiştir.

Anahtar sözcük: Diuraphis noxia, dayanıklılık, buğday, biotip, yerel buğday hatları, uluslararsı buğday hatları

Abstract:
In this study, the differences between Russian wheat aphid, Diuraphis noxia (Hemiptera: Aphididae) populations, a important pest of wheat, populations in Turkey were determined and local and international wheat lines were evaluated for the resistance to the pest. Studies for population differences were conducted in controlled conditions with differential set of wheat genotypes, that includes different resistance genes, originated from United States Department of Agriculture (USDA). It was determined that any different pest biotypes exist in Turkey, according to the leaf chlorosis and leaf rolling reactions of different aphid populations of wheat genotypes in differential set. However, Izmir population was found to be the most virulent population. Local and international wheat genotypes, previously found resistant in laboratory studies, were tested in open field conditions with İzmir population. In this study, the evaluation was also evaluated with the consideration of leaf chlorosis, leaf rolling and yield components. Local wheat lines numbered TR 65, TR 95, TR 151, TR 172, TR 180 and TR 184, international wheat lines PI 625140-1, PI 626580-4, PI 625123-3, SA2199/4* Tugela, BettaDN, Caledon, 95262, 89028 and 178497 pedigree were found as genotypes showing high degree resistance to pest in terms of leaf chlorosis and leaf rolling. Especially international wheat genotypes became prominent against local genotypes in terms of yield components. Depending on the results obtained within the thesis work, genotypes that can be used as genitor plants in future resistance hybridization studies in Turkey against D. noxia pest were determined.
Keywords: Diuraphis noxia, resistance, wheat, genotype, local wheat lines, international wheat lines