Sarıçiçek ve sarıhan granodiyoritlerinin yerinde gama-ışını spektrometresi ve manyetik suseptibilite yöntemleriyle incelenmesi
Investigation of sariçi̇çek and sarihan granodiorites using in-situ gamma-ray spectrometer and magnetic susceptibility methods
Yazar: SUNA ALTUNDAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAKAN ÇINAR ; DOÇ. DR. NECATİ ÇELİK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasında, Sarıçiçek (Gümüşhane) ve Sarıhan granodiyoritleri (Bayburt) ile yakın çevrelerindeki toprak ve kayaçlar üzerinde yerinde gama-ışını spektrometre ve manyetik suseptibilite ölçümleri yapılmış, çalışma alanları için radyojenik ısı üretim değerleri de hesaplanmıştır. Aynı zamanda, Sarıçiçek granodiyoriti ve çevresinden toplanan toprak ve kayaç örnekleri laboratuvarda analiz edilmiş ve yapılan jeofizik çalışmalarla bölgenin jeolojik yapısı arasındaki uyum ortaya konulmuştur.
Ortalama K, U ve Th değerleri; Sarıçiçek granodiyoriti için %2.98, 3.15 ppm,12.45 ppm ve Sarıhan granodiyoriti için %1.83, 2.73 ppm ve 13.6 ppm olarak bulunmuştur. Granitik plütonlar, çevre kayaçlardan (bazaltik, tortul ya da metamorfik bileşimli kayaçlar) yüksek radyoaktivite göstermiştir. Radyonüklid konsantrasyonları ve oranlarına göre, çalışma alanlarındaki granitik kayaçlar üst manto ve kabuk karışımı sonucu oluşmuştur. Sarıçiçek ve Sarıhan granodiyoritleri için hesaplanan ortalama radyojenik ısı üretim değerleri (1.9 μWm−3 ve 2.03 μWm−3), üst kıtasal kabuk değerleri ile uyumludur.  Yapılan manyetik suseptibilite ölçümleri sonucunda, çalışma alanlarındaki kayaçların türüne ve mineral içeriklerine göre farklı manyetik suseptibilite değişimleri gözlemlenmiştir. Manyetik suseptibilitedeki değişimler ile plütonlar ve çevre kayaçlar arasındaki sınır açık bir şekilde ortaya konulmuştur. Hesaplanan radyolojik tehlike parametrelerine göre, her iki çalışma alanı da çevre ve insan sağlığı açısından bir risk taşımamaktadır.

Abstract:
In this thesis, Sarıçiçek (Gümüşhane) and Sarıhan granodiorites (Bayburt)  and their surrounding formations are examined using in-situ gamma-ray spectrometer and magnetic susceptibility measurements. The radiogenic heat production values for those areas are calculated. All results obtained these two in-situ measurement methods and the laboratory analyses of the rock and soil samples collected from Sarıçiçek granodiorite are jointly interpreted to reveal geological properties coherency with the geophysical measurements.       
The average K, U and Th values for Sarıçiçek granodiorite are 2.98%, 3.15 ppm, 12.45 ppm and Sarıhan granodiorite are 1.83%, 2.73 ppm, 13.6 ppm, respectively. The granitic plutons have higher radioactivity than their surrounding formations, which are composed of basaltic, sedimantery or ultramafic rocks. Based on the concentrations of K, U, Th and their ratios, it is concluded that granitic rocks exposed in both area are formed as a mixture of the upper mantle and crustal materials. The average heat production for Sarıçiçek and Sarıhan granodiorites are estimated as 1.9 μWm−3 and 2.03 μWm−3, which are closer to the upper continental crustal value. In each  studied area, different susceptibility variations are related to  the rock and mineral types, exist in those areas. The boundary between plutons and surrounding formations are markedly revealed by the susceptibility variations. According to calculated radiological hazard parameters, there is no significant radiologic hazards for humans and environment in and around studied areas.