Matematikçi Mehmed İzzet'in hayatı ve bilimsel çalışmaları
The life and scientific studies of mathematician Mehmed İzzet
Yazar: MEHMET GÖK
Danışman: DOÇ. DR. MELTEM KOCAMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Matematik = Mathematics ; Tarih = History
Dizin: Bilim = Science ; Bilim insanı = Scientist ; Bilim tarihi = History of science ; Bilimsel düşünce = Scientific thought ; Matematik = Mathematics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel yöntemler = Mathematical methods ; Türk bilim tarihi = Turkish science history ; İzzet, Mehmet = Izzet, Mehmet

Özet:
Bu yüksek lisans tezi, hayatının elli yılından fazlasını Türkiye'de bilimin ve matematik eğitiminin gelişimine vakfetmiş olan Mehmed İzzet Özarun'un (1867-1940), bilimsel bir biyografisini kurmayı amaçlamaktadır. Çevresinde "riyâziyeci" olarak bilinen Mehmed İzzet'in adı, Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet'in erken dönemlerini konu alan bilim tarihi araştırmalarında sıkça karşımıza çıkmaktadır. Buna rağmen yaşamı ve tüm eserleriyle birlikte, şimdiye dek derinlemesine bir incelemenin konusu olmamıştır. Mevcut araştırmaların sağladığı kısıtlı bilgiyi, Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin gazeteleri, hayatı hakkındaki yazılar ve Mehmed İzzet'in kaleme aldığı yayınları inceleyerek genişlettik. Mehmed İzzet, eğitimini Dârüşşafaka'da tamamlamıştır. Ardından Mâbeyn-i Hümâyûn Cenâb-ı Mülûkâne Mütercimleri Dairesi'nde tercüman olarak çalışmaya başlamıştır. Bu dönemde, II. Abdülhamid için 37 roman ve seyahatname/gezi yazısı tercüme etmiştir. Daha sonra bir müddet Şirket-i Hayriye'de idareci olarak çalışmıştır. Onun matematikçi olarak tanınmasının sebebi ise uzun yıllar çeşitli okullarda matematik, mekanik ve astronomi dersleri vermiş olmasıdır. Çalıştığı okullar arasında, Dârüşşafaka, Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâne, Dârülfünun gibi kurumlar vardır. Mehmed İzzet çoğunluğu matematik alanında olmak üzere, tekrar baskılarıyla beraber 146 civarında kitap ve ders kitabı yayınlamıştır. Aralarında Dârüşşafaka, Fenn, Mahfil, İkdam, Talebe Mecmuası gibi dergi ve gazetelerin olduğu çeşitli mecralarda 69 makale kaleme almıştır. Ayrıca, Dârüşşafaka dergisinin başyazarlığı görevinde bulunmuş ve Hasan Fehmi ile birlikte Talebe Mecmuası'nı yayınlamıştır. Tezimizde Mehmed İzzet'in hayatı ve yayınları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.

Abstract:
This master's thesis aims to establish a scientific biography of Mehmed İzzet Özarun (1867-1940), who devoted more than fifty years of his life to improving science and mathematics education in Turkey. As a mathematician, the name Mehmed İzzet appears frequently in the Turkish history of science studies, particularly covering the late Ottoman and the early Republicanperiods. Despite this fact, his life and his scientific publications have not been the subject of an in-depth study. We expanded the limited information provided by existing literature by examining Ottoman archival documents, newspapers of the period, articles about his life, and the publications written by himself. Mehmed İzzet completed his education at Dârüşşafaka High School, and then started to work as a translator at the Mâbeyn-i Hümâyûn Cenâb-ı Mülûkâne Translation Office. During this period, he translated 37 novels and travelogues for the Sultan Abdülhamid II. Later, he worked for a period as an administrator at the Şirket-i Hayriye (an Istanbul Ferry Boat Company). The reason he was known as a mathematician was that he taught mathematics, mechanics, and astronomy at various schools for many years. Among them were schools such as Dârüşşafaka, Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâne, and Dârülfünun. Mehmed İzzet has published around 146 books and text books including reprints; most of them are on mathematics. He has written 69 articles for various journals and newspapers such as Dârüşşafaka, Fenn, Mahfil, İkdam, and Talebe Mecmuası. He was also the editor-in-chief of the journal Dârüşşafaka and theco-publisher of journal Talebe Mecmuası together with Hasan Fehmi. Our thesis examines the life and publications of Mehmed İzzet in detail.