Toprak koruma fonksiyonlu kızılçam ormanlarında aktüel meşcere kuruluşlarının ortaya konması: Akdeniz Bölgesi örneği
Current stand structures of Turkish red pine (Pinus brutia Ten.) forests allocated for soil conservation value in Mediterranean Region
Yazar: SÜLEYMAN BORUCU
Danışman: DOÇ. DR. UZAY KARAHALİL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Orman amenajman planları = Forest management plans

Özet:
Toprak oluşumu uzun sürerken, mevcut toprak yapısının bozulması ve verimli alanların insan etkisiyle hızla azalması, çevresel sürdürülebilirliği tehdit etmektedir. Ülkemizde orman tahribatı, toprak kaybını hızla artırmakta, bu da ormanların korunması ve bilimsel verilere dayalı planlanmasını zorunlu hale getirmektedir. Bu çalışmada, Akdeniz Bölgesi'nde toprak koruma sınıfına ayrılan Kızılçam meşcere kuruluşları analiz edilmiştir. Bu amaçla dört farklı yöntem kullanılarak "bitkisel örtü faktörü" (C) değerleri hesaplanmış, sonrasında RUSLE yardımıyla hesaplanan C faktörleri ve ayrıca C'den arındırılmış yani önlenen toprak kaybı değerleri ortaya konmuş, farklı meşcere bileşenleri arasındaki ilişkiler analiz edilmiş ve sonuçta farklı orman kuruluşlarının toprak koruma üzerindeki etkileri irdelenmiştir. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde; VII. yaş sınıfının (120-140 yıl), en yüksek toprak koruma kapasitesine sahip olduğu, bu yaştan sonra önlenen toprak kaybı değerlerinde hızla düşüş gözlemlendiği, tam kapalı meşcerelerde VII. yaş sınıfında ve I. bonitetteki meşcerelerin, 1057 ton/ha/yıl ile en yüksek erozyon önleme miktarına ulaştığı, eğim arttıkça toprak kaybının da artma eğilimi gösterdiği, %50'nin üzerinde eğime sahip alanlardaki ormanların, önlenen toprak kaybı değerlerinin öne çıktığı tespit edilmiştir. Gelişme çağları dikkate alındığında; "d" çağında toprak kaybının 146 ton/ha/yıl olduğu, önlenen toprak kaybı değerinin ise 747 ton/ha/yıl'a kadar çıktığı, bonitet sınıfları irdelendiğinde ise; I. bonitet ve VII. yaş sınıfındaki meşcerelerin en yüksek önlenen toprak kaybı miktarına (1010 ton/ha/yıl) ulaştığı belirlenmiştir. Sonuç olarak; ortaya konan çıktıların, karar verme süreçlerinde önemli altlık sunarak, ormanların planlanmasında bilimsel temelli kararların alınmasına katkı sağlayacağı ve özellikle toprak koruma işletme sınıflarının ayrılmasında rehber olabileceği değerlendirilmiştir. Benzer çalışmaların farklı ağaç türleri ve bölgeleri de içine alacak şekilde yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Abstract:
The long process of soil formation, along with the degradation of existing soil structures and the rapid decline of fertile areas due to human impact, threatens environmental sustainability. In Türkiye, deforestation accelerates soil loss, making forest conservation and planning based on scientific data a necessity. In this study, the stand structures of Turkish red pine (Pinus brutia Ten.) forests allocated to soil conservation in the Mediterranean region were analyzed. For this purpose, "vegetation cover factor" (C) values were calculated using four different methods. Subsequently, the C factors calculated using RUSLE, as well as the prevented soil loss values excluding C, were displayed. Relationships between different stand parameters were analyzed, and the effects of various forest structures on soil conservation were examined. The results revealed that the VIIth age class (ages 120-140 years) yielded the highest soil conservation capacity, while a sharp decline in prevented soil loss values was observed after this age. Fully closed stands in the VIIth age class and good site quality were found to achieve the highest erosion prevention amount, with 1057 tons/ha/year. It was also observed that soil loss tended to increase as slope steepness increased, with forests on slopes exceeding 50% in terms of prevented soil loss values. When development stages were considered, soil loss in the "d" stage forests, was calculated as 146 tons/ha/year, while prevented soil loss reached up to 747 tons/ha/year. Forests having good site and in the VIIth age class reached the highest prevented soil loss amount with 1010 tons/ha/year. In conclusion, the findings presented in this study are expected to provide a significant basis for decision-making processes, contributing to the adoption of scientifically based decisions in forest management planning. Furthermore, the results are expected to serve as a guide, particularly in the classification of soil conservation management units. It is recommended to conduct similar studies with different tree species and in dissimilar regions.