Sel–taşkın modellerinde hava lidar verilerinin kullanımı: Ulus Çayı örneği
Flood modelling using airborne lidar data: An example of Ulus River
Yazar: İBRAHİM ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. CİHAN BAYRAKDAR ; PROF. DR. HASAN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Akarsular = Streams ; Hidrolik model = Hydraulic model ; Sel = Flood ; Taşkınlar = Floods ; Ulus Çayı = Ulus Stream

Özet:
Sel ve taşkınlar dünyanın hemen her köşesinde yaşanmakta can kayıplarına ve büyük ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Sel ve taşkınların insan yaşamına ve faaliyetlerine olan etkisini azaltmak ve ortadan kaldırmak için sel ve taşkına neden olan faktörler doğru bir şekilde araştırılması, sel ve taşkınlara ait su derinliği, hızı ve etki güçlerinin doğru bir şekilde haritalanması gerekmektedir. Bu nedenle sel ve taşkın hidrolik modellerinin üretilmesi, taşkın tehlike haritalarının üretilmesinde ve alınacak önlemleri belirlemede başta gelen çalışmalardan biridir. Akarsu yatak formu ve taşkın alanın yüzey topografyasının temsil edilmesi için sayısal yükseklik (DEM) ve yüzey modelleri (DSM) kullanılmaktadır. DEM ve DSM'leri elde etmek için çalışma kapsamında Ulus Çayı üzerinde bulunan Bartın İli'ne bağlı Ulus İlçe merkezinin bulunduğu alanı kapsayacak şekilde hava LiDAR yöntemiyle veri alımı yapılmıştır. Bu verilerden taşkın hidrolik modellerinin doğruluğuna etki eden ana faktörlerden yüzey topografyası, bina ve ağaçların etkisini ortaya koyabilmek hava LiDAR nokta bulutu üzerinden yüksek çözünürlükte (25 cm) DEM ve farklı detaylarda DSM'ler üretilmiştir. Oluşturulan hipotetik akım verisi kullanılarak DEM ve farklı detaylardaki DSM'ler kullanılarak 2B taşkın hidrolik modelleri üretilerek taşkın alanındaki suyun yüksekliğine ve yayılışına olan etkileri karşılaştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: taşkın hidrolik modelleri, hava LiDAR, ulus çayı, DEM, DSM, tekil ağaç gövdeleri.

Abstract:
Floods are occurring in almost every part of the world, causing loss of life and great economic lost. In order to reduce and eliminate the impact of floods on human life and their properties, the factors that cause flooding need to be properly investigated and the water depth, velocity and impact forces of floods must be accurately mapped. Therefore, the production of flood hydraulic models is one of the leading works in the production of flood hazard maps and in determining the measures to be taken. DEM and DSM are used to represent the surface topography of the river bed form and floodplain. Within the scope of the work to obtain DEM and DSM, data was obtained by airborne LiDAR system within the area where the Ulus District in the center of Bartın Province, which is located on Ulus River. From this data, high resolution (25 cm) DEM and DSM were produced through the airborne LiDAR point cloud to reveal the effect of topography, buildings and trees, one of the main factors that affect the accuracy of flood hydraulic models. Using the hypothetic flow data created, 2D flood hydraulic models were produced using DEM and DSM in different details, comparing the effects of water level and spread in the floodplain.
Keywords: flood modelling, airborne LiDAR, Ulus River, DEM, DSM, singular tree trunks.