Mimarlıkta toplumsal mekân farkındalığı yaratmanın çevresel uyum ortamı oluşturmadaki rolü
The role of creating environmental harmony of creating social space awareness in architecture
Yazar: DENİZ BAŞAR
Danışman: PROF. DR. NUR ESİN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Toplumu oluşturan bireylerin mimarlık ortamına aktif, bilinçli olarak dâhil olması ve bunun içinde bireyler üzerinde mekân farkındalığı yaratılması gerekliliğini konu alan bu çalışmada; mimarlığın temeli olan mekânın toplumsal farkındalık yaratma sürecindeki önemi, bu sürece katılan kuruluşların yapısı ve sürece hangi araçları kullanarak dâhil oldukları tartışılmaktadır. Tez, toplumsal mekân farkındalığı yaratma süreciyle birlikte insan-mekân etkileşiminde çevresel uyum ortamı ve nitelikli mekânlar anlayışının nasıl oluşabileceği konusunu sorgulamayı, günümüzde bu farkındalığın toplum-mimarlık ilişkisi açısından önemini kavratmayı amaçlamaktadır. Toplumsal mekân farkındalığı yaratmanın önemi ve gerekliliğini ortaya koyan tez kapsamında incelenmesi gereken dört ana kavram belirlenmiştir. İnsan(toplum), mekân(mimarlık), farkındalık ve uyum-uyumsuzluk ilişkisi. Tezin kapsamı bu dört kavram çerçevesinde oluşturulmuştur. Bu anlatım kapsamında tezi oluşturan bölümler beş temel başlıkta ele alınmıştır. Tez kapsamı içerisinde;Birinci bölümde ?Giriş? başlığı altında, problem genel olarak ortaya konulduktan sonra tezde ele alınan konu ve konunun bugünkü durumu irdelenmekte, tezin amacı, kapsamı ve yöntemi açıkça ifade edilmektedir.İkinci bölümde ?Mimari Oluşum Sürecinde Mimarlık, Mekân ve İnsan Etkileşimini Yeniden Tanımlamak? başlığı altında, günümüzün mimarlık ve mekân kavramlarında insanın ve toplumun yerine, etkisine ve önemine işaret edilmekte ve bu konuyla ilgili tanımlara yer verilmektedir. Bu kapsamda yapılan tanımlar sonucunda mimarlığın ve mekânın insan etkileşimi olmadan düşünülmeyeceği, bu kavramların ancak toplumsal açıdan insan etkileşimi ile ele alındığı sürece gerçek anlamını kazanacağı vurgulanmaktadır. Bununla birlikte çift yönlü olarak düşünüldüğünde insan olmadan mekân, mekân olmadan da insan yaşamının anlamının olamayacağına ve mimarlık, mekân kavramları ile insan etkileşiminin bu derece birbirine bağımlı bileşenler olduğu konusunun önemine değinilmiştir.Üçüncü bölümde ?Mekânın Niteliği, Sürekliliği, Korunması Açısından Farkındalık ve Uyum Kavramı? başlığı altında, mimari açıdan farkındalık ve uyum kavramlarının birbirlerini tamamlayan yakın ilişkisi, tanımları, ele alınma süreçleri, mimarlık-mekân-insan etkileşimi açısından önemi ve gereklilikleri ortaya konmaktadır. Bu bağlamda mekânla bireyin uyum konusundaki ilişkisinin sağlanabilmesinde farkındalık kavramının durumu ve gerekliliği incelenmektedir. Bununla birlikte topluma çeşitli iletişim yollarıyla farkındalık kazandırılarak toplumun yaşadığı çevreye, mekânlara uyumu, uyumsuzluğu ya da yeniden uyumunun sağlanabileceği ve bu şekilde mekânın ve mimarlığın anlamlandırılacağından bahsedilmektedir. Daha sonra farkındalık ve uyum kavramlarının kısaca farklı disiplinlerdeki ve detaylı olarak mimarlık alanındaki tanımları, mimarlık-insan-mekân etkileşimindeki yeri kapsamlı bir şekilde ele alınmakta ve tezin temel konusuna geçiş yapılmaktadır.Dördüncü bölümde ?Çevresel Uyum Ortamı Oluşturma Amaçlı Toplumsal Mekân Farkındalığı Yaratma Süreci? başlığı altında, öncelikle toplumsal mekânın ve toplumsal mekân farkındalığı yaratmanın tanımı ve anlamı açıklanmaktadır. Toplumsal mekan farkındalığı yaratmanın çevresel uyum ortamı oluşturmadaki önemi ve gerekliliği, toplumsal mekân farkındalığına günümüzde yeteri kadar sahip olunup olunmadığı yapılan iki ayrı pilot çalışma üzerinden değerlendirilmekte ve çalışmayı yönlendiren düşünceler vurgulanmaktadır. Bu değerlendirme ve vurgulama sonucunda elde edilen bulgulara göre toplumsal mekân farkındalığına sahip olma düzeyinin yetersiz olması , bu yetersizliğe rağmen bu konuya toplumun ilgi duyması nedeniyle bu farkındalığın yaratılma yollarına kuruluşlar, araçlar ve farkındalık düzeyleri başlığından ulaşılmaktadır. Bu bölüm genel olarak toplumsal mekan farkındalığının çevresel uyum ortamı oluşturmadaki önemini ve bu farkındalığın sağlanması için gerekli olan yolları ortaya koymaktadır.Beşinci bölümde ?Sonuçlar ve Tartışma? başlığı altında tez boyunca elde edilen sonuçlar özetlenmekte ve değerlendirilmektedir. Elde edilen sonuçlar kapsamında mimarlığın, mekânın ve insan etkileşiminin toplumsal mekân farkındalığı yaratılarak ve bunun sonucunda çevresel uyum ortamı oluşturularak toplumsal yaşantımızda sahip olduğu değer anlatılmaktadır. Bu değere sahip olunursa yaşam mekânlarımızın nitelik kazanacağı, aksi takdirde günümüzde nitelikli mekânların oluşumu ile ilgili kısıtlı çabaların da yetersiz kalarak yaşantımızın olumsuz koşullarda devam edebileceği olasılığı vurgulanmaktadır. Bunun için de mimarlığın tüm bileşenleri ile birlikte toplumsal mekân farkındalığına ve yaratma yollarına hak ettiği önemi vererek toplumu bu konuda bilgilendirmesi gerekmektedir.Sonuç olarak yapılan pilot çalışmaların ve literatür araştırmalarının ve ulaşılan düşüncelerin ışığında belirli genellemelere varılmıştır. Toplum, mimarlık ve mekân birbirinden bağımsız düşünülemez. Bu nedenle mimarlığın ve yaşam mekânlarımızın toplum için de öncelikli konular arasında yer alması gerekmektedir. Bunun için de çevresel uyum ortamı oluşturma amaçlı toplumsal mekân farkındalığı yaratma süreci ve olumlu sonuçları desteklenmeli ve toplum üzerinde uygulanmalıdır. Bütünlük içinde ve sürekli gelişen, korunan mimarlık ortamına ve yaşam mekânlarına ulaşmanın tek yolu budur. Bu nedenle kent içerisinde toplumun da aktif olarak katılacağı aktiviteler düzenlenmeli ve toplumsal mimarlık bilinci oluşturulmalıdır. Pilot çalışmalar sonucunda elde edilen sonuçlar da bu konuya odaklanmanın gerekliliğini ve önemini vurgulamaktadır. Özetle mimarlık ve mekânın farkında olmak, bu kavramlar hakkında bilgi edinmek, düşünmek, eleştirmek gittikçe kamusal hayatımızda daha fazla yer alan bir konu haline gelmelidir.

Abstract:
This study dealing with the necessity that the individuals forming the society being included in architectural setting in an active, conscious manner and in turn, the requirement of creating a space awareness on people to achieve it; is discussing the importance of space that is the foundation of architecture within the process of creating a social awareness, the structure of institutions that participate in this process and the means by which they are using to participate in this process. The thesis is aiming to question how the setting of environmental harmony and the understanding of qualified spaces can be created in human being-space interaction along with the process of social space awareness and to call attention to this important matter from the standpoint of the relation of society-architecture today. Four main concepts to be studied are identified as part of the thesis that is emphasizing the importance and the necessity of creating a social space awareness. Human being (society), space (architecture), awareness and the relation of harmony-disharmony. The content of the thesis is established within the framework of these four concepts. The chapters that are forming the thesis in this presentation, are considered in five main titles. The thesis includes the following respectively;In first chapter, under the title ?Introduction?, first the problem is presented in a general manner and then the subject of the thesis and its present situation are examined and the purpose, the content and the method are expressed clearly.In the second chapter, under the title ?Redefining the interaction of Architecture, Space and Human Being in the process of architectural formation, the place, the influence and the significance of human being and society are pointed out and related definitions are presented. In this respect, as a result of definitions that are made, it is emphasized that architecture and space cannot be imagined without human interaction and that these concepts can be only meaningful in actual fact so far as they are dealt with human interaction from a social perspective. However, when considered both ways, it is emphasized that no space without human being and no human life without space can be meaningful and that the concepts of architecture and space and human interaction are constituents that are interrelated to this extent.In the third chapter, under the title ?The concept of Awareness and Harmony form the standpoint of quality of the space, its continuity and its protection, the close relation of awareness and harmony that complete each other from the standpoint of architecture, their definitions, the process to deal with them, their importance and requirement from the standpoint of interaction among architecture-space-human being are established. In this respect, the situation and requirement of the concept of awareness is studied in order to establish the relation of space and individual in matter of harmony. In addition, it is asserted that the harmony, disharmony or re-harmonization of society to the environment that it lives by means of creating awareness in society by means of various interaction to make the space and architecture meaningful. Later, the short definitions of concepts of awareness and harmony in various disciplines as well as their detailed definitions in architecture as well as their place in the interaction of architecture-human being-space are dealt with and it is passed to the main subject of the thesis.In the fourth chapter, under the title ?The Process of Creating Social Space Awareness for Forming an Environmental Harmony Setting, firstly the definition and meaning of social space and creating a social space awareness are clarified. The importance and necessity of creating a social space awareness in environmental harmony is presented and whether there exists enough social space awareness today is evaluated on the basis of two pilot studies and the opinions directing the study are emphasized. According to findings that are obtained as a result of this evaluation and emphasis, it was led to the fact that the level of having social space awareness is insufficient and to the means of creating this awareness as society is interested in this matter in spite of this insufficiency from the title of institutions, means and awareness. In general, this chapter is presenting the importance of forming environmental space awareness in creating environmental harmony setting as well as the means required for making this awareness available.In the fifth chapter, under the title ?Results and Discussion?, the results that are obtained throughout the thesis are summarized and evaluated. As part of the results that are obtained, the value of architecture in our social life is related by creating the social space awareness of the interaction of space and human being and as a result, by forming an environmental harmony setting. The probability that acquiring this value will add quality to our living spaces and that our lives might continue in unsupportive conditions as the insufficient efforts of today concerning the formation of qualified spaces, is emphasized. Accordingly, the means of social space awareness and the means of creating them of architecture with all its constituents should be given the value they deserve and society should be informed about this matter.As a result, certain generalizations are made under the light of pilot works that were made, the literature studies and the opinions that are formed. Society, architecture and space cannot be imagined separate from each other. Consequently, architecture and our living spaces should be a priority matter for the society as well. Accordingly, the process of creating social space awareness for forming an environmental harmony setting and its productive results should be supported to be applied on society. This is the only way of reaching an architectural setting and living spaces. In this respect, urban activities that the society will equally participate should be organized and a social architecture consciousness should be formed. The results that are obtained as a result of pilot works are equally emphasizing the necessity and importance of focusing on this matter. In summary, to be aware of architecture and space, to have information on these concepts, to think about this matter and to criticize should be a matter that takes place more and more in our public life.