Şehrengizler ve Ayine-i Huban-ı Bursa: Bursa Şehrengizlerinde güzeller
Sehrengizes (City Disturbers) And Ayine-i Huban-ı Bursa: Beauties In city Of Bursa
Yazar: EMİNE TUĞCU
Danışman: Y.DOÇ. NURAN TEZCAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tezde, Lâmi'i Çelebi'nin Şehr-engiz-i Brusa, İshak Çelebi'nin Şehr-engiz-i Bursa,Çalıkzâde Mehmed Mânî'nin Şehr-engiz-i Bursa ve İsmail Beliğ'in Şehr-engiz-iCilve-resâ ve Âyîne-i Hûbân-ı Brusa adlı eserlerindeki güzellerin tasviri merkezealınmıştır. Osmanlı şiir geleneğinde sevgilinin cinsiyeti ve sevgilinin sosyal hayatlaolan ilişkisi, bu edebiyatın en çok tartışılan yönlerinden biridir. Şiirlerde tasvir edilensevgilinin kimi zaman kapalı, kimi zaman da açık göndermelerle genç bir delikanlıyıişaret etmesiyle bu şiirlerin ?homoerotik? bir boyutunun olması, tartışmalara zeminhazırlayan en önemli etkenlerden biridir. Tezde, sevgili dolayımında tasvir edilenmeslek sahibi ?mahbûb?ların / oğlanların neden şehrengizlerde daha görünür birşekilde yer aldıkları ve nasıl tasvir edildikleri incelenmiştir. Çoğunluğu çarşıesnafından olan meslek sahibi bu mahbûbların şehrengizlerde nasıl anlatıldığındanyola çıkılarak, meslek gruplarına göre güzellerin tasvirinde kullanılan sembolikanlatımın Osmanlı şiiri içerisinde kendine özgü bir yapı oluşturup oluşturmadığıdeğerlendirilmiştir. Çoğunlukla mesnevi nazım şekliyle yazılan bu şiirler, hem türolarak hem de esnafları konu alması bakımından içinde barındırdığı toplumsal hayataait unsurlarla, Osmanlı edebiyatında farklı ve önemli bir yer tutmuştur. Bu bağlamdasomut birer ?kişi? olan bu güzellerin edebî bir metinde nasıl konumlandırıldığı vegüzellerin tasvirlerinden hareketle ortaya çıkan Osmanlı sosyal hayatına yönelikgöstergeler tartışılmıştır.

Abstract:
This study focuses on the description of beauties in Şehr-engiz-i Brusa ofLâmi?i Çelebi, Şehr-engiz-i Bursa of İshak Çelebi, Şehr-engiz-i Bursa of ÇalıkzâdeMehmed Mânî, Şehr-engiz-i Cilve-resâ and Âyîne-i Hûbân-ı Brusa of İsmail Beliğ.The gender and the social relations of beloved in Ottoman poetry are one of the mostcontroversial issues of this literary tradition. The fact that the beloved described inpoems refers either implicitly or explicitly to a young boy adds a ?homoerotic?dimension to them, which lays the groundwork for most important discussions. Inthis thesis, I analyzed why professional ?mahbûb?s / boys, who are included in theworks as ?beloveds?, are more visible in şehrengiz (citydisturber) and how they aredescribed. Through the descriptions in şehrengizes (citydisturber)of theseprofessional mahbûbs, most of whom are craftsmen in the bazaar, it is examinedwhether metaphors used for the description of each beauty of a different professionconstitutes a peculiar pattern. These poems, which are generally written in the formof mesnevi, have a special and significant role in Ottoman literature not only due toits genre, but also due to scenes from social life for having esnaf as theme. Howthese beauties, who are also real persons, are contextualized in a literary work, andthe indications on Ottoman social life, which are obtained via the descriptions ofthese beauties, are discussed.