Sosyal medya dispozitifi: Halk yazısı, dikkat dağınıklığı ve öznellikler
Social media dispositive: People's writing, distraction and subjectivities
Yazar: MERT KARBAY
Danışman: DOÇ. DR. ÖZKAN AGTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu tez, Sosyal Medyayı (SM) özgün yazısı, dikkat dağınıklığı ve öznellikleriyle bir bütün olarak ele alarak siyasal olarak kavramak adına dispozitif kavramı ve stratejisini önermektedir. SM, çevrimiçiyle sınırlı, sanal ya da simülasyon değildir; yazının, hızlanmanın, söyleme kışkırtmanın dijitalleşmesinin, kişisel hikâye anlatımının, çözünen odaklanma yetisinin, keyifle oyalanmanın, hakikatlerin oluşumunun, direniş ve algoritmik denetimin veri ve iktidar stratejileri içerisinde birbirlerine eklemlendiği heterojen ve dinamik bir dispozitiftir. Uygulamaları kullansın ya da kullanmasın her bir kişi, yazısıyla ve dijital ayak iziyle profillenmiş, dijital imkânların, bilgisayarlı hesaplamanın ve akıllı cihazların yardımıyla çığ gibi büyüyen, eşzamanlı ve ham haliyle depolanan, algoritmanın kendine özgü ve özerk rasyonalitesiyle işlenen büyük/ham verinin can damarı, gelir kapısı, öznesi ve nesnesi haline gelmiştir.
 
Dispozitif olarak SM'nin iki temel hususiyeti bulunmaktadır: Halk yazısı ve dikkat dağınıklığı. Tarihte ilk kez herkesin herkese yönelik olarak ve editörsüzce yazması anlamında özgün olan bu yazı, çoklukla kısa, hızlı olmasıyla, gramer kurallarına kayıtsızlığıyla, görsel-işitselliğe eğilimi gibi nitelikleriyle de kendisinden önceki yazılardan ayrışır. Mikrofonu zaptetmiş olan halkın yazıya tayin edici bir müdahalesidir söz konusu olan. Bu yeni ve özgün yazı, SM öncesinde mikrofon sahipleri tarafından dizginlenmeye çalışılır, hakikat-sonrası olarak yaftalanır. Ne var ki dispozitif içerisindeki güç ilişkileri geleneksel kapı bekçilerini alaşağı edebilir. Aynı zamanda SM dispozitifi, kaydırma hareketinde somutlaştığı üzere her hadiseyi, duyguyu, farklı formattaki ve zamandaki iletileri tek bir akış içerisinde bir araya getirdiği için özgün bir dikkat dağınıklığı dispozitifidir. İnsanlar sonsuz bir şimdiki zaman içerisinde, çoklu görev peşinde erteler, savsaklar, kimi zaman tükenir. Hatta SM'den ayrı kalmanın, son gelişmeleri kaçırmanın kendisi (FOMO) başlıbaşına kaygıya dönüşmüştür. Dopamin diyeti, perhizler, dozunda kullanma, inziva ve benzeri önerileriyle çeşitli spiritüel hareketler, kişisel gelişim literatürü ve nörobilimler başta pek çok hareket, disiplin ve kurum SM kullanımını ehlileştirmeye, dağılan dikkati ve yitmekte olan anlamı geri kazandırmaya çalışır.
 
Akış olarak SM dispozitifi özneleştirir. Trolleri akışları akamete uğratır, kurmaksızın yıkar. Küratörleri farklı akışları birleştirir, yeni akışları kurar ve değeri tayin eder. Oyunbazları maceracıdır, oyun, finans ve kumarın iç içeliği içerisinde devinir. SM, söz rejiminin merkezindedir. SM'nin temaşa ettiği kendi hikâyesi, influencerları, yani kendisidir. Influencer kitlesine onların arasından rehberlik eder; mesafe olarak yakın, deneyimin kurulmasında paydaştırlar. SM dispozitifinin kolektif yazısının belli belirsiz izi, olanaklı kıldığı öznelliklerde açığa çıkar.

Abstract:
This thesis proposes the concept and strategy of dispositive in order to comprehend Social Media (SM) politically by considering it as a whole with its distinctive writing, distraction and subjectivities. SM is not limited to online, virtual, or simulation; It is a heterogeneous and dynamic dispositif in which writing, acceleration, digitalization of provocation to discourse/manifest, personal storytelling, dissolving ability to focus, enjoyment, formation of truths, resistance and algorithmic control are articulated within the strategies of data and power. It is the lifeblood, source of income, subject and object of big/raw data, which grows like an avalanche with the help of digital opportunities, computerized calculations and smart devices; data is stored in its simultaneous and raw form and is processed with the unique and autonomous rationality of the algorithm. Each person, whether they use apps or not, is profiled with their writing and digital footprint.
 
As a dispositif, SM has two basic features: people's writing and distraction. This style of writing, which is original in the sense that, for the first time in history, "the writing of all against all" and without an editor, it differs from the previous writings with its qualities such as its shortness, speed, indifference to grammatical rules, and tendency towards audio-visual. What is in question is a decisive intervention in the writing by the people who have seized the microphone. This new and original writing was tried to be restrained by the previous microphone owners and was labeled as post-truth. However, power relations within the dispositif can overthrow traditional gatekeepers. SM is the dispositif of a unique distraction, as it brings together every event, emotion, and messages in different formats and times in a single flow, as embodied in the scrolling movement. In an infinite present, in pursuit of multitasking, people procrastinate and burn out. In fact, being away from the latest news, fear of missing out (FOMO) itself has turned into anxiety. Many movements, disciplines and institutions, especially various spiritual movements, self-help literature and neurosciences, try to tame the use of SM and restore the distracted attention and lost meaning, with suggestions such as dopamine diet, abstinence, moderate use, retreats and so on.
 
As a flow, the SM dispositif subjectivizes. Trolls disrupt and destroy flows without establishing alternatives. Curators combine different streams, establish new streams, and determine the value. 'Game'blers are adventurous and move within the intertwining of games, finance and gambling. SM is at the center of the speech regime. What SM is watching is its own story, its influencers, that is, itself. Influencers guide their followers through them; they are close in distance and share in the establishment of the experience. The nebulous trace of the collective writing of the SM dispositif manifests itself in the subjectivities it enables.