Öğretmen algılarına göre örgütsel muhalefet ile örgütsel dışlanma arasındaki ilişki
The relationship between organizational dissent and organizational ostracism according to teacher perceptions
Yazar: ÖZNUR YOL
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED ZİNCİRLİ
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Muhalefet = Opposition ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Örgütsel dışlanma = Organizational ostracism ; Örgütsel muhalefet = Organizational dissent ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmanın genel amacı, öğretmen algılarına göre örgütsel muhalefet ile örgütsel dışlanma arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Elazığ ilindeki resmi anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde görevini sürdüren öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi, kota örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olup araştırma çeşitli kademelerde görev yapan 626 öğretmenden alınan veriler analiz edilerek gerçekleştirilmiştir. Çalışmada genel tarama modeli türlerinden, ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma kapsamında veriler, Örgütsel Muhalefet Ölçeği (ÖMÖ), Örgütsel Dışlanma Ölçeği (ÖDÖ) ve araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu ile toplanmıştır. Araştırmada verilerin analizinde istatistiki paket programı kullanılmıştır. Elde edilen veriler, güvenirlik, yüzde, frekanslar, t-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson Korelasyon analizi ve Çoklu Regresyon Analizi yapılarak incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, ÖM toplam ile alt boyut dikey muhalefet puanının yüksekken diğer alt boyut olan yatay muhalefet puanının orta düzeyde olduğu görülmüştür. ÖD toplam, ÖD alt boyutu olan hiçleştirme ve yalnızlaştırma puanlarının ise çok düşük olduğu saptanmıştır. Öğretmen algılarına göre ÖM, alt boyutları olan dikey ve yatay muhalefetin cinsiyet, medeni durum, okul türü, branş, hizmet süresi, yaş değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Öğretmen algılarına göre ÖD, alt boyutları olan yalnızlaştırma ve hiçleştirmenin medeni durum, hizmet süresi ve yaş değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği görülmüştür. Diğer taraftan araştırma bulgularına göre ÖD, alt boyutları olan yalnızlaştırma ve hiçleştirmenin cinsiyet, okul türü, branş değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılık olduğu saptanmıştır. Cinsiyet değişkeninde, erkeklerin kadınlara göre ÖD (yalnızlaştıma ve hiçleştime alt boyutu) algıları anlamlı düzeyde yüksektir. Okul türü değişkeninde, okul öncesi öğretmenlerinin ortaokul ve lise öğretmenlerine göre ÖD (yalnızlaştıma ve hiçleştime alt boyutu) algıları anlamlı düzeyde yüksektir. Aynı zamanda ilkokul öğretmenlerinin de ortaokul ve lise öğretmenlerine göre ÖD (yalnızlaştıma ve hiçleştirme alt boyutu) algıları anlamlı düzeyde yüksektir. Branş değişkeninde, sosyal bilimler öğretmenlerinin fen bilimleri öğretmenlerine göre ÖD (yalnızlaştıma ve hiçleştirme alt boyutu) algıları anlamlı düzeyde yüksektir. Güzel sanatlar/beden eğitimi/konservatuvar branşına sahip öğretmenlerin de fen bilimleri ve sosyal bilimler öğretmenlerine göre ÖD (yalnızlaştıma ve hiçleştirme alt boyutu) algıları anlamlı düzeyde yüksektir. Pearson Korelasyon analizi sonucuna göre, ÖM (dikey muhalefet, yatay muhalefet) ile ÖD (hiçleştirme, yalnızlaştırma) arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler vardır. Çoklu regresyon analizi sonucunda örgütsel muhalefet toplam puanları ile dikey muhalefet ve yatay muhalefet boyutlarının ÖD algısını anlamlı düzeyde yordadığı görülmektedir. Bu sonuçlara göre örgütsel muhalefet düzeyinin örgütsel dışlanma algısındaki toplam varyansın yaklaşık %15'ini açıkladığı söylenebilir.

Abstract:
The general purpose of this study is to examine the relationship between organizational dissent and organizational ostracism according to teacher perceptions. The universe of the study consists of teachers who continue their duties in official kindergartens, primary schools, middle schools and high schools in Elazığ in the 2021-2022 academic year. In the study, quantitative research method were used. The sampling of the study was determined by quota sampling method and the research was carried out by analyzing the data obtained from 626 teachers working at various levels of education. In the study, relational screening model, one of the general screening model types, was used. Within the scope of the research, the data were collected with the Organizational Dissent Scale (ODS), Organizational Ostracism Scale (OOS) and the personal information form prepared by the researcher. In the study, statistical package program was used in the analysis of the data. The obtained data were examined by reliability, percentage, frequencies, t-test, One-Way Analysis of Variance, Pearson Correlation analysis and Multiple Regression Analysis. According to the findings obtained from the research, it was seen that the vertical dissent score of the sub-dimension and the total OD was high, while the horizontal dissent score, which is the other sub-dimension, was at a medium level. It was determined that the scores of the total OO and nothingization&isolation, which are the sub-dimensions of OO, were very low.According to teacher perceptions, it was determined that OD and the vertical and horizontal dissent, which are the sub-dimensions of OD, did not show a statistically significant difference according to gender, marital status, type of school, branch, length of service and age variables. According to teacher perceptions, it was seen that OO and isolation & nothingization, which is the sub-dimensions of OO, did not show a significant difference according to marital status, length of service and age variables. On the other hand, according to the research findings, it was determined that OO and isolation & nothingization, which is the sub-dimensions of OO, had significant differences according to gender, school type and branch variables. In the gender variable, men's perceptions of OO (the sub-dimension of loneliness and nothingness) compared to women are significantly higher. In the school type variable, OO (the sub-dimension of isolation and nothingization) perceptions of preschool teachers were significantly higher than secondary and high school teachers. At the same time, OO perceptions of primary school teachers (the sub-dimension of isolation and nothingization) are significantly higher than secondary and high school teachers. In the branch variable, OO perceptions of social sciences teachers (the sub-dimension of isolation and nothingization) are significantly higher than science teachers. OO (sub-dimension of isolation and nothingness) perceptions of fine arts/physical education/conservatory teachers have significantly higher than science and social sciences teachers. According to the results of Pearson correlation analysis, there are significant positive relationships between OD (vertical dissent, horizontal dissent) and OO (nothingization, isolation). As a result of multiple regression analysis, it is seen that the total scores of organizational dissent, vertical and horizontal dissent dimensions significantly predict the perception of OO. According to these results, it can be said that the level of organizational dissent explains about 15% of the total variance in the perception of organizational ostracism.