Yapı ürünlerinde gözlenen kayıpların önlenmesine yönelik bir model önerisi
A model suggestion to prevent losses on building products
Yazar: ÜRÜN BİÇER ÖZKUN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERKAN AVLAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapı sektörü, ülke ekonomisinin kalkınmasında önemli yer tutmaktadır. Yapı ürünleri de gelişen teknolojiyle orantılı olarak yapı sektörünün gelişiminde rol üstlenen bileşenlerden biridir. Bu nedenle yapı ürünlerine ve yapı sektörüne yönelik yapılacak çalışmalar gelişim açısından önem taşımaktadır. Yapı sektörünün ilerlemesine engel olabilecek sorunlar ele alındığında organizasyon ve iletişim sorunları, eğitimsizlik, denetleme eksiklikleri, atık oluşumları, ürün kayıpları vb. dikkat çekmektedir. Yapı üretimi ile ilgili konularda birçok konuda çalışma yapıldığı; ancak ürün kayıplarına yönelik kapsamlı ve bilimsel çalışmaların yapılmadığı tespit edilmiştir. Özellikle yapı ürünlerinin hammadde ediniminden atık oluşumuna ya da yok edilmesine kadar geçen süreçlerde hammadde, ürün, enerji, işgücü ve zaman kayıpları oluşabilmekte, bunlar da genel olarak ekonomik ve ekolojik kayıplara neden olmaktadır. Sektör açısından önemli etkileşimlere neden olan kayıplara yönelik çalışma yapılması gerekliliği dikkat çekmiş ve çalışma kapsamı bu doğrultuda oluşturulmuştur. Öncelikle yapı sektöründe oluşabilecek ürün kayıplarının neler olduğunun belirlenmesine yönelik araştırmalar yapılmış, her ürün grubuna uyarlanabileceği düşünülen bir döngü oluşturulmasına karar verilmiş ve kayıpların bu döngü kapsamında belirlenmesi ve önlenmesi için de bir model önerilmiştir.Çalışmanın birinci bölümü olan giriş bölümünde problem tanımlanmış, çalışmanın amacı ve önemi vurgulanmış, sınırlılığı ve yöntemi belirlenmiş ve çalışma ile elde edilecek olan varsayımlar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, ürünlerin geçirdiği evreleri tanımlayan döngünün sistem olarak ele alınması nedeni ile sistem ve sistem yaklaşımına yönelik tanımlar ve sınıflandırmalar, kayıpların önlenmesi amacıyla oluşturulacak modele yönelik araştırmalar yapılmış, çalışma yapı içinde kullanılan seramik kaplamalar ile sınırlandırılmış ve oluşturulan modelin uyarlandığı seramikler ile ilgili bilgiler verilmiştir.Üçüncü bölümde, öncelikle yapı üretimine yönelik döngü oluşturulmuş ve bu döngüden yararlanılarak kurgulanan yapı ve ürün döngüleri birbirleriyle ilişkilendirilmiştir. Döngü sistemlerinin oluşturulması ve kayıpların belirlenmesi sonrasında kayıpların önlenmesine yönelik bir model önerilmiş ve öneri modelin açılımı yapılarak her evresi tanımlanmıştır. Dördüncü bölümde ise oluşturulan modelin, çalışmanın birinci bölümünde de tanımlanan sınırlılık kapsamında, seramik kaplamalar üzerinde uyarlaması yapılmıştır. Öncelikle seramik kaplamaların ürün döngüsü oluşturulmuş ve döngü kapsamında oluşan kayıplar, sözlü görüşmeler, alan gözlemleri ve kişisel uygulamalar doğrultusunda belirlenmiştir. Bu belirlemelere dayanarak oluşturulan modelin, seramik kaplamalar üzerinde açılımları yapılmıştır. Oluşturulan modelin İstanbul'da uygulaması devam eden bir şantiyede denemesi yapılmış ve bu model ile bitmiş uygulamalarda kayıp oluşumlarının belirlenebileceği, devam eden ve/veya yeni başlanan uygulamalarda ise kayıp oluşumunun önlenebileceği ya da en aza indirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, kayıp oluşumlarının önlenmesi için bir denetleme çizelgesi oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu bölüm sonunda, çalışmada elde edilen veriler değerlendirilmiştir.Çalışmanın beşinci ve son bölümü olan sonuç ve öneriler bölümünde; dördüncü bölümde yer alan seramik kaplama örneği sonucunda modelin her ürün grubuna uygulanabilirliği üzerinde durulmuş; sonuçların değerlendirilmesinden sonra öneriler verilerek çalışma sonlandırılmıştır. Daha önce de ifade edildiği gibi özellikle kayıpların önlenmesine yönelik çalışmaların olmaması nedeniyle çalışmanın bu alanda çalışacak araştırmacılara kaynak oluşturabileceği ve kayıpların önlenmesinde yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Construction sector is critically important on the improvement of national economy. Building products are important components which having significant role on the development of construction sector, in parallel to the booming technology. Therefore, researches on building products and construction sector are considerably substantial for national progress. The organization and communication problems, philistinism, control deficiencies, waste formation, products losses etc. are some of the problems preventing the advance of construction sector. There are many studies and researches on these problems known in literature, however it is determined that, there is a deficiency of extensive and scientific researches oriented to product losses. Raw material, product, energy, labor force and time losses, causing economic and ecologic losses, can be existed especially in the process from obtaining the raw material of building products to waste formation or product disposal. In this context, the scope of this thesis devised on the necessity of a research about the losses caused significant interactions in the construction sector.Firstly, the diversity of product losses in construction sector have been searched, a cycle that can be adapted to each product group, has been decided to be developed and a model has been suggested for determining and avoiding the losses within the context of the cycle.In the first section, the problem of thesis is defined, the aim and the scope are explained, the restraint and method are determined and the assumptions obtaining by this study are mentioned.In the second section, the definitions and classifications about the system and system approach that are obtained by investigating the cycle defined the phases of product, the researches on the model proposal for avoiding the losses, the definitions and kinds of losses and the information about ceramics that the thesis is restricted with this product and the model is adapted on it, are explained.In the third section, firstly the cycle of building production is developed and the cycle of construction and product devised by the cycle are associated with each other. Secondly, the cycle systems are developed and losses are determined, a model is suggested to prevent the losses and each phase is defined by explanation of the suggested model.In the fourth section, the model is adapted on the ceramic tiling. The cycle is developed for the ceramic tiles and the losses in the scope of cycle are defined by oral interviews, observations on site and personal applications. The model developed by these determinations, is adapted on ceramic tiling. The model is checked on a construction site in Istanbul and it is realized that the losses can be defined on completed applications; the losses can be prevented or minimized on continuing and/or incipient applications. Moreover, control tables are prepared to prevent the losses. At the last part of the section, the works and the data of the study are evaluated.In the fifth and the last section, the applicability of model to each product group is emphasized based on the results of the ceramic tiling example and the study is completed with the suggestions after evaluation of the results. It is expected that, this thesis will be an important and guiding reference for other researchers studying on the prevention of losses.