Hamit Zübeyr Koşay (1897-1984)
Hamit Zübeyr Koşay (1897-1984)
Yazar: NERGİZ YAMAN
Danışman: PROF. DR. MELEK ÇOLAK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyografi = Biography ; Tarih = History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arşivcilik = Record keeping ; Biyografi = Biography ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Dilbilim = Linguistics ; Filoloji = Philogy ; Koşay, Hamit Zübeyr = Koşay, Hamit Zübeyr

Özet:
Cumhuriyet döneminin inşası çalışkan, azimli ve idealist kişilerin varlığıyla
gerçekleşmiştir. Atatürk'ün fikirleri çerçevesinde bu durumun gelişimi kısa süre
içerisinde hız kazanmıştır. Cumhuriyet dönemini değerlendirirken konuyu yalnızca
sosyo-politik açıdan ele almanın yanında o dönemde yer edinmiş kişilerin yaşamıyla
da dönemi aydınlatmak mümkündür.
Cumhuriyet döneminde birçok aydın Türkiye'ye çağrılmış yahut kendi talepleriyle
gelmek istemişlerdir. Fakat bu aydınların genel özellikleri, eğitimlerini farklı ülkelerde
tamamlamış olmalarıdır. Bu yüzden Türkiye Cumhuriyeti'ne gençlik yıllarından sonra
gelmişlerdir. Ele alacağımız Hamit Zübeyr Koşay ise onlardan farklı olarak henüz
dokuz yaşında, yani çok küçük diyebileceğimiz bir yaşta İstanbul'a gelip burada
tahsilini sürdürmüştür. Bu durum, onu çoğu mevkidaşından ayırmakla birlikte,
kendisini besleyen bu toprakları vatan olarak saymasına sebebiyet veren etmendir.
Küçük yaşlarda vatanını bırakıp eğitimi için İstanbul'a gelen Hamit Zübeyr Koşay'ın
yaşamı çaba, fedakârlık ve özveriyle geçmiş, yaşadığı süreç onda sakin ve içe dönük
bir karakter yaratmıştır. Öte yandan bu durum, onun yeni kurulan Türkiye
Cumhuriyeti'nde eserleriyle ve yaptıklarıyla ışık gibi parlamasına engel olmamıştır.
İstanbul'da tek başına eğitimini sürdüren Koşay, eğitimini bitirip bir sene beden
eğitimi öğretmenliği yapmış fakat öğrenme arzusu onun peşini hiçbir zaman
bırakmamıştır. Kendisi, bu görevini sürdürürken bir yandan da Macarca derslerini
takip etmiştir. Yüksek öğrenim görme arzusuyla 1917'de Macaristan'a gitmiş,
doktorasını "Türk Silah Adları" üzerine yapmıştır. Macaristan'da bulunduğu süreci
verimli bir şekilde geçirmiş ve Almanya gibi birçok ülkede bulunma fırsatı
yakalamıştır. Filoloji alanında yükseköğrenim gören Koşay, Lozan Türk Yurdu'nun
1922 yılında düzenlediği "Türk Gençliğinin Vazifesi Ne Olmalıdır?" konulu
yarışmada Izgü Mescid eseriyle birinci olmuştur.
Macaristan'daki eğitimi bitmiş olan Koşay ülkesine geri dönmek istemişse de koşullar
dolayısıyla gidememiştir. Böylece 1925 yılında yeniden Türkiye'ye dönmüştür.
Burada Milli Eğitim bünyesine bağlı çeşitli kadrolarda yer almıştır. Emeklilik
yıllarında bile çalışma arzusunda olan Hamit Zübeyr, kütüphanecilik, arşivcilik, tarih,
filoloji, arkeoloji, etnografya ve edebiyat gibi alanlarda çalışmalarda bulunmuş,
dönemin yurtdışından gelen aydınlarından birisidir.
Anahtar Kelimeler: arkeoloji, arşiv, Atatürk, Cumhuriyet Dönemi, etnografya, filoloji, Hamit Zübeyr
Koşay, kütüphane.

Abstract:
The construction of the Republican era occurred with the presence of hardworking,
determined and idealist people. In the framework of Atatürk's ideas, the development
of this situation gained speed in a short time. While evaluating the Republican period,
it is possible not only to address the issue from a socio-political point of view, but also
to illuminate the period with the lives of the people who have taken part in that period.
Many intellectuals were called back on Turkey Republican period or had to come on
their own demands. But the general characteristics of these intellectuals were that they
completed their education in different countries. Therefore, they came to the Republic
of Turkey after years of their youth. Unlike them, Hamit Zübeyr Koşay, who we will
take into consideration, came to Istanbul at the age of nine, which can be counted as a
young age, and continued his education there. Although this situation differentiates
him from most of his counterparts, it causes him to regard these lands as his homeland.
Hamit Zübeyr Koşay, who left his homeland at an early age and came to İstanbul for
education, spent his life with effort, sacrifice and devotion, and the process he
experienced created a calm and inward character. On the other hand, this situation did
not cause an obstacle for him to shine like light through the work he did in the newly
established Republic of Turkey. Koşay, who continued his education alone in İstanbul,
completed his education and worked as a physical education teacher for a year, but he
always pursued the desire to learn. While he was doing this task, he also took some
Hungarian lessons. With the aim of studying higher education, he went to Hungary in
1917 and completed his doctorate on "Turkish Weapons Names". He spent his time in
Hungary efficiently and had the opportunity to visit many countries such as Germany.
Koşay, who received a higher education in the field of Philology, won the first place
with his work Izgü Mescid in the competition named "What should be the duty of
Turkish Youth?" and organized by Lausanne Türk Yurdu in 1922.
Although Koşay, whose education in Hungary finished, wanted to return to his
country, he could not go because of the tough conditions at those times. Thus, he
returned to Turkey in 1925. He took part in various positions affiliated to the National
Education. Hamit Zübeyr, who had a desire to work even during his retirement years,
was one of the intellectuals from abroad, who worked in the fields of librarianship,
archiving, history, philology, archaeology, ethnography, and literature.
Keywords: archaeology, archive, Atatürk, Republic Era, ethnography, philology, Hamit Zübeyr Koşay,
library.