Darende Heyiketeği Mezarlığındaki mezar taşları
Tombstones in Darende Heyiketegi Cemetery
Yazar: AYŞE TOKAY
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DÜNDAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu doktora tezimizde Malatya İli Darende Heyiketeği Mezarlığındaki mezar taşları incelenmiştir. Darende Heyiketeği Mezarlığında 619 baş taşı, 105 ayak taşı olmak üzere toplam 724 mezar taşı tespit edilmiştir. Kadın baş taşı sayısı 270, erkek baş taşı sayısı 336'dır. 21 tane mezar taşının ise cinsiyeti tespit edilememiştir. Baş taşları incelendiğinde 627 mezarın varlığı kesindir. Darende Heyiketeği Mezarlığındaki mezar taşlarından 255 tanesinin tarihi tespit edilirken, 231 tane mezar taşının ise kitabesi olmadığından ya da aşırı tahrip olduğundan ve 139 tanesinin günümüze sadece başlık kısmı ulaştığından, 2 tanesi de gömülü olduğundan tarihleri tespit edilememiştir. En erken tarihli mezar H. Zilkade 981 / M. Şubat-Mart 1574, en geç tarihli mezar ise H. 1336 / M. 1917-1918 tarihlidir. Mezar taşlarının 2 tanesi 16. yüzyıla, 4 tanesi 17. yüzyıla, 57 tanesi 18. yüzyıla, 185 tanesi 19. yüzyıla ve 7 tanesi de 20. yüzyıla aittir. 720 tanesi taştan, 4 tanesi ise mermerden yapılmıştır. 
Mezar taşları gövde yatay kesiti, başlık ve tepelikler açısından özgün ve zengin biçimlere sahiptir. Mezar taşı süslemelerine ise çok az yer verilmiştir. Kitabeler hat sanatı ve işçilik bakımından çok sadedir. Kitabelerde oyma ve kazıma teknikleri kullanılmıştır. Muhteva açısından Darende sanatına, tarihine, içtimai ve edebi hayatına ışık tutacak bulgu ve belgelere ulaşılmıştır. Darende Heyiketeği Mezarlığında yer alan Osmanlı mezar taşları, bölgesel özellikleri barındırdığı gibi kendine özgü unsurları da yansıtması ile dikkat çekicidir.

Abstract:
In this doctoral thesis, the tombstones in Darende Heyiketeği Cemetery in Malatya Province were examined. A total of 724 tombstones, including 619 headstones and 105 footstones, were identified in Darende Heyiketeği Cemetery. The number of female headstones is 270 and the number of male headstones is 336. The gender of 21 gravestones could not be determined. When the headstones are examined, the existence of 627 graves is certain. While the dates of 255 of the tombstones in Darende Heyiketeği Cemetery have been determined, the dates of 231 tombstones could not be determined because they did not have an inscription or were extremely damaged, 139 of them only had their headpieces survived to the present day, and 2 of them were buried. The earliest dated tomb is dated Dhu'l-Qa'dah 981 Hijri / A.D. February-March 1574, and the latest is dated Hijri 1336 / A.D. 1917-1918. 2 of the gravestones belong to the 16th century, 4 to the 17th century, 57 to the 18th century, 185 to the 19th century and 7 to the 20th century. 720 of them are made of stone and 4 of them are made of marble.
Tombstones have unique and rich shapes in terms of body horizontal section, capitals and crowns. Very little space was given to gravestone decorations. The inscriptions are very simple in terms of calligraphy and workmanship. Carving and scraping techniques were used in the inscriptions. In terms of content, findings and documents that will shed light on Darende's art, history, social and literary life have been found. The Ottoman tombstones in Darende Heyiketeği Cemetery are remarkable as they reflect regional characteristics as well as unique elements.