İnsani amaçlı ilaca erken erişim programı (compassionate use) ile hedefe yönelik tedavi alan onkoloji hastalarının advers olay profilinin incelenmesi
Investigation of adverse event profile of oncology patients receiving targeted therapy with compassionate use program
Yazar: MÜCAHİDE MİRAC ERGÜN
Danışman: PROF. DR. AHMET OĞUZ ADA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Farmasötik Toksikoloji = Pharmaceutical Toxicology

Özet:
İnsani Amaçlı İlaca Erken Erişim Programı (Compassionate Use) ile Hedefe Yönelik Tedavi Alan Onkoloji Hastalarının Advers Olay Profilinin İncelenmesi
Kanser, büyüme ve gelişmeyi sağlayan kontrol mekanizmalarının bozulması sonucu hücrelerin kontrolsüz bölünmesiyle oluşan doku veya organlarda görülen bir hastalıktır. Bazı kanser türleri cerrahi, kök hücre nakli, kemoterapi ve/veya radyoterapi ile tedavi edilebilirken,  bazı durumlarda ise hormon tedavileri, immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler gibi güncel yöntemler kullanılmaktadır. İnsan vücudundaki spesifik bir molekülü hedefleyerek tümör büyümesinin durdurulması amaçlayan tedavilere hedefe yönelik tedavi (targeted therapy) denir. Konvansiyonel tedavilere göre daha az olsa da hedefe yönelik tedavilerin de bazı advers etkileri ve toksisiteleri raporlanmaktadır. Hayatı tehdit eden bir hastalığa sahip olan, standart tedavi yöntemlerinin başarısız olduğu, klinik araştırmalar kapsamına alınamayan hastalar ile ülkede tedavi seçeneği bulunmakla birlikte ilgili ilaçla yüksek yarar sağlanması öngörülen hastalara ülkemizde ruhsatlı olmayan ilaçlar; İnsani Amaçlı İlaca Erken Erişim Programı ile ücretsiz temin edilmektedir. Bu çalışmada; İnsani Amaçlı İlaca Erken Erişim Programı kapsamında hedefe yönelik tedavi alan kanser hastaları için yapılan advers olay bildirimleri, ilgili program özelinde sistem organ sınıflandırması yapılarak incelenmiştir. 29 İnsani Amaçlı İlaca Erken Erişim Programı kapsamında tedavi alan toplam 1774 kanser hastasının 594'ünde advers olay gözlenmiştir. Tüm ilaç grupları içinde en sık gözlenen advers olaylar "Gastrointestinal hastalıklar" sistem organ sınıfına ait bulantı, kusma ve diyare advers olayları olmuştur. "Kan ve lenf sistemi hastalıkları" sınıfına giren trombositopeni, anemi ve nötropeni de benzer sıklıkta gözlenmiştir. Sık gözlenen diğer advers olaylar arasında; deri döküntüsü, pnömoni, AST-ALT ve kreatinin yüksekliği,  yorgunluk ve iştah kaybı bulunmaktadır. Program kapsamında temin edilen ilaçların faz II çalışmalarını başarıyla tamamlamış, faz III çalışmaları halen devam eden, yeterli etkinlik ve güvenlik verileri elde edilmiş olan ilaçlar olması sebebiyle gözlenen advers olayların bilimsel literatürlerde bildirilen advers olaylarla uyuşması beklenen bir durumdur. Program kapsamında tedaviye yanıt veren hastalar, tedavi süreci boyunca ilaçların ücretsiz temin edildiği de düşünüldüğünde ilgili program, kanser gibi önemli bir hastalıkla mücadele eden hastalar için umut vericidir.

Anahtar Sözcükler: Advers olay, kanser, hedefe yönelik tedavi

Abstract:
Investigation of Adverse Event Profile of Oncology Patients Receiving Targeted Therapy with Compassionate Use Program
Cancer is a disease observed in tissues or organs characterized by the uncontrolled division of cells due to the disruption of control mechanisms responsible for growth and development. While some types of cancer can be treated with surgery, stem cell transplantation, chemotherapy, and/or radiotherapy, modern methods such as hormone therapies, immunotherapy, and targeted therapies are also used in certain cases. Targeted therapy aims to stop tumor growth by targeting a specific molecule in the human body. Although targeted therapies have fewer adverse effects and toxicities compared to conventional treatments, some adverse effects are still reported. For patients with life-threatening diseases who have not responded to standard treatment methods, cannot be included in clinical trials, or for whom a highly beneficial outcome is anticipated with a specific drug that is available in the country, unlicensed drugs are provided free of charge through the Compassionate Use Program. In this study, adverse event reports for cancer patients receiving targeted therapy under the Compassionate Use Program were examined by system organ classification specific to the program. Among the total 1774 cancer patients treated under the 29 Compassionate Use Program, adverse events were observed in 594 patients. The most frequently observed adverse events across all drug groups belonged to the "Gastrointestinal diseases" system organ class, including nausea, vomiting, and diarrhea. Thrombocytopenia, anemia, and neutropenia, which belong to the "Blood and lymphatic system diseases" class, were also observed with similar frequency. Other frequently observed adverse events included skin rash, pneumonia, elevated AST-ALT and creatinine levels, fatigue, and loss of appetite. Given that the drugs provided under the program have successfully completed phase II studies, are currently undergoing phase III studies, and have sufficient efficacy and safety data, it is expected that the observed adverse events align with those reported in the scientific literature. Considering that the drugs are provided free of charge throughout the treatment process, the program is promising for patients battling significant diseases like cancer.

Keywords: Adverse event, cancer, targeted therapy