Bazı fonksiyonel gıdalarda tüketici kararları ve bunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi üzerine bir araştırma
A research on consumer decision about some kinds of functional foods and determining factors which affect of it
Yazar: GÖZDE SEVİLMİŞ
Danışman: PROF. DR. F. AKIN OLGUN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Son yıllarda artan sağlık bilinci, kaliteli yaşam sürme arzusu, yaşam süresinin uzaması ve hastalık tedavi ücretlerinin artması gibi nedenler tüketicileri daha sağlıklı beslenmeye itmektedir. Bu durum da ?fonksiyonel gıdalar? diye tabir edilen, beslenme bakımından yeterli olmalarının yanı sıra, vücutta bir veya birden fazla fonksiyon üzerine iyi olma halini sağlayan ve / veya hastalık riskini azaltma gibi olumlu etkilere sahip olduğu belirtilen gıdaların geliştirilmesine yol açmıştır.Bu araştırmada da Türkiye'de özellikle 2000'li yıllardan itibaren market raflarında daha da fazla görülmeye başlayan bu gıdaların ne oldukları, sağlık faydaları, Dünya'da ve Türkiye'deki gelişimleri ve pazar durumları ile fonksiyonel gıda pazarında tüketici kararlarını etkileyen nedenler üzerinde durulmuştur.Ayrıca İzmir'de tüketicilerle yüz yüze gerçekleştirilen anket çalışmasıyla, tüketicilerin fonksiyonel ürünlerle ilgili düşünce ve satın alma veya almama davranışlarını anlamak amacıyla elde edilmiş orijinal nitelikli veriler; ki kare, faktör ve kümeleme analizi gibi istatistiki analiz yöntemleriyle yorumlanmıştır. Çalışma kapsamında, tüketicileri bu gıdaları almaya iten ve engelleyen nedenler araştırılmıştır. Avrupa Birliği'nde yaşayan tüketicilerin tersine, Türkiye'de daha genç ve eğitimli kesimin bu ürünleri tüketmeye daha hevesli olduğu bulunmuştur. Öte yandan ürünün sağlık iddiası tüketicileri bu ürünleri almaya yöneltirken eğer üründen beklenilen fayda görülemez ve lezzet istenilen ölçüde değilse yani tüketici açısından başarısız bir tüketim deneyimiyle sonuçlanırsa satın alım sürecinin sürekliliğinin de gerçekleştirilemeyeceği tespit edilmiştir.

Abstract:
In recent years, increasing health concerns, expectation of longer and better lives, and increasing health expenses have created a situation where consumers are seeking out much healthier foods. This situation has caused the development of functional foods, which include a variety of components, nutrients and non-nutrients, which affect a range of body functions relevant either to a person?s state of well-being, general health, and / or to the reduction of risk of a disease.This article discusses functional foods, which began to appear on the market in Turkey after the year 2000, including the health benefits of functional foods, the development of functional foods in the World and Turkey, the market situation of functional foods, and the deciding factors of consumers when purchasing functional foods.The original data was collected through face to face interviews in İzmir using a questionnaire. The purpose of this questionaire was to understand the consumer?s decisions and behaviour when they were contemplating whether or not to buy functional foods. This raw data was then processed by means of statistical analysis (chi square, factor and cluster etc.) This analysis was then used to investigate the reasons that would either encourage or discourage consumers from buying functional foods. Contrary to consumers who live in the European Union, younger and more educated consumers in Turkey are more likely to consume functional foods. On the other hand, when the health claim or taste of the product fails to meet consumer expectations, and ends in disapointment or dissatisfaction, then consumers are less likely to continue purchasing the product in the future.