Bilim felsefesinde bir açıklama kipi olarak pekiştirme ve olasılık
Confirmation and probability as a mode of explanation in philosophy of science
Yazar: ECE ACIROĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN GAZİ TOPDEMİR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bilimsel bilginin doğasını ve elde edilme yöntemini bilim felsefesi bağlamında
irdelemeyi amaçlayan araştırmamız açısından, öncelikle belirtilmesi gereken husus,
bilimin özü itibariyle tümevarıma dayalı akıl yürütmeyle elde edilen önermelerden
oluştuğudur. Tekil durumlardan hareketle tümel yargılara varma şeklinde gerçekleşen
bir akıl yürütme biçimi olan tümevarımda, öncüller varılan sonuç önermesini zorunlu
olarak içermez; aksine şimdiye dek olan gözlemlerden çıkarılan sonuçtan hareketle,
ileride oluşacak durumların da benzer olacağı varsayılır. Zorunluluk taşımadığından
ve basit ifadesiyle sayıştan veya saymaktan oluştuğundan dolayı, tümevarımla elde
edilen bilgiler açık uçludur ve böyle olmasından kaynaklanan güvenilirlik sorunları
taşımaktadır. Felsefe tarihinde hem bu sorunlara ilişkin geliştirilen ciddi endişeler hem
de insan doğasından kaynaklanan kesinlik arayışı ve güvenilirlik beklentisi tümevarım
akıl yürütme üzerine ciddi bir tartışma geleneğinin doğmasına yol açmıştır. Diğer
taraftan ulaşılan sonucun doğruluğunu kesin ve güvenilir kılamayan çıkarımlardan
oluşan bu akıl yürütme biçiminin bilimde beklendiği şekilde yeni ve güvenilir bilgi
edinmenin tek yolu olduğu ise değişmez bir hakikattir. Ortaya çıkan bu ikilem, ister
istemez tümevarım akıl yürütmeye dayanan bilimsel açıklamanın yetersizliklerinin
giderilmesine yönelik çeşitli ek varsayımların geliştirilmesine yol açmıştır. İşte söz
konusu araştırmamız, bu çözüm denemelerinden birini oluşturan pekiştirme ve olasılık
önerilerinin beklentileri karşılayıp karşılayamadığını analitik olarak sorgulamak
amacıyla gerçekleştirilmiştir. Pekiştirme ve olasılık, Analitik Felsefe geleneğinin önde
gelen temsilcilerinden Rudolf Carnap tarafından tümevarıma ilişkin olarak yukarıda
sıralanan sakıncaların giderilmesine yönelik olarak önerilmiştir. Söz konusu çözüm,
kesin olarak doğrulanamayan ancak bütünüyle bilimsel araştırma izlencesiyle varılmış
açıklamaların olgusal olarak yadsınmadığı, yani pekiştirildiği sürece belirli olasılık
değerlerine sahip doğru tümceler olarak kabul edilebileceğini önermektedir.
Araştırmamızda aynı zamanda çağdaş bilim felsefesi düşünürlerinin çalışmalarında bu
iki kavramın ne ölçüde yer bulduğuna yönelik analizlere de yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Açıklama, Tümevarım, Pekiştirme, Olasılık.

Abstract:
In terms of our research, which aims to examine the nature of scientific
knowledge and the method of its attainment in the context of the philosophy of science,
the first point to be noted is that science is essentially composed of propositions
obtained through inductive reasoning. In induction, which is a form of reasoning that
is based on arriving at universal judgments from singular situations, the premises do
not necessarily include the concluding proposition; on the contrary, it is assumed that
future situations will be similar based on the conclusion drawn from the observations
made so far. Since it does not involve necessity and consists simply of counting or
counting, the knowledge obtained by induction is open-ended and bears reliability
problems arising from this fact. In the history of philosophy, both serious concerns
about these problems and the quest for certainty and the expectation of reliability
arising from human nature have led to the emergence of a serious tradition of debate
on inductive reasoning. On the other hand, it is an immutable truth that this form of
reasoning, which consists of inferences that cannot make the accuracy of the
conclusion reached precise and reliable, is the only way to obtain new and reliable
knowledge as expected in science. This dilemma has inevitably led to the development
of various additional assumptions to overcome the inadequacies of the scientific
explanation based on inductive reasoning. This research was conducted to analytically
question whether the confirmation and probability proposals, which constitute one of
these solution attempts, meet the expectations. Confirmation and probability were
proposed by Rudolf Carnap, one of the leading representatives of the Analytic
Philosophy tradition, to overcome the above-mentioned drawbacks of induction. This
solution suggests that explanations that cannot be verified with certainty but are arrived
at entirely through scientific research can be accepted as true statements with certain
probability values if they are not factually denied, that is, if they are confirmed. Our
research also includes an analysis of the extent to which these two concepts are found
in the works of contemporary philosophers of philosophy of science.
Keywords: Explanation, Induction, Confirmation, Probability.