Ana akım ve muhalif mimarlık bağlamında günümüz mimarlığı ve mekan kavrayışı için bir öneri
A proposal for contemporary architecture and the conception of space in the context of mainstream and oppositional architecture
Yazar: ÖZE ULUENGİN
Danışman: PROF. DR. ŞAYESTE TÜLİN GÖRGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari mekan = Architectural space ; Zaman-mekan = Time-space ; Üçüncü mekanlar = Third places

Özet:
Mekân kavramı tarih boyunca, başta felsefe olmak üzere, pek çok disiplinin tartışmalarına konu olmuştur. Öyle ki, bu alandaki kırılma noktalarının düşünce tarihindeki kırılma noktaları ile örtüştüğünü söylemek mümkündür. Her bir dönemde, farklı kavramların rehberliğinde açıklanan bu kavramı dolayısıyla günümüzde, bugüne ait kavramlar ile yeniden tanımlamak gereklidir. Ne var ki, günümüzün gelip geçiciliğinin kavramlara yansıyan kayganlığı, mekâna ilişkin söylemleri her zaman olduğundan çok daha çeşitli kılmakta ve bu çeşitlilik kaçınılmaz olarak mekân tartışmalarını hiç olmadığı kadar zenginleştirmektedir. Bu karmaşa ortamında, ortaklıkları ve karşıtlıkları ortaya koymak adına, kimi gruplamalar yapmak, kavramın dinamiklerini irdeleme yolunda uygun bir yöntem gibi görünmektedir. Böylelikle, kavramın sahip olduğu ve belki henüz ortaya konmamış kimi potansiyelleri keşfetmek mümkün olabilecek, bu durum da kavramın içerdiği anlamlara katkıda bulunacaktır. Günümüzde mekân kavramını ifade ederken kullanılan dil çok boyutludur, çeşitlidir ve her bir dilde mekân, o dilin kendi kabulleri üzerinde anlatılır hale gelmiştir. Bu bağlamda, geleneksel anlatılardan başlayarak, günümüze uzanan süreçte, düşünce dünyasında meydana gelen bu değişimlere paralel olarak gerçekleşen sayısız mekân anlayışından bahsetmek mümkündür. Buradan hareketle, çalışmada mekân kavramı iki ana başlıkta ele alınmıştır. İlkinde, mekân yaklaşımları 'Kabul: Ana Akım Mimarlık' ve 'İtiraz: Muhalif Mimarlık' olmak üzere, karşıt iki ana başlık altında irdelenmiştir. Burada güdülen amaç, karşılaştırmalar yapılarak kimi belirsizliklerin vurgulanması, kimilerinin ise tanımlanmasına katkıda bulunulmasıdır. İkinci bölümde ise, karşılaştırmalardan elden edilen verilere dayalı tespitler yapılmış ve çalışmanın sonuç bölümünde, iki karşıt yaklaşıma ortak hareket özgürlüğü tanıyacak bir zemin önerisi ortaya konmaya çalışılmıştır. 
Bu çalışmada, araştırma sürecinde karşılaşılan durumlara ilişkin özgün yöntemler üretilmeye çalışılmıştır. Her yaklaşıma ilişkin tablolar oluşturulmuş ve söz konusu tablolar, yöntemin temel bileşenlerinden biri olarak önerilmiş ve aslında çalışmanın kurgusuna dinamik bir katkıda bulunmuştur. Tablolar oluşturup bir sonraki adıma aktarmak, bu çalışmada karşılaştırmalar yapmayı daha somut bir eylem haline getirmiş ve bilginin, çalışmanın başından sonuna süzülerek ulaşmasını sağlamıştır. Mekân kavrayışına ilişkin yaklaşımları karşılaştırmalı okumayı hedeflemiş bu çalışmanın sonuçlarının günümüzden geçen kesite dair bir öneri niteliği taşıdığı belirtilmelidir. Kuşkusuz söz konusu zemin, mekânın dönüşümüyle birlikte gelişmeye, değişmeye açık olacaktır.

Abstract:
Throughout history, the concept of space has been the subject of debate in numerous disciplines— philosophy being the first and foremost. In fact, it would not be erroneous to state that inflection points in this field coincide with critical breaking points in the history of thought. Thus, defining this concept by today's concepts is vital to a thorough understanding of present-day design approaches. However, today's slippery ground leads to a much greater diversification of the discourses relating to space, and this paves the way for the emergence of profoundly different approaches.
In order to delineate similarities and contrasts in such a turbulent environment, undertaking a grouping of concepts, and articulating inter-conceptual dynamics appears to be an appropriate method for this study. It may thus be possible to uncover as yet unknown aspects of the concept, and to elucidate its potential. This in turn, will contribute to a better understanding of the concept. Today, the terminology used to describe the concept of space is extremely diverse and multifaceted. Each language has developed a cohort of words that describe space based on preconceptions embodied within it. In this context, it is possible to speak of countless conceptions of space that follow the developments in the realm of thought, beginning with traditional rhetoric and culminating in the present state of affairs. Using this as a springing board, this study discusses space under two separate, and diametrically opposed headings: 'Acceptance: Mainstream Architecture' and 'Objection: Oppositional Architecture'. Here, the purpose is to elucidate certain uncertainties and to help define others by comparing different approaches. In the second section, data derived from the abovementioned comparison is evaluated. Finally, in the conclusions section, a new framework is proposed which will enable a common framework within which the opposing views can coexist and have 'breathing room'. 
This study has attempted to develop new methods for understanding the observations made during the research process. Each approach has been delineated using detailed matrices. These matrices, in fact, constitute important cornerstones of the method, and have helped create a dynamic framework underpinning the whole study. By constructing matrices and using these as data for subsequent sections, this study has gained continuity whereby data is transferred from the beginning of the text to the end, being refined in the process. Additionally, these matrices have allowed for more concrete comparisons to be made between the abovementioned approaches. It is also worth noting that this study, which aims to derive comparative readings of the concept of space, is also a proposal for understanding space within the framework of today's philosophical background. No doubt, this framework will dissolve and shift in the future, as the concept of space is transformed in its ever-shifting nature.