Türkiye–İran arasında ekonomik bütünleşmenin olası etkileri
The possible effects of economics i̇ntegration between Turkey and Iran
Yazar: NASSER NASIRI
Danışman: DOÇ. DR. DERYA GÜLER AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Ekonomik ilişkiler = Economic relations ; Ekonomik iş birliği = Economic cooperation ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Serbest ticaret = Free trade ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ticaret = International trade ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye ile İran arasında bir Gümrük Birliği kurulmasının muhtemel sonuçlarını, kısmı denge analizi kullanarak ex-ante yaklaşımla incelemektir. Bu çerçevede statik bir model yardımıyla, gümrüğe tabi malların tarife azalmalarının etkisinin İran'ın ithalatı üzerinde yaratacağı değişmeler tahmin edilmiştir. Bu analizde ithalattaki değişimin toplumsal refah üzerindeki etkileri (refah artışı veya azalışı) yorumlanmış ve böylece 2014 yılı itibariyle iki ülke arasında bir GB veya onun diğer alternatifi olan STB kurulmasının rasyonel ve mantıklı olup olmadığına dair öngörülerde bulunulmuştur.
Çalışmada, İran ve Türkiye arasında gümrük birliği teorisi incelenirken öncelikle, Türkiye ve İran ilişkilerinin tarihçesine değinilmiş, ardından statik model uygulaması çerçevesinde 6 basamaklı harmonize mal kodlama sistemi (HS-2007) ile İran'ın ithalat verilerinden faydalanılarak seçilen mal gruplarına ait fiyat ve gelir esneklikleri, ARDL modeli çerçevesinde hesaplanmıştır.  Daha sonra Karemera – Koo (1994) ve Baldwin ve Murray (1977) modelleri kullanılarak GB ve STB'nin ticaret yaratıcı (TY), ticaret saptırıcı (TS) ve ticaret gelişme (TG) etkileri hem Türkiye hem de üçüncü ülkeler (İran'ın beş önemli ticari ortağı AB, NAFTA, ASEAN, ECO ve GCC blokları) için ayrı ayrı hesaplanmıştır.
Çalışmada tahmin edilen modelin sonuçları, her iki bütünleşme seçeneğinin, 2014 yılında refah artırıcı olduğunu göstermiştir. İlaveten, İran'ın tüketicisinin refahı açısından GB ile STB kıyaslandığında, bu iki bütünleşme biçiminde kayda değer bir farka rastlanmamıştır ve sonuçta GB'nin uygulamasının daha rasyonel olduğunu söylemek mümkündür. Toplumsal refah artışı dikkate alındığında, İran'ın ithalatındaki tüm vergileri sıfırlamasının ve uluslararası liberal iktisat teorisinin önerdiği gibi bir serbest ticaret rejimi uygulamasının kısa zamanda mümkün olmadığını ve bu bağlamda, GB uygulamasının İran için ''ikinci en iyi'' durumunu yansıttığını ileri sürmek mümkündür.
Anahtar Sözcükler: Ekonomik Bütünleşme, Gümrük Birliği, Serbest Ticaret Bölgesi, Kısmı Denge Analizi.

Abstract:
The aim of this study is to investigate ex-ante approach of the possible consequences of the establishment of a Customs Union between Turkey and Iran using partial equilibrium empirical analysis. In this context, the impact of tariff reduction of goods subject to customs on change of Iran's imports was estimated using a static model. In this analysis impact of changes in imports on social welfare (increase or decrease of welfare) has been reviewed and so that prediction about being whether rational or logical of the establishment of Customs Union(CU) or its other alternate Free Trade Agreement (FTA) between two countries for 2014 were made. 
In this study, primarily to examining the theory of the customs union between Turkey and Iran, we have discussed the history of relationship between Turkey and Iran, then by using the 6-digit harmonized commodity coding system (HS-2007) within static model application framework and utilizing Iran import data, accordance ARDL model for price and income elasticities of selected commodity groups is calculated. Then by using Karemera-Koo (1994) and Baldwin and Murray (1977) methods effect of trade creation (TC), trade diversion (TD) and trade Expansion (TE) in both Turkey and third countries (Iran's major trading partners including EU, NAFTA, ASEAN, ECO and the GCC block) is calculated separately.
The results of estimated models in this study showed that both integration options are effective on welfare increasing for 2014. In addition, comparing the CU and FTA in terms of Iran consumer's welfare, significant differences were noted in these two integration formats and as a result, it is possible to say that application of CU is more rational. Considering the increase of social welfare, to reset all tariff on Iran's imports and application of a free trade regime as proposed by international liberal economic theory is not possible in a short time, and in this context, it's possible to argue application of CU reflects the "second best" case for Iran's economy. 
Keywords: Economic Integration, Customs Union, Free Trade Zone, Partial Equilibrium Analysis