Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Ay, Ay'ın Hareketleri ve Evreleri Konularına Dair Zihinsel Modellerinin Belirlenmesi
Identifying Science Teachers' Mental Models regarding Moon, Movements and Phases of the Moon
Yazar: SUZAN DURAN BİNGÜL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÇAKINBERK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Astronomi eğitimi = Astronomy education ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Zihinsel modeller = Mental models ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin fen bilimleri öğretim programında yer alan Ay, Ay'ın hareketleri ve evreleri konularına yönelik zihinsel modellerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma temel nitel araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Isparta ilinin Merkez ilçesinde, devlet ortaokullarında görev yapan 20 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen Ay, Ay'ın hareketleri ve evreleri konularına yönelik öğretmen zihinsel model belirleme formu ile toplanmıştır. Geliştirilen form maddeleri için dört fen bilimleri öğretmeni ve üç fen eğitimcisi olmak üzere toplam yedi uzmandan görüş alınmış, önerilen düzeltmeler yapılmış ve forma son hali verilmiştir. Formda yer alan maddelerde öğretmenlerin sorulara yönelik betimleme, çizim yapma ve oyun hamurları ile temsillerini detaylandırmaları istenmektedir. Öğretmenlerin formda yer alan maddelere yönelik yanıtlarının analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Öğretmenlerin görüşme formuna verdikleri yanıtlardan kodlar oluşturulmuş, benzer olanlar aynı temalar altında toplanmıştır. Öğretmenlerin çizimleri, betimlemeleri ve oyun hamuru ile yaptıkları gösterimlerinden elde edilen veriler literatürde yer alan naif, eklektik ve gelişmiş zihinsel model olmak üzere üç farklı kategoride sınıflandırılmış ve zihinsel modelleri belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre Ay'ın şekli, Ay'ın yapısı ve özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile bunların sonuçları olmak üzere üç farklı tema ortaya çıkmıştır. Bu temalardan Ay'ın şekli, dönme, dolanma hareketleri ve bunların sonuçları ile ilgili zihinsel modeller belirlenmiştir. Ay'ın şekli ile ilgili öğretmenlerin tamamının gelişmiş zihinsel modele sahip olduğu görülmüştür. Ay'ın yapısı, Ay'ın aynı yüzünün görülmesi ve Ay'ın dönme ve dolanma süreleri ile ilgili açıklamalarının ders kaynaklarındaki bilgiler ile uyumlu ve doğru açıklamalar içerdiği ortaya çıkmıştır. Ay'ın eksenel ve yörüngesel hareketi ile ilgili 15 gelişmiş ve beş eklektik zihinsel model olduğu, Ay'ın evreleri ile ilgili dört gelişmiş, sekiz eklektik ve sekiz naif zihinsel model belirlenmiştir. Öğretmenlerin en fazla problem yaşadıkları konunun Ay'ın evreleri olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Bu nedenle fen bilgisi öğretmenlerine astronomi konularına yönelik hizmet içi eğitim verilmesi ve düşündürmeye yönelik gözlem etkinlikleri düzenlenmesi önerilebilir.

Abstract:
This research aimed to determine the mental models of science teachers regarding the Moon, its movements and phases. The research was conducted with generic qualitative research method. The study group of the research consists of 20 science teachers working in secondary schools in the Central district of Isparta province in the 2023-2024 academic year. The data of the study were collected with the mental model determination form developed by the researcher. For the form items, opinions were received from a total of seven experts, four science teachers and three science educators, and the form was given its final form. In the form, teachers are asked to detail their descriptions, drawings and representations with play dough in response to the questions. The data were analyzed with content analysis. Codes were created from the teachers' responses to the interview form, and similar ones were collected under the same themes. The data obtained from the teachers were classified into three different categories: naive, eclectic and advanced mental models, and their mental models were determined. Three different themes emerged: the shape of the Moon, the structure and features of the Moon, rotation and orbit movements and their consequences. It was observed that all of the teachers had developed mental models regarding the shape of the Moon. It has been revealed that the explanations about the structure of the Moon, seeing the same side of the Moon, and the rotation and orbit times of the Moon are compatible with the information in the course resources and contain accurate explanations. It has been determined that there are 15 advanced and five eclectic mental models regarding the axial and orbital motion of the Moon, and four developed, eight eclectic and eight naive mental models regarding the phases of the Moon. It has been revealed that teachers mostly have problems with the phases of the Moon. For this reason, it can be recommended that science teachers be given in-service training on astronomy issues and organizing thought-provoking observation activities.