Gece vardiyasında çalışan işçilerde serum fibroblast büyüme faktörü-21 düzeyinin ve metabolik parametrelere etkisinin incelenmesi
Researching of serum fibroblast growth factor-21 level and its metabolic effects in night shift workers
Yazar: TUFAN TEKER
Danışman: DOÇ. DR. DEVRİM SİNEM KÜÇÜKSARAÇ KIYICI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Dahiliye Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Dislipidemi = Dyslipidemia ; Fibroblast büyüme faktörü = Fibroblast growth factor ; Gece çalışması = Night work ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Metabolizma = Metabolism ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Vardiya sistemi = Shiftwork system ; İnsülin direnci = Insulin resistance ; İşçiler = Workers

Özet:
Amaç: Dönüşümlü gece vardiyasında çalışan işçilerde bozulan sirkadiyen ritmin
serum "fibroblast growth factor" (FGF-21) düzeylerine etkisinin ve metabolik
parametrelerle ilişkisinin belirlenmesi amaçlandı.
Yöntem ve gereç: Çalışmaya beden kitle indeksi 18,5<(BKİ)<30 kg/m² arasında
olan ve bilinen kronik hastalığı olmayan, dönüşümlü vardiyada çalışan 44 (24
erkek/20 kadın) ve sabit gündüz vardiyasında çalışan 53 (34 erkek/19 kadın) işçi
alındı. Dönüşümlü vardiyada çalışan işçilerden bir haftalık gece ve gündüz
vardiyasının son gününde olmak üzere iki kez, sabit vardiyada çalışan işçilerden bir
kez, 8 saatlik açlık sonrası antropometrik ve kan basıncı ölçümlerinin yapılmasını
takiben venöz kan örneği alınarak serum FGF-21 düzeyi ve diğer biyokimyasal
parametrelerin ölçümü yapıldı.
Bulgular: Çalışmaya alınan dönüşümlü vardiya grubu ve sabit vardiya grubu
arasında cinsiyet dağılımı ile ortalama yaş, BKİ, vücut yağ oranı açısından
istatistiksel fark yoktu. Dönüşümlü vardiya grubunda diyastolik kan basıncı
(p=0,023), AKŞ (p<0,001), HOMA-IR (p=0,017) ve TSH (p=0,026) düzeyleri
istatistiksel olarak daha yüksekti. Ortalama serum FGF-21 düzeyi açısından
dönüşümlü ve sabit vardiyada çalışanlar arasında anlamlı istatistiksel fark
saptanmadı (sırasıyla; 100,2±54,8 ve 87,5±34,9 pg/ml, p=0,187). Serum FGF-21
düzeyi ile yaş (r=+0,281, p=0,005), gece vardiya süresi (r=+0,278, p=0,006), serum
insülin (r=+0,409, p=<0,001), HOMA-IR (r=+0,425, p=<0,001), LDL-K (r=+0,240,
p=0,018), total kolesterol (r=+0,272, p=0,007), trigliserid (r=+0,396, p=<0,001)
düzeyleri arasında pozitif; HDL-K düzeyi arasında negatif yönde korelasyon bulundu
(r=-0,319, p=0,001). Dönüşümlü vardiyada çalışan erkeklerde sabit vardiyada çalışan
erkeklere kıyasla ortalama serum FGF-21 (sırasıyla; 119,4±56,5 ve 88,4±32,7 pg/ml,
p=0,021), AKŞ (p=0,037), insülin (p=0,049), HOMA-IR (p=0,005), TSH (p=0,001),
total kolesterol (p=0,029) ve trigliserid (p=0,005) düzeyleri istatistiksel anlamlı
yüksek bulundu. İki farklı vardiya grubundaki kadın işçiler arasında AKŞ (p=0,002)
düzeyleri hariç diğer parametrelerde anlamlı fark saptanmadı.
Sonuç: Çalışmamızda FGF-21'in insülin direnci, dislipidemi ve metabolik sendrom
gibi patolojik durumlarla ilişkili olduğu ve dönüşümlü vardiyada çalışan erkek
işçilerde serum FGF-21 düzeylerinin arttığı saptanmıştır. Bu sonuçlar, FGF-21'in
vardiya işçilerindeki metabolik sorunların patofizyolojisinde rol aldığını ve
kompansatuar bir görev üstlendiğini düşündürmektedir.
Anahtar kelimeler: FGF-21, sirkadiyen ritim, gece vardiyası, insülin direnci, dislipidemi, metabolik sendrom

Abstract:
Aim: The aim of this study was to investigate the effect of impaired circadian
rhythm of rotating night shift worjerson serum "fibroblast growth factor" (FGF-21)
levels and its relationship with metabolic parameters.
Materials and methods: Forty-four (24 male/20 female) rotating night shift workers
and 53 (34 male/19 female) fixed day shift workers who have body mass index
between 18.5<(BMI)<30 kg/m² and no known chronic diseases were included to the
study. Venous blood samples were taken in the morning after 8-hour fasting for the
determination of serum FGF-21 levels and the other biochemical parameters
following anthropometric and blood pressure measurements. Blood samples were
taken once from the fixed day shift workers but twice from the rotating night shift
workers and those are the last morning of their night and day shift week.
Results: There was no statistically significant difference between the rotating night
and fixed day shift groups in terms of gender, age, BMI and body fat ratio. Diastolic
blood pressure (p=0,023), fasting blood glucose (FBG) (p<0,001), HOMA-IR
(p=0,017) and TSH (p=0,026) levels were significantly higher in the rotating night
shift group. There was no statistically significant difference in mean serum FGF-21
levels between the rotating night and fixed day shift workers (100,2±54,8 vs
87,5±34,9 pg/ml, p=0,187; respectively). Serum FGF-21 levels were positively
correlated with the age (r=+0,281, p=0,005), night shift duration (r=+0,278,
p=0,006), serum insulin (r=+0,409, p=<0,001), HOMA-IR (r=+0,425, p=<0,001),
LDL-cholesterol (r=+0,240, p=0,018), total cholesterol (r=+0,272, p=0,007) and
triglyceride (r=+ 0,396, p<0,001) levels while negatively correlated with the HDLcholesterol level (r=-0.319, p=0,001). The mean serum FGF-21 (119,4±56,5 vs
88,4±32,7 pg/ml, p=0,021; respectively), FBG (p=0,037), insulin (p=0,049), HOMAIR (p=0,005), TSH (p=0,001), total cholesterol (p=0,029) and triglyceride (p=0,005)
levels were statistically higher in male rotating night shift workers compared with the
male fixed day shift workers. There was no statistically significant difference in the
other parameters except FBG (p=0,002) levels between female workers in two
different shift groups.
Conclusions: In our study, it was found that FGF-21 was associated with
pathological conditions such as insulin resistance, dyslipidemia and metabolic
syndrome and serum FGF-21 levels were increased in male rotating night shift
workers. These results might suggest that FGF-21 playing a compensatory role on
the pathophysiology of metabolic problems in rotating night shift workers.
Key words: FGF-21, circadian rhythm, night shift, insulin resistance, dyslipidemia,
metabolic syndrome