Bezmialem Vakıf Üniversitesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran hastaların ebeveynlerinin COVİD-19 aşıları hakkında düşünceleri
Bezmi̇alem Vakif university hospital child HEALTH and diseases polyclinic on COVİD-19 vaccines
Yazar: ÇEKDAR SEYİT RIZA TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FEYZA USTABAŞ KAHRAMAN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ana-baba = Parents ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; COVID 19 = COVID 19 ; COVID 19 aşıları = COVID 19  vaccines ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş: 2019'un Aralık ayında Çin'de başlayan ve küresel bir sorun haline gelen Covid-19 pandemisi, dünyanın neredeyse tüm ülkelerini ve insanları etkileyen bir süreç başlatmıştır. Tüketim alışkanlıklarından tercihlere değin birçok değişikliğe neden olan Covid-19 pandemisinin ilk başlarda sadece temizlik, mesafe ve maske ile "önlenebileceği" düşüncesi, pandeminin hızla ve etkili bir şekilde yayılım göstermesi ile birlikte dördüncü bir aktöre de ihtiyaç duyulması gerçeğine evrilmiştir. Çok kısa sürede, antikor artışını destekleyen normal aşılar ve mRNA aşıları, bu süreçte başat ülkeler tarafından piyasaya sürülmüş ve etkinliğine paralel olarak dünya genelinde kullanımları teşvik edilmiştir. Onlarca farklı ülkede farklı kampanya ve teşvik süreçleri hayata geçirilse de, aşı karşıtlığı, maalesef toplu çözüm mekanizmaların sekteye uğramasına neden olmuştur. Elbette aşı karşıtlığının birçok nedeni, faktörü ve parametresi vardır. Ancak bu çalışmada, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Poliklinikleri'ne başvuran hastaların ebeveynlerinin çocuklara Covid-19 aşısı uygulanması konusundaki düşünceleri üzerinden bir okuma gerçekleştirerek, aşı karşıtlığının temel dinamiklerini demografik özellikler bağlamında ele almayı amaçladık.

Gereç ve Yöntem: Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Poliklinikleri'ne başvuran hastaların ebeveynlerinin düşünceleri üzerinden değerlendirme yapmak üzere, Kılınçarslan vd., (2020) tarafından Türkçeye çevrilen Aşı Karşıtlığı Ölçeği-AKÖ formu, uzun ve kısa form olarak örneklem gruba uygulanmıştır. AKÖ, 1 ila 5 puan arasında ölçeklendirilerek (puanlandırılarak) katılımcılara yöneltilen soruların cevapları baz alınarak değerlendirmeye alınmıştır. ''Ebeveynlerinin Çocuklara Covid-19 Aşısı Uygulanması Konusundaki Düşünceleri'' ölçeği araştırmanın verileri için kullanılmıştır. Bu ölçekte puanlandırma arttıkça aşı karşıtlığı/tereddüdü artıyor olarak değerlendirilmektedir. Demografik özellikler baz alınarak ve toplam 47 soru üzerinden değerlendirme yapılmak üzere 18-75 yaş arasındaki 397 ebeveyn ile yüzyüze anket şeklinde bir çalışma yürütülmüştür. 
Verilerin ilk değerlendirme sürecinde Shaprio wilk testi incelenmiştir. 2 bağımsız gruba ayrılan ebeveynler Student T testi ile normal dağılıma sahip şekilde ele alınırken, normal dağılmayan özelliklerin 2 bağımsız grupta karşılaştırılmasında Mann Whiney u testi kullanılmıştır. Bununla birlikte Tek yönlü Varyan Analizi (ANOVA) ve LSD Çoklu Karşılaştırma Testlerine en olarak Kruskal Wallis testi ve Dunn Çoklu Karşılaştırma Testi kullanılmıştır. Nitel değişkenler Ki kare testi ile değerlendirmeye alınmıştır. Bu bağlamda SPSS Windows Version 24.0 paket programı kullanılmıştır.

Bulgular: Çalışmada 18-75 yaş arasında 397 ebeveyn örneklem grup olarak seçilmiştir. Örneklem grubun 112'sini (%28,2) anneler oluştururken, 285'ini (%71,8) anneler oluşturmuştur. Ebeveynlerin yaş ortalaması 36,64±5,75 çocukların yaşları ortalaması 7,69±3,99 'dir. Çocukların %53,7 si kız, %46,3'ü erkektir. Ailelerin ekonomik düzeyleri incelendiğinde; 35 (%8,8) iyi, 320 (%80,6) orta ve 42 (%10,6) kötü gelire sahiptir. Diğer özellikler tabloda belirtildiği gibidir. Çalışmaya katılan bireylerden 219'u (%55,2) Covid-19 geçirmiş, 96'ünün (%24,2) çocuğu Covid-19 geçirmiş, 24'ünün (%6) çocuğu vefat etmiştir. 66'sının (%16,6) ailesinde Covid-19 nedeniyle yatış olurken, 27'sının (%6,8) ailesinde Covid-19 nedeniyle ailesinde ölüm görülmüştür.  Katılımcılardan 275'i  (%69,3) çocuğunu düzenli olarak çocuk doktoruna götürürken,  386'sının  (%97,2) çocuğuna Sağlık Bakanlığı aşılarını yaptırdığı ve 169'unun (%42,6) çocuğuna özel aşılar yaptırdığı gözlenmiştir. Aşı Karşıtlığı Ölçeği puan değerlendirmesinde örneklem grubun cinsiyetleri ile AKÖ puanları arasında anlamlı düzeyde farklar gözlenmiştir. Erkeklerin AKÖ puanlarında anlamlı düzeyde daha düşük değerler gözlemlenmiştir (p<0,05). Katılımcıların AKÖ puanlarının anne eğitim düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu saptanmıştır (p=0.016). Dunn testi kullanılarak gerçekleştirilen post hoc değerlendirmeler sonucunda, eğitim seviyesi yükseldikçe aşı karşıtı puanlarında anlamlı düzeyde düşüşler gözlenmiştir (p<0,05). Benzer ilişki baba eğitim düzeyi ile AKÖ puanları arasında da gözlenmiştir.  Çalışan annelerin, Akraba evliliği olmayan ailelerin AKÖ puanlarının anlamlı düzeyde daha düşük değerler aldığı gözlenmiştir (p<0,05).  Katılımcıların "Aşı ile Covid-19'un kontrol altına alınabileceği" önermesine verdikleri yanıtlar, AKÖ puanları ile anlamlı düzeyde farklılıklar göstermiştir (p<0). Bunda özellikle aşının yan etkisi, doz ve gerekli olup olmadığına (aşı vurmanın) yönelik soru işaretleri etkili olmuştur. Covid-19 aşısı yaptırmayı düşünenlerin daha yüksek sıklıkla, ailesinde Covid-19 nedeniyle yatış olanlar olduğu gözlenmiştir (p=0,019).

Sonuç: Çalışmamızda, özel olarak Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Poliklinikleri'ne başvuran hastaların ebeveynlerin gözünden, çocuklarına Covid-19 aşısı uygulanması konusundaki düşünceleri temel parametreler olarak ön plana çıksa da, genel olarak amacımız, ebeveynlerin, çocuklarına, demografik özellikleri baz alınarak aşı tereddüdünün arka planında yatan esas nedenlerin AKÖ üzerinden değerlendirmesini yapmak ve bu bağlamda bir sonuç ortaya çıkarmaktı. Sonuç olarak, farklı demografik özelliklerin, ebeveynlerin, çocukları için en azından önümüzdeki kısa süre içerisinde, aşı yaptırmaları üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bunda çoğunlukla aşının türü, dozu, etkinliğine yönelik tereddütler ve sonrası süreçler etkili olmuştur. Sonuç olarak ebeveynler, en azından ülkemizde halen büyük oranda aşı tereddüdü ve Covid-19 özelinde bir bilgi eksikliği yaşamaktadır. Bu bağlamda, hem ebeveyn ve çocuklarına yönelik teşvik ve kampanyalar hem de bilgilendirici ve etkili eğitimler eşliğinde uygulamalar, aşı tereddüdünü önlemede yardımcı olabilir. 


Anahtar Kelimeler: Covid-19, Aşı, Ebeveyn, AKÖ, Değerlendirme

Abstract:
Introduction: The Covid-19 pandemic, which started in China in December 2019 and became a global problem, has started a process that affects almost all countries and people of the world. The thought that the Covid-19 pandemic, which caused many changes from consumption habits to preferences, could be "prevented" only with cleaning, distance and mask at first, has evolved into the fact that a fourth actor is needed as the pandemic spreads rapidly and effectively. In a very short time, normal vaccines and mRNA vaccines that support the increase of antibodies have been introduced to the market by the leading countries in this process and their use has been promoted around the world in parallel with their effectiveness. Despite the fact that different campaigns and incentive processes have been implemented in dozens of different countries, unfortunately, the opposition to vaccines has led to the disruption of collective solution mechanisms. Of course, there are many reasons, factors and parameters of vaccine opposition. However, in this study, we aimed to analyze the basic dynamics of anti-vaccination in the context of demographic characteristics by making a reading on the thoughts of the parents of the patients who applied to the Bezmialem Vakıf University Medical Faculty Hospital Pediatrics Polyclinics on the application of the Covid-19 vaccine to their children.

Materials and Methods: The Vaccine Opposition Scale-SCA form, translated into Turkish by Kılınçarslan et al., (2020), was included in the sample group as long and short forms, in order to evaluate the opinions of the parents of the patients who applied to the Bezmialem Vakıf University Medical Faculty Hospital Pediatrics Polyclinics. has been applied. SCA was evaluated by scaling (grading) between 1 and 5 points, based on the answers to the questions asked to the participants. The scale of "Parents' Thoughts on the Administration of Covid-19 Vaccine to Children" was used for the data of the research. As the scoring on this scale increases, it is evaluated as increasing the anti-vaccination/hesitation. A face-to-face survey was conducted with 397 parents between the ages of 18-75, based on demographic characteristics and evaluating a total of 47 questions.
During the initial evaluation of the data, the Shaprio wilk test was examined. While parents divided into 2 independent groups were evaluated as having normal distribution with the Student's T test, Mann Whiney u test was used to compare the characteristics that were not normally distributed in 2 independent groups. However, Kruskal Wallis test and Dunn Multiple Comparison Test were used as the best for One-way Analysis of Variance (ANOVA) and LSD Multiple Comparison Tests. Qualitative variables were evaluated with the Chi-square test. In this context, SPSS Windows Version 24.0 package program was used.

Findings: In the study, 397 parents between the ages of 18-75 were selected as a sample group. While 112 (28.2%) of the sample group were mothers, 285 (71.8%) were mothers. The mean age of the parents is 36.64±5.75, and the average age of the children is 7.69±3.99. 53.7% of the children are girls and 46.3% are boys. When the economic levels of the families are examined; 35 (8.8%) have a good income, 320 (80.6%) have a medium income and 42 (10.6%) have a bad income. Other features are as indicated in the table. Of the individuals participating in the study, 219 (55.2%) had Covid-19, 96 (24.2%) children had Covid-19, and 24 (6%) children died. While 66 (16.6%) of them were hospitalized due to Covid-19 in their families, 27 (6.8%) had their families died due to Covid-19. It was observed that 275 (69.3%) of the participants regularly took their children to the pediatrician, 386 (97.2%) had their children vaccinated by the Ministry of Health, and 169 (42.6%) had their children specially vaccinated. In the evaluation of Vaccine Opposition Scale scores, significant differences were observed between the genders of the sample group and their SDL scores. Significantly lower values were observed in the SCD scores of men (p<0.05). It was determined that there was a statistically significant difference between the SCD scores of the participants and their mother's education levels (p=0.016). As a result of post hoc evaluations using Dunn's test, significant decreases were observed in anti-vaccine scores as the education level increased (p<0.05). A similar relationship was observed between father's education level and SDL scores. It was observed that SDL scores of working mothers and families without consanguineous marriage were significantly lower (p<0.05). The responses of the participants to the proposition that "Covid-19 can be controlled with the vaccine" showed significant differences with their SCD scores (p<0). Especially the side effects of the vaccine, the dose and the question marks about whether it is necessary (to vaccinate) were effective. It was observed that those who were considering getting the Covid-19 vaccine were more frequently hospitalized due to Covid-19 in their families (p=0.019).

Results: In our study, although the opinions of the patients who applied to the Pediatric Health and Diseases Polyclinics of the Bezmialem Vakif University Medical Faculty Hospital, from the perspective of the parents, about the administration of the Covid-19 vaccine to their children, came to the fore as the main parameters, our aim in general was to examine the demographic characteristics of the parents, their children, and their children. The aim was to evaluate the main reasons underlying the vaccine hesitancy based on SCD and to come up with a result in this context. As a result, it has been seen that different demographics have an effect on parents getting their children vaccinated, at least in the short term. Most of the time, hesitations regarding the type, dose, efficacy and post-processing of the vaccine were effective in this. As a result, parents, at least in our country, still have a great deal of doubt about vaccination and a lack of information about Covid-19. In this context, both incentives and campaigns for parents and their children, and practices accompanied by informative and effective training can help prevent vaccine hesitation. 

Keywords: Covid-19, Vaccine, Parent, SCD, Evaluation