Sanat ve propaganda ilişkisi bağlamında Aphrodisias Sebasteion tapınağı rölyefleri üzerine bir inceleme
A study on Aphrodisias Sebasteion reliefs ın the context of the relationship between art and propaganda
Yazar: RACAN ALEYNA IŞIKHAN TATAR
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR EŞİTTİ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Medya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Aphrodisias = Aphrodisias ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Propaganda araçları = Vehicles of propaganda

Özet:
Siyasal iletişim açısından önemli bir kavram olan propaganda bir fikir, inanç veya ideolojiyi kitlelere yaymak ve kitlelerin düşünce ve davranışlarını bu yolla etkilemek, istendik davranış değişikliği yaratmak amacıyla gerçekleştirilen önceden tasarlanmış bir iletişim yöntemidir. Siyasal alanda ideolojilerin yaygınlaştırılması ya da dayatılması gibi amaçlar taşıyan bu yönteme, gündelik hayat pratiklerinden kitle iletişim araçlarına kadar çok farklı alanlarda karşılaşılmaktadır. Kitlelere fikir aşılamak için kullanılan propagandanın kullanıldığı alanlardan birisi de sanattır. İnsanlık tarihi kadar eski bir eylem olan sanat, güzellik ülküsü doğrultusunda insan eliyle üretilmiş imajların bütünüdür. Estetik nitelik taşıyan bu imajlar, onunla etkileşime geçenlere duygu, düşünce ve tıpkı iletişim araçlarında olduğu gibi mesaj iletmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu yönüyle sanat yapıtı, propaganda amaçlı kullanılmakta ve bu ilişki de sanat ve propaganda ilişkisi olarak adlandırılmaktadır. Bu ilişkide güzellik ülküsüyle kitleler üzerinde olumlu etki bırakan sanat yapıtı, propagandanın manipülasyon ve zihin yönetme gibi olumsuz yönlerini gizlemekte ve kitleler üzerinde daha olumlu bir etki bırakmaktadır. Diğer yandan propaganda kavramı her ne kadar modern ulus devletlerine ve 20. yüzyıla damgasını vurmuş kitle iletişim araçlarıyla özdeşleşse de kavramın izlerine Roma İmparatorluğu'nda ve dönemin sanat yapıtlarında rastlamak mümkündür. Bu bağlamda Aydın'ın Karacasu ilçesinde bulunan Aphrodisias Antik Kenti Sebasteion Tapınağı'nın dış cephesini süsleyen rölyefler (kabartmalar), Roma İmparatorluğu döneminde sanat yapıtı üzerinden yapılan propagandanın en önemli örneklerindendir. Böylelikle çalışmada, temel ekonomik kaynağını bünyesinde barındırdığı heykel okulunda üretilen heykellerden sağlayan Aphrodisias'ın en heybetli kamusal binası Sebasteion Tapınağı'nda bulunan rölyeflerin, propaganda bağlamında nasıl kullanıldığı ve ne gibi bir görsel dil oluşturduklarının ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Böylelikle modern ulus devletleri ve kitle iletişim araçlarıyla özdeşleşen propagandanın, Roma İmparatorluğu Dönemi'ndeki arketiplerinin ortaya koyulması hedeflenmektedir. Böylelikle Sebasteion Tapınağı'nda bulunan 17 rölyef, Erwin Panofsky'nin 'İkonografik ve İkonolojik Sanat Eleştirisi' yönteminden faydalanılarak incelenmektedir.

Abstract:
Propaganda, which is an important concept in terms of political communication, is a pre-designed communication method carried out with the aim of spreading an idea, belief or ideology to the masses, influencing the thoughts and behaviors of the masses in this way, and creating the desired behavioral change. This method, which aims to spread or impose ideologies in the political sphere, is encountered in many different areas, from daily life practices to mass media. One of the areas where propaganda is used to instill ideas in the masses is art. Art, an action as old as human history, is the whole of images produced by human hands in line with the ideal of beauty. These images, which have an aesthetic quality, are used to convey feelings, thoughts and messages to those who interact with them, just like communication tools. In this respect, the work of art is used for propaganda purposes and this relationship is called the relationship between art and propaganda. In this relationship, the work of art, which has a positive impact on the masses with the ideal of beauty, hides the negative aspects of propaganda such as manipulation and mind management and leaves a more positive impact on the masses. On the other hand, although the concept of propaganda is identified with modern nation states and the mass media that left their mark on the 20th century, it is possible to find traces of the concept in the Roman Empire and the works of art of the period. In this context, the reliefs decorating the exterior of the Sebasteion Temple of the Ancient City of Aphrodisias, located in the Karacasu district of Aydın, are one of the most important examples of propaganda made through works of art during the Roman Empire. Thus, the study aims to reveal how the reliefs in the Temple of Sebasteion, the most imposing public building of Aphrodisias, which provides its main economic source from the sculptures produced in the sculpture school it hosts, are used in the context of propaganda and what kind of visual language they create. In this way, it is aimed to reveal the archetypes of propaganda identified with modern nation states and mass media in the Roman Empire Period. Thus, 17 reliefs found in the Temple of Sebasteion are examined using Erwin Panofsky's 'Iconographic and Iconological Art Criticism' method.