Anadolu masallarında yapı, izlek ve masal kahramanlarının tip tahlili
The analysis of the structure, theme and the types of the protagonists in Anatolian tales
Yazar: FEVZİYE ALSAÇ
Danışman: PROF. DR. EBRU ŞENOCAK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu halk masalları = Anatolia folk tales ; Hikaye edici metin = Narrative text ; Kahramanlar = Heroes ; Masallar = Tales ; Sembolik değerler = Symbolic values ; Tematik inceleme = Thematic analysis ; Tipler = Characters ; Tipoloji = Typology ; Türk masalları = Turkish tales

Özet:
Masallar, anonim halk edebiyatının sözlü kültürle oluşmuş edebî metinleridir. Mitsel dönemde çekirdekleşen bu anlatılarda, insanın kendini keşfediş öyküsü ve psikolojik süreçlerinin simgeleri mevcuttur. Masal metinlerinde evrensel temalar, sembolik dil aracılığıyla ve ait olduğu topluma özgü kültürel değerlerle verilir. Bu metinler, yüzyıllarca önce oluşmasına karşın insanın hayalle gerçek arasında yaşanan duygularının işlendiği temalarıyla; tüm çağlara hitap eder. 
Psikoloji bilim dalının geliştirdiği rüyalar aracılığıyla insanın ruhsal dünyasının incelenmesi yöntemi, insanla ilgili bilinmeyenleri ortaya koymuştur. İnsanın ruhsal yaşam alanının bir yansıması olan rüyalar gibi masallarda da hadiseler, nesne ve duygular; semboller şeklinde anlatılır. Rüyalar, insanın içsel yaşamıyla ilgili ipuçlarını ortaya çıkarır. Bu bağlamda masal metinleri de insanoğlunun ve ait olduğu toplumun ortak hafızasında saklı olan sırları sembolik bir dille anlatır. Rüyalar, mitoslar ve masallarda kullanılan sembolik dil tüm insanların ortak iletişim dilidir.
Bu çalışmada; sembolik bir dille insanın yaratılış ve varoluş gerçeğini anlatan Anadolu masalları yapı, izlek ve masal kahramanlarının tip tahlili başlıklarıyla ele alınmıştır. Çalışmada ayrıca, yorumbilim yöntemiyle masal metinlerinin içerdikleri mesajlar ve konular; disiplinlerarası bir çalışmayla, ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Edebî bir metin olan masal türünün kutsal dinler, psikoloji, felsefe ve sosyoloji vb. disiplinlerle olan ilişkisi ve bunların masal metinlerindeki sembolik anlamları değerlendirilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Masal, sembolik dil, yapı, izlek, tip.

Abstract:
Tales are literal texts of anonymous folk literature which are comprised of oral folk literature. In these narratives nucleated in mithic period, there are the story of self-discovery of man and the symbols of psychological processes. In the tale texts, universal themes are given through symbolic language and with the cultural values specific to the society to which it belongs. Although they were formed centuris ago, these texts address to all eras with their themes where the emotions of people experienced between dream and reality are treated.
The method of examining spiritual world of man through the dreams, which was developed by the psychological science, revealed the unknowns about human being. Just like the dreams which are the reflections of the spiritual living space of man, tales are told in the form of events, objects and emotions; and symbols. Dreams reveal clues about inner life of man. In this context, the tale texts also tell the secrets hidden in the common memory of the human being and the society to which it belongs, in a symbolic language. The symbolic language used in dreams, mythos and tales is the common communication language of all people.
In this study; the Anatolian tales, which tell about the creation and existence fact of man, has been dealt with with the titles of structure, theme and type analysis of tale heroes. Furthermore, in the study, the messages and the topics have been examined in detail by an interdisciplinary study. The relation of tale type, which is a literary text, with the sacred religions, psychology, philosophy, sociology, etc. disciplines, and their symbolic meanings in the tale texts have been evaluated.


Key Words: Tale, symbolic language, structure, theme, type.