Mesleğin dönüşümü: Hekimler ve avukatlar
Transformation of professions: Doctors and lawyers
Yazar: MUHAMMET ELYESA KOYTAK
Danışman: PROF. DR. LÜTFİ SUNAR
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avukatlar = Lawyers ; Doktorlar = Physicians ; Dönüşüm = Transformation ; Dönüşümsel değişim = Transformational shift ; Hekimler = Physicians ; Mesleki değişim = Accupational change ; Meslekler = Occupations ; Sosyal tabakalaşma = Social stratification

Özet:
Bu araştırma Türkiye'de çalışma hayatı ve ilişkilerinin güncel dönüşümü bağlamında hekimlik ve avukatlık mesleklerinin incelenmesidir. 2000'li yıllara kadar gelir, statü ve otorite anlamında kazançlı ve imtiyazlı bir toplumsal konuma tekabül eden bu iki meslek, güncel dönemde bir yandan demografik gençleşme ve büyümeye sahne olmakta, diğer yandan toplumsal hareketlilik verimleri anlamında aşınmaktadır. Bu araştırmada temellendirilmiş teori yaklaşımı benimsenmiş; farklı kıdem ve konumlardan 19 hekim ve 18 avukatla derinlemesine mülakat yapılmıştır. Mülakat verilerinin kodlanma aşamalarında hatırlatıcı notlar, kılavuz metinler ve tamamlayıcı kaynaklar da çapraz ve eş zamanlı biçimde kullanılmıştır. Ayrıca iki mesleğin dönüşümüne dair makro dinamikleri ifade eden ulusal ve uluslararası kaynaklardan nicel veriler derlenmiş ve analize dahil edilmiştir. Tarihsel bağlamda iki mesleğin avantajlı toplumsal konumunun 19. yüzyıldan itibaren devletle yakın irtibat içinde ve eğitim sermayesi ekseninde yapılandığı tespit edilmiştir. İki mesleğin güncel dönüşümüne dair ana bölümlerde sırasıyla 1) mesleğe giriş sürecinde mesleki yatkınlıkların ve meslekle ilişkinin inşası; 2) mesleğin hususi yapıları olarak pratik, ilişki ve sermaye biçimleri; 3) meslekte emek rejiminin yeni belirlenimleri ve konum farklılaşmaları incelenmiştir. Analiz sonucunda hekimliğin dönüşümü meslek basıncı, avukatlığın dönüşümü meslek çözülmesi kavramları ekseninde açıklanmış; bunun yanı sıra meslek tüneli, meslek düğümü, mesleğin asimetrik ve geçirgen yapıları, alanın anomik ve heteronomik boyutları, büro sermayesi ve mesleki halet-i ruhiye kavramları inşa edilmiştir. Demografik büyüme, ücretlileşme ve meslek içi tabakalaşma bağlamında yeni kuşak hekimlerin ve avukatların deneyim dünyasının, güncel dönüşümün kümülatif etkileriyle şekillendiği tespit edilmiştir. Mesleklerin statü kazanımı ve toplumsal hareketlilik anlamında geleneksel imaj ve vaatleri güncel dönüşümün külfetlerine çarptıkça, yeni kuşaklar mesleğin eski aynalarının çatlamasına kendi akislerinde şahit olmak durumundadır.

Abstract:
This research is a sociological study of medical and legal professions in the context of the current transformation of labor in Turkey. Two professions, which corresponded to a gainful and privileged social position in terms of income, status and authority until the 2000s, witness a demographic growth on the one hand, and erode in terms of social mobility on the other. In this research, the grounded theory approach is adopted. In-depth interviews are conducted with 19 doctors and 18 lawyers from different seniorities and positions. Memo notes, guide texts and supplementary resources are also used in a cross and simultaneous manner during the coding stages of the interview data. Quantitative data sets from national and international sources on the macro dynamics of the transformation are also included in the analysis. In the historical context, the advantageous social position of the professions has been structured in close contact with the state and the education capital since the 19th century. In the main chapters on the current transformation of the two professions, respectively, 1) the construction of dispositions and the relationship with the profession; 2) forms of practice, relations and capital as specific structures of the profession; 3) the new determinations of the labor regime and the differentiation of positions are examined. The transformation of the medical profession is explained with the concept of professional pressure, whereas the transformation of the legal profession with the concept of professional dissolution. In addition to this, the concepts of professional tunnel, professional knot, asymmetric and permeable structures, anomic and heteronomic dimensions of the field, office capital and professional mood are constructed. The experience of the new generation doctors and lawyers in the context of demographic growth, waged labor and stratification is shaped by the cumulative effects of the current transformation. As the traditional images and promises of professions in terms of status and social mobility face the burdens of current transformation, new generations have to witness the cracking of the old mirrors of the profession in their own reflections.