Pozitif psikoloji yaklaşımına dayalı psiko-eğitim programının ergenlerin riskli davranışları ve psikolojik esneklikleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
İnvestigation of the effect of psycho-education program based on positive psychology approach on adolescents' risky behaviors and psychological flexibility
Yazar: AHMET ALKAL
Danışman: DOÇ. DR. SABAHATTİN ÇAM
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Pozitif Psikoloji Yaklaşımına Dayalı Psiko-eğitim Programı'nın (PPYD-PEP) ergenlerin riskli davranışları ve psikolojik esneklikleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada karma yöntem araştırmalarından yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında 2x3'lük faktöryel desen ve nitel aşamasında ise betimleyici/tanımlayıcı fenomenoloji yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu eş zamanlı/iç içe örnekleme yöntemi ile belirlenen 26 ergen (deney grubu=13, kontrol grubu=13) oluşturmaktadır. Ergenlerin yaşları 14-17 arasında değişmekte olup yaş ortalaması 15.35'tir (Ss= 1.09).
Araştırmada, nicel ve nitel yöntemler kullanılarak veriler elde edilmiştir. Araştırmanın nicel verileri Riskli Davranışlar Ölçeği (RDÖ) ve bu araştırma kapsamında Türkçe'ye uyarlanan Çok Boyutlu Psikolojik Esneklik Envanteri Kısa Formu (ÇBPEE-KF) ile toplanmıştır. Nitel veriler ise deneysel işlem sonrasında  ergenlerle bireysel görüşmeler yapılarak elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde t-testi, Karışık Ölçümler için İki faktörlü ANOVA, Bonferroni Testi, Mann Whitney U Testi ve Friedman Testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır.
Araştırmadan elde edilen nicel bulgulara göre PPYD-PEP'nin ergenlerin RDÖ toplam, antisosyal davranışlar ve intihar eğilimi alt boyut ve psikolojik katılık puanlarını anlamlı düzeyde azalttığı, psikolojik esneklik puanlarını ise arttırdığı belirlenmiştir. Ayrıca bu etkinin üç ay sonra alınan izleme ölçümlerinde de devam ettiği görülmüştür. Buna karşın PPYD-PEP'nin ergenlerin RDÖ alkol kullanımı, sigara kullanımı, beslenme alışkanlıkları ve okul terki alt boyut puanlarını azaltmada anlamlı bir etkisinin olmadığı saptanmıştır. Nitel bulgular ise PPYD-PEP'nin ergenlerin riksli davranışlarının azalmasında ve psikolojik esneklik düzeylerinin arttmasında olumlu etkisinin olduğunu göstermiştir. PPYD-PEP'nin etkililiğini değerlendirmeye yönelik elde edilen nicel ve nitel bulguların birbirini desteklediği belirlenmiştir.

Abstract:
The purpose of the present study was to examine the effects of the Positive Psychology Approach Based Psycho Educational Program (PPAB-PEP) on the risky behaviors and psychological flexibility of adolescents. The convergent parallel design from mixed method study designs was used in the study. The 2x3 factorial design was also used in the quantitative stage of the study and the descriptive phenomenology approach in the qualitative stage. The study group consisted of 26 adolescents (experimental group=13, control group=13) determined by the simultaneous/nested sampling method. The ages of the adolescents range between 14-17, with a mean age of 15.35 (Sd= 1.09).
The study data were obtained by using quantitative and qualitative methods. The quantitative data of the study were collected with the Risk Behaviors Scale (RBS) and the Multidimensional Psychological Flexibility Inventory Short Form (MPFI-SF), which was adapted into Turkish within the scope of this study. The qualitative data were obtained by conducting individual interviews with adolescents after the experimental procedure. The t-test, Two-Factor ANOVA for Mixed Measures, Bonferroni Test, Mann Whitney U Test, and Friedman Test were used in the analysis of the quantitative data. The Content Analysis Method was used in the analysis of the qualitative data.
When the quantitative findings that were obtained in the study were examined, it was found that PPAB-PEP significantly decreased adolescents' RBS total, antisocial behavior, and suicidal tendency sub-dimension and psychological inflexibility scores, increased psychological flexibility scores, and this effect continued in the follow-up measurements three months later. On the other hand, it was also found that PPAB-PEP did not have significant effects on reducing adolescents' RBS alcohol use, smoking, eating habits and school dropout sub-dimension scores. When the qualitative findings were examined, it was seen that PPAB-PEP had positive effects on reducing the risky behaviors of adolescents and increasing their psychological flexibility levels. It has been determined that the quantitative and qualitative findings obtained to evaluate the effectiveness of PPAB-PEP support each other.