Parsiyel larenjektomilerde preoperatif yutma terapisinin yutma fonksiyonu üzerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of preoperative swallowing therapy on swallowing function in  partial laryngectomies
Yazar: ÇAĞLA ELİKÜÇÜK
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ESEN AYDINLI
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Parsiyel Larenjektomi cerrahisi sonrası yutma güvenliği ve etkililiği önemli oranda etkilenmekte ve baş ve boyun kanseri (BBK) hastalarının yaşam kalitesi azalmaktadır. Parsiyel larenjektomilerde postoperatif dönemde uygulanan yutma terapisinin disfaji üzerine olumlu etkileri raporlanmıştır ancak cerrahi sonrasında operasyona bağlı yorgunluk, kötü hissetme hali, ağrılar ve yapıların çıkarılması nedeni ile egzersizlerin doğru uygulanması hem olgular hem de dil ve konuşma terapistleri (DKT) için zorlayıcı olabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, parsiyel larenjektomi planlanan hastalarda cerrahi öncesinde uygulanan yutma terapisinin cerrahi sonrası yutma fonksiyonuna ve yaşam kalitesine olan etkisinin incelenmesidir. Araştırmaya parsiyel larenjektomi ile tedavi edilen 30 BBK olgusu dahil edilmiştir. Hem cerrahi öncesi hem de cerrahi sonrası yutma terapisi alan çalışma grubu (n=16) ile sadece cerrahi sonrası yutma terapisi alan kontrol grubu (n=14) olguları cerrahi öncesi, cerrahi sonrası 5-7.gün, 1. ay, 3. ay ve 6. ay olmak üzere 5 farklı zaman diliminde değerlendirilmiştir. Fiberoptik Endoskopik yutma değerlendirmesi (FEES) yapılmış, Uluslararası Disfaji Diyet Standardizasyon Girişimi (IDDSI) Protokolüne göre tüm kıvamlarda Penetrasyon-Aspirasyon Skalası (PAS) skorları belirlenmiş ve Yale Farengeal Rezidü Şiddeti Derecelendirme Skalası ile vallekula ve priform sinüsteki rezidü miktarları puanlanmıştır. FOIS'e göre oral alım düzeyleri belirlenmiş ve oral alım zamanları kaydedilmiştir. Yutmayla ilişkili yaşam kalitesi; Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Örgütü, kanser hastalarına özgü geliştirilmiş olan sağlık ile ilgili yaşam kalitesi ölçeği (EORTC QLQ-C30 Versiyon 3.0) ve beraberinde BBK hastaları için kullanılan BBK modülü (EORTC QLQ-H&N35) ve Yeme Değerlendirme Aracı (EAT-10) kullanılarak belirlenmiştir. Bulgular incelendiğinde, cerrahi öncesi yutma terapisi alan ve almayan olguların EAT-10 ve PAS skorları ile rezidü miktarlarında cerrahi sonrası anlamlı derecede azalma olduğu ve FOIS seviyelerinin cerrahi sonrası dönemde anlamlı derecede yükseldiği gözlenmiştir (p<0.05). Ancak yutma fonksiyonundaki bu pozitif değişimin, cerrahi öncesi yutma terapisi alan grupta daha erken olduğu bulunmuştur. Ayrıca, preoperatif yutma terapisi alan olgularda oral alıma geçiş süresinin preoperatif yutma terapisi almayan olgulara göre anlamlı derecede daha kısa olduğu bulunmuştur (p < 0.05). Sonuç olarak, cerrahi öncesi dönemde uygulanan yutma terapisinin hastalar için fonksiyonellik açısından avantaj sağladığı görülmüştür. Bu araştırmada, parsiyel larenjektomi planlanan larengeal kanser hastalarının disfaji yönetiminde kulak burun boğaz hekimleri ve DKT'lere yol gösterecek nitelikte bulgular elde edildiği düşünülmektedir.

Abstract:
After partial laryngectomy surgery, swallowing safety and effectiveness are significantly affected and the quality of life of head and neck cancer (HNC) patients is reduced. Positive effects of postoperative swallowing therapy on dysphagia have been reported in partial laryngectomies; however, due to postoperative fatigue, poor mood, pain and removal of structures, correct application of exercises can be challenging for both patients and speech-language pathologists (SLPs). The aim of this study was to investigate the effect of preoperative swallowing therapy on postoperative swallowing function and quality of life in patients scheduled for partial laryngectomy. The study included 30 patients with HNC treated with partial laryngectomy. The study group (n=16) who received both preoperative and postoperative swallowing therapy and the control group (n=14) who received only postoperative swallowing therapy They were evaluated at 5 different time points: preoperative, postoperative 5-7 days, 1 month, 3 months and 6 months after surgery. Fiberoptic endoscopic swallowing evaluation (FEES) was performed, Penetration-Aspiration Scale (PAS) scores were determined for all consistencies according to the International Dysphagia Diet Standardization Initiative (IDDSI) Protocol, and the residue in the vallecula and priform sinuses were scored with the Yale Pharyngeal Residue Severity Rating Scale Scale. Oral intake levels were determined according to FOIS and oral intake times were recorded. Swallowing-related quality of life was determined using the European Organization for Research and Treatment of Cancer health-related quality of life scale developed specifically for cancer patients (EORTC QLQ-C30 Version 3.0), the quality of life module for HNC patients (EORTC QLQ-H&N35) and the Eating Assessment Tool (EAT-10).When the findings were analyzed, it was observed that EAT-10 and PAS scores and residual amounts of the patients who received and did not receive swallowing therapy before surgery decreased significantly after surgery and FOIS levels increased significantly in the postoperative period (p < 0.05). However, this positive change in swallowing function was found to be earlier in the group that received swallowing therapy before surgery. In addition, the time to oral intake was found to be significantly shorter in patients who received preoperative swallowing therapy than in patients who did not receive preopreative swallowing therapy (p < 0.05). In conclusion, it was observed that swallowing therapy applied in the preoperative period provided an advantage in terms of functionality for patients. In this study, it is thought that findings that will guide otolaryngologists and SLPs in the management of dysphagia in laryngeal cancer patients planned for partial laryngectomy were obtained.