II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet (1908-1923) Tarihsel, ideolojik ve olgusal bir karşılaştırma
The second constitutional era and the republic (1908-1923):  
an historical, ideological and phenomenological comparison
Yazar: BAHAR ARSLAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OKTAY GÖKDEMİR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet = Republic ; Halkçılık = Populism ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Laiklik = Laicism ; Liberalizm = Liberalism ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Milliyetçilik = Nationalism ; Patrimonyalizm = Patrimonalizm ; İdeoloji = Ideology ; İnkılapçılık = Revolutionism

Özet:
Türkiye yakın tarihinde derin izler bırakan 23 Temmuz 1908 II. Meşrutiyet devrimi ile 1923 Cumhuriyet devriminin karşılaştırmalı tarih yöntemi açısından bir analizini içeren bu tezde her iki yapısal dönüşüm düşünsel, ekonomik ve sosyal yönden değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bilindiği gibi tarihe yön vermiş büyük yapısal dönüşümler, içerdikleri değerlerle birbirlerini etkilerler. Bu bağlamda hem 1908, hem de 1923, 1789'dan beri kıta Avrupası'nda ortaya çıkan devrimler çağının, Avrupa dışı bir coğrafyadaki son halkalarıydı denilebilir. Her iki yapısal dönüşüm, ideolojik olarak benzerlikler taşıdığı kadar aynı zamanda karşıtlıklar da içerir. Tez süresince bu benzerlikler ve karşıtlıklar,  devletin ve toplumsal yapının yeniden inşası bağlamında bilimsel düşüncenin geçerlilik ilkeleri çerçevesinde ele alınmıştır.
1908'den 1923'e uzanan tarihsel süreçte bir imparatorluk dağılmış ve yerine yeni bir ulus-devlet ikame edilmişti. İşte tez süresince bu ulus-devletin hangi düşünsel alt-yapı ve saiklerin etkisiyle kurumsallaştırılabildiğini araştırmaya çalıştık. Bu konuda hayli yoğun bir literatürün olduğunu gözden ırak tutmadan üretilmiş bütün referanslar taranmaya ve analiz edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet üzerine ilk kez bu denli kapsamlı bir karşılaştırma yapılmaktadır. 
Tarihçiliğin geçmişte yaşanmış olay ve olguları, günümüzün değerleriyle yorumlama uğraşı olduğu genellikle kabul edilir. Historiyografinin bu doğası ve epistemesi ister istemez yapılan her tarih çalışmasına yansır. Kuramlar, ideolojiler, yapılar hep bu mercekten yeniden ele alınır ve analiz edilir. Bu tez süresince, yıllardan beri Türkiye yakın tarihine ilişkin üretilen Modernleşme kuramı, Patrimonyalizm gibi Weberyen analizler, Pozitivist yönelimler, Jakobenizm ve Bonapartizm gibi yaklaşımlar eleştirel bir dizgede ele alınarak yorumlanmıştır. Bu çerçevede baskın Oryantalist ideolojinin son derece yoğun olduğu Türk sosyal bilim dünyasında, yakın geçmişin oryantalist olmayan bir değerlendirmesi ve karşılaştırması yapılmaya çalışılmıştır.
 	Bununla birlikte milliyetçilik, köycülük, halkçılık ve sosyalizm cereyanlarının ülkemizin yakın tarihinde nasıl doğduğu ve her iki yapısal dönüşüme ne denli etki yaptıkları da bu tez süresince değerlendirilen konular arasındadır.
Ülkemizin 20. yüzyılda gördüğü iki devrim hareketini benzerlikler, karşıtlıklar ve kırılma noktaları açısından karşılaştıran bu tez,  kendi içinde yeni bakış açılarına, analizlere ve yorumlara yol açma gibi mütevazi bir amacı hedeflemektedir. 

Anahtar kelimeler: Meşrutiyet, cumhuriyet, karşılaştırmalı tarih, tarih yazıcılığı, devrim, milliyetçilik, halkçılık, laiklik, bürokratik patrimonyalizm, liberalizm, solidarizm, korporatizm, bonapartizm, jakobenizm, tarihsel yorum.

Abstract:
This thesis is about the analysis of the Second Constitutional Era of the Ottoman Empire established on 23 July 1908 and the Republican Revolution in 1923, both of which left deep scars in the recent history of Turkey. By using comparative history method, in this study, they are evaluated with intellectual, economic and social aspects. It is a well-known fact that important structural transformations in history affect each other by using the values they have. Within this context, both 1908 and 1923 revolutions can be considered as the last representatives of revolution age in Europe since 1789, in a non-European geography. Both of the revolutions include ideological similarities as well as contrasts. Within the framework of the reconstruction of the state and the social structure and the validity principles of scientific thinking, in this thesis, these similarities and contrasts are discussed. 
Through the historical process stretching from 1908 to 1923, an empire collapsed, and a new nation-state established. This thesis tries to research the institutionalization of this nation-state and the underlying intellectual background and motives. All the references in the highly intensive literature of this subject are neatly scrutinized and analyzed. After all, for the first time such a detailed and comprehensive comparison of the Second Constitutional Era and the Republic is made. 
History is the study of interpreting past events and facts with today's values. Historiography's this nature and epistemology necessarily reflects in each historical work. Theories, ideologies, and structures are always reconsidered and analyzed with this perspective. Modernization theory produced about the recent history of Turkey for many years, Weberian analyzes such as patrimonialism, positivist tendencies, approaches such as Jacobinism and Bonapartism are all critically reviewed within the scope of this thesis. The aim of doing this was to make the evaluation and comparison of the recent past with non-orientalist approach in a Turkish social science world, where orientalist ideology is so dominant. 
Also, the birth of nationalism, peasantism, populism and socialism in our country's recent past and their effects on both of the structural transformations are among the issues studied in this thesis. 
By concentrating on the similarities, contrasts and breaking points of the two revolutions that our country witnessed in the 20th century, this thesis aims to lead to the various new point of views, analyzes and interpretations. 
Keywords: Constitutional Monarchy, Republic, Comparative History, Historiography, Revolution, Nationalism, Populism, Secularism, Patrimonialism, Liberalism, Solidarism, Corporatism, Bonapartism, Jacobinism, Historical Interpretation.