Çatışma yönetiminde ortaklıkçı model 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti örneği
Consociationalism as a method of conflict regulation: 1960 Cyprus Republic case
Yazar: G. PINAR ERKEM GÜLBOY
Danışman: DOÇ. DR. NAMIK SİNAN TURAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Etnik ulusçuluk = Ethnic nationalism ; Etnik çatışmalar = Ethnic conflicts ; Güç paylaşımı = Power sharing ; Kimlik = Identity ; Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs Cumhuriyeti = Cyprus Republic ; Kıbrıs sorunu = Cyprus problem ; Ortaklaşmacı demokrasi = Collectivist democracy ; Çatışma yönetimi = Conflict management

Özet:
Devletlerin içerisinde var olan farklı toplulukların tanınma, temsil ve otonomi gibi isteklerinin devlet tarafından karşılanmaması durumunda çatışmalar ortaya çıkar. Din, dil, kültür gibi kimlik farklılıklarına veya etnik farklılıklara dayanan çatışmaların yönetiminde farklılıkların ortadan kaldırılması veya farklılıkların tanınmasına dayanan metotlar bulunmaktadır. Bunlar arasında barış ve istikrarı sağlayacak olan en demokratik metot ortaklıkçı demokrasidir. Arend Lijphart tarafından kurulan ortaklıkçı teori büyük koalisyon, azınlık vetosu, orantısallık ve otonomi ilkelerine dayanır. Elitlerin işbirliğine dayanan ve azınlık toplulukların da katılımına dayanan bir güç paylaşımı sistemi öngörür. Ortaklıkçı teori zaman içerisinde kurumsal bir yapıdan liberal bir karaktere doğru değişim göstermiştir. Son dönemde John McGarry ve Brendan O'Leary'nin katkılarıyla çatışma yönetiminde demokratik çözümler öneren bir yapıya kavuşmuş ve bu şekilde Kuzey İrlanda çatışmasının yönetilmesinde başarılı olmuştur. Bu tezle, ortaklıkçı demokrasinin çatışmaların yönetimindeki başarısı araştırılacaktır. Bunun için teorik analiz yöntemi izlenecek ve teorinin sınanması için Kıbrıs örneği ele alınacaktır. Kıbrıs'ta 1960-63 arasında ortaklıkçı sistem denenmiş fakat başarısız olmuştur. Literatürde bu konuda yer alan az sayıda çalışma bu deneyimin başarısızlığını elitlerin isteksizliği ve ortaklıkçılığın başarısızlığına bağlamıştır. Bu çalışmayla Kıbrıs'ta kimliklerin ve milliyetçiliğin gelişimini kapsamlı olarak ele alınmış, 1960 ortaklıkçı sistemi incelenmiş ve sonuç olarak sistemin başarısızlığının ardındaki nedenlere ve Kıbrıs çatışmasının çözümüne dair tespitler ortaya konulmuştur. Bunlar kısaca, kapsayıcı bağlılık ve uzlaşı kültürünün yokluğu, 1882'den bu yana güç paylaşımı deneyiminin varlığına rağmen koloni döneminde izlenen yanlış politikalar, topluluklar arası karşılıklı güvensizlik, dış aktörlerin negatif etkisi ve Soğuk Savaş çerçevesinde anti-komünist uygulamaların iç politikada ılımlı siyaseti yok edici etkisi olarak ifade edilebilir.




Anahtar sözcükler: çatışma yönetimi, ortaklıkçılık, güç paylaşımı, Kıbrıs, etnik çatışma

Abstract:
When the demands of minority groups for recognition, representation and autonomy are not welcomed by their states, conflicts can occur. In order to regulate these conflicts there are two strategies; to accomodate the differences or to eliminate them. Among the accommodation methods, the most democratic model to bring peace and stability is consociational democracy, which was put forward in the literature as a coherent theory by Arend Lijphart. It is based on four principles: grand coalition, minority veto, proportionality and autonomy. Consociationalism depends on elite cooperation to work effectively and is based on power sharing of the main groups. Consociationalism has evolved from a corporate approach to a more liberal one in time. Particularly in the last decades, with the conrtibutions of John McGarry and Brendan O'Leary consociationalism became the most democratic conflict regulation method and contributed greatly in the regulation of Northern Ireland conflict. This thesis claims that consociationalism is the most effective, peaceful and democratic conflict regulation method. As the method of the study, theoretical analysis will be conducted. To test the theory, Cyprus will be studied as a case, where consociational method was used in the period of 1960-63 but failed. The few studies that were carried on this case mostly claim the reason of the failure was lack of cooperation among the elites and the failure of consociational method itself. As a contribution to the existing literature, this study focuses on the development of identities and nationalisms in the two communities of Cyprus and therefore reaches further conclusions on reasons of failure of 1960 consociational system. These points are: lack of overarching loyalties and tradition of elite accomodation, lack of initiative of colony administration to enable cooperation even though there is a history of power sharing in Cyprus starting from 1882, lack of mutual trust among the communities, negative effect of kin states, and the negative effects of Cold War anti-communism in the domestic politics, particularly erasing moderate politics.



Keywords: conflict regulation, consociationalism, power sharing, Cyprus, ethnic conflict