Charles Fourier: Kuramı ve ekolojik kriz ortamında bir eko-filozof olarak okunabilme imkanları
Charles Fourier: His theory and the possibility of reading him as an ecophilosopher in a time of ecological crisis
Yazar: HATİCE ÇIVGIN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ AĞAOĞULLARI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Kent ve Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Doğa = Nature ; Doğa ve Uygarlık = Nature and Civilization ; Ekoloji = Ecology ; Fourier, Charles = Fourier, Charles ; Kapitalizm = Capitalism ; Kuramsal model = Theoretical model ; Yaşam = Life ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
Charles Fourier, 1.620 kişiden oluşan bir toplulukla, 16 kilometre karelik bir alanda, topluluğun falanster denilen bir binada ortaklaşa bir yaşam kurmasını öngörmektedir. Herkesin hissedar olduğu falanjda, üretim faaliyeti, ev işleri ve çocuk yetiştirme gibi faaliyetler ortaklaşa olarak yerine getirilmektedir. Her birey, bir gün içinde, tarımsal, endüstriyel, sanatsal, entelektüel etkinliklerde bulunabilir. Falanjda çocuklar baba ya da eğitimci baskısına maruz kalmadan gözlemleyerek öğrenirler. Fourier'ye göre insan doğduğu andan itibaren öğrenmeye başladığı için, örneğin 0-2 yaş arasında bebeklerin damak eğitimine önem verilmeli, mümkün olan en fazla tatla tanışmalı ve bu sürecin sonunda çocuk rafine bir damak zevkine sahip olmalıdır. Eğitim sürecinden amaç, dirayetli, bilgili ve elinden birden çok iş gelen insanlar yetiştirmektir. Bu topluluğun manastırlardan farkı ise iş yapmanın bir eğlence ve estetik faaliyete dönüşmesi, insanların zevk alabilecekleri kadar süre şarkılar söyleyerek çalışmasıdır. 50 kadar değişik mesleğin icra edildiği falanjda merkezi üretim faaliyeti tarımdır. Falanster, kırsal bir alanda kurulur, havadar ve insan sağlığına uygun bir binadır.Fourier'ye göre insanlar yasalarını yaparken doğaya bakmalıdır, oysa Uygarlık (kapitalizm) kendi yasalarını doğaya empoze etmektedir, bu yüzden başımıza gelecek bir felaketten kaçınmak için derhal Uygarlık rejiminden çıkılmasına ihtiyaç vardır. İnsanların kendi yasalarını doğaya dayatması nafiledir, ormanları tahrip edersek iklimler düzensizleşir, toprağı yanlış biçimde işlediğimizde verimsizleşir.. Dünyanın taşıyabileceği insan nüfusu sınırlıdır, şiddete başvurmadan bu artış bir yerde durdurulmalıdır. İnsanlar, ormanlarla, bitkiler ve hayvanlarla ve birbirleriyle doğa yasalarına uygun biçimde uyum içinde yaşamalıdır. Bedensel ve ruhsal hastalıklar mevcut hastane ve tedavi yaklaşımıyla iyileştirilememekte, hastalara insan gibi davranılmamaktadır. Her çeşit hastalık ve kötülük insan tutkularının bastırılmasından ve kötü beslenmeden doğmaktadır. Hem toplumun dengeye gelmesi hem de hastalıkların iyileştirilmesi için tutkuların serbest bırakılmasına ihtiyaç vardır. Bu tutkular, beş duyu organımızdan kaynaklanan duyumlarımız (görme, koklama, tatma, dokunma, duyma) ve aşk, arkadaşlık, ebeveynlik, hırs, gizem, değişiklik, farklılık ve bu on iki tutkuyu birleştiren, hepsinin ortak amacı ve kaynağı olan birlikçiliktir.Yaptığımız okuma, inceleme ve karşılaştırmaların sonucunda, Charles Fourier'nin 19. yüzyılın başında hem kapitalizm hem de çevre sorunları konusunda yaptığı eleştiri ve analizlerin çok isabetli olduğu, oluşturduğu kuramın çağdaş ekolojik kriz karşısında bırakın çözülmeye uğramayı, herhangi bir revizyon ya da redaksiyona, bir tercümeye ihtiyaç duymadığı sonucuna vardık. Fourier'nin kuramını bir ekosofi olarak adlandırabilir, unutulduğu yerden çekip çıkarabiliriz, bu da ancak 21, yüzyılda önümüzü daha iyi görmemize yardımcı olur.

Abstract:
À la fin des années 1980, pour les fondateurs de l?Association d?études fouriéristes, née en 1988 à Besançon, et des Cahiers Charles Fourier dont le premier numéro est sorti en mai 1990 à Besançon, le socialisme utopiste et tous les mouvements de réforme sociale du XIXe siècle avaient encore quelque chose à nous dire, à nous enseigner. Ils étaient convaincus que le socialisme étatique et bureaucratique dont l?échec est devenu patent, en URSS et ailleurs, après 1990, occultait une pensée sociale plus imaginative, voire plus extravagante et folle, surtout celle de celui qui ne prétendait nullement utopiste : C. Fourier. Le grand mérite de l?utopie fouriériste semble être, en effet, de ne pas engendrer de totalitarisme.Il est donc permis de pouvoir penser l?utopie logée dans le présent, qui se construirait sans fin, ici et maintenant. Ainsi, le présent contient le possible réalisé et l?impossible pensé comme virtualité. Dans cette perspective, on peut avancer l?idée que la crise écologique actuelle qui est aussi une crise du capitalisme et une crise des valeurs, valide la pensée utopiste réalisatrice et expérimentale : Il dénonçait la surproduction absurde, le commerce parasite et la spéculation, la destruction de la qualité des produits et des « climats », bref l?économisme qui aboutit à la pauvreté dans l?abondance. L?incapacité du système capitaliste de faire face à la crise écologique rend ce diagnostic encore plus juste et lucide.L?utopie contemporaine se démarque des impasses et apories de la société d?abondance qui génère la destruction écologique et mutile nos capacités humaines, nos aspirations aux ralliements sociaux et aux besoins les plus raffinés de l?âme, d?où les trois écologies pensées par Félix Guattari : matérielle, sociale et mentale. Une relecture de Fourier semble profondément d?actualité en Europe. Le fouriériste Renée Schérer précisait en 2001 qu?il ne s?agissait pas d?opposer chez Fourier l?utopie à la science : « Fourier a pensé, a écrit dans le champ, sur le plan d?immanence d?une écosophie avant la lettre. Écosophie parce qu?aucun autre mot ne peut lui convenir, et surtout pas celui qui le réduirait à n?être que le préfigurateur d?un socialisme dit scientifique? Fourier vise une science encore manquante ».Certains peuvent se plaindre de voir l?épithète écologique accolée à Fourier ; rappelons-leur qu?en Harmonie fouriériste, l?industrie manufacturière est subordonnée à l?agriculture. Fourier n?est pas seulement un novateur social et le poète des passions libérées. Il peut aussi être considéré, avant la lettre et pleinement, comme un écosophe contemporaine.