Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Osmanlı Türklerinde siyer yazıcılığı (1839-1923)
Sirah writing in Ottoman Turks from the Tanzimat to the Republic (1839-1923)
Yazar: MUHAMMED İHSAN HACIİSMAİLOĞLU
Danışman: PROF. DR. EYÜP BAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; El sanatları = Handicrafts ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyer = Siyer ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Tarihçilik = Historiography ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
19. yüzyılın Osmanlı'da siyasî, iktisadî, sosyo-kültürel ve ilmî alanlarda yenileşme hareketinin yaşanmaya başladığı bir dönem olduğu görülmektedir. Bu değişim, tarih yazıcılığında da kendini göstermiştir. Osmanlı müellifleri de Batı'daki paradikmatik değişim ve yeni yöntemler çerçevesinde tarih algılarını yeniden inşa etme çabası içerisinde olmuşlardır. Erken dönem Osmanlı siyerlerindeki tarih yazımı ile bu dönemdeki eserlerde görülen tarih yazımının bir farklılaşma içinde olduğu açıktır. 
Bu değişimler, kaynak tenkidi, tercih edilen metodoloji ve eserlerin muhtevalarında görülebilmektedir. Rasyonel bir bakış açısı ile kaynakların güvenilirliği tartışılmaya başlanmıştır. Osmanlı'da erken dönemde kaleme alınan siyerler, yanlış ve uydurma rivayetler içeren eserler olarak değerlendirilirken, kaynaklar ve onların ortaya koyduğu olayların tarihsel eleştirel bir metodla incelenmesi gerektiği vurgulanmaya başlamıştır. Dönemin şartlarına göre halk nazarında karşılık bulabilecek sadelikte bir dil kullanımının gerekliliği de bu dönemde dikkat çekilen hususlardan bir diğeridir.
Bu dönemin siyer müelliflerinden bir kısmı tarih yazımında yenilik arayışı içerisinde olurken diğer bir kısmı ise geleneğe bağlı kalmanın gerekliliği üzerinde durmuşlardır. Bu noktada telif ettikleri eserlerde farklı Peygamber tasavvurlarına rastlanmaktadır. Siyer yazıcılığına uyarlanan bilimsel yöntemler sonucunda dil, üslup, muhteva ve kaynak kullanımında bir dönüşüm meydana gelmiştir. Sonuç itibariyle bu çalışma, Tanzimat sonrası Osmanlı döneminde siyer yazıcılığında meydana gelen değişimi ele almaktadır.

Abstract:
It is seen that the 19th century was a period in which the innovation movement in the political, economic, socio-cultural and scientific fields began to be experienced in the Ottoman Empire. These innovations have also manifested themselves in sirah writing. Ottoman authors also attempted to reconstruct their perception of history within the framework of the paradigmatic change in the West and new methods. It is clear that the historiography in the early Ottoman sirahs and the historiography seen in the works of this period are in a differentiation.
These innovations can be discernible in many aspects such as source criticism, preferred methodology and contents of the works. From a rational point of view, the reliability of the sources has started to be discussed. While the sirahs written in the early Ottoman period were evaluated as works containing baseless and fabricated rumors, it was emphasized that the sources and the events they revealed should be analyzed with a historical critical method. The necessity of using a language that is simple enough to be accepted by the public according to the conditions of the period is another point that attracted attention in this period.
While some of the sirah authors of this period were in search of innovation in historiography and the others emphasized the necessity of sticking to the tradition. In this respect, different conceptions of the Prophet are encountered in the works they have written. As a result of the scientific methods adapted to Siyer writing, a transformation has occurred in language, style, content and use of resources.
As a result, this study deals with the innovation in the sirah writing in the Ottoman period after the Tanzimat.