Salda Gölü kıyı jeomorfolojisi ve kıyı kullanımı
Salda Lake coastal geomorphology and coastal use
Yazar: KADİR DENİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR TUNCER
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Salda Gölü havzası, Akdeniz Bölgesinin Antalya bölümündeki Göller Yöresinde, Burdur ilimizin Yeşilova ilçesinde yer almaktadır. Çalışmanın amacı, Salda Gölü'nün kıyı jeomorfolojisi özelliklerini inceleyerek havzada ve kıyılarda meydana gelen morfolojik birimlerin oluşum ve gelişim özelliklerini açıklamaktır. Belirlenen bu kıyı jeomorfoloji özelliklerinin ışığında da kıyı kullanım koşullarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaçla, MTA ve Harita Genel Müdürlüklerinden alınan topoğrafya ve jeoloji haritalarının Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında sayısallaştırılarak havzanın morfometrik özellikleri belirlenmiştir. Havzanın büyük bir kısmı Marmaris peridotitlerinden oluşmaktadır. Bu peridotitlerin tabanında yer alan İğdir metamorfitleri de tektonik pencereler şeklinde yüzeylenmektedir. Karbonatlı birim ise gölün sadece güneydoğusunda tek parça halinde bulunur. Kale Tepe'yi oluşturan bu karbonatlı birim Dutdere kireçtaşları olarak tanımlanır ve üzerinde karst topoğrafyasına ait şekilleri (lapyalar, dolinler, kaynak konumlu kuru mağaralar) barındırır. Tüm bu birimler birbirleriyle tektonik ilişkili olup allokton konumludurlar. Dolayısıyla havza morfolojisi bölgede safha safha gelişen bindirmeli birimler üzerinde gelişmiştir. Tektonik hareketlerin şekillendirdiği havza son şeklini Kuvaterner'de almış ve günümüzde de şekillenmeye devam etmektedir. Üst Kretase'den itibaren bölgede gelişen tektonik hareketlerle şekillenen havzada öncelikle Miyosen, Pliyosen ve Alt Pleistosen dönemlerine ait aşınım yüzeyleri gelişmiştir. Özellikle Salda Gölü'nün kıyıları, neotektonik dönemden sonra son şeklini almıştır. Tektonik kökenli havzada akarsular, eğimin azaldığı geniş-alçak kıyılarda birikim alanları oluşturmuştur. Genellikle Kuvaterner alüvyal fanlardan oluşan bu birikimler göl alanını yer yer daraltmıştır. Göl kıyılarının şekillenmesinde; tektonik hareketler, flüvyal süreçler ve göl seviyesi değişimleri belirleyici olmuştur. Bu etken ve süreçlerin eseri olarak göl kıyılarında dar-yüksek kıyılar ve geniş-alçak kıyılar gelişim göstermiştir. Geniş alçak kıyılar gölün kuzeybatı, güneydoğu ve batı kıyılarında yayılış göstermektedir. Dar yüksek kıyılar ise gölün kabaca doğu ve batı kıyılarında yer almaktadır. Çevre düzeni planı ile Salda Gölü kıyılarının korunması amaçlanmış ancak 1. dereceden korunan alan olarak ilan edilmesine rağmen Salda Gölü ve kıyıları artan turizm baskısı, tarım ve hayvancılık faaliyetleri nedeniyle tehdit altındadır. Öncelikle kıyıdaki morfolojik unsurların erozyona uğramaması amacıyla aynı güzergahta farklı destinasyon alanları oluşturularak kıyılar üzerindeki baskı hafifletilmelidir.

Abstract:
Salda Lake basin is located in the Lakes Region of the Antalya part of the Mediterranean Region, in the Yeşilova district of our Burdur province. The aim of the study is to examine the coastal geomorphological features of Salda Lake and to explain the formation and development characteristics of the morphological units that occur in the basin and on the shores. In the light of these determined coastal geomorphology features, it is aimed to reveal the coastal use conditions. For this purpose, the morphometric characteristics of the basin were determined by digitizing the topography and geology maps obtained from MTA and General Directorate of Mapping in the Geographical Information Systems environment. Most of the basin is composed of Marmaris peridotites. İğdir metamorphites located at the base of these peridotites also crop out as tectonic windows. The carbonate unit is found only in the southeast of the lake as one-piece. This carbonate unit forming Kale Hill is defined as the Dutdere limestones and contains the forms of karst topography (lapias, dolines, spring type dry caves). All these units are tectonically related to each other and are allochthonous. Therefore, the morphology of the basin developed on the thrust units that developed gradually in the region. The basin shaped by tectonic movements took its final shape in the Quaternary and continues to take shape today. In the basin, which has been shaped by tectonic movements that have developed in the region since the Upper Cretaceous, erosional surfaces of Miocene, Pliocene and Lower Pleistocene periods have developed. Especially, the shores of Lake Salda took its final shape after the neotectonic period. In the tectonic basin, the streams formed accumulation areas on the wide-low coasts where the slope decreased. These deposits, which generally consist of Quaternary alluvial fans, have narrowed the lake area in places. In the formation of lake shores; tectonic movements, fluvial processes and lake level changes have been decisive. As a result of these factors and processes, narrow-high shores and wide-low shores have developed on the lake shores. Wide low shores are spread on the northwest, southeast and west shores of the lake. Narrow high shores are located roughly on the eastern and western shores of the lake. Although it was aimed to protect the shores of Salda Lake with the environmental plan, and it was declared as a 1st degree protected area, Salda Lake and its shores are under threat due to increasing tourism pressure, agriculture and livestock activities. First of all, in order to prevent erosion of the morphological elements on the coast, the pressure on the coasts should be alleviated by creating different destination areas on the same route.