Çokkültürlü toplumlarda vatandaşlık eğitimine yönelik öğretmen ve öğrenci düşüncelerinin incelenmesi
Towards citizenship education in multicultural societies investigation of teacher and student thought
Yazar: SEYFETTİN ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. HAMZA AKENGİN ; PROF. DR. HALİL EKŞİ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokullar = Secondary schools ; Vatandaşlık dersi = Citizenship lesson ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırmanın amacı farklı kültürel gruplardan oluşan sınıflarda öğrencilerin çokkültürlü vatandaşlık algıları ve farkındalıklarını ölçmek; çokkültürlü sınıf ortamlarında vatandaşlık eğitiminin etkililiği, yeterliliği, zorlukları ve bir arada yaşamın kaynakları gibi birçok boyutunu öğrenmek amacıyla öğretmen görüşlerini tespit etmektir. Bundan dolayı araştırmada, varolan durumu olduğu gibi betimleyen tarama modeli tercih edilmiştir. 
Araştırmanın evreni Mardin olarak seçilmiş olup; örneklemini ise 2012-2013 yılında Mardin merkez ve ilçesinde görev yapan 32 Sosyal Bilgiler Öğretmeni ile yine buralarda öğrenim gören 818 ilköğretim ikinci kademe 8. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Öğrencilerin çokkültürlü vatandaşlık algı ve farkındalıklarını ölçmek için geliştirilen ve kişisel bilgilerin yanı sıra 41 maddeden oluşan algı ve farkındalık ölçeği uygulanmıştır. Öğretmenlerin görüşlerini tespit etmek için de geliştirilen yarı yapılandırılmış veri formu uygulanmıştır.  
Öğrencilere uygulanan 41 maddelik ölçeğin faktör analizleri sonucunda 13 madde işler olmadığından atılmıştır. Geri kalan 28 madde algı ve farkındalık olmak üzere iki boyutta incelenmiştir. Ölçeğin bütün olarak güvenirlik analizi; Cronbach Alpha güvenirlik kat sayısı 0.78, Spearman-Brown korelasyon katsayısı 0.72 ve Guttman split-half değeri ise, 0.75 olarak bulunmuştur. Elde edilen bu sonuca göre ölçeğin güvenilir bir ölçek olduğu tespit edilmiştir. Daha sonra 818 öğrenciye uygulanan bu ölçek aracılığıyla elde edilen veriler bilgisayar programında analiz edilerek alt amaçlar doğrultusunda bulgular edilmiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşme sonucunda elde edilen veriler transkirpt edilmiş ve araştırmanın alt amaçlarına uygun kategori edilerek belli başlıklar altında analiz edilmiştir. Böylelikle çıkan bulgular 6 tema altında yazılmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgular öğrenci ve öğretmen görüşleri olarak iki grupta ele alınmıştır. Öğrenci grubuna göre çıkan sonuca bakıldığında çokkültürlü vatandaşlık algı ve farkındalıklarının yüksek düzeyde olduğu ve bunun daha çok aile geleneklerinden miras kaldığı; başka bir deyişle vatandaşlık eğitimin bu anlamda yetersiz kaldığı görülmüştür. Öğretmen görüşleri incelendiğinde ise farklı kültürlerin bir arada barış ve hoşgörü ikliminde yaşadıkları; vatandaşlık eğitiminin bu anlamda yetersiz kaldığı; bunun sonucunda da eğitim ortamlarında zorluklar yaşadıkları ve bu zorlukları aşmak için de farklı yöntemler kullandıkları ortaya çıkmıştır. Kısacası çokkültürlülük açısından vatandaşlık eğitiminin yetersiz ve etkisinin zayıf olduğu görülmüştür. Buna rağmen buradaki farklılıkların birlikte uyum içinde yaşama formülünü tarihi bir miras olarak sürdürdükleri belirlenmiştir.


Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık Eğitimi, Çokkültürlülük, Algı ve Farkındalık.

Abstract:
The aim of this study is to measure the multicultural citizenship perceptions and awareness of students in multicultural classes and to determine the teachers' views in the context of the effectiveness, sufficiency and difficulty of citizenship education in multicultural classroom settings and to learn different dimension of living together. Due to this reason descriptive model is used to represent existing situation.             
Mardin was selected as the universe of the study and the sample is consisted of 32 social studies teachers and 818 8th graders from both the center and districts of Mardin in 2012-2013 education year. To measure students' multicultural citizenship perceptions and their awareness, a perception and awareness scale was used which was constituted of both 41 items and a personal information section. To determine teachers views quasi-structured interview was used.  
After factor analyses 13 non-working items were removed from the 41 point scale. The rest 28 items were examined in two dimensions which were perception and awareness. The whole reliability of the scale was measured as Cronbach Alpha value was 0.78, Spearman-Brown correlation value was 0.72 and Guttman split-half value was 0.75. According to these results the reliability of the scale was determined. The scale was re-implemented to 818 students and the data were analyzed by computer software and findings were gained in the context of sub-aims. Data which were gained from teacher interviews were transcripted, and they also analyzed within the scope of the categories which were determined according to the sub-aims. Findings were written under 6 themes.      
Research findings were discussed in two groups as student and teacher views. When we looked at the views of the students it was seen that their multicultural citizenship perceptions and awareness were in high levels and it was passed to them with their family traditions. In other words it was seen that citizenship education failed in this context. According to the teacher views it was seen that different cultures were living together in peace and tolerance but the citizenship education failed in this sense and, they had difficulties because of this and they used different methods to overcome the difficulty. Shortly, it was seen that the citizenship education was insufficient and not effective. However, it was determined that different identities were maintained the formula of living together in harmony as an historical heritage.



Keywords: Citizenship Education, Multiculturalism, Perception and Awareness.