Otoimmün karaciğer hastalıklarında poliotoimmünite ve multiotoimmün sendrom
Polyautoimmunity and multi autoimmune syndrome in autoimmune liver diseases
Yazar: ÖZGE GÜÇBEY TÜRKER
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞDAŞ KALKAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: Otoimmun karaciğer hastalıkları (OİKH) nekroinflamasyonla karakterize otoimmun hepatit (OİH), progresif kolestazla karakterize primer biliyer kolanjit (PBK) ve primer sklerozan kolanjit (PSK), OİH/PBK ve OİH/PSK birlikteliği olan overlap sendromlarını da içeren hastalıklardır. Otoimmun karaciğer hastalıkları oldukça nadir görülen, önemli oranda morbidite ve mortalite ile sonuçlanabilen hastalıklardır. Yapılan çalışmalarda poliotoimmünite veya MAS varlığının altta yatan tüm otoimmün hastalıklarda progresyonu hızlandırdığı yönündedir. Çalışmamızın amacı morbidite ve mortalitesi oldukça yüksek olan otoimmün karaciğer hastalıklarına eşlik eden diğer otoimmün hastalıkları saptamak ve poliotoimmünite veya MAS olarak adlandırılan durumlarla ilişkisini ve predikte eden faktörleri değerlendirmektir. 

Gereç ve Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Gastroenteroloji kliniğine Mart 2019 ve Ocak 2023 tarihleri arasında başvuran otoimmün karaciğer hastalığı tanısı bulunan hastalar dahil edilme kriterlerine göre çalışmaya alınmıştır. Hastaların yaş, cinsiyet, ek hastalık ve otoimmün hastalıkları, poliotoimmünite veya MAS varlığı, otoimmün markerlar, viral hepatit eşlik edip etmediği, tanı anındaki laboratuvar değerleri retrospektif olarak hastane sistemi üzerinden taranmıştır. 

Bulgular: Çalışmaya otoimmün karaciğer hastalığı tanısı olan 457 hasta dahil edilmiştir. Bu hastaların 203'ü OİH, 212'si PSK, 16'sı PSK ve 26'sı overlap olarak saptanmıştır. 457 hastanın hastalık tanı anındaki yaş ortalaması 48.18±13.19dir. Cinsiyet dağılımında 400 hasta (%87,5) kadın, 57 hasta (%12,5) erkektir. Otoimmün karaciğer hastalık yaşı ortalaması 6.44±4.78 olarak bulunmuştur. Hastaların 194(%42,5) ünde eşlik eden başka bir otoimmün hastalık saptanmıştır. 26 hasta (%5,7) ise multiotoimmün sendroma sahiptir. OİH tanılı hastalarda Haşimato Tiroiditi 28 hastada (%13,8) ile en yüksek eşlik eden hastalık olarak gözlemlenmiştir. PBK'de aynı şekilde 30 hasta (%14,2) ile Haşimato Tiroiditi en sık eşlik eden hastalıktır. PSK'da ise 9 hasta (%56,3) Ülseratif kolit Tanısına sahiptir. Bu hastalıkları sırasıyla Tip1 Diabetes Mellitus, Sjögren Sendromu ve Haşimato Tiroiditi takip etmektedir. Poliotoimmünitesi olan hastaların ortalama yaşı 46.39±12.75 olarak bulunurken poliotoimmünitesi olmayan hastaların yaş ortalaması 49.51±13.39 olarak saptanmıştır. İki grup arasında p=0.012 olarak istatiksel olarak anlamlı fark olduğu ortaya konulmuştur. Hastalık yaşı ele alındığında poliotoimmünitesi olanlarda ortalama 7 yıl, olmayanlarda ortalama 4 yıl p<0.001 olmak üzere istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hastaların demografik ve laboratuvar parametreleri uni-multivaryant regresyona analizi ile değerlendirilip albümin (OR: 2.348, %95 CI: 1.344-4.103, p=0.003 PPV=0.51 NPV=0.69) sedimentasyon (OR: 1.021, %95 CI: 1.009-1.034, p=0.001 PPV=0.60 NPV=0.58) GGT (OR: 0.999, %95 CI: 0.997-1.000, p=0.042 PPV=0.46 NPV=0.72) ANA pozitifliği (OR: 1.427, %95 CI: 1.163-1.752, p=0.001 PPV=0.71 NPV=0.72) ve hastalık yaşı (OR: 3.345, %95 CI: 1.231-9.641, p=0.003 PPV=0.69 NPV=0.74) anlamlı olarak bulunmuştur. 

Sonuç: Çalışmamız otoimmün karaciğer hastalıklarında eşlik eden poliotoimmüniteyi araştıran literatürdeki en fazla hasta sayılarından birini içeren tek merkezli bir kohort çalışmasıdır. Çalışmamızda, özellikle günlük pratikte klinisyenlere otoimmün karaciğer hastalıklarına eşlik edebilecek diğer otoimmün hastalık varlığını predikte edebilecek basit laboratuvar ve demografik verileri sunmak istedik. Bu bağlamda hastalık yaşı, serum albümin, GGT, sedimentasyon ve otoantikorlardan ANA pozitifliğinin +3 veya +4 olması gibi parametrelerin bağımsız risk faktörü olarak poliotoimmüniteyi predikte ettiğini gösterdik. 

 
Anahtar kelimeler: Otoimmün Karaciğer Hastalıkları, Poliotoimmünite, Multiotoimmün Sendrom, Otoimmün Hastalıklar, Otoimmün Hepatit

Abstract:
Introduction: Autoimmune liver diseases (ALDs) include autoimmune hepatitis (AIH) characterized by necroinflammation, primary biliary cholangitis (PBC) and primary sclerosing cholangitis (PSC) characterized by progressive cholestasis, and overlap syndromes with AIH/PBC and AIH/PSC coexistence. Autoimmune liver diseases are extremely rare and can result in significant morbidity and mortality. Studies have shown that the presence of polyautoimmunity or MAS accelerates progression in all underlying autoimmune diseases. The aim of our study was to identify other autoimmune diseases associated with autoimmune liver diseases with high morbidity and mortality and to evaluate the relationship and predicting factors with polyautoimmunity or MAS. 

Materials and Methods: Patients with a diagnosis of autoimmune liver disease admitted to the Gastroenterology clinic of Ankara Bilkent City Hospital between March 2019 and January 2023 were included in the study according to the inclusion criteria. Age, gender, comorbidities and autoimmune diseases, presence of polyautoimmunity or MAS, autoimmune markers, presence or absence of viral hepatitis, and laboratory values at the time of diagnosis were retrospectively screened through the hospital system. 

Results: The study included 457 patients with autoimmune liver disease. Of these patients, 203 were diagnosed as OIH, 212 as PSC, 16 as PSC and 26 as overlap. The mean age of 457 patients at the time of diagnosis was 48.18±13.19 years. In gender distribution, 400 patients (87.5%) were female and 57 patients (12.5%) were male. The mean age of autoimmune liver disease was found to be 6.44±4.78 years. Another autoimmune disease was found in 194 (42.5%) of the patients. 26 patients (5.7%) had multi autoimmune syndrome. Hashimoto's Thyroiditis was observed as the highest comorbidity with 28 patients (13.8%) in patients diagnosed with OIH. Similarly, Hashimoto's Thyroiditis was the most common comorbidity in PBC with 30 patients (14.2%). In PSC, 9 patients (56.3%) were diagnosed with Ulcerative colitis. These diseases were followed by Type 1 Diabetes Mellitus, Sjögren's Syndrome and Hashimoto's Thyroiditis. The mean age of patients with polyautoimmunity was 46.39±12.75 years, while the mean age of patients without polyautoimmunity was 49.51±13.39 years. There was a statistically significant difference between the two groups as p=0.012. When the age of the disease was considered, it was found to be statistically significant with a mean of 7 years in patients with polyautoimmunity and 4 years in patients without polyautoimmunity, p<0.001. Demographic and laboratory parameters of the patients were evaluated by uni-multivariate regression analysis and it was found that albumin (OR: 2.348, 95% CI: 1.344-4.103, p=0.003 PPV=0.51 NPV=0.69) sedimentation (OR: 1.021, 95% CI: 1.009-1.034, p=0.001 PPV=0.60 NPV=0. 58) GGT (OR: 0.999, 95% CI: 0.997-1.000, p=0.042 PPV=0.46 NPV=0.72) ANA positivity (OR: 1.427, 95% CI: 1.163-1.752, p=0. 001 PPV=0.71 NPV=0.72) and disease age (OR: 3.345, 95% CI: 1.231-9.641, p=0.003 PPV=0.69 NPV=0.74) were found to be significant. 

Conclusion: Our study is a single-center cohort study including one of the largest numbers of patients in the literature investigating comorbid polyautoimmunity in autoimmune liver diseases. In our study, we wanted to provide clinicians with simple laboratory and demographic data that may predict the presence of other autoimmune diseases that may accompany autoimmune liver diseases, especially in daily practice. In this context, we showed that parameters such as age at onset of disease, serum albumin, GGT, sedimentation and ANA positivity +3 or +4 among autoantibodies predicted polyautoimmunity as independent risk factors. 


Keywords: Autoimmune Liver Diseases, Polyautoimmunity, Multi Autoimmune Syndrome, Autoimmune Diseases, Autoimmune Hepatitis