İlköğretim 8. sınıf görme engelli öğrencilere 'yaşamımızdaki elektrik' ünitesi ile ilgili kavramların öğretimi
Teaching the concepts related to "electricity in our life" unit to visually impaired students in 8th grade
Yazar: BETÜL OKCU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SÖZBİLİR ; YRD. DOÇ. DR. SALİH ÇAKMAK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Elektrik = Electricity ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Görme engelliler = Visually impaired ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Öğretim tasarımı = Instructional design ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Bu çalışma ilköğretim 8. sınıf görme yetersizliğinden etkilenen öğrencilere,
'Yaşamımızdaki Elektrik' ünitesinde yer alan temel fen kavramlarının etkili öğretimini
sağlamak için bir öğretim tasarımı geliştirmek ve bu tasarımın etkililiğini test etmeği
amaçlamaktadır. Bu temel amaç doğrultusunda çalışma üç aşamadan oluşmaktadır. İlk
aşamada görme yetersizliğinden etkilenen öğrencilerin 'Yaşamımızdaki Elektrik'
ünitesine yönelik öğrenme ihtiyaçları ve ünitede yer alan temel fen kavramlarını
öğrenme düzeyleri belirlenmiştir. İhtiyaç analizinin yapıldığı bu ilk aşamada üç az
gören, iki kör öğrenci çalışma grubunu oluşturmaktadır. İkinci aşamada ise belirlenen
ihtiyaçlar doğrultusunda seçilen ünitedeki temel fen kavramlarına yönelik öğretim
materyalleri ve etkinlikleri tasarlanmış ve tasarlanan bu öğretim materyal ve etkinlikleri
8. sınıfta öğrenim gören görme yetersizliğinden etkilenen öğrencilere uygulanmıştır.
Uygulama aşamasını oluşturan bu ikinci aşamada ise 7 az gören, 1 kör öğrenci çalışma
grubunu oluşturmaktadır. Son aşamada ise bu öğretim materyal ve etkinliklerinin
uygulanabilirlikleri, kullanışlılıkları ve kavram öğrenme üzerine olan katkıları
değerlendirilmiştir. Çalışma Tasarım Tabanlı Araştırma kullanılarak gerçekleştirilmiş;
birinci ve üçüncü aşamada Durum Çalışması, ikinci aşamada ise ADDIE öğretim
tasarım modelinden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı olarak görüşme ve gözlemin
yanı sıra çoktan seçmeli testler de kullanılmıştır. Veri analizi nasıl yapıldı? Verilerin
analizi sonucunda görme yetersizliğinden etkilenen 8.sınıf öğrencilerinin Fen Bilimleri
dersine ait genel öğrenme ihtiyaçları, Yaşamımızdaki Elektrik ünitesinde yer alan
kavramlara yönelik kavramsal ihtiyaçlar, Yaşamımızdaki Elektrik ünitesindeki
kavramların öğretimine yönelik az gören ve kör öğrencilerin bireyselleştirilmiş öğretim
tasarımına yönelik ihtiyaçları olmak üzere üç temel ihtiyaç durumu belirlenmiştir.
Bireyselleştirilmiş öğretim tasarımına yönelik olarak ise öğrenci ihtiyaçları (materyal ve araç-gereç ihtiyaçları, etkinlik ihtiyaçları), öğretim ortamı ihtiyaçları, öğretici ihtiyaçları
ve ölçme değerlendirme ihtiyaçları olarak incelenmiştir. Belirlenen bu ihtiyaçlara bağlı
olarak Yaşamımızdaki Elektrik ünitesinin öğretimi sürecinde kullanılacak olan araçgereçler
ve materyallerin tasarımında ve düzenlenmesinde materyal tasarımı ve araçgereç
kullanımına dair ilkelerin yanı sıra öğrencilerin görme yetersizliği düzeyleri de
dikkate alınmıştır. Sonuçta 'Yaşamımızdaki Elektrik' ünitesi kavramlarının daha etkili
bir şekilde öğretilmesi için yapılan tasarımda öğrencilerin ünitenin kavramlarını
öğrenme ve ünite kazanımlarına ulaşma düzeylerinin oldukça yüksek olduğu
belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Görme yetersizliği, Fen Öğretimi, Elektrik, Öğretim
tasarımı, Tasarım tabanlı araştırma

Abstract:
This study was conducted to develop an instructional design to provide an
efficient teaching of basic science concepts related to "Electricity in our Lives" unit. For
this purpose, the learning needs of students with visually impaired towards Science
were determined and an instructional design was performed and tested. In line with this
fundamental purpose, this study consists of three stages. In the first stage, learning
needs towards "Electricity in our Lives" and level of learning science concepts in the
unit of students with visually impaired. In the first stage where the needs analysis is
conducted with the research groups which consists of three low vision students and two
blind students. During the second stage, teaching materials and activities were designed
by taking the students need into account and these designed teaching materials and
activities were applied to 8th grade visually impaired students. The study at the second
stage were carried out with a total of eight visually impaired students including seven
low vision and one blind student. In the last stage, applicability, practicality, and
contributions of the instructional design and materials on concept learning were
assessed. The study was conducted by using Design Based Research; and during the
first and the third stage, Case study, and during the second stage ADDIE instructional
design model was utilized. As a data collecting tool, as well as interview and
observation, multiple choice tests were also used. According to the results, three
fundamental needs were determined: general learning needs on Science for 8th grade
visually impaired students; their conceptual needs toward the concepts related to
'Electricity in our Lives' unit; and individual needs of low vision and blind students in
teaching the concepts. The needs identified under broad topics as instructional settings
needs, teacher needs and assessment and evaluation needs. In designing the instruction
all these identified needs were considered, materials were developed and instruction were carried out. As a result, it was found that the new instructional design was much
more successful in teaching concepts related to electricity and also found that students
gain scores were quite high.

Key Words: Visual impaired, Science teaching, Electricity, Instructional design,
Design-based research