Tüketim olgusuna genişletilmiş benlik teorisi perspektifinden fenomenolojik bir bakış: Evcil hayvan sahipleri üzerine bir araştırma
A phenomenological overview of consumption from the extended self theory perspective: A research on pet owners
Yazar: ÇETİN ÇİLDİR
Danışman: PROF. DR. HATİCE SEÇİL FETTAHLIOĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Evcil hayvanlar = Domestic animals ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Genişletilmiş benlik = Extended self ; Nitel araştırma = Qualitative research ; Pazarlama = Marketing ; Tüketim = Consumption ; İnsan-hayvan ilişkileri = Human-animal relationships

Özet:
İnsan ile hayvan arasındaki bağın geçmişi çok eski zamanlara kadar uzanmaktadır. Özellikle insan oğlunun hayvanı ehlîleştirmesiyle başlayan ortak yaşam deneyimleri hem insan hem de hayvan için dönüm noktası olmuş, geçen zamanla birlikte söz konusu birliktelik birçok disiplin tarafından ele alınmıştır. Bu araştırmada evcil hayvan sahibi tüketicilerin, birlikte yaşadıkları tüketim deneyimlerine odaklanılmış ve bu deneyimleri nasıl anlamlandırdıkları yorumlanmaya çalışılmıştır. Bunun için temel yol gösterici pazarlama ve tüketim araştırmalarında önemli bir yer sahip olan genişletilmiş benlik teorisi olmuştur. Çalışmada teorik çerçevenin daha iyi anlaşıla bilmesi için önce temel kavram olan benlik kavramı ele alınmış, sonrasında ise teoriyle bağlantılı olarak sahiplik ve tüketim olguları açıklanmaya çalışılmıştır. Tüketiciler ve hayvan arkadaşları ile birlikte yaşadıkları tüketim deneyimleri söz konusu olduğundan dolayı araştırmanın metodolojisi olarak nitel yöntem benimsenmiştir. Bu bağlamda temel problematik deneyimler üzerine kurulu olduğu için nitel yöntem içerisindeki fenomenolojik yaklaşım ise araştırmanın desenini oluşturmaktadır.  Bu bağlamda araştırma Eskişehir ilinde ikamet eden evcil hayvan sahibi tüketiciler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Amaca yönelik örneklem yöntemiyle belirlenen yirmi altı kişi ile derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Yapılan görüşmeler ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınmış sonrasında ise bilgisayar ortamında deşifre ederek metne dönüştürülmüştür. Elde edilen veriler NVivo nitel analiz programında analiz edilmiştir. Yapılan yorumlayıcı fenomenolojik analiz sonucunda temalar ve kodlar ortaya koyulmuştur. Ulaşılan bulgular yorumlandığında evcil hayvan sahibi tüketicilerin yaşadıkları deneyimlerin aralarındaki bağı güçlendirdiği böylece bireylerin hayvan dostlarını benliklerine katma noktasında eğilimlerinin güçlendiği görülmektedir. Yaşanılan ilişki ile birlikte kurulan iletişim ve etkileşimin süreç içerisinde büyük bir öneme sahip olduğu, dahası tüketicilerin evcil hayvanlarını benliklerine katarken onları antropomorfize ettikleri anlaşılmaktadır. Hayvan dostların tüketicilerin benliklerini genişletirken ne derece merkezi olduğu da yaşanılan deneyimle şekillenmekte ve bunun sonucu olarak da merkezi konumda yer alan evcil hayvanın aileden birisi veya dahası bir evlat yerine koyulduğu da söylenebilir. Bu bağlamda, söz konusu konumun tüketicilerin harcamalarına, ilişkili bir şekilde yansıdığı da ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
The history of the bond between man and animal dates back to ancient times. The common life experiences, which started with the domestication of animals by human beings, became a turning point for both humans and animals, and together with the passage of time, this unity has been discussed by many disciplines. In this research, consumers with pets focused on their consumption experiences and tried to interpret how they made sense of these experiences. The main guide for this has been the extended self theory, which has an important place in marketing and consumption research. In order to better understand the theoretical framework in the study, first the basic concept of self-concept was discussed, and then the concepts of ownership and consumption were tried to be explained in connection with the theory. The qualitative method was adopted as the methodology of the research, since there are consumption experiences with consumers and their animal friends. In this context, the phenomenological approach in the qualitative method constitutes the pattern of the research, since it is based on basic problematic experiences. The research was carried out on consumers who have pets residing in Eskişehir. In-depth interviews were conducted with twenty-six people determined by the purposeful sampling method. The interviews were recorded with a voice recorder and then deciphered in the computer environment and converted into text. The obtained data were analyzed in the NVivo qualitative analysis program. As a result of the interpretative phenomenological analysis, themes and codes were revealed. When the findings are interpreted, it is seen that the experiences of pet-owning consumers strengthen the bond between them, thus the tendency of individuals to add their animal friends to their selves. It is understood that the communication and interaction established together with the relationship experienced have a great importance in the process, and moreover, consumers anthropomorphize their pets while they adopt them. The extent to which animal friends are central while expanding the selves of consumers is also shaped by experience, and as a result, it can be said that the pet, which is in a central position, is put in place of a family member or moreover a child. In this context, it is also revealed that the said position is reflected in the expenditures of consumers in a related way.