Hişâm b. Ammâr ve hadisçiliği
Hişâm b. Ammâr and his hadith scholarship
Yazar: ZEYNEP BAYRAM
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN AKGÜN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hişam bin Ammar = Hişam bin Ammar ; Kütüb-i Sitte = Kütub as Sittah ; Kıraat = Reading ; Rivayetler = Rumours ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hicri II. ve III. asırlar Hadis ilminde tedvin ve tasnif faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir dönemdir. Bu asırlarda İslâm coğrafyasının büyük çoğunluğunda ismi duyulmuş, hatta ünü günümüze kadar ulaşmış olan hadis eserleri kaleme alınmıştır. Bu çalışmada hadis ilminin altın çağı olarak isimlendirilen bu asrı idrak etmiş olan ve bu meşhur eserlerde rivâyetleri bulunan, Hişâm b. Ammâr'ın hayatı ve hadis ilmindeki yeri incelenmeğe çalışılmıştır. Bu amaçla öncelikle birinci bölümde; Hişâm b. Ammâr'ın yaşamış olduğu coğrafya ve o dönemde İslâm dünyasındaki siyasi, ilmi ve kültürel duruma kısaca değinilmiştir. Daha sonra Hişâm b. Ammâr'ın doğumundan itibaren hayatı, ilmi kişiliği, eserleri, hocaları ve talebeleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde hoca ve talebelerinden meşhur olanları hakkında bilgi verilirken diğerleri ismen zikredilmiştir. Son bölümde ise Hişâm b. Ammâr'ın rivâyet ettiği hadislerin tahlili başlığı altında ilk olarak kendisine nispet edilen Ehâdîsu Hişâm b. Ammâr cüzündeki merfû hadisler ve bu merfû hadislerden Kütüb-i Sitte'ye dahil olanlar tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci olarak rivâyet ettiği hadislerin Kütüb-i Sitte'deki dağılımı başlığı altında bu eserlerdeki rivâyetlerinin mütâbii olanları ve mütâbii olmayanları incelenerek hadisçiliği hakkında somut bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır.
Bu çalışma sonucunda Hişâm b. Ammâr'ın bilhassa kıraat ve hadis alanında şöhrete ulaşmış bir râvi olduğu tespit edilmiştir. Hadis alanında birçok rivâyeti olup, incelenen rivâyetleri arasında sahîh olanlar olduğu gibi çok zayıf olanların olduğu görülmüştür. Hadis rivâyetinden ücret aldığı için eleştirilmiştir. Kaynaklarda hayatı ve öğrenimi hakkında fazla bilgi yoktur. Kendisine nispet edilen Ehâdîsu Hişâm b. Ammâr dışında; el-Meb'as, Fezâilu'l Kur'ân, el-Fevâid, Cüz' fîhi 'avâlî ehâdîsi Mâlik ve Müsned isimli eserlerinin olduğu görülmektedir. Bazı kelâmi görüşleri nedeniyle döneminde Ahmed b. Hanbel tarafından eleştirilmiştir. İbn Kuteybe, kendisine Şia'ya mensup âlimler arasında yer vermiştir; ancak kaynaklarda bu görüşü destekleyecek bir bilgiye rastlanmamıştır.
Anahtar Sözcükler: Hişâm b. Ammâr, hadis, kıraat, Kütüb-i Sitte

Abstract:
The 2nd and 3rd centuries of the Hijra is a period of intensive care on collection of hadith (tedvin) and classification (tasnif) activities. In these centuries, some hadith books were written that their names were heard in the great majority of the Islamic countries and even their reputations have reached to these days. In this study, Hişâm b. Ammâr's life and his position on the Hadith Science was investigated who lived in this era that was called as The Golden Age of The Hadith and whose narrations take place in this age's famous works. For this purpose, primarily the countries where Hişâm b. Ammâr lived and the political, scientific and cultural situation in the Islamic world at that time were briefly mentioned. Then the information were given about Hişâm b. Ammâr's life beginning from his birth, his scientific personality, his works, his masters and students. In this section, while there is information about the famous ones of his masters and students, the others are mentioned by name. As for the last section, under the heading of 'The Analysis of the Hadiths that narrated by Hişâm b. Ammâr' firstly the Marfu (Traced directly) Hadiths in Ehâdîsu Hişâm b. Ammâr fascicle associated with him were studied and tried to be identified the hadiths those involved in the Kütüb-i Sitte Collection. Secondly, under the heading of 'The Distirbution of the Hadiths He Narrated in Kütüb-i Sitte Collection', by examining the mutâbi ones and non-mutâbi ones among his narrations in these works, were tried to reach concrete information about his hadithism.

As a result of this work, it has been determined that Hişâm b. Ammâr had reached reputation, especially in the field of qiraat and hadith. He has many narrations on the Hadith science and it is seen that there are the sahih ones as well as those who are very weak among the examined reports. He was criticized for receiving payment from the narratives. There is not much information about life and education in the sources. It seem that apart from Ehâdîsu Hişâm b. Ammâr his other works are el-Meb'as, Fezâilu'l Kur'ân, el-Fevâid, Cüz' fîhi 'avâlî ehâdîsi Mâlik and Müsned. Because of his some thoughts in the field of kalam he was criticized by his contemporary Ahmed bin Hanbel. Despite Ibn Kuteybe enlisted his name among the Shia Muslim scholars, no information was available to support this view in the sources.

Key Words: Hişâm b. Ammâr, hadith, qiraat, Kütüb-i Sitte