Böbrek fonksiyon testleri ile serebral küçük damar hastalığı arasındaki ilişki
The relationship between kidney function tests and cerebral small vessel disease
Yazar: BÜŞRA ÖLMEZ
Danışman: PROF. DR. CANAN TOGAY IŞIKAY
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Beyaz cevher = White matter ; Böbrek = Kidney ; Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Glomerüler filtrasyon hızı = Glomerular filtration rate ; Hemorajiler = Hemorrhage ; Serebral venler = Cerebral veins ; Serebrovasküler dolaşım = Cerebrovascular circulation

Özet:
Böbrek Fonksiyon Testleri ile Serebral Küçük Damar Hastalığı Arasındaki İlişki
Amaç: Kronik böbrek hastalığı (KBH), azalmış hesaplanmış glomeruler
filtrasyon hızı (hGFR) ya da artmış glomerüler geçirgenlik göstergesi olan
albuminürinin varlığı şeklinde tanımlanır. Kardiyovasküler hastalıklar için, inme
dahil, önemli bir risk faktörüdür. Serebral küçük damar hastalığı (KDH) terimi,
perforan serebral arterioller, kılcal damarlar ve venüllerdeki patolojilerden
kaynaklandığı düşünülen klinik ve görüntüleme bulgularından oluşan bir sendromu
ifade eder. Renal ve serebral küçük damarların ortak anatomik ve fizyolojik özelliklere
sahip olması nedeniyle iki son organ patolojileri arasında ilişki olması beklenmektedir.
Bu çalışmada hastaların kranyal magnetik rezonans (MR) görüntülemelerinde
izlenen beyaz cevher hiperintesitesi (BCH) yaygınlığı, serebral mikrokanama (SMK)
yükü, genişlemiş perivasküler boşluk (GPVB) derecesi, lakün sayısı olmak üzere dört
serebral KDH belirteci ve total serebral KDH yükü ile kısa Modification of Diet in
Renal Diseases Study (MDRD) formülü ile hGFR değerleri arasındaki ilişkinin
araştırılmasını amaçladık.
Materyal ve Metot: Çalışmamızda etik kurul onayı sonrası Ankara
Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji kliniğinde, Nisan 2017-Nisan 2019 yılları arasında
iskemik inme veya geçici iskemik atak (GİA) tanısıyla takip edilmiş olan 356 hastada,
kreatinine dayalı olarak hesaplanan hGFR ile serebral KDH'nin dört belirtecinin
yaygınlığı/şiddeti ve total serebral KDH yükü arasındaki ilişki retrospektif olarak
incelenmiştir. Hastaların hGFR değerleri kısa MDRD formülü ile hesaplandı. Kranyal
MR görüntülemelerinin değerlendirilmesi nöroloji doktoru ve bir nöroradyolog
tarafından konsensusla yapıldı. Tüm hastalar için lakün sayıları, bazal gangliyon (BG)
ve sentrum semiovale (SS) düzeylerindeki GPVB dereceleri, derin subkortikal ve
periventriküler Fazekas skorlamaları belirlendi. Susceptibility weighted imaging
(SWI) sekansına sahip 141 hastada bunlara ek olarak lobar ve derin SMK sayıları
belirlendi ve total serebral KDH yükü hesaplandı.
Bulgular: Hastaların %41.9'u (n:149) kadın ve %58.1'i (n:207) erkek olmak
üzere toplam 356 hasta dahil edildi. Hastaların yaşları 18 ile 93 yaş arasında 
61
değişmekte olup ortalaması 66.54±14.45 idi. Hastaların %76.4'ünde hipertansiyon
(HT), %69.4'ünde hiperlipidemi (HL), %48.2'sinde diyabetes mellitus (DM),
%24.7'sinde koroner arter hastalığı (KAH), %19.7'sinde geçirilmiş serebrovasküler
olay (SVO) ve %16.3'ünde atriyal fibrilasyon (AF) mevcuttu. Hastaların %32.6'sında
(n:116) lakün vardı. MRG'de SWI sekansı bulunan ve SMK açısından
değerlendirilebilen 141 hastada, SMK bulunan hastaların oranı %39 (n:55) idi. hGFR
ile total serebral KDH yükü, periventriküler (PV) Fazekas skoru, derin subkortikal
Fazekas skoru, GPVB SS derecesi, toplam lakün sayısı, lobar SMK sayısı, derin SMK
sayısı ve toplam SMK sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı korelasyon saptandı.
Hastalar hGFR'lerine göre iki gruba ayrıldıklarında hGFR değeri daha düşük olan
grupta (< 60 ml/dk/1.73 m2
) toplam lakün sayısı, lobar SMK, derin SMK, toplam SMK
sayısı istatistiksel olarak anlamlı derecede daha fazla bulundu. Yapılan çok değişkenli
logistik regresyon analizlerinde ise hGFR diğer değişkenlerden bağımsız olarak, lakün
varlığı, derin SMK varlığı ve total serebral KDH yükünün 0'dan büyük olması için bir
risk faktörü olarak bulundu. Yaş diğer değişkenlerden bağımsız olarak; PV BCH
varlığı, derin subkortikal BCH varlığı skoru, toplam Fazekas skoru >0 olması, GPVB
SS varlığı için bir risk faktörüydü.
Sonuçlar: Böbrek fonksiyon bozukluğu ile serebral KDH arasınaki ilişki daha
önce farklı etnik kökene sahip ve farklı komorbideteye sahip hasta gruplarında
gösterilmişti. Ancak çalışmamızın literatürden farkı dört serebral KDH belirtecinin
tamamına ve total serebral KDH yüküne, iskemik inme ya da GİA tanısı ile takip
edilmekte olan hasta popülasyonunda bakılmıştır. Bulgularımız hGFR ile GPVB BG
dışındaki diğer tüm belirteçler arasında negatif korelasyon olduğunu ortaya koydu.
Çok değişkenli logistik regresyon analizlerinde ise hGFR, lakün varlığı, derin SMK
varlığı ve total serebral KDH yükü için bağımsız bir risk faktörü olarak izlendi.
Serebral KDH'nın demans, inme, parkinsonizm gibi özürleyici tablolarla ilişkisi
bilinmekte olup çalışmamızda da gösterilen bu serebrorenal etkileşim KBH
hastalarında serebral KDH varlığını öngörmeyi ve KBH'nin erken dönemde tedavisi
ile hastaların serebral KDH yükünde azalma sağlanabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Sözcükler: Serebral küçük damar hastalığı, böbrek fonksiyonu, hesaplanmış
glomeruler filtrasyon hızı, laküner infakt, genişlemiş perivasküler boşluk,
mikrokanama, beyaz cevher hiperintesitesi

Abstract:
The relationship between renal function tests and cerebral small vessel disease
Objective: Chronic kidney disease (CKD) is defined as decreased estimated
glomerular filtration rate (eGFR) or presence of albuminuria which indicates increased
glomerular permeability. CKD is an important risk factor for cardiovascular diseases,
including stroke. The term cerebral small vessel disease (SVD) refers to a syndrome
consisting of clinical and imaging findings believed to be caused by pathologies
involving the perforant cerebral arterioles, capillaries, and venules. Since renal and
cerebral small vessels have mutual anatomical and physiological characteristics,
association between both end organ pathologies is expected.
This study aimed to investigate the relationship between four cerebral SVD
indicators in cranial magnetic resonance imaging (MRI) including rate of white matter
hyperintensity (WMH), burden of cerebral microbleeds (CMB), degree of enlarged
perivascular space (EPVS), and number of lacunas and total cerebral SVD burden and
eGFR using short Modification of Diet in Renal Diseases Study (MDRD) formula.
Material and Methods: After obtaining ethics approval, this study was
conducted on 356 patients who were followed up with the diagnosis of ischemic stroke
or transient ischemic attack (TIA) at the Ankara University Faculty of Medicine
Department of Neurology between April 2017-2019, in which the association between
creatinine-based eGFR rate/severity of four indicators of cerebral SVD and total
cerebral SVD burden was retrospectively evaluated. The eGFR values of patients was
calculated using the MDRD short formula. Assessment of cranial MRIs was made by
consensus of a neurologist and neuroradiologist. Number of lacunas, EPVS levels of
basal ganglion (BG) and centrum semiovale (CS), and deep subcortical and
periventricular Fazekas scores were determined for all patients. Lobar and deep CMBs
were additionally identified in 141 patients with available susceptibility weighted
imaging (SWI) sequence and total cerebral SVD burden was calculated.
Results: A total of 356 patients in which 41.9% were female (n:149) and 58.1%
were male (n:207) were included in the study. Mean patient age was 66.54±14.45 years
(range: 18-93). In total, 76.4% of the patients had hypertension (HT), 69.4% 
63
hyperlipidemia (HL), 48.2% diabetes mellitus (DM), 24.7% coronary artery disease
(CAD), 19.7% history of cerebrovascular accident (CVA), and 16.3% atrial fibrillation
(AF). Lacunas were found in 32.6% (n:116) of the patients. CMBs were found in 55
(39%) of the 141 patients with available SWI sequence. There was a statistically
significant correlation between eGFR and periventricular (PV) Fazekas score, deep
subcortical Fazekas score, EPVS SS grade, total number of lacunas, lobar CMBs, and
total CMBs. When patients were assigned to two groups according to eGFR values,
the group with lower eGFR (<60 ml/min/1.73m2
) had significantly higher prevalence
of total number of lacunas, lobar CMBs, deep CMBs, and total CMBs. Multivariate
regression analyses showed eGFR was an independent risk factor for presence of
lacunas, deep CMBs, and total cerebral SVD burden greater than O. Age was an
independent risk factor for PV WMH presence, deep subcortical WMH score, total
Fazekas score >0, and EPVS SS presence.
Conclusion: Association between impaired renal functions and cerebral SVD
has been previously shown in patient groups of varying ethnicities and comorbidities.
However, our study is distinctive from the literature in that all four different cerebral
SVD indicators and total cerebral SVD burdens were examined in a patient population
diagnosed with ischemic stroke or TIA. There was a negative correlation between
eGFR and all other parameters except for EPVS BG. Multivariate logistic analyses
revealed that eGFR was an independent risk factor for presence of lacunas, deep
CMBs, and total cerebral SVD burden. As cerebral SVD is known to be associated
with debilitating entities such as dementia, stroke, and Parkinsonism, this cerebrorenal
interaction demonstrated by our study may predict the presence of cerebral SVD in
CKD patients and suggests that early treatment of CKD may lead to a reduction in
cerebral SVD burden.
Keywords: Cerebral small vessel disease, Renal function, Estimated glomerular
filtration rate, Lacunar infarct, Enlarged perivascular space, Microbleed, White matter
hyperintensity