Müze yönetimi açısından telif hakları ve uygulamada karşılaşılan hukuki sorunlar
Copyright in terms of museum management and legal issues in practice
Yazar: MURAT OCAKCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURİ ÖZER ERBAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müze Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Hukuk = Law ; Hukuk kuralları = Law rules ; Müze yönetimi = Museum management ; Müzeler = Museums ; Telif hakları = Copyrights

Özet:
Çağdaş müze yönetimi yaklaşımı, kompleks bir kurum olarak yönetsel örgütlenme, koleksiyon yönetimi, ziyaretçi ilişkileri gibi pek çok farklı alanda bilimsel ve tutarlı aksiyonlar alması gerektiğinin bilincindedir. Müzenin işlevlerini yerine getirebilmek için faaliyet gösterdiği bu alanların her biri aynı zamanda hukukun özel bir alt disiplinini ilgilendirir. Her bir alt disiplinde bulunan kurallar bütünü, doğası gereği belli bir eylemde bulunulmasını ya da belli bir eylemde bulunmaktan kaçınılmasını emredebilir. Müzelerin etik bir kurum olarak hukuk kurallarına uyma yükümlülükleri onların kamu nezdinde güvenilir kültür kurumları olmalarını sağlayan en önemli etkenlerdendir.
 
Müzelerin koleksiyon yönetimi alanında en çok karşılaştıkları hukuksal problemler koleksiyonda yer alan eserlerin telif haklarına ilişkindir.  Özellikle günümüzün teknolojik imkanları karşısında sergileme tekniklerindeki gelişme ve sosyal medyanın da etkisiyle ziyaretçilerin müzedeki eserlerle etkileşime geçme biçimlerindeki çeşitlilik, telif haklarının hem eser üzerindeki hakları koruyan hem de müze kullanıcılarının ifade özgürlüğünü kısıtlamayacak bir denge içerisinde ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. 

Çalışmamızın başlangıcında müzelerin etik temellerini ortaya çıkaran ilkeler değerlendirildikten sonra ikinci bölümde telif haklarının temel kavramlarına değinilmiştir. Temel kavramların açıklanmasında çalışmanın odak noktasını aydınlatma amacı doğrultusunda kavramlara ilişkin monografik nitelikteki ayrıntılardan kaçınılmıştır. Bununla birlikte, kavramın müze özelinde anlamının daha iyi anlaşılabilmesi için verilen örneklerde müze uygulamasına yönelik unsurlara yer vermeye dikkat edilmiştir. Son bölümde müzelerde karşılaşılabilecek somut durumlar hukuksal olarak değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme yapılırken gerek müze yönetimi pratiği gerekse sanatsal yaratım konusunda güncel gelişmeler de dikkate alınmıştır. Böylece ulusal ve uluslararası düzenlemeler ve örnek yargı kararlarının yanı sıra, müzecilik konusundaki en güncel gelişmeler üzerinden bir değerlendirme yapabilme imkanı da elde edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Müze, müze yönetimi, hukuk, telif hakları, fikri mülkiyet, eser

Abstract:
Modern museum management approach is aware of the necessity of taking a scientific and sound action to many different fields such as administrative organization, collection management and visitor relations. These fields in which the museum shows activity to be able to function are all concerns of a special sub-discipline of law. The regulations in each sub-discipline, by definition, might decree to act in a specific manner or avoid doing it. As ethical establishments, their obligations to abide by the law are the most important factor for museums to be trustworthy cultural establishments in the eyes of the public. 

One of the most widespread problems of legality that museums face are related to the copyright of the works in their collections. Particularly having regard to the current technological means resulting the development of the exhibition methods and interaction variety between museum visitors and the works in the collection with the influence of the social media, necessitate an equitable approach on copyright both protecting the exclusive rights and visitors' freedom of expression.

In the first part of the study, the principles which form ethical aspect of the museum are evaluated and in the second part, the basic concepts of copyright is examined. When explaining the basic concepts, monographical details on the subject has been avoided to focus on the main subject of the study. However, it's been paid attention to give the specific examples from the museum activities in each definition. In the last part of the study the practical issues which might be confronted in the museums are evaluated legally. While making this evaluation, both museum management practice and also recent developments in artistic creation have been concerned. By doing that, the opportunity to evaluate the issue over national and international legislation, case law and the most recent developments on museum management has been obtained. 

Keywords: Museum, museum management, law, copyright, intellectual property, work