Yoğun bakım hasta yakınlarında ölüm algısı ve farkındalığını etkileyen faktörler
Factors affecting death perception and awareness in ICU patient relatives
Yazar: İBRAHİM SALİH PALAZOĞLU
Danışman: PROF. DR. ZELİHA KOÇ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Acil Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Araştırma, yoğun bakım ünitelerinde tedavi görmekte olan hasta
yakınlarının ölüm algısı ve ölüm farkındalıklarını etkileyen faktörleri belirlemek
amacıyla kesitsel ve ilişki arayıcı bir çalışma olarak planlanmıştır.
Materyal ve Metod: Araştırma 15.07.2022-15.05.2024 tarihleri arasında Tokat
Gaziosmanpaşa Üniversite Hastanesi'nde yürütüldü. Çalışmanın örneklemini 305
hasta yakını oluşturdu. Veriler Hasta Yakını Tanıtıcı Bilgi Formu, Hastayı Tanıtıcı
Bilgi Formu, Çok Boyutlu Ölüm Farkındalığı Ölçeği (ÇBÖFÖ) ve Ölüm Algısı Ölçeği
(ÖAÖ) kullanılarak toplandı. Veriler IBM SPSS Statistics 26 paket programından
yararlanılarak analiz edildi. Verilerin analizinde frekans, yüzde, ortalama, standart
sapma, ortanca (min-max), çarpıklık ve basıklık katsayıları, tek yönlü varyans analizi
(ANOVA) ve Pearson korelasyon katsayısı kullanıldı.
Bulgular: ÇBÖFÖ puan ortalaması 4,28±0,60, Miras alt boyutu puan ortalaması
4,99±0,98, Ölüm Korkusu alt boyutu puan ortalaması 3,97±1,03, Ölümü Kabul Etme
alt boyutu puan ortalaması 5,00±0,85, Ölümü Güçsüzleştirme alt boyutu puan
ortalaması 3,86±1,18 ve Ölümü Düşünmeme alt boyutu puan ortalaması 3,60±1,03;
ÖAÖ Acı Çekme alt boyutu puan ortalaması 2,27±0,87, Bilinmeyen alt boyutu puan
ortalaması 3,10±0,88, Bakmakla Yükümlü Olduklarını Terk Etme alt boyutu puan
ortalaması 3,24±0,62, Başarısızlık alt boyutu puan ortalaması 2,61±0,76, (Ahirette)
Ödüllendirilme alt boyutu puan ortalaması 3,52±0,76 ve Cesaret alt boyutu puan
ortalaması 3,27±0,58 olarak belirlendi. ÇBÖFÖ ve ÖAÖ toplam ve alt boyut puan
ortalamalarının hasta yakınlarının sosyo-demografik ve bakım verme özelliklerine
göre farklılık gösterdiği saptandı. ÇBÖFÖ toplam puanı ile ÖAÖ Acı Çekme (r=0,118;
p=0,040), Bilinmeyen (r=0,290; p<0,001) ve Başarısızlık (r=0,235; p<0,001) alt boyut
puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düşük düzeyde pozitif yönlü ilişki;
Bakmakla Yükümlü Olduklarını Terk Etme (r=0,360; p=0.000), (Ahirette)
Ödüllendirilme (r=0,398; p<0,001) ve Cesaret (r=0,405; p<0,001) alt boyut puanları
arasında istatistiksel olarak anlamlı orta düzeyde pozitif yönlü ilişki olduğu belirlendi.
ÖAÖ alt boyutları ile ÇBÖFÖ için kurulan Yapısal Eşitlik Modeli istatistisel olarak
anlamlı bulunmuş olup, ÇBÖFÖ puanlarındaki değişimin %30,1'ini açıklamaktadır.
Sonuç: Bu araştırmada hasta yakınlarının ölüm farkındalık düzeyleri ile ölüm
algıları arasında ilişki olduğu, hasta yakınlarının ölüm farkındalık düzeyleri arttıkça
ölüm algılarının yükseldiği belirlendi.

Abstract:
Objective: The study was designed as a cross-sectional and correlational
investigation aimed at identifying the factors influencing the perception and awareness
of death among relatives of patients receiving treatment in intensive care units.
Material and Method: The study was conducted at Tokat Gaziosmanpaşa
University Hospital from July 15, 2022, to May 15, 2024. The sample comprised 305
patient relatives. Data were collected using the Patient Relative Descriptive
Information Form, Patient Descriptive Information Form, Multidimensional Death
Awareness Scale (MDADAS), and Perception of Death Scale (PDS). Analysis was
performed using IBM SPSS Statistics 26. Descriptive statistics such as frequency,
percentage, mean, standard deviation, median (min-max), skewness, and kurtosis
coefficients as well as inferential statistics such as one-way analysis of variance
(ANOVA) and Pearson correlation coefficient were used to analyze the data.
Findings: The mean score of the MDADAS was 4.28±0.60, the mean score of
the Inheritance subscale was 4.99±0.98, the mean score of the Fear of Death subscale
was 3.97±1.03, the mean score of the Acceptance of Death subscale was 5.00±0.85,
the mean score of the Disempowerment of Death subscale was 3.86±1.18 and the mean
score of the Not Thinking about Death subscale was 3.60±1.03; the mean scores of the
Suffering sub-dimension, the Unknown sub-dimension, the Abandonment of
Dependents sub-dimension, the Failure sub-dimension, the Reward (in the Hereafter)
sub-dimension and the Courage sub-dimension were 2.61±0.76, 2.61±0.76, 3.52±0.76
and 3.27±0.58, respectively. It was found that the mean total and subscale scores of
the MDADAS and PDS varied according to the socio-demographic and caregiving
characteristics of the patients' relatives. There was a statistically significant low level
positive correlation between the total score of the MDADAS and the sub-dimension
scores of Suffering (r=0.118; p=0.040), Unknown (r=0.290; p<0.001) and Failure
(r=0.235; p<0.001); there was a statistically significant moderate positive relationship
between the sub-dimension scores of Abandoning Dependents (r=0.360; p=0.000),
Being Rewarded (in the Hereafter) (r=0.398; p<0.001) and Courage (r=0.405;
p<0.001). The Structural Equation Model established for the PDS sub-dimensions and
MDADAS was statistically significant, explaining 30.1% of the variance in MDADAS
scores.
Conclusion: The study found a relationship between the death awareness levels
of patients' relatives and their perceptions of death, with higher death awareness
correlating with heightened perceptions of death.