Bursa'daki Bizans sonrası Hıristiyan dini mimarisi
Christian religios architecture after Byzantine in and around Bursa
Yazar: EMEL YILDIZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YALÇIN KARACA
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bursa = Bursa ; Dini mimari = Religious architecture ; Hristiyan mimarisi = Christian architecture ; Hristiyan sanatı = Christian art ; Kiliseler = Churchs

Özet:
Marmara Bölgesi'nin önemli kentlerinden biri olan Bursa, ilkçağlardan günümüze kadar birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış ve büyük kültürlerin beşiği olmuştur. Asya ile Avrupa arasındaki bir bölgede olması nedeniyle, hem Asya hem de Avrupa kültüründen etkilenen Bursa'da Hitit, Frig, Lidya, Pers, Roma, Bizans ve Osmanlı Kültürleri derin izler bırakmıştır. 
Yaşadığımız topraklarda bin yılı aşkın süre varlığını sürdürmüş Bizans İmparatorluğu, 1453'te Fatih Sultan Mehmet'in başkent Konstantinopolis'i almasıyla siyasi varlığını tamamlamış ancak Bizans İmparatorluğu dinsel, yönetsel ve kültürel birikimini kaybetmemiş sadece yeni güce devretmiştir. 
Tanzimat Fermanı ( 1839) ile Osmanlı himayesi'nden vatandaşlık sınıfına geçen Gayrimüslimler'in hakları artırılmış, kiliselerden toplanan vergiler kaldırılmış, dinsel topluluklara kendilerini yönetebilme, okul ve ibadet yerlerini inşa edebilme olanağı sağlanmıştır. 
Tanzimat ve Islahat Fermanları ( 1856) sonrası Gayrimüslimlere tanınan yeni ibadet yerleri yapabilme hakkı ile Gayrimüslimler'in, görülmedik yoğunlukta imar etkinliğine girdikleri gözlenmektedir. 
Bu çalışmamızda amacımız, Bursa'daki Bizans Sonrası Hıristiyan Dini Mimarisi'ni belgelemek, yapıların gerek plan ve mimari, gerekse süslemeleri bakımından incelenerek belli bir çerçeveye oturtulmasını sağlamak ve günümüzdeki durumlarını tespit edebilmek amacını taşımıştır. 
Bu amaçlar doğrultusunda yaptığımız çalışma sonucu; Bursa'daki Bizans Sonrası Hıristiyan Dini Mimarisi'ne ait bizim tespit edebildiğimiz on üç kilise incelenmiştir. Bu yapıların biri Gemlik, beşi Karacabey, ikisi Mudanya, biri Mustafa Kemal Paşa, ikisi Nilüfer, biri Orhangazi ve biri Osmangazi İlçesinde inşa edilmiştir. Bir kısmı temel seviyede de olsa günümüze gelebilen on iki yapı çalışmamızın sınırlarını oluşturmuştur. Günümüze gelemeyen bir yapı ise kaynaklarda ulaşabildiğimiz ve yerinde yaptığımız araştırmalarımız sonucu elde ettiğimiz bilgiler doğrultusunda tanıtılmaya çalışılmıştır.
Konumuz kapsamına giren kiliselerin ayrıntılı arazi çalışmaları yapılarak plan çizimleri gerçekleştirilmiştir. Görsel zenginlikle desteklenerek detaylı anlatımlarla tanıtılan kiliselerin son durumları ortaya konulmuştur. 
Bölgedeki kilise yapılarının plan tipolojisi; nef sayısı, üst örtü ve taşıyıcı sistemlerine göre sınıflandırılmıştır. Tipolojik olarak; bazilikal plan tipinde inşa edildikleri ortaya çıkartılmıştır. 
Yapılan kütüphane ve arazi çalışmalarında karşılaşılan en önemli sorun kaynak yetersizliği ve yapıların kaderine terk edilmiş olmasıdır. Bu yapıların planları çizilmiş ve tasvirleri yapılarak, fotoğrafları çekilmiştir. Mudanya İlçesi'nin merkezinde yer alan kilise ve Orhangazi İlçesi'nin Yenigürle Köyü'nde yer alan kilise'nin orijinal adları saptanamadığından  ' Kilise I' olarak adlandırılmıştır. 
Şu anda üzerinde yaşadığımız topraklarda oluşmuş bir sanat ve uygarlık ürünleri olarak var olan bu tarihi eserler, kültürel mirasımız içerisinde yer almaktadır. Geçmişte olduğu gibi bugünde bu değerlere, hak ettikleri önemin verilmesi düşüncesindeyiz.

Abstract:
Bursa, one of the oldest and the most important cities Of Marmara Region, has hosted many cultures and civilizations throughout the history. The city is located in an area between Asia and Europe so many civilizations such as Hittites, Phrygian, Persion, Roman, Byzantine and Ottomon have left permanent marks on the city. Therefore it bears both Asian and European influences.
            Byzantine Empire, which had continued its existence in our homeland, ended up its life by Fatih Sultan Mehmet's conquering of İstanbul in 1453 but it has never lost its religious, administrative and cultural heredity; it has just passed over them to another power.
            With administrative Reforms in ( 1839), Non-Muslims who transferred from being under protection of Ottomon to citizens, gained extensions of security of life, the taxes taken from the churches were abolished, communities were allowed to self administration and build the places of workship.
            After administrative reforms and improvement reforms ( 1876) the rights of building workship places, it has been observed that Non-Muslims had carried intense construction activities. 
            In this study, our aim is to document the Christian architecture after Byzantine in Bursa, to enable these statures to settle at a certain framework by studying them both in their plan and architecture and in their orientation and to determine their conditions today. 
            We studied thirteen Christian religios architecture after Byzantine in and around Bursa; one was in Gemlik, Five were in Karacabey, two were in Mudanya, one was in MustafaKemalPaşa, two were in Nilüfer, one was in Orhangazi and one was in Osmangazi of them, we studied twelve churches in detail and gave brief description about one churches due to restricted information and literature.
              Plan drawings of the churches were made after a careful fieldwork study. The present situation of the curches were determined, drawn and enriched using visual aids. 
              The plan typologies of the churches scructures were made according to the number of nefs, outer cover and supporting systems. Typologically they were built in basilica.
              The most important problem faced during the library and terrain labour is the lack of resources and structures being abondoned to their destiny. The plans of these structures were drawn and descriptions were made and the photos were taken. As the original names of the church located in Mudanya town and the one located within the Village Yenigürle in the town of Orhangazi had not been determined, they were named as Church I.               
             The historical works to have come out on the lands we live and existing as art and civilization products are settled in our cultural heritage. We are of the opinion that we should give the importance to these assets they deserve.