Sa'lebî'nin el-Keşf ve'l-Beyân tefsirinde kıraatlere yaklaşımı
Sa'lebi's approach to kiraats in el-Kashf ve'l-Beyân explanation
Yazar: İHSAN SÜTŞURUP
Danışman: DOÇ. DR. İSKENDER ŞAHİN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: El-Keşf ve`l-Beyan = Al-Keşf ve`l-Beyan ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Salebi = Salebi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed b. İbrâhim es-Sa'lebî, hicrî IV. asrın sonu ile V. asrın başlarında yaşamış ve daha hayatta iken el-Keşf ve'l-beyân isimli eseri ile şöhret bulmuş bir müfessirdir. Özellikle kırâat-i aşere ile alakalı ilk eseri telif eden İbn Mihrân en-Nîsâbûrî'den ders almış olması, onun kıraat birikimine önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Bu sebeple müstakil bir kıraat eseri olmamasına rağmen müellif, tefsirinde azımsanmayacak ölçüde kıraat ihtilaflarına yer vermiş, çoğu zaman naklettiği kıraatleri tahlil ederek detaylı yorumlarda bulunmuştur. Dolayısıyla bu çalışma el-Keşf ve'l-beyân'da Sa'lebî'nin naklettiği kıraat ihtilaflarını, tefsir-kıraat ilişkisi bağlamında ele almayı hedeflemektedir.
Tez giriş, üç ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde müfessirin hayatı ve ilmî yönü, hocaları, öğrencileri, eserleri, tefsiri ve tefsirinin kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde tefsire etki eden ve etmeyen kıraatler sistematik bir şekilde tasnif edilip, sarf ve nahiv ilişkisi bağlamında kıraat ihtilafı olan ayetlerden örnek verilmek suretiyle ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Sa'lebî'nin kıraat tasavvuru, kıraatleri nakil yöntemi/işleyiş tarzı, kıraatleri desteklemek için kullandığı deliller ve yer verdiği bazı tecvid/kıraat ıstılahları başlıkları altında incelenmiştir.

Abstract:
Abū Isḥāk Ahmad ibn Muḥammad ibn Ibrāhīm al-Nīṣābūrī al-Thaʿlabī is a commentator who lived at between the end of the 4th (hijri) century and the beginning of the 5th century and became famous with his work Al-Kashf wa'l-bayān while he was still alive. Especially the fact that he took lessons from Ibn Mihrān al-Nīṣābūrī, who wrote the first author on ten recitations, contributed significantly to his recitation knowledge. For this reason, although he has not a separate book or paper on recitation, the author mentions considerably about recitation conflicts in his tafsir, and often comments by analyzing the recitations he narrated. Therefore, this study aims to deal with the recitation disputes reported by al-Thaʿlabī in Al-Kashf wa'l-bayān within the context of the tafsir-recitation relationship.
The research consists of introduction, three main parts and conclusion. In the first part of the thesis, information is given about the biography and scientific career of the exegete, his teachers and students, books, tafseer and its sources. In the second part, effective and in effective recitations to tafseer are systematically classified and discussed by giving examples from the ayahs with conflicting recitations in the context of the relationship between syntax and morphology. In the third part of our study, al-Thaʿlabī's conception of recitation, his method of transmitting recitations/process, the evidence he used to support it, and some of the tajweed/recitation interpretations he handled are examined.