Turunçgillerde melezleme yoluyla elde edilen bireylerde uygun embriyo kurtarma aşamasının ve melez bireylerin ploidi seviyesinin belirlenmesi
Determination of appropriate embryo rescue stage and ploidy level in citrus crossbreeds
Yazar: ŞENAY KURT
Danışman: PROF. DR. FATMA KOYUNCU
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anaçlar = Rootstocks ; Turunçgiller = Citrus fruits

Özet:
Çalışma, diploid poliembriyonik turunçgillerden melezleme yoluyla yeni anaç genotiplerin elde edilmesi amacıyla, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nde 2015-2019 yıllarında yürütülmüştür. Bu amaçla, Yerli Turunç  (YT) ve Yerli Mandarin (YM) çeşitleri Troyer Sitranjı (TS) ile; King Mandarini (KM) ise Carrizo Sitranjı (CS) ile melezlenmiştir. Embriyolar tozlamadan 110, 120 ve 130 gün sonra alınarak MT (1.5 mg/l GA3, 50 g/l sukroz, 25 mg/l adenine sülfat, 500 mg/l malt ekstrakt) besi ortamında çimlendirilmiştir. Çimlenme oranları (YT x TS; % 95.15, YM x TS; % 96.25, KM x CS; % 95.23) tozlamadan sonraki 120. günde en yüksek bulunmuştur. Çimlenen embriyolar MS besi ortamında alt kültüre alındıktan sonra tüm kombinasyonlar için en yüksek üç yapraklılık oranı (YT x TS; % 17.40, YM x TS; % 11.11, KM x CS; % 6.17) 110. gün embriyolarından alınmıştır. Çöğürlerde hayatta kalma oranları; alt kültür (% 72.13 - % 90.28), şaşırtma (% 57.14 - % 85.87) ve seraya aktarma (% 40.17 - % 64.71) sonrasında belirlenmiş ve 335 birey elde edilmiştir. Bütün kombinasyonlarda en yüksek hayatta kalma oranı 110. günde gerçekleşmiştir.

Seradaki melezlerde 1 yıl boyunca yapılan bitki boyu ve gövde çapı ölçümlerinde gelişmenin genel olarak doğrusal olduğu belirlenmiştir. Morfolojik olarak farklı ve üç yapraklı bireyler hariç, genel yaprak özelliklerinin ana ebeveyne benzer olduğu gözlemlenmiştir. Flow sitometri ile yapılan ploidi analizinde, 198 bireyin çekirdek DNA içerikleri 0.78 pg/2C ile 0.93 pg/2C arasında bulunmuş ve diploid oldukları belirlenmiştir. YM x TS (120. gün) melezlerinden bir genotipin ise 1.16 pg/2C çekirdek DNA içeriği ile triploid olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Citrus, Poncirus, Anaç, Embriyo kurtarma, Poliploidi

Abstract:
This study was conducted to obtain new rootstock genotypes through hybridization at the Western Mediterranean Agricultural Research Institute between 2015 and 2019. For this purpose, Common Sour Orange (Citrus aurantium L.) (CSO) and Common Mandarin (Citrus reticulata Blanco) (CM) were crossed with Troyer Citrange (Citrus sinensis L. × Poncirus trifoliata L.) (TC) while King Mandarin (Citrus nobilis L.) (KM) was crossed with Carrizo Citrange (Citrus sinensis L. × Poncirus trifoliata L.)  (CC). Embryos obtained as a result of hybridization were taken 110, 120 and 130 days after pollination (DAP) and were germinated on MT (1.5 mg/l GA3, 50 g/l sucrose, 25 mg/l adenine sulfate, 500 mg/l malt extract) culture media. Embryo germination rate was found that higher on the 120th DAP within hybridization combinations (CSO x TC; 95.15%, CM x TC; 96.25%, KM x CC; 95.23%). Therefore, it was concluded that this embryo development stage was suitable for embryo culture studies. Germinated embryos were subcultured on MS culture media and then good results were found that 110th DAP within hybridization combinations (CSO x TC; 17.40%, CM x TC; 11.11%, KM x CC; 6.17%) for trifoliate rate. Survival rates of obtained hybrid plants were determined for different stages (between 72.13% and 90.28% for subcultured, between 57.14% and 85.87% for transplanted to mixture and between 40.17% and  64.71% for transferred to greenhouse). The highest survival rates of obtained 335 genotypes from hybridization combinations was found on the 110th DAP within all combinations. 

In this study, plant length and stem diameter at plants obtained hybrid plants were measured during one year after transferred to greenhouse and consequently, it was determined that genotypes generally showed linear development. It was defined leaf properties similar to the mother parent in most plants except as morphological differently and trifoliates genotypes.A result of ploidy analysis by flow cytometry, genotypes were found diploid except one from 199 hybrids. The nuclear DNA content of diploid genotypes was found between 0.78 pg/2C and 0.93 pg/2C. The nuclear DNA content of genotype derived from CM x TC combination on 120th DAP was determined to be 1.16 pg/2C and this genotype was determinated as triploid.

Key Words: Citrus, Poncirus, Rootstock, Embryo rescue, Polyploidy