Rus dil algısında Türk imgesi
Turkish image in the Russian language perception
Yazar: RENATA AKTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF YILDIRIM
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature
Dizin: Adlar = Nouns ; Alıntı kelime = Quotation word ; Dil etkileşimi = Language interaction ; Rusça = Russian ; Soyadı = Surname ; Türk imajı = Turkish image ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türkçe adlar = Turkish nouns ; İmge = Image

Özet:
Türkler ve Ruslar, imparatorluk geleneğinden gelen dünyanın en büyük iki ulusudur. Bu iki halk arasındaki ilişkiler yaklaşık 1200 yıl öncesine dayanmaktadır. Her iki taraf da dil, kültür, edebiyat, sanat ve birçok alanda birbirlerinden etkilenmişlerdir. Bu etkileşimin dile yansımasını çalışmamızın başlangıç noktası olarak belirledik. Dili; kültürü, tarihi, edebiyatıyla birlikte inceleyerek tezimizi bir bütün olarak tamamlamaya çalıştık.
"Rus Dil Algısında Türk İmgesi" adlı tezimizde Türk imgesinin Rus tarihi, dili ve edebiyatına yansımasını konu edindik. Türk imgesinin, Rus Dili ve Edebiyatı'na yansıyan isimlerini; Rusçada Türkçe kökenli isimlerin araştırılması, Türkçeden Rusçaya geçen sözcük sayısının incelenmesi, isimlerinin anlamına göre tasnif edilmesi ve fonetik değişimleri değerlendirilmesi gibi aşamalardan geçirdik.
Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. "Rus Toplumunda Türk İmgesinin Tarihî Gelişimi" adlı ilk bölümde Türk-Rus ilişkilerinin tarihî gelişimlerinden yola çıkarak iki ulusun etkileşimi analiz edilmiştir. Bu bölümde Rus ve Türk halklarının tarihî süreçleri, siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal gelişimleri beş döneme ayrılarak ele alınmıştır. 
Çalışmamızın temelini oluşturan "Rus Dil Algısında Türkçe Kökenli Sözcükler" bölümü altı alt başlıktan oluşmaktadır. Rusçadaki Türkçe kökenli kişi adları (antroponimler), genel adlar (pragmatonimler), hayvan adları (zoonimler), bitki adları (fitonimler), Rus atasözlerinde yer alan Türkçe kökenli adlar ve Rus deyimlerinde yer alan Türkçe kökenli adlar, tematik gruplar hâlinde belirtilmiştir. Rusça sözcüklerin yazılışları, sınıflandırılması, sözlük anlamlarının incelenmesi, fonetik yapısına göre okunuşları Rusça ve Türkçe anlamları verilerek analiz edilmiştir.
Üçüncü bölümde ise, "Rus Edebiyatında Türk İmgesine Genel Bakış" başlığı altında, Rus Halk Edebiyatı'ndan başlayarak 19-20.yüzyıl Rus Edebiyatı'na kadar farklı edebî türleri (yıllıklar, seyahatnameler, şiirler) analiz ederek Türk imgesini incelemeye çalıştık.

Anahtar Kelimeler: Rus dili, Türk imgesi, Rusçada Türkçe alıntıları, Türk-Rus ilişkileri, Türkçe kökenli Rus soyadları

Abstract:
Turks and Russians are two largest nations in the world with the imperial tradition. Relations between them date back about 1200 years. Both nations have been influenced by each other in language, culture, literature, art and many other fields. Reflection of this interaction in language has been determined as the starting point of our work. We tried to complete this thesis as a whole by examining language, culture, history and literature together.
In our thesis titled "Turkish Image in the Russian Language Perception", we focused on reflection of Turkish image in Russian history, language and literature. Turkish Image reflecting nouns, spotted in Russian Language and Literature underwent the following stages: searching the nouns of Turkish origin in Russian, examining the number of words passed from Turkish to Russian, classifying the nouns according to their meanings and evaluating their phonetic changes.
Our study consists of three parts. In the first chapter titled "The historical development of Turkish image in the Russian society", interaction of the two nations is analyzed in terms of Turkish-Russian relations' historical development. In this section, historical processes of the Russians and Turkish people, their political, economic, cultural and social developments are discussed in five periods.
The chapter "Words of Turkish Origin in Russian Language Perception", which forms the basis of our study, consists of six subchapters. Russian names of Turkish origin (anthroponyms), common nouns (pragmatonyms) of Turkish origin, animal names (zoonyms) of Turkish origin, plant names (phytonymes) of Turkish origin, nouns of Turkish origin in Russian proverbs and idioms are indicated in thematic groups. Spelling, classification, dictionary meanings of Russian words, their pronunciation according to their phonetic structure were analyzed together with their Russian and Turkish meanings.
In the third part, under the title of "Overview of Turkish Image in Russian Literature", we tried to analyze Turkish image in different literary genres (annuals, travel books, poems) of the period from Russian Folk Literature to the 19-20th century.

Keywords: Russian language, Turkish image, Turkish citations in Russian, Turkish-Russian relations, Russian surnames with Turkish origin