Osmanlı Dönemi Giresun kiliseleri
Ottoman Period Giresun churches
Yazar: SİBEL ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN UYGUN
Ordu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Gayrimüslimler = Non muslem ; Giresun = Giresun ; Kiliseler = Churchs ; Misyoner okulları = Missionary schools ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Giresun Osmanlı hakimiyetine girdikten kısa süre sonra en belirgin nüfus Türklerin elinde olup, gayrimüslimler ise millet sistemi çerçevesinde varlıklarını devam ettirmişlerdir. Osmanlı Devleti'nde baş gösteren milliyetçilik akımı Giresun Rum ve Ermenileri de etkileyerek ayrılıkçı faaliyetlere başlamışlardır. Bu ayrılıkçı faaliyetlerde kilise ve misyonerler önemli bir rol üstlenmiştir. Bununla birlikte 1839 Tanzimat fermanı ve 1856 Islahat fermanlarının ilan edilmesiyle Osmanlı Devleti'nin gayrimüslim politikalarında ve kiliseye yönelik tavırlarında değişim yaşanmıştır. Bu değişim gayrimüslimlerin kilise açma ve restorasyonu gibi talepleri çoğaltmış ve bu durum Giresun kazasında da belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Giresun kazasında gerçekleşen yeni kiliselerin inşası ve restorasyonu ile çan kulelerinin yapılması kilise ve misyonerlerin faaliyetleri sonucunda yoğun bir şekilde gerçekleşmiştir. XIX. Yüzyılın sonlarına kadar Giresun kazasında Hristiyan nüfus olarak sadece Rum ve Ermeniler karşımıza çıkmaktayken XX. Yüzyılın başlarından itibaren Katolik ve Protestanlık mezhebine mensup nüfuslar gelmeye başladığı tespit edilmiştir. Ayrıca Giresun kazasına misyonerlik amacıyla gelen metropolit ve yabancı devletler kilise ve okul kurumlarının açılmasında önemli bir rol oynayarak aktif bir faaliyet göstermiştir. Misyonerlerin faaliyetleri sonucunda Rum ve Ermeniler Birinci Dünya Savaşını fırsat bilerek ayrılıkçı faaliyetlere başlamışlardır. Aynı yüzyılda Giresun kazasında gayrimüslim tebaanın mektepleşme sayısının da arttığı görülmektedir. Mektepleşme sürecine kiliselerin etkisi olduğu gibi yine bölgeye misyonerlik amacıyla gelen metropolitlerde önemli bir rol üstlenmektedir. Nitekim Giresun'da yaşanan ayrılıkçı faaliyetlerin gelişmesinde kilise ve metropolitlere bağlı okullar etkin bir rol oynamıştır. Bu durum kiliselerin işlevini değiştirerek ayrılıkçı faaliyetlerde kullanılacak silahların saklandığı bir depo vazifesini üstlenmiştir.

Abstract:
Shortly after Giresun came under Ottoman rule, the most prominent population was in the hands of the Turks, while non-Muslims continued their existence within the framework of the millet system. The nationalist movement that emerged in the Ottoman Empire started separatist activities by affecting the Greeks and Armenians of Giresun. Church and missionaries played an important role in these separatist activities. However, with the declaration of the 1839 Tanzimat edict and the 1856 Islahat edict, there was a change in the non-Muslim policies and attitudes of the Ottoman Empire towards the church. This change has increased the demands of non-Muslims such as opening and restoring churches, and this situation has clearly emerged in Giresun district. The construction and restoration of the new churches and the construction of the bell towers in Giresun district took place intensively as a result of the activities of the church and the clergy. XIX. Until the end of the century, only Greeks and Armenians appeared as the Christian population in Giresun district. It has been determined that since the beginning of the century, populations belonging to the Catholic and Protestant sects began to arrive. In addition, metropolitan and foreign states that came to Giresun for missionary purposes played an important role in the opening of church and school institutions and showed an active activity. As a result of the activities of the missionaries, Greeks and Armenians started separatist activities, taking advantage of the first world war. In the same century, it is seen that the number of non-Muslim subjects in the Giresun township increased. Churches played an important role in the process of schooling as well as the metropolitans who came to the region for missionary purposes. As a matter of fact, schools affiliated to churches and metropolitans played an active role in the development of separatist activities in Giresun. This situation changed the function of the churches and assumed the task of a warehouse where the weapons to be used in separatist activities were kept.