Zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin uyum süreci aşamaları ve bu aşamaların tükenmişlik ve algılanan sosyal destek ile ilişkilendirilerek incelenmesi
An investigation of the relationship between levels of adjustment process of mothers with mentally disabled children and the degrees of burnout and perceived social support
Yazar: SİNEM COŞKUN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BANE ÇENGELCİ ÖZEKES
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Gelişim Psikolojisi Ana Bilim Dalı / Gelişim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Anneler = Mothers ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Sosyal destek = Social support ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Uyum süreci = Adaptation process ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
Zihinsel engellilik çeşitli nedenlerle oluşan, bireyin zihinsel gelişim ve işlevlerinde sürekli bir yavaşlama, duraklama veya gerileme olması durumudur. Engelli çocuğu olan anne babaların yaşadıkları duygular çeşitlilik göstermekle birlikte, çoğu anne babada benzer tepkiler görülmektedir. Bu tepkiler, şok, inkar, reddetme, öfke, suçluluk, depresyon, utanma, düşük benlik algısı gibi olumsuz tepkilerdir. Literatürde annelerin uyum sürecinin hangi aşamasında olduğunu belirlemeye yönelik bir çalışma bulunmamaktadır. Annelerde gözlenen duygusal tepkilerin çocuklarım kabul sürecinde hangi aşamada olduklarına göre değişip değişmediğini araştıran bir çalışma da bulunmamaktadır. Yapılan bu çalışmada, öncelikle annelerin uyum sürecinin hangi aşamasında olduklarını belirlemek amaçlanmıştır. Annelerin hangi aşamada olduğu belirlendikten sonra içinde bulundukları duygu durumu aşamasının onların tükenmişlik ve algılanan sosyal destek düzeylerini değiştirip değiştirmediği de incelemniştir.Araştırmanın örneklemini, İzmir'de bulunan 11 farklı özel eğitim merkezinde eğitim alan, hafif ve orta derecede zihinsel engelli tanısı almış, 3- 15 yaş aralığında olan toplam 140 çocuğun anneleri oluşturmaktadır.Araştırmada Bireysel Bilgi Formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve Aile Destek Ölçeği kullanılmıştır.Araştırma sonuçlarına bakıldığında zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin duygusal tükenmişlik, kişisel başarı, toplam tükenmişlik, duygusal destek, bilgi desteği, bakım desteği, yakın ilişki desteği, maddi destek ve algıladıkları toplam destek düzeylerinin içinde bulundukları uyum süreci aşamasına göre farklılaştığı görülmüştür. Bunun yanı sıra annelerin uyum süreci aşamalarının sağlıklı başka bir çocuğa sahip olma durumlarına ve çocuklarının yaş gruplarına göre farklılaştığı belirlenmiştir. Ayrıca annelerin duygusal tükenmişlik puanlarının sağlıklı başka bir çocuğun varlığına göre farklılık gösterdiği bulunmuştur. Annelerin algıladığı bakım desteği düzeylerinin de çocuğun yaş grubuna göre farklılaştığı görülmüştür.Anahtar kelimeler: Zihinsel engelli çocuğa sahip anneler, algılanan sosyal destek, tükenmişlik, uyum süreci aşamaları.

Abstract:
Mental disability is a generalized disorder characterized by significantly impaired cognitive functioning and deficits in adaptive behaviors. Parents of disabled children have difficulties in adjusting to this negative situation. While some parents accept their children's situation readily others keep rejecting or hiding. This adjustment process is influenced by many factors. The aim of this study is to investigate the relationship between the adjustment process of mothers with mentally disabled children and their perceived social support and burnout feelings.The sample is formed of 140 mothers of 3- 15 year old mentally disabled children who are attending private special schools.Data is collected through a Demographic Form, semi-structured interview Form, Maslach Burnout Scale and Family Support Scale.Looking at the results of research of mothers of children with mentally disabilities emotional exhaustion, personal accomplishment, the total burnout, emotional support, information support, maintenance support, the close relationship support, financial support and perceived differ according to the stage of the adaptation process in which the levels of total support was found. In addition, the levels of the adaptation process of mothers and children in a healthy situation to have another child differs according to age groups. In addition, mothers' emotional exhaustion scores were found to differ according to the presence of another healthy child. Mothers' perceptions of the level of care support were varied by children's age group.Key words: Mothers with mentally disabled children, perceived social support, burnout, levels of adjustment process.