Brokkoli'de sıcaklık dikim sıklığı ekim ve dikim zamanlarının generatif gelişim ve kalite kriterleri üzerine etkileri
Effects of temperature plant spacing sowing and planting date on generative growth and some quality criteria of broccoli
Yazar: FUNDA YOLDAŞ
Danışman: PROF. DR. DURSUN EŞİYOK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Brokoli = Broccoli ; Dikim zamanı = Planting date ; Ekim zamanı = Sowing date ; Kalite = Quality ; Sıcaklık = Temperature

Özet:
2001-2003 yıllarında Ege Üniversitesi Ödemiş Meslek Yüksekokulu üretim ve araştırma parselleri ile Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Bozdağ İstasyonu araştırma arazisinde her lokasyon için iki yıl olmak üzere yapılan bu çalışmada, Green Dome, KY-110 Fİ ve Marathon Fİ brokkoli çeşitleri kullanılmış ve farklı ekim-dikim dönemleri, farklı dikim sıklıkları (70x30cm, 70x40cm ve 70x50cm) ve sıcaklığın vejetatif ve generatif gelişimleri üzerine etkileri araştırılmıştır. Ayrıca her üç denemede de çıkıştan ve çiçek taslaklarının gözlendiği tarihlerden sebze olarak değerlendirilen kısımların hasadına kadar geçen süredeki sıcaklık toplanılan da belirlenmiştir. Deneme I'de, yayla koşullarında Şubat, Mart ve Nisan aylarında ekimi yapılan 1, 2 ve 3 aylık fideler kullanılmış, Deneme II de yine yayla koşullarında gerçekleştirilmiş, Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında ekimleri yapılan birer aylık fideler kullanılmıştır. Deneme IH ise, Haziran-Ekim aylarında dikilen fideler ile Küçük Menderes Havzası 'nda ova koşullarında yürütülmüştür. Çıkıştan hasada kadar (a), çıkıştan çiçek taslaklarının gözlendiği tarihe kadar (b) ve çiçek taslaklarının gözlendiği tarihten hasada kadar geçen süreler (c) için hesaplanan termal zaman (sıcaklık) değerleri incelendiğinde, Deneme Fde a, b ve c için sırasıyla en yüksek değerler, KY-110 çeşidinde 1759,7 °C gün, 1585,3 °C gün ve Green Dome çeşidinde 369,1 °C gün, Deneme İT de KY-110 çeşidinde 1780,3 °C gün, 1508,85°C gün ve Green Dome çeşidinde 349,20 °C gün olarak kaydedilmiştir. Deneme IH 'de ise,a, b ve c için en yüksek sıcaklık toplanılan KY-110 çeşidinde 2589,4 °C gün, 2321,7 °C gün ve Green Dome çeşidinde 466,3 °C gün olarak belirlenmiştir. Uygulamaların toplam verime etkisi ile ilgili elde edilen değerler incelendiğinde, Deneme I'de en yüksek verim değeri bir aylık fidelerin kullanıldığı Nisan ekiminde (4910 kg/da) elde edilmiş, Deneme İT de ise ekim zamanı geciktikçe verimde düşüş gözlenmiştir(1208,6 kg/da). Deneme III'de ise, verimler ekim zamanı sonbahara kaydıkça düşüş eğilimine girmiştir(5003,4 kg/da-1390,2 kg/da). Erkenci verim açısından yapılan değerlendirmelerde en yüksek erkenci verim, Marathon' dan (1855,2 kg/da) elde edilmiştir. Birim alandaki bitki sayısı arttıkça, erkenci verimde de bir artış gözlendiği belirlenmiştir. Yaşlı fidelerin kullanıldığı dikimlerde daha düşük erkenci verim değerlerine ulaşılmıştır. Deneme III'de geç ekimlerde yayladaki erken ekimlerde olduğu gibi, daha düşük erkenci verim değerlerine ulaşılmıştır. En yüksek erkenci verimler hibrit çeşitlerden alınırken (1462,61-1267,7 kg/da), Green Dome çeşidi en düşük erkenci verim değerine(869,4 kg/da) ulaşan çeşit olmuştur. Erkenci verimde en yüksek değer ovada erken ekimlerde elde edilmiş, ekim zamanlan geciktikçe erkenci verim değerlerinde de düşüş gözlenmiştir. En fazla bitkinin bulunduğu parsellerde en yüksek erkenci verim değerlerine ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Brokkoli, ekim zamanı, dikim zamanı, sıcaklık, kalite, termal zaman.

Abstract:
This research was carried out between 2001-2003 at both Ödemiş Technical Training College of Ege University and Aegean Agricultural and Research Institute in Bozdag to investigate the effects of temperature, plant spacing, sowing and planting dates on vegetatif and generatif growth of 3 varieties of Broccoli (Green Dome, KY-110 and Marathon). Also, the heat sums (thermal time) from emergence and floral initiation to harvest were determined. The seedlings of one, two and three months old seedlings sown in plateu conditions in February, March and April were used in Trial 1. In Trial 2 one month old seedlings, which were sown in April, May, June and July, were grown in same conditions as the first Trial. In Trial 2, seedlings were grown same conditions for a month but sowing date was April, May, June and July. The Trial 3 were carried out in Küçük Menderes Valley by using seedlings planted between June and October. The heat sums (thermal time) were evaluted in different periods from emergence to harvest (a); from emergence to initiation (b) and from initiation of small curds to harvest (c). The highest heat sums for a, b, c in Trial 1 were obtained 1759,7 °C day, 1585,3 °C day in KY-110, 369,1 °C day in Green Dome, respectively. 1780,3 °C day and 1508,9 °C day in KYI 10 and 349,2 °C day in Green Dome were recorded respectively as the highest thermal time for a, b, c in Trial 2. The highest value of a, b, c in Trail 3 were 2589,4 °C day, 2321,7 °C day in late variety and 466,3 °C day in Green Dome, respectively. The highest yield (4910 kg/da) were obtained by using one month- old seedling sown in April in Trial 1. It was observed in Trial 2 that delaying the sowing date decreased the yield (1208,6 kg/da). There was a decrease tendency in yield when the sowing dates were getting closer to autumn. When the sowing time were retarted to autumn, the yield tended to decrease in Trial 3. The earliest yield were obtained in Marathon (1855,2 kg/da). It was observed that there was an increase in early yield with the increasing plant number per unit area. The early yield decreased when old seedlings were used. In Trial 3 the lowest early yield was obtained in later sowing dates as the number of plant per unit area were increased, the earliest yield increased. Less earliest yield were obtained by using old seedlings. In Trail 3, later sowing time gave less yield. While the highest yield (1462,6-1267,7 kg/da) were determined in hybrid varieties, Green Dome gave the lowest yield (869,4 kg/da). The highest early yield were obtained in earlier sowing dates in plain. It was observed that early yield decreased as the sowing time delayed. It was determined that the increase in the early yield number of plants per unit area also increased the early yield.Keywords: Broccoli, sowing date, planting date, temperature, quality, thermal time.