Dijital dünyada değişen din anlayışı
Changing understanding of religion in the digital word
Yazar: NESLİHAN HOCAOĞLU
Danışman: PROF. DR. İSMAİL DEMİREZEN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Teknolojik gelişmeler sonucunda kitle iletişim araçlarının hayatımıza girmesi dinî
unsurların da dijital ortamlarla etkileşime geçmesine neden olmuştur. Dijital
medyaya hâkimiyetin toplumlar arasında yaygınlaştığı modern çağda dinî anlayışlar
da yeniden şekillenmektedir. Günümüzde internet kullanıcıları dinî araştırmalarında
kitle iletişim araçlarına rağbet göstermekte, dinî içerikli paylaşımlarını sosyal medya
üzerinden yapmaktadır. Bu çalışmada dijital medyanın dinî anlayışlar üzerindeki rolü
analiz edilmekte, medyanın dinî bilgi edinmedeki işlevi ve güvenilirliği
sorgulanmaktadır.
2021-2022 eğitim-öğretim döneminde İstanbul'da çeşitli üniversitelerde eğitim gören
20 genç ile görüşülmüştür. Araştırmaya dâhil edilen üniversite gençliğinin çevrimiçi
dinî anlayışlarını etkin bir şekilde ortaya koymak için nitel araştırma tekniği
uygulanmıştır. Bu kapsamda yapılan literatür çalışmasının ardından yarı
yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Bu görüşmeler 20-25 dakika sürmüş,
ses kayıtları kayıt altına alınmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile
incelenmiş, sonuçlar benzerlikler gösteren kategorilerle bir ele alınmış, farklılık
gösteren kategoriler birbirinden ayrılmıştır. Verilerin aktarımında katılımcıların
ifadeleri kimi zaman özetlenerek aktarılmış kimi zaman ifadelere doğrudan alıntılarla
yer verilmiştir. Tüm bulgular birinci bölümdeki kavramsal boyutlar dikkate alınarak
toplanmıştır. Çalışmada elde edilen ana bulgular ve sonuçlara göre katılımcıların
dinin internet teknolojisine aktarılırken değişen formunu onaylamamasına rağmen,
dinî bilgiye erişim tercihlerinde ilk sırayı internet almaktadır. Gelen cevaplardan
hareketle gençler her ne kadar dinî bilgiye erişimde dijital mecralara yönelseler de
aldıkları bilginin güvenilirliğinden emin olamamış, bilgiyi teyit etmişlerdir. Dijital
medyada yer alan dinî bilgilerin bazen bağlamından koparılarak verildiği, bazen de
modern çağa ayak uydurmak için dinî vecibelerde kolaylıklar gösterildiği
araştırmanın bulguları arasındadır. Ayrıca katılımcıların sanal dünyadaki dinî içerikli
paylaşımlarının ve takibe aldıkları dinî temsilcilerin dinî kimliklerini güçlendirdiğini
ifade ettikleri gözlenmiştir. Bunun yanında modern neslin dijital kaynakları
önceleyen eğitim modelinin bir takım olumsuzları da beraberinde getirdiği bir
gerçektir. Dijital medyada yer alan dinî bilginin bilimsel ve asıl kaynaklara dayalı
olarak denetlenmesi dinî içeriklere olan güveni artıracaktır. Bunun için güvenilir
sitelerin geliştirilmesi ve halkı bu kanallara teşvik etmek gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Dijital Medya, Dijital Din, Dijital Gerçeklik, Dinî Kimlik,
Dinin Metalaşması, Dinî Sosyalleşme

Abstract:
As a result of the technological developments, the involment of mass media into our
lives has caused religious elements to interact with digital environments. In the
modern age, where the dominance of digital media becomes widespread among
societies, religious perseptions are also being reshaped. Today, internet users prefer
mass media in their religious research and share religious content on social media. In
this study, the role of digital media on religious perceptions is analyzed as well as
questioning the function and reliability of the media in obtaining religious
information.
In the 2021-2022 academic year, 20 young people studying at various universities in
Istanbul were interviewed. Qualitative research technique was applied to effectively
reveal the online religious understanding of university youth included in the study. In
this context, after the literature study, semi-structured interview technique was used.
These interviews lasted 20-25 minutes and audio recordings were recorded. The data
obtained were analyzed with the content analysis method, the results were handled
one by one with the categories that showed similarities, and the categories shows
difference were separated from each other. In the transfer of the data, the statements
of the participants were sometimes summarized and sometimes the statements were
included with direct quotations. All findings were collected by considering the
conceptual dimensions mentioned in the first part. According to the main findings
and results obtained in the study, although the participants did not approve of the
changed form of religion when being transferred into the internet technology, the
internet takes the first place in their preferences for accessing religious information.
Based on the answers received, although young people tend to digital channels to
access religious information, they could not make sure the reliability of the
information they received and verified the information. It is among the findings of
the research that religious information in digital media is sometimes given out of
context, and sometimes religious obligations are facilitated in order to keep up with
the modern age. In addition, it was observed that the participants stated that their
religious posts in the virtual world and the religious representatives they follow,
strengthens their religious identities. Therebeside it is reality that the education
model of the modern generation where prioritizes digital resources, brings some
negative aspects along with it. Supervision of religious information in digital media
based on academic and original sources will increase trust in religious content. For
this reason, it is necessary to develop reliable web sites and encourage the public to
obtain information from them.
Key Words: Digital Media, Digital Religion, Digital Reality, Religious Identity,
Commodification of Religion, Religious Socialization