Bulanık mantık yöntemi ile yerel jeoit belirleme:Şanlıurfa ili örneği
Local geoid determination with fuzzy logic method: Case study inŞanlıurfa
Yazar: MEHMET EMİN KARCI
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ULUKAVAK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: ANFIS = ANFIS ; Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Jeoid = Geoid ; Küresel uydu seyrüsefer sistemi = Global satellite navigation system ; Ortometrik yükseklikler = Orthometric heights

Özet:
Konum bilgisi gerektiren arazi çalışmalarının birçoğunda yükseklik bilgisine ihtiyaç duyulmaktadır.
Ortometrik yükseklik, dünya üzerinde bir noktanın çekül doğrultusunda jeoit ile arasındaki mesafedir. Birçok çalışmada gerekli olan jeoit yüksekliği (N), elipsoidal yükseklikten (h) ortometrik yükseklik (H) farkı ile belirlenir. Bu iki yükseklik sistemi (elipsoidal ve ortometrik yükseklik) arasında dönüşüm bu bağlantı ile mümkün olduğundan dolayı elipsoit yüksekliklerinden ortometrik yükseklikler belirlenebilmektedir. Jeoit belirlemek için bir çok yöntem vardır. Ancak çalışılacak bölgede yükseklik sisteminden istenen hassasiyete göre en uygun yöntem seçilmelidir. Bu yöntemler içerisinde bulanık mantık yöntemi ve yapay sinir ağları gibi esnek hesaplama yöntemleri ile jeoit belirleme çalışmaları yapılabilmektedir. Bu çalışmada, jeoit belirleme çalışması bulanık mantık yöntemi ile yapılmıştır.  Çalışma bölgesi olarak Şanlıurfa İlinde; enlem, boylam, elipsoidal yükseklikleri ve ortometrik yükseklik değerleri bilinen 408 adet nokta ile bulanık mantık yöntemi kullanılarak jeoit yükseklikleri belirlenmiştir. Çalışmada 318 adet nokta eğitim verisi olarak, 90 adet noktada test verisi olarak kullanılmıştır. Uygulama MATLAB ortamında ANFIS editörü kullanılarak yapılmıştır. Bulanık model için her üyelik fonksiyonunda çeşitli alt kümelerle hesaplamalar yapılmış ve en iyi sonuçlar 8 alt kümede gauss yöntemi ile oluşturulan modelden elde edilmiştir. Ayrıca bulanık model oluşturmak için kullanılan jeoit yükseklikleri ile hesaplama sonucu bulunan jeoit yükseklikleri arasındaki fark, eğitim ve test noktalarının birçoğunda sıfıra yaklaşmıştır. Bu sonuç çalışma bölgesi için esnek hesaplama yöntemleri ile hassas bir jeoit modelinin oluşturulduğunu göstermektedir.

Abstract:
Most of the field studies that require location information need height information. Orthometric height is the distance between a point on the earth and the geoid along the plumb line. The geoid ondulation (N) required in most studies is determined by the difference between the orthometric height (H) and the ellipsoidal height (h). Since it is possible to transform between these two height systems, orthometric heights can be determined from ellipsoid heights There are many methods to determine the geoid, but the most suitable method should be selected according to the desired sensitivity from the height system in the region to be studied. Among these methods, geoid determination studies are carried out with flexible calculation methods such as fuzzy logic method and artificial neural networks. In this study, geoid determination study was carried out with fuzzy logic method. In the province of Şanlıurfa as the study area; Geoid heights were determined using fuzzy logic method with 408 points whose latitude, longitude, ellipsoidal heights and orthometric heights are known. In the study, 318 points were used as training data and 90 points were used as test data. The application was made using the ANFIS editor in the MATLAB environment. For the fuzzy model, calculations were made with various subsets in each membership function and the best results were obtained from the model created with the gaussian method in 8 subsets. In addition, the difference between the geoid heights used to create the fuzzy model and the geoid heights found as a result of the calculation approached zero at many points for the training and test data. This result shows that a precise geoid model is created for the study region.