Gece vardiyasının hemşirelerde telomer uzunluğu ve MTDNA kopya sayısına olası etkilerinin araştırılması
Investigation of the possible effects of ni̇ght shift on telomere length and MTDNA copy number in nurses
Yazar: HİLAL KOYUNCU
Danışman: PROF. DR. NURTEN KARA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tıbbi Biyoloji = Medical Biology
Dizin: DNA = DNA ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Mitokondriyal DNA = Mitochondrial DNA ; Polimeraz zincirleme reaksiyonu = Polymerase chain reaction ; Telomer = Telomere ; Telomer uzunluğu = Telomere length ; Vardiya sistemi = Shiftwork system

Özet:
Amaç: Vardiyalı çalışan hemşirelerde sirkadiyen ritim bozukluğu, sağlığı olumsuz 
etkileyen önemli bir risk faktörüdür. Bu çalışmada, değişen sirkadiyen ritmin, gece 
vardiyasında çalışan hemşirelerin telomer uzunluğuna, mtDNA kopya sayısına ve 
serum melatonin düzeylerine etkilerinin araştırılması amaçlandı. 
Materyal ve Metot: Çalışmamıza, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hastanesinde 
vardiyalı çalışan 52 sağlıklı hemşire ve gündüz çalışan 45 sağlıklı kontrol birey 
katıldı. Periferik kan örneklerinden standart yöntemler kullanılarak DNA saflaştırıldı. 
Telomer uzunluğu ve mtDNA kopya sayılarının tayini için kantitatif eş zamanlı PCR 
tekniği kullanıldı. Melatonin düzeyleri, ELİSA tekniği ile ölçüldü. Veriler 
istatistiksel olarak değerlendirildi. 
Bulgular: Vardiyalı çalışan hemşirelerin, gündüz çalışanlara kıyasla, 1,18 kat daha 
uzun telomere sahip olduğu bulundu (P=0,005). Ancak vardiyalı çalışanlar arasında 
kötü uyku kalitesi ile yetersiz uyku süresinin telomerleri kısalttığı gözlendi (P=0,02; 
r=0,32). Vardiyalı çalışan hemşirelerin, gündüz çalışanlara kıyasla 0,9 kat daha az 
mtDNA kopya sayısına sahip olmasına rağmen aralarındaki ilişki istatistiksel olarak 
anlamlı bulunmadı (P=0,07). Yetersiz uykunun azalmış mtDNA kopya sayısı ile 
ilişkili olduğu gözlendi (P=0,006). Kan örnekleri gece alınan vardiyalı hemşirelerin, 
gündüz çalışanlara kıyasla daha yüksek melatonin konsantrasyonuna sahip olduğu 
bulundu (P=0,006). Melatonin konsantrasyonunun, telomer uzunluğunu arttırdığı 
(r=0,243, P=0,008) ancak mtDNA kopya sayısıyla anlamlı bir ilişkisinin olmadığı 
gözlendi (r=0,002, P=0,9). 
Sonuç: Araştırmamızda, vardiyalı çalışmanın, bireyin uyku kalitesi ve süresini 
olumsuz etkileyerek, gece vardiyasında çalışan hemşirelerin telomer uzunluğu, 
mtDNA kopya sayısı ve melatonin düzeyleri üzerindeki etkisi gösterilmiştir. 
Çalışmamız, vardiyalı çalışan hemşirelerde gece vardiyasının telomer uzunluğu ve 
mtDNA kopya sayısı üzerinde olası etkilerinin araştırıldığı ülkemizdeki ilk 
araştırmadır. 
Anahtar Sözcükler: Gece Vardiyası, Hemşireler, Telomer Uzunluğu, mtDNA 
Kopya Sayısı, Real Time PCR

Abstract:
Aim: Circadian rhythm disturbance is an important risk factor that negatively affects 
health in nurses working shift work. In this study, we aimed to investigate the effects 
of altered circadian rhythm on telomere length, mtDNA copy number and serum 
melatonin levels in nurses working night shifts. 
Material and Method: In our study, 52 healthy nurses working in shifts at Ondokuz 
Mayıs University Hospital and 45 healthy control subjects working during the day 
participated. DNA was purified from peripheral blood samples using standard 
methods. Quantitative real time PCR technique was used for the determination of 
telomere length and mtDNA copy numbers. Melatonin levels were measured by 
ELISA technique. Data were evaluated statistically. 
Results: Nurses working in shifts were found to have 1.18 times longer telomeres 
compared to daytime workers (P=0.005). However, it was observed that poor sleep 
quality and insufficient sleep duration shortened telomeres among shift workers 
(P=0.02; r: 0.32). Although shift workers had 0.9 times lower mtDNA copy number 
compared to day workers, the relationship was not statistically significant (P=0.07). 
Insufficient sleep was associated with decreased mtDNA copy number (P=0.006). 
Shift nurses whose blood samples were taken at night were found to have higher 
melatonin concentrations compared to daytime workers (P=0.006). Melatonin 
concentration increased telomere length (r: 0.243, P= 0.008) but was not significantly 
associated with mtDNA copy number (r: 0.002, P= 0.9). 
Conclusion: Our study demonstrated the effect of shift work on telomere length, 
mtDNA copy number and melatonin levels of nurses working night shifts by 
negatively affecting sleep quality and duration. Our study is the first research in 
Turkey to investigate the possible effects of night shifts on telomere length and 
mtDNA copy number in nurses working in shifts. 
Keywords: Night Shift, Nurses, Telomere Length, mtDNA Copy Number, Real 
Time PCR