Kuru koşullarda yetiştirilen farklı çemen (Trigonella foenum-graceum L.) genotiplerinin tarımsal performanslarının belirlenmesi
Determination of agronomic performances of different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) genotypes grown in non-irrigated conditions
Yazar: ERKAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tıbbi ve Aromatik Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Bu araştırmada 2022 yılında Atatürk Üniversitesi Bitkisel Üretim Uygulama ve Araştırma Merkezi deneme alanında kuru koşullarda yetiştirilen farklı çemen (Trigonella foenum-graceum L.) genotiplerinin tarımsal performanslarının belirlenmesi amaçlanmıştır.  
Yöntem: Yöntem: Araştırma, 2022 yılında Atatürk Üniversitesi Bitkisel Üretim Uygulama ve Araştırma Merkezine ait deneme alanında "Şansa Bağlı Tam Bloklar" deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada Bloklar deneme desenine göre ayrı ayrı kurulmuştur. Ekimler 6 Mayıs'ta gerçekleştirilmiştir. Çalışmada 33 çemen genotipi (Hindistan, Sırbistan, Pakistan, İsrail, Mısır, Malezya, Ukrayna, Almanya, Güney Sudan, İspanya, Fas, A.B.D, Fransa, Çin, Avustralya, İran (Selmas, Urmiye, Ahvaz, Kermanshah, Isfahan), Türkiye (Konya, Samsun, Yozgat, Amasya, Karaman, Sivas, Şanlıurfa, Çorum, Tokat, Kayseri) popülasyonları ile Güraslan, Berkem ve Çiftçi çeşitleri kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmada çemen genotipleri çiçeklenme süresi, vejetasyon süresi, bitki boyu, dal sayısı, bakla uzunluğu, bitkide bakla sayısı, baklada tohum sayısı, bin tohum ağırlığı, tohum verimi, hasat indeksi ve protein oranı bakımından önemli farklılıklar göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre çıkış süresi 23,33-31,33 gün; çiçeklenme süresi 38,00-51,66 gün, yetişme süresi 101,00-118,30 gün, bitki boyu 25,52-44,20 cm, dal sayısı 2,16-3,39 adet, bakla uzunluğu 6,02-8,60 cm, bitkide bakla sayısı 5,81-12,25 adet, baklada tohum sayısı 5,78-11,33 adet, bin tohum ağırlığı 10,21-14,14 g, tohum verimi 53,31-87,76 kg/da, hasat indeksi %20,15-30,30, protein oranı ise %25,69-36,25 olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırmada incelenen genotipler arasında tohum verimi ve önemli verim unsurları olan bitkide bakla sayısı ve baklada tohum sayısı bakımından en iyi neticeler İran'dan temin edilen Ahvaz ve ülkemiz orijinli Samsun genotiplerinden alınmıştır. Çalışma sonuçlarına göre Erzurum ekolojik koşullarında çemen üretiminde tohum verimi bakımından Samsun, Çorum, Güraslan ve Kermanshah genotipleri önerilebilir. Ancak, araştırmadan daha sağlıklı sonuçlar elde etmek için çalışmanın birkaç yıl daha gerçekleştirilmesi faydalı olacaktır

Abstract:
Purpose: The objective of this study was to determine the agronomic performances of different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) genotypes grown in non-irrigated conditions.
Method: The research was carried out in the experimental station of Atatürk University Crop Production Application and Research Center in 2022 according to the "Randomized Complete Block Design" with three replications. In the research, 33 the genotypes originated from India, Serbia, Pakistan, Israel, Egypt, Ukraine, Germany, South Sudan, Spain, Morocco, USA, France, China, Australia, Iran (Selmas, Urmia, Ahvaz, Kirmanshah, Isfahan populations), Turkiye (Konya, Samsun, Yozgat, Amasya, Karaman, Sivas, Şanlıurfa, Çorum, Tokat and Kayseri) populations, and the cultivars of Guraslan, Berkem, Çiftçi were used.
Findings: In the study, the fenugreek genotypes studied differed in days to flower, days to maturity, plant height, number of branch per plant, pod length, number of pods per plant, number of pods per plant, number of seeds per pod, 1000-seed weight, seed yield, harvest index, protein content. According to the results of the research, the values for the traits investigated were found as 23,33-31,33 for days to emergence, 38,00-51,66 for days to flower, 101,00-118,30 for days to maturity, 25,52-44,20 cm for plant height, 2,16-3,39 for number of branch per plant, 6,02-8,60 cm for pod length, 5,81-12,25 for the number of pods per plant, 5,78-11,33 for number of seeds per pod, 10,21-14,14 g for 1000-seed weight, 53,31-87,76 kg da-1 for seed yield, 20,15-30,30 % for harvest index and 25,69-36,25 % for protein content.
Results: In this research, Ahvaz and Samsun genotypes gave the best results in seed yield and the number of pods per plant and number of seeds per pods, which are important yield components. According to the results of the study, the genotypes Samsun, Çorum, Güraslan and Kermanshah can be recommended for fenugreek production in Erzurum ecological conditions However, it would be beneficial to carry out the research for a few more years in order to obtain more reliable results.