Türk romanında din ve inanç algısı (1929-1933)
Religion and belief perceptions in the Turkish novel (1929-1933)
Yazar: MAHİR KARACAR
Danışman: PROF. DR. KEMAL TİMUR
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Din = Religion ; Din algısı = Perception of religion ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Araştırmacılar dinin kökeninin insanlık tarihi kadar eski ve din duygusunun da
insanlık için kaçınılmaz bir duygu olduğunu belirtmektedir. Bu açıdan yeryüzünde
dinin nüfuz etmediği coğrafya veya toplum yok gibidir. Sosyal hayatla yakın ilişki
içerisinde olan hatta kaynağını sosyal hayatın kendisinden alan edebî metinlerde din
duygusunun anlatılması bu bakımdan son derece doğaldır.
Türk edebiyatı inanç konusunda oldukça zengin öge taşımaktadır. Zira teşekkül
ettiği günden itibaren Türk edebiyatında edebî ürünlerin din ve inanç ekseninde
geliştiği görülmektedir. Tanzimat'tan sonra edebî metinlerde daha seküler bir
söylemin kullanılması bir bakıma Osmanlı Devleti'nin geçirmiş olduğu medeniyet
değişimi ile ilgilidir. Özellikle Cumhuriyet sonrası romanlarda dönemin siyasi ve
sosyal yapısına uygun olarak bu seküler söylem daha belirgin bir hâl almaya
başlamıştır. Bununla birlikte bu dönemde dahi yazılan romanlarda dini ögelere
rastlamak mümkündür. Romanlarda görülen dini ögeler dönemin edebî, sosyal ve
siyasi durumu hakkında bilgiler vermektedir. Ayrıca dönemin roman yapısını hem
muhteva hem de dil unsurları açısından açığa çıkarmaktadır.
Yapılan bu çalışmada 1929-1933 yılları arasında Türk romanındaki din ve
inanç algısı dini ögeler üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu dönem romanlarında
din ve inanç bağlamında İslâmiyet, Hristiyanlık, Yahudilik, Hinduizm, Budizm,
Şamanizm, Gök Tanrı inancı, Putperestlik, Eski Mısır ve Sümer inançları ve Yunan
mitolojisi konuları işlenmiştir. Romanlarda bu din ve inançlara ait unsurlar bazen zayıf
bazen daha belirgin bir şekilde okura aktarılmıştır. İşlenen dini ögeler genel itibarı ile
dini bir kaygı ile aktarılmamış, romanın muhtevası gereği ele alınmıştır. Bununla
birlikte belli bir tez çerçevesinde yazılan romanlarda dini ögeler üzerinden olumlu
veya olumsuz bir inanç algısının oluşturulmaya çalışıldığı gözlemlenmektedir.

Abstract:
Researchers state religion is as old as human history and belief is an essential
requirement in human life. In this respect, there is almost no place and no society
religion has not affected. It is very natural that literary texts, closely related with and
deeply root in social life, includes religions and religious issues.
Turkish literature is rather rich about religious issues. Inasmuch as we could
see classic works of Turkish literature depend on religion and belief. A relatively more
secular discourse found in literary works after Tanzimat (Reformation) Era is a result
of the social change Ottoman Empire went through. This secular discourse becomes
even more distinct especially after post-Republic period in line with the political and
social environment. However, religion continues to be a significant content matter of
literary works written in this period. Religious content matters found in the novels give
information about literary, social and political state of the said period. Moreover they
reveal the structure of these novels in respect of content and language.
In this thesis, religion and sense belief are identified over religious content
matters in Turkish novels written between 1929 and 1933. In this novels Islam,
Christianity, Judaism, Buddhism, Shamanism, Tengrism, Paganism, Old Egyptian and
Sumerian beliefs and Greek mythology are included. Elements of these religions are
sometimes explicitly presented to the readers, and sometimes they are just implicitly
referred. Religious elements included in the novels are generally not conveyed to the
reader due to religious interests, instead, they are handled as content matters. In
addition to this, in novels with a particular thesis, it is also observed that a sense of
belief, whether positive or negative, is put forward in these novels.