COVID-19 hastalarının pulmoner manifestasyonlarının toraks BT analizi ile hastalık seyrinin değerlendirilmesi
Evaluation of COVID-19 patients pulmonary manifestations progress by quantitative CT analysis
Yazar: İMREN DÜZEN
Danışman: DOÇ. DR. ALPASLAN YAVUZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Göğüs = Thorax ; Pnömoni = Pneumonia ; Polimeraz zincirleme reaksiyonu = Polymerase chain reaction ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
AMAÇ: Araştırmamızda Covid-19 enfeksiyonunda hastalığın seyri sırasında çekilen ardışık Toraks BT tetkiklerinde akciğerlerdeki buzlucam tutulum alanlarının kalitatif ve semikantitatif özelliklerinin yaş ve cinsiyet gruplarına göre farklılıklarının amaçlanmıştır. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya SBU Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Mart 2020 ile Aralık 2020 tarihleri arasında, 2 ve üzeri Toraks BT tetkiki çekilen ve RT-PCR testi ile pozitif tanı almış, 347 Covid-19 hastasının toraks BT görüntüleri retrospektif, kesitsel ve gözlemsel olarak dâhil edilmiştir. Merkezimizde Covid-19 hastalarının BT tetkikleri bu hastalar için ayrılan BT cihazında doz azaltma prosedürleri uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Covid-19 infiltrasyon alanlarının imageprocessing analizi için yapay zeka programı "Myrian 2.7.1 versiyonu" kullanılmıştır. Her hastanın toraks BT görüntüleri deneyimli iki radyolog tarafından  kantitatif ve semikantitatif değerlendirilmiş, buzlucam infiltrasyon yüzdelerine göre 'progresyon' ve 'regresyon' gruplarına ayrılmışlardır. Her iki grubun verileri yaş ve cinsiyet farklılıklarına göre istatiksel olarak araştırılmıştır. 
BULGULAR: Progresyon gösteren hastaların takibinde bilateral tutulum, infiltratif tip tutulum paterni ve mix tip tutulum dominansı görülme sıklıklarında ve konsolidasyon olma durumunda istatistiksel olarak anlamlı artışlar, regresyon grubunda ise bu parametrelerde azalış gözlenmiştir. Hem progresyon hem regresyon grubunda fibroatelektazik çizgilenme görülme sıklığı istatistiksel olarak anlamlı artsa da  kadın hastalarda artış istatiksel olarak anlamlı değildir (sırasıyla p=0,157, p=0,251). Progresyon gösteren 65 yaş üzeri hasta grubunda konsolidasyon(p=0,317) ve fibroatelektatik(p=0,317) değişikliklerdeki artışlar istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.   
Regresyon aşamasında 55/150 hastada (%36,7) tam rezolüsyon izlenmiş olup toraks BT'de saptanan patolojik lezyonlar kaybolmuştur. Daha genç yaş grubu ve uzun takip süresine sahip hastalarda tam rezolüsyon daha sık görülmekte olup, 65 yaş üstü grupta izlem sürelerinde tam rezolüsyon gösteren hasta yoktur.  
Covid-19 enfeksiyonu hızlı progresyon gösterip, gerileme durumunda daha yavaş seyir göstermektedir. Progresyon durumunda total akciğer volümü azalırken, buzlucam infiltrasyon volümü ve yüzdesi, her iki akciğerde tutulan segment sayısı istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde artış göstermektedir. Erkek hastalarda günlük toplam akciğer volüm azalışı ve günlük buzlucam infiltrasyon volüm artışı istatiksel anlamlı daha fazladır. 40 yaş altı grupta diğer yaş gruplarına göre günlük buzlucam infiltrasyon volümü ve yüzdesi daha az olmaktadır. Regresyon grubunda ise total akciğer volümü artarken, buzlucam infiltrasyon volümü ve yüzdesi azalmıştır; cinsiyet ve yaş grupları arasında istatistiksel anlamlı fark görülmemiştir. 
SONUÇ: Araştırmamızda hipotezimizi destekler nitelikte Covid-19 enfeksiyonu progresyon ve regresyon döneminde toraks BT bulgularında cinsiyet ve yaş gruplarına göre farklılıklar bulunmuştur.

Abstract:
OBJECTIVE: In our study aimed to investigate the relationship between the differences according to age and gender groups, with quantitative and semiquantitative findings of consecutive thorax CT scans taken during Covid-19 infection disease. 
MATERIAL AND METHODS: Patients were followed up in the SBU Antalya Training and Research Hospital between March 2020 to December 2020, 347 Covid19 patient's thorax CT images were included in the retrospectively, cross-sectionally and observationally study who had 2 or more thorax CT scans and was diagnosed a positive RT-PCR test.  In our hospital, thorax CT examinations of Covid-19 patients were performed by applying dose reduction procedures on CT device. In our research, an artificial intelligence programe called 'Myrian 2.7.1 version' is used for imageprocessing analysis of infiltration areas. Thorax CT images of each patient are quantitative and semi-quantitative were evaluated, and they were divided to 'progression' and  'regression' groups according to their ground-glass infiltration percentages. The data of both groups were analyzed statistically according to age and gender differences. 
RESULTS: Statistically significant increases were observed in the frequency of bilateral involvement, infiltrative involvement pattern, mixed type dominance and consolidation in the follow-up of patients with progression, while the opposite changes were observed in the regression group. The incidence of fibroatelectatic changes was statistically increased in both groups. However, the increase in fibroatelectatic changes in female patients in both the progression and regression groups was not statistically significant (respectively p=0.157, p=0.251). Progression with over 65 years age of patients, increases in consolidation(p=0.317) and fibroatelectatic(p=0.317) changes were not found statistically significant. 
In the regression period, complete resolution was observed in 55/150 patients (36.7%) and pathological lesions disappeared in consecutive thorax CT images. Complete 
resolution is seen more frequently in younger age group and patients with long followup period, and there is no patient in the group over 65 years of age who showed complete resolution during follow-up periods. 
Covid-19 infection shows rapid progression and shows a slower resolve during regression. While the total lung volume decreases in the progression state, the volume and percentage of ground glass infiltration and the number of segments involved in both lungs increase in a statistically significant way. On the contrary, statistically considerable changes are observed in the regression group. In case of progression, daily total lung volume decrease and daily ground glass infiltration volume increase are statistically significantly higher in male patients. In the group under 40 years of age, the daily ground glass infiltration volume and percentage are less than in other age groups. There was no statistically significant difference between age groups and gender in total daily lung volume, ground glass infiltration volume and percentages in the regression group. 
CONCLUSION: In our study, there were differences in thorax CT findings according to gender and age groups during the progression and regression period of Covid-19 infection, which supports our hypothesis.