Bazı bitkilerde Rhizoctonia spp.'lerinin biyolojik mücadele imkanlarının araştırılması
Investigation of the biological control possibilities of Rhizoctonia spp. in some plants
Yazar: ÖZDEN SALMAN
Danışman: PROF. DR. NUH BOYRAZ
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2019-2022 yıllarında fasulye, şeker pancarı ve patates yetiştiriciliğinde  R. solani'ye karşı bakteriyel ajanlar ve Trichoderma spp. ile biyolojik mücadele imkanlarının araştırılması amacıyla yürütülmüştür. Bu  amaçla fasulye, şeker pancarı ve patates ekim alanlarında hastalıklı bitkilerden izolasyonlar yapılmış ve patojenisite denemelerinde en virülent olan Rhizoctonia solani AG-3 Pa 15.2 (hastalık şiddeti %50), R. solani AG-4 HGI Fa 3.2 (hastalık şiddeti %97) ve R. solani AG-2.2 ŞP 7.2 (hastalık şiddeti %100) biyolojik mücadele çalışmalarında kullanılmıştır. Biyolojik mücadele ajanlarını elde etmek amacıyla Konya başta olmak üzere 20 ilden 219 toprak örneği alınmıştır. Bu toprak örneklerinden izole edilen 752 bakteri izolatının R. solani AG-3, AG-4 HGI ve AG-2.2'ye karşı etkinlikleri belirlenmiştir. Sonuç olarak 117 bakterinin etkili olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bu bakterilerin PGPR (bitki gelişimini teşvik eden rizobakteriler) aktiviteleri (dual kültür, fosfor çözme aktivitelerinin belirlenmesi, HCN aktivitesi, siderofor üretim yeteneklerinin belirlenmesi, ACC deaminaz aktivitelerinin belirlenmesi, IAA üretiminin belirlenmesi) belirlenmiştir. Buna göre tartılı derecelendirme sisteminde en iyi olan bakteriler (12 adet) in vivo saksı denemelerinde kullanılmıştır. Buna göre R. solani AG-4 HGI fasulye izolatına karşı en etkili bakteri izolatı Bacillus atrophaeus 172.4 (%75 etkili), R. solani AG-2.2 şeker pancarı izolatına karşı en etkili bakteri izolatı B. subtilis 119.2 (%100) ve R. solani AG-3 patates izolatına karşı ise B. mojavensis 164.4 (%86), B. pumilus 165.1 (%86) ve B. atrophaeus 172.4 (%86) en etkili bakteri izolatları olarak belirlenmiştir. 
İl ve ilçeleri temsilen seçilen 65 toprak örneğinden 61 Trichoderma izolatı elde edilmiştir. Dual kültür çalışmaları ile in vitro koşullarda etkili olan 10 Trichoderma spp. in vivo saksı denemelerinde kullanılmıştır. AG-4 HGI fasulye izolatına karşı en etkili izolat Trichoderma virens 130 (%89), AG-3 patates izolatına karşı en etkili izolat Trichoderma citrinoviride La-Fet-1 (%92), AG-2-2 şeker pancarı karşı en etkili izolat Trichoderma virens 162.1 (%67) olarak belirlenmiştir. 
Bu tez çalışması kapsamında ayrıca R. solani'nin anastomosis gruplarının farklı bitkilerde gösterdiği çapraz reaksiyonlar in vivo etkinlik denemeleri ile belirlenmiştir. Şeker pancarı, fasulye ve patatesten izole edilen ve en virülent olan 3'er Rhizoctonia solani izolatı saksı denemelerinde kullanılmıştır. Buna göre R. solani AG-2-2 şeker pancarı izolatının, fasulyede %97-100, patateste ise %4-38 oranında hastalık şiddeti meydana getirdiği gözlemlenmiştir. Rhizoctonia solani AG-3 patates izolatının, fasulyede %7-8, şeker pancarında %6-44 oranında hastalık şiddeti sergilemiştir. Rhizoctonia solani AG-4 HGI fasulye izolatının şeker pancarında %53-100, patateste ise %12-39 arasında hastalık şiddeti meydana getirmiştir.

Abstract:
This study was carried out to investigate the biological control possibilities of Trichoderma spp and bacterial agents against Rhizoctonia solani in bean, sugar beet and potato plants in 2019-2022. For this purpose, diseased plants were isolated and the most virulent in pathogenicity tests, Rhizoctonia solani AG-3 Pa 15.2 (disease severity 50%), R. solani AG-4 HGI Fa 3.2 (disease severity 97%) and R. solani AG-2.2 ŞP 7.2 (disease severity 100%) were used in biological control studies. In order to obtain biological control agents, 219 soil samples were taken from 20 provinces, especially Konya. The activities of 752 bacterial isolates isolated from these soil samples against R. solani AG-3, AG-4 HGI and AG-2.2 isolates were determined. As a result, 117 bacteria were found to be effective. PGPR (Plant growth promoting rhizobacteria) activities of these bacteria (dual culture, determination of phosphorus solubilization activities, HCN activity, determination of siderophore production abilities, determination of ACC deaminase activities, determination of IAA production) were determined. Accordingly, the best bacteria in the weighted grading system (12) were used in in vivo efficacy trials. Accordingly, the most effective bacterial isolate against R. solani AG-4 HGI bean isolate is Bacillus atrophaeus 172.4 (75% effective), R. solani AG-2 2 is the most effective bacterial isolate against sugar beet isolate B. subtilis 119.2 (67%) and R. solani AG-3 B. mojavensis 164.4 (86%), B. pumilus 165.1 (86%) and B. atrophaeus 172.4 (86%) were determined as the most effective bacterial isolates against potato isolate.
61 Trichoderma isolates were obtained from 65 soil samples selected to represent provinces and districts. 10 Trichoderma spp., which were effective in in vitro conditions with dual culture studies, were used in in vivo pot experiments. The most effective Trichoderma spp. isolates against AG-4 HGI bean isolate, AG-3 potato isolate and AG-2-2 sugar beet isolate are Trichoderma virens 130 (89%), Trichoderma citrinoviride La-Fet-1 (92%) and Trichoderma virens 162.1 ( 67%).
In the thesis study, cross-reactions of anastomosis groups of R. solani in different plants were determined by in vivo efficacy trials. Three most virulent isolates, R. solani, isolated from sugar beet, beans and potatoes, were used in the trials. Accordingly, it was observed that R. solani AG-2-2 sugar beet isolate caused 97-100% disease severity in beans and 4-38% in potatoes. Rhizoctonia solani AG-3 potato isolate showed 7-8% disease severity in beans and 6-44% in sugar beet. Rhizoctonia solani AG-4 HGI bean isolate caused 53-100% disease severity in sugar beet and 12-39% in potato.