Farelerde travmatik beyin hasarının akut ve kronik dönemde periferik dokular üzerine olan etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of traumatic brain injury on peripheral tissues in the acute and chronic period
Yazar: SU MERCAN GÜLSU
Danışman: DOÇ. DR. TUBA DİLAY KÖKENEK ÜNAL ; DOÇ. DR. SERPİL TAHERİ
Erciyes Üniversitesi / Gevher Nesibe Genom ve Kök Hücre Enstitüsü  / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Genetik = Genetics

Özet:
Travmatik beyin hasarı (TBH) kafanın ani şiddetli bir şekilde bir nesneye çarpması veya bir nesnenin kafatasını delerek beyin dokusuna zarar vermesi sonucu ortaya çıkan beyin yaralanmalarıdır ve sistemik olarak bütün vücudu etkiler. 
Alkalen Fosfataz (ALP),  insanlarda, ALP proteininin üretiminden sorumlu dört gen vardır. Üç gen (ALPI, ALPP ve ALPPL2) sırasıyla dokuya özgü bağırsak, plasental ve germ hücreli alkalin fosfatazlar, dördüncü gen Alpl ise iskelet, karaciğer, böbrek ve gelişen dişlerde bol miktarda bulunan dokuya özgü olmayan alkalin fosfatazı kodlar. Rutinde sıkça kullanılan önemli bir belirteçtir. TBH sonrasında karaciğerde ALP düzeyinde artış olduğunu ve kemik kırıklarında kemik iyileşmesinin hızlı olduğunu bildiren çalışmalar bulunmaktadır. Buna ilaveten TBH hastalarının bazılarında kas içinde görülen kalsifikasyonun da sorumlusu olarak da ALP gösterilmektedir. 
Bazik Fibroblast Büyüme Faktörü (bFGF) ise TBH ile birlikte beyinde artan bir büyüme faktörüdür. bFGF pek çok dokuda proliferasyonda, tamir mekanizmalarında, iyileşme ve anjiyogenez süreçlerinde görev alan bir moleküldür. Literatürde bu konuda pek çalışma bulunmamasına rağmen tüm bu özelliklerinden dolayı TBH sonrasında dokularda bFGF düzeylerinin de değişiklik göstereceğini düşünerek çalışmamızda karaciğer, kas, kemik ve böbrek dokularında bFGF düzeylerinin incelenmiştir. 
Çalışmamızda farelerde TBH fare modeli oluşturmak için Marmarau travma modeli kullanılmıştır. Oluşturulan TBH fare modeli sonrasında akut (1. gün) ve kronik (30. gün) dönemde karaciğer, böbrek, kemik ve kas dokularındaki Alpl (Alkalen fosfataz hepatik tip) ve bFGF düzeyleri Real Time PCR'da belirlenerek değerlendirilmiştir.
Yapılan çalışma sonucunda TBH sonrasında karaciğerde Alpl ve bFGF gen ekspresyonlarında akut dönemde anlamlı artış görülmüştür. Böbrekte ise dişilerde akut dönemde Alpl ve bFGF düzeyleri artarken erkeklerde bFGF düzeyi anlamlı derecede azalmaktadır. Kas dokuda ise bFGF'nin erkeklerde kronik dönemde belirgin şekilde arttığı görülmüştür. Çalışmamız sonucunda cinsiyetler arasında TBH'ya verilen cevapta belirgin farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.
Yaptığımız çalışmayla literatürde ilk defa TBH'dan sonra akut ve kronik fazda periferik dokularda Alpl ve bFGF gen ekspresyonlarının rolü araştırılmıştır. Elde edilen veriler TBH'da sekonder gelişen olayların ve hastalığın sonuçlarının anlaşılmasında, gerekli tedavi ve tedbirlerin alınmasında yol gösterici bir role sahip olacaktır. 
Anahtar Kelimeler: ALP (Alkalen Fosfataz), bFGF (Fibroblast Büyüme Faktörü), TBH (Travmatik Beyin Hasarı), Alpl (Alkalen fosfataz hepatik tip)

Abstract:
Traumatic brain injury (TBI) is a head injury that occurs when the head suddenly hits an object violently or an object pierces the skull and damages the brain tissue and systemically affects the whole body.
In humans, four genes are involved for the generation of alkaline phosphatase (ALP). Three genes (ALPI, ALPP, and ALPPL2) encode tissue-specific alkaline phosphatases for the intestine, placenta, and germ cells, respectively, while the fourth gene (Alpl) produces a non-tissue-specific alkaline phosphatase found in the skeleton, liver, kidney, and growing teeth. It's a crucial identifier that's employed on a routine basis. There have been studies that show that after a TBI, the amount of ALP in the liver rises and that bone fractures recover quickly. Furthermore, ALP has been linked to the intramuscular calcification found in certain TBI patients. Basic Fibroblast Growth Factor (bFGF) is a growth factor that increases with TBI in the brain. bFGF is a molecule involved in proliferation, repair mechanisms, healing and angiogenesis processes in many tissues. Although there are not enough studies on this subject in the literature, bFGF levels in liver, muscle, bone and kidney tissues were examined in our study, considering that bFGF levels will also change after TBI due to all these features.
In our study, Marmarau trauma model was used to induce TBI in mice. After the TBI model was created, Alpl and bFGF levels in liver, kidney, bone and muscle tissues in the acute and chronic phases were determined with Real Time PCR.
As a result of this study, a significant increase was observed in Alpl and bFGF gene expressions in the acute phase after TBI. In kidney, while Alpl and bFGF levels increase in the acute phase in females, bFGF significantly decrease levels in males. In the muscle tissue, it was observed that bFGF increased significantly in the chronic phase in males. As a result of our study, it has been revealed that there are significant differences in the response to TBI between the genders.
With our study, the role of Alpl and bFGF gene expressions in peripheral tissues in acute and chronic phases after TBI was investigated for the first time in the literature. The data obtained will have a guiding role in understanding the secondary events and the consequences of the disease in TBI and taking the necessary treatment and measures.
Keywords: ALP (Alkaline Phosphatase), bFGF (Fibroblast Growth Factor), TBH (Traumatic Brain Injury), Alpl gene