Ortaokul  Türkçe ders kitaplarının toplumsal cinsiyet rolleri göndermeleri açısından incelenmesi
Gender roles in middle school Turkish textbooks
Yazar: YASEMİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET CANBULAT
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Ders kitapları = Textbooks ; Kitaplar = Books ; Metin inceleme = Text examination ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyokültürel inceleme = Socio-cultural investigation ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson

Özet:
Bu araştırma, 2015–2016, 2016–2017, 2017–2018 eğitim–öğretim yıllarında ortaokulda (5, 6, 7, 8. sınıflar) okutulan Türkçe ders kitaplarında yer alan görsellerdeki kadın ve erkek figürlerinin birlikte gösterildiği bireylerin, eylemlerin, mekânların, nesnelerin ve kitaplarda yer alan metinlerin ana ve yan karakterlerinin cinsiyetlere göre incelenerek, toplumsal cinsiyet farkındalığının eğitimin en önemli materyali olan ders kitaplarına yansıma ve değişimlerin saptanması amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Bu araştırma, betimsel nitel bir araştırma desenine sahiptir. Doküman incelemesi yoluyla veri toplanmış ve toplanan verinin analizi içerik çözümlemesi yoluyla yapılmıştır. 
Araştırmada incelenen dokümanlar, Antalya ilinde, MEB ve Talim Terbiye Kurulunun ortaokullarda 2015-2016, 2016-2017, 2017-2018 eğitim öğretim ders yılları için okutulmasına izin verdiği Türkçe ders kitaplarıdır.
Araştırmada yapılan inceleme sonucunda, kitaplardaki görsellerde toplam 1300 yetişkin erkek, 400 yetişkin kadın vardır. Kadın ve erkeğin kimlerle birlikte gösterildiğine bakıldığında, aralarındaki en temel farklılık erkeklerin kadınlardan çok kalabalıkla ve tek başına gösterilirken; kadınlar ise aile, çocuk ve yetişkin(ler) ile gösterilmişlerdir. Kadınlar erkeklere göre daha çok çocuğa yönelik eylemde bulurken erkekler ise daha çok kamusal eylemle gösterilmiştir. Erkekler daha çok kamusal alanda kamusal nesnelerle gösterilirken kadınlar sosyal hayatta ve ev çevresinde özel nesnelerle gösterilmişlerdir. Kitapların görsellerinde toplam 573 erkek çocuk ve 250 kız çocuk yer almaktadır. Kızlar erkeklerden daha çok tek başına ve aile ile gösterilirken erkek çocuklar, çocuk ve yetişkin(ler), tek başına ve kalabalıkla gösterilmişlerdir. Erkek çocuklar daha çok birincil toplumsal ilişki içeren eylemlerde yer alırken kız çocuklar ise ikincil ilişki içeren eylemlerde yer almışlardır. Kitapların metinlerinde ise ana ve yan karakterlerde yetişkin erkekler yetişkin kadınlara ve çocuk figürlere göre daha çok yer almıştır.
Araştırma sonucunda; yıllara göre bakıldığında, ders kitaplarındaki metinlerde ve figürlerde toplumsal cinsiyet göndermelerinde herhangi bir azalma olmamıştır.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the effects and changes of gender awareness in the textbooks, which are the most important material of education, by examining the texts and pictures in the Turkish textbooks in the secondary school, the main and side characters, individuals, actions, spaces, objects, gender, and content analysis in order to determine the effects and changes of gender awareness
The universe of the research is composed of Turkish courses and study books in the Antalya Provincial Directorate of National Education, allowing MEB and the training Board to be educated in secondary schools for the years 2015-2018.
As a result of the research, the pictures in the books indicate that the boys and girls are shown with the most "children/children". When the findings about who adult men and women are shown are evaluated, the two groups are shown mostly with adults, but in proportion, men are seen more than women.
Girls are shown by actions involving distant social relationships, while boys are shown by actions involving close social relationships. Adult women are active in the home and men are active outside the home.
When we look at the places in which the boys and girls figures are shown, the girls were mostly shown in the home and work environment, and the boys were shown in the school and school environment, institutions and institutions. Adult women are mostly shown around home and home environment, school and school, while men are shown in outdoor and social life, institutions and institutions, business environment and uncertain places.