2010-2014 yılları arasında sokak çocuklarına Maltepe Üniversitesinde verilen akran temelli terapötik grup desteğinin odak grup görüşmesi ile takibi: SOYAÇ Modeli
Follow-up research of peer-based therapeutic group support provided to street children at Maltepe University between 2010-2014 with focus group meeting: SOYAÇ Model
Yazar: YAĞMUR ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. HAVVA ÖZDEN BADEMCİ
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Sokak çocuğu olgusu, Türkiye'nin ve de dünyanın önemli toplumsal sorunlarından
biridir. Sokakla bağı olan çocukların yaşantıları boyunca karşılaştığı olumsuz çocukluk
deneyimleri, çocuklarda bedensel, zihinsel, sosyal ve duygusal açılardan uzun vadeli
etkiler yaratmaktadır. Bu nedenle, sokakla bağı olan çocuklara yönelik müdahale
programları planlanırken ihtiyaçları olan tüm faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.
Türkiye'de sokak çocuklarına yönelik çalışmalar, devlet kurumları ve sivil toplum
kuruluşlarınca yürütülmektedir. Konu hakkında çalışmalar yapan kuruluşlardan biri olan
SOYAÇ, travma bilgisine dayalı uygulamalar oluşturarak, suça sürüklenmiş ve suç
mağduru olmuş, sokakta yaşayan veya yüksek risk altında bulunan çocukları
desteklemek amacıyla Maltepe Üniversitesi bünyesinde kurulmuştur.
2010-2014 yılları arasında SOYAÇ ve o yıllarda hizmet vermekte olan SHÇEK iş
birliği ile gerçekleştirilmiş olan "Çocuklarla Birlikte Projesi", toplum temelli, travma
bilgisine ve akran ilişkisine dayalı bir bakış açısıyla yürütülmüştür. Bakım aldıkları
kurumlardan Maltepe Üniversitesi'ne gelen 14-17 yaş aralığındaki 35 erkek çocuk
burada çeşitli eğitimlere, aktivitelere ve atölye çalışmalarına katılmıştır. "Çocuklarla
Birlikte Projesi"nin temel amacı, bütüncül bir yaklaşımla çocukların sorunlarını
patolojize etmeden psikososyal gereksinimleri başta olmak üzere, çocukların davranış
ve tepkilerini anlayarak deneyim, fikir ve duygularına bakmaktır.
Bu araştırma, 2010-2014 yılları arasında "Çocuklarla Birlikte Projesi"ne katılan 7
katılımcıyla odak grup görüşmeleri ve derinlemesine görüşmeler yapılarak proje
süresince sağlanan psikososyal desteğin, projenin bitiminden bu zamana kadar geçen
yedi yıl boyunca yaşamlarındaki etkilerini derinlemesine keşfetmeyi amaçlamaktadır.
Katılımcılarla yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen veriler, tematik analiz
yöntemleri ile keşfedilmiştir. Analizler sonucunda, "bağlanma ilişkisinin tesisi yoluyla
akran temelli terapötik grup desteği" ana başlığı altında "ilişkinin iyileştirici gücü",
"üniversiteye gelme:terapötik mentoring", "çocuğun aktif katılımı:'adam yerine
koyulduk'", "hayata hazırlama", "keşke" ana temalarına ulaşılmış ve bu temalar
kuramsal bilgiler ışığında yorumlanmıştır.
Araştırma sonucunda, projenin katılımcıların güvenli ilişkiler kurma yeterlilikleri,
kişisel gelişimleri, iyi oluş halleri, geleceğe dair düşünceleri, benlik algıları, mesleki ve
akademik gelişimleri üzerindeki uzun vadeli olumlu etkileri görülmüştür. Sosyal adalet
sistemlerindeki eksiklikler göz önünde tutularak, bedenlenen sosyal adalet bakış açısıyla
uygulanan toplum temelli ve travma bilgisine dayalı müdahalelerin bireyler üzerindeki
sürdürülebilir etkisi ortaya koyulmuştur. Sokakla bağı olan çocuklar ile yapılan
çalışmaların işlevsel olabilmeleri ve sürdürülebilir etkiler bırakabilmeleri için devlet
kurumlarının, sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin iş birliği içinde çalışarak
toplum temelli ve travma bilgisine dayalı müdahale stratejileri geliştirmeleri
önerilmektedir.

Anahtar Sözcükler: sokakta yaşayan çocuklar, gelişimsel travma, travma bilgisine dayalı müdahale, bedenlenen sosyal adalet, SOYAÇ modeli.

Abstract:
The notion of street children is one of the most fundamental issues in the world and
Turkey. The adverse childhood experiences that street-involved children are exposed to
in their lives yield to long-term impacts in terms of physical, cognitive, social, and
emotional aspects on the children. Therefore, all the factors that they need should be
considered when planning the intervention programs of the street-involved children.
The works towards street children are carried out by the state institutions and non-
governmental organizations in Turkey. SOYAÇ, one of the organizations studying the
phenomenon, was founded within Maltepe University to support the children who are
victims of crime and have gotten involved in juvenile delinquency; and who are living
on the streets or being at high risk by forming practices within the scope of trauma-
based knowledge.
The "Together with Children" project was carried through by the collaboration of
SOYAÇ and SHÇEK, which was serving those years, from a society, attachment and
trauma-based perspective. 35 boys between the ages of 14-17, who came to Maltepe
University from the institutions they received care, attended various pieces of training,
activities, and workshops here. The "Together with Children" project aims to look at
children's experiences, ideas and emotions by understanding their behavior and
reactions, especially their psychosocial needs, without pathologizing their problems via
adapting an integrative approach.
This research aims to find out the profound effects of the psychosocial support provided
during the project on 7 participants lives' who involved in the "Together with Children"
project between 2010-2014, within seven-year duration lasted from the beginning to the
end of the project by conducting focus-group interviews and in-depth interviews. The
data obtained as a result of the interviews with the participants were found out with
thematic analysis method. As the result of the analyses, main themes wich are "the
healing power of capasity", "coming to university: therapeutic mentoring", "active
participation of child:'to be seen as man'", "readiness for life", "if only" were located
under the main term of "peer-based therapeutic group support through the establishment
of attachment relationship" and these themes were interpreted in the light of theoretical
frameworks.
Results indicated the long-term positive effects of the project on the participants' in
terms of their ability to establish secure relationships, personal development, well-
being, reflections about the future, self-perceptions, and professional and academic
development. In addition, the sustainable impact of community-based and trauma-based
interventions on individuals has been revealed when applied via the embodied social
justice perspective which is taking the deficiencies in social justice systems into
account. Therefore, it is recommended that government institutions, non-governmental
organizations and universities develop community-based and trauma-based intervention
strategies by working in cooperation in order for the work with street-involved children
to be functional and to have sustainable impacts.

Keywords: children living on the street, developmental trauma, trauma-informed practice, embodied social justice, SOYAÇ model.