İklim değişikliği karşısında kültürel mirasın risk haritalaması
Risk mapping of cultural heritage against climate change
Yazar: ŞEYDA BÜLBÜL
Danışman: PROF. DR. ÖZGE YALÇINER ERCOŞKUN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İklim, geçirdiği tarihsel süreç boyunca değişime uğrayan ve bulunduğu çevreyi her açıdan etkileyen ortalama hava koşullarıdır. İklimi etkileyen birçok parametre kentleri de doğrudan etkilemektedir. Kentlerin hızlı değişim ve dönüşümünde alınacak tedbirler; akıllı, sürdürülebilir, uygulanabilir planlama yaklaşımlarıyla kentlerin ve içinde bulunan toplumun kimliğini, kültürünü ve değerlerini yansıtan kültürel miras alanlarının devamlılığının sağlanmasında etkin rol oynamaktadır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), coğrafi özelliklerin dijital gösterimini gerçekleştiren haritacılık, istatistiksel analiz ve veri tabanı teknolojisinin birleşmesidir. CBS, meteorolojik verilerin konumsal veri kaynakları ile entegrasyonu, analizi ve görselleştirilmesi için uygun bir çalışma ortamı sunmaktadır. İklim değişikliğine bağlı olarak yaşanan yağış, sel ve kuraklık gibi afetler nedeniyle riske açık ve hassas kültürel miras alanları için Web CBS, risk haritalama aracı olarak kullanılabilmektedir. İklim değişikliğinin kültürel miras alanlarındaki etkisinin inceleneceği tez kapsamında, iklim değişikliği, dünyada ve Türkiye'de iklim değişikliği ile mücadele çalışmaları ve kültürel miras alanları araştırılmaktadır. Bu tez, kültürel miras alanlarını ve iklim değişikliğini birlikte ele alan ulusal bir çalışmadır. Çalışma alanı sınırları, Türkiye'de bulunan UNESCO Dünya Miras Listesini ve Geçici Listeyi, biyosfer rezervini ve kültürel jeoparkları içeren kültürel miras alanlarını kapsamakla birlikte, çalışmada bu kültürel miras alanlarının iklim değişikliği karşısında maruz kalacakları riskin haritalandırılması amaçlanmaktadır. Risk haritalama çalışmaları ve IPCC (Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli) tarafından üretilen çalışmaların karşılaştırılmasıyla maruz kalınacak riskin boyutları ortaya konmaktadır. Çalışma sonucunda, kültürel miras alanlarının iklim değişikliğine karşı hassas alanlar olduğuna, bu alanlara özgü planlama yaklaşımlarının uygulanması gerektiğine ulaşılmakta ve bu alanlarda riskin en aza indirilmesine ilişkin çözüm önerileri sunulmaktadır.

Abstract:
Climate, is the average weather conditions that changed throughout the historical process and affected the environment in every aspect. Many parameters that affect climate also directly affect cities. Precautions which should be taken in the rapid change and transformation of cities play an active role with smart sustainable and applicable planning approaches in ensuring the continuity of cultural heritage areas that reflect the identity, culture and values of the cities and society. Geographic Information Systems (GIS) is a combination of cartography, statistical analysis and database technology that perform the digital demonstration of geographic features. GIS provides a suitable working environment for the integration, analysis and visualization of meteorological data with spatial data sources. Web GIS can be used as a risk mapping tool for cultural heritage areas that are open to risk and sensitive in consequence of disasters such as precipitation, flood and drought resulting from climate change. Within the scope of the thesis, which will examine the impact of climate change on cultural heritage areas, climate change efforts to struggle climate change and cultural heritage areas in the world and in Turkey are investigated. This thesis is a pioneering study that deals with cultural heritage sites and climate change together. While the boundaries of the study area include the UNESCO World Heritage List and the Temporary List, biosphere reserve and cultural heritage sites including cultural geoparks in Turkey, it is aimed to map the risk that these cultural heritage sites will be exposed because of climate change.The extent of the risk to be exposed is revealed by comparing risk mapping studies and studies produced by the IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). As a result of the study, it was concluded that cultural heritage areas are sensitive to climate change and that special planning approaches should be applied to these areas, and suggestions for reducing the risk in these areas were presented.