hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Hindistan Hilafet Hareketi ve Urdu edebiyatına yansımaları
Khilafat Movement in India and its reflections on Urdu literature
Yazar: HATİCE GÖRGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ZEKAİ KARDAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Urdu Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Edebi eserler = Literary works ; Hilafet Hareketi = Hilafet Hareketi ; Hindistan = India ; Urdu edebiyatı = Urdu literature

Özet:
Hint alt kıtası XVI. yüzyıldan itibaren Batı'nın istilasına uğramaya başlamış, ticaret amaçlı bölgeye gelip XIX. yüzyılda bölgeyi tamamen ele geçiren İngilizlerin yönetiminde alt kıta Müslümanları yönetenden yönetilen pozisyonuna geçmişler ve yönetim kademelerinde Hindulara verilen ayrıcalıklarla da benliklerini kaybetme noktasına gelmişlerdir.
Aynı dönemde Osmanlı İmparatorluğu Kırım Savaşı ile toprak kaybetmeye başlamış, 93 Harbi ve Trablusgarp Savaşları ile devam edecek olan zorlu bir sürecin içine girmiştir.  
Hilâfet makamı ile Osmanlı Devleti'ne bağlı olan alt kıta Müslümanları Osmanlı Devleti'ni özellikle Hilâfet makamını içinde bulunduğu tehlikeli süreçten kurtarmak için çeşitli siyasi oluşumlar içine girmişler, gazete yazıları ve şiirler aracılığıyla da bu yönde propagandalar yapmışlardır. 1919-1924 yılları arasında bu yaklaşımla oluşturulan Hindistan Hilâfet Hareketi siyasi yönünün yanı sıra Urdu edebiyatına yansımaları açısından da önem taşımaktadır. 
Bu çalışmamızda Hindistan Hilâfet Hareketi'nin Urduca şiir ve düz yazıya ne şekilde yansıdığı araştırılarak, edebiyatı ne şekilde etkilediği ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The Indian subcontinent started to be invaded by the West since XVI. century and the position of Muslims in the subcontinent changed from ruler to ruled under the government of British who came to the region at the first place with commercial purposes and then conquered the whole region in XIX. century and because of the privileges given to the Hindus in government positions, the Muslims even got to the point of losing their identities.
In the same period, the Ottoman Empire started losing its lands in the Crimean War and went into a difficult period which continued with the 93 War and Italy-Turkish War.
The Muslims in the subcontinent who were dependent on the Ottoman Empire through Caliphate maqam, entered into several political groups and in this direction, they made propagandas with newspapers and poems to save the Caliphate maqam from this dangerous situation. The Indian Khilafat Movement which was created with this approach between 1919-1924 has an importance not only in terms of its political aspect but also its Urdu literary reflections.
In our study, we tried to study and find out how Indian Khilafat Movement reflected on Urdu poetry and prose and how it affected the literature.
Wusun tarihi
History of Wusun
Yazar: HÜSEYİN GÖKÇE VAROL
Danışman: DOÇ. DR. KÜRŞAT YILDIRIM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Hunlar = Huns ; Kazak Türkleri = Kazakh Turks ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkler = Turks ; Wusunlar = Wusuns ; Çin = China

Özet:
"Wusun Tarihi" adlı tezimizi hazırlarkenki amacımız Wusunların kökenini belirlemeye çalışarak onların siyasi tarihini, yaşadığı coğrafyayı ve kültürlerini incelemekti.
     Türk tarihinde önemli bir yer tutan ve şimdiye kadar birçok araştırmacı tarafından Wusunların sadece bazı konularının çalışılması ve daha önce Wusunların ayrıntılı bir şekilde incelenmemesi bizde Wusunların tarihini bir bütün olarak inceleme isteği uyandırdı. Wusunların kökeni üzerindeki görüşleri belirtip yer yer destek vererek bazen de karşı çıkarak kendi görüşümüzü belirtmek, onların siyasi tarihini ayrıntılı bir şekilde incelemek, yaşadıkları coğrafya karmaşasını çözebilmek ve onların kültür tarihi hakkında tespitler yapabilmek bizim temel hedeflerimizdi.
     Araştırmamızı yaparken Çin ana kaynaklarını temin ederek onların tercümesini yaptık ve onları kullandık. Bununla birlikte Türkçe ve İngilizce yazılmış araştırma eserlerden de görüşlerimizi desteklemek amacıyla faydalandık. Böylelikle Wusun tarihini bir bütün olarak bütün yönleriyle incelemeye çalıştık.

Abstract:
While preparing our thesis "History of Wusun", our aim was to examine the political history, geography and culture of the Wusuns by means of trying to determine their origin.
     The fact that Wusuns, which have an important place in Turkish history, have not been studied in detail until now and many researchers studied only some subjects of the Wusuns, encouraged us to study the history of the Wusuns as a whole. Our main goals were to study their political history in detail, to be able to solve the geographical conflict they live in, to make determinations about their cultural history and to express our own opinion by supporting some parts and opposing some parts of the views on the origin of the Wusuns.
     While doing our research, we obtained Chinese main sources and translated and used them. In addition to these, we also benefited from research studies written in Turkish and English to support our views. We tried to examine the history of Wusun as a whole in all its aspects.
Tanzimat öncesi Osmanlı Devleti'nde piyasa, piyasa düzenlemeleri ve fiyatlar
Market, market regulations and prices in the pre-Tanzimat period of Ottoman Empire
Yazar: NAZIM ÜMİT TOL
Danışman: PROF. DR. AHMET KALA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Fiyat = Price ; Fiyatlandırma = Pricing ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Piyasa düzenleme = Market segmentation ; Piyasa ekonomisi = Market economy ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; İstikrar tedbirleri = Stabilization measures

Özet:
Bu çalışmada, Tanzimat öncesi dönemde Osmanlı'da fiyat istikrarının sağlanmasının nedenleri ele alınmıştır. Nedenlerin tespit edilebilmesi amacıyla piyasa düzenleyici mekanizmalar incelenmiştir. Bu kapsamda toptan ve perakende piyasaların yapısı ve fiyat oluşum mekanizmaları detaylı olarak ortaya konmuş ve piyasa düzenlemelerinin fiyat istikrarını sağlamadaki etkinliği ampirik olarak test edilmiştir. Çalışmada kadı sicilleri, kanunnameler ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde çeşitli fonlarda bulunan belgeler kaynak olarak kullanılmış, veriler ise çeşitli birincil ve ikincil kaynaklardan derlenmiştir. Elde edilen temel bulgu, toptan ve perakende piyasada ilgili piyasaların kendine özgü dinamiklerine uygun uygulamaların tesis edilmesiyle oluşturulan piyasa düzenlemelerinin fiyatlar genel düzeyinde istikrarı sağlayan temel neden olduğudur.

Abstract:
This study investigates the reasons of the price stability in the pre-tanzimat period of the Ottoman Empire. Market regulatory mechanisms were analyzed in order to determine these reasons. The structure and price formation of the wholesale and retail markets were presented in detail and the effectiveness of price regulations in establishing the price stability was empirically tested. Kadı registries, kanunname manuscripts and the documents in the Prime Ministerial State Ottoman Archives were used as sources and the datas were collected from primary and secondary sources. The findings show that the market regulations, which were implemented by sui generis dynamics of wholesale and retail markets, are the main reason behind establishing the price stability.
Karanlık madde adayı aksiyonların erken evren'de evrimi
Evolution of dark matter candidate axions in the early universe
Yazar: ANAR AKBEROV
Danışman: PROF. DR. EKREM AYDINER
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı / Yüksek Enerji ve Plazma Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Axionlar = Axions    ; Erken evren = Early universe ; Karanlık madde = Dark matter ; Sicim kuramları = String theories

Özet:
U(1)A probleminin önemsiz olmayan bir QCD vakumundaki instantonlarla çözümü, QCD'de 'güçlü CP sorunu' olarak bilinen bir problemi ortaya çıkarmıştır. Peccei ve Quinn tarafından önerilen küresel, U(1)PQ simetrisi, bu probleme bir çözüm getirmiştir. Bu simetri, hafif bir psödoskalar Nambu-Goldstone bozonu olan aksiyon alanının dahil edilmesiyle güçlü CP problemini çözer. Bu tezde, aksiyon modellerini gözden geçirerek, aksiyon için  kütle ve potensial hesabı yapacağız. Ardından, evrenin erken döneminde aksiyon'un oluşumunu ve gelişimini ve karanlık madde olarak varsayılan işlevini inceliyeceğiz. Aksiyonların, erken evrende oluşumu ve üretimi iki farklı şekilde ola bilir. Yanlış hizalama mekanizmas veya topolojik kusurların bozunması olarak bilinen nontermal üretim veya termal üretim. Bu tezde aksiyon parçacığının kozmolojide rolünden bahs edip, aksiyonların erken evrende üretimini farklı kozmoloji senaryolarında inceleyeceğiz.

Abstract:
Solving the problem U(1)A with instantons in a non-trivial QCD vacuum introduced a problem in QCD known as the 'strong CP problem'. The spherical U(1)PQ symmetry proposed by Peccei and Quinn provides a solution to this problem. This symmetry solves the strong CP problem by incorporating the axion field, a light pseudoscalar Nambu-Goldstone boson. In this thesis, we will review the axion models and calculate the mass and potential for the axion. Next, we'll examine the formation and evolution of axion in the early universe and its supposed function as dark matter. The formation and production of axions in the early universe can occur in two different ways. Thermal generation or nonthermal generation, known as misalignment mechanism or decaying of topological defects. In this thesis, we will talk about the role of the axion particle in cosmology and examine the production of axions in the early universe in different cosmology scenarios.
Levant Herald Gazetesi'ne göre Osmanlı Devleti'nde ekonomik durum ve finansal yapı (1866-1870)
Economic and financial structure in the Ottoman State according to the levant Herald Newspaper (1866-1870)
Yazar: ALMAS GASIMOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜZEYİR SERDAR SERDAROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Gazetecilik = Journalism
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik durum = Economic situation ; Finansal yapı = Financial structure ; Gazeteler = Newspapers ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; The Levant Herald = The Levant Herald ; Ticaret = Trade

Özet:
The Levant Herald gazetesinin incelendiği çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti'nde meydana gelen finansal ve ticari gelişmeleri bahsi geçen gazete haberleri üzerinden izleyebilmektir. Tezin kapsamı, 1866-1870 yılları arasında İstanbul'da yayınlanan The Levant Herald gazetesinin haftalık bültenleridir. Gazete bir bütün olarak değerlendirildiğinde, içeridği haber ve yazı dizileriyle Osmanlı Devleti'nin iktisadi hayatına ilişkin birçok önemli bilgi sunmaktadır. Özellikle Osmanlı finans ve ticaret sektörünün birbiriyle olan yakın ilişkisi ortaya çıkmıştyır. Avrupalı devletlerin sermaye sahipleriyle tüccarların yakın ilgisinin gazetede yer alan haberlerde belirgin olması bunun delilidir. İstanbul ile diğer dünya finans-ticaret merkezleri arasındaki iş ağlarının yakın ilişkisi de net şekilde ortaya çıkarılmıştır. Yabancı menşeli bir gazetenin bakış açısıyla söz konusu dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nda meydana gelen finansal ve ticari gelişmelerin değerlendirilmesi fırsatı doğrudan gazetenin diliyle sunulmuştur. Bu açıdan çalışmamız bir analiz-değerlendirme çalışması olmaktan çok bir haber, bilgi sunma ve gelecekte yapılacak olan çalışmalara kaynaklık teşkil etme gayesi etrafında şekillenmiştir.

Abstract:
The aim of the study, which examines The Levant Herald newspaper, is to follow the financial and commercial developments in the Ottoman Empire through the aforementioned newspaper news. The scope of the thesis is the weekly bulletins of the Levant Herald newspaper published in Istanbul between 1866-1870. When the newspaper is evaluated as a whole, it offers a lot of important information about the economic life of the Ottoman Empire with its news and article series. In particular, the close relationship between the Ottoman finance and trade sectors emerged. The close interest of the capital owners and merchants of European states in the Ottoman markets is evident in the news in the newspaper. The close relationship of business networks between Istanbul and other world financial-trade centers has also been clearly revealed. From the perspective of a foreign newspaper, the opportunity to evaluate the financial and commercial developments that took place in the Ottoman Empire in that period. In this respect, our study is shaped around the aim of presenting news, information and being a source for future studies rather than an analysis-evaluation study.
Osmanlı jandarmasının Manastır'daki iç güvenlik yapılanması ve harekâtı (1902-1908)
Organization and counter-insurgency operations of the Ottoman gendarmerie in manastir (1902-1908)
Yazar: FURKAN KARTAL
Danışman: PROF. DR. GÜLTEKİN YILDIZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri birlikler = Military units ; Askeri faaliyetler = Military activities ; Askeri teşkilat = Military organization ; Güvenlik teşkilatı = Security establishment ; Jandarma = Gendarmerie ; Makedonya-Manastır = Macedonian-Monastir ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İç güvenlik = Internal security

Özet:
XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nin en çok iç güvenlik tehdidi ile karşı karşıya kaldığı bölgelerin başında Rumeli vilayetleri gelmektedir. Rumeli'deki eşkıyalık faaliyetlerine yabancı olmayan Osmanlı, 1877-1878 Rus Harbi sonrası "Makedonya Sorunu" bağlamında bölgede yükselişe geçen ayrılıkçı örgütler ile mücadele etmek durumunda kalmıştır. Bu çalışmada, gerilla harbi konseptini benimsemiş, komita ve çete olarak adlandırılan gayrinizami unsurların ilgili konsept çerçevesinde teorik ve pratikleri incelenmiştir. Günümüz harp konseptinde Gayrinizami Kuvvetlere Karşı Harekât olarak adlandırılan harekât türü Osmanlı bürokrasisinde genellikle takib-i eşkıya olarak ifade edilmiştir. Bu çalışmada Manastır Vilayeti özelinde görevli güvenlik kuvvetlerinin tanıtılması ve Osmanlı gayrinizami harp tecrübelerinin aktarılması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Rumelia provinces are at the forefront of the regions where the Ottoman Empire faced the most internal security threat in the 19th century. The Ottomans, who were not unfamiliar with the banditry activities in Rumeli, had to struggle with the separatist organizations that rose in the region in the context of the "Macedonian Question" after the 1877-1878 Russian War. In this study, the theory and practice of the irregular forces called komita and cheta, which adopted the concept of guerrilla warfare, were examined within the framework of the relevant concept. In today's war concept, the type of operation called "Operations Against Irregular Forces" was generally expressed as "takib-i eşkıya " in the Ottoman bureaucracy. In this study, it is aimed to introduce the security forces and Ottoman irregular warfare experiences in Manastır.
Amerikan Yakın Doğu Yardım Heyeti ve Türkiye'deki faaliyetleri (1915-1930)
American Near East Relief Committee and its activities in Turkey (1915-1930)
Yazar: ABDÜLMECİT TUĞRUL
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN ERHAN GÜLLÜ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Dünya Savaşı I = World War I ; Dış yardımlar = External aids ; Ermeniler = Armenians ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Yakın Doğu Yardım Komitesi = Near East Relief Society ; Yardımlar = Aids

Özet:
Yakın Doğu Yardım Heyeti, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Sevk ve İskân Kanununa tabi Ermenilere yardım toplamak amacıyla kurulmuştur. İlerleyen dönemlerde yine başta Ermeniler olmak üzere diğer Hristiyan unsurlar için de yaklaşık 15 yıl boyunca yardım faaliyetleri gerçekleştirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Yakın Doğu Yardım Heyeti'nin organizasyon yapısını ortaya koymak ve Heyetin Türkiye'de gerçekleştirdiği faaliyetlerini incelemektir. 
Heyet, 1915 yılında Ermenilere yardım toplamak amacıyla Amerikan Protestan misyonerleri öncülüğünde kurulmuştu. Amerikan devlet desteğini de arkasına alan Heyet kısa sürede büyümüş ve zamanla büyük bir organizasyona dönüşmüştür. Savaş nedeniyle yerinden yurdundan ayrılmak zorunda kalan mültecilere ve yetim çocuklara yardım etmiştir. Bu faaliyetler gerçekleştirilirken hedef kitle başta Ermeniler olmak üzere diğer Hristiyan unsurlar olmuştur. Nitekim Heyet, Türkiye özelindeki, genel yardım, yetimhane, sağlık ve endüstriyel çalışmalarını muhtaç durumdaki hedef kitlenin Türkiye topraklarından ayrılmasıyla 1923 yılında büyük oranda sonlandırmış, diğer yerlerdeki faaliyetlerini de 1930 yılında vakfa dönüşene kadar devam ettirmişti.

Abstract:
The Near East Relief Committee was established in order to collect aid for Armenians subject to the Law of Relocation and Settlement in the years of The First World War. In the following periods it carried out aid activities for other Christian elements, especially Armenians, for about 15 years. The aim of this study is to reveal the organizational structure of the Near East Relief Committee and to examine the activities of the committee in Turkey.
The committee was established in 1915 under the leadership of American Protestant missionaries to collect aid for the Armenians. The committee, which also received the support of the American state, grew in a short time and turned into a large organization over time. It helped refugees and orphans who had to leave their homeland due to the war. While these activities were being carried out, the target audience was primarily Armenians and other Christian elements. As a matter of fact, the delegation had largely terminated its general aid, orphanage, health and industrial activities in Turkey in 1923 when the destitute target group left Turkey, and continued its activities in other places until it turned into a foundation in 1930.
Çocuk düşürtme suçu: TCK md. 99
Abortion offence: TCK md. 99
Yazar: AHMET OSTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ERGÜNE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Gebeliğin sonlandırılması = Termination of pregnancy ; Kamu hukuku = Public law ; Türk Ceza Kanunu = Turkish Penal Code ; Türk ceza hukuku = Turkish criminal law

Özet:
Dünyada hızla artmakta olan nüfus, beraberinde siyasi, ekonomik ve sosyal yönden birçok meseleyi insanlığın gündemine getirmektedir. Nüfus politikası bu meseleleri bilimsel yönden araştırmak ve devlet tarafından alınacak tedbirlere ışık tutmak yönünden büyük önem arzetmiştir. 
Çocuk düşürtme suçu bir yandan insan onuru kapsamında ceninin potansiyel yaşam hakkını korumak diğer yandan nüfus politikası doğrultusunda hem istenmeyen gebeliklere yönelik illegal yöntemlerin oluşturduğu tehlikeyi hem de kadının vücut bütünlüğü ve sağlığının tehlikeye atılmaması için yetkisiz kişiler tarafından yapılacak düşürtme işlemlerinin oluşturacağı tehlikeyi ortadan kaldırmak için ceza kanunumuzda yerini almıştır. 
Bu çalışmada Türk Ceza Kanunu md. 99'da yer alan çocuk düşürtme suçunun tarihsel gelişimi çerçevesinde suç incelemesi yapılarak diğer benzer suçlarla karşılaştırılmasına yer verilmiştir.

Abstract:
The rapidly increasing population all over the world brings many political, economic and social issues to the agenda of humanity. Population policy has been of great importance in terms of researching these issues scientifically and shedding light on the measures to be taken by the state.
On the one hand, the offence of abortion by one is punishable in order to protect the potential right to life of the fetus within the scope of human dignity, and on the other hand, in line with the population policy, to eliminate both the danger posed by illegal methods for unwanted pregnancies and the danger posed by abortion procedures to be carried out by unauthorized persons in order not to endanger the physical integrity and health of the woman.
In this study, the offence of abortion by one in Article 99 of the Turkish Criminal Code has been compared with other similar crimes by making a crime analysis within the framework of its historical development.
Üç aşamalı veri zarflama analizi ve çok kriterli karar verme yöntemleri ile havalimanı etkinliklerinin belirlenmesi ve bir uygulama
Determination of airport efficiencies with three-stage data envelopment analysis and multi-criteria decision making methods and an application
Yazar: KORAY KÖÇKEN
Danışman: PROF. DR. MEHPARE TİMOR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sayısal Yöntemler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Matematik = Mathematics ; İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARAS = ARAS ; COVID 19 = COVID 19 ; Etkinlik = Efficiency ; Hava alanları = Airports ; TOPSIS = TOPSIS ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Hava taşımacılığının en temel bileşenlerinden olan havalimanlarının performansları, bulundukları ülke ve bölge için ekonomik ve sosyal anlamda çok büyük öneme sahiptir. Bu çalışmada, tüm dünyayı etkisi altına alan COVID-19 pandemisinin öncesinde ve pandemi esnasında Türkiye'deki havalimanlarının performans sıralamaları Üç Aşamalı Veri Zarflama Analizi (VZA) ile elde edilen göreli etkinlik değerlerine göre karşılaştırılmıştır. Bu analizde, 2018 yılına ait 46 havalimanı; 2020 yılına ait ve aralarında yeni hizmete giren İstanbul Havalimanı'nın da bulunduğu 51 adet havalimanı verisi kullanılmıştır. Analizin ikinci aşamasında; klasik VZA'dan farklı olarak, Stokastik Sınır Analizi aracılığıyla, il bazında gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH), üçüncül sektör oranı ve turist sayısı; çevresel faktörler olarak alınmıştır. Böylece çevresel etkinin ve şans faktörünün etkinlik değerlerinden ayrıştırılması ve işletme performans değerlerinin yönetimsel etkinsizlik kaynaklı olması sağlanmıştır. Ayrıca çok kriterli karar verme yöntemlerinden TOPSIS ve ARAS yöntemleri ile de havalimanları sıralamaları elde edilmiş ve elde edilen sonuçların tutarlı olduğu görülmüştür.

Abstract:
The performances of airports, which are one of the most basic components of air transportation, are of great economic and social importance for the country and region they are located in. In this study, the performance rankings of airports in Turkey before and during the COVID-19 pandemic, which affected the whole world, were compared according to the relative efficiency values obtained by the three-stage Data Envelopment Analysis (DEA). In this analysis, data from 46 airports in the year 2018 and 51 airports for the year 2020, including Istanbul Airport, which has just been put into service, has been used. In the second stage of the analysis; unlike the classical DEA, through the Stochastic Frontier Analysis, provincial gross domestic product (GDP), tertiary sector ratio, and the number of tourists are taken as environmental factors. Thus, it is ensured that the environmental impact and the luck factor are separated from the efficiency values and that the business performance values are based on managerial inefficiency. In addition, airport rankings were obtained with TOPSIS and ARAS methods, which are multi-criteria decision-making methods, and it was seen that the results obtained were consistent.