II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e kadar huzur dersleri (1909-1922)
The huzur lectures from the Second Constitutional Monarchy to the Republic (1909-1922)
Yazar: ARZU ATMACA
Danışman: PROF. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Huzur dersleri = Huzur lectures ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Ramazan ayı = Fasting month ; Tefsir = Commentary

Özet:
Osmanlı Devleti'nin yaklaşık iki yüz yıllık bir geleneği olan huzur dersleri, resmi olarak 1759'da başlamış ve 1923 yılına kadar devam etmiştir. Önemli bir kültürel faaliyet olan bu dersler, Ramazan ayında sarayda padişahın huzurunda dönemin meşhur bilginleri tarafından sekiz oturum şeklinde Kâdı Beyzâvî tefsirinin münazaralı biçimde müzakeresiyle gerçekleşmiştir. 
Genellikle Ramazan ayının ilk günlerinde icra edilen bu dersler, Sultan II. Abdülhamid devrinde değiştirilmiş ve dersler, haftanın iki günü yapılarak, Ramazan ayı boyunca devam etmiştir. Ancak Sultan Reşad dönemine geçişle birlikte bu zamanlama tercihine değişiklik getirilmiştir. Böylelikle dersler, eskiden olduğu gibi Ramazan'ın ilk günlerinde yapılmaya devam etmiştir. Sultan Vahidettin döneminde ise tekrar değişerek, Sultan II. Abdülhamid örneğinde olduğu gibi dersler, Ramazan ayı boyunca sürdürülmüştür. Derslerin icra mekânı olarak da 1909-1922 yıllarında Dolmabahçe Sarayı ve Yıldız Sarayı tercih edilmiştir.
Ramazan ayında sekiz oturum şeklinde yapılan bu derslerin iştirakçileri; başta padişah olmak üzere, dersin icrasından sorumlu olan mukarrir, mukarrire soru sormakla mükellef ve müzakereci konumunda olan muhataplardan oluşmuştur. Ayrıca dinleyici statüsünde bulunanlar ise padişahın en yakını şehzadeler, bunun yanı sıra sadrazamlar, şeyhülislamlar gibi ileri gelen devlet adamları ve mabeyn
erkânı memurlarıdır. Ek olarak kafes arkasında Harem-i Hümayûn'daki kadınlar da
bu dersleri dinlemişlerdir.
Padişahın ve devlet adamlarının huzurunda icra edilmesi sebebiyle mukarrir ve muhatap seçimine özen gösterilmiştir. Bu sebeple, bu hocaların tayinlerinde liyâkate ve belirli bir ilmî mevkiye yükselmiş olmalarına dikkat edilmesi, gönderilen emir ve tezkirelerde önemle ifade edilmiştir.
Hûd, Yusuf, Ra'd ve Hicr sûrelerinden âyetlerin tefsirinin yapıldığı söz konusu dönemde derslerde sadece tefsir konularına ve dinî içerikli mevzulara değil bu âyetler ışığında dönemin toplumsal ve siyasal meselelerine de temas edilmiştir.

Abstract:
The Huzur lectures (the lessons held in the presence of Sultan) which are a tradition lasting 200 years in Ottoman State, started officially in 1759 and lasted until 1923. These lessons that are a crucial cultural activity were given by famous scholars in eight-session of in the presence of Sultan and in form of discussion, of Kâdı Beyzâvî's exegesis in Ramadan month.
Generally, given in the first days of Ramadan, these lessons were altered during reign of Sultan Abdülhamid II, so the lessons went on throughout Ramadan, giving just two days in a week. However, with the starting of reign Sultan Reşat made a change in timing pereference, so the lessons were given in first days of Ramadan like older times. In reign of Sultan Vahideddin, as in the case of Sultan Abdülhamid II, the lessons were gone on throughout Ramadan month. Dolmabahçe and Yıldız Palaces were chosen as buldings of teaching for these lessons.
Giving in form of eight-session in Ramadan, the participants of the lessons included first of all, Sultan and mukarrir who is responsible for carrying of the lessons, also muhatab that obliged to questions for mukarrir. Also, listeners were like as Shahzadah who were the closest to Sultan, beside Grand Viziers, Sheikhul-Islams,leading statesman and civils of room mabeyn. Furthermore, the women of behind cage listened to these lessons.
It was taken care about for choosing mukarrir and muhatab because the lessons were carried out in the peresence of Sultan and stateman. So it was stated urgently the importance of competence and leveling up notable position in these scholar's appointment, having send in documents.
In the lessons were not just put emphasis on exegesis matters and religious questions but also in the light of these verses, social and political issues of that age in which made explanations of verses such as Hûd, Yusuf, Ra'd ve Hicr.