İmmün nedenli tip 1 diyabetli çocuk ve adölesanlarda eşlik eden diğer otoimmün hastalıkların sıklığının saptanması, otoimmun hastalığı olan ve olmayan diyabetlilerin kemik mineral yoğunluğunun karşılaştırılması
Determination of the frequency of other autoimmune diseases in children and adolescents with immune mediated TYPE 1 diabetes and comparison of bone mineral density of diabetic patients with and without autoimmune disease
Yazar: MELEK YAMAN ORTAKÖYLÜ
Danışman: PROF. DR. AYFER ALİKAŞİFOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents ; Kemik dansitesi = Bone density ; Otoimmün hastalıklar = Autoimmune diseases

Özet:
Tip 1 diyabet olguların %90-95'inde beta hücrelerinin otoimmün yıkımı mevcuttur. Tip 1 diyabetliler, kronik otoimmün tiroidit, çölyak hastalığı, otoimmün gastrit, otoimmün hepatit, vitiligo gibi otoimmün ve diğer hastalıkların görülmesi açısından yüksek risk altındadır. Diyabet ve osteoporoz birlikteliği literatürde sıkça tartışılmaktadır. Tip 1 diyabetli çocuk ve ergenlerde kemik mineral yoğunluğunun azaldığını gösteren çalışmalar mevcuttur. Tip 1 diyabetlilerde mikrovasküler komplikasyonların ya da çölyak hastalığı gibi komorbiditelerin kemik sağlığını olumsuz olarak etkilediği bilinmektedir. Ancak çocuk ve adölesan yaş grubundaki diyabetlilerde çölyak hastalığı ve kronik otoimmün tiroidit varlığının etkilerini gösteren kapsamlı araştırmalar mevcut değildir. Bu çalışmada Ocak 2004 ile Ekim 2018 tarihleri arasında hastanemizde Çocuk Endokrinoloji bölümünde tip 1 diyabet tanısı ile izlenen, tanıda ve izlemde en az bir diyabet otoantikoru pozitif saptanan çocuk ve adölesanların diyabete eşlik eden otoimmün ve diğer hastalıklarının saptanması, ilave olarak eşlik eden çölyak hastalığı veya kronik otoimmün tiroiditi olan ve olmayan diyabetlilerin kemik mineral yoğunluğunun karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya 639 tip 1 diyabetli dahil edildi. Diyabetlilerin cinsiyeti, boy ve vücut ağırlığı, boy standart sapma skoru, vücut kitle indeksi ve z skoru, diyabet tanı yaşı, diyabet tanısı ile takip edilme süresi, diyabet tanısı sırasında veya izleminde tespit edilen diyabete özgü otoantikor pozitiflikleri, diyabet tanısında HbA1c düzeyi, hastanemizde takip edildikleri sürede HbA1c ortalaması, izlemdeki sürede gelişen mikrovasküler komplikasyonları, eşlik eden diğer otoimmün hastalıkları kaydedildi. Diyabeti olan 50 (grup 1), diyabet ve kronik otoimmün tiroiditi olan 10 (grup 2), diyabet ve çölyak hastalığı olan 14 (grup 3), diyabeti, kronik otoimmün tiroiditi ve çölyak hastalığı olan 2 (grup 4) olguya Lomber KMD ölçümü yapıldı. Diyabetlilerin tanı
yaşı ortalama 7,93 ± 4,0 yıl idi. Diyabetlilerin izlem süreleri ortalama 3,92 ± 3,7 yıl, K/E 1,04 idi. Diyabet tanı yaşı dağılımında belirgin pik görülmediği, 2-12 yaş arasında plato çizdiği gözlendi. Diyabetlilerin izleminde %7,5 oranında nefropati saptandı. Diyabete eşlik eden otoimmün hastalık olguların %18,8'inde mevcuttu. Otoimmün hastalığı olan diyabetlilerin kız/erkek oranı 1,55 idi. Diyabetlilerin %12,5'inde kronik otoimmün tiroidit, %5,9'unda çölyak hastalığı, %1,3'ünde vitiligo, birer olguda (%0,15) Graves hastalığı, otoimmün hepatit, otoimmün gastrit/pernisiyöz anemi saptandı. İki olguda hem çölyak hastalığı hem kronik otoimmün tiroidit mevcuttu. Diyabetlilerin 4'ü Down sendromlu, 1'i Turner sendromu idi. Grup 1, grup 2 ve grup 3 olguların Lomber KMD total z skoru ortalamaları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. Diyabet izlem süresi ≥4 yıl olan olguların Lomber KMD total z skoru ortalaması, diyabet izlem süresi <4 yıl olan olgularınkinden anlamlı olarak daha düşük bulundu. Sonuç olarak; bu çalışmada diğer çalışmalara benzer sıklıkta tip 1 diyabete eşlik eden otoimmün hastalıkların varlığı saptandı. Lomber KMD ölçümü yapılan otoimmün hastalığı olan ve olmayan diyabetlilerimizde incelenen yaş grubu ve diyabet süresinde anlamlı farklılık olmadığı saptandı ancak çalışma grubumuzda Lomber KMD'si değerlendirilen olgu sayısının kısıtlı olması nedeni ile daha fazla sayıda olgu ile, yaş, cinsiyet, puberte evresi ve glisemik kontrolleri benzer eşleştirilmiş grupları içeren geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar kelimeler: Tip 1 diyabet, çocuk, adölesan, otoimmün hastalıklar, kemik mineral yoğunluğu

Abstract:
Autoimmune destruction of beta cells is present in 90-95% of patients with type 1 diabetes. People with type 1 diabetes are at high risk of developing autoimmune and other diseases such as chronic autoimmune thyroiditis, celiac disease, autoimmune gastritis, autoimmune hepatitis and vitiligo. The association of diabetes and osteoporosis is frequently discussed in the literatüre. There are studies showing decreased bone mineral density in children and adolescents with type 1 diabetes. Microvascular complications or comorbidities such as celiac disease are known to adversely affect bone health in patients with type 1 diabetes. However, there are no comprehensive studies showing the effects of the presence of celiac disease and chronic autoimmune thyroiditis in children and adolescents with diabetes. The aim of this study is detection of autoimmune diseases associated with diabetes of children and adolescents who were followed up with the diagnosis of type 1 diabetes and at least one diabetes autoantibody positive in diagnosis and follow-up in the pediatric endocrinology department of our hospital between January 2004 and October 2018 and in addition comparison of bone mineral density of diabetic patients with and without celiac disease and chronic otoimmune thyroiditis. 639 patients with type 1 diabetes were included in the study. Gender, height and body weight, height standard deviation score, body mass index and z score, diabetes diagnosis age, duration of follow up with the diagnosis of diabetes, diabetes specific autoantibody positivity which detected during diabetes diagnosis or follow-up, HbA1c level in the diagnosis of diabetes, HbA1c average during the follow-up period in our hospital, microvascular complications and other accompanying autoimmune diseases of diabetic patients were recorded. Lumbar BMD was measured in 50 patients with diabetes (group 1), 10 patients with diabetes and
vii
chronic autoimmune thyroiditis (group 2), 14 patients with diabetes and celiac disease (group 3) and 2 patients with diabetes, chronic autoimmune thyroiditis and celiac disease. The mean age at diagnosis with diabetes was 7,93 ± 4,0 years. The mean follow-up period of diabetic patients was 3,92 ± 3,7 years and female/male was 1,04. No significant peaks were observed in the distribution of age at diagnosis of diabetes and it was observed that the plateau was present between the ages of 2-12 years. Nephropathy was found in 7,5% of the patients with diabetes. Autoimmune disease associated with diabetes was present in 18,8% of the cases. The male/female ratio of diabetic patients with autoimmune disease was 1,55. Chronic autoimmune thyroiditis in 12,5%, celiac disease in 5,9%, vitiligo in 1,3% of diabetic patients, Graves disease, autoimmune hepatitis and autoimmune gastritis/pernicious anemia in one case (0,15%) were detected. Two patients had both celiac disease and chronic autoimmune thyroiditis. Four of the diabetic patients had Down syndrome an done had Turner syndrome. There was no statistically significant difference between the mean total z-scores of Lumbar BMD in group 1, group 2 and group 3. The mean Lumbar BMD total z score was significantly lower in patients with diabetes follow-up ≥4 years than those with diabetes follow up <4 years. As a result; in this study, the presence of autoimmune diseases associated with type 1 diabetes was similar to other studies. There was no significant difference between the mean total z-scores of Lumbar BMD in patients with and without autoimmune disease at examined age group and duration of diabetes. However, due to the limited number of cases evaluated for Lumbar BMD in our study group, there is a need for extensive studies with more cases involving matched groups with similar age, sex, puberty stage and glycemic controls.

Key words: Type 1 diabetes, children, adolescents, autoimmune diseases, bone mineral density