İngiltere'nin Kıbrıs politikası: 1945-1960
Cyprus policy of the United Kingdom: 1945-1960
Yazar: EFTAL IRKIÇATAL
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN SEYDİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs sorunu = Cyprus problem ; Uluslararası politika = International policy ; İngiltere = England

Özet:
Kıbrıs meselesi denince akıllara daha çok 1960'ta kısmen bağımsız olan Kıbrıs'ta 1963 sonrası başlayan ve değişik boyutlarda günümüze kadar devam eden olaylar zinciri gelmektedir. 1960'tan önce bir İngiliz kolonisi olan Kıbrıs'ta üç NATO üyesi ülkeyi (İngiltere, Türkiye, Yunanistan) ve adada yaşayan Türkler ile Rumları karşı karşıya getiren ilk gelişmeler İkinci Dünya Savaşı'nın akabinde ortaya çıkmış ve 1960 yılına kadar devam etmişti. Kıbrıs'ın uluslararası boyutta bir problem olarak ilk kez ortaya çıktığı 1945-1960 yılları arasında geçen süreçte yaşananların farklı boyutlarda araştırılıp incelenmesi Kıbrıs meselesinin anlaşılmasında önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda Kıbrıs'ın geleceği ile ilgili politikaların belirleyicisi ve uygulayıcısı olarak İngiltere'nin bu dönemde takip etmiş olduğu stratejilerin araştırılıp incelenmesi ayrı bir önem arz etmektedir. Bundan dolayı bu çalışmada İngiltere'nin 1945-60 yılları arasında Kıbrıs meselesini çözmeye yönelik takip etmiş olduğu politikalar incelenmektedir.İngiltere, adayı 1878'de Osmanlı Devleti'nden stratejik nedenlerle devralmıştı. İkinci Dünya Savaşı sona erdiğinde ise Kıbrıs'ın bu stratejik önemi azalmamış bilakis artmıştı. Çünkü savaştan sonra küresel bir güç olarak varlığını devam ettirmek isteyen İngiltere için zengin petrol yataklarıyla Ortadoğu vazgeçilmez bir öneme sahipti. Bu bağlamda kendisine ait bir ada olarak Kıbrıs, Doğu Akdeniz'deki konumu itibariyle bölgeye yönelik geliştirilen savunma politikaları için bölgede var olan diğer İngiliz üslerinden farklı avantajlar sunmaktaydı. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından ortaya çıkan sömürge karşıtı hareketin de etkisiyle öteden beri adanın Yunanistan ile birleşmesini isteyen Kıbrıslı Rumlar bu taleplerini artırdılar. Türkiye'nin bu isteklere şiddetle karşı çıkması Rumların bu taleplerine olumlu cevap verebilecek İngiltere açısından yeni stratejik açmazlar ortaya çıkardı. Bir tarafta istikrarsız ve iç savaştan yeni çıkmış Yunanistan, diğer tarafta ise Ortadoğu'daki en sağlam müttefiki Türkiye vardı. Soğuk Savaş rüzgârlarının esmeye başladığı bir süreçte Kıbrıs meselesinden dolayı NATO üyesi ülkelerin karşı karşıya gelmesi Batı ittifakı için de bir huzursuzluk kaynağı oldu. Bunun üzerine İngilizler, çıkarlarına ters düşmeyecek şekilde Türkiye ile Yunanistan'ın Batı ittifakına olan bağlılıklarına zarar vermeyecek çözüm arayışlarını artırdılar. Bu bağlamda, İngiltere'nin bölge ve dünya genelindeki stratejik algılamalarının ve savunma politikalarının Kıbrıs meselesine yönelik oluşturmuş olduğu politikalar üzerindeki etkileri bu çalışmanın ana problemini teşkil etmektedir.

Abstract:
This study aims to analyse British policymaking towards Cyprus between 1945 and 1960. After the Second World War British Strategic requirements increased the importance of Cyprus in the eyes of the British policy makers. However, there was a growing demand of Greek Cypriots for the unification of the island with Greece. Thus Cyprus would begin to occupy more space in British policymakers? agendas. Therefore, 1945 was chosen to be starting point. The study will end by 1960 when Britain ceased to be sovereign of the island.The formulation of British policies will be the main focus of the thesis. In order to comprehend the determining factors of British policies the Cabinet, the Colonial Office, the Foreign Office, the Chiefs of Staff, the British Cyprus Government and others will be studied as the ideas that shaped the policies were evolved in these circles. International aspects of the issue are examined to the extent that they influenced the British policymaking.