Ankara Sancağı'nda modern eğitim kurumları (1865-1920)
Modern educational institutions in Ankara Sanjak
Yazar: ABDULLAH CENGİZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARATAŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Ankara = Ankara ; Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Modern eğitim = Modern education ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı modernleşme dönemindeki eğitim-öğretim faaliyetlerinin Ankara Sancağı'ndaki yansımaları ana kaynaklar ışığında incelenmektedir. Çalışma, giriş bölümünün akabinde dört bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş kısmında modernleşme kavramına değinilerek modern eğitimin genel çerçevesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda Ankara'nın coğrafi konumu, Ankara adının kaynağı ve Ankara'nın ilkçağdan Osmanlı'nın yıkılışına kadarki târihî yapısı bu kısımda özetlenmiştir. Birinci Bölümde; Osmanlı Devleti'ndeki sıbyan mektepleri, medreseler ve ilk yenileşme döneminde açılan mektepler ile Tanzimat dönemi ve sonrası sivil temel eğitim (ibtidâî), rüşdiyeler, idâdîler, sultânîler, dârülmuallimîn, dârülmuallimât ve mesleki mektepler olmak üzere Osmanlı eğitim sistemi ana hatlarıyla açıklanmıştır. İkinci bölümde; Ankara Sancağı'nda kurulan maârif idâresi ve maârif meclisleri ile sancak dâhilindeki temel (ibtidâî) eğitim hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde; Ankara Sancağı'nda temel eğitim dışındaki rüşdî, idâdî, sultânî, dârülmuallimîn (ibtidâî ve rüşdî), dârülmuallimât, ıslahhâne, sanayi mektebi, numune çiftliği, ziraat ve çoban mektebi, dârüleytam, jandarma mektepleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Dördüncü bölümde; Ankara Sancağı'ndaki Gayrimüslim ve yabancı devletler tarafından açılan mektepler hakkında bilgi verilmiştir. Sonuç bölümünde ise Tanzimat döneminden itibaren Osmanlı Devleti'nde modern eğitim kurumlarını açmak için üretilen gerekçe ve politikaların Ankara Sancağı'na etkisinin neler olduğu saptanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In this study, the reflections of education-training activities in the Ottoman modernization period in Ankara Sanjak are examined in the light of main sources. The study consists of four chapters after the introduction and a conclusion. In the introduction, the general framework of modern education has been tried to be revealed by referring to the concept of modernization. At the same time, the geographical location of Ankara, the source of the name Ankara and the historical structure of Ankara from antiquity until the fall of the Ottoman Empire are summarized in this section. In the first part; The Ottoman education system has been outlined as primary schools in the Ottoman Empire, madrasahs and primary schools that were opened in the first period of renewal, as well as the basic civil education (ibtidâî), rüşdîs, idâdîs, sultânîs, darülmuallimîn, darülmuallimât and vocational schools during and after the Tanzimat period. In the second part; Detailed information was given about the education administration and education councils established in the Sanjak of Ankara and the basic (ibtidâî) education within the sanjak. In the third part; In the Sanjak of Ankara, rüşdî, idâdî, sultânî, dârülmuallimîn (ibtidâî and rüşdî), darülmuallimât, correctional facility, industrial school, sample farm, agriculture and shepherd school, darüleytam and gendarmerie schools were discussed in detail. In the fourth part; Information was given about the schools opened by non-Muslim and foreign states in Sanjak of Ankara. In the conclusion part, it has been tried to determine the effects of the rationale and policies produced to open modern educational institutions in the Ottoman Empire since the Tanzimat period on the Sanjak of Ankara.