Türev ürünlerin kullanımı ile bankaların kârlılık performansı arasındaki ilişkinin analizi
Analysis of the relationship between the use of derivative products and the profitability performance of banks
Yazar: ÜMİT TURA
Danışman: PROF. DR. FERUDUN KAYA
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Bankalar = Banks ; Karlılık = Profitability ; Katılım bankacılığı = Participation banking ; Mevduat bankaları = Deposit banks ; Türevler = Derivatives ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model

Özet:
Günümüz dünyasında hemen hemen tüm alanlarda olduğu gibi finansal piyasalar üzerinde de hızlı değişimler ve dönüşümler yaşanabilmektedir. Özellikle finansal alanda yaşanan teknolojik gelişmelerle birlikte finansal varlıklara daha kolay yatırım yapılabilmektedir. Finansal varlıkların fiyatlarında meydana gelen dalgalanmalar birtakım riskleri de beraberinde getirmektedir. Başlangıçta risklerden korunmak amacıyla ortaya çıkan türev piyasalar günümüzde daha çok spekülasyon amacıyla kullanılmaktadır. 
Dünya'da yaygın olarak kullanılan türev ürünlerin özellikle Türk bankacılık sektöründe de kullanımının son yıllarda yaygınlaşması nedeniyle bu tezde türev ürünlerin bankaların kârlılıkları üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Türk bankacılık sektöründe de yaygın olarak kullanılan türev ürünlerin 2005Q4-2020Q4 dönemleri için bankaların aktif kârlılığı, özkaynak kârlılığı ve net faiz marjı üzerindeki etkileri Vektör Otoregresif (VAR) Modeli kullanılarak incelenmiş ve mevduat bankaları ve katılım bankaları ayrı ayrı analiz edilmiştir.
VAR modeli bulgularına göre; mevduat bankalarının türev araç kullanımında meydana gelen 1 standart hatalı şok karşısında net faiz marjının anlamlı tepkiler verdiği görülürken, katılım bankalarının türev ürün kullanımında ise özkaynak kârlılığının anlamlı tepkiler verdiği görülmüştür. Mevduat ve katılım bankalarının varyans ayrıştırması analizinde mevduat bankalarının türev ürün kullanımının sırasıyla en fazla net faiz marjı, daha sonra aktif kârlılığı ve özkaynak kârlılığı üzerinde etkisi olduğu görülürken, katılım bankalarında ise türev ürün kullanımının en fazla özkaynak kârlılığı üzerinde etkisi olduğu görülmüştür. Ayrıca yapılan Toda-Yamamato nedensellik testi ile katılım bankalarında türev ürün kullanımı ile özkaynak kârlılığı arasında çift yönlü bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In today's world, rapid changes and transformations are experienced in financial markets, as in almost all areas. Especially with the technological developments in the financial field, it is easier to invest in financial assets. Volatility in the prices of financial assets bring along some risks. Derivative markets, which were initially created to hedge against risks, are used mostly for speculation today.
In this thesis, it is aimed to investigate the effect of derivative products on the profitability of banks, since the use of derivative products, which are widely used in the world, has become widespread in the Turkish banking sector  especially in recent years. The effects of derivative products, which are widely used in the Turkish banking sector, on banks' return on assets, return on equity and net interest margin for the periods 2005Q4-2020Q4 were analyzed using the Vector Autoregressive (VAR) Model and deposit banks and participation banks were analyzed separately.
According to the VAR model findings; it was observed that in the use of derivatives by deposit banks, net interest margin responded significantly against 1 standard false shock, while in the use of derivatives by participation banks, return on equity responded significantly. In the analysis of variance decomposition of deposit and participation banks, it was observed that the use of derivatives by deposit banks had the highest effect on net interest margin, then on return on assets and return on equity, respectively, while the use of derivatives in participation banks had the highest effect on return on equity. Also, with the Toda-Yamamato causality test, it was determined that there is a two-way relationship between the use of derivatives in participation banks and return on equity.