Yetişkin Türk popülasyonu örneğinde cinsiyet tayininde bilgisayarlı tomografi kullanılarak frontal, maksiller ve sfenoid sinüs boyutlarının değerlendirilmesi
Evaluation of frontal, maxillary, and sphenoid sinus dimensions using computed tomography for sex estimation in adult Turkish population sample
Yazar: BUĞRA KAAN YAZGI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM HÖSÜKLER
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Anatomi = Anatomy ; Antropoloji = Anthropology
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Adli vakalar = Forensic case ; Antropoloji-fiziksel = Anthropology ; Cinsiyet tayini = Sex determination ; Kimlik tespiti = Identity establishing ; Maksiller sinüs = Maxillary sinus ; Paranazal sinüsler = Paranasal sinuses ; Sfenoid sinüs = Sphenoid sinus ; Tomografi = Tomography

Özet:
Amaç: İnsan kalıntılarının kimliklendirilmesi, adli bilimlerin en önemli konularından biridir. Kimliksiz cesetlerin tanınmasında en önemli aşama, öleni cinsiyet, yaş grubu, ırk ve boy gibi temel gruplardan birine atamayı sağlayan biyolojik profil oluşturmaktır. Biyolojik profil oluşturulurken önce cinsiyet belirlenir. İskeletten biyolojik profil çıkarılırken en önemli sorunlardan biri, kemiklerin her zaman bir bütün halinde bulunamamasıdır. Kafatası kemikleri içinde paranazal sinüslerin korunaklı bir yerleşimde bulunması, daha sağlam, yoğun ve küçük yapıda olmaları dış etkilere karşı dirençlerini yükseltmekte ve daha doğru ölçümlere imkân vermektedir. Bu çalışmada Paranazal Sinüs Bilgisayarlı Tomografisi (BT) görüntülerinde frontal sinüs (FS), maksillar sinüs (MS) ve sfenoid sinüs (SS) ölçümleri yapılarak cinsiyetler arası farklılıklar araştırılacak, cinsiyet tayini açısından paranazal sinüs boyutlarının ayırt edicilik gücü birbirleriyle karşılaştırılacaktır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya klinik amaçlarla Paranazal Sinüs BT çekilen 20-49 yaş arası olgular dahil edilmiştir. Her bir olgunun sağ ve sol FS yüksekliği, derinliği, genişliği, her iki FS tepe noktalarının birbirine olan uzaklığı, her iki MS yüksekliği, derinliği, genişliği, orta nokta genişliği, intermaksillar mesafe, her iki SS yüksekliği, derinliği ve genişliği iki farklı operatör tarafından ikişer kere ölçülmüştür. Gözlemler ve gözlemciler arası kararlılığı test etmek için Inter/Intra Class Korelasyon Testi uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde R yazılımı kullanılmıştır. Sürekli değişkenler ortalama ± standart sapma, kategorik değişkenler % (yüzde) olarak ifade edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler frekans, yüzde, ortalama, medyan ve standart sapma değerleri ile sunulmuştur. Cinsiyet tayininde sinüs değerlerinin her biri Receiver Operating Characteristics (ROC) eğrisi analizi ile incelenmiştir. Sürekli değişkenlerin birbiri ile ilişkilerinin incelenmesinde Pearson Correlation veya Spearman Rank Corelation katsayıları hesaplanmıştır. Çok değişkenli analizde, tüm sinüs parametreleri kullanılarak lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Model uyumu için Hosmer-Lemeshow testi kullanılmıştır. Tüm testlerde istatistiksel anlamlılık olarak p<0,05 değeri kriter kabul edilmiştir.
Bulgular: Bu çalışmada erkeklerin yaş ortalaması 30,85±9,06 (min:20, max:49), kadınların yaş ortalaması 32,84±8,74 (min:20, max:49) olarak bulunmuştur. Sınıf içi korelasyon katsayısı >0,99 olarak saptanmıştır. Her iki MS yüksekliği, derinliği, genişliği, intermaksillar mesafe ve sağ maksillar sinüs orta noktasının genişliği, sağ SS yüksekliği, sol SS yükseklik, derinlik, genişlik ve tüm FS boyutları erkeklerde kadınlardan istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha büyük ölçülmüştür. Cinsiyet tayini için spesifite, sensitivite, cut-off değeri, pozitif prediktif değeri, negatif prediktif değeri, doğruluk oranı hesaplanmıştır ve ROC grafikleri oluşturulmuştur. Cinsiyet tayininde en yüksek doğruluk oranına sahip olan ölçümler sol FS derinliği (%73,5), sağ FS derinliği (%73,2) ve sağ MS yüksekliği olmuştur. Paranazal sinüs ölçümlerinin cinsiyet tayininde kullanılabilirliğini tespit etmek için lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Lojistik regresyon sonucunda; sağ FS derinlik, sol FS derinlik, sol FS genişlik, sağ MS yükseklik, sağ MS derinlik, sağ MS genişlik, sol MS derinlik, sol MS orta noktasının genişliği ve sol SS yükseklik parametreleri kullanılarak oluşturulan formül ile %75,9 oranında cinsiyet tayini yapılabilmiştir.
Sonuç: Çalışmada üç paranazal sinüsün boyutları kullanılarak yapılan çoklu lojistik regresyon analizleri ile üretilen formül kullanılarak %75,9 oranında doğru cinsiyet tayini yapılabilmesi, paranazal sinüs boyutlarının cinsiyet tayininde kullanılabileceğini göstermiştir. Gündelik uygulamada kullanımı için konuyla ilgili çok merkezli, ulusal çapta çalışmalar gereklidir.

Abstract:
Background: Establishing the identity of human remains is one of the most critical issues of forensic science. The first of two aspects in identifying unknown corpses; is to create a biological profile that allows assigning the deceased to one of the primary groups such as gender, age group, race, and height. Sex is the crucial component of establishing a biological profile. One of the most critical problems of biological profile establishment from the skeleton is the fragmented bones. The fact that the paranasal sinuses are sheltered within the skull bones and are more robust, dense, and minor in structure increases their resistance to external effects and allows more accurate measurements. In this study, gender differences will be investigated by measuring the frontal sinus (FS), maxillary sinus (MS), and sphenoid sinus (SS) on Paranasal Sinus Computed Tomography (CT) images and the discrimination power of paranasal sinus sizes will be compared with each other in terms of sex determination. 
Materials and Methods: Cases aged 20-49 years who underwent Paranasal Sinus CT for clinical purposes were included in this study. Right and left FS height, depth, width, and distance of both frontal sinus peaks to each other, both MS height, depth, width, midpoint width, intermaxillary length, both SS height, depth, and width of each case were measured twice by two different operators. Inter/Intra Class Correlation Test was applied to test the reliability between observations and observers. R software was used in the statistical analysis of the data. Continuous variables were expressed as mean ± standard deviation, and categorical variables as % (percent). Descriptive statistics are presented with frequency, percentage, mean, median, and standard deviation values. Each sinus measurement in sex determination was analyzed by Receiver Operating Characteristics (ROC) curve analysis. Pearson Correlation or Spearman Rank Correlation coefficients were calculated to examine the relationships between continuous variables. In multivariate analysis, logistic regression 

analysis was performed using all sinus parameters. The Hosmer-Lemeshow test was used for model fit. A p<0.05 was accepted as a criterion for statistical significance in all tests.

Results: In this study, the mean age of men was 30.85±9.06 (min: 20, max: 49), and of women was 32.84±8.74 (min: 20, max: 49). The intraclass correlation coefficient was found to be>0.99. It was determined that 19 of the 22 paranasal sinus sizes measured in the study were larger in men than in women. Bilateral MS height, depth, width, intermaxillary distance, and width of right MS midpoint, right SS height, left SS height, depth, width, and all FS dimensions were significantly more prominent in males than females. Specificity, sensitivity, cut-off value, positive predictive value, negative predictive value, and accuracy rate were calculated for sex determination, and ROC graphs were created. The measurements with the highest accuracy in sex determination were left FS depth (73.5%), right FS depth (73.2%), and right MS height. Logistic regression analysis was performed to determine the usability of paranasal sinus measurements in sex determination. An equation formulated by using the parameters of right FS depth, left FS depth, left FS width, right MS height, right MS depth, right MS width, left MS depth, left MS midpoint width, and left SS height in logistic regression analysis, obtained 75.9% accuracy.

Conclusion: Using the formula produced by multiple logistic regression analyses using the dimensions of the three paranasal sinuses, an accurate sex determination could be made with a rate of 75.9%. The study shows that paranasal sinus dimensions can be used in sex determination. Multicenter national studies are required for its use in daily practice.