Hicri II. asırda cüzler: İsmail b. Ca'fer cüz'ü örneği
Juzs of hadith in the second century of the hijra: In the example of Ismāʿīl b. Caʿfar's juz
Yazar: EMİNE BAĞDAT
Danışman: DOÇ. DR. SEYİT ALİ GÜŞEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Cüz = Cüz ; Hadis = Hadith ; Hadis cüz`ü = Hadis cüz`ü ; Hadis usulü = Hadith methodology

Özet:
Hicrî ikinci asır hadis ilminin temel kaynaklarının teşekkül ettiği hicrî üçüncü asra kaynaklık etmesi bakımından ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Bu asrın muhaddislerinin sahâbe ya da tâbiûn nesline öğrencilik yapmış olmaları, onlardan hadis rivayet etmeleri dönemi hadis ilmi açısından daha önemli hale getirmektedir. Ancak bu asır, hadis rivayetinin ve ilimlerinin üçüncü asra kıyasla henüz oluşumunu tamamlamadığı bir dönemdir. Bu sebeple hadislerin rivayet usulünde bazı farklılıklar görülebilmektedir. Sonraki dönemde oldukça önemsenecek olan ittisal kavramının eserlerde yerleşmemiş olması, tahammül ve eda usullerinde kullanılan sîğalardaki belirsizlik, muan'an rivayetlerin çokça yer alması bu farklılıklardan bazılarıdır. Hicrî ikinci asırla alakalı yapılan bazı araştırmalar bu ön kabullerin eserden esere farklılık gösterebileceğini hatta telif çeşitlerine göre de değişebildiğini ortaya koymaktadır. Cüz türünde telif edilen eserlerde bu dönemde yazılan kitaplara oranla muttasıl ve tahdîs sîğasıyla nakledilen rivayetlere çokça rastlanmaktadır. Bu durum, hicrî ikinci asırda yazılan eserlerin tümevarım yoluyla ayrı ayrı incelenerek kabul edilen yargıları güncellemeyi gerektirmektedir.
Bu araştırmada, ilmi gelişimini Medine'de tamamlayan, Bağdat'ta  ilmini yayma imkanı bulan hicrî ikinci asır muhaddislerinden İsmail b. Ca'fer'in (ö. 180/796) Cüz'ü konu edilmiştir. Cüz, müellifi tarafından hicrî ikinci asrın ikinci yarısında Bağdat'ta yazılmış, müellifin öğrencisi Ali b. Hucr'un (ö. 244/858-59) rivayetiyle günümüze kadar ulaşmıştır. İsmail b. Ca'fer'den nakledilen 477 rivayet bulunan eser, müellifin hocalarına göre tasnif edilmiştir. Tasnif sisteminde benimsediği usulü, rivayetlerin ve rivayet lafızlarının seçimindeki hassasiyeti müellifi ve eseri tahlil etmeyi gerektirmiştir. Bu çalışmada müellifin ilmî hayatı, hoca-öğrencileri ve hadis cüzü çeşitli yönleriyle incelenmiştir. Eserin dönemle tarihsel ilişkisinin kurulabilmesi için dönemde telif edilen diğer cüz türü eserler de mukayeseli bir şekilde tetkik edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Hadis, cüz, ikinci asır, İsmail b. Ca'fer, Ali b. Hucr.

Abstract:
The second century of the Hijra has a privileged position in that it is the source of the third century of the Hijra, where the basic sources of the science of hadith were formed. The fact that the hadith scholars of this century were students of the  ṣaḥāba and/or tābiʿīn generation and narrated hadiths from them makes the period more important in terms of hadith science. However, this century is a period in which hadith narration and sciences have not yet completed their formation compared to the third century. For this reason, some differences can be seen in the narration method of hadiths. Some of these differences are the fact that the concept of ittiṣāl, which will have a great importance in the following period, has not been established in the works, the uncertainty in the expressions used in tolerance and manners, and the abundance of muʿanʿan narrations. Some studies conducted on the second century of Hijra reveal that these presuppositions may differ from work to work and may even vary depending on the type of copyright. In the works written in the juz genre, narrations conveyed in the form of muttaṣil and tahdīth are more common than in the books written in this period. This situation requires updating the accepted judgments by examining the works written in the second century Hijri separately through induction.
In this research, the Juz of Ismāʿīl b. Caʿfar (d. 180/796), one of the second century of the Hijra hadith scholars, who completed her scientific development in Medina and had the opportunity to spread her knowledge in Baghdad, is discussed. The juz was written by its author in Baghdad in the second half of the second century of the Hijra , and was written by the author, and it has survived to this day with the narration of author's student Alī b. Ḥujr (d. 244/858-59). The work, which contains 476 narrations from Ismāʿīl b. Caʿfar, is classified according to the author's teachers. The method adopted in the classification system and the sensitivity in the selection of narrations and narration words required analyzing the author and the work. In this study, the author's scientific life, his teachers and students and his juz were examined in various aspects. In order to establish the historical relationship of the work with the period, other partial works written in the period were also examined comparatively.
Key Words: Hadith, juz, the second century, Ismāʿīl b. Caʿfar, Alī b. Ḥujr.