Bir geri kazanım modeli: İleri dönüşüm yöntemi ile ürün tasarımı
A recovery model: Product design with upcycling method
Yazar: ECE DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. AYÇA TUFAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Atıklar = Wastes ; Endüstriyel tasarım = Industrial design ; Sanat = Art ; Sanat eserleri = Artistic works ; Tasarım = Design ; Yeniden kazanma = Recycling ; Ürün tasarımı = Product design ; İleri dönüşüm = Upcycle

Özet:
Endüstri devriminden sonra seri üretime geçilmesi ve buna bağlı olarak tüketim alışkanlıklarının değişmesi, günümüzdeki nüfus yoğunluğuyla birleşerek çeşitli çevre sorunlarının doğmasına neden olmuştur. Üretimdeki artış yenilenemez doğal enerji kaynaklarının hızla tükenmesine ve çevre kirliliğine yol açmıştır. Tüketimin artması ile beraber ortaya çıkan atık miktarı da artmış, doğa ve insan sağlığı için tehlikeli olmaya başlamıştır. Atıkların geri kazanımı hem yenilenemeyen doğal enerji kaynaklarının korunması, hem de çevre sorunlarının önlenmesi bakımından günümüzde oldukça önemli hale gelmiştir. Atıkların geri kazanımı birçok yöntemle mümkün olmasına rağmen akla ilk gelen yöntem geri dönüşümdür. Geri dönüşüm ve geri kazanım karıştırılan ve birbiri yerine kullanılan iki kavramdır. Geri dönüşüm bir geri kazanım yöntemidir ve atıkların çeşitli endüstriyel işlemlerden geçirilerek tekrar kullanıma sokulması olarak açıklanmaktadır. Bu yöntemde sıfırdan üretime oranla daha az olsa da yine bir kaynak tüketimi söz konusudur ve dönüştürülen ürün atığın önceki halinden daha az kalitelidir, dolayısıyla kullanım alanı kısıtlıdır. Çalışmada kullanılması önerilen ileri dönüşüm yönteminde ise atığın doğal enerji harcanmadan önceki halinden daha değerli bir şekilde geri kazanımının mümkün olduğu ve bunun ancak tasarım yoluyla yapılabileceği vurgulanmaktadır. Bu yönüyle geri dönüşümden daha avantajlı olan ileri dönüşüm yöntemi, tasarımcılar tarafından çıkarılacak çeşitli şablonlar sayesinde herkesin kendi atığını yerinde değerlendirmesini mümkün hale getirmektedir. Bu doğrultuda bir atölye çalışması yürütülerek katılımcılarla beraber çeşitli şablonlar üzerinden ileri dönüştürülen ürünler yapılmıştır. İleri dönüştürülen ürünlerin de belli bir kullanım ömrü bulunmaktadır ve sonunda tekrar atığa dönüşmektedir. Kullanım ömrünü tamamlayan ileri dönüştürülmüş malzemenin bu noktada geri dönüşümünün yapılması oldukça önemlidir. Atığın, önce ileri dönüşüm sonra geri dönüşüm yapılarak kullanım ömrü uzatılmalıdır. Geri kazanım doğa ve insan için gerekli olsa da öncelik atık çıkartmamak olmalıdır. Atık oluşumunun önüne geçmek için gereksiz tüketimi sınırlandırmak, ihtiyaç kadar tüketmek gerekmektedir.

Abstract:
The transition to mass production after the industrial revolution and the change in consumption habits, combined with todays population density, caused various environmental problems to arise. The increase in production has led to the rapid depletion of non-renewable natural energy resources and environmental pollution With the increse in consuption, the amount of waste generated has also increased and has become dangerous for natüre and human health. Recycling of waste has become very important today in terms of both the protection of non-rewenable natural energy resources and the prevention of environmental problems. Although recycling of waste is possible with many methods but the first method that comes to mind is recycling. Recycling and recovery are two concepts that are confused and use interchangeably. Recycling is a recory method and is explaied as reusing wastes through various industrial processes. In this method, although it is less than the production from scratch, there is still a resource comsumption and the recycled product is of less quality than previous form of the waste, so its usage area is limited. In the upcycle method proposed to be used in the study, it is emphasized that it is possible to recover the waste in a more valuable way than it was before the natural energy is spent, and this can only be done by design. In this respect, the upcycling method, which is more advantageous than recycling, makes it possible fır everyone to evaluate their own waste on site, thanks to various templates to be issued by the designers. In this direction, a workshop was carried out and upcycling products were made using various templates with the participants. Upcycled products also have a certain useful life and eventually turn into waste again. It is very important to recycle the upcycled material, which has completed its useful life, at this point. The useful life of the waste should be extended by first upcycling and then recycling. Although recycling is necessary for nature and people, the priority should be not to generate waste. In order to prevent waste generation, it is necessary to limit unnecessary consumption and consume as needed.