Muhtaç ailelerdeki 15-49 yaş kadınların beslenme ve fiziksel aktivite durumlarının saptanması
Determination of nutritional and physical activity status of the women aged 15-49 in the poor families
Yazar: AYSUN YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. GÜLGÜN ERSOY
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme durumu = Nutritional status ; Fiziksel aktivite = Physical activity

Özet:
Bu araştırma, Vakıflar Ankara Bölge Müdürlüğü tarafından muhtaçlık durumu kanıtlanarak imarethane hizmetlerinden yararlandırılan (öğle yemeği alan) ailelerdeki 15-49 yaş kadınların (gebe ve emzikli olmayan) beslenme ve fiziksel aktivite durumlarının saptanması amacıyla 100 kadın üzerinde planlanıp, yürütülmüştür. Araştırmaya 15-18 yaş arası 19 adolesan, 19-49 yaş arası 81 yetişkin kadın katılmıştır. Muhtaç ailelerin tanıtıcı genel bilgilerini, kadınların kişisel bilgilerini ve genel beslenme alışkanlıkları saptamak amacıyla, araştırıcı tarafından yüz yüze görüşme ile anket uygulanmış, boy uzunluğu, vücut ağırlığı ve bel çevresi ölçülmüş, 3 günlük fiziksel aktivite ve 3 günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Kadınların, besin tüketim kayıtları alırken muhtaç yemeğinden sağladıkları besinler ve miktarları ayrıca belirlenip kaydedilmiştir. Araştırma sonucunda, muhtaç ailelerin ortalama hane gelirlerinin 305.05±184.44 YTL/ay olduğu (kişi başına düşen gelir 1.63$) ve hane geliri artıkça beslenmeye ayrılan payın arttığı saptanmıştır. Kadınların; %38'inin okuryazar olmadığı, %77.0'sinin ev kadını, %52.0'sinin evli ve evli olan kadınların ortalama 3.7±1.79 yaşayan çocuğa sahip olduğu belirlenmiştir. Kadınların %43.0'ünün tanısı konmuş bir hastalığa sahip, %10.0'unun da engelli olduğu saptanmıştır. Yapılan bazı antropometrik ölçüm sonuçlarına göre; 15-18 yaş kadınların Beden Kitle İndeksi (BKI) ortalaması (±SD) 20.9±2.83 kg/m2 olarak belirlenmiştir. NCHS persentil değerlerine göre %79'unun BKI değeri, %63.2'sinin vücut ağırlığı ve %63.2'sinin boy uzunluğu normal sınırlar içerisinde bulunmuştur. 19-49 yaş kadınların, BKI ve bel çevresi ortalaması sırasıyla 26.1±4.69 kg/m2, 89.7±16.19 cm olarak saptanmıştır. Araştırmaya katılan tüm kadınların, günlük tükettikleri ana öğün sayısının ortalama 2.44±0.59 kez, ara öğün sayısının ortalama 0.67±0.62 kez olduğu saptanmış, adolesan ve yetişkin kadınların ortalama ana ve ara öğün sayıları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Tüm kadınların %83.3'nün öğün atladığı, adolesanların en çok (%76.9) sabah öğününü yetişkinlerin de en çok (%68.5) öğle öğününü atladığı belirlenmiştir. Öğün atlama nedeninin adolesanlar arasında en çok (%92.3) zaman yetersizliğinden, yetişkinler arasında ise en çok (%51.4) maddi yetersizlikten kaynaklandığı saptanmıştır. Verilen muhtaç yemeğini her zaman doyurucu bulan kadınların oranının %55.0 ve her zaman beğenenlerin oranının ise %66.0 olduğu saptanmıştır. Muhtaç yemeğinin günlük toplam enerji ve besin ögelerine katkısının yaklaşık %50.0 oranında olduğu saptanmıştır. Muhtaç yemeği olmadan enerji ve besin ögeleri alımları Diyetle Günlük Referans Alım Düzeyleri (DRI) ile karşılaştırıldığında enerjiyi yetersiz tüketenlerin oranının adolesanlarda %73.7, yetişkinlerinde %81.0 olduğu belirlenmiş ve tüm besin ögeleri alımlarında da yetersizliğin tüm kadınlar için %60'ın üzerinde olduğu bulunmuştur. Özellikle kalsiyum alımının adolesanlarda %100, yetişkinlerde %97.5 oranında yetersiz olduğu saptanmıştır. Muhtaç yemeği ile beraber toplam günlük enerji ve besin ögeleri alımları DRI ile karşılaştırıldığında enerjiyi yetersiz tüketenlerin oranının adolesanlarda %31.6, yetişkinlerde %22.8 olduğu belirlenmiş ve besin ögeleri alımları açısından da yetersizlik oranlarının düşmesine karşın kalsiyum alımlarında (adolesanlarda %94.7, yetişkinlerde %88.6) yetersizlik oranının fazla değişmediği saptanmıştır. Kadınların fiziksel aktivite düzeyleri (PAL) değerlendirildiğinde; adolesanların %42.1'nin, yetişkinlerin ise %38.0'inin sedanter olduğu saptanmıştır. Kadınların %12.2'sinin düzenli olarak yürüyüş yaptığı belirlenmiştir. Günlük toplam enerji harcamalarının adolesan ve yetişkinlerde sırasıyla 2030.4±284.25, 2077.8±352.31 kkal/gün olduğu saptanmış ve adolesanların -196.2±723.97 kkal'lik negatif enerji dengesinde, yetişkinlerin ise -180.3±631.76 kkal'lik negatif enerji dengesinde bulunduğu belirlenmiştir. Araştırmada, yoksulluğun beslenme durumunu olumsuz etkilediği ve kadınlarda beslenme yetersizliğine yol açtığı ancak verilen muhtaç yemeğinin enerji ve besin ögeleri alımına önemli bir katkı sağladığı sonucuna varılmıştır. Sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenme için muhtaç yemeğinin üretildiği imarethanelerde bir diyetisyenin mutlaka yer alması gerektiği önerilmiştir.Anahtar Kelimeler: muhtaç, kadın beslenmesi, beslenme durumu, fiziksel aktivite

Abstract:
This study was planned and conducted with the aim of determining the nutritional and physical activity status of the 100 women aged 15-49 in the poor families whose poverty status was verified by Ankara General Directorate of Foundations was availed of almshouse services (taking lunch meal). 15-18 aged 19, 19-49 aged 81 women were the research. To determine the families? general characteristics, women personal characteristics and nutritional habits were obtained by a face to face interview using a questionnaire. Heights, body weights and waist circumference of the women were measured, 3 consecutive day food consumptions and 3 say physical activity records were collected. While food consumptions collected foods and amounts consumed from the aid meal were calculated separately. According to the results, the household income average was 305.05±184.44 YTL/month (income per capita 1.63 $) and money allocated for food increased when household income increased. 38.0% of the women illiterate, 77.0 % of the women housewives, 52.0 % of the women married and married women had average 3.7±1.79 child. 43.0 % of the women had a diagnosed disease and 10.0% of the women had a disability were found. Average BMI was found 20.9±2.83 kg/m2 for adolescents. According to NCHS reference values, 79.0 % of the women BMI, 63.2 % of the women body weights and heights were found normal. Average BMI and waist circumference was found 26.1±4.69 kg/m2 and 89.7±16.19 cm, respectively. On average, all women ate 2.44±0.59 main meals and ate 0.67±0.62 snacks per day. No significant differences were found between main meals and snacks for adolescents and adult women (p>0.05). 83.3 % of the women were omitting some meals, whereas the most omitted meal was breakfast (76.9 %) for adolescents and afternoon (68.5 %) for adult women. Omitting reason was mostly lack of time (92.3 %) for adolescents; economic problems (51.4 %) for adults. 55.0 % of the women always found the aid meals satisfying and 66.0% of the women do not like the aid meals. The contribution of the aid meals to the energy and food intakes was calculated to roughly 50.0 %. Without aid meals, inadequate energy intake was 73.7 % of the adolescents and 81.0 % of the adults respectively and all nutrients were deficiency above 60.0 % when compared by DRI. Especially, it was found that calcium intake of adolescents (100.0 %) and adult women (97.5 %) were inadequate. With the aid meals, inadequate energy intake was 31.6% of adolescents and 22.8 % of adult women respectively. Inadequate of nutrients were decreased but deficiency of calcium still was continued (adolescents 94.7 %, adult women 88.6 %). According to physical activity (PAL), all women were found sedentary (adolescents 42.1 %, adult women 38.0 %). 12.2 % of the women were walking regularly. On average daily energy expenditure was found adolescents and adult women separately 2030.4±284.25, 2077.8±352.31 kcal/day. Negative energy balance was found for adolescents -196.2±723.97 kcal and for adult women -180.3±631.76 kcal. It was concluded that, poverty affected the women nutrition status negatively and this causes nutrition deficiency but aid meals have a significant contribution the women? nutrition. For healthy, adequate and balance of nutrition, it is desirable to include a dietitian to the staff in almshouses where aid meals are produced.Keys: Poor, women nutrition, nutrition status, physical activity