Yüksek binalardaki çatı ve teras bahçelerinin tasarım yaklaşımları ve kullanıcı-mekân açısından değerlendirilmesi
Design approaches and evaluation of roof and terrace gardens in height buildings in terms of user-space
Yazar: EMRE ÇUBUKÇU
Danışman: DOÇ. DR. SAADET AYTIS
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Endüstri Devrimi ile başlayan teknolojinin gelişimi, nüfusun artması ve hızlı kentleşme süreci ile mimarlık alanında da etkisini göstermeye başlamaktadır. Toplumda yaşanan bu yeniliklerle birlikte, teknolojik, ekonomik, sosyal ve çevresel nedenler yüksek binaların ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Yüksek bina tasarımlarında farklı disiplinleri içinde barındırabilecek çok yönlü, geleneksel ve yenilikçi yaklaşımlarla birlikte, yüksek bina politikaları doğrultusunda yapım kriterleri de oluşmaktadır. Hızlı kentleşme süreci ile birlikte toplumda yaşayan insanların ihtiyaç ve talepleri doğrultusunda tasarım kriterleri belirlenen yapılarda, demografik değişimler, kendine özgü yaklaşımlar, prestij simgesi ve ekonomik gereksinimler olmak üzere yapı oluşumuna neden olan faktörler de ortaya çıkmış olmaktadır.
Yüksek binaların ortaya çıkmasıyla birlikte ekonomik dengelerin, birçok farklı coğrafya ve kültüre sahip nüfusu sosyokültürel açıdan da değişime uğrattığı görülmektedir. Bu değişimin örnekleri tarihsel süreç boyunca gelişen yüksek bina yapılarının, teknolojinin gelişmesi sonucu ortaya çıkan icatlarla birlikte, çeşitli tasarım yaklaşımlarını da beraberinde getirmektedir. 19. yüzyılın son çeyreği ile birlikte kentlerdeki değişimin ilk örneklerini Amerika'daki yüksek binalarda görmek mümkündür. Süreç içerisinde konut, ofis, alışveriş merkezi, otel gibi karma fonksiyonlu yüksek binalar ekonomik ve sosyal olarak da gelişmenin göstergesi olmaktadır.
İlerleyen süreç içeresinde Amerika'dan sonra Avrupa, Uzakdoğu başta olmak üzere birçok ülkede yüksek binaların yansımaları görülmektedir. Yüksek binanın bulunduğu konum itibariyle; kullanım amacı, yer seçimi, ulaşım-altyapı, kent dokusu, ekolojik- sürdürebilir etkisi, enerji tüketimi ve yeşil alan kullanımı gibi birçok faktör de çözümlemeler konusunda destek sağlayabilmektedir. Bu durum birçok faktör, amaç ve yaklaşım olarak şehircilik anlayışı içerisinde çözümleme konusunda yeterli olmayabilmektedir.
Yüksek binaların ortaya çıkışından sonraki süreçte, yüksek bina sayılarının artıp, boş ve yeşil alan sayılarının azalması özellikle şehir dokusu, siluet, estetik, kullanıcı-çevre ilişkisi açısından olumlu-olumsuz birçok konuda etkili olmuştur. Bu nedenle yüksek binaların gerek şehir, gerekse kullanıcılar için fayda sağlayacak, diğer yapı tipolojilerine göre farklı tasarım kriter ve yaklaşımları oluşturulmuştur. Bu kriter ve yaklaşımların sürdürülebilir, enerji ve kaynak tüketimlerinin belirleyici ölçüde olması, iklim, bitki örtüsü ve topoğrafik gibi birçok etkilere göre bina formunun tasarlanması ve bununla birlikte ekonomik, sosyal ve fiziksel yönden de etkili olması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda amaçlara yönelik çözüm yaklaşımlarında; çatı-teras bahçeleri uygulamaları şehir-bina-kullanıcı üçleminde bir tasarım yaklaşımına ihtiyaç duyma noktasına getirmektedir.
Amerika, Avrupa ve Uzakdoğu ülkelerinde yüksek binaların fonksiyon yapılarına göre çatı-teras bahçeleri uygulamaları yaklaşımlarını görmek mümkündür. Bulunduğu konum, coğrafya, iklim, bitki örtüsü gibi etmenlerin yüksek binalardaki çatı tiplerine göre bitkilendirme uygulamaları yapılmaktadır. Çatı ve teras bahçeleri estetik, siluet etkilerinin dışında ekolojik amaçları da içinde barındırarak çatı tiplerine göre yeni alan ve mekan oluşmasına da imkan vermektedir. Ayrıca bu alan ve mekânlarda uygulanan çatı-teras bahçeleri kullanıcılar için, fiziksel, sosyal ve psikolojik açıdan katkı sağlayabilen ortamlar da oluşturabilmektedir.
Çalışmanın amacı yüksek binalardaki çatı ve teras bahçeleri tasarım yaklaşımlarının, kullanıcıya etkilerinin örnekler üzerinden değerlendirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda yapılan literatür araştırması sonucunda; yüksek binalar ve çatı teras bahçeleri konularındaki çalışmaların fazla olmadığı tespit edilmiştir. Kullanıcı ve kent üzerindeki olumsuz birçok etkinin azaltılmasını ve doğayı yaşam alanlarına yaklaştırmayı hedefleyerek, yüksek binalardaki çatı-teras bahçelerinin uygulama ilkelerinin ortaya konmasıdır. Bu doğrultuda ele alınan örneklerin tasarımcı, kullanıcı ve yatırımcı açısından katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Singapur'daki yüksek binaların sayıca fazla olması ve yapım teknolojileri açısından birçok ülkeden önde olması nedeniyle çalışmada Singapur'daki gelişmiş yüksek bina örnekleri Türkiye'deki seçilen örneklerle ele alınıp çalışmaya katkı sağlanmıştır.

Çalışmanın hipotezi; "Yüksek binalardaki çatı-teras bahçeleri yaklaşımı, dış mekan deneyimi yaşatan olanaklar sunar ve kullanıcıların tercihlerinde bu tasarım yaklaşımları etkendir." olarak belirlenmiştir. Çalışmanın araştırma soruları olarak:
-	Niçin çatı ve teras bahçelerine ihtiyaç var?
-	Ne şekilde tasarım yaklaşımları uygulanmaktadır?
-	Yüksek binalarda mekân organizasyonunda çatı ve teras bahçelerinin yeri ve önemi nedir?
-	Yüksek binalarda çatı ve teras bahçelerine ne zaman ihtiyaç duyulmuştur?
-	Yüksek binaları tercih eden kullanıcıların beklentileri nelerdir? olarak belirlenmiştir.

Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden, betimsel durum analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada birinci eksende yüksek binalar ele alınarak; tanımı, yüksek binaları ortaya çıkaran nedenleri, tarihsel süreç içerisindeki yüksek binalar ve kullanıcı açısından fiziksel, sosyal, psikolojik açıdan değerlendirmeleri yapılmıştır. İkinci eksende çatı ve teras bahçeleri ele alınarak; tanımı, tarihçesi, bitkilendirme tipleri ve tasarımdaki etkileri incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü ekseninde yüksek binalarda çatı-teras bahçelerinin tasarım yaklaşımları, yüksek binalardaki fonksiyonlara göre tasarım yaklaşımları ve kullanıcı-mekân açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın son ekseninde yüksek binalardaki çatı-teras bahçelerinin kullanıcıya etkileri ele alınan örnekler üzerinden değerlendirilmiştir. Ele alınan yüksek bina örnekleri Türkiye'de yer alan Zorlu Center, Kanyon Residence, Singapur'da yer alan Park Royal ve Skyville yapılarıdır. Yüksek binaların genel bilgileri ile birlikte çatı-teras bahçe uygulamalarının fiziksel, sosyal ve psikolojik etkileri çalışma dâhilinde ele alınmıştır.

Abstract:
The development of technology, which started with the Industrial Revolution, and the rapid urbanization process, which started with the increase in the population, are also beginning to show its effect in the field of architecture. Together with these innovations in society, technological, economic, social and environmental reasons pave the way for the emergence of high-rise buildings. It creates the construction criteria in line with high-rise building policies, together with versatile, traditional and innovative approaches that can accommodate different disciplines in high-rise building designs. Along with the rapid urbanization process, demographic changes, unique approaches, prestige symbols and economic requirements cause the formation of buildings in the buildings whose design criteria are determined in line with the needs and demands of the people living in the society.
With the emergence of high-rise buildings, it is seen that the change in economic balances has changed the population with many different geographies and cultures in socio-cultural terms. The examples of this change, along with the inventions that emerged as a result of the development of technology, of high-rise buildings that have developed throughout the historical process, also bring along various design approaches. With the last quarter of the 19th century, it is possible to see the first examples of change in cities in high-rise buildings in America. In the process, many mixed-function high-rise buildings such as residences, offices, shopping centers, hotels are also indicators of economic and social development.
In the advancing process, reflections of high-rise buildings are seen in many countries, especially in Europe and the Far East, after America. In terms of the location of the high-rise building; It can provide sufficient support to analyze many factors such as the purpose of use, location selection, transportation-infrastructure, urban texture, ecological-sustainable effect, energy consumption and green space use. This situation may not be sufficient in terms of analysis within the understanding of urbanism as many factors, goals and approaches.
In the process after the emergence of high-rise buildings, the increase in the number of high-rise buildings and the decrease in the number of empty and green spaces have been effective in many positive and negative aspects, especially in terms of city texture, silhouette, aesthetics, user-environment relationship. For this reason, different design criteria and approaches have been created according to other building typologies that will benefit both the city and the users. It is aimed that these criteria and approaches are sustainable, that the consumption of energy and resources is determinative, that the building form is designed according to many effects such as climate, vegetation and topography, and that it is also effective in terms of economic, social and physical aspects. In this direction, in the solution approaches for the purposes; roof-terrace garden applications bring a design approach in the city- building-user triad to the point of need.
It is possible to see roof-terrace garden applications approaches according to the functional structures of high-rise buildings in America, Europe and Far East countries. Planting applications are made according to the roof types of high-rise buildings, such as the location, geography, climate, vegetation. Roof and terrace gardens contain ecological purposes as well as aesthetic and silhouette effects, allowing new areas and spaces to be created according to roof types. In addition, roof-terrace gardens applied in these areas and spaces can also create environments that can contribute physically, socially and psychologically for users.
The aim of the study is to evaluate the effects of the design approaches of roof and terrace gardens in high-rise buildings on the user through examples. As a result of the literature research conducted for this purpose; It has been determined that there are not many studies on high-rise buildings and roof terrace gardens. It is to reveal the application principles of roof-terrace gardens in high-rise buildings by aiming to reduce many negative effects on the user and the city and to bring nature closer to living spaces. It is aimed that the examples discussed in this direction will contribute to the designer, user and investor. Due to the high number of high-rise buildings in Singapore and being ahead of many countries in terms of construction technologies, the examples of advanced high-rise buildings in Singapore were discussed with the selected examples in Turkey and contributed to the study.
The hypothesis of the study; "The roof-terrace garden approach in high-rise buildings offers opportunities for an outdoor experience and these design approaches are effective in the preferences of the users." has been determined. As research questions:
-Why are roof and terrace gardens needed?
-How are design approaches implemented?
-What is the place and importance of roof and terrace gardens in space organization in high-rise buildings?
-When was the need for roof and terrace gardens in high-rise buildings?
-What are the expectations of users who prefer tall buildings? has been determined.
The study was carried out using descriptive situation analysis, one of the qualitative research methods. In the study, by considering high-rise buildings on the first axis; definition, the causes of high-rise buildings, high-rise buildings in the historical process and physical, social and psychological evaluations were made in terms of users. By considering the roof and terrace gardens on the second axis; definition, history, planting types and effects on design were examined. In the third axis of the study, the design approaches of roof-terrace gardens in high-rise buildings, design approaches according to functions in high-rise buildings and user-space are evaluated. In the last axis of the study, the effects of roof-terrace gardens in high-rise buildings on the user were evaluated through the examples discussed. Zorlu Center, Kanyon Residence in Turkey, Park Royal and Skyville buildings in Singapore are examples of high-rise buildings discussed. Along with the general information of high-rise buildings, roof-terrace garden applications are discussed within the scope of physical, social and psychological effects.