Türkiye'de noterliğin  tarihsel gelişimi
Historical development of notary public in Turkey
Yazar: KADER BİNİCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASUMAN DEMİRCİOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Hukuk sistemi = Law system ; Hukuki işlemler = Legal processes ; Mesleki gelişme = Professional development ; Noter = Notary ; Noterlik = Notaryship ; Tarihsel gelişim = Historical development

Özet:
Noterlik kurumunun tarihsel kökenleri oldukça eskidir. Neredeyse yazının icadı
ile birlikte var olmaya başlayan bir kurumdur. Batı ve Doğu medeniyetlerinde noterlik
görevi temelde birbirine oldukça benzemekle birlikte bürokratik farklılıklar mevcuttur.
Bu duruma ise siyasi ve dini koşullar neden olmuştur. Hukuk kavramı yapılacak işi
şekillendirmektedir. Bundan dolayı konu batı ve doğu toplumlarındaki hukuki
yapılanmalara göre değerlendirilmelidir. Roma ve İslam devletleri döneminde noterlikle
ilgili kurumsallaşma konumuz kapsamında incelenmiştir. Osmanlı özelinde kadıların
noterlik hizmetinde; naipler, mahkeme kâtipleri ve şühûdü'l-hâl adı verilen yardımcıları
vardı.
Kavramın Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti Dönemi'ndeki algılanışı
üzerinde durulmalıdır. Konunun Osmanlı modernleşme süreci ile birlikte
değerlendirilmesi gerekir. Bu bağlamda Tanzimat Fermanı (1839) ayrı bir öneme
haizdir. Hukukta batılılaşma noterlik kurumunu da etkiledi. Batılı tarzda açılan Ticaret
Mahkemeleri, kadılık kurumunun yetkilerinin zayıflamasına yol açtı. Medeni Hukuk
açısından önemli bir diğer çalışma da 1868'deki "Mecelle" idi. 1877'de yapılan
düzenleme noterliği bir görev haline dönüştürecekti: "Belge düzenleme ve onaylama
işlemlerinin belirli bir mercide yapılması hükmü" gerekli dayanağı oluşturacaktı.
Osmanlı Devleti sınırları içinde modern noterlik ilk defa Girit Vilayetinde uygulandı.
Noterlik, Cumhuriyet Dönemi'nde modern anlamda "hukuk devleti" olma ile eş
zamanlı gelişme gösterecektir. 1924'de şer'i mahkemeleri kaldırıldı. Noterlik işlemleri
tamamen "kâtib-i adl"lere bırakıldı. 1938'de Noter Kanunu çıkarıldı. Böylece statü
gereği Noterlik bir meslek haline getirildi. Alacakları ücret konusunda yapılan
düzenleme ile "serbest meslek erbabı" olarak tanımlandı. 1972'ye kadar bu kanun
yapılan güncellemelerle yürürlükte kaldı.
Noterlik hukuk sistemine işlevsellik kazandıran kurumlardandır. Hukuki ilişkiler
devam ettiği sürece noterlik de var olacaktır. Noterliğin hukuki statüsü kanunlarla
belirlenmiştir. Noterler özellikle mali konularda devlet memurlarından ayrılırlar.
Yaptıkları işlemin karşılığında "noter harcı" denilen bir ücret alırlar. Bu da onların
mali açıdan bağımsız olmaları anlamına gelir. Türkiye özelinde Noterlikler ülkenin
mülki idari yapılanmasına göre belirlenmiştir. Noterliklerin açılma prosedürü Adalet
Bakanlığı bünyesinde gerçekleşmektedir. 1972 Noterlik Kanunu ile meslekte yeni bir
yapılanma ve teşkilatlanma sürecine girildiğini ifade etmeliyiz. Noter Odaları'nın
kurulması ve noterliklerin buralara bağlanması ile bu mesleğin teşkilatlanması
sağlanmıştır.

Abstract:
The practice of the notary public dates back to ancient times. It is an institution
that started to exist almost with the invention of writing. In the Western and Eastern
civilizations, the notary duties are basically similar to each other, but there are
bureaucratic differences. This situation was caused by political and religious issues. The
concept of law shapes the work to be done. Therefore, the issue should be evaluated
according to the legal structures in western and eastern societies. During the Roman and
Islamic states, institutionalization regarding the notary public was examined within the
scope of our topic. In the notary service of the judges in the Ottoman specific; There
were regents, court clerks and assistants called şühud al-hal.
Concepts should be focused on the perception of the Ottoman Empire and the
Republic of Turkey Period. The issue should be considered together with the Ottoman
modernization process. In this context, the Tanzimat Edict (1839), has a particular
significance. Westernization in law also affected the notary public institution as well.
The Commercial Courts established in a Western-style led to the weakening of the
authority of the Kadi institution. Another important study in terms of Civil Law was
"Mecelle" in 1868. The regulation made in 1877 would turn the notary public into a
duty: "The provision that the document arrangement and approval procedures should
be done in a certain authority" would form the necessary basis. Within the borders of
the Ottoman State, modern notary was applied for the first time in the province of Crete.
The notary publicship would develop simultaneously with being a "state of law"
in the modern sense in the Republic Period of Turkey. Shari'a courts were abolished in
1924. The notary operations were completely left to the "kâtib-i adl (Justices' clerk)".
The Notary Law was enacted in 1938. Thus, due to the status, being a notary became a
profession. It was defined as "self-employed person" with the regulation made regarding
the wages they will receive. Until 1972, this law remained in effect with the updates
made.
The notary public is one of the institutions that add functionality to the legal
system. As long as the legal relations continue, the notary public office will also exist.
The legal status of the notary public is determined by laws. Notaries differ from
government officials, especially in financial matters. They receive a fee called "notary
fee" in return for their transaction. This means that they are financially independent.
Turkey in particular notary are determined according to the civil administrative
structure of the country. The procedure for opening notaries takes place within the
Ministry of Justice. We should state that with the Notary Law of 1972, a new
structuring and organizing process has started in the profession. The organization of the
profession has been ensured by the establishment of the Notary Chambers and the
affiliation of the notary offices to these chambers.