3828 Numaralı Şer'iyye Siciline göre Diyarbekir'de sosyal ve ekonomik hayat (H.1135-1242/ m.1723-1827)
Social and economic life in Diyarbekir, According to the Şer'iyye Register No. 3828 (H.1135-1242/ m.1723-1827)
Yazar: BETÜL UYGUN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM SOLAK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti, yüzyıllarca dünyaya hükmeden ve tarihe damgasını vuran
devletlerden biridir. Bu nedenle Osmanlı Devleti, yerli ve yabancı birçok bilim
adamının araştırmalarına konu olmuş bir tarih denizidir. Osmanlı Devleti
araştırmalarında İstanbul, Edirne ve Bursa gibi şehirler üzerine yapılan çalışmaların
yoğunlaştığı görülmektedir. Bu noktadan hareketle Osmanlı Devleti‟nin doğusundaki en
eski şehirlerden biri olan Diyarbekir hakkında yapılan bu çalışmanın literatüre önemli
katkıda bulunması öngörülmektedir.
Bu çalışmada Diyarbekir ilinin sosyo-ekonomik yapısı 3828 numaralı Şer‟iye
Sicili esas alınarak incelenmeye çalışılmıştır. Çalışma dâhilinde Osmanlı Devleti‟nde
Diyarbekir yönetimi hakkında bilgi verilmiş, ayrıca şehrin idari yapısı bu sicile göre
sıralanmıştır. Mahalleler, camiler, kiliseler, manastırlar, hanlar, çarşılar, hamamlar,
vakıflar, okullar, medreseler gibi şehirde bulunan sosyo-kültürel eserler incelenmiştir.
Bu eserler, dönemin Diyarbekir şehrinin görünümünü ortaya çıkarmıştır.
Çalışmada Diyarbekir‟deki aile yapısı, kadın hakları, Müslüman ve
gayrimüslimlerin sıklıkla kullandıkları isim ve lakaplar ile bunlar hakkında bilgiler
sunulmaktadır. Ayrıca Diyarbekir şehrinin kültürel yapısı, Müslüman ve
gayrimüslimlerin yaşamları, inançları, meslekleri ve toplumsal düzendeki yerleri
hakkında bilgi verildi. Bütün bunlar için 3828 Numaralı Şer‟iyye Sicili kullanıldı.
Diyarbekir ilinin nüfusu hakkında bilgi verilmiştir. Bu bilgilere ek olarak Diyarbekir
şehrinin bu dönemdeki ekonomik tablosu tarım, ticaret, el sanatları, hayvancılık, su
yolları, nehirler ve nehir taşımacılığı gibi alanlara da yansımıştır. İncelenen yıllarda
Diyarbekir‟in ticari hayatının eskisi kadar olmasa da halen canlı olduğu
gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Şer‟iyye Sicili, Diyarbekir, Sosyal Hayat.

Abstract:
The Ottoman State is one of the states that ruled the world for centuries and left
its mark on history. For this reason, the Ottoman State is a sea of history that has been
the subject of research by many local and foreign scientists. It is seen that the studies on
cities such as İstanbul, Edirne and Bursa intensified in the Ottoman State studies. From
this point of view, it is anticipated that this study about Diyarbekir, one of the oldest
cities in the east of the Ottoman State, will contribute significantly to the literature.
In this study, the socio-economic structure of Diyarbekir province was tried to
be examined based on the Sharia Registry numbered 3828. Within the scope of the
study, information was given about the Diyarbekir administration in the Ottoman State,
and the administrative structure of the city was listed according to this registry. Socio-
cultural artifacts in the city such as neighborhoods, mosques, churches, monasteries,
inns, bazaars, baths, foundations, schools, and madrasas were examined. These works
revealed the appearance of the city of Diyarbekir of the period.
In the study, family structure in Diyarbekir, women‟s rights, names and
nicknames frequently used by Muslims and non-Muslims and information about these
are presented. In addition, information was given about the cultural structure of the city
of Diyarbekir, the lives of Muslims and non-Muslims, their beliefs, professions and
their place in the social order. For all these, the Sharia Registry No. 3828 was used.
Information was given about the population of Diyarbekir province. In addition to this
information, the economic picture of the city of Diyarbekir in this period was reflected
in areas such as agriculture, trade, handicrafts, animal husbandry, waterways, rivers and
river transport. In the years examined, it has been observed that the commercial life of
Diyarbekir is still alive, although not as much as before.
Keywords: Ottoman State, Diyarbekir, Law, Shariyya Records, Social Life.