Bakırköy Fildamı sarnıcı koruma sorunları
Issues regarding the preservation of Fildami cistern of Bakirköy
Yazar: MACİDE SAVAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NADİDE SEÇKİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Restitüsyon = Restitution ; Restorasyon = Restoration

Özet:
Fildamı Sarnıcı İstanbul İli, Bakırköy İlçesi, Osmaniye Mahallesi'nde, 60 ada, 154 pafta, 4 parselde yer almaktadır. Sarnıcın doğusunda Ekrem Kurt Bulvarı ve Veliefendi Hipodromu, kuzeyinde Çobançeşme Sokağı, güneyinde Marmara Denizi ve batısında da Fildamı Sokağı bulunmaktadır.Fildamı Sarnıcı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu'nun 26.01.1964 gün 2341 sayılı kararıyla korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.İstanbul'a Roma ve Bizans döneminde kent dışındaki kaynaklardan getirilen suyun depolanması ve ayrıca kuraklık ve kuşatmalar gibi olağan dışı hallerde kullanılmak üzere üstü açık ve kapalı birçok sarnıç yapıldığı bilinmektedir.İstanbul içinde bulunan açık sarnıçlar genellikle kare ve dikdörtgen planlı, yüksek ve kalın duvarlı, 5.-6. yüzyıl su yapılarıdır. Sarnıçların sularını küçük kaynaklardan ya da yağmur ve sel sularından sağladıkları, suyu uzun süre tutmak için yapılmayıp, başka kanallardan gelen suları biriktirerek, şehir içindeki kanallara dağıtılması amacıyla yapıldığı bilgisine sahibiz.İstanbul kenti içinde bulunan üstü açık dört sarnıçtan üç tanesi sur içinde, Fildamı Sarnıcı ise sur dışında Bakırköy İlçesi'nde bulunmaktadır. Erken dönem Bizans yapısı olan sarnıç, tarihi yarımadadaki diğer Bizans açık sarnıçlarına göre özgün halini günümüze kadar önemli ölçüde korumakla birlikte, diğer açık sarnıçlarda rastlanmayan özellikleri ve kendine özgü mimari nitelikleri ile farklı bir yere sahiptir.Fildamı Sarnıcı, batıdan doğuya inen ve eğimi %5-24 arasında değişen bir arazi üzerinde bulunan dikdörtgen planlı kargir bir yapıdır. Yapının iç boyutları yaklaşık 76x127 m, dış boyutları net ölçü alınamayan kuzey duvarında 65.00 m ve güney duvarında 73.5 m'dir. Doğu cephesinde dış ölçüsü 135.50 m olan yapının batı duvarı zemin altında kaldığından dolayı dış ölçüsü alınamamıştır. Yapı içinde ortalama duvar yüksekliği zemin kotundan itibaren yaklaşık 11 m'dir. Yapı içerisine, kuzey duvarında bulunan muhdes bir boşluktan girilmektedir.Fildamı Sarnıcı'nın kuzey duvarında 1 adet, güney duvarında 2 adet olmak üzere toplam 3 adet tuğla kemerli pencere bulunmaktadır.Sarnıcın duvarları kuzey ve güney cephelerde 4.10 m olarak aynı kalınlık ve biçimdedir. Doğu duvarının kalınlığı ise niş duvarları ile birlikte 7.00 m'dir. Batı duvarının görünen iç kısmı doğu duvarının dış cephesi gibi nişli duvar düzenindedir. Dıştan toprak zeminle kapalı olan duvarın kalınlığı net olarak ölçülememekte ancak ölçülebilen duvar kalınlığı 4.20 m'dir. Duvarların kesiştiği iç köşelerde yarıçapı yaklaşık 3.25 m olan, çeyrek daireye yakın planlı destek duvarları bulunmaktadır.Fildamı Sarnıcı'nın kuzey ve güney duvarlarının iç yüzeylerinde, üzeri tuğla kemerli, dikdörtgen planlı, yapı içine inen merdivenin alt yapısına ait olduğu düşünülen kargir ayaklar yer alır. Günümüzde kuzey duvarında 5 adet, güney duvarında ise 6 adet ayak kalıntısı vardır. Ayakların arasındaki açıklıklar farklı ölçülerdedir. Güney duvarında yer alan ayaklar arasındaki en dar açıklık 2.40 m, en geniş açıklık 5.40 m'dir. Kuzey duvarında ise en dar açıklık 3.40 m, en geniş açıklık 6.30 m'dir.Sarnıcın uzun kenarları olan batı ve doğu duvarlarının doğu yüzleri, bu yönde inen arazi eğimine uygun olarak nişli duvarlarla desteklenmiştir. Batı duvarının iç yüzeyinde 19, doğu duvarının dış yüzeyinde ise 21 adet yarım daireye yakın planlı niş bulunmaktadır. Doğu duvarındaki nişlerin güneydeki son ikisi (20 ve 21. nişler) diğerlerinden farklılık göstermektedir. 20. nişin içinde kaynaklarda ne zaman yapıldığı belirtilmeyen, malzeme ve yapım tekniği bakımından farklılık gösteren düzensiz moloz taş örgülü, daire planlı bir bölüm bulunmaktadır. 21. nişin üzeri ise tuğla örgülü, çeyrek daire planlı bir kubbe ile örtülmüş olup yapısal kullanımı konusunda bir iz bulunmamaktadır.Tez çalışması, sarnıcın mevcut durumunun gerekli ölçüm ve çizimlerle, ayrıntılı bir şekilde belgelenmesinin yanı sıra, yapıdan elde edilen veriler ve mevcut kaynaklardan edinilen bilgiler doğrultusunda restitüsyon önerisinin hazırlanmasını ve sarnıcı tehdit eden iç ve dış etkenlerin saptanarak, mevcut yapı estetiğinin korunması konusunda yapılabilecek ilk müdahale önerilerini içermektedir.

Abstract:
Fildamı Cistern is located in the province of İstanbul, Bakırköy County, Osmaniye Borough, at block no. 60, map section no. 154 and parcel no. 4. Ekrem Kurt Avenue and Veliefendi hippodrome are at the east of the cistern while in the North, Çobançeşme Street, and in the South Marmara Sea and in the west Fildamı Street are located.Fildamı Cistern was registered as a cultural asset to be protected in accordance with the decision of Real Estate Ancient Buildings and monuments Council, date 26.01.1964 and no. 2341.It is widely known that many cisterns were built so as to use the water brought from the sources outside the city as well as using such sources in cases of draught and while under sieges which were roof covered or not covered.The open cisterns in İstanbul generally had square and rectangular plans and they also were covered with tall and thick walls from 5th-6th centuries. We currently know that the cisterns obtained the water from minor sources or rain or flood water and they were not constructed so as to retain water for a very long period of time and they accumulated water from other sources and distributed it among the other channels in the city.Fildamı Cistern which is among the four non roofed cisterns inside İstanbul is located in Bakırköy County, outside the city walls whereas the other three are within the city walls. The cistern is an early Byzantine building and it significantly preserved its uniqueness compared to the other Byzantine cisterns in the peninsula, and it also comprises unique architectural qualities absent in other cisterns hence it is at a different standing.Fildamı Cistern is a building located on an area inclined from west to east with a slope varying around 5-24% with a rectangular plan. The internal dimensions of the building are 76x127 m, and the exterior dimensions are 65.00 m on the North side walls and 73.5 m on the South side walls. The building with an exterior dimension of 135.50 m on the east side has its western wall under the floor level thus the exterior measures could not be obtained. The average height of the walls inside the building is approximately 11 m. from the ground level code. The entry to the building is through an empty space on the eastern wall.3 windows with brick Windows are available on the eastern wall of Fildamı cistern, while 2 are present on the southern wall.The walls of the cistern are of identical thickness and form as 4.10 m at northern and southern sides. The thicknesses of eastern walls are 7.00 m together with the niche walls. The interior visible sections of the western walls are niche wall formed just like the outside sections of the eastern walls. The thickness of the walls which are covered with soil from the outside cannot be precisely measures however the thickness which was measurable is 4.20 m. The diameters at the inner corners where the walls intersect are 3.25 m. And planned supporting walls are available which are adjacent to the quarter circle.On the upper sides of northern and southern walls of Fildamı Cistern, masonry feet with brick cincture is available having a rectangular plan that is assumed to belong to the substructure of the stairs which are an Access to the building. Today the number of remains of feet at the northern walls is 5, while 6 are available at the southern wall. The distances between the feet are of different measures. The smallest width between the feet at the southern wall is 2.40 m, and the largest is 5.40 m. The smallest distance at the northern wall is 3.40 m, while the largest is 6.30 m.The eastern sides of the western and eastern walls of the cistern which are its longer sides were supported with walls with niches in alignment with the slope of the land in this inclination. 19 middle shots are available at the inner sections of the western walls and 21 middle shots are available at the inner sections of the eastern walls with the plans being approximate to half circles. Last two of the southern niches at the eastern wall (20th and 21. St Niches) are different from the others. An irregular section within the 20th niche is available and no sources state when it was made and this section is different in terms of material and construction techniques; it is covered with irregular ruble Stones and having a circular plan which was also of an unknown date of construction. The upper section of the 21st niche is covered with tiles and covered by a quarter planned domes and there are no traces of its use as a building.The thesis includes the required measurements and sketches of the cistern under current conditions and the detailed relevant documentation as well as the restitution offer prepared with the use of the data obtained from the structure and the information obtained from the current sources and the recommendations as the first actions to be taken so as to preserve the aesthetics of the building.