Tarımsal desteklerin Erzurum ili yem bitkileri üretiminin ekonomik açıdan sürdürülebilirliğine etkileri
The effects of agricultural supports on the economic sustainability of forage crop production in Erzurum province
Yazar: TUBA KARABACAK
Danışman: PROF. DR. MURAT KÜLEKÇİ ; DOÇ. DR. MELİH OKCU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Sürdürülebilir tarım = Sustainable agriculture ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarımsal destekleme = Agricultural support ; Tarımsal üretim = Agricultural production

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile Erzurum ilinde yem bitkileri üretimi yapan çiftçilerin maliyet ve kârlılık durumları, yem bitkilerine yapılan desteklerin etkinliğini ve üretimin sürdürülebilirliği için üretime karar vermede etkili olan faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Yöntem: Çalışmanın verileri 2021 üretim yılında Erzurum ilinin Horasan, Köprüköy, Pasinler, Palandöken, Yakutiye, Aziziye ve Aşkale ilçelerinde; yonca, korunga ve fiğ yetiştiren 306 işletme ile yapılan anketlerden oluşmuştur. Yem bitkileri desteğinin etkinliğini belirleyebilmek için destek alan ve almayan işletmelerin sermaye yapısı ve faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi yapılarak, hem işletmelerin başarısı hem de yetiştirilen yem bitkilerinin maliyet ve kârlılık durumları karşılaştırılmıştır. Ayrıca üretimin sürdürülebilirliğini etkileyen faktörlerin belirlenmesinde probit model kullanılmıştır.
Bulgular: Tarımsal desteklerden faydalanan işletmelerde daha fazla yabancı işgücü ve tarımsal mekanizasyon işlemlerinin yapıldığı ve desteklerden yararlanmayan işletmelere göre daha fazla hayvan varlığına sahip oldukları tespit edilmiştir. İşletmeler finansal yapısı açısından incelendiğinde de desteklerden yararlanan işletmelerin öz sermaye ve aktif sermaye değerinin desteklerden faydalanamayan işletmelere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca işletmeler başarı açısından değerlendirildiğinde Gayri Safi Hasıla (GSH), Saf Hasıla (SH) ve Tarımsal Gelir (TG) gibi kriterler açısından da desteklerden faydalanabilen işletmelerin daha başarılı olduğu belirlenmiştir. İşletmelerde yonca, korunga ve fiğin üretim maliyetleri sırasıyla 1,05 ₺/kg, 1,32 ₺/kg ve 1,49 ₺/kg olarak hesaplanmıştır. Devlet desteği dikkate alınarak bu ürünlerde oluşan maliyetler ise 0,86 ₺/kg, 0,99 ₺/kg ve 1,25 ₺/kg olarak tespit edilmiştir. Üreticinin yaşı, işletmelerin hayvancılık faaliyetine yer vermesi, üreticilerin ekim alanını artırma isteği ve üreticilerin tarım dışı gelir varlığı yem bitkileri üretiminde sürdürülebilirliği pozitif olarak etkilerken üreticilerin eğitim durumunun artması, yem bitkileri desteği alması ve GSH'daki azalış sürdürülebilirliği negatif yönde etkilemektedir.
Sonuç: İşletme sahiplerine yönelik geliştirilecek eğitim ve danışmanlık hizmetleri ile yönetim becerilerinin geliştirilmesi sağlanmalı ve tarım dışı gelirlerin artırılması için çiftçilerin girişimcilik yönlerinin geliştirilmesine katkı yapılmalıdır. Yem bitkileri desteklerinin işletmelerde yapılan üretim faaliyetindeki maliyetleri düşürdüğü ve kârı artırdığı belirlenmiştir. Bu destekler, yem bitkisi üretiminin teşvik edilmesine ve tarım sektöründeki üretimin sürdürülebilirliği için gerekli olmasına karşın, yapılacak destek şekli ve miktarı ile ilgili yeni çalışmalara yer verilmelidir. Ayrıca yem bitkileri üretimindeki sürdürülebilirliğin devamı için genç üreticilerin yem bitkisi üretimine özendirilmesi ve bu üreticilerin hayvancılık faaliyeti gerçekleştirmeleri için teşvik edilmeleri gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Tarımsal Desteklemeler, Yem Bitkileri

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to assess the cost and profitability situation of farmers engaged in forage crop production in the province of Erzurum, as well as to evaluate the effectiveness of support provided for forage crops and identify the factors influencing production decisions for sustainable production.
Method: The data of the study consists of surveys conducted with 306 enterprises growing alfalfa, sainfoin and vetch in the Horasan, Pasinler, Köprüköy, Palandöken, Yakutiye, Aziziye and Aşkale districts of Erzurum province in the 2021 production year. In order to determine the effectiveness of forage crop support, the capital structure and activity results of businesses that received and did not receive support were evaluated and both the success of the businesses and the cost and profitability of the forage plants grown were compared. In addition, probit model was used to determine the factors affecting the sustainability of production.
Findings It has been determined that enterprises that benefit from agricultural supports employ more foreign labor and agricultural mechanization and have more livestock than enterprises that do not benefit from supports. When the businesses were examined in terms of their financial structure, it was determined that the equity and active capital values of the businesses that benefited from the supports were higher than the businesses that did not benefit from the supports. In addition, when businesses are evaluated in terms of success, it has been determined that businesses that can benefit from supports in terms of criteria such as GSH, SH and TG are more successful. Production costs of alfalfa, sainfoin and vetch per in enterprises were calculated as 1.01 ₺/kg, 1.25 ₺/kg and 1.49 ₺/kg, respectively. Considering government support, the costs of these products were determined as 0.83 ₺/kg, 0.93 ₺/kg and 1.25 ₺/kg. While the age of the producer, the involvement of enterprises in livestock farming, the desire of the producers to increase the cultivation area and the existence of non-agricultural income of the producers positively affect the sustainability in forage crop production, the increase in the education level of the producers, receiving forage crop support and the decrease in GSH negatively affect the sustainability.
Results: Training and consultancy services for business owners should be developed to improve their management skills, and contributions should be made to the development of farmers' entrepreneurial aspects in order to increase non-agricultural income. It has been determined that feed crop supports reduce the costs of production activities in enterprises and increase profits. Although these supports are necessary for encouraging forage crop production and for the sustainability of production in the agricultural sector, new studies should be included regarding the type and amount of support to be provided. In addition, in order to maintain the sustainability in forage crop production, young producers should be encouraged to forage crop production and these producers should be encouraged to engage in animal husbandry activities.
Keywords: Sustainability, Agricultural Supports, Forage Crops