Ampütasyon uygulanan hastalarda eğitimin "hastalığı değerlendirme ve "öz-bakım gücü" kazanma yetisine etkisi
The effect of education criteria for evaluating the disease" and "self-care criteria" in patient atted by amputation of alimp
Yazar: ÜMMÜ YILDIZ FINDIK
Danışman: PROF.DR. GÜLER AKSOY
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ampütasyon = Amputation ; Hasta eğitimi = Patient education ; Özbakım = Self-care

Özet:
Çalışmamız periferik obstrüktif damar hastalıkları, travmalar, malign oluşumlar nedeniyle extremite ampütasyonu uygulanan hastalara bakım girişimleri öğretilerek durumlarına bakış açılarını değiştirmek ve kendi kendilerine bakım (öz-bakım) güçlerini arttırmada yardımcı olmak amacıyla planlanmıştır. Ocak 1998 ve Aralık 1998 tarihleri arasında deneysel olarak gerçekleştirilen çalışmamızın evrenini, çeşitli yerleşim alanlarından gelen 18-62 yaş grubundaki hastalar oluşturmuştur. Periferik obstrüktif damar hastalıklı 23, travmalı 10, Malign tanılı 2 extremite ampütasyonu uygulanmış hastalar örneklemi oluşturmuştur. Araştırmamız İ. Ü. İstanbul Tıp Fakültesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İstanbul S.S.K. Hastanesi, Istanbul Haseki Devlet Hastanesi ve Trakya Üniversitesi Ortopedi ve Travmataloji A.B.D. servisleri ve Kalp ve Damar Cerrahisi A.B.D. servislerinde ve Hekimlikte Acil Vakalar A.B.D. servislerinde gerçekleştirilmiştir. Verilerin elde edilmesinde "Hasta Tanım Formu", "Hastalığı Değerlendirme Ölçeği", "Öz-Bakım Gücü Ölçeği" kullanılmıştır. Hazırlanan eğitim kitapçığı doğrultusunda hastalar bilgilendirilmiş ve veriler yüzdelik, T' testi, tek yönlü varyans analizi ile SPSS bilgisayar paket programı ile değerlendirilmiştir. Olgularımızı 48-62 yaş grubunda, erkek, evli, ilde yaşayan eğitim düzeyi ilkokul, meslekleri işçi, 3-4 ve daha fazlası çocuk sahibi, eşlerinin sosyo-ekonomik durumu düşük, % 65.5 oranında periferik obstrüktif damar hastalıklı extremite ampütasyonu uygulanmış hastalar oluşturmuştur. - Eğitim sonrası hastalığı değerlendirme ölçeği doğrultusunda, ampütasyonun günlük yaşam, arkadaş, aile ilişkileri, iş, okul ve ev işlerine olan etkisi önemli derecede azaltılmıştır. Hastalığı zarar veren, tehlikeli, bir şeylerin kaybına neden olarak görmeleri eğitim sonrası değişmiş ve fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hastalar ampütasyonu eğitim öncesi ve sonrası savaştıkları ve kalıcı bir durum olarak görmüşlerdir. - Deneklerimizin hastalığı kısıtlayıcı, vücudu bozucu, yıkıcı ve stres yaratıcı görmeleri eğitim sonrası değişerek istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. - Ampütasyonun hastalar tarafından önceden tahmini, bir parça rollerinin olduğunu düşünmeleri eğitim sonrası da değişmemiştir. - Ampütasyon işlemi sonrası, eğitimin hastalara her şeyin eskisi gibi olacağına inanma, bağımsız olma, tekrar yakalanma ihtimalini ortadan kaldırma, durumları ile baş etmek için bir şeyleri değiştirme düşüncelerini sağlaması istatistiksel olarak da ileri derecede anlamlı bulunmuştur. - Olguların hastalığı kabullenme, daha fazla bilgilenme, önem verdikleri şeyleri değiştirme ve durumları ile ilgili bir şeyler söylemede isteksizlikleri eğitim sonrası da devam etmiştir. - Deneklerin eğitim sonrası ampütasyonu bir fren olarak görmedikleri, enerjik, sabırlı, genel durum ve tavırlarından memnun oldukları belirlenmiştir. Olguların eğitim öncesi ve eğitim sonrası öz-bakım gücü ortalama puan farkları istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı bulunmuş, eğitimin öz- bakım gücü kazanmada etkin olduğu belirlenmiştir. Çalışmamızda yer alan olguların kişisel özelliklerinin hastalığı değerlendirme ve öz-bakım gücü kazanmada istatistiksel olarak fark yaratmadığı gözlenmiştir.

Abstract:
This study has been planned to help reinforce the self-care of patients who had extremity amputations because of malignancies, trauma and peripherical obstructive vascular diseases and to change their point of view of their situation by teaching them self-care. Our study which was accomplished experimentally, between January 98 and December 98 covered patients of ages 18-62 coming from different areas. The series consisted of 23 patients with peripherical obstructive vascular disease, 10 with trauma and 2 with a diagnose of malignancy. Our research was carried out in the clinics of University of Istanbul, Faculty of Medicine, Cerrahpaşa Medicine School, İstanbul SSK Hospital, Istanbul Haseki State Hospital and the Orthopaedic & Traumatology Clinics and Vascular Surgery clinics of the University of Trakya. The data supplies were the "Patient Identification Forms", "Criteria for evaluating the disease", "Self-care criteria". The patients were informed by the adductive booklets and the data was evaluated by "Student T" test in one way variant analysis in SPSS computer programme. The cases consisted of a group of 48-62 of age, male, married, city habitants whose education degree was primary school, profession, workers, having children of 3- 4 or more, whose spouses were low in socio-economic rank and had amputations because of peripherical obstructive vascular disease by a rate of %65.5.. After education by the help of criteria for evaluating the disease the effects of amputation, on daily life, on relationships with family and friends, work, school and house-work has diminished effectively. Their perception of the disorder as dangerous, harmful or as a loss has changed after education and the change has been found statistically meaningful. They began to repaid amputation as a permanent state that they struggled with both before and after education. Our patients perception of the disorder as something limiting, destructive and stressing has changed in a statistically meaningful way after education. The preconception of amputation and to think they might have a piece of role in the process hasn't changed with education. After the procedure of amputation, education has supplied the patients with thoughts of independency, belief that everything would be all right, and acts to change in order to handle the new situation. The patients unwillingness in the acceptance of the disorder, getting more information, changing the things they impose importance on and say things about their situation, has persisted. It was pointed out that the patients didn't repaid amputations as a brake after education and their general manners were pleasant, patient and energetic. The self-care potentiality of the cases differed with pre and post education with the statistics pointing out education made a difference in gaining self- care motives. The patients personal differences didn't make statistical difference in evaluating the disorder and gaining self-care power.