Ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının ve karar verme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Uşak ili örneği
Investigation of middle school students' attitudes towards socioscientific issues and decision-making skills in terms of various variables: Uşak case
Yazar: ÜMRAN ÇIRAK ZENGİN
Danışman: DOÇ. DR. ÜMRAN BETÜL CEBESOY GÜÇYETER
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Fen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın iki amacı vardır: Bunlardan ilki, ortaokul öğrencilerinin 
sosyobilimsel konulara (SBK'ye) yönelik tutumlarının ve karar verme becerilerinin 
nasıl olduğunu belirlemek ve ortaokul öğrencilerinin SBK'ye yönelik tutumları ile 
karar verme becerileri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın ikinci amacı ise 
ortaokul öğrencilerinin SBK'ye yönelik tutumlarının ve karar verme becerilerinin 
çeşitli değişkenler (cinsiyet, sınıf seviyesi ve anne-baba eğitim durumu) açısından 
incelemektir. Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden kesitsel tarama modeli 
kullanılmıştır.
Araştırmada kullanılan ölçme aracı, iki bölümden oluşmaktadır:İlk bölüm 
öğrencilerin yaş, cinsiyet, sınıf seviyesi, aile gelir durumu, anne-baba eğitim düzeyi, 
SBK'yi duyma durumu, çeşitli SBK'yi (küresel iklim değişikliği, genetik testler, 
klonlama) duyma durumu ve öğrencinin SBK'yi öğrenme kaynaklarına ilişkin 
sorular yer almaktadır. İkinci bölüm ise SBK'ye yönelik tutum ölçeği ve Karar 
verme becerileri ölçeğinden oluşmaktadır. Klaver ve Van der Molen (2020) 
tarafından geliştirilen SBK'ye yönelik tutum ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, 
geçerlik ve güvenirlik çalışması Alkış Küçükaydın, Gökbulut ve Şahinpınar (2021) 
tarafından yapılmıştır.Ölçekte'kişisel ilgi', 'okul ilgi düzeyi', 'olumlu duygular', 
'endişe', 'ortak yeterlik ve başkalarına bağımlılık' olmak üzere 6 faktör altında 19 
tane 4'lü Likert tipinde madde bulunmaktadır. Ölçekte ters kodlanan madde yoktur. 
Karar verme becerileri ölçeği, Sever ve Ersoy (2019) tarafından geliştirilmiştir.
Ölçek, 15 maddeden ve tek boyuttan oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan anket 
ilgili izinler alındıktan sonra, Uşak ilinde bulunan devlet okullarında öğrenim 
görmekte olan 493 kız, 572erkek öğrenci olmak üzere toplamda 1065 ortaokul (5-6-
7-8. sınıf) öğrencisine uygulanmıştır. Öğrencilerden bazılarının tutum ve karar verme 
becerileri ölçeğinin tamamına cevap vermediği için 51 öğrencinin verisi, toplam veri 
setinden çıkarılmış ve 1014 öğrenci verisi üzerinden analizler yapılmıştır.
Araştırma sonucunda, araştırmaya katılan ortaokul öğrencilerinin SBK'ye yönelik 
toplam tutum puanlarının ortalamanın üzerinde olduğu ve olumlu tutumlara sahip 
oldukları belirlenmiştir. Ortaokul öğrencilerinin SBK'ye yönelik karar verme 
becerileri ortalama toplam puanları incelendiğinde ise araştırmaya katılan 
öğrencilerin karar verme beceri düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. SBK'ye 
yönelik tutum toplam puanları ile karar verme becerileri arasındaki ilişkiyi incelemek 
amacıyla korelasyon analizi yapılmıştır. Bu analiz sonucu elde edilen bulgular, 
ortaokul öğrencilerinin tutum toplam puanları ile karar verme becerileri toplam 
puanları arasında orta düzeyde bir ilişki olduğunu göstermiştir. Ortaokul 
öğrencilerinin sınıf seviyesine göre SBK' ye yönelik tutumları ve karar verme beceri 
puan ortalamaları incelendiğinde ortaokul 6. Sınıf öğrencilerinin karar verme 
becerilerinin diğer sınıf seviyelerine göre daha gelişmiş olduğu görülmüştür. Tutum 
ölçeği incelendiğinde ise 5. Sınıf öğrencilerinin tutum ölçeği puanlarının diğer sınıf 
seviyelerine göre daha olumlu olduğu görülmektedir. Karar verme becerileri ve 
tutum puanları sınıf seviyesine göre incelendiğinde ise karar verme becerilerinin sınıf 
seviyesine göre değişmediği görülmektedir. Tutum puanlarının ise sınıf seviyesine 
göre anlamlı olarak farklılaştığı görülmektedir.
Ortaokul öğrencilerinin karar verme becerilerinin cinsiyet bakımından değişmediği 
belirlenirken, tutumlarının ise kız öğrenciler lehine anlamlı olduğu belirlenmiştir. 
Benzer şekilde tutum alt boyutları bazında "kişisel ilgi", "okul ilgi" ve "endişe" 
boyutlarında kız öğrenciler lehine anlamlı fark bulunmuştur. Yani kız öğrencilerin bu 
boyutlardaki tutum ortalama puanları erkek öğrencilerden yüksektir ancak bu farkın 
etki değeri küçüktür. Son olarak ortaokul öğrencilerinin karar verme ve tutum 
becerilerinin anne-baba eğitim seviyesine göre değişip değişmediği incelenmiş ve 
karar verme becerilerinin hem anne hem de baba eğitim düzeyine göre anlamlı bir 
şekilde farklılaştığı görülmüştür. Yapılan post-hoc analizleri, anne eğitim seviyesi 
arttıkça, ortaokul öğrencilerinin karar verme becerileri ortalama puanlarının arttığını 
göstermektedir. Sadece annesi üniversite mezunu ve lisansüstü kurumlardan mezun 
öğrencilerin karar verme beceri ortalamaları arasında anlamlı bir fark 
bulunamamıştır. Yine babası, üniversite ve lisansüstü kurumlarından mezun olan 
öğrencilerin karar verme becerileri ortalama puanlarının, babası okuryazar olmayan 
öğrencilerden daha fazla olduğu belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Sosyobilimsel Konular (SBK), ortaokul öğrencileri, karar verme becerileri, tutum

Abstract:
This study has two aims: The first one is to determine how middle school students' 
attitudes toward socioscientific issues (SSI) and their decision-making skills are and 
to examine the relationship between middle school students' attitudes towards SSI 
and their decision-making skills. The second aim of the study was to examine middle 
school students' attitudes toward SSI and their decision-making skills in terms of 
various variables (gender, grade level, and parental education level). A cross-sectional survey modelwas used in this study.
The questionnaire used in the study consists of two parts: The first part includes 
questions about students' age, gender, grade level, family income, parental education 
level, whether they heard about SSI, whether they heard about various SSI (global 
climate change, genetic tests, cloning) and the sources of learning about SSI. The 
second part is the Attitude towards the SSI scale and the Decision-making skills 
scale. The attitudes towards the SSI scalewasoriginallydeveloped by Klaver and Van 
der Molen (2020). It was translated and adapted into the Turkish language by 
AlkışKüçükaydın, Gökbulut, and Şahinpınar (2021). The scale has 19 four-point 
Likert-type items under six factors: 'personal interest', 'school interest level', 'positive 
emotions', 'anxiety', and 'shared competence and dependence on others'.The decisionmaking skills scale was developed by Sever and Ersoy (2019). The scale consists of 
15 items and is unidimensional. After obtaining the relevant permissions, the 
questionnaire used in the study was administered to a total of 1065 secondary school 
(5th-6th-7th-8th grade) students (493 female and 572 male students) enrolled in 
public schools in Uşak province. Since some of the students did not respond to the 
entire attitude and decision-making skills scales, the data of 51 students were 
excluded from the total data set and analyses were made on the data of 1014 
students.
The results revealed that the total attitude scores of the middle school students 
participating in the research were above average and they had positive attitudes 
towards SSI. In addition, the average total scores of middle school students' decision-making skills toward SSI were found to be high. Correlation analysis was conducted 
to examine the relationship between total scores of attitudes toward SSI and 
decision-making skills. The findings revealed that there was a moderate relationship 
between the total attitude scores of middle school students and their decision-making 
skills. When the middle school students' attitudes towards SSI and decision-making 
skill mean scores were examined according to grade level, it was seen that the 
decision-making skills of 6th
-grade students were more developed than other grade 
levels. When the attitude scale is analyzed, it is seen that the attitude scale scores of 
5th-grade students are more positive than other grade levels. When decision-making 
skills and attitude scores are analyzed according to grade level, it is seen that 
decision-making skills do not change according to grade level. Attitude scores, on 
the other hand, differed significantly according to grade level. 
While it was determined that middle school students' decision-making skills did not 
change in terms of gender, their attitudes were found to be significant in favor of 
female students implying that female students have more positive attitudes. 
Similarly, there is a significant difference with respect to attitude sub-dimensions 
(personal interest, school interest, and concern) found in favor of female students. In 
other words, the mean attitude scores of female students in these dimensions are 
higher than male students, but the effect size of this difference is small. Finally, it 
was examined whether the decision-making and attitude skills of middle school 
students varied according to the level of parental education. It was found that 
decision-making skills differed significantly according to both mother and father 
education levels. Post-hoc analyses showed that as the level of mother's education 
increased, the average scores of decision-making skills of middle school students 
increased. No significant difference was found between the mean decision-making
skills of students whose mothers graduated from university and postgraduate 
institutions. Again, it was determined that the mean decision-making skills scores of 
students whose fathers graduated from university and graduate institutions were 
higher than those of students whose fathers were illiterate.

Keywords: Socioscientific issues (SSI), middle school students, decision-making skills, attitude