İstanbul tekkelerinin kültürel hayata etkileri (Özbek tekkeleri örneğinde)
The effect of İstanbul lodges on the cultural life (Example of Uzbek lodges)
Yazar: DAVUD İBRAHİMLİ
Danışman: PROF. DR. AHMET KALA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Kültürel değerler = Cultural values ; Kültürel etki = Cultural effect ; Kültürel etkileşim = Cultural interaction ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Sosyal hayat = Social life ; Tarikatlar = Religious orders ; Tekkeler = Tekke ; Özbekler = Uzbeks ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Tezimizde, Osmanlı zamanında İstanbul gibi bir şehirde tarikatlar ve bu tarikatların oluşturduğu tekkelerin neyi amaçladığını, insanları hangi yönde etkilediğini, devletle ilişkilerini ve genel olarak İstanbul'a ne kattığını ele alan bir konu anlatılmaktadır.
Osmanlı döneminde, İstanbul'un gelişiminde büyük rollere sahip olan tarikatlar, onların kurucularının hangi yollardan geçtiği, hangi düşünceye sahip oldukları ve insanları neyi amaçlayarak bir tekke altına topladıklarını geniş bir şekilde ele aldık. Tarikatların hangi dönemde güçlü, hangi dönemde zayıf olduğunu ele alarak, Osmanlıda devlet-tekke ilişkisinin birbiri ile tamamen iç-içe geçmiş olan durumunu analiz ettik.
Bu tezde, Osmanlı döneminde ki önemli tekkelerin nelerle uğraştığını, önce cemaatine sonra ise diğer insanlara ne vaat ettiğini, bazı tekke şeyhlerinin gelişimde büyük rollere sahip oldukları gerçekleri ortaya konuldu. Tekkelerin bazen bir ilim mektebi, bazen bir yatakhane, bazen de bir hastane rolünü aldığını detaylandırdık. Tüm bu tekkelerin biri biriyle ortak yanlarını, tarikatlar arası münakaşaları, tarikat ve devletin ilişkilerini ele aldık. Devletin tarikatlara karşı bazen çok sert önlem aldığını, bazen de aynı yönde ilerlediğini tasdik ettik.
Tekkelerin oluşumu ve cemiyetle bağlantıları bunu göstermektedir ki Osmanlı İstanbul'unda var olmuş tarikatlar ve tekkeler devrin yaşam biçimini, insanların düşüncelerini ve cemaatlerin söz sahipliğini doğrudan etkileyen bir unsur olmuştur.

Abstract:
In our thesis, a subject that deals with the purpose of the sects and the dervish lodges formed by these sects in a city like Istanbul during the Ottoman period, how they affected people, their relations with the state and what they contributed to Istanbul in general, is explained.In the Ottoman period, we discussed in detail the sects that played a major role in the development of Istanbul, the paths of their founders, what thoughts they had, and for what purpose they gathered people under a lodge. we have analyzed the state-tekke relationship, which is completely intertwined with each other.
In this thesis, it was revealed what important dervish lodges in the Ottoman period were dealing with, what they promised first to their communities and then to other people, and the facts that some dervish lodges had a great role in development. We discussed the common points of all these lodges, the disputes between the sects, the relations between the sect and the state.
The formation of dervish lodges and their connections with the community show that the sects and dervish lodges that existed in Ottoman Istanbul were a factor that directly affected the way of life,  the thoughts of the people and the voice of the communities.