Lice (Diyarbakır) ilçesinde doğal olarak yetişen badem ağaçlarının seleksiyonu
Selection of naturally growing almond trees in Lice (Diyarbakır) district
Yazar: RECEP PEKER
Danışman: PROF. DR. SEZAİ ERCİŞLİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Meyve Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Botanik = Botany ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Badem = Almond tree ; Diyarbakır-Lice = Diyarbakır-Lice ; Seleksiyon = Selection ; Yabani bitkiler = Wild plants

Özet:
Amaç: Bu çalışma 2021 yılında Diyarbakır ili Lice ilçesinde doğal olarak yetişen badem popülasyonu içerisinde geç çiçeklenen ve meyve özelliği bakımından üstün özelliklere sahip badem tiplerinin belirlenmesi amacı ile yürütülmüştür.
Yöntem: Diyarbakır ili Lice ilçesinde yetişen badem potansiyelinin belirlenmesi ve gerekli ön bilgilerin alınması amacıyla Diyarbakır İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Lice İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden bilgiler alınmıştır. Konu ile ilgili envanterler ve yayınlar taranmış ve araştırma şekillendirilmiştir. Araştırmada toplam 30 tip değerlendirmeye alınmıştır.
Bulgular: Değiştirilmiş tartılı derecelendirme yöntemine göre 30 genotip seçilmiş ve detaylı incelemeleri yapılmıştır. Lice ekolojisinde seçilen bademlerin ilk çiçeklenme tarihi 23 Şubatta başlarken, çiçeklenme sonu 14 Mart olarak belirlenmiştir. İlk çiçeklenme 23 Şubat – 4 Mart, tam çiçeklenme 27 Şubat – 4 Mart ve çiçeklenme sonu ise 4-14 Mart arasında değişmiştir. Lice yöresindeki belirlenen badem tiplerinin kabuklu meyve ağırlığı 2,50-11,63g arasında değişmiştir. Kabuklu meyve iriliğine göre 17 tipin ufak, 8 tipin orta iri, 3 tipin ise iri ve 2 tipin çok iri olduğu belirlenmiştir. İç meyve ağırlığı 0,49-1,12 g arasında değişmiştir. İç meyve iriliğine göre 25 tipin ufak, 5 tipin ise orta iri olduğu belirlenmiştir. 1 ons'a giren meyve sayısı 28 ile 30 arasında, iç randıman ise %8,26 ile %24,23 arasında değişmiştir. Kabuk sütur açıklığına göre 2 tipin açık ve 28 tipin kapalı olduğu görülmüştür. Seçilen badem tiplerinin kabuk özelliklerine göre tamamının sert badem grubuna girdiği belirlenmiştir. Ağaç şekli bakımından ise 5 tipin çok dik, 4 tipin dik, 9 tipin dik yayvan, 8 tipin yayvan ve 4 tipin de çok yayvan olduğu tespit edilmiştir. 
Sonuç: Bademde seleksiyon çalışmaları sonucunda belirlenen üstün özelliklere sahip badem tiplerinin çoğaltılarak ve değişik ekolojilerde adaptasyonlarının denenmesi, ülke ekonomisi açısından ayrıca önem arz etmektedir.

Abstract:
Objective: This study was carried out with the aim of determining the late flowering almond types with superior fruit characteristics among the naturally grown almond population in Lice district of Diyarbakır province in 2021
Methods: Information was obtained from Diyarbakır Directorate of Provincial Agriculture and Forestry and Lice District Directorate of Agriculture and Forestry in order to determine the potential of almonds grown in Lice district of Diyarbakır province and to obtain necessary preliminary information. Inventories and publications related to the subject were scanned and the research was shapened. A total of 30 clues were evaluated in the study.
Results: 30 genotypes were selected according to the modified weighted grading method and detailed analyzes were made. The first flowering date of almonds selected in lice ecology started on February 23, and the end of flowering was determined as March 14. The first flowering was between 23 February - 4 March, the full bloom was between 27 February - 4 March and the end of flowering was between 4-14 March. Shell fruit weight of the almond types determined in Lice region varied between 2.50–11.63 gram. According to the shell fruit size, it was determined that 17 types were small, 8 types were medium large, 3 types were large and 2 types were very large. Internal fruit weight varied between 0.49-1.12 g. According to the inner fruit size, it was determined that 25 types were small and 5 types were medium large. The number of fruits in 1 ounce ranged between 28 and 30, and the internal yield ranged between 8.26% and 24.23%. According to the shell suture opening, 2 types were open and 28 types were closed. It has been determined that all of the selected almond types are in the hard almond group according to their shell characteristics. In terms of tree shape, it has been determined that 5 types are very upright, 4 types are upright, 9 types are upright broad, 8 types are broad and 4 types are very broad.
Conclusion: It is also important for the country's economy to multiply the almond types with superior properties determined as a result of the selection studies in almonds and to try their adaptations in different ecologies.