Hemodiyaliz tedavisi olan hastaların hastalık algılarının ve psikolojik gereksinimlerinin yardım arama tutumlarına etkisi
The effects of disease perceptions and psychological needs of patient sreceiving hemodialysis treatment on their attitudes to seek help
Yazar: PINAR KUNDURACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEMAN KUTLU
Haliç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Diyaliz = Dialysis ; Hastalık algısı = Illness perception ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Yardım arama davranışı = Help seeking behaviors

Özet:
Kesitsel Kesitsel, tanımlayıcı tasarımda ilişki arayıcı olan bu çalışma hemodiyaliz tedavisi alan hastaların hastalık algısı ve temel psikolojik gereksinimlerinin yardım arama tutumlarına etkisini değerlendirmek amacıyla yapıldı. Bu araştırmanın evrenini; bir Eğitim ve Araştırma Hastanesi diyaliz ünitesi ve bir özel diyaliz merkezinde programlı hemodiyaliz tedavisi olan toplam 304 hemodiyaliz hastası, örneklemini de 258 hemodiyaliz hastası oluşturdu. Çalışmanın verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Hastalık Algısı Ölçeği, Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği ve Yardım Arama Tutumu Ölçeği kullanıldı. Çalışmanın verileri; tanımlayıcı istatistiksel analizler (ortalama, standart sapma, medyan, frekans, yüzde, minimum, maksimum), normal dağılım testleri, cronbachalpha, t testi, One-wayAnova testi, Pearson Korelasyon testi, faktör analizleri, çoklu regresyon analizleri kullanıldı. Fark ve ilişkilerde istatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak kabul edildi. Çalışmadaki hastaların ortalama 58,07±14,61 yaşlarında, çoğunun; erkek (%58,5), evli (%69), çocuk sahibi (%77,1) ve ilköğretimden mezun (%45), çalışmadığı (%85,3), orta düzeyde geliri olduğu (%57,7), eş ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı (%72,1) belirlendi. Tedavi süresinin ortalama 6,93±6,11 yıl olduğu, kronik hastalığının olduğu (%66,7) ve daha önce hastalığı için psikolojik destek almadığı (%87,6) saptandı. Yardım Arama Tutumunun Toplam puanı ile Temel Psikolojik İhtiyaçlardan Özerklik ve Yeterlilik İhtiyacı puanları arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler saptandı (p<0.05).Yardım Arama Tutumu Toplam puanı ile Hastalığın Nedenlerinden Kaza ve Şans puanları, Bağışıklık puanları ve Hastalığın Nedenleri Toplam puanları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler saptandı (p<0.05).Yardım Arama Tutumları toplam puanlarının varyansını Hastalığın Tipi-B toplam puanının 0.920 birim ve Hastalığın Nedenleri Algısı toplam puanın da  0.257 birim artışa neden olduğu, Hastalığın Tipi-A toplam puanın ise 0.779 birim düşüşe neden olduğu saptandı (p<0,05).Hemodiyaliz hastalarının Yardım Arama Tutumu Toplam puanlarının yakın çevreden yardım isteyebileceği tanıdığının olma durumuna ve kronik hastalığın olma durumuna göre farklılıklar gösterdiği, yakın çevresinden yardım isteyebileceği tanıdığı olan ve konik hastalığı olan hastaların puanlarının daha yüksek olduğu belirlendi (p<0,05).

Anahtar Kelimeler:  Hastalık Algısı, Psikolojik İhtiyaç, Yardım Arama

Abstract:
This This cross-sectional, descriptive study was conducted to evaluate the effect of hemodialysis patients perception of illness and basic psychological needs on help seeking attitudes. The population of this study consisted of 304 hemodialysis patients who received scheduled hemodialysis treatment in a dialysis unit of a training and research hospitaland a privatedialysis center, and th esample consisted of 258 hemodialysis patients. Personal ınformation form, disease perception scale, basic psychological needs scaleand help seeking attitude scale were used to collectthe data of the study. Data of the study; descriptive statistical analyzes (mean, standarddeviation, median, frequency, percentage, minimum, maximum), normal distributiontests, cronbachalpha, t test, One-wayAnova test, Pearson Correlation test, factoranalysis, multiple regression analysis were used. Statistical significance in difference sand relationships was accepted as p <0.05. Theaverageage of thepatients in the study was 58.07 ± 14.61, most of them; male (58.5%), married (69%), having children (77.1%) and graduated from primary education (45%), not working (85.3%), having medium income (57.7%), spouse and it was determined that he lived with his children (72.1%). It was determined that the treatment period was 6.93 ± 6.11 years on average, he had a chronic disease (66.7%) and had not received psychological support (87.6%) for his illness before. Negative significant correlations were found between the Total score of Help-Seeking Attitude and the Autonomyand Adequacy Needs from Basic Psychological Needs scores (p <0.05). It was determined that the variance of Help-Seeking Attitudes total scores caused an increase of 0.920 units in the total score of Type-B and 0.257 unit increase in the total score of theDiseasePerception of theCauses, anddecrease of 0.779 units in the total score of theType-A of theDisease (p. It was determined that the total scores of hemodialysis patients Attitude to Seeking Help differedac cording to thestate of having a close acquaintance with whom they could seek help, and the presence of a chronic disease, the scores of the patients with conic disease and those with whom they knew to seek help from their immediate surroundings were higher (p<0, 05).

Keywords: Disease Perception, Psychological Need, Seeking Help