6360 Sayılı Büyükşehir Kanunu sonrası kırsal yerleşimlerin planlanmasında köy tasarım rehberlerinin geliştirilmesi: Ödemiş/İzmir örneği
Development of the village design statement in the planning of rural settlements after the Metropolitan Law no 6360: case study of Ödemiş/İzmir
Yazar: ESRA KUT GÖRGÜN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NERİMAN YÖRÜR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kırsal yerleşimler olan köyler; nüfus yoğunluğu, geçim kaynakları ve yaşam koşulları gibi çeşitli konularda kentten farklılaşmaktadır. Türkiye'de köyler; yerel halkın geçim zorlukları, refah düzeyinin düşük olması, yerel koşullara uygun olmayan yapılaşma ve doğal çevrenin tahrip edilmesi gibi çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Planlama açısından ele alındığında ise kırsal alanlar, bu sistemde yeterince yer edinememektedir. Değişen kanunlar, planlama politikaları kırsal alanları etkilemekte, özellikle 6360 sayılı Büyükşehir Kanunu sonrasında köylerin mahalleye dönüşmesi ile birlikte 'kentleşen' köylerin 'kırsal mekânsal karakterini koruyamama' sorunu yeniden gündeme gelmektedir. Kanunlarla gelen/gelecek sorunlardan kırsalın olumsuz etkilenmediği, köylerin yere özgü değerlerini koruyarak yaşatabildiği, tepeden inmeci yaklaşımlarla değil yerelin de katılım gösterdiği çalışmaların yapıldığı, yaşam alanlarını iyileştirebilme, koruyabilme yetisinin sunulabildiği ve planlama sisteminde yer edinebilen bir yaklaşım gerekmektedir. 

Dünyada birçok ülkede, kırsalın geçmişinin özelliklerini bugünün ihtiyaçlarına uygun olarak devam ettirerek yaşatan, yere özgü nitelikleriyle yol gösteren bir yaklaşım olarak köy tasarım rehberleri hazırlanmaktadır. Bu rehberler; yeni gelişmeleri yönlendirmesi amacı ile yerel halkın katılımı ile hazırlanan, planlama, tasarım gibi resmi gelişme süreçlerine ışık tutan belgeler olarak tanımlanmakta olup İngiltere' de, İrlanda ve birçok Avrupa ülkesinde hazırlanmaktadır. 

Türkiye'de 2013 yılında 3194 Sayılı İmar Kanununa ek madde ile yasal çerçevenin oluşturulduğu, ancak uygulamada ve literatürde çok az çalışmanın yer aldığı bu konuyla ilgili İzmir kırsalı için henüz bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmada, yasal düzenlemelerde yaşanıldığı gibi çeşitli değişikliklerin kırsalı oldukça etkilediği gözlemlenmesi ile hem yasal düzenlemelerdeki değişikliklerden etkilenmeyecek, hem de planlama sistemine uyumlu olabilecek kıra özgü kararlar ile yol gösterici bir araç olması bağlamında köy tasarım rehberleri temel konu edinilmiştir. İzmir ili Ödemiş ilçesi kapsamında kırsal yerleşmeler araştırılmış ve köy tasarım rehberi hazırlanması adına örnek yerleşme olarak 'Bademli' seçilmiştir. Çalışmanın; Türkiye'de, özellikle kentleşme baskısı altındaki özgün kırsal yerleşimlerde, yeni gelişmelerin kır dokusuna uygun gelişmesi, kırsal alanların planlanmasında katılımın sağlanması, yerleşimlerin özgün karakterlerinin ortaya çıkarılması ve korunması adına köy tasarım rehberlerinin geliştirebilirliğindeki ilgili literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract:
issues such as population density, livelihood and living conditions. The villages in Turkey encounter problems as; challenges of livelihood of local, the low level of welfare, improper structuring discordant with local conditions and destruction of the natural habitat. As we approach on basis of urban planning the rural areas are not able to gain ground in this system. Constantly changing laws and urban planning politics are affecting rural areas, particularly after the Metropolitan Law No.6360; the villages have transformed into neighborhoods, along with this , the issue of 'urbanizing 'villages 'failing to protect rural and spatial character' has come to the fore once again. To protect the villages from the adverse impact of existing/future laws, to gain their ground in planning system, to sustain their location specific values, local participation against top down rural studies, kind of approach that can provide the ability to improve and to protect the life spaces of the villages is required.

In many countries in the world, village design statement is being prepared that can sustain the characteristics of the rural history accordance with the needs of today also can guide the way along with the  location specific attribution. These guides; in order to steer the new developments, are prepared with the participation of the locals and they are defined as documents that shed light on the process of official developments such as planning and designing, they are arranged in England, Ireland and many European countries.

In Turkey in 2013; the legal framework was created as additional clause to construction zoning law No 3194 but in practice and in literature very few studies have been performed on this subject, no study so far for country side of İzmir.In this study; with the observation of how various changes affect adversely the rural life as can be seen in legal regulations, village design statement entreated , as an advisor tool, which will not  be affected by the changes in the legal regulations and also will  be compatible with the urban planning system along with rustic decisions.The rural settlements are examined within the scope of Ödemiş, district of İzmir and 'Bademli' has been elected as a case study in order to prepare the village design statement. The study is expected to make a contribution to the literature especially about the authentic rural settlements under the pressure of urbanization, new developments to be appropriate to the rural structuring, participation while planning the rural settlements, to reveal and preserve the authentic character of the settlements and the development of the village design statement.