Eski Türk inancı Şamanizm'de atın yeri ve önemi
The place and importance of the horse in ancient Turkish belief Shamanism
Yazar: YASİN MEHMET SAYLAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKER TÜRKMEN
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Eski Türk inançları = Old Turkish beliefs ; Türk dünyası araştırmaları = Turkish world researches ; Türk efsaneleri = Turkish legends ; Türk folkloru = Turkish folklore ; Türk sosyoloji tarihi = Turkish sociology history ; Şamanizm = Shamanism

Özet:
Dünya'da ata binen ve onu ehlileştiren ilk ulus Türklerdir. Ulusal Türk tarihinde at, murat olarak görülmüştür. Her Türk ata karşı ilgi, güven ve sevgi beslemiştir. Onu kendinden kabul edip kutsal görmüştür. Türk kültür ve tarihinde devletler at üstünde kurulup, yönetiliyordu. Bu çerçevede ordu, sosyal hayat, iktisat, din, sanat, müzik, edebiyat alanlarında ata ayrı bir yer verilmiştir. Bozkır yaşamının vazgeçilmez ögesi, yenilmez orduların savaş aracı olan at, Türklerin geniş coğrafyalara yayılmasında büyük rol oynamıştır. Atın yalnız çevikliği ve hızından değil, kemiklerinden, etinden/sütünden de faydalanılmıştır. Türkler din tercihi konusunda zengin bir geçmişe sahiptir. Hiçbir dine ne koyu taraftar olmuş ne de karşıtlık yapmışlardır. Türklerin milli dini en eski devirlerden beri varlığını koruyan Gök-Tanrı olmasına rağmen kaynak eksikliği ve araştırmacıların farklı yorumları nedeniyle Şamanizm olduğu algısı yaratılmıştır. Nitekim günümüzde de hala Şamanizm'in bir din olup olmadığı ile tartışmaları devam etse de bizim görüşümüze göre bir dinden ziyade Türklerin kendine has geleneksel inancı denebilir. İslamiyet öncesi Türk kültüründe ölüler çoğu zaman hayatlarına yön veren ögelerle gömülüyordu. Türk kurganlarından çıkarılan at gömüleri, at iskeletleri, koşum takımları ata verilen önemin bir işaretidir. Bu çalışmada genelde Şamanizm inancı ayrıntılarıyla açıklandıktan sonra Şamanizm inancındaki atın yeri ve önemi incelenerek bulduğumuz bilgiler yorum çerçevesinde aktarılmıştır.

Abstract:
The Turks are the first nation in the world to ride a horse and tame it. In the national Turkish history, the horse was seen as murat. Every Turk has nurtured interest, trust and love towards the horse. He accepted him from himself and considered him holy. In Turkish culture and history, states were established and ruled on horses. Within this framework, a separate place has been given to the ancestor in the fields of army, social life, economics, religion, art, music, literature. The horse, an indispensable element of steppe life and the fighting tool of invincible armies, played a major role in spreading the Turks to wide geographies. Not only the agility and speed of the horse were taken advantage of, but also its bones, meat/milk. Turks have a rich history of religious preference. They have neither been firm supporters of any religion nor have they made any opposition to it. Although the national religion of the Turks is the Gok Tengri which has been in existence since the earliest times, the perception that it is Shamanism has been created due to lack of resources and different interpretations of researchers. As a matter of fact, although there are still discussions about whether Shamanism is a religion or not, in our opinion, it can be called a unique traditional belief of the Turks rather than a religion. In pre-Islamic Turkish culture, the dead were often buried with items that guided their lives. Horse burials, horse skeletons, harnesses recovered from Turkish kurgans are a sign of the importance given to the horse. In this study, after explaining the Shamanism belief in general in detail, the place and importance of the horse in the Shamanism belief were examined and the information we found was conveyed within the framework of interpretation.