Şemʿî Şemʿullâh ve şerh-i Mahzenü'l-esrâr (İnceleme-tenkitli metin-özel isimler sözlüğü)
Şemʿî Şemʿullâh and Şerh-i mahzenü'l-esrar (Commentary-critical text- glossary)
Yazar: SARA BEHZAD
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Edebiyat = Literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şem`i = Şem`i ; Şem`i Şem`ullah = Şem`i Şem`ullah ; Şerh = Commentary

Özet:
Genceli Nizami'nin Fars dilinde kaleme aldığı Mahzenü'l-Esrâr manzumesi, Türk edebiyatında da rağbet görmüş ve nazire, tercüme ve şerh olmak üzere birkaç eserin yazılmasına zemin hazırlamıştır. Edebiyat tarihimizde Şem'ullah Şem'î'nin (XVI. yy.) çalışmaları, Farsça eserlerin -ve özellikle de Mahzenü'l-Esrar'ın- şerhi ile ilgili yazılan en eski ve önemli örnekler olarak bilinmektedir. Mahzenü'l-Esrâr Şerhi, eserin tüm beyitlerinin çevirisi ve açıklamasını eksiksiz şekilde sunduğu için kendi türünde benzersiz ve tek örnektir; Ancak bu değerli eserin tenkitli bir metni günümüze kadar hazırlanmamıştır. Bu yüzden de çalışmamız, edebiyat âleminin zengin kaynaklarından biri olan bu eseri bilim dünyasının istifadesine sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmamızın girişinde Nizâmî ve Şemʿî'nin hayatı ve eserleri anlatılmış, Mahzenü'l-Esrâr üzerine vurgu yapılmakla birlikte Hamse ile ilgili yazılan nazireler ve şerhler hakkında bilgi verilmeye çalışılmış ve üzerinde çalıştığımız bu şerhin kendisinden hareketle, şair, şârih ve eser hakkında çeşitli tahlillerde bulunulmuştur. Çeşitli yazma nüshalarının karşılaştırılması sonucu hazırlanmış olan tenkitli metin kısmı, îlmi transkripsiyon sistemine uygun bir şekilde ortaya konulmuştur. Metin içerisinde geçen özel adlar ise, çalışmamıza ekli sözlükte açıklanmıştır.

Abstract:
The poem written in Persian by Genceli Nizami became popular in Turkish Literature and caused several other works to be written (translation, response, explanation). In our history of literature, the works of Şemèullah Şemèî (the XVI. C.) are known to be significant and the oldest amoung the other works about the explanation of Persian works (especially about Mahzenü'l-Esrar's). Mahzenü'l-Esrâr Şerhi is unique in terms of the way it provides the translation and explanation of each and every couplet of the poem. However a critical text has not yet been published until today; therefore, our study aims to provide this rich and important work of our literature to the science world.In the beginning of our study information about the life and the works of Nizami and Şeyi is given.  In addition to emphasizing on Mahzenül Esrar some information about the responses and explanations on Hamse is given too. Considering the writer of the explanation that is studied an analysis on the poet, the commentator and the poem is made.The critical text part is prepared by comparing various copies of the writing and is according to the scientific transcription system.  Proper nouns in the text are given in the dictionary attached to our study.