Bazı zeytin çeşitlerinde su noksanlığı stresinde morfolojik-anatomik, fizyolojik ve gen ifadesi değişimlerin belirlenmesi
Determination of morphological-anatomical, physiological and gene expression changes of some olive cultivars under water deficient stress
Yazar: ZERBAB GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. MÜCAHİT TAHA ÖZKAYA
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki fizyolojisi = Plant physiology ; Bitki morfolojisi = Plant morphology ; Olea europaea L. = Olea europaea L.

Özet:
Birçok bitki türünde de olduğu gibi abiyotik stres unsurlarından kuraklık, zeytin      (Olea europaea L.) yetiştiriciliğinde de en önemli sınırlayıcı etmenler arasında bulunmaktadır. Bu nedenle bitkilerin abiyotik stres faktörlerine karşı sahip oldukları savunma mekanizmalarının aydınlatılması oldukça önemlidir. Bu kapsamda gerçekleştirilmiş olan tez çalışmasında, ticari öneme sahip olan 4 farklı zeytin çeşidinde (Ayvalık, Domat, Manzanilla, Kilis Yağlık) su noksanlığı koşullarında ortaya çıkabilecek anatomik, morfolojik, fizyolojik ve gen ifadesi değişimlerinin araştırılması amaçlanmıştır. Kendi kökleri üzerindeki 2 yaşlı zeytin fidanları 45 gün süre ile sulama yapılmamış ve kuraklık stresinden sonraki 45 gün süre ile stres bitkileri yeniden sulanmış ve zeytin çeşitlerinin kuraklık stresi sonrası gelişimleri incelenmiştir. Her çeşidin yaprak dokularından her 15 günde bir örnekler alınarak, stoma sayısı ve çapı, tüy sayısı ve çapı, yaprak oransal su içeriği, yaprak su potansiyeli ve Real-Time PCR analizi yapılmıştır. Kuraklık stresine maruz kalan zeytin çeşitlerinde uygulama süresine bağlı olarak birim yaprak alanındaki tüy sayısı ve yaprak su potansiyeli değişimleri istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Dolayısıyla birim yaprak alanındaki tüy sayısı ve yaprak su potansiyeli parametrelerinin kuraklık stresinin belirlenmesine yönelik önemli bir parametre olduğu tespit edilmiştir. Tüm moleküler verilerin ortak değerlendirilmesiyle DHN1, DHN6, OESDHN genlerinin ifadesinin çeşitlerin kuraklık stresine karşı direnç kabiliyetlerinin değerlendirilmesinde bir moleküler belirteç olarak kullanılabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Drought is thought to be one of the most important limiting factors in the cultivation of olive (Olea europaea L.)  as well as in many plant species. For this reason, elucidation of plant defense mechanisms against environmental stress factors are a very important issue. In this context, it was aimed to investigate the changes in anatomical, morphological, physiological level and also ingene expressions in four commercial olive cultivars  (Ayvalik, Domat, Manzanilla, Kilis Yaglık). 2-years-old olive seedlings with their own roots were not irrigated for 45 days and the stress plants were re-irrigated for 45 days after drought stress and the development of olive cultivars after drought stress was investigated. Each cultivar of leaf tissue each cultivar were collected biweekly and the number and diameter of stomas, number and diameter of trichome, leaf relative water content, leaf water potential were analyzed and also real-time PCR exprements were conducted. For olive cultivars, the number of trichome and leaf water potential changes per unit leaf area were found statistically significant under drought stress condition. Therefore, number of trichome per unit leaf area and leaf water potential were important parameters for the determination of drought stress. At the same time,DHN1, DHN6, OESDHN genes were identified as useful workers for detection of tolerance capability of olive cultivar against to drought stress conditions according to the results obtained by analysis.