Okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilirlik için ekolojik ayak izi farkındalıklarının incelenmesi
Examining preschool teachers' ecological footprint awareness for sustainability
Yazar: BURCU AYVAZOĞLU
Danışman: PROF. DR. TANER ÇİFÇİ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilirlik için ekolojik ayak izi (EAİ) farkındalıklarının ve çocukların ekolojik ayak izi farkındalığını attırmaya yönelik sınıf uygulamalarının incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini Gümüşhane ve Sivas illerinde görev yapmakta olan 360 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Karma yöntem deseni ile yürütülen çalışmanın nicel bölümünde tarama yöntemi, nitel bölümünde ise olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Çalışmanın verileri "kişisel bilgiler formu", "yarı yapılandırılmış görüşme formu" ve "Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği" aracılığı ile toplanmıştır. Çalışmada öğretmenlerin ekolojik ayak izi farkındalıkları yaş, mesleki deneyim, öğrenim durumu, okulun bulunduğu bölge, aylık gelir düzeyi ve çevre ile ilgili eğitim-seminer alma değişkenleri açısından incelenmiş, ekolojik ayak izine ilişkin bilgi durumları ve sınıf uygulamaları belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 22 programı ile, nitel veriler ise içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin EAİ farkındalıklarının en fazla enerji, en az ise ulaşım ve barınma boyutlarında olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin EAİ farkındalıklarında yaş değişkeni açısından ölçeğin enerji ve atıklar alt boyutlarında yaşı daha büyük olan katılımcılar lehine; mesleki deneyim değişkeni açısından enerji alt boyutuna yönelik farkındalık düzeylerinde, 0-5 yıl ile 11-15 yıl deneyimi olan katılımcılar arasında, atıklar alt boyutunda 0-5 yıl ile 16 yıl ve üzeri deneyimi olan katılımcılar arasında ve ulaşım ve barınma boyutunda mesleki deneyimi daha fazla olan öğretmenler lehine anlamlı bir farkın oluştuğu belirlenmiştir. Öğrenim durumu değişkeni açısından enerji ile ulaşım ve barınma alt boyutlarında eğitim düzeyi daha yüksek olan katılımcılar lehine; okulun bulunduğu bölge değişkeni açısından enerji, gıda ile ulaşım ve barınma alt boyutlarında büyük yerleşim yerlerinde çalışan katılımcılar lehine anlamlı bir farkın oluştuğu saptanmıştır. Aylık gelir düzeyi değişkeni açısından ölçeğin enerji ve atıklar alt boyutlarında gelir düzeyi fazla olan katılımcılar lehine; çevre ile ilgili eğitim-seminer alma durumu değişkeni açısından, atıklar boyutunda eğitim-seminer alan katılımcılar lehine,
ulaşım ve barınma boyutunda ise eğitim-seminer alıp almadığını hatırlamayan katılımcılar lehine anlamlı bir farkın oluştuğu saptanmıştır. Araştırmada yapılan görüşmeler sonucunda öğretmenlerin, ekolojik ayak izini kavramsal olarak açıklamakta yetersiz kaldıkları, okul öncesi dönemin bu uygulamalar için uygun ve önemli bir dönem olduğunun vurgulandığı, sınıflarındaki çocukların EAİ farkındalığını attırmaya yönelik yaptıkları uygulamalarda çoğunlukla enerji tüketimi, atıklar ve su tüketimi konularına yoğunlaşarak fen- doğa, sanat, Türkçe ve drama-oyun etkinliklerini yapmayı tercih ettikleri, EAİ uygulamaları sonucunda çocukların daha çok bilişsel gelişim ve sosyal-duygusal gelişim alanlarında gözlemlenen gelişmeleri ifade ettikleri, EAİ uygulamaları surecinde öğretmenlerin genellikle, velilerin yeterli desteği vermemesi, öğretmenlerin ve ailelerin konuya ilişkin bilgi eksikliği, okul ve çevre imkânlarının kısıtlı olması sebeplerinden kaynaklı sorunlar yaşadıkları ve EAİ' ne ilişkin çalışmaların okul öncesi dönemde etkili bir biçimde uygulanabilmesine ilişkin çoğunlukla aile ve öğretmenlere bilinçlendirme eğitimlerinin verilmesi yönünde tavsiyelerde bulundukları tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Ekolojik Ayak İzi, Ekolojik Ayak İzi Farkındalığı, Okul Öncesi Dönem, Okul Öncesi Öğretmenleri

Abstract:
The purpose of this research is to examine preschool teachers' ecological footprint (EEI) awareness for sustainability and classroom practices to increase children's ecological footprint awareness. The sample of the study consists of 360 preschool teachers working in Gümüşhane and Sivas provinces. In the quantitative part of the study conducted with mixed method design, survey method was used and in the qualitative part, phenomenology design was used. The data of the study were collected through "personal information form", "semi-structured interview form" and "Ecological Footprint Awareness Scale". In the study, teachers' awareness of ecological footprint was examined in terms of age, professional seniority, education level, region where the school is located, monthly income level and receiving environmental education-seminars, and their knowledge status and classroom practices regarding ecological footprint were tried to be determined. The quantitative data obtained were analyzed using SPSS 22 program and qualitative data were analyzed using content analysis method.
As a result of the study, it was determined that teachers' EEI awareness was highest in energy and lowest in transportation and shelter dimensions. It was determined that there was a significant difference between the participants with 0-5 years and 11-15 years of experience in the energy sub-dimension, between the participants with 0-5 years and 16 years or more of experience in the waste sub-dimension, and in favor of the teachers with more professional experience in the transportation and shelter dimension. In terms of the education level variable, a significant difference was found in favor of the participants with higher education level in the sub-dimensions of energy, transportation and shelter; in terms of the region where the school is located, a significant difference was found in favor of the participants working in large settlements in the sub-dimensions of energy, food, transportation and shelter. In terms of the monthly income level variable, a significant difference was found in favor of the participants with higher income levels in the energy and waste sub-dimensions of the scale; in terms of the variable of receiving environmental education-seminar, a significant difference was found in favor of the participants who
received education-seminar in the waste dimension, and in favor of the participants who did not remember whether they received education-seminar in the transportation and shelter dimension. As a result of the interviews conducted in the research, it was emphasized that the teachers were insufficient in explaining the ecological footprint conceptually, that the preschool period was an appropriate and important period for these practices, that they mostly focused on energy consumption, wastes and water consumption in their practices to increase the awareness of children in their classes, and that they preferred to do science-nature, art, Turkish and drama-game activities, As a result of EEI practices, it was determined that children mostly expressed the improvements observed in the areas of cognitive development and social-emotional development, teachers generally experienced problems in the process of EEI practices due to the lack of sufficient support from parents, lack of knowledge of teachers and families on the subject, limited school and environmental facilities and they mostly recommended that awareness-raising trainings be given to families and teachers in order to effectively implement EEI studies in the preschool period.
Keywords: Sustainability, Ecological Footprint, Ecological Footprint Awareness, Preschool Period, Preschool Teachers