Gâvur dağı (Amanoslar) yöresinde hikâyeli türküler: Osmaniye ve ilçeleri
The folk songs with story in Mount Gâvur (Amanos Mountains) region: Osmaniye and its district
Yazar: HALİL İBRAHİM TOPALAK
Danışman: PROF. DR. F. GÜLAY MİRZAOĞLU SIVACI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Amanos dağları = Amanos mountain ; Halk bilimi = Folklore ; Hikaye = Story ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik kültürü = Music culture ; Osmaniye = Osmaniye ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk müziği = Turkish folk music ; Türküler = Folk songs

Özet:
Toplumları ayakta tutan, geleceğe taşıyan en önemli unsur kültürdür. Toplumların yarattığı bu
kültür unsurlarından biri halk türküleridir. Dünyada yaşayan her toplum gibi Türklerin de kendine
has, zengin bir kültürü bulunmaktadır. Bu kültür unsurlarından biri ise halk türküleridir. Anadolu'da
türkü ve hikâye geleneğinin en canlı olduğu yerlerden biri yıllarca göçerevli bir yaşam sürmüş
olan Osmaniye'dir. Bu çalışmada, yörenin tespit edebildiğimiz geleneksel hikâyeli türküleri ve
bestesi kendine ait olan icracıların türküleri derlenerek kayıt altına alınmış; kayıt altına alınan bu
hikâyeli türküler halkbilimi kuramlarından bağlam ve metin merkezli kuramlar başta olmak üzere
tarih, sosyal psikoloji, dinler tarihi, müzikoloji, etnomüzikoloji gibi farklı disiplinlerin verilerinden
faydalanılarak disiplinler arası bir yaklaşımla bütüncül olarak ele alıp incelenmiştir.
Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve öneminden, alanı ve sınırlıklarından, başvurulan
yöntem ve tekniklerden bahsedildikten sonra türkülerin yaratıldığı, icra edildiği kültürel yapının
daha iyi anlaşılması için çalışma sahamız Osmaniye'nin tarihi, sosyo-kültürel özellikleri hakkında
ayrıntılı bilgi verilmiştir. Aynı bölümün sonunda ise Türkiye'de ve yörede hikâyeli türküler üzerine
yapılmış belli başlı çalışmalardan bahsedilmiştir. Tezin ikinci bölümünde kültürün tanımı,
türkülerin Türk toplumundaki yeri ve önemi, türkü derleme çalışmaları, türkü, bozlak, hikâyeli türkü
ve hikâyeli türkü-balat ilişkisi hakkında bilgiler verilmiştir.
Türkülerin yaratılmasında, aktarılmasında, yaygınlaşmasında âşıkların önemli bir rolü
bulunmaktadır. Çalışma sahamızda ise bu âşıkların başında Karacaoğlan ve Dadaloğlu
gelmektedir. Tezin üçüncü bölümünde bu gerçekten hareketle Osmaniye'deki âşıklık geleneği,
Karacaoğlan ve Dadaloğlu Geleneği hakkında detaylı bilgiler verilmiştir. Aynı bölümün devamında
ise hikâyeli türkülerin icra ortamlarına değinilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde derlenen hikâyeli
türkülerin varyantlaşması, yapısal, tematik, ezgisel, işlevsel, dil anlatım hususiyetleri
açıklanmıştır. Beşinci bölümde derlenen hikâyeli türkülerdeki mitolojik unsurlar tespit edilmeye
çalışılmıştır. Altıncı bölümde derlenen hikâyeli türküler "icracı, dinleyici, bağlam" ana başlıkları
altında Performans Teori doğrultusunda yorumlanmıştır. Sonuç bölümünde Osmaniye'deki
hikâyeli türküler hakkında ulaştığımız sonuçlara; Metinler kısmında ise 450 hikâyeli türkü metnine
yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Gâvur Dağı, Çukurova, Hikâyeli türkü, Bozlak, Türkü

Abstract:
The most important factor that sustain societies and bring them to the future is culture. One of the
elements of culture created by societies is folk songs. Like every other society in the world, Turkish
people have a unique and rich culture. One of these cultural elements is folk songs. One of the
regions in Anatolia where the tradition of folk songs and stories is most alive is Osmaniye, where
people lived a nomadic life for a long time. In this study, the region's traditional narrative folk
songs and the songs of the performers who composed their own songs that we can detect was
compiled and recorded with the methods and techniques of folklore compilation; Those recorded
narrative folk songs were examined with a holistic and interdisciplinary approach mainly through
contextual and text-centered folklore theories while taking advantage of the data of different
disciplines such as history, social psychology, history of religions, musicology, and
ethnomusicology.
In the first chapter of the thesis, after the purpose and importance, scope and limitations, methods
and techniques of the study was mentioned, the historical and socio-cultural characteristics of
Osmaniye, our region of study, are described in order to provide a better understanding of the
cultural structure in which these folk songs are created and performed. At the end of the same
chapter of the study, main studies on narrative folk songs in the region and in Turkey are
mentioned. In the second chapter of the study, the definition of culture, the importance and place
of folk songs in Turkish society, compilations of folk songs, folk songs, bozlaks, narrative folk
songs and the relationships between narrative folk songs-ballads are discussed.
Minstrels have a crucial role in the creation, conveying, and dissemination of folk songs.
Karacaoğlan and Dadaloğlu are the most important minstrels in our region of study. In the light of
this information, In the third chapter of the study, detailed information about the minstrels tradition
in Osmaniye, the tradition of Karacaoğlan and Dadaloğlu are given. Later in the same chapter,
the performance places of narrative folk songs are mentioned. In the fourth chapter of the study,
the diversification, structural, thematic, melodic, functional and language expression
characteristics of the compiled narrative folk songs are explained. In the fifth chapter, the
mythological elements in the compiled narrative folk songs are examined. The compiled narrative
folk songs are interpreted in the context Performance Theory under the main themes of
"performer, listener, and context" in the sixth chapter of the study. In the conclusion chapter, the
results we reached about the narrative folk songs in Osmaniye are presented, and the text of 450
narrative stories are given in the text section.

Keywords
Gâvur Mountain, Çukurova, Narrative Folk Song, Bozlak, Folk song.