İbn Rüşd'ün din-felsefe ilişkisi bağlamında ahlâkın konumu
The state of ethics in the context of religion-philosophy relation of Ibn Rushd
Yazar: VEDAT YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FATİH TOKTAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Akıl = Reason ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Din-ahlak ilişkisi = Religion-moral relation ; Erdem = Virtue ; İbn Rüşd = İbn Rüşd ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
İbn Rüşd'e göre ahlakî erdemlerin kaynağı, insanın sahip olduğu öfke ve arzulama yetileridir. Ahlakî erdemlerin insan tarafından sahip olunması bu iki yetinin insanın aklı tarafından kontrol altına alınması ile doğru orantılıdır. Bu iki yetinin insanda bulunması ahlakî erdemlere sahip olmak için yeter sebep değildir. Filozofa göre bu iki yetinin, aklın gerektirdiği ölçüde kullanılması koşuluyla ahlakî erdemlerin ortaya çıkması söz konusudur. 
İbn Rüşd insanın erdemli olmasını tüm aklî ve ahlakî erdemlere sahip olmasına bağlamaktadır. İnsanın erdemli bir varlık olmasının temeline, insanı diğer varlıklardan ayıran  "Akıl" yetisini koymaktadır. İbn Rüşd'te "Akıl" erdemli ve ahlaklı olmanın temel taşıdır. İbn Rüşd'e göre, varlıklarda bulunan hikmeti kavrayan akıl, aslını yakalamış olur. "Ăkîl" olmanın yolu, varlıklarda bulunan hikmeti kavramaktan geçer. Ona göre aklın menşei, Tanrısal düzen ve ilahî nedenselliktir. Akıl yetisinin iyi kullanılması davranış ve fiillerini aklıyla yönlendirmesi ahlakî erdemlere sahip olmasını sağlayacaktır.
İbn Rüşd'e göre bireylerin erdemli bireyler haline getirilmesinde kullanılacak olan iki temel yol vardır. İkna ve zorlama diğer bir ifade ile öğüt verme ve cihat metodu. Filozofumuza göre felsefî düşüncede, ahlakî erdemlerin insanlara kazandırılmasında ileri sürülen bu iki yöntem aynı şekilde İslam dininde de söz konusu olup İslam şeriatı tarafından da bireylerin ahlaklı, erdemli olması konusunda kullanılması gereken yöntemler olarak ifade edilmiştir.  
İbn Rüşd erdemlerin bireye kazandırılmasında felsefe ile dinin yöntemlerinin çelişmeyip birbirine uygunluk arz ettiğini belirtir. O, hayatı, nesnel gerçekliği, İslam inanç sisteminin öngörüleri doğrultusunda algılamaya çalışırken, yine inandığı dinin kendisine kullanmasını emrettiği aklı ile de algılamaya çalışır.



Anahtar Kelimeler: Din, Felsefe, Akıl, Erdem, Ahlak, Ahlaki Erdemler, İnsan, Mutluluk

Abstract:
According to Ibn Rushd, the basis of moral virtues are the abilities of anger and desire in human beings.Possessing these moral  virtues is directly proportional to gettting the control of these abilities by the mind of man. The presence of these talents in man is not enough to have these moral virtues. According to the philosopher , the emergence of these moral virtues can exist on condition that these talents are used to the extent necessitated by the mind of man.
Ibn Rushd relates people's virtuousness to their having all the mental and moral virtues.He puts "mind",which separates man from other beings, on the basis  of  human virtuousness . According to Ibn Rushd,  "mind" is the cornerstone of being  virtuous and moral. Ibn Rushd argues that upon cogniting the reason of its existence ,the mind seizes the meaning of life. To name this ability "Wisdom" , the cognition of existence is necessary. From his point of view, the essence of mind is divine harmony and divine casuality. Using the mind well and directing their actions with their wisdom will provide the human beings with moral virtues.
He claims that there are two basic routes to take while turning individuals into virtuous ones: either convincing or urging, in other words,  advising method or forcing method. According to Rushd, both these methods put forward in philosophy to earn people moral virtues are also mentioned in Islamic Law as necessary instruments to use in getting people to have moral virtues .
Ibn Rushd argues that philosophy and religion present a harmony rather than a conflict while trying to make people more virtuous. He not only tries to perceive life and objective reality via his mind as instructed by his religious beliefs  but also via foresight of Islamic belief.


Keywords: Religion, Philosophy, Wisdom, Virtue, Morality, Moral Virtues, Human Being, Happiness.