Suriyeli sığınmacılara yönelik politikalarda insani eylem kuruluşlarının rolü: Türk Kızılay örneği
The role of humanitarian aid organizations in policies for Syrian refugees: The Turkish Red Crescent example
Yazar: MUHAMMET OĞUZ YÜCEL
Danışman: PROF. DR. EMRAH AKBAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışmada Türk Kızılay'ın, özellikle Suriye Mülteci krizine müdahalesi ile genişleyen insani eylem sahasındaki yürütmüş olduğu faaliyetlerini; sürecin ilk zamanlarını, ilerleyerek kronikleşmesini ve günümüzde devam eden şekliyle kapsamlı ve bütünü anlamaya yönelik olarak araştırılmıştır. Çalışmada evren olarak seçilen Türk Kızılay'ın göç alanında çalışan yöneticilerinin tecrübe ve görüşleri ile sürecin nasıl ilerlediği ve söz konusu süreç ile Türk Kızılay'ın göç yönetim tercihlerinin nasıl değişerek geliştiği hususlarında önemli bulgular elde edilmiştir. Araştırma esnasında Türk Kızılay'ın göçe müdahalesinin insani ilkeler, paydaş ilişkileri ve iş birlikleri, kendi öz birikim ve reaksiyon verebilme gücü, şeffaflığı ve hesap verebilirliği ile Suriye kaynaklı mülteci krizine ve ihtiyaç sahibi tüm kişiler için geliştirdiği program/proje ve faaliyetler değerlendirilmiştir. Yürüttüğü faaliyetlerin bütününde insani eylem sahasında yarattığı fark, farkındalık ve model teşkil etme yolunda faydalandığı yaklaşımları, bütüncül olarak uygulayabilme becerisi anlaşılmaya çalışılmıştır. 
İnsani eylem sahasına olan müdahalesinde tahsis ettiği iş birlikleri vasıtasıyla hızla büyüyerek etkin ve etkili faaliyetler yürütebilmesinin dinamikleri incelendiğinde, tercih ettiği yaklaşımlar ve bu yaklaşımları doğru şekilde uygulayabilme çabası en önemli unsur olarak belirmektedir. Türk Kızılay mülteci krizinin ilk zamanlarında daha çok ihtiyaca yönelik acil durum müdahalesi faaliyetleri ve krizin yönetiminde devleti destekleyici rolü ile ön plana çıkmıştır. İlerleyen süreçte tüm faaliyetlerini, daha insani ve temel insan haklarını savunan 'Hak Temelli' anlayışı benimseyerek kurguladığı bulgularda karşımıza çıkmaktadır. İnsani krizlerde ihtiyaç odaklı, anlık ve acil durumlardaki yardımlar için çoğunlukla benimsenen muhafazakâr ve dini inanış doğrultusunda şekillenen yardım modellerinin aksine hak temelli yaklaşımda insani yardımın hedefi temel insani haklar üzerine oturtulmaktadır. Mevcut literatürde hak temelli yaklaşım incelendiğinde, insani yardımın ve ihtiyaçların ötesinde temel insani hakların savunuculuğunu yasal düzlem üzerinden tartışan bir bakış açısı göze çarpmaktadır. 
Bu çalışmada, politik söylemlere ve yasal zemin odağına takılması yönündeki eleştirilere rağmen hak temelli yaklaşımın insan onuruna daha yakışan bir model olarak insani eylem boyutu ele alınmıştır. Türk Kızılay'ın yürüttüğü faaliyetler araştırıldığında, kuramsal çerçeve başlığı altında hak temelli yaklaşımın göç ve insani eylem örgütleri ilişkisi değerlendirilmiş, bulgu başlıkları altında hak temelli anlayışın eyleme dökülmesi hususu derinlemesine tartışılarak literatüre katkı sağlanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Geçici Koruma, Hak Temelli Yaklaşım, İnsani Yardım, İnsani Eylem, İnsani Kriz, Suriyeli Sığınmacı Krizi, Türk Kızılay

Abstract:
In this study, the activities of the Turkish Red Crescent, in the field of humanitarian aid operations for the Syrian Refugee crisis, have been investigated in order to understand the crisis management process thoroughly. Significant findings were obtained about the progress of the overall process with the experiences and opinions of the Turkish Red Crescent migration program managers and the gradual advancement of the migration management preferences. During the research; the humanitarian principles, partnership relations, collaborations, accumulated know-how, transparency, and accountability of the Turkish Red Crescent's migration programs, projects, and activities developed for the management of the Syrian refugee crisis were evaluated. In addition, the claimed holistic approach, which is argued to be an innovative model for aid action with a capacity to raise awareness in rights-based action for new humanitarian programs to be developed, is analyzed.
The rights-based humanitarian approach and its correct applications are the outstanding factors in the Turkish Red Crescent's success in building strong partnerships that enable rapid growth and efficient operation management. Parallel to this, the Turkish Red Crescent came to the forefront with its emergency response activities and its role in supporting the state in the management of the crisis in the initial emergency phases. And in the later stages of the crisis, a 'rights-based' understanding is observed to be applied in all its activities to achieve more humane and human rights-oriented services. Contrary to the conservative and religious aid models that are mostly adopted for need-oriented emergency aid, the goal of rights-based approach is centered around basic human rights. When the rights-based approach is examined in the current literature, a perspective that proposes the advocacy of basic human rights, beyond legal discussions and need-oriented humanitarian aid, by humanitarian actors stands out.
In this study, despite the criticisms claiming it to be too focused on political discourse and legal ground; the humanitarian action dimension of the rights-based approach, as a more appropriate model for human dignity, is discussed. When the activities carried out by the Turkish Red Crescent were investigated, the relationship between the rights-based approach, migration, and humanitarian action organizations was evaluated under theoretical framework; and the issue of putting the rights-based understanding into action was discussed in detail as a novel contribution to the literature.

Keywords: Temporary Protection, Rights Based Approach, Humanitarian Aid, Humanitarian Action, Humanitarian Crisis, Syrian Refugee Crisis, Turkish Red Crescent