İran Milli Kütüphanesinde bulunan Dilsûz divanı (metin-inceleme)
The divan of Dilsuz in the Iran National Library (Text-review)
Yazar: NİLAB SAEEDİ
Danışman: DOÇ. DR. YAKUP POYRAZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilsuz = Dilsuz ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Yazma eserler = Manuscripts ; İran = Iran ; Şiir = Poem

Özet:
Türkler Anadolu'ya yerleşmelerinden 1928'deki harf inkılâbına kadar Osmanlı Türkçesi alfabesini kullanmışlardır. Yüzlerce yıllık bir süreci ifade eden bu dönemde yüz binlerce manzum ve mensur eser verilmiştir. Bu eserler; dinî, ilmî, ahlâkî, siyâsî, ictimaî, târihî, edebî vb. içeriklere sahiptir. Dolayısıyla söz konusu eserler bu dönemde Türk kültür ve medeniyetinin en zengin, en nitelikli ve en önemli temsilcileri ve taşıyıcılarıdırlar.
Klasik Türk Edebiyatı araştırmalarında manzum metinlerin, bunlar arasında da divanların önemli bir yeri vardır. Çalışmamıza konu olan eser, İran Milli Kütüphanesinin El Yazmalar bölümünden getirtilmiştir. Bu yazma, Divan-ı Dilsûz-ı Türkî adıyla 1787067 numaralı rafta kayıtlıtır.
Eser, müretteb bir divandır. Başlangıçta Farsça sonrasında ise Türkçe şiirler mevcuttur. Divanın ilk sayfaları Farsça ağırlıklıdır. Toplam 129 yapraklı olan divanın ilk 7 sayfası tamamen Farsçadır. Türkçe olan kısımlarda da ara ara Farsça beyitler bulunur. Divanın kapağından sonra zahriyesi bulunmaktadır. Zahriye yaprağı ve sondaki 5 yaprağı boştur. Temmet kısmını içeren son yaprağı yırtılarak zayi olmuştur. Eserin  önemli bir özelliği de içinde bulunan resimlerdir. Toplam 129 yaprakta 11 resim mevcuttur. Resimler kara kalemle çizilmiş olup  genellikle Hazret-i Ali ve Şialıkla ilgilidir. Resimlerde Hazret-i Ali'nin yüzü kırmızı bir örtüyle kapatılmıştır. Divandaki resimler konuyu görselleştirmis ve divanın muhtevasını daha belirgin hâle getirmiştir.
Anahtar Sözcükler : İran Milli Kütüphanesi, Divan, El Yazmalar, Dilsûz, Divan Şiiri.

Abstract:
The Turks used the Ottoman Turkish alphabet from their settlements to Anatolia until the 1928 inscription. Hundred thousands of verses and prose works were given in this period which represents a process of hundreds of years. These works about religious, education, politics, history, social life and etc. Therefore, they are the richest, most qualified and most important representatives and carriers of Turkish culture and civilization in the mentioned period.
Classical texts and studies conducted on these works. This work is available in the lithography of the Manuscripts section from the Iranian National Library. This Manuscript Divan-i Dilsuz was recorded on the shelf numbered as 1787067.
At the beginning of the divan, Persian and later Turkish poems come. The pages of the Divan are predominantly Persian. The first 7 pages of the divan with a total of 129 leaves are only Persian. There are occasional Persian poems in Turkish. Zahriye leaf and  end of the leaf are empty . The pictures are in the trick of the work. There are 11 pictures in 129 sheets. Pictures are drawn with pencil and in some parts there are red paints. The drawn pictures are relevant and explain the contents of the poems more clearly.They are also about Caliph Ali.
Key Words: The Iran National Library, Divan, Manuscripts, Dilsuz, Ottoman Poetry.