Genetiği değiştirilmiş organizma ve ürünlerin sağlık hakkı ve sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı açısından değerlendirilmesi
The evaluation of genetically modified organisms and products in the right of health and the right to life in a healthy and balanced environment
Yazar: HAKAN RIZA KÜÇÜK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEK BAYRAK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Biyogüvenlik = Biosafety ; Biyogüvenlik Kanunu = Biosafety Code ; Genetiği değiştirilmiş organizmalar = Genetically modified organisms ; Kamu hukuku = Public law ; Sağlık hakkı = Health right ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Sağlıklı insanlar = Healthy people ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Yaşama hakkı = Right to life

Özet:
Gelişen teknoloji ve değişen dünya düzeniyle beraber ikinci ve üçüncü kuşak haklardan sayılan ve aynı zamanda ulusalüstü düzeyde korunmaya alınan haklardan olan sağlık hakkı ile sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı, birçok ülkede ulusal düzlemde korunduğu gibi Birleşmiş Milletler, Dünya Sağlık Örgütü, Avrupa Konseyi gibi ulusalüstü kurum ve kuruluşlar tarafından da güvence altına alınmıştır.

Gen teknolojisindeki yaşanan gelişmeler sağlık hakkı ve çevre hakkı gibi, hatta yaşama hakkı gibi, bazı haklara yönelik beraberinde birtakım soru(n)lar getirmiştir. Özellikle biyoteknoloji yöntemleri kullanılarak üretilen genetiği değiştirilmiş organizma ve ürünlerin sınır aşan hareketleri, çevreye deney ve kullanım amaçlı salınmaları, hayvan yemi olarak kullanılmaları, insanların tüketimine sunulmaları gibi konular insan ve çevre sağlığı açısından önem arz ettiği için bu konunun ulusal ve ulusalüstü düzlemde ayrıntılarıyla ele alınmasını gerektirmiştir. Çalışmamızda genetiği değiştirilmiş organizma ve ürünlerin tarihsel gelişimi, insan doğası ve çevreye etkileri, Biyoçeşitlilik Sözleşmesi Cartagena Protokolü ve Ulusal Biyogüvenlik Kanunu kapsamında mevzuattaki sıkıntılar ve uygulamada karşılaşılan sorunlar ele alınacak ve sorunlara yönelik çözüm önerileri sunularak insanoğlunun sağlık hakkı ile sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına katkı sağlanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Sağlık Hakkı, Dengeli Bir Çevrede Yaşama Hakkı, Cartagena Protokolü, Genetiği Değiştirilmiş Organizma ve Ürünler, Ulusal Biyogüvenlik Kanunu

Abstract:
With the developments in technology and changing world order, the right to health and the right to live in a healthy and balanced environment, which are considered to be the second and third generation rights, at the same time supranational, have been protected at the national level in many countries, as well as supranational institutions such as the United Nations, World Health Organization, and the Council of Europe.

Developments in Gene technology have brought some problem(s) for the right to health and the right to live in a balanced environment, even the right to life. Especially the international movement, experimental release to the nature, and usage of livestock and crops that are genetically modified organisms (GMOs) and products as food for livestock, and human food have brought attention to the regulation of usage of these GMOs at national and multinational levels in detail. In this study, we will go into detail about, the historical journey of GMOs, their effects to nature and human psychology, problems regarding the application of national laws in accordance with The Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity, and solution suggestions for these problems to add meaningful support to the works that are aiming to provide human beings' a right to health and right to live in a healthy and balanced environment.

Key Words: Right to Health, Right to Live in a Balanced Environment, Cartagena Protocol, Genetically Modified Organisms and Products, National Biosafety Law