Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun problem davranışlarının azaltılmasında ve dersle ilgilenme davranışlarının artırılmasında işlevsel iletişim öğretimin etkililiğinin incelenmesi
The investigation of the efficacy of functional communication teaching to reduction of problem behaviors and increasing on-task behaviors of a child with autism spectrum disorders
Yazar: YUSUF ALPDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF SAZAK PINAR
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Derse katılım = Class participation ; Dersler = Cources ; Etkili öğrenme = Effective learning ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Problem davranış = Problem behavior ; Özel eğitim = Special education ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools ; İşlevsel iletişim öğretimi = Functional communication training

Özet:
Bu araştırmada otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bir çocuğun problem davranışlarının azaltılmasında ve dersle ilgilenme davranışlarının artırılmasında işlevsel iletişim öğretimin etkililiği incelenmiştir. Çalışma Bolu ilinde OSB tanısı almış yirmi üç çocuk arasından belirlenen, araştırma için gerekli ön koşul becerilere sahip, problem davranışları yoğun olan ve anne-babasının çalışmaya katılmalarında gönüllü oldukları iki çocuk ile yürütülmüştür. Çocuklardan biri pilot uygulamada, diğeri de gerçek uygulamada yer almışlardır. Gerçek uygulamada yer alan katılımcı, Bolu İlinde bir ilköğretim okulunun alt sınıfı olan otizm sınıfında 4 yıldır eğitimine devam etmektedir. 
Çalışma temelde iki basamakta yürütülmüştür. Birinci basamakta katılımcının problem davranışlarının (eşyaları fırlatma, vurma ve ısırma) işlevleri "İşlevsel Değerlendirme Tarama Aracı" (Tekin-İftar 2012) ve Öncül-Davranış-Sonuç Kaydı ile belirlenmiş, ikinci basamakta problem davranışlarla benzer işlevlere sahip iletişim becerileri (mola istemek için iletişim kartı kullanma ve düzeyine uygun etkinliklerle ilgilenme) katılımcıya öğretilmiştir. Uygulamada tek denekli araştırma desenlerinden yoklama evreli ortamlar arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Araştırmada başlama düzeyi evresi, uygulama evresi ve izleme oturumları düzenlenmiştir. Çalışmada genelleme evresi, problem davranışların işlevi etkilenebileceğinden toplanmamıştır.  Her bir evredeki veriler olay kaydı (problem davranışlar için) ile süre kaydı (dersle ilgilenme davranışları) teknikleri kullanılarak toplanmıştır. Uygulama evresinde katılımcıya işlevsel iletişim becerileri alternatif davranışların ayrımlı pekiştirilmesi işlem süreçleri kullanılarak öğretilmiştir. Başlama, uygulama ve izleme oturumları katılımcının problem davranışlarının en yoğun gözüktüğü ev, sınıf ve spor salonu ortamlarında gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan yöntemin sosyal geçerliğine yönelik bulgular ise katılımcının annesinden öznel değerlendirme yoluyla elde edilen verilerden sağlanmıştır. Araştırmanın sonucunda OSB olan çocuğun problem davranışlarının nesne elde etmek ve zor bir görevden kaçmak için problem davranışlar sergilediği, bu problem davranışlar ile aynı işleve sahip iletişim becerilerin, işlevsel iletişim öğretimi ile öğretildiğinde problem davranışların azaldığı bulunmuştur. Çalışmanın ikinci bağımlı değişkenine ilişkin elde edilen bulgularda da katılımcının dersle ilgilenme davranışlarının süresinde artma meydana gelindiği görülmüştür.  Elde edilen bulgular ilgili alanyazın ve uygulamalar çerçevesinde tartışılmıştır.
Anahtar Sözcükler: İşlevsel iletişim öğretimi, işlevsel değerlendirme, problem davranışlar, dersle ilgilenme davranışları, otizm spektrum bozukluğu.

Abstract:
In this study, the effectiveness of functional communication teaching in reducing the problem behaviors of a child with autism spectrum disorder (ASD). The study was carried out in Bolu with two children identified among the twenty-three children who were diagnosed with ASD, had the necessary preconditioning skills for the research, had intense problem behaviors, and were volunteers for their parents' participation in the study. One of the children was involved in pilot practice and the other in real practice. The participant who participated in the actual practice continues his education for 4 years in the autism class which is a subclass of a primary school in Bolu.
The study was basically carried out in two stages. In the first step, functions of the participant's problem behaviors (throwing, tapping and biting) was determined by "Functional Evaluation Screening Tool" (Tekin-İftar 2012) and Antecedent-Behavior-Consequence Model; in the second step, communication skills with similar functions as problem behaviors (using a communication card to request a break and dealing with activities appropriate to the level) were taught to participants. One of the single subject research designs, a multiple probe designs across settings was used in this study. Baseline phase, intervention phase and follow-up  sessions were organized. The generalization phase in the study is not implemented as the function of the problem behavior can be affected from different setting. The data for each event was collected using event and duration recording techniques. In practice, functional communication skills are taught to the participant through the process of differential reinforcement of alternative behaviors. Initiation, intervention, and follow-up sessions were conducted in home, classroom, and gymnasium environments where the participant's problem behaviors were most visible. Findings about the social validity of the method used in the research were obtained from the data obtained by subjective evaluation from the participant's mother. As a result of the research, it was seen that the problem behaviors of the child with ASD showed problem behaviors in order to obtain object and escape from a difficult task, communication skills with the same functions as these problem behaviors have been decreased when taught with functional communication teaching. At the same time, the participant's on-task behavior was increased.
Keywords: Functional communication teaching, functional assessment, problem behavior, on-task behavior, autism spektrum disorders.