Geleneksel ve çok boyutlu performans değerleme modelleri ve bir araştırma
Performance evaluation of traditional and multi-dimensional models and a research
Yazar: SEVGİ SÜMERLİ
Danışman: PROF. DR. AZZEM ÖZKAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Performans = Performance ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Performans ölçümleri = Performance measurements

Özet:
Günümüz rekabet ortamında işletmelerin başarılı olmalarında etkin bir performans değerleme sisteminin önemi büyüktür. Başarıyla uygulanan bir performans değerleme sistemi, işletme başarısının sürekli izlenmesini sağlamaktadır. İşletmenin başarısını tüm yönleriyle değerlendirmeyi amaçlayan performans değerleme sistemlerinin finansal boyutla birlikte finansal olmayan boyutu da dikkate almaları gerekmektedir. Finansal göstergelere dayalı performans değerleme sistemlerinin işletmelerin başarısı için kritik öneme sahip bir takım faktörlerin ölçülmesinde yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu bakımdan geleneksel performans değerleme sistemlerinin yetersizliklerini ve eksikliklerini gidermeye yönelik olarak çok boyutlu modeller geliştirilmeye başlanmıştır. 
Bu çalışmada işletmelerde performans ölçülmesi ve gerekliliğine değinilmiş, uygulamada kullanılan performans ölçüm sistemleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmada ayrıca çok boyutlu performans ölçüm yöntemlerinden olan performans prizması modeli ile ilgili bir araştırmaya yer verilmiştir. Araştırmada performans prizması ve boyutları üzerine çeşitli değişkenlerin etkilerini araştırmak üzere üç ayrı model oluşturulmuştur. 
Model-1 kapsamında çeşitli değişkenlerin algılanan performans prizması boyutları üzerine etkisi incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre bazı değişkenlerin (kurumsal sosyal sorumluluk, işletme kültürü, yenilikçilik ve müşteri odaklılık) performans prizması boyutları üzerine istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif etkisi olduğu belirlenmiştir. 
Model-2 kapsamında da çeşitli değişkenlerin algılanan finansal ve finansal olmayan performans ile algılanan genel işletme performansı üzerine etkisi incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre modelde yer alan bazı değişkenlerin (kurumsal sosyal sorumluluk, işletme kültürü, üretim performansı, yenilikçilik ve müşteri odaklılık) algılanan finansal ve finansal olmayan performans ile algılanan genel işletme performansı üzerine istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif etkisi olduğu tespit edilmiştir. 
Model-3 kapsamında ise performans prizması boyutlarının algılanan finansal ve finansal olmayan performans ile algılanan genel işletme performansı üzerine etkisi araştırılmış ve elde edilen bulgulara göre istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif etkisi olduğu tespit edilmiştir.





Anahtar Kelimeler: Performans, Performans Ölçümü, Çok Boyutlu Performans Değerleme Modelleri, Performans Prizması.

Abstract:
Today, an effective evaluation system is crucial in the success of companies competing wihtin complex areas. A successfully-applied performance evaluation system provides constant monitor of success of the firm. It is needed that performance evaluation systems aiming to evaluate the success of companies within all respects take into account the non-financial dimension, as well as the financial dimension, too. It is seen that performance evaluation systems based on the financial dimensions which have been utilized so far have been insufficient to measure all the factors bearing critical importance as to the success of the companies. Multi-dimensional models have been started to be developed in order to eliminate the deficienfies and insufficiencies of the traditional performance evaluation systems. 
In the thesis, measurement of company performance and its necessity are explained and than performance measurement system used in practice are discussed in detail. In this study it has also been included the performance prism model of the multi-dimensional performance measurement methods. In the research three different model were created to investigate the effects of several variables on the performance prism and dimensions of prism. 
In Model-1 the effects of various variables on perceived performance prism sizes was examined. According to the findings some variables (corporate social responsibility, corporate culture, innovation and customer centricity) verified that there is statistically significant and positive effect on the performance prism sizes. 
In Model 2 the effects of various variables on perceived financial and non- financial performance and also with the perceived overall business performance were investigated. According to the findings it has been seen that perceived (corporate social responsibility, corporate culture, production performance, innovation and customer centricity) variables have statistically significant and positive effects on perceived business performance, financial and non-financial performance.
In Model-3 the effects of perceived performance prism sizes on perceived financial and non- financial performance and also with the perceived overall business performance were investigated and according to the findings they have statistically significant and positive effects on perceived business performance, financial and non-financial performance.



Keywords: Performance, Performance Measurement, Multi Dimensional Performance Evaluation Models, Performance Prism.