Bir planlama problemi olarak geçici barınma merkezleri: Türkiye örneği
Temporary accommodation centres as a planning problem: The case of Türkiye
Yazar: GÖKÇE CERİT
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA LEVENT
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Günümüzde birçok ülke için zorunlu kitlesel göç önemli bir sorun oluşturmaktadır. Bu göçlerin yöneldiği hedef ülkeler için sorun, sığınmacıların barınma ihtiyacı ile başlamakta bütünleşme ile devam etmektedir. Barınma ihtiyacının karşılanması güvenlik, beslenme, gibi diğer insani ihtiyaçların da karşılanması için ilk aşama olduğundan geçici barınma uygulamaları önem arz etmektedir. Bu sebeple uluslararası toplum geçici barınma sorununu beraber çözebilmek amacıyla Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğini kurmuş ve bu sorunun ortak hedef ve ölçütler çerçevesinde ele alınması amacıyla pek çok strateji belgesi ve kılavuz yayınlamıştır. Dünyadaki pek çok ülke bu kılavuzlar doğrultusunda kendi ulusal kılavuzlarını hazırlasa da göç yönetimi ve geçici barınma uygulamaları anlamında dünyada farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Gelişmiş ülkeler sığınmacıların ülkeye kabulü ve bütünleşmesi sürecinde kota sistemi, mevcut bina stoklarının kayıt-kabul ve geçici barınma merkezi olarak kullanılması ile kentsel yerleştirme adımlarından oluşan bir sistem izlerken; diğer ülkeler konuyu acil durum müdahalesi olarak ele alıp, anlık yaklaşımlarla çözme yoluna gitmektedir. Acil durum müdahalesi olarak gelişmekte olan ülkelerde inşa edilen geçici barınma merkezleri kentsel bağlamdan uzak ve dış dünya ile etkileşimi kesen kontrol unsurlarıyla normal hayata geri dönebilmeyi zorlaştıran mekânlardır. Bu durum hem sığınmacılar hem de hedef ülkeler açısından pek çok soruna sebep olmaktadır. Sığınmacılar kısıtlama ve kontrolden uzaklaşabilmek ve görece normal bir gündelik hayatı deneyimleyebilmek adına ilk fırsatta kente yerleşmekte; kentte sayıları arttıkça da işgücü, konut, alt yapı ve hizmet kapasitelerini zorlamaktadır. Gelecekte zorunlu kitlesel göçlerin artacağı ve söz konusu sorunların giderek çözülmesi daha zor hale geleceği açık bir öngörü olarak karşımızda bulunduğundan gelişmekte olan ülkeler için göç yönetimi sistemi ve barınma uygulamalarının nasıl olması gerektiği araştırılmalıdır.
	Bu bağlamda, Türkiye'nin yaşamakta olduğu Suriye göçü deneyiminden yola çıkılarak, ülkeye dağılan sığınmacıların kentlerde yarattığı problemlerin oluşmasında göçe müdahale etmek için inşa edilen geçici barınma merkezlerinin yanlış yaklaşımlara ele alınmasının ve yetersiz kalmasının etkili olduğu varsayımları ortaya konulmuş; bu varsayımlar doğrultusunda da geçici barınma merkezlerinin bir planlama problemi olarak ele alınması gerektiği tezin konusu olarak belirlenmiştir. Tez konusuna ilişkin temel varsayımları desteklemek amacıyla göç kavramı, türleri, göç yönetimi ve geçici barınma merkezleri arasındaki ilişki kuramsal olarak incelenmiş; dünya örnekleri incelemesiyle de bu ilişkiler daha somut hale getirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca Türkiye'de inşa edilen geçici barınma merkezleri mekânsal planlama açısından irdelenmiş, geçici barınma merkezlerinin yer seçim ve kapasite kararlarının özellikleri ve sebep olduğu sorunlar ortaya konulmuştur. Avrupa'daki iyi uygulama örneklerinden yola çıkılarak doğru yer seçim ve kapasite kararlarının nasıl olması gerektiği ve Türkiye'deki planlama sisteminde eksik kalan yönler ortaya konulmuştur.

Abstract:
Today, forced mass migration is a major problem for many countries. For the destination countries to which these migrations are directed, the problem begins with the shelter needs of asylum seekers and continues with integration. As meeting the need for shelter is the first stage in meeting other humanitarian needs such as security and nutrition, temporary accommodation practices are important. For this reason, the international community has established the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) to address the issue of temporary accommodation together, and has published many policy documents and guidelines to address this issue within a framework of common goals and criteria. Although many countries around the world are developing their own national policies in line with these guidelines, there are different approaches to migration management and temporary accommodation practices around the world. While developed countries follow a system consisting of a quota system, the use of existing building stock as registration, reception and temporary accommodation centers, and urban settlement as steps in the process of reception and integration of asylum seekers into the country, other countries consider the issue as an emergency response and try to solve it with immediate approaches. Temporary accommodation centers built in developing countries as an emergency response are places that are far from the urban context and make it difficult to return to normal life, with control elements that cut off interaction with the outside world. This situation creates many problems for both asylum seekers and host countries. Asylum seekers settle in cities at the first opportunity to escape restriction and control and to experience a relatively normal daily life; as their numbers increase in cities, they strain the capacity of labour, housing, infrastructure and services. As there is a clear prediction that forced mass migration will increase in the future and that the problems involved will become increasingly difficult to solve, it is necessary to examine how migration management systems and housing practices should be designed for developing countries.
	In this context, based on the experience of Syrian migration in Türkiye, it has been assumed that the problems caused by asylum seekers dispersed in the country's cities have been caused by the wrong approaches and inadequacies of the temporary accommodation centers built to intervene in migration; in line with these assumptions, it has been determined as the subject of the thesis that temporary accommodation centers should be treated as a planning problem. In order to support the basic assumptions of the thesis, the relationship between the concept of migration, types of migration, migration management and temporary accommodation centers has been examined theoretically; these relationships have been tried to be made more concrete by examining world examples. In addition, the temporary accommodation centers built in Türkiye have been examined from a spatial planning point of view, and the characteristics and problems caused by the location and capacity decisions of temporary accommodation centers have been identified. Based on the examples of good practice in Europe, it has been shown how to make the right location and capacity decisions and what the shortcomings of the planning system in Türkiye are.