Uyarlanmış çok ögeli bilişsel strateji öğretiminin görme yetersizliği olan ortaokul öğrencilerinin dinlediğini anlama ve özetleme becerileri üzerine etkisi
The impact of modified multi-component cognitive strategy instruction on listening comprehension and summary skills of the secondary school students with visual impairments
Yazar: GÜLİSTAN YALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. BANU ALTUNAY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlama = Understanding ; Bilişsel strateji öğretimi = Cognitive strategy instruction ; Dinleme = Listening ; Dinleme-anlama = Listening-understanding ; Görme engelliler = Visually impaired ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Özetleme = Summarizing

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Uyarlanmış Çok Ögeli Bilişsel Strateji Öğretimi'nin total düzeyde görme yetersizliği olan ortaokul öğrencilerinin dinlediğini anlama ve özetleme becerileri üzerine etkisini belirlemek, öğrencilerin öğrendikleri stratejiyi okuduğunu anlama becerilerine genelleyip genelleyemediklerini ortaya koymak ve Uyarlanmış Çok Ögeli Bilişsel Strateji ve öğretimine ilişkin öğrenci görüşlerini belirlemektir. Bu genel amaç doğrultusunda; etkililik, genelleme ve sosyal geçerlik amaçları oluşturulmuştur. Araştırmanın katılımcıları, amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir.  Bu bağlamda katılımcıların belirlenmesinde bazı ön koşul beceriler belirlenmiştir. Bu ön koşul becerileri karşılayan 10 öğrenci ile araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu öğrencilerin tamamı görme engelliler ortaokullarında eğitim öğretime devam etmektedirler. Öğrencilerin altısı erkek, dördü kızdır. Bununla birlikte öğrencilerin sekizi yedinci sınıfa ve ikisi altıncı sınıfa devam etmektedir. Araştırmanın iki bağımlı ve bir bağımsız değişkeni bulunmaktadır. Birinci bağımlı değişkeni total düzeyde görme yetersizliği olan öğrencilerin dinlediği bilgi veren metinleri anlama düzeyidir. İkinci bağımlı değişkeni ise total düzeyde görme yetersizliği olan öğrencilerin dinlediği bilgi veren metinleri özetleme düzeyidir. Araştırmanın bağımsız değişkeni ise Kendini Düzenleme Stratejileri Gelişimi Yaklaşımı'nın bazı özelliklerinden yararlanılarak uyarlanan Çok Ögeli Bilişsel Strateji'dir. Araştırmada kontrol grupsuz ön test-son test modeli kullanılmıştır. Öğrencilerin dinlediğini anlama ön test-son test verilerinin toplanmasında orta ve zor güçlükte iki bilgi veren metne ilişkin hazırlanan, toplam 24 açık uçlu sorudan oluşan test kullanılmıştır. Öğrencilerin dinledikleri metinleri özetleme becerileriyle ilgili verileri toplamada bilgi veren bir metin kullanılmıştır. Öğrencilerin okuduğunu anlama ön test-son test puanlarının toplanmasında orta ve zor güçlükte bilgi veren iki metne ilişkin hazırlanan, 24 açık uçlu sorudan oluşan test kullanılmıştır. Uyarlanmış Çok Ögeli Bilişsel Strateji Öğretimi, stratejinin açık anlatımı yoluyla gerçekleştirilmiştir. Öğretimler, 45 dakikalık 12 oturumda gerçekleştirilmiştir. İlk üç oturum öğretime hazırlık basamağını, üç oturum model olma basamağını, üç oturum rehberli uygulama basamağını ve son üç oturum bağımsız uygulama basamağını oluşturmaktadır. Bununla birlikte öğrencilerin dinlediğini anlama performanslarındaki değişikliği izlemek amacıyla üç kez öğretim sırası izleme verisi toplanmıştır. Araştırmada katılımcıların, dinlediğini anlama, özetleme ve okuduğunu anlama ön test ve son test puanları arasındaki farkı ortaya koymak için verilerin analizinde Wilcoxon işaretli sıralar testi (Wilcoxon signed rank test) kullanılmıştır. Bu araştırmanın sosyal geçerliğini belirlemek amacıyla öğrencilere uygulanan 'Sosyal Geçerlik Formu'nda yer alan soruların cevabı içerik incelemesi yoluyla analiz edilmiştir. Analizler sonucunda kapalı uçlu sorular yüzdelik olarak tabloda verilirken, açık uçlu sorular için temalar oluşturulmuş ve sonuçlar yine tablolar aracılığıyla gösterilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, total düzeyde görme yetersizliği olan öğrencilerin Dinlediğini Anlama Ön Test Puanları ile öğretim sonrası toplanan Dinlediğini Anlama Son Test Puanları arasında son test lehine artış olduğu görülmüştür; dolayısıyla uygulanan stratejinin dinlediğini anlama becerileri üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğretim öncesi toplanan Özetleme Ön Test Puanları ile öğretim sonrası toplanan Özetleme Son Test Puanları arasında son test lehine artış olduğu görülmüştür. Ayrıca öğrencilerden öğretim öncesi toplanan Okuduğunu Anlama Ön Test Puanları ile öğretim sonrası toplanan Okuduğunu Anlama Son Test Puanları arasında son test lehine artış olduğu görülmüş, dolayısıyla öğrencilerin öğrendikleri stratejiyi okuduğunu anlama becerisine genelleyebildikleri sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak deney sürecinin tamamlanmasının ardından öğrencilerle yapılan görüşmelerde öğrencilerin büyük çoğunluğunun uygulanan stratejiye ilişkin olumlu görüşler bildirdiği ve öğrencilerin strateji uygulamasına ilişkin bazı önerilerde bulunduğu görülmüştür. Araştırmanın son kısmında bulgular tartışılarak uygulamaya ve ileriki araştırmalara yönelik önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to define the impact of Modified Multi-Component Cognitive Strategy Instruction on listening comprehension and summary skills of secondary school blind students, to reveal whether the students can generalize the strategy on their reading comprehension skills and to present the students' views on Modified Multiple-Component Cognitive Strategy instruction.  According to this overall objective, effectiveness, generalization and social validity targets have been established. The participants of this research were identified with the criterion sampling as a purposeful sampling technique.  In this context, some prerequisite skills were defined in the identification of the participants.  The research was conducted with 10 students who met these prerequisite skills. All these students continue their education in the secondary schools for the visually impaired. Six of these students are boys and four of them are girls. Additionally, eight students are at the seventh grade, while two of them are at the sixth grade. The research has two dependent variables and one independent variable. The first dependent variable is the level of listening comprehension of the informative texts by the blind students. The second dependent variable is the level of summarizing comprehension of the informative texts by the blind students. The independent variable of the research is the Multi-Component Cognitive Strategy which is modified according to some features of the Self-Regulated Strategy Development Approach. The pre-test and post-test model without control group is applied in this research. A test with 24 open-ended questions was prepared for two informative texts with medium and hard difficulty in collecting pre-test and post-test data of the students' listening comprehension. An informative text was used to collect data on the students' ability to summarize these texts. A test with 24 open-ended questions was prepared for two informative texts with medium and hard difficulty in collecting pre-test and post-test data of the students' reading comprehension. Modified Multi-Component Cognitive Strategy Instruction was conducted through a clear explanation of the strategy. Instructions were held in 45 minutes with 12 sessions. The first three sessions include the instruction preparation step, three sessions modelling step, three sessions guidance practice step and the last three sessions include independent practice step. Additionally, three times monitoring data were collected to monitor the listening comprehension performances of the students. In this research, Wilcoxon signed rank test was used in the analysis of the data to present differences between pre-test and post-test scores of the participants' listening, summarizing and reading comprehension skills. To determine the social validity of this research, answers of the questions in "Social Validity Form" applied to all students were analysed through content analysis. As a result of these analysis, closed-ended questions were presented in the table as percentages, while themes for open-ended questions were also presented in the tables. According to research results, it was observed that there was an increase in favour of the Listening Comprehension Post-Test Scores received after the Pre-Test Scores. Therefore, the applied strategy was effective on the listening comprehension skills. In addition, it was observed that there was an increase in favour of the Summarizing Comprehension Post-Test Scores received after the Pre-Test Scores. Furthermore, it was observed that there was an increase in favour of the Reading Comprehension Post-Test Scores received after the Pre-Test Scores. Therefore, it was concluded that the students could generalize the strategy in their reading comprehension skills. In conclusion, it was observed that most of the students gave positive feedbacks about the strategy and offered suggestions about the implementation process during the interviews conducted following this research. At the end of the research, findings were discussed, and suggestions were received for the practice and the future studies.