Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının Türkiye'nin dış ticaret hacmine yansımaları
The implicatiions of Türkiye's participation in international double taxation prevention agreements on Turkey's foreign trade volume
Yazar: FERDİ ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. MELTEM KESKİN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade
Dizin: Küreselleşme = Globalization

Özet:
Uluslararası çifte vergilendirme, vergiye tabi bir gelir elde eden bir mükellefin, aynı konu için hem gelirin elde edildiği ülkede hem de geliri elde eden mükellefin yerleşik olduğu ülkede aynı vergi türünden aynı dönemde vergiye tabi tutulması durumu olarak ifade edilebilir. Mal ve hizmet ticareti, yatırım ve sermaye akışı açısından arzu edilmeyen bu durum, ülkeleri çeşitli anlaşmalar yaparak bu sorunu çözme arayışına yöneltmektedir. Farklı devletlerin egemenlik haklarına dayanarak karşılıklı olarak imzaladığı bu uluslararası vergi anlaşmaları, küreselleşme ile birlikte tüm ülkeler için zorunluluk haline gelmiştir. Uluslararası ticareti ciddi anlamda sekteye uğratan bu probleme çözüm üretmek uluslararası ekonomik kuruluşların misyonunda yer edinmeye başlamış ve bu kuruluşların liderliği ve aracılığıyla, daha geniş katılımlı, daha detaylı ve daha uygulanabilir anlaşmalar imzalanmaya başlamıştır.
21. yüzyılda hızla çoğalan çok uluslu şirketler, küreselleşmenin kültür, sanat ve diğer alanlardan önce ekonomi sahasında yaşanmasına yol açmıştır. Bu şirketler sayesinde farklı ülkelerin sermayesi, daha yüksek kazanç sağlanabilecek bölgelere yönelmekte ve bu bölgelerde gelire dönüştürülmektedir. Ancak, bu gelir üzerinden vergi alınması gerektiğinde, gelirin elde edildiği ülke ile geliri elde edenin vatandaşı olduğu ülke farklı olursa, vergi kimin tarafından alınacağı konusunda sorun ortaya çıkmaktadır.  Bu durumda, kazancın elde edildiği veya mülkün bulunduğu ülke kendisini vergi toplama konusunda yetkili görüyorken, diğer yandan gelirin sahibinin ikamet ettiği ülke de aynı şekilde kendisini vergi tahsiline yetkili kabul edebilmektedir. Bu durum, aynı vergi yükümlüsünü, iki veya daha fazla devletin, aynı vergi konusuna ilişkin, aynı vergilendirme dönemi için vergilendirmesi şeklinde ifade edilen çifte vergilendirme kavramını ortaya çıkarmaktadır.
Devletlerin, vergilendirme yetkisini ülke sınırları ötesine taşımaları uluslararası ticari faaliyetleri önemli ölçüde aksatmaya başlayınca, bu konuda bazı kısıtlamaların getirilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. İkamet ettiği ülkesi dışında ticari faaliyet gösteren mükelleflerin yaşamış olduğu bu uluslararası çifte vergilendirme sorununun belli esaslara göre çözülmesi gerektiği hususunda bir yöntem sunan Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı / Organisation For Economic Co-operationand Development (OECD) öncülüğünde uluslararası ticarette çifte vergilendirmenin önlenmesi anlaşmaları ortaya çıkmıştır.
Bu çalışmada, uluslararası çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının ortaya çıkış sebepleri, kapsamı, hukuki boyutları ve ekonomik etkileri ele alınmıştır. Ayrıca, Türkiye'nin son 10 yılda en yüksek ithalat ve ihracat hacmine sahip olduğu ülkeler ve ülke grupları ile çifte vergilendirme konusundaki uzlaşının nasıl sağlandığı ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının Türkiye'nin dış ticaret hacmine olan etkileri incelenmiştir.

Abstract:
International double taxation can be described as the situation where a taxpayer earning taxable income is subject to the same type of tax on the same income in both the country where the income is generated and the country of the taxpayer's residence, within the same period. This undesirable situation in terms of trade in goods and services, investment, and capital flow has led countries to seek solutions through various agreements. These international tax treaties, mutually signed by different states based on their sovereign rights, have become essential for all countries with globalization. Addressing this problem, which significantly disrupts international trade, has started to become part of the mission of international economic organizations. Under their leadership and mediation, broader, more detailed, and more applicable agreements have begun to be signed.
	The rapid increase in multinational corporations in the 21st century has led to globalization occurring primarily in the economic field before influencing culture, arts, and other areas. Through these companies, the capital of different countries is directed toward regions where higher profits can be achieved, and it is converted into income in those areas. However, when taxes need to be collected on this income, an issue arises if the country where the income is generated is different from the taxpayer's country of residence regarding which country should collect the tax. In this situation, the country where the income is generated or where the property is located considers itself authorized to collect taxes, while, on the other hand, the taxpayer's country of residence also regards itself as equally authorized to collect taxes. This situation gives rise to the concept of double taxation, which is described as the taxation of the same taxpayer by two or more countries on the same taxable item and for the same tax period.
	As countries began to extend their taxation authority beyond their borders, significantly disrupting international commercial activities, the imposition of certain restrictions in this regard became inevitable. Under the leadership of the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), agreements to prevent double taxation in international trade have been developed, offering a method to address the issue of international double taxation faced by taxpayers conducting business outside their country of residence according to specific principles.
	In this study addresses the reasons for the emergence of international double taxation avoidance agreements, their scope, legal dimensions, and economic impacts. Additionally, it examines how double taxation agreements have been reached with countries and country groups with which Turkey has had the highest import and export volumes in the past 10 years, and the effects of these agreements on Turkey's foreign trade volume.