Lise öğrencilerindeki hesaplamalı, eleştirel ve yansıtıcı düşünmenin problem çözme ve karar verme düzeylerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of computational, critical and reflective thinking in high school students' on problem solving and decision making levels
Yazar: YILDIZ KANLI
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KISAÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Felsefe Grubu Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada lise öğrencilerinin hesaplamalı, eleştirel ve yansıtıcı düşünme düzeylerinin problem çözme ve karar verme düzeyleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Nicel verilere dayalı ilişkisel tarama modelinin hem korelasyon hem de karşılaştırma türü bu araştırmada birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 Eğitim-Öğretim yılında Ankara ili merkez ilçelerinden (Çankaya, Etimesgut ve Yenimahalle)  4 farklı türdeki -imam hatip (kız), sosyal bilimler (karma), Anadolu lisesi (karma) ve meslek lisesi (erkek)-  resmi genel liselerin 9, 10 ve 11. sınıflarında öğrenim gören yaşları 15-17 arasında değişen 150'si kız ve 259'u erkek olmak üzere toplam 409 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanması için öğrencilere, "Kişisel Bilgi Formu,  Bilgi İşlemsel Düşünme Öz Yeterlik Ölçeği, Ergenlerde Karar Verme Ölçeği, Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği, Yansıtıcı Düşünme Düzeyini Belirleme Ölçeği ve Problem Çözme Envanteri" araştırmacı tarafından salgın şartları nedeniyle dijital ortamda çevrim içi formlar üzerinden uygulanmıştır. Bu araştırmada Doğrusal Regresyon Analizi, Pearson Korelasyon Analizi, değişken türüne göre ikili gruplarda Bağımsız Örneklem t Testi ve ikiden fazla gruplarda Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bu araştırma sonucunda karar vermenin diğer tüm değişkenlerle arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Karar verme dışında tüm değişkenler -hesaplamalı düşünme, eleştirel düşünme, yansıtıcı düşünme, problem çözme- arasında birbirleri ile pozitif, orta düzey ve anlamlı ilişki bulunmuştur. Hesaplamalı, eleştirel ve yansıtıcı düşünme değişkenlerinin tümü birlikte modele girdiğinde eleştirel düşünmenin öğrencilerin problem çözme düzeylerine ilişkin gözlenen toplam varyansın %22'sini açıkladığı tespit edilmiştir. Hesaplamalı ve yansıtıcı düşünmenin problem çözmeyi anlamlı olarak yordamadığı görülmüştür. Demografik değişkenler açısından bakıldığında problem çözme değişkeninde kadın ve erkek gruplarının arasında cinsiyete göre anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmüştür. Karar verme değişkeninde kadın ve erkek grupların arasında erkek öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Lise öğrencilerinin okul türlerine göre problem çözme düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olmadığı görülmüştür. Buna ek olarak öğrencilerin okul türlerine göre karar verme düzeyleri arasında mesleki ve teknik Anadolu lisesi öğrencileri lehine anlamlı farklılıklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca lise öğrencilerinin sınıf düzeylerine göre problem çözme ve karar verme düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Lise öğrencilerinin problem çözme ve karar verme düzeylerinde anne ve babalarının eğitim düzeyine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Lise öğrencilerinin hesaplamalı, eleştirel ve yansıtıcı düşünme düzeylerine göre problem çözme toplam puanları istatistiksel olarak anlamlı olarak farklılaşmıştır. Bunun yanı sıra öğrencilerin hesaplamalı, eleştirel ve yansıtıcı düşünme düzeylerine göre karar verme toplam puanları anlamlı olarak farklılaşmamıştır.

Abstract:
In this study, the effects of high school students' computational, critical and reflective thinking levels on their problem solving and decision making levels were examined. Both correlation and comparison types of the relational survey model based on quantitative data were used together in this study. The study group of the research consisted of 409 students, 150 girls and 259 boys, aged between 15-17, studying in the 9th, 10th and 11th grades of official general high schools of 4 different types - imam hatip (female), social sciences (mixed), Anatolian high school (mixed) and vocational high school (male) - from the central districts of Ankara province (Çankaya, Etimesgut and Yenimahalle) in the 2020-2021 academic year. In order to collect the research data, "Personal Information Form, Computational Thinking Self-Efficacy Scale, Adolescent Decision Making Scale, Critical Thinking Tendency Scale, Reflective Thinking Level Determination Scale and Problem Solving Inventory" were applied to the students by the researcher via online forms in digital environment due to the pandemic conditions. In this study, Linear Regression Analysis, Pearson Correlation Analysis, Independent Sample t-Test in paired groups and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) in groups of more than two were used. As a result of this study, no significant relationship was found between decision making and all other variables. Except for decision making, all variables - computational thinking, critical thinking, reflective thinking, problem solving - had positive, moderate and significant relationships with each other. When all computational, critical and reflective thinking variables were included in the model together, it was determined that critical thinking explained 22% of the total variance observed in students' problem solving levels. Computational and reflective thinking did not predict problem solving significantly. In terms of demographic variables, it was seen that there was no significant difference between female and male groups in the problem solving variable according to gender. In the decision-making variable, a statistically significant difference was found between female and male groups in favor of male students. It was observed that there were no statistically significant differences between high school students' problem solving levels according to school types. In addition, it was concluded that there were significant differences between the decision-making levels of students according to school types in favor of vocational and technical Anatolian high school students. In addition, it was concluded that there was no statistically significant difference between the problem solving and decision making levels of high school students according to their grade levels. It was seen that there was no statistically significant difference in the problem solving and decision making levels of high school students according to the educational level of their parents. The total problem solving scores of high school students differed statistically significantly according to their computational, critical and reflective thinking levels. On the other hand, decision-making total scores did not differ significantly according to students' levels of computational, critical and reflective thinking.