Pediyatrik hastalarda kesitsel görüntülemede saptanan creeping fat bulgusunun sebepleri, yaygınlığı ve laboratuvar korelasyonu
Reasons, preservation and laboratory correlation of creeping fat finding detected on sectional imaging in pediatric patients
Yazar: EZGİ KARA
Danışman: DOÇ. DR. ZUHAL BAYRAMOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Creeping fat = Creeping fat ; Hipertansiyon-portal = Hypertension-portal ; Kan sedimentasyonu = Blood sedimentation ; Lenfadenit = Lymphadenitis ; Çocuklar = Children ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: 'Creeping fat' bağırsak hilusundan başlayan ve giderek bağırsak duvarını çevreleyen, bazen bağırsak çevresinin >%50'sini kaplayan ve mezenter köküne doğru genişleyen mezenterik yağın proliferasyonudur. İnflamatuar bağırsak hastalıkları (İBH) gibi primer intestinal veya portal hipertansiyona (PH) bağlı olarak vasküler sebeplerle gelişebilmektedir. Çalışmamızda; PH ile İBH tanısı alan hastalarda, solid organlar ve intestinal yapılarda eşlik edebilecek radyolojik bulgular ve creeping fat bulgusunun PH ve İBH'yi ayırt etmedeki tanısal etkinliği araştırıldı.

MATERYAL VE METOD: 2015-2021 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi'ne başvuran klinik, radyolojik, histopatolojik veya endoskopik olarak İBH tanısı ile vasküler veya hepatik parankimal sebeplerle PH tanısı alan 121 pediyatrik hastanın BT veya MRG tetkikleri ve laboratuvar parametreleri retrospektif olarak incelendi. Çalışmaya 69 erkek (%57), 52 kadın (%43) hasta olmak üzere toplam 121 hasta katılmıştır. Patofizyolojik açıdan hasta dağılımı hepatik parankimal (77 hasta, %63.6), portal vasküler (19 hasta, %15.7) patolojiler ve inflamatuar bağırsak hastalığı (25 hasta, %20.7) tanıları alanlar şeklinde 3 grupta ve İBH (25 hasta) ile PH (69 hasta) tanısı olanlar olmak üzere 2 grupta incelenmiştir.
Kesitsel görüntüleme tetkiki olarak BT ve MRG tetkiklerinde; 'hepatomegali, splenomegali, portal ven çapı, periportal ödem, asit, ince bağırsak tutulumu, kalın bağırsak tutulumu, bağırsak duvar kalınlık artışı, creeping fat bulgusu, mezenterde vasküler dilatasyon (tarak işareti) ve mezenterde lenfadenopati (LAP), bağırsakta tutulan segment sayısı ve lokasyonu' parametreleri, laboratuvar bulguları arasından kan testlerinde CRP, ESH ve albümin değerlerine bakılmıştır. Özofago-gastro-duodenoskopi tetkikinde gastroözofageal varis varlığı ve dereceleri, portal gastropati varlığı değerlendirilmiştir. Mezenterik LAP ve creeping fat bulgusu görülme sıklığının; PH ve İBH tanısını öngörmedeki tanısal etkinliği araştırıldı. Verilerin tanımlayıcı istatistiklerinde ortalama, standart sapma, medyan en düşük, en yüksek, frekans ve oran değerleri kullanılmıştır. Değişkenlerin dağılımı Kolmogorov-Simirnov test ile ölçüldü. Nicel bağımsız verilerin analizinde bağımsız örneklem t-test, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney u test kullanıldı. Nitel bağımsız verilerin analizinde ki-kare test, ki-kare test koşulları sağlanmadığında Fischer test kullanıldı. p< 0.05 değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Etki düzey ve cut-off değeri ROC eğrisi ile araştırıldı. Analizlerde SPSS 28.0 programı kullanılmıştır. 

BULGULAR: Çalışmamızda hepatik parankimal, portal vasküler ve intestinal grupta değerlendirilen hastalarda yaş ortalamaları ve cinsiyet dağılımları arasında anlamlı fark saptanmadı. İBH hastalarını içeren intestinal grupta varis, portal gastropati, hepatomegali, splenomegali, portal ven dilatasyonu veya periportal ödem izlenmedi. Asit saptanma oranı parankimal ve vasküler grupta (p=0.012); kalın bağırsak tutulumu (inen kolon, sigmoid kolon ve rektum), intestinal duvar kalınlık artışı ve creeping fat bulgusu saptanma oranları ise İBH grubunda istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksekti (p=0.001). Parankimal, vasküler ve intestinal gruplar arasında mezenterik vasküler dilatasyon ve lenfadenopati saptanma oranları arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı (p>0.05). Portal hipertansiyon tanısı alan grupta mesenterik lenfadenopati (p=0.022) ve bağırsak duvar kalınlık artışı (p=0.001) saptanma oranları portal hipertansiyonu olmayan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksekti. İntestinal grupta, ESH artış görülme sıklığı parankimal ve vasküler gruplardan anlamlı (p < 0.05) olarak daha yüksekti. Tutulan intestinal segment sayısı ile ESH artış saptanma oranları arasında istatistiksel anlamlı ilişki saptanmadı. CRP ve albümin artış sıklığı ile 3 etyolojik grup arasında fark saptanmadı. Mesenterik lenfadenopati saptanmasının PH tanısını öngörmede duyarlılık, pozitif kestirim, özgüllük ve negatif kestirim değerleri ve eğri altı alan sırası ile %73.9, %64.6, %46.2, %57.1 ve 0.6 olarak saptanmıştır (p=0.059). Creeping fat bulgusunun İBH tanısını öngörmede duyarlılık, pozitif kestirim, özgüllük, negatif kestirim ve eğri altı alan değerleri sırası ile %88, %33,3, %54,2, %94,5 ve 0.506 olarak saptanmıştır (p=0.9).

SONUÇ: Mesenterik lenfadenopati ve creeping fat bulguları hem portal hipertansiyon hem de İBH tanılı hastalarda saptanabilen bulgulardır. Mesenterik lenfadenopati varlığı daha çok portal hipertansiyon tanısını, creeping fat bulgusu ise daha çok İBH tanısını desteklemede kullanılabilecek bir radyolojik bulgudur. İBH tanı ve takibinde ESH ayırt edici bir labaratuvar parametresidir.

Anahtar sözcükler: İnflamatuar bağırsak hastalığı, creeping fat, portal hipertansiyon, mezenterik lenfadenopati, eritrosit sedimentasyon hızı (ESH)

Abstract:
INTRODUCTION AND AIM: 'Creeping fat' is the proliferation of mesenteric fat starting from the intestinal hilus and gradually surrounding the intestinal wall, sometimes covering >50% of the intestinal circumference and expanding towards the mesentery root. It may develop due to vascular causes due to primary intestinal or portal hypertension (PH), or inflammatory bowel diseases (IBD). In our study; in patients diagnosed with PH and IBD, radiological findings that may accompany solid organs and intestinal structures and the diagnostic effectiveness of creeping fat finding in differentiating this PH and IBD were investigated.

MATERIALS AND METHODS: CT or MRI examinations and laboratory parameters of 121 pediatric patients who applied to Istanbul University Istanbul Medical Faculty Hospital between 2015-2021 and were diagnosed with IBD and PH due to vascular or hepatic parenchymal causes clinically, radiologically, histopathologically or endoscopically were retrospectively analyzed. A total of 121 patients, 69 male (57%) and 52 female (43%), participated in the study. In terms of pathophysiology, the patient distribution was divided into 3 groups as hepatic parenchymal (77 patients, 63.6%), portal vascular (19 patients, 15.7%) pathologies and inflammatory bowel disease (25 patients, 20.7%) and in 2 groups as IBD (25 patients) and PH (69 patients). 
In CT and MRI examinations as a cross-sectional imaging examination; 'hepatomegaly, splenomegaly, portal vein diameter, periportal edema, ascites, small intestine involvement, large intestine involvement, intestinal wall thickness increase, creeping fat finding, vascular dilatation in the mesentery (comb sign) and lymphadenopathy in the mesentery (LAP), number of segments involved in the intestine and CRP, ESH and albumin values in blood tests were checked among the laboratory findings. Presence and grades of gastroesophageal varicose veins and portal gastropathy were evaluated in esophago-gastro-duodenoscopy examination. The incidence of mesenteric LAP and creeping fat findings and their diagnostic effectiveness in predicting the diagnosis of PH and IBD were investigated. In the descriptive statistics of the data; mean, standard deviation, median minimum, maximum, frequency and ratio values were used. The distribution of variables was measured with the Kolmogorov-Smirnov test. Independent sample t-test, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney u-test were used in the analysis of quantitative independent data. Chi-square test was used in the analysis of qualitative independent data, and Fischer test was used when the chi-square test conditions were not met. p< 0.05 values were considered statistically significant. The effect level and cut-off value were investigated with the ROC curve. SPSS 28.0 program was used in the analysis.

RESULTS: In our study, no significant difference was found between the mean age and gender distribution of the patients evaluated in the parenchymal, vascular and intestinal groups. Varicose veins, portal gastropathy, hepatomegaly, splenomegaly, portal vein dilatation or periportal edema were not observed in the intestinal group including IBD patients. Ascites detection rate in parenchymal and vascular groups (p=0.012); and large bowel involvement (descending colon, sigmoid colon, and rectum), increased intestinal wall thickness, and detection of creeping fat findings in the intestinal (IBD) group (p=0.001) were statistically significantly higher when compared among three groups. There was no statistically significant difference in the detection rates of mesenteric vascular dilatation and lymphadenopathy between the parenchymal, vascular and intestinal groups (p>0.05). The rate of detection of mesenteric lymphadenopathy (p=0.022) and intestinal wall thickness increase (p=0.001) in the group diagnosed with PH was statistically significantly higher than the group without PH. The incidence of increased ESR was significantly higher (p < 0.05) in the intestinal group than in the parenchymal and vascular groups. No statistically significant correlation was found between the number of involved intestinal segments and the rates of increased ESR. There was no difference in the frequency of increase in CRP and albumin between the 3 etiological groups. Sensitivity, positive predictive, specificity, and negative predictive values and area under the curve of the detection of mesenteric lymphadenopathy in predicting the diagnosis of PH were found to be 73.9%, 64.6%, 46.2%, 57.1%, and 0.6, respectively, (p=0.059). Sensitivity, positive predictive, specificity, negative prediction, and area under the curve for the creeping fat sign in predicting the diagnosis of IBD were found to be 88%, 33.3%, 54.2%, 94.5%, and 0.506, respectively, (p=0.9).

CONCLUSION: Mesenteric lymphadenopathy and creeping fat findings are detectable in both portal hypertension and IBD patients. More often, presence of mesenteric lymphadenopathy is a radiological finding that can be used to support the diagnosis of portal hypertension, and the finding of creeping fat is a radiological parameter to support the diagnosis of IBD. ESR is a distinctive laboratory parameter for the diagnosis and follow-up of IBD.

Key words: Inflammatory bowel disease, creeping fat, portal hypertension, mesenteric lymphadenopathy, erythrocyte sedimentation rate (ESR)