Hastanelerde tıbbi cihaz planlaması: Ömür devrine dayalı bir model önerisi
Medical device planning in hospitals: A life cycle based model suggestion
Yazar: BÜLENT SOYLULAR
Danışman: PROF. DR. AFSUN EZEL ESATOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR ELİİYİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Devlet hastaneleri = State hospitals

Özet:
Tıbbi cihazlar hastalıkların teşhis, tedavi ve rehabilitasyon işlemlerinde her geçen gün daha etkili hale gelmekte, tıbbi cihazların yönetimi ve finansal planlamalara temel olacak çalışmalar giderek daha da önem kazanmaktadır. Litaratürde, sağlık hizmetlerinde tıbbi cihaz tedarikinde maliyeti, bütçe kısıtını, ömür devri değişimini ve sayısal karar verme yöntemlerinin kullanıldığı matematiksel modelleme içeren çalışmalarının az sayıda olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın amacı, bir hastane için tıbbi cihazların farklı kullanım seviyelerini dikkate alan ve maliyetleri minimize edebilen matematiksel bir model geliştirmektir. Tıbbi teknoloji yönetimine ilişkin yazın alanı incelenerek ana amaçla ile birlikte (1) hangi tıbbi cihazların yenilenmesi gerektiği, cihazların teknik verileri ile geçmiş yıllara ait kullanım istatistiklerini göz önüne alınarak (2) ne zaman değişmesi gerektiği, hastane istatistikleri ışığında (3) hangi aralıklarla satın alma faaliyetinin yapılmasını belirlemek alt amaçlar olarak belirlenmiştir. 
Hastanede kullanılan teknolojinin ömür devrinin belirlenmesinde hangi kriterlerin etkisinin olduğu, her bir kriterin ömür devrinin etkileme katsayısı ve olumlu veya olumsuz etkileme durumuna ilişkin veriler araştırma kapsamında elde edilmiştir. Teknolojinin yenileme/elden çıkarma zamanlarının maliyet minimizasyonu perspektifinden analiz ediliyor olması çalışmanın özgünlüğünü ortaya koymaktadır. Teknolojinin ne zaman yenilenmesi gerektiğine dair analiz yapma imkânı sağlayacak karma tamsayılı karar modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen matematiksel model ile 327 çeşit, 660 adet tıbbi cihaz için, ömür devri maliyeti dikkate alınarak belirli bir planlama ufku içerisinde her tıbbi cihaz için ayrı ayrı yenilenme/elden çıkarma zamanları tespit edilmiştir. Paranın zaman değerini belirleyen faiz oranı parametre olarak kullanılmış ve yıllara göre model tarafından hesaplanmıştır. Geliştirilen matematiksel modelin GAMS programı kullanılarak farklı senaryolara uygulaması yapılmış ve sonuç alınmıştır. Araştırmada, teknolojik değişim ve cihazlar referans ömrüne göre Ömür Devrine Dayalı Matematiksel Model için genel bir Karma Tamsayılı Programlama  (Mixed Integer Programming-MIP) modeli önerilmektedir. Geliştirilen model genel olmasına rağmen, optimal maliyetler gibi araştırmada sunulan sonuçlardan bazıları, uygulama verilerine ve yapılan varsayımlara dayanmaktadır. Örneğin, teknolojik gelişmeler altında satın alma fiyatının önemli ölçüde arttığı varsayılırsa, teknolojik değişim, satın alma fiyatındaki küçük artışlarda olduğu gibi toplam maliyetlerin azalmasına yol açmayabilir. Bu nedenle gelecek araştırmalar önerilen modelin maliyet yapısının yanı sıra teknolojik değişimin zamanlaması ve yoğunluğunun önemli ölçüde değiştiği farklı alanlara uygulanabilir.
Çalışmada uygulama yapılan hastanenin mevcut durumda 16 yıllık teknoloji planlaması ile araştırma kapsamında önerilen model ile yapılan teknoloji planlaması karşılaştırılmış ve önerilen model sayesinde %12.06'lık ve %11.12'lik bir tasarruf ve verim artışı sağlandığı görülmüştür. Çalışma kapsamında geliştirilen Ömür Devrine Dayalı Matematiksel Model'in gerçek hayatta hastane yönetimlerinin verdikleri kararlara göre daha etkili maliyet minimizasyonu yaptığı ortaya koyulmuştur. Araştırma sonuçlarının bilimsel alana katkı sağlayacağı ve hastane yönetimlerine faydalı bilgiler sunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Medical devices are becoming more effective in the diagnosis, treatment and rehabilitation processes of diseases, and the studies that will be the basis of medical device management and financial planning are becoming more and more important. It has been determined that there are few studies in the literature that include mathematical modeling using cost, budget constraint, life cycle change and numerical decision-making methods in the supply of medical devices in healthcare services. The aim of the research is to develop a mathematical model that takes into account different usage levels of medical devices for a hospital and can minimize costs. By examining the literature on medical technology management, along with the main purpose, (1) which medical devices should be renewed, considering the technical data of the devices and the usage statistics of the past years, (2) when they should be changed, in the light of hospital statistics, (3) at what intervals they should be purchased. Determining the performance of the activity was determined as the sub-objective.
In this study, data on which criteria are effective in determining the life cycle of the technology used in the hospital, the effect coefficient of the life cycle of each criterion and the positive or negative effect of each criterion were obtained within the scope of the research. The fact that the technology is analyzed from the perspective of cost minimization of the renewal/disposal times reveals the originality of the study. An integer linear decision model has been developed, which will provide the opportunity to analyze when the technology should be renewed. With the developed mathematical model, the renewal/disposal times for each medical device were determined separately for 327 types and 660 medical devices within a certain planning horizon, taking into account the life cycle cost. The interest rate, which determines the time value of money, is used as a parameter and is calculated by the model according to years. The developed mathematical model was applied to different scenarios using the GAMS program and the results were obtained. In this research, a general mixed integer programming (MIP) model is proposed for the Multiple Medical Device Renewal Model according to technological change and devices reference life. Although the developed model is general, some of the results presented in this research, such as optimal costs, are based on assumptions made on the applied data. For example, if the purchase price is assumed to increase significantly under technological advances, technological change may not lead to a reduction in overall costs, as does small increases in the purchase price. Therefore, future research can apply the proposed model to different areas where the timing and intensity of technological change, as well as the cost structure, vary significantly.
In our study, the current 16-year technology planning of the hospital where the application is made is compared with the technology planning made with the model proposed within the scope of the study, and it is seen that a savings and efficiency increase of 12.06% and 11.12% is achieved thanks to the proposed model. It has been revealed that the Multiple Medical Device Replacement Model developed within the scope of this study provides more effective cost minimization than the decisions made by hospital managements in real life. In this respect, it is thought that the results of the research will contribute to the scientific field and will provide useful information to hospital administrations.