Neoliberal ekonomide kadın yoksulluğu: Alternatif bir ölçüm modeli
Women's poverty in neoliberal economy: An alternative measurement model
Yazar: ŞEYDA GÜDEK GÖLÇEK
Danışman: PROF. DR. ASLIHAN AYKAÇ YANARDAĞ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Uluslararası gündemin önemli maddelerinden biri haline gelen yoksulluk, politika hedeflerinin ve akademik çalışmaların ilgi kaynağı olmaya devam etmektedir. Yoksulluğun çok boyutlu yapısı üzerinde uzlaşmış olan güncel yoksulluk çalışmaları, birçok sosyal unsuru yoksulluğun değişkeni olarak analiz sürecine dahil etmektedir.  Bu yönüyle yoksulluk, toplum içerisinde dezavantajlı kesimlerin tikel deneyimlerini içererek birçok eşitsizliği de kapsayan çatı bir çalışma alanı oluşturmuştur. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği nedeniyle kadınların derinleşen ve farklılaşan yoksulluk deneyimleri, feminist çalışmaların öncülüğünde, kadın yoksulluğunu ayrı bir çalışma alanı haline getirmiştir. Kadın yoksulluğu, yoksulluğun (özgürlük, yapabilirlik ve fırsatları temsil eden) nitel ve (ekonomik yoksunluklar ve eğitim düzeyi gibi objektif ölçütlere dayanan) nicel yönlerinin birlikte analiz edilmesini gerektiren döngüsel bir sorun olarak dikkat çekmektedir. Bu nedenle kadın yoksulluğunun nicelleştirilmesinde yoksulluğun nicel yönlerine ve objektif göstergelere odaklanan ölçütler yetersiz kalmaktadır.
Bu tezde kadın yoksulluğuyla mücadelede politika yapımı için hedef alanların doğru belirlenmesi açısından önemli olan kapsayıcı bir yoksulluk endeksi oluşturulması amaçlanmıştır. İl ve ilçe merkezlerinde yapılan alan araştırmasında Kayseri'de 56 evli çift; Konya'da 75 evli çift; Niğde'de 31 evli çift ile görüşülmüştür. Elde edilen veriler kullanılarak kadın yoksulluğu iki aşamalı bir analizle incelenmiştir. Nitel analizde, katılımcıların sesinden aktarılan yoksulluk deneyimleri üzerinden yoksulluğun nedenleri, içeriği ve derinliği değerlendirilmiştir. Nicel analizde ise Temel Bileşen Analizi (PCA) yöntemi kullanılarak "Alternatif Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi" oluşturulmuştur. Yoksulluk ekonomik, eğitim, sağlık, sosyal ve şiddet olmak üzere 5 boyut ve toplamda 43 gösterge ile ölçülmüştür. Yoksulluk endeksinin kadınlar için doğru sonuçlar vermesi amaçlandığından objektif ve sübjektif göstergeler birlikte kullanılmıştır. Yoksulluğu süreç olarak yansıtan göstergeler aracılığıyla, yoksulluğun sonuçlarını değerlendiren ölçütlerin sınırlılıkları aşılmaya çalışılmıştır. Sonuçta nitel ve nicel analizde kadınların yoksulluk deneyimlerinin aktörlüğe ilişkin sosyal yoksunluklarda yoğunlaştığı görülmüştür. İki analizin birbirini doğrulamasıyla, geliştirilen yoksulluk endeksinin kadınların deneyimlerini yansıtmada başarılı olduğu anlaşılmıştır. Alternatif bir örnek oluşturmak amacıyla geliştirilen endeks yoksulluk ölçümünde sübjektif ve sürece odaklanan göstergelerin de başarılı sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Abstract:
Poverty has become an important item on the international agenda and remains to be a source of interest for policy goals and academic studies. Current poverty studies, focusing on the multidimensional structure of poverty, include many social factors in analyzing poverty. In this respect, poverty creates an expanding field of study that includes many inequalities by including the experiences of disadvantaged groups in society. The deepening and differentiating poverty experiences of women due to gender inequality make women's poverty a separate field of study under the leadership of feminist studies. Women's poverty attracts scholarly attention as a chronic problem that requires the qualitative (representing freedom, ability, and opportunities) and quantitative (based on objective criteria such as economic deprivation and education level) dimensions of poverty to be analyzed concurrently. For this reason, the measurement which focuses on the quantitative aspects of poverty and objective indicators are insufficient in the quantification of women's poverty.
This dissertation aims to create an inclusive poverty index, which is important in terms of determining the target areas for policy making in the fight against women's poverty. Using the data obtained from the field research conducted with 56 married couples in Kayseri; 75 married couples in Konya; 31 married couples in Niğde, both provincial and central districts, women's poverty is examined with a two-stage analysis. In the qualitative analysis, the causes, content, and depth of poverty are evaluated by making use of the experiences of poverty conveyed by the voices of the participants. In the quantitative analysis, the Alternative Multidimensional Poverty Index is constructed by using the Principal Component Analysis (PCA) method. Poverty is measured with 5 dimensions, including economic, education, health, social, and violence, and 43 indicators in total. Objective and subjective indicators are used together, as the poverty index aims to achieve the most accurate results for women.  The limitations of the measurement that evaluate the consequences of poverty are tried to overcome through indicators that reflect poverty as a process. As a result, in both qualitative and quantitative analysis, it was observed that women's experiences of poverty concentrated on social deprivations related to agency. It has been understood that the constructed poverty index is successful in reflecting the experiences of women, as the results of the two analyses confirm each other. The index, which constitutes to serve as an alternative example, has shown that subjective and process-focused indicators yield successful results in poverty measurement.