Bölgeselleşme hareketlerinin politik ekonomi çerçevesinde değerlendirilmesi: Türkiye ve Güney Ortak Pazarı (MERCOSUR) örneği
Evaluation of regionalization movements in the framework of political economy: Turkey and the Southern Common Market (MERCOSUR) example
Yazar: AZİZ ERTAKGÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN POLAT
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgeselleşme = Regionalization ; MERCOSUR = Mercado Comun del Sur / Southern Common Market ; Ortak Pazar = Common Market ; Siyasal ekonomi = Political economics ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Politika ve ekonomi farklı kavramlar olarak görülse de ülkelerin uluslararası arenada
söz sahibi olabilmeleri için bu iki farklı kavramın tek bir çerçevede ele alınması gerekir çünkü
biri diğerini etkileyen bir mekanizmadır. Ulus devletlerin kendi sorunlarını çözememesi ve
ihtiyaçlarını karşılayamaması sebebiyle ekonomik, siyasi ve güvenlik açısından coğrafi olarak
yakın ülkeler birbirlerine bağımlı hale gelmekte ve aynı coğrafya içinde yer alan ülkeler
bölgesel kuruluşlar kurarak ve uzlaşma yoluna giderek sorunları çözmeye çalışmaktadır.
Bölgeselleşme, II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana uluslararası alanda ekonomik
bağlardaki dramatik artışın yarattığı fırsatları ve kısıtlamaları yönetmek için bilinçli bir girişim
olarak görülmektedir. Dünya ekonomisindeki en çarpıcı değişikliklerden biri de ülkeler
arasında II. Dünya Savaşından sonra eski ve yeni olarak tanımlanan bölgeselleşme hareketleri
vasıtasıyla serbest ticarete geçiş yaşanmasıdır. Bunun en önemli özelliği, ülkelerde
demokrasinin tesis edilmesi sonucunda ticaret kısıtlamalarının kaldırılması, bölgesel ve
uluslararası entegrasyonların sağlanmasıdır. Bölgeselleşme hareketlerine örnek olarak serbest
ticaret alanları, gümrük birlikleri, ortak pazarlar ve ekonomik kuruluşlar gösterilmektedir. Bu
bağlamda, MERCOSUR ülkeleri ile Türkiye arasında ki ekonomik ilişkiler 2001 ve 2020
yılları arasındaki süreç baz alınarak incelenmiştir. Bu tezin birinci bölümünde, son iki yüz
yılda uluslararası ticaret arenasında beliren bölgeselleşme hareketlerinin uluslararası politik
ekonomi perspektiflerinden hangi zemine oturtulabileceği tartışılmıştır. Çalışmanın ikinci
bölümünde ise oluşturulan bölgesel örgütlerin II. Dünya Savaşından sonra beliren eski ve yeni
olarak adlandırılan bölgeselleşme hareketlerinin hangisi içerisinde konumlandırıldığı
araştırılmıştır. Ayrıca, soğuk savaş döneminden sonra genel olarak ülkelerin demokratik bir
rejimi benimsemesi, küreselleşmenin etkisiyle beraber küresel sermayeye entegre olmasından
dolayı 2001 ve 2020 yılları arasında bölgesel entegrasyonların uluslararası ticaret sahnesindeki
payları incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, bu tezin temel sorunsalını oluşturan
Türkiye ve MERCOSUR arasındaki ticari ilişkiler, vaka analizi kapsamında tarihsel süreç
izleme metodu ele alınarak ve neden-sonuç ilişkisine dayandırılarak incelenmiştir. Sonuç
olarak, Türkiye ile MERCOSUR ilişkilerinin tarihsel sürecini göz önünde bulunduran ve
uluslararası politik ekonominin unsurlarını bölgeselleşme bağlamında inceleyen bu çalışmada
elde edilen verilere göre politika önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Politik ekonomi, Bölgeselleşme, Türkiye ve Güney Ortak Pazarı

Abstract:
Although politics and economy are seen as different concepts, these two different
concepts should be handled in a single framework in order for countries to have a say in the
international arena, because one is a mechanism that affects the other. Geographically close
nations become dependent on each other in terms of economy, politics and security because
they cannot solve their own problems and meet their needs therefore, they integrate with each
other by establishing regional institutions and reaching compromises. Regionalization can be
seen as a deliberate attempt to manage the opportunities and constraints created by the
dramatic increase in international economic ties since the end of World War II. One of the
most striking changes in the world economy is the has been a transition to free trade through
regionalization movements defined as old and new after World War II. The most significant
feature of this is the removal of trade restrictions as a result of the establishment of democracy
in countries and the provision of regional and international integrations. Free trade areas,
customs unions, common markets and economic institutions can be cited as examples of
regionalization movements. In this context, the economic relations between the MERCOSUR
countries and Turkey examined based on the years between 2001-2020. In the first part of this
thesis, it has been discussed on which ground the regionalization movements that have
emerged in the international trade arena in the last two centuries can be placed from the
perspectives of international political economy. In the second part of the study, it has been
researched that the regional organizations appeared after the Second World War are located in
which of the old and new regionalization movements. In addition, the shares of regional
organizations in the international trade scene between 2001 and 2020 years has been examined
due to the adoption of a democratic regime by countries in general after the cold war period
and their integration into global capital with the effect of globalization. In the third part of the
study, the commercial relations between Turkey and MERCOSUR, which constitute the main
problematic of this thesis, have examined by considering the historical process tracking
method within the scope of case analysis and by basing it on the cause-effect relationship. As
a result, policy proposals have presented according to the data obtained in this study which
considers the historical process of Turkey and MERCOSUR relations and examines the
elements of international political economy in the context of regionalization.

Keywords: Political economy, Regionalization, Turkey and the Southern Common Market