Ulûmu'l-Kur'an bağlamında Hz.Mûsâ kıssası
The parable of the Prophet Moses (Pbuh) in terms of Ulûmu'l-Qur'an
Yazar: NURULLAH ERGİN
Danışman: PROF. DR. ATİLLA YARGICI
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an'ın kendisine has olan ve mesajı karşıya aktarmada başvurduğu kıssa üslubu ve diğer bazı yöntemlerin anlaşılması muhakkak kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duymaktadır. Bu ise Kur'an'ı her yönden en ince ayrıntısına kadar ele alan ulûmu'l-Kur'an ilmi sayesinde mümkün olmaktadır. Bu çalışmada Kur'an'ın en çok tekrar eden ve en uzun kıssası olan Hz. Mûsâ kıssası ulûmu'l-Kur'an bağlamında ele alınmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde ulûmu'l-Kur'an ve kıssa kavramları açıklanmış ve bunlarla ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde kıssa Mekkî-Medenî, tekrâru'l-Kur'an, müşkilu'l-Kur'an, mübhemâtu'l-Kur'an ve esbâb-ı nüzûl ilimleri bağlamında ele alınmaktadır. Kıssanın Mekkî ve Medenî birçok sûreye yayıldığı ve sûrelerin genel karakteristik özelliklerini taşıdığı dikkat çekmektedir. Kıssanın tekrarlarının ve tekrarlar arasında işkale sebep olan lafız farklılıklarının olayların farklı yönlerini tamamlayan genel bir tablo hükmünde oldukları görülmektedir. Kıssa da Hz. Mûsâ'nın Mısır'da Firavun ve sihirbazlarla mücadelesi, Hz. Hızır ile yolculuğu vb. birçok olay yer aldığından kıssanın Mübhemât açısından zengin olduğu göze çarpmaktadır.  Ayrıca kıssa da bazı hususi nüzûl sebepleri yer almaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde Hz. Mûsâ kıssası tenâsübü'l-Kur'an, mecâzü'l-Kur'an gibi belâğî ilimler ve Vücûh-Nezâir, garîbu'l-Kur'an gibi lügavî ilimler bağlamında ele alınmaktadır. Kıssanın içinde bulunduğu sûrelerin genel atmosferiyle uyum içinde olduğu Tenâsüb bağlamında dikkat çekmektedir. Kıssa da teşbih, istiâre, mecâz-ı akli, mesel vb. edebî sanatlar bulunmaktadır. Kıssanın ayrıca Vücûh-Nezâir, garîbu'l-Kur'an ilimleri alanına giren özel nitelikli kelimeler açısından zengin olduğu da dikkat çekmektedir.

Abstract:
Understanding the parable style and some other methods that are unique to the Quran and used to convey the message definitely requires comprehensive studies. This is possible thanks to the science of ulûmu'l-Qur'an, which examines the Qur'an from every aspect to the finest detail. In this study, the most repeated and longest parable of the Qur'an, the parable of Moses (Pbuh) is discusses in the terms of ulûmu'l-Qur'an. In the first part of the study, the concepts of ulûmu'l-Qur'an and parable were explained and evaluations were made about them. In the second part of the study, the parable is discusses in the terms of Meccan-Medenî, takrâru'l-Qur'an, muşkilu'l-Qur'an, mubhamâtu'l-Qur'an and asbâb-ı nüzûl sciences. It is noteworthy that the parable is spread over many Meccan and Medinan surahs and that it bears the general characteristics of the surahs.   It is seen that the repetitions of the parable and the differences in wording between the repetitions that cause oppression are like a general picTûre that completes the different aspects of the events. İt is noteworthy that the parable is rich in ambiguous material as it contains many events such as the struggle of Moses (Pbuh) with the Pharaoh and the magicians in Egypt and his journey with Khidr (Pbuh) etc. In addition, there are some special reasons for revelation in the parable. In the third part of the study, the parable of Moses (Pbuh) is discusses in the terms of rhetorical sciences such as tenâsübü'l-Qur'an, mecâzu'l-Qur'an and linguistic sciences such as Vücûh-Nezâir, gharîbu'l-Kur'an. It is noteworthy that the parable is in harmony with the general atmosphere of the suras it is in, in the terms of harmony. In the parable, there are literary arts such as teşbih, istiâre, mecâz-ı akli, mesel, etc. It is also noteworthy that the parable is rich in special words that fall into the field of Vücûh-Nezâir and gharîbu'l-Qur'an sciences.