Türkiye tekstil sektörü kümelerinde rekabetçilik analizi
Competitiveness analysis in Turkish textile sector clusters
Yazar: ÖZLEM EVKURAN AKSOY
Danışman: PROF. DR. EMİNE FERHAN GEZİCİ KORTEN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kümelenme yaklaşımı çerçevesinde yığılma ekonomileri 1890 yılında Alfred Marshall'dan başlayarak günümüze kadar farklı boyutlarda ele alınmıştır. 1890 yılından itibaren sektörel kümelenme kavramını temelini "Endüstriye Bölgeler" bağlamında Alfred Marshall atmıştır. O tarihlerde kümelenme kavramı aynı sektörde yer alan firmaların coğrafi olarak birbirine yakın bir şekilde konumlanması ve bu durumdan kaynaklı kazandıkları birtakım pozitif dışsallıklar olarak tanımlanmaktaydı. Günümüzde ise algıladığımız kümelenme kavramı sadece sektöre özgü firmalar değil ona hizmet eden diğer kurum ve kuruluşları içine alan çevreyi kapsamaktadır.  Bu anlamda kümelenme kavramına 1990 yılında "Competitive Advantage" adlı çalışmasıyla popülerlik kazandıran Michael E. Porter olmuştur.  Porter'a göre küresel rekabetin arttığı dünyada, uluslar daha önemli ya da daha önemsiz hale gelmiştir. Rekabette temel değişim daha çok yaratıcılık ve bilgiyi özümsemede olurken, ulusların rolü büyümüştür. Porter, rekabetçilik gücü yüksek olan firmaların coğrafi yoğunlaşmasının altında yatan nedenleri "Elmas Modeli" olarak tanımladığı kavramsal bir çerçeve ile açıklamaya çalışmaktadır. Bu kapsamda Porter, sektörel kümelenme boyutlarını, küme oluşumunu, rekabetçi bakış açısıyla açıklayarak literatüre önemli katkılar sunmuştur .Bu çalışmada kümelenme ve rekabetçilik kavramı Marshall'ın yığılma ekonomilerinden başlayarak günümüze kadar farklı şekillerde ele alınarak incelenmiştir.
Kümeler, rekabet açısından önemli olan birbiriyle yatay  ve dikey bağlantılı uzmanlaşmış endüstrileri, altyapı sağlayıcılarını, üniversiteleri, kamu kurum ve kuruluşlarını, ajansları vb. içine almaktadır. Ayrıca rekabetçilik için gerekli yenilikçilik faaliyetleri için eğitim, öğretim, araştırma, bilgi ve teknik destek sağlayan diğer kurumları kapsamaktadır. Bu nedenle kümelenme yaklaşımı hem akademik çalışmalar hem de kurumlar tarafından farklı şekillerde ele alınarak tartışılmaktadır. Türkiye'de çeşitli strateji belgelerinde küme faaliyetleri rekabet güçlerinin artırılması nedeniyle desteklenmektedir. Tüm bilgiler ışığında kümelenme kavramı rekabetçilik perspektifinde  incelenmiş lokomatif sektör olarak tanımlanan "Türkiye tekstil sektörü" seçilmiş iller bazında analiz edilmiştir.  
Bu çalışmada, tezin amacı, kapsamı, yöntemi, varsayımları, kısıtlarını açıklayan giriş bölümünden sonra kümelenme kavramı ele alınmıştır. Kümelenme kavramı içinde ise statik ve dinamik dışsallıklar bağlamında yerelleşme ekonomileri, farklı küme tanımları ve yapıları, kümelenme yaklaşımı çerçevesinde rekabetçilik kavramı, Porter'ın geliştirmiş olduğu "Elmas Modeli"	ikinci bölümde yer almaktadır. Rekabet kavramı ve kümelenme kavramı tez kapsamında birbiri ile yakından ilişkili iki temel kavram olarak ele alınmaktadır. Rekabet gücünü arttıran iki önemli faktör; coğrafi yığılmalar ve endüstriyel kümelerdir. Birbiri içinde temas halindeki aynı sektörde bulunan firmalar hızlı bilgi akışı ve etkileşim sayesinde daha da rekabetçi hale gelmektedir.  Elmas modelinde yer alan dört temel faktör yatay ve dikey bağlantılar sayesinde rahat bir şekilde oluşturulabilmektedir. Üçüncü bölümde ise kümelenme kavramını dünya ve Türkiye ölçeğinde açıklanarak geliştirilen politika ve çeşitli küme çalışmaları akademik ve kuramsal anlamda incelenmiştir.Çalışmanın dördüncü bölümünde tekstil sektörünün tanımı yapılmış, Dünya'da ve Türkiye'de tekstil sektörünün durumu açıklanmış,Türkiye'nin sektördeki durumu karşılaştırmalı ülke örnekleri ile açıklanmış, son olarak rekabetçilik ve kümelenme perspektifinde çeşitli sektörel çalışmalar incelenmiştir.
Çalışmanın uygulama kısmını içeren beşinci bölümde analizler yer almaktadır. Öncelikle Türkiye'de tekstil sektöründe yığılma gösteren illerin tespiti için Yerelleşme Katsayısı- Location Quotient yöntemi kullanılmıştır. Daha sonra rekabeti etkileyen uyarlanmış faktörlerin durum tespiti için iki aşamalı olarak anket yöntemi uygulanmıştır. İlk aşama anket çalışmasında tekstil sektörünün durumu, belirlenen rekabetçilik kriterlerine göre tespit edilmiştir. İkinci kademe anket çalışmasında ise tekstil sektöründe yığınlaşan illerin sektördeki durumu tespit edilmiştir. Çıkan sonuçlar Analitik Hiyerarşi İşlemi (AHP) yöntemi kullanılarak işlenmiştir. Türkiye'de bilgimiz dahilinde tek bir sektör bazında rekabetçiliği bu kadar detaylı inceleyen başka bir çalışmanın olmaması bu çalışmanın asıl çıkış noktasıdır. Bu çalışmayı diğer çalışmalardan ayıran en önemli özellik, rekabetçilik kriterlerini AHP yöntemi ile Türkiye genelinden il düzeyine inerek uzman görüşleri doğrultusunda elde edilen veririnin belirli bir tutarlılık ölçütüne göre analiz etmesidir. Bu çalışma tekstil sektörü dışında diğer sektör kümelerinin rekabetçilik durumunu tespit etmeye yönelik bir çerçeve sunması nedeniyle de önem arz etmektedir.
Yapılan analizler sonucunda üç önemli bulgu elde edilmiştir. Bunlardan ilki Türkiye'de rekabeti etkileyen faktörlerin yüzde önem dağılımları belirlenmiştir. Böylece Türkiye tekstil sektöründe rekabetçilik açısından hangi faktörün öncelikli olduğu tespit edilmiştir. İkinci olarak Türkiye ve seçilmiş 16 ilin rekabeti etkileyen dez avantajlı ve avantajlı faktörleri belirlenmiştir. Bu durumda da sektörün güçlü ve zayıf yönleri tespit edilerek sanayi politikalarının yönlendirilmesi amaç edinilmiştir. Üçüncü olarak Türkiye ve 16 ilin rekabetçilik katsayıları belirlenerek rekabet edilebilirlik düzeyi tespit edilip ölçülmüştür.
Çalışmanın altıncı ve son kısmında çalışmadan elde edilen sonuçlar Türkiye tekstil sektörü bağlamında tartışılmıştır. Sektörün rekabeti etkileyen faktörlere göre avantajlı ve dezavantajlı yönleri belirtilmiştir. İllerin rekabeti etkileyen faktörlere göre durumları, rekabet edebilirlik düzeyi tartışılmıştır. Sanayi politikalarının yönlendirilmesi konusunda genel bir değerlendirmede bulunulmuştur.

Abstract:
Agglomeration economies in clustering approach began in 1890, starting with Alfred Marshall, and were dealt with in different dimensions. From 1890 onwards, Alfred Marshall laid the foundations for sectoral clustering in the context of "Industries Regions". At that time, the concept of clustering was defined as a set of positive externals that they gained from positioning and geographically close to firms in the same region. Today, the concept of clustering we perceive is not only sector specific firms but also other institutions and organizations that serve it and the environment that includes the individual. In this sense, the clustering concept became Michael E. Porter, who gained popularity in 1990 with his work "Competitive Advantage". According to Porter, in the world of global competition, nations have become more important or less important.The role of the nation has grown, while the basic change in the recipe has been more the creativity and knowledge in the competition. Porter is trying to explain the underlying causes of geographical concentration of firms with high competitiveness by a conceptual framework that he defines as "Diamond Models".Starting from Marshall's agglomeration economies, Poter has provided significant contributions to the literature, from regional cluster sizes, cluster formation, and competitive outlook.In this context, Porter presented significant contributions to the literature by explaining the sectoral cluster dimensions, cluster formation, with a competitive point of view.In this study, the concept of clustering and competitiveness has been examined, beginning with Marshall's agglomeration economies to todays.
The clusters are composed of specialized vertical industries, infrastructure providers, universities, public institutions and agencies, agencies, etc., which are important in terms of competition. They also encompasses other institutions providing education, training, research, information and technical support for innovative activities required for competitiveness. The cluster approach is discussed by academic studies and institutions in different ways. In Turkey, the cluster activities are supported in various strategic documents due to the enhancement of competitiveness. The clustering concept in all information light has been analyzed in the perspective of national competitiveness based on selected literal "Turkey textile sector" which is defined as the lokomotive sector.
In this study, purpose, scope, method, assumptions, constraints of the thesis are explained in the introduction. Then the concept of clustering was discussed after the chapter. Within the clustering concept, in the context of static and dynamic externalities, localization economies, different cluster definitions and structures, and the concept of national competitiveness within the framework of the cluster approach, "Diamond Model"  developed by Porter are discussed in the second part. The concept of competition and the concept of clustering are considered as two basic concepts closely related to each other within the scope of the thesis. Geographical clusters and industrial clusters are two important factors that increase competition power. Firms in the same sector that are in contact with each other are becoming more competitive thanks to the rapid flow of information and interaction. The four basic factors involved in the diamond model are the ability to create horizontal and vertical connections comfortably. In the third part, on the scale of the world and Turkey, the policy and various cluster studies which have been studied in academic and theoretical sense, eximined to explain the concept of clustering. The situation of the textile sector in Turkey and in the world has been explained. Turkey's situation in the sector has been explained with comparative country examples. Finally, various sectoral studies have been examined in terms of competitiveness and clustering.
In the fifth section, which covers the implementation part, there are about the analysis Firstly, the Location Quotient method was used for the detection of concentrated provinces in the textile sector in Turkey. Later, two-step survey method was applied to determine the status of adapted factors affecting competition.In the first stage survey study, the situation of the textile sector was determined according to determined competitiveness criteria.In the second stage survey study, the situation of the provinceswhich are concentrated in the textile sector, was determined in the sector.The results were processed using the Analytical Hierarchy Process (AHP) method. The most important features of this study within our knowledgewhich differentiates from other studies is that it analyzes competitiveness criteria according to a certain consistency measure by using AHP method in the level of Turkey to provinces through to an expert opinions.This study is also important because it provides a framework for identifying competitiveness of other sector clusters excludingthe textile sector.
Three important findings were obtained as a result of the analyzes. First, The percentage distribution of the factors affecting competition in Turkey has been determined. It has been determined which factor is the priority in terms of the competitiveness of the Turkish textile sector. Secondly, disadvantages and advantageous factors affecting competition in Turkey and 16 selected provinces have been identified. In this case, the strengths and weaknesses of the sector were identified and the aim was to ensure direction of industrial policies. Thirdly, competitiveness coefficients were determined by determining the competitiveness coefficients of Turkey and 16 provinces.
The results at the end of the study are discussed in the context of the Turkish textile sector. Advantages and disadvantages of the sector are indicated according to the factors affecting competition.According to the factors affecting the competition, the level of competitiveness of provinces is discussed.A general assessment of the direction of industrial policies has been made.