Okullarda kapsayıcı liderlik ve sosyal diyalog ilişkisinin inclenmesi
Examination of the relationship between inclusive leadership and social dialogue in schools
Yazar: EZGİ AĞCİHAN
Danışman: DOÇ. DR. ASİYE TOKER GÖKÇE
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı öğretmen görüşlerine okul yöneticilerinin kapsayıcı
liderlik özellikleri ve okullarda gerçekleşen sosyal diyalog arasındaki ilişkiyi tüm
boyutlarıyla detaylı bir biçimde inceleyerek, sonuçlarını ortaya koymaktır.
Alan yazında kuramsal açıdan kapsayıcı liderlik ve sosyal diyalog arasındaki
ilişkinin varlığı desteklenmekle birlikte bu ilişkinin ne düzeyde gerçekleştiği ve nasıl
gerçekleştiğine dair çalışmalara ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Bu doğrultuda,
karma modelde yürütülen bu çalışmada öncelikle nicel, ardından nitel olmak üzere iki
aşamadan oluşan açıklayıcı ardaşık desen kullanılmıştır. Nicel boyutun örneklemini
2021-2022 eğitim öğretim yılında İstanbul ilinde görev yapan 396 öğretmen
oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutun çalışma grubunu ise yine aynı eğitim
öğretim yılında İstanbul'un farklı ilçelerinde yapan 39 öğretmen oluşturmaktadır. Veri
toplama aracı olarak araştırmanın nicel boyutunda araştırmacı tarafından geliştirilen
"kapsayıcı liderlik" ve "sosyal diyalog" ölçekleri kullanılmıştır. Nitel boyutunda ise
yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde, nicel analizler
için aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri, nedensel ilişkileri test etmek için
ise yapısal eşitlik modellemesi tekniklerinden yapısal regresyon tekniği, nitel analizler
için içerik analizi kullanılmıştır.
Araştırmanın nicel bulguları incelendiğinde; okul yöneticilerinin orta düzeyde
kapsayıcı liderlik özelliklerini gösterdiği, eğitim durumu ve görüşme sıklığı
değişkenlerinin yöneticilerin kapsayıcı liderlik özelliklerinde farklılaşmaya sebep
olduğu, okullarda sosyal diyaloğun tüm boyutlarının orta düzeyde gerçekleştiği, okul
yöneticilerinin kapsayıcı liderlik özellikleri ve okullardaki sosyal diyalog arasında
anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Nitel bulgular incelendiğinde ise katılımcıların; okul yöneticilerinin kapsayıcı
liderlik özelliklerini kültürel ve kültürlerarası farkındalığa sahip olma, destekleme,
gücünü paylaşma, güvenilir olma, paylaşılan vizyon oluşturma, öz yönetim, değişimin
ajanı olma, iş birliği ve iletişim şeklinde olumlu özellikler ve dışlama ve yalnız
bırakma, eşit ve adil davranmama, ayrım yapma, anti demokratik davranma, yönetim
boşluğu yaratma şeklinde olumsuz özelliklerle ilişkilendirerek tanımladıkları
sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcılar cinsiyet, yaş, eğitim durumu, kültürel miras, gibi
kişilik özelliklerinin okul yöneticilerinin kapsayıcı liderliğini şekillendirdiğini
düşünmektedir.
Sosyal diyaloğun okullarda bilgi paylaşımı, danışma ve müzakere şeklinde, ikili
ve yapılandırılmamış bir biçimde gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal
diyaloğun ağırlıklı olarak öğretmenler, diğer eğitim çalışanları ve yöneticiler arasında
gerçekleşmesiyle birlikte üniversite, kamu kurumu, sivil toplum ve sendika
temsilcilerinin de zaman zaman sürece dahil oldukları görülmektedir. Okul güvenliği,
çalışma koşullarının iyileştirilmesi, özlük hakları, öğretmen yeterliliklerinin
arttırılması, eğitimde kapsayıcılığın sağlanması ve hizmet içi eğitim olanaklarının
müzakere edilen konular arasında yer aldığı görülmektedir. Katılımcıların kapsayıcı
liderliği sosyal diyaloğun önkoşullarının yerine getirilmesini sağlayan bir öncül olarak
gördükleri, sosyal diyaloğun örgütsel güvenin, barışçıl ve uzlaşmacı bir okul
kültürünün oluşması, demokratik katılımın, sağlıklı örgütsel iletişimin, gerçekleşmesi,
rasyonel kararlar alınmasına önemli katkı sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to examine in detail the relationship between teachers'
opinions, school administrators' inclusive leadership characteristics and social
dialogue in schools, and to reveal the results.
Although the existence of the relationship between inclusive leadership and
social dialogue is theoretically supported in the literature, it has been seen that there is
a need for studies on the level of this relationship and how it is realized. By the way,
an explanatory sequential design consisting of two stages, firstly quantitative and then
qualitative, was used in this study, which was carried out in a mixed model. The sample
of the quantitative dimension consists of 396 teachers working in the province of
Istanbul in the 2021-2022 academic year. The study group of the qualitative dimension
of the research consists of 39 teachers working in different districts of Istanbul in the
same academic year. In the quantitative dimension of the research, "inclusive
leadership" and "social dialogue" scales developed by the researcher were used as data
collection tools. In the qualitative dimension, a semi-structured interview form was
used. In the analysis of the data, arithmetic mean and standard deviation values were
used for quantitative analysis, structural regression technique from structural equation
modeling techniques was used to test causal relationships, and content analysis was
used for qualitative analysis.
When the quantitative findings of the study are examined; It was concluded that
school principals showed moderately inclusive leadership characteristics, educational
status and interview frequency variables caused differentiation in the inclusive
leadership characteristics of principals, all dimensions of social dialogue in schools
were realized at a moderate level, and there was a significant relationship between
school administrators' inclusive leadership characteristics and social dialogue in
schools.When the qualitative findings are examined, it is seen that the participants define
inclusive leadership characteristics of school principals by specifying positive and
negative traits. Positive leadership traits that were cultural and intercultural awareness,
supporting, sharing power, being reliable, creating a shared vision, self-management,
being an agent of change, cooperation and communication. Negative leadership traits
were exclusion and isolation, treating unequally and unfairly, discrimination, being
anti-democratic and management gap. Besides, participants think that personality traits
such as gender, age, educational background, cultural heritage shape the inclusive
leadership of school administrators.
It was concluded that social dialogue took place in schools in the form of
information sharing, consultation and negotiation, in a bilateral and unstructured way.
The social dialogue took place mainly between teachers, other education personnel
and administrators but sometimes representatives of universities, public institutions,
civil society and trade unions were involved. School safety, improving working
conditions, personal rights, increasing teacher qualifications, ensuring inclusiveness in
education and in-service training opportunities were among the topics discussed. It
was also concluded that the participants saw inclusive leadership as a prerequisite for
fulfilling the prerequisites of social dialogue, and that social dialogue contributed
significantly to organizational trust, the formation of a peaceful and conciliatory school
culture, the realization of democratic participation, open organizational
communication, and rational decisions.