Masseter kasına uygulanan botulinum toksininin mandibular kemiğe olan etkisinin fraktal analiz ile değerlendirilmesi /
Yazar: ELİF POLAT BALKAN
Danışman: PROF. DR. CANDAN SEMRA PAKSOY
Ankara Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Botulinum toksinleri = Botulinum toxins ; Bruksizm = Bruxism ; Fraktal analiz = Fractal analysis ; Mandibula = Mandible ; Masseter kası = Maseter muscle ; Radyografi = Radiography ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Çene = Jaw

Özet:
Çene fonksiyonları esnasında stomatognatik sistemin geniş bir adaptasyon yeteneği
vardır. Somatognatik sistemi oluşturan yapılardan herhangi birinde görülen anatomik
veya fonksiyonel bir sorun tüm sistemi etkileyebilir. Çiğneme sistemindeki
fonksiyonel rahatsızlıklar sonucu oluşan myaljilerin günümüzde en sık sebebi
bruksizmdir. Bruksizmin diş, kas ve kemik yapılara çeşitli zararlı etkileri vardır. Bu
zararlı etkileri tedavi etmek için günümüzdeki en güncel tedavi botulinum toksini tip
A(BTX-A) uygulamasıdır. Bruksizm ve BTX-A'nın kemik yapılarda sebep olduğu
değişiklikleri saptayabilmek için panoramik radyografi üzerinden fraktal analiz
metodu kullanılabilir. Trabeküler yapı incelendiğinde hem kemik hem de kemik
iliğinin fraktal özellik gösterdiği belirlenmiştir. Bu çalışmanın amacı bruksizmin ve
masseter kaslarına uygulanan BTX-A'nın mandibular kemiğin angulus, ramus ve
kondil boynunda sebep olduğu değişiklikleri panoramik radyografilerde kemik ve
kemik iliği fraktal boyut analizi ile saptamaktır. Çalışmaya dahil edilen hastaların
ekstra-oral ve intra-oral muayenesi tamamlanmıştır. Gruplar Fonseca Anamnestic
İndeksi ve Beck Depresyon Testi yapılan hastalardan oluşmuştur. Dahil edilme
kriterlerine göre herbiri 22 hastadan oluşan bruksizmi olmayan, bruksizmi olup
herhangi bir tedavi görmeyen, bruksizmi olup masseter kasına BTX-A enjeksiyonu
uygulanan hastalar olarak 3 gruba ayrılmışlardır. Bu gruplardaki hastaların
muayeneleri sırasında elde edilmiş panoramik görüntüleri ile 6 ay sonra çeşitli
nedenlerle alınmış panoramik radyografilerine ulaşılmıştır. İmage j programı
kullanılarak sağ ve sol mandibular kemiğin angulus , ramus ve kondil boynunda
kemik ve kemik iliği fraktal boyut analizi yapılmıştır. Verilerin analizi SPSS
programının 26. versiyonu ile yapılmış ve %95 güven düzeyi ile çalışılmıştır. Tüm
gruplar ve radyografiler incelendiğinde bruksist grubun 2. Radyografisinde angulusta
ölçülen kemik fraktal boyutu(1,096), BTX-A enjekte edilen grubun 2.
radyografisinde angulusta ölçülen kemik fraktal boyut ölçümüne (1,039) göre
anlamlı olarak daha yüksektir. (p<0,05). Tüm gruplar arasında kemik iliği fraktal
boyut ölçümleri bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (p>0,05). 1. Ve 2.
Radyografilerdeki kemik fraktal boyut değerleri incelendiğinde ise angulus ve
ramusun 2. Radyografide ölçülen kemik FB değerleri 1. radyografiye göre anlamlı

93
olarak daha yüksektir. (p<0,05). Çalışmamızda bruksizmin neden olduğu masseter
hiperaktivitesi , özellikle mandibular angulus bölgesinde fraktal boyut artışına yani
trabeküler kemikte yoğunluk artışına sebep olmuştur. BTX-A enjekte edilen
hastalarda ise masseter aktivasyonunun kısıtlanması özellikle mandibular angulus
bölgesinde FB azalmasına yani trabeküler kemikte yoğunluk azalmasına sebep
olmuştur. Sonuçlarımız BTX-A kullanımının kemik yapısında değişikliğe sebep
olduğunu ve bruksist hastalarda kemik dengesini korunmasında yardımcı
olabileceğini göstermiştir. Fakat kemiği etkileyen herhangi bir sistemik hastalığa
sahip, kemik remodelingini etkileyen ilaç kullanan, osteoporotik hastalıkların
görülme ihtimali fazla olan 50 yaş üstü kadın ve erkeklerde BTX-A'nın tekrarlayan
enjeksiyonları bu bilgilerin ışığında dikkatle değerlendirilmelidir. Gün geçtikçe artan
bruksizm hasta popülasyonu ve artan BTX-A kullanımı göz önüne alındığında bu
konuda yapılacak daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Bu çalışma BTX-A'nın neden
olduğu masseter paralizinin mandibular kemiğe etkilerini değerlendirmede invaziv
olmayan fraktal analiz metodunu kullanarak yapılacak diğer çalışmalara yol gösterici
olabilir.

Abstract:
The stomatognathic system has great adaptability in jaw functions. An anatomical or
functional problem in one of the structures that make up the somatognathic system
can affect the entire system. Bruxism is the most common cause of myalgias caused
by dysfunction in the masticatory system. Bruxism has various detrimental effects on
teeth, muscle, and bone structures. The most common treatment to treat these
harmful effects is the use of botulinum toxin type A (BTX-A). Using the method of
fractal analysis in panoramic radiography, changes in bone structures caused by
bruxism and BTX-A can be detected. When the trabecular structure is examined,
both bone and bone marrow were found to have fractal features. The aim of this
study is to determine the changes caused by bruxism and BTX-A in the masseter
muscles in the angulus, ramus, and condylar neck of the mandible by analyzing the
fractal dimensions of bone and bone marrow on panoramic radiographs. Patients who
participated in the study were examined extra-orally and intra-orally. The groups
consisted of patients who underwent the Fonseca Anamnestic Index and the Beck
Depression Test. According to the inclusion criteria, 22 patients were divided into 3
groups: Patients without bruxism, patients with bruxism who received no treatment,
and patients with bruxism who received BTX-A injection into the masseter muscle.
Panoramic radiographs taken during examinations of patients in these groups and
panoramic radiographs taken for various reasons at 6 months were obtained. The
analysis of fractal dimensions of bone and bone marrow was performed in the
angulus, ramus, and condylar necks of the right and left mandibular bones using the
Image j program. The data were analyzed using the 26th version of the SPSS
program, with a 95% confidence level. When all groups and radiographs were
examined, the measured bone fractal size (1.096) in the angulus in the 2nd
radiograph of the bruxist group was significantly higher than the measured bone
fractal size (1.039) in the angulus in the 2nd radiograph of the injected with BTX-A
group (p < 0.05). There was no statistically significant difference between all groups
in terms of bone marrow fractal dimension measurements (p > 0.05). When the
values of the fractal dimension of the bone in the 1st and 2nd radiographs are
examined, the values of the bone fractal dimension of the angulus and ramus

95
measured in the 2nd radiograph are significantly higher than in the 1st radiography (p
< 0.05). In this study, bruxism-induced masseter hyperactivity caused an increase in
fractal size, especially in the angulus mandibulae, that is, an increase in the density of
trabecular bone. In patients injected with BTX-A, restriction of masseter activity
resulted in a decrease in fractal dimension, especially in the mandibular angle region,
that is, a decrease in the density of trabecular bone. This results show that the
injection of BTX-A leads to changes in bone structure and may help to maintain
bone balance in bruxism patients. However, repeated injections of BTX-A in males
and females over 50 years of age who have systemic bone disease, are taking
medications that interfere with bone remodeling, and have a high likelihood of
osteoporotic disease should be carefully considered in light of this information.
Considering the growing number of bruxism patients and the increasing use of BTX-
A, further studies on this topic are needed. This study may serve as a guide for other
studies using the noninvasive method of fractal analysis to evaluate the effects of
BTX-A-induced masseter palsy on mandibular bone.