Yumurtalık Lagünü Milli Parkı'nın yıllara bağlı arazi yapısı değişiminin coğrafi analizi
Geographic analysis of the land structure change of the Yumurtalık Lagoon National Park over the years
Yazar: HİLMİ ÇATAL
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT DİNGİL
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Korunan Alanlar en temel ifade ile bünyelerinde barındırdığı flora-fauna unsurlarıyla zengin biyolojik çeşitliliğe sahip, bu unsurlara ev sahipliği yapan habitatların, ekosistemlerin ve bunların birbirleri arasındaki ekolojik etkileşimlerin ulusal-uluslararası mevzuatlar dahilinde korunmasına, geliştirilmesine ve sürdürülebilir kullanımına imkân sağlayan alanlardır.
Yerel ve küresel düzeyde kültürel bir miras olan korunan alanlar; toprak oluşumu, besin döngüsü, karbon depolama, erozyon kontrolü, su kalitesini artırma, iklim düzenleme, rekreasyon ve ekoturizm gibi insanlık için vazgeçilmez işlevlere sahip olmakla birlikte gerek tabii gerek antropojen etkilerle değişime maruz kalmaktadır. Yıllara yayılan bu değişim, korunan alanlar için planlama aşamasından başlamak üzere kritik yönetim zorluklarını beraberinde getirmektedir. Bu zorlukları aşabilmek için akılcı plan kararları ile koruma-kullanma dengesinin tesis edilmesi ve sürdürülebilir bir korunan alan yönetiminin sağlanabilmesi adına değişim yönünün tespiti önem arz etmektedir.
Bu çalışma ile Milli Park statüsünün yanında, Ramsar (Sulak Alan), Kesin Korunacak Hassas Alan (Doğal Sit)  ve Nitelikli Doğal Koruma Alanı (Doğal Sit) statüleri de bulunan 16.979 ha büyüklüğündeki Yumurtalık Lagünü Milli Parkı'nın Tabiatı Koruma Alanı olarak ilk koruma statüsünü kazandığı 1994 yılından günümüze kadar geçen 30 yıllık süre içerisinde arazi örtüsü ve arazi kullanımındaki değişiminin ortaya konulması amaçlanmış; deniz, durgun su, nehir, bataklık, sazlık, kumul, yeşil vejetasyon ve tarım olmak üzere 8 sınıfın Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak karşılaştırılması ve yorumlanması hedeflenmiştir.
Çalışma neticesinde 520,75 ha doğal kumul alanın tarım arazisine dönüştürüldüğü, 485,05 ha bataklık ve 118,81 ha sazlık alanın durgun su altında kaldığı, kumul bitkilerinin bulunduğu yeşil vejetasyonda yıllara bağlı düşüşler olmasına rağmen etkin koruma-kontrol faaliyetleri sonucunda 800,74 ha dan 1.054,29 ha alana ulaştığı görülmüş olup tüm veriler CBS ortamında yapılan haritalamalarla görselleştirilmiştir.

Abstract:
Protected Areas are, in their most basic terms, areas that have rich biological diversity with the flora and fauna elements they contain, and that enable the protection, development and sustainable use of habitats, ecosystems and ecological interactions between these elements within national and international legislation.
Protected areas, which are a cultural heritage at local and global levels, have indispensable functions for humanity such as soil formation, nutrient cycling, carbon storage, erosion control, water quality improvement, climate regulation, recreation and ecotourism, but are subject to change due to both natural and anthropogenic effects. This change, which has spread over many years, brings with it critical management challenges for protected areas, starting from the planning stage. In order to overcome these difficulties, to establish a protection-use balance with rational planning decisions and to ensure sustainable protected area management, it is important to determine the direction of change.
This study aims to reveal the changes in land cover and land use of Yumurtalık Lagoon National Park, which is 16.979 hectares in size, which has the status of Ramsar (Wetland), Strictly Protected Sensitive Area (Natural Site) and Qualified Natural Protection Area (Natural Site) in addition to its National Park status, in the 30-year period from 1994, when it gained its first protection status as a Nature Conservation Area, to the present day; and to compare and interpret 8 classes, namely sea, stagnant water, river, marsh, reed, sand dune, green vegetation and agriculture, using GIS.
As a result of the study, it was observed that 520.75 ha of natural sand dune area was converted into agricultural land, 485.05 ha of marsh and 118.81 ha of reed area remained under stagnant water, and although there were decreases in green vegetation where sand dune plants were located over the years, the area reached from 800.74 ha to 1,054.29 ha as a result of effective protection-control activities, and all data were visualized with mappings made in GIS environment.