Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme sürecinde kullandıkları soruların eleştirel ve yaratıcı düşünme becerileri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of social studies teachers' questions used in the assessment and evaluation process in terms of critical and creative thinking skills
Yazar: MUHAMMED TALHA ÖZALP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKPINAR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Yaratıcı düşünce = Creative thinking ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretmenler = Teachers ; İlköğretim öğretmenleri = Primary education teachers

Özet:
Günümüz eğitim anlayışı; var olan bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan aktarımını amaçlayan geleneksel yaklaşımdan tamamen sıyrılmış, sorgulayan düşünen ve ihtiyacı olan bilgiyi kendisi üreten nesiller yetiştirmeyi amaçlayan yeni bir anlayışa sahiptir. Çağdaş eğitim anlayışına göre eğitim kurumları; öğrencilere entelektüel gelişimlerinde, sosyal hayatlarında, mesleki ve akademik kariyerlerinde ihtiyaçları olan bazı becerileri kazandırmalı ve geliştirmelidir. Bu becerilerin başında da eleştirel ve yaratıcı düşünme becerileri gelmektedir. Birbirinin tamamlayıcısı olan bu iki düşünme becerisi günümüzde bir bireyin en çok ihtiyaç duyduğu düşünme becerileridir. Öğrencilere eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini kazandırabilecek en önemli kişiler öğretmenlerdir ve bunun en iyi yolu ise şüphesiz öğretmenlerin sordukları sorulardır.  
Bu çalışmada 2017 – 2018 eğitim öğretim yılının ilk döneminde Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin uyguladıkları sınavlardaki sorular eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerine göre incelenmeye çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda betimsel bir tarama olarak yürütülen çalışmada doküman analizi ve yarı yapılandırılmış mülakat yöntemleri kullanılmıştır. Trabzon ili merkez ilçesi Ortahisar'da Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı 20 farklı okulda görev yapan 61 öğretmenin hazırladığı sınavlardan toplam 2065 soru incelenmiş bu öğretmenlerin 16'sı ile de yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. 
Öğretmenlerin sınav soruları; eğitimde yaygın olarak kullanılan soru türlerine, sınıf düzeylerine, tarih, coğrafya ve vatandaşlık olmak üzere konularına, eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerine göre sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Soruların analizinde SPSS programı kullanılmış ve bulgular frekans ve yüzde olarak tablo ve grafikler halinde sunulmuştur. Öğretmenlerle yapılan mülakatlar ise içerik analizi ile analiz edilmiştir. Mülakat cevaplarından elde edilen verilerden temalar oluşturulmuş, bu temalar öğretmenlerin cevaplarının sıklıklarına göre tablolarda yansıtılmıştır. Bulguların daha iyi anlaşılması ve güvenirliğin artırılması için sınav sorularından örneklere ve öğretmenlerin cevaplarından doğrudan alıntılara tablo ve grafiklerin altında yer verilmiştir. Elde edilen veriler alt problemlere göre sınıflandırılmış ve bulgular her bir alt probleme göre sunulmuştur. 
Araştırmanın sonucunda Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin hazırladıkları soruların öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmede ve ölçmede yetersiz oldukları belirlenmiştir. Öğretmenlerin sınavlarında en çok çoktan seçmeli sorular tercih etmelerine rağmen eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerine yönelik soruları en çok açık uçlu soru türünde hazırlamış oldukları tespit edilmiştir. Ayrıca sınavlarda eleştirel ve yaratıcı düşünme becerisine yönelik soruları en çok tarih konularında ve en çok 8. sınıf düzeyinde hazırladıkları tespit edilmiştir. Bu sonuçlar ışığında araştırmanın sonunda bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Today's understanding of education; has a new understanding aimed at raising generations of thinking and need which produce knowledge itself, questioning that existing knowledge is totally devoid of the traditional approach to teaching directly from the student. According to contemporary education theory, educational institutions; students must acquire and develop some skills that are needed in their intellectual development, social life, professional and academic careers. The most important of these skills is the ability to think critically and creatively. These two thinking skills complementary to each other are the thinking skills most needed by an individual today. Teachers are the most important people who can gain critical and creative thinking skills for students, and the best way to do this is, of course, the questions teachers ask.
In this study, in the first semester of 2017 - 2018 academic year, Social Studies teachers tried to examine the questions in their exams according to their critical and creative thinking skills. In the study carried out as a descriptive document analysis and semi-structured interview methods were used for this purpose. A total of 2065 questions were examined from the examinations prepared by 61 teachers working in 20 different schools affiliated to the Ministry of National Education in Ortahisar which is central district of Trabzon. 
The exam questions prepared by the teachers; the types of questions commonly used in education, class levels, history, geography and, citizenship including intermediate disciplines, and critical and creative thinking skills. The SPSS program was used in the analysis of the questions and the findings were presented using frequency and percentage tables and graphs. Interviews with teachers were analysed by content analysis method. The themes were created from the data obtained from the interview answers. The themes were reflected on the tables according to the frequency of the answers of the teachers. For better understanding of the findings, examples of the teachers' exam questions and direct quotations from teachers' answers are given under the tables and graphics. The data obtained were classified according to the sub problems and the findings were presented according to each sub problem. 
As a result of the research, it was determined that the exam questions prepared by the Social Studies teachers were inadequate to develop and measure the critical and creative thinking skills of the students. It has been determined that questions about critical and creative thinking skills are prepared mostly in the open-ended type of questions, although teachers prefer the most multiple-choice questions. It was also found that during the exams, questions about critical and creative thinking skills were prepared mostly in history subjects and at the 8th grade level. At the end of the research on these results some suggestions were made.