İş-aile çatışması, ebeveynlik stresi ve psikolojik sağlık arasındaki ilişkinin kaynakların korunumu kuramı çerçevesinde incelenmesi
An analysis of the relationship between work-family conflict, parenting stress and psychological health in the framework of the conservation of resources model
Yazar: MERVE AYDIN
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN YALÇINKAYA ALKAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Ebeveynler = Parents ; Eş desteği = Spousal support ; Kaynakların Korunması Kuramı = Conservation of Resources Theory ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Stres = Stress ; İş-aile çatışması = Work-family conflict

Özet:
Mevcut çalışmada A tipi kişilik, kontrol odağı, eş desteği, iş-aile çatışması, ebeveynlik stresi
ve psikolojik sağlık değişkenleri arasındaki ilişkinin Kaynakların Korunumu Kuramı
çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, A tipi kişilik, kontrol odağı ve eş
desteğinin psikolojik sağlık ile arasındaki ilişkisinde iş-aile çatışması ve ebeveynlik stresinin
aracı rollerinin araştırılması planlanmıştır. Çalışmaya herhangi bir kurumda çalışan ve en az
bir çocuk sahibi olan 270 yetişkin katılmıştır. Çalışma verisi demografik bilgi formu, İş-Aile
Çatışması Ölçeği, Bortner Derecelendirme Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, İç-Dış Kontrol
Odağı Ölçeği, Eş Destek Ölçeği ve Anne Baba Stres Ölçeği ile toplanmıştır. Çalışmanın
amaçları doğrultusunda oluşturulan hipotezler SPSS 25 ve Process Macro v4.1 eklentisi ile
analiz edilmiştir. Bu kapsamda, korelasyon analizi, bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü
varyans analizi (ANOVA) ve seri aracılık analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre
kadınlar erkeklere kıyasla daha yüksek dış kontrol odağı puanlarına sahiptir, daha fazla işten
aileye doğru çatışma ve ebeveynlik stresi deneyimlemektedir, daha fazla psikolojik semptom
bildirmektedir ve eşlerinden daha az destek almaktadır. Ayrıca, A tipi kişilik, kontrol odağı
ve eş desteği değişkenlerinin iş-aile çatışması, ebeveynlik stresi ve psikolojik semptomlar
üzerinde doğrudan etkisi olduğu görülmektedir. Seri aracılık analizlerine göre 1) işten aileye
doğru çatışma ve ebeveynlik stresinin ve 2) aileden işe doğru çatışma ve ebeveynlik
stresinin, A tipi kişilik ve psikolojik semptomlar; kontrol odağı ve psikolojik semptomlar;
eş desteği ve psikolojik semptomlar arasındaki ilişkide seri aracılık rolü bulunmaktadır. Son
olarak, çalışmaya ait bulgular mevcut kuramsal bilgi ve Kaynakların Korunumu Kuramı
çerçevesinde değerlendirilmiştir ve çalışmanın güçlü yanları, alan yazına katkıları ve
sınırlılıklarından bahsetmekle birlikte gelecekteki ilerlemelere yönelik önerilerde
bulunulmuştur.

Abstract:
In the current study, it was aimed to investigate the relationship between the variables of
Type A personality, locus of control, spousal support, work-family conflict, parenting stress
and psychological health within the framework of the Conservation of Resources Model.
Accordingly, it is planned to examine the mediating roles of work-family conflict and
parenting stress in the relationship of type A personality, locus of control and spousal support
with psychological health. 270 adults working in any institution and having at least one child
participated in the study. Data of the study were collected with demographic information
form, Work-Family Conflict Scale, Bortner Rating Scale, Internal-External Locus of Control
Scale, The Spouse Support Scale and Parent Stress Scale. The hypotheses formed according
to purposes of the study were analyzed with SPSS 25 and Process Macro v4.1. In this
context, independent samples t-test, one-way ANOVA and serial mediation analyzes were
conducted. According to results of the analyzes, women as opposed to men had higher
external locus of control scores, experienced more work-to-family conflict and parenting
stress, reported more psychological symptoms and received less support from their spouses.
It is also shown that type A personality, locus of control and spousal support have a direct
effect on work-family conflict, parenting stress and psychological symptoms. According to
serial mediation analyzes, 1) work-to-family conflict and parenting stress and 2) family-towork
conflict and parenting stress had a serial mediating role in the relationship between
type A personality and psychological symptoms; locus of control and psychological
symptoms; spousal support psychological symptoms. Finally, the findings of the study were
evaluated within the framework of current theoretical knowledge and Conservation of
Resources Theory, and the strengths, contributions to the literature and limitations of the
study were mentioned as well as suggestions for future improvements were made.