İlhanlılarda yerli yönetim sınıfının yeri: Cüveynî ailesi örneği
The place of the native administration class in the Ilkhanids: The case of the Juvayni family
Yazar: MEHMET YURT
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA UYAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
XIII. yüzyılın başlarında Çinggis Han önderliğinde kurulan Yeke Monggol Ulus, kısa sürede çok geniş bir sahaya egemen oldu. Moğollar, istila hareketi sırasında ele geçirdikleri bölgelerde bulunan, çeşitli alanlardaki uzmanlardan yararlanmaya önem veriyorlardı. İlk istila sürecinin ardından tesis edilen barış ortamında, imparatorluk genelinde mali ve idari düzenlemelere ihtiyaç duyuldu. Yapılan düzenlemeler sonucunda; imparatorluk bünyesinde bulunan, özellikle yerleşik nüfusun yaşadığı bölgelerin mali ve idari alanlarda deneyimli kadroları, Moğol devlet teşkilatına dâhil oldu. Böylelikle; Moğol dışı unsurların, imparatorluğun mali ve idari kademelerine yoğun katılımı gözlendi. İran coğrafyası, bu durumun örneklerinden birisini oluşturmaktaydı. Söz konusu coğrafyanın, mali ve idari sahalarda tecrübeli elitleri; Ögedey devrinde başlayan, İran'daki Moğol idari yapılanmasına kısa sürede intisap ettiler. Cüveynîler, bu elitlerin öne çıkanlarından biriydi. Hülegü tarafından kurulan İlhanlı Devleti zamanında; bahsi geçen elitler, mali ve idari kadrolarda son derece etkin hâle geldiler. Çalışmada; İran sahasının yerli elitlerinden Cüveynî ailesinin, İlhanlı Devleti'ndeki faaliyetlerine değinilecektir. Bu sayede; Moğollarla İran menşeli yerli unsurların ilişkilerine ve bahsi geçen yerli unsurların, İlhanlı Devleti'ndeki konumlarına dair tespitlerde bulunulacaktır.

Abstract:
The Yeke Monggol Ulus, which was established under the leadership of Chinggis Khan at the beginning of the XIII. century, dominated a very wide area in a short time. The Mongols cared to use the experts of various fields in the areas that they had captured during the invasion movement. In the peacetime when was created after the first invasion process, financial and administrative arrangements were needed throughout the empire. As a result of the arrangements made; the experienced staff in the financial and administrative fields of the regions within the empire, especially where the settled population lived, were included in the Mongolian state organization. Thus; ıntensive participation of non-Mongol elements in the financial and administrative levels of the empire was observed. The territory of Iran was one of the examples of this situation. The elites of the cited area who were experienced in financial and administrative fields, joined the Mongolian administrative structure in Iran, which started in the reign of Ögedei, in a short time. The Juvaynids were one of the prominent of these elites. During the Ilkhanate State which was founded by Hülegü; the aforementioned elites became highly effective in the financial and administrative positions. In the study; it will be mentioned the activities of the Juvayni family, one of the local elites of the Iranian field, in the Ilkhanate State. In this way; ıt will be determined about the relations of the Mongols and the native elements who were Iranian origin, and the positions of the mentioned indigenous elements in the Ilkhanate State.