Eleştirel bir yaklaşımla uluslararası örgütlerin yolsuzlukla mücadele stratejileri
The combatting corruption strategies of internatioanl organizations with a critical approach
Yazar: İMRAN KÜRŞAD AĞCA
Danışman: PROF. DR. HAYDAR ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu tez çalışmasında belli başlı uluslararası örgütlerin yolsuzlukla mücadele konusundaki stratejileri eleştirel bir yaklaşımla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yolsuzlukla mücadele eden ya da ettiğini iddia eden dünyanın önde gelen uluslararası örgütlerinin çalışmalarının yetersiz olduğu, başarılı olamadığı çünkü yolsuzlukların nitelik ve nicelik olarak artmaya devam ettiği tezinden hareketle bu mücadeleyi daha etkin yürütebileceğine inandığımız ve yeni mekanizmalar getirecek olan yeni bir uluslararası örgüt kurulması önerilmiştir.Yolsuzluğun tarihçesi, tanımı, türleri, unsurları, belirleyicileri, nedenleri, etkileri ve sonuçları ile mücadele yollarının anlatıldığı ilk bölümden sonra yolsuzlukla mücadele eden belli başlı uluslararası örgütlerin faaliyet ve çabalarının yer aldığı ikinci bölüm hazırlanmıştır. Söz konusu ikinci bölümde Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, Avrupa Konseyi, OECD, Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu, Uluslararası Şeffaflık Örgütü, Amerikan Devletleri Örgütü ve İslam Konferansı gibi dünyanın önde gelen uluslararası ve bölgesel örgütlerinin faaliyetleri örnek olay ve gerçek verilerle anlatılmıştır. Son bölümde ise mevcut uluslararası ve bölgesel örgütlerin yolsuzlukla mücadelede başarısız oldukları belirtilerek yolsuzlukla daha etkin mücadele edebilmek için yeni bir örgüt kurulması fikri ortaya atılarak örgütün kuruluşu, organları, işleyişi vb. gibi hususlara yer verilmiştir.Tez çalışması sırasında öncelikle Türkiye'de bu konuda yayınlamış kitap, makale, bildiri, haber ve sunumlardan faydalanılmıştır. Türkçe kaynakların tezimizin konusu ve amacı açısından yetersiz olması nedeni ile özellikle İngilizce ve Fransızca kaynak taraması yapılarak konumuzu yakından ilgilendiren ve bu konuda uluslararası literatürde öne çıkan isimlerin çalışmalarından özellikle faydalanılmıştır. Uluslararası örgütlerin faaliyetleri incelenirken bu örgütlerin resmi internet sitelerinden de gerektiği kadar yararlanılmıştır. Ayrıca Ankara'da bulunan üniversitelerin kütüphaneleri ile merkezi Paris'te bulunan OECD kütüphanesi konumuzu ilgilendiren kaynaklar açısından taranarak lüzum görülen eserlerden faydalanılmıştır. Uluslararası düzeyde kaynakların çok sayıda olması tüm eserleri incelemeyi olanaksız kılmış, bu nedenle titiz bir tarama yapılarak konumuz açısından önemli olanlar seçilerek bu tez çalışmasında kullanılmıştır.Yapılan çalışmalar göstermiştir ki, yolsuzluk olayları ilk çağlardan itibaren çeşitli şekillerde toplum yaşamında ortaya çıkmaya başlamış, süreç içinde gelişerek ve yaygınlaşarak günümüz toplumlarının en büyük sorunlarından biri haline gelmiştir. Ortak kabul gören bir tanımının dahi yapılamadığı bir kavram olan yolsuzlukların günümüzde çok çeşitli şekillerde ve platformlarda karşımıza çıktığı görülmektedir. Yolsuzlukların devletler arasındaki ilişkilerde ve çok uluslu şirketlerin ticari işlemlerinde sıklıkla görülmesi ile birlikte uluslararası boyut kazanmaya başlaması, yolsuzluklarla mücadele konusunu da uluslararası platformlara taşımıştır.Başta Birleşmiş Milletler, OECD ve Uluslararası Şeffaflık Örgütü olmak üzere Avrupa Birliği, Dünya Bankası, Avrupa Konseyi ve Uluslararası Para Fonu vb. gibi örgütlerin özellikle 1990'lı yıllardan itibaren yolsuzluklarla mücadele konusunda etkin stratejiler oluşturmaya çalıştıkları ancak bu mücadelede başarılı olamadıkları görülmüştür. Zira, yapılan araştırmalar göstermiştir ki, dünyanın belli bölgelerinde çok spesifik konularda kısmi azalmalar görülürken, dünyanın geri kalan büyük bölümünde yolsuzluklar nitelik ve nicelik olarak artmaya devam etmektedir. Dolayısı ile mevcut uluslararası örgütler bu mücadelede yetersizdir ve bu nedenle yeni bir uluslararası oluşuma ihtiyaç vardır. Devletlerin yoğun katılımının gerekli olduğu ve daha etkin sonuç alıcı mekanizmalar getirecek olan bu yeni oluşumun adı ?Yolsuzlukla Mücadele Uluslararası Örgütü? olacaktır. İnancımız odur ki; bu örgüt önerdiğimiz mekanizmaları ile kurulduğu takdirde bugün küresel boyutlara ulaşan yolsuzluklar bitmeyecek ancak sayısı ve çeşitleri azalacaktır.

Abstract:
In this study, the strategies of some certain international organizations on combating corruption have been tried to explain with a critical approach. The efforts of international organizations which fight corruption or claim to do so are not sufficient as evidenced by the increase in corruption cases both qualitatively and quantitatively, therefore it is suggested that there has to be a new international organization which will fight against corruption effectively through new mechanisms.In the first part, the history, definition, types, elements, reasons, effects, and results of corruption together with ways of combating with it have been explained. In the second part of the study, activities and efforts of certain international organizations that fight against corruption are examined. This part contains the activities of the following leading international and regional organizations through example cases and real data; United Nations, European Union, Council of Europe, OECD, The World Bank, International Monetary Fund, Transparency International, Organization of American States and the Organization of Islamic Conference. In the last part, claiming that the existing international and regional organizations are unsuccessful in combating corruption, it has been suggested that a new international organization be established in order to fight corruption more effectively, including the foundation, divisions, and working principles of such a new organization.During the preparation period of this study, first I have searched the books, papers, essays, documents, presentations and press articles which are published in Turkey. Because of insufficiency of Turkish references on the subject, especially English and French resources by popular authors have been searched and used. While examining the existing international organizations? activities and efforts, their official web sites are used as needed. Furthermore, I have visited the libraries of different universities in Ankara and the OECD library in Paris. Lots of written sources have been investigated in these libraries. It became impossible to review all sources about corruption because of their high number, so I had to carefully examine and select the main sources which are directly related to my subject.All of these studies showed that the corruption cases of various types started even in the first ages, and it got widespread and became the basic problem of our society today. Corruption, which cannot be defined in a widely and officially accepted manner, shows itself in different types and in various platforms. The fact that corruption is seen in the relations among the nations and also widely in the trade of multinational enterprises made corruption and the issue of fighting with it a truly international case.Primarily, organizations such as United Nations, OECD and Transparency International and others like European Union, The World Bank, Council of Europe and International Monetary Fund tried to establish effective prevention strategies for fighting corruption especially since 1990?s, but it is observed that they have not been successful. Almost all researches show that while partly decrease of corruption in some certain areas of the World and only in certain cases is seen, it is still increasing in the rest of the World both qualitatively and quantitatively. Consequently, the existing organizations are insufficient in this fight and it is a necessity to form a new international organization. The organization which is to be named ?International Organization of Fighting Corruption? will need the support and cooperation of nations and will bring more effective and conclusive mechanisms. Our belief is that if the new organization is established in accordance with the recommended mechanisms, the corruption cases which have reached global dimensions may not diminish but will decrease in number and type.