Avrupa komşuluk politikası
The European neighbourhood policy
Yazar: MUKADDES AYVAZ
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN KAYA ÜLGER
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyasi Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa = European ; Avrupa Birliği = European Union ; Cezayir = Algeria ; Komşuluk = Neighbour hood ; Mısır = Egypt ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; İsrail = Israel

Özet:
Tez konusu olan ?Avrupa Komşuluk Politikası?, her bir komşu ülkeye kendi yolunu seçme şansı sunmakta, komşuluk ilişkilerini ilerletmek isteyen ülkeler aynı zamanda politikanın kendileri için yeni fırsatlar içerdiğini görmektedirler. AB için önemli bir stratejik girişim olan ve AB üyesi olan ülkeler ile komşuluk kapsamındaki ülkeleri tek çatı altında toplayan bu proje incelendiğinde yetersiz araçlara sahip iddialı bir politika olduğu görülecektir. Tüm tarafların faydasına olan özgürlük ve dostluk alanı yaratacak daha etkin ve cazip bir Avrupa komşuluk politikası için somut ve ciddi adımlara ihtiyaç olduğu açıktır.Avrupa Komşuluk politikası, çok boyutlu karşılıklı bağımlılık ilişkileri ile AB'nin istikrar ve güvenlik ihtiyacının sonucu olan Avrupa ? Akdeniz Ortaklığı'na dayanmaktadır. Ortak bir barış ve istikrar alanı oluşturmak, ortak bir refah alanı yaratmak, özgür ve verimli bir sivil toplum kurmak hedefleri içeren Barselona bildirgesi ile Ortaklık resmiyete kavuşmuştur. Ancak Ortaklık'ın istenilen hedeflere ulaşmada yetersiz kalması nedeniyle aynı hedefler çerçevesinde daha ileri bir ortaklığın oluşturulması gündeme gelmiştir. Bu amaçla Aralık 2003'te onaylanmış olan ?Avrupa Güvenlik Stratejisi? ile belirlenen stratejik amaçlar doğrultusunda Mart 2003'te ?Daha Geniş Avrupa-Komşuluk: Güney ve Doğu Komşularıyla İlişkiler İçin Yeni Bir Çerçeve? dokümanı ile Komşuluk politikasının temelleri atılmıştır. AB'nin bu politika ile temel amacı genişlemeler sonucunda edinilen yeni komşular ile iyi komşuluk ilişkileri geliştirmek, Avrupalılık üst kimliği sunarak kendine benzer siyasi birimler yaratarak farklı değerlere ve yapılara sahip komşulardan gelebilecek tehlikeleri bertaraf etmek, komşu ülkelerin enerji sağlayıcı ülkeler olması ve AB'nin de enerji konusundaki bağımlılığının olması dolayısıyla da enerji konusunda kendini güvenceye almaktır.Çalışmada öncelikli araştırma sorusu AB'yi komşularına yönelik olarak bir politika oluşturmaya iten nedenlerin neler olduğudur. Bu nedenleri doğru bir şekilde ortaya koyabilmek için öncelikli olarak inisiyatifin temelini oluşturan önceki politikalar ele alınmıştır. Bu nedenle yapılan literatür araştırmasında AB'nin Akdeniz politikası ile ilgili kitaplara ve akademik makalelere ulaşılmıştır. Ayrıca bölgesel entegrasyon hareketi olan AB'nin, komşularından kaynaklanan, gelecekte kendisine ihraç olabilecek sorunları yok ederek güvenliğini garanti altına almayı, güvenliğin yanı sıra enerji ihtiyacını gidermeyi amaçlaması nedeniyle bölgeselcilik, güvenlik ve enerji parametreleri ile ilgili kaynaklardan yararlanılmıştır. Uyum, işbirliği ve koşulluluk ilkeleri üzerinde temellenen politikanın gelişimi, araçları, tamamlayıcıları konusunda ise AB'nin resmi internet sitelerinden faydalanılmıştır.Politikanın beş yıllık geçmişine bakıldığında genel anlamda pek başarılı olmadığı görülmektedir. Bunun nedeni diğer nedenlerin yanı sıra esas olarak teorisi ve pratiği arasında boşluklar olmasıdır. Ayrıca üyelik ile komşuluk arasındaki ilişkinin tam olarak netleştirilememiş olması da bu başarısızlıkta etkendir. Köklü bir politika oluncaya kadar komşuluk politikasının inişli çıkışlı seyredeceği bir gerçektir. AB söz konusu politika konusunda somut ve ciddi iyileştirmeler yapmak zorundadır.Tezde AB'nin, değerlerine göre öteki olanı kendine benzer kılmak ya da daha ilerisi kendileştirmek, üyelik perspektifi sunmadan derin bir ortaklık oluşturmak istediği iddia edilmiştir.Araştırmadan elde edilen sonuca göre AB'nin söz konusu politika ile amaçladığının kendisine bağımlı bir istikrar bölgesi oluşturmaktır. Bu bağlamda AB sınırlarında daha refah, daha demokratik, daha istikrarlı ve güvenli ülkeler yaratmak, bu ülkeleri kendi değerleri ile yeniden şekillendirmek amacındadır. Avrupa komşuluk politikası bölgesel güç olan AB'nin küresel güç olma hedefine yönelik oluşturulmuş bir politikasıdır.

Abstract:
?European Neighbourhood Policy? (ENP), the subject of the thesis, offers each and every one of the neighbour countries a choice to follow their own paths; nonetheless, the countries which want to improve their neighbourly ties, recognise that this particular policy also presents new opportunities for the participant countries. When thoroughly examined, it will be understood that this project, as one of the critical strategic initiatives of the European Union (EU), which gathers ENP participant countries and EU member countries under a single roof, is an ambitious project, yet lacking the sufficient tools. It is clear that, to attain a more effective and desirable European Neighbourhood Policy, which would be in the benefit of all parts and provide a sphere of freedom and friendship, a series of concrete and critical steps should be taken.European Neighbourhood Policy is based on multidimensional interdependence relations and on Euro-Mediterranean Partnership, a process which is the consequence of EU?s need for security and stability. The Partnership gained an official status with the signing of the Barcelona Declaration, enclosing the targets of establishing a common peace and stability sphere, creating a common area of well-being and forming an independent and productive civil society. However, when the Union failed short attaining the formerly agreed goals, the forming of a deeper partnership within the scheme of same targets came to the fore. In this regard, in line with the strategic goals set with ?European Security Strategy? that was adopted in December 2003, the foundations of Neighbourhood Policy was laid down with the declaration of ?Wider Europe-Neighbourhood: A New Framework for Relations with our Eastern and Southern Neighbours? in March 2003. With this new document, the EU aims to improve good neighbourly ties with the new neighbours emerged as a result of expansion movements, to avert the dangers that can arise from states having different values and structures, by offering a super ordinate ?European? identity and creating political entities that are alike the EU, to ensure that the surrounding countries be energy supplier states and to be on the safe side in regards to the energy issue, since the EU itself suffers energy dependency.The primary question in this research deals with the reasons that pushed the EU to develop a policy towards its neighbours. In order to present these reasons correctly, earlier policies that make up the base of the initiative in question were taken up. In the literature search, books and academic articles on EU?s Mediterranean policy were reached to this end. Moreover, sources dealing with regionalism, security and energy parameters were also taken into consideration; for the EU, as a regional integration initiative, aims at ensuring its security by terminating the problems that it can export from neighbouring states in the future and meeting its energy need. The EU?s official website was used as a source to receive formal knowledge regarding the evolution, mechanisms and the components of the policy that is based on harmony, cooperation and conditionality.No substantial achievement can be observed considering the 5-year past of the policy. The main reason for this is the certain blanks between the theory and the practicality of the policy. In addition to that, vagueness regarding the relation between membership and neighbourhood also played a critical role in this failure. The Neighbourhood Policy will show an irregular trend until a deep rooted policy prevails. The EU has to introduce concrete and serious improvements on the aforementioned policy. The thesis argues that the EU wants to render ?the other? similar to itself or further, to make it completely itself, to form a deep partnership without offering any prospect of membership.The study concludes that what the EU wants with this policy is to constitute an area of stability bound to itself. In this regard, the EU aims to create more stable, more prosperous, more democratic and more secure states on the borders of Europe and to reshape these states with the European values. The EU developed the European Neighbourhood Policy with the purpose of transforming itself from a regional power to a global one.