Sanat eğitimi ve sanat eleştirisi: Türkiye'de görsel sanatlar öğretmeni yetiştiren kurumlar örneği
Art education and art criticism: The case of visual arts teacher training institutions in Turkey
Yazar: KİBAR EVREN BOLAT AYDOĞAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İSMAİL ÖZGÜR SOĞANCI
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Görsel sanatlar = Visual arts ; Görsel sanatlar dersi = Visual arts course ; Görsel sanatlar eğitimi = Visual arts education ; Sanat eleştirisi = Art criticism ; Sanat eğitimi = Art education ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training

Özet:
Günümüzde sanat alanında yaşanılan değerler karmaşası göz önünde bulundurulduğunda bu karmaşayı değerlendirebilme, anlamlandırabilme ve bunu doğru aktarabilme sanat eğitiminin önemli sorunlarından biridir. Bu soruna yönelik etkin çözümlerden biri sanat eleştirisi dersinin yetkin bir şekilde gerçekleştirilmesidir. Sanat eleştirisinin çok boyutluluğu, sanatın günümüzde yeni ifade olanakları ile sınırlarını genişletmesi ve buna bağlı olarak sanat eleştirisi yöntem ve yaklaşımlarının çeşitlenmesi bu dersin içeriğine ve yöntemine dikkatli bir bakışı gerekli kılmaktadır.Bu amaç doğrultusunda şekillendirilen bu tez çalışması; Türkiye'deki Resim-İş Öğretmenliği Lisans Programlarındaki (RİÖLP) mevcut şartların bu dersin gerekliliklerini ne ölçüde karşıladığını, yaşanan bu değişimlere ne ölçüde cevap verebildiğini, mevcut şartlar dışında ne gibi ihtiyaçların var olduğunu saptamaya yönelik bir nitel araştırmayı ve sanat eleştirisini birçok yönüyle ele alan kapsamlı bir literatür taramasını içermektedir.Nitel araştırma kısmında betimsel araştırma yöntemlerden biri olan tarama modeli araştırma modeli olarak benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak da çalışmanın Türkiye genelini kapsaması nedeniyle anket uygulaması yapılmıştır. Araştırmanın evrenini 2007?2008 eğitim-öğretim yılında RİÖLP'nda sanat eleştirisi dersini veren öğretim elemanları oluşturmuştur. Çalışma sonunda evrenin %92'lik bir çoğunluğu temsil edilmiş ve elde edilen bulgular yorumlanarak, sanat eleştirisi dersinin geliştirilmesine dair öneriler getirilmiştir.Araştırmanın kuramsal kısmında ise öncelikle eleştiri kavramı üzerinde durularak, eleştirel bakışın gerekliliğinin altı çizilmiş, sanat eleştirisi kavramı ele alınarak, ülkemizde ve dünyada sanat eleştirisinin tarihsel süreç içerisindeki gelişimi irdelenmiş ve günümüz sanat eleştirisi ve sorunları üzerinde de durulmuştur. Ayrıca sanat eleştirisi türlerine ve yöntemlerine değinilerek, sanata eleştirel yaklaşım farklılıklarına ve olanaklarına örnekler verilmiş, böylelikle de bu derste faydalanabilinecek kapsamlı bir kaynak ortaya konmaya çalışılmıştır.Araştırma verilerinden elde edilen bulgular doğrultusunda ortaya çıkan sonuçlardan bazıları ise şu şekildedir; sanat eleştirisi dersi için faydalanılabilecek yazılı ya da görsel kaynağa sahip bölüm ya da üniversite kütüphanesi çoğunlukla vardır, buna karşın bu kaynaklar yetersiz görülmektedir. Sanat eleştirisi dersi için gerekli teknik donanımın yeterli düzeyde mevcut bulunduğu çoğunlukla belirtilmektedir. Öğretim elemanlarının çoğuna göre öğrenciler bu olanaklardan faydalanmakla birlikte bu yeterli düzeyde olmamaktadır ve ders kapsamında müze, galeri, sanat merkezi, bienal gibi sergileme mekanlarına kısmen ulaşılabilmektedir. Sanat eleştirisi dersinin haftalık olarak programda en az 3 saat, yıllık programda ise en az 2 yarıyıl yer alması gerektiği fikri öne çıkmaktadır. Öğretim elamanlarının çoğuna göre bu dersin içeriği, öğrencilerin sanatsal gelişimi açısından ve sanat eğitimcisi yetiştirme bağlamında kısmen yeterli olmaktadır. Ancak güncel sanatın değerlendirilmesi açısından yeterli bulunmamaktadır. Öğretim elemanlarının sanat eleştirisi dersinde ele aldıkları eserleri daha çok kendi önem kriterlerine göre, daha sonra ise kronolojik olarak belirledikleri ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte en son tercih kriterinin öğrenci istekleri olduğu görülmüştür. Bu ders için en çok tercih edilen yöntem ise; eser üzerinden karşılıklı tartışma şeklinde fikirlerin ortaya konmasıdır. Yine öğretim elemanlarının çoğunluğuna göre Türkiye'de sanat eleştirisi dersinin daha yetkin yürütülebilmesi için bu alanda lisans ve lisansüstü düzeyde bir bölüm ya da programa kesinlikle ihtiyaç vardır.Anahtar Kelimeler: Güzel sanatlar eğitimi, sanat eleştirisi, görsel sanatlar, öğretmen yetiştirme

Abstract:
When we consider the confusion of values observed in the field of arts today; the ability to assess, make sense of, and convey this confusion accurately is one of the most important problems in art education. One of the effective solutions for this problem is to perform the art criticism course in an accurate manner. The multi-dimensionality of art criticism, the extended boundaries of art with new possibilities of expression, and the diversified methods and approaches of art criticism necessitate a thorough glance at the content and method of this course.Departing from this necessity, this dissertation contains a qualitative research which focuses on to what extent the current conditions in Fine Arts Education Programs (FAEP) in Turkey satisfy the requirements of the art criticism course, to what extent they respond to the mentioned changes, and the necessities that exist other than the current conditions; and a comprehensive literature review that covers art criticism with its various dimensions.In the qualitative section, survey method, which is one of descriptive research methods, was adopted as the research model, and a questionnaire was administered as the data collection tool since this is a nation-wide study and it focused on a large geographical area. The universe of the research consisted of instructors teaching art criticism in FAEP in the 2007-2008 academic year. In the study, a 92% majority of the universe was represented, and by interpreting the findings, suggestions were presented towards the improvement of the art criticism course.In the theoretical section of the research, firstly the concept of criticism was included and the necessity of the critical vision was underlined, and then, the historical development of art criticism in Turkey and in the world was examined and contemporary art criticism and its problems were also addressed. Moreover, by touching upon the types and methods of art criticism, examples of critical approach differences and possibilities in the field of art were provided, and thus, a comprehensive resource for teaching art criticism was formed as a main recommendation for instructors.Some of the conclusions derived from the findings with respect to the research data are as follows; a department or university library having the written or visual resources that can be used in the art criticism course generally exists, however these resources are considered insufficient. It is mostly reported that the technical equipments required for the art criticism course sufficiently exist. According to the majority of instructors, students benefit from these resources at a poor level, and access to exhibition places such as museums, galleries, art centers and biennials are available to a certain extent as part of the course. The idea that the art criticism course should be included in the curricula at least three hours per week and at least two semesters annually becomes prominent. According to most of the instructors, the content of this course is adequate to a certain degree for the artistic development of students and in the context of training art teachers. However, it is considered to be inadequate in terms of the assessment of the contemporary art. It has been found that the instructors determine the pieces they cover in the art criticism course according mostly to their own importance criteria, and then chronologically. The last preference criteria was found to be students' demands. The most preferred method for this course is the presentation of ideas in the form of mutual discussion over the art piece displayed. According to the majority of the instructors, a department or a program at the undergraduate or graduate level is absolutely necessary for the execution of the art criticism course in a more accurate manner in Turkey.Keywords: Fine arts education, art criticism, visual arts, teacher training, art education