Türkiye'de kadın istihdamının zamansal ve mekansal değişiminin sektörel ve bölgesel ölçekte analizi
Analysis of the temporal and spatial changes of women's employment in Turkey on a sectoral and regional scale
Yazar: GUNAY ALMAMMADLI
Danışman: DOÇ. DR. FATİH ALTUĞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Fransız İhtilali'nden sonra yeniden kurgulanan devlet, siyaset ve toplum üçlemesinde insanlığın ve medeniyetin diğer yarısı olan kadına yer verilmemiştir. Feodalizmin sona erdiği ve kapitalizmin doğmaya başladığı bu yıllarda kadınlar toplumsal cinsiyetçi ayrımdan nasiplerini alarak ötekileştirilmelerine rağmen, kapitalizmde ilkel sermaye birikiminin başat koşulu olan emeğin sömürülmesi hususunda ise erkeklerle "kısmen" eşitlenmişlerdir. "Kısmen" eşitlemeden kastedilen kadının iş gücünün emek piyasasına dahil edilmesidir. Fakat bu piyasada ve çalışma hayatında düşük ücretler, kariyer ve çalışma koşulları bağlamında yine erkeklerle eşit görülmemişlerdir. Bu durum ataerkil toplumsal yapının bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Hatta bu nedenle kadınlar genel kabul görmüş iktisat tartışmalarında bile yok sayılmışlardır. Bu duruma tepki olarak 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren feminist iktisatçılar kadınların iş ve çalışma hayatındaki rollerini ve önemlerini ön plana çıkarmak için mücadeleye başlamışlardır. Fakat feminist iktisatçılar esasen 1960'lardaki toplumsal değişim ve dönüşüm taleplerinin arttığı; Batı toplumunun modernizmin dayatmalarını ve öğretilerini reddettiği dönemde daha etkili olmuşlardır. Bu yıllar sosyal bilimlerin bütün alanlarında olduğu gibi coğrafyada da yeni paradigma arayışlarının olduğu çok paradigmalı bir döneme karşılık gelmektedir. Bunun bir yansıması olarak coğrafya içinde yeni bir araştırma alanı feminist coğrafya ve feminist ekonomik coğrafya tartışılmaya başlanmıştır. 1990'lardan itibaren gelişmeye başlayan feminist ekonomik coğrafya ekonomik yeniden yapılanma, kadın istihdamı, göç ve eşitsiz kalkınma konularında araştırmalar yapmaktadır. Bu kapsamda çalışmamız, Türkiye'de kadın istihdamının mekânsal ve sektörel dağılımını ve bu dağılımın zaman içindeki değişimini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece mekânın ve sektörlerin cinsiyetleşme eğilimleri ortaya konacaktır. Çalışmada Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan temin edilen 2004-2021 yıllarını kapsayan istihdam verileri kullanılmıştır. Kadın istihdamının zaman içindeki değişimi dikkate alınarak veriler 4 dönemde toplulaştırılmıştır. Daha sonra veriler lokasyon katsayısı kullanılarak analiz edilmiş ve sonuçlar ArcGIS programı yardımıyla haritalandırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre kadın istihdamı günümüze yaklaştıkça artış göstermiş ve mekânsal olarak yayılmaya başlamıştır. Emek yoğun sektörlerde kadın istihdamının daha yoğun olduğu görülmüştür.

Abstract:
In the trilogy of state, politics, and society, which was reconstructed after the French Revolution, the woman, the other half of humanity and civilization, was not included. In these years, when feudalism ended and capitalism began to emerge, women were "partially" equaled with men in terms of exploitation of labor, which is the dominant condition of primitive capital accumulation in capitalism, although they were marginalized by taking their share of gender discrimination. What is meant by "partial" equalization is the inclusion of women in the labor market. However, in this market and working life, they are not seen as equal to men in terms of low wages, career, and working conditions. This situation can be considered a reflection of the patriarchal social structure. For this reason, women have been ignored even in the generally accepted economic debates. In response to this situation, from the second half of the 19th century, feminist economists began to struggle to highlight the roles and importance of women in business and working life. But feminist economists mainly stated that the demands for social change and transformation increased in the 1960s; They were more influential in the period when Western society rejected the impositions and teachings of modernism. These years correspond to a multi-paradigm period in which there is a search for new paradigms in geography as in all fields of social sciences. As a reflection of this, a new field of research within geography, feminist geography and feminist economic geography has begun to be discussed. Feminist economic geography, which has started to develop since the 1990s, conducts research on economic restructuring, women's employment, migration and unequal development. In this context, our study aims to reveal the spatial and sectoral distribution of women's employment in Turkey and the change in this distribution over time. Thus, the gendering tendencies of the space and sectors will be revealed. Employment data from the Social Security Institution covering the years 2004-2021 were used in the study. Considering the change in women's employment over time, the data were aggregated in 4 periods. Then, the data were analyzed using the location coefficient and the results were mapped with the help of ArcGIS program. According to the results obtained, women's employment has increased as it approaches today and has begun to spread spatially. It has been observed that women's employment is more intense in laborintensive sectors.