Çağdaş Şiî Tefsirinde İmâmet: el-Emsel fî Tefsîri Kitâbillâhi'l-Münzel Örneği
Imamate in the Contemporary Shiite Tafsīr: In the Example of al-Amthal fī Tafsīri Kitābillāhi'l-Munzal
Yazar: NAGİHAN AYŞE BOŞNAK
Danışman: PROF. DR. ALİ AKPINAR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu tez, el-Emsel fî Tefsîr-i Kitâbillâhi'l-Münzel isimli kolektif tefsir örnekliğinde çağdaş Şiî tefsirinde imâmet inancının yansımalarını konu edinmektedir. Tezde, Şîa'nın en temel inanç esaslarından biri olan imâmetin çağdaş dönemde telif edilen bu eserde ele alınış keyfiyetinin ortaya konması ve imâmet anlayışının tefsir yöntemi üzerindeki etkilerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca el-Emsel'in Şiî gelenekteki yerinin açığa çıkarılması da bu tezin amaçlarından biridir. Bunu gerçekleştirmek üzere el-Emsel tefsiri, imâmet ve ilgili kavramlar çerçevesinde belli âyetler üzerinden tetkik edilmektedir. Bunun yanı sıra müellifin tefsirde öne çıkardığı unsurlar ve bunların imâmet doktrini ile ilişkisi ortaya konmaktadır. Bu tez, el-Emsel'de imâmet inancı çerçevesinde ortaya konan bilgiyi salt aktarım ve hikâye etme yoluyla ele almak yerine imâmete dair izahları tefsir yöntemine etkileri çerçevesinde analiz etmesi itibariyle konu hakkında yapılan çalışmalardan ayrılmaktadır. Bununla birlikte çalışmada metin akışını bozacak itikadî polemiklerden kaçınılması da tezin dikkate değer özelliklerindendir.
Üç bölümden oluşan tezin ilk bölümünde eserin baş müellifi Nâsır Mekârim Şîrâzî'nin biyografisi ve eserleri ele alınmakta, el-Emsel tefsiri ana hatlarıyla tetkik edilmektedir. İkinci bölümde Şiî imâmet inancının mahiyeti ve teşekkül süreci incelendikten sonra el-Emsel öncesi Şiî tefsir geleneğinde imâmet inancının işlenişine yoğunlaşılmaktadır. Üçüncü bölümde ise el-Emsel tefsirinde imâmetin yansımaları farklı meseleler çerçevesinde ele alınmaktadır. Sonuç olarak eserde kapsayıcı bir dil ve itidalli bir üslup kullanılmakla birlikte imâmet inancının temel ilkeleri çerçevesinde herhangi bir taviz verilmediği görülmüştür. Bunun yanı sıra Şiî düşüncenin temelini oluşturan Ehl-i beyt rivâyetlerinin kullanımında klasik dönemden farklı bir yöntem takip edildiği tespit edilmiştir. Ayrıca Şiî tefsir literatüründe önemli bir yeri olan bu eserin ortaya koyduğu üslup ve muhteva ile tüm tefsir geleneği içerisinde örneklik teşkil ettiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'an, Ceryü'l-Kur'ân, Şîa, İmâmet, Mekârim Şîrâzî.

Abstract:
This study deals with the reflections of the belief of imamate within the contemporary Shiite tafsīr, in the example of the collective tafsīr book named al- Amthal fī Tefsīri Kitābillāhi'l-Munzal. The study aims to reveal how imamate, one of the most fundamental beliefs of Shia, is discussed in this work written in the contemporary period and to determine the effects of the understanding of imamate on the tafsīr method. In addition, revealing the place of al-Amthal in the Shiite tradition is one of the aims of this study. In order to achieve these goals, al-Amthal is examined through certain verses within the framework of imamate and related concepts. In addition, the elements of tafsīr highlighted by the author and their relationship with the doctrine of imamate are revealed. This study differs from the relevant studies in that it analyzes the explanations about the imamate within the framework of their effects on the tafsīr method, instead of dealing with the information presented within the framework of the belief in imamate in al-Amthal through pure transmission and storytelling. Besides, one of the noteworthy features of the study is avoidance of religious polemics that would disrupt the text flow. In the first chapter of the study, which consists of three chapters, the biography and works of Nāser Mekārim al-Shīrāzī, the main author of the work, are discussed and al-Amthal is examined with the main lines. In the second chapter, after examining the nature and formation process of the Shiite belief in imamate, the attitude of the Shiite tafsīr tradition before al-Amthal against the belief of imamate is focused. In the third chapter, the reflections of the imamate in al-Amthal are discussed. In conclusion, although an inclusive and moderate language was used in the work, it was seen that no compromise was made within the framework of the basic principles of the imamate belief. In addition, it has been determined that a different method is followed in the use of Ahl al-Bayt narrations, which form the basis of Shiite thought. In addition, it was seen that this work, which has an important place in Shiite tafsīr literature, sets an example within the entire tafsīr tradition with its method and content.

Key Words: Tafsīr, The Qur'ān, Jary al-Qur'ān, Shia, Imamate, Makārim Shīrāzī.