Aurasız migren hastalarında trigeminal somatosensoriyel uyarılmış potansiyellerin değerlendirilmesi
Evaluation of trigeminal somatosensory evoked potentials in migraine patients without aura
Yazar: YEŞİM ABANOZ
Danışman: PROF. DR. FERAY KARAALİ SAVRUN
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Migren hastalıkları = Migraine disorders ; Trigeminal sinir = Trigeminal nerve ; Uyarılmış potansiyeller = Evoked potentials ; Uyarılmış potansiyeller-somatosensoryel = Evoked potentials-somatosensory

Özet:
Giriş: Migren; nörolojik, gastrointestinal ve otonom belirtilerin çeşitli kombinasyonlarda eşlik ettiği, ataklarla seyreden primer bir başağrısı bozukluğudur. Migren patogenezine yönelik araştırmalar vasküler teoriye oranla entegre nörovasküler teorinin daha yaygın kabul görmesine neden olmuştur. Serebral korteks, beyin sapı (periaquaductal gri madde, aminerjik çekirdekler), trigeminovasküler sistemin periferik ve santral komponentleri gibi birçok yapı patogenezde rol oynamaktadır. Bugüne dek migren patofizyolojisini aydınlatmaya yönelik yapılan elektrofizyolojik çalışmalar habitüasyon kaybı, segmental hipersensitivite ve inen inhibitör yolakların kontrolünde azalma gibi bulgular göstermiştir. Bu bilgilere dayanarak çalışmamızda; migren hastalarında trigeminal sinir somatosensoryel uyarılmış potansiyel (TSUP) incelemesi ile korteks, beyin sapı ve trigeminal sinir gibi yapıların eksitabilite değişimlerinin değerlendirilmesi planlanmıştır.Hastalar ve Yöntem: Çalışmamıza aurasız migren tanısı almış 51 kadın hasta (yaş aralığı: 15-65 yıl) ve yaş ve cinsiyet açısından uyumlu, daha önce migrenöz özellikte başağrısı hiç yaşamamış 32 sağlıklı birey dahil edilmiştir. TSUP tetkiki, migren hastalarında interiktal dönemde incelendi. N1, P1, N2 ve P2 dalgalarının latansları, N1-P1 ve N2-P1 amplitüdleri ölçüldü, uyarı şiddetleri kaydedildi. Ağrı ile aynı taraf TSUP değerleri ipsilateral, karşı TSUP değerleri ise kontralateral olarak isimlendirildi. İstatistiksel analizde hasta ve kontrol gruplarının verileri karşılaştırıldı.Sonuçlar: Çalışmamızda; migren hastalarının iki yanlı P1 latansları kontrol grubuna göre kısa, P2 latansları ise uzun bulundu fakat istatistiksel olarak anlamlı değildi. İpsilateral ve kontralateral değerler karşılaştırıldığında da anlamlı farklılık gözlenmemesine rağmen ipsilateral tüm dalgaların latansları kısa olma eğilimindeydi. Atak sıklığı arttıkça ipsilateral uyarı şiddeti azalmaktaydı. Hastalık süresi arttıkça da ipsilateral P1 latansında kısalma ve P2 latansında uzama gözlendi fakat istatistiksel olarak anlamlı değildi. Ayrıca hastalık süresi arttıkça ipsilateral N1-P1 amplitüdü kontralaterale göre anlamlı olarak yüksek saptandı.Yorum: TSUP tetkikinde saptanan N1 ve P1 dalgalarının beyin sapı yapılarından kaynaklandığı, N2 ve P2 dalgalarının ise beyin sapından kortekse uzanan trigeminal duysal yolağı yansıtabilecekleri ileri sürülmektedir. Migren hastalarında ipsilateral N1 ve P1 latanslarının görece kısa bulunması periferik ve santral sensitizasyon mekanizmalarına bağlı trigeminal nukleus caudalisteki uyarılabilirlik artışı ile uyumlu bulundu. Hastalık süresi arttıkça ipsilateral P1 latansının kısalma eğiliminde olması, ipsilateral N1-P1 amplitüdünün kontralaterale göre yüksek saptanması ve atak sıklığı arttıkça uyarı şiddetinin düşük gözlenmesi de benzer şekilde trigeminal duysal yolaktaki artmış sensitizasyonu desteklemekteydi. Migren hastalarında iki yanlı P2 latanslarındaki uzama eğiliminin talamokortikal kolinerjik liflerin aktivasyonundaki azalmayı ve kortikal inhibitör ara nöronların disfonksiyonunu yansıtabileceği düşünüldü. Hastalık süresi ile paralel ipsilateral P2 latansının uzaması da bu hipotezi kanıtlar nitelikteydi. Sonuç olarak; çalışmamız migren patogenezinde rol alan periferik ve santral sensitizasyon mekanizmalarının interiktal dönemde de işlemeye devam ettiğini, talamokortikal kolinerjik liflerin ve kortikal inhibitör ara nöronların disfonksiyonunu göstermektedir. Ayrıca migrenin santral sinir sisteminin kronik ve progresif bir hastalığı olduğu yönündeki verilere katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Introduction: Migraine is a primary, episodic headache disorder accompanied by various combinations of neurologic, gastrointestinal and autonomic signs. Studies of the migraine pathogenesis, lead to more widespread acceptance of integrated neurovascular theory compared to vascular theory. Many structures like cerebral cortex, brain stem (periaquaductal gray matter and aminergic nuclei), peripheral and central components of trigeminovascular system play role in the pathogenesis of migraine. Electrophysiologic studies to illuminate the pathophysiology of migraine so far revealed loss of habituation, segmental hypersensitivity and decreased control of inhibitory descending pathways. Based on those data, we aimed to evaluate the excitability changes of the cortex, brain stem and trigeminal nerve by examining trigeminal nerve somatosensory evoked potentials (TSEP) in migraine patients.Patients and Method: A total of 51 women (range: 18-65 years) with the diagnosis of migraine without aura and 32 age and sex-matched healthy subjects who did not have any history of migrainous headaches were included in our study. TSEP were examined interictally in migraine patients. The latencies of N1, P1, N2, P2 waves, N1-P1 and N2-P1 amplitudes were measured, stimulation thresholds were recorded. TSEP values which are on the same side as the pain were named as ipsilateral, the ones contralateral to pain were named as contralateral. The data of the patient and control group were compared in the statistical analysis.Results: In our study, bilateral P1 latencies of migraine patients were shorter compared to control groups whereas P2 latencies were longer. Latencies of all ipsilateral waves were tend to be shorter than contralateral. However these differences were not statistically significant. As the attack frequency increased, ipsilateral stimulation thresholds decreased. With increasing disease duration, shortening of ipsilateral P1 latencies and lengthening of P2 latencies were observed but these results were not statistically significant either. Additionally, amplitudes of ipsilateral N1-P1 responses were significantly higher than contralateral amplitudes with increasing disease duration.Conclusion: It is suggested that N1 and P1 responses in TSEP are generated in brainstem, whereas N2 and P2 components reflect the trigeminal somatosensory pathway from brainstem to cortex. The finding of relatively shorter latencies of ipsilateral N1 and P1 responses in migraine patients were found to be consistent with the hyperexcitability of trigeminal nucleus caudalis due to the peripheral and central sensitization mechanisms. Tendency to shortening of P1 latency, higher ipsilateral N1-P1 amplitudes compared to contralateral responses with increasing disease duration and decreased ipsilateral stimulation thresholds with increasing the attack frequencies supported similar increased sensitization in trigeminal sensory pathway. Bilateral lengthenings of P2 latencies in migraine patients were thought to be reflect decreased activation of thalamocortical cholinergic fibers and dysfunction of cortical inhibitory interneurons. Lengthening of P2 latencies in paralel to disease duration also supported this hypothesis. In conclusion, our study shows peripheral and central sensitization mechanisms which have role in migraine pathogenesis, continue to operate during interictal period and dysfunction of thalamocortical cholinergic fibers and cortical inhibitory interneurons. Additionally, it contributes to knowledge that migraine is a chronic and progressive disease of central nervous system.