Müstakil konut alanlarında morfolojik dönüşüm örneği: Diyarbakır Diclekent villaları
An example of morphological transformation in detached housing areas: Diyarbakir Diclekent villas
Yazar: EMEL KAYA
Danışman: DOÇ. DR. HAVA ÖZYILMAZ
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kendine özgü yoğunluk ve mimari nitelikleriyle var olan Diyarbakır Diclekent Villaları yaşanan değişimler nedeniyle özelliklerini yitirme sürecine giren bir kent dokusu olarak karşımıza çıkmaktadır. Müstakil konut alanındaki fiziksel değişimlerin neler olduğu, değişimi tetikleyen faktörler, kullanıcının isteği doğrultusundaki değişimler, bu değişimlerin süreci ve kent dokusuna etkileri aktarılmaya çalışılmıştır.
Çalışmada ele alınan tek plan tipinde 217 adet Diclekent Villalarının yapım tarihinden günümüze toplumsal, ekonomik, kültürel ve siyasi nedenlerle geçirdiği değişimler ve nedenleri irdelenmiştir. Alan çalışmasında gerçekleştirilen analizler için belediye arşivinden alınan çalışma alanlarına ait projeler, plan ve meclis kararları, yerinde yapılan incelemeler ve tespitler, konut alanlarının tasarımcıları temel materyaller olmuş, elde edilen veriler değerlendirilerek sonuca ulaşılmıştır. Bu çalışmada; Diyarbakır kent merkezinde yer alan, 1990'lı yıllarda kent yaşamına giren müstakil konut alanlarında bina ve doku ölçeğinde fiziksel değişimlerin tespit edilmesi ve yaşanan değişimlerin konut bazında ve kentsel boyutta ortaya konulması hedeflenmiştir.
Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde amaç kapsam anlatılmış, ikinci bölümde konut kavramı, morfoloji değişim/dönüşüm kavramı, yeniden kullanım ve kentsel mekanlardaki dönüşüm ile ilgili literatür taraması sonucunda kaynak özetleri çıkarılmış ve bu konulara dair bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmanın materyal ve metotu anlatılmıştır. Alan çalışmasının yer aldığı dördüncü bölümde konut bazında meydana gelen görsel değişimler, konutlara yapılan müdahaleler tespit edilip örnekler üzerinden anlatılmıştır. Aynı zamanda kentsel boyutta meydana gelen morfolojik değişimler iki grupta toplanıp ikinci boyutta gerçekleşen değişimler ve üçüncü boyutta gerçekleşen değişimler olmak üzere sınıflandırılıp örnekler ve analizler üzerinden açıklanmıştır. Sonuç kısmı olan beşinci bölümde ise konutlardaki değişimlerin; imar mevzuatı değişiklikleri, ekonomik, toplumsal, kültürel ve çevresel nedenlere bağlı olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
With their unique density and architectural qualities, Diyarbakır Diclekent Villas are encountered as an urban fabric on the way to losing its characteristics due to changes that have occurred. We have tried to explain the physical changes in detached housing areas, triggering factors of that change, user-requested alterations, processes of those alterations and effects of them on the urban fabric.
Within the study, 217 single plan type Diclekent Villas were addressed; and the changes made on them due to social, economical, cultural and political reasons since its construction date, and the causes of those changes were examined. For analyzes that were conducted in the field survey, basic materials were projects of research interests from the municipal archive, plan and council decisions, on-site examinations and observations, and designers of housing areas; obtained data were examined and a conclusion was reached. The aim of this study is to detect physical changes in building and texture of detached housing areas that were introduced in Diyarbakir city center in 1990s , and to reveal those changes on a housing basis and an urban basis.
This study consists of five sections. In the first section, the scope and the purpose were explained; in the second section, resources were summarized and information was provided from the relevant literature review regarding the concept of housing, the concept of morphology change/transformation, re-utilization and urban renewal. The material and method of the study were explained in the third section. In the fourth section, which includes the field survey, visual changes that occurred in housing and interference with the housing were detected and explained with examples. At the same time, morphological changes that occurred on an urban scale were collected in two groups, classified as changes that occurred in second dimension and changes that occurred in third dimension, and explained with examples and analyzes. The fifth section is the conclusion, and this part shows that changes in housing are associated with the changes in zoning legislation, and economical, social, cultural and environmental factors.