Türkiye'de ilköğretimde plastik sanatlar eğitimi ve önermeler
Plastic arts education and suggestions in primary schols in Turkey
Yazar: MEHMET ASLAN GÖKHAN
Danışman: PROF.DR. CEVAT DEMİR
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu araştırmada, ilköğretim okullarında yürütülmekte olan, ?Görsel Sanatlar Dersi Öğretim Programı? (1-8. sınıflar)' sanat eğitimi adı altında yaşanan sorunları ele almaya çalıştım. Daha çok anlam ve amaç kargaşası yaşanan sanat eğitiminde, sanatın bir araç-ders olarak mı algılanması gerekir, yoksa amaçlarını yalnızca sanattan alan bir ders olarak mı algılanması gerektiği, ya da karma bir eğitim sürecinin mi daha faydalı olabileceği sorununu ele almaya çalıştım.Bu çalışmayı, genel anlamda eğitim kavramının tanımını, eğitimde felsefi görüşleri, eğitimin tarihini, eğitim akımları gibi detaylı bir incelemeyi yaparak ele almanın daha olumlu olacağına inanarak geniş bir şekilde inceleyerek ele almaya çalıştım. Sanat ve sanat eğitimi bağlamında, ilişkilendirerek, tarih öncesinden günümüze kadar, sanatın ilk örneklerini, Avrupa ve ülkemizde kısaca sanat eğitimi tarihi gelişim sürecini, sanat eğitimi ile ilgili çeşitli eğitim kuramlarını, yöntemlerini, kısaca dikkate almaya çalıştım.`Sanat Eğitimi' kavramı, özellikle ülkemizde anlamı pek tartışmalı kavram olup, sanatçı yetiştiren öğretimden, boş zamanları değerlendirmek amacıyla yapılan yaratıcı etkinliklerin düzenlenmesine ve folklor çalışmalarına dek geniş bir anlam yaygınlığında kullanılmaktadır. Kavramın içinde bulunan ?eğitim? ve ?sanat? sözcükleri zaten tek başlarına geniş kapsamlı kavramlardır. Sanat eğitiminde sanatın mı öğretileceği, yoksa ?insanın eğitimi?nin mi ilk amaç olacağı sorularıyla belirlenebilen değişik anlayış ve tutumlar, dolayısı ile sanat eğitimi kavramı evrensel olarak da bir sorunsal yaratmaktadır.(1)İlköğretim okullarında sanat eğitimi, ?Görsel Sanatlar Dersi Öğretimi Programı?(1. 8. sınıflar) adı altında yürütülmektedir.Bu programın amaçlar bölümü incelendiğinde, alan dışı amaçları da içerdiği görülüyor.IIProblem olarak görülen, sanatın eğitimi mi, yoksa sanat için eğitim mi? Yukarıda İnci San'ın da değindiği ?Sanat eğitiminde sanatın mı öğretileceği, yoksa ?insanın eğitimi?nin mi ilk amaç olacağı? (2)? problemini, Kırışoğlu' da şu şekilde ele almaktadır: ?Sanat eğitiminin amaçlarını oluşturmada temel aldığı çocuk, toplum, eğitim, ders ve sanat sonuçta iki ayrı yaklaşımda toplanabilir. Bunlardan birincisi sanatı okullarda bir araç olarak gören yaklaşımlar; ikincisi, sanatı bir amaç olarak gören yaklaşımlardır. (3)İlköğretim okullarımızda şu an yürütülmekte olan sanat eğitimi adı altındaki, ?Görsel Sanatlar Öğretim Programı?, sanatı, sanat eğitimi dersini, bir araç ders durumuna itmiştir.Bu doğrultuda ?İlköğretimde Plastik Sanatlar Eğitimi ve Önermeler? konulu tez çalışması yapma ihtiyacı duydum. Yıllarca değişik şehir ve okullarda görev yaptığım süre içinde, bu anlamda yani ?ben bu öğrencilere, çocuklara ne öğretiyorum? Resim tekniklerini mi? Sanatsal değerleri mi? Estetik değerleri mi? Ya da alan dışı amaçlar taşıyan değerleri mi dikkate almalıyım? Sorularıyla kendimle çok hesaplaştığım olmuştur. Yukarıda belirttiğim program doğrultusunda, bir çok amaçlarla yüklenmiş ve beraberinde getirdiği yükü arttırmış, haftada bir ders saati (40') içinde (çoğu zaman bir çok gerekçelerle de kullanılamayan) kalabalık sınıflar, çalışma ortamlarının yetersizliği, vb. sorunlarla birlikte diğer resim öğretmenleri ile, sorunları paylaşarak yürütmeye çalıştığımız bu çok önemli alana ilişkin problemleri, tekrar gündeme getirerek, gücümce, çözümler için bir uğraş içine girdim.Dewey; sanatı yaşama can veren bir deneyim olarak niteler. Bu yaşayan organizmaya yaşadığını anımsatan, insanın yaşamında en önemli yeri alan ve en yüksek duygusal deneyimleri tanınır kılan değeri kendinden bir olgudur.4 (Devey, 1934). Eğer sanatın bu işlevlerinin gerçekleşmesi engellenirse ve eğer sanat okullarda öteki alanların işlevlerini yerine getiren bir araç-ders durumuna getirilirse, bundan doğacak zararlar, başka alanlara hizmet vererek sağlayacağı yarardan çok daha büyük olacaktır.(5)IIIBu değerlendirmeyi dikkate alarak, sanat eğitimi olgusunu ele alırken, eğitimin verileceği kişi, eğitimin kişide geliştirmek istediği davranışları, kişinin gereksinimleri, toplumun gereksinimleri de dikkate alınmalıdır.Sanat eğitimini bir araç olarak ele alan yaklaşımlar ve amaçları, hiç kuşkusuz göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. Her alanda eğitim öğretim gören tüm öğrencilerin, sanat eğitimi ve öğretiminden pay alacağı yeni bir sistemin gerekliliği kaçınılmazdır. Sanat dersleri diğer tüm alanlara yayılacak ve yaratıcı davranışı gelişmiş yeni bir nesil yetiştirilmesinde büyük önem kazanacaktır.Ancak, amacını sanatın özünden alan; görsel okur yazarlığı, kişiye niteliksel ayrımsamaya yönelik eleştirel düşünme anlayışı kazandırmayı, kişiye kendi kültürünü olduğu kadar, öteki kültürleri öğrenme ve değerlendirme olanağı vermeyi, çocuğa sanat eğitimi ile iletişim kurma olanağını, kişiye duygu, düşünü ve imgelerini bir ürüne dönüştürmede yaratıcı davranış kazandırmayı, sanatsal boyutta topluma bir kritik olarak yaklaşabilme yeteneği kazanması, vb. gibi sanatsal değerlerin, özünü sanattan alan amaçların, önemle dikkate alınması gerekiyor. Bunun yanında, tüm alanların bilgi birikimini kendi estetik sürecine dahil edeceği, yaratıcı davranış gelişimi sürecinde, bilgi çağının sanatı ve sanat eğitimi anlayışının geliştirilmesi açısından, amaçları sanatın kendisinden kaynaklanan, sanat eğitimi dersi ihtiyacı kaçınılmaz olarak hissedilmektedir.Buradan hareketle, sanat eğitimi okullarda kapsamı genişletilmiş olarak, ders saatleri çoğaltılarak, sanat yoluyla eğitim anlayışı ile birlikte amaçlarını sadece sanattan alan bir dersin de, özellikle okul öncesi ve ilköğretim okullarında mutlaka eğitim-öğretim sürecine dahil edilmesi önemle gerekmektedir.

Abstract:
In this research, I tried to take up the problems encountered in teaching arts under ?Visual Arts Teaching Program? (1st ? 8th classes) carried out at primary schools. I tried to discuss the question of whether art should be perceived as an instrumental lesson or as a lesson deriving its goals only from art, or whether a mixed educational process would be more beneficial.I tried to make a comprehensive study with the belief that a detailed discussion of the description of the concept of education in general, philosophical views on education, history of education and trends in education would be much more better. Within the context of art and art education, I made efforts to briefly take into consideration and interrelate the first examples of art from prehistoric times and the examples of our days, and to give an overview of the development process of the history of art education in Europe and our country as well as various educational theories and methods relevant to art education.The concept of `Art Education? is a concept the meaning of which is particularly controversial in our country and it is used with a wide range of meanings from an education bringing up artists or arranging creative activities for spending leisure time to folkloric studies. ?Education? and ?art? found in the concept are themselves comprehensive concepts. Different understandings and attitudes characterized by questions of whether art would be taught in art education or ?educating human being? would be the first goal, and accordingly the concept of art education create a universal problematic.(1)VArt education at primary schools is implemented under the heading of ?Visual Arts Teaching Program? (1st ? 8th Classes). The part of this program on the goals shows that goals out of the field are also covered.The problem is that would it be art education or education for art? The question asked above as İnci San puts ?whether art would be taught in art education or ?educating human being? would be the first goal (2).... is taken up by Kırışoğlu as follows: ?Child, society, education, lesson and art which the art education takes as a basis can be finally brought together under two different approaches. The first of these approaches is that accepting the art as a means at schools and the second one is that accepting the art as a goal. (3)?Visual Arts Teaching Program? under art education presently implemented at our primary schools has driven the art and the art education lessons to the position of an instrumental lesson.Accordingly, I felt a necessity to make a dissertation study with the subject matter of ?Plastic Arts Education at Primary Schools and Suggestions?. During my job I carried out in different cities and schools I always asked myself questions like ?What am I teaching to these students and children: drawing techniques, or artistic values, or aesthetic values? Or should I consider the values bearing goals out of the field?? Then I started efforts to put on the agenda once more the problems relevant to this very important field in which we were trying to work with other teachers and to find solutions to them as much as I can, sharing the problems of the above program which was loaded with many goals and which could not be sufficiently implemented due to problems like short teaching hours once a week (40 minutes which due to many reasons were sometimes not used ), crowded classes and inconvenient working conditions etc.Dewey describes the art as an experience giving spirit to life. It is a fact with a value per se reminding the living organism that it is alive, having the most important place inVIhuman life and making recognizable the highest emotional experiences.(4) (Dewey, 1934). If realization of these functions of art is prevented and if art is brought to a position of an instrumental lesson which performs the functions of other fields at schools, then the losses arising therefrom would be far more greater than the benefits it would provide by serving other fields. (5)In the light of this evaluation, the person to be educated and the behaviour that the education targets to develop for the person as well as the requirements of the person and the society must also be taken into consideration.Approaches treating art education as a means and their goals are of course too important to be neglected. A new system in which all students of all fields would benefit from teaching and education of art is inevitable. Art lessons would extend to all fields and would gain great importance in bringing up a new generation whose creative bahaviours are developed.However, artistic values and goals the essence of which is derived from art like visual literacy, giving the person the understanding of critical thinking towards a qualitative awareness, making it possible for the person to learn and to assess both his/her culture and other cultures, teaching the child to communicate through art education, making the person gain creative behaviours in converting his/her emotions, thoughts and images to a product and gaining the ability to criticize the society in artistic dimensions etc. must be seriously taken into consideration. In order to develop the art and an understanding of art education of the information age in the process of developing creative behaviours, the necessity of art education lesson in which all fields would include their information accumulation to their own aesthetic process and the goals of which are emanating from the art itself is inevitably felt.In the light of the above, the scope of art education especially at preschools and primary schools must be extended and the number of teaching hours must be increased andVIIa lesson getting its goals only from art with an understanding of education through art must absolutely be included in education-teaching process.