Hemofili ve nadir faktör eksikliği olan hastalarda temporomandibular eklem sağlığının değerlendirilmesi
Evaluation of the health of the temporomandibular joint in patients with hemophilia and rare factor deficiency
Yazar: SELDA YENEL
Danışman: PROF. DR. DİLEK AYNUR ÇANKAL
Gazi Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Eklem hastalıkları = Joint diseases ; Hemartroz = Hemarthrosis ; Hemofili = Hemophilia ; Kan pıhtılaşma faktörleri = Blood coagulation factors ; Temporomandibular eklem = Temporomandibular joint ; Temporomandibular eklem hastalıkları = Temporomandibular joint disorders

Özet:
Hemofili ve nadir faktör eksiklikleri vücut eklemlerini etkileyebilen hastalıklardır. Koagülasyon faktör eksikliği olan hastalarda, hastalığa bağlı olarak temporomandibular eklem (TME) sağlığının etkilenebildiği bildirilmiştir. Literatürde hemofili veya nadir faktör eksikliği olan hastaların TME sağlıklarını değerlendiren çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışma hemofili ve nadir faktör eksikliği olan hastalarda TME sağlığının değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada hasta ve kontrol grubu olmak üzere iki farklı grup oluşturulmuştur. Hasta grubuna hemofili veya nadir faktör eksikliği olan 6'sı kadın 38'i erkek 44 birey (yaş ortalaması 16,95±7,29), kontrol grubuna ise 6'sı kadın 39'u erkek 45 sağlıklı birey (yaş ortalaması 17,00±7,29) dahil edilmiştir. TME sağlığı, bireylere yöneltilen sorular, klinik ve radyolojik (geçmişte çekilen panoramik radyografi ve MRG görüntüleri kullanılarak) muayene aracılığıyla elde edilen bulgular gruplar arasında karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. TME sağlığının yanı sıra bireylerin ağız sağlıklarına verdikleri önem de değerlendirilmiştir. Temporomandibular düzensizlikler (TMD)'le ilişkili subjektif semptomların hasta grubunda daha yüksek oranda olduğu bulunmuştur. Çene, şakak veya kulak çevresinde ağrı, çene eklemi sesleri ve kapalı kilitlenme şikayetlerine hasta grubunda belirgin düzeyde daha sık rastlanmıştır (p<0,05). Objektif semptomlardan deviasyon, mandibular hareketlerle oluşan eklem sesleri, ağız açarken açmanın sonlandırılması, palpasyonla kas veya TME hassasiyeti hasta grubunda daha yüksek oranda bulunmuştur. Sağ TME'de açma-kapama sırasında oluşan eklem seslerinin hasta grubunda belirgin düzeyde daha sık ortaya çıktığı tespit edilmiştir (p<0,05). Mandibular hareketlerin (ağrısız açma, maksimum yardımsız açma, maksimum yardımlı açma, protrüzyon) sınırlarının ortalamaları gruplar arasında benzer bulunmakla birlikte sağ ve sol lateral hareket sınırlarının ortalamalarının hasta grubunda belirgin düzeyde daha az olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). TME sağlığını etkileme riski bulunan malokluzyonlar ve hasta grubunda belirgin düzeyde daha sık görüldüğü tespit edilen TMD ile ilişkili bulgular arasında anlamlı bir ilişki olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Panoramik radyografi incelemelerinde kondiler değişikliklerin hasta grubunda daha yüksek oranda görüldüğü saptanmıştır. Hasta grubunda olup MRG'si mevcut olan 3 hastanın ortak MRG bulgusu disk dejenerasyonu veya deformasyonudur. Bu hastaların 3'ünün de klinik muayenesinde deviasyona ve mandibular hareketler sırasında eklem seslerine rastlanmıştır. Bunlarla birlikte hasta grubundaki bireylerin ağız hijyeni ve sağlığına daha az önem verdiği görülmüştür. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar hemofili veya nadir faktör eksikliği olan hastalarda TMD gelişme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
Hemophilia and rare factor deficiencies are diseases that can affect the body joints. It has been reported that temporomandibular joint (TMJ) health may be affected in patients with coagulation factor deficiency. There are very few studies in the literature evaluating the TMJ health of patients with hemophilia or rare factor deficiency. This study was conducted to evaluate the health of TMJ in patients with hemophilia and rare factor deficiency. The study consists of two groups; the patient group and the control group. The patient group consists of 44 individuals with 6 females and 38 males (average age 16,95±7,9). The control group consists of 45 healthy individuals with 6 females and 39 males (average age 17,00±7,29). The TMJ health status was evaluated by comparing the results obtained through the questions directed to individuals, clinical and radiological (past panoramic radiography and MRI) examination between the groups. In addition to TMJ health, the importance given by individuals to oral health was also evaluated. It was found that subjective symptoms associated with temporomandibular disorders (TMD) were higher in the patient group. Complaints of pain in the jaw, temporal side or around the ears, TMJ sounds and closed locking were significantly more common in the patient group (p<0,05). Among the objective symptoms, deviation, TMJ sounds caused by mandibular movements, termination of opening while opening the mouth, muscle or TMJ sensitivity with palpation were found to be higher in the patient group. It has been determined that joint sounds that occur during opening-closing in the right TMJ occur significantly more frequently in the patient group (p<0,05). Although the mean limits of mandibular movements (pain free opening, maximum unassisted opening, maximum assisted opening, protrusion) were similar between the groups, the mean of the right and left lateral movement limits were found to be significantly less in the patient group (p<0,05). It was found that there was no significant relationship between malocclusions with a risk of affecting TMJ health and TMD-related findings, which were found to be significantly more common in the patient group (p>0,05). It was found that condylar changes were observed at a higher rate in the patient group in the panoramic radiography examinations. Common MRI findings of 3 individuals in the patient group who have MRI are disc degeneration or deformation. In the clinical examination of all 3 of these patients, deviation and joint sounds during mandibular movements were observed. In addition, it has been observed that the individuals in the patient group attach less importance to oral hygiene and health. The results obtained in this study revealed that patients with hemophilia or rare factor deficiency are more likely to develop TMD.