Trabzon masallarında mitolojik unsurlar
Mythological elements in Trabzon tales
Yazar: AYBÜKE ÇAKKAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE AYCAN AYDOĞAN
İSTANBUL BEYKENT ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu halk masalları = Anatolia folk tales ; Trabzon = Trabzon ; Türk masalları = Turkish tales ; Türk mitolojisi = Turkish mythology

Özet:
Türk halk anlatıları içerisinde yer alan masallar, barındırdıkları mitolojik unsurlarla kültürel bir aktarım aracıdır. "Trabzon Masallarında Mitolojik Unsurlar" başlıklı tez çalışması, Trabzon ilinde derlenmiş ve basılı hale getirilmiş masalların Türk mitolojisi bağlamında incelenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Masal ve mitolojinin birbirini besleyen bağı düşünülerek bölgede anlatılan masalların mitolojik unsurları tespit edilmiştir.
Çalışmanın başlangıcında Trabzon bölgesinin kısa tarihi ve bölgede yaygın olan edebî türler verilmiş ardından masal türü hakkında bilgi verilerek masal ve mitoloji ilişkisi aktarılmıştır. Çalışmanın en önemli bölümü olan Trabzon masalları, içinde mitolojik unsurlar barındıran masallar olacak şekilde elenmiş ve toplamda yirmi sekiz masal tez çalışmasına alınmıştır. Tez çalışmasına konu olan masallar mitolojik bağlamda ele alınırken "Devler, Don değiştirme, Elma, Mağara, Sayılar, Renkler, Ağaç, Yer-Su kültü, Eşyalar, Hayvanlar" ana başlıkları ile açıklanarak yorumlanmıştır. Araştırmaya konu olan masallar motif bağlamında ele alınırken Türkiye'de farklı şehirlerde anlatılan masalları konu alan tez çalışmaları incelenmiş ve birçok masalın benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Literatür tarama, arşiv inceleme, bilimsel veri toplama, analiz ve yorumlama yöntemleri kullanılarak hazırlanan tez çalışmasında kitap, makale, dergi, yayımlanmış tez çalışmaları ve internet gibi kaynaklar vasıtasıyla elde edilen bilgiler bir araya getirilmiştir. Araştırmanın sonucunda Trabzon masallarının, Türk mitolojisi açısından zengin unsurlar barındırdığı ortaya konmuştur.

Abstract:
Fairy tales in Turkish folk narratives are a means of cultural transmission with the mythological elements they contain. The thesis titled "Mythological Elements in Trabzon Tales" was prepared for the purpose of examining the tales compiled and printed in the Trabzon region in the context of Turkish mythology. Considering the bond between fairy tales and mythology that nourish each other, the mythological elements of the tales told in the region were identified.
At the beginning of the study—after giving a brief history of Trabzon region and the literary genres common in the region— the fairy tale genre is reviewed and its relationship with mythology is discussed. The Trabzon tales, which are the most important part of the study, were eliminated in such a way that only tales containing mythological elements were included, with a total of twenty-eight tales. While the tales are discussed from the viewpoint of mythology, they are explained and interpreted under the headings of "Giants, Don Change, Apple, Cave, Numbers, Colours, Tree, Earth-Water Cult, Things, Animals". In addition to examining the tales of Trabzon from the perspective of motif, thesis studies on the tales told in different cities in Türkiye were investigated, which showed that many tales were similar. In the thesis study, which was prepared using literature scanning, archive review, scientific data collection, analysis and interpretation methods, information obtained through sources such as books, articles, magazines, published thesis studies and the internet was brought together. Overall, the present thesis revealed that Trabzon tales contain rich elements in terms of Turkish mythology.