Okulöncesi eğitim mekânlarında fiziksel çevrenin çocuk gelişimine etkisi ve mekân oluşumunu etkileyen psiko-sosyal belirleyiciler
Affects of the physical environment in the preschool education spaces over child development and psycho-social determinants effecting their spatial formation
Yazar: MERYEM YALÇIN
Danışman: DOÇ. M. HAKAN ERTEK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2011
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Fiziksel çevre = Physical environment ; Mekan = Space ; Mekansal değerlendirme = Spatial evaluation ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Psikososyal özellikler = Psychosocial features ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Tez çalışması kapsamında, okulöncesi eğitim mekânlarında çocuk gelişimini etkileyen fiziksel çevre niteliklerin oluşumunda psiko-sosyal öğelerin ilişkileri incelenmiştir. Kurgulanan bu ilişkiler sonucunda edinilen bulgular sayesinde, okul öncesi eğitim mekân oluşturma modeli elde edilmiştir. Ankara ilinde alan çalışması yapılarak edinilen tespitler ile bahsi geçen mekân niteliklerinin ideal koşullara ulaşabilmesi için önerilerde bulunulmuştur.Birinci bölümde tarihsel süreç içersinde Dünya'da ve Türkiye'de okulöncesi eğitim mekânlarının oluşumu ve gelişimi incelenerek Ankara'daki okulöncesi eğitim mekânlarının durumu incelenmiştir.İkinci bölümde, çocuk-çevre ilişkisi kapsamında okul öncesi çocukluk dönemine ilişkin yapılan araştırmalar, yaşa göre değişen çocuk eğitimi üzerinde çevrenin etkisi, okul öncesi eğitim mekânlarında çocuk gelişimi etkileyen psiko-sosyal faktörler, çocukların yaşlarına göre çevreyi algılama biçimi, psikolojik durumu, kültürel ilişkileri, biliş düzeyi gibi birçok konuyu anlamak için ilgili kuramlar incelenmiştir. Bu kuramlardan elde edilen bilgiler sayesinde, çocuğun gelişim özelliklerine göre ihtiyaç duyduğu fiziksel çevre nitelikleri ve faydalanabileceği olanaklar öğrenilmiştir.Üçüncü bölümde, okul öncesi eğitim mekanlarında kavramsal ilişkileri oluşturan etmenler; kültür: örf, adet, aile yapısı, eğitim düzeyi vs.., konum: ekonomik düzey, iklim ve coğrafi özellikler, çocuk-çevre ilişkisi: psiko-sosyal belirleyicilere göre çocuğun çevreyi algılama biçimi, beklenti ve ihtiyaçları, çocuk-ebeveyn-eğitimci ilişkisi: çocuk eğitimi ve kültürel gereksinimler, yasal düzenlemeler: bağlı bulunduğu kurumların tüm işleyişi, eğitim modeli: amaç, hedef ve felsefe gibi birçok içinde barındıran öğeleri irdelenmiştir.Dördüncü bölümde, okul öncesi eğitim mekânlarında kavramsal ilişkiler göz önünde tutularak, fiziksel ilişkiler ve nitelikler; çocukların kullanımında esneklik, çok amaçlılık, yaratıcılık, özgür çalışma ortamı, keşif ve hayal gücü geliştirme, ergonomi, doğallık, konfor gibi birçok özelliği içinde barındıran öğrenme ve oyun mekânları, aktivite köşelerinin düzeni, mekânsal uyarım (ışık, renk, doku), iklimlendirme, mobilya ve donatı özellikleri bir bütün olarak düşünülüp, tüm detayları ve işlevsel nitelikleri tespit edilmiştir. Çocuğun gelişim özellikleri ve fiziksel çevre-çocuk ilişkisi değerlendirilmiştir.Beşinci bölümde edinilen bilgiler ışığında oluşturulan ?okul öncesi eğitim mekân modeli? önerilmiştir. Okul öncesi eğitim mekânlarında kavramsal-fiziksel ilişkiler ve bu ilişkileri oluşturan tüm bileşenler ve etkileşim biçimleri açıklanmıştır.Altıncı bölümde Ankara ili alan çalışması olarak belirlenip, oluşturulan okulöncesi eğitim mekân modeli kapsamında incelenerek, konumsal özellik ve koşullara göre bulgular elde edilmiştir. Bu bulgular ve tespitler sonucunda ideal okul öncesi eğitim mekân nitelikleri oluşturmaya yönelik önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Çocuk-Kültür-Mekân İlişkisi, Okulöncesi Eğitim Mekânlarında Kavramsal-Fiziksel İlişkiler.

Abstract:
The subject of this study is to examine the relationship of psycho social items in the formation of physical environmental characteristics that influence the child development in the preschool education. Findings received as a result of constructing this relationship, a design model of preschool education areas have been composed. Ankara is chosen as a field area to provide samples of defined space properties previously to investigate ideal conditions in the preschool education spaces.The first chapter analyses the historical process of the formation and development of the preschool education spaces around the World and Turkey to view the state of preschool education spaces in Ankara.The second chapter summarizes the studies and theories in child-environment relationship to understand topics such as; affects of alternating environment in relationship to the children?s ages, psycho-social factors affecting child development, children?s perception of the environment, children?s psychological state, cultural relationships and children?s cognition level. Studying these theories will provide understanding to the possibilities and benefits of physical environment properties to children?s development.The third chapter discusses the factors affecting the formation of conceptual relationships in the preschool education areas such as; culture/custom, folkway, family structure, education level, location(in relation to economical level), climate and geographical features, child-parent-educator relationship: educational and cultural requirements, child-environment relationship: child perception, expectation and requirements of physical environment according to the psycho-social determinants, legal regulations: All operational processes of depended establishments, training model: purpose, objective and philosophy have been indicated.The forth chapter will offer a conceptual insight to the preschool education spaces in terms of physical relationships and properties such as; flexibility, multi functionality, creativity, independency, discovery, imagination, ergonomy, naturality, comfort in the education and play areas, activity centers, spatial stimulation (light, color, texture), climatization, furniture and accessories properties, details and functional features of the furnishings. Child developmental characteristics and physical environment-child relationship will be evaluated.Fifth chapter will establish ?a design model? for the preschool in light of the information received from the previous chapters. Conceptual-Physical relationship in the preschool education areas, all components and interaction of all the components with the Conceptual-Physical relationship will be elucidated.The sixth chapter will recapitulate the framework of composed design models for the preschools in Ankara. The findings are derived from considering all the location and conditions of the structures in Ankara. As a result of these findings suggestions have been made in order to construct ideal preschool education spaces.Key Words: Child-Culture-Area Relationship, Conceptual-Physical Relationship in the Preschool Spaces.