Finansal krizler için erken uyarı sistemi modellemesi: Dinamik probit model yaklaşımı
Modelling an early warning system for financial crises: A dynamic probit model approach
Yazar: GÜLDEN ŞENGÜN
Danışman: PROF. DR. HALİL TUNALI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Dinamik modeller = Dynamic models ; Döviz piyasası = Currency market ; Erken uyarı sistemleri = Early warning systems ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz = Crisis ; Modelleme = Modelling ; Probit modeli = Probit model

Özet:
Geçmiş yıllarda erken uyarı sistemleri (Ews) ile ilgili literatürde dikkat çeken ilerlemeye rağmen, son finansal kriz araştırmacılar ve politikacılar arasında Ews literatürüne olan ilgiyi yeniden canlandırmıştır. Ews, krizin kantitatif tanımından, krizlerin öngörülmesinde yardımcı olabilecek bir dizi açıklayıcı değişkenden ve bu değişkenlerden erken uyarı sinyali sağlayan ekonometrik bir yöntemden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında finansal krizler, döviz piyasası baskı endeksi (EMPI) ile tanımlamış ve gelecekte bir krizin ortaya çıkma olasılığı, ikili tercih bağımlı değişkeninin gecikmeli değerlerinin ve makroekonomik göstergelerin analiziyle tahmin edilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede 17 gelişmekte olan ülkenin finansal krizlerinin öncü göstergelerini belirlemek için yeni nesil bir Ews modeli geliştirilmiş ve krizlerin dinamik yapısı rassal etkili dinamik panel probit modeliyle ele alınmıştır. Bu yaklaşım, krizlerin dönemler arası bağlantılarının varlığını diğer bir ifadeyle krizlerin içsel sürekliliğinin kaynağını dikkate alınmasını sağlamaktadır. Krizlerin içsel sürekliliğinin kaynağı, bağımlı değişkeninin gecikmeli değerini içermektedir. Bağımlı değişkeninin gecikmeli değerinin modele dahil edilmesi durum bağımlılığının analiz edilmesini sağlamaktadır. Model sonuçları, gerçek durum bağımlılığının kısa dönemde para krizleri olasılığını açıklamada anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Çalışmanın diğer bir katkısı ise farklı göstergelerin kriz uyarı sinyali sağladığı tahmin ufkunun araştırılmasıdır. M1 para arzı büyümesi, uluslararası rezervler ve M2/uluslararası rezerv oranı (%) gibi değişkenler kısa dönemde uyarı sinyali sağlarken; M2/uluslararası rezerv oranı, reel efektif kurdaki aşırı değerlenme, yurtiçi kredi büyümesi, cari denge ve dış faiz oranı gibi değişkenlerin uzun dönemde ('erken uyarı' döneminde) uyarı sinyali sağladığı görülmektedir. Ews modelleri, finansal krizlerin temelinde yatan ortak makro ekonomik sorunları belirlemek için faydalı olabilmekte ve bu modeller krizleri açıklamak için de kullanılabilmektedir. Bununla birlikte, finansal ve ekonomik yapıların küresel ekonomi içinde sürekli gelişim göstermesi ve para krizlerinin içselliği gibi faktörler, krizlerin öngörülmesinde kalıcı bir Ews modeli geliştirmenin zorlu bir görev olduğu görüşünü kuvvetlendirmektedir.

Abstract:
Despite noticeable progress in the literature on Ews in past years, the recent financial crisis has revived the interest in the Ews literature among researchers and politicians. An early warning system (Ews) consists of the quantitative definition of crisis and a set of variables that may help predict crises and an econometric method to obtain an early warning signal from those variables. In this thesis financial crises are defined by exchange market pressure Index (EMPI) and the probability of crisis is attempted to be predicted by analyzing the lagged binary crisis variable and some macroeconomic indicators. In this context, a new generation of Ews model is developed in order to determine the leading indicators of the financial crises of 17 developing countries and the dynamic structure of the crises are examined by using the dynamic random effects probit model. This approach allows us to take explicit account of the existence of intertemporal links between crises i.e. source of endogenous crises persistence. The source of endogenous crises persistence includes the lagged value of the binary dependent variable. The lagged value of the binary dependent variable enables analysis of the state dependence. The results of model show that true state dependence has a significant effect on the probability of currency crises in the short term. The another contribution of this paper is to investigate the forecast horizon at which different indicators signal a crisis. Some variables have a short term impact, such as M1 growth, foreign reserves and growth rate of M2 to foreign reserves. Variables such as rate of M2 to foreign reserves, real effective exchange rate overvaluation, growth of domestic credit, current account balance and foreign interest rate have a long term impact (early warning period). Ews models can be useful to identify common macroeconomic problems associated with financial crises and they can be used explain occurred crises ex post. 
However, due to the endogeneity of crises and evolving economic and financial structures in the global economy, reinforced the view that developing a stable model that can predict financial crises is a challenging task.