Kemik iliği transplantasyonu olan 6-12 yaş grubu çocuk hastalara terapötik oyun yöntemiyle verilen eğitimin psikososyal semptomlar üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of education given by therapeutic play method on psychosocial symptoms of 6-12 year old children with bone marrow transplantation
Yazar: CEREN ZEREN
Danışman: DOÇ. FİLİZ ARSLAN
Yeditepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Kemik iliği = Bone marrow ; Kemik iliği nakli = Bone marrow transplantation ; Oyunlar = Plays ; Psikososyal faktörler = Psychosocial factors ; Terapötik yöntemler = Therapeutics ; Çocuk eğitimi = Child education ; Çocuklar = Children

Özet:
Yaşamı tehdit eden hastalıkların tedavisinde uzun süreli yatış gerektiren prosedürler uygulanmaktadır. Çocukluk çağında uzun süreli hastaneye yatışların çocuğun gelişim sürecini etkilediği ve psikososyal semptomlara sebep olduğu bilinmektedir.  Kemik iliği transplantasyonu (KİT), yaşamı tehdit eden hastalıklarda kullanılan tedavi yöntemlerden biridir. KİT sürecinde uzun süreli hastaneye yatış, ağrılı invaziv girişimler, bilinmeyen ortam, en az 4 hafta izole odada tedavi görmek, sevdiklerinden ayrı kalmak, okula devam edememek ve agresif tedavilerin uygulanması çocuklarda psikososyal semptomların gelişimine neden olmaktadır. Çocukların hastaneye, hastalığa, tedavilere, ağrılı invaziv girişimlere terapötik oyun yöntemiyle hazırlanmasının etkili olduğu da bilinmektedir.  KİT sürecine girmiş 6-12 yaşındaki çocuk hastalara transplantasyon öncesinde kemik iliği transplantasyon sürecini anlatan bir öykü kitabıyla verilen eğitimin psikososyal semptomlar üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla planlanarak, uygulanmıştır. Araştırmanın örneklemini İstanbul'da üç özel hastanenin Pediatrik KİT servislerine 6-12 yaş grubundaki çocuklardan 11.11.2019- 30.12.2020 tarihleri arasında transplantasyon amacıyla yatışı yapılan 24 çocuk oluşturmuştur ve çocuklar her bir gruba (deney ve kontrol) geliş sırasına göre alınarak randomizasyon sağlanmıştır. Çalışmayı katılmayı kabul eden ve çalışmaya dahil edilme kriterleri karşılayan çocuklardan sırasıyla transplantasyon amacıyla yatışı yapılan ilk çocuk kontrol grubuna (öykü kitabı okunmayıp sadece ölçek kullanılacak grup) ve ikinci gelen çocuk deney grubuna (öykü kitabı okunan ve ölçek uygulanan grup) alınmıştır ve bu döngü çalışmanın sonuna kadar sürdürülerek randomizasyon sağlanmıştır. Her iki gruptaki ebeveynlere Kemik İliği Transplantasyonu Olan 6-12 Yaş Grubu Çocuklara ve Ebeveynlerine Yönelik Veri Toplama Formu uygulanmıştır. Deney grubundaki çocuğa ilk olarak Hastanede Yatan Çocuklar İçin Psikososyal Semptomları Tanılama Ölçeği uygulanmış, sonrasında araştırmacı tarafından hazırlanan "Can Kemik İliği Nakli Oluyor!" isimli öykü kitabı okunmuştur. Kontrol grubu ise rutin uygulamaya bırakılmıştır. Transplantasyondan sonra her iki gruba da ölçek tekrarlanarak araştırma sonlandırılmıştır. Verilerin toplanmasında kemik iliği transplantasyonu olan 6-12 yaş grubu çocuklara ve ebeveynlerine yönelik veri toplama formu, transplantasyondan önce her iki gruba da uygulanacak Hastanede Yatan Çocuklar İçin Psikososyal Semptomları Tanılama Ölçeği ve Can Kemik İliği Nakli Oluyor! İsimli öykü kitabı kullanılmış ve sonuçlar araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Veriler; SPSS 22.0 programında, tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, minimum-maksimum değer), Independent Sample-t, Paired Sample t-Test, One Way ANOVA, Mann-Whitney U, Wilcoxon ve Pearson-χ2 test istatistikleri kullanılmıştır. Araştırmaya başlamadan önce Yeditepe Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan etik kurul izni alınmıştır. Araştırma sonucunda deney ve kontrol gruplarındaki çocukların ve ebeveynlerin psikososyal semptomları etkileyen tanıtıcı özellikleri açısından aralarında istatistiksel olarak fark olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Deney ve kontrol grubunun transplantasyon öncesi ve sonrası ölçek puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek anksiyete alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek umutsuzluk alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek iletişim güçlüğü alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek öfke ve saldırganlık alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Bir diğer ölçek alt boyutu olan regresyon alt boyutu puan ortalamaları deney ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmazken (p>0,05), deney grubunun transplantasyon öncesi ve sonrası regresyon alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). KİT öncesinde çocuklara terapötik oyun yöntemiyle verilen eğitimin transplantasyon sürecinde ortaya çıka psikososyal semptomlar üzerinde etkili olmadığı bulunmuştur. KİT sürecinde terapötik oyun yöntemiyle verilen eğitimin psikososyal semptomlar üzerine etkisini araştıran çalışmaların daha fazla örneklem grubuyla yapılması ve KİT sürecinde uygulanan diğer tedavi prosedürlerinde terapötik oyunun etkinliğinin araştırılması önerilmektedir.

Abstract:
Procedures requiring long-term hospitalization are used in the treatment of life-threatening diseases. It is known that long-term hospitalizations in childhood affect the development process of the child and cause psychosocial symptoms. Bone marrow transplantation (BMT) is one of the treatment methods used in life-threatening diseases. Long-term hospitalization during the BMT process, painful invasive procedures, unknown environment, being treated in an isolated room for at least 4 weeks, being separated from loved ones, not attending school, and applying aggressive treatments cause the development of psychosocial symptoms in children. It is also known that preparing children for hospital, illness, treatments, painful invasive interventions with therapeutic game method is effective. It was planned and applied to examine the effect of education on psychosocial symptoms of 6-12-year-old pediatric patients undergoing bone marrow transplantation with a story book describing the bone marrow transplantation process before transplantation.The sample of the study consisted of 24 children between the ages of 6-12 who were hospitalized in the Pediatric BMT services of three private hospitals in Istanbul for transplantation between 11.11.2019 and 30.12.2020 and the children were randomized into each group (experiment and control). Among the children who accepted to participate in the study and met the inclusion criteria, the first child who was hospitalized for transplantation was included in the control group (the group in which only the scale will be used instead of the story book) and the second child in the experimental group (the group in which the story book was read, and the scale was applied). Data Collection Form for 6-12 Age Group Children with Bone Marrow Transplantation and Their Parents was applied to the parents in both groups. The child in the experimental group was first administered the Psychosocial Symptoms Diagnostic Scale for Hospitalized Children, and then read the book which is named "Can is Getting A Bone Marrow Transplant!" and prepared by the researcher. Control group was given to routine practice. The study was terminated by repeating the scale in both groups after transplantation. Before collecting data, an information form was given to the children and their parents who undergoing bone marrow transplantation. Psychosocial Symptoms Diagnostic Scale for Hospitalized Children was evaluated bu the researcher at before and after transplantation. Data were evaluated in SPSS 22.0 program, descriptive statistical analysis (number, percentage, mean, standard deviation, minimum-maximum value), Independent Sample-t, Paired Sample-t, Anova, Mann-Whitney U, Wilcoxon and Pearson-χ2 test statistics. Before starting the research, ethics committee approval was obtained from the Yeditepe University Clinical Research Ethics Committee. As a result of the study, it was found that there was no statistically significant difference between the children and parents in the experimental and control groups in terms of their introductory characteristics affecting psychosocial symptoms (p> 0.05). There was no statistically significant difference between the mean scores of the scale before and after the transplantation of the experimental and control groups, there was no statistically significant difference between the scale subscale anxiety mean scores, the scale subscale hopelessness mean scores, the scale subscale communication difficulty scores, and the scale subscale anger and aggression mean scores (p> 0.05). While there was no statistically significant difference between the experimental and control groups (p> 0.05), a statistically significant difference was found between the regression subscale mean scores of the experimental group before and after transplantation (p <0, 05). It was found that the education given to children with therapeutic play method before bone marrow transplantation did not affect the psychosocial symptoms that occur during the transplantation process. It is recommended that studies investigating the effect of education given by therapeutic play method on psychosocial symptoms in the BMT process should be conducted with more sample groups and the effectiveness of therapeutic play in other treatment procedures applied during the BMT process.