Eko-gastronomi bağlamında yerel halkın yenilebilir yabani otlara yönelik tüketim alışkanlıkları: Şırnak ili araştırması
Consumption habits of local people towards edible weeds in the context 0f eco-gastronomy: Şırnak province research
Yazar: FİKRET ERTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT ÇELİK
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekoturizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Gastronomi = Gastronomy ; Otlar = Herbs ; Tüketim alışkanlıkları = Consumption habits ; Yenilebilir bitkiler = Edible plants ; Yerli ürün = Domestic product ; Yöresel ürün = Local product ; Şırnak = Şırnak

Özet:
Özellikle pandeminin etkisi ile son yıllarda tüketicilerin doğal ve yerel ürünlere 
yönelik talepleri artmaktadır. Bu durumda özellikle daha önce yerelde üretilen ve 
tüketilen ürünlerin gün yüzüne çıkarılması önem arz etmektedir. Bu açıdan 
bakıldığında henüz pek bilinmeyen ve yerel ürün ve gastronomi açısından dikkate 
alınmamış olan yerlerin potansiyelinin ortaya çıkarılması elzemdir. Bu minvalde bu
çalışmanın amacı; Şırnak ilinde yetişen yenilebilir yabani otlara yönelik yerel halkın 
tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi ve eko-gastronomi bağlamında 
değerlendirilmesidir. Bu amaç çerçevesinde karma yöntemin keşfedici deseni 
kullanılarak araştırma yapılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde durum deseni 
kullanılmış olup, veri toplama aracı olarak yüz yüze görüşme yönteminden 
yararlanılmıştır. Nitel verileri toplamak için kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak 
çalışma grubu oluşturulmuştur (n:42). Nitel araştırmadan sonra nicel araştırma 
yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda çevrimiçi anket formundan yararlanılmış ve 
kolayda örnekleme yöntemi ile katılımcılar belirlenmiştir (n:276). Verilerin içerik 
analizi için MAXQDA 2022 ve tanımlayıcı istatistiki analizler için SPSS 
programlarından yararlanılmıştır. 
Araştırmada otların yerelde hangi isimler ile anıldığı, saklama koşulları, hangi 
hastalıklara iyi geldiği, ne kadar sıklıkla kullanıldığı ve tüketim alışkanlığını kazanma 
şekli, nasıl tüketildikleri gibi soruların cevapları aranmıştır. Araştırma bulgularına 
(nitel ve nicel) göre yerel halkın mutfakta yararlandığı 75 adet farklı ot tespit edilmiş
ve 46 tanesi bilimsel olarak sınıflandırılmış ve bunlardan 42 tanesinin kullanım 
amaçları ortaya konmuştur. Ot tüketimine yönelten nedenler daha çok lezzetli, sağlıklı
ve doğal olmasıdır. Bu otların gıda haricinde hastalıkları tedavi edici, süs amaçlı, 
kozmetik, kimyevi amaçlarla da kullanıldığı tespit edilmiştir. En çok kahvaltıda, 
salata- turşuluk ve baharat için kullanıldığı belirlenmiştir. Bu bulgular neticesinde 
Şırnak'ta yenilebilir otların tüketim alışkanlığı ile ilgili veriler ortaya konmuştur. 
Ayrıca bu veriler sonuç bölümünde eko-gastronomi bağlamında değerlendirilerek 
çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Especially with the effect of the pandemic, consumers demands for natural and local 
products have been increasing in recent years. In this case, it is especially important to 
bring to light the products that were previously produced and consumed locally. From 
this point of view, it is essential to reveal the potential of places that are not yet known 
and have not been taken into account in terms of local products and gastronomy. In 
this respect, the aim of this study is to determine the consumption habits of the local 
people for edible wild herbs grown in Şırnak province and to evaluate them in the 
context of eco-gastronomy. For this purpose, the research was conducted using the 
exploratory design of the mixed method. In the qualitative part of the research, the case 
design was used, and the face to face interview method was used as a data collection 
tool. The study group snowball sampling method was used to collect qualitative data 
(n:42). After the qualitative research, the quantitative research method was used. In 
this context, an online questionnaire was used and the participants were determined by 
the convenience sampling method (n:276). MAXQDA 2022 was used for content 
analysis of the data and SPSS programs were used for descriptive statistical analysis.
In the research, answers were sought to questions such as the local names of herbs,
their storage conditions, which diseases they are good for, how often they are used and 
how they gain consumption habits, and how they are consumed. According to the 
research findings (qualitative and quantitative), 75 different herbs that local people use 
in the kitchen have been identified, and 46 of them have been scientifically classified, 
and the intended uses of 42 of them have been revealed. The reasons that lead to the 
consumption of herbs are that they are more delicious, healthy and natural. It has been 
determined that these herbs are also used for therapeutic, ornamental, cosmetic, 
chemical purposes in addition to food. It has been determined that it is most often used 
for breakfast, for salad- pickling and seasoning. As a result of these findings, data on 
the consumption habit of edible herbs in Şırnak have been revealed. In addition, these 
data are evaluated in the conclusion section in the context of eco-gastronomy and 
various suggestions are presented.