Kastamonu ilinde buğday alanlarında görülen kara pas (Puccinia graminis f. sp. tritici) ırklarının belirlenmesi ve berberis türlerinin kara pas etmeninde patojenik varyasyona olan etkileri
Determination of races of wheat stem rust (Puccinia graminis f. sp. tritici) in Kastamonu province and effects of Berberis species on pathogenic variation of stem rust
Yazar: NİLÜFER AKCİ
Danışman: PROF. DR. AZİZ KARAKAYA
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Buğday ülkemizde yaygın olarak ekilmektedir. Pas hastalıkları buğday verimini ve
kalitesini etkileyen en önemli biyotik faktörler arasındadır. Puccinia graminis f. sp. tritici
tarafından meydana getirilen kara pas hastalığı buğdayın en eski bilinen hastalıklarından
birisidir. Kara pas hastalığı Türkiye'de Kastamonu ilinde yaygın olarak görülmektedir.
Ek olarak, ülkemizde en yaygın olarak görülen Berberis vulgaris ve diğer Berberis türleri
yoğun olarak Kuzey Anadolu bölgesinde görülmektedir.2016 ve 2017 yıllarında
Kastamonu ilinde gerçekleştirilen bu çalışma ile Berberis türlerinde ve buğday
bitkilerinde görülen kara pas hastalığı ırkları tespit edilmiştir. Berberis türleri Kastamonu
ilinde yaygın olarak bulunmaktadır. Berberis türlerinin kara pas hastalığı ile enfekte
olma durumu ve patojenik varyasyona olan etkisi araştırılmıştır. Berberis
bitkilerinden alınan eziosporlardan 40 adet tek püstül izolatı elde edilmiştir. Berberis
bitkilerinde en yaygın kara pas ırkı TTTTF olarak bulunmuştur. Berberis
bitkilerinde görülen diğer ırkların yaygınlıkları sırasıyla RTTTF, RTTTC, TTTTC ve
TTKTF olarak bulunmuştur. Buğdaylarda görülen kara pas hastalığı etmeninden 74 adet
tek püstül izolatı elde edilmiştir. Kastamonu ilinde buğday bitkilerinde en yaygın ırk
TTTTF bulunmuştur. Buğday bitkisinde görülen diğer ırkların yaygınlıkları sırasıyla
TTKTF, TTTTC, TTKTC, RTTTF ve RTTTC olarak bulunmuştur. Türkiye'de yaygın
olarak yetiştirilen 46 adet ekmeklik ve 14 adet makarnalık buğday çeşitlerinin sera
şartlarında TTTTF, RTTTC ve RTTTF kara pas ırklarına karşı fide dönemi
reaksiyonları tespit edilmiştir. Bu ırklara karşı hassas ve dayanıklı çeşitler görülmüş
olup bu ırklara karşı farklı reaksiyon gösteren çeşitler de tespit edilmiştir.

Abstract:
Wheat is commonly planted in Turkey. Rust diseases are among the most important biotic
factors affecting wheat yield and quality. Stem rust of wheat caused by Puccinia graminis
f. sp. tritici is one of the oldest known diseases of wheat. Wheat stem rust is common in
Kastamonu province of Turkey. In addition, Berberis vulgaris which is the most common
species in Turkey and other Berberis species are common in northern part of Anatolia. In
this study which is conducted in 2016 and 2017 in Kastamonu province stem rust races
occurring on Berberis species and wheat plants were determined. Berberis species are
common in Kastamonu province. The rust infection status of Berberis species and effect
of Berberis species on pathogenic variation of stem rust were investigated. Forty single
pustule aeciospores from Berberis plants were obtained. From Berberis plants the most
common stem rust race was TTTTF. Other stem rust races from Berberis plants were
RTTTF, RTTTC, TTTTC and TTKTF. From wheat plants 74 single pustule isolates of
stem rust were obtained. In Kastamonu province the most common stem rust race in wheat
plants were TTTTF. Other stem rust races from wheat plants were TTKTF, TTTTC,
TTKTC, RTTTF and RTTTC. Under greenhouse conditions, seedling response of 46
bread wheat and 14 durum wheat cultivars commonly grown in Turkey to stem rust races
TTTTF, RTTTC and RTTTF were determined. Susceptible and resistant cultivars to these
races were found. Also cultivars showing different reactions to these races were present.