Ürdün Hâşimi Vesikaları'nda Hicaz Demiryolu (1919-1952)
The Hejaz railway in the Hashemite archives (1919-1952)
Yazar: HACER KARABABA
Danışman: DOÇ. DR. HALİDE ASLAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Haşimi = Haşimi ; Hicaz Haşimi Krallığı = Hedjaz Haşimi Kingdam ; Hicaz demiryolu = Hedjaz railway ; Ürdün = Jordan

Özet:
Osmanlı Devleti'nin dağılma aşamasında olduğu bir dönemde tahta çıkan II. Abdülhamid'in idaresi altında bulunan toprakların korunması adına verdiği mücadeleleri ve bu bağlamda Hicaz bölgesine gösterdiği önemin altında yatan sebepleri ortaya koymak oldukça önemlidir. II. Abdülhamid'in devletin siyasi, askeri ve ekonomik alanlarını şekillendiren projesi Hicaz Demiryolu, Birinci Dünya Savaşı ve Arap İsyanı döneminde de faaliyet göstermiştir. Hicaz Demiryolu'nun yapımı ve Osmanlı Devleti ve sonrası için önemi bugün hala araştırılan konular arasında yer almaktadır.
Türkçe kaynakların yanı sıra Arapça yayınlanan Ürdün Hâşimi Vesikaları'nı merkeze alarak yapmış olduğumuz bu araştırmada, Osmanlı sonrası bölgedeki Hicaz Demiryolu ile ilgili cereyan eden olaylar incelenmiştir. Böylece Hicaz Demiryolu'nun yapımı, Osmanlı sonrası durumu ve Osmanlı Devleti'nin Hicaz ve Bilâdü'ş-Şam bölgelerindeki idaresinin sekteye uğraması konusunda daha objektif bir bakış açısı ortaya koyarak bu alandaki çalışmalara katkıda bulunmak hedeflenmiştir. Çalışmamız, Ürdün Hâşimi Krallığı Vesikaları'nda Hicaz Demiryolu ile ilgili bilgi ve belgelerin konunun ülkemizdeki mevcut kaynaklarda geçen bilgilerle mukayese edilip değerlendirilmesini hedeflemekle beraber demiryolunun Osmanlı sonrası bölgedeki gelişmelere etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır
Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında konuya hazırlık olması bakımından II. Abdülhamid döneminde Osmanlı'nın içinde bulunduğu genel durum, Bilâdü'ş-Şam ve Hicaz'ın durumu ve Hicaz Demiryolu'na kadar Osmanlı'da demiryolu yapımından bahsedilmiştir. Tezimizin ilk bölümünde Hicaz Demiryolu konusunun ana hatlarıyla incelenmiş ve Birinci Dünya Savaşı'na kadar geçirdiği evreler ve durumu ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, Ürdün Hâşimi Vesikaları'nda Hicaz Demiryolu'na dair kayda alınmış tüm konular tasnif edilmiş, Hicaz Demiryolu yapımından sorumlu personel ile paşalar arasında geçen resmi yazışmaların bir kısmı tercüme edilip sunulmuştur. Son olarak Suriye'de basılan Âsime Gazetesi'nde Hicaz Demiryolu'na ilişkin yapılan haberler tercüme edilip incelenmiştir. Çalışmamızın sonuç kısmında Türkçe çalışmalar ile Ürdün Hâşimi Vesikaları'ndan elde edilen Arapça verilerin karşılaştırması yapılıp konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Abstract:
Abdulhamid II came to the throne at a time when the Ottoman Empire was in the disintegration phase. It is very important to reveal his struggles for the protection of the lands under his administration and the reasons underlying the importance he gave to the Hejaz region in this context. The Hejaz Railway, Abdulhamid II's project that shaped the political, military and economic fields of the state, also operated during the First World War and the Great Arab Revolt. The construction of the Hejaz Railway and its importance for the Ottoman Empire and later are still among the subjects that are being researched today.
In this research, it was done by focusing on the Hashimite Archives (Jordan) published in Arabic as well as Turkish sources, the events related to the Hejaz Railway in the post-Ottoman region were examined. Thus, it is aimed to contribute to the studies in this field by presenting a more objective perspective on the construction of the Hejaz Railway, its post-Ottoman situation and the disruption of the Ottoman Empire's administration in the Hejaz and Biladu al-Sham regions. The study aims to compare and evaluate the information and documents related to the Hejaz Railway in the documents of the Hashemite Kingdom of Jordan with the information in the existing sources in our country, as well as to reveal the effect of the railway on the developments in the post-Ottoman region.
This study consists of an introduction and two parts. In the introduction part, general situation of the Ottoman Empire was explained during the reign of Abdulhamid II, the situation of Biladu al-Sham and the Hejaz and the construction of the railway in the Ottoman Empire until the Hejaz Railway were mentioned. In the first part of the thesis, the main lines of the Hejaz Railway were examined and the stages and its fate until the First World War were discussed. In the second part, all the recorded matters regarding the Hejaz Railway in the Jordan Hashemite Documents were classified, and some of the official correspondence between the personnel responsible for the construction of the Hejaz Railway and the pashas were translated and presented. Finally, the news about the Hejaz Railway in "Âsime" newspaper published in Syria were translated and examined. In the conclusion part of this study, Turkish studies and Arabic data obtained from Jordanian Hashemite documents were compared and evaluations were made on the subject.