Ortaçağda Moğollar ile Ermeniler arasındaki ilişkiler
Relatıonshıp between Mongols and Armenıans ın the Mıddle Ages
Yazar: ARİF DEMİRER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET AKŞİT ; PROF. DR. MUSTAFA DEMİRCİ
Niğde Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Tarih = History
Dizin: Ermeniler = Armenians ; Ermenistan = Armenia ; Kafkasya = Caucasus ; Moğollar = Mongoşs ; Orta Çağ = Middle Ages ; Tarih = History

Özet:
Ortaçağ'ın önemli bir gücü konumunda olan Moğollar, kısa sürede geniş coğrafyalara yayılarak birçok devlet ve milleti hâkimiyetleri altına almışlardır. Moğollar, hâkimiyetleri altına aldıkları milletlerin tarihlerinde önemli bir rol oynadıklarından, onlarla ilgili pek çok araştırma yapılmıştır, ancak bu araştırmalar ülkemizde genellikle onların Türk ve İslam dünyası ile olan münasebetleri üzerine yoğunlaşmıştır. Moğolların hâkimiyeti altına aldıkları, nüfusu az olan ve tarih sahnesinde fazla yer edinmemiş olan Gürcüler, Ermeniler, Kürtler ve Süryaniler gibi gayrimüslim halklarla münasebetleri ise göz ardı edilmiş, müstakil bir çalışma şeklinde ortaya konulmamıştır. İşte bu çalışmamızla Ermenilerle Moğolların bir asrı aşan ve şimdiye kadar ele alınmamış olan ilişkilerini ortaya koymayı amaçladık. 
Ermeniler günümüze daha fazla yazılı kaynak bırakmaları nedeniyle, çalışmamızda daha ziyade Ermeni kaynaklarından yararlanılmıştır. Ancak Ermeni kaynaklarıyla çağdaş olup, bu dönem hakkında bilgiler veren Moğol, Süryani, Arap ve Fars kaynaklarının yanında, Batılı seyyah ve elçilik heyetlerinin eserleriyle de konumuz desteklenmeye çalışılmıştır. Ayrıca çalışmamızda günümüzde her iki millet üzerine yapılan araştırmalardan yararlanılarak konunun bütün yönleriyle ortaya konulmasına gayret sarf edilmiştir. 
Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Girişte, Ermeni ve Moğolların ilk ilişkilerinin başladığı XIII. yüzyılın ilk çeyreğine kadarki her iki milletin tarihleri özetlenmiştir. Bir asırlık ilişkileri ise üç bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde, Moğol imparatorluğunun Kafkasya ve Anadolu hâkimiyetleri süresince Ermenilerle olan ilişkileri kronolojik sıra gözetilerek anlatılıp, analiz edilmiştir. İkinci bölümde yine ilk bölümdeki yöntemle Moğol imparatorluğunun devamı olan İlhanlıların, Irak ve Suriye'deki siyasi faaliyetleri süresince Ermenilerle ilişkileri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Moğollarla Ermenilerin idari, mali, askeri, dini, sosyal ve kültürel ilişkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
Yapmış olduğumuz bu çalışma göstermiştir ki Moğollar ile Ermenilerin ilişkileri sadece kendilerini etkilememiş Kafkasya, Anadolu, Irak ve Suriye'de yaşayan diğer halkları ve devletleri de etkilemiştir. Çünkü Ermeniler, Moğolların bölgedeki en sadık müttefiklerinden birisi olarak bölge de uygulanan Moğol politikalarında aktif rol almışlar ve onlarla diğer halkları da etkileyen sıcak ilişki içerisinde olmuşlardır.


Anahtar Kelimeler: Anadolu'da Moğollar, Ermeni - Moğol İlişkileri,Ermenilerin İlhanlılarla İlişkileri, Dini ve Kültürel Münasebetler, Memlüklü – Moğol İlişkileri.

Abstract:
Mongols, as an important strength of the medieval era, spreading the wide geographical sphere in a short time they received many states and nations under their sovereignty. Because of Mongolians played an important role for the history of these nation there are much research about them. However,  this research has focused on Mongolians and Turkish - Islamic world's relations in Turkey.  Mongols relation with Georgians,  Armenians, Kurds and Assyrians that they lived under the sovereignty of the Mongols with less population have been ignored. This relationships among them have not been revealed as an independent work. This study is the first it aimed to present the relationship between Mongols and Armenians the time for a century.
We were used a lot sources of Armenian in our study due to have more written Armenian sources. In addition to Armenian sources it was used Mongolian, Syriac, Arabic and Persian sources providing information about this period. Besides, it has been supported by Western travelers and embassy delegation's works. In addition to these, having been research on the two nations lead us to study all aspects of the disclosed subject.
This study consists of three chapters.  Introduction of this study, history of the two nations summarized until the first quarter of the XIIIth century when the Armenian and Mongols first relationship began. Their centenarian relationship is divided into three sections. In the first part, the Mongol relations with Armenia during the Caucasus and Anatolian period of Mongols, explained and analyzed with the chronological order. In the second part,  Ilkhanate - a continuation of the Mongol Empire- relations with Armenians during the political activities in Iraq and Syria were discussed. In the third chapter, administrative, financial, military, religious, social and cultural relations of Mongols and Armenians has tried to reveal.
This study showed that the Mongolian-Armenians relations not only affected themselves but also affected the state of other peoples living in Caucasus, Anatolia,  Iraq and Syria. Because the Armenians, as one of the most loyal allies of the Mongols in the region have also taken an active role in Mongolian politics and have became good relations that affected other people with Mongols.