Azerbaycan`ın doğal kaynaklarının ekonomik analizi ve petrol örneği
Economic analysis of Azerbaijan`s natural resources and oil case
Yazar: ELNUR SAMEDOV
Danışman: PROF. DR. RECEP KÖK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Doğal kaynaklar = Natural resources ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Petrol = Petroleum

Özet:
ÖZET Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinin dağılmasından sonra globalleşen dünyamızın platformuna 15 yeni devlet girdi. Bu devletlerin bir birine bağımlı ekonomileri SSCB'nin çökmesiyle güçsüz kaldı. Zorlu geçiş dönemlerini yaşamaya başlayan bu ekonomilerden biri de Azerbaycan'dır. Azerbaycan Cumhuriyeti zengin doğal kaynakları ile dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Bu doğal kaynaklarının başında ise petrol gelmektedir. Zengin petrol ve doğal gaz kaynakları ile büyük ekonomik potansiyele sahip olan Azerbaycan, Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanmasından sonra, sahip olduğu enerji kaynakları sebebiyle "Kafkasya'nın Kuveyt'i" olarak anılmaya başlandı. Bu tez çalışmasının birinci bölümünde Azerbaycan'ın tarihine kısaca değinilmiş, doğal kaynakları ve sektörel yapısı incelenmiştir. Ve ekonominin doğru yönlendirilmesi durumunda geçiş dönemi çabuk atlatıla bilir. Fakat ülke teknolojilerin eski ve eksik olması, sektörel faaliyetlerin durma noktasına gelmesi mevcut doğal zenginliklerin işletilmesinin ana problemlerini oluşturmaktadır. İkinci bölümde, Azerbaycan petrol endüstrisinin tarihi kısaca anlatılmış, ülkenin şu anki petrol piyasasının durumu incelenmiş ve dünya petrol piyasası ile karşılaştınlmıştır. 1 milyar 300 milyon tondan fazla Azerbaycan petrolü SSCB zamanında sömürülmüştür. 4 trilyon dolar $ değerinde, 200 milyon varil petrol olduğu tahmin edilen Hazar denizinin sekizde birine sahip olan Azerbaycan, yaklaşık olarak petrol rezervlerinin ise % 21 'ine sahiptir. Uygulamalı bölümde Azerbaycan'ın ekonomisinin ve kalkınma sürecinin petrole olan bağımlılığı dikkate alınarak makro ekonomik büyüklülerden toplumsal refah göstergesi olarak GSYİH, bireysel refah göstergesi olarak ta nominal ücretler seviyesi seçilmiştir. Bu iki temel göstergenin Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve petrol fiyatlarından hangi ölçüde etkilendiği ve ulusal refaha hangi düzeyde katkı yaptığı ekonometrik modeller(Eşbütünleşme-Sistem Analizleri) yardımıyla analiz edilmiştir. VI

Abstract:
ABSTRACT After the disintegration of the Union of Soviet Socialist Republics, there emerged 15 new states in our globalizing world. The economies of these states, which were dependent on each other, remained weak after the collapse of the USSR. Azerbaijan is one of these economies, which lives in difficult transition periods. With its abundant natural resources, Azerbaijan Republic accomplished to attract the attentions on itself. The most important one among these natural resources is oil. Azerbaijan, which possesses great economic potential with its rich oil and natural gas resources, started to be considered as the "Kuwait of Caucasia", due to the energy resources, after it gained its independence from Soviet Union. The history of Azerbaijan is breafly referred to and its natural resources and sectoral structure are examined in the first chapter of this thesis. If the economy is directed right way, transition period can be rapidly overcome. But if the country technologies are old and insufficient, and if the sectoral activities have come to a stop, then all these constitute the main problems in managing existing natural resources. In the second chapter, the history of oil industry of Azerbaijan is breafly described, the situation of oil market of today in the country is examined, and is compared with the world oil market. More than 1 billion 300 million tons of Azerbaijanian oil had been exploited during the USSR period. Azerbaijan possesses the one eight of Caspian Sea, which is estimated to have 200 million barrels of oil, that equal 4 billion $, and also has approximately the 21 % of oil reserves. The dependence of Azerbaijanian economy and progress process on oil are investigated in the practical chapter and then from the macro-economic variables like GDP as a Social Properity and Nominal Wages as an Indivdual Prosperity had been selected. These two vaiables in response to the Foreign Direct Investments and oil prices are investigated and the effects to the national prosperity are explained, by putting into case. In the case econometric analysis had been done with econometric models(Coentegration- VAR). vu