İzmir ve Manisa illerinde bazı zeytin çeşitlerinde farklı hasat zamanlarının zeytin sineği [Bactrocera oleae (Gmelin) (Dip.:Tephritidae)] zararına, zeytinyağı verim ve kalitesine etkileri üzerinde araştırmalar
Studies on effect of harvesting time on infestation of olive fruit fly [Bactrocera oleae (Gmelin) (Dip.:Tephritidae)], oil yield and quality of some olive cultivars in Izmir and Manisa provinces
Yazar: HALİL TOPUZ
Danışman: PROF. DR. ENVER DURMUŞOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bactrocera oleae = Bactrocera oleae ; Hasat zamanı = Harvesting date ; Zeytin = Olive ; Zeytin sineği = Olive fly ; Zeytinyağı = Olive oil

Özet:
Bu çalışmada, Zeytin sineği mücadelesinin yönetiminde kullanılmak üzere, zeytinyağı verim ve kalitesi göz önünde bulundurularak en uygun hasat zamanının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, 2008 ve 2009 yıllarında Akhisar (Manisa) İlçesi'nde Ayvalık çeşidinde, Torbalı (İzmir) İlçesi'nde Memecik çeşidinde ve Urla (İzmir) İlçesi'nde Erkence çeşidinde olgunlaşma döneminde, farklı hasat zamanlarının Zeytin sineğinin zarar oranına, zeytinyağının verim ve kalitesi üzerine etkileri araştırılmıştır.Zeytin sineği populasyonu ve meyvelerin zararlı ile bulaşıklık oranı temmuz ayı başından, aralık ayının sonlarına kadar haftalık olarak izlenmiştir. Bahçelerde her iki yılda, 15 ekimden başlayarak 14 gün arayla 6 kez hasat yapılmış ve her hasatta ağaçtaki ve yere dökülen meyvelerdeki Zeytin sineği zararı ile birlikte meyve ağırlığı, meyve olgunluk değeri, meyvedeki nem ve yağ içerikleri ile yere dökülen meyve miktarları belirlenmiştir. Ayrıca, her hasatta toplanan zeytinlerden elde edilen zeytinyağlarında, serbest asitlik, peroksit, özgül absorbans (K232-K270) değerleri ve yağ asitleri bileşenleri ölçülmüştür.Çalışmada yıllar ve bölgelere göre değişmekle birlikte, genel olarak Zeytin sineği popülasyonunun en yüksek ekim ve kasım aylarında görüldüğü, Zeytin sineği ile bulaşık meyve oranının ise uygun koşullar oluşması nedeniyle 2009 yılında % 100'lere ulaştığı belirlenmiştir. Farklı hasat zamanlarında; meyve ağırlıklarında önemli bir değişme görülmediği, meyvelerde yağ oranının en yüksek değerlerine meyve olgunluk değerinin 2,5-4 aralığında olduğu üçüncü ve dördüncü hasat dönemlerinde (kasım ayı) ulaştığı ve olgunluk arttıkça meyve dökümlerinin arttığı belirlenmiştir. Elde edilen zeytinyağlarında hasat zamanı geciktikçe serbest asitlik değerinde küçük bir yükselme, peroksit ve K232 değerinde de küçük bir düşüş görülürken, K270 değerinde bir değişim görülmemiştir. Yüksek Zeytin sineği zararı sonrasında elde edilen zeytinyağlarında serbest asitlik, peroksit ve K232 değerleri olumsuz etkilenerek yükselmiş, fakat K270 değeri ile yağ asitleri kompozisyonunda bir değişiklik olmamıştır.Bu çalışma sonuçlarına göre, erken yapılan hasat, Ayvalık çeşidinde (Akhisar) her iki yılda, Memecik çeşidinde (Torbalı) ise bol ürün yılı ve düşük Zeytin sineği popülasyonu görüldüğü koşullarda Zeytin sineği zararını önlemede tek başına yeterli bulunmuştur. Erkence çeşidinde (Urla) her iki yılda ve Memecik çeşidinde (Torbalı) ise zararlı için uygun koşulların bulunması ve az ürün yıllarında erken hasat, Zeytin sineği zararını önlemede tek başına yeterli bulunmamıştır. Ancak, çalışma sonuçlarına göre, zeytinyağı verim ve kalitesi de göz önünde tutularak tüm çeşitlerde meyve olgunluk değerinin 2,5-3,5 olduğu kasım ayı başlarında yapılacak erken hasadın her koşulda Zeytin sineği zararını azalttığı belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, the most suitable harvesting time was aimed to determine as a control method of olive fruit fly considering oil yield and quality. With this aim, effects of different harvesting times on infestation rate of olive fly, yield and quality of olive oil were studied in different harvesting times of fruit ripening period in the cultivars of Ayvalık (Akhisar district of Manisa), Memecik (Torbalı district of Izmir) and Erkence (Urla district of Izmir) in the years of 2008 and 2009.Olive fruit fly population and fruit infestation ratio were monitored weekly from beginning july to end of december. In both years, beginning from 15 october, the plantations were harvested at different six times by 14 days intervals. The effect of harvesting time on olive fruit fly damage, fruit weight, fruiy maturity value, fruit water and oil content and fallen fruit quantity were determined for both tree and ground gathered fruits. Besides; free acidity, peroxide value, UV absorption value (K232?K270) and oil acid components were seperately evaluated in the olive oils extracted from the fruits of each harvesting time.In the study, it was determined that olive fly population was generally the highest in october and december varying according to years and regions. The rate of infested fruits reached a level of 100 % in 2009 as a result of optimum conditions occurred in that year. Any considerable change was not determined in fruit weights. Oil ratios in fruits reached their maximum values in the 3th and 4th harvesting periods (november) while the fruit maturity value was between 2.5 and 4.0. It was also found that fruit drops gradually increased with progressing maturity. As harvest time delayed, a light increase in free acidity value and a light decrease in peroxide and K232 values were determined while any change was not found in K270. Free acidity, peroxide and K232 values were affected negatively in the olive oils extracted after intense olive fruit fly damage and they increased, but K270 value and oil acid composition did not change.According to the results of this study, early harvesting was found to be efficient in preventing the damage caused by olive fruit fly when applied alone in every both years in Ayvalık cv. and in on year under conditions of low density olive fly population in Memecik cv.(Torbalı). As a control method, it was not efficient alone when applied in every both years in Erkence cv. (Urla) and in off year under suitable conditions for the pest in Memecik cv. (Torbalı). However, considering olive oil yield and quality it was determined that early harvesting at the beginning of November when fruit maturity value is between 2.5 and 3.5 decreased the damage of olive fly under all circumstances in all of the cultivars.