19. Yüzyılda Şorba Kazası
Şorba Kaza in the 19th Century
Yazar: MELİKE DEMİRCAN
Danışman: PROF. DR. RAHMAN ADEMİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Ankara = Ankara ; Ankara-Yabanabad = Ankara-Yabanabad ; Nüfus = Population ; Salnameler = Yearbooks ; Temettuat Defterleri = Temettuat Registers

Özet:
Şorba Kazası, yaklaşık üç asır boyunca Ankara Sancağı'nın kazalarından biri olmuştur. Çalışmada, 19. yüzyılda bu kazanın sosyal, ekonomik ve demografik durumu hakkında bilgi verilmiştir. Öncelikle kazaya ismini veren Şorba'nın anlamı üzerinde durulurken, daha sonra coğrafi konumu hakkında bilgi verilmiştir. Devamında ise kazanın tarihsel gelişimi başlığı altında; Şorba'nın ne zaman kaza statüsüne geldiği, Yabanâbâd Kazası'na bağlı bir nahiye statüsüne ne zaman geçtiği gibi sorulara yanıt aradıktan sonra salnameler kullanılarak 19. yüzyılın son çeyreğinde nahiye konumunda olan Şorba'nın durumu üzerinde durulmuştur. Sosyal ve demografik yapısı ile ilgili bilgi verilirken nüfus defterleri kullanılmıştır. 1830 yılında yapılmaya başlanan nüfus defterleri sayesinde Osmanlı toplumunun nüfus yapısı hakkında önemli bilgiler elde edilmektedir. 1856 ve 1842 tarihli nüfus defterleri kullanılarak Şorba'ya bağlı köylerin tahmini nüfusları, hane sayıları, yaş ortalamaları, meslekleri ve eşkâlleri hakkında bilgiler verilmiştir. Şorba'nın ekonomik durumu hakkında bilgi vermek amacıyla 1845 yılında kayıt altına alınan temettuʻât defterleri kullanılmıştır. Bu defterler sayesinde ise hane reislerinin mal varlıkları, meslekleri, gelirleri hakkında kıymetli bilgiler verilmiştir. Böylece 19. yüzyıla ışık tutan pek çok arşiv kaynağı kullanılarak bir kazanın idarî, sosyal, demografik ve ekonomik yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Şorba Kaza has been one the district of Ankara Sanjak for about three centuries. In the study, information is given about the social, economic and demographic situation of this kaza in the 19 th century. First of all, the meaning of Şorba, which gave its name to the kaza, was emphasized, and then information was given about its geographical location. In the continuation, under the title of historical development of the kaza; After seeking answers to questions such as when Şorba came to the status ofa township and when it became a township affiliated to the Yabanâbâd, the situation of Şorba, which was a township in the last quarter of the 19th century, was emphasized by using yearbooks. Population registers were used while giving information about its social and demographic structure. Thanks to the population registers started in 1830, important information about the population structure of the Ottoman society is obtained. Using the population registers dated 1856 and 1842, information was given about the estimated population, number of households, average age, occupation and description of the villages of Şorba. In order to give information about the economic situation of Şorba, the temettuʻât registers recorded in 1845 were used. Thanks to these books, valuable information was given about the assets, professions and incomes of the heads of the households. Thus, the administrative, social, demographic and economic structure of a district was tried to be revealed by using many archival sources that shed light on the 19th century.