Süleyman Demirel'in Orta Asya politikası (1991-2000)
Süleyman Demirel's Central Asian policy (1991-2000)
Yazar: İLKER LİMON
Danışman: PROF. DR. FAHRİ TÜRK
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Demirel, Süleyman = Demirel, Süleyman ; Orta Asya = Central Asia ; Orta Asya politikası = Central Asia policy ; Türk Cumhuriyetleri = Turkish Republics ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu tezde Türkiye ile Orta Asya Devletleri arasındaki ilişkilerde Süleyman
Demirel'in üstlendiği rol (uluslararası sistemde karşılık bulduğu rol) ve bu durumun
ilişkilere etkisi incelenmiştir. Çalışma, Türkiye ve Orta Asya ilişkilerinde Demirel'in
1991-2000 dönemi ile sınırlandırılmıştır. Demirel, 1991-1993 yılları arasında
Sekizinci Cumhurbaşkanı Turgut Özal ile benzer politikalar benimsemiştir.
Dolayısıyla bu dönemde Orta Asya politikasının öncelikli bir devlet politikasıdır. 17
Nisan 1993 tarihinde Özal'ın hayatını kaybetmesi, Demirel'i Türkiye'nin Orta Asya
politikalarında en önemli aktör konumuna getirmiştir.
Çalışmanın temel sorusu; "Dünya genel durumunda yaşanan değişimle
birlikte, ABD ve Batı'nın Türkiye'ye öngördüğü rol (laik-liberal devlet modeli),
Demirel'in Orta Asya Devletlerine yönelik dış politika yaklaşımında ne derece etkili
olmuştur?" şeklinde formüle edilmiştir. Bu temel soruya cevap ararken oluşturulan
ikincil sorular şunlardır: "Demirel'in Türkiye için Orta Asya'da öngördüğü rol
devletlerarası ilişkileri nasıl etkilemiştir?", "Demirel'in Orta Asya Devletlerinin devlet
başkanları ile yaptığı görüşmelerde kullandığı söylemler Türkiye'nin rol değişimine
etki etmiş midir?", "Demirel ulusal ve uluslararası düzeyde hangi rolü benimsemiştir?"
Bu minvalde çalışmanın hipotezi, "Dünya konjonktüründe yaşanan değişimle birlikte,
ABD ve Batı'nın Türkiye'ye öngördüğü rol, Demirel'in Orta Asya Devletlerine
yönelik dış politika yaklaşımının şekillenmesinde etkili olmuştur." şeklinde
oluşturulmuştur. Bu doğrultuda araştırmada ağırlıklı olarak birincil kaynaklar
kullanılmıştır. Toplanan bu veriler söylem ve içerik çözümlemesine tabi tutulmuştur.
Ezcümle kapsamlı bir araştırmanın ardından ortaya atılan hipotez doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Rol Kuramı, Süleyman Demirel, Orta Asya, Türk Dış Politikası, Söylem Analizi, İçerik Çözümlemesi

Abstract:
In this thesis, the role of Süleyman Demirel in the relations between Turkey
and the Central Asian States (the role that he finds in the international system) and the
effect of this situation on the relations were examined. The study is limited to Demirel's
1991-2000 period in Turkey and Central Asia relations. Demirel adopted similar
policies with the Eighth President Turgut Özal between the years 1991-1993.
Therefore, it is a primary state policy of the Central Asian policy in this period. Özal's
death on 17 April 1993 made Demirel the most important actor in Turkey's Central
Asian policies.
The main question of the study; "With the change in the general situation in
the world, how effective was the role (secular-liberal state model) envisioned by the
USA and the West for Turkey in Demirel's foreign policy approach towards the Central
Asian States?" has been formulated. The secondary questions created while seeking
an answer to this basic question are as follows: "How has the role Demirel envisioned
for Turkey in Central Asia affected interstate relations?"; "Did the rhetoric used by
Demirel in his meetings with the heads of state of the Central Asian States have an
impact on Turkey's role change?"and than "Which role has Demirel adopted at national
and international level?" The hypothesis of this studied was "With the change in the
world conjuncture, the role envisaged by the USA and the West for Turkey has been
effective in shaping Demirel's foreign policy approach towards the Central Asian
States." formed in the form. Primary sources were mainly used in the research. These
collected data have been subjected to discourse and content analysis. In short, the
hypothesis put forward after a comprehensive research was confirmed.

Keywords: Role Theory, Süleyman Demirel, Central Asia, Turkish Foreign Policy, Discourse Analysis, Content Analysis