Finansal risklerin türev araç kullanımına etkisi: Türkiye bankacılık sektörü üzerine bir uygulama
Impact of financial risks on the use of derivative instruments: An application to the Turkish banking sector
Yazar: BÜŞRA GÖRGEL
Danışman: DOÇ. DR. EMRE ESAT TOPALOĞLU
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Borsa endeksi = Stock exchange index ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Finansal risk = Financial risk ; Menkul kıymetler borsası = Stock exchange ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Finansal sistemin önemli ve büyük çoğunluğu bankalardan oluşmaktadır. Finansal piyasalardaki dalgalanmalar bankacılık sektörünü etkisi altına almaktadır. Bankalardaki finansal risklerin önemli hale gelmesiyle, piyasalardaki dalgalanmaların bankalara etki derecesi de değişmiştir. Hem finansal piyasalarda hem de bankacılık sektöründeki finansal risklerden korunma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Finansal risklerin yönetiminde ve minimize edilmesinde yaygın olarak türev araçlar kullanılmaktadır.
Bu doğrultuda çalışmada, BIST Banka Endeksi'nde faaliyette bulunan bankaların verilerinden yararlanılarak, finansal risklerin türev araç kullanımlarına etkisini ortaya çıkartmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, BIST Banka Endeksi'nde 2010-2018 yılları arasında faaliyette bulunan yedi banka esas alınarak, finansal riskler ile türev araç kullanımı arasındaki ilişki panel veri analiz yöntemiyle incelenmiştir. Analizde kullanılmak üzere spekülasyon (SPEK) ve hedging (HED) amaçlı türev araç kullanımı bağımlı değişken; borç riski, faiz riski, kredi riski, kur riski ve sermaye riski de bağımsız değişkenler olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda iki panel regresyon modeli oluşturulmuştur. Analiz sonucunda Model 1 için borç riski, faiz riski, kur riski ile spekülasyon amaçlı türev araç kullanımı arasında anlamlı; ancak borç riski ile pozitif yönlü, faiz riski ve kur riskiyle de negatif yönlü ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın kredi riski ve sermaye riski ile spekülasyon amaçlı türev araç kullanımı arasında anlamlı ilişki olmadığı tespit edilmiştir. Model 2 sonuçlarında ise faiz riski, kredi riski, kur riski ve sermaye riski ile hedging amaçlı türev araç kullanımı arasında anlamlı ve negatif yönlü ilişki olduğu; buna karşın borç riski ile hedging amaçlı türev araç kullanımı arasında anlamlı herhangi bir ilişki olmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
Majority of the financial system consists of banks. Fluctuations in financial markets affect the banking sector. With the financial risks in banks becoming important, the degree of impact of market fluctuations on banks has also changed. The need for protection from financial risks in both financial markets and banking sector has emerged. Derivative instruments are widely used in the management and minimization of financial risks.
Accordingly, the study aimed to determine the impact of financial risks on the use of derivative instruments by using the data of banks operating in the BIST Bank Index. For this purpose, the relationship between financial risks and the use of derivative instruments was analyzed by panel data method using data from seven banks trading stocks in the BIST Bank index between 2010 and 2018. Therefore, the use of derivative instruments for speculation (SPECK) and hedging (HED) purposes for use in analysis was determined as a dependent variable; debt risk, interest rate risk, credit risk, currency risk and capital risk were also determined as independent variables, two panel regression model was setted. As a result of the analysis, significant relationship was determined between debt risk, interest rate risk, exchange rate risk and the use of derivative instruments for speculation purposes for Model 1; but it has been determined that debt risk is positively affected, and interest rate risk and exchange rate risk are also negatively affected. It has been determined that there is no significant relationship between credit risk and capital risk and the use of derivative instruments for speculation purposes. Model 2, there is a significant and negative relationship was determined between interest rate risk, credit risk, exchange rate risk and capital risk and the use of derivative instruments for hedging purposes; but it was determined that there was no significant relationship between debt risk and the use of derivative instruments for hedging purposes.