Ağırlık Yönetimi Beslenme Bilgisi Ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanması ve hafif şişman/şişman üniversite öğrencilerine verilen ağırlık yönetimi eğitiminin çeşitli parametreler üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Adaptation of the weight management nutrition knowledge questionnaire into Turkish and assessment of the effect of weight management education given to overweight/obese university students on various parameters
Yazar: ZEKİ ÇAĞIN ONBAŞI
Danışman: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Kilo alma = Weight gain ; Kilo verme = Weight loss ; Obezite = Obesity ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma iki aşamalı olarak planlanmış olup, ilk aşamada Ağırlık Yönetimi Beslenme
Bilgisi Ölçeği'nin (AYBBÖ) Türkçe uyarlaması için geçerlik ve güvenirlik çalışması
yapılmış, ikinci aşamada ise hafif şişman/şişman üniversite öğrencilerine verilen ağırlık
yönetimi eğitiminin çeşitli parametreler üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk
aşaması yaş ortalaması 20.6±1.50 yıl olan 392 üniversite öğrencisi ile yapılmıştır. Kırk üç
maddeden oluşan AYBBÖ'nün, orijinal ölçekte olduğu gibi beş faktör (boyut) altında
toplandığı sonucuna varılmıştır. Her boyuttaki maddelerin faktör yükü 0.40'ın üzerinde ve
toplam varyans açıklama yüzdesi %47.3 olarak bulunmuştur. AYBBÖ puanı ile alt
boyutlarının korelasyonu incelendiğinde, tüm alt boyutların puanları AYBBÖ toplam puanı
ile pozitif korelasyonlu olup istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur (p<0.0001).
AYBBÖ'nin güvenirlik (iç tutarlılık) analizinde toplam ölçek maddeleri arasında orta
düzeyde güvenilirlik sağlanmıştır (Cronbach's alfa=0.75). Çalışmanın ikinci aşaması ise yaş
ortalaması 21.0±1.27 yıl olan 18 kadın ve 7 erkek olmak üzere toplamda 25 üniversite
öğrencisi ile yapılmıştır. Araştırma kapsamında çalışmaya katılan üniversite öğrencilerine
Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2015 kaynak alınarak hazırlanmış ağırlık yönetimi
eğitimi 4 ay boyunca, on beş günde bir kez en az 30 dakikalık olacak şeklinde toplamda 9
kez çevrim içi olarak verilmiştir. Eğitimlerden önce çalışmaya katılan üniversite
öğrencilerine çevrim içi yöntemler kullanılarak anket formu, AYBBÖ, Sağlıklı Beslenmeye
İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ), besin tüketim sıklık formu ve antropometrik ölçüm formu
uygulanmıştır. Eğitimlerin bitişinden 2 hafta sonrasında AYBBÖ, SBİTÖ, besin tüketim
sıklık formu ve antropometrik ölçüm formu tekrar uygulanmıştır. Çalışmanın ikinci
aşamasına katılan bireylerin eğitim öncesi AYBBÖ puan ortalamaları 23.6±4.95 puan iken,
eğitim sonrası 35.6±4.06 puan olarak yükselmiş ve bu değişim anlamlı bulunmuştur
(p<0.05). Eğitim öncesi ve sonrası SBİTÖ gruplarındaki değişim istatistiksel olarak önemli
bulunmuş olup, eğitim öncesi orta düzey tutuma sahip olan bireylerin eğitim sonrası yüksek
iii
ve ideal tutuma sahip oldukları belirlenmiştir (p<0.05). Üniversite öğrencilerinin eğitim
öncesi günlük enerji alım ortalamaları 2568.3±692.06 kkal iken, eğitim sonrası
2126.3±530.95 kkal olarak azalmış ve bu değişim istatistiksel olarak önemli bulunmuştur
(p<0.05). Bireylerin günlük enerjilerinin protein ve yağlardan gelen oranı, posa, n-3 yağ
asidi, sıvı, A vitamini, B2 vitamini, B6 vitamini, folat, C vitamini, kalsiyum, fosfor, potasyum
ve magnezyum alımları anlamlı şekilde yükselmiştir (p<0.05). Bireylerin vücut ağırlığı,
BKİ'leri, bel çevreleri ve bel kalça oranları eğitim sonrası anlamlı şekilde azalmıştır
(p<0.05). Sonuç olarak verilen ağırlık yönetimi eğitimi üniversite öğrencileri, beslenme bilgi
düzeylerini artırmış, besin tüketimlerini ve antropometrik ölçümlerinin olumlu şekilde
gelişmesini sağlamıştır.

Abstract:
The present study was planned in two stages, at the first stage of the study validity and
reliability studies were performed for the Turkish version of the Weight Management
Nutrition Knowledge Questionnaire (WMNKQ), and at the second stage of the study, the
effect of weight management education given to overweight/obese university students on
various parameters were evaluated. The first stage of the study was conducted on 392
university students with a mean age of 20.6±1.50 years. WMNKQ consisting of 43 items,
was gathered under five factors (dimensions) as in the original questionnaire. The factor load
of the items in each dimension was found over 0.40 and the percentage of total variance
explanation was found 47.3%. When the correlation of the WMNKQ score and its subdimensions is examined, scores of all sub-dimensions were positively correlated with the
total score of WMNKQ and found to be statistically significant (p<0.0001). In the reliability
(internal consistency) analysis of WMNKQ, moderate reliability was achieved among the
total scale items (Cronbach's alpha=0.75). The second stage of the study was conducted on
25 university students, 18 females and 7 males, with a mean age of 21.0±1.27 years. Within
the scope of the research, weight management education intervention, which was prepared
based on the Turkey Dietary Guidelines (TUBER) 2015, was given to university students
online 9 times, at least 30 minutes, once every fortnight, for 4 months. Before the
intervention, a questionnaire form, WMNKQ, Attitude Scale for Healthy Nutrition (ASHN)
food frequency questionnaire and anthropometric measurement form were applied to
university students using online methods. Two weeks after the end of the intervention,
WMNKQ, ASHN, food frequency questionnaire and anthropometric measurement form
were applied again. While the mean WMNKQ score was 23.6±4.95 points before the
intervention, it increased to 35.6±4.06 points after the intervention and this change was
found to be significant (p<0.05). The change in ASHN groups before and after the
intervention was found to be statistically significant, and it was determined that the
v
individuals who had a moderate attitude before the intervention had a high and ideal attitude
after the intervention (p<0.05). While university students' mean daily energy intake was
2568.3±692.06 kcal before the intervention, it decreased to 2126.3±530.95 kcal after the
intervention, and this change was found to be statistically significant (p<0.05). In addition
to this, the daily average energy rates from proteins, energy rates from fats, fibre, n-3 fatty
acids, liquids, vitamin A, vitamin B2, vitamin B6, folate, vitamin C, calcium, phosphorus,
potassium, magnesium and iodine intakes of individuals significantly increased (p<0.05).
Individuals' body weight, BMI, waist circumference and waist-hip ratios decreased
significantly after the intervention (p<0.05). As a result, the weight management education
given to university students increased their nutritional knowledge level and provided a
positive development in their food consumption and anthropometric measurements.