Öz Belirleme Öğrenme Modelinin özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin okuduğunu anlama ve öz belirleme becerilerine etkisi
The effect of Self-Determination Learning Model on reading comprehension and self-determination skills of students with specific learning disabilities
Yazar: DENİZ AYŞEGÜL SÖĞÜT
Danışman: PROF. DR. MACİD AYHAN MELEKOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okuduğunu anlama becerisi =   ; Öz belirleme = Determination of essense ; Öğrenme güçlüğü = Learning difficulty

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı; Öz Belirleme Öğrenme Modeli (ÖZBÖM)'ne dayalı çok öğeli okuduğunu anlama stratejisi müdahalesinin, özel öğrenme güçlüğü (ÖÖG) olan öğrencilerde, okuduğunu anlama stratejileri, okuduğunu anlama seviyesi, ÖZBÖM süreci bilgisi ve öz belirleme becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. ÖZBÖM'e dayalı çok öğeli bilişsel strateji müdahalesi uygulanan deney grubu ile ÖZBÖM'e dayalı olmayan çok öğeli bilişsel strateji uygulanan deney grubu ve herhangi bir müdahale sağlanmayan kontrol grubunun öz belirleme becerilerinin, okuduğunu anlama strateji edinim durumlarının, okuduğunu anlama seviyelerinin ve ÖZBÖM bilgi düzeylerinin grupiçi ve gruplararası farklılıkları incelenmiştir. Sosyal geçerlik için ise ÖZBÖM'e dayalı müdahale alan öğrencilerin ve öğretmenlerinin görüşleri değerlendirilmiştir.
Yöntem: Araştırma, Bartın ilinde yaşayan araştırmanın dâhil edilme ölçütlerini karşılayan 42 ÖÖG tanılı öğrenci ile yürütülmüştür. Bu öğrenciler, rastgele üç gruba ayrılmış ve bir deney grubuna ÖZBÖM'e dayalı müdahale, diğer deney grubuna ÖZBÖM'e dayalı olmayan müdahale uygulanırken kontrol grubuna yönelik herhangi bir müdahale gerçekleştirilmemiştir. Araştırmada müdahalelerin etkililiğinin belirlenmesi amacıyla öntest sontest kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Sesli Okuma Becerisi ve Okuduğunu Anlama Testi – II (SOBAT-II), Amerikan Araştırma Enstitüleri (American Institutes for Research [AIR]) öz belirlenim ölçeği, hedef belirleme kontrol listesi, okuma stratejileri üst bilişsel strateji envanteri, üst bilişsel görüşme formu ve ÖZBÖM kontrol listesi kullanılmıştır. Verilerin analizinde t testi ve tek yönlü varyans analizi (One-way ANOVA) testi kullanılmış, sosyal geçerlik verileri betimsel olarak değerlendirilmiştir. 
Bulgular: ÖZBÖM'e dayalı müdahale uygulanan deney grubunun, tüm ölçme araçlarından aldıkları sontest puanlarının, diğer gruplardan daha yüksek olduğu bulunmuştur. Diğer bir deyişle, ÖZBÖM uygulanan grubun tüm puan ortalaması diğer gruplara göre daha yüksek çıkmıştır. Ayrıca ÖZBÖM uygulanan deney grubunun, sontest puanlarının, öntest puanlarına göre anlamlı derecede yükseldiği bulunmuştur. ÖZBÖM kullanılmayan grubun, yalnızca okuma stratejileri üst bilişsel strateji envanteri ve AIR özbelirlenim ölçeği 'hissettiklerim' alt boyutu sontest puanlarının, öntest puanlarına göre anlamlı derecede yükseldiği bunlar dışında ise anlamlı bir farklılık olmadığı bulunmuştur.  
Sonuç ve Öneriler: ÖÖG olan öğrencilerin, okuduğunu anlama düzeylerini ve öz belirleme becerilerini geliştirmede, okuduğunu anlama stratejilerini ve ÖZBÖM kullanımını kazandırmada en etkili müdahalenin ÖZBÖM'e dayalı çok öğeli bilişsel strateji müdahalesi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca sosyal geçerlik sonuçları bu modelin, öğrencilerin derse katılım, motivasyon ve özgüvenlerini arttırdığını göstermektedir. Tek başına çok öğeli bilişsel strateji müdahalesinin, okuduğunu anlama stratejileri edinimini sağladığı ancak okuduğunu anlama seviyesini arttırmada bir etkisinin olmadığı bulunmuştur. Tüm bu sonuçlar doğrultusunda, ÖZBÖM'e dayalı çok öğeli bilişsel strateji müdahalesinin, ÖÖG olan öğrencilerin okuduğunu anlama ve öz belirleme becerilerinin geliştirilmesinde kullanımını önerilmektedir.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to examine the effects of a multi-component reading comprehension strategy intervention based on the the Self-Determination Learning Model of Instruction (SDLMI) on reading comprehension strategies, reading comprehension level, knowledge of the SDLMI process, and self-determination skills in students with specific learning disabilities. Within group and between group differences in self-determination skills, reading comprehension strategy acquisition levels, reading comprehension levels and SDLMI knowledge levels of the experimental group in which the multi-compenent cognitive strategy intervention based on SDLMI was implemented, the experimental group in which the multi-compenent cognitive strategy not based on SDLMI was implemented, and the control group without any intervention were investigated. For social validity, the opinions of students who received intervention based on SDLMI and their teachers were evaluated.
Method: The research was carried out with 42 students with specific learning disabilities who lived in Bartın province and met the inclusion criteria of the research. These students were randomly divided into three groups and while an intervention based on SDLMI was applied to one experimental group and an intervention not based on SDLMI was applied to the other experimental group, there was no intervention for the control group. In order to determine the effectiveness of the interventions in this study, an experimental design with a pretest posttest control group was used. Oral Reading Skills and Comprehension Test – II (SOBAT-II), American Institutes for Research (AIR) self-determination scale, goal setting checklist, reading strategies metacognitive strategy inventory, metacognitive interview form and SDLMI checklist were used as data collection tools in the study. In the analysis of statistical data, t test and one-way analysis of variances (One-way ANOVA) test was used, and the social validity data were evaluated descriptively.
Results: It was found that the posttest scores of the experimental group, who received an intervention based on SDLMI, from all measurement tools were higher than the other groups. In other words, the mean score of the group to which SDLMI was implemented was higher than the other groups. In addition, it was found that the posttest scores of the experimental group in which SDLMI was applied increased significantly compared to the pretest scores. It was found that the posttest scores of only the reading strategies metacognitive strategy inventory and the AIR self-determination scale 'what I feel' sub-dimension of the group that did not use SDLMI were significantly higher than the pretest scores, but there was no significant difference apart from these.
Conclusion and Suggestions: It has been concluded that the most effective intervention in improving the reading comprehension levels and self-determination skills of students with specific learning disabilities, and in gaining the use of reading comprehension strategies and SDLMI, is the multi-component cognitive strategy intervention based on SDLMI. In addition, social validity results show that this model increases students' participation, motivation and self-confidence. It was found that the multi-component cognitive strategy intervention alone provided the acquisition of reading comprehension strategies, but had no effect on increasing the level of reading comprehension. In line with all the results, it is suggested that the multi-component cognitive strategy intervention based on SDLMI should be used in the development of reading comprehension and self determination skills of students with specific learning disabilities.