Uçak performans parametrelerinin çok kriterli karar verme metodu ile değerlendirilmesi
Evaluation of aircraft performance parameters by multi-criteria decision making method
Yazar: AZAR GARAYEV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF KORUYUCU ; DOÇ. DR. EBRU YAZGAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uçak Gövde Motor Bakım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uçak Mühendisliği = Aeronautical Engineering
Dizin: Değerlendirme = Evaluation ; Havacılık = Aviation ; SWARA yöntemleri = SWARA methods ; Uçak performansı = Aircraft performance ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Tarih öncesi çağlardan beri insanlar kuşların uçuşunu gözlemlemişler ve bunu
yapacak güçten yoksun olmalarına rağmen onları taklit ederek uçmak istemişlerdir.
Mantık, kuşların küçük kasları onları havaya kaldırabiliyor ve destekleyebiliyorsa, o
zaman insanların daha büyük kaslarının da bu başarıya ulaşabilmesi gerektiğini dikte etti.
Asırlar geçtikçe, bilim, teknoloji ve insan beyninin birleşmesiyle insanlar kendi uçma
hayallerine kavuştular. Gittikçe gelişen çeşitli hava araçları günümüz dünyasında hem
sivil, hem de askeri alanda çok önemli değere sahiptir. Bu yüzden uçuş emniyet ve
güvenliğinin sağlanması, uçakların bakımının yapılması, en üst düzey performans
veriminin alınması gibi konular havayolu şirketlerinin en büyük sorumluluğudur.
Saatlerce süren uzun mesafeli uçuşlarla birlikte uçak performansının dengeli ve
verimli kalması çok önemlidir. Uçak performansının düşmemesi ve arttırılması için
birçok araştırma ve çalışma yapılmaktadır. Uçak performansına etki eden pek çok faktör
mevcuttur. Bu çalışmada; uçak performansına etki edebilecek faktörler kapsamlı literatür
taraması yapılarak belirlenmiştir. Bu faktörlerin uçak performansına ne derecede etki
edebileceği "Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV)" yöntemi olan "Aşamalı Ağırlık
Değerlendirme Oran Analizi (SWARA – Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis)"
yardımıyla analiz edilmiştir. Alanında uzman karar vericilerin görüşleri doğrultusunda
elde edilen veriler SWARA yöntemi ile analiz edilerek; analizler sonucunda ağırlık
kriterinin uçak performansına etki edebilecek diğer kriterlere nazaran daha fazla etki
edebileceği belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Havacılık, Uçak performansı, Çok kriterli karar verme, SWARA

Abstract:
Since prehistoric times, humans have observed the flight of birds and wanted to fly
by imitating them, although they lacked the power to do so. Logic dictated that if birds'
small muscles could lift and support them, then humans' larger muscles should be able to
replicate that feat. Over the centuries, people have achieved their dreams of flying with
the combination of science, technology and the human brain. Various aircraft, which are
developing gradually, have a very important value in today's world, whether in the civil
or military field. Therefore, the safety of the flight, the maintenance of the aircraft and
obtaining the highest performance efficiency from them are the biggest responsibility of
the airline companies.
It is very important that the aircraft performance remains balanced and efficient
with long-haul flights for many hours. A lot of work is being done to prevent the
performance of the aircraft from deteriorating. However, there are many factors that affect
it. In this study, factors that may affect aircraft performance were determined by
conducting a comprehensive literature review and how much they could affect was
analyzed with the help of Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA), which
is a Multi-Criteria Decision Making method. As a result of the analysis, it was determined
that the Weight criterion among the selected criteria could have a greater effect on the
aircraft performance.

Keywords: Aviation, Aircraft performance, Multi-criteria decision making, SWARA