17.yy İstanbul Divanyolu üzerinde yeralan veziriazam külliyeleri
17 th century vizier complexes on İstanbul Divanyolu
Yazar: ORHAN BİLAL AKHAN
Danışman: DOÇ. DR. ASLI SAĞIROĞLU ARSLAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Külliyeler = Complexes ; Medreseler = Madrasahs ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Vezir-i azam = Grand vizierata ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Osmanlı Devleti'nin başkenti olan İstanbul da Divanyolu üzerine 16. Yüzyılın son çeyreğinde yapılmaya başlanan vezir külliyelerinin 17. Yüzyıl itibariyle dönemin siyasi ve mimari açıdan güç gösterisinin yapıldığı yapı toplulukları olmuştur. Osmanlı Devleti içerisinde 17. Yüzyıl itibariyle bozulmaya başlayan otorite sonucu, siyasi iktidar yarışı hız kazanmıştır. Bu yüzyılda göreve gelen vezirler cami merkezli külliyeler yerine, kendilerine bağlı ulema yetiştirmek amacıyla medrese merkezli külliyeler inşa ettirmiştir. Külliyelerin inşa edildiği konumlar ise Topkapı Sarayına giden Divanyolu üzerinde ve ya bu yol ile ilişkili bölgelerde yer almaktadır. 
Divanyolu üzerinde inşa edilen vezir külliyeleri ile ilgili çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Ancak detaylı ve toplu bir şekilde, külliyelerin imar organizasyonu ile neden sonuç ilişkisi bağlamında 17. Yüzyılı kapsayan yeterli bir bilimsel çalışma mevcut değildir. Tez çalışmamda, inşa edilen vezir külliyelerinin, konum seçimleri, gelişen plan tipolojileri, Türk Mimarisine katkıları, vezirlerin siyasi güçlerinin mimariye yansımaları ve bazı banilerin tarikat mensupları ile ilişkilerinin yapılar üzerinde etki göstermesi gibi konuların, Sanat Tarihi ve Mimarlık bölümlerine bilimsel destek sağlamak amaçlı, belgelenmesi ve tanıtılması amaçlanmıştır. Ayrıca bu çalışmada Divanyolu üzerinde inşa edilmiş vezir külliyelerinin dönem özellikleri bakımından, bölgesel ve genel özellikleri ile 17. Yüzyıl Osmanlı Devleti siyasi iktidar yarışının mimariye ve imar faaliyetlerine olan etkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
Bu sebeplerden dolayı vezir külliyeleri adlı tez çalışmasına farklı bir bakış açısı ile değerlendirilmelerde bulunulmuştur. 17. Yüzyılda İstanbul Divanyolu üzerin de yapılan vezir külliyeleri toplu halde incelenerek diğer külliyelerden farkı, benzerliklerinin yanında vezir külliyelerini ortaya çıkaran etkenler incelenmiştir.  Bu amaç sayesinde, Sanat Tarihi araştırmacıları için 17. Yüzyıl mimari ve siyasi tarih arasındaki kopukluğun giderilmesi hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Divanyolu, Vezir, Külliye, Osmanlı Devleti, Medrese, Siyasi Etken, Coğrafi Konum.

Abstract:
In the capital of Ottoman State İstanbul, began to be pabce camplex in the last quarter of the 16th century. This complex shows of pawer of 17th century political and ar chitectural aspects of the building. In the Ottoman Empire autharity began to deteriarate inthe Seventeenth century. Sa, political power race accelerated.  In this century new viziers built madrasah complexes for the purpase of edu cating the ulema insteadof the masque- based complexes. These complexes in Divanyolu, the raad of Topkapı Pablece or nelated to this raad. 
There one many studies on the complexes buit on the Divanyolu. But, there are not details abaut complex recanstruction organizasion from 17th century, in my thesis study. I aimed documented and defined and provide scientific support to the department of art history and acchitecture. These vizier camplexes, locatian, evalving plan typolagies, cantributian to Turkish architecture. Reflection of the political forces of viziers on architecture and the effect of same Bâni on the structure of nelatians with the members of the sect. The first conclusion that we approach in this work is showing the effect of political power race on architectune and develapment activities in 17th century. Ottoman Empire a bant period features of the viziers complexes an Divanyolu.
The second conclusion that we approach in this thesis is vizier complexes evaluated from on different perspective. In 17th century vizier complexes have been viewed on Divanyolu in İstanbul. And the difference and similarities between other vizier copmlexes viewed. Thanks to these purposes the gap between architectural and political history will be eliminated for art history researchers 

Anahtar Kelimeler: Divanyolu, Vizier, Complex, Ottoman Empire, Madrasah, Political Factor, Geolocation.