İslâm hukukunda mâbedlerin yeri ve hükmü /
Yazar: ZÜBEYİR ASLAN
Danışman: PROF. DR. METİN YİĞİT
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Camiler = Mosques ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Mescitler = Masjids ; Müslümanlar = Muslims ; Tapınaklar = Temples ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
En genel anlamıyla hangi dinden olursa olsun ibadet yeri, ibadete mahsus bina anlamındaki mâbedlerin tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. Hz. Âdem'den itibaren insanlar, yeme-içme kadar önem verdikleri ibadetlerinin merasimlerini icra etmek amacıyla mâbedler edinmişlerdir. Bu itibarla mâbedler, ilahi bir kaynağı olsun veya olmasın, insanların düzenli olarak içinde ibadet ettikleri mekânlar olarak tarihe geçmiştir. Nitekim Kur'ân, sırasıyla Yahudi, Hıristiyan, müşrik ve Müslümanların ibadet edindikleri mekânları bildirmiştir. Bazılarını onaylarken bazılarına şiddetle karşı çıkmıştır.
İslam'da önemli bir yere sahip olan mâbedlere ilişkin tasarruflar, kimi yöneticelerin haksız ve keyfi uygulama ve insafına bırakılmamıştır. Nitekim gayri müslimlere tanınan haklar çerçevesinde mâbed hürriyeti Kur'ân ve sünnet temelinde önemli bir yer edinmiştir. Bu bağlamda Arap yarımadası gibi bazı istisnalar dışında gayri müslimlerin mâbedlerine müdahale edilmemiştir. Bilakis meskûn oldukları yerlerde mâbedlerini inşa etmelerine müsaade edilmiştir. Nitekim bu hususlarda İslam hukukunda müstakil hükümler vazedilmiştir.
Son din olarak kendini ifade eden İslâm'da mescid kavramı, Mescid-i Harâm'la başlamıştır. Mescidlerin imar edilmesi ve muhafazası Müslümanların sorumluluğuna verilmiştir. Mescid-i Nebevî'nin inşa edilmesiyle birlikte kutsal bir mekân olarak umumiyetle ibadete yönelik faaliyetlerde değerlendirilen mescid; ictimaî, askerî, ilmî ve siyasî faaliyetlere de ev sahipliği yapmıştır. Ancak İslam'ın geniş bir coğrayaya intişarından sonra billassa günümüzde mescidler ibadetlere mahsus hale gelmiştir. İslâm hukuk tarihinde gelinen noktada mescidlerin statüleri şer'î hükümler çerçevesinde belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler
İslâm Hukuku, Mâbed, Mescid, İbadethâne, Müslüman, Gayri Müslim.

Abstract:
In the most general sense, the history of temples, which means place of worship, building for worship, regardless of religion, is as old as human history. Since Hazrat Adam, people have acquired temples in order to perform the ceremonies of their worship, which they care about as much as eating and drinking. In this respect, temples, whether they have a divine source or not, have gone down in history as places where people regularly worship. As a matter of fact, the Quran has stated the places where Jews, Christians, polytheists and Muslims worship, respectively. He approved of some and strongly opposed others.
The savings regarding the temples, which have an important place in Islam, were not left to the unfair and arbitrary practice and mercy of some rulers. As a matter of fact, within the framework of the rights granted to non-muslims, freedom of templehas gained an important place on the basis of the Quran and Sunnah. In this context, with some exceptions such as the Arabian peninsula, non-muslims' temples were not intervened. On the contrary, they were allowed to build their temples where they were inhabited. As a matter of fact, separate provisions are laid down in Islamic law on these points.
In Islam, which expresses itself as the last religion, the concept of mosque started with Masjidu'l-Harâm. Therefore, the development and maintenance of the mosques was given to Muslims. With the construction of the Masjid an-Nabawi, the mosque, which is generally used as a sacred place for prayer activities;  It has also hosted social, military, scientific and political activities. However, even though Islam became known after the introduction of Islam to a wide geography, today's mosques have become reserved for worship. At the point reached in the history of Islamic law, the statuses of mosques have been determined within the framework of strict provisions.

Keywords
Islamic Law, Temple, Mosque, Place of Worship, Muslim, Non-Muslim.