Potansiyel otoimmun gastritli ve gerçek otoimmun gastritli hastalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar
Similarities and differences between patients with potential autoimmune gastritis and overt autoimmune gastritis
Yazar: MEMDUH ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. ARİF İRFAN SOYKAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı; potansiyel otoimmun gastrit (OİG) tanısı alan hastaların klinik ve laboratuvar bulgularını ortaya koymak ve potansiyel ile gerçek otoimmun gastrit hastaları arasında ne gibi farklılıklar ve/veya benzerlikler olduğunu belirlemektir. Çalışmanın ikincil amacı ise OİG gelişimi için olası risk faktörlerini belirlemek ve benzer risk faktörlerine sahip hastaların takibi için değerlendirmelerde bulunmaktır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma kapsamında Ocak 2018 ile Aralık 2023 tarihleri arasında Anti-parietal hücre antikoru (APCA) çalışılan 6814 hasta taranmış, 826 APCA pozitif hasta saptanmıştır. APCA titresi pozitif ve histopatolojik olarak OİG tanısı almış olan 359 aşikâr OİG hastası ile APCA titresi pozitif fakat histopatolojik olarak OİG bulguları olmayan 275 potansiyel OİG hastası olmak üzere toplamda 634 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Potansiyel ve aşikâr OİG hastaları arasındaki demografik ve klinik veriler (yaş, cinsiyet, semptom varlığı, ek otoimmun hastalık varlığı) endoskopik veriler, malignite varlığı ve laboratuvar verileri (gastrin, ferritin, 25-OH vitamin D, vitamin B12, hemoglobin, serum anti-TPO düzeyleri) karşılaştırılmıştır. Ek olarak potansiyel OİG hastalarında OİG gelişimi için olası risk faktörleri uni/multivaryant analiz yöntemleriyle araştırılmıştır.
Bulgular: OİG ve potansiyel OİG gruplarının karşılaştırılmasında; cinsiyet dağılımının benzer olduğu (K:E için; 2,14 vs. 2,23, p=0,82), potansiyel OİG hastalarının daha genç olduğu (ortalama yaş için; 48,4±13,5 vs. 53,5±12, p<0,001), APCA titrelerinin OİG grubunda daha yüksek olduğu (p<0,001), her iki grupta da ek otoimmun hastalık görülme sıklıklarının benzer olduğu (p=0,73) bulunmuştur. Atrofi ve intestinal metaplazi bulguları OİG grubunda daha sık gözlenmekle beraber (p<0,001); nöroendokrin hücre hiperplazisi, potansiyel OİG grubunda görülmemiştir. Helicobacter pylori enfeksiyonu ise OİG grubunda görülmemiştir. OİG grubunda %7,8 oranında tip-I karsinoid tümör ve %1,4 oranında gastrik adenokarsinom saptanmışken potansiyel OİG grubunda gastrik malignite saptanmamıştır. Serum gastrin düzeyi OİG grubunda daha yüksek olmakla beraber potansiyel OİG grubunda da normalin üstünde saptanmıştır (445,1±652,8 pg/mL vs. 1630±1078,4 pg/mL, p<0,001). Anti-TPO titresinin de OİG grubunda daha yüksek olduğu (148,4±327,7 IU/mL vs. 259,6±435,3 IU/mL,
1
p<0,001) tespit edilmiştir. Serum ferritin, vitamin B12 ve 25-OH vitamin D ortalama düzeylerinin OİG grubunda anlamlı düzeyde daha düşük olduğu (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p=0,05) ve demir eksikliği ile vitamin B12 eksikliğinin potansiyel OİG grubunda OİG grubuna göre daha az gözlendiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra her 10 birim yaş artışının, gastrin düzeyinin 780 pg/mL'nin üzerinde olmasının ve anti-TPO düzeylerinde her 100 birimlik artışın potansiyel OİG hastalarında OİG gelişimi açısından bağımsız birer risk faktörü olduğu ortaya konmuştur (sırasıyla p<0,001; p<0,001; p=0,021).
Sonuç: Potansiyel OİG hastalarının; OİG hastalarına göre daha genç olduğu, cinsiyet dağılımı ve ek otoimmun komorbidite varlığı açısından her iki grubun birbirine benzer olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra demir eksikliği ve vitamin B12 eksikliği OİG grubunda daha sık görülmekle beraber potansiyel OİG grubunda da sık gözlenebileceği ortaya konmuştur. Ayrıca ilerleyen yaşın, hipergastrineminin ve yüksek anti-TPO düzeylerinin potansiyel OİG hastalarında, OİG'e dönüşüm açısından bağımsız birer risk faktörü olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Potansiyel otoimmun gastrit, Otoimmun gastrit, Gastrin, Hipergastrinemi, Karsinoid tümör, Nöroendokrin tümör, Ferritin, Vitamin D, Vitamin B12, Pernisiyöz anemi, Demir eksikliği, Anti-TPO

Abstract:
Objective: The main purpose of this study is; To reveal the clinical and laboratory
findings of patients diagnosed with potential autoimmune gastritis (AIG) and to determine
what differences and/or similarities there are between potential and overt autoimmune
gastritis patients. The secondary aim of the study is to determine possible risk factors for the
development of AIG and to make evaluations for the follow-up of patients with similar risk
factors.

Materials and Methods: Within the scope of the research, 6814 patients whose Anti-
parietal cell antibody (APCA) was studied were screened between January 2018 and

December 2023, and 826 APCA positive patients were detected. A total of 634 patients were
included in the study, including 359 overt AIG patients with positive APCA titer and
histopathological diagnosis of AIG, and 275 potential AIG patients with positive APCA titer
but no histopathological AIG findings. Demographic and clinical data (age, gender, presence
of symptoms, presence of additional autoimmune disease), endoscopic data, presence of
malignancy and laboratory data (gastrin, ferritin, 25-OH vitamin D, Vitamin B12, hemoglobin,
serum anti-TPO levels) were compared between potential and overt AIG patients. In addition,
possible risk factors for the development of AIG in potential AIG patients were investigated
using uni/multivariate analysis methods.

Results: In comparing overt AIG and potential AIG groups; gender distribution was
similar (for F:M; 2,14 vs. 2,23, p=0,82), potential AIG patients were younger (for mean age;
48,4±13,5 vs. 53,5± 12, p<0,001), APCA titers were found to be higher in the AIG group
(p<0,001), and the incidence of additional autoimmune diseases was similar in both groups
(p=0,73). Although atrophy and intestinal metaplasia findings were observed more frequently
in the AIG group (p<0,001); Neuroendocrine cell hyperplasia was not seen in the potential
AIG group. Helicobacter pylori infection was not seen in the AIG group. While type-I
carcinoid tumors were detected at a rate of 7,8% and gastric adenocarcinoma at a rate of 1,4%
in the AIG group, no gastric malignancy was detected in the potential AIG group. Although
serum gastrin level was higher in the AIG group, it was also found to be above normal in the
potential AIG group (445,1±652,8 pg/mL vs. 1630±1078,4 pg/mL, p<0,001). It was also

4
determined that the anti-TPO titer was higher in the AIG group (148,4±327,7 IU/mL vs.
259,6±435,3 IU/mL, p<0,001). Serum ferritin, Vitamin B12 and 25-OH vitamin D mean levels
were significantly lower in the OIG group (p<0,001; p<0,001; p=0,05, respectively), It was
determined that iron deficiency and Vitamin B12 deficiency were observed less in the potential
AIG group than in the AIG group. In addition, it has been demonstrated that every 10 unit
increase in age, gastrin level above 780 pg/mL, and every 100 unit increase in anti-TPO levels
are independent risk factors for the development of AIG in potential AIG patients (p<0,001;
p<0,001; p = 0,021 respectively).

Conclusion: Potential AIG patients; It was determined that the patients were younger
than OIG patients, and both groups were similar in terms of gender distribution and the
presence of additional autoimmune comorbidities. In addition, although iron deficiency and
Vitamin B12 deficiency are more common in the AIG group, it has been revealed that they can
also be observed frequently in the potential AIG group. Additionally, advancing age,
hypergastrinemia, and high anti-TPO levels were found to be independent risk factors for
conversion to AIG in potential AIG patients.
Keywords: Potential autoimmune gastritis, Autoimmune gastritis, Gastrin, Carcinoid tumor,
Neuroendocrine tumor, Ferritin, Vitamin D, Vitamin B12, Pernicious anemia, Iron deficiency,
Anti-TPO