Adlî (II. Bâyezîd) Dîvânı'nın tahlili
Adlî (Second Bâyezîd) Dîvân's assay
Yazar: GİZEM ALGÜL
Danışman: DOÇ. DR. HAMZA KOÇ
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adli = Adli ; Bayezid II = Bayezid II ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Şiir = Poem

Özet:
XV. yüzyılın ikinci yarısı ile XVI. yüzyılın başında yaşayan ve Osmanlı Devleti'nin 8. padişahı olan II. Bâyezîd'in (salt. 1481-1512) günümüze kadar ulaşan tek eseri Dîvân'ıdır. Şehzadeliği sırasında iyi bir eğitim alan ve birçok sanat dalına ilgi duyan II. Bâyezîd, devletin düzeni açısından adalete büyük önem vermiş ve bu özelliğinden ötürü şiirlerinde "Adlî" mahlasını kullanmıştır. Gerek şehzadeliği gerekse padişahlığı döneminde şairlere yakın ilgi gösteren ve Osmanlı coğrafyasında şiire elverişli bir zemin oluşmasına önemli katkılar sunan Adlî'nin Dîvân'ında Türkçe 144 gazel, 1 murabba, 1 kıta, 1 nazm, 4 matla, 2 müfret ile Farsça 14 gazel, 1 kıta ve 2 matla bulunmaktadır. Genellikle aşk konulu şiirler kaleme alan ve yaşadığı zaman dilimini manzumelerine yansıtmakta başarılı olan Adlî'nin, şiirlerinden hareketle klasik Türk şiiri geleneğini ve nazım tekniğini iyi bildiği anlaşılmaktadır. Sade ve akıcı bir anlatıma sahip olan ve şiirlerinde günlük konuşma diline yakın bir üslup kullanan şairin gazel nazım şeklinde oldukça başarılı olduğu görülmektedir.
Bu çalışmada Adlî Dîvânı tahlil edilmiş ve şairin şiir dünyasının kapıları aralanmaya çalışılmıştır. Söz konusu çalışma; "Din, Tasavvuf, Cemiyet, İnsan" ve "Tabiat" olmak üzere beş ana bölüme ayrılmış, şairin manzumeleri ilgili başlıklar altında çözümlenmiş ve böylece şairin gerek şiir dünyası gerekse dünya görüşü ve edebî şahsiyeti ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The only work that has survived to the present days of Beyazid who lived between the second half of XV. century and at the beginning of XVI. century, and the 8th Sultan of the Ottoman Empire is his Divan. He received a good education during his princedom and was interested in many branches of art. Bayezid gave great importance to justice in terms of the order of the state and used the pseudonym "Adlî" in his poems because of this feature. Adlî, who showed close interest to poets both during his princedom and sultanate, and made important contributions to the creation of a suitable ground for poetry in the Ottoman geography, 144 ghazals in Turkish, 1 murabba, 1 stanza, 1 nazm, 4 matlas, 2 müfret and 14 ghazals in Persian, 1 in Persian. continent and 2 matlas. It is understood that Adlî, who usually wrote poems about love and was successful in reflecting the time period he lived in his poems, knew the classical Turkish poetry tradition and verse technique well, based on his poems. It is seen that the poet, who has a simple and fluent expression and uses a style close to the daily spoken language in his poems, is quite successful in the form of ghazal verse.
In this study, the Divan of Adlî was analyzed and the doors of the poet's world of poetry were tried to be opened. The study in question; It has been divided into five main sections as "Religion, Sufism, Society, Human" and "Nature", and the poet's poems have been analyzed under the relevant titles, and thus both the world of poetry, world view and literary personality of the poet have been tried to be revealed.