Birinci basamakta hipertansiyon hastalarındaöz etkililik durumunun değerlendirilmesi /
Yazar: MERYEM ERTAŞ
Danışman: PROF. DR. ERKAN ŞENGÜL
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı birinci basamakta hipertansiyon hastalarının öz-etkililik durumunu değerlendirmek, öz-etkililiğin kan basıncı kontrolü üzerindeki etkisini gözlemlemek, hasta ve hekimler üzerinde öz-etkililik durumu hakkında bilgi ve farkındalık oluşturmaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma kesitsel bir çalışma olarak planlandı. Eylül 2022- Eylül 2023 tarihleri arasında, Kocaeli Başiskele Yeşilkent Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 230 hipertansiyon tanılı hasta üzerinde, katılımcılarla karşılıklı görüşülüp anket formuyla veri toplanarak yapıldı. Hastaların kan basıncı, boy, kilo ölçümleri yapıldı, varsa daha önceki biyokimya ve kan sayımı sonuçları kaydedildi, sosyodemografik özellikleri, tıbbi bilgileri ve yaşam tarzı alışkanlıklarını içeren anket soruları soruldu, en son 'Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği' dolduruldu. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 230 hastanın yaş ortalaması 62,01±9,49 yıl idi. Kadın ve erkeklerin yaş ortalamaları arasında anlamlı farklılık tespit edildi. Katılımcıların ortanca hipertansiyon süresi 11 yıl (%25=6,0, %75=20,0) idi. Katılımcıların ilaç kullanma oranları; %20,9'u bir, %41,7'si iki, %27,8'i üç, %7'si dört antihipertansif ilaçtır. Hastaların özgeçmişi değerlendirildiğinde %44,34'ünde Tip 2 diyabet, %26,08'inde hiperlipidemi, %17,82'sinde koroner kalp hastalığı, %3,47'sinde kronik böbrek hastalığı mevcuttu. Hastaların %13,48'inin sık sık diyet yaparken, %1,74'ü düzenli olarak diyetine uyuyordu. Sigara kullanım durumlarına bakıldığında %24,78'i sigara kullanıyordu. Sistolik kan basınçları değerlendirildiğinde katılımcıların %50'sinin SKB≥140 mmHg idi. Yine, %21,3'ünün DKB≥90 mmHg olarak ölçüldü. Katılımcıların %45,2'si tedaviye rağmen hipertansif olarak bulundu. Kan basıncı yüksek olanların %53,8'ini kadınlar, %46,2'sini erkekler oluşturmaktaydı, aralarında istatistiksel olarak anlamlı farklılık mevcuttu. (p*=0,018). Katılımcıların %11,3'ünün VKİ normal, %22,17'si kilolu, %59,13'ü obez, %7,4'morbid veya süper obezdi. Kadınların ortalama VKİ 32,77 kg/m², erkeklerin 30,42 kg/m² idi. Kadınlarla erkekler arasında VKİ açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı (p=0,002). Katılımcıların ''Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği' değerlendirildi. Öz-etkililik puan durumu değerlendirildiğinde ortalama puan 63,42±5,71 olarak tespit edildi. Kadın ve erkekler arasında öz-etkililik düzeylerinde anlamlı farklılık görüldü (p=0,03). Kadınlarda öz-etkililiğin daha yüksek olduğu tespit edildi. Obez olmayan hastaların öz-etkililiği yüksek iken obez olanlarda anlamlı olarak daha düşüktü (p=0,029). 

Tartışma: Çalışmamızda öz-etkililik ile kan basıncı düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki görülememiştir. Bu sonuç literatüre uyumlu değildir. Diğer değerlendirmelerimizde öz-etkililiği yüksek olanların düzenli doktor kontrolüne gittiği, diyetine uyum gösterdiği ve obezite oranlarının daha düşük olduğu gösterildi. Hipertansiyon tedavisinde başarıya ulaşılabilmesi için hekim ve yardımcı sağlık personelinin, hasta ve yakınlarını tedaviye uyum, yaşam tarzı değişikliği ve öz etkililik hakkında bilinçlendirilmesi çok önemlidir.  
Anahtar Kelimeler: Hipertansiyon, öz-etkililik, tedaviye uyum, obezite

Abstract:
Objective: The aim of our study is to evaluate the self-efficacy status of hypertension patients in primary care, to observe the effect of self-efficacy on blood pressure control, and to raise information and awareness about the self-efficacy status among patients and physicians.
Materials and Methods: The study was planned as a cross-sectional study. It was conducted between September 2022 and September 2023, on 230 patients diagnosed with hypertension registered at Kocaeli Başiskele Yeşilkent Family Health Center, by interviewing the participants and collecting data with a survey form. Blood pressure, height and weight of the patients were measured, previous biochemistry and blood count results, if any, were recorded, survey questions including sociodemographic characteristics, medical information and lifestyle habits were asked, and finally the 'Hypertension Self-Efficacy Scale' was filled out. The data obtained were evaluated with appropriate statistical methods.
Results: The average age of 230 patients participating in the study was 62.01±9.49 years. A significant difference was detected between the average ages of men and women. The median duration of hypertension among the participants was 11 years (25%=6.0, 75%=20.0). Participants' drug use rates; 20.9% was on one antihypertensive medication, 41.7% was on two, 27.8% was on three, and 7% was on four antihypertensive medications. When the patients' medical history was evaluated, 44.34% had Type 2 diabetes, 26.08% had hyperlipidemia, 17.82% had coronary heart disease, and 3.47% had chronic kidney disease. While 13.48% of the patients frequently dieted, 1.74% followed their diet regularly. Considering their smoking status, 24.78% were smokers. When systolic blood pressures were evaluated, 50% of the participants had SBP≥140 mmHg. Again, 21.3% of them were measured as DBP≥90 mmHg. 45.2% of the participants were found to be hypertensive despite treatment. Of those with high blood pressure, 53.8% were women and 46.2% were men, and there was a statistically significant difference between them (p*=0.018). 11.3% of the participants had normal BMI, 22.17% were overweight, 59.13% were obese, 7.4% were morbid or super obese. The average BMI of women was 32.77 kg/m² and men was 30.42 kg/m². There was a statistically significant difference in BMI between men and women (p=0.002). The participants' "Hypertension Self-Efficacy Scale" was evaluated. When the self-efficacy score was evaluated, the average score was found to be 63.42±5.71. There was a significant difference in self-efficacy levels between men and women (p=0.03). Self-efficacy was found to be higher in women. While the self-efficacy of non-obese patients was high, it was significantly lower in obese patients (p=0.029).
Conclusion: In our study, no significant relationship was observed between self-efficacy and blood pressure levels. This result is not compatible with the literature. Our other evaluations have shown that those with high self-efficacy go to regular doctor check-ups, comply with their diet, and have lower obesity rates. In order to achieve success in hypertension treatment, it is very important for physicians and allied health personnel to raise awareness of patients and their relatives about treatment compliance, lifestyle changes and self-efficacy.
Key Words: Hypertension, Self-Efficacy, Compliance with Treatment, Obesity