Bankaların proje finansmanında risk sermayesi modelini uygulama olanakları
Possibilities of application of venture capital financing methods as a mean of project finance by Azerbaijane banks
Yazar: MÜBARİZ HASANOV
Danışman: PROF.DR. OĞUZ ESEN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Bankacılık sistemi = Banking system ; Bankalar = Banks ; Proje finansmanı = Project financing ; Risk sermayesi = Venture capital

Özet:
Risk sermayesi, kavram ve bir yatırım yöntemi olarak, ilk defa Amerika Birleşik devletleri'nde ortaya çıkmış, başarılı sonuçlar alınınca da tüm dünyaya yayılmıştır, Risk sermayesi, ortaya çıkışının ilk yıllarında, bankalardan ve sermaye piyasalarından fon bulamayan, ancak gerekli kaynak sağlandığında hızla büyüme potansiyeli olan küçük ölçekli işletmelerin finansman yöntemi olarak görülmekteydi, Risk sermayesi yatırımları zamanla farklı alanlarda ve aşamalarda da uygulanmaya aşlanmıştır. Risk sermayesinin ilk gelişme dönemlerinde bilgisayar ve elektronikle ilgili alanlarda yeni kurulan işletmelere yapılan yatırımlar ağırlıkta iken zamanla gelişimini tamamlamış şirketler de risk sermayesi piyasasından önemli miktarlarda on sağlayabilmişler. Başarılı bir şekilde uygulanınca, yatırımcısına diğer yatırım yöntemlerinden daha çok getiri sağladığı için başta bankalar ve sigorta şirketleri almak üzere bir çok mali kuruluş kendi bünyesinde veya bağlı şirket statüsünde risk sermayesi fonları oluşturmuştur. 1980'li yılların sonunda ve 1990'lı yılların başlarında Avrupa'da risk sermayesi fonlarının yaklaşık olarak %40'ı bankalar tarafından oluşturulmuştu. Mali kuruluşların risk sermayesi fonları oluşturmaktaki başlıca amaçları, bu yöntemle, kendi kredi kriterlerine uymayan küçük ve orta boy işletmelere kaynak aktararak söz konusu şirketlerin büyüme potansiyelinin, bu tür işletmelere 'yatırım yapanlara sağladığı yüksek getirili yatırım olanaklarından yararlanmak olmuştur. Sovyetler Birliği'nin son dönemlerinde Azerbaycan ekonomisinde başgösteren durgunluk, bağımsızlıktan sonra yerini ekonomik çöküşe bırakmıştır. Bu çöküş, I990'lı yılların ortalarına kadar devam etmiştir. Azerbaycan hükümetinin merkez )bankası vasıtasıyla reel sektörün finansmanı için kamu bankalarına fon aktararak ekonomiyi canlandırma çabalarına rağmen, kullandırılan kredilerin denetlenmesindeki yetersizlikler ve yüksek enflasyon oranları nedeni ile, sadece kamu bankalarının mali durumunun ıslah edilemez şekilde bozulması ilesonuçlanmıştır. Bu dönemde, sadece, dış ticaretin finansmanında uzmanlaşan uluslararası Banka ayakta kalabilmiş, bu uzmanlığı sayesinde Azerbaycan'ın en büyük, BDT'nin ise en kuvvetli banklarından biri olabilmiştir. Bir taraftan ekonomik çöküş, diğer taraftan da finansal risklerin yeterince dikkate ılınmaması nedeniyle reel sektör firmaları da sözkonusu dönemde gelişme gösterememiştir. Bankaların reel sektör firmalarına güven duymaması, reel sektöre eterince fon aktarılması önündeki en büyük engellerden biri olmuştur. Bankaların ile sektöre, özellikle de imalat sanayine yeterince kaynak aktarması, reel sektörün gelişememesinin yanısıra bankaların da gelişememelerine neden olmuştur. Risk sermayesi yatırımlarında, fon sağlayan ile fon talep eden arasında organik bir bağ oluşturulduğundan risk sermayedarları, finanse ettikleri işletmeler hakkında daha çok bilgiye sahip olmakta ve yatırım konusunda daha sağlam karar verebilmekteler. Risk sermayedarları, yatırım yaptıkları işletmeye, maddi kaynağın tanışıra, özellikle mali ve idari konulardaki deneyimlerini de aktarmaktadırlar. Bu ise, satırımın başarılı olma olasılığını artırmaktadır. Risk sermayedarı, finansal konuların yanısıra, yatırım yaptığı alanlarda da iyi bir uzman olmalıdır. Bu uzmanlık, özellikle finanse edilecek projelerin seçilmesinde ve ileride çıkabilecek sorunların çözülmesinde gerekmektedir. SSCB döneminde uzman kamu bankaları kurulduğu ve gerek SSCB döneminde, gerekse de bağımsızlık yıllarında kurulan bazı özel bankalar sektörel banka olarak faaliyet gösterdikleri için, Azerbaycan bankaları, bu açıdan, Batılı bankalara oranla daha başarılı bir şekilde risk sermayesi yatırımları yapabilirler. Ayrıca, SSCB döneminden beri bilimsel araştırma merkezleri ile reel sektör arasında teknoloji geliştirme ve teknoloji transferi konularında yakın işbirliği tesis edildiği için risk sermayesi yatırımlarının ruhu sayılan teknolojik yeniliklerin sanayide uygulanması açısından Azerbaycan'da uygun bir ortam bulunmaktadır. Bu da, genel olarak ele alındığı zaman, Azerbaycan'da risk sermayesi yatırımlarının başarılı bir şekilde uygulanma olasılığını artırmaktadır.

Abstract:
Collapse of the USSR resulted in recession of almost all post-soviet countries, he economic slump was partly consequence of weakening of relations between nterprises in economically interdependent countries. But major reason of the scession was outdated technology and inefficiency of the soviet industry in particular nd economy as whole. Alongside these factors, political instability, social disorder, nd ethnical conflicts further deteriorated the situation. The government of Azerbaijan attempted to stop recession and initiate economic ievelopment by increasing credit supply to the real economy through canalising entral bank's funds to public banks. However, the expected improvement has never ealised, and the increment of funds deteriorated financial strength of public banks lue to weak control over use of supplied funds. Furthermore, enterprises iccustomed to operate under soviet economic system were unable to adopt new nanagerial and financial techniques necessary to survive in market economy. Lack )f managerial and financial skills caused to bankruptcy of most of the newly launched jusinesses. Under these conditions, Azerbaijani banks tended to curtail funds lent to Bconomy of the country, especially to SMEs. Results of regression analysis (although t is not fully reliable due to insufficient observations) display that only twelve percent af economic activity was financed by bank loans. Deficiency of funds was major restriction on economic development. As a matter of fact, banks are unable to develop without development of entire economy. Therefor, Azerbaijani banks have to canalise more and more funds to real economy for sake of their own development. But lack of confidence in enterprises restricts enlargement of supplied funds.Venture capital proved to be most efficient way of financing small- and medium ized enterprises. Venture capitalists provide SMEs not only with funds necessary jr development or launch of a new business, but also with their knowledge and xpertises on financial and other strategic issues as well. Thus a good venture apitalist is a good entrepreneur and technologist as well as a good economist. From lis point of view, Azerbaijani banks are luckier than their colleagues in the West, ianks to specialist banks established in late 1980's and first years of independence, "hese specialist banks were concentrated in certain areas of economy, and therefor i large number of bankers (some with industrial background) in Azerbaijan are able o analyse certain sectors in depth. Azerbaijani SMEs and entrepreneurs backed by banks with both capital and ixpertise on financial matters can prosper in shorter time thanks to dynamic growth )f economy since late 1990s. Growing economy is crucial issue in venture capital nvestments as well as new technology. Venture capital investments involve hands- >n management. Hence banks may draw advantage of such investments since iands-on management eliminates asymmetric information. Equipped with all lecessary information, investors feel confident in taking investment decisions. However, not all of the Azerbaijani banks are able to implement venture capital nvestment methods since such investments require sound financial ground and strength as well as patience for maturity of investments.