Âyetullah Humeyni (1902/1989) ve imâmet bağlamındaki görüşleri
Ayatollah Khomeini and his opinions about imamate
Yazar: CİHAN GÜLER
Danışman: PROF. DR. MUHARREM AKOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Mezhepler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Humeyni, Ayetullah = Humeyni, Ayetullah ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; İmamet = Imamet ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; İslam tarihi = Islamic history ; İslami söylem = Islamic discourse ; İslamiyet = Islam

Özet:
İran İslam devrimiyle birlikte Humeyni ismi dünya gündeminde oturmuştur. Humeyni devrimi gerçekleştirirken dönemin sosyo-ekonomik ve sosyo-politik yapısını oldukça iyi kullanmıştır. Darboğazda olan ve siyasi olarak batıya bağımlı bir şekilde yaşayan İran halkı Humeyni ismini adeta bir kurtarıcı olarak kabul etmiştir. Diğer tarafta ise Şah rejiminin muhalefeti şiddet kullanarak bastırmaya çalışması halkı Humeyni'ye daha fazla yaklaştırmıştır. İran entelektüel kesimi ise bu süreçte Humeyni ile birlikte hareket ederek yazılarıyla ona destek olmaya çalışmıştır. Sonuçta askerlerin de Humeyni'den yana irade göstermesiyle devrim başarıya ulaşmıştır. Humeyni devrim sürecinde ve sonrasında ümmetin vahdeti üzerine birtakım söylemler geliştirmiş ve devrimi diğer ülkelere ihraç etmek istemiştir. Bu durumu ABD ve Siyonizm karşıtı söylemleri ile de besleyerek İslam milletine sunmuştur. Fakat Humeyni'nin eserleri incelendiğinde kendisinin İslam toplumunun hassasiyetlerini gözetmekten ziyade tarihte kalmış birtakım ayrılık noktalarını taraflı bir şekilde ele almak suretiyle fikirler beyan ettiği görülmektedir. Özellikle Şiî-İmâmiyyenin tarihini ve inanç sistemini şekillendiren imâmet anlayışı ve bu anlayış ile bağlantılı olarak oluşturulan diğer itikadi fikirler noktasında, Humeyninin Şiî-İmâmiyye lehine fikirler beyan ettiği görülmektedir. Humeyni bu görüşlerini desteklemek için ilgili ilgisiz pek çok ayet ve hadisi delil olarak sunmuş fakat bu ayet ve hadisleri bağlamından koparmış, nüzûl ve vürûd sebeplerini görmezden gelmiştir. Bazen de ayet ve hadislerin bir kısmını vererek tamamen sübjektif yorumlar geliştirme yoluna gitmiştir.

Anahtar Sözcükler: Humeyni, İran, Şiî-İmâmi, İmâmet

Abstract:
Islam revolution announced Khomeini's name into the world's agenda. During the
revolution Khomeini used the period's socioeconomic and sociocultural composition very well. Iranian people who were in sorry pickle and dependent on the West politically considered Khomeini's name as a rescuer. On the other hand, Shah regime's oppression approached the people to Khomeini more. Iran's intelligentsia tried to support Khomeini with their articles and liaised with Khomeini. All in all, also the soldier's being a side of Khomeini make the revoliton successful. During the revolution and after it, Khomeini developed some discourses about the unity of ummah and wanted to export the revolution to the other countries. He offered this situation to the Islam Nations by supporting anti ABD and Zionism discourse but when the works of Khomeini are investigated it is seen that he expressed opininons that are vanished in the past completely partially and he did not mind about the sensibilities of Islamic Community. Especially in connection with the understanding of imamate that formed the belief system and history of Shia-Imamiyye and other opininons about belief, it is seen that Khomeini declared opinions in favour of Shia-Imamiyye. Khomeini offered many Ayats and Hadiths as proof for his opinions but he decontextualised them and ignored the reasons of revelation of Ayats and saying Hadiths. Sometimes he made
subjective interpretation by giving some parts of Ayats and Hadiths.

Key words: Khomeini, Iran, Shia-Imamı, Imamate.