Cam tavan sendromu ve tükenmişlik düzeyi ilişkisi: Kadınlar üzerine karma bir araştırma
Relationship between glass ceiling syndrome and experience: A mixed research on women
Yazar: DUYGU SALKIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OKAN YAŞAR
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Cam tavan sendromu = Glass ceiling syndrome ; Kadınlar = Women ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Çalışan kadınlar = Working women ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın ana amacı, kadınların iş hayatında cam tavan sendromu ve tükenmişlik seviyelerini belirlemek ve toplumsal cinsiyet kavramı kapsamında ayrımcılık algılarını anlamaktır. Ayrıca, cam tavan sendromu ve tükenmişlik seviyelerinin kamu, özel ve sivil toplum kuruluşu (STK) sektörlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığının, kadınların çalışma hayatında ayrımcılığa uğrama durumunun, uğradıkları ayrımcılık alanlarının ve bunun iş hayatına yansımalarının belirlenmesi çalışmanın diğer amaçlarıdır.
Araştırmanın amacına tek bir yöntemle ulaşılamayacağı düşünüldüğünden, araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin aynı anda uygulanmasını içeren paralel karma yöntem kullanılmıştır.  Örneklem seçiminde nicel yöntem için kolayda örnekleme metodu benimsenmiştir. Temsil gücünün yüksek olması amacıyla karşılaştırma yapılacak her üç grup için (özel sektör, kamu sektörü ve sivil toplum sektörü) en az 50 katılımcıdan cevap alınması hedeflenmiş; hedefin üzerine çıkılarak 366 katılımcıdan araştırmanın özgün nicel formuna yanıt alınmıştır. Nitel çalışma için ise 3 gruptan 5'er kişi seçilerek çalışma tamamlanmıştır. Araştırmanın verileri 38 ifadeden oluşan Cam Tavan Sendromu Ölçeği (Karaca, 2007), Ergin (1996) tarafından uyarlanan ve 22 ifadeden oluşan Maslach (Mesleki) Tükenmişlik Ölçeği ve 4 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış soru formu ile toplanmıştır. Toplanan veriler SPSS programında analiz edilerek sonuçlara ulaşılmıştır.
Araştırmanın sonucunda, cam tavan sendromunu deneyimleme, cam tavan ölçeğinin alt boyutu olan mentorluk, mesleki ayrım ve cinsiyetle bağdaştırılan kalıplaşmış önyargılar boyutlarında özel sektör ve kamu sektöründe anlamlı bir farklılık belirlenmiştir. Kamu sektörü ve sivil toplum sektörü arasında kamu sektöründe çalışanların cinsiyetle bağdaştırılan kalıplaşmış önyargılar boyutunda daha yüksek değerlere sahip olduğu, hem sivil toplum hem de kamu ve özel sektörde çalışan kadınlar benzer düzeylerde mesleki tükenmişlik yaşamakta olduğu görülmüştür. Cam tavan sendromu ölçeğinde kadınlar ve erkekler arasında anlamlı bir fark görülmezken, Tükenmişlik Ölçeği sonucuna göre katılımcı erkeklerin kendilerini daha yüksek düzeyde tükenmiş hissettiği belirlenmiştir. Cam tavan sendromu ölçeğindeki düzey ile tükenmişlik ölçeğindeki düzey arasında korelasyonun yönünün pozitif olduğu tespit edilmiştir. Nitel araştırmaya katılanların anlamlı çoğunluğu tarafından, 9 kişi, iş yerinde ayrımcılığa uğrandığı ve bunların informel iletişim temasında ikili ilişkiler, çoklu rol temasında aile ile ilgili olduğu ifade edilmiştir. Ayrımcılığa uğrayan kişiler ise bunun sıklıkla motivasyon üzerinde olumsuz etkisi olduğunu belirtmiştir.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the glass ceiling syndrome and burnout levels in the business life and to understand the detailed perceptions of discrimination between gender. In addition, whether glass ceiling syndrome and burnout levels differ according to the public, private and NGO sectors, how they work, the discrimination in working life, the discrimination areas they face, and how this reflects on business life.
In the sample selection of the research, easy sampling method was adopted for the quantitative method. In order to have high representation power, it is aimed to get answers from at least 50 participants for all three groups (private, public and non-governmental sectors) to be compared; by exceeding the target, 366 participants responded to the original quantitative form of the research. For qualitative study, 5 people from 3 groups were selected and the study was completed. The data of the study were collected using the 38-item Glass Ceiling Syndrome Scale (Karaca, 2007), the Maslach (Occupational) Burnout Scale with 22 expressions, Turkish scale adaptation (Ergin, 1996) and a qualitative questionnaire consisting of 4 questions. The collected data were analyzed by Anova and t test in SPSS program and the results were reached.
As a result of the research, a significant difference was determined in the private and public sector in terms of experiencing glass ceiling syndrome, the sub-dimension of glass ceiling scale, mentoring, professional discrimination and stereotyped biases associated with gender. It has been observed that the public sector employees have higher values in terms of stereotyped prejudices that are gender-matched between the public sector and the civil society sector, and women working in both civil society and the public and private sectors experience similar levels of professional burnout. While there was no significant difference between women and men in the glass ceiling syndrome scale, it was determined that the participant men felt higher exhaustion according to the Burnout Scale result. The direction of the correlation between the level in the glass ceiling syndrome scale and the level in the burnout scale was found to be positive.