Tolon Fabrikası yıkımı üzerinden mimari koruma kavramının ekolojik sürdürülebilirlik bağlamında incelenmesi
Examinition of the concept of architectural preservation in the context of ecological sustainability through the demolation of Tolon Factory
Yazar: AYŞE İSMET ŞENER COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVİN KURTAY
İSTANBUL NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ekolojik etki = Ecological effect ; Koruma = Conservation ; Restorasyon = Restoration ; Sürdürülebilir mimari = Sustainable architecture ; Yaşam dönem maliyeti = Life cycle cost ; Yıkım = Demolition

Özet:
Mimari miras eserlerin korunması kültürel sürdürülebilirlik açısından vazgeçilmezdir. Bununla birlikte, iklim krizi ve ekolojik dengenin bozulması gibi günümüzün küresel sorunları sebebiyle artık ekolojik sürdürülebilirlik açısından da çok önemlidir. Önleyici koruma tedbirlerinin zamanında ya da doğru şekilde uygulanmadığı durumlarda yapıların yıkım kararı hem kollektif belleği yok etmekte hem de yıkım ve yıkım sonrası süreçte çeşitli olumsuz çevresel etkiler yaratarak ekosisteme zarar vermektedir. Bu sebeple mimari koruma kavramı yalnızca kültürel sürdürülebilirlik değil, aynı zamanda ekolojik sürdürülebilirlik açısından da değerlendirilmelidir. Farklı ülkelerde mimari koruma bağlamında ekolojik sürdürülebilirlik, akademik alanda ve ulusal yönetim düzeyinde ele alınmaktadır. Ancak ülkemizde bu kavram henüz yeterince geliştirilmemiştir. Önleyici koruma yerine yapı yıkımları tercih edilebilmektedir. Yıkım kararı alınırken yapı; restorasyon ve yıkım/rekonstrüksiyon maliyeti çerçevesinde karşılaştırılmakta, ancak yıkımın yarattığı ekolojik tahribat göz ardı edilmektedir. Oysa yıkım ve yıkım sonrası oluşan atıkların oluşturduğu karbon ayak izi de bu hesaplamalara dahil edilmelidir. Çalışmada bu bağlamda literatür taraması yapılmış, vaka analizi olarak Tolon Fabrikası'nın yıkım karar süreci, yıkım ve sonrası süreç araştırılmıştır. Restorasyon yerine tercih edilecek yapı yıkımının olumsuz çevresel etkileri araştırılarak, yıkım ve yıkım atıklarının karbon ayak izi, önleyici koruma kavramları ve bu kavramların birbiriyle ilişkisi ele alınmış, sürdürülebilirlik ve yapının yaşam döngüsü bağlamında incelenmiştir.

Abstract:
The preservation of architectural heritage is essential for cultural sustainability. However, due to global issues such as the climate crisis and the disruption of ecological balance, it has also become critically important from an ecological sustainability perspective. When preventive conservation measures are not applied in a timely or proper manner, the decision to demolish buildings not only destroys collective memory but also creates various negative environmental impacts during and after the demolition process, harming the ecosystem. Therefore, the concept of architectural preservation should be evaluated not only from the standpoint of cultural sustainability but also in terms of ecological sustainability.
In different countries, ecological sustainability in the context of architectural preservation is addressed both academically and at the national governance level. However, in our country, this concept has not yet been sufficiently developed. Instead of preventive conservation, building demolitions may be preferred. When a demolition decision is made, the building is compared in terms of restoration and demolition/reconstruction costs, but the ecological damage caused by the demolition is often overlooked. However, the carbon footprint generated by the demolition and the waste created in the aftermath should also be included in these calculations.
In this study, a literature review was conducted, and as a case study, the demolition decision process, demolition, and post-demolition processes of the Tolon Factory were investigated. The negative environmental impacts of demolishing a building instead of opting for restoration were explored, focusing on the carbon footprint of demolition and demolition waste. Preventive conservation concepts and their interrelationship were examined in the context of sustainability and the building's life cycle