2005 tarihli Irak Anayasası'nın yapım süreci ve belli başlı özellikleri
The important characteristics and the process of constructing Iraqi Constitution fot the year 2005
Yazar: FIRAS MAKKI ABED JANABİ
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL METİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa değişiklikleri = Constitutional amendments ; Anayasa hukuku = Constitutional law ; Federal devlet sistemi = Federial government system ; Hak = Right ; Irak = Iraq ; Kamu Hukuku = Public Law ; Temel haklar = Fundamental rights

Özet:
2005 Irak Anayasası, yeni bir anayasa şeklinde ortaya çıkmıştır. Onu daha önceki anayasalardan farklı kılan, referandum sonucuyla halkın onayını alarak uygulamaya geçmesidir. Anayasanın temel ilkelerinde ilk göze çarpan konu, federal sistemin eklenmesidir. Bu yeni sitemin yanında parlamenter sistem de bulunmaktadır. Parlamento halk tarafından seçilmektedir. Yeni anayasanın temel kaynağı İslam dinidir ve bunun yanında başka kaynaklar da bulunmaktadır; örneğin adalet ilkeleri ve gelenekler.
2005 Anayasasıyla getirilen yeni sistem, Arapça dilinin yanında Kürtçeyi de resmi dil olarak benimsemiştir. Anayasa çoğulcu siyasi parti sistemini yürürlüğe geçirmiştir; ancak ırkçılık ve terör fikirlerine hitap eden partiler (Baas Partisi bunlara dâhildir) yasaklanmıştır. Haklar ve hürriyetlere gelince, Anayasa temel hak ve özgürlükleri ayrıntılı bir şekilde düzenlemiştir. Anayasa, vatandaşlık hakkının kapsamını genişletmiştir. Buna göre, Iraklı bir baba veya anneden gelen çocuk Irak vatandaşı sayılmaktadır.. Geçmişte bu hak sadece Iraklı bir babadan gelen çocuğa verilmekteydi.
Anayasa, kuvvet ayrılığı ilkesine dayanmıştır, ancak bazı maddeler bu ilkeyle çelişki halindedir. Devletin temel organlarından yasama organı, iki meclisten oluşmaktadır: birincisi Millet Meclisi, ikincisi ise Federal Meclistir. Millet Meclisi, kadınların sayısının dörtte birden az olmama şartıyla kurulur. Meclis, nitelikli çoğunlukla toplanır ve salt çoğunlukla kararlarını alır. Yürütme organına gelince, Anayasada, cumhurbaşkanına kısıtlı yetkiler tanınmıştır. Cumhurbaşkanı seçimi Millet Meclisi tarafından yapılır. Yürütmenin diğer kanadı Bakanlar kuruludur. Bu kurul Millet Meclisin önünde sorumludur. Yargı organına gelince yüksek yargı kurulu ve federal yüksek mahkeme iki yeni sistem olarak eklendi. Anayasaya göre yargı bağımsızdır ve çeşitli tür ve dereceli mahkemelerden oluşur.
2005 Irak Anayasası, anayasacılığın gereklerini tam olarak karşılayan bir anayasa değildir. Kuvvetler ayrılığı iktidarın sınırlanması, hukuk devleti, anayasanın üstünlüğü ile temel hak özgürlüklerin güvence altına alınması gibi birçok konuda eksikliklerin bulunduğu söylenebilir. Irak'ın yazılı bir anayasası olmakla birlikte, anayasal bir devletten söz etmek mümkün değildir. Anayasal devletin gerçekleştirilememesi iki nedene dayanmaktadır. Birincisi bizzat anayasanın kendisinden kaynaklanmaktadır. Yürürlükteki 2005 Anayasası, anayasacılığın gereklerini tam olarak karşılamamaktadır. İkincisi uygulamadan kaynaklanmaktadır. 2005 Irak anayasasının tam olarak uygulamaya geçirildiği söylenemez. Anayasanın yürürlüğe girmesinden önce başlayan ve Anayasanın kabulünden sonra da devam eden iç karışıklık, terör ve güvenlik sorunları nedeniyle siyasi istikrar sağlanamamış ve bunun bir sonucu olarak Anayasa tam olarak hayata geçirilememiştir. Kısacası Irak'ta normatif Anayasa ile anayasa gerçekliği arasında diğer ülkelerden farklı olarak daha fazla bir ayrışmanın bulunduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Anayasa, Federal Sistem, Haklar ve Hürriyetler, Bölgeler

Abstract:
Iraq's 2005 Constitution is a new constitution. It differs from the constitutions that preceded it because the people ratified it by referendum. In the basic principles of the Iraqi Constitution we find the federal system and the parliamentary system. The Parliament is elected by the people. One of the basic sources of the new Iraqi constitution is the Islamic religion; in addition, there are other sources, for example, the principles of justice and tradition.
The constitution of 2005 came in a new system. With Arabic, it adopted Kurdish as the official language, as well as the principle of the political majority. Besides, it prevents the ideas of racism and terrorism, as well as the Ba'th party ideas. The Iraqi Constitution also stated the principle of rights and freedoms as it regulated them in detail and expanded the scope of the rights of citizenship and considered all those who born from an Iraqi father or Iraqi mother Iraqi citizen, while in the past this right was only given to those who born from Iraqi father and Iraqi mother. The Constitution was also based on the principle of separation of authorities despite the conflict of some articles of this Constitution with this principle. In the 2005 constitution, the state is made up of the main authorities: the legislature, the executive, and the judiciary authority. The legislative authority consists of two councils: the council of Representatives and a Federal Council. The representation of women in the council of Representatives is not less than 4 to 1, the Council of Representatives meets and takes decisions by the majority.
As for the executive authority, it consists of the President of the Republic and the Council of Ministers. The President of the Republic is elected by the Council of Representatives. Regarding the Council of Ministers, it is the second party in the legislative authority where it is accountable to the Council of Representatives. As for the third authority, the judiciary, it consists of the Supreme Judicial Council and the Supreme Federal Court. Under the Constitution, the judiciary is independent and consists of courts of different types and degrees.
The 2005 Iraqi Constitution is not a constitution that fully meets the needs of constitutionalism. It can be said that there are deficiencies in many issues such as the restriction of the separation of powers, the rule of law, the supremacy of the Constitution and the guarantee of fundamental rights freedoms. With Iraq being a written constitution, it is not possible to speak of a constitutional state. The failure of the constitutional state is based on two factors. The first one comes from the Constitution itself. The current 2005 Constitution does not fully meet the requirements of constitutionalism. The second one comes from practice. It can not be said that the 2005 Iraq constitution has been fully implemented. Political stability has not been achieved due to internal confusion, terrorism and security problems that began before the Constitution entered into force and continued after the adoption of the Constitution, and as a result, the Constitution has not been fully violated. In short, it seems that there is a more distinctive distinction between the normative constitution and the constitutional reality in Iraq than in other countries.

Key Words: Constitution, The Federal System, Rights and Freedom, Regions.