Kur'ân'ın belâgat özgünlüğü açısından Tâhir İbn 'Âşûr'un et-Tahrîr ve't-Tenvîr isimli tefsirinin değerlendirilmesi
An evaluation of Tahir Ibn Ashur's Tafsir Named al-Tahrir wa al-Tanwir in terms of the originality of the eloquence of the Qur'an
Yazar: MEHMET ZENGİN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN KAZAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap dili =   ; Arapça = Arabic ; Din dili = Religious language ; Fenni tefsir = Fenni commentary ; İctimai tefsir = Iqtimai exegesis

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm, yedinci asrın başlarında Mekke'deki Araplar arasından seçilen Hz. Muhammed (aleyhisselâm) vasıtasıyla gönderilen İslam'ın evrensel ilahî kitabıdır. Yüce Allah Arap diliyle inzal buyurduğu Kur'ân'da, İslam öğretisini oluşturmak maksadıyla Arapça dil kurallarına uygun olan, zekât, mümin, münafık, kâfir, cennet ve cehennem ehli gibi yeni terimler ortaya koymuştur. Diğer taraftan Allah (c.c.), Arap dil ve kültürüne mûcizevi katkılarda bulunduğu Kur'ân'da benzerinin getirilememesiyle meydan okumuştur.
İslam geleneğinde Kur'ân'ın mûcize oluşu konusunda tespit ve değerlendirmeler hep olagelmiştir. Çağımızda da çok yönlü bir din bilgini olan Tunuslu İbn 'Âşûr, mütekaddim âlimlerin görüşlerini inceleyerek tahliller yapmış, Kur'ân'ın câhiliyye dönemi Arap diline nispetle dil ve belâgat cihetiyle özgün yönlerinin bulunduğuna dikkat çekmiştir.
İbn 'Âşûr'un mübtekerâtu'l-Kur'ân diye isimlendirdiği bu savına yönelik değerlendirmeleri, Kur'ân'ı çağımızın idrakine sunma çabasıyla kaleme aldığı ansiklopedik eseri et-Tahrîr ve't-tenvîr'de yer almaktadır. Bu çalışmada Kur'ân'ın özgün belâgat üslupları, İbn 'Âşûr'un görüşleri doğrultusunda kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır.
Kur'ân'ın dil ve belâgat açısından doğru anlaşılmasına yönelik bir çabanın ürünü olan bu tezde, ilk defa İbn 'Âşûr'un dile getirdiği belâgat özgünlüğü bahsinin tarihi veçhesi araştırılmıştır. Daha sonra belâgat açısından Kur'ân'ın özgünlüğü üslup, me'âni, beyân ve bedî' sanatları açısından tahlil edilerek İslam'ın ana kaynağı Kur'ân'ın anlaşılmasına bir yönüyle katkıda bulunulmaya gayret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Belâgat özgünlüğü, Mübtekerât, Belâgat, Üslup, İbn 'Âşûr, Tefsir, et-Tahrîr ve't-Tenvîr.

İbn 'Âşûr'un mübtekerâtu'l-Kur'ân diye isimlendirdiği bu savına yönelik değerlendirmeleri, Kur'ân'ı çağımızın idrakine sunma çabasıyla kaleme aldığı ansiklopedik eseri et-Tahrîr ve't-tenvîr'de yer almaktadır. Bu çalışmada Kur'ân'ın özgün belâgat üslupları, İbn 'Âşûr'un görüşleri doğrultusunda kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır.
Kur'ân'ın dil ve belâgat açısından doğru anlaşılmasına yönelik bir çabanın ürünü olan bu tezde, ilk defa İbn 'Âşûr'un dile getirdiği belâgat özgünlüğü bahsinin tarihi veçhesi araştırılmıştır. Daha sonra belâgat açısından Kur'ân'ın özgünlüğü üslup, me'âni, beyân ve bedî' sanatları açısından tahlil edilerek İslam'ın ana kaynağı Kur'ân'ın anlaşılmasına bir yönüyle katkıda bulunulmaya gayret edilmiştir.

Abstract:
The Holy Quran is the universal divine book of the Islam that was sent through Prophet Muhammad (peace be upon him), who was chosen among the Arabs in Mecca in the early years of the seventh century. Allah the Almightly revealed the Quran in new terms such as zakat, believer, hypocrite, disbeliever and the people who will go to theParadiseor Hell were introduced in accordance with the rules of Arabic grammar to form the teachings of Islam. On the other hand, Allah (swt) challenged the world to bring anything similar to the miraculous contributions to the Arabic language and culture that can be found in the Quran.
Throughout Islamic tradition, there have been observations and evaluations about the miraculous nature of the Quran. In our era, Ibn Ashur, a versatile scholar of religion from Tunisia analyzed the views of the predecessors and pointed out the unique linguistic and rhetorical aspects of the Quran in comparison to the language of the pre-Islamic era of ignorance.
Ibn Ashur's evaluations regarding this claim called "mubtekerât al-Quran" are included in his encyclopedic work al-Tahrir wa al-Tanwir in which he attempts to present the Quran in a way that is understandable to modern readers. In this work, the original rhetorical styles of the Quran are thoroughly researched according to Ibn Ashur's views.
This thesis is the result of understanding the Quran correctly in terms of language and rhetoric. For the first time it includes the historical aspect of the rhetoric originality brought up by Ibn Ashure. Subsequently, the uniqueness of the Quran in terms of rhetoric has analyzed with respect to its style, meaning, expression and literary devices in an attempt to contribute the understanding of the Quran, which is the main source of Islam.

Key Words: Rhetorical originality, mubtekerât, eloquence, style, Ibn Ashur, interpretation, al-Tahrir wa al-Tanwir.