Manevi duygular, dini inançlar ile psiko-sosyalözelliklerin iş doyumu, işte adalet algısı ve iş stresine etkisi: Tekstil ve metal sektörleri üzerine bir analiz
Spiritual emotions, religious beliefs and psycho-socialThe effect of characteristics on job satisfaction, perception of justice at work and job stress: An analysis on textile and metal sectors
Yazar: SIDIKA AKBULUT
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KÖZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Etik değerler = Ethical values ; Kişisel değerler = Personal values ; İş değerleri = Work values ; İş etiği =   ; İş özellikleri = Job charecteristic ; İş özellikleri modeli = Job characteristics model ; İşyeri maneviyatı = Workplace spirituality

Özet:
Araştırmanın amacını; Tekstil ve metal firmalarındaki çalışanların manevi duyguları ve dini inançları ile psiko-sosyal özelliklerinin iş doyumu, işte adalet algısı ve iş stresi üzerindeki etkisini tespit etmek" oluşturmaktadır. Araştırma evreni; İstanbul ve Sakarya illerindeki tekstil ve metal fabrikalarındaki yönetici ve çalışanlardır. Örneklemi; tekstil fabrikasındaki (n=205) ve metal fabrikasındaki (n=205) yönetici ve çalışanlar olmak üzere toplam 410 katılımcıdır. Nitel ve nicel olmak üzere iki temel yaklaşımda oluşan karma bir araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak; "Kişisel Bilgi Formu, Değer Tercihi Ölçeği, Kişilik Özellikleri Ölçeği, İş Yeri Değerleri ve Koşulları Anketleri, Manevi Duygular ve Dini İnançlar Mülakat Formu" kullanılmıştır. Tüm istatistiksel analizler, araştırma değişkenleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla IBM SPSS 25.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri analiz yöntemleri olarak kişisel değişkenleri incelemek için betimleyici istatistiksel yöntemler, araştırma değişkenleri ve kişisel değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için ve veri ölçüm araçlarından elde edilen verilerin demografik değişkenlerle karşılaştırılmasında fark testleri kullanılmıştır. Nicel veri analizinde; normal dağılımlı ikili grup karşılaştırmalarında "bağımsız örneklem t testi" üç ve üzeri grup karşılaştırmalarında ise "ANOVA" testi uygulanmıştır. Kişisel değişkenleri tanımlamak amacıyla betimleyici istatistiksel yöntemlerden yararlanılmıştır. Veri ölçüm araçlarından elde edilen verileri demografik değişkenlerle karşılaştırmak için ise fark testleri kullanılmıştır. Farklı anketler arasındaki ilişki incelenirken parametrik test yöntemlerinden Pearson Korelasyon Analizi anlamlı çıkan ilişkiler Lineer Regresyon analizi ile test edilmiştir. Nitel tekniklerden; Odak Grup toplantıları, Grid tekniği, Üçlü Dağarcık tekniği ve Mülakat tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarımıza göre İş Doyumunu; "Manevi Duygular ve Dinin İnançlar, Değer Tercihi, Güvenlik ve Başarı İhtiyacı, Geleneksellik ve Yardımseverlik, Kişilik Özellikleri, Kaygılılık, Yeniliğe Açıklık, Değerli Hissetme, Düşünce İfade Edebilme, Yönetici Özellikleri" etkilemektedir. İşte Adalet Algısını; "Manevi Duygular ve Dinin İnançlar, Kişilik Özellikleri, Dışadönüklük, Yeniliğe Açıklık, Sorumluluk, Değerli Hissetme, Düşünce İfade Edebilme, Yönetici Özellikleri" etkilemektedir. İş Stresini; "Manevi Duygular ve Dinin İnançlar, Düşünce İfade Edebilme, İş Yeri Kararları, Yönetici Özellikleri" etkilemektedir. Ayrıca; Düşünce İfade Edebilme, Yönetici Özellikleri ile Manevi Duygular ve Dinin İnançlar; iş doyumunu, işte adalet algısını ve iş stresini ortak etkileyen değişkenlerdir. Bununla birlikte 5 ortak değişken hem iş doyumunu hem de işte adalet algısını etkilemektedir.

Abstract:
The aim of the research is to determine the effect of spiritual feelings, religious beliefs, and psycho-social characteristics of employees in textile and metal companies on job satisfaction, perception of justice at work, and job stress. The research population consists of managers and employees in textile and metal factories in Istanbul and Sakarya provinces. The sample is a total of 410 participants, including managers and employees in textile factories (n=205) and metal factories (n=205). A mixed research method consisting of two basic approaches, qualitative and quantitative, was used. "Personal Information Form, Value Preference Scale, Personality Characteristics Scale, Workplace Values and Conditions Questionnaire, Spiritual Feelings and Religious Beliefs Interview Form" were used as data collection tools. All statistical analyses were performed with IBM SPSS 25.0 program and statistical data analysis methods were used to examine the relationship between the research variables. As data analysis methods, descriptive statistical methods were used to examine personal variables, comparison tests were used to examine the relationship between research variables and personal variables. In quantitative data analysis; "independent sample t test" was used for normally distributed pairwise group comparisons, and "ANOVA" test was used for comparisons of three or more groups. Descriptive statistical methods were used to define personal variables and comparison tests were used to compare the data obtained from data measurement tools with demographic variables. When examining the relationship between different questionnaires, Pearson Correlation Analysis, one of the parametric test methods, was used and significant relationships were tested with Linear Regression Analysis. Qualitative techniques included Focus Group meetings, Grid technique, Triadic Vocabulary technique and Interview technique. As a result, Job Satisfaction is influenced by "Spiritual Emotions and Religious Beliefs, Value Preference, Need for Security and Achievement, Traditionalism and Benevolence, Personality Traits, Anxiety, Openness to Innovation, Feeling Valued, Ability to Express Thought, Managerial Traits". Perception of Justice at Work is affected by "Spiritual Feelings and Religious Beliefs, Personality Traits, Extraversion, Openness to Innovation, Responsibility, Feeling Valued, Expressing Thoughts, Managerial Characteristics". Job Stress is affected by "Spiritual Emotions and Religious Beliefs, Ability to Express Thought, Workplace Decisions, Managerial Characteristics". In addition, Ability to Express Thought, Managerial Characteristics, Spiritual Feelings and Religious Beliefs are the variables that jointly affect job satisfaction, perception of justice at work and job stress. However, 5 covariates affect both job satisfaction and perception of fairness at work. Of the 6 hypotheses derived within the scope of the research, four hypotheses were accepted, one hypothesis was rejected and one hypothesis was partially accepted.