Samsun ekolojik şartlarında kışlık ve yazlık ekilenbezelye (Pisum sativum L.) genotiplerinde tohuma uygulananhümik asidin bitki gelişimi ve verimi üzerine etkisi
The effect of humic acid applied to the seed on developmentand yield of peas (Pisum sativum L.) genotypes in atumn andspring sown under Samsun ecological conditions
Yazar: NALAN SARILAR
Danışman: PROF. DR. HATİCE BOZOĞLU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada hümik asit ile muamele edilen bezelye tohumlarının
laboratuvarda çimlenme hızı/gücü ve kışlık ve erken ilkbahar ekimlerinde bitki
gelişimi ve verimlerini belirlemek için yürütülmüştür. Tarla denemeleri 2018-2019
yetiştirme sezonunda, 9 hat ve 2 ticari bezelye çeşidi ile kurulmuştur. Çimlendirme
çalışmaları ise 4 ayrı deneme halinde herbir seferde yapılanın sonucundan hareketle
diğer deneme planlanarak yürütülmüştür. Çimlendirme denemelerinde çimlenmeye
etki eden en uygun hümik asit dozları, çözeltide bekletme süresi ve genotip ilişkisini
belirlemek için çimlenme hızı ve gücü değerleri tespit edilmiştir. Tarla denemelerinde
tohuma uygulanan hümik asitin uygulamada yararlılığının olup olmadığını ve taze ve
kuru tane amaçlı en uygun çeşide aday hatların verim ve verim özelliklerinin tespiti
hedeflenmiştir. Hümik asit olarak leonardit menşeli, sıvı halde ticari bir firma ürünü
(Black Strong HUM VET) kullanılmıştır. Hümik asit dozu firma önerisi doğrultusunda
100 kg tohuma 1000ml hesabıyla uygulanmıştır. Kullanılan bu HA'in içeriği; toplam
organik madde %13, toplam hümik ve fülvik asitler %18, suda çözünür potasyum
oksit % 3.9, pH 8-10' dur. Laboratuvar denemelerinin tamamı tesadüf parselleri
deneme deseninde yürütülmüştür. Tarla denemeleri ise 3 tekrarlamalı Şerit Parsel
(Bölünmüş Bloklar) deneme desenine göre yürütülmüştür. Dikey şeritlere hümik asit
uygulaması yatay şeritlere ise bezelye genotipleri yerleştirilmiştir. Kışlık tarla
denemesi 10 kasım 2018 tarihinde, yazlık olarak nitelendirilen erken ilkbahar
denemesi ise 2 şubat 2019 tarihlerinde ekilmiştir. Denemede ekim sıklığı; sıralar arası
mesafe 60 cm ve sıra üzeri 10 cm olacak şekilde ayarlanmıştır. Deneme sonucunda
dekara tane verimi 254-305 kg arasında, protein oranları %26.2-30.5 ve 1000 tane
ağırlığı 156.3-273.0 gr arasında değişiklik göstermiştir. Çimlendirme çalışmaları
sonucunda bezelyede tohuma hümik asit uygulamasının çimlenme yeteneği açısından
herhangi bir kazanıma sahip olmadığı görülmüştür. Bakla sayısı, bitkide meyve
verimi, taze iç ağırlığı, 9.5-8.5 mm tane iriliği, biyolojik verim, kuru tane verimi ve
yağ oranı özellikleri kışlık ekimlerde daha yüksek değerler vermiştir. Bakla uzunluğu,
kül oranı ve lif oranı ise erken ilkbahar ekim sonucunda daha yüksek değerlere
ulaşmıştır. B16 ve B32 genotipleri incelenen özellikler bakımından en dikkat çekici
hatlar olmuştur.

Abstract:
This study was carried out to determine the germination rate of pea seeds treated
with humic acid originating from leonardite in the laboratory, and plant growth and
yields in winter and summer sowing. Experiments were established in the 2018-2019
growing season with 9 lines and 2 commercial pea cultivars. Germination studies were
carried out in 4 separate trials, by planning another trial based on the result of what
was done at each time. It was aimed to determine the practical usefulness of humic
acid applied to the seed in field trials and to determine the yield and yield components
of the most suitable candidate lines for fresh and dry seed. All laboratory experiments
were carried out in a randomized plot design. On the other hand, field trials were
carried out according to the 3 replication Strip Plot design. Humic acid was applied to
vertical strips and pea genotypes were placed to horizontal strips. The winter field trial
was planted on November 10, 2018, and the early spring trial, which is described as
summer, was planted on February 2, 2019. Sowing density in the experiment; The
distance between the rows was 60 cm and the row spacing was 10 cm. As a result of
the experiment, the grain yield per decare ranged between 254-305 kg, the protein
ratios varied between 26.2-30.5% and the 1000 grain weight between 156.3-273.0 g.
As a result of the germination studies, it was seen that the application of humic acid to
the seed did not have any gain in terms of germination ability. The number of pods,
fruit yield per plant, fresh kernel weight, 9.5-8.5 mm grain size, biological yield, dry
grain yield and oil content gave higher values in winter plantings. The pod length, ash
ratio and fiber ratio reached higher values as a result of early spring planting. B16 and
B32 genotypes were the most attention lines in terms of the traits examined.