Ağrı'da yaşayan Karapapak Terekeme Türklerinin monografisi
Monography in of Karapapak-Terekeme Turk living in Ağrı
Yazar: BÜŞRA KARTAL GEDİK
Danışman: PROF. DR. İSA ÖZKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Çalışmanın konusu; Doğu Anadolu Bölgesinin en uç noktasında yer alan,  birçok medeniyete beşiklik yapmış, yüzyıllar boyu göç yolları üzerinde yer almış bir coğrafya olan Ağrı İlinde yaşayan Karapapak-Terekemelerin sosyal, kültürel, ekonomik, siyasi, dini yaşamlarının Anadolu'ya göç etmeye başladıkları, yıllarından bugüne değişimi ve gelişimini incelemektir.Karapapak-Terekemelerin en yoğun yaşadığı yer, başta Kars olmak üzere Türkiye'nin Doğu Anadolu bölgesidir. Kars, Iğdır ve Ardahan,Erzurum, Erzincan, Sivas, Amasya, Van, Ağrı'da nüfusun çok önemli bir kısmı Karapapak'tır. Ayrıca bu şehirlerden İstanbul, Ankara, İzmir, Adapazarı, Bursa gibi şehirlere göç eden çok sayıda Karapapak-Terekeme vardır.Türkiye'nin birçok bölgesine yayılmış bir biçimde kültürlerini yaşatmaya çalışan Karapapak-Terekeme Türklerinin birbirinden uzak coğrafyalarda, benliklerini koruyarak yaşamaları günümüz modern dünyasında oldukça önemli bir hale gelmiştir. İşte bizim çalışmamızın amacı da Ağrı'da yaşayan Karapapak-Terekemelerin kültürlerini bir bütün halinde ele alarak geçmişte ve günümüzde var olan değerleri, sosyo-kültürel yapıyı, dini-siyasi değerleri açıklamaktır. Ayrıca Karapapak-Terekemelerin Anadolu'ya iskânı, iskân sırasında yaşanılanlar, Batılı devletler, Rusya ve Osmanlı devletinin göç esnasındaki tutumu da çalışmamızın konusu dâhilindedir. Bu çalışma;  Ağrı ili Merkez, Tutak, Eleşkirt ve Taşlıçay'da dağınık halde yaşayan yaklaşık 10.000 kadar Karapapak-Terekeme Türkü'nün inançları; geçmişten bu yana getirdikleri değer ve kıymetleri; adet, gelenek ve görenekleri; ekonomisini; yemeklerini, halk edebiyatı ürünlerini ve daha birçok manevi kültür değerini gözler önüne sermesi açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
The topic of study; the social, cultural, economic, political and religious lives of the Karapapak-Terekeme Turks living and Ağrı, a geography region located the farthest point of the Eastern Anatolia, which has been the cradle of many civilizations and has been on the migration routes for centuries, have changed since the years when they started to migrate to Anotolia and its development and change is being examined. The place where Karapapak-Terkeme Turks live the most is the Eastern Anatolia region of the Turkey, especially Kars. A very important part of the population in Kars, Iğdır, Ardahan, Erzurum, Erzincan, Sivas, Amasya, Van and Ağrı. In addition, there are many Karapapak-Terkeme Turks who migrated from these cities to cities such as İstanbul, Ankara, İzmir, Adapazarı and Bursa. İt is very important in todays modern world that the Karapapak-Terekeme Turks, who ar trying to keep their culture alive in many regions of Turkey, live in distant geographies to preserve their identities. Here our study's goal is to explain the present values, socio-cultural structure, religious-political values and the difference of life between the past and the present in Ağrı, by looking at the cultures of Karapapak-Terekeme Turks as a whole. İn addition, the settlement of Karapapak-Terekeme's in Anatolia, the experiences during the setlement, the attitudes of Western states and Russia's and Ottoman's state during the migration are also within the scope of our study. This work shows the importance of showing and examining the beliefs of approximately 10.000 Karapapak-Terekeme Turks living scattered in Ağrı Province, Tutak, Eleşkirt and Taşlıçay; the values they have brought from their past; their customs and traditions; economy; traditional dishes, folk literature products and many other spiritual cultural values.