1,2,3-triazol temelli yeni konjugatların sentezi, karakterizasyonu ve çeşitli biyolojik özelliklerinin incelenmesi
Synhtesis, characterization and investigation of various biological properties of 1,2,3-triazole based new conjugates
Yazar: İRFAN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. FERHAN TÜMER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu doktora tez çalışması kapsamında; 4-hidroksibenzaldehit ve 3-metoksi-4-hidroksibenzaldehitten yola çıkılarak propargil bileşikleri sentezlenmiştir (2a-2b). Sentezlenen propargil bileşiklerinin organik azidler (4a-4e) ile click reaksiyonları sonucu 1,2,3-triazol iskeletine sahip karbonil bileşikleri (5a-5j) elde edilmiştir. Daha sonra karbonil bileşiklerinin indirgenmesi ile alkoller (6a-6j), ardından alkollerin asetil klorür ile olan reaksiyonundan ester bileşiklerinin (7a-7j) sentezleri gerçekleştirilmiştir. Sentezlenen bileşiklerin yapıları FTIR, 1H NMR ve 13C NMR analizleri ile karakterize edilmiştir. Tüm elde edilen bileşiklerin saflıkları elementel analiz ile belirlenmiştir. Tek kristali elde edilen bileşiklerin molekül yapıları X-ışını kırınım yöntemi ile aydınlatılmıştır. Tez kapsamında sentezlenen bileşiklerin antimikrobiyal aktivite çalışmaları, α-amilaz enzim inhibisyon çalışmaları, antioksidan ve antikanser aktivite çalışmaları yapılmış olup bileşiklerde bulunan farklı fonksiyonel grupların aktiviteye olan etkileri incelenmiştir. 
Sentezlenen bileşiklerin α-amilaz enzim inhibisyon çalışmaları sonuçları referans ilaç akarboz (IC50: 891 μg/mL) ile kıyaslandığında bileşiklerin (IC50: 50-421 μg/mL) akarbozdan daha yüksek aktivite gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle 7i bileşiğinin (IC50: 50 μg/mL) akarbozdan yaklaşık 18 kat daha yüksek aktiviteye sahip olduğu bulunmuştur.
Bileşiklerin DPPH• radikal giderme çalışmaları incelendiğinde, genel olarak aldehit veya ester fonksiyonel grubu bulunan bileşiklerin (5a-5j, 7a-7j), alkol türevlerinden (6a-6j) daha yüksek süpürme aktiviteleri sergiledikleri gözlenmiştir. 6g haricindeki tüm bileşikler standart olarak kullanılan BHT ve β-karoten' den daha yüksek süpürme etkisi göstermiştir.
ABTS•+ radikal giderme aktivite çalışmalarına göre, 5a, 5b, 6a, 7a, 7b dışındaki tüm bileşikler, standart olarak kullanılan Askorbik asit ve Troloks' dan daha etkili süpürme aktivitesi göstermiştir. 5c bileşiği ise standart olarak kullanılan β-karoten ve BHT maddeleri ile yaklaşık aynı süpürme etkisine sahip olduğu bulunmuştur.
Bileşikler ayrıca Hela hücre hattına karşı antikanser aktiviteleri açısından tarandı ve elde edilen sonuçlara göre 5a (IC50:10,84 µg/mL), 5b (IC50: 8,85 µg/mL) ve 6a (IC50:11,74 µg/mL) bileşikleri Hela hücre hattına karşı çok güçlü antitümör aktivite gösterdiği belirlenmiştir.

Abstract:
Within the scope of this thesis, propargyl compounds were synthesized from 4-hydroxybenzaldehyde and 3-methoxy-4-hydroxybenzaldehyde (2a-2b). As a result of click reactions of the synthesized propargyl compounds with organic azides (4a-4e), carbonyl compounds (5a-5j) having 1,2,3-triazole skeleton were obtained. Later, by the reduction of carbonyl compounds, alcohols (6a-6j), followed by the synthesis of ester compounds (7a-7j) from the reaction of alcohols with acetyl chloride were performed. The structures of the synthesized compounds were characterized by FTIR, 1H NMR and 13C NMR spectroscopies. The purity of all the compounds obtained was determined by elemental analysis. The molecular structures of some of the compounds were illuminated by X-ray diffraction method. Antimicrobial activity studies, α-amylase enzyme inhibition studies, antioxidant and anticancer activity studies of the compounds synthesized within the scope of the thesis were carried out, and the effects of different functional groups on the activity were investigated.
When the α-amylase enzyme inhibition studies of the synthesized compounds were compared with the reference drug acarbose (IC50: 891 μg/mL), it was determined that the compounds (IC50: 50-421 μg/mL) showed higher activity than acarbose. In particular, compound 7i (IC50: 50 μg/mL) was found to have approximately 18 times higher activity than acarbose.
When examining the DPPH radical scavenging studies of the compounds, it was observed that compounds with aldehyde or ester functional groups (5a-5j, 7a-7j) generally exhibit higher scavenging activities than alcohol derivatives (6a-6j). All compounds except 6g showed higher scavenging effect than BHT and β-carotene used as standard.
According to ABTS•+ radical scavenging activity studies, all compounds except 5a, 5b, 6a, 7a, 7b showed much better scavenging activity than Ascorbic acid and Trolox standards. Compound 5c was found to have approximately the same scavenging effect with β-carotene and BHT.
The compounds were also screen for their anticancer activities towards Hela cell line and according to the results, compounds 5a (IC50: 10.84 µg / mL), 5b (IC50: 8.85 µg / mL) and 6a (IC50: 11.74 µg / mL) showed very strong antitumor activity.