Çanakkale ili Biga ilçesi Pomak el dokumaları ve Pomak genç kız kıyafeti /
Yazar: FATMA NUR BAŞARAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CAVİDAN ERGENOKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Dokuma kumaşlar = Woven fabrics ; El dokumacılığı = Hand weaving ; El dokumaları = Handwovens ; Genç kızlar = Young girls ; Kadın giysileri = Woman clothing ; Kumaşlar = Fabrics ; Pomaklar = Pomaks ; Çanakkale-Biga = Çanakkale-Biga

Özet:
insanların, kendilerini dış etkilerden korumak amacıyla başladıktan kumaş dokumacılığı ( tekstil ), Anadolu kadınının ince zevkiyle şekillenmiştir. Çok yönlü bir kişiliğe sahip olan Türk kadını, savaş yıllarında Ata'sıyla, ordusuyla omuz omuza savaştığı gibi; olumsuz ekonomik ortam, doğa koşullan ve kendi gereksinimi olan giyim kuşamı karşılamak üzere, el tezgahlan ile gerekli kumaşları dokumayı da bilmiştir. Yaşadığı bölgenin şartlarını ve kendi yaşam tarzını da dokumasına kattığından, yöresel giyim özelliklerini meydana getirmiştir. Araştırmaya konu olan ve el sanatlarının önemli bir bölümünü oluşturan el dokumacılığım ve geleneksel giyim tarzını günümüze kadar sürdürmeyi başaran Pomaklar, Çanakkale ili Biga ilçesi civar köylerinde yaşamaktadırlar. Yüzyıllarca gerek dokuma ve işlemelerinde, gerekse kıyafetlerinde kullandıktan teknik, renk, motif ve desenlerle dikkati çeken bu geleneksel değerlerin gittikçe yok olduğu gözlenmektedir. Yörede yaşayan yaşlı bireyler, geleneksel kıyafetlerini giyinerek kültür değerlerine sahip çıkmaya ve yaşatmaya çalışmalarına rağmen yöredeki değişikliklere engel olamamaktadırlar. Bu nedenle kaybolmakta olan Pomak el dokumacılığının ve genç kız kıyafetlerinin zaman geçirmeden araştırılmasında ve belgelenmesinde yarar görülmektedir. Ancak yapılan incelemelerden, yıllardır aynı yörede yaşayan Pomaklar'ın el sanatlarını, kıyafetlerini, gelenek ve göreneklerini inceleyen bilimsel bir araştırma ile karşılaşılmamışım. Dolayısıyla bu araştırma; ülkemizde yaşayan Pomak Türkleri'nin el dokumalarını ve genç kız kıyafetini teknik, renk, desen ve sanatsal özelliklerini tespit etmek ve buna dayalı olarak yeni girişimlerin ve organizasyonların yapılmasına katkıda bulunmak üzere planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmanın amacını; Çanakkale ili Biga ilçesi köylerinde de yaşayan Pomaklar'ın el dokumalarında kullanılan araç gereçler ile uygulanan teknik ve kullanım alanlarının, renk ve desenlerininbelgelenmesi, Pomak genç kız kıyafetinin incelenmesi, bu yörede yapılan dokuma sanatının sahip olduğu geleneksel değerlerin korunması yanında, günümüz ihtiyaçları doğrultusunda farklı tekniklerle bütünleştirilerek turistik değeri olan, yurt içinde ve yurt dışında pazarlanabilir nitelikte ürünler elde etme olanaklarının sağlanması oluşturmuştur. Beş bölümden oluşan araştırmanın materyalini, Çanakkale ili Biga ilçesinin Işıkeli, Kaynarca, Elmalı, Ilıcabaşı köylerinde yaşayan, Pomak dokumalarını uygulayan bireylerden anket yoluyla toplanan bilgiler ile aynı yöreden alman 33 adet dokuma örneği ve 1 adet genç kız kıyafeti olmak üzere toplam 34 adet ürün ile; Pomak el dokumalarının üretim tekniği, kullanılan araç - gereçler ve genç kız kıyafetleri üzerinde yapılan gözlem ve incelemelerden sağlanan bilgiler oluşturmuştur. Pomak el dokumalarını uygulayan bireylerden, karşılıklı görüşme tekniği ile doldurulan anket formlarından elde edilen veriler, uygun görülen konu başlıkları altında incelenmiştir. Pomak dokumalarının geçmişteki örneklerinde yün ipliği kullanılmakla beraber, günümüzdeki örneklerde genellikle pamuk ve sentetik ipliklere yer verildiği ve Pomak dokumalarında iki gücülü dokuma tezgahının kullanıldığı; kumaşlarda yatay ve dikey çizgili veya ekose desenlerin çoğunlukta olduğu ve bu dokumalarda bezayağı örgüsünün kullanıldığı anlaşılmıştır. Kumaşlar; hazırlık işlemleri, dokuma ve bitirme işlemleri olmak üzere üç temel aşamada tamamlanmaktadır. Dokunan kumaşların genellikle enlerinin 60-65 cm., boylarının 40- 100 cm., kalınlıklarının ise 1-1,5 mm. olduğu anlaşılmıştır.Pomak dokumalarında ağırlıklı olarak kırmızı ve pembe rengin kullanıldığı, ayrıca mavi, mor, yeşil, sarı, beyaz vb. gibi canlı renklere de yer verildiği tespit edilmiştir. Desen ve süslemeleriyle dikkat çeken Pomak el dokumalarında, renkli sentetik iplikler kullanıldığından ayrıca boyama yapılmamaktadır.Yörede dokumacılığı sürdüren bireyler, bu sanat dalını meslek edinmeden sadece ihtiyaçlarını karşılamak ve ek gelir sağlamak amacıyla devam ettirmekte, günlük çalışma süreleri ise mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Pomak genç kız kıyafeti ise; çorap, etek veya elbise, kolluk, entari, cepken, önlük, kuşak, kemer, boncuk, başlık, baş örtüsü ve ayakkabı olmak üzere 12 parçadan oluşmakta ve zengin süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Araştırma, el dokumaları alanında ve yöresel giysiler konusunda yapılacak uygulamalı ve bilimsel çalışmalara katkıda bulunursa, amacına ulaşmış olacaktır.

Abstract:
The cloth weaving ( textile ), which man tried to protect himself from the external effects with, is shaped by the gentle prefence of Anatolian women. Turkish woman, who have an intelligent personality, not only fought together with her ancestors during the Independence War, but also weaved clothes with primitive machines, due to meet her needs insipite of unsuitable economic and natural situation. Because she also reflected her way of life and the conditions of the landscape she lives; local cloth characteristics have occured. Pomaks, who carried on hand weaving - the subject of our study and the most important part of the Hand Arts - until today, live in the villages near Biga/Çanakkale. The traditional values; which can be seen in the technique, colour, motif and design of their weavings and clothes; obviously distinguishes as time passes. Despite the older people try to continue their culture by wearing their traditional clothes; they can not prevent the changes in their region. For this reason, investigation and documentation of Pomak Weaving and Young Women Clothes is urgently needed. Unfortunately, investigations show that, no scientific studies done about Hand Arts, Clothes and Tradition of Pomaks who live in the same region for years. That is why this study has planned and done for clarifying the technique, colour, design and artistic properties of Hand Weavings and Young Women Clothes of Pomak Turks and to assist new enterprises and organisations about the subject. The aim of this study is to provide possibilities to create new products that has marketability in domestic and foreign markets by combining with different techniques; besides the documentation of the materials, tecniques, colours and designs; investigation of young Pomak women clothes and protection of the local art of weaving of Pomaks who live in the near villages of Biga/Çanakkale.The material of this study of five chapters formed with the observation and investigation on the young women clothes and the production technique & materials which used in Pomak Hand Weavings; with poll information about Pomak Weavers collected in Işıkeli, Kaynarca, Elmalı, Ilıcabaşı villages near Biga and 34 product samples in total - 33 weaving samples and a young woman cloth. The data obtained by the poll form or face to face interviews with Pomak Hand Weavers are studied under topics. It is founded that, since wool threads has been used in former samples; today, cotton and synthetic threads is being used in Pomak Weavings. Two reeds weaving loom; horizontal and vertical or plaid designs and bezayağı knifing are mostly being used. Clothes are completed in three stages as, preparation, weaving and finishing. It was understood that the width of the cloth is 60-65 cm., the length is 40-100 cm. and the thickness is 1-1,5 mm. in general. In Pomak Weavings mostly red and pink colours are being used, with some colours like blue, purple, green, yellow and white. If coloured synthetic threads are used; there is no need for an additional painting operation for Pomak Hand Weaving which are attractive with their designs and decorations. Local people who continue weaving these clothes do not do that as a commercial business, but to produce their needs and to provide an additional income. Their daily working period changes according to the season. Young Pomak Women Clothes are very attractive and consist of 12 pieces as socks, skirt or dress, cuff, robe, cepken ( a short embroidered jacket with ftill sieves ), apron, sash, belt, bead, cowl, head scarf and shoes.If the research on hand weaving and local clothes is going to develop the scientific and practising studies it will gain its aim.