Sinema-kent ilişkisi: Farklılıkların mekânı ve İstanbul
Cinema-city relationship: The space of differences and İstanbul
Yazar: HÜMAY ONGAN
Danışman: DOÇ. DR. ESRA GÜLAY ER PASİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
"Sinema-Kent İlişkisi: Farklılıkların Mekânı ve İstanbul" isimli bu çalışma; üç dönem
üzerinde, Türkiye Sineması'ndan dört örnek filmin belirlenmesiyle İstanbul'un
sinemadaki temsilinin nitel değişimi irdelenmiştir. Çalışma kapsamında;
örneklemlerin belirlenmesinde ülke tarihinde sosyopolitik ve ekonomik kırılmalar
ölçüt alınmıştır. Bu kırılmaların kent sosyolojisinde ve kentin yapısal dönüşümündeki
etkisi ve sinemadaki yansımalarının ortaya konması amaçlanmıştır. Bu bağlamda
1960'lı, 1990'lı ve 2000 sonrası yıllarda Türkiye Sineması irdelenmiştir. Örnek
filmler; 1960'larda 'Ah Güzel İstanbul', 1990'larda 'Tabutta Rövaşata' ve 'Gemide',
2000 sonrası dönemde 'Hayat Var' olarak belirlenmiştir. Örnek filmler ve İstanbul'da
yaşanan değişim arasındaki bağ irdelenmiştir. Bu filmler, dönemin ruhunu yansıtması
ve İstanbul'u derinlikli bir mekân olarak kullanması kriterlerine uygunluğu
bağlamında seçilmiştir. Filmlerde yer alan ortak unsur olarak deniz görüntülerinin
temsili ve bu temsilin dönemler içinde değişimi okunmuştur. Bu üç dönemin
sosyopolitik yapısı ve İstanbul'un uğradığı mekânsal dönüşüm arasındaki bağ örnek
filmlerde gözlemlenmiştir. Bu bağlamda dönem-kent-sinema arasındaki ilişki ortaya
konmuştur. Çalışmada, kentin uğradığı yapısal değişimin kökeni; ülke siyaseti,
toplumsal ve ekonomik yapı bağlamında değerlendirilmiştir. Bu dönemlerde yaşanan
kritik siyasal gelişmeler, dönemi temsil eden kavramlar üzerinden açıklanmıştır.
Kavramlar ışığında dönem sinemasını belirleyen bakış açısı ortaya konmuştur. Örnek
filmlerin biçimi ve biçemi bağlamında dönem ve kentle kurduğu ilişki tartışılmıştır.
İstanbul'un simgesel mekânlarının ve imgelerinin örnek filmler üzerinden yaşadığı
değişim incelenmiştir. Filmler, kent mekânı bağlamında değerlendirilirken karakterler
ve İstanbul arasındaki ilişki göz önünde bulundurulmuştur. Kentin değişimiyle birlikte
karakterlerin temsil ettiği toplumsal sınıfın uğradığı değişim ele alınmıştır. Çalışmada,
çeşitli mekan kuramlarına başvurularak İstanbul özelinde bir bakış açısı oluşturulması
hedeflenmiştir. Çalışmanın sonucunda Türkiye Sineması'nda yer alan benzer deniz ve dalga görüntülerinin farklı dönemlerde anlam değişimine uğradığı tespit edilmiştir. Bu değişimin sebeplerinin yaşanan siyasal değişimlerin bir parçası olduğu gözlemlenmiştir. Kentin ve kenti yansıtan sinemanın siyasetle arasındaki bağ okunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Sinema, Türkiye Sineması, Mekân, Kent, İstanbul

Abstract:
The dissertation titled as "Cinema-City Relationship: The Space of Differences and
İstanbul" examines the change in the city of Istanbul and the reflection of this change
on cinema by determining four sample films from Cinema of Turkey over three
periods. Scope of work; Cinema of Turkey in the 1960s, 1990s and the years after 2000
has been examined. Sample movies; In the 1960s 'Ah Güzel İstanbul', in the 1990s
'Tabutta Rövaşata' and 'Gemide', in the post-2000 period 'Hayat Var' have been
determined. The connection between the sample films and the change in İstanbul has
been examined. These films have been selected in the context of reflecting the spirit
of the period and meeting the criteria of using Istanbul as a deep space. The
representation of the sea images as a common element in the films and the change of
this representation over the periods is read. The link between the socio-political
structure of these three periods and the spatial transformation of Istanbul has been
observed in the sample films. In this context, the relationship between period-citycinema has been revealed. In the study, the source of the structural change in the city;
country politics has been evaluated in the context of social and economic structure.
The critical political developments experienced in these periods are explained through
the concepts that represent the period. In the light of the concepts, the point of view
that determines the cinema of the period has been revealed. In the context of the form
and style of the sample films, the relationship established with the period and the city
is examined. The change the symbolic places and images of İstanbul have experienced
through sample films has been examined. While evaluating the films in the context of
urban space, the relationship between the characters and İstanbul taken into
consideration. With the change of the city, the change of the social class represented
by the characters is discussed. In the study, it is aimed to create a perspective specific
to İstanbul by applying various spatial theories. As a result of the study, it has been
determined that similar sea and wave images in Cinema of Turkey have undergone a
change in meaning in different periods. It has been observed that the reasons for this
change are a part of the political changes experienced. The connection between the
city and the cinema reflecting the city with politics has been read.

Key Words: Cinema, Cinema of Turkey, Space, City, İstanbul