Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesine başvuran tip 2 diyabetli hastaların yaşam tarzı değişikliğine uyumu ve etkileyen faktörler
Adherence of type 2 diabetes mellitus patient who admitted to Ankara University School of Medicine Hospital to lifestyle changes and factors affecting this
Yazar: HAFİZE YEĞİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE GÜLSEN CEYHUN PEKER
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Ankara = Ankara ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Yaşam tarzı = Life style ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Diyabet, düzenli tıbbi bakım gerektiren, hiperglisemiyle giden kronik metabolik bir hastalıktır (1). Uluslararası Diyabet Federasyonuna (International Diabetes Federation: IDF) göre bugün dünyada 463 milyon diyabetli insan yaşıyor ve 2045 yılında 700 milyon kişinin hastalığa sahip olacağı öngörülmektedir (4). Diyabetin en sık görülen şekli, tip 2 diyabettir. Son 30 yılda, tip 2 diyabet prevalansı önemli ölçüde artmıştır (2). Yaşam tarzı değişikliği tip 2 diyabet tedavisinde her aşamada uygulanması gereken en önemli tedavilerden biridir. Yaşam tarzı değişikliğinin APG ve HbA1c düzeylerindeki etkisinin birçok diyabet ilacından daha fazla yarar sağladığının kanıtları mevcuttur (1). Buna karşın tip 2 diyabetli hastaların tanı aldıktan sonra yaşam tarzı faktörlerinde çok az değişiklik yaptıkları görülmüştür (3). Bu çalışmada aile hekimliği polikliniğimize başvuran tip 2 diyabetli hastaların yaşam tarzı değişikliğine uyumunu ve uyumun önündeki engelleri saptamayı amaçlıyoruz.
Gereç ve Yöntemler: Araştırmada Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanesi aile hekimliği polikliniklerine başvuran 18-75 yaş arası tip 2 diyabet tanısı almış toplamda 105 hastaya Diyabette Engeller Ölçeği (DEÖ) yaşam tarzı değişikliği engelleri alt boyutu ve hasta değerlendirme anketi uygulanmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %52,4 (n=55)'ü kadın, %47,6 (n=50)'sı erkektir. Hastaların yaşları 33 ile 75 yıl arasında değişmekte olup ortanca değeri 55 (ortalama 56.13 ± 8.45) yıl olarak saptanmıştır. Hastaların vücut kitle indeksi (VKİ) medyanı 29,7kg/ mt2 (min 21,55 max 45,91) olarak hesaplanmıştır. Hastaların çoğunluğu ilkokul mezunu (%44,7) ve evliydi (87,6). Katılımcıların hastalık süresini incelediğimizde %32,4 (n=34)'ü 0-5 yıl, %30,5 (n=32)'u 6-9 yıl ve %37,1 (n=39) 'i 10yıl ve üstü şeklinde diyabet tanısına sahipti. Hastaların %61 (n=64)'inin sadece oral anti diyabetik (OAD), %17,1 (n=18)'inin sadece insülin, %21,9 (n=23)'unun ikisini birlikte kullandığı saptanmıştır ve %57,1 (n=60)'inde ailede diyabet öyküsü mevcuttu. Katılımcıların %67,6 (n=71)'sının ek hastalığı vardı ve çoğunluğunu hipertansiyon (%40,9) ve koroner arter hastalığı (%16,1) oluşturuyordu. Çalışmamızda ek hastalığı olanların olmayanlara göre VKİ değerleri daha yüksek bulunmuştur. Hastaların beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite oranları değerlendirildiğinde, tüm hastaların sadece %21'inin diyetine tam uyum sağladığı, %27,6'sının haftada en az 150dk egzersiz yaptığı ve %23,8'inin esneme hareketlerini yaptığını belirlendi. DEÖ yaşam tarzı değişikliği alt boyut puanlaması genel düşük saptanmıştır. VKİ ile puanlama arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur yani VKİ yüksek hastaların zorluk durumları daha fazlaydı. Tedavi şekline göre incelediğimizde ölçek puanlamasında anlamlı bir fark saptanmıştı. Sadece insülin kullananların OAD + insülin kullanan gruba göre yaşam tarzı değiştirmede daha çok engelle karşılaştıklarını ve zorlandıklarını gördük. Yaşam tarzı değişikliğini daha önce duyanlar ve diyete uyum sağlayanların ölçek engel puanlaması arasında anlamlı bir fark saptanmıştır.
 
Sonuç: Fiziksel aktivitenin ve diyete uyumdaki devamlılığın sağlanması tip 2 diyabetli hastalarda mortalite ve morbiditenin azalmasındaki önemi çok büyüktür. Bu devamlılık için hastaların psikolojik ve sosyolojik engellerini iyi saptamak; hasta merkezli yaklaşımı özellikle bu hastalarda çok iyi kullanmamız gerekir. Bireyselleştirilmiş diyabet eğitimi bu konuda çok önemlidir. Hastanın güçlendirilmesi yönünde adımlar atılmalıdır. Yaşam tarzı değişikliğinin yaşam boyu devam edebilmesi için öz motivasyon stratejilerini geliştirmek gerekir. Kolay ulaşılabilirliği ve bütüncül yaklaşımının mümkün olduğu birinci basamaktaki hekimlerin bu konuda öncü olabileceğini düşünmekteyiz.

Anahtar Sözcükler: Birinci Basamak, Diyabette Engeller Ölçeği (DEÖ), Tip 2 Diyabetes Mellitus, Yaşam Tarzı Değişikliği

Abstract:
Background and Aim: Diabetes that is characterized by hyperglycemia is a chronic metabolic disease that requires regular medical care (1). According to the International Diabetes Federation (IDF), today there are 463 million people with diabetes in the world and it is predicted that by 2045, 700 million people will have diabetes (4). The most common presention of diabetes is type 2 diabetes. In the recent 30 years, the prevalence of type 2 diabetes has increased significantly (2). In the treatment of type 2 diabetes, lifestyle change is the most indispensable treatment that should be implemented for every stage. There are evidences that lifestyle change is more beneficial than many diabetes medications on fasting plasma glucose (FPG) and glycated hemoglobin A1c (HbA1c) levels (1). Unfortunately, it has been observed that patients with type 2 diabetes mellitus make slight lifestyle changes after diagnosis (3). In this study, we aim to determine the compliance of type 2 diabetes patients who applied to our family medicine outpatient clinic to lifestyle changes and the barriers to actualize this.
Materials and Methods: In the study, totally 105 type 2 diabetes patients who are between 18 and 75 years old and also applied to the family medicine outpatient clinics of Ankara University School of Medicine were enrolled. The ''Diabetes Obtacles Questionnaire (DOQ) – sub-dimension of barriers for  lifestyle change'' and patient evaluation forms were filled out by the patients.
Results: 52.4% (n = 55) of the participants were female and 47.6% (n = 50) of them were male. Ages of the patients ranged from 33 to 75 years; median value was 55 (mean 56.13 ± 8.45) years. The median body mass index (BMI) of the patients was 29.7 kg / mt2 (min 21.55 max 45.91). When we evaluated the time duration of type 2 diabetes disease of the participants, 0-5 years were 32.4% (n = 34), 6-9 years were 30.5% (n = 32) and 10 years and more were 37.1% (n = 39). It was determined that most of the patients use just oral anti-diabetic drugs (OAD) (61%, n = 64), 17.1% (n = 18) of them just use insulin, and 21.9% (n = 23) use both OAD and insulin. There was a family history of diabetes in 57.1% (n = 60). 67.6% (n = 71) of the participants had at least one comorbidity and the majority were hypertension (40.9%) and coronary artery disease (16.1%). In our study, BMI values of those with comorbidities were found out higher than those without. When the dietary habits and physical activity of the patients were evaluated, it was determined that only 21% of all patients completely comply with their diabetes diets, some of them exercise at least 150 minutes per week (27.6%) and do stretching exercises (23.8%). The scoring of the DOQ lifestyle change sub-dimension was low. A significant positive correlation was found between BMI and scoring, that means patients with high BMI had more difficulty. When we examined according to the treatment method, a significant difference was found on the score. We found that those who used only insulin faced with more barriers and difficulties to change their lifestyle than the group using OAD + insulin. A significant difference was found between the scores of those who heard about the lifestyle change before and those who comply with the diet. 
Conclusion: Maintaining the physical activity and diabetes diet is important to decrease mortality and morbidity in patients with type 2 diabetes. For this, it is necessary to determine the psychological and sociological barriers of the patients; we should perform the patient-centered care influentially in these patients. Individualized diabetes education is very important at this point. Necessary steps should be taken for patient empowerment. It is necessary to improve self-motivation strategies so that lifestyle changes can proceed. We as the primary care physicians should be part of this aim by holistic approach and being easily accessible.

Key words: Primary Care, Diabetes Obtacles Questionnaire (DOQ), Tip 2 Diabetes Mellitus, Lifestyle Change