Türkiye'de toprak kaynaklı ısı pompasının kullanılabilirliği ve verimliliğinin araştırılması
Investigation of the efficiency and availability of a ground source heat pump in Türkiye
Yazar: OĞUZ BIYIKLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. EROL UZAL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Makine Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Yenilenebilir enerji kaynaklarının geniş kapsamlı kullanımı önümüzdeki yıllarda gittikçe artan bir öneme sahip olacaktır. Ülkemizde de bu alan üzerine çalışmalar oldukça ilgi görmektedir ve her geçen gün artmaktadır. İklimlendirme için kullanılan ısı pompaları ısıyı üretmekten ziyade bir kaynaktan alarak ortama taşımayı amaçlar. Isı pompaları günümüzde özellikle de ülkemizde ihtiyacı olan ısı kaynağını için havayı ya da suyu kullanırlar. Hava kaynaklı ısı pompalarında hava sıcaklıklarının değişmesine bağlı olarak verimliliğin değişmesi, su kaynaklı ısı pompalarında ise ortaya suyun taşınması gibi ekstra maliyetlerin çıkması toprak kaynaklı ısı pompalarına yönelimi sağlamıştır. Bu çalışmada Türkiye'de toprak kaynaklı ısı pompasının kullanılabilirliği ve verimliliğinin araştırılması amacıyla geniş bir literatür taraması yapılmıştır. 2000-2023 yılları arasında Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde toprak kaynaklı ısı pompaları sistemlerine ait çalışmalar incelenmiş ve araştırmaya dahil edilecek çalışmalar belirlenmiştir. Araştırmaya katılan çalışmalardan edilen bulgular çalışma adı, çalışma türü, çalışma yılı, çalışmadaki vaka sayısı, vakanın gerçekleştiği bölge, vakanın gerçekleştiği il, uygulama alanı, uygulama amacı ve toprak kaynaklı ısı pompası türüne ve çalışmaların sonucuna göre sınıflandırılmıştır. Bu bulgular yorumlanarak sonuç kısmı hazırlanmıştır. Araştırmaya katılan Yenilenebilir enerji kaynaklarının geniş kapsamlı kullanımı önümüzdeki yıllarda gittikçe artan bir öneme sahip olacaktır. Ülkemizde de bu alan üzerine çalışmalar oldukça ilgi görmektedir ve her geçen gün artmaktadır. İklimlendirme için kullanılan ısı pompaları ısıyı üretmekten ziyade bir kaynaktan alarak ortama taşımayı amaçlar. Isı pompaları günümüzde özellikle de ülkemizde ihtiyacı olan ısı kaynağını için havayı ya da suyu kullanırlar. Hava kaynaklı ısı pompalarında hava sıcaklıklarının değişmesine bağlı olarak verimliliğin değişmesi, su kaynaklı ısı pompalarında ise ortaya suyun taşınması gibi ekstra maliyetlerin çıkması toprak kaynaklı ısı pompalarına yönelimi sağlamıştır. Bu çalışmada Türkiye'de toprak kaynaklı ısı pompasının kullanılabilirliği ve verimliliğinin araştırılması amacıyla geniş bir literatür taraması yapılmıştır. 2000-2023 yılları arasında Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde toprak kaynaklı ısı pompaları sistemlerine ait çalışmalar incelenmiş ve araştırmaya dahil edilecek çalışmalar belirlenmiştir. Araştırmaya katılan çalışmalardan edilen bulgular çalışma adı, çalışma türü, çalışma yılı, çalışmadaki vaka sayısı, vakanın gerçekleştiği bölge, vakanın gerçekleştiği il, uygulama alanı, uygulama amacı ve toprak kaynaklı ısı pompası türüne ve çalışmaların sonucuna göre sınıflandırılmıştır. Bu bulgular yorumlanarak sonuç kısmı hazırlanmıştır. Araştırmaya katılan çalışmaların %81'inin tez olduğu, en çok çalışmanın İç Anadolu bölgesinde yapıldığı, %45 ile en çok konut alanında uygulama yapıldığı, çalışmaların %62'sinin ısıtma üzerine yapıldığı, %49 ile en fazla düşey tip toprak kaynaklı ısı pompası kullanıldığı belirlenmiştir. Toprak kaynaklı ısı pompası uygulaması konusunda incelenen çalışmaların %43'ünde uygulamanın kullanabilirliğine ve verimliliğine katkı sağladığı, %16'sında finansal fayda sağladığı, %14'ünde ek bir enerji desteğine ihtiyaç duyduğu, %9'unda toprak kaynaklı ısı pompası türünün seçilmesine katkı sağladığı, %17'sinde toprak kaynaklı ısı pompası sistemlerinin diğer sistemler ile kıyaslanmasına katkı sağlamıştır. Toprak kaynaklı ısı pompası uygulamalarında ısıtma ve soğutma esnasında maksimum verimlilik katsayılarının (COP) 5'in üzerinde ölçüldüğü çalışmalar mevcuttur.

Abstract:
The extensive use of renewable energy sources will become increasingly important in the coming years. Studies on this field attract a lot of attention in our country and are increasing day by day. Heat pumps used for air conditioning aim to transfer heat from a source to the environment rather than producing it. Heat pumps today, especially in our country, use air or water to provide the heat source they need. The change in efficiency in air source heat pumps due to changes in air temperatures, and the emergence of extra costs such as water transportation in water source heat pumps, have led to a tendency towards ground source heat pumps. In this study, an extensive literature review was conducted to investigate the usability and efficiency of ground source heat pumps in Turkey. Studies on ground source heat pump systems in different geographical regions of Turkey between 2000 and 2023 were examined and the studies to be included in the research were determined. The findings from the studies included in the research were classified according to the study name, study type, study year, number of cases in the study, region where the case occurred, province where the case occurred, application area, purpose of application and ground source heat pump type and the results of the studies. The extensive use of renewable energy sources will become increasingly important in the coming years. Studies on this field attract a lot of attention in our country and are increasing day by day. Heat pumps used for air conditioning aim to transfer heat from a source to the environment rather than producing it. Heat pumps today, especially in our country, use air or water to provide the heat source they need. The change in efficiency in air source heat pumps due to changes in air temperatures, and the emergence of extra costs such as water transportation in water source heat pumps, have led to a tendency towards ground source heat pumps. In this study, an extensive literature review was conducted to investigate the usability and efficiency of ground source heat pumps in Turkey. Studies on ground source heat pump systems in different geographical regions of Turkey between 2000 and 2023 were examined and the studies to be included in the research were determined. The findings from the studies included in the research were classified according to the study name, study type, study year, number of cases in the study, region where the case occurred, province where the case occurred, application area, purpose of application and ground source heat pump type and the results of the studies. These findings were interpreted and the conclusion section was prepared. 81% of the studies included in the research were theses, the most studies were conducted in the Central Anatolia region, the most applications were made in the residential area with 45%, 62% of the studies were conducted on heating, and the most vertical type ground source heat pump was used with 49%. has been determined. In 43% of the studies examined on ground source heat pump application, it was stated that it contributed to the usability and efficiency of the application, in 16% it provided financial benefit, in 14% it required additional energy support, and in 9% it contributed to the selection of the ground source heat pump type. , 17% contributed to the comparison of ground source heat pump systems with other systems. There are studies in which maximum efficiency coefficients (COP) during heating and cooling in ground source heat pump applications were measured above 5.