Bitki fenolojik dönemlerinin dar yapraklı sinir otu (Plantago lanceolata L.) bitkisi otunda hayvan besleme kalitesi ile in vitro sindirimi üzerine etkisi
Differentiation of the forage quality and in vitro digestibility of lancoline (Plantago lanceolata L.) hay at different plant phenological stages
Yazar: MUSTAFA BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. NAFİZ ÇELİKTAŞ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dar yapraklı sinir otu, Türkiye'de özellikle Akdeniz iklim kuşağında doğal meralarda yaygın olarak bulunan bir türdür. Dar yapraklı sinir otu diğer bazı bölgelerimizde de çiftlik hayvanları tarafından değerlendirilmekte ve bu nedenle hayvan besleme açısından kaba yem kalitesi ve diğer biyokimyasal parametrelerinin detaylı bir şekilde araştırılması gerekmektedir. Kaba yemlerin sindirimi ve sindirilmiş kaba yemin metan üretim miktarı, hayvansal üretim ve yem kalite değerlendirmelerinde önemli kriterlerdendir. Bu açıdan bitki gelişme dönemleri kaba yemin sindirilebilirliğini ve hayvanlar tarafından tüketimini etkileyen bir parametre olarak ön plana çıkmaktadır. Buradan hareketle mevcut araştırma kapsamında, ılıman iklim meralarında yaygın olarak bulunan dar yapraklı sinir otunun farklı büyüme evrelerindeki besin içerikleri, in vitro sindirim ve anti-metanojenik özellikleri belirlenmiştir. Saha çalışmalarında, dar yapraklı sinir otu türünün, otlatma baskısının olmadığı habitatlarda baskın tür durumuna geçtiği gözlenmiştir. Dar yapraklı sinir otunun erken fenolojik dönemlerdeki protein içeriğinin, kaliteli bir yemle kıyaslanabilecek düzeyde olduğu ve bitki fenolojik dönemlerine bağlı olarak 65.8 ile 169.1 g kg-1 arasında değişim gösterdiği belirlenirken, bu tür için otlatma olgunluğu diyebileceğimiz dönemde protein oranının 127.3 g kg-1 olarak gerçekleşmesi önemli bulunmuştur. Bitki hücre duvarlarındaki lignifikasyonun, olgunlaşma ile artması sonucu kuru maddenin sindirilebilirliğinin rozet formundan erken tohum dönemine %78.9'dan %63.2'ye gerilediği saptanmıştır. Benzer bir eğilim kuru maddenin alımı için de belirlenmiştir. Dar yapraklı sinir otu örneklerinin 24 saat 39 °C'de rümen sıvısı içindeki inkübasyonu neticesi en yüksek in vitro sindirilebilirlik BGD3 fenolojik döneminde %64.0 olarak saptanmış ve geç fenolojik dönemde bu oran %54.8'e gerilemiştir. Türün metabolize olabilir enerji içeriğinde de aynı büyüme dönemleri için 15.0 MJ/kg KM'den 11.7 MJ/kg KM'ye düşüş saptanmıştır. Aynı inkübasyon koşullarında dar yapraklı sinir otu örneklerinin metan üretimi en düşük BGD3 dönemi için 15.8 ml/0.2 g KM olarak belirlenmiştir. Araştırma sonuçları Plantago lanceolata L. (dar yapraklı sinir otu) türünün Akdeniz iklim kuşağında gerek meraya dayalı küçükbaş hayvan yetiştiriciliği ve gerek büyükbaş hayvan yeminde katkı olarak kullanılabilecek, üstün özelliklere sahip bir kaba yem kaynağı olabileceğini ortaya koymuştur.

Abstract:
Narrow-leaf plantain is a species commonly found in natural pastures of Turkey, particularly in the Mediterranean climate zone. It is also utilized by livestock in some other regions, making it essential to thoroughly investigate its roughage quality and biochemical parameters for animal nutrition. The digestion of roughages and the methane production from digested roughages are critical criteria in livestock production and feed quality assessments. In this regard, plant developmental stages stand out as a parameter influencing the digestibility and consumption of roughage by animals. This study focused on identifying the nutrient content, in vitro digestibility, and anti-methanogenic properties of narrow-leaf plantain during various growth stages in temperate pastures. Field observations revealed that narrow-leaf plantain becomes a dominant species in habitats with no grazing pressure. The protein content of narrow-leaf plantain during its early phenological stages was comparable to that of high-quality forage and varied between 65.8 and 169.1 g kg⁻¹ depending on the plant's phenological stages. The protein content at the grazing-maturity stage, which is significant for this species, was recorded as 127.3 g kg⁻¹. It was observed that lignification of plant cell walls increased with maturation, leading to a decline in dry matter digestibility from 78.9% in the rosette form to 63.2% in the early seed stage. A similar trend was noted for dry matter intake. In vitro digestibility of narrow-leaf plantain samples, incubated with rumen fluid at 39°C for 24 hours, was highest at the BGD3 phenological stage, at 64.0%, and declined to 54.8% in the late phenological stage. Likewise, the metabolizable energy content of the species decreased from 15.0 MJ/kg DM to 11.7 MJ/kg DM across these growth stages. Methane production was measured under the same incubation conditions, with the lowest production of 15.8 ml/0.2 g DM recorded at the BGD3 stage. The study concludes that Plantago lanceolata, with its remarkable features, holds significant potential as a roughage source for small ruminants in pasture-based systems and as a supplement in cattle feed within the Mediterranean climate zone.