İçsel bir yönetim mekanizması olarak yönetim kurulları: İMKB'de işlem gören şirketlerin yönetim kurulu yapısı ve işlevleri üzerine bir araştırma
Board of directors as an internal governance mechanism: A research on board structure and functions of the companies listed at Istanbul Stock Exchange
Yazar: BURAK KOÇER
Danışman: PROF. DR. HAYRİ ÜLGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu tez çalışması, Vekalet ve Kaynak Bağımlılığı Teorileri çerçevesinde, ÎMKB'de işlem gören şirketlerin yönetim kurulu yapısının yönetim kurulu işlevleri üzerindeki etkisini incelemektedir. Araştırma, yönetim kurulu üye profili ve çeşitli şirket özelliklerini belirlemek üzere iki farklı düzeyde gerçekleştirilmiştir. Üyelerin bireysel olarak üstlendiği roller ve yönetim kurulu genelinin işlevlerini belirlemek amacıyla 145 yönetim kurulu üyesinin anket yanıtları faktör analizine tabi tutulmuş ve değişkenler arasındaki ilişkiler çoklu regresyon analiziyle incelenmiştir. Araştırmanın sonuçları gruba bağlı şirketlerdeki yönetim kurullarının gerek yapısal olarak gerekse işlevleri itibariyle bireylere ait ve geçiş aşamasındaki aile şirketlerine göre önemli ölçüde farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Ağırlıklı olarak şirketiçi üyelerden oluşan bireylere ait ve geçiş aşamasındaki aile şirketlerinin yönetim kurulları daha çok karar yönetimi faaliyetini üstlenirken, ağırlıklı olarak şirketdışı üyelerden oluşan gruba bağlı şirketlerin yönetim kurulları özellikle tepe yönetimi denetleme işlevi görmektedir. Genel müdürün kıdeminin ve şirket yaşının da yönetişim uygulamalarını etkileyen diğer önemli değişkenler olduğu belirlenmiştir. Buna göre, genel müdürleri nispeten daha uzun süredir görevde olan şirketlerde yönetim kurulları ağırlıklı olarak şirketiçi üyelerden oluşmaktadır. Daha yakın dönemde kurulmuş olan şirketlerin yönetim kurulları ise tepe yönetimi denetleme işlevini daha çok yerine getirmekte ve stratejik planlama faaliyetine daha aktif düzeyde katılım sağlamaktadır. Ayrıca, yönetim kurulu bileşiminin, stratejik planlamaya katılım düzeyini etkileyen diğer bir değişken olduğu görülmüştür. Bu durum, yönetim kurulu bağımsızlığının olumlu ve olumsuz sonuçlarına ilişkin çeşitli görüşleri destekler niteliktedir. Son olarak, Kaynak Bağımlığı Teorisi önerilerinin aksine, yönetim kurulu üye sayısı ve şirketdışı üye oranının, çevreyle ilişkiler işlevinin algılanan önemini azalttığı belirlenmiştir.

Abstract:
This study investigates what impact, if any, board structure of companies listed at Istanbul Stock Exchange (ISE) has on various functions fulfilled by the board with respect to agency and resource dependence perspectives. Research was conducted both at director and company level to explore board members' profile and various company characteristics. Responses of 145 directors to a questionnaire were factor analyzed to determine the roles assumed by individual board members and board functions in general, followed by multiple regression analyses to find out the relations among variables. Results revealed that governance practices of group- affiliated companies significantly differ from those of simple and transitory family companies both in terms of board structure and functions. Simple and transitory family companies' boards which mainly consist of inside directors are more involved in decision management, whereas outsider dominated boards of group-affiliated companies function primarily as a monitoring device. CEO tenure was also found to be a major factor affecting governance practices along with company age. Companies that have CEO's with relatively long tenure have insider dominated boards and younger companies are more active in monitoring of the top management and strategic planning. Furthermore, results revealed that board composition also significantly affects board's involvement in strategic planning. This finding supports the arguments about positive and negative consequences of board independence. Finally, in contrast to resource dependence propositions, board size and outsider ratio reduce the perceived importance of networking activity of the board.