8x8 ağır ticari taşıtın süspansiyon sisteminin modellenmesi ve taşıt dinamiğine etkilerinin optimizasyonu
Modelling of the suspension system of an 8x8 heavy duty vehicle and optimization of its effects on vehicle dynamics
Yazar: KAHRAMAN KÜÇÜK
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN İMREK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Bu tez kapsamında, 8x8 mobil vinç aracının süspansiyon sistemi modellenmiş, sürüş konforuna olan etkileri farklı dinamik modeller ile incelenmiştir. TÜBİTAK Projesi kapsamında geliştirilen araç, hidropnömatik süspansiyon sistemlerine sahiptir. Sönümleyici etkisinin hidrolik piston ve yay etkisinin de akümülatör marifetiyle sağlandığı bu sistemler genellikle askeri araçlar ve ağır iş makinalarında kullanılmaktadır. Binek araçlar arasında Citroen en önemli tasarımcı konumundadır. Tez çalışmasında hidropnömatik süspansiyon sisteminin doğrusal olmayan modeli, sönümleyici ve yay etkilerinin ayrı ayrı modellenmesi ile kurulmuştur. Sürüş konforuna etkileri öncelikle 1/8 taşıt modeli üzerinde, sonrasında tüm aracın çoklu gövde dinamiği modeli üzerinde irdelenmiştir.
Doğrusal olmayan model 1/8 taşıt modeli ve çoklu gövde dinamiği modeline uygulanırken, proje kapsamında tasarlanan taşıta ait parametre kümesi kullanılmıştır. Lastiğe ait parametre değerleri üretici firmadan temin edilmiştir. Bu değerler ile benzetimler gerçekleştirilmiştir. Ancak, aracın ilerleyen dönemlerde geliştirilmesi düşünülerek, süspansiyon sisteminin optimizasyonu da çalışılmıştır. 1/8 taşıt modeli kullanılarak farklı hedef fonksiyonlarının en az indirgenmesi üzerinde durulmuştur. Bu şekilde süspansiyon parametrelerin en iyi değerleri elde edilmiş ve bu değerler kullanılarak benzetimler yapılmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır.  Genetik algoritma kullanılarak gerçekleştirilen optimizasyon sürecinde, literatürde yer alan hedef fonksiyonlar irdelenmiş, kullanılan kısıtlar ile gerçekçi süspansiyon parametrelerine ulaşılması hedeflenmiştir.
Tez kapsamında yapılan çalışmalar ile, farklı yol şartlarında çalışması gereken proje konusu 48 tonluk taşıt için büyük öneme sahip süspansiyon sisteminin detaylı modeli kurulmuş, 1/8 taşıt modeli ve tüm araç çoklu gövde dinamiği modeli üzerinde benzetimleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlarda mevcut sistemin tepkilerinin araç için uygun olduğu gözlenmiştir. Süspansiyon sisteminin ileriki dönemde optimizasyonu için gerekli matematiksel alt yapı da kurulmuş, farklı tasarımlar elde edilmiştir.

Abstract:
Suspension system of 8x8 mobile crane has been modelled and its effects on driving comfort have been examined with different dynamic models within the scope of project. Vehicle developed within the scope of TÜBITAK (Scientific and Technological Research Council of Turkey)  Project has hydropneumatic suspension systems. These systems whose absorbing effect is provided by the means of hydraulic piston and spring effect  by the means of accumulator are generally used in military vehicles and heavy duty vehicles. Citroen among automobiles is in the best designer position. In the thesis study, non-linear model of hydropneumatic suspension system was established with separate modelling of absorbing and spring effects.  Effects on driving comfort has been studied firstly on 1/8 vehicle model and then on multibody dynamic model of the whole vehicle.
While non-linear model was applied on 1/8 vehicle model and multi-body dynamic model, parameter set of vehicle designed within the scope of project was used. Parameter values of tyre has been supplied from producing company.  Simulations have been realized with these values. However, it was considered to develop vehicle in the upcoming periods and optimization for suspension system was also studied. It was emphasized on minimization of different target functions by using 1/8 vehicle model. The best values of suspension parameters were obtained in this way and simulations were made and results were compared by using these values.  In the optimization proces performed by using genetic algorithm, target functions in literature were studied and realistic suspension parameters were aimed to be achieved with the constraints used.
With the studies conducted within the scope of thesis, detailed model of suspension system having a great importance for 48 ton vehicle that is the project topic required to be studied into two different conditions of way has been established and simulations on 1/8 vehicle model and whole the vehicle's multibody dynamic model have been realized. It was observed in obtained results that reactions of available system is suitable for vehicle. Mathematical basis required for the optimization of suspension system in the upcoming periods was established and different designs were obtained.