Tanacetum haussknechtii (Bornm.) Grierson uçucu yağının kimyasal, enantiomerik ve biyolojik aktivite açısından araştırılması
Investigation of Tanacetum haussknechtii (Bornm.) Grierson essential oil for chemical composition, enantiomers and biological activity
Yazar: SÜLEYMAN YUR
Danışman: DOÇ. DR. GÜLMİRA ÖZEK
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Bitki özütü = Plant extract ; Enantiyomerler = Enantiomers ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Tanacetum = Tanacetum ; Tanacetum haussknechtii = Tanacetum haussknechtii ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Türkiye'nin endemik bitkisi olan Tanacetum haussknechtii (Bornm.) Grierson üzerinde kimyasal kompozisyon ve biyolojik aktivite araştırması gerçekleştirildi. Bitkinin sap-yaprak, çiçek ve kök kısımlarından hidrodistilasyon yöntemi ile uçucu yağları elde edilerek kompozisyonları Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometrisi ve Gaz Kromatografisi-Alev İyonlaşma Dedektörü teknikleri ile araştırıldı. Ana bileşikler olarak sap-yaprak ve çiçek uçucu yağlarında borneol (%17.2, %20.5) ve
a-pinen (%14.5, %12.3), kök uçucu yağında ise geranil izovalerat (%41.6) bulundu. Yağlardaki a-pinen, b-pinen, sabinen, terpinen-4-ol, borneol, limonen, transpinokarveol enantiomer bileşiklerin enantiomer oranları şiral kolonda tespit edildi. Bitkinin topraküstü kısmından Folch metodu ile sabit yağ asitleri elde edilerek kompozisyonları gaz kromatografi yöntemiyle araştırıldı. Palmitik (%25.5), linoleik (%17.6) ve linolenik (%25.4) asit ana bileşikler olarak saptandı. Bitkinin farklı kısımlarından metanol, etilasetat ve su kullanılarak maserasyon yöntemiyle elde edilen ekstrelerde toplam fenolik ve toplam flavonoit bileşiklerin miktarları spektrofotometrik olarak tayin edildi. Uçucu yağ ve ekstrelerin in vitro deneylerde serbest radikal süpürme ve lipit peroksidasyonunu inhibe etme etkileri araştırılarak antioksidan aktiviteleri değerlendirildi. İnce Tabaka Kromatografisi-Otografi ve Ellman metotlarıyla uçucu yağ ve ekstrelerin asetilkolinesteraz enzimi üzerine etkileri araştırıldı. Metanollü ekstreler ve çiçek kısmından elde edilen etilasetatlı ekstrenin BHT ve gallik Asit'e göre orta derecede antioksidan etkiye sahip olduğu tespit edildi, ancak uçucu yağlar uygulanan deney sistemlerinde antioksidan etkili görülmedi. AChE enzim deneylerinde ise ekstreler zayıf etkili görülürken, çiçek uçucu yağı galantamin ile kıyaslandığında orta derecede etkili olduğu saptandı. 

Anahtar kelime: Tanacetum haussknechtii, uçucu yağ, enantiomer, ekstre, aktivite, GC/MS.

Abstract:
Chemical composition, enantiomeric distrubition and biological activity of Turkey's endemic plant Tanacetum haussknechtii (Bornm.) Grierson was done. The essential oils were obtained by hydrodistillation of different parts of the plant and analyzed by GC/MS and GC-FID techniques. Borneol (%17.2, %20.5) and a-pinene (%14.5, %12.3) were found to be the main compounds of the leaf-stem and the flower oils, geranyl isovalerate (%41.6) was detected as main constituent of the root oil. Enantiomeric ratios of a-pinene, b-pinene, sabinene, terpinen-4-ol, borneol, limonene, trans- pinocarveol was determined by using chiral columns. Fatty acids were obtained with Folsch method from the plant aerial parts and investigated by gas chromatographic techniques. Palmitic (%25.5), linoleic (%17.6) and linolenic acids were found as the main fatty acids. The methanol, ethyl acetate and water extracts were obtained from different parts of the plant by maceration and the total phenolic and total flavonoid contents were evaluated spectrophotometrically. The essential oils and extracts were evaluated for antioxidant activity using free radical scavenging activity and lipid peroxidation inhibition tests. The efects of essential oils and extracts on AChE enzyme were investigated by using TLC-autography and Ellman's methods. The methanolic extracts and the extract obtained with ethyl acetate from flowers demonstrated moderate antioxidant activity on tests. Essential oils didn't show any significant activity. In AChE enzyme assays the flower oil showed moderate neuroprotective properties, however the extracts were inactive.

Keywords: Tanacetum haussknechtii, essential oil, enantiomer, extract, activity, GC/MS.