Şem'î Şem'ullâh Şerh-i Mesnevî (I. cilt) (inceleme-tenkitli metin-sözlük)
Şem`î Şem`ullâh Şerh-i Mesnevî (volume I) (commentary - critical text - glossary)
Yazar: ABDÜLKADİR DAĞLAR
Danışman: PROF. DR. ATABEY KILIÇ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Mesnev-i Şerif Şerhi = Mesnev-i Şerif Şerhi ; Mesnevi = Mathnawi ; Şem`i Şem`ullah = Şem`i Şem`ullah ; Şerh = Commentary ; Şerhu`l-Mesnevi = Şerhu`l-Mesnevi

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, meşhur Türk âlim, mutasavvıf ve şâiri Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273)'nin altı ciltlik Farsça edebiyat şâheseri Mesnevî-yi Ma'nevî'sine Anadolu sahası Türk edebiyatında yapılmış Türkçe ilk tam şerhi olan, Şem`î Şem`ullâh'ın Türkçe ?Şerh-i Mesnevî? sinin birinci cildini ilmî usûllere uygun olarak gün ışığına çıkarmak, hem 6 ciltlik bu eser üzerinde yapılacak diğer çalışmalar için bir metin ortaya koymak, hem de Türk kültür ve edebiyat dünyasının zengin kaynaklarından bir şerh eserini daha bilim dünyasının istifadesine sunmaktır.Çalışmada, geleneksel şerhle ilgili, Türk edebiyatı araştırmacılarının yapmış oldukları tespitler, çalışmalar ve verdikleri hükümler tartışılmış; şârihlerin eserlerinde kullandıkları usûllerin ortak noktalarının tespiti yoluyla belirlenmeye çalışılmıştır. Türk edebiyatına ait kaynakların taranmasıyla genel olarak geleneksel şerh dünyamız, özel olarak da Mesnevî şerhleri ve şârihleri hakkında genel bilgiler verilmiştir.Klâsik Türk edebiyatının temel biyografik kaynaklarına ulaşarak 16. yüzyıl şârihlerinden Şem`î Şem`ullâh'ın hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verilmeye çalışılmış; üzerinde çalışılan bu şerh eserinin kendisinden hareketle, eser ve şârihi hakkında çeşitli tahlillerde bulunulmuştur.Eserin, yazma eser kütüphanelerinde bulunan yazma nüshaları incelenmiş, bu nüshalardan bir nüsha şeceresi oluşturulmuş, metin tenkidi yolu ile müellif nüshasına yani orijinal metne en yakın metin, ilmî transkripsiyon sistemine uygun olarak ortaya konmuştur.Metin içinde geçen kelimeler, kavramlar ve terkiplerle ilgili, bilhassa şârihin verdiği anlamlar göz önünde bulundurularak çalışmanın sonunda fonksiyonel bir sözlük hazırlanmıştır.

Abstract:
The purpose of this thesis is to introduce an academic study on the first volume of ?Şerh-i Mesnevî? of Şem`î Şem`ullâh, the first Turkish interpretation of the Mesnevî-yi Ma?nevî, one of the best known and most influential works of both Sufism and Persian literature, the 6 volume masterpiece written by Mewlana Jalaluddin Rumi (1207-1273), the celebrated Turkish Sufi, scholar and poet. It is also intended to bring out another valuable literary work of rich Turkish literature for the benefit of academic world, and establish a base for further studies on the subject.In this study, the works, the determinations, and the conclusions of Turkish literature researchers on classical interpretations are investigated. The analogies between the interpretation methods of the interpreters are examined. General information on classical interpretation, Mesnevi interpretations and interpreters are given.Information on the life and works of 16th century interpreter Şem`î Şem`ullâh is gathered from the classical Turkish literature biography resources. Comments on the author and his works are made by analyzing the interpretation itself.Manuscripts from various libraries are examined and a manuscript list is formed. Text recognition techniques are employed in order to find the manuscript closest to the original manuscript.Considering the meanings given by the interpreter, a glossary on contextual words, concepts and phrases is also included in the back of the statement.