Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarının kültüremler açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the textbooks of teaching Turkish to foreigners in terms of culturemes
Yazar: HASSAN MANSOUR HASSAN IBRAHIM MOHAMED
Danışman: PROF. DR. FAİK KANATLI
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dil eğitimi = Language education ; Kitaplar = Books ; Kültür = Culture ; Kültürem = Cultureme ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Yabancı dil = Foreign language ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education

Özet:
Toplum-dil-kültür bir üçgen gibidir. Biri olmadan diğerlerinin varlığını düşünmek mümkün değildir. Kültür, ona bağlı olan toplum için bazı kurallar belirleyerek onlara sınırlar çizmekte ve bu kuralları dil aracılığıyla nesilden nesile aktarmaktadır. Belirli bir toplumda doğan, yetişen birey; sosyalleşme sürecinde toplumunun inancı, gelenek-görenekleri, değer ve normlarından kaynağını alan kuralları edinir ve yaşama biçimine dönüştürür. Bu bağlamda yabancı dil öğrenmeye çalışan öğrenci, kendi toplumunun ona çizdiği sınırlarını aşarak, başkaya açılarak yeni bir dünya ile karşı karşıya gelir. Yeni dünyadaki insanlarla sağlıklı bir etkileşimde bulunmaya çalışan öğrenci, bilinmeyeni bilmeye ve ondan farklı olanı anlamaya çalışır. Farklı olanı anlamanın yolu, öğrenmeye çalıştığı dilin kültürünü öğrenmekten geçer. Kültürel bilgi taşıyan, kültürün dildeki görünümünü yansıtan ögeler ise kültüremlerdir. Belirli bir milletin gelenek-göreneklerini, inancını, ritüellerini, dünya görüşünü, değer ve normlarını yansıtan kültüremler, yeni bir kültüre açılma olanağını sağlayan sosyal ve soyut birimlerdir. Dolayısıyla kültüremsiz gerçekleşen yabancı dil öğretiminin hep eksik kalacağını ileri sürmek yerinde olacaktır. 

Bu çalışmanın amacı, kültürem kavramını açımlamak, yabancı/ ikinci dil olarak Türkçe öğretimindeki olası yeri, önemini ve işlevini belirtmektir. Bu amaçlar doğrultusunda bu çalışmada Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe, İzmir Yabancılar İçin Türkçe ve Türkçeye Yolculuk (B1-B2) düzeyleri ders kitapları incelenerek sözel kültüremlerin (Atasözleri, deyimler, kalıp sözler, ikilemeler ve tekerlemeler) tespiti yapılmış ve sıklığı belirtilmiştir. Nitel modeldeki bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi benimsenmiştir. Veriler tablolaştırılarak içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bu çalışmadan elde edilen bulgular çerçevesinde bu sonuca ulaşılmıştır: Bu alanda hazırlanan kitapların birbirlerine görece artıları ve eksileri vardır. İncelediğimiz hiçbir kitap, kültüremleri bütünüyle yansıtmamaktadır. Ders kitaplarında tespit edilen sözel kültüremlerin kullanım sıklığının düzeyler yükseldikçe artacağı beklenirken; bu yönde göze çarpacak biçimde bir artış gözlemlenmemiştir. Sözel kültüremler beceriler arasında orantılı bir şekilde dağıtılmamıştır. Ayrıca bazı kitaplarda atasözleri ve tekerleme gibi sözel kültüremlere hiç yer verilmediği saptanmıştır. Bu tezde, kültüremle ilgili daha fazla çalışmalar yapılarak seviyelendirilmiş açıklamalı kültür birimleri sözlüğü hazırlanması önerilmiştir.

Abstract:
Society-language-culture is like a triangle. It is impossible to think of the existence of the other without one. Culture determines some rules for the society that depends on it, draws boundaries for them and transfers these rules from generation to generation through language. The person born and raised in a particular society acquires these rules, which take their origin from the beliefs, traditions, customs, values and norms of his society during the process of socialization and adopting them as a lifestyle. In this context, the student who tries to learn a foreign language faces a new world by crossing the boundaries drawn by his own society and opening up to another. A student who is trying to have a healthy interaction with people in the new world, tries to know the unknown and to understand what is different from him. The way to understand what is different is through learning the culture of the language that he is trying to learn. The elements that carry cultural knowledge and reflect the appearance of culture in the language are culturemes. Culturemes, which reflect the traditions-customs, beliefs, rituals, worldview, values and norms of a particular nation, are social and abstract units that provide the opportunity to open up to a new culture. Therefore, it would be appropriate to argue that foreign language teaching, which takes place without cultureme, will always be incomplete.

The aim of this study is to anatomize the concept of cultureme and to indicate its possible place, importance and function in teaching Turkish as a foreign / second language. İn accordance with these purposes, in this study the levels of (B1-B2) Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe, İzmir Yabancılar İçin Türkçe and Türkçeye Yolculuk textbooks were examined and verbal culturemes (Proverbs, idioms, formulaic expression, reduplications and rhymes) were determined and their frequency was indicated. In this study in the qualitative model, the document analysis method was adopted. The data were tabulated and analyzed by content analysis. Within the scope of the findings obtained from this study, this conclusion was reached: Books prepared in this field have their pros and cons relative to each other. None of the books we examined reflects the culturemes in its entirety. While it was expected that the frequency of use of the verbal culturemes determined in textbooks would increase as the levels increase; no noticeable increase was observed in this direction. Verbal culturemes were not distributed proportionally among skills. Moreover, it was identified that in some books, verbal culturemes such as proverbs and rhymes were not included at all. In this thesis, it is suggested to prepare a leveled annotated cultural units dictionary by conducting further studies on culturemes.