Çankırı'da satılan Çankırı kaya tuzlarının bazı fizikokimyasal özellikleri
Some physicochemical properties of Çankırı rock salt which is being sold in Çankırı
Yazar: NERMİN SALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. HÜDAYİ ERCOŞKUN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Tuz = Salt ; Tuz tüketimi = Salt consumption

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Çankırı kaya tuzunun karakteristik özelliğini belirlemek ve mineral kaynağı olmadığını ispat etmektir. Bu kapsam doğrultusunda ICP-MS analizleri ile Çankırı piyasasından elde edilen kaya tuzu numunelerinin eser element ve ağır metal içerikleri belirlenmiştir. Analiz sonuçlarında numunelerde Al, Ni, Fe, Co, Sn, Sb, Li gibi elementlerin As, Hg, Pb, Cd gibi toksik ağır metallerin bulunmadığı tespit edilmiştir. Kaya tuzu numunelerinde tespit edilen elementler şunlardır: Ti, V, Mn, Mg, Ca, Cu, Zn ve Ba. Titanyum (Ti) derişim aralığı 0,3±0,8 µg kg-1 olarak sonuç verirken, vanadyum (V) derişim aralığı 0,2±0,7 µg kg-1 olarak elde edilmiştir. Esansiyel-eser elementlerden olan manganez (Mn), 6,7±25,7 µg kg-1 derişim aralığında bulunmuştur. Kalsiyum (Ca) minerali, kaya tuzu numunelerinin hepsinden anlamlı ve yüksek sonuçlar vererek 569,7±775,2 mg kg-1 konsantrasyon aralığında çıkmıştır. Magnezyum (Mg), 40,7±77,6 mg kg-1 derişim aralığında çıkmıştır.  Bakır (Cu) elementi 0,1±5,6 µg kg-1 aralığında elde edilmiştir. Çinko (Zn) mineralinin tuz numunelerindeki miktarı, 102,3±365,2 µg kg-1 aralığında elde edilmiştir. Kaya tuzu numunelerinin hepsinde toksik olupta yüksek konsantrasyonda sonuç veren element baryum (Ba) olmuştur. Baryumun derişim aralığı 2816,4±589,3 µg kg-1 olarak tespit edilmiştir. Baryum toksik bir element olmakla birlikte numunelerde derişimi limit değerlerin çok altında çıkmıştır. Diğer elementlerin konsantrasyonları ise yüksek çıkmakla birlikte tuzun mineral kaynağı olarak tüketimi açısından anlamlı bir sonuç vermemiştir. FT-IR analizlerinde kaya tuzu numunelerinin moleküler düzeyde tanımlanması amaçlanmıştır. Elde edilen FT-IR spektrum aralıkları ise şu şekildedir: 151-156 cm-1, 532-550 cm-1, 854-866 cm-1, 1526-1528 cm-1, 1970-1996 cm-1, 2042-2050 cm-1. Bu sonuçlar bazında kaya tuzu numunelerinin birbirine benzer özellikte olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Çankırı kaya tuzundaki safsızlıkları görmek amacıyla numunelerin mikro fotoğrafları çekilmiştir. Elde edilen görüntüler, Çankırı kaya tuzunun yüksek saflıkta olduğunu ispat etmiştir. Neticede Çankırı kaya tuzu, ağır metal içermemesi, safsızlık derecesinin düşük olması ve bazı iz mineralleri içeriğinde bulundurması bakımından önemlidir ancak tek başına mineral kaynağı olması açısından yetersizdir.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the characteristic feature of Çankırı rock salt and to show that it is not a mineral source. In this context, heavy metal contents and trace elements of rock salt samples obtained from Çankırı market were determined by ICP-MS analysis. As the result of the analysis it was determined that the samples do not contain the following elements; Al, Ni, Fe, Co, Sn, Sb, Li and also toxic heavy metals such as As, Hg, Pb, Cd. The elements which were detected in rock salt samples are: Ti, V, Mn, Mg, Ca, Cu, Zn ve Ba. Titanium (Ti) concentration range was measured as 0,3±0,8 µg kg-1, while vanadium (V) concentration range was 0,2 ± 0,7 µg kg^(-1). The concentration range of Manganese (Mn) which is one of the essential-trace elements was measured as 6,7±25,7 µg kg^(-1). The concentration range of Calcium (Ca), Magnesium (Mg) and Copper (Cu) were found to be 569,7±775,2 mg kg^(-1), 40,7±77,6 mg kg^(-1) and 0,1±5,6 µg kg^(-1)respectively. Also the amount of the Zinc (Zn) mineral in salt samples was measured as 102,3±365,2 µg kg^(-1). Barium (Ba) , which is known as a toxic element was found in all rock salt samples and its concentration range was found to be 2816,4±589,3 µg kg^(-1) which shows that its concentration in samples is below the limits. Although the concentration of other elements were high, a significant result can not be reached in terms of consumption of salt as a mineral source. It is aimed to identify rock salt samples at molecular level in FT-IR analysis. The FT-IR spectrum ranges obtained are as follows: 151-156 cm^(-1), 532-550 cm^(-1), 854-866〖 cm〗^(-1), 1526-1528 cm^(-1), 1970-1996 cm^(-1), 2042-2050 cm^(-1).  Based on these results, it has been determined that rock salt samples are similar to each other. Additionally , micro photographs of the samples were taken in order to see the impurities in Çankırı rock salt. The images proved that Çankırı rock salt is of high purity. As a result, Çankırı rock salt is important in that it does not contain heavy metals, has a low degree of impurity and contains some trace minerals. However, it is insufficient in terms of being a mineral source.