İbn Haldun'un yorum kuramı
Ibn Khaldun's theory of interpretation
Yazar: RIZA TEVFİK KALYONCU
Danışman: PROF. DR. OSMAN BİLEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; Yorumlama = Interpretation ; İbn Haldun = İbn Haldun ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışmada, İbn Haldun'un, kurucusu olduğu Umran ilminin dayandığı bilgi kuramı üzerinde durulmaktadır. Tabiat bilgisine odaklanan geleneksel felsefenin dayandığı bilgi kuramının tarihi ve toplumsal olguları anlama ve açıklamakta yetersiz kaldığına inanan İbn Haldun, Umran ilmini, beşeri hayatın sabit ve değişken şartlarını araştıran yeni bir disiplin olarak tanımlar. Bu ilim aracılığıyla İbn Haldun'un aynı zamanda farklı bir epistemoloji ve toplumsal ontoloji inşa ederek tarih ve toplum bilgisine yeni bir yorumlama çerçevesi geliştirdiği bu çalışmanın ana tezi olarak ortaya konulacaktır. Bu tezi de, Umran ilminin yöntemi, kullandığı temel kavramlar ve bunlar aracılığıyla İbn Haldun'un tarih, toplum ve bilgi konularını yorumlaması ile ispatlamaya çalışacağız.  
Birinci bölümde İbn Haldun'un tarih yorumu ele alınmıştır. Bu bölümde İbn Haldun'un Umran ilmini tarihsel aktarımların doğrulanmasında metot olarak kullanışı üzerinde durulmaktadır. 
Çalışmanın ikinci bölümünde ise, Umran ilminin zaruret, gereksinim ve lüks kategorileri gibi temel kavramları ele alınmaktadır. Ayrıca bu bölümde İbn Haldun'un yaşanan hayatın kategorilerini temel alarak, realist bir yaklaşım içerisinde meydana getirdiği toplum yorumu irdelenmektedir. 
Üçüncü ve son bölümde İbn Haldun'un umran ve ilimler arasında kurduğu ilişki ve Mantık, Felsefe, Kelam ve Tasavvuf disiplinlerini yorumu ve bu disiplinlere yönelik eleştirileri üzerinde durulmaktadır. Çalışmada İbn Haldun'un bir sosyal gerçeklik ontolojisi meydana getirdiği ve realist, kısmen rasyonalist bir yorum kuramı sunduğu sonucuna varılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Tarih, Umran, Yorum, Bilgi, Toplum.

Abstract:
This study focuses on the epistemological theory that lies at the basis of the science of civilization (Ilm al-Umran) founded by Ibn Khaldun. According to Ibn Haldun by relaying heavily on the knowledge of nature, the traditional philosophical epistemology has remained inadequate for understanding and explaining the historical and social facts and therefore he defines the science of civilization as a new discipline for exploring the stable and changing conditions of human life. That by means of the science of civilization Ibn Haldun construes a new epistemology and ontology and he develops a framework of interpretation for historical and social knowledge is the main thesis of this study. This thesis is defended by an analysis of the method and basic concepts of the science of civilization, and Ibn Haldun's usage of these concepts in his interpretation history, society and knowledge.
This thesis is expounded in three chapters. First chapter deals with Ibn Khaldun's interpretation of history and the science of civilization as a method of verification for historical accounts. 
Second chapter deals with the basic methodological concepts of the science of civilization such as the categories of necessity, requirement, and luxury. Also Ibn Haldun's interpretation of society by means of the categories of life with a realistic approach is elaborated in this chapter. 
In the chapter three, Ibn Haldun's account of the relation between science and society and his interpretation and critique of the status and the role of such disciplines as logic, philosophy, theology, and Sufism from a social point of view are evaluated. It is concluded that Ibn Khaldun introduces a theory of interpretation based on ontology of social fact and to a certain extent a realistic and rationalistic epistemology.


Keywords: History, Umran (Civilization), Interpretation, Knowledge, Society