Platanus orientalis L. (Doğu Çınarı)'in CMIP6 iklim modelleri ile yayılış alanlarının karşılaştırmalı tahmini
Comparative estimation of distribution areas of Platanus orientalis L. (Eastern plane) with CMIP6 climate models
Yazar: AYYÜCE ÜYÜK
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KAMİL ÖRÜCÜ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: CMIP = CMIP ; Platanus orientalis = Platanus orientalis ; İklim değişikliği = Climate change ; İklim modelleri = Climate models

Özet:
Türlerin mevcut ve gelecekteki dağılım alanlarının makine öğrenimi tekniğiyle modellenmesi günümüzde önemli çalışmalardan biri haline gelmiştir. Ülkemize ait ve Peyzaj Mimarlığı meslek disiplininin önemli tasarım elemanı olan bitkisel materyalin iklim değişikliğinden nasıl etkileneceğinin analiz edilmesi, bu türlerin bitkilendirme çalışmalarında gelecek kullanımının planlanabilmesi için büyük önem taşımaktadır. Türlerin var olduğu alanları ifade eden nokta verileri ve bu alanlara ait sayısal biyoklim verileri kullanılarak oluşturulan katmanlar sayesinde türlerin mevcut ve gelecekteki potansiyel dağılım alanları farklı iklim senaryolarına göre MaxEnt programı ile belirlenebilmektedir. İklim değişikliği ve tür dağılımlarını esas alan bu çalışmada ilk olarak Platanaceae familyasına ait Türkiye'de doğal olarak yetişen Platanus orientalis L. (Doğu Çınarı) türüne ait var verileri ve biyoiklimsel değişkenlerden alınan veriler kullanılarak Worldclim 2.1 sürümü 2,5 dakikalık (yaklaşık 20 km2) konumsal çözünürlüğe sahip 19 biyoiklimsel değişkenin Pearson Korelasyon analizi ile 9 değişkene düşürülmüştür. Daha sonrasında ise türlerin yayılış alanlarının iklim değişiminden nasıl etkileneceğini belirlemek için ise CMIP6 modellerinden olan CanESM5, MIROC6 ve IPSL-CM6A-LR iklim değişim modelleri kullanılarak türün SSP1 2.6, SSP2 4.5, SSP3 7.0 ve SSP5 8.5'e senaryolarına göre 2021-2040, 2041-2060, 2061-2080 ve 2081-2100 yıllarına göre potansiyel yayılış alanı Maxent 3.4.1 programı kullanılmıştır. Ayrıca türlere ait günümüz ve gelecekteki yayılış alanları haritalarının arasındaki alansal ve konumsal farklar değişim analizi ile ortaya konulmuştur. Platanus orientalis L. türünün CanESM5 ve IPSL-CM6A- LR modeline göre SSP3 7.0 ve SSP5 8.5 senaryolarında Ege bölgesinden uzaklaşacağı tahmin edilmektedir. MIROC6 modelinde ise SSP5 8.5 senaryosu diğer modellere karşı bitki türüne rastlanacağı görülmektedir.

Abstract:
Modeling of the current and future distribution areas of species with machine learning technique has become one of the important studies today. It is of great importance to analyze how the plant material, which belongs to our country and is an important design element of the Landscape Architecture profession, will be affected by climate change, in order to plan the future use of these species in planting studies. The current and future potential distribution areas of species can be determined with the MaxEnt program according to different climate scenarios, thanks to the layers created by using point data expressing the areas where the species exist and the numerical bioclimate data of these areas. In this study, which is based on climate change and species distribution, firstly var data belonging to Platanus orientalis L. (Eastern Plane Tree) species that grows naturally in Turkey belonging to the Platanaceae family and data obtained from bioclimatic variables were used. Worldclim 2.1 version has been reduced to 9 variables by Pearson Correlation analysis of 19 bioclimatic variables with a spatial resolution of 2.5 minutes (approximately 20 km2). Then, in order to determine how the distribution areas of the species will be affected by climate change, the CanESM5, MIROC6 and IPSL-CM6A-LR climate change models, which are CMIP6 models, are used according to the scenarios of SSP1 2.6, SSP2 4.5, SSP3 7.0 and SSP5 8.5, the potential distribution area of the species according to the years 2021-2040, 2041-2060, 2061-2080 and 2081-2100 Maxent 3.4.1 preogram was used. In addition, the spatial and spatial differences between the present and future distribution maps of the species were revealed by the change analysis. It is estimated that Platanus orientalis L. will move away from the Aegean region in SSP3 7.0 and SSP5 8.5 scenarios according to the CanESM5 and IPSL-CM6A-LR model. In the MIROC6 model, on the other hand, it is seen that plant species will be encountered against other models in the SSP5 8.5 scenario.