Şevkî ve divanı [İnceleme-metin]
Şevkî and divan [Meview-text]
Yazar: MELEK ÖZMEN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERDOĞAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk edebiyatında şairler ve onların divanları büyük öneme sahiptir. Günümüzde tespit edilmiş birçok şair ve divanı bulunsa da hâlâ  gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen eserler bulunmaktadır. Çalışmamıza konu olan "Şevkî Divanı" Ankara Milli Kütüphanede 06 Mil Yz A 2618 numarada kayıtlıdır. Çalışmanın amacı Şevkî mahlaslı şairi ve Divanı'nı tanıtmak, Şevkî'nin Türk edebiyatındaki yerini tespit etmek ve Divan metnini ortaya koymaktır. Yapmış olduğumuz çalışmada araştırma, inceleme ve tenkit yöntemleri uygulanmıştır.
Çalışma dört bölümden meydana gelmektedir: Birinci Bölüm: Şevkî'nin hayatı ve edebî kişiliği, İkinci Bölüm: Divan'ın şekil ve içerik incelemesi, Üçüncü Bölüm: Divan'ın tahlili(Din-Tasavvuf, Cemiyet ve Sosyal Hayat, İnsan, Tabiat), Dördüncü Bölüm: Nüsha tavsi, Divan hakkında özellikler ve Divan'ın tenkitli metninden oluşmaktadır. 
Eserini incelemeye aldığımız Şevkî mahlaslı şairin hayatı hakkında ne kaynaklarda ne de kendi eseri içerisinde kayda değer bir bilgi bulunmamaktadır. Fakat Fuzûlî'ye yazmış olduğu tahmislerden hareketle onun Fuzûlî ile aynı dönem veya ondan sonraki bir dönemde yaşadığı tahmin edilmektedir. 
Şevkî Divanı 55 varaktan oluşmaktadır. Divan'da yer alan manzumeler hem Azerbaycan Türkçesi hem Çağatay Türkçesi hem de Osmanlı Tükçesi dil özelliklerini gösterir. Bunun yanı sıra Şevkî Divanı nazım şekilleri açısından farklılıklar bulundurur. Klasik şiirde kullanılan nazım şekillerinin yanında Divan'da Azerbaycan halk şiirinde kullanılan nazım şekillerinden bayatı ve geraylı da kullanılmıştır. Divan bu açıdan dikkat çekicidir. Şevkî Divanı'nda 40 rubai, 38 bayatı, 32 gazel, 31 muhammes, 16 geraylı, 12 tahmis, 5 mesnevi, 4 murabba, 2 kaside, 2 terkib-bent, 2 onbirli musammat, 2 onikili musammat, 1 müseddes, 1 mütessa, 1 terci-bent, 1 kıtayla toplam 188 manzume bulunmaktadır.

Abstract:
Poets and their divans have great importance in Turkish literature. Although there are many poets and their divans identified today, there are still works waiting to be unearthed. In this study, the work in Ankara National Library 06 Mil Yz A 2618 was examined and it was aimed to determine the place of the poet with the pseudonym Şevkî in Turkish literature. In our study; research, examination and criticism methods were applied.
Our work consists of 4 parts: The first part is Şevkî's life and literary personality, the Second part is the form and content analysis of the Divan, the Third part is the analysis of the Divan (Religion-Mysticism, Society and Social Life, Human, Nature), the Fourth part is the description of the copy, it consist of the method used when examining the text and the critical text of the Divan.
There is no significant information about the life of the poet with the pseudonym Şevkî, whose work we have examined, neither in the sources nor in his own work. However, based on the tahmis he wrote to Fuzûlî, it is estimated that he lived in the same period as Fuzuli or in a later period.
Şevkî's Divan consists of 55 leaves.  The poems in the Divan show the characteristics of both Azerbaijani Turkish, Chagatay Turkish and Ottoman Turkish. In addition, Şevkî's Divan has differences in terms of verse forms. In addition to the verse forms used in classical poetry, bayati and gerayli, which are verse forms used in Azerbaijani folk poetry, were also used in the Divan. Divan is remarkable in this aspect. In Şevkî's Divan, 40 rubaî, 38 bayatı, 32 gazel, 31 muhammes, 16 gerayli, 12 tahmis, 5 masnavi, 4 murabba, 2 kaside, 2 compound-bent, 2 eleven musammat, 2 twelve musammat, 1 müseddes, 1 mutssa, 1 terci-bent and 1 stanza, there are a total of 188 poems.