Ege Bölgesi yağış ve sıcaklık değerlerinin zaman ve mekân boyutundaki değişiminin istatistiksel analizi
Statistical analysis of spatial and temporal variation of precipitation and temperature in Aegean Region
Yazar: EMRAH ÖZÇAKAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET SÜER ANAÇ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ege bölgesi = Aegean region

Özet:
İki ana bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde Ege Bölgesi yağış ve sıcaklık parametrelerinin zamansal trendleri Mann-Kendall testi kullanılarak incelenmiştir. Çalışma amacına yönelik olarak, Devlet Meteoroloji İşleri (DMİ)'ne ait 34 meteoroloji istasyonunda ölçülen yağış (1960-2010) ve sıcaklık (1975-2010) verileri ile Devlet Su İşleri (DSİ)'ne ait 63 meteoroloji istasyonunda ölçülen yağış (1960-2005) verileri materyal olarak kullanılmıştır. Trend analizi sonuçları her bir iklim parametresi için tüm istasyonlarda ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Trendlerin yönlerinin parametreler ve istasyonlar arasında farklılık gösterdiği saptanmıştır. Bu nedenle, yağış parametresinde genel bir artış veya azalış eğilimi olduğunu söylemek oldukça zordur. Fakat, sıcaklık için tüm istasyonlarda artan yönde belirgin trendler saptanmıştır.
İkinci bölümde ise, Ege Bölgesinde meteoroloji istasyonları dışında kalan ölçüm yapılmayan noktalardaki yağış ve sıcaklık değerleri jeoistatistiksel yöntemler kullanılarak tahmin edilmiştir. Çalışmada, İzmir, Aydın, Manisa, Uşak, Kütahya, Afyon, Denizli ve Muğla il sınırları içinde kalan yaklaşık 85.000 km2'lik bir alanı kapsayan Ege Bölgesi'ndeki yağış için 63 ve sıcaklık için 34 meteoroloji istasyonu yıllık toplam yağış ve yıllık ortalama sıcaklık verileri kullanılmıştır. Çapraz doğrulama işlemi sonucunda, deneysel yarıvaryogramları temsil edebilecek en iyi teorik yarıvaryogram modellerinin küresel ve üssel olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, kriging yöntemiyle yağış parametresi için 10, sıcaklık parametresi için ise 7 adet tahmin haritası oluşturularak, söz konusu iklim parametrelerinin zaman içerisinde mekânsal değişimleri belirlenmiştir.

Anahtar sözcükler: Yağış, sıcaklık, Ege Bölgesi, trend analizi, Mann-Kendall
testi, jeoistatistiksel modelleme, krigleme.

Abstract:
This study is composed of two parts. In the first part, temporal trends of precipitation and temperature parameters in Aegean Region were evaluated using Mann-Kendall test. Precipitation (1960-2010) and temperature (1975-2010) data were collected by State Meteorology Works (DMI) at 34 monitoring stations and were precipitation data (1960-2005) collected by State Hydraulic Works (DSI) at 63 monitoring stations. Climate parameters analyzed for trends are precipitation and temperature. The results of trend analysis were evaluated for each parameter-station combination. The results showed that directions of trends mostly differs among parameters and also among stations for any parameter. Therefore, it is very hard to conclude that there is an overall upward or downward trend in the precipitation. On the other hand, upward trends in temperature detected in all of the stations.
 In the second part of the study, precipitation and temperature values at unsampled sites along Aegean Region were predicted using geostatistical methods. Long term annual rainfall depths, obtained from 63 stations for precipitation and 34 stations for temperature over approximately 85.000 km2 area encomposed by İzmir,  Aydın, Manisa, Uşak, Kütahya, Afyon, Denizli and Muğla provinces, have been used in the study. At the end of cross-validation procedure, it is concluded that the best theoretical semivariogram model, which characterizes the study area and fits best to the experimental semivariograms, is spherical and exponential model. As a result, spatial variation of related climate parameters on different times using 10 prediction maps for precipitation and 7 prediction maps for temperature were obtained by kriging methods.

Keywords: Precipitation, temperature, Aegean Region, trend analysis, Mann
Kendall test, geostatistical modeling, kriging.