Yutma bozukluğu olan yaşlı bireylerde beslenme durumu ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of nutritional status and quality of life in elderly with dysphagia
Yazar: HATİCE MERVE BAYRAM
Danışman: PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlılar = Aged ; Yutma = Deglutition ; Yutma bozuklukları = Deglutition disorders

Özet:
Yutma bozukluğu olan yaşlılar malnütrisyon riski ile karşı karşıyadır ve bu durum yaşam kalitelerini olumsuz yönde etkiler. Bu çalışmada, yutma güçlüğü olan hastaların beslenme alışkanlıklarının saptanması ve çiğneme gücü performanslarının değerlendirilerek yaşam kalitesi ve malnütrisyon durumu üzerine olan etkileri incelenmiştir. Bu amaçla Nisan 2015-Nisan 2016 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Yutma Bozuklukları Araştırma ve Uygulama Merkezi'ne başvuran yutma güçlüğü olan 55 (27 erkek, 28 kadın) yaşlı hasta ve Geriatri Polikliniği'ne başvuran gönüllü yutma bozukluğu olmayan 62 (24 erkek, 38 kadın) yaşlı üzerinde yapılmıştır. Tüm yaşlılara genel özellikleri, malnütrisyon durumu, ağız ve diş sağlığı durumları, fiziksel aktivite durumları ve yaşam kalitelerini değerlendiren anket formu uygulanmış, besin tüketim kayıtları (1 günlük) ve bazı antropometrik ölçümleri alınmıştır. Yaşlıların çiğneme gücü performansları özel bir sakız ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda, yutma bozukluğu olan yaşlıların %69.1'inin kötü, %27.3'ünün normal ve %3.6'sının iyi çiğneme gücü performansı olduğu belirlenmiştir. Bu durum kontrol grubunda sırasıyla %53.2, %30.6 ve %16.1'dir (p<0.05). Mini Nütrisyonel Değerlendirme (MNA) testine göre, yutma bozukluğu olan yaşlıların %49.1'inde malnütrisyon, %45.4'ünde malnütrisyon riski gözlenmiştir. Kontrol grubunun ise %9.7'sinin malnütrisyonlu, %41.9'unun malnütrisyon riski altında olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Vücut ağırlığı, beden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi, üst orta kol çevresi (ÜOKÇ) ve el kavrama gücü yutma bozukluğu olan erkeklerde kontrol grubu ile farklı bulunmuştur (p<0.05). Yutma bozukluğu olan kadın bireyler ile kontrol grubundaki kadınlar kıyaslandığında ise; ÜOKÇ, baldır çevresi ve el kavrama gücü farklıdır (p<0.05).Yutma bozukluğu olan gruptaki erkek bireylerde, enerji, protein, posa, A vitamini, B1 vitamini, B2 vitamini, niasin, B6 vitamini, folik asit, kalsiyum, magnezyum ve çinko; kadın bireylerde ise; enerji, protein, posa, B1 vitamini, niasin, B6 vitamini, folik asit, kalsiyum, magnezyum, demir ve çinko alımları yetersiz olarak görülmüştür. Yapılan ölçütler arasındaki ilişkiye bakıldığında, Yaşlılarda Oral Sağlığı Değerlendirme (GOHAİ) ile Yeme Değerlendirme Aracı (EAT-10), EAT-10 ile BKİ ve EAT-10 ile Yaşam Kalitesini Değerlendirme (SWAL-QOL) arasında güçlü bir korelasyon bulunmuştur (p<0.05). MNA ile GOHAİ, MNA ile EAT-10, MNA ile BKİ, MNA ile Barthel Index (Bİ), MNA ile çiğneme gücü performansı, MNA ile SWAL-QOL, GOHAİ ile Bİ, GOHAİ ile SWAL-QOL ve GOHAİ ile çiğneme gücü performansı arasında orta derece korelasyon bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak yutma bozukluğu olan yaşlılarda malnütrisyon riskinin yüksek olduğu MNA ile gözlenmiştir ve yaşam kalitesi ile yutma bozukluğunun güçlü bir ilişki içinde olduğu gözlenmiştir. Bu nedenle yutma bozukluğu teşhisinden sonra beslenme durumunda meydana gelebilecek değişikliklerin bilinmesi önemlidir. Ayrıca, daha iyi bir klinik sonuç alınabilmesi için hastaların diyetisyen tarafından izlenmesi ve her aşamada özel gereksinimlerine uygun sağlıklı ve dengeli bir diyet tüketimleri sağlanmalıdır.

Abstract:
Older people with swallowing disorders are faced with the risk of malnutrition and this affects quality of life adversely. The aim of this study; determination of nutritional status in elderly with dysphagia, examining the relationship between food consumption and masticatory performance, as well as determination of nutrient deficiency and to examine the effect of dysphagia on quality of life in and investigate malnutrition or risk of malnutrition in elderly with swallowing disorders. The study was carried out on 55 (27 men, 28 women) patients with dysphagia at Swallowing Disorders Research and Practice Center and 62 (24 men, 38 women) healthy elderly people as control group at the Geriatrics Clinic in Hacettepe University in April 2015- April 2016. General characteristics, malnutrition status, oral health status, physical activity level and a questionnaire assessing their quality of life were applied all elderly. Also, food consumption records (1 day) and some anthropometric measurements were taken of all the elderly. Masticatory performances of the elderly were evaluate by a special gum. At the end of the study, it is determined that 69.1% of patients had bad, 27.3% of patients  had normal and 3.6% of patients had better masticatory performance. In control group, this case is accordingly 53.2%, 30.6% and 16.1% (p<0.05). According to Mini Nutritional Assessment (MNA), 49.1% of patients was malnourished and 45.4% of patients are under the risk of malnutrition. In the control group, it is discovered that 9.7% of elderly were malnourished and 41.9% of elderly were at the risk of malnutrition (p<0.001). Body weight, body mass index (BMI), waist circumference, mid-upper arm circumference and hand grip strength in men with swallowing disorders were different from the control group (p<0.05). When female with swallowing disorder compared with women in control group; mid-upper arm circumference, femur bicondular size and hand grip strength were different (p<0.05). Male elderly in the case group, energy, protein, fiber, vitamin A, vitamin B1, vitamin B2, niacin, vitamin B6, folic acid, calcium, magnesium and zinc; in female elderly; energy, protein, fiber, vitamin B1, niacin, vitamin B6, folic acid, calcium, magnesium, iron and zinc intakes were considered as inadequate. Regarding the relationship between Geriatric Oral Health Assessment İndex (GOHAI) and Eating Assessment Tool (EAT-10), EAT-10 and BMI, EAT-10 and Understanding of Quality of Life (SWAL-QOL) it is found that there was a strong correlation (p<0.05). MNA and GOHAI, MNA and EAT-10, MNA and BMI, MNA and BI, MNA and masticatory performance, MNA and SWAL-QOL, GOHAI and Barthel Index (BI), GOHAI and SWAL-QOL, GOHAI and masticatory performance was observed a moderate correlation (p<0.05). In conclusion, regarding to MNA, it is discovered that elderly with swallowing disorders had high risk of malnutrition and  there was a strong relationship between the quality of life and swallowing disorders. Therefore, it is crucial to know the potential changes of nutritional status after diagnosed of swallowing disorders. Moreover, older people should be followed by a dietition and a healthy and balanced diet in accordance with their spesific requirements consumption should be provided for the elderly at every stage.