Yerinde mültecilik kavramı bağlamında türkiye'de bulunan farklı sığınmacı grupların siyasal/hukuki statülerinin incelenmesi
Analysing the political/legal status of different asylum seeker groups in Turkey in the context of the concept of refugee sur place status
Yazar: TAMER KÜÇÜKYAĞCI
Danışman: DOÇ. DR. DOĞAN BIÇKI
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği = United Nations High Commissioner for Refugees ; Göç politikaları = Migration  policies ; Göç yönetimi = Migration management ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Mülteci hakları = Refugee rights ; Mülteciler = Refugees

Özet:
Göç ekonomik, dini, siyasal ya da kültürel sebeplerle insanların geçici yahut kalıcı olarak yerleşim yerini terk etmesi ya da değiştirmesini ifade eden kavramdır. İnsanlık tarihi kadar eski bir olgu olmakla birlikte önemi her geçen gün artan ve dünyanın her yerinde önemli bir konum ihtiva eden göç süreci ile kültürler arası dönüşümler yaşanmakta; toplumlar bu ilişkinin hangi tarafında yer alırsa alsın değişime uğramaktadır. 
Göç sürecinin temel aktörü ve öznesi olan göçmenler ise bu süreçte yasal mevzuatlarla sınırlandırılmış statüler ile tasnif edilmekte, bu statülerin onlara yüklediği hak ve yükümlülükler çerçevesinde hayatlarını idame ettirebilmektedir. Bu statülerin en bilineni olan mülteci kavramı, Birleşmiş Milletlerin 1951 yılında sunduğu Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme ya da bilinen adıyla Cenevre Sözleşmesi ile tanımlanmıştır. Sözleşmedeki mülteci tanımı, "ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri yüzünden, zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu ülkenin korumasından yararlanamayan" kişileri kapsamaktadır. Söz konusu tanım mültecilerin ülkelerinde ya da ikamet ettikleri ülkede yaşadıkları sorunlara odaklanmaktadır. Türkiye bu sözleşmeye coğrafi çekince koymuş ve mülteci tanımını "Avrupa'da meydana gelen olaylar sonucu ülkesini terk eden" kişilerle sınırlamıştır. Söz konusu iki tanımlama da sığınmacıların kaynak ülkede karşılaştıkları sorunlara odaklanmaktadır. 
Bir sığınmacının sığınma talep ettiği ülkeye ulaştığı esnada var olmayan, sonradan meydana gelen olaylar neticesinde mülteci olarak tanımlanmasını ifade eden "yerinde mültecilik" kavramı ise; ulusal ya da uluslararası hukuk düzleminde henüz tanımlanmamış, bağlayıcı metinlerde yer almamıştır. Zira, göçün çok boyutlu yapısı göz ardı edildiği için, mülteci statüsünün, sığınmacıların terk ettikleri ülkede yaşanan sorunlar nedeniyle verilebileceği, sığınma talebinde bulundukları zaman mevcut tehditler dışındaki durumlarda ise söz konusu statünün verilemeyeceğine hükmedilmiştir. Oysa ki değişik örnekler üzerinden yerinde mültecilik kavramında önerildiği gibi göç sonrasında gelişen/değişen riskler/tehlikeler dolayısı ile de mültecilik statüsünün sağlanması insani açıdan bir gereklilik durumundadır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı yerinde mültecilik kavramını farklı sığınmacı grupları üzerinden tanımlamak, çeşitli uluslararası metin ve belgeleri literatür analizi yöntemi ile analiz ederek kavramı Türkiye örneği üzerinden çok boyutlu olarak değerlendirmektir. Çalışmada Türkiye'deki sığınmacı konumunda yer alan Suriye, İran ve Ukrayna asıllı gruplar ele alınarak bu grupların mültecilik ve yerinde mültecilik statüleri örnekler üzerinden incelenecektir. Araştırma sonuçlarının yerinde mültecilik kavramını Türkiye literatürüne tanıtması ve söz konusu statünün yasal, sosyal ve akademik boyutlarına değinerek ulusal ve uluslararası mevzuatın geliştirilmesine katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Migration is a concept that expresses people's temporary or permanent leaving or changing their place of residence for economic, religious, political or cultural reasons. Although it is a phenomenon as old as the history of humanity, intercultural transformations are experienced with the migration process, which has an increasing importance day by day and has an important position all over the world; Societies undergo change no matter which side of this relationship they are on.
Immigrants, who are the main actor and subject of the migration process, are classified with statuses limited by legal regulations in this process, and they can maintain their lives within the framework of the rights and obligations imposed on them by these statuses. The most well-known of these statuses, the concept of refugee, is defined by the Convention Relating to the Legal Status of Refugees, or the Geneva Convention, which was presented by the United Nations in 1951. The definition of refugee in the Convention covers "people who are outside the country of their nationality and cannot benefit from the protection of that country because they have a well-founded fear of being persecuted because of their race, religion, nationality, membership of a particular social group or political opinion". The aforementioned definition focuses on the problems that refugees experience in their country or in the country of residence. Turkey has made a geographical reservation to this convention and has limited the definition of refugee to persons who "left their country as a result of events in Europe". Both definitions focus on the problems that asylum seekers face in the country of origin.
The concept of "refugee sur place", which expresses the definition of an asylum seeker as a refugee as a result of events that did not exist at the time of his arrival in the country where he sought asylum, but as a result of subsequent events; It has not yet been defined in national or international law, and has not been included in binding texts. Because, since the multidimensional nature of migration is ignored, it has been decided that refugee status can be granted due to the problems experienced by the asylum seekers in the country they have left, and that the status in question cannot be granted in cases other than the existing threats when they apply for asylum. However, as suggested in the concept of on-site refugee through different examples, it is a humanitarian necessity to provide refugee status due to the risks/hazards that develop/change after migration. In this context, the main purpose of the study is to define the concept of on-site refugee through different groups of asylum seekers, to analyze various international texts and documents with the literature analysis method and to evaluate the concept in a multidimensional way through the example of Turkey. In the study, groups of Syrian, Iranian and Ukrainian origin, who are in the position of asylum seekers in Turkey, will be discussed and their refugee and on-site refugee status will be examined through examples. It is aimed that the results of the research will introduce the concept of refugee sur place to the Turkish literature and contribute to the development of national and international legislation by addressing the legal, social and academic dimensions of the status in question.