Çağdaş siyaset felsefesinde post-Marksizm: Özne, siyaset ve demokrasi üzerine eleştirel soruşturmalar
Post-Marxism in contemporary political philosophy: Critical investigations on subject, politics and democracy
Yazar: FATMA BETÜL TATLI
Danışman: PROF. DR. KURTUL GÜLENÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Marksizm = Marxism ; Siyaset = Politics ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; Özne-nesne ilişkisi = Subject-object relation

Özet:
Bu çalışmada, çağdaş siyaset felsefesinde tartışılmakta olan toplumsal dönüşümün
"özne"sini tayin etmeye ve yeniden belirlemeye ilişkin soru(n)lar ve felsefi olanaklar
ele alınmıştır. Çağdaş siyaset felsefesinin merkezi problemlerinden olan bu sorulara
yönelmenin temel gerekçesi; kapitalizmin yeni stratejilerle ekonomik ve toplumsal
krizlerden güçlenerek ve genişleyerek çıktığı, fakat buna karşın toplumsal ve siyasal
dönüşümü gerçekleştirmesi beklenen gücün zayıflayarak dağıldığı veya ayrıştığı
iddialarının felsefi açıdan (ve ayrıca tarihsel ve siyasal perspektiflerden) geçerliliğini
sorgulamaktır. Bu iddialar dönüştürücü gücün yeni bir siyasal strateji üretemediği
eleştirisi temelinde, özellikle Marksist teoriden farklı yeni anti-kapitalist toplumsal
hareketlere işlerlik kazandırmak üzere girişilen bir çabayı ifade etmektedir. "Politik
olana dönüş" (turn to the political) çağrısında ifade edilen bu yeni siyasal projenin
temel eleştirisi; Karl Marx'ın bugünü yeniden inşa etmeye yönelik bir siyasal
tasarımının olmadığı ve bu nedenle Marksist teorinin büyük oranda terk edilmesi
gerektiği yönündedir. Bu çağrı özellikle iki hat üzerinde ilerler. İlki Marx‟ın emek
kavramının, değişen koşullara bağlı olarak yeni üretim tarzını kavramak bakımından
yetersiz kaldığı ve bu nedenle yeni bir emek teorisine ihtiyaç duyulduğu iddiası
üzerinden temellendirilen "maddi olmayan emek" kavramı ile şekillenir. İkinci
yönelim Marx'ın siyasalı ekonomiye indirgediği ve bu temelde devrimi a priori
olarak ayrıcalıklı kılınan bir özne anlayışına dayandırdığı, fakat değişen toplumsal
koşullar gereği artık böyle bir öznenin tanımlanamayacağı iddiasıyla Marksist
kategorilerden radikal bir kopuşun gerektiğini ifade eden "radikal demokrasi"
projesidir.
Marksist perspektifte; toplumsal yapılardan bağımsız, daha doğrusu tek yönlü bir
belirleme veya kendi kendini belirleme imkanına sahip, otonom bir siyasal veya
ekonomik alanın ancak kapitalizmin onto-politikasında mümkün olduğunu, bu
bakımdan insan etkinliklerinin böylesine keskin ayrılmasının yabancılaşmanın
göstergesi olduğunu vurgulamak önemlidir. Bu nedenle post-Marksist yaklaşımların,
demokratik perspektife her ne kadar kayda değer katkılar sunsalar da- Marksist teori
açısından üretici etkinlikler ile siyasal olanın ilişkiselliğini göz ardı etmeleri
bakımından kapitalist sistemdeki yabancılaşma pratiğini yeniden ürettiklerini ve
liberal demokrasinin sınırlarında kaldığını göstermeyi amaçlıyorum. Çünkü mevcut
kapitalist sistemi doğal bir veri olarak değil, tarihsel bir üretim biçimi olarak ele
alması ve onu bir sömürü ve yabancılaşma durumu olarak analiz etmesi Marx'ı ayırt
edici kılan bir özelliktir. İşte bu yabancılaşma boyutundan hareketle çalışmanın ilk
bölümünün üzerine tesis edileceği üç temel kavram vardır. Emek, siyaset ve
demokrasi. İlk bölümde yapılan kavramsal analizler, ikinci bölümde Negri ve
Hardt'ın "maddi olmayan emek" eksenli siyasal kavrayışları, üçüncü bölümde ise
Laclau ve Mouffe'un söylem ve radikal demokrasi eksenli siyasal kavrayışlarını değerlendirme zemini sunacaktır. Bu değerlendirmelerde, Marx'ın en temelde
yabancılaşmayı görünür kılma ve aşma çabasının, emek teorisinde olduğu gibi
siyaset ve demokrasi analizi için de söz konusu olduğunu vurgulamak ve
yabancılaşmanın devlet, sınıflı toplum ve dahası burjuva toplumunun biçimsel
demokrasi anlayışında da nasıl işleyip tezahür ettiğini görmek önemlidir. İkinci
bölümde, Negri ve Hardt'ın, İmparatorluk mefhumu ve onun sosyo-ekonomik temeli
olarak görülen "maddi olmayan emek ve üretim" kavramları incelenecektir. Değişen
siyasal ve ekonomik koşullar gereği Marx'ın ötesine geçme çabası olarak
okunabilecek bu teorinin tarihsel olarak Otonomi hareketi ile ilişkisi gösterilecek,
post-Fordist üretim modelinde ortaya çıkan küresel iktidar analizi ve işçi sınıfının
Çokluk kavramıyla genişletilmesinin teorik temelleri ele alınacaktır. Çalışmanın son
bölümünde Laclau ve Mouffe'un siyasal perspektifleri zemininden türeyen bir proje
olarak "radikal demokrasi" projesinin tarihsel zemini, dayandığı kavramlar ve felsefi
kaynakları ve gerçek anlamda siyasal bir teklif olup olmadığı sorgulanacaktır.
Dolayısıyla bu teori ekseninde öznellikten ve ayrıcalıklı bir özne belirlemekten
vazgeçmenin siyasal karşılığının Marksist perspektifte ne olduğu/olabileceği
değerlendirilecektir.
Bu analiz ve değerlendirmeler ekseninde çalışmada işçi sınıfının değişen toplumsal,
tarihsel, ekonomik ve siyasal koşullar bağlamında radikal dönüşümün ve toplumsal
mücadelelerin öznesi olmaya devam edip etmediği sorusu yanıtlanmaya
çalışılacaktır.

ANAHTAR KELİMELER: Karl Marx, Marksizm, Post-Marksizm, Emek-gücü, Yabancılaşma, Demokrasi, Hakiki Demokrasi, Müzakereci Demokrasi, Radikal Demokrasi, Antonio Negri, Michael Hardt, Ernesto Laclau, Chantal Mouffe, Özne, Özne Konumları

Abstract:
In this study, the questions and philosophical possibilities related to determining and
redefining the "subject" of social transformation discussed in contemporary political
philosophy are discussed. The main reason for turning to these questions, which are
among the central problems of contemporary political philosophy; The aim is to
question the philosophical (as well as historical and political perspectives) validity of
the claims that capitalism emerges from economic and social crises by strengthening
and expanding with new strategies, but that the revolutionary power that is expected
to realize social and political transformation weakens and disintegrates or separates.
These claims, on the basis of the criticism that the left cannot produce a new political
strategy, express an effort to make new anti-capitalist social movements, different
from Marxist theory, operative. The main criticism of this new political project,
expressed in the call for "turn to the political"; It is that Marx has no political design
to reconstruct the present, and therefore Marxist theory should be largely abandoned.
This call specifically goes on two lines. While the first is shaped by the concept of
"immaterial labor", which is based on the claim that Marx's concept of labor is
insufficient to comprehend the new mode of production depending on the changing
conditions, and therefore a new labor theory is needed. The second orientation is the
"radical democracy" project, which states that a radical break from Marxist
categories is required, with the claim that Marx reduces the political to the economy
and bases the revolution on an understanding of a privileged subject a priori, but that
such a subject can no longer be defined due to changing social conditions.
In the Marxist perspective; It is important to emphasize that an autonomous political
or economic space independent of social structures, or rather, with the possibility of
one-way determination or self-determination, is possible only in the onto-politics of
capitalism, and in this respect, such a sharp separation of human activities is an
indicator of alienation. For this reason, I aim to show that post-Marxist approaches
reproduce the practice of alienation in the capitalist system and remain within the
limits of liberal democracy, in terms of Marxist theory, although they make valuable
contributions to the democratic perspective, in terms of ignoring the relationality of
productive activities and the political. It is a distinctive feature of Marx that he
considers the current capitalist system not as a natural given but as a historical mode
of production and analyzes it as a situation of exploitation and alienation. Based on
this alienation dimension, there are three basic concepts on which the first part of the
study will be built. Labor, politics and democracy. The conceptual analyzes made in
the first part will provide a basis for evaluating Negri and Hardt's political
conceptions of "immaterial labor" in the second part, and Laclau and Mouffe's
political conceptions of discourse and radical democracy in the third part. In these
evaluations, it is important to emphasize that Marx's effort to make visible and
overcome alienation is in question for the analysis of politics and democracy as well
as in the theory of labor, and to see how alienation works and manifests in the formal
understanding of democracy in the state, class society, and moreover, bourgeois
society. In the second part, Negri and Hardt's concepts of "immaterial labor and production", which are seen as Empire and its socio-economic basis, will be
examined. This theory, which can be read as an effort to go beyond Marx due to the
changing political and economic conditions, will be historically related to the
Autonomy movement, and the theoretical foundations of the global power analysis
that emerged in the post-Fordist production model and the expansion of the working
class with the concept of Multitude will be discussed. In the last part of the study, the
historical basis of the "radical democracy" project, as a project derived from the
political perspectives of Laclau and Mouffe, the concepts and philosophical sources
on which it is based, and whether it is a political proposal in the real sense will be
questioned. Therefore, in the axis of this theory, the political equivalent of giving up
on subjectivity and determining a privileged subject will be evaluated in the Marxist
perspective.
In our study, we will try to answer the question of whether the working class
continues to be the subject of the revolution and social struggles in the context of
changing social, historical, economic and political conditions in Marx's philosophy.

KEYWORDS: Karl Marx, Marxism, Post-Marxism, Labor-power, Alienation, Democracy, Genuine Democracy, Deliberative Democracy, Radical Democracy, Antonio Negri, Michael Hardt, Ernesto Laclau, Chantal Mouffe, Subject, Subject Positions.