Yetişkin görmeyen bireylere bebek bakım becerilerinin kazandırılmasında vinil bebek aracılığıyla sunulan öğretim paketinin etkililiği
The effectiveness of the teaching package presented by means of a vinyl (Reborn) doll in teaching baby care skills to adult blind individuals
Yazar: SÜMEYYE OKYAR
Danışman: DOÇ. DR. SALİH ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı görmeyen bireylere bebek bakım becerilerinin kazandırılmasında vinil bebek aracılığıyla sunulan öğretim paketinin etkililiğinin belirlenmesidir.  Bu genel amaç doğrultusunda dört alt amaç oluşturulmuş ve her bir alt amaç için de ayrı amaçlar oluşturulmuştur. Bu araştırmada, birinci olarak vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerisi öğretim paketinin görmeyen kadınların bebek bakım becerileri kazanmaları üzerindeki etkililiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İkinci olarak, görmeyen kadınların Vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerilerinin kazandıktan bir, iki ve üç hafta sonra da sürdürülüp sürdürülmediğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Üçüncü olarak, Vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerisi öğretim paketi ile kazandırılan bebek bakım becerilerinin gerçek bebek üzerinde farklı materyallerle genelleme durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Dördüncü ve son olarak vinil bebek aracılığıyla gerçekleştirilen bebek bakım becerisi öğretim paketinin görmeyen kadınlara bebek bakım becerilerinin öğretimi üzerindeki etkisinin sosyal geçerlik açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 26-33 yaş aralığında bulunan ve biri anne adayı olan 3 yetişkin görmeyen kadın oluşturmaktadır. Görmeyen kadın katılımcılar için, tek denekli deneysel desenlerden ''Beceriler Arası Yoklama Denemeli Çoklu Yoklama Deseni'' kullanılmıştır. Araştırmanın uygulama sürecine geçmeden önce vinil bebek aracılığıyla sunulan öğretim paketinin içeriği oluşturulmuştur. Vinil bebek aracılığıyla sunulan öğretim paketini oluşturulurken öncelikle paket içeriğinde yer alacak beceriler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak ihtiyaç analizi gerçekleştirilmiştir. İhtiyaç analizi için daha önce bebek büyütmüş görmeyen dokuz anneyle ile ölçme değerlendirme ve özel eğitim alan uzmanlarının görüşleri ile hazırlanan "Görmeyen Annelerin Bebek Bakım Gereksinimlerinin Belirlenmesine Yönelik Görüşme Formu" kullanılarak yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmelerden alınan veriler analiz edilmiş ve annelerin sıklıkla güçlük yaşadıklarını belirttiği bebek bakım becerileri alan uzmanları ile detaylı şekilde tartışılarak paket içeriğinde yer alacak beceriler, uyulama yöntemi, materyaller vs. belirlenmiş ve paket taslak olarak oluşturulmuştur. Oluşturulan taslak öğretim paketi ile çalışmanın önkoşullarını sağlayan bir katılımcıyla pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama sonucunda uygulamaya ve paket içeriğine dair düzenlemeler yapılarak vinil bebek aracılığıyla sunulan öğretim paketi son halini almıştır. Araştırma sonunda görmeyen kadınlarda vinil bebek aracılığıyla sunulan öğretim paketinin etkililik, izleme ve kalıcılık amaçları doğrultusunda elde edilen veriler grafikle gösterilmiş ve görsel olarak analiz edilmiştir. Görmeyen kadınlar için genelleme amaçları doğrultusunda elde edilen veriler ise veri toplanması amacıyla kullanılan veri toplama araçların puanlama ilkeleri doğrultusunda puanlanmış ve sonuçlar grafikte gösterilmiştir. Çalışmanın sosyal geçerlilik amaçları doğrultusunda  "Sosyal Geçerlilik Veri Toplama Formu" ile elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilmiş ve tabloda gösterilmiştir. Çalışma sonunda elde edilen bulgular incelendiğinde vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerisi öğretim paketinin görmeyen kadınların bebek bakım becerilerini kazanmaları üzerindeki etkili olduğu her üç katılımcınında belirlenen ölçüt düzeyine ulaştığı görülüştür. Çalıma sonunda görmeyen kadınların edindikleri becerileri çalışma bitiminden bir, iki ve üç hafta sonra da sürdürme durumlarının devam ettiği izlenmiştir.  Çalıma sonunda görmeyen kadınların kazanmış oldukları beceri basamaklarını gerçek bir bebek (16 aylık ), farklı ortam ve materyaller üzerinde genelleyebildikleri görülmüştür. Üç katılımcının çalışma öncesi alınan genelleme bulguları ile çalışma sonrası alınan genelleme bulguları arasında belirgin düzeyde artış olmuştur. Vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerisi öğretim paketinin ilgili bebek bakım becerilerinin kazandırılmasında etkili bir yöntem olması, uygulanması ve uygulamasından memnun olma konusuna ilişkin görmeyen bireylerin görüşme sorularına verdikleri yanıtlar incelendiğinde ise tüm katılımcılar vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerisi öğretim paketinin kendilerine katkıda sağladığını, bu becerileri öğrenmelerinin kendileri açısından oldukça faydalıbolduğunu bildirmişlerdir. Bunun yanı sıra, katılımcıların tümü bebek bakım becerilerinin kazandırılmasında öğretim paketin etkili olduğunu düşündüklerini ifade etmişlerdir. Yine tüm katılımcılar uygulamanın kendilerine dokunsal uyaranlarla deneyim fırsatı sunduğunu bununda görmeyen bireyler için oldukça önemli olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca çalışmadan sonra anne olan Kadriye'nin üçüz bebekleri dünyaya geldikten sonra bu becerileri kullanma ve uygulamaları üzerindeki etkisinin sosyal geçerlik açısından değerlendirilmesi amacıyla tekrar bir görüşme yapılmıştır. Vinil bebek aracılığıyla sunulan bebek bakım becerisi öğretim programının bebekleri dünya geldikten sonra oldukça katkıda bulunduğu, bu becerileri öğrenmelerinin kendisi açısından oldukça faydalı olduğunu  ve önceden deneyim kazanmış olmanın kendisine avantaj sağladığını  belirtmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the effectiveness of the teaching package presented through a vinyl doll in teaching infant care skills to blind individuals.  In line with this general purpose, four sub-objectives were formed and separate objectives were formed for each sub-objective. In this study, firstly, it was aimed to determine the effectiveness of the infant care skills teaching package offered through vinyl dolls on the acquisition of infant care skills by blind women. Secondly, it was aimed to determine whether the baby care skills of the blind women presented through the vinyl doll were maintained one, two and three weeks after the acquisition. Thirdly, it was aimed to examine the generalization of the infant care skills gained with the infant care skills teaching package presented through the vinyl doll on the real baby with different materials. Fourth and finally, it was aimed to evaluate the effect of the infant care skills teaching package on teaching infant care skills to blind women through the vinyl doll in terms of social validity. The study group consisted of 3 adult blind women between the ages of 26-33, one of whom was an expectant mother. For the blind women participants, a single-subject experimental design "Multiple Probe Design with Probe Across Skills Trial" was used. Before the implementation process of the research, the content of the instructional package presented through the vinyl doll was created. While creating the teaching package presented through the vinyl doll, first of all, the skills to be included in the package content were tried to be determined. In this context, a needs analysis was first conducted. For the needs analysis, semi-structured interviews were conducted with nine blind mothers who had previously raised babies using the "Interview Form for Determining the Infant Care Needs of Blind Mothers" prepared with the opinions of experts in the field of measurement and evaluation and special education. The data obtained from the semi-structured interviews were analyzed and the infant care skills that the mothers stated that they often had difficulty with were discussed in detail with the field experts, and the skills, implementation method, materials, etc. to be included in the package content were determined and the package was created as a draft. A pilot study was conducted with a participant who met the prerequisites of the study with the draft teaching package. As a result of the pilot study, final arrangements were made regarding the application and the content of the package, and the teaching package presented through the vinyl doll was finalized. At the end of the study, the data obtained for the effectiveness, monitoring and retention purposes of the instructional package presented through vinyl dolls for blind women were shown graphically and analyzed visually. The data obtained for generalization purposes for blind women were scored in accordance with the scoring principles of the data collection tools used for data collection and the results were shown in the graph. In line with the social validity purposes of the study, the data obtained with the "Social Validity Data Collection Form" were analyzed descriptively and shown in the table. When the findings obtained at the end of the study were examined, it was seen that the baby care skills teaching package presented through the vinyl doll was effective on the acquisition of baby care skills by blind women and that all three participants reached the specified criterion. At the end of the study, it was observed that all three of the blind women continued to maintain the skills they acquired one, two and three weeks after the end of the study.  At the end of the study, it was seen that the blind women were able to generalize the skill steps they had acquired on a real baby (16 months old), different environments and materials. There was a significant increase between the generalization findings of all three blind women before the study and the generalization findings obtained after the study. When the responses of the blind individuals to the interview questions about the baby care skill teaching package offered through the vinyl doll being an effective method in gaining the relevant baby care skills, its implementation and being satisfied with its implementation were examined, all participants reported that the baby care skill teaching package offered through the vinyl doll contributed to them and that learning these skills was very useful for them. In addition, all participants stated that they thought that the teaching package was effective in teaching baby care skills. Again, all participants stated that the application offered them the opportunity to experience tactile stimuli, which is very important for blind individuals. In addition, after the study, Kadriye, who became a mother after the study, and her husband, after their triplet babies were born, stated that the effect on the use and practice of these skills.