İstanbul bölgesindeki sahilçamı (Pinus pinaster Aiton) plantasyonlarının silvikültürel yönden incelenmesi
Silvicultural evaluations on maritime pine (Pinus pinaster Aiton) plantations in İstanbul
Yazar: SAFA BALEKOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. AYTEKİN ERTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Sahil çamı = Sea side pine ; Silvikültür = Silviculture

Özet:
Son yıllarda odun hammaddesinin kullanım alanlarının çeşitlenmesi ve odun hammaddesine olan talebin artması, plantasyon ormancılığına olan ilgiyi daha da artırmıştır. Odun hammaddesi talebinin, hızlı gelişen türlerle oluşturulan plantasyonlardan karşılanması doğal ormanlarımız üzerindeki baskıyı da azaltacaktır. Türkiye genelinde 80 bin hektarı aşan hızlı gelişen iğne yapraklı tür plantasyonlarının yaklaşık 77 bin hektarı sahilçamı plantasyonlarından oluşmaktadır. Bunun yaklaşık 16 bin hektarı (%20) ise İstanbul Bölgesi'nde bulunmaktadır. Bu sahilçamı plantasyonlarının yaklaşık 7 bin hektarı 2012 yılında endüstriyel plantasyon olarak ayrılmıştır.  

Bu çalışmada Anadolu (Kanlıca, Beykoz, Sultanbeyli ve Şile-Sahilköy) ve Avrupa (Bahçeköy-Bentler, Arnavutköy ve Terkos-Durusu) yakasında yer alan farklı bonitetlerdeki sahilçamı plantasyonlarının büyüme performanslarının tek ağaç bazında belirlenmesi ve ilk aralama yaşının saptanması amaçlanmıştır. Ayrıca örnek alanlarda uygulanacak özel silvikültürel tedbirler için önerilerde bulunulmuştur. 

Bu amaçlar doğrultusunda İstanbul Bölgesi'ndeki iyi ve orta bonitet sahilçamı plantasyonlarından 15'er adet, 20 m x 30 m (600 m2) büyüklüğünde toplam 30 adet örnek alan alınmıştır. Örnek alanların gelişme performanslarını belirlemek için her örnek alanı temsil edecek 1'er ağaç gövde analizi için kesilmiş ve örnek alanlardaki her bireyin göğüs çapı (cm), boyu (m), yaş dal ve kuru dal yükseklikleri (m) ölçülmüştür. Örnek alanlar için uygulanacak özel silvikültürel tedbirlerin belirlenmesi için bireylerin canlı tepe oranları (TO) hesaplanmış ve TO ≤ 0,30; 0,31-0,40 ve 41 ≤ TO' ya göre kategorize edilmiştir. 

Örnek ağaçların yaş, göğüs çapı (cm), boy (m) ve gövde hacimleri sırasıyla 22-50; 26,6-46,8 cm; 14,0-23,0 m ve 0,5150-1,8560 m3 arasında değişmektedir.

Amenajman planında (2012) I. bonitet olarak belirtilen İstanbul Bölgesi'ndeki sahilçamı plantasyon sahalarının, II. bonitet sahalar olduğu tespit edilmiştir.

Kanlıca, Sultanbeyli, Şile-Sahilköy, Terkos-Durusu ve Arnavutköy'deki örnek ağaçların ortalama göğüs yüksekliğine 4 yaşında ulaştığı tespit edilmiştir. Öte yandan Beykoz ve Bahçeköy-Bentler bölgelerindeki örnek ağaçların ise, ortalama göğüs yüksekliğine 3 senede ulaştığı belirlenmiştir. Buna göre bu alanlarda gençlik bakım önlemleri 3-4. yaşlarda bitirilebilir.
 
İlk aralama yaşının belirlenmesi ve tek ağaçta büyüme performanslarının belirlenmesi için yapılan gövde analizi sonuçlarına göre; sahilçamında tespit edilen ilk 10 yıllık hızlı büyüme enerjisinden faydalanmak için ilk aralama yaşının 11-12. yaş, 18-20. yaşlarda ikinci bir aralama (kalan ağaçların %25-30'unun çıkartılması) uygulanarak 30. yaşta son kesimlerin yapılması önerilebilir. İdare müddeti 40 yıl olması durumunda ise; 30. yaşta üçüncü aralamadan sonra 40. yaşta son kesim yapılabilir.

Abstract:
In order to meet demand for the rapidly increasing consumption of wood, plantation forestry has become an essential industry. Industrial plantations have substantially reduced the pressure on natural forests. In addition, industrial plantations have become the insurance of natural forests. There are approximately 80.000 hectares of industrial plantations, established with fast growing coniferous species, 77.000 hectares of which are maritime pine plantations in Turkey. Furthermore, approximately 16.000 hectares of maritime pine plantations, which amount to about 20 percent of all maritime pine plantations in Turkey, occur in Istanbul. In 2012, around 7.000 hectares of all plantations were classified as industrial plantations. 

The aim of this study is to determine the growth pattern of maritime pine plantations located in Anatolian and European Istanbul: Kanlıca, Beykoz, Sultanbeyli and Şile-Sahilköy; and Bahçeköy-Bentler, Arnavutköy and Terkos-Durusu respectively. Specifically, the study examined individual trees within the above-mentioned sites to determine the first thinning age of the plantations. In addition, some specific silvicultural suggestions were offered for the plantations. 

The following methodology was used to achieve the aim of the study: a total of 30 maritime pine plantation plots 600 m2 (20 m x 30 m) in size were sampled at the above mentioned sites; all of the trees within the plot were measured for the following statistics: diameter at breast height (cm), height (m), height of live branch (m) and height of dead branch (m); one tree from within the plot was cut down for stem analysis. In order to determine required silvicultural treatments, all the trees' live crown ratios (CR) were calculated and categorized with respect to CR ≤ 0.30, 0.31-0.40 
and 41 ≤ CR.

The minimum and maximum recorded values for the trees' age, DBH, height and stem volume were found in the range of 22-50 years, 26.6-46.8 cm, 14.0-23.0 m and 0.5150-1.8560 m3 respectively.

The site index of the maritime pine plantations in İstanbul were determined to be II.

The results revealed that sampled trees reached to mean breast height of 1.30 m at the age of 4 years in Kanlıca, Sultanbeyli, Şile-Sahilköy, Terkos-Durusu and Arnavutköy whereas the ones in Beykoz and Bahçeköy-Bentler reached the same height at the age of 3 years. According to these results, tending during the thicket stages of trees within these areas is completed at 3 to 4 years of age. 

As stated in the methodology, stem analysis was performed to determine the first thinning age and growth pattern of the sample plots. According to the results, in order to take advantage of the fast growing attributes of maritime pine which was found to grow fast within first 10 years, the first thinning should commence at the age of 11-12 years; thereafter, the second thinning should commence at the age of 18-20 years; finally, the final cut should be performed when the plantation is approximately 30 years of age. If rotation age is considered 40 years, the third thinning should commence at the age of 30 years.