Humeyni'nin dini ve siyasi söylemlerinde Ali Şeriati etkisinin incelenmesi ve basından örnekler
Examination of the effect of Ali Shariati in Khomeini's religious and political discourses and examples from the press
Yazar: KÜBRA DURLANIK
Danışman: PROF. DR. MELTEM BOSTANCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Genel Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Basın = Press ; Humeyni, Ayetullah = Humeyni, Ayetullah ; Söylem = Discourse ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; Şeriati, Ali = Şeriati, Ali

Özet:
Bu tez Ali Şeriati'nin Humeyni üzerinde etkiye sahip olup olmadığını ve etkisi varsa ne derecede olduğunu incelemek için basından kaynaklar da kullanılarak yazılmıştır. Bu sebeple tez, her iki kişinin de eserlerinden, temelde Türkçe kaynaklardan sonrasında ise İngilizce ve Farsça kaynaklardan yararlanılarak ele alınmıştır.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde ele alınan konu, Şeriati ve Humeyni'yi tanımak adına hayatlarını ve dönemin siyasi yapısını anlatmaktadır. Yaşadıkları yıllarda İran'ın genel durumunun üzerlerindeki muhtemel etkisi göze alınarak İran siyasetine kısa bir bakış önemli görülmüştür. Tezin ikinci bölümünde iki ana konu vardır. İlk kısım, Ali Şeriati'nin konferanslardan ve derslerinden derlenen ve kendi kitaplarındaki en göze çarpan dini ve siyasi söylemlerdir. Aynı zamanda Aydınlık Gazetesi'nde yayınlanan yazıları da incelenmiştir. Dikkat edilen nokta Humeyni ile ortak olabilecek kavramların seçilmeye çalışılmasıdır. Aynı zamanda söylemler konunun daha net mukayesesi yapılabilmesi için dini ve siyasi olmak üzere iki temelde sınırlandırılmıştır. Bölümün ikinci yarısı, Humeyni'nin konuşmalarından derlenen kitaplarda ve kendi kitaplarındaki öne çıkan temel dini ve siyasi söylemlerdir. Tezin üçüncü bölümü ise Humeyni ile Ali Şeriati'nin söylemlerinin karşılaştırılmasıdır. Amaç Ali Şeriati'nin Humeyni'ye etkisinin olup olmadığını eldeki verilere dayanarak ortaya çıkarabilmektir. Son olarak devrimden sonraki süreçte iki karakterinde idealize ettiği İran resminin gerçekleşip gerçekleşmediği güncel veriler üzerinden değerlendirilmiştir. Bu aşamada Humeyni'nin devrimden altı ay sonra The New York Times gazetesine verdiği röportajdan da faydalanılmıştır. Böylece hem Ali Şeriati'nin hem de Humeyni'nin devrimi gerçekleştirmeden önce üzerinde durarak olması gerekenleri anlattığı kavramların pratikte ne derece görüldüğü analiz edilmektedir. Çalışmanın sonunda Ali Şeriati'nin Humeyni üzerinde muhtemel etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır çünkü eserlerin tarihleri de dikkate alındığında Şeriati'nin söylemlerinin benzerleriyle Humeyni'nin sonraki eserlerinde karşılaşılmıştır.

Abstract:
This thesis was written by using press sources to examine whether Ali Shariati had an influence on Khomeini and to what extent. For this reason, the thesis has been handled by using the works of both people, mainly Turkish sources and then English and Persian sources.
The study consists of three parts. The subject discussed in the first part tells about their lives and the political structer of the period in order to get to know Shariati and Khomeini. Considering the possible effect of the general situation of Iran on them during the years they lived, a brief overwiew of Iranian politics was deemed important. There are two issues in the second part of the thesis. The first topic is the most prominent religious and political discourses in Shariati's own books, compiled from conferences and lectures. At the same time, his articles published in Aydınlık Newspaper were also examined. The point of attention is to try to select the concepts that can be common with Khomeini. At the same time, discourses are limited to two bases as religious and political in order to make a clear comparison of the subject. The second half of the chapter is the main religious and political discourses in the books compiled from Khomeini's speeches and in his own books. Third part of the thesis is comparison of the discourses of Khomeini and Shariati. The aim is to reveal whether Ali Shariati has an effect on Khomeini, based on the used sources. Finally, in the period after the revolution, the realization of the Iranian situation which it idealized by the two characters, was evaluated through current data. At this stage, Khomeini's interview with The New York Times, six months after the revolution, was also used. Thus, it is analyzed to what extent the concepts that both Shariati and Khomeini emphasized and explained what should happen before carrying out the revolution are seen in practice. At the end of the study, it was revealed that Ali Shariati had a possible influence on Khomeini because considering the dates of the works, similarities of Shariati's discourses were encountered in Khomeini's later works.