Gıda fiyatlarındaki artışların incelenmesi: Türkiye üzerine bir uygulama
Analyzing increases in food prices: An application on Türkiye
Yazar: BEYHAN İLERİ
Danışman: PROF. DR. FUNDA YURDAKUL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Dünyada gıda fiyat artışlarında etkili olan artan nüfus, iklim faktörlerinden kaynaklı aşırı kuraklık, su kıtlığı ile hayatımıza giren su stresi kavramı, buna karşın sellerin yaşanması, 2020 ve 2021 yıllarında yaşanan Covid-19 pandemisi ile oluşan gıda arzında yaşanan sorunlar ile pandemi sonrasında yaşanan artan gıda talebi, değişen tüketim alışkanlıkları, 2020 yılından sonra yaşanan emtia fiyatlarındaki artışlar ile 2022 yılında başlayan Rusya-Ukrayna savaşı özellikle buğday, ayçiçeği gibi ürünlerde arz sorunu yaşanmasına neden olurken, tüm bu güvensiz ortamda Türkiye'de de gıda fiyat artışları yaşanmış, hatta 2021 yılının son aylarından itibaren de bu artışlar ivme kazanmıştır. Dolayısıyla söz konusu gözlemlerin ekonometrik bir çalışma ile desteklenmesi amacıyla bu çalışmada gıda fiyat artışlarını etkileyen değişkenler belirlenerek 6 farklı ekonometrik model kurulmuştur. 2005-2023 yıllarına ait aylık veriler kullanılmıştır. Kurulan modellerin katsayıları Dinamik En Küçük Kareler yöntemi ile tahmin edilmiştir. Tahmin sonuçlarına göre özellikle döviz kurunun gıda fiyatlarında artışlara neden olduğu ve 2008 ve 2018 ekonomik kriz dönemlerinde ve Covid-19 pandemi döneminde gıda fiyatlarının arttırdığı görülmüştür. Ayrıca "Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık Ürünleri" için ithalat ve ihracat miktar endeksleri, dünya gıda fiyatları, motorin fiyatları, yem ve gübre fiyatları da gıda fiyatlarını arttırmaktadır.

Abstract:
Increasing population, extreme drought caused by climatic factors, the concept of water stress that entered our lives with water scarcity, floods, problems in food supply caused by the Covid-19 pandemic in 2020 and 2021, increasing food demand after the pandemic, and changing consumption habits, which are effective in food price increases in the world, After 2020, commodity price increases and the Russia-Ukraine war that started in 2022 caused supply problems especially in products such as wheat and sunflower, while in this insecure environment, food price increases were also experienced in Türkiye, and these increases have even gained momentum since the last months of 2021. Therefore, in order to support these observations with an econometric study, in this study, 6 different econometric models were established by determining the variables affecting food price increases. Monthly data for the years 2005-2023 are used. The coefficients of the models are estimated by Dynamic Least Squares method. According to the estimation results, it was observed that especially the exchange rate caused increases in food prices and food prices increased during the 2008 and 2018 economic crisis periods and during the Covid-19 pandemic period. In addition, import and export quantity indices for "Agriculture, Forestry and Fishing Products", world food prices, diesel prices, feed and fertilizer prices also increase food prices.