Arnavut ateistlerden Hulusi Hako'nun din hakkındaki görüşleri
An Albanian Atheist: Hulusi Hako's thoughts on religion
Yazar: ARTUR TAGANİ
Danışman: DOÇ.DR. BAYRAM DALKILIÇ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Arnavut halkı 47 yıl komünizm rejimi altında kalmıstır. Bu zaman zarfındadine karsı propaganda yapılmıs, ne Müslüman ne de Hıristiyan kendi dininiuygulayabilmistir. Bu propagandayı felsefe çerçevesinde yapabilen sadece birkaçyazar olmustur. Bu çalısmada, komünist döneminin en aktif ateisti olan HulusiHako'nun ateistik düsünceleri ele alınmıstır. Sözün ettiğimiz ateist, felsefe eğitiminiRusya'da tamamlayıp, Arnavutluk'a döndüğünde Tirana Üniversitesi'nin öğretimgörevlisi olarak atanarak, orada dine karsı propagandayı kurmustur.Bu çalısmada, Hulusi Hako'nun dinin mensei, dinin gelismesi, ArnavutlarınHıristiyanlasmaları ve ?slamlasmaları düsünceleri sunularak teolojik ve felsefî kritikyapılarak analiz edilmistir. Aynı zamanda onun Tanrı hakkındaki düsünceleri analizedilmis, onun teistlerin Tanrı varlığı ile ilgili delillerine yaptığı elestiri, ruhla ilgilifikirleri ve insanın ortaya çıkısı ile ilgili düsünceleri değerlendirilmistir.Hulusi Hako, dine karsı kendi tutumunu savunmak ve ispatlamak için, çoğuzaman, felsefî prensipleri çiğnemis ve tarihsel gerçekleri saptırdığı sonucunavarılmıstır.Böylece, Hulusi Hako, Arnavut komünizm rejiminin propagandasının tipikaleti olarak, bilim ve modern düsünceler kullanmısçasına toplumun duygularınagirmeye çalısmıs, Hulusi Hako'nun bu dine ve Tanrı'ya karsı tepkisi ?psikolojikateizm? seklinde sınıflastırılabilir.

Abstract:
The Albanian people stayed for 47 years under the lead of the communist regime.During this period there was made a propaganda against religion. Muslims and Christians aswell were not allowed to practice their own belief. Only some writes were able to do thispropaganda within the framework of philosophy. This output (project) there is analyses theatheistic thoughts of the most active atheist of the communistic period, Hulusi Hako. He didthe philosophical education in Russia and then turned back in Albania as a professor of theUniversity of Tirana in the some place where he founded the nucleus of the propaganda ofanti-religion.In this project there are featured and later analyzed from a critical theological andphilosophical point of view Hulusi Hakos? thoughts related to the genesis of religion and itsevolution, and also his thoughts about the Christianization and Islamisation of Albanians. It isalso analysed his point of view about God and there are clocked his critics to the theistsarguments about the existence of Heaven, his opinions about the spirit issue and his thoughtsabout the provenance of human beings.Eventually, it is concluded that Hulusi Hako in order to defend his anti-religionattitudes, in most cases has infringed the philosophical norms and has deformed the historicalreality of the events.So, Hulusi Hakos? attitude against religion and God can be classified as apsychological atheism, which under the olressy of science and the progressive ideas, tries topenetrate emotionally into the nation feelings becoming so typical tool of the propaganda ofthe Albanian communist regime.