Sağlık kurumlarında şiddetin önlenmesinde mekân tasarımının etkisi
The impact of space design on preventing violence in healthcare facilities
Yazar: AYŞENUR ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca var olan şiddet olgusu, günümüzde toplumun her kesimine 
yayılmış ve özellikle sağlık sektöründe ciddi bir sorun haline gelmiştir. Bu durum 
küresel bir boyut kazanarak, sağlık çalışanlarının hem mesleki hem kişisel refahını 
olumsuz etkilemiştir. Şiddet, bir eylem olarak incelendiğinde, zihinsel bir süreç 
olarak başlar, psikolojik dinamiklerle şekillenir ve sonuç olarak davranışsal bir 
tepki ile sonlanır. Bu bağlamda, mimari tasarımın unsurları, şiddetin zihinsel 
sürecinin evrimini etkileyebilir ve bu süreç tamamlanmadan, olumlu uyaranlar 
aracılığıyla şiddet eğilimini önleyebilir. Mimari tasarım, özellikle sağlık kurumları 
gibi şiddet riski yüksek ortamlarda hem şiddeti azaltma hem de çalışanlar ile 
hastaların psikolojik refahını iyileştirme potansiyeline sahip olabilir. Bu yaklaşım, 
sağlık çalışanlarının güvenliğini ve hastaların tepkisel davranışlarını iyileştirmek 
için, mimari tasarımın insan psikolojisiyle olan ilişkisini merkezine alarak yeni 
çözümler geliştirmektedir. Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet üzerine yapılan 
araştırmalar, şiddetin özellikle acil servisler ve poliklinik birimlerinde 
yoğunlaştığını göstermektedir. Polikliniklerdeki işleyiş bozukluklarından 
kaynaklanan yoğunluğun acil servise yansıması ve bu durumun da acil servisteki şiddet olaylarını arttırma ihtimali göz önünde bulundurularak, özellikle hastanenin 
temel birimleri olan poliklinik ve poliklinik bekleme alanları üzerine 
odaklanılmıştır. Polikliniklerde uzun bekleme süreleri, yetersiz ilgi algısı, 
kalabalık, mahremiyet eksikliği, doktor-hasta arasındaki iletişim kopukluğu ve 
stresli hasta ile hasta yakınlarının oluşturduğu gerginlik gibi şiddetin nedenlerini 
önlemek amacıyla; renk, hava kalitesi, gürültü seviyesi, form ve malzeme gibi 
çeşitli bileşenlerin psikolojik refahı destekleyecek şekilde tasarlanması, 
polikliniklerin ve bekleme alanlarının daha huzurlu ve güvenli hale getirilmesine 
katkıda bulunurken aynı zamanda sağlık çalışanlarına yönelik şiddeti önleyebilir. 
Çalışmanın sonunda önerilen üç katmanlı mimari düzenleme, sağlık tesislerindeki 
poliklinik ve bekleme alanlarının yeniden yapılandırılmasını içermekte, doktor
hasta ilişkisinin güçlendirilmesi, hasta mahremiyetinin sağlanması, sağlık 
çalışanları ile hasta ve hasta yakınlarının stres seviyelerinin düşürülmesi 
amaçlanmaktadır.

Abstract:
Throughout human history, the phenomenon of violence has existed and, in 
contemporary times, has permeated every segment of society, becoming a 
significant issue, particularly within the healthcare sector. This situation has taken 
on a global dimension, adversely affecting both the professional and personal well
being of healthcare workers. When examined as an action, violence begins as a 
mental process, is shaped by psychological dynamics, and culminates in a 
behavioral response. In this context, elements of architectural design can influence 
the evolution of the mental process of violence and can prevent tendencies towards 
violence through positive stimuli before this process concludes. Architectural 
design, especially in environments with a high risk of violence such as healthcare 
facilities, may have the potential to both reduce violence and improve the 
psychological well-being of both workers and patients. This approach develops new 
solutions by focusing on the relationship between architectural design and human 
psychology, aiming to enhance the safety of healthcare workers and the reactive behaviors of patients. Research on violence towards healthcare workers indicates 
that violence is particularly concentrated in emergency departments and outpatient 
units. Considering the potential for operational dysfunctions in outpatient clinics to 
overflow into emergency services and thereby increase incidents of violence in 
these settings, a focus has been placed specifically on the hospital's core units: the 
outpatient clinics and their waiting areas. To prevent causes of violence such as 
long waiting times, perceptions of inadequate attention, overcrowding, lack of 
privacy, communication breakdowns between doctors and patients, and tension 
created by stressed patients and their relatives, designing these spaces to support 
psychological well-being through various elements such as color, air quality, noise 
level, form, and material can contribute to making outpatient clinics and waiting 
areas more peaceful and secure, while also preventing violence towards healthcare 
workers. 
The study concludes with a proposed three-tier architectural adjustment that entails 
the restructuring of outpatient and waiting areas in healthcare facilities, aiming to 
strengthen doctor-patient relationships, ensure patient privacy, and reduce stress 
levels among healthcare workers, patients, and their relatives.