Sosyal karşılaştırma ve kaçırma korkusunun kompulsif satın alma davranışları üzerindeki etkisi: Sosyal medya bağımlılığı ve materyalizmin aracılık rolü /
Yazar: HASAN ARICILIK
Danışman: DOÇ. DR. İLHAMİ TUNCER
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems
Dizin: Kültürel materyalizm = Cultural metarialism

Özet:
Teknolojinin hızla hayatımıza girmesiyle birlikte sosyal medya kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. Bireyler boş vakitlerinin neredeyse büyük bir çoğunluğunu sosyal medya kullanarak harcamaktadır. Adeta bağımlılık haline gelen sosyal medya kullanımı ve buna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaçtan fazlasını alma içgüdüsü ve lüks tüketim yani materyalist düşünce kompulsif satın alma davranışını etkilemektedir. Ayrıca sosyal kıyaslama ile bireyler kendisinde hissettiği duyuşsal, bedensel ve sosyal gereksinimleri giderme ihtiyacını başka bireyler ile sosyal medya vb. ortamlarda iletişimde bulunarak kıyaslama yapmaktadır. Sosyal medyanın sağladığı iletişim olanakları ile bireyler kesintisiz iletişim sayesinde gelişmeleri takip edebilmektedir. Bu iletişim ortamı aynı zamanda bireylerde kaçırma korkusunu da beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda değişen bu tüketim anlayışına bağlı olarak sosyal medya bağımlılığı, materyalizm, kaçırma korkusu, sosyal kıyaslama gibi tüketicilere ait davranışların titizlikle incelenmesi ve analiz edilmesi önem arz etmektedir.

Bu çalışma ile ilgili oluşturulan anket iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm beş adet demografik bilgiler isteyen sorular içermektedir. İkinci bölüm ise sosyal karşılaştırma ve kaçırma korkusunun kompulsif satın alma davranışları üzerindeki etkisinin incelenmesi, sosyal medya bağımlılığı ve materyalizmin aracılık rolünün araştırılması için 36 adet likert tipi anket sorularından oluşmaktadır. Veri kaynağı olarak, nicel araştırma kapsamında birincil veri kaynakları kullanılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak ise çevrimiçi olarak gönderilen anket formu kullanılmış ve tesadüfi olmayan örnekleme yönteminden kolayda örnekleme tercih edilmiştir. Çevrimiçi uygulanan anket ile sosyal medya ve e-ticaret faaliyetlerini kullanan 381 katılımcıya ulaşılmıştır. Araştırma modelinde yer alan faktörler arasındaki ilişkinin analiz edilmesinde varyans bazlı yapısal eşitlik modelleme yöntemi olan PLS SEM kullanılmıştır.

Araştırma sonucuna göre; (i) kaçırma korkusunun materyalizm üzerinde pozitif etkisinin olduğu, (ii) kaçırma korkusunun sosyal medya bağımlılığının alt faktörlerinden olan sanal iletişim ve sanal toleransı açıklamadaki etkisinin zayıf olduğu belirlenmiştir. (iii) Materyalizmin kompulsif satın alma davranışı üzerinde pozitif etkisinin olduğu, (iv) sosyal medya bağımlılığının alt faktörlerinden olan sanal iletişim ve sanal toleransın kompulsif satın alma üzerinde pozitif etkisinin olduğu saptanmıştır. (v) Sosyal kıyaslamanın sosyal medya bağımlılığı ve alt faktörleri olan sanal iletişim ve sanal toleransı açıklamadaki etkisinin zayıf olduğu, (vi) sosyal kıyaslamanın materyalizm üzerinde pozitif etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The use of social media is increasing day by day with the rapid introduction of technology into our lives. Individuals spend almost the majority of their free time using social media. The use of social media, which has almost become an addiction, and the instinct to buy more than the need and luxury consumption, that is, materialistic thought, affect the compulsive buying behavior. In addition, with social comparison, individuals can meet their emotional, physical and social needs with other individuals through social media, etc. makes comparisons by communicating in environments. With the communication opportunities provided by social media, individuals can follow the developments through uninterrupted communication. This communication environment has also brought about the fear of kidnapping in individuals. In this context, it is important to meticulously examine and analyze consumer behaviors such as social media addiction, materialism, fear of kidnapping, and social comparison, depending on this changing understanding of consumption.

The questionnaire created for this study consists of two parts. The first part contains five questions asking for demographic information. The second part consists of 36 Likert-type questionnaires to examine the effect of social comparison and fear of missing out on compulsive buying behaviors, and to investigate the mediating role of social media addiction and materialism. As a data source, primary data sources were used within the scope of quantitative research. As the data collection method, a questionnaire sent online was used and convenience sampling was preferred from the non-random sampling method. With the online survey, 381 participants using social media and e-commerce activities were reached. PLS SEM, which is a variance-based structural equation modeling method, was used to analyze the relationship between the factors in the research model.

According to the results of the research; It has been determined that (i) fear of kidnapping has a positive effect on materialism, (ii) fear of kidnapping has a weak effect on explaining virtual communication and virtual tolerance, which are sub-factors of social media addiction. (iii) materialism has a positive effect on compulsive buying behavior, (iv) virtual communication and virtual tolerance, which are sub-factors of social media addiction, have a positive effect on compulsive buying. (v) It was concluded that the effect of social comparison in explaining social media addiction and its sub-factors, virtual communication and virtual tolerance, was weak, (vi) social comparison had a positive effect on materialism.