Osmanlı kuruluş dönemi eğitim yatırımları ve politikaları: Bursa Edirne ve Gelibolu medreseleri örneği
The education investments and politics in Ottoman foundation period: An example of Bursa, Edirne and Gelibolu madrasahs
Yazar: SÜLEYMAN UYSAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HALİL ERSİN AVCI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilgiler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim faaliyetleri = Education activities ; Eğitim hizmetleri = Education services ; Eğitim planlaması = Educational planning ; Eğitim tarihi = Educational history ; Eğitim yatırımları = Educational investments ; Medreseler = Madrasahs ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde Bursa, Edirne ve Gelibolu'da
faaliyet gösteren medreseler için uyguladığı eğitim yatırımları ve politikalarının ortaya
çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Osmanlı arşiv belgeleri taranmış, kronikler
incelenmiş minyatürler gün yüzüne çıkarılmıştır. Daha önce konuyla ilgili yapılan
çalışmalardan, doktora ve yüksek lisans tezlerinden istifade edilerek tezin gündemi
oluşturulmuştur. Yapılan araştırma sonucunda Osmanlı, Selçuklu Sünni İslam inancı eğitim
geleneğinden beslenerek bir eğitim sistemi uygulamaya çalışmıştır. Bu amaçla güçlü eğitim
tecrübesi olan ilim merkezlerinden bir taraftan müderris talebinde bulunulmuş, diğer taraftan
o merkezlere eğitimini tamamlayıp eğitim kadrosunda yer alması için öğrenciler
gönderilmiştir.Orhan Gazi'nin 1331 İznik'te ilk medreseyi kurmasından sonra ülke topraklarının
değişik yerlerinde medreseler faaliyet göstermiştir. Çalışma gündemini oluşturan şehirlerde
Osmanlı Bursa'da 21 medrese bir darüşşifa, Edirne 12 ve Gelibolu üç medrese kurmuştur. Adı
geçen şehirlerde medreselerde verilen eğitimin kalite ve sürekliliğini vakıf kurumu
aracılığıyla vakfiye şartlarıyla sağlamıştır. Vâkıf, medrese kurup hem medresenin devamı için
hem de tüm medrese giderleri için akarlar vakfetmiştir. Bu sebeple yüzlerce yıl medreseler
özgün eğitimi sürdürebilmiştir. Vakfiyelerde özellikle medreselerinin eğitim kadrolarında ehil
kişilerin olmasına dikkat edilmiş, talebenin de derslerini aksatmaması şart koşulmuştur.
Kütüphane ve eserler de medreseye vakfedilmiştir.Sonuç olarak Bursa, Edirne ve Gelibolu'nun da içinde bulunduğu kuruluş dönemi
Osmanlı şehirleri bir ilim geleneğinin oluşmasına Fatih Sultan Mehmed'in 'Sahn-ı Seman'
medresesini, Kanuni Sultan Süleyman'ın 'Süleymaniye' medresesini kurmasına zemin
hazırlamıştır. Bu çalışma ile İstanbul'un fethine kadar Osmanlı Devleti'nin Sünni İslam
geleneğini oluşturduğu, tüm kamu ve özel kurumlara eleman yetiştirdiği sonraki yıllarda
sistemleştirilecek olan medrese geleneğinin tüm hazırlıklarının tamamlandığı bir süreci ortaya
koymaktır.

Abstract:
In this study was aimed to find out the practiced education investments and politics in
madrasahs showing activities in Bursa, Edirne and Gelibolu in the Ottoman foundation
period. For this aim, the documents of Ottoman archive were scanned, chronicles were
examined and miniatures were brought to light. Agenda of the thesis was formed based on
benefiting from PhD and master dissertations, as well as earlier studies on this topic. In this
study it was understood that the Ottoman Empire practiced an education system utilizing the
education tradition of the Seljuk Sunni Islamic idea. For this aim, on the one hand, mudarris
were demanded from education (ilim) centers having a strong education experience and on the
other hand, students were sent to take part in these education centers after completing their
educations.
After Orkhan Ghazi constituted the first madrasah in Iznik in 1331, madrasahs started
functioning in the different places of the country. In the cities mentioned in this study, the
Ottoman Empire founded twenty one madrasahs and one hospital (darüşşifa) in Bursa, twelve
madrasahs in Edirne and three madrasahs in Gelibolu. In these madrasahs, the quality and
consistency of education were provided by waqf conditions within the waqf foundation.
Waqifs founded the madrasahs and endowed income both for the continuation of these
madrasahs and for all the expenditures of madrasahs. That is why the madrasahs continued
their novel education tradition for hundreds of years. It was particularly noticed to have
qualified persons in the education framework of madrasahs and also requested from students
for providing of continuance in courses. Library and works were endowed into madrasah by
the waqf.As a result, Ottoman cities of the foundation period such as Bursa, Edirne and
Gelibolu provided an education (ilim) tradition and an inspiration to the founding of the
madrasah of "Sahn-ı Seman" by Sultan Mehmed II the Conqueror and "Süleymaniye" by
Sultan Süleyman I the Magnificent. With this study it was demonstrated that until the
conquest of Istanbul, the Ottoman Empire completed its process of madrasah tradition, which
would become systematic in the following years; these madrasahs also created the Ottoman
Empire's Sunni Islamic tradition, and educated people for government and private
foundations.