Nedensellik kavramı üzerine çağdaş felsefi yaklaşımlar
Contemporary philosophical approaches on the concepion of causality
Yazar: SERCAN PALAVAN
Danışman: PROF. DR. YAVUZ UNAT
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilim felsefesi = Science philosophy ; Düzenlilik = Orderliness ; Gereklilik = Necessity ; Hume, David = Hume, David ; Nedensellik = Causality

Özet:
İnsan, doğa ile girdiği iletişimin doğal bir sonucu olarak çevresini tanımak, anlamak ve açıklamak ister. Bu uğurda kullandığı birçok bilgi türü vardır. Bunlardan bir tanesi de bilimsel bilgi türüdür. Bu bilgi türü deneye dayalı-kanıtlamalı bir yöntem kullanır. Bu yöntemin matematik ile birleşmesiyle birlikte birçok başarılı kuramın ortaya çıktığını söylemek mümkündür. 

Bilimsel bilgi türünün doğa hakkındaki başarılı açıklamaları, diğer bilgi türlerinden farklılaşmasını sağlar. Fakat her bilimsel başarının arka planında yoğun tartışmaların ve cevap bekleyen soruların olduğunu kabul etmek gerekir. Bu tartışmalar sistematik bir bütün olarak düşünüldüğünde bilim felsefesinin dayanağını oluşturur. Bilim felsefesinin cevap aradığı sorular ve tartışmalar, bilimsel bilgi türünün ilerlemesine katkı sağlar. 
Bilim felsefesinin çözüm bulmaya çalıştığı birçok problem vardır. Bu problemlerden biri (belki de en önemlisi) de "nedensellik" problemidir. Bu problemi çözüme kavuşturmak için birçok düşünür, öneride bulunur. Bu çalışmada, problemin çağdaş düşünürler tarafından nasıl analiz edildiğine yer vereceğiz. 
Çalışmamızın giriş kısmında "nedensellik" probleminin tarihsel arka planına değineceğiz. Daha sonra problem için epistemolojik anlamda ilk ciddi eleştiriyi yapan İngiliz filozof David Hume'un düşüncelerine yer ayıracağız. Ardından ilgili literatürde düzenlilik teorisi, gereklilik teorisi ve eğilimsel nedensellik yaklaşımının konu ile ilgili çözümlemelerine yer vereceğiz. Sonuç bölümünde bu çözümlemeleri karşılaştırıp eğilimsel nedensellik yaklaşımının sunduğu avantajlara değineceğiz.

Abstract:
Human wants to know, understand and explain his environment as a natural result of his communication with nature. There are many types of knowledge that its uses for this purpose. One of them is the type of scientific knowledge. This type of knowledge uses an experiment-based proving method. It is possible to say that many successful theories have emerged together with the combination of this method with mathematics.

Successful descriptions of the scientific information type about nature allow it to differentiate from other types of knowledge. But it is necessary to recognize that there are intense discussions and questions waiting to be answered against the background of every scientific success. These discussions form the basis of the philosophy of science when considered as a systematic whole. Questions and discussions in which philosophy of science seeks answers. contributes to the advancement of scientific knowledge.
There are many problems that the philosophy of science is trying to solve. One of these problems (perhaps the most important) is the "causality" problem. Many philosophers make suggestions to solve this problem. In this study, we will include how the problem is analyzed by contemporary philosophers.
In the introduction of our study, we will mention the historical background of the problem of "causality". We will then devote space to the thoughts of the British philosopher David Hume, who made the first serious criticism of the problem in an epistemological sense. Then, in the relevant literature, we will include the analysis of the theory of regularity, the theory of necessity, and the approach of dispositional causation. In the conclusion section, we will compare these analyzes and discuss the advantages of the dispositional causation approach.