Beyin tümörlü hastalarda danışmanlığın günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık düzeylerine ve bakım sonuçlarına etkisi
Effects of training on independence levels of daily living activities and care outcomes among patients with brain tumour
Yazar: ARZU TUNA MALAK
Danışman: PROF. DR. ALEV DIRAMALI
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Nöroşirürji = Neurosurgery

Özet:
DÜZEYLERİNE VE BAKIM SONUÇLARINA ETKİSİ Bu araştırma, beyin tümörü olan hastalara verilen danışmanlığın bakım sonuçlarına etkilerini incelemek amacıyla Grup I ve Grup II çalışması olarak yapılmıştır. Araştırma 1 Kasım 2006- 1 Kasım 2007 tarihlerinde Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi ve Ege Üniversitesi Hastanesi Nöroşirürji Kliniği'nde beyin tümörü ameliyatı olan 45 Grup I ve 45 Grup II olmak üzere toplam 90 bireyin oluşturduğu örneklem üzerinde yapılmıştır. Gerekli izinler alındıktan sonra, Grup I'deki hastalara bire bir eğitim verilmiş; hastalarda herhangi bir rahatsızlık, sıkıntı çıksa da veya çıkmasa da her izlemde hastalar tekrar bilgilendirilmiş, Grup II'deki hastalara sadece eğitim kitapçığı verilmiş, izlemler esnasında sadece bir rahatsızlık ortaya çıktığında ek bilgiler sürdürülmüştür. Bireylerin ameliyat öncesi, sonrası, ameliyattan bir, üç ve altı ay sonrası izlemleri belirlenmiştir. İzlemlerde, her iki grup hastanın sorularına yanıt aranmış, gerekli sevkler yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacının kendisinin geliştirdiği sosyodemografik verilerin belirlendiği ?Hasta Tanılama Formu?, ?Ameliyat öncesi/Ameliyat sonrası Semptom Tanılama ve Girişim Formu, Radyoterapi Semptom Tanılama ve Girişim Formu?, günlük yaşam aktivitelerini değerlendirmede kullanılan Barthel İndeksi kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ?Ameliyat öncesi/Ameliyat sonrası Semptom Tanılama ve Girişim Formu, Radyoterapi Semptom Tanılama ve Girişim Formu?`ndaki belirtiler likert tipi puanlama sistemi ile puanlandırılmıştır. Buna göre ?Grup I ve Grup II? deki semptomların puanlamalarını değerlendirilmesinde sayı ve yüzdelik hesaplaması, iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, çok gözlü kikare, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi, radyoterapi dönemi ile semptomların ilişkisi Spearman's korelasyonu ile değerlendirilmiştir. Grup I ve Grup II'nin arasında Barthel Indeksine puanlarının karşılaştırılmasında tekrarlı ölçümlerde varyans analizi uygulanmıştır.İzlemler sürecinde; * Hastaların altı aylık izlemleri süresince Glaskow Koma Skoru hem Grup I hem de Grup II'de hayatta kalan hastalar üzerinde değerlendirilmiş ve tüm izlemlerde normal düzeyde olduğu bulunmuştur.* Malign tümörü olan hastaların günlük yaşam aktiviteleri puan ortalamalarının, menengiomu olan hastalardan daha düşük olduğu saptanmış ve aralarındaki fark anlamlı olduğu (p<0,05) belirlenmiştir.* Grup I ve Grup II'nin ameliyat sonrası ve ameliyattan bir ay sonrası Barthel indeksi puanlarında anlamlı bir fark olmadığı (p>0,05), ameliyattan üç ve altı ay sonrası Grup I ve Grup II Barthel indeksi puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu(p<0,05), * Grup I'in Grup II'ye göre fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarına uyduğu ve aralarındaki farkın anlamlı olduğu (p<0,05),* Grup I ve Grup II'ye hastalarının fizik tedavi ve rehabilitasyon konusunda tekrar bilgi alma durumu incelendiğinde Grup I'in daha az bilgi alma ihtiyacı olduğu, her iki grup arasında da anlamlı bir fark olduğu (p<0,05) saptanmıştır.* Grup I ile Grup II ağrı düzeyine bakıldığında altı aylık izlemlerde gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı ve Grup I'in ağrı puanının daha düşük olduğu (p<0,05) bulunmuştur.* İzlemlere göre nöbet geçirme durumuna bakıldığında Grup I ve Grup II'de istatistiksel bir fark olmadığı (p>0,05); ancak Grup I hastalarında nöbet görülme durumu aylar içersinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı (p<0,05), Grup II'de ise anlamlı düzeyde azalma olmadığı (p>0,05).* İnfeksiyon Grup I'de daha az saptanırken, Grup I ve Grup II arasında farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p<0,05) saptanmıştır.* Konstipasyon görülme durumuna bakıldığında ameliyattan bir ay sonra, üç ay sonra ve altı ay sonra yapılan izlemlerde gruplar arasında fark olduğu (p<0,05), Grup I'de konstipasyon görülme durumunun izlemler sürecinde azaldığı ve istatistiksel olarak anlamlı bulunduğu (p<0,05), Grup II'de ise bir fark saptanmadığı (p>0,05) bulunmuştur.* Üçüncü ve altıncı aylarda Grup I ve Grup II yorgunluk düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu, Grup I'in yorgunluk düzeyinin daha az saptandığı (p<0,05),* Radyoterapi ve oral kemoterapi (temozolomid ) uygulaması ile yorgunluk arasında istatistiksel olarak anlamlı ve orta düzeyde ilişki olduğu (n=28, r=0,523, p=0,002),* Bu hastaların ameliyattan altı ay sonra izlemlerinde radyoterapi ve oral kemoterapi uygulaması ile yorgunluk arasında istatistiksel olarak anlamlı olmayan ve düşük düzeyde ilişki olduğu (exitus nedeniyle n=22, r=0,345, p=0,115 ) belirlenmiştir.* Grup I ve Grup II hastalarının kendi aralarında DVT görülme durumuna bakıldığında, izlemler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadığı(p>0,05),* Grup I ve Grup II arasında DVT oluşması açısından istatistiksel bir fark olmasa da (p>0,05) hem Grup I hem Grup II'de toplam 16 (%17,7) kişi de DVT saptanması nedeniyle klinik anlamda bu hastalarda DVT riski ve izlenmesi gerektiği,* Ameliyattan üç ve altı ay sonra Grup I'de bası yarası Grup II'den daha az saptandığı ve aralarında anlamlı bir fark olduğu (p<0,05),* Her iki grupta ameliyattan üç ay sonra radyoterapi ve oral kemoterapi (temozolomid) alma durumu ile tat almada değişiklik ve iştahsızlık arasında anlamlı olmayan ve düşük düzeyde ilişki olduğu (r=0,062, p=0,368), bu hastaların ameliyattan altı ay sonra izlemlerinde radyoterapi ve oral kemoterapi uygulaması ile tat almada değişiklik ve iştahsızlık arasında istatistiksel olarak anlamlı ve orta düzeyde ilişki olduğu (r=0,623, p=0,000) saptanmıştır. * Özellikle Grup II'deki bazı hastaların kontrol zamanlarını kaçırdığı; Grup I hastalarının kontrol zamanlarını takip ettiği, * Grup II hastalarından bazılarının düzenli olarak antiepileptik ilaçlarını kullanmadığı, Grup I'in tamamının düzenli kullandığı belirlenmiştir. * Danışmanlık sürecinde hastalar kilo fazlalığı, demir eksikliği anemisi, yutma güçlüğü, kan şekerinde yükselme, tansiyonda yükselme, solunum sıkıntısı, bilinç değişikliği, baş dönmesi, dengesizlik gibi nörolojik değişiklikler ve ödem, yara yerinde infeksiyon, tümör korkusu uykusuzluk, huzursuzluk, hayattan keyif almama antiepileptik (eptantoine) bağlı kaşıntı antiepileptik (eptantoine) bağlı SGPT'de yükselme nedeniyle sevk edilmiştir.* Sigara kullanan hastalardan %87,5'u sigarayı bırakmıştır. Hastaların danışmalık izlemlerinde sorduğu sorular; beslenme, radyoterapi dönemindeki alopesi ve kuru deskuamasyon, cinsellik, alternatif tedavi, yara yerinde şişme, oruç tutma, kontroller, cep telefonu kullanımı, işine veya ev işlerine başlama zamanı, araba kullanma, spor yapmadır. Sonuç olarak; Grup I'den elde edilen bakım sonuçlarının, Grup II'ye göre daha etkili ve istatistiksel olarak anlamlı çıktığı saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to determine effects of training on independence levels of daily living activities and care outcomes among patients with brain tumour. The study sample included a total of 90 patients who underwent surgery for brain tumours in neurosurgery clinics of Dokuz Eylül University and Aegean University hospitals between 1 November 2006 and 1 November 2007. Out of 90 patients, 45 were assigned into Group I and the remaining 45 into Group II. Approval was obtained from the ethical committees of both hospitals. Patients assigned into in Group I received training on a one-to-one basis and were given information in all sessions whether they had any dispositions and problems and patients assigned into Group II were given a booklet for training and additional information only when they had a disposition or a problem. All patients were asked to report their impressions before operations and one, three and six months after operations. Data were collected with a patient diagnosis form developed by the investigators and including questions about socio-demographic features, Pre-/Post-operative Symptom Diagnosis and Intervention Form, Post-radiotherapy Symptom Diagnosis Form and Barthel Index, which is used to evaluate daily living activities. Pre-Post-operative Symptom Diagnosis and Intervention Form and Post-radiotherapy Symptom Diagnosis Form were Lickert scales. Numbers, percentages, a significance test for the difference between two mean values, Chi-squared test and variance analysis for repeated measurements were used to determine differences in symptoms between Group I and Group II and Spearman Correlation was used for post-radiotherapy symptoms. Variance analysis for repeated measurements was used to compare scores obtained on Barthel Index between Group I and Group II. During the follow-up period,* Glasgow Coma Scores were determined in all patients who survived for six months and found to be normal.* Mean daily living activities scores were lower in patients with malignant tumours than in patients with meningioma, with a significant difference (p<0,05).* There was not a significant difference in Barthel Index scores one month after operations between Group I and Group II (p>0,05), but the difference was significant three and six months after operations (p<0,05).* Patients in both groups complied with rehabilitation practices and physical therapy without a significant difference (p<0,05).* Group I needed less information about physical therapy and rehabilitation than Group II, with a significant difference (p<0,05).* Group I had significantly lower pain scores six months after operations (p<0,05).* There was no significant difference in the number of fits between the groups (p>0,05). However, fits significantly decreased in Group I (p<0,05), while there was no significant decrease in fits in Group II (p>0,05).* The rate of infection was significantly lower in Group I (p<0,05).* There was a significant difference in the rate of constipation one, three and six months after operations between Group I and Group II (p<0,05), there was a significant decrease in constipation in Group I (p<0,05), but the decrease was not significant in Group II (p>0,05).* Group I had a significantly lower levels of tiredness three and six months after operations (p<0,05).* There was a significant, moderate relation between tiredness and radiotherapy and oral chemotherapy (temozolomid) (n=28, r=0,523, p=0,002).* Six months after operations, the relation between tiredness and radiotherapy and oral chemotherapy was not significant (n=22, r=0,345, p=0,115). It can be attributed to deaths.* There was no significant difference between deep vein thrombosis (DVT) one, three and six months after operations in both groups (p>0,05).* Despite lack of a significant difference in the risk of DVT between the groups (p>0,05), a total of 16 patients (17,7%) developed DVT, which underlines a close-follow-up of patients for the risk of DVT.* The rate of pressure wounds was significantly lower in Group I three and six months after operations (p<0,05).* The relation between taste sensitivity and radiotherapy and oral chemotherapy (temozolomid) was not significant (r=0,062, p=0,368) three months after operations, but there was a significant, moderate relation six months after operations (r=0,623, p=0,000). * Some patients in Group II were lost to follow up, but all patients in Group I were careful with follow-ups.* Some patients in Group II did not take antiepileptic drugs regularly, but all patients in Group II complied with treatment with antiepileptic drugs. * Patients found to have such symptoms as being overweight, iron deficiency anemia, increased blood sugar levels, increased blood pressure, respiratory distress, neurological symptoms of difficulty in swallowing, alterations in consciousness, dizziness and loss of balance edema, wound infections, fear of brain tumours, sleeplessness, restlessness, lack of satisfaction with life and itching and increased SGPT due to the antiepileptic drug eptantoine were referred to specialists during the follow-up.* 87.5% of the patients who were smokers quit smoking. Patients asked questions about nutrition, alopecia and dry desquamation during radiotherapy, sexuality, alternative treatment, swelling around the wound, fasting, follow-up visits, use of mobile phones, when to start working and doing household chores, driving and doing sports. In conclusion, care outcomes were significantly better in Group I than in Group II.