COVID-19 tanısı ile yatarak tedavi gören hastalarda travma sonrası stres bozukluğu sıklığı ve ilişkili faktörlerın değerlendirilmesi; prospektif bir çalışma
Evaluation of the frequency of post-traumatic stress disorder and associated factors in patients undergoing inpatient treatment with the diagnosis of COVID-19; prospective study
Yazar: İBRAHİM TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. İKBAL İNANLI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Şehir Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Damgalama = Stigmatization ; Depresyon = Depression ; Ferritin = Ferritin ; Prospektif çalışmalar = Prospective studies ; Stres bozuklukları-post travmatik = Stress disorders-post traumatic ; Yatan hastalar = Inpatients ; İnsomni = Insomnia

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı COVID-19 tanısı ile hastanede yatarak tedavi gören hastaların yatışı, taburculuk sonrası birinci ve üçüncü aylarda yapılan 3 ayrı değer-lendirme sonucunda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) sıklığı ve ilişkili faktörleri araştırmaktır. COVID-19 tanılı hastaların sosyo-demografik özellikleri, COVID-19 ile ilgili klinik ve laboratuvar verileri, anksiyete, depresyon, umutsuzluk ve uykusuzluk düzeyleri, başa çıkma tutumları ve algılanan sosyal destek düzeylerinin TSSB sıklığı ve belirtilerine olan etkilerini değerlendirmektir.
Yöntem: COVID-19 tanısı ile takip edilen 120 hasta hastanede tedavi görürken çalışmaya dâhil edildi. Hastalar taburculuk sonrası 1. ay ve 3. ayda yeniden değerlendi-rildi. Hastalara ilk görüşmede araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik ve COVID-19 ile ilişkili klinik veri ölçeği ve laboratuvar değerleri, DSM-5 için Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5), Başa Çıkma Tutumlarını Değerlen-dirme Ölçeği (BÇTDÖ) Kısa Formu, Çok Boyutlu Alglanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) ve Uykusuzluk Şiddeti İndeksi (UŞİ) uygulandı. Hastalara 1 ve 3. aylarda PCL-5, BDÖ, BAÖ, BUÖ ve UŞİ yeniden uygulandı. 
Bulgular: İlk görüşmede hastaların PCL-5 ortalama puanı 21,67 olup hastaların 33'ü (%27,5) ASB kriterini karşılamaktaydı. Hastalarla 1. ayda yapılan görüşmede or-talama puan 7,81 olup hastaların sadece 2'si (%1,7) PCL-5 kesme puanın üzerinde puan alarak TSSB kriterini karşıladı. 3. aydaki görüşmede PCL-5 puan ortalaması 3,80 olup kesme puanının üzerinde kimse yoktu. Sosyodemografik veriler, pandemi nedeniyle ortaya çıkan ekonomik sorunların ve laboratuvar değerlerinin PCL-5 puanlarına etki ettiği görüldü. Bulaş nedenini bilme, damgalanma, pandemi nedeniyle ekonomik kayıp ve ekonomik kaygı, daha yüksek PCL-5 puanları ile ilişkili idi. Kadın hastalarda PCL-5 puanlarının daha yavaş azaldığı görüldü. Hastaneye yatış sırasında ölçülen kreatinin, CRP ve ferritin değerleri PCL-5 puanları ile ters yönlü korelasyon göstermiştir. 
Kadın cinsiyetin başlangıçta PCL-5 puanları öngörmemesine rağmen; takipte TSSB gelişimi açısından risk faktörü olduğu saptanmıştır. Hastanede yatarken bakılan laboratuvar değerlerinden hiçbiri başlangıçtaki PCL-5 puanlarını yordamazken, yatışta bakılan ferritin, CRP, kreatinin değerlerinin 1. ve 3. aylardaki PCL-5 puanları için ön-gördürücü olduğu görüldü. Pandemi nedeniyle ortaya çıkan ekonomik kaybın PCL-5 puanlarını öngörmediği ancak ekonomik kaygının PCL-5 puanlarını öngördüğü anlaşıldı. Bulaş nedenini bilmenin ve damgalanmanın travma gelişimi açısından öngördürücü olduğu saptandı.
Başlangıçtaki PCL-5 puanları 1. ve 3. aydaki PCL-5 puanları için önemli bir ön-gördürücü olduğu saptandı. Uykusuzluk şiddeti, umutsuzluk, depresyon ve anksiyete ölçeklerinin herbiri ayrı ayrı PCL-5 puanlarını yordamaktaydı. Başa çıkma tutumları değerlendirildiğinde PCL-5 puanları ile arasında ilişki saptanmadı. Algılanan sosyal destek hastaneye yatışta PCL-5 puanlarının yordamasına rağmen sonraki süreçte PCL-5 puanlarına etki etmediği görüldü. 
Sonuç: COVID-19 nedeniyle yatarak tedavi gören hastaların %27,5' u başlan-gıçta ASB tanı kriterlerini, %2'si 1. ayda yapılan değerlendirme sonrası TSSB tanı kri-terlerini karşılamış olup 3. Ayda yapılan değerlendirmede ise TSSB tanı kriterlerini kar-şılayan hasta yoktu. Hastaların başlangıç ve takiplerinde; cinsiyet, damgalanma, eko-nomik kaygılar, sosyal destek, depresyon, anksiyete, uykusuzluk, umutsuzluk belirtileri ve enfeksiyona ait inflamatuar belirteçlerin PCL-5 puanları ve azalmasıyla ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu çalışmanın sonuçları; COVID-19 pandemisi sırasında hastalara psi-kolojik, biyolojik, ekonomik ve sosyal açıdan bütüncül bir yaklaşımın gerektiğini gös-termektedir. Özellikle erken dönemde başlayan psikiyatrik değerlendirme ve tedavi, hem enfeksiyon hem de pandeminin yol açabileceği travmatik stresi en aza indirebilir. Çalışmamız yatarak tedavi gören hastaların izlem çalışması olması nedeniyle dikkat çekici olup, bu alanda yapılacak daha fazla çalışmaya ihtiyaç bulunmaktadır.
Anahtar kelimeler: COVID-19, TSSB, ferritin, uykusuzluk, depresyon, damgalanma

Abstract:
Objective: The aim of this study is to investigate the frequency of Post Trauma-tic Stress Disorder (PTSD) and related factors as a result of 3 evaluations made in hos-pitalized patients with the diagnosis of COVID-19, and then in the first and third months of the discharged patients. To evaluate the socio-demographic characteristics of patients diagnosed with COVID-19, clinical and laboratory data on COVID-19, levels of anxiety, depression, hopelessness and insomnia, coping attitudes and perceived social support levels on PTSD frequency and symptoms.
Method: 120 patients who were followed up with the diagnosis of COVID-19 were included in the study while they were being treated in the hospital. The patients also re-evaluated at the 1st and 3rd months after discharge.
A data scale containing sociodemographic and clinical and laboratory data rela-ted to COVID-19 prepared by the investigators in the first interview, Post Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5), Coping Styles Scale Brief Form (CSS-BF), Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS), Beck's Depression Inventory (BDI), Beck's Anxiety Inventory (BAI), Beck Hopelessness Scale (BHS) and Insomnia Severity Index (ISI) were applied. PCL-5, BDI, BAI, BHS and ISI were re-administered to the patients at 1 and 3 months.
Results: In the first interview, the mean PCL-5 score of the patients was 21.67, and 33 patients (27.5%) met the ASB criteria. The mean score in the interview made with the patients in the first month was 7.81, and only 2 patients (1.7%) met the PTSD criteria by scoring above the PCL-5 cut-off score. At the 3rd month interview, the mean PCL-5 score was 3.80, and there was nobody above the cut-off score.
Sociodemographic data, economic problems due to the pandemic and laboratory values were observed to affect PCL-5 scores. Knowing the cause of transmission mode, stigmatization, economic loss due to the pandemic, and economic anxiety were associa-ted with higher PCL-5 scores. PCL-5 scores decreased more slowly in female patients. Creatinine, CRP and ferritin values measured on admission were inversely correlated with PCL-5 scores. 
Although female gender was not predictive of PCL-5 scores at the beginning, it was a risk factor for the development of PTSD at the follow-up. While none of the hos-pitalized laboratory values predicted PCL-5 scores on first interwiev; but the ferritin, CRP, creatinine values are predicted at the first and third months for PCL-5 scores after discharge from hospital. It was found to be predictive. While economic loss due to pan-demi was not predictive of PCL-5 scores, it was understood that economic concern pre-dicted PCL-5 scores. Knowing the cause of transmission mode and stigmatization were predictive in terms of trauma formation.
Baseline PCL-5 scores were an important predictor of PCL-5 scores at 1 and 3 months. Each of the scales of insomnia severity, hopelessness, depression and anxiety predicted PCL-5 scores separately. Coping attitudes were not correlated with PCL-5 scores. Although perceived social support predicted PCL-5 scores at hospitalization, it was observed that it did not affect PCL-5 scores in the following period.
Conclusion: 27,5%of the patients who received inpatient treatment for COVID-19 were met criteria of ASB. 1,7 %of the patients were met criteria of PTSD in the 1st month. At 3 months, there was no patient were met criteria of PTSD. In the beginning and follow-up of the patients; we determined that gender, stigma, economic concerns, social support, depression, anxiety, insomnia, hopelessness symptoms, and inflammatory markers of infection were associated with PCL-5 scores and decrease. The results of this study shows that during the COVID-19 pandemic, a holistic approach to patients in terms of psychological, biological, economic and social aspects is required. Especially early psychiatric evaluation and treatment can minimize the traumatic stress caused by both infection and pandemic. Our study is remarkable because it is a follow-up study of inpatients, and more studies are needed in this area.
Keywords: COVID-19, PTSD, ferritin, insomnia, depression, stigma