Somut olmayan kültürel miras Bodrum yöresel yemekleri üzerine bir inceleme
Intangible cultural heritage an investigation on Bodrum local foods
Yazar: HAKAN ÖZLER
Danışman: PROF. DR. HAKAN TURGUT
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Muğla-Bodrum = Muğla-Bodrum ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; Yemek kültürü = Food culture ; Yemekler = Dishes ; Yöresel mutfak = Local cuisine

Özet:
Türkiye gibi zengin kültürel mirasa sahip ülkelerin yöresel yemekleri, mutfak kültüründe 
önemli bir yere sahiptir. Bu araştırmada Bodrum yöresel yemeklerinin neler olduğu ve bu
yemeklerin reçetelerinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Bodrum antik çağlardan
itibaren önemli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Bodrum, bir deniz kenti kültürüne 
sahipken Türklerin bölgeye gelmesiyle Yörük kültürü ile tanışmış, mübadele ile yakın 
adalardan gelen göçmen Türkler sayesinde kültürel zenginlik kazanmıştır. Bu zengin 
kültürün somut olmayan mirası yöresel yemeklerin ve reçetelerinin ortaya çıkarılması 
çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Araştırmanın temelinde Bodrum yöresel 
yemeklerinin ortaya çıkarılması, orijinal reçetelere ulaşılması, sürdürülebilirliğin sağlanması 
gelecek kuşaklara aktarılması kültür, kültürel miras ve somut olmayan kültürel miras 
kapsamında ele alınmıştır. Günümüzde Bodrum artan turizm alanları, çarpık kentleşme ve 
göçlerle bir kültür çatışması yaşamaktadır. Eğlence kültürünün yarattığı ekonomik 
beklentiler nedeniyle yöresel yemekler unutulmaya başlanmıştır. Çalışmada "karma 
araştırma modeli" kullanılmış ve bu model araştırmaya uygulama anlamında zenginlik 
kazandırmıştır. Araştırma iki boyutlu olarak tasarlanmıştır. Birinci boyutu nicel 
araştırmadır. Araştırmanın nicel boyutu keşifsel bir araştırma olarak tasarlanmış ve nicel 
araştırma modellerinden tarama modeli esas alınarak uygulanmıştır. Keşifsel araştırmada 
literatür taraması sonucunda ulaşılan Bodrum yöresel yemeklerini içeren bir anket formu 
hazırlanmıştır. Anket formuna 81 yemek ismi yazılarak 5'li likert yöntemi ile Bodrum'da 
yaşayanlardan yemeklerin bilinirliliğine ilişkin veriler elde edilmiştir. Bu kapsamda, 54 
katılımcı yüz yüze, 40 katılımcı ise verilen anket formunu doldurarak ankete katılmıştır.
Pandemi döneminde olunması, zaman kısıtlaması ve çalışmanın keşifsel nitelikte olması 
nedeniyle araştırmanın nicel boyutu için 94 kişilik örneklem grubuna ulaşılmasının yeterli 
olduğu değerlendirilmiştir. Araştırmanın ikinci boyutu nitel araştırmadır. Bu boyutta nitel 
araştırma metotlarından "kültür analizi" deseni kullanılmıştır. Araştırmanın bu boyutunda, 
Bodrum'da yaşayan ve Bodrum yöresel yemekleri hakkında bilgi sahibi olduğu düşünülen 
40 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu ile yüz yüze derinlemesine görüşmeler 
yapılmıştır. Görüşmelerde Bodrum mutfak kültürü ve yöresel yemeklerin reçeteleri 
hakkında veri toplanmıştır. Anket çalışmasında veriler açıklayıcı istatistik yöntemlerinden
"frekans analizi" ile yorumlanmıştır. Görüşmeler ise "betimsel analiz" yöntemi ile 
incelenmiştir. Yapılan anket çalışması ve görüşmelerin sonunda, Bodrum yöresel 
yemeklerinin, mutfak kültürünün halen merkeze uzak mahalle ve köylerde devam ettirildiği 
ancak turizmin artan etkisi, çarpık kentleşme, çevre kirliliği, düzensiz göçler ve ekonomik 
kaygılar nedeniyle unutulmaya başlandığı tespit edilmiştir. Tüm bu olumsuz etkilere rağmen 
Bodrum'da yaşayanların, mutfak kültürlerini devam ettirme istekleri, gastronomi turizmi 
için yeterli potansiyelleri olduğu, bu kültürün devam edebilmesi için bir gastronomi merkezi
kurulmasının fayda sağlayacağı değerlendirilmiştir. Tüm bunların ışığında bu çalışmanın 
hem Bodrum yöresi turizmine hem de akademik anlamda gastronomi alana yazınına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Local foods of countries with rich cultural heritage such as Turkey have an important place 
in the culinary culture. In this research, it is aimed to reveal what the local dishes of Bodrum 
are and the recipes of these foods. Bodrum has hosted important civilizations since ancient 
times. While Bodrum has the culture of a maritime city, it met with the Yoruk culture with 
the arrival of the Turks in the region, and gained cultural richness thanks to the immigrant 
Turks who came from the nearby islands with the population exchange. The intangible 
heritage of this rich culture reveals the importance of the study, revealing the local foods and 
their recipes. On the basis of the research, revealing Bodrum local foods, reaching original 
recipes, ensuring sustainability, transferring them to future generations are discussed within 
the scope of culture, cultural heritage and intangible cultural heritage. Today, Bodrum is 
experiencing a cultural conflict with increasing tourism areas, unplanned urbanization and 
migration. Due to the economic expectations created by the entertainment culture, local 
foods have begun to be forgotten. The "mixed research model" was used in the study and 
this model enriched the research in terms of application. The research was designed in two 
topics. The quantitative topic of the research was designed as an exploratory research and 
was applied based on the survey model, one of the quantitative research models. In the 
exploratory research, a questionnaire form was prepared, which included Bodrum local 
dishes, which was reached as a result of the literature review. By writing 81 food names in 
the questionnaire, data on the awareness of the dishes were obtained from the people living 
in Bodrum using the 5-point Likert method. In this context, 54 participants participated in 
the survey face-to-face, and 40 participants filled out the given survey form. It was evaluated 
that reaching a sample group of 94 people was sufficient for the quantitative topic of the 
study, due to the fact that it was in the pandemic period, time constraints, and the study was 
exploratory. The second topic of the research is qualitative research. In this topic, the 
"cultural analysis" design, one of the qualitative research methods, was used. In this aspect 
of the research, face-to-face interviews were conducted with 40 participants, who live in 
Bodrum and are thought to have knowledge about Bodrum local foods, using a semi-structured interview form. During the interviews, data were collected about Bodrum culinary 
culture and recipes of local foods. In the survey study, the data were interpreted by
"frequency analysis", one of the descriptive statistical methods. The interviews were 
analyzed with the "descriptive analysis" method. At the end of the survey and interviews, it 
was determined that Bodrum's local foods and culinary culture are still continued in the 
neighborhoods and villages far from the center, but it has begun to be forgotten due to the 
increasing effect of tourism, unplanned urbanization, environmental pollution, irregular 
migration and economic concerns. Despite all these negative effects, it has been evaluated 
that the people living in Bodrum want to continue their culinary culture, they have sufficient 
potential for gastronomy tourism, and the establishment of a gastronomy center will be 
beneficial for this culture to continue. In the light of all these, it is thought that this study 
will contribute to the tourism of Bodrum region and to the literature of gastronomy in the academic sense.