Okul öncesi dönemde akran zorbalığını gölge oyunu temelli önleme programı
Shadow play based prevention program for peer bulling in preschool
Yazar: DİDEM DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM TANRIKULU
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, yaratıcı bir yöntem olan gölge oyununu kullanarak
okul öncesi döneminde görülen akran zorbalığını önlemektir. Bu amaç doğrultusunda
araştırmaya katılan öğretmenlerin ve öğrencilerin akran zorbalığına ilişkin bilgilerini
ve becerilerini zenginleştirmek, öğretmenlerin ve öğrencilerin zorbalıkla ilgili
davranışlarında ve tutumlarında olumlu değişimler yaratmak, akran zorbalığıyla baş
etme yöntemlerini içselleştimek hedeflenmiştir. Üç haftalık uygulama süreci boyunca
fiziksel, ilişkisel ve sözlü zorbalık türlerine ilişkin hikayelere dayalı altı adet
birbirinden farklı gölge oyunu oynatılmış, dramatizasyon ile öğrencilerin
canlandırma yapması istenmiştir. Oturumlar arasındaki zamanlarda öğrencilerin
gölge oyunu oynamaları teşvik edilerek kalıcılığın arttırılması beklenmiştir. Dört
haftalık izleme süreci boyunca öğretmen teşviki ile öğrencilerin gölge oyunu
oynaması sağlanarak kalıcılığın devam etmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın deseni,
karma araştırma türlerinden eşzamanlı (paralel yakınsayan) desendir. Araştırmanın
örneklemi, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olup örneklem üç okul öncesi
öğretmeni ve 45 öğrenciden oluşmaktadır. Nicel veri toplamak için Okul Öncesi
Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formu, nitel veri toplamak için Uygulama Öncesi
Öğretmen Görüşme Formu, Uygulama Sonrası Öğretmen Görüşme Formu, İzleme
Amaçlı Öğretmen Görüşme Formu ve Öğrenci Gözlem Formu kullanılmıştır. Nicel
veri analizinde, betimsel analiz yöntemi ile grafik gösterimi kullanılmıştır. Nitel veri
analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel sonuçlarına göre
uygulanan program sayesinde akran zorbalığınının toplam puanlarında iyileşme
görülmüştür. Araştırmanın nitel sonuçlarına göre öğretmen ve öğrencilerde akran
zorbalığına ilişkin bilgi ve farkındalık artmış, akran zorbalığıyla baş etme
yöntemlerine ilişkin kalıcı öğrenme sağlanmıştır. Mağdur, zorba ve izleyici
rollerinde azalma görülmüştür. Araştırmanın sonucunda akran zorbalığını önlemek
amacıyla sosyal duygusal becerilerde olumlu gelişmeler gözlemlenmiştir. Araştırma
sonucunda ulaşılan bulgular, alan yazındaki araştırmalar ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to prevent peer bullying in preschool period by
using a shadow play, as a creative method. In line with this purpose, it was aimed to
enrich the knowledge and skills of the teachers and students participants about peer
bullying, to create positive changes in the behaviors and attitudes of teachers and
students about bullying, and to internalize the methods of coping with peer bullying.
During the three-week implementation process, six different shadow plays based on
stories about physical, relational and verbal bullying were played, and students were
asked to act out with dramatization after the play. In the intervals between the
sessions, students were encouraged to play shadow plays to increase retention period.
During the four-week follow-up period, it was aimed to continue the retention period
by encouraging the students to play shadow play with teacher's encouragement. The
design of the study was a simultaneous (parallel convergent) design, one of the
mixed research types. The sample of the study was determined by purposive
sampling method and consisted of three preschool teachers and 45 students. The
Preschool Peer Bullying Scale Teacher Form was used to collect quantitative data,
and the Pre-Practice Teacher Interview Form, Post-Practice Teacher Interview
Form, Follow-up Teacher Interview Form and Student Observation Form were used
to collect qualitative data. Descriptive analysis method and graphical representations
were used in quantitative data analysis, while content analysis was used in qualitative
data analysis. According to the quantitative results of the study, there was an
improvement in the total scores of peer bullying. According to the qualitative results
of the study, knowledge and awareness about peer bullying increased in teachers and
students, and permanent learning about methods of coping with peer bullying was
provided. The frequency of victim, bully and bystander roles also decreased. As a
result of the research, positive improvements in social emotional skills were
observed. These findings were discussed in the light of the existing literature.