Şehzade şehrinden payitahta: Sancağa çıkarılan Osmanlı Padişahlarında mimari temsiliyet (1362-1595)
From prince cities to capital city the architectural representation of Ottoman Sultans who were sent to Sanjak (1362-1595)
Yazar: HAZAN BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSKENDER TULUK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı Devleti'nde, padişahlardan sonra tahtın varisleri olan şehzadeler, devletin bekası için belli bir yaşa geldiklerinde sancağa gönderilirdi. Şehzadelerin sancağa çıkmasındaki başlıca amaç padişah olmaları durumunda tüm Osmanlı hâkimiyet alanında gösterecekleri faaliyetlerin bir prototipini kendi sancaklarında uygulayarak öğrenmeleri amaçlanmaktadır. Bu bağlamda Osmanlı padişahlarının, Osmanlı toplumunun en önemli sosyo-ekonomik örgütlenmelerinden birisi olan vakıf sisteminin bir parçası olarak anıtsal yapılar inşa ettirdikleri ve bunun sadece toplumun temel ihtiyaçlarını gidermeye yönelik girişimler olmadığını, payitahtta mimari temsiliyet ifadesi olduğu açıktır. Diğer taraftan bu teslimiyet arayışının erken örneklerini şehzadelik döneminde sancaklarda göstermiş olabilecekleri düşünülmektedir. Bu tez çalışması ile tahta çıkan Osmanlı padişahlarının şehzadelik dönemlerinde ve tahta çıktıktan sonra gerçekleştirdikleri imar faaliyetlerine ulaşmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın sınırları ise Osmanlı'da "sancağa çıkarılma" uygulamasının gerçekleştiği 1362-1595 yılları arasındadır. Tez çalışması; Genel Bilgiler, Yapılan Çalışmalar, Bulgular ve Değerlendirme ve Sonuç olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Genel Bilgiler bölümünde, Osmanlı Devletinde şehzadelik kurumu, doğumu, eğitimleri, tahta cülusları, sancağa çıkarılma nedenleri, sancaktaki görev ve yetkileri ve şehzade sancakları belirlenmiş ve konuyla ilgili bilgiler verilmiştir. Yapılan Çalışmalar bölümünde, sancaktan payitahta çıkan Osmanlı padişahlarının yaşamları hakkında bilgi verilmiş ve yararlanılan kaynaklar doğrultusunda Osmanlı şehzadelerinin imar faaliyetleri sancak ve payitaht olarak ayrılarak incelenmiş ve envanterleri çıkarılmıştır. Bulgular bölümünde ise şehzadelerin sancakta, payitahtta ve taşradaki imar faaliyetleri yapıların fonksiyonları, sayısı, hangi şehirde inşa edildiği üzerine incelemeler yapılmıştır. Değerlendirme ve sonuç bölümünde ise belirlenen amaç ve kapsam doğrultusunda gerçekleştirilen tüm incelemeler çerçevesinde çalışmanın sonuçları ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Şehzade,Sancak, Payitaht, Mimari Temsiliyet.

Abstract:
In Ottoman Empire, the princes who were the heirs of the throne after the sultan, when they reached an age they were sent to sanjak, in order to sustain the perpetuity of the government. The aim of this process was to make the princes learn how to run the empire when they inherit the throne, by practicing it on their sanjaks which were a prototype of the Ottoman Empire. In this context the the sultans of the Ottoman Empire built monumental structures as a part of the waqf system which was one of the most significant socioeconomic organisations. It is obvious thatthese structures were not only satisfying the basic needs of the society but also they were a representation of the architectural structure of the capital city. On the other hand, it is possible that the princes had shown early examples of that search of representation in their sanjaks. In this thesis study our aim is to figure out the zoning activities of the Ottoman Sultans, both before and after they inherited the throne. Limitation of the study is the period when "sending to sanjak" was practised (1362 and 1595). The study is consist of four sections; General İnformation, Studies, Findings and Essessment and Conclusion. In General İnformation section, princing establishment of Ottoman Empire, the birth, education, enthronement of the princes, the reasons why they were sent to sanjaks, their duties and authorities at sanjaks, and prince sanjaks are determined, and informations about the subjects are given. In Studies section, information about the lives of sultans who were inherited the throne in capital city from sanjak is given. In accordance with the sources benefited, zoning activities of the Ottoman princes were reviewed as sanjak and capital city dividedly and inventories taken. In Findings section, the zoning activities in sanjak, capital city and country of the princes, the functions and count of the structures and where they were built are reviewed. In Essessment and Conclusion section, the results of the study is shown by the analysings in line with the purpose and content determined before.
Key Words: Şehzade (Prince), Sanjak, Capital, Architectural Representation.