Çok okunan Türk ve dünya çocuk klasiklerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
The review of frequently readed Turkish and World Classics in terms of various attributes
Yazar: EMİNE RABİA GÖKASLAN ZOR
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AKYOL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değerler eğitimi = Values education ; Hikaye = Story ; Kitaplar = Books ; Klasik edebiyat = Classical literature ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Çocuk kitapları = Children's books ; Çocuk klasikleri = Children's classics ; Öğretim = Teaching

Özet:
Bu araştırma, çok okunan Türk ve Dünya Çocuk Klasiklerinde işlenen konuları, temaları, ana fikirler ve yardımcı fikirler yoluyla aktarılmak istenen mesajları, yansıtılmak istenen karakter özellikleri ile değerleri incelemek ve bulgulara göre bu eserlerin hedef kitle için uygunluğunu belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk olarak çocuk klasiklerinin neler olduğu belirlenmiştir. Daha sonra Ankara merkezdeki büyük yayınevi ve kitapçılar ile internet üzerinden satış yapan yayınevlerinin en çok satış yaptığı 38'i Türk Çocuk Klasiği, 68'i Dünya Çocuk Klasiği olan toplam 106 adet kitabın yer aldığı bir liste hazırlanmıştır. Çocuk klasiği olma niteliği bakımından uzmanlara danışılarak teyit ettirilen bu listedeki kitaplar araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi ise "tabakalı amaçsal örnekleme yöntemi" ile belirlenmiştir. Örneklemin belirlenmesi aşamasında listedeki bu kitaplardan çocuklar tarafından en çok okunanları tespit etmek amacıyla anket düzenlenmiştir. Bu ankette 563 sekizinci sınıf öğrencisinden geçmişten bugüne değin okumuş oldukları klasikleri işaretlemeleri; sekiz Türkçe öğretmeni ve 63 sınıf öğretmeninden ise öğrencilerinin okudukları klasikleri işaretlemeleri istenmiştir. Kitaplar toplam okunma sonuçlarına göre çok okunandan az okunana doğru ayrı ayrı sıralanmış ve bunlardan 18'i araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Bu 18 kitap arasından kaç tanesinin Türk Çocuk Klasiği, kaç tanesinin Dünya Çocuk Klasiği olacağı ise listede yer alan kitapların oranı dikkate alınarak belirlenmiştir. Bu orana göre Türk Çocuk Klasiklerinden çok okunan ilk altı kitap, Dünya Çocuk Klasiklerinden ise çok okunan ilk 12 kitap olmak üzere toplamda 18 kitap araştırmanın örneklemini temsil etmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak seçilen "çocuk klasikleri" kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizi ise "içerik analizi" yolu ile yapılmıştır. Eserlerde incelenen değişkenler öncelikle betimlenmiş ve eserler konu, tema ve kahraman özelliklerine göre gruplandırılarak, gruplandırma sonrası her eserde ana ve yardımcı fikirler yolu ile iletilmek istenen mesajların neler olduğu ve aktarılma biçimleri belirlenmiştir. Kahramanların karakter özelliklerinin hangi yolla geliştirildiği ve okura neleri yansıttığı açıklanmıştır. Eserlerde yansıtılmak istenen değerler ise araştırmacı ve arkadaşı tarafından oluşturulan "değer analiz tablosu" na kodlanarak belirlenmiştir. Araştırma sonucunda; incelenen yerli ve yabancı klasiklerde işlenen konu türlerinin birbirinden farklı olduğu, bazı eserlerin ele aldığı konuları aktarmada kullandığı üslubun uygun olmadığı görülmüştür. Eserlerin çoğunda işlenen temalar çeşitlilik gösterirken bazılarında okura hiçbir ana fikrin aktarılmadığı belirlenmiştir. Bazılarında ise ana fikir ve yardımcı fikirler yolu ile aktarılan mesajların hedef kitle için uygun olmadığı ve bazı temaların da okur için olumsuz nitelikte olduğu görülmüştür. İncelenen eserlerin çoğunda başkahramanların "değişmeyen karakter" özelliğine sahip olduğu ve tümünde "açık karakter özelliği" gösterdikleri saptanmıştır. Bunun yanı sıra en çok kullanılan karakter geliştirme yönteminin "karakterin eylem/davranışları ile geliştirilmesi" yöntemi olduğu ve eserlerin çoğunda kahramanların okura olumsuz model oldukları belirlenmiştir. Kitaplarda en çok "sosyal değerlerin" yer aldığı, sosyal değerleri "dini değerlerin" takip ettiği görülmüştür. "Bilimsel ve ekonomik değerlerin" ise yerli eserlerde hiç yer almadığı, yabancı eserlerde de çok düşük oranda işlendiği belirlenmiştir. Her iki türde de sosyal değerlerden "sevgi ve yardımseverlik değerlerinin" en yüksek oranda yer aldığı, "kültürel değerleri koruma ve geliştirme, özgürlük ve öz saygı" değerlerine ise hiç yer verilmediği görülmüştür. Ayrıca hem Türk hem de Dünya Çocuk Klasiklerinde işlenen değerlerin yetersiz olduğu saptanmıştır. Bu bulgulara dayalı olarak eserlerin içerdiği değerler ve aktardığı mesajlarla okura katkıda bulunup bulunmadığı; kahramanları ile örnek birer model olup olmadığı, hitap edilen kesimde okuma ilgisi ve sevgisi oluşturup oluşturmayacağı yönünde görüşler sunulmuştur.


Anahtar Kelimeler: Türk ve Dünya Çocuk Klasikleri, konu, tema, mesajlar, kahramanlar, değerler

Abstract:
This research aimed to review subjects, themes, messages being wanted to be given through main and supporting ideas and values with the character traits that are being wanted to be reflected and define the suitability of these books to target group based on the outcomes. Initially, children classics were determined for this purpose. After that, a list was prepared which consists of 38 Turkish and 68 World Children Classics, 106 in total, as best sellers among the major bookstores in Ankara and websites. The books which were confirmed by the experts as children classics are the population of this research. The sampling of the research is defined with "layered teleological sampling method". During sampling determination process, a survey was conducted in order to identify the most read books by the children. 563 8th class student were asked to select the classics that they had read from past to now and 8 Turkish and 63 class teachers were asked to select the books that their students had read as classic in this survey. The books were sorted separately starting from mostly read according to the outcomes and 18 books were created the sampling of the research. The Turkish versus World Children Classic proportion in the list was determined based on proportion in the result such as 6 from Turkish and 12 from World Children Classics. The selected Children Classics were used as data collecting tool. The analysis of the research data was conducted via "content analysis". The reviewed attributes in the books were first described and grouped as per subject, theme and hero properties. And then the messages that are desired to be given via main and supporting ideas and the giving ways were defined. Development ways of characteristic attributes of heroes and what these attributes tells to readers were described. The values that are being aimed to be given in the books were specified by the researcher and the co-worker by putting into code to "value analysis table". The following findings were obtained as a result of this study: The subject types in Turkish and World Children Classics are different from each other and the wording style that are used to handle the subjects in some books are not appropriate. The themes that are studied in majority of the books are diverted where some of them have no main idea and the messages given via main and supporting ideas are not appropriate for the target group for some of the books. In addition, some themes have negative qualification for the reader. Main heroes show "round characteristic attribute" in all books and have "static character" in most of them. "Developing by actions" methods were used most frequently in terms of character development and main heroes are negative role models to readers in most of the books. "Social values" are the ones that mostly appeared in the books. These are followed by "religious values". The "scientific and economic values" don't appear in Turkish books where they appear rarely in World Classics. The "love and helpfulness values" are the most common in "social values". On the other hand, "saving and developing cultural values, freedom and self-respect" are not present in any of the books. Finally, both Turkish and World Children Classics were considered as not appropriate to target group in terms of lack of values handled in books. After all, based on the findings, suggestions and opinions were proffered with regard to values in the books and whether or not the messages that are given in books contribute to reader and heroes in the books are a good role model or not. The opinions and suggestions were expressed to researchers, writers, teachers, families and experts from the point of whether books create reading interest and love in target group.


Key Words: Turkish and World Children Classics, subject, theme, messages, heroes,
values