Obez çocuklarda serum selenyum ve çinko düzeyleri ile obezite komplikasyonları (İnsülin direnci, dislipidemi ve hipertansiyon) arasındaki ilişki
The association between serum selenium and zinc levels and obesity complications (insulin resistance, dyslipidemia, and hypertension) in obese children
Yazar: HATİCE SENA SOMUNCU
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM BOSTAN GAYRET
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Dislipidemi = Dyslipidemia ; Hipertansiyon = Hypertension ; Obezite = Obesity ; Selenyum = Selenium ; Çinko = Zinc ; Çocuklar = Children ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Amaç: Obezite tüm dünyada yaygın olarak görülen önemli bir halk sağlığı
sorunudur. Eser elementler birçok kofaktör ve koenzimin yapısında yer alırlar ve
vücutta önemli bir düzenleyici role sahiptirler. Hatalı beslenme alışkanlıkları sebebiyle
obez çocuklarda eser element düzeyleri düşük olabilir. Çalışmamızın amacı eser
elementlerden serum selenyum, çinko düzeylerinin obezite ve dislipidemi,
hipertansiyon ve insülin direnci gibi obezite komplikasyonları ile arasındaki ilişkiyi
değerlendirmektir.
Materyal-Metod: Bu prospektif kesitsel çalışmaya Haziran-Aralık 2021
tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Bağcılar Eğitim Araştırma
Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Çocuk Polikliniğine başvuran 6-13 yaş arası
vücut kitle indeksi 95 persentil ve üzerinde olan 45 obez ve aynı yaş grubundaki
sağlıklı, vücut kitle indeksi (VKİ) normal persentil aralığında olan 45 çocuk alındı.
Kontrol grubundan 2 çocuk serum selenyum ve çinko düzeyleri numune yetersizliği
nedeniyle ölçülemediğinden çalışmadan çıkarıldı.
Çocuklardan ve ailelerinden yazılı onam alındıktan sonra çocukların öyküleri
alınıp yaş, cinsiyet, boy, kilo ölçüldü. VKİ'leri hesaplandı ve VKİ persentilleri
saptandı. Cinsiyet, yaş, kilo, VKİ ve VKİ persentili ile sistolik kan basıncı, diyastolik
kan basıncı, açlık kan glukozu, insülin, HOMA-IR, total kolesterol, LDL, TG ve HDL
açısından obez ve kontrol grupları karşılaştırıldı. Her iki grubun serum selenyum ve
çinko değerleri ölçülerek obez ve kontrol grubunun verileri ile değerlendirildi.
Bulgular: Çalışma yaşları 6 ile 13 arasında değişmekte olan, obez grupta 20'si
(%44,4'ü) kız, 25'i (%55,6'sı) erkek; kontrol grubunda 26'sı (%60,5'i) kız, 17'si
(%39,5'i) erkek olmak üzere toplam 88 çocukla yapıldı. Olguların %51,1'i obez;
%48,9'u ise kontrol grubuydu. Çalışmaya katılan çocukların yaş ortalaması obez
grubunda 9,73±2,35, kontrol grubunda ise 9,21±1,98 olarak saptandı. Obez ve kontrol
gurubu arasında olguların yaş ve cinsiyetleri arasında istatistiksel olarak anlamlı
farklılık saptanmadı (p>0,05). Obezlerin kilo, VKİ, VKİ persentili, sistolik kan basıncı
ve diyastolik kan basıncı değerleri kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek
saptandı (sırasıyla; p=0,001, p=0,001, p=0,001, p=0,001, p=0,007). Obez olguların
insülin, HOMA-IR, TG, LDL değerleri kontrol olgulardan anlamlı derecede yüksek
saptanırken (sırasıyla; p=0,001, p=0,001, p=0,001, p=0,042), HDL değerleri anlamlı
x
derecede düşük saptandı(p=0,001). Obez grubunda kontrol grubuna göre açlık kan
glukozu ve total kolesterol ile anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Obez grubun
%57,8'inde hipertansiyon, %55,6'sında insülin direnci, %57,8'inde dislipidemi
mevcuttu. Obez ve kontrol grubu birlikte değerlendirildiğinde tüm olguların
%67'sinde selenyum eksikliği olduğu görüldü. Obez grubunda kontrol grubuna göre
serum selenyum ve çinko düzeyleri arasında istatistiksel anlamlı bir farklılık
bulunmadı (p>0,05). Her iki grupta da serum selenyum ve çinko düzeyleri ile açlık
kan glukozu, insülin, HOMA-IR, total kolesterol, LDL, TG, HDL, SKB ve DKB
arasında anlamlı fark bulunmadı (p>0,05).
Sonuç: Çocuklarda serum selenyum düzeyi hem obez, hem kontrol grubunda
düşük saptanmıştır ancak aralarında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Obez çocuklarla,
kontrol grubu serum çinko düzeyleri arasında da ilişki saptanmamıştır. Ayrıca hem
obez, hem kontrol grubunda serum selenyum ve çinko düzeyleri ile obezite
komplikasyonları olan insülin direnci, dislipidemi ve hipertansiyonun da ilişkili
olmadığı görülmüştür. Çocuklarda serum selenyum ve çinko düzeyleri ile obezite ve
obezite komplikasyonları (insülin direnci, dislipidemi, hipertansiyon) arasındaki
ilişkiyi aydınlatmak daha geniş örneklem sayısı, daha uzun süreli ve çok merkezli
çalışmalar ile mümkün olabilir. Selenyum eksikliği açısından da toplumdaki tüm
çocukların değerlendirildiği ve besin alışkanlıklarının sorgulandığı çalışmaların
yapılması gerektiği kanısındayız.
Anahtar kelimeler: Çinko, obezite, obezite komplikasyonları, selenyum

Abstract:
Objective: Obesity is an important and common global public health problem.
Trace elements are involved in the structure of many cofactors and coenzymes and
have an important regulatory role in the body. Trace element levels may be low in
obese children due to inappropriate eating habits. The aim of our study is to evaluate
the relationship between serum selenium and zinc levels and obesity and its
complications such as dyslipidemia, hypertension and insulin resistance.
Material-Method: In this prospective cross-sectional study, between June and
December 2021, 45 obese patients aged 6-13 years with a body mass index of the 95th
percentile and above, who referred to the Health Sciences University (SBU) Bağcılar
Training and Research Hospital Child Health and Diseases Outpatient Clinic, were
studied. 45 healthy children with body mass index (BMI) in the normal percentile
range were also recruited. Selenium and zinc samples taken from two children in the
control group could not be studied because there were insufficient samples and they
were excluded from the study.
After obtaining written consent from the children and their families, the
children's medical histories were taken and age, gender, height and weight were
measured. BMIs were calculated and BMI percentiles were determined. Obese and
control groups were compared in terms of gender, age, weight, BMI and BMI
percentile, as well as systolic blood pressure, diastolic blood pressure, fasting blood
glucose, insulin, HOMA-IR, total cholesterol, LDL, TG and HDL. Serum selenium
and zinc values of both groups were measured and thus the data of the obese and
control groups were evaluated.
Results: The study was conducted with a total of 88 children; 20 (44.4%) girls
and 25 (55.6%) boys in the obese group, 26 (60.5%) girls and 17 (39.5%) boys in the
control group. Their age ranged between 6 to 13 years. 51.1% of the cases were obese
group; 48.9% were the control group. The mean age of the children participating in
the study was 9.73±2.35 in the obese group and 9.21±1.98 in the control group. There
was no statistically significant difference between the age and gender of the cases
between the obese and control groups (p>0.05). Weight, BMI, BMI percentile, systolic
blood pressure and diastolic blood pressure values of the obese were significantly
higher than the control group (p=0.001, p=0.001, p=0.001, p=0.001, p=0.007). While
xii
insulin, HOMA-IR, TG, and LDL values of obese subjects were found to be
significantly higher than control subjects (p=0.001, p=0.001, p=0.001, p=0.042,
respectively), HDL values were found to be significantly lower (p=0.001). There was
no significant relationship between fasting blood glucose and total cholesterol in the
obese group compared to the control group (p>0.05). In the obese group, 57.8% had
hypertension, 55.6% had insulin resistance, 57.8% had dyslipidemia. When the obese
and control groups were evaluated together, it was observed that 67% of all cases had
selenium deficiency. There was no statistically significant difference between serum
selenium and zinc levels in the obese group compared to the control group (p>0.05).
There was no significant difference between serum selenium and zinc levels and
fasting blood glucose, insulin, HOMA-IR, total cholesterol, LDL, TG, HDL, SBP and
DBP in both groups (p>0.05).
Conclusion: Serum selenium levels in children were found to be low in both
the obese and control groups, but there was no significant relationship between them.
No correlation was found between the serum zinc levels of obese children and the
control group. Moreover, it was found that serum selenium and zinc levels were not
associated with obesity complications such as insulin resistance, dyslipidemia and
hypertension in both the obese and control groups. Elucidation of the relationship
between serum selenium and zinc levels in children and obesity and obesity
complications (insulin resistance, dyslipidemia, hypertension) may be possible if
multicenter studies with larger sample size and longer duration are conducted. In terms
of selenium deficiency, we think that studies should be conducted in which all children
in the population are evaluated and their nutritional habits are questioned.
Key words: Obesity, obesity complications, selenium, zinc