Cannes filmleri bağlamında Hollywood ve Avrupa sinemasında üstkurmaca
Metafiction in Hollywood and European cinema in the context of Cannes films
Yazar: ERKE KESOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ BALABANLAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo Televizyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Sinema, kendinden önce gelen resim ve edebiyat gibi sanatlarda olduğu gibi gerçeklikle kurduğu bağ ile ilintili birtakım tarihsel kırılmalar yaşamıştır. Ortaçağ'ı bitiren Rönesans, gerçeği olduğuna en yakın biçimde resmetmeyi yüceltmiş, ancak 20. yüzyılda ise modernizmin etkisiyle bu gerçekçilik anlayışının bir yanılsama yarattığı düşüncesi yaygınlaşmıştır. Mevcut gerçeklik yanılsamasının ileri boyutlara varması, sanatçıların eserlerinin gerçeği yansıtmadığı ve bir insan yaratısı olduğunu ifşa etmesinin sonucu olarak 1970 yılından başlayarak öncelikle edebiyatta üstkurmaca kavramını gündeme getirmiştir. Basitçe kurmaca içinde kurmaca olarak tanımlanabilecek üstkurmaca, sanat eserlerinin gerçeğin yansıması olmadığını, bu görüşün bir yanılsama olduğunu iddia etmektedir. Diğer yandan sinemanın gelişim çizgisine bakıldığında da öncelikle Hollywood, gerçeği olduğuna en yakın biçimde resmetmenin öncüsü olarak görülmüş, daha sonra Avrupa sinemasının başını çektiği Yeni Gerçekçilik ve Yeni Dalga gibi akımlarla bu gerçeklik anlayışının sanat tarihindeki gelişime paralel biçimde sinemada da kırıldığı görülmüştür. Bu noktada üstkurmaca, kavramlaştırılmaya başladığı 1970 ve sonrasından itibaren sinemada da çokça dikkat çekmeye başlamıştır. Ancak üstkurmacanın sinemadaki tarihsel yolculuğunun gerçeğin benzerini inşa etme prensibiyle ortaya çıkan Hollywood'tan ziyade Avrupa sinemasına denk düştüğü düşünülse de Hollywood içerisinde de varlık gösterdiği ortadadır. Buradan hareketle üstkurmacanın 1970 sonrasında hem Hollywood hem de Avrupa sinemasındaki seyri üstkurmacanın iki farklı paradigma içerisinde nasıl var olduğunu anlamak adına ilgi çekicidir. Hollywood ve Avrupa sineması söz konusu olduğunda da Cannes Film Festivali'nin ortaya çıkışı özel bir önem kazanmaktadır çünkü festivalin özünde Hollywood ve Avrupa sineması arasında işbirliğine dayanan ve bu iki paradigmanın işbirliğiyle büyüyen kökleri Hollywood ve Avrupa sinemasını anlamak adına bir laboratuvar işlevi görebilir. Sonuçta 1970'den itibaren kavramlaştırılan üstkurmacanın Cannes Film Festivali'nin onar yıllık periyotları içerisinden seçilmiş örnekler üzerinden çözümlenmesi sinemada üstkurmacanın Hollywood ve Avrupa sinemasındaki paradigma farklılığının sebep olduğu iki başlı seyrin anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Cinema has experienced a number of historical refractions related to the bond it sets up with reality, just as in the arts such as painting and literature that are its successors. The Renaissance, which ended the Middle Ages, glorified painting the reality as close to as it is; however, in the 20th century, the idea that this perception of realism created an illusion became widespread with the influence of modernism. Starting from 1970, as a result of artists revealing that their artworks do not reflect reality and is a human creation, progression of the current illusion of reality towards further aspects has brought the concept of metafiction to the agenda in literature first. Metafiction, which can simply be defined as fiction within fiction, claims that artworks are not a reflection of reality, but the idea if it is an illusion. On the other hand, having a look at the development line of cinema, first of all, Hollywood was seen as the pioneer of portraying the reality as close to as it is, and then it was seen that this understanding of reality also refracted in cinema in parallel with the development in the history of art, with movements such as Neo-Realism and New Wave, led by European cinema. At this point, metafiction has started to attract attention in cinema since 1970 and after, when it was conceptualised.  However, although it is thought that the historical journey of metafiction in cinema corresponds to European cinema rather than Hollywood, which emerged with the principle of building a similarity to reality, it is obvious that it also shows presence in Hollywood. Based on this point of view, the course of metafiction in both Hollywood and European cinema after 1970 is interesting in terms of understanding how metafiction exists in two different paradigms. When it comes to Hollywood and European cinema, the emergence of the Cannes Film Festival is especially important since the roots of the festival, which are based on the cooperation between Hollywood and European cinema and grow with the cooperation of these two paradigms, can have a function as a laboratory for understanding Hollywood and European cinema. As a result, the analysis of metafiction, which has been conceptualised since 1970, through examples selected from the ten-year periods of the Cannes Film Festival will contribute to the understanding of the dual execution of course of metafiction in cinema caused by the paradigm difference in Hollywood and European cinema.