Aristoteles ile Henri Poincare'nin zaman ve mekan görüşlerinin karşılaştırılması /
Yazar: KUTSİ KAHVECİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. UĞUR KÖKSAL ODABAŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Mekan = Space ; Poincare, Henri = Poincare, Henri ; Zaman = Time

Özet:
Bu araştırmamızda Aristoteles ve Henri Poincare'nin zaman ve mekân görüşlerini mukayeseli bir şekilde ortaya koymaya çalıştık. Bunun için zaman ve mekân kavramlarının felsefe tarihi içerisinde nasıl ele alındığını açıklamaya gayret ettik. Aristoteles'in zaman ve mekân hakkındaki görüşlerini özetle şu şekilde ortaya koyabiliriz: Filozofumuz zamanı bir kategori olarak ele alır. Zaman sürekli bir niceliktir, onu kesintiye uğratmak mümkün değildir. O, zamanı hem zihnî, hem de ontolojik düzeyde değerlendirir. Zihnî bir zamanı zaruri olarak görür. Zaman, hareket ile birlikte vardır. Bundan dolayı da gerçektir. Zaman ölçülebilir. Zaten zamanı tarif ederken onu harekete bağlar ve hareketteki sayılan tarafın zaman olduğunu söyler. Zaman sayan için gerçektir. Zaman ezelidir ve dolayısıyla da yaratılmamıştır. Zamanın geçmiş, gelecek ve aradaki bağı sağlayan ân olmak üzere üç bölümü vardır. Aristoteles'e göre zamanın ezelî, zaruri ve hareketsiz varlıklar üzerinde hiç bir tesiri yoktur. Burada zamanın içinde ve zamanın dışında olan varlıkların bir ayırımı yapılmaktadır. Aristoteles'in mekân konusundaki düşüncelerine gelince : O'na göre mekân cisim değildir. Form ve madde de olamaz. Form ve madde olmadığına göre bunları ayıran bir aralık ta olamaz. O halde mekân 'kuşatan cisimle, kuşatılan yani yer değiştirme hareketi ile hareket kazanan cismin sınırıdır'. Bu tarifi ile O, boş bir mekân fikrini de aynı zamanda reddetmektedir. Sonlu bir mekân kavramına sahiptir. Bundan dolayı da âlemi kuşatan mutlak bir mekân anlayışına sahip değildir.IV Henri Poincare'ye gelince : Bir form olan zaman önceden bizim zihnimizde mevcuttur. Zaman zihne ait bir form olması sebebiyle duyumları birbirine bağlamaktadır. Zihne ait olan zaman formu, kendi şuur olaylarımızı değil, başka şuurların sahne olduğu olayları da kapsamaktadır. Bizler verilmiş olan psikolojik zaman aracılığıyla biçimsel ve fiziksel zamanın yaratılması ve uzlaştırılması için çaba harcarız. Zamanın ölçülmesini başlı başına bir problem olarak gören Poincare, zamanı ölçmek için kullandığımız araçların bizi yanıltacağı tam ve doğru bir sonuca varamayacağımız kanaatindedir. Zamandaşlık konusunda O, biz de doğrudan doğruya bir zamandaşlık sezgisinin olmadığını savunurken, bu sezgiye sahip olanlarında bir yanılsama içinde bulunduklarını söylemektedir, ölçülemiyen şeyi bilim konusu olarak görmeyen Poincare'nin ölçülebilen zamanı da özlü bir şekilde görelik olarak değerlendirdiğini görüyoruz. O'na göre mekânın özellikleri ölçme aletlerinin özelliklerinden başka bir şey olmadıkları gibi zamanın özellikleri de saatlerin özelliklerinden başka bir şey değillerdir. Uzay kavramından soyutlayarak ele alamıyacağımız mekân ise Poincare'ye göre fizik süreklilik özelliği taşımaktadır. Boş bir mekân tasavvuru sözkonusu değildir. Mutlak mekân kavramı manasız bir söz olmaktan öteye geçemez. Kendine has bir şekli olmayan mekân, şeklini, içinde taşıdığı nesneden almaktadır. Üç boyutlu olma özelliği de varlık yapısından gelmemekte, bizim yaratılışımız gereği ona yüklediğimiz bir özelliktir. Üç boyutlu olma özelliği bir zorunluluk değil, elverişli olmasının bir gereğidir.

Abstract:
In this research, we have tried to make a comparative analysis of Aristotatean concept of time and space and that of Henri Poincare. In this regard, we have endeavoured to put the concepts of time and space into the context of philosophical history. We can sum up Aristotle's view on time and space as follows; the philosopher treats the concept of time as a category. Time is an infinite quantity, which is impossible to intermit. He, infact, evaluates time in terms of reason and ontology and sees time as a requisite element. Time exists alongside with action. Therefore it is tangible. Time can be measured. Indeed, when he describes time he associates it with action, and claims that time is a countable part of the action. Time is, therefore, tangible for those who count it. Time is infinite, everlasting, and for this reason has not been created. Time has three dimensions which can be specified as past, future and present which bridges the gap between them. According to Aristotle, time has no effect upon everlasting, essential and inanimate objects. Here a distinction is made between the objects as out of time and within the time. As for Aristotle's concept of space; it is not an object, nor can it be a form and a substance. Since it is not a form or substance it can not be a medium either which seperates them. Therefore space is the meeting point where surrounding object and surrounded object, which is, in other words, in motion as a result of replacement, come together. With this definition he also refuses the concept of an empty space. He is the advocate of the concept of limited space, and therefore he igrores the absolute concept of space which is supposedVI to surround the universe. Henri Poincare, on the other hand, suggests that time which is itself a form preexists in people's faculty. Time, being a form pertaining to faculty, connects the senses with each other. The time form, belonging to the faculty, also encompasses not only the happenings that take place in one's own conscience but also those in others' conscience too. We ourselves try to associate the given psychological time period with physical and structural sense of time. Poincare who sees the measurement of time as a substential problem, is of the opinion that time measurement equipments may mislead us and may not always tell the time accurately. He argues that people do not have the accurate sense of timing and those who claim to have such a sense are wrong. He does not regard the unmeasurable as a subject of science. He considers the time that can be measured, substantially as a relative concept. According to him the characteristics of space are exactly the same as the characteristics of measurement equipments so are the characteristics of time and those of timer. According to Poincare, time which cannot be dissociated from space, has the characteristics of physical continuity. The concept of an empty space is out of question. The concept of absolute space is but a non sense. The space which does not have a specific form, takes its form from the object it encompasses. Its three dimensional characteristic also comes from the concept of existence and its three dimensionality is something we are inherently made to accept. It is convenient rather that necessary to regard the space as three dimensionel.