Fıkıh usûlü eserlerinde haber nazariyesi (Hicrî V. asır özelinde mukayeseli bir çalışma)
Khabar theory in the literature of usūl al-fiqh (A comparative study in the Hijri fifth century)
Yazar: FURKAN ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÖZAFŞAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Bilgi = Information ; Bilgi kullanımı = Information usage ; Dini bilgi = Religious knowledge ; Haber kaynakları = News sources ; Haberler = News ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sünnet = Sunna ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâmî bilgi kaynağının en önemli malzemelerinden biri haberdir. Kur'an ve Hz. Peygamber'in (s) sözleri sonraki kuşaklara haber vasıtasıyla ulaştığından, İslâm âlimleri erken dönemlerden itibaren bu konuya temas etmişlerdir. Esas itibarıyla ilim elde etme vasıtası olarak haberin bilgi değeriyle ilgili araştırmalar daha çok kelâmcıların sahasına girmektedir. Ancak onlar haberin bizatihi kendisiyle değil, bilgi değeriyle meşgul olmuşlardır. Hadis ve fıkıh usûlü disiplinleri de çeşitli boyutlarıyla haberi incelemektedirler. Özellikle hicrî ilk iki asırda haber ve hadis kelimelerinin birbirinin yerine kullanıldığı, bu bakımdan hadisçilerin haber kavramına fazlasıyla yer verdiği görülmektedir. Fakat hadisçiler, haberin bilgi değerinden ziyade aktarım faaliyetlerine yönelmektedirler. Fıkıh usûlcüleri ise haberi, "ahbâr" ya da "sünnet" adını verdikleri bölümler altında inceleyerek haber kuramı inşa etmişlerdir. Usûlcüler, haber kuramında hem kelâmcılar gibi haberin bilgi değerine hem de hadisçiler gibi hadis ve sünnet meselelerine temas etmektedirler. Bu bakımdan çalışmamızda fıkıh usûlü eserlerinin ilgili bölümleri mukayeseli bir biçimde incelenmiştir.
Bu çalışma, hicrî beşinci asır usûlcülerinin haber kuramlarının mukayeseli bir incelemesidir. Çalışmada haberin epistemik değeri ve bilgi sistemi içerisindeki yeri tetkik edilecektir. Aynı zamanda usûl eserlerinin işlevleri baz alınacak ve haber teorilerinin bunlara uygunluğu gün yüzüne çıkartılacak, usûlcülerin hadis ve sünnete dair görüşleri bu çerçevede tahlil edilecektir. 
Çalışmamız bir giriş, üç ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölüm bilgi nazariyesine ayrılmış olup, burada bilginin mahiyeti, imkânı ve kaynaklarına değinilecektir. Birinci bölümün sonunda bilginin kaynaklarından olan haberle ilgili kısa bir bilgi verildikten sonra, V/XI. asır usûl eserlerinin haber teorilerine tahsis edilen ikinci bölüme geçilecektir. Üçüncü bölümde ilgili haber teorilerinin mukayeseli bir değerlendirmesi yapılacaktır. Sonuç kısmında ise haber nazariyelerinin muhtevaları ile usûl eserlerinin işleviyle ilgili iddiaların ne kadar gerçeği yansıttığına temas edilecektir. Çalışma, araştırma kapsamında incelenen eserlerin künye bilgileri ve ekleriyle tamamlanacaktır.

Abstract:
One of the most important materials of Islamic information source is khabar. Since the Qur'an and the words of the Prophet (pbuh) reached the next generations through akhbars, Islamic scholars have touched on this issue since early times. In fact, researches on the information value of khabar as a means of obtaining knowledge are mostly in the field of theologians. However, they were preoccupied with the information value, not khabar itself. The disciplines of hadith and fiqh also examine khabar in various dimensions. Especially in the first two centuries of Hijrah, it is seen that the words khabar and hadith were used interchangeably, and in this respect, hadith scholars gave much place to the concept of khabar. However, hadith scholars tend towards transmission activities rather than the information value of the khabar. Uṣūliyyūn, on the other hand, constructed khabar theory by examining khabar under the titles they called "akhbār" or "sunnah". In the theory of khabar, Uṣūliyyūn touch both the information value of the khabar like the theologians and the issues of hadith and sunnah like the hadith scholars. In this respect, in our study, the relevant parts of the works of fiqh method were examined in a comparative way.
This study is a comparative analysis of khabar theories of Uṣūliyyūn of the fifth century hijri. In the study, the epistemic value of khabar and its place in the information system will be examined. At the same time, the functions of the uṣūl works will be taken as a basis and the compatibility of khabar theories with them will be brought to light, and the views of the uṣūliyyūn on hadith and sunnah will be analyzed within this framework.
Our study consists of an introduction, three main sections and a conclusion. The first chapter is devoted to the theory of knowledge, and here the nature, possibilities and sources of knowledge will be mentioned. At the end of the first chapter, after giving a brief information about khabar, which is one of the sources of information, it will move on to the second part devoted to khabar theories of the usûl works of the Hijri fifth century. In the third part, a comparative evaluation of the related khabar theories will be made. In the conclusion part, it will be touched on how much the claims about the content khabar theories and the function of procedural works reflect the truth. The study will be completed with the imprint information and annexes of the works examined within the scope of the research.