Kocaeli'de otomobil sahipliğinin lojit model ile incelenmesi
Analysis of logit model of car ownership in Kocaeli
Yazar: ESRA ÖZATMACA ERDEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN ONUR TEZCAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
1000 kişi başına düşen otomobil sayısı olarak tanımlanan otomobil sahipliğinde, TÜİK verilerine göre Türkiye'de gözle görülür bir artış yaşanmaktadır. Ülkemizde özellikle ithal otomobillerin satışının serbest bırakılması, yeni otomobil fabrikalarının açılması, kişi başına düşen gelirin artması ve gelir dağılımındaki dengesizliğin azalma eğilimine girmesi ile otomobile olan talep doğrudan etkilenmiştir. Hayat standardını oluşturan bu etkilerin dışında yaşam kalitesini belirleyen faktörler de otomobil sahipliğini etkilemektedir. Kadının toplumsal hayattaki yeri, cinsiyet ayrımcılığı, özel hayata saygı, mutluluk, özgürlük, eşitlik, insan hakları, demokrasi gibi sayısal göstergelerle yakalanamayan, çok önemli kalitesel özellikler de yaşam kalitesi olarak otomobil sahipliğini etkilemektedir. Ancak bunlar ölçülemeyen faktörler  olduğundan, otomobil sahipliğini etkileyen gelir, ev sahipliği durumu, çalışan sayısı, eğitim durumu gibi ölçülebilen göstergelere ihtiyaç duyulmaktadır. İnsanlar bir çok etmenler sonucu otomobil alma kararı alır. Ancak bu karar tüm haneyi ilgilendirdiğinden otomobil sahipliğinde tüm hane bireylerinin göstergeleri dikkate alınmaktadır. 
Tez çalışmasında öncelikle Türkiye'de otomobil sahipliğinin tarihsel gelişimi ve Türkiye'deki otomobil sahipliğinin diğer ülkelerle karşılaştırılması yapılmıştır. Uluslararası bir kuruluş olan Dünya Bankası'nın ülke göstergeleri incelenmiş ve bu göstergeler ile otomobil sahipliği arasındaki ilişki ortaya konulmuştur. Dünya'da otomobil sahipliği için yapılan model çalışmaları da incelenerek, ortaya konulan ortak göstergeler belirlenmiştir. Ülke ve bölge ekonomisinin gelişmesine sağladığı katkılarla Kocaeli, Türkiye'de ekonomik açıdan da büyük dinamizm sergilemektedir. Ayrıca Kocaeli'nin tarih boyunca İstanbul metropolüne olan yakın oluşundan Türkiye'nin en önemli sanayi, ticaret ve kültür merkezlerinden birisi olmuştur. Türkiye'nin sanayi bakımından gelişmiş kentlerinden olan, otomobil sahipliği artışı göz önünde tutulan ve kişi başına düşen gelir bakımından ülke sıralamasında 2. sırada olan Kocaeli ilinde otomobil sahipliği incelenmiş ve bu doğrultuda Kocaeli için model geliştirilmiştir. 
Bu çalışma ile hanehalkı aile yapısına ve hanehalkının sosyoekonomik karakterine bağlı olarak otomobil sahipliği incelenmekle birlikte; 2010 yılında Kocaeli'de yapılan Hanehalkı Ulaşım Anketi çalışmasında elde edilen veriler kullanılarak lojit model tahmini, bağımsız değişkenler üretilerek yapılmıştır. Çalışma kapsamında analiz birimi olarak hane seçilmiştir. Hane bazında literatür taramasından faydalanılarak oluşturulan ve çalışmada tahmin edilen modelde yer alabilecek, değişkenler belirlenmiştir. Bu değişkenler modelde yer alacakları şekle göre farklı durumlar için denenmiştir.
Bu çalışmada Kocaeli ilinde, hanelerin otomobili olmaması, bir otomobili olması ve iki veya daha fazla otomobili olması arasındaki tercihleri modellenmiştir. Seçimde tercihler belirlenirken üç ve üzeri otomobil sahipliği ayrı bir tercih olarak katılmaya çalışılsa da bu durumdaki hanelerin %1'den az olması nedeniyle bu tercihten vazgeçilmiştir. Bu nedenle seçimde üç tercih üzerinden gidilmiştir. Bu tez ile Kocaeli'nin otomobil sahipliğini ortaya koyan bir model çıkarılmıştır. 
Elde edilen sonuçlar hanehalkı yapısı ve sosyoekonomik faktörlerin hanedeki otomobil sahipliği kararını nasıl etkilediğini ortaya koymaktadır. Otomobil sahipliği modelinin temel amaçlarından birisi, herhangi bir senaryo için tahmin yapabilmektir. Bu kapsamda bazı değişkenlerde, çeşitli senaryolar çerçevesinde, değişiklik olduğu varsayımları için ortaya çıkan durumlar incelenmiştir. Geliştirilen senaryolar ile de çeşitli değişkenlerin otomobil sahipliğini yıllar içerisinde nasıl etkileyeceği incelenmiştir. Değişkenlerdeki değişiklikler üç senaryo başlığında değerlendirilmiştir. Bunlar gelir senaryosu, üç değişkenin ayrı değiştiği senaryolar, ve birden fazla değişkenin ortak değiştiği senaryo olarak incelenmiştir.
Kocaeli için oluşturulan modelin öngörü dönemi 2020, 2025, 2030 ve 2035 yıllarını kapsamaktadır. Bu doğrultuda otomobil sahipliğinin gelecek yıllar için nasıl şekilleneceği ve hangi durumlarda nasıl bir etkilenebileceğini gösteren bir çalışma yapılmıştır. Böylece, gelecekteki olumsuz etkilerin önüne geçilmesi ve sürdürülebilirlik çerçevesinde gerekli önlemlerin alınması açısından, Kocaeli'nin planlama karalarına fikir sağlayabilecek bir tez hazırlanmıştır.

Abstract:
In the recent years, there is a noticable increase in car ownership which may be defined as the number of cars per 1000 individuals. In Turkey, througout the years occurrences such as freedom to buy imported vehicles, openning of new auto manufacturing plants, increases in per capita income and changes in the income distribution towards a balanced structure expanded the demand for car ownership. In addition to these effects that constitute the standard of living, the factors which determines the quality of life also affect the car ownership. Moreover, intangible issues such like the status of women in social life, gender discrimination, respect for private life, happiness, freedom, equality, human rights, democracy etc. that have vast importance in terms of quality of life also impact car ownership. However, for modelling car ownership, it has been needed to have the measurable data such as income and some others. Furthermore, since this decision concerns every person in a household, data from all the individuals in a household is required. Therefore, decisions affecting individual households to afford vehicle purchase expenses have been examined in this study with the name 'variable'. As the beginning, the chronological development of car ownership in Turkey along with a comparison to other countries is analyzed.
Indicators of World Bank for Turkey are investigated and the relation between these indicators and car ownership is shown. Different car ownership models in the literature are revieved and common indicators were determined. Due to its contributions to Turkey's and local economy, Kocaeli exhibits a highly dynamic market. Furthermore, its close geographical location to Istanbul Metropolitan Area makes Kocaeli an important industrial, commercial and cultural region. Hence, Kocaeli is chosen to be analyzed in this thesis. In the recent years, Kocaeli, as one of the most industrialised cities of Turkey, has a significant trend of increase in the car ownership and is the second in terms of the income per capita in Turkey. Main aim of this study is investigating car ownership characteristics of Kocaeli and develop car ownership model for the city.
In this study, several car ownership models available in the literature are first investigated, and the existence of a large number of significant parameters is observed. In addition to these parameters, other models that are recently developed and still being used are also investigated, and the parameters of these models are assumed as a basis for the current study.
Based on the data used, car ownership models are grouped in two main categories as "aggregated" and "individual". In "aggregated models", aggregated data such as, average travel time between zones, average travel expenses, average income level of zones or average car ownership values of zones, are used. In "individual models", travel preferences of households or individuals are used. Since individual models investigate individuals and intend to explain their personal preferences, these models are also called as "Behavioral Models".
In the current study, car ownership preferences in Kocaeli region are analyzed by using individual model approach. This approach uses several type of data, such as income, home ownership, existence of a significant figure for decision making in a family, etc., that also reflects the socio-economic status of the individuals or households.
Car ownership of the households were examined by referring to the household structure and socio-economic character. The data were obtained from the Household Transportation Survey which was performed in 2010 in Kocaeli. A number of independent variables were either direcly extracted or constructed from this data. Throughout this study, the house is chosen as the unit of analysis. Based on the literature survey that is performed on house basis, parameters that are used in the model built in this thesis are determined. Furthermore, parametric studies for different sets of parameters performed.
As a result Kocaeli car ownership model were determined with this study. Previously determined parameters are grouped in four main classes that are all related to specific data of households. These groups are demographic data, socio-economic status, ownership of driver's license, and location data. Even though the parameters used in the model are usually used in car ownership models, the decision making process of car ownership is affected by many other parameters. Furthermore, it should be emphasized that these other parameters can be determined by the data gathered by detailed questionnaires.
In this study, the car ownership preferences at Kocaeli region are modeled based on the number of cars per household. In other words, ownership preferences of no cars, a single car and two or more cars are modeled. Since the ownership of three or more cars is less than 1%, the modeling is focused on the ownership of no cars, a single car and two cars.
In this study, household travel survey forms are initially examined in order to build the required data for the model. Investigation of the surveys revealed important household and personal characteristics of the individuals, such as gender, age, education, occupation etc., which are important parameters that could be determined based on the household information. During these investigations, the "head of the household" is separately studied, since this individual is described as the major source of income and being respected by the other members of the household. Hence, it is assumed that the head of the household has a significant effect on the decision of car ownership.
As a result, this study reveals how household structure and socio-economics affect the decison of the household  for car ownership. One of the main goals of the car ownership model is to make predictions for any given scenario. Thus, results that arise in several scenarios are investigated by changing certain variables.
With the development of the scenarios and about particular variables, the car ownership changes in the future could also be estimated. In the current study, the changes in parameters are studied under three main scenarios. As the first one, Income scenario involves the income growth rate to be as suggested by KUAP between the years 2020-2035. The second scenario that is named as Scenarios where three variables are changed separately involves the change of following dummy variables separately. These dummy variables are the number of household members to be more than 3, owner of the house, and the education status of the head of the household. Finally, the last scenario is called as Scenarios where multiple variables changes simultaneously, and the dummy variables that are changed simultaneously are the average household income, number of household members to be greater than 3, oldest age in the household, and the number of household members who have issued legal driver's license. 
The model, which is built for Kocaeli region, covers the periods 2020, 2025, 2030 and 2035. Predictions of the status of car ownership for the coming years are made, and the conditions that could affect car ownership are revealed. Hence, a thesis that can guide the planning decisions of Kocaeli region is prepared, with the aim to predict and prevent unfavorable effects that can distract the growth of the region.