Üniversite kütüphanelerindeki kütüphanecilerin toplumsal cinsiyet bağlamında işyerinde informal öğrenme eğilimleri
Informal learning tendencies of university librarians at the workplace within the scope of gender
Yazar: BURCU KUTLU ERAKMAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLDEN AKIN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hayat Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, üniversite kütüphanelerinde görev yapan bilgi ve belge yönetimi/kütüphanecilik mezunu kadın ve erkek çalışanların iş yerinde informal öğrenmelerinin nasıl, hangi yolla gerçekleştiği, informal öğrenmelerinde farklılık olup olmadığı,  iş yeri öğrenmelerinin toplumsal cinsiyet bağlamında nelerden etkilendiği gibi sorulara yaşam boyu öğrenme bağlamında cevap aranmaya çalışılmıştır. 
Araştırmada, nicel araştırma yöntemi kullanılmış ve araştırmanın literatür kısmında doküman analizi yapılmıştır. Araştırmanın evreni 129 devlet üniversitesinde görevli 525 kadın ve erkek kütüphanecidir. Araştırmanın veri toplama aşamasında dört bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Belirlenen evrene anket yoluyla ulaşabilmek için öncelikle Etik Kurul Onayı alınmış ardından Rektörlük kanalıyla 129 devlet üniversitesinin kütüphanelerine anketin uygulanacağı, resmi yazı ile duyurulmuştur. Araştırma için anketin içerisinde hazırlanan ölçek sorularının anlaşılırlığını ve yeterliğini değerlendirmek amacıyla rastgele seçilmiş 26 kütüphaneciye "Toplumsal Cinsiyet Bağlamında iş yerinde İnformal Öğrenme Etkinlikleri"ne yönelik 27 soruluk pilot anket uygulaması yapılmıştır. Alınan geri bildirimler sonucu ankete üç soru daha eklenmiş, bazı ifadeler değiştirilerek 30 soruluk anket formu Google Forms aracılığı ile 129 üniversitenin kütüphanecilerinin 'edu.tr' uzantılı adreslerine gönderilmiştir. Çalışma sonucunda245 kütüphaneciye ulaşılarak 222 olarak belirlenen örneklem boyutunun üzerine çıkılmıştır. Veriler, Google Forms aracılığı ile geri dönüşler alındıktan sonra "SPSS for Windows 22.0"paket programı ile çözümlenmiş, analiz sürecinde gerekli değişkenlere ilişkin merkezi eğilim (ortalama, yüzdelikler) ve merkezi dağılım (standart sapma) ölçüleri gibi tanımlayıcı istatistikler uygulanmıştır.
Uygulanan ölçekteki önermeler "İş Yerinde Öğrenmeye Yönelik İlgi ve İhtiyaçlar", "İş Yerinde Öğrenme Biçimleri", "İş Yerinde Öğrenmede Karşılaşılan Engeller" olmak üzere üç ayrı başlıkta gruplandırılmıştır. Araştırmanın alt amaçlarına yönelik başlıkların cinsiyet, yaş ve eğitim durumu değişkenlerine göre karşılaştırması yapılmıştır. Ardından, "yaş ve cinsiyet", "eğitim durumu ve cinsiyet" değişkenleri 'ilgi ve ihtiyaçlar', 'öğrenme biçimleri' ve 'öğrenmede karşılaşılan engeller' bağlamında karşılaştırılmıştır. Yaş değişkeninin çalışma yılı değişkeni ile benzer sonuçlar verdiği görüldüğünden tekrara düşmemek için analizlere dâhil edilmemiştir. Araştırmanın bulguları, ilgili bağlamlarda analiz edilerek yorumlanmış, üç başlık halinde sunulmuştur. Buna göre; 
"Üniversite kütüphanelerinde çalışan kütüphanecilerin demografik özellikleri ile iş yerinde öğrenmeye yönelik ilgi ve ihtiyaçları arasında anlamlı bir fark var mıdır?" alt amacına yönelik olarak; kadın kütüphaneciler kütüphaneciliğin sürekli öğrenmeyi gerektiren bir meslek olduğunu düşünmektedir. Erkek kütüphanecilerin ise kadın kütüphanecilere göre teknolojik yenilikleri daha çok takip ettikleri ve iş yaparken uyguladıklarını belirlenmiştir. Bir diğer öne çıkan bulgu, kadınların mesleki gelişimleri için gerektiğinde ücretli eğitim alabileceklerini belirtmeleridir. Ayrıca kadınların iş yerinde teknolojik eğitimlere katılım konusunda erkeklere göre daha olumlu tutum sergiledikleri bulgulanmıştır. Diğer yandan her iki grupta da eğitim seviyesi yükseldikçe eğitimlere katılım ve eğitim alma eğiliminin arttığı sonucuna ulaşılmıştır.
 "Üniversite kütüphanelerinde çalışan kütüphanecilerin demografik özellikleri ile iş yerinde öğrenme biçimleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?" araştırma sorusuna ilişkin olarak; cinsiyet değişkeni ile iş yerinde öğrenme biçimleri ve eğitim durumu/cinsiyet karşılaştırması arasında anlamı bir sonuca ulaşılamamıştır. Genç kütüphanecilerin (20-30 yaş) kütüphaneciliğin en önemli yönlerini üstlerden/amirlerden ve 'kendi kendilerine araştırarak' öğrendikleri bulgulanmıştır. Ayrıca eğitim seviyesi yükseldikçe kütüphaneden yararlanma oranının da yükseldiği öne çıkan bir bulgudur. Tüm yaş gruplarında, kadın kütüphaneciler yaşam boyu öğrenmenin gerekliliğine erkeklere göre daha fazla inanmaktadır.
"Üniversite kütüphanelerinde çalışan kütüphanecilerin demografik özellikleri ile iş yerinde öğrenmede karşılaşılan engeller arasında anlamlı bir fark var mıdır?" alt amacına ilişkin olarak; kadın kütüphaneciler eğitim ihtiyaçlarını belirleyip üst yönetimden talep etme konusunda erkeklere göre daha olumsuz bir tutum sergilemişlerdir. Bununla birlikte kadın kütüphanecilerin gün içerisinde planlı ya da plansız eğitim etkinliklerine katılımda daha fazla engelle karşılaştıkları bulgulanmıştır.

Abstract:
In this study, it has been tried to find answers to questions in the context of lifelong learning such as how and in which way the informal learning takes place in the workplace, whether there is a difference in informal learning of male and female librarians, who are graduates of information and documents / librarianship department from universities and how their workplace learning is affected in terms of gender variable.
In the research, quantitative research method was used and document analysis was conducted in the literature part of the research. The universe of the research is 525 male and female librarians working at 129 state universities. A questionnaire consisting of four parts was used in the data collection phase of the research. In order to reach the determined population through the questionnaire, first, the approval of the Ethics Committee was obtained, and then, through the Rector's Office, it was announced in an official letter that the questionnaire would be administered to the libraries of 129 state universities. In order to evaluate the validity, reliability, clarity and adequacy of the questionnaire questions prepared for the research, a pilot questionnaire with 27 questions on "Informal Learning Activities at Work in the Context of Gender" was applied to 26 randomly selected librarians. As a result of the feedback received, three more questions were added to the questionnaire, some statements were rephrased and a 30-question format was sent to the 129 universities librarians' "edu.tr" extensions via Google Forms. As a result of the study, sufficient sample size was reached. The data were analyzed with the "SPSS for Windows 22.0" package program after receiving feedback via Google Forms, and descriptive statistics such as central tendency (mean, percentages) and central distribution (standard deviation) measures of the necessary variables were used in the analysis process.
The answers regarding the content in the questionnaire applied were discussed under three separate headings: "Interests and Needs for Learning at Work", "Forms of Learning in the Workplace", and "Barriers in Learning at the Workplace". The headings for the sub-objectives of the research were compared according to the variables of gender, age and educational status. Then, the variables of "age and gender", "educational status and gender" were compared in terms of "interests and needs", "learning styles" and "barriers in learning". Since it was seen that the age variable gave similar results with the tenure variable, it was not included in the analyzes to avoid repetition. The findings of the research were analyzed and interpreted in the relevant contexts and presented under three headings. 
"Is there a significant difference between the demographic characteristics of librarians working in university libraries and their interests and needs for learning at work?" for its sub-purpose; female librarians think that librarianship is a profession that requires continuous learning. It has been determined that male librarians follow technological innovations more than female librarians and apply them in their workplace. Another prominent finding is that women state that they can receive paid training for their professional development when necessary. In addition, it has been found that women have a more positive attitude towards participation in technological trainings in the workplace than men. On the other hand, it was concluded that as the level of education increased in both groups, the tendency to attend and receive training increased.
"Is there a significant difference between the demographic characteristics of librarians working in university libraries and their learning styles at work?" regarding the research question; No meaningful result could be reached between the gender variable and the comparison of learning styles at work and educational status/gender. It has been found that young librarians (20-30 years old) learn the most important aspects of librarianship from superiors/supervisors and by 'self-researching'. In addition, it is a prominent finding that the rate of using the library increases as the education level increases. Across all age groups, female librarians believe more in the necessity of lifelong learning than men.
"Is there a significant difference between the demographic characteristics of librarians working in university libraries and the barriers encountered in learning at work?" regarding its sub-purpose; female librarians exhibited a more negative attitude than males in identifying their training needs and requesting them from senior management. However, it has been found that female librarians face more obstacles in participating in planned or unplanned educational activities during the day.