Yakın çift yıldızlarda evrimsel süreçler üzerine
On evolutionary processes in close binary stars
Yazar: TUNCAY DOĞAN
Danışman: PROF. DR. MUTLU YILDIZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Bu tez kapsamında değen çift yıldızların evrimsel durumları ve evrim aşamaları incelenmiştir. Bu sistemlerin ayırt edici en temel özelliği her iki bileşenin iç kritik Roche loblarını doldurmuş olmasıdır. Yıldızların arasındaki uzaklığın bu denli küçük olması, birbirine uyguladıkları kütle çekim etkileşimlerini ciddi oranda artırmaktadır. Bu nedenle de bileşenler arası kütle aktarımı beklenen bir durumdur. Bu kütle aktarımının bir sonucu olarak, sistemdeki ikinci bileşenin kütlesine göre parlaklığı oldukça fazla iken, birinci bileşenler tipik anakol yıldızları gibi görünmektedir.
Bir yıldızın kütlesi, yıldız evrimini belirleyen önemli parametrelerdendir. Yakın bir çift yıldızda ise başlangıç kütle oranı, yörünge evrimini etkileyen temel fiziksel öğedir. Bu yüzden değen sistemlerdeki bileşenlerin başlangıç kütlelerinin saptanması, bu sistemlerin evrim aşamalarının belirlenmesi için kritik bir öneme sahiptir. Bu tez kapsamında, değen sistemlerin ikinci bileşenlerinin başlangıç kütleleri, yıldızların gözlemlenebilir fiziksel özelliklerinden yola çıkılarak ilk defa saptanmıştır. Değen sistemlerin kütle kayıp miktarları, olası farklı senaryolara dayanan yıldız evrim modelleri ile tahmin edilmeye çalışılmıştır.
Sonuç olarak, değen sistemlerin A ve W alt türlerinin farklı başlangıç kütlelere sahip ikinci bileşenlere göre belirlendiği ortaya konmuştur. Bu başlangıç kütleler kullanılarak, hem birinci bileşenlerin başlangıç kütleleri, hem de değen sistemlerin evrim durumları ve oluşumları hakkında ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, we investigate evolutionary status and processes of contact binaries. Essential property of these systems is that both components of the system fill or even overfill their inner Roche lobe. Owing to separation of components is so close, gravitational interactions between components are enhanced. For this reason mass transfer may occur from one to the other component. As a result of this mass transfer, while secondary components are much more luminous according to their mass, primary components look like typical main sequence stars. 
Mass of a star is a major parameter that is governing evolution of the star. In case of close binary system, initial mass ratio is fundamental parameter that effects orbital evolution. Thus, determining of initial masses of components of contact binaries is crucial for understanding of evolutionary processes of these systems. Within the thesis, for the first time, we have computed initial masses of secondary components of contact binaries using observable physical properties of the system's components. Amount of mass loss from contact binaries has been investigated using models based on conceivable various scenarios.
Consequently, we have asserted that division of contact binaries as A and W subtypes is determined by the initial masses of the secondary components. Also we have deduced the initial masses of primary components, detailed information about evolutionary process and formation of the contact binaries.