Türkiye'nin batısında ve güneyinde yetişen Eryngium L. türleri üzerinde farmasötik botanik araştırmalar
Pharmaceutical botany investigations on Eryngium L. species growing in western and southern Turkey
Yazar: GÜLAY ECEVİT GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE AKALIN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Eryngium L. = Eryngium L. ; Etnobotanik = Ethnobotany ; Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany ; Flavonoidler = Flavonoids ; Saniculoideae = Saniculoideae ; Taksonomi = Taxonomy ; Türkiye = Turkey ; Umbelliferae = Umbelliferae

Özet:
Araştırma bölgesi olan Türkiye'nin batısında ve güneyinde (Türkiye Florasının kareleme sistemine göre A1-A2, B1-B2, C1-C5 kareleri) 6 seksiyona ait, 17 (16 tür ve 1 varyete) Eryngium taksonunun yetiştiği saptanmış ve kullanımı olan türlerin yöresel ad ve kullanılışları kayıt edilmiştir. Toplanan örnekler üzerinde morfolojik, mikromorfolojik, anotomik, karyolojik, fitokimyasal ön denemeler ve kemotaksonomik çalışmalar yapılmıştır.Bölgede yetişen Eryngium taksonlarının çoğunluğunun bugüne kadar bilinen yayılış alanları genişletilmiştir. Fethiye, Babadağ'dan toplanan örnekler yeni bir tür olarak (E. babadaghensis) bilim dünyasına tanıtılmıştır.E. planum türünün Türkiye'de doğal olarak yayılış göstermediği saptanmıştır.Türkiye Florasında P.H. Davis tarafından alttür statüsüne indirilerek E. bourgatii subsp. heldreichii olarak isimlendirilen taksonun tekrar tür statüsüne çıkarıldığı belirlenmiştir.Çalışma alanında yayılış gösteren Eryngium cinsinin endemik ve endemik olmayan taksonlarının tehlike kategorileri 2001 IUCN Kırmızı Liste Kategori ve Kriterleri version 3.1'e göre tekrar düzenlenmiştir. Taksonların fitocografik bölgeleri gözden geçirilerek belirtilmemiş olanlara bölge önerilmiştir. Araştırma bölgesindeki bazı alanların Eryngium türleri bakımından çok zengin olduğu saptanmış ve bu alanlar Eryngium için önemli alanlar olarak belirlenmiştir.Araştırma bölgesinde yetişen Eryngium taksonlarından 14'ünün kromozom sayısı saptanmıştır.17 Eryngium taksonunun topraküstü kısımları üzerinde yapılan ön denemelerde flavonoid bileşikler, kateşik tanen ve saponin taşıdığı saptanmıştır. Kağıt ve ince tabaka kromatografisiyle yapılan analizler sonucunda 17 taksonun içerdiği flavonoidler şahitlerle, karşılaştırmalı olarak belirlenmiş ve bu verilerin yakın gruplar arasında ayırt edici olarak kullanılabileceği görülmüştür.

Abstract:
17 Eryngium taxa (16 species and 1 variety) including 6 sections have been determined in the research area where western and southern Turkey (A1-A2, B1-B2, C1-C5 grids according to Flora of Turkey Grid System) and vernacular names and uses of used species have been documented. Morphological, micromorphological, anatomical, karyological, phytochemical preliminary testes and chemotaxonomical characteristics have been investigated on the collected all specimens.Distributions of many Eryngium species have been enlarged. The specimens, collected from Fethiye, Babadağ has been presented as a new species (Eryngium babadaghensis) to the science.Naturally not growing of E. planum has been stated in Turkey.The taxa naming as E. bourgati subsp. heldreichii in Flora of Turkey is been determined as E. heldreichii.Threatened categories of Eryngium taxa, distributed in the research area, have been reorganized according to 2001 IUCN Red List Categories and Criteria version 3.1.Phytogeographic areas of taxa are revised and new phytogeographic areas have been suggested. Some regions in the research area have very rich for Eryngium species. This areas have been identified as ?Important Areas for The Genus Eryngium?.Chromosome numbers of 14 Eryngium taxa have been counted in the research area.Preliminary analyzes have been carried on the 17 Eryngium taxa upper grounds parts, flavonoids, catechic tannin and saponin have been determined. Flavonoids of each taxa have been comparatively detected with markers and those data can be used as distinguishing characters among related groups.