Selefilikte zâhiri din yorumunun teo-politik ve kültürel dinamikleri
Theo-political and cultural dynamics of zahiri religious interpretation in salafism
Yazar: YUNUS TETİK
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET AYDIN
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Selefi zihniyet, İslâm düşüncesinin akımlarından biri olup, kökenleri itibariyle şehir yaşamından uzak, göçebe ve çöl ikliminin etkisi altında şekillenmiştir. Bu zihniyetin mensupları, tarih boyunca farklı coğrafyalarda varlık göstermiş ve özellikle günümüzde radikal eylemlerde bulunmaktadır. Kur'an'ın literal bir tarzda yorumlanması, Selefi zihniyetin belirleyici özelliklerinden biridir. Bu yorum biçimi, genellikle çağdaş İslâm düşüncesinden farklılık gösterir, bazen radikal eylemlerin meşrulaştırılmasına ve diğer grupların dışlanmasına neden olur. Ancak, bu aşırı imancı ve dışlayıcı yorum biçiminin altında yatan sebepler oldukça çeşitlidir. Coğrafi etmenler, özellikle çöl yaşamının zorlu şartları, bu zihniyetin şekillenmesinde etkili olmuştur. Göçebelik, sabit yaşam tarzından farklı bir perspektif sunmuş ve toplum yapısını etkilemiştir. Bununla birlikte, siyasi ve sosyolojik faktörler de önemlidir. Özellikle bölgesel çatışmalar, istikrarsızlık ve dışlanmışlık hissi, bu tür zihniyetlerin ortaya çıkmasında etkili olmuştur.
Bu çalışmanın amacı, Selefi din söylemlerinin teolojik ve antropolojik açıdan incelenmesiyle birlikte, altında yatan psikolojik, sosyolojik ve siyasal nedenlerin de araştırılmasıdır. Kelâm ilmi bağlamında gerçekleştirilecek olan bu analiz, diğer disiplinlerin verilerinin de dikkate alınmasıyla daha kapsamlı ve objektif sonuçlar ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, günümüz terör faaliyetleriyle ilişkilendirilerek, Selefi zihniyetin etkileri ve toplumsal sonuçları da ele alınacaktır.

Abstract:
Salafist mentality is one of the currents of Islamic thought and has been shaped under the influence of nomadic and desert climate, far from urban life. The members of this mentality have existed in different geographies throughout history and are involved in radical actions especially today. The literal interpretation of the Qur'an is one of the defining characteristics of the Salafi mentality. This way of interpretation often differs from contemporary Islamic thought, sometimes leading to the legitimisation of radical actions and the exclusion of other groups. However, the reasons underlying this extreme form of faith and exclusionary interpretation are quite diverse. Geographical factors, especially the harsh conditions of desert life, have been influential in shaping this mentality. Nomadism offered a different perspective from the fixed lifestyle and influenced the social structure. However, political and sociological factors are also important. Especially regional conflicts, instability and the feeling of exclusion have been effective in the emergence of such mentalities.
The aim of this study is to investigate theological and anthropological aspects of Salafi religious discourses as well as the underlying psychological, sociological and political reasons. This analysis, which will be carried out in the context of theology, aims to reveal more comprehensive and objective results by taking into account the data of other disciplines. In this context, the effects and social consequences of the Salafi mentality will also be discussed in relation to today's terrorist activities.