Eğrekkaya ve Akyar (Ankara) baraj havzalarına ait karakteristik özelliklerin analizi ile koruma kuşaklarının belirlenmesi
Determination of protection zones by analyzing characteristics of Eğrekkaya and Akyar (Ankara) dam basins
Yazar: AYÇA TÜRKER
Danışman: DOÇ. DR. ŞEHNAZ ŞENER
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Jeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Hidrojeoloji = Hydrogeology ; Hidrojeolojik harita = Hydrogeological map ; İçme suyu havzası = Drinking water basin

Özet:
Ülkemizde içme – kullanma suyu temin edilen baraj havzalarımızın koruma alanları belirlenirken, genellikle mesafeye dayalı yaklaşım esas alınmaktadır. Mevcut mevzuat çerçevesinde, içme suyu temin edilen baraj veya göletin maksimum su kotundan itibaren 300 m genişliğindeki alan "Mutlak Koruma Alanı", mutlak koruma alanından itibaren 700 m genişliğindeki alan "Kısa Mesafeli Koruma Alanı", kısa mesafeli koruma alanından itibaren 1000 m genişliğindeki alan "Orta Mesafeli Koruma Alanı", orta mesafeli koruma alanından havza sınırına kadar olan bölüm ise "Uzun Mesafeli Koruma Alanı" olarak kabul edilmektedir. 

Havzadaki olası bir kirletici kaynağın rezervuara ulaşmasını etkileyen birden çok parametre bulunmakta olup, bu parametreler havza özelinde değişiklik göstermektedir. Buna ek olarak, havza özelinde değişiklik gösteren ve koruma kuşakları belirlenirken analiz edilmesi gereken; eğim, yükselti, hidrojeoloji gibi parametreler kirletici taşınımını eşit derecede etkilememektedir. Bu nedenle, havza karakteristiği ve havza karakteristiğini temsil eden parametrelerin kendi arasındaki hiyerarşisi ihmal edilerek belirlenen mesafeye dayalı koruma alanları, sürdürülebilir havza yönetimi açısından sorun teşkil etmektedir. 

Bu çalışmada, Ankara iline içme suyu sağlayan 'Eğrekkaya ve Akyar Baraj Havzaları'nın jeolojik, hidrolojik, hidrojeolojik ve hidrojeokimyasal özellikleri değerlendirilmiş, 'Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri' ile 'CBS Araçları' kullanılarak kirletici taşınımını etkileyen parametreler analiz edilmiş ve havza karakteristiğine uygun koruma kuşakları oluşturulmuştur.

Abstract:
In our country, the protection areas of our dam basins, from which drinking - potable water is supplied, are generally determined by using the distance-based methods. Within the scope of the current regulation, the area 300 m wide from the maximum water level of the drinking water dam or pond is "strict protected area", the area 700 m wide from the strict protected area is considered as "short distance protected area", the area 1000 m wide from the short distance protected area is considered as "medium distance protection area", and the part from the medium distance protection area to the basin border is considered as "long distance protection area". 

The arrival of a pollutant in the basin to the reservoir depends on many parameters and this is related to the basin characteristic. In addition, the parameters that are analyzed while determining the protection zones such as, slope, elevation, hydrogeology, does not affect pollutant transport equally. Therefore, distance-based protection areas, which are determined by neglecting the hierarchy between the basin characteristics, pose a problem in terms of sustainable watershed management.

In this study, the geological, hydrological, hydrogeological and hydrogeochemical characteristics of the Eğrekkaya and Akyar Dam Basins, which provide drinking water to the province of Ankara, were evaluated. The parameters affecting pollutant transport were analyzed by using 'Multi-Criteria Decision Making Methods' and 'GIS Tools' and protection zones suitable for basin characteristics were created.