Zeki Demirkubuz filmlerinde anlatı yapısı
Narrative structure in Zeki Demirkubuz's films
Yazar: MİKAİL BOZ
Danışman: PROF. DR. DİLEK TAKIMCI
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Anlatım = Expression ; Demirkubuz, Zeki = Demirkubuz, Zeki ; Kentsel film = Cinematics cities ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema ; Zaman-mekan = Time-space

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı yakın dönem Türkiye sinemasının önde gelen yönetmenlerinden Zeki Demirkubuz'un filmlerinin anlatı yapısını incelemektir. Film anlatıları, tür özellikleri ve yönetmenin tarzına göre bütünsel bir yapıya sahiptir. Bu bağlamda belli bir tür ya da yönetmen anlatısında çeşitli değişmez tema, motif ve unsurların yer ettiği varsayımından hareket eden çalışma, Demirkubuz filmlerinde de çeşitli değişmez yapısal unsurların kullanıldığını savlamaktadır. Demirkubuz filmlerinin anlatı çözümlemesi, sinemasal anlatının unsurları olan, zaman, mekân ve karakter kategorileri altında Fransız düşünür Claude Levi-Strauss tarafından geliştirilen dizisel ikili karşıtlıklar yöntemiyle yapılmıştır. Çalışmanın evrenini yönetmenin 1994 yılından 2015 yılına kadar çektiği dokuz film oluşturmaktadır. Çalışmanın sonucunda filmlerin zaman, mekân ve karakter açısından yönetmene özgü bütünsel bir tarz oluşturucu ortak yapısal motifler taşıdığı tespit edilmiştir. Filmlerdeki zamansal düzen ve karakterlerin zamanı algılayışları çeşitli benzerlikler göstermektedir. Mekânlar, Demirkubuz'un filmlerinde yer eden 'kötücüllüğe' uygun biçimde karanlık bir atmosfere sahiptir, doğal mekândan çok kente özgü biçimde kapalı, kapsanan mekânlar kullanılmıştır ve mekan 'öteki' ve yabancı ile iletişime geçilen bir yapılanmaya sahiptir. Apartman, otel, yol, araba gibi yerler ise kategori dışı mekânlar olarak yolculuk, suçluluk ve arayış kavramlarını öne çıkarmaktadır. Karakterler genellikle nihilist, belli toplumsal değerlerin sınırında yaşayan, kendine ve topluma yabancılaşmış, değerlerden bağımsız arayış içinde, suça meyilli davranabilen kişilerdir. Modern kent insanının yaşamı zamansal olarak doğrusal bir anlatı yapısı içinde anlatılmıştır. Bu bağlamda anlatı bir katharsis, duygusal boşalma sağlama amacından çok, izleyiciyi düşünmeye ve rahatsız etmeye dönük olarak tasarlanmıştır.



Anahtar Kelimeler: Zeki Demirkubuz, Türk Sineması, Anlatı Çözümlemesi, İkili Karşıtlıklar, Anlatı Yapısı

Abstract:
The main purpose of this study is to examine narrative structures of the films directed by Zeki Demirkubuz, who is one of the prominent directors of the recent period Turkish cinema. Film narratives possess a holistic structure based on the film genre and director's film style. In this context, assuming that a certain genre or director's narrative style has various unchanging theme, motif and elements, our study argues that Demirkubuz films include various unchanging structural elements.  Narrative analysis of Demirkubuz films are made through the binary oppositions method developed by the French philosopher Claude Levi-Strauss under the categories of time, space and characters, which are elements of cinematic narratives. The scope of this study covers the nine movies of the director, directed between the periods 1994-2015. Through this study it has been identified that films possess common structural motifs forming a holistic study unique to the director in terms of time, space and character. The disposition of time and characters' time perception in films display several similarities. Spaces have dark atmosphere in accordance with the 'malicious' depicted in Demirkubuz's films. Closed and covered space was used more often than the natural space, and space has a structure that enables communication between the 'other' and strangers.   As spaces out of the category; spaces such as apartments, hotels, roads and car highlight the concepts of journey, culpability and quest. Characters are often nihilistic; living within the borders of certain social values, alienated to their self and society, and are in quest independent of the values and crime-prone. The life of the modern urban people is narrated along linear time.  In this context, narratives are oriented more than to substitute a catharsis, purification and purgation of emotions of the audience, the narration is designed to force the audience to think and disturb. 



Keywords: Zeki Demirkubuz, Turkish Cinema, Narrative Analysis, Binary Oppositions, Narrative Structure