Hadis kültür tarihinde imlâ meclisleri
Dictation sessions in the history of hadith culture
Yazar: RUKİYE AYDOĞDU DEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÖZAFŞAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kültür = Culture ; Kültür tarihi = Cultural history ; İmla meclisi = Spelling council ; İslamiyet = Islam

Özet:
"Hadis Kültür Tarihinde İmlâ Meclisleri" adını taşıyan çalışmamız, bireysel olarak başlayan hadis imlâ faaliyetinin zamanla kitlesel ve sistematik bir yapıya dönüşümünü ve bu sürecin ilmi, kültürel, siyasi ve sosyal uzantılarını konu edinmektedir. Çalışmamızda zamansal veya mekânsal olarak bir kısıtlamaya gidilmeksizin oluşum dönemlerinden modern zamanlara kadar hadis imlâ meclislerinin geçirdiği evreler konu edinilmiştir. Böylelikle oldukça geniş bir zaman aralığında ve farklı ilmi muhitlerde meclislerin ve yazım faaliyetlerinin nasıl bir çeşitliliğe sahip olduğunu görmek hedeflenmiştir.
Giriş ve birinci bölüm, konunun tarihsel çerçevesinin çizildiği kısım olup öncelikle diğer din ve kültürlerde ve İslam ilim geleneğinde imlâ usulünün kullanımı ele alınmıştır. Bu başlığı müteakiben imlâ meclislerinin tarihsel serüveni, nasıl başlayıp ilerlediği, yükselme ve gerileme dönemleri, modern zamanlardaki uzantıları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.
Tezimizin ikinci bölümünde imlâ meclislerinin iç dinamiklerini ele alan başlıklar altında meclislerin farklı bileşenleri ve yapısal özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Meclislerin katılımcıları, ritüelleri, teknik boyutlarıyla imlâ faaliyeti, yazı malzeme ve kaideleri burada işlenen konular arasındadır.
Üçüncü bölüm, meclislerin çevresel ve dış etkenlere bağlı olarak gelişen özelliklerini konu edinmektedir. İmla meclislerinin sahip olduğu fiziksel koşullar, mekânsal olarak nasıl bir yayılım gösterdikleri ve bölgelerin sahip oldukları karakteristik özellikler incelenen konu başlıkları arasındadır. Meclislerin içinde bulundukları toplumsal ve iktisadi yapı, siyasi, etnik ve mezhepsel oluşumların meclislere yansımaları, beşeri ilişki ağları, yaş ve cinsiyet açısından meclislerin konumu da burada incelenmiştir.

Abstract:
The topic of our study named "Dictation Sessions in the History of Hadith Culture" is the transformation process, which began individually and transformed into a systematic and mass structure over time, together with its scholarly, cultural, political, and social extensions. In our study, the developing stages of the dictation sessions are issued without any spatial and temporal restriction reaching from the formation periods up to modern times. In this manner, it is aimed to show how diverse the sessions and writing activities were during a broad period of time and in various scholarly circles.
The introduction and first chapter form the historical framework of the topic and deal with the usage of the dictation method in other religions and cultures, and in the tradition of Islamic knowledge. Following this heading, the historical process of the dictation sessions, how it began and progressed, the periods of ascension and descent, and its extensions in modern times are dealt with in detail.
In the second chapter of our thesis, under the headings dealing with the internal dynamics of the dictation sessions, it was aimed to reveal the various structural components and characteristics of these sessions. The participants, rituals, technical dimensions, writing materials, and norms of the dictation activity are among the topics discussed in this section.
The third chapter focuses on the developing peculiarities of the sessions caused by environmental and external factors. The physical conditions of the dictation sessions, how they spread regionally, and the special characteristics of these regions are among the topics handled in this section. Furthermore, their social and economic structure, the effects of their political, ethnic and denominational compositions, the connection of human interaction, and the situation of the sessions in terms of age and gender are investigated in this section.