Cumhuriyet tarihinde özel eğitim faaliyeti yapan ilk sivil toplum kuruluşu: Türkiye Sağır Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti (1930-1960)
The first civil society organization to provide special education activities in the history of the Republic: Turkey Deaf, Mute and Blind Society of Co-linity (1930-1960)
Yazar: TUNCAY YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ARZU MERYEM DEMİRKIRAN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Bu çalışmada, Cumhuriyet tarihinde özel gereksinimi olan bireylerle eğitim faaliyeti
yapan ilk sivil toplum kuruluşu olan Türkiye Sağır Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti'nin
kuruluşu, gelişimi ve faaliyetleri incelenmiştir. TSDKTC, 3 Nisan 1930 tarihinde İstanbul
Dilsiz ve Âmâ Mektebi mezunu Süleyman Sırrı Gök Bey tarafından İstanbul'daki işitme
engelli bireyleri bir araya getirmek için kurulmuştur. Türkiye'deki işitme engelli bireylerin
ilk sivil toplum kuruluşu olan cemiyet, özel eğitim faaliyetleri, sosyal ve kültürel
faaliyetleriyle gelişme ve yaygınlaşması sonucunda 1947 yılında kamu yararına denekler
statüsüne kavuşmuştur.
Kuruluşundan sonra Şehzadebaşı semtindeki Letafet Apartmanı'nın bir dairesinde
faaliyetlerini sürdüren TSDKTC, İstanbul'daki işitme engelli bireyler için Süleyman Sırrı
Gök'ün başkanlığında ilk özel okulu kurma girişimlerinde bulunmuş ve 1944 yılında İstanbul
Sağır Dilsiz ve Körler Okulu açılmıştır. Aksaray Cerrahpaşa Caddesi'nde ahşap bir binada
açılan TSDKTC'ye bağlı bu özel okulun müdürü ve öğretmeni Süleyman Sırrı Gök Bey
olmuştur. 1953 yılında Millî Eğitim Bakanlığı'na devredilen İstanbul Sağır Dilsiz ve Körler
Okulu'nda, engelli bireylere Türk İşaret Dili ve Sözel Öğretim ile dersler verilmiştir. Otuz
öğrenci ile eğitim öğretime başlayan okuldan, dokuz yıllık öğrenim dönemi boyunca yüze
yakın öğrenci meslek sahibi olarak mezun olmuştur.
Türk sağır toplumunun öncü sivil toplum örgütü olan ve Cumhuriyet tarihinin engelli
bireyler için ilk özel okulunun kuran Türkiye Sağır Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti,
okulun bakanlığa devredilmesinden sonra da özel eğitim faaliyetlerini sürdürmüş ve cemiyet
merkez binasının bahçesinde biçki-dikiş, marangoz ve kundura atölyeleri kurarak mesleki
eğitim vermiştir. Bu özel eğitim faaliyetleri, Türkiye'de özel gereksinimleri olan bireylerin
mesleki eğitimine ilişkin bilinen ilk eğitim faaliyeti olarak kabul edilmektedir. Cumhuriyet
tarihinde özel eğitim faaliyetlerini yürüten ilk STK olan TSDKTC, bu özel eğitim
faaliyetleriyle birlikte ulusal ve uluslararası düzeyde kültürel, sosyal ve sportif faaliyetlerini
de sürdürmüştür. Cemiyet, bu faaliyetlerini etkinliklerle, gezilerle, kongrelerle, toplantılarla,
spor müsabakalarıyla, rehabilitasyon ve yurt tesisleriyle, sosyal yardımlar yaparak ve yazılar,
kitaplar yayınlayarak gerçekleştirmiştir.
TSDKTC, 1960 yılında Türkiye Sağırlar Milli Federasyonu'nun kuruluşunda öncülük
etmiş ve ülkemizde işitme engelliler topluluğunun sivil hareketinin başlamasının temel taşı
olmuştur. Cemiyet, Cumhuriyet tarihinin ilk dönemindeki özel eğitimle ilgili gelişmelere
sivil toplum boyutunda çok önemli katkılar sunarak özel gereksinimi olan bireylere ve özel
eğitim alanına hizmet etmiştir.
Anahtar kelimeler: Özel Eğitim, Sivil Toplum Kuruluşu, Sağır, Dilsiz, Âmâ,
Cemiyet

Abstract:
In this study, the establishment, development and activities of the Turkish Deaf, Dumb
and Blind Solidarity Association, which was the first non-governmental organization in the
history of the Republic to carry out educational activities with individuals with special needs,
were examined. TSDKTC was founded on April 3, 1930 by Süleyman Sırrı Gök Bey, a
graduate of the Istanbul Dumb and Blind School, to bring together hearing impaired
individuals in Istanbul. The society, which is the first non-governmental organization of
hearing impaired individuals in Turkey, gained the status of subjects for the public good in
1947 as a result of its development and expansion with its special education activities, social
and cultural activities.
Continuing its activities in a flat of Letafet Apartment in Şehzadebaşı district after its
establishment, TSDKTC attempted to establish the first private school for hearing-impaired
individuals in Istanbul under the chairmanship of Süleyman Sırrı Gök, and the Istanbul
School for the Deaf, Dumb and Blind was opened in 1944. Süleyman Sırrı Gök Bey was the
principal and teacher of this private school affiliated with TSDKTC, which was opened in a
wooden building on Aksaray Cerrahpaşa Street. In the Istanbul School for the Deaf, Dumb
and Blind, which was transferred to the Ministry of National Education in 1953, lessons were
given to disabled individuals with Turkish Sign Language and Verbal Education. From the
school, which started education with thirty students, nearly a hundred students graduated as
professionals during the nine-year education period.
The Turkish Deaf, Dumb and Blind Solidarity Society, which is the leading non-
governmental organization of the Turkish deaf community and established the first private
school for disabled individuals in the history of the Republic, continued its special education
activities after the school was transferred to the ministry and established vocational training
workshops such as sawing, carpentry and shoemaking in the garden of the society's
headquarters building. gave training. These special training activities are considered the first
known training activities regarding the vocational training of individuals with special needs in
Turkey. TSDKTC, the first NGO to carry out special education activities in the history of the
Republic, continued its cultural, social and sports activities at national and international levels
along with these special education activities. The Society carried out these activities through
events, trips, congresses, meetings, sports competitions, rehabilitation and dormitory facilities,
social aid and publishing articles and books.
TSDKTC pioneered the establishment of the Turkish National Federation of the Deaf
in 1960 and became the cornerstone of the beginning of the civil movement of the hearing
impaired community in our country. The Society served individuals with special needs and
the field of special education by making significant contributions to the developments
regarding special education in the first period of the history of the Republic at the civil society
level.
Keywords: Special Education, Non-Governmental Organization, Deaf, Dumb, Blind,
Community