Türk çocuk edebiyatında Sevim Ak romanları ve toplumsal cinsiyet algısı
Novels of Sevim Ak in Turkish children's literature and gender perception
Yazar: SEVGEN ÖZBAŞI
Danışman: PROF. DR. İHSAN KALENDEROĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ak, Sevim = Ak, Sevim ; Roman = Novel ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Bu araştırmada, çağdaş Türk çocuk edebiyatı yazarlarından Sevim Ak'ın romanları toplumsal cinsiyet algısı bağlamında incelenmiştir. Bu temel amaç kapsamında araştırmada "Sevim Ak'ın romanlarında toplumsal cinsiyet algısının yansımaları nelerdir?" sorusuna yanıt aranmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın veri kaynağını oluşturan 16 romanda (yazarın tüm romanları) toplumsal cinsiyet algısının kişi, zaman, mekân, tema, dil ve anlatım gibi ögelere yansıma biçimleri irdelenmiş; toplumsal cinsiyet görünümleri ve temsiliyetleri ele alınmış; toplumsal cinsiyet algısını yapılandıran sosyokültürel etmenler belirlenmeye çalışılmıştır. Etkileşimsiz analitik (çözümlemeli) nitel araştırma karakteristiği taşıyan bu çalışmada veriler, doküman (belge) incelemesi yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada Sevim Ak'ın tüm romanlarından elde edilen veriler, araştırmanın amaç ve alt amaçları kapsamında oluşturulan kategoriler çerçevesinde içerik çözümlemesi tekniği kullanılarak irdelenmiştir. Öncelikle ana kategori (çözümleme birimi) kapsamında geliştirilen her bir alt kategori kendi içerisinde de bölümlendirilerek 16 roman üzerinde ayrı ayrı incelenmiş; sonrasında ise elde edilen bulgular, araştırmanın amaçları doğrultusunda değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Ayrıca içerik çözümlemesi sürecinde veriler, ilişkilendirme ve karşılaştırmaya dayalı çok yönlü bir incelemeyle ele alınmıştır. Bu aşama, romanlardan alıntı ve örneklerle desteklenmiştir. Her bir kategoriye ilişkin bulgular, roman adları belirtilerek tablo biçiminde sunulmuş; ilgili kategori kapsamında romanlara yönelik veriler sayısal olarak gösterilmiştir. İnceleme sonucunda, Sevim Ak romanlarında toplumsal cinsiyet kalıp yargılarını destekleyen bulgularla karşılaşılsa da yazarın karakterlerini geleneksel kodlar ve roller dışında da geliştirdiği; kadın ve erkek karakterlerini çağdaş rollerle yapılandırarak geleneksel ve çağdaş olanı dengelediği;  gerek sayısal anlamda gerek cinsiyet rolleri bakımından gerekse toplumsal cinsiyetin etkili olduğu diğer ögeler (meslek, eğitim, sosyal yaşam vb.) açısından  dengeli ve eşitlikçi bir tutum içerisinde olduğu; böylelikle kadın ve erkek karakter çerçevesini çağdaş bir düzlemde verdiği belirlenmiştir. Bu araştırma kapsamında, toplumsal cinsiyet farkındalığı kazanmaları bakımından çocukların eğitsel süreçlerde toplumsal cinsiyet kalıp yargılarından arındırılmış ve çağdaş yaşamın gereklerine uygun bir biçimde yapılandırılmış çocuk edebiyatı yapıtlarıyla buluşturulması; Türkçe eğitimi için seçilen/kullanılan metinlerde çocuklara toplumsal cinsiyet olgusuna ilişkin eğitsel, istendik, empatik, eşitlikçi, demokratik vb. yönlendirmelerin yapılması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar sözcükler: Türk çocuk edebiyatı, Sevim Ak romanları, toplumsal cinsiyet, toplumsal cinsiyet algısı

Abstract:
In this research, the novels of Sevim Ak, one of the authors in contemporary Turkish children's literature, were analyzed in the context of gender perception. Within the scope of this study, it was aimed to answer the research question "What are the reflections of the gender perception in Sevim Aks's novels?" In this respect, the ways of reflection of gender perception on elements such as person, time, place, theme, language and expression were examined in 16 novels (all novels of the author) that constitute the data source of the research; social gender appearances and representations were discussed; sociocultural factors that structure gender perception were tried to be determined. In this study which has the characteristic of non-interactive analytical qualitative research, the data were collected by document analysis method. In this research, the data obtained from all of Sevim Ak's novels were analyzed using the content analysis technique within the framework of the categories created within the scope of the purpose and sub-purpose of the research. First of all, each sub-category developed within the scope of the main category (analysis unit) was divided into categories within itself and analyzed separately in 16 novels. Afterwards, the findings obtained were analyzed and interpreted in line with the aims of the research. In addition, in the content analysis process, the data were handled with a versatile analysis based on association and comparison. This stage was supported by quotations and examples from novels. The findings related to each category were presented in tabular form by specifying the novels; the data for novels within the framework of the relevant category were shown numerically. As a result of analysis, although findings supporting gender stereotypes were encountered in Sevim Ak's novels, it was found that the author developed her characters outside of traditional codes and roles as well; she balanced the traditional and the contemporary by structuring the male and female characters with modern roles; it had a balanced and egalitarian attitude both in terms of numerical terms, gender roles and other elements (profession, education, social life etc.). Thus, it was determined that she tried to bring the male and female character frame to a more contemporary level. Within the scope of this research, it is suggested that in the process of socialization, children should be meet with children's literature works that are free from gender stereotypes and structured in accordance with the requirements of modern life in order to gain gender awareness. In addition, it is suggested in the texts chosen/used for Turkish language education that children should be provided educational, desirable, empathetic, egalitarian, and democratic guidance related to the phenomenon of gender.

Key words: Turkish children's literature, novels of Sevim Ak, gender, gender perception