Çocuk endokrinoloji polikliniğinde tanı almış tip 1 diyabetes mellituslu çocuk ve adölesanlarda eşlik eden otoimmün hastalıkların retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of co-existing autoimmune diseases in children and adolescents with type 1 diabetes mellitus
Yazar: ÖZLEM ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. TOLGA ÜNÜVAR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Tip 1 DM, pankreasın beta hücrelerinin haraplanması sonucu gelişen mutlak insülin 
eksikliği ve hiperglisemi ile karakterize "insülin bağımlı diyabet" olarak da tanımlanan kronik 
metabolik bir hastalıktır. Günümüzde birçok otoimmün hastalığın DM ile ilişkisi bilinmektedir. 
Bu hastalıklar arasında otoimmün tiroidit ve ÇH en çok karşılaşılan otoimmün hastalıklardır.
Tip 1 DM hastalarında eşlik eden otoimmün hastalıkların belirlenmesi, diyabetin 
metabolik regülasyonunun daha iyi sağlanması ve gelişebilecek komplikasyonların önlenmesi 
açısından önemlidir. Çalışmamızda, tip 1 DM tanılı çocuklarda eşlik eden otoimmün 
hastalıkların sıklığının saptanması ve bu otoimmün hastalıklarla ilişkili risk faktörlerinin 
belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Çalışmamızda 01.05.2013 ile 01.05.2023 tarihleri arasında çocuk endokrinoloji 
polikliniğine başvurarak tip 1 DM tanısı almış olan 0-18 yaş arası tüm hastalar retrospektif 
olarak incelendi. Hastaların demografik bilgileri, c-peptit, plazma glukozu, insülin, HbA1c,
anti-GAD, ICA, IAA, sT4, sT3, TSH, IgA, 25-OH vit D, vit B12 değerleri, DKA veya ketoz 
varlığı olgu rapor formuna kaydedildi. Eşlik eden otoimmün hastalıklar açısından anti-TPO ve 
anti-TG antikorları ile doku-TG, EMA ve AGA pozitif/negatif olarak belirtildi, tiroid usg ve
endoskopik biyopsi sonuçları not edildi. Olguların izlemde ihtiyaç duydukları insülin dozları 
(IU/kg) ve ailede otoimmünite/diyabet öyküsü varlığı da olgu rapor formuna eklendi.
Tip 1 DM'li 503 hastanın 256'sı (%50,9) kız, 247'si (%49,1) erkekti. Olguların tanı alma 
yaşları ortalama 9±4 yıl idi. Hastaların %38,8'i diyabetik ketoz, %45,5'i DKA ile tanı almıştır.
%29'unda aile öyküsünde DM, %5,8' inde otoimmün hastalık pozitifti. 204 hastada (%40) en 
az bir diyabet antikor pozitifliği olup bunların %49,6'sında anti-GAD, %42,7'sinde IAA, 
%39,1'inde ICA, %14,5'inde iki ve %6,2'sinde üç antikor pozitifti. %26,6 hastada bir, 
%2,4'ünde iki otoimmün hastalık eşlik ediyordu. Otoimmün hastalık oranı kızlarda daha
yüksekti. 117 hastada (%23,2) otoimmün tiroidit, 40'ında (%7,9) ÇH mevcuttur. Otoimmün 
tiroiditi olanların %62,7'sinde anti-GAD, %12,6'sında ICA/anti-GAD/IAA pozitif
saptanmıştır(p=0,036, p=0,042). Tanı yaşı, eşlik eden ÇH olanlarda daha küçüktür(p=0,005). 
Kızlarda diyabet, çölyak ve tiroit otoantikorları erkeklere göre anlamlı düzeylerde yüksektir.
Tanı anında DKA olanlarda ICA/anti-GAD/IAA anlamlı düzeyde düşük; doku-TG, AGA/doku-
5
TG, EMA/doku-TG, AGA/EMA/doku-TG anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır(p<0,05).
DKA, D vit eksikliği olanlarda anlamlı düzeyde yüksek görülmüştür(p=0,011). 
Sonuç olarak tip 1 DM'li çocuk ve adolesanlar, eşlik edebilecek olası otoimmün 
hastalıklar açısından ISPAD önerileri doğrultusunda düzenli olarak taranmalıdır.

Abstract:
Type 1 DM is a chronic metabolic disease, also defined as "insulin-dependent diabetes", 
characterized by absolute insulin deficiency and hyperglycemia that develops as a result of the 
destruction of the beta cells of the pancreas. Today, many autoimmune diseases are known to be 
associated with DM. Among these diseases, autoimmune thyroiditis and CD are the most common 
autoimmune diseases.
Identification of co-existing autoimmune diseases in patients with type 1 DM is important 
for better metabolic regulation of diabetes and prevention of complications that may develop. In 
our study, we aimed to determine the frequency of comorbid autoimmune diseases in children with 
type 1 DM and to identify the risk factors associated with these autoimmune diseases.
In our study, all patients between the ages of 0-18 years who were diagnosed with type 1 
DM at the pediatric endocrinology department between 01.05.2013 and 01.05.2023 were 
retrospectively analyzed. Demographic information, c-peptide, plasma glucose, insulin, HbA1c, 
anti-GAD, ICA, IAA, sT4, sT3, TSH, IgA, 25-OH vit D, vit B12 values, presence of DKA or 
ketosis were recorded in the case report form. In terms of co-existing autoimmune diseases, antiTPO and anti-TG antibodies, tissue-TG, EMA and AGA were noted as positive/negative, and 
thyroid USG and endoscopic biopsy results were noted. Insulin doses (IU/kg) and family history 
of autoimmunity/diabetes were also included in the case report form.
Among 503 patients with type 1 DM, 256 (50.9%) were female and 247 (49.1%) were 
male. The mean age at diagnosis was 9±4 years. 38.8% of the patients were diagnosed with 
diabetic ketosis, 45.5% with DKA. 29% had a positive family history of DM and 5.8% had a 
positive autoimmune disease. 204 patients (40%) had at least one positive diabetes antibody, of 
which 49.6% were anti-GAD, 42.7% IAA, 39.1% ICA, 14.5% two and 6.2% three antibodies. 
26.6% had one autoimmune disease and 2.4% had two autoimmune diseases. The rate of 
autoimmune disease was higher in girls. 117 patients (23.2%) had autoimmune thyroiditis and 40 
(7.9%) had CD. Among those with autoimmune thyroiditis, 62.7% were anti-GAD and 12.6% 
were ICA/anti-GAD/IAA positive (p=0.036, p=0.042). Age at diagnosis was younger in patients 
with comorbid CD (p=0.005). Diabetes, celiac and thyroid autoantibodies were significantly 
higher in girls compared to boys. ICA/anti-GAD/IAA was significantly lower and tissue-TG, 
5
AGA/tissue-TG, EMA/tissue-TG, AGA/EMA/tissue-TG were significantly higher in patients with 
DKA at diagnosis (p<0.05). DKA was significantly higher in children with vitamin D deficiency 
(p=0.011). 
In conclusion, children and adolescents with type 1 DM should be regularly screened for 
possible autoimmune diseases in accordance with ISPAD recommendations.