Resimde kadın imgesi
Women in modern painting
Yazar: MENDUHA SATIR
Danışman: DOÇ. MEHMET KAVUKÇU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Batı = West ; Değişim = Change ; Kadın imajı = Women image ; Resimler = Pictures ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; İmge = Image

Özet:
Sanatın, insanlık tarihine paralel olarak gelişmeye başladığı günden bu güne, kadın imgesi de çeşitli evrimsel süreçler geçirmiştir. Bu Tarihsel süreçle birlikte kadına olan bakış açısı da kültürel farklılıklar göstermiş, değişim ve gelişim süreçleri içinde şekillenmiştir. İnsan, ?toprağın` ve ?kadının` doğurganlığını özdeşleştirerek onu tanrıça katında kutsamıştır. Her sosyo-ekonomik ve kültürel yapı içinde ayrı ayrı şekillenen kadın imgesi, tanrıçaların ve güzelliğin sembolü olmuş, cinselliği de göz ardı edilmemiştir.Tarımsal kültüre geçişle birlikte, bedensel güce dayalı emeğin gereksinimi ortaya çıkmış, bu da erkek üstünlüğünü beraberinde getirmiştir. Bu güç istemi ise kadını ikinci plâna itmiştir. Kadın imgesi de erkek egemen toplumsal yapılar içinde, sanata ve dine yansımıştır. Çok tanrılı dinlerde (Pagan) ise toplumsal yapının gereksinimlerine göre tanrılar yaratılmıştır. Bu süreçte kadın tanrılar cinsiyetlerinin öngördüğü rollere büründürülmüştür. Tek tanrılı dinlere geçişle birlikte kadın imgesi, artık dinin öngördüğü bir çerçeve içinde kalmış, çoğunlukla baştan çıkarıcı sıfatıyla bu çerçevede yer almıştır. Kadın erkeği suça teşvik ettiği için, şeytanla işbirliği yapan bir varlığa dönüşmüştür. Ortaçağ boyunca bu baskı ve zorlamalara maruz kalan kadın, kendisine verilen değeri de yine bu din kitaplarında kendisine atfedilenkutsallıkla kazanmıştır. Rönesans`ın yaşanmasıyla birlikte, din-sanat ilişkisinden ayrıştırılan kadın imgesi, kimlik kazanma yönünde ilk adımı atmıştır. Bu dönemde dinden bağımsız olarak ele alınan portreler, kadını erkekle eşit değerde resmetmiştir. 18. yüzyıl sonlarından itibaren, kadının cinsiyetinden kaynaklanan ayrıştırılmalara karşı, yine kadının başlattığı kimlik mücadeleleri yaşanmaya başlanmıştır. Sanayi ve endüstriyel gelişmeler sonucunda beden gücüne dayalı gereksinimler yerini makine gücüyle değiştirmiş, akıl ve bilgiye dayalı bir dönem başlamıştır. 20.yüzyılla birlikte nufüs artışı ve teknolojinin hızlı gelişmesi, sanata olan gereksinimde algı ve beğeni katmanları oluşturmuştur. Çağdaş sanatla birlikteise kadın imgesi adeta bin yılların sorgulamaları içinde yeniden yaratılma yoluna girmiştir.Batı toplumlarında bu gelişmeler yaşanırken, önemli bir cihan imparatorluğu olan Osmanlı Devleti`nin de bu değişmelere kayıtsız kalması mümkün değildi. Osmanlı Devleti kuruluşundn itibaren sürekli olarak bir gelişim çizgizi göstermiş, ancak 16.yüzyılın sonuna doğru askeri alanda yaşadığı başarısızlıklar sonucunda gücünü kaybetmeye başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu, Batı`yla bilimsel ve teknolojik alanda ilişkilerini geliştirmek için girişimlerde bulunmasına rağmen, Lale Devri ile başlayan Batılılaşma düşüncesi, Osmanlı toplumunun kültür ve sanat hayatını etkilemiştir. Osmanlı İmparatorluğu`nda devlet tarafından başlatılan modernleşme hareketleri sonucunda ortaya çıkan köklü değişimler toplumsal yapının da değişmesine neden olmuştur. Batılaşma sürecinin benimsenmesi sonucunda gelişen modernleşme hareketleri 17 ve 18. yüzyıllarda minyatür sanatına yansımıştır. Geleneksel minyatür sanatından, Batılı anlamda tuval resmine geçiş sürecinde ise kadın imgesinin algılanması ve yorumlanması da farklılaşarak yeni bir anlatım biçimi kazanmıştır. Cumhuriyet dönemiyle başlayan modernleşme hareketleri, beraberinde birçok sosyal sorunun da yaşanmasına neden olmuştur. Toplumsal ve sosyal yapıda meydana gelen değişim ve gelişmeler sanatçıları da etkilemiş ve onların eserlerine de yoğun bir biçimde yansımıştır. Kadın imgesi, Türk resim sanatının en önemli konuları arasında yerini almış, gerek minyatür gerekse de tuval resmi geleneğinde önemli bir yer edinmiştir. Türk ressamları eserlerinde kadın imgesini, kimi zaman estetik bir unsur olarak, kimi zaman ise toplumsal mesajlar taşıyan bir mantıkla ele almışlardır.Anahtar Kelimeler: Resim, Kadın, Tanrıça, İmge, Sanat, Toplum, Sosyal, Değişim, Gelişim, Kültür, Doğu, Batı.

Abstract:
The image of women has had various evolutionary processes since the day on which the art started to evolve in parallel to human history. With this historical process, the view in which women are seen has differed culturally, and has obtained its shape in the processes of transformation and evolution. Human being has sanctified her as Goddesses by identifying the fertility of 'women' with that of 'land'. Image of women, which has its shape separately in every socio-economic and cultural structure, has become the symbol of Goddesses and beauty, however, her sexuality has not been neglected. Upon the transition to agricultural culture, the need for physical strength has appeared, which has brought about the superiority of men. And this demand for strength has led the women to be of the secondary importance. Thus, the image of women has been reflected in art and religion in male-dominant societies. In polytheistic religions (Pagan) gods have been created according to the needs of social structure. In this Goddesses have taken the role of what their genders stipulate. Upon the transition to monotheistic religions, the image of women has been confined to the frame that the religion stipulates, and mostly has taken its place in the capacity of temptress. The image has turn out to be a creature that collaborates with the devil as she panders men to sin. Being exposed to these pressure and coercions throughout the Medieval Age, women, on the other hand, have obtained appreciation thanks to the sanctity ascribed to her in these religious books as well. Upon Renaissance, the image of women, which was differentiated from religion- art relations have taken the first step in obtaining an identity. Portraits, considered to be independently from religion at the time, have portrayed women as equal to men. As from the end of the 18th century, struggles for identity, initiated by women against discriminations because of gender have started to arise. In consequences of industry and industrial developments, machine power has replaced the needs for physical strength, thus, a new era based on intelligence and knowledge has started. Along the 20th century population growth and rapid improvement of the technology have led to perception and liking layers in artistic needs. With the modern art, the image of women has sought to be recreated in millenniums of inquisitions. While these developments were being experienced in Western societies, it would not be possible for The Ottoman Empire, an important universal empire, to be indifferent to these changes. Ottoman Empire used to make a progress as from its foundation; however, it started to fall into a decline because of several failures in military affairs towards the end of the 16th century. Even though Ottoman Empire attempted to improve its relations with The West in the fields of science and technology, the idea of Westernization, arose with the Tulip Era, influenced Ottoman cultural life and art. Radical changes that started to be experienced with Modernization movements, initiated by the government in Ottomans caused the social structure to change as well. Undergoing of Westernization process and modernization movements were reflected on the miniature craft in the 17th and 18th centuries. In the process of transition from traditional miniature craft to canvas painting in Western sense, the image of women has obtained a new phraseology by differing in perception and interpretation. Modernization movements, arose with Republic Period, has brought about several social problems. Changes ad developments in social and communal structure have influenced the artist and have intensively been reflected in their works. The image of women has taken its place among the issues of Turkish art of painting and occupied a significant place in traditions of both miniature and canvas painting. Turkish artists have considered the image of women in their works as an aesthetic item as well as a way of conveying social messages.Key Words: Painting, Women, Goddess, İmage, Art, Society, Social, Change, Development, Culture, East, West