Apollon Lairbenos Kültü
The Cult of Apollon Lairbenos
Yazar: ESENGÜL AKINCI ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. CUMHUR TANRIVER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures
Dizin: Adak = Vow ; Apollon kültü = Apollon cult ; Epitet = Epithet ; Kült = Cult ; Yazıtlar = Inscriptions

Özet:
Apollon Lairbenos at üzerinde ve elinde çiftli baltasıyla betimlenen yerel bir Phrygia tanrısıdır. Topografik bir isme sahiptir ve Maiandros Irmağı'ın yanı başında yeri özenle seçilmiş bir kutsal alanda tapım görmüştür. Apollon ve Helios'la özdeşleştirilen tanrı, ona tapanlara göre aslında, sadece Tanrı Lairbenos'dur. Apollon Lairbenos Kültü'nün pratikleri içinde arınma gerekliliğinin yoğun baskısı hissedilir. Cezalandıran ama aynı zamanda da affeden bir kimliğe sahip olmasının popülaritesine olan katkısı şüphesizdir. Sosyal hayatı düzenleyen resmi hukukun temsilcisi görüntüsü, kurduğu otoritenin belirleyicisidir. Phrygia'da kurulmuş olan kült, Lydia ve Karia kültlerinin özelliklerini de barındırdığı için, bölgeler arası bir kült haline gelmiş ve yerel kültler arasında farklı ve önemli bir yer edinmiştir.Apollon Lairbenos, katagraphe ve itiraf adı verilen iki yazıt türü ile tanınır. Katagraphe yazıtları, inanların tanrının emri uyarınca çocuk, evlatlık ya da kölelerini ? ero¤, yani ?kutsal (personel)? olarak Lairbenos'un hizmetine tahsis ettiklerini kamuya ilan etmek amacıyla hazırlanmış yazıtlardır. İtiraf yazıtları ise, bir takım günahlar işleyen kimselerin, günahlarını itiraf ettikleri adak yazıtlarıdır. Phrygia'nın tek itiraf kabul eden tanrısıdır; ama itiraf geleneğinin yaygın olduğu Lydia'dan da ziyaretçi çektiğini belirtmek gerekir. Katagraphe prosedürüne göre insan ve taşınmaz mülklerin adanması yalnızca Apollon Lairbenos Kutsal Alanı'na özgüdür. Kabul ettiği iki yazıt türü de tanrının propagandasının yapılmasına hizmet etmektedir; böylelikle zenginleşen kült ekonomik anlamdaki çevre hakimiyetini de elinde tutmaktadır.Geç Hellenistik ve Roma İmparatorluk devri boyunca saygı gören Apollon Lairbenos Kültü, kırsal kesim halkının bu dönemde içinde bulunduğu salgın hastalık, asimilasyon baskıları ve yoksulluk gibi etkenlerden doğan çaresizliği başarılı bir şekilde kendi lehine kullanmıştır.

Abstract:
Apollon Lairbenos is a Phrygian god described on a horse while holding a double axe in his hand. He has a topographic name and was worshiped in a meticulously selected place located just near to the Maiandros River. Lairbenos was thought to be identical with Apollon and Helios. But, for his worshipers, he is only god Lairbenos, and the necessity of purity causes an intensive pressure on his worshipers. He is both a forgiver and a chastiser; and this contributes to his popularity. The fact that he appears to be a representative of legal justice system designates his established authority. Since the cult comprises certain characteristics of Lydia and Caria cults, it becomes a regional cult and occupies an important place among other local cults.Lairbenos is known by two kinds of inscriptions called katagraphai and confessions. The purpose of katagraphai is to declare that, following god?s command, worshipers have devoted their children, adopted children or slaves to the service of god Lairbenos as hieros of god, namely ? ero¤. Confessions consist in those dedications in which individuals confess their sins. Lairbenos is the only god of Phrygia who accepted confession. The cult has attracted visitors from Lydia where this confession tradition was common. Additionally, dedicating human or real estate is peculiar to the sanctuary controlling its surroundings economically.This cult was respected during late Hellenistic and Roman Empire, and people who lived in this period were, for some reasons, simply helpless; the cult used this for its own purposes.