Türkçede fiil çatısı
Voice of verb in Turkish
Yazar: ANIL ARSLAN
Danışman: PROF. DR. SELAHİTTİN TOLKUN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilim = Linguistics ; Türkçe = Turkish

Özet:
Araştırmada Eski Türkçeden tarihî ve çağdaş Türk lehçelerine çatı eklerinin üstlendikleri görevler doğrultusunda yeniden kategorize edilişi ve Türkiye Türkçesinde edilgen, dönüşlü, ettirgen ve işteş çatıların morfolojik, sentaktik ve leksik yöntemlerle incelenişi ele alınarak Türkçede çatının oluşum yöntemleri ve işlevleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde Türkçede çatı kategorisi üzerinde durulmuş, çatı hakkında alanyazında erişilebilen kaynaklar taranarak konunun izaha ihtiyaç duyan yönleri tespit edilip araştırmacıların konuyla ilgili görüşleri irdelenmiştir. Türkçede çatı oluşturma yöntemleri, çatı eklerinin işlevleri, geçişli-geçişsiz fiillerde çatı ve morfolojik yöntemle oluşturulan çatıların yapılarına göre tasnifi konu edilmiştir. İkinci bölümde, Eski Türkçe ve tarihî Türk lehçelerinde morfolojik yöntemle oluşturulan çatılar ve çatı eklerinin işlevleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, 20 çağdaş Türk lehçesinde fiil çatısı morfolojik yöntemle incelenerek söz konusu lehçelerdeki çatı ekleri ve işlevleri tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde ise Türkiye Türkçesinde fiil çatısı, morfolojik, sentaktik ve leksik yöntemlerle anlatmaya bağlı metinlerden seçilmiş 25 öykü ve romandan oluşturulan örneklem üzerinden incelenmiş, elde edilen verilerden hareketle de Türkiye Türkçesinde çatı oluşturan yapılar, sıfır biçimbirimli yapılar ve çatı eklerinin işlevleri bütünüyle ele alınmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In the research, the formation methods and functions of the voice in Turkish were tried to be determined by recategorizing the suffixes from Old Turkish to historical and contemporary Turkish dialects in line with the tasks they undertake, and examining the passive, reflexive, causative and reciprocal voices in Turkey Turkish with morphological, syntactic and lexical methods.
In the first part of the study, the voice category in Turkish was emphasized, the sources that could be accessed in the literature about the voice were scanned, the aspects of the subject that needed explanation were determined, and the opinions of the researchers on the subject were examined.  The methods of forming a voice in Turkish, the functions of the suffixes, the voice in transitive intransitive verbs and the classification of the voice formed by the morphological method according to their structures are discussed.
In the second part, the morphological forms and the functions of the suffixes in Old Turkish and historical Turkish dialects are discussed.  In the third chapter, the verb form in 20 contemporary Turkish dialects was examined with the morphological method and the suffixes and their functions in the mentioned dialects were determined.  In the fourth chapter, the verb voice in Turkey Turkish has been examined through the corpus formed from 25 stories and novels selected from the texts connected to the narrative with morphological, syntactic and lexical methods, and based on the data obtained, the structures forming the voice , the zero morpheme structures and the functions of the suffixes in Turkey Turkish have been tried to be dealt with completely.