Bilgi teknolojileri dış kaynak kullanımında biçimsel ve ilişkisel yönetişimin yeri: Havacılık sektöründe bir araştırma
The role of formal and relational governance in information technology outsourcing: A study in aviation industry
Yazar: DİLEK ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. NURAY TOKGÖZ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bilgi teknolojisi = Information technology ; Biçimsel iletişim = Formal communication ; Dış kaynaklardan yararlanma = Outsourcing ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Yönetişim = Governance ; İlişkisel süreçler = Relational processes ; İşlem maliyeti = Transaction cost

Özet:
Örgütlerin bilgi teknolojileri konularında dış kaynak kullanımı örgütlere BT ürün/hizmetlerine sahip olma maliyetlerinin düşürülmesi, modern teknolojilere hızlı bir şekilde ulaşılması,  personel artışına gitmeden teknik problemlerin çözülmesi, işletmenin ana işine odaklanılması gibi birçok fayda sağlamakla birlikte tedarikçiye olan bağımlılığın artması, iş yapma bilgisinin kaybedilmesi, gizli sahip olma maliyetlerinin oluşması, tedarikçinin fırsatçı davranış göstermesi gibi birçok riski de içinde barındırmaktadır. Bu nedenle bilgi teknolojileri dış kaynak kullanımında uygun yönetişimin seçilmesi önem taşımaktadır.
Örgütler arası ilişkilerin yönetilmesinde esas olarak biçimsel (sözleşme) ve ilişkisel (ilişki normları) olmak üzere iki tür yönetişim mekanizması bulunmaktadır. Biçimsel yönetişim bir ilişkide beklenen sonuçları ve davranışları yazılı olarak belirttiği için yasal bir koruma mekanizması olurken, ilişkisel yönetişim ise özellikle ilişkide öngörülemeyen durumlar oluştuğunda daha esnek tepki verilmesini sağlamaktadır.
Bilgi teknolojilerinin yoğun olarak kullanıldığı havacılık sektöründe yapılan bu araştırmanın; havacılık sektöründe faaliyet gösteren işletmeler tarafından BT tedarikçileriyle olan ilişkilerinin nasıl yönetildiğini açıklamak ve BT dış kaynak kullanımı başarısının açıklanmasında yönetişim mekanizmalarının etkisini açıklamak üzere iki temel amacı bulunmaktadır.
Karma desen araştırması olarak tasarlanan bu araştırmada birinci araştırma sorusunu cevaplandırmak için nitel, ikinci araştırma sorusunu cevaplandırmak için ise nicel yöntemlerden faydalanılmıştır. Nitel araştırmanın sonuçlarına göre yöneticiler tarafından bir ilişkinin yönetilmesinde sözleşmeler kadar ilişki normlarının da önemine vurgu yapılmıştır. Nicel araştırmanın sonuçlarına göre ise BT dış kaynak kullanımı başarısını sözleşmeler ve ilişki normları ayrı ayrı istatistiksel olarak anlamlı açıklamaktadır. Bunun yanı sıra iki yönetişim mekanizmasının birbirine ikame değil tamamlayıcı mekanizmalar olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Anahtar Sözcükler: BT dış kaynak kullanımı, Biçimsel yönetişim, İlişkisel yönetişim, İşlem maliyeti teorisi, İlişkisel mübadele teorisi, Havacılık sektörü

Abstract:
There are many benefits for organizations to use information technology outsourcing such as, lowering the IT product/ service costs, accessing modern technologies very fast, solving technical problems without increasing the number of staff, being able to focus on the main duties of the business; however it also contains certain risks like, increasing dependence on the sub-contractor, losing the know-how on IT, existence of hidden cost of ownership and the possibility of an opportunist behaviour of the sub-contractor. Therefore, it is essential for managers to choose the appropriate way of governance when managing the relations with the IT sub-contractors. There are two main types of governance mechanisms namely; formal (contract) and relational (relations norms) in the management of inter-organizational relations. Formal governance is a kind of legal protection mechanism since it indicates in writing the expected results and behaviours regarding the relation whereas associational governance enables more flexible reactions due to unforeseen situations regarding the relations.
This study conducted in the aviation sector where information technologies are intensely used, has two main goals which are to explain how the businesses operating in the aviation sector govern their relations with the IT sub-contractors and to test the effect of governance mechanisms in explaining the success of IT outsourcing. This study which is planned as a mix design research, uses qualitative methods to answer the first research question and quantitative methods to answer the second one.
The results of the qualitative research conducted strongly emphasize that the existence of social mechanisms such as; trust, restrain on the power, sharing knowledge, flexibility are just as important as formal contracts for managers when governing a relation. The results of the quantitative research indicate that the success of IT outsourcing can be statistically explained seperately by both formal contracts and relational norms meaningfully. In addition to that, the result is that the two governance mechanisms are complementary mechanisms, not substitution.


Keywords: IT outsourcing, Formal governance, Relational governance,Transaction cost theory, Relational exchange theory, Aviation industry