Türk havacılık tarihinde 'Türk Tayyare Cemiyeti' ve Vecihi Hürkuş: Faaliyetleri ve önemi
In the history of Turkish aviation 'Turkish Airplane Society' and Vecihi Hürkuş: Activities and importance
Yazar: HULUSİ KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. ÖKKEŞ KÜRŞAD KARACAGİL
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Askeri havacılık = Military aviation ; Kara havacılık = Army aviation ; Sivil havacılık = Civil aviation ; Türk inkılap tarihi = Turkish revolution history ; Türk inkılapları = Turkish revolutions

Özet:
Doktora tezi kapsamında hazırlanan bu çalışma, Türk havacılığının gelişmesinde başat rol oynayan Türk Tayyare Cemiyeti ile bu alanda önemli ilklere imza atan Vecihi Hürkuş'un faaliyetlerini "kuruluş-birey" ekseninde inceleyen bir çalışmadır. 
Askeri havacılığın önemini bilen devletin kurucu kadrosu, Cumhuriyetin ilanından sonra Türk havacılığının gelişmesi için çalışmalara başlamıştır. Ancak yeni kurulmuş ve mali açıdan zorluklar yaşayan Türk hükümetinin havacılığa kaynak ayırması kolay değildi. Çözüm olarak bir tayyare cemiyetinin kurulup bağış yoluyla milletten maddi destek alınabileceği düşünülmüştür. Bu doğrultuda 16 Şubat 1925'te Mustafa Kemal Paşa'nın himayesinde, İsmet Paşa'nın (İnönü) fahri başkanlığında Türk Tayyare Cemiyeti kurulmuştur.
Çalışmada, yarı resmi bir statüde olan Türk Tayyare Cemiyeti'nin hem kurumsal kimliği hem eğitimden milli tayyare endüstrisine kadar farklı alanlarda yürütmüş olduğu faaliyetleri dönemin koşulları göz önünde bulundurularak incelenip değerlendirilmiştir.
Çalışmanın ikinci aşamasında ise Vecihi Hürkuş'un cemiyet bünyesindeki görevleri ve bireysel yaptığı çalışmalar incelenmiştir. Vecihi Bey, Türkiye'nin tam bağımsızlığını sürdürmesi için milli havacılık endüstrisinin güçlü olması gerektiğini düşünen bir vatanperverdir. Bu bağlamda Vecihi Bey'in tüm imkânsızlık ve zorluklara rağmen Türkiye'nin ilk tayyarelerini hangi şartlar altında yaptığı; ilk sivil pilotaj mektebini, ilk özel hava yolu şirketini nasıl kurduğu ve tayyareciliğe yönelik bitmeyen azmi ele alınmıştır.

Abstract:
This study, which was prepared within the scope of a doctoral thesis, is a study that examines the activities and studies of the Turkish Aeroplane Society, which played a leading role in the development of Turkish aviation, and Vecihi Hürkuş, who broke many grounds in this field, on an axis of an "institution-individual" concept. 
The founding cadre of the state who witnessed the importance of military aviation during the First World War and the War of Independence started to work for the development of Turkish aviation after the proclamation of the Republic. However, it was not easy for the newly established Turkish government which was experiencing financial difficulties to allocate resources to aviation. As a solution, it was thought that an aeroplane society could be established and financial support could be obtained from the nation by donations. Accordingly, the Turkish Aeroplane Society was founded on February 16, 1925, under the auspices of Mustafa Kemal Pasha and the honorary presidency of Ismet Inonu.
In the study, both the institutional identity and the activities in different fields ranging from education to the industry of national aircraft of the Turkish Aeroplane Society, which had a semi-official status, were analyzed and evaluated in the light of the conditions of the period.
In the second phase of the study, Vecihi Hürkuş's duties within the society and his individual works were analyzed. Vecihi Hürkuş was a patriot who believed that Turkey needed a strong national aviation industry to maintain its full independence. In this context, the conditions under which Vecihi Hürkuş built Turkey's first airplanes despite all the impossibilities and difficulties, how he established the first civilian pilotage school and the first private airline company, and his endless determination towards aviation were discussed.