Kazan havzası (Ankara) su kaynaklarında arsenik kirliliğinin incelenmesi
Investigation of arsenic pollution in water resources of kazan basin (Ankara)
Yazar: SEVDA CANBAZ
Danışman: DOÇ. DR. ŞEBNEM ARSLAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Ankara-Kazan = Ankara-Kazan ; Arsenik = Arsenic ; Hidrojeokimya = Hydrogeochemistry ; Kirlilik = Pollution

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Kazan Havzası'nda bulunan su kaynaklarında yapılan hidrojeokimyasal çalışmalar ile sularda arsenik kirliliğinin mevcut durumunun ortaya konması ve arseniğin suya geçiş mekanizmalarının belirlenmesidir. Çalışma kapsamında alanda bulunan kuyu, kaynak ve çeşme sularından mevsimsel değişimleri de gözlemleyebilmek adına yağışlı ve kurak dönemlerde örnekler alınmıştır. Kurak dönemde toplam 34 örnek, yağışlı dönemde ise toplam 25 örnek alınmıştır. Hidrojeokimyasal çalışmalar kapsamında suların majör anyon, katyon ve iz element içerikleri incelenmiştir. Böylelikle bölgenin hidrojeokimyasal karakteristiği ortaya konmuştur. Örneklerin elektriksel iletkenlik, pH, sıcaklık, yükseltgenme-indirgenme potansiyeli ve çözünmüş oksijen içerikleri yerinde tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar Phreeqc programında değerlendirilmiş, analiz hata payları hesaplanmış, suların farklı minerallere göre doygunluk durumları belirlenmiştir. Ayrıca analiz sonuçları farklı diyagramlar kullanılarak elde edilen grafiklerle incelenmiş su türleri ve su kimyasını etkileyen farklı süreçler tespit edilmiştir. Suların birkaç örnek dışında hepsinde Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) belirlediği sınır değer olan 10µg/L nin üstünde arsenik tespit edilmiştir. Bölgede bulunan litolojik birimler, faylar, bölgenin iklim koşulları incelenmiş ve yapılan hidrojeokimyasal çalışmalar ışığında arseniğin kaynağının jeojenik olduğu, suya geçiş mekanizmasının ise karbonat iyonları ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the current situation of arsenic pollution and the mobilization mechanisms of arsenic in the water resources of Kazan Basin with hydrogeochemical studies. İn this study, samples were taken from the wells, springs and fountains in the area during wet and dry seasons in order to observe the seasonal changes. A total of 34 samples were collected in the dry period, and 25 samples were collected in the rainy period. Within the scope of hydrogeochemical studies, major anions, cations and trace elements were investigated and the hydrogeochemical characteristics of the region were revealed. Discharge rates of the fountains, electrical conductivity, pH, temperature, oxidation-reduction potential and dissolved oxygen contents of the samples were determined in situ. All of the results obtained were evaluated in the Phreeqc program, the charge balance errors of the analyses were calculated, and the saturation indices of the waters with respect to different minerals were determined. In addition, the results of the analysis were evaluated using different diagrams and water types and possible geochemical processes affecting water chemistry were determined. In all except for a few samples, arsenic concentrations are above 10µg/L, which is the limit value determined by the World Health Organization (WHO). The lithological units of the region, faults, climatic conditions of the region were examined and in the light of hydrogeochemical studies, the source of arsenic was found out to be geocenic and the mobility mechanism is found out to be related to the carbonate ions.