İç ve dış faktörlerin bankaların finansal performansı üzerindeki etkisi: Yemen bankaları üzerine bir araştırma
The effect of internal and external factors on banks' financial performance: Case study of Yemeni banks
Yazar: MAJED AL-HADDAD
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FAHRİ KURŞUNEL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Bankacılık sektörü, Yemen finans sisteminin en önemli bileşenidir. Bankacılık sisteminin gelişmesi istikrara ve sürdürülebilir ekonomik büyümeye katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Yemen bankalarının performansını etkileyen iç ve dış faktörleri belirlemeyi amaçlamıştır. 2005-2018 dönemine ait üçer aylık verileri içeren Panel veri yöntemi kullanılarak dört eşit bankacılık grubu arasında karşılaştırma yapılmıştır. Çalışma, söz konusu dönem için verilerin mevcudiyeti nedeniyle örneklem popülasyonunun %63'üne tekabül eden üç ticari banka, üç katılım bankası, üç yabancı banka ve üç devlet bankası tarafından temsil edilen on iki bankadan oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda, on bağımsız değişkenin (iç ve dış) bankaların karlılığı üzerindeki etkisi, rassal etkiler modeli ile genelleştirilmiş en küçük kareler tekniği kullanılarak değerlendirilmiştir. Temel panel modelleri tahmin edildikten ve Hausman's testleri ile karşılaştırıldıktan sonra sonuçların yorumlanmasında rassal etkiler modelinin en fazla tercih edilen model olduğu görülmüştür. Çalışma, tanımlayıcı araştırma ve regresyon tekniklerini içeren karma bir araştırma tasarımı kullanmıştır.
Yapılan tüm regresyon modellerinde farklı bankaların karlılığını benzer şekilde etkilediği tespit edilen bazı değişkenlerin olduğu analiz sonuçlarından açıkça görülmektedir. Ampirik sonuçlar, aktif büyüklüğünün (AKB) ve GSYMH'nın, farklı banka gruplarında kârlılık göstergeleri olarak ROA ve ROE ile önemli bir pozitif ilişkiye sahip olduğunu göstermektedir. Öte yandan, takipteki krediler (NPL), faaliyet giderleri oranı (FGR) ve döviz kuru, farklı banka gruplarında performans ölçütleri olarak aktif karlılığı ve öz kaynak karlılığı ile önemli ve negatif ilişkiye sahiptir.
Çalışmanın temel bulguları; farklı kârlılık göstergeleri bağlamında ve farklı banka grupları arasında aktif kalite oranı, sermaye yeterlilik oranı, likidite oranı, mevduat oranı faktörleri analizinde bankaların birbirinden farklı sonuçları olduğu tespit edilmiştir. Çalışma ayrıca bankaların kârlılığı üzerinde en fazla içsel faktörlerin etkili olduğu, dışsal  faktörlerin ise daha az ölçüde etkili olduğu sonucuna varmıştır.
Bu sonuçlara dayanarak çalışmamız, bankaların banka varlıklarının büyüklüğünü ve gayri safi milli hasılayı arttırmak, takip kredileri ve işletme giderleri oranını azaltmak ve istikrarlı döviz kurunu korumak suretiyle kârlılıklarını iyileştirebileceklerini önermektedir. Buna ek olarak, yüksek düzeyde aktif kalitesi elde etmek için bankaların kredi riski tanımlama, ölçme ve izleme yoluyla müşteri kredi kontrollerini iyileştirmeleri gerekmektedir.

Abstract:
Banking sector is the most important component of Yemeni financial system. Development of banking system contributes to the stability and sustainable economic growth. This study aimed to determine the factors affecting the performance of banks operating in the Yemeni banking sector, as measured by return on assets and return on equity. Comparisons were made between four equal banking groups using panel data, which includes quarterly data belong to years between 2005-2018. The study was conducted on a sample of 12 banks represented by 3 commercial banks, 3 participation banks, 3 foreign banks and 3 state banks, corresponding to 63% of the sample population due to the availability of data for the period from 2005 to 2018. In line with this goal, the effect of ten independent variables (internal and external) on the profitability of banks was evaluated using the random effects model and the generalized least squares technique. Because, after the basic panel models were estimated and compared with Houseman's tests, it was seen that the random effects model was the most preferred model in the interpretation of the results. The study used a mixed research design that included descriptive research and regresyon  techniques.
Main findings of the study indicate that there are some variables that were found to be significantly affecting the profitability of all banks in a similar way all over the regresyon  models performed. Therefore , the empirical findings suggest assets size (LogA),and GDP have a significant positive relationship with ROA and ROE as performance measures in all banks' groups. Whereas NPL, operating expenses ratio and exchange rate have a significant negative relationship with ROA and ROE as performance measures in all banks' groups.
Additionally it can be concluded from the results of the study that there are differences in positive and negative impact of the remaining factors such as asset quality ratio (AQR), capital adequacy ratio (CAR), liquidity ratio (LIQ), deposits ratio (DEP) and inflation rate (INF) on ROA and ROE as performance measures in all banks' groups. The study also concluded that internal (bank-specific) factors are most effective on the profitability of banks, while external (macroeconomic) factors are less influential.
The study recommends that banks can improve their profitability through increasing bank size and GDP, decreasing non-performing loans, operating expenses ratio and exchange rate. In addition, for high assets quality levels to be achieved, banks need to improve their processes of screening credit customers through credit risk identification, measurement, monitoring.