Yabancı ortaklı işletmelerde bilgi transferi
Knowledge transfer in firms with foreign partners
Yazar: MUHAMMET BURAK DELİBAŞ
Danışman: PROF. DR. AYKUT GÖKSEL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilgi aktarımı = Information transfer ; Bilgi alış-veriş iklimi = Exchange climate attributes ; Yabancı sermaye işletmeleri = Foreign capital enterprises ; İlişkisel sermaye = Relational capital

Özet:
Bilginin stratejik bağlamda başat üretim faktörü olarak kabul edildiği günümüzde; bilgi transferi, işletmeler için hayati önemi haiz bir konu olarak değerlendirilmektedir. Örgüt içi ve örgütler arası bağlamlarda farklı dinamiklerin söz konusu olduğu bilgi transferi, örgütlerin en önemli rekabet avantajı kaynağıdır. Transfer edilen bilginin yabancı bir kaynaktan elde ediliyor olması ise konuyu sadece işletmeler için değil ülke ekonomisi için de stratejik bir boyuta taşımaktadır. Zira transfer edilen bilginin, ülke ekonomisine de katma değer sağlama potansiyeli çoğu zaman söz konusu olabilmektedir. İşletmeler ve ülke ekonomisi için sahip olduğu öneme binaen bu çalışmada yabancı ortaktan ortağı bulunduğu işletmeye yönelik bilgi transferi konusu ele alınmıştır. Örgütlerde bilgi transferinin etkin bir şekilde gerçekleşmesi ise çeşitli faktörlere bağlı bulunmaktadır. Alanyazında bilgi transferine olan pozitif etkileri bağlamında birçok defa ele alınmış olan bilgi alış-veriş iklimi araştırmanın bağımsız değişkeni olarak belirlenmiştir. Bu ilişkinin daha açık ve saflaştırılmış bir biçimde ortaya çıkarılabilmesi amacıyla da bilgi transferinin gerçekleşmesine zemin oluşturduğu varsayılan güven ve bağlılık unsurlarının bu ilişkide bir etkilerinin olup-olmadığı çalışmanın ana sorunsalı olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda bilgi alış-veriş ikliminin bilgi transferine olan etkisinde güven ve bağlılık unsurlarının aracılık etkisinin araştırılması çalışmanın ana araştırma konusunu teşkil etmektedir. Bu etkinin tespitinin ardından da araştırmanın derinleştirilmesi maksadıyla aynı araştırma modeli bilgi alış-veriş ikliminin her bir alt boyutu (çatışma çözümü, işbirliği ve iletişim) ile tekrar kurulmuş ve ilgili hipotezler test edilmiştir. Buna ek olarak, bilgi transferinin gerçekleşme derecesinde demografik verilerden elde edilen gruplar arasında bir farkın söz konusu olup olmadığı da bir diğer araştırma sorusu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın verileri Türkiye genelinde 2011-2021 yılları arasında kurulmuş olan ve en az bir Türk ve en az bir yabancı ortağı bulunan 407 işletmeden elde edilmiştir. Çalışmada aracılık etkilerinin tespiti amacıyla aracılık analizi, gruplar arası farklılıkların tespiti amacıyla da tek yönlü varyans analizi yapılmıştır. Yapılan analizler neticesinde bilgi alış-veriş iklimi ve tüm alt boyutlarının bilgi transferine etkilerinde güven ve bağlılığın ayrı ayrı aracılık etkilerinin söz konusu olduğu tespit edilmiştir. Bilgi transferinin gerçekleşme derecesinde ise demografik verilerden sadece yabancı ortağın sahiplik oranı bağlamında bir farklılık söz konusu olduğu, ileri araştırmalarla da yabancı ortağın sahiplik oranı arttıkça bilgi transfer düzeyinin de arttığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Today, when knowledge is strategically accepted as the dominant production factor, knowledge transfer is considered as a vital issue for firms. Knowledge transfer is seen as the most important source of competitive advantage for firms. Obtaining the transferred knowledge from a foreign source is not only significant to the firms but also to the national economy because the potential of the transferred knowledge to provide an added value to the country's economy is seen to be quite high. Due to its importance, in this study, the issue of knowledge transfer from the foreign partner to the business is discussed. In addition, the effective knowledge transfer in organizations depends on various factors. The exchange climate, attributes which have been discussed many times in the literature in terms of their positive effects on knowledge transfer, have been determined as the independent variables of the research. In order to reveal this relationship in a more clear and purified way, the main problem of the study was determined whether the factors of trust and commitment, which are assumed to form the basis for the realization of knowledge transfer, have an effect on this relationship. In this context, the main research subject of the study is to investigate the mediation effect of trust and commitment in the effect of exchange climate attributes on knowledge transfer. After the determination of this effect, in order to deepen the research, the same research model was re-established with each sub-dimension of the exchange climate attributes (conflict resolution, cooperation and communication) and related hypotheses were tested. In addition, whether there is a difference between the groups obtained from demographic data in the degree of knowledge transfer was determined as another research question. The data of the research were obtained from 407 firms established between 2011-2021 in Turkey and with at least one Turkish and at least one foreign partner. In the study, mediation analysis was used to determine the mediation effects, and one-way analysis of variance was used to determine the differences between groups. As a result of the analyzes, it has been determined that there are mediating effects of trust and commitment in the effects of exchange climate attributes and all its sub-dimensions on knowledge transfer. It has been concluded that there is a difference in the degree of knowledge transfer only in terms of the ownership rate of the foreign partner from the demographic data, and with further research, the level of knowledge transfer increases as the ownership rate of the foreign partner increases.