Çocuğu vefat eden anneler üzerine din psikolojisi bağlamında nitel bir araştırma
A qualitative research in the context of religious psychology on mothers whose child died
Yazar: EMİNE SENA ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT HOROZCU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-çocuk ilişkisi = Mother child relations ; Anlam arayışı = Search for meaning ; Anneler = Mothers ; Din = Religion ; Din psikolojisi = Psychology of religion ; Dini başa çıkma = Religious coping ; Dini iman = Religious faith ; Evlat kaybı = Child’s death ; Yas = Mourning ; Ölüm = Death

Özet:
Dini inanç ve uygulamalar, kişinin karşılaştığı zorlu hadiseleri atfettiği anlamlar açısından şüphesiz önemli bir yere sahiptir. Evlat kaybı, ebeveynlerin hayatlarında karşılaşabileceği en zorlu hadiselerden olup pek çok zaman duygusal, psikolojik, sosyal ve dini hayatında bir dönüm noktası olmaktadır. Bu çalışma kapsamında evlat kaybı yaşayan anneler, Din Psikolojisi bağlamında; özelde ise ölüm psikolojisi, yas psikolojisi ve dini başa çıkma bağlamında incelenmektedir. Söz konusu annelerin ölümle karşılaştıklarında neler hissettikleri, bu süreçte neler yaşadıkları, hayatı ve ölümü nasıl anlamlandırdıkları ve dindarlıklarının yaşanan süreci nasıl etkilediği ve süreçten nasıl etkilendiği ele alınmaktadır. Araştırma konu ve amaç açısından en uygun olduğu düşünülen nitel araştırma yöntemi ve bu yöntem içerisinde mülakat tekniği kullanılmak suretiyle gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda kartopu tekniğinden yararlanılarak evlat kaybı yaşamış annelere ulaşılmıştır. Yaşları 29 ile 72 arasında değişen 20 anneye yarı yapılandırılmış mülakat formu uygulanmıştır. Elde edilen veriler betimsel analize ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Bulgular, "Ölümle Karşılaşma ve İlk Tepkiler", "Yas Süreci" ve "Güncel Durum" olmak üzere üç ana tema ve birçok alt tema halinde işlenmiştir. Sonuç itibariyle kişinin karakteri, psikolojisi, sosyal durumu, dindarlığı gibi birçok etkenin ölüm hadisesiyle başa çıkmada, hissettiği destek ihtiyacında, hayatı ve ölümü anlamlandırmada önemli rollere sahip olduğu tespit edilmiştir. Allah, ahiret, kader, imtihan ve şefaat inancı, sabır ve şükür tutumu, teslimiyet ve tevekkül hali, dua, namaz, Kuran-ı Kerim, hayır yapma, kabir ziyareti ve rüyalar gibi pek çok olgunun, dini başa çıkma etkinliklerinden olduğu saptanmıştır. Genel anlamda kişinin sosyal destek, profesyonel destek, din adamlarından ve cemaat üyelerinden destek alıp almamasından bağımsız olarak dinin önemli bir yere sahip olduğu görülmüştür. Ayrıca hayatın ve ölümün anlamına dair yapılan araştırma sonucunda da dini ve manevi unsurlara sıkça rastlanmıştır. Böylece dini inancın karşılaşılan sıkıntılı olaylarla başa çıkma ve ruh sağlığını koruma açısından önemli bir araç olduğu ortaya konmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Ölüm Psikolojisi, Yas Psikolojisi, Dini Başa Çıkma, Dini İnanç, Dindarlık, Anlam Arayışı, Evlat Kaybı.

Abstract:
Religious beliefs and practices certainly have an important place in the meanings one ascribes to the difficult events one encounters. The loss of a child is one of the most difficult events that parents can face in their lives and often becomes a turning point in their emotional, psychological, social and religious life. Withing the scope of this study, mothers who have lost a child, in the context of Psychology of Religion; In particular, it is examined in the context of death psychology, grief psychology and religious coping. It is discussed how the mothers in question felt when they faced death, and how their religiosity affected the process and how it was affected by the process. The research was carried out using the qualitative research method, which is thought to be the most appropriate in terms of subject and purpose, and the interview technique within this method. In this direction, mothers who had lost a child were reached by using the snowball technique. A semi-structured interview form was applied to 20 mothers aged between 29 and 72. The obtained data were subjected to descriptive analysis and content analysis. Findings were handled under three main themes which are "Encountering with Death and First Reactions", "Mourning Process" and "Current Situation" and many sub-themes. As a result, it has been determined that many factors such as the person's character, psychology, social status, and religiousness have important roles in coping with the event of death, the need for support and the meaning of life and death. It has been determined that many phenomena such as belief in Allah, the hereafter, destiny, test and intercession, patience and gratitude, surrender and submission, prays, the Quran, charity, visiting the grave and dreams are among religious coping activities. In general, it has been seen that religion has an important place regardless of whether the person receives social support, professional support, support from the clergy and community members. In addition, as a result of the research on the meaning of life and death, religious and spiritual elements were frequently encountered. Thus, it has been revealed that religious belief is an important tool in terms of coping with the distressing events and protecting mental health.  
Keywords: Psychology of Religion, Psychology of Death, Psychology of Mourning, Coping with Religion, Religious Belief, Religiosity, Search for Meaning, Child Loss.