Beta-talasemi major hastalarında hipofizer demir birikiminin mrg ile değerlendirilmesi-sonuçların biyokimyasal parametreler ve karaciğer demir birikimi ile korrelasyonu
Mri evaluation of pituitary iron overload in beta-thalassemia patients-correlation of the results with biochemical parameters and liver iron overload
Yazar: MUSTAFA BOZDAĞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET CEM ÇALLI
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Demir = Iron ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Hipofiz-anterior = Pituitary gland-anterior ; Karaciğer = Liver ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Talasemi = Thalassemia ; Talasemi = Thalassemia

Özet:
Giriş ve Amaç: β-talasemi major, hemoglobin yapısındaki β-zincirlerin hatalı üretimi sonucu ortaya çıkan  inefektif eritropoez ile karakterize kalıtsal hemotilik anemidir. β-talasemi majorun konvansiyonel tedavisi düzenli kan transfüzyonları olup bu durum çeşitli organlarda demir birikimine ve toksisiteye neden olmaktadır. Anterior hipofiz bezinde demir birikimi, β-talasemi hastalarının en sık endokrin komplikasyonu olan gecikmiş puberteye kadar ilerleyen hipogonadotropik hipogonadizme neden olabilmektedir. MRG, demirin yarattığı paramanyetik etkiyi tespit ederek hipofiz bezinde demir birikiminin ciddiyetini ön görebilme potansiyeline sahiptir. Manyetik rezonans görüntüleme ( MRG ) relaksasyon parametresi olan R2 değerleri , TM hastalarında anterior hipofiz bezi demir yükünün tespitinde kullanılmıştır. Bu çalışmamızda, transfüzyon bağımlı β-talasemi major hastalarında hipofiz MRG ile elde edilen hipofiz R2 değerleri ile pubertal durum arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi, hipofiz R2 değerlerini sağlıklı kontrollerin hipofiz R2 değerleri ile karşılaştırmayı ve TM hastalarının hipofiz R2 bulgularını karaciğer demir birikimi R2 değerleri, klinik ve serum ferritin seviyesi gibi biyokimyasal parametreler ile korele ederek değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Ekim 2014-Nisan 2015 tarihleri arasında MRG'si çekilmiş 38 beta-talasemi major hastası ve 17 sağlıklı kontrol bireyin retrospektif analizleri yapıldı. Yaşları 19 ve 30 arasında değişen 38 beta-talasemi major hastası iki gruba ayrıldı; hipogonadotropik hipogonadizmi olan 18 kişi A grubunu, HH olmayan 20 kişi ise B grubunu oluşturdu. 20-30 yaş arası 17 sağlıklı birey C grubunu oluşturdu. TM hastalarının hipofiz ve karaciğer R2 ile sağlıklı bireylerin hipofiz R2 verileri multi-eko spin-eko sekans görüntüleme kullanılarak hesaplandı. Hipofiz ve karaciğer R2 verileri birbirleriyle ve serum ferritin seviyeleri ile korele edilerek değerlendirildi.
Bulgular: Yapılan analiz sonucunda A grubunda hipofiz-R2 değerlerinin B grubu ile karşılaştırıldığında anlamlı yüksek olduğunu saptadık (p<0.005), fakat B ve C grupları arasında anlamlı bir farklılık yoktu (p=0.052). Ayrıca karaciğer-R2 değerleri grup B'ye göre A grubunda anlamlı yüksek bulundu (p<0.05). A grubunu oluşturan talasemi major hastalarının hipofiz-R2 ve karaciğer-R2 değerleri arasında anlamlı korrelasyon saptadık (p<0.01), fakat aynı korrelasyon B grubu içinde izlenmedi (p>0.01). Talasemi major hastalarında hipofiz-R2 ile serum ferritin seviyeleri arasında orta derece korelasyon saptandı (r=0.522, p<0.01). Ancak karaciğer-R2 ile serum ferritin seviyeleri arasında hipofiz-R2 ile karşılaştırıldığında daha güçlü korrelasyon saptadık (r=0.681, p<0.01).
Sonuç: Hipofiz MRG ile elde edilen hipofiz-R2'nin demir ilişkili HH gelişmiş TM hastalarını, HH gelişmemiş TM hastalarından ayırt edebildiği görülmektedir. Hipofiz-R2, HH gelişme riski yüksek olan TM hastalarını hormonal bozukluk gelişmeden önce tespit etmede kullanılabilir. TM hastalarında yüksek serum ferritin düzeylerinin HH gelişimi açısından bir risk faktörü olabileceği görünmektedir; bu nedenle henüz HH gelişmemiş fakat serum ferritin düzeyleri yüksek olan TM hastalarında hipofiz bezinin MRG ile değerlendirilmesi gerekli olabilir. Ayrıca tek başına karaciğer-R2, hipofiz demir birikimini öngörmede yeterli olmamaktadır; bu nedenle bezin demir yükü açısından hipofiz MRG ile değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Abstract:
Introduction and Objective: β-Thalassemia major is a hereditary hemolytic anemia characterized by ineffective erythropoiesis due to defective production of β-chains of hemoglobin. Conventional treatment of β-thalassemia major is based on regular blood transfusions and this lead to iron overload and toxicicity in many various organs. Iron overload of the anterior pituitary gland may cause hypogonadotropic hypogonadism leading to delayed puberty as the most frequent endocrine complication of beta-thalassemic patients. MRI has the potential to estimate the severity of iron overload in the pituitary gland by detecting the paramagnetic effect of iron. The magnetic resonance imaging (MRI) relaxation parameter R2 was used to determine anterior pituitary  iron loading in patients with TM.  In this study, our objective is to evaluate the relationship between the pituitary R2 value obtained by pituitary MRİ and pubertal status in transfusion-dependent beta thalassemia major patients, to compare pituitary R2 values with healthy controls of pituitary R2 values and to correlate the pituitary R2 findings of TM patients with hepatic iron overload R2 values, clinical and biochemical parameters such as the serum ferritin level.
Material and Methods: A retrospective analysis of 38 patients with beta-thalassemia major and 17 healthy controls individuals who underwent MRI using a 1.5T unit between October 2014-April 2015 was performed. 38 beta-thalassemic patients between the ages of 19 and 30  were divided into two groups; 18 with hypogonadotropic hypogonadism as group A and 20 without HH as group B. 17 healthy control individuals between the ages of 20 and 30 were also included (Grup C). Pituitary and hepatic R2 of TM patients and pituitary R2 of healthy control individuals were calculated by using multi-echo spin-echo sequences. Pituitary and hepatic R2 values were correlated with each other and with serum ferritin levels. 
Results: As a result of the analysis; we found that  pituitary-R2 values were significantly higher in group A as compared with group B (p<0.05), but there was no significant difference between group B and C (p=0.052). Also liver-R2 values were significantly higher in group A according to group B (p<0.05). We  found significant correlation between pituitary-R2 and liver-R2 values in group A (p<0.01), but no significant correlation was seen in group B (p>0.01).  In thalassemia major patients  pituitary-R2 were moderately correlated with serum ferritin levels (r=0.522, p<0.01). However we found a stronger correlation between the serum ferritin levels and liver-R2 as compared to pituitary-R2 (r=0.681, p<0.01). 
Conclusion: Pituitary-R2 assesed by pituitary MRI seems to differentiate TM patients with iron-mediated HH from TM patients without HH.  So pituitary-R2 can be used to detect the patients who are in great danger of developing HH before it is clinically observable. High serum ferritin levels seems to be a risk factor of developing HH in TM patients; so MRI evaluation of pituitary can be necessary in TM patients who have normal pituitary hormonal function but higher serum ferritin levels. Also hepatic-R2 alone is not enough to predict pituitary iron overload; so it is important to evaluate pituitary iron overload with pituitary MRI examination.