Eşref b. Ahmed'in tasavvuf anlayışı /
Yazar: SERDAR KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE MİNE AKAR
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Eşref b. Ahmed; 15. yüzyılda yaşamış, Türk tasavvuf geleneği çizgisinde manzum eserler meydana getirmiş, şair, mutasavvıf ve âlim bir şahsiyettir. Eşrefoğlu Rûmî'nin kuvvetle muhtemel babası olan müellifin sekiz mesnevî tarzıyla eseri olup bunlardan yedi tanesi edebî açıdan akademik çalışmalara konu olmuştur. Şeyh Eşref'in Osmanlıca çevirisi yapılmamış ve ismini "Mevlidnâme" olarak belirttiğimiz eseri de dâhil olmak üzere mevcut mesnevîleri hakkında tasavvufî akademik çalışma yapılmamıştır. Bu tezin amacı sekiz esere göre müellifin tasavvufî yaklaşımını incelemektir. Eserlerde şeriat, tarikat, ma'rifet ve hakikat mefhumlarına göre seyrüsülûk anlayışı hâkim olmuş, tasavvuf ilmi fütüvvet kavramıyla değerlendirilmiş, tehzib-i ahlâk, nefis tezkiyesi, ahlâk-ı hamide, ahlâk-ı zemîme ve tahakkuk kavramları öne çıkmıştır.
Çalışma, bir giriş ve iki bölümden meydan gelmektedir. Giriş bölümünde; çalışmanın konusu, amacı, yöntemi, literatür değerlendirmesi, kaynaklar, Eşref b, Ahmed'in hayatı, eserleri, eserlerindeki yöntem ve üslûbü zikredilmiştir. Birinci bölümde; müellifin tasavufî düşünce yapısı, sûfî, dört kapı, insanı oluşturan unsurlar, tasavvufî eğitimin temel konuları ve nefis mertebeleri yer almaktadır. İkinci bölümde; Şeyh Eşref göre sûfînin sahip olması gereken temel erdemler, mânevî hastalık sayılan kötü ahlâk öğeleri, seyrüsülûk sonucunda ulaşılan tahakkuk mertebeleri ve kemâlâtın ana unsurları incelenmiştir. Şeyh Eşref'in mesnevîlerinde konular, mensur tasavvufi klasik eserler gibi sistematik yazılmadığından, beyitlerinden titiz bir çalışmayla tasavvufî meseleler toplanmış olup, klasik tasavvuf kaynaklarıyla uygunluğu arzedilerek müellifin sûfî kimliği belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Ashrāf b. Ahmed; a poet, mystic, and scholar who lived in the 15th century, produced poetic works within the Turkish Sufi tradition. The author, who is highly likely to be the father of Eşrefoğlu Rûmî, wrote eight masnavi-style works, seven of which have been the subject of academic literary studies. There has been no Sufi academic study on Sheikh Ashrāf's existing masnavi works, including the one we have named "Mevlidnâme" which has not been translated into Ottoman Turkish. The aim of this thesis is to examine the author's Sufi approach based on his eight works. The concepts of divine law (sharia), the spiritual path (tariqa), spiritual understanding (marifa), and  reality (haqiqa) dominate the understanding of spiritual journey (seyrüsülûk) in his works, and The science of Sufism is explained through the concept of futuwwa. The concepts of ethical refinement (tehzib-i ahlâk), purification of the self (nefis tezkiyesi), praiseworthy ethics (ahlâk-ı hamide), blameworthy ethics (ahlâk-ı zemîme), and realization (tahakkuk) stand out.
The study consists of an introduction and two main chapters. In the introduction, the subject, purpose, method, literature review, sources, life and works of Ashrāf b. Ahmed, and the methods and style in his works are mentioned. The first chapter includes the author's Sufi thought structure, the concept of the Sufi, the four gates, the elements that constitute a human being, the fundamental topics of Sufi education, and the levels of the self. The second chapter examines the fundamental virtues a Sufi should possess, elements of bad character considered spiritual diseases, the stages of realization achieved through seyrüsülûk, and the main elements of perfection (kemâlât). Since the topics in Sheikh Ashrāf's masnavī works are not written systematically like classical prose Sufi works, Sufi issues have been meticulously compiled from his couplets, and his Sufi identity has been determined by aligning them with classical Sufi sources.