İbnü'l-Cevzî'nin Zâdü'l-Mesîr adlı tefsirinde Ulûmü'l-Kur'an
Ulumul-Qur'an in İbnul-Jawzi's commentary called Zadul-Mesir
Yazar: TAHİR ALTUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM AKGÜN
Iğdır Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmamızda Cemalüddin  Ebû'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin tefsiri Zâdü'l-Mesîr fi İlmi't-Tefsir adlı eserinde var olan Ulûmü'l-Kur'an konularının bir kısmı tespit edilerek incelenmiştir. Çalışmamızın maksadı herkes tarafından ilmi, birikimi takdir gören, Kur'an ve Kur'an ilimlerine dair birçok eser te'lif eden ve birçoğuna göre ilk defa sistematik olarak Ulûmü'l-Kur'an'a dair eser te'lif eden İbnü'l-Cevzî'nin tefsirinde ele aldığı Ulûmü'l-Kur'an konularını tespit edip, onun bu konudaki görüş ve düşüncelerini insanların istifadesine sunmaktır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır.
	Birinci bölüm İbnü'l-Cevzî'nin kendisi ile alakalıdır. Burada İbnü'l-Cevzî'nin ismi, nesebi, künyesi doğum yeri, doğum tarihi, ailesi, yetişmesi, ilim tahsili, hocaları, talebeleri, kurduğu ve ders verdiği medreseleri, yazdığı eserler, mezhepi düşüncesi, yaşadığı çile ve vefatı gibi konular ele alınıp incelenmiştir.
	İkinci bölüm Ulûmü'l-Kur'an konusu ile alakalıdır. Burada Ulûmü'l-Kur'an'ın ne anlama geldiğini, neyi ifade ettiğini, bu ilmin ne zaman ortaya çıktığını, bu ilmin gelişmesi, tedvin dönemi ve bu alanda yazılan eserler gibi konular ele alınıp incelenmiştir.
	Üçüncü bölüm ise, tezimizin asıl konusunu teşkil etmektedir. Bu bölümde önce çalışmamızın konusu olan İbnü'l-Cevzî'nin Zâdü'l-Mesîr fi İlmi't-Tefsir adlı eserin hakkında genel bilgi verildikten sonra tefsirin metodu, tefsirin kaynağı ve tefsire yapılan eleştiriler konusu çalışılmıştır. Daha sonra İbnü'l-Cevzî'nin bu eserde Ulûmü'l-Kur'an konularını ele alması, bu konulara nasıl baktığı, nasıl izah ve te'vil ettiği araştırılıp incelenmiştir. 
Bu bölümde Ulûmü'l-Kur'an konularından ön altı ana başlık ve bunlara bağlı olarak birçok alt başlık altında konular araştırılıp incelenmiştir. Bu konular, Vahiy ve Nüzûl, Sûre, Ayet, Esbab-ı Nüzûl, Nesh, Muhkem-Müteşabih, Müşkilü'l-Kur'an Garîbü'l-Kur'an, Emsalü'l-Kur'an, İ'cazü'l-Kur'an, Vücûh ve Nezair, Fezailü'l-Kur'an, Kıraat ve Vakf ve İbtida gibi başlıkların önce kavramsal çerçeveleri ele alınıp daha sonra alimlerin bu konu hakkındaki görüşleri ve İbü'l-Cevzî'nin görüş ve düşünceleri tefsirindeki örneklerle birlikte verilmiştir.

Abstract:
In this study, we have identified and analyzed some of the topics related to Qur'anic sciences (Ulûm al-Qur'an) in the exegesis Zâd al-Masîr fī 'Ilm al-Tafsîr by Jamâl al-Dîn Abû al-Faraj Ibn al-Jawzî. The purpose of this study is to determine the subjects of Ulûm al-Qur'an covered in the exegesis of Ibn al-Jawzî, a scholar renowned for his knowledge and contributions to the study of the Qur'an and its sciences, and who, according to many, was the first to systematically compile works on Ulûm al-Qur'an. By doing so, we aim to present his views and thoughts on these topics for the benefit of scholars and students. This study consists of three chapters.
The first chapter is about Ibn al-Jawzî himself. It discusses his name, lineage, birthdate, place of birth, family, education, teachers, students, the madrasas he founded and taught at, his works, his sectarian views, the hardships he faced, and his death.
The second chapter deals with the subject of Ulûm al-Qur'an. It examines what Ulûm al-Qur'an means, what it encompasses, when this discipline emerged, its development, its codification period, and the works written in this field.
The third chapter constitutes the main topic of our thesis. In this section, after providing general information about Ibn al-Jawzî's Zâd al-Masir fî 'Ilm al-Tafsîr, we explore the methodology of the exegesis, its sources, and the criticisms directed at it. Then, we investigate how Ibn al-Jawzî addresses the subjects of Ulûm al-Qur'an in this work, his perspectives on these issues, and how he explains and interprets them.
In this section, sixteen main topics and numerous subtopics related to Ulûm al-Qur'an are examined. These include topics such as Revelation and Descent, Surahs, Verses, Reasons for Revelation (Asbâb al-Nuzû), Abrogation (Naskh), Clear and Allegorical Verses (Muḥkam and Mutashâbih), the Difficulties of the Qur'an (Mushkil al-Qur'an), Uncommon Words in the Qur'an (Gharîb al-Qur'an), Parables of the Qur'an, the Inimitability of the Qur'an (I'jâz al-Qur'an), Terms and Synonyms, Virtues of the Qur'an, Recitation (Qirâ'ât), and Pausing and Starting Points (Waqf wa Ibtidâ). Each topic's conceptual framework is discussed, followed by the opinions of various scholars and Ibn al-Jawzî's interpretations, with examples from his exegesis.