Türkçede ara sınıf eylem yapıları
Middle class verbs in Turkish
Yazar: UMUT YOZGAT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZGÜN KOŞANER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dilbilgisi = Grammar ; Türkçe = Turkish

Özet:
Son dönem dilbilim çalışmalarında eylemlerin genellikle üye yapısı temel alınarak yapılan geçişli ve geçişsiz sınıflandırmalarının dışında geçişli eylem yapılarından türeyip, bu eylemlerin geçişsiz özelliklerini sunan ve daha çok etken tümce yapısına sahip olan ara sınıf eylem yapıları incelenmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma ara sınıf eylem yapılarının Türkçede ne gibi görünümler sergilediğini betimlemeyi amaçlamaktadır. Türkçede eylemler üzerine yapılan sınıflandırma çalışmaları çoğunlukla geçişli ve geçişsiz eylemler ve bunların alt başlıkları olan tek-geçişli/çift-geçişli ve etkilemesiz/belirtmesiz eylemlerle sınırlı kalmış, ara sınıf eylem yapılarına yönelik detaylı çalışmalar yapılmamıştır. Bunun yanı sıra, alanyazında eÖ yapılarına yönelik son dönem çalışmalarda iki farklı görüşün ortaya çıktığı görülmektedir. Bu görüşlerden ilki geçişli ve etkilemesiz eylemlerin evre oluşturduğunu,ikinci görüş ise bu eylemler dışında belirtmesiz ve edilgen yapılı eylemlerin de evre oluşturduğunu iddia etmektedir. Ancak, her iki görüşü savunan araştırıcılar incelemelerinde ara sınıf eylem yapılarını göz ardı etmektedirler. Bu çalışmadaki amacımız, eÖ yapılarına yönelik olan görüşleri evre kuramı çerçevesinde ele alarak ara sınıf eylem yapılarının bu görüşlerden hangisini desteklediğini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda Türkçe Güncel Sözlük'te eylem ulamı altında yer alan 15100 eylem alanyazında ara sınıf eylem yapılarının özelliklerini belirlemede kullanılan sınamalar doğrultusunda incelenmiş, sat-, boya-, ov-, kes-, çırp-, çiz-, biç-, temizle- ve yaz-eylemlerinin ara sınıf eylem yapısı sundukları gözlemlenmiştir. Çalışmamız, ara sınıf eylem yapılarının eÖ yapılarına yönelik yaklaşımlardan "geçişli ve etkilemesiz eylemler evredir" görüşünü desteklediği ancak her iki görüşün de sorunlu yönleri olduğunu ortaya çıkarmıştır.


Anahtar Sözcükler: Ara sınıf, Eylem, Türkçe, Evre Kuramı.

Abstract:
Recent research in linguistics examines the middle class verbs that derive from the transitive verbs, that present the intransitive features of these verbs and that have active sentence structure, in addition to transitive and intransitive classifications of verbs in terms of the argument structure. In this context, this study attempts to describe what kind of structure the middle class verbs exhibit in Turkish. Classification studies on Turkish verbs are mostly limited to transitive and intransitive verbs and their sub-categories namely the monotranstive/ditransitive and the unergative/unaccusative. However, detailed studies have not been done for middle class verbs structures. In additiontwo different views seem to have emerged in recent studies on vP structures. The first view suggests that transitive and unergative verbs constitute a phase while the second view claims that besides transitive and unergative verbs unaccusatives and passive verbs also constitute a phase. However, researchers advocating both views ignore middle class verbs in their analysis. Our aim is to determine which of these views is supported by middle class verb analysis by considering the views on vP structures within the framework of Phase Theory. To this end, 15100 verbs in the Current Turkish Dictionary were examined in line with the tests used to determine the properties of middle class verbs structures in the literature and the verbs sat-, boya-, ov-, kes-, çırp-, çiz-, biç-, temizle- and yaz- have been observed to present middle class verbs properties. Another finding of the study is that middle class verbs support the view that"transitive and unergative verbs are phase" but also revealed that both views have problematic aspects.


Keywords: Middle Class, Verb, Turkish, Phase Theory.