Tasarım – estetik algı ilişkisinin türkiye mimarlık örnekleri üzerinden incelenmesi
A study on the relationship between design and aesthetic perception through architecture in turkey
Yazar: GAMZE LOKUM SÜVARİ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL KURUÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari mekan = Architectural space

Özet:
Bu çalışmada tasarım estetik algı ilişkisi; estetiğin rolü, algının değişkenliği, estetik algıyı oluşturan etkenlerin rolü tasarımın alt alanlarından olan mimari tasarım üzerinden incelenmiştir.
Estetik algının mimari tasarım üzerindeki etkisi 'Giriş', 'Kavramlara Bakış', 'Tasarım Estetik Algı İlişkisi', 'Türkiye Mimarlığında Tasarım Estetik Algı İlişkisi' ve 'Sonuç' olmak üzere beş bölümde ele alınmıştır.
'Giriş' başlığı taşıyan birinci bölümde konuyla ilgili kısa bir tanımlama yapılmış amaç, kapsam, yönteme dair açıklama yapılmıştır.
'Kavramlara Bakış' başlığı taşıyan ikinci bölümde, estetik, algı ve tasarım kavramları incelenmiş, ne oldukları ifade edilmeye çalışılmıştır.
'Tasarım Estetik Algı İlişkisi' başlığı taşıyan üçüncü bölümde tasarım edimine bağlı olarak ürün ortaya konma süreci incelenmiş, ürünü geliştirme süreçlerindeki itki araştırılmıştır. Ürünün geliştirilme sürecinde estetiğin rolü ve önemiyle birlikte estetiğin hem üretim hem de tüketim sürecindeki birbirine bağlı ve birbirini geliştiren süreci incelenmiştir. Estetik olgusuna yönelik objektivist ve subjektivist yaklaşımların ifade edildiği bu bölümde estetik farkındalığın birey ve toplum bazındaki önemi vurgulanmıştır. Algı kavramının gelişimi ve estetik kavrayış sürecindeki rolü araştırılarak devam edilen bu bölümde bir estetik değer yargısı olan beğeninin algıyla olan ilişkisi, algının objektif ve subjektif temellere oturtabilen yapısı irdelenmiştir. Estetik algının tasarıma etkisi ve mimari tasarımda estetik algı faktörünün incelemesi yapılmıştır.
'Türkiye Mimarlığında Tasarım Estetik Algı' başlığı taşıyan dördüncü bölümde Türkiye Mimarlığı'nın dönemleri ve örnekleri incelenmiş, her döneme ait birer örnek seçilerek estetik algı değişimleri ve bu değişimlerin mimari tasarımdaki rolü anlatılmıştır. Mimaride estetik algı olgusunun deneysel olarak irdelenebilmesi için 60 kişiyle yapılan 17 soruluk anketin çözümlemeleri yapılmış, katılımcılar mimarlık öğrencileri ve mimarlar olarak iki gruba ayrılarak bu gruplar arasındaki algı farklılaşmalarının var olup olmadığı, varsa neye göre şekillendiği araştırılmıştır. 
Çalışmalardan elde edilen veriler beşinci ve son bölüm olan sonuç bölümünde biraraya getirilerek, estetik algının tasarım üzerindeki en önemli etkenlerden olduğu, her ne kadar subjektif tarafları olsa da, içinde yaşanılan coğrafya, kültür ve sosyal yapıya bağlılığı nedeniyle objektif yanının da baskın ve hakim olduğu, değişen dijital dünyayla birlikte bireyler arasındaki mesafelerin kısalması yoluyla kültürlerin yer yer homojenleşmeye başladığı ve artık estetik yargıların daha da ortaklaştığı tezi savunulmuştur.

Abstract:
In this study, the relationship between design and aesthetic perception, the role of aesthetics, the variability of perception, and the role of the factors which constitute the aesthetic perception are examined through the architectural design which is one of the sub-areas of design.
The impact of the aesthetic perception on architectural design will be discussed in the five sections; namely, 'Introduction', 'Overview of Concepts', 'Design and Aesthetic Perception Relation', 'Design and Relation in the Architecture of Turkey' and 'Conclusion'.
In 'Introduction' chapter, a brief description of the subject is given, while the aim, scope and the method are explained.
In Chapter 2, 'Overview of the Concepts', the concepts of aesthetics, perception and design have been examined and their definitions are discussed.
In Chapter 3, ''Design and Aesthetic Perception Relation', the process of product development was examined in relation to the design performance and the impetus in the product development process was investigated. The role and importance of aesthetics in the development process of the product are examined together with the interdependent and interrelated process of aesthetics in both production and consumption process. In this section where the objective and subjective approaches to aesthetics are expressed and the importance of aesthetic awareness for the individuals and the society was emphasized. The development of the concept of perception and its role in the process of aesthetic comprehension is also investigated. Furthermore, the relationship between liking/appreciation which is an aesthetic value of judgement and perception, and the structure of perception that can place the objective and subjective basis of liking/appreciation are examined. The effect of aesthetic perception on design and aesthetic perception factor in architectural design were discussed.
In Chapter 4, 'Design and Aesthetic Perception Relation in the Architecture of Turkey', different periods of Architecture in Turkey and the examples from these periods were reviewed.  The Aesthetic Perception changes in the aesthetic perception were explained by selecting a sample of each period. The role of these changes in architectural design were described. In order to empirically examine the aesthetic perception phenomenon in architecture, a questionnaire including 17 questions was conducted with 60 people. The participants were divided into two groups as the architecture students, and the architect to investigate the differences in perception between these groups.
In the Conclusion chapter, the collected data is utilitized to assert that the aesthetic perception is one of the most important factors in the design process. Since it is related to the geographic, cultural and socio-structural background of the participants, they have some subjective aspects. However, their objective side is more dominant because along with the changing digital world, the distances among the individuals had been shortened. As a result, the culture has become more homogenous; therefore, the aesthetic judgments are shared commonly compared to the previous eras.