Antenatal izlem için başvuran son trimester gebelerin gestasyonel diabetes mellitus hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları ile sağlık uygulamaları arasındaki ilişki
The relationship between the knowledge, attitude and behaviors about gestational diabetes mellitus and health practices of last-trimest pregnancy applying for antenatal monitoring
Yazar: ŞAZİLE DİRİM
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Diabet-gebelik sırasında = Diabetes-gestational ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Gebelik = Pregnancy ; Sağlık bilgisi-tutum, uygulama = Health knowledge-attitudes, practice ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM), ilk defa gebelikte tanısı konulan ve özellikle gebeliğin ikinci yarısından sonra ortaya çıkan bir hiperglisemi durumudur. GDM;  gebelik, doğum ve yenidoğan üzerinde negatif etkilere sebep olabilmekte, gebe kadınların sağlıksız bir gebelik geçirmesine, obstetrik yönden gelişebilecek komplikasyonlara, spontan abortus, preeklampsi, polihidramios gibi maternal komplikasyonlara, fetal anomaliler, erken doğum riski gibi komplikasyonlara, sezeryan doğum ve doğum travmasına bağlı komplikasyonlara, yenidoğan döneminde ise hipoglisemi, polisitemi, hipokalsemi, hipomagnezemi gibi problemlere, sonraki yıllarda ise obezite ve tip 2 diyabet gelişme riski açısından birçok soruna neden olabilmektedir. Çalışmamızda Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi (HNH EAH) Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği Gebe polikliniğine antenatal kontrol için başvuran son trimester gebelerin GDM hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarını saptamayı, sağlık uygulamaları arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi ve böylece gebelerin GDM'la ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını etkileyen faktörleri saptayarak literatüre katkıda bulunmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma olan çalışma, Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan ve son trimesterde olan 132 gönüllü gebe ile Haziran-Ağustos 2021 tarihleri arasında uygulandı. Katılımcılara tarafımızdan literatür incelemesi sonucunda hazırlanan ve GDM ile ilişkili olabilecek çeşitli sosyo-demografik verileri ve faktörleri sorgulayan, 32 sorudan oluşan sosyo-demografik veri formu, 14 sorudan oluşan GDM Bilgi Formu ve gebelikteki sağlık uygulamalarını saptamak için Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeği dolduruldu. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 21.0 ve MS-Excel 2007 programları kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmamız son trimesterdeki yaş ortalaması 29.96±5.27 olan 132 gebe ile yapıldı. Gebelerin sadece %51,5'inin bu gebeliğinde OGTT yaptırdığı saptandı. OGTT yaptıran gebelerin %25'i GDM tanısı aldı. GDM tanısı alan gebelerin büyük çoğunluğunun 35 yaş altında olup sadece %3,7'sinin 35 yaş ve üzerinde olduğu gözlemlendi. Gebelerin OGTT yaptırmama sebeplerini incelediğimizde; %46'sının bebeğine zarar vereceğini düşündüğü için, %24,7'sinin gerekli olduğunu düşünmediği için yaptırmadığını ifade etti. Geçmiş gebeliğinde GDM tanısı alan kişilerin bu gebeliklerinde de GDM tanısı alma olasılığı arasında tanı alma dağılımı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edildi (p<0,05). Gebelerin GDM Bilgi Formu puan ortalaması 14 puan üzerinden 10.88±2.67 olup GDM hakkında iyi bilgiye sahip oldukları düşünüldü. Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçek puanı ortalaması 165 puan üzerinden 147.43±8,81 olup gebelerin iyi bir sağlık kontrolüne sahip oldukları saptandı. GDM Bilgi Formu puanı ile Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçek puanı arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulundu. GDM Bilgi Formu puanı arttıkça Gebelikte Sağlık Uygulamaları ölçek puanı da arttığı izlendi. Çalışmamızda önceki gebeliğinde GDM tanısı almış gebelerin GDM Bilgi Formu puan ortalaması, GDM tanısı almayan gebelere göre yüksek çıktı ve aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptandı (p<0.05). GDM Bilgi Formu puanları ile eğitim durumu, doğum sayısı, yaşayan çocuk sayısı, gelir durumu ve diğer sosyodemografik veriler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmedi (p>0.05). Gebelikte Sağlık Uygulamaları ölçek puanları ile sigara kullanım durumu ikili karşılaştırılmalarda kullanan ve kullanmayanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edildi (p<0.05). Gebelikte Sağlık Uygulamaları ölçek puanları ile eğitim durumu, çalışma durumu, ölü ya da canlı dahil tüm doğum sayısı, yaşayan çocuk sayısı, gelir durumu ve diğer sosyo-demografik veriler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmedi (p>0.05). Çalışmamızda GDM riski ile eğitim düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadı (p>0.05). Gebelerin çoğunluğu gelirinin giderine eşit olduğunu belirtti. GDM riski ile gelir durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadı (p>0.05). Gebelerin çoğunluğu (%92,4) sigara kullanmıyordu ve hiçbirinin alkol kullanma alışkanlığı yoktu. Sonuç: Hem fetal hem maternal birçok soruna yol açabilen GDM, çok önemli bir toplum sağlığı sorunlarımızdan biridir. Karşılaşma sıklığı da giderek çoğalmaktadır. Ortaya çıkabilecek komplikasyonları önlemenin tek yolu GDM'un erken teşhis ve tedavisidir. GDM tanısı koyabilmek için endokrinoloji ve metabolizma alanında etkin derneklerinin ortak görüşleri OGTT yapılmasıdır. GDM ve oluşturacağı sorunların önlenmesi açısından hem doğru bilgiyi uygun zamanda aktarma hem de koruyucu hekimlik bakımından, birinci basamak aile hekimlerine çok önemli sorumluluk düşmektedir. Anahtar kelimeler: Gebelik, Diyabet, Gestasyonel diabetes mellitus, GDM bilgi düzeyi, Gebelikte Sağlık Uygulamaları

Abstract:
Purpose: Gestational Diabetes Mellitus (GDM) is a hyperglycemia condition that is usually diagnosed after the second half of pregnancy. GDM can have negative effects on pregnancy, delivery and the newborn; pregnant women may have an unhealthy pregnancy with complications in obstetrics, maternal and fetal complications such as spontaneous abortion, preeclampsia, polyhydramios, fetal anomalies, premature birth risk and complications related to c section and birth trauma. For new borns. it can cause problems such as hypoglycemia, polycythemia, hypocalcemia, hypomagnesemia and also many problems like developing obesity and type 2 diabetes in the following years. In our study, we aimed to determine the knowledge, attitudes and behavior of last trimester pregnant women who presented to Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital (HNH EAH) Gynecology and Obstetrics Clinic for their antenatal control regarding GDM and to evaluate the relationship between health practices and GDM. We aimed to contribute to the literature by identifying the factors that affect the knowledge, attitudes and behavior of pregnant women regarding GDM. Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted at Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital between June and August 2021 with 132 pregnant women who met the inclusion criteria and were in their last trimester. The participants filled in a socio-demographic data form consisting of 32 questions inquiring various sociodemographic features and factors that may be related to GDM, a GDM Knowledge form consisting of 14 questions to evaluate their knowledge about GDM which was prepared after reviewing the literature, and the Health Practices in Pregnancy Scale to determine their health practices in pregnancy. IBM SPSS Statistics 21.0 and MS-Excel 2007 programs were used for statistical analysis and calculations. Statistical significance level was accepted as p<0.05. Results: Our study was conducted with 132 pregnant women with a mean age of 29.96±5.27, all in their last trimester. It was determined that only 51.5% of the pregnant women had undergone an OGTT in this pregnancy. 25% of the pregnant women who had undergone an OGTT were diagnosed with GDM. It was observed that the majority of the pregnant women diagnosed with GDM were under the age of 35, and only 3.7% of them were aged 35 and over. The main reasons for refusing to have an OGTT was: 46% thought it would harm their baby, and 24.7% did not think it was necessary. There was a statistically significant relationship between being diagnosed with GDM and being diagnosed with GDM in previous pregnancies (p<0.05). The mean GDM knowledge score of the pregnant women was 10.88±2.67 out of 14 points, showing that they had good knowledge about GDM. The mean score of the Health Practices in Pregnancy Scale was 147.43±8.81 out of 165 points, and it was determined that they had good health control. A statistically significant positive correlation was found between the GDM knowledge score and the Health Practices in Pregnancy Scale score. It was observed that as GDM knowledge scores increased, the Health Practices in Pregnancy scale scores also increased. In our study, the mean GDM knowledge scores of the pregnant women who were diagnosed with GDM in their previous pregnancy was higher than the pregnant women who were not diagnosed with GDM with statistically significant difference between them (p<0.05). No statistically significant difference was found between GDM knowledge scores and educational status, number of births, number of living children, income status and other sociodemographic data (p>0.05). A statistically significant difference was found between users and non-users in the pairwise comparison of Health Practices in Pregnancy scale scores and smoking status (p<0.05). No statistically significant difference was found between the Health Practices in Pregnancy scale scores and educational status, employment status, the number of births including dead or alive, the number of living children, income status and other socio-demographic data (p>0.05). In our study, no statistically significant difference was found between GDM risk and education levels (p>0.05). The majority of pregnant women stated that their income was equal to their expenses. No statistically significant difference was found in terms of GDM risk and income status (p>0.05). Most of the pregnant women (92.4%) did not smoke and none of them consumed alcohol. Conclusion: GDM, which can cause both fetal and maternal problems, is a very important public health problem with increasing prevalance. Early diagnosis and treatment of GDM is the only way to prevent complications that may arise. In order to diagnose GDM, the common opinion of active associations in the field of endocrinology and metabolism is to perform an OGTT. Family physicians working in primary care have a very important role both in terms  of risk assessment for preventing GDM and the problems it will cause and giving the relevant information at the appropriate time. Keywords: Pregnancy, Diabetes, Gestational diabetes mellitus, GDM knowledge level, Health Practices in Pregnancy