Bilgelik algısının psikososyal faktörlerle ilişkisi ve panik bozukluk hastalarıyla sağlıklı grubun bilgelik algısı açısından karşılaştırılması
Perception of wisdom with psychosocial factors relationship and with panic disorder patients in terms of the perception of wisdom of the healthy group comparison
Yazar: DİLER ÖZYURT
Danışman: PROF. DR. CUMHUR TAŞ
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Bilgelik = Sagacity ; Panik bozukluk = Panic disorder ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Psikososyal faktörler = Psychosocial factors ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress

Özet:
Bu araştırma bilgelik ve iyi oluşun pozitif yönde ilişkili oluşundan yola çıkılarak bilgeliği etkileyen ya da bilgelikten etkilenen faktörlerin bulunmasının klinik pratikte fayda sağlamasının önü açılmak üzere yürütülmüştür. Bilgelikle pozitif ilişkili kavramların anksiyete ile negatif ilişkili oluşu ve bilgelik anksiyete ilişkisini direkt açıklayan verilerin sınırlılığının dikkat çekmesi, bilgelik- kişisel özellikler ilişkisine dair çalışmaların netleşmemiş olması üzerine bunlar ve içgörü, stresle başa çıkma tarzları gibi ilişkili faktörlerin birlikte incelenmesinin iyi oluşu arttırma ve dahası problemli durumlar için terapilerde çalışılması etkili olabilecek noktalara öncelik verilmesi hususuna dikkat çekme amaçlanmıştır.
Alan yazındaki bulgular ve bilgelik tanımlarından faydalanılarak bilgelikle ilişkili bazı faktörler ele alınmış, kesitsel olarak birbirleriyle korelasyonları incelenmiş ve sonrasında neden-sonuç ilişkisine dair çıkarım sağlamak üzere Yapısal Eşitlik Modellemesinden (YEM) faydalanılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde bu faktörlerin patolojideki durumlarını incelemek üzere 33 Panik Bozukluk (PB) tanılı ve 201 sağlıklı gönüllü katılımcının ölçek sonuçları korelasyon analizi ve t-Test ile karşılaştırılmış, bu bulgular ve esnek kişilik özellikleri, problem odaklı başa çıkışlar, bilişsel içgörü, bilgelik şeklindeki yolun anksiyeteyle negatif ilişkili olduğuna işaret eden YEM doğrultusunda incelenmiştir. Esnek kişilik özelliklerinin, problem odaklı başa çıkma tarzlarının, duygu düzenleme ve mizah bilgelik boyutlarının ve bilişsel iç görünün arttırılması ve çaresiz yaklaşımın azaltılması gibi müdahalelerin olumsuz duygulanımı/ ruminasyonu azaltma, iyi oluşu arttırmaya faydasına işaret eden bulguların psikoterapilerdeki etkilerinin deneylerle incelenmesi önerilmiştir. Zorlu yaşam olaylarının bilgelik, travmatik büyüme gibi olumlu sonuçlara ya da anksiyete gibi olumsuz sonuçlara
dönüşmesinde bilişsel içgörünün dengeleyici ve kritik rolü, ayrıca önceki araştırmalarda önerilen anksiyete bozukluğu durumunda bilişsel iç görü-anksiyete ilişkisine dair veri sunulmuştur.
Psikoterapilerde etkinlik ve hız kazanmaya faydalı olacağı düşünülen noktalar gelecek araştırmalara yön göstermesi amacıyla tartışma bölümünde ifade edilmiştir.

Abstract:
Based on the positive correlation between wisdom and well-being, this research was conducted to pave the way for the finding of factors that affect or are affected by wisdom in clinical practice. The fact that the concepts positively related to wisdom are negatively related to anxiety, and the limited data directly explaining the wisdom-anxiety relationship, and the studies on the relationship between wisdom and personal characteristics have not been clarified draw attention. It is aimed to attract attention to the issue of giving priority to the points that can be effective work in therapies.
Using the findings and definitions of wisdom in the literature, some factors related to wisdom were discussed, their correlation with each other was examined, and then Structural Equation Modeling (SEM) was used to make inferences about the cause-effect relationship. In the second part of the study, in order to examine the differences on the pathology of these factors, 33 panic disorders' (PD) and 201 healthy volunteer participants' results were compared with correlation analysis and t-Test. It has been suggested that the effects of the findings in psychotherapy pointing out that interventions such as increasing flexible personality traits, problem-focused coping styles, emotion regulation and humor wisdom dimensions, and cognitive insight; reducing the helpless coping way are beneficial in reducing negative affect/rumination and increasing well-being through experiments are suggested. The stabilizing and critical role of cognitive insight in the transformation of difficult life events into positive outcomes such as wisdom, traumatic growth or negative outcomes such as anxiety, and data on the relationship between cognitive insight and anxiey in anxiety disorder, which was suggested in previous studies, are presented.
The points that are thought to be beneficial for gaining effectiveness and speed in psychotherapies are stated in the discussion section to guide future research.