İzmir ili fon radyasyon düzeylerinin belirlenmesi, insan sağlığı üzerine etkilerinin değerlendirilmesi ve coğrafi bilgi sistemleri aracılığı ile dağılımın gösterilmesi
The determination of background radiation level for İzmir, the evaluation of impact on human health and demonstrating of distribution by using geographical information systems
Yazar: HALİM TAŞKIN
Danışman: PROF. DR. SENİHA BİLGE HAPÇIOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Doğal radyoaktivite = Natural radioactivity ; Doğal radyoaktivite = Natural radioactivity ; Evler = Houses ; Gama ışınları = Gamma rays ; Radon = Radon ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyoaktivite = Radioactivity ; İzmir = Izmir

Özet:
Bu çalışmada İzmir ilinin ev içi radon derişimleri, içme suyu ve yüzey toprağındaki radyoizotopların derişimleri, iç ve dış gama radyasyon düzeylerinin belirlenmesi ve dağılımın coğrafi bilgi sistemleri ile gösterilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kesitsel tiptedir. Ev içi radon gazı ölçümleri ili temsilen TÜİK tarafından belirlenen 2004 konutta gerçekleştirilmiştir. İl genelinde 868 adet içme suyu örneği, 187 noktadan toprak örneği alınmış, 287 noktada dış gama ve 248 konutta iç gama ölçümleri yapılmıştır. Ev içi radon derişimlerinin belirlenmesinde, Dünya'da yaygın olarak kullanılan CR–39 pasif nükleer izdetektörleri kullanılmıştır. İçme suyu örneklerinin toplam alfa ve beta aktivitelerinin belirlenmesi, Berthold, LB770, 10 kanallı, orantılı sayıcı kullanılarak, toprak örneklerinin radyonüklit konsantrasyonları, Gama Spektrometri Sistemi kullanılarak ve gama ışınlama doz hızları ise Thermo RadEye NBR, sintilasyon detektörü kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İl geneli için ev içi ortalama radon konsantrasyonu 89±10 Bq/m3 olarak bulunmuştur. Konut tipi, bina yaşı, kullanım alanı ve duvar yapı malzemesi ile radon derişimi arasında ilişki tespit edilmiştir (p<0,001). Su örneklerindeki ortalama alfa aktivitesi 0,072±0,030 Bq/L, ortalama beta aktivitesi 0,217±0,028 olarak tespit edilmiştir. Toprak örneklerindeki ortalama gama aktiviteleri K-40, Ra-226, Th-232 ve Cs-137 izotopları için sırasıyla 463±43, 43±4, 41±4 ve 3,1±1 Bq/kg olarak belirlenmiştir. Yerden 1 metre yükseklikte ki dış ve iç gama doz hızı ortalamaları sırasıyla 88±41 ve 74±24 nGy/saat olarak ölçülmüştür. Değerlendirilen detektörlerden 11 (%0,6) tanesi ülkemizde kapalı ortamlar için müsaade edilen 400 Bq/m3'lük sınır değeri, 576 (%28,7) tanesi de DSÖ'nün önerdiği 100 Bq/m3'lük sınır değerin üzerinde çıkmıştır. Ayrıca doğal kaynaklardan alınan ortalama yıllık dozlar ve buna bağlı yaşam boyu kanser riskleri hesaplanmış ve ilin fon radyasyon haritası çıkartılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine the indoor radon concentration, gross alpha beta activity concentration in drinking water, radionuclide concentration of surface soil, indoor and outdoor gamma dose rate for the İzmir province and to obtain the spatial distribution of these radiologic parameters for around the province. Indoor radon concentrations were detected in 2004 dwelling by using the passive CR-39 nuclear track detector. Total of 868 drinking and tap water samples and 187 soil samples were collected.  Gross alpha and beta radioactivity measurements in water samples were determined by using low level proportional counter system of LB770-PC model Berthold with 10 channel. Radionuclide concentration in soil samples were analyzed by using HP Germanium detector of Canberra. 287 outdoor and 248 indoor gamma dose rate measurements were carried out with NBR model of Thermo portable plastic sintilation detector. The avarage indoor Radon concentration was determined as 89±10 Bq/m3, the avarage Gross Alpha and Beta activity in water was measured as 0,072±0,030 and 0,221±0,029 Bq/L respectively. The avarage radionuclide concentration of 40K 226Ra 232Th and 137Cs in soil samples were found to be 463±43, 43±4, 41±4, and 3,1±1,0 Bq/kg respectively. The avarage indoor and outdoor gamma dose rate were measured as 88 ±41 nGy/hour and 74± 24 respectively. 11 (%0,06) of the detectors exceeded the acceptable indoor Radon limit for Turkey, which is 400 Bq/m3. Also, the Radon concentration level in 576 dwelling (%28,7) was higher than the limit value determined by WHO as 100 Bq/m3. In addition,  annual average radiation exposure doses and  lifetime cancer risks were calculated for inhabitants of İzmir province and radiation distribution maps were drawn.