Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ve vergi düzenlemeleri kapsamında türev ürün sözleşmelerini değerleme ve raporlama yaklaşımı: Reel sektör ve mevduat bankaları raporlamasına yönelik bir araştırma
A research oriented on valuation and reporting approach, non- financial firms and deposit banks reporting within the concept of International Financial Reporting Standards and Turkish tax regulations to derivative contracts
Yazar: ARİF AYLUÇTARHAN
Danışman: DOÇ. DR. ASLI TÜREL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bankalar = Banks ; Değerleme = Valuation ; Raporlama = Reporting ; Reel sektör = Real sector ; Standartlar = Standards ; Uluslararası Finansal Raporlama Standartları = International Financial Reporting Standarts ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vadeli işlem sözleşmeleri = Future contracts ; Vergilendirme = Taxation

Özet:
Günümüz ekonomik koşulları dolayısı ile uluslararası faiz ve kur istikrarsızlığı yoğun olarak yaşanmaktadır. Bu şartlar altında reel sektör işletmeleri ve finansal işletmeler hem yurt içi hem de yurtdışı faaliyetlerini istikrarlı ve öngörülebilir şekilde yürütmek ve mevcut şartlar altında spekülatif gelir sağlamak üzere yaygın olarak türev ürün sözleşmeleri kullanmaktadırlar.

	Bu çalışmada türev ürün sözleşmelerinin değerleme ve raporlanmasına ilişkin olarak Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) düzenlemeleri ile Türk Vergi Mevzuatı düzenlemeleri karşılaştırmalı olarak açıklanmıştır. Türev ürün sözleşmelerinin UFRS'ye göre değerlemesi ve raporlanmasının temelde bütüncül, finansal raporlama bazlı olduğu ve sözleşmelerin kullanım amacının (ekonomik özünün) bu raporlamaya yön verdiği sonucuna varılmıştır. Bu husus vergi mevzuatının işlem bazlı ve diğer hukuki mevzuat kaynaklı sınırlı yaklaşımı dikkate alındığında daha açık olarak anlaşılmaktadır.

	Çalışma kapsamında yapılan araştırmada 2016 yılında BİST 100 endeksinde yer alan reel sektör şirketleri ile Türkiye'de faaliyet gösteren mevduat bankalarının konuya ilişkin finansal tablo dipnotları incelenmiştir. Araştırma verileri daha önce aynı kapsamı esas alarak yürütülen iki çalışma verileri ile karşılaştırmalı olarak analiz edilerek sunulmuştur. Öz olarak hem türev ürün sözleşmelerine taraf olunma oranının arttığı hem de türev ürün sözleşmelerinin kullanım amacına uygun raporlama yapıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Reel sektör işletmelerinin türev ürün sözleşmelerine daha çok riskten korunma amacı ile taraf olurken, mevduat bankalarında amacın daha çok spekülatif olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca türev ürün sözleşmeleri ile ilgili olarak UFRS ve vergi düzenlemeleri dolayısı ile ortaya çıkan geçici farklardan dolayı "Ertelenmiş Vergi" raporlama düzeyinin önemli oranda olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
On the occasion of today's economic conditions international interest rate and currency instability is intensively experienced. Under these conditions, real economy businesses and financial businesses are widely using derivative contracts for carrying out their domestic and international activities in stable and foreseeable way and under current conditions for making speculative income. 

In this study regarding valuation and reporting of derivative contracts International Financial Reporting Standards (IFRS) are comparatively explained in comparison with Turkish Tax Legislation. It is concluded that IFRS valuation and reporting of derivative contracts are essentially holistic, financial reporting based and intended purpose (economic substance) gives direction to this reporting. This matter is better understood when tax legislation's transaction based and other legal legislation based limited approach is taken into consideration.

In the research made within the concept of study financial reporting parts and disclosures of non-financial companies in listed Borsa Istanbul 100 Index (BIST-100) and deposit banks that operate in Turkey in 2016. Research data are presented in comparison with two previous studies performed based in same concept. It is arrived at a conclusion that as substance ratio of being part of derivative contracts is increased and it has been made reporting befitting with intended purpose of derivative product contracts. While non-financial companies are being part of derivative product contracts mostly with the purpose of risk hedging, in deposit banks this purpose is mostly speculative. Besides it is ascertained that the "deferred tax" reporting level is at a significant rate consequently temporary differences are emerged because of IFRS and tax regulations.