İslamiyet'ten önce Türk - Fars ilişkileri
Turkish-Persian relations before Islam
Yazar: SEZER YASİN GÜNEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİYE TUNÇ
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Türk tarihi = Turkish history ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; İslamiyet öncesi = Before Islam

Özet:
Türk- Fars ilişkileri Orta Asya'dan göç eden Türk kabilelerinin İran topraklarında yer alan bölgelerde faaliyet göstermeleri ile başlamıştır. Bu süreç Medlerin İran'da yükselişte oldukları dönemde İskitlerin göçleri sonucu Kimmerleri takip ile Anadolu'ya girerek İran topraklarına yönelmeleriyle devam etmiştir. II. Kyros İran topraklarında Pers İmparatorluğu'nu kurmasıyla birlikte yayılmacı bir politika benimsemiştir. Bunun sonucu olarak doğu sınırlarında bulunan İskitlerle mücadele etmiştir. Bu mücadeleyi halefleri de sürdürmüştür. Pers İmparatorluğu tarih sahnesinden çekildiği zamana kadar Türk- Fars ilişkileri İskitler vasıtasıyla devam etmiştir. Pers İmparatorluğu'nun mirasçısı olan Sâsânîler döneminde Türk devlet ve boyları ile uzun süreli mücadeleler olmuştur. Sâsânîler Hunlar başta olmak üzere Sabir, Avar, Göktürk gibi Türk devletleri ile mücadele etmişlerdir. Sâsânîler ve Türkler arasındaki mücadelelerde her iki tarafın yayılmacı politikaları ve İpek Yolu'nda hâkimiyet kurma düşüncesi belirleyici olmuştur. Bu durum kaçınılmaz olarak kültürel etkileşimleri beraberinde getirmiştir. Ağırlıklı olarak doğu sınırında yer alan Türkler ile uzun süreli mücadelesini sürdüren Sâsânîler Türkler ile ilişkileri esnasında bazen ticari bazen de savaş alanında gerçekleştirdikleri ilişkilerde birbirlerini etkilemeyi başarmışlardır.  Ayrıca Göktürk ve Uygurlar döneminde İrani bir kavim olan Soğdlular ile siyasi, ticari ve kültürel etkileşimler olmuştur.

Abstract:
Turkish-Persian relations started with the activity of Turkish tribes who migrated from Central Asia in the regions of Mesopotamia geography located in Iran. This interaction continued when the Medes were on the rise in Iran, as a result of the loss of their lands by the Scythians, following the Cimmerians and entering Anatolia and heading towards Iranian lands. II. Cyrus adopted an expansionist policy with the establishment of the Persian Empire in Iran. As a result of this, it entered into a struggle with the Scythian groups in its eastern borders. His successors continued this struggle. The Turkish-Persian interaction continued through the Scythians until the Persian empire disappeared from the stage of history. The Sassanids fought with the Turkish states such as Sabir, Avar, Göktürk, especially the Huns.  In the struggles between the Sassanids and the Turks, the expansionist policies of both sides and the idea of domination on the Silk Road were decisive. This situation inevitably brought along cultural interactions. The Sassanids, who continued their long-term struggle with the Turks, who were mostly located on the eastern border, managed to influence each other in their relations with the Turks, sometimes commercially and sometimes on the battlefield.  In addition, during the Göktürk and Uyghur periods, there was political, commercial