Mide kanseri hastalarında manevi bakım gereksinimleri ile manevi iyi oluş arasındaki ilişkide sağlık kaderciliğinin aracılık etkisi
The mediating effect of health fatalism on the relationship between spiritual care needs and spiritual well-being in stomach cancer patients
Yazar: İREM KOÇAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM ŞİRİN GÖK
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı mide kanseri hastalarında manevi bakım gereksinimleri ile manevi iyi oluş arasındaki ilişkide sağlık kaderciliğinin aracılık etkisini incelemektir.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı türde bir araştırmadır. Araştırmaya Van Yüzüncü Yıl Dursun Odabaş Tıp Merkezi'nin onkoloji ve hematoloji kliniğinde Ekim 2023- Nisan 2024 tarihleri arasında yatan 154 mide kanseri hastası alındı. Araştırmanın bağımsız değişkeni manevi bakım gereksinimleri, bağımlı değişkeni manevi iyi oluş ve aracı değişkeni sağlık kaderciliğidir. Araştırmanın verileri Tanımlayıcı Özellikler Formu, Dini Sağlık Kaderciliği Skalası, Manevi İyi Oluş Ölçeği ve Spiritüel Bakım Gereksinimleri Ölçeği ile toplandı. Veriler sayı, yüzdelik, ortalama, standart sapma, bağımsız gruplarda t Testi, one way ANOVA,  Pearson korelasyon ile analiz edildi. Aracı etki analizinde Process Macro yazılımı kullanıldı.
Bulgular: Mide kanseri hastalarının % 55.8'i okuryazar değil ve hastaların yaş ortalaması 59.62±13.78'dir. Hastaların sağlık kaderciliği puan ortalaması 67.16±12.32'dir. Hastaların toplam manevi iyi oluş, anlam, barış ve inanç alt boyutlarının puan ortalaması sırası ile 19.40±0.51, 6.5±4.11, 5.06±3.67, 7.81±5.03'dir. Manevi bakım gereksinimleri toplam puan ortalaması 86.65±14.55, anlam ve umut 52.69±9.86, önemseme ve saygı puan ortalaması 33.96±5.69 ve'dir. Manevi bakım gereksinimlerinin manevi iyi oluşu pozitif yönde etkilediği (β=0.346 p<0.001) ve manevi iyi oluştaki değişimin yaklaşık %12'sini açıkladığı belirlenmiştir. Manevi bakım gereksinimleri aracı değişken olan sağlık kaderciliğini pozitif yönde etkilemekte ve (β=0.737 p<0.001) ve sağlık kaderciliğindeki değişimin yaklaşık %54'ünü açıklamaktadır. Sağlık kaderciliğinin  manevi bakım gereksinimleri ile manevi iyi oluş arasındaki ilişkide aracılık etkisi olduğu tespit edildi (β=0.1687, LLCI=0.0370, ULCI=0.3044 p<0.001). Sağlık kaderciliğinin aracı etkisi manevi bakım gereksinimleri ile manevi iyi oluş arasındaki ilişkinin  %16'sını açıklamaktadır.
Sonuç: Mide kanseri hastalarının sağlık kaderciliği puanı yüksek, toplam manevi iyi oluşu ve   barış, anlam, inanç alt boyutları düşük düzeyde saptandı. Spirituel bakım gereksinimleri, anlam ve umut ile önemseme ve saygı puanı yüksek düzeydedir. Manevi bakım gereksinimleri arttıkça manevi iyi oluş ve sağlık kaderciliği artmakta; sağlık kaderciliği arttıkça manevi iyi oluş artmaktadır. Sağlık kaderciliğinin manevi bakım gereksinimleri ile manevi iyi oluş arasındaki ilişkide aracı etkisi vardır. 
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, manevi bakım gereksinimi, manevi iyi oluş,  mide kanseri, sağlık kaderciliği.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to examine the mediating effect of health fatalism on the relationship between spiritual care needs and spiritual well-being in gastric cancer patients.
Material and method: It is a descriptive and correlational study. The study included 154 gastric cancer patients hospitalized in the oncology and hematology clinic of Van Yüzüncü Yıl Dursun Odabaş Medical Center between October 2023 and April 2024. The independent variable of the study was spiritual care needs, the dependent variable was spiritual well-being and the mediating variable was health fatalism. The datas were collected using the Descriptive Characteristics Form, The Religious Health Fatalism Scale, Functional Assessment of Chronic Illness Therapy–Spiritual Well-Being Scale (FACIT-SP 12), and Spiritual Care Needs Inventory. Datas were analyzed by number, percentage, mean, standard deviation, independent samples t test, one way ANOVA, Pearson correlation. Process Macro software was used for mediating effect analysis.
   Results:  Among gastric cancer patients, 55.8% were illiterate and the mean age of the patients was 59.62±13.78 years. The mean the religious health fatalism score of the patients was 67.16±12.32. The mean scores of the total spiritual well-being, meaning, peace and faith sub-dimensions were 19.40±0.51, 6.5±4.11, 5.06±3.67, 7.81±5.03, respectively. The mean total score of spiritual care needs was 86.65±14.55, meaning and hope 52.69±9.86, caring and respect 33.96±5.69. It was determined that spiritual care needs positively affected spiritual well-being (β=0.346 p<0.001) and explained approximately 12% of the change in spiritual well-being. Spiritual care needs positively affect health fatalism, which is a mediating variable, (β=0.737 p<0.001) and explain approximately 54% of the change in health fatalism. Health fatalism was found to mediate the relationship between spiritual care needs and spiritual well-being (β=0.1687, LLCI=0.0370, ULCI=0.3044 p<0.001). The mediating effect of health fatalism explains 16% of the relationship between spiritual care needs and spiritual well-being
Conclusion: Gastric cancer patients had high the religious health fatalism scores and low total spiritual well-being and peace, meaning, faith sub-dimensions. Spiritual care needs, meaning and hope, and caring and respect scores were high. As spiritual care needs increased, spiritual well-being and health fatalism increased; as health fatalism increased, spiritual well-being increased.  Health fatalism has a mediating effect on the relationship between spiritual care needs and spiritual well-being.
Key Words: Nursing, spiritual care need, spiritual well-being, stomach cancer, health fatalism.