Anadolu sahası Türk fıkralarında stereotipler
Stereotypes in Turkish jokes in Anatolia field
Yazar: ZELİHA SARARMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇERİBAŞ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Fıkralar = Jokes ; Stereotipler = Stereotypes ; Tipler = Characters

Özet:
Sözlü edebiyat ürünleri içerisinde yapı ve muhteva bakımından kendine özgü 
niteliklere sahip edebi bir tür olan fıkralar günlük hayatın içerisinde çeşitli sebeplerle 
anlatılır. Bazen bir konuyu açıklamak, konunun anlaşılmasını kolaylaştırmak fıkra 
anlatma sebebi olurken bazen de hoşça vakit geçirmek için anlatılan fıkralar da 
vardır. Fıkralar bu yönleri yanında kimi zaman güldürürken kimi zaman da 
dinleyicisini veya okuyucusunu düşündürmeye de sevk eder. Hatta bazılarını 
anlayabilmek için ilgili olduğu konu hakkında bilgi sahibi olmak gerekmektedir. 
Fıkralar, sosyal ve siyasal baskıya bir karşı duruşu sergilediği gibi, toplumsal 
yaşamın bozuk yönlerinden usanmış, farklı inanç ve hayat fikirlerine sahip olmaları 
sebebiyle dışlanmış, haklarında türlü fetvalar çıkarılıp yaptırımlar uygulanan halk 
kesiminin sözcülüğünü de yapabilme görevini üstlenmektedir.
Halk, duygularını, düşüncelerini, sıkıntılarını, isyanlarını ve isteklerini fıkralar 
yoluyla dile getirmiştir. Bunu doğrudan yapmak yerine çeşitli fıkra tipleri yaratıp 
bunlara belli görevler yüklemiştir. Bu tiplerin yüklendiği görevler sayesinde halk 
istediği her şeyi özgürce dile getirebilme ortamı bulmaktadır.
Bu çalışmanın "Giriş" bölümünde fıkra türü ile ilgili detaylı bilgi verilmektedir. 
Fıkraların kökeni, yapısı, muhtevası, işlevleri vb. ile ilgili detaylı bilgiler verildikten 
sonra "Birinci Bölüm" de stereotip kavramını daha iyi ifade edebilmek amacıyla tip, 
arketip, prototip kavramları detaylı bir şekilde açıklanmaktadır. Stereotip kavramının 
da tanımı, özellikleri ve işlevi üzerinde detaylı durulmaktadır. Son olarak "İkinci 
Bölüm" de stereotiplerin çeşitli gruplara ayrılarak tasnif edilmesi ve örnek fıkra 
metinleri üzerinden tespitleri yapılmaktadır.

Abstract:
Anecdotes, which are a literary genre with unique characteristics in terms of structure 
and content, are explained in daily life for various reasons. Sometimes it is the reason 
to explain a subject, to make it easier to understand the subject, while sometimes 
there are anecdotes to have a good time. In addition to these aspects, the anecdotes 
sometimes make them laugh and sometimes make the audience or readers think. In 
order to understand some of them, it is necessary to have information about the 
subject it is related to. Anecdotes stand against social and political oppression, as 
well as act as the spokesperson of the people who are tired of the corrupt aspects of 
social life, have been marginalized due to their different beliefs and life ideas, and 
who are subject to various fatwas and sanctions.
The people expressed their feelings, thoughts, troubles, rebellions and wishes 
through anecdotes. Instead of doing this directly, he created various types of jokes 
and assigned certain duties to them. Thans to the duties these types undertake, the 
public finds an environment where they can freely express whatever they want.
In the "Introduction" section of this study, detailed information about the type of 
anecdote is given. The origin, structure, content, functions, etc. of the anecdotes. 
After giving detailed information about the concept of type, archetype and prototype, 
the concepts of type, archetype and prototype are explained in detail in order to better 
express the concept of stereotype. The definition, characteristics and function of the 
concept of stereotype are also discussed in detail. Finally, in the "Second Chapter", 
the classification of stereotypes into various groups and their determination through 
sample anecdotal texts are made.