İstanbul ilinde lise öğrencilerinde beslenme kalitesinin sağlıklı yeme indeksi yöntemi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the nutritional quality of high school students' diets in İstanbul using the healthy eating index method
Yazar: GÖZDE RUMEYSA ŞALLI
Danışman: PROF. DR. HAYDAR ÖZPINAR
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Adolesan dönem vücudun gelişiminde önemli bir evredir. Bu dönemde sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmek, ilerleyen yaşlarda obezite ve kronik hastalık riskini azaltabilir. Bu çalışmanın amacı 15-17 yaş aralığındaki lise öğrencilerinin Sağlıklı Yeme İndeksi (SYİ) ile beslenme kalitelerini değerlendirmektir. Çalışma, İstanbul'un Pendik ilçesinde bulunan bir lisede yapılmıştır. 15-17 yaş aralığında eğitim gören 104 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara, Genel Özellikler, Fiziksel Aktivite Bilgileri, Besin Tüketim Sıklığı ve 24 Saatlik Besin Tüketim Kaydı başlıklı anket formundaki sorular yönlendirilmiştir. Bireylerin besin tüketim kaydı BEBİS 9 programı ile analiz edilmiş ve Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 (SYİ-2015) ile hesaplanmıştır. Tüm istatistiksel analizler Statistical Package for Social Sciences for Windows (SPSS) 22.0 istatistik paket programında değerlendirilmiştir. Araştırmaya alınan öğrencilerin Beden Kitle İndeksi (BKİ) değerlerine göre %18.3'ü fazla kilolu, %6.7'si obez olarak belirlenmiştir. Öğrencilerin %45.2'si düzenli olarak fiziksel aktivite yaptığını ifade etmiştir. Düzenli olarak fiziksel aktivite yapan erkek öğrencilerin oranı kız öğrencilerden anlamlı olarak yüksektir.  Öğrencilerin SYİ-2015 puan ortalaması 35.79±10.62'dir. Kız öğrencilerin SYİ-2015 puan ortalaması 37.42±11.75, erkek öğrencilerin SYİ-2015 puan ortalaması ise 34.78±9.82'dir. Beden Kütle İndeksi (BKİ) sınıflandırmasına göre fazla kilolu ve obez olarak sınıflandırılan öğrencilerin SYİ-2015 puan ortalaması sırasıyla 32.73±9.46 ve 30.35±8.07'dir. İyi diyet kalitesine sahip öğrenci bulunmamaktadır. Öğrencilerin %93.3'ü kötü diyet kalitesine sahiptir. Kız öğrencilerde kötü diyet kalitesine sahip olan öğrencilerin oranı %90.0 iken bu oran erkek öğrencilerde %95.3'tür. "Genellikle hangi lokanta türünü tercih edersiniz?" sorusu sorulmuş ve öğrencilerin %63.5'i fast-food yanıtını vermiştir. Lise öğrencileri arasında yapılan Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 çalışmaları, gençlerin dengesiz beslendiğini, beslenme bilincinin zayıf olduğunu ve fiziksel aktivite düzeylerinin düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmalar, gençlerin beyaz ekmek tercihi, sodyum, rafine tahıllar ve yetersiz sebze-meyve alımının kötü beslenmeye neden olduğunu göstermektedir. Ayrıca, öğrencilerin okul çıkışında fast food tüketimi ve kantinlerden tükettikleri yiyeceklerin sağlıklı beslenme indeksini düşürdüğü belirlenmiştir. Bu nedenle, kantinlerde sağlıklı seçeneklerin sunulması gençlerin sağlıklı alışkanlıklar kazanması için önemlidir.

Abstract:
The adolescent period is a crucial stage in the development of the body. Acquiring healthy eating habits during this period can reduce the risk of obesity and chronic diseases in later years. The aim of this study is to assess the Healthy Eating Index (HEI) and diet quality of high school students aged 15-17. The study was conducted at a high school in Pendik, Istanbul, with the participation of 104 students in the 15-17 age group. Participants were directed through a questionnaire covering General Characteristics, Physical Activity Information, Food Consumption Frequency, and 24-Hour Food Consumption Record. Individual food consumption records were analyzed using the BEBIS 9 program, and the Healthy Eating Index-2015 (HEI-2015) was calculated. All statistical analyses were performed using the Statistical Package for Social Sciences for Windows (SPSS) 22.0. According to the Body Mass Index (BMI) values of the participants, 18.3% were classified as overweight, and 6.7% as obese. 45.2% of students stated that they engage in regular physical activity. The rate of male students engaging in regular physical activity is significantly higher than that of female students. The average HEI-2015 score for students is 35.79±10.62. The average HEI-2015 score for female students is 37.42±11.75, while for male students, it is 34.78±9.82. According to the BMI classification, the average HEI-2015 scores for overweight and obese students are 32.73±9.46 and 30.35±8.07, respectively. No student has a good diet quality, with 93.3% having poor diet quality. The rate of female students with poor diet quality is 90.0%, whereas for male students, it is 95.3%. When asked about their preferred restaurant type, 63.5% of students answered fast-food. Studies on the Healthy Eating Index-2015 among high school students reveal imbalanced nutrition, weak nutrition awareness, and low levels of physical activity. Research indicates that the preference for white bread, high sodium intake, refined grains, and inadequate fruit and vegetable consumption contribute to poor nutrition. Additionally, the consumption of fast food and food from school canteens after school has been found to decrease the healthy eating index. Therefore, offering healthy options in school canteens is crucial for adolescents to adopt healthy habits.