AİHM kararlarında ülke dışı yargı yetkisi kavramının uygulanması ve dönüşümü
Application and transition of extraterritorial jurisdiction notion of the  ECtHR decisions,  
 
 
application and transition of extraterritoail jurisdiction notion in the ecthr decisions
Yazar: YASEMİN KARADAĞ
Danışman: DOÇ. DR. BİLAL ERDEM DENK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Mahkemeler = Law courts ; Yargı yetkisi = Juristiction ; Yargılama = Judgement ; Yargılama hakkı = Jurisdiction ; Yurt dışı = Abroad

Özet:
Bu tezin genel amacı, AİHS'e taraf devletlerin ülke dışında yargı yetkilerinin
ortaya çıktığı durumları AİHM'in hangi yöntemlere dayanarak saptadığını ve bu
doğrultuda içtihatta ortaya çıkan tutarsızlıkları tespit etmektir. Sözleşme'nin 1.
maddesine göre, taraf devletler Sözleşme'de tanımlanan hak ve özgürlükleri "yargı
yetkilerinde bulunan" herkese tanımak zorundadırlar. Erken dönem Strazburg
içtihadı göstermektedir ki, Sözleşme'nin uygulama alanı taraf devletlerin ülke
dışında gerçekleştirdikleri eylemlerini de kapsayabilmektedir. Öte yandan,
Mahkeme'nin Bankovic kabul edilmezlik kararının gerekçesine göre, taraf
devletlerin ülke dışındaki eylemleri Sözleşme'nin "hukuksal alan"ında
gerçekleşmişse, bu eylemler Sözleşme'nin uygulama alanına dâhil edilebilir. Bu
çerçevede tezin temel argümanları şunlardır: İlk olarak, Bankovic kararından itibaren
Sözleşme'nin ülke dışında uygulanmasına ilişkin Strazburg içtihadı ne kendi içinde
ne de erken dönem içtihadıyla tutarlılık göstermektedir. İkincisi, bu durum insan
haklarının uluslararası alanda korunması hususunda en önemli düzenlemelerden biri
olarak kabul edilen Sözleşme'nin güvenilirliğinin sorgulanmasına yol açmaktadır.
Son olarak, her ne kadar Mahkeme bu konuya ilişkin önüne gelen sonraki davalarda
insan haklarının korunması açısından daha makul ve mantıklı kararlar vermeye
çalışsa da bu davalarda hiçbir zaman, açık bir şekilde Bankovic kararının hatalı
olduğunu kabul etmemiştir ya da tartışmamıştır.

Abstract:
This dissertation aims to identify the inconsistencies of the Strasbourg case
law which has arisen from the European Court of Human Rights (ECtHR) decisions
related to extraterritorial application of the European Convention on Human Rights
(ECHR). Article 1 of the Convention stipulates that the Contracting States secure the
rights and freedoms defined in the Convention to "everyone within their
jurisdiction". The early Strasbourg case law shows that in terms of this article, the
ECHR applies to the State Parties extraterritoriality. On the other hand, The ECHR‟s
inadmissibility decision in the case of Bankovic has shown that appliying the ECHR
extraterritorality is possible only if a State Party acts in the territory of another
Contracting State which is specified "legal space" or "espace juridique" of the
Convention by the Grand Chamber. In this regard, the basic arguments of this
dissertation are as follows: Firstly, from the beginnig of the decision of Bankovic
there has been no consistency in the Strasbourg case law related to application of the
Convention extraterritoriality either within itself or earlier case law. Secondly, this
situation has led to many criticisms about the reliability of the Convention known as
one of the most important arrangements to protect human rights internationally.
Finally, even if the ECtHR tries to reach more reasonable and coherent decisions on
this issue after its Bankovic judgment, in these cases, the Court never accepts or
discusses its inaccurate decision in Bankovic explicitly.