Bucak (Burdur) mermer ocaklarının coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak analiz edilmesi
Analysing Bucak (Burdur) marble quarries using the geographic information system
Yazar: KEREM HEPDENİZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OYA CENGİZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Burdur ili, Bucak ilçesi özellikle 1990' lı yıllardan itibaren mermer sektörü açısından Türkiye' de önemli bir konuma gelmiştir. Bucak ve civarında yer alan 41 adet mermer fabrikası ve işletilmekte olan 8 adet kireçtaşı ve traverten tipi mermer ocağı ile sektörün ihracat potansiyeli, yatırımlara paralel olarak hızla gelişmektedir. Ürünlerde renk, desen, kalite ve fiyat standartlarının sağlanması bu artışın sürekliliğinin sağlanması bakımından önemlidir. 

Tez çalışması kapsamında öncelikli olarak Bucak ve civarında işletilen ve atıl durumda olan 29 mermer ocağı tespit edilerek, işletilen 8 mermer ocağından ticari isimlerine göre alınan 13 farklı mermer numunesi, fiziko-mekanik deneyler ile kimyasal analize tabi tutulmuştur. Ayrıca, fiziko-mekanik ve kimyasal analiz deney sonuçları numuneler arasında grafiksel olarak karşılaştırılarak, fiziko-mekanik deneylerin arasındaki ilişkiler saçılım grafikleri şeklinde verilmiştir.

Çalışma sahasını kapsayan 16 adet 1/25000 ölçekli topoğrafik harita sayısallaştırılarak, sayısal yükseklik modeli, eğim, bakı ve kabartma haritaları oluşturulmuştur. Önceki çalışmalar ve arazi gözlemleri ile elde edilen jeoloji haritası ise, coğrafi bilgi sistemi ortamında sayısallaştırılarak, formasyon adı, yaş, oluşum ortamı ve özellikleri gibi öznitelik bilgileri de veritabanına işlenmiştir. Böylece ocaktaki pasa sahasının yerinin belirlenmesi, kurulacak tesisin yer seçimi, su akış yönünün belirlenmesi, ocaktaki yol güzergahının oluşturulması, şev yönlerinin tespit edilmesi, açılacak yarma ve galerilerin tespiti, ocakta kurulacak şantiye ve bina yeri seçimi, ağırlıklı bindirme veya birleştirme gibi geoprocessing fonksiyonları kullanılarak, yapılacak çakıştırma işlemleri ile en uygun yer seçimi gibi mekansal analizler yapılabilmektedir.

Sahadan alınan ocak koordinat yerleri, sayısallaştırılan harita üzerine aktarılarak, ocaklardan alınan numunelere ait deney sonuçları da bu veritabanına işlenmiştir. Ayrıca önceki çalışmalar, saha gözlemleri ve kabartma haritasından elde edilen çizgisellik verileri sayısallaştırılarak, bölgede bulunan mermer ocaklarının işletilebilirliği açısından önem arz eden çizgisel yoğunluk haritası oluşturulmuştur. 
Böylece, her bir ocağa ait konum bilgileri, bu ocaklardan üretilen mermerlerin ticari isimleri, bu mermerlere ait fiziko-mekanik ve kimyasal analiz deney sonuçları, ocaklara ait saha görüntüleri aynı veritabanına işlenerek, bölgedeki tüm ticari mermerlerin depolama, analiz, sorgulama ve güncelleştirme işlemlerinin yapılabildiği bir mermer bilgi sistemi oluşturulmuştur.

Bu çalışmanın Türkiye' de mermer sektörüyle ilgili güncel ve güvenilir verilerin elde edilmesinde, mermer sektörü ile ilgili veri akışının hızlanmasında, daha verimli envanter yönetiminin yapılmasında, mermer ile ilgili etkili ve doğru analizlerin yapılmasında, veri tekrarının önüne geçilmesinde, açılacak yeni mermer ocakları ve yeni ticari isimli mermerlerin veri güncellemelerinde, mermer ile ilgili standartizasyonun sağlanmasında ve zaman kaybının önlenmesinde, tüm bu bilgilerin tek bir veri tabanında toplanarak internet aracılığı ile kolay ulaşılabilir hale getirilmesinde faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Since 1990, the marble sector has been a major industry in Burdur-Bucak. The export potential has been rapidly developing, in parallel with the investment in 41 marble factories operating in eight limestone and travertine marble quarries. Product colors, patterns, quality and the provision of price standards are all important in terms of ensuring continuity.

In this research, 29 idle and operating marble quarries have been identified in Bucak and its surroundings and then samples taken from the quarries have been subjected to physico mechanical tests and chemical analysis. Physico mechanical and chemical analysis test results have also been graphically compared between samples and the relationships between the physico mechanical tests have been given with scatter plot.

16 different 1/25000 topographic maps covering the study area were digitized and digital elevation model, slope, aspect and shaded relief maps were created. The geological map, obtained through previous studies and field observations was  digitized in a geographic information system, and attribute information such as formation name, age, depositional environments and features were processed into the database. In this way, using geoprocessing functions like weighted overlay or union, spatial analysis as the most appropriate site selection like determining the location of the waste site, direction of water flow, side slope angle, cleavage and gallery, site selection of construction and structure in the marble quarries, siting of the plant, forming in the quarries itineraries can be made.

Marble quarry coordinate locations taken from the field were transferred onto a digitized map and the test results relating to samples taken from the quarries were processed into this database. In addition, using lineament data obtained from previous studies, field observation and the hillshade map, a digitized and lineament density map was created, which is important for marble quarries in terms of interoperability.

Thus, coordinate locations, the commercial names of marbles produced in these quarries, the physico mechanical and chemical analysis test results pertaining to the marbles, and images of the marble quarries have been processed into the same database, and marble information systems have been generated including storage, analysis, investigation and updates on all the commercial marbles. 

In this study, all the current and confidential data about the marble sector has been assembled to enable an acceleration of the flow data, to make an efficient and accurate analysis, prevent duplication of data, update data of marble quarries and commercial marbles, provide standardization, and prevent the waste of time. Data collected have been assembled in one database easily accessible through the internet, which is thought be useful.