Siyasi haber dergiciliğine bir örnek: Akis Dergisi
An example of political news journalism: The Journal of Akis
Yazar: TUNAY ŞENDAL
Danışman: PROF. DR. HAKAN UZUN
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Akis dergisi = Akis journal ; Basın = Press ; Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Demokrasi = Democracy ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Dergiler = Magazines ; Haber dergileri = News magazines

Özet:
Basın, toplumları yönlendirme, belirli grupları etkileyerek konsolide etme, algı sahalarını 
şekillendirme gibi özellikleriyle kitle iletişim unsurları arasındaki en etkili faktörlerden biri 
olmuştur. Kökenleri 17. yüzyıla kadar dayanan basın, demokrasinin gelişim süreci içerisinde 
ve demokratik/çağdaş sistemler dâhilindeki bireylerin haber alma hakkı doğrultusunda, 
demokrasilerin dördüncü kuvveti olarak adlandırılmıştır. Basının Türk siyasal hayatı 
içerisindeki gelişimi ise; Tanzimat döneminde devlet kontrolü ile tezahür ederken Cumhuriyet 
döneminde bir taraftan yeni rejimin benimsenmesindeki temel dinamik, diğer taraftan da 
demokratikleşme sürecinin en önemli aktörlerinden biri olarak seyrini sürdürmüştür.
Çok partili siyasi yaşamla birlikte Türk siyasetindeki özkütlesini ağırlaştıran basının, DP 
iktidarıyla başlayan yeni dönemdeki en önemli aktörlerinden birisi; bu dönemde yayın hayatına 
başlayan ve Türk basınının ilk siyasi haber dergisi olan Akis dergisi olmuştur. Time ve 
Newsweek gibi dünyaca ünlü haber dergileri örnek alınarak Metin Toker tarafından oluşturulan 
Akis dergisi, siyasi ve sosyo-kültürel gelişmeleri, özgün ve akıcı bir dille okurlarına haftalık 
aktüalite olarak sunmuştur. Yayın hayatına ''tarafsız habercilik'' ilkesiyle başlayan Akis 
dergisi, zaman içerisinde DP iktidarına karşı en sert muhalif organlardan biri haline gelirken
Türk siyasal hayatının demokrasi çerçevesindeki en zor günlerine şahitlik etmiş ve hatta
yalnızca şahitlik etmekle kalmayıp DP dönemini kapatan 1960 İhtilali gibi zor günlere yön 
veren bir etkiye sahip olmuştur. Toker dönemi (1954-1967) sonrasında bu defa Kurtul Altuğ 
imtiyazıyla ve Toker'in ekolünü devam ettirmek amacıyla 1987 yılında yeniden yayın hayatına 
başlayan Akis dergisi, 12 Eylül sonrası resmi devlet rejimi olarak gördüğü Türk-İslam sentezi 
ve bu sentezin siyasal temsilcisi ANAP iktidarına muhalif bir yayın politikası geliştirmiştir. 
1987 yılındaki uzun soluklu olmayan bu denemenin ardından Akis dergisi, bu defa Mehmet Ali 
Yula önderliğinde 1993-1994 yılları arasında bir kez daha yayımlanarak DYP-SHP hükümeti 
özelinde Türk siyasi hayatının koalisyonlu günlerine şahitlik etmiştir. Türk siyasi hayatının üç 
farklı dönemine üç farklı perspektifle tanıklık eden Akis dergisi, kendisinden sonraki dergilere 
de öncülük ederek Türk basın tarihinin siyasi haber dergiciliğindeki mihenk taşlarından biri 
olmuştur.

Abstract:
The press has been one of the most influential factors among the mass media with its features 
such as directing the societies, consolidating certain groups by influencing them, shaping the 
fields of perception. The press, whose origins date back to the 17th century, has been named as 
the fourth power of democracies in the development process of democracy and in line with the 
right of individuals within democratic/contemporary systems to receive information. The 
development of the press in Turkish political life; While it was manifested by state control in 
the Tanzimat period, it continued its course as the main dynamic in the adoption of the new 
regime on the one hand and one of the most important actors in the democratization process on 
the other hand.
One of the most important actors of the press, which has aggravated its mass in Turkish politics 
with the multi-party political life, in the new era that started with the DP government; Akis 
magazine, which started its publication life in this period and became the first political news 
magazine of the Turkish press. Akis magazine, created by Metin Toker based on worldrenowned news magazines such as Time and Newsweek, presented political and socio-cultural 
developments to its readers in a unique and fluent language as a weekly news item. Akis 
magazine, which started its broadcasting life with the principle of "impartial reporting", has 
witnessed the most difficult days of Turkish political life within the framework of democracy, 
while becoming one of the strongest opposition organs against the DP government over time. 
In fact, it not only witnessed those days, but also had an impact on difficult days such as the 
1960 Revolution, which closed the DP period. After the Toker period (1954-1967), Akis 
magazine started its publication life again in 1987, this time with the privilege of Kurtul Altug 
and in order to continue Toker's school. Akis magazine developed a publishing policy opposed 
to the Turkish-Islamic synthesis and the political representative of this synthesis, ANAP, which 
it saw as the official state regime after September 12. After this short-term trial in 1987, Akis 
magazine, which was re-released between 1993-1994, this time under the leadership of Mehmet 
Ali Yula, witnessed the coalition days of Turkish political life, especially the DYP-SHP 
government. Having witnessed three different periods of Turkish political life from three 
different perspectives, Akis magazine has also pioneered the magazines that followed, 
becoming one of the cornerstones of Turkish press history in political news journalism.