Hastanelerde radyasyona maruz kalan sağlık çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği bilgi düzeyi ile radyasyon risklerine karşı tutumlarının belirlenmesi /
Yazar: TUĞBA ÇAKMAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURPERİHAN TOSUN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Sağlık sektöründe teknolojik gelişmelerin yaşanmasıyla birlikte görüntüleme alanında da değişim ve gelişmeler görülmektedir. Görüntüleme alanında yaşanan bu değişim ve gelişmeler yarar sağlarken sağlık personelleri için de birçok riski beraberinde taşımaktadır. Radyasyonun kısa zamandaki ortaya çıkan etkileri tam olarak bilinebilirken, düşük doz radyasyonun uzun zaman sonundaki ortaya çıkabilecek kümülatif etkileri bilinmemektedir. Bundan dolayı radyasyonla çalışan kişilerin radyasyon güvenliğini ve radyasyondan korunmayı bilmesi, hem kendi sağlığı için hem de çalışma sırasında yaşayabilecekleri olası sorunların çözümünde önem taşımaktadır. Radyasyon güvenliğine ve korunmaya ilişkin, iyonize radyasyonla çalışan sağlık personelinin bilgilendirilmesi ve farkındalıklarının artırılması hasta ve çalışan güvenliği açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada, iyonize radyasyonla çalışan farklı meslek dallarında ki sağlık personelinin yasal mevzuat bilgi düzeyi, iş sağlığı güvenliği bilgi düzeyi ve radyasyonun risklerine karşı bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmanın çalışma gurubunu Tokat ili ve ilçelerinde iyonize radyasyonla çalışan sağlık personelleri (N=175) oluşturmaktadır. Çalışma da örneklem alınmamış olup evrenin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır. Veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Anket formu, Kişisel Bilgi formu, İş Güvenliği Bilgi Düzeyi formu, İyonlaştırıcı Radyasyonla Çalışanların Radyasyondan Korunma Bilgisi Ölçeği olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır.
           Uygulama, 6 Temmuz 2022 ile 22 Eylül 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Google Forms üzerinden yapılan ve yüz yüze anket uygulamaları ile 156 kişiye ulaşılmıştır. Veriler IBM SPSS-25 istatistiksel analiz programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde t testi, ANOVA testi, Scheffe çoklu karşılaştırma testi ve araştırma modelinin testinde ise Faktör Analizi yöntemi kullanılmıştır. 
             Katılımcıların büyük çoğunluğunu erkekler, evliler ve 26-41 yaş aralığında olan çalışanlar oluşturmakta olup, 19+ yıl çalışmışlığı olanlar ile lisans mezunu sağlık çalışanlarının daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Sağlık çalışanlarının yarısından fazlasının radyoloji ünitesinde ve radyoloji teknikeri olarak çalıştığı belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının büyük çoğunluğunun dozimetre sonuçlarına güvenmediği bulunmuştur. Katılımcıların çalıştıkları kurumlarının şua izinlerini düzenli verdiği, periyodik muayeneleri düzenli takip ettiği, mesleksel risklere yönelik ve iş sağlığı güvenliği eğitimlerini verdiği tespit edilmiştir. Kurum tarafından cihazların bakımlarının düzenli yapıldığı, koruyucu ekipmanların temin edildiği ve yıllık kontrollerinin düzenli takip edildiği bulunmuştur. Katılımcıların büyük çoğunluğuna, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin çalışma hayatlarına olumlu katkı sağladığı görülmüştür. Sağlık çalışanlarının yarısından fazlasının İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununu, yasal hak ve sorumluluklarını ve radyasyonla çalışanları ilgilendiren yasal mevzuatı bildiği tespit edilmiştir. Yüksek lisans mezunu sağlık çalışanlarının yasal mevzuat ve 6331 sayılı kanun hakkında bilgi sahibi olmadıkları, radyoloji teknikerleri ile radyoloji ünitesinde çalışan sağlık personelinin ise bilgi düzeyinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların İyonlaştırıcı Radyasyonla Çalışanların Radyasyondan Korunma Bilgi Düzeyi ölçeğinin "Radyasyondan Korunma" alt boyutu puan ortalaması 1,75±0,71; "Radyasyon Fiziği, Biyolojisi, Radyasyon Kullanım İlkeleri" alt boyutu puan ortalaması, 2,25±0,92'dir. "Güvenli İyonlaştırıcı Radyasyon Kullanımı" alt boyutu puan ortalaması, 2,07±0,94'tür."Radyasyon Güvenliği" alt boyutu puan ortalaması, 1,79± 0,83 olarak tespit edilmiştir.
           Yüksek lisans mezunlarının iyonlaştırıcı radyasyonla çalışanların radyasyondan korunma bilgi düzeylerinin lise, ön lisans ve lisans mezunlarına göre daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Radyoloji teknikeri/teknisyeni olarak görev yapan sağlık çalışanları ile radyoloji ünitesinde çalışan sağlık çalışanlarının iyonlaştırıcı radyasyonla çalışanların radyasyondan korunma bilgi düzeylerinin diğer meslek dalında ve diğer birimlerde çalışanlara göre daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.
	Anahtar Kelimeler: İş Sağlığı ve Güvenliği, Radyasyon Güvenliği, Radyasyondan Korunma, Dozimetre, Koruyucu Ekipman

Abstract:
Along with technological developments in the healthcare sector, changes and developments are also seen in the field of imaging. While these changes and developments in the field of imaging are beneficial, they also carry many risks for healthcare personnel. While the short-term effects of radiation can be fully known, the cumulative effects of low-dose radiation over a long period of time are not known. Therefore, it is important for people working with radiation to know radiation safety and protection from radiation, both for their own health and in solving possible problems they may experience during work. Informing and increasing the awareness of healthcare personnel working with ionizing radiation regarding radiation safety and protection is very important for patient and employee safety. In this study, it was aimed to evaluate the legal legislation knowledge level, occupational health and safety knowledge level, and knowledge, attitude and behavior towards the risks of radiation of healthcare personnel in different professions working with ionizing radiation. For this purpose, the study group of the research consists of healthcare personnel (N = 175) working with ionizing radiation in Tokat province and its districts. A survey form was used as a data collection tool. The survey form consists of three parts: Personal Information form, Occupational Safety Knowledge Level form, and Ionizing Radiation Workers' Radiation Protection Knowledge Scale.
The application was made between July 6, 2022 and September 22, 2022. 156 people were reached through face-to-face surveys conducted via Google Forms. Data were analyzed with IBM SPSS-25 statistical analysis program. T test, ANOVA test, Scheffe multiple comparison test and Factor Analysis method were used to test the research model. The majority of the participants are men, married people and employees between the ages of 26-41, and it has been determined that there are more people who have worked for 19+ years and healthcare workers with a bachelor's degree. It was determined that more than half of the healthcare professionals work in the radiology unit and as radiology technicians. It has been found that the majority of healthcare professionals do not trust dosimeter results. It has been determined that the institutions where the participants work give regular leave, follow up periodic examinations regularly, and provide occupational risks and occupational health and safety training. It has been found that the devices are regularly maintained by the institution, protective equipment is provided and annual checks are regularly followed. It was observed for the majority of the participants that occupational health and safety training made a positive contribution to their working lives. It has been determined that more than half of healthcare professionals know the Occupational Health and Safety Law, their legal rights and responsibilities, and the legal legislation concerning those working with radiation. It was determined that healthcare professionals with a master's degree were not knowledgeable about the legal legislation and Law No. 6331, while the level of knowledge of radiology technicians and healthcare personnel working in the radiology unit was higher. The average score of the participants in the "Radiation Protection" subdimension of the Radiation Protection Knowledge Level of Those Working with Ionizing Radiation scale was 1.75±0.71; The average score of the "Radiation Physics, Biology, Radiation Use Principles" subscale is 2.25±0.92. The average score of the "Safe Use of Ionizing Radiation" subscale is 2.07±0.94. The average score of the "Radiation Safety" subdimension was determined as 1.79±0.83. It was concluded that the radiation protection knowledge levels of master's degree graduates who work with ionizing radiation are lower than those of high school, associate degree and bachelor's degree graduates. It was concluded that the radiation protection knowledge levels of healthcare professionals working as radiology technicians/ technicians and those working in the radiology unit with ionizing radiation are higher than those working in other professions and other units.        
Keywords: Occupational Health and Safety, Radiation Safety, Radiation Protection, Dosimeter, Protective Equipment