Meslek eğitim sistemleri ve meslek standartlarına yönelik sosyal politikalar ve toplumsal tarafların katılımı
Social policy along with the contribution and role of social partners in systems of occupational standards, vocational education and training
Yazar: TOMRİS ÇAVDAR
Danışman: DOÇ. DR. METİN ÖZUĞURLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Eğitim sistemi = Education system ; Kalkınma = Development ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Planlama = Planning ; Sistem yaklaşımı = System approach

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkiye'de meslek eğitim sistemi ve meslek standartlarına toplumsal tarafların katılımı konusu, içinde yer aldığı toplumsal sistemin "Bağımlı Değişkeni" olarak tanımlandığı için siyasal bağlamı ve tarihsel gelişimi içinde Avrupa ülkeleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın temel savı; meslek eğitim sistemleri ve meslek standartlarına yönelik düzenlemelerin sosyal ve ekonomik kalkınma ile demokratikleşmeye katkısının ancak "Sosyal Yurttaşlık" ilkesi gözetilerek "Sunum Odaklı ya da Arz Odaklı" bütünsel bir yönetim anlayışıyla gerçekleşeceği görüşünü desteklediği için, toplumsal tarafların doğrudan katılımını amaçlayan bir sosyal politika yaklaşımını da zorunlu kılmaktadır. Tezin analitik ve olgusal dayanakları, tarihsel karşılaştırmalı bir bakış açısıyla geniş bir alanda geliştirilmiştir. Meslek eğitim sistemleri ve meslek standartları konusunda, adeta seçeneksiz olarak sunulan "İstem Odaklı-Talebe Dayalı" ana yaklaşıma dayalı neoliberal bakış açısı, toplumsal ve siyasal boyutlara ilişkin önermeleri ile birlikte ele alınarak eleştirel bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Eleştirel çözümlemenin kuramsal dayanakları arasında çağdaş karşılaştırmalı yöntemlerin sistem yaklaşımına dayalı bir yorumlama ve çözümleme aracı olarak kullanımında tercih edilen "Toplumsal Sistem " yaklaşımına özel bir yer verilmiştir. Bu yönüyle çalışmada, konuya ilişkin olarak adeta seçeneksiz tek model olarak sunulan "Sonuç Odaklı" ya da "Ürün Odaklı" yaklaşımla, standartlara ve performansa dayalı, ekonomik etkinlik ve etkililik temelinde dar uzmanlaşma, esnek üretim biçimleri ile uyumlu "Kullanan Öder ya da Yararlanan Öder " yaklaşımının kapsamlı bir eleştirisi yapılmaya çalışılmıştır.Türkiye'de "Sunum Odaklı ya da Arz Odaklı" yaklaşımla örtüşen biçimde gelişen meslek eğitim sistemi ve meslek standartları konusu tarihsel gelişimi içinde Cumhuriyet'in ilk yıllarından günümüze ayrıntılı olarak incelenmiştir. "Karşılaştırmalı Eğitim" kapsamında ise Kıta Avrupa'sı, İskandinav ve Anglo-Sakson deneyimleri ile "Avrupa Sosyal Modeli "nin öngördüğü düzenlemeler ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Toplumsal ve ekonomik kalkınmayı bütüncül bir çerçevede gerçekleştirmeyi amaçlayan, işgücü planlaması açısından işgücü gereksinimlerinin belirlenmesine öncelik veren, örgün ve yaygın meslek eğitimini bütüncül bir yapıda ele alan bir yaklaşım desteklenmeye çalışılmıştır. Sosyal adalet ve fırsat eşitliğini birincil öncelik sayan, toplumsal ve ekonomik yaşamın gereklilikleri ile uyumlu bir bütün oluşturan ve tüm yaşamı kavrayan, planlı eğitim yaklaşımına uygun bir "Meslek Eğitimi, Meslek Standartları ve Belgelendirme Sistemi "nin toplumsal tarafların daha adil ve dengeli katılımı ile kurumsallaştırılmasının önemine değinilerek, kurulacak sistemin çok yönlü ve çok taraflı çalışmalarla bu doğrultuda desteklenmesinin daha yararlı olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The present study elaborates on the contribution and role of social partners in vocational education and training system along with occupational standards in Turkey that has been identifıed as the "Dependent Variable" with due respect to its political as well as historical background on comparative basis with the European Countries. Consequently, it is intended to raise the fundamental argument confined within the scope of the study giving more emphasis to the social policy approach that allows direct involvement of social partners ascertaining the principle of "Social Citizenship" along with the "Supply Driven " approach enabling a more balanced contribution among the partners in their participating in the systems of vocational education and training as well as occupational standards towards a more democratic environment attaining the social and economic development objectives at the same time. The underlying analytical and conceptual framework is based and developed with a historical view covering a wide spectrum. Without seeking for an alternative model, the predominantly supported neo-liberal "Demand-Driven " approach has been challenged by setting forth alternatives focusing on the political and also the social aspects with a critical point of view. The conceptual framework of the present critical analysis has given emphasis to the "Social Systems" approach as an instrument that allows comparative and interdisciplinary research. Consequently, the present study sets a fine comprehensive as well as a critical alternative against the predominantly supported "Demand Driven-Product Oriented" approach advocating for organizational efficiency based on performance measures, narrow specialization along with more flexibility in product and services in line with the "Pay-As-You-Go " approach.Vocational education and training system along with occupational standards with respect to "Supply Driven " approach have also been elaborated with this research study thoroughly, giving due emphasis to the historical background in early years of the Republic to present. This study also sets forth a comprehensive research focusing on the vast experiences envisaged by the "European Social Model" in Europe, in particular with the contrasting Scandinavian and Anglo-Saxon cases. A more holistic approach is preferred towards formal and informal vocational education and training systems focusing on laborforce requirements along with laborforce planning in order to attain the social and economic development objectives in a holistic manner as well. Therefore the underlying reasons for developing a system of "Occupational Standards and Certification " have been further elaborated in the present study giving highest priority to social justice and equal opportunity, maintaining a balance between the requirements of the Social and Economic Life along with the other subsystems, covering all aspects of life and in line with the principles of planned education, giving due emphasis on the ways and means that the social partners contribute and eventually involve in a more well-balanced manner with equal access, and that it has been concluded, the system to be proposed still needs to be supported by similar multi-lateral studies.