Bildirimi zorunlu bazı bulaşıcı hastalıkların mevsimsel prevalansı ve kronobiyolojisi
Seasonal prevalence and chronobiology of some notifiable infectious diseases
Yazar: MELİS MERTTÜRK
Danışman: PROF. DR. NURETTİN ABACIOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Bulaşıcı hastalık kontrolü = Communicable diseases control ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Kronobiyoloji = Chronobiology ; Mevsimsel affektif hastalıklar = Seasonal affective disorder ; Prevalans = Prevalence ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de bildirimi zorunlu olan bulaşıcı hastalıklardan yüksek insidansa sahip 13 hastalığın (akut kanlı ishal, amipli dizanteri, basilli dizanteri, brusella, hepatit A, hepatit B, kabakulak, kızıl, kuduz riskli temas, streptokokal anjin, şarbon, şark çıbanı ve tifo) mevsimsel bir ritim gösterip göstermediğinin retrospektif olarak incelenmesidir.Mevsimsel tabloların hazırlanması ve istatistiksel değerlendirme için T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı'ndan alınan, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıkların 2000-2008 yılları arası aylık verileri kullanılmıştır. Hastalıkların ortalama vaka sayıları arasında mevsimlere göre farklılık bulunup bulunmadığı tek-yönlü ANOVA ile, 2003 yılından itibaren cinsiyetler arasında mevsimsel farkın olup olmadığı iki-yönlü ANOVA testi ile değerlendirilmiştir. Çoklu karşılaştırma için ise post-hoc olarak Tukey testi kullanılmıştır.Basilli dizanteri, akut kanlı ishal, bruselloz ve kuduz riskli temas olgularının yaz mevsiminde pik yaptığı tespit edilirken; şark çıbanı ve kızılın en sık ilkbahar mevsiminde görüldüğü saptanmıştır. Amipli dizanteri ve şarbon ortalama vaka sayılarının yaz ve sonbahar mevsimlerinde, kış ve ilkbahara göre; hepatit A vaka sayılarının kış ve sonbahar mevsiminde ilkbahar ve yaza göre streptokokal anjinin ise kış ve ilkbahar mevsiminde yaza göre anlamlı olarak arttığı belirlenmiştir. Hepatit B, kabakulak ve tifonun ortalama vaka sayılarında ise mevsimlere göre anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Hepatit B ve kuduz riskli temas olgularının tüm mevsimlerde; hepatit A olgularının ise kışın erkeklerde kadınlara göre daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir.Bu çalışma, Türkiye genelinde bu 13 bulaşıcı hastalığın mevsimsel ritminin incelendiği ilk çalışmadır. Elde edilen sonuçlar, uzun vadede bulaşıcı hastalık risklerini öngörmede ve bu hastalıkların kontrolü için yeni stratejilerin ve koruyucu müdahalelerin geliştirilmesinde fayda sağlayabilir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate retrospectively whether 13 notifiable infectious diseases [acute bloody diarrhea, amoebic dysentery, bacillary dysentery, brucellosis, hepatitis A, hepatitis B, mumps, scarlet fever, suspicious bites (potential rabies exposures), streptococcal sore throat, anthrax, cutaneous leishmaniasis and typhoid fever] in Turkey with high incidance show a seasonal rhythm.The monthly data between 2000 and 2008 of notifiable infectious diseases obtained from Republic of Turkey Ministry of Health, Basic Health Services, Department of Infectious Diseases were used for the arrangement of seasonal tables and the statistical evaluation. Mean cases of infectious diseases due to seasons of year were analyzed by One-way ANOVA. Post-hoc Tukey test was used for multiple comparation.Bacillary dysentery, acute bloody diarrhea, brucellosis and suspicious bites cases peaked in summer, while cutaneous leishmaniasis and scarlet fever were more frequent during spring. Mean number of cases of amoebic dysentery and anthrax significantly increased during summer and autumn compared to winter and spring; Hepatitis A cases were significantly higher in winter and autumn when compared to spring and summer; and streptococcal sore throat in winter and spring when compared to summer. Hepatitis B, mumps and typhoid fever cases showed no significant seasonal difference.This study is the first study that seasonal rhythms of these 13 diseases were assessed in Turkey. It is considered that the results of the study would be useful to predict the long-term risks of infectious diseases and to develop new strategies and preventive implications for control of these diseases.