Konya ve Mersin illerindeki tahıl depolarında bulunan Sitophilus oryzae (L.) popülasyonlarının fosfine karşı dayanıklılık durumunun belirlenmesi
Determining phosphine resistance in Sitophilus oryzae (L.) (rice weevil) populations from Konya and Mersin provinces
Yazar: AHMET TİNGİŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ ARDA IŞIKBER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Mersin ve Konya illerindeki tahıl depolarından toplanan Sitophilus oryzae (L.) (Coleoptera: Curculionidae) popülasyonlarının fosfine karşı direnç durumu ve direnç düzeyleri ayırıcı konsantrasyon ve lethal konsantrasyon denemeleri yürütülerek belirlenmiştir.
Ayırıcı konsantrasyon denemeleri sonucunda, Mersin ilinden toplanan 18 S. oryzae popülasyonu içerisinden; 2 popülasyon fosfine karşı hassas olurken, 3 popülasyon fosfine karşı dayanıklı ve 13 popülasyon ise fosfine karşı çok dayanıklı olduğu görülmüştür. Konya ilinden toplanan 6 popülasyon içerisinden yalnızca 1 popülasyonu fosfine karşı hassas olurken 1 popülasyon fosfine karşı dayanıklı ve 4 popülasyon ise fosfine karşı çok dayanıklı olduğu bulunmuştur. Mersin ve Konya ilinden toplanan S. oryzae popülayonlarının fosfine karşı dayanıklılığın yaygınlığına bakıldığında S. oryzae popülasyonların sırasıyla % 88.9 ve % 83.3'nün fosfine karşı dayanıklı olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlara göre iki ilde de benzer olarak S. oryzae popülasyonların fosfine karşı dayanıklılığın yaygın olduğunu görülmüştür. Ayrıca, ayırıcı düşük konsantrasyon (0.04 mg/l) testlerinde Mersin ilinden toplanan S. oryzae popülasyonların % 62.5 'de canlı kalma oranın % 90 ve üzerinde olduğu görülürken Konya ilinden toplanan S. oryzae popülasyonların % 33.3 'de canlı kalma oranın % 90 ve üzerinde olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlarda Mersin ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarında yüksek fosfin dirençinin sıklığının Konya ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarındakinden daha yüksek olduğunu göstermektedir.
Lethal konsantrasyon denemeleri sonucunda iller arasındaki S. oryzae popülasyonlarının fosfin gazına karşı direnç seviyelerinde önemli farklılıkların olduğu görülmüştür nitekim, bu çalışmada LC50 değerlerine göre hesaplanan direnç katsayılarına bakıldığında Mersin ilindeki S. oryzae popülasyonlarının hassas populasyona göre fosfine karşı 102 ila 104 kat ve Konya ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarının hassas populasyona göre fosfine karşı 38 ve 81 kat dayanıklılık gösterdiği saptanmıştır. En yüksek fosfin direncinin Mersin ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarında görülürken bunu konya ilinden toplanan S. oryzae popülasyonları takip etmiştir. İller bazında Mersin ilinden toplanan S. oryzae popülasyonların Konya ilinden toplanan S. oryzae populasyonlarına oranla daha dayanıklı olduğu belirlenmiştir.
Sonuç olarak, fosfin direnci üzerine yapılan bu çalışmada; Mersin ve Konya illerindeki tahıl depolarından toplanan S. oryzae böcek popülasyonlarında yüksek seviyede fosfin direncinin yaygın olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Fosfin, direnç, Sitophilus oryzae, popülasyon, ayırıcı konsantrasyon, Türkiye

Abstract:
In this study, the status and prevalence of phosphine resistance in Sitophilus oryzae (L.) (Coleoptera: Curculionidae) populations collected from Mersin and Konya Province were investigated by conducting the discrimination concentration tests and the concentration–mortality bioassays.
As a result of discrimination concentration tests, two populations of total eighteen S. oryzae populations collected from Mersin Province were susceptible to phosphine while three S. oryzae populations were moderately and thirteen populations were highly resistance to phosphine. Amongst six S. oryzae populations collected from Konya province only one susceptible population was determined while one population was moderately and four populations were highly resistance to phosphine. Discriminating concentration tests showed that 89.9 and 83.3 % populations of tested total S. oryzae populations collected from Mersin and Konya province respectively were resistance to phosphine, which reveals high prevalence of phosphine resistance in the insect sampling locations of both provinces. Moreover, discrimination low concentration (0.04 mg/l) tests indicated that 62.5 and 33.3 % of total S. oryzae populations collected from Mersin and Konya province respectively had 90 % or above survival rate, which showed that the frequence of high phosphine resistance in S. oryzae populations collected from Mersin province was higher than that in S. oryzae populations collected from Konya province.
The concentration–mortality bioassays indicated that there were significant differences in resistance levels of S. oryzae populations collected from different provinces. Based on the resistance factors (RF) calculated by LC50 values S. oryzae populations from Mersin and Konya province were 102 to 104-fold and 38 and 81-fold resistance to phsophine compared with susceptible S. oryzae population, respectively. The highest level of phosphine resistance was determined in S. oryzae populations from Mersin province, followed by those from Konya provinces, respectively. These results indicated that S. oryzae populations from Mersin province had higher phosphine resistance than those from Konya Province.
In conclusion, this study showed that high levels of phosphine resistance in S. oryzae populations collected from different grain storages in Mersin and Konya province were prevalent.

Key Words: Phosphine, resistance, Sitophilus oryzae, populations, discrimination concentraion, Turkey