Yumurta-larva parazitoiti Chelonus oculator F. (Hymenoptera: Braconidae) ve patates güvesi Phthorimaea operculella (Zeller) (Lepidoptera: Gelechiidae) arasında bazı biyolojik ilişkiler üzerinde çalışmalar
Studies on some biological aspects between the egg-larval parasitoid Chelonus oculator F. (Hymenoptera: Braconidae) and potato tuber moth Phthorimaea operculella (Zeller) (Lepidoptera: Gelechiidae)
Yazar: ZÜHAL SAÇTI
Danışman: PROF. DR. CEM ÖZKAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çalışmada, Chelonus oculator ile Phthorimaea operculella arasında üç farklı sıcaklıkta (20±1ºC, 25±1ºC, 30±1ºC) biyolojik ve 25±1ºC'de davranışsal ilişkiler ile patates alanlarında kullanılan beş pestisitin (spinetoram, chlorantraniliprole, gamma cyhalothrin, fosforoz asit, Bacillus thuringiensis var. kurstaki) parazitoitin gelişimi ve davranışlarına olan etkileri araştırılmıştır. 
Biyoloji çalışmalarında; C. oculator'un çıkış oranı en fazla 30°C'de, gelişme süresi en kısa 20°C'de, ergin ömrü en uzun 25°C'de bulunmuştur. En fazla ergin ağırlığı hem erkek hem dişilerde 25°C'de saptanmıştır. Cinsiyet oranı sıcaklık azaldıkça erkekler lehine gerçekleşmiştir.
Davranış çalışmalarında C. oculator'un temel parazitleme davranışları ile süperparazitizmin parazitoite etkileri ilk kez incelenmiştir. Konukçunun parazitlenmesine yönelik davranış kriterleri için harcanan süreler parazitlenmiş konukçularda daha fazla bulunmuştur. Bir, iki ve üç kez parazitletilen Patates güvesi yumurtalarından en fazla parazitoit çıkışı %86.21 ile üç kez yapılan parazitletmede elde edilmiştir. Parazitoitin gelişme, yaşam süresi, ergin ağırlığı ve cinsiyet oranı arasında parazitletme derecesine göre herhangi bir farklılık bulunmamıştır. Bu sonuçlar süperparazitizmin etkilerinin parazitoit C. oculator için adapte edilebileceğini göstermiştir.
Yan etki çalışmalarında; beş pestisitin uygulama dozu, uygulama dozunun 1/2'si ve 1/20'si parazitoitin yumurta, larva (1., 3.) ve ergin dönemlerine uygulanarak, pestisitlerin biyolojik etkinliği belirlenmiştir. Y tüp olfaktometrede, belirtilen dozlarda dişi parazitoitler tercih testine tabi tutulmuştur. Kullanılan tüm pestisitlerin ergin öncesi dönemlerde yüksek toksik etki yaptığı saptanmıştır. Ergin parazitoitlere gamma cyhalothrin ve spinetoram etkili maddeli insektisitlerin her üç dozununda oldukça zararlı olduğu sonucuna varılmıştır. Yapılan tercih testinde kullanılan kimyasalların parazitoitlerde repellent, konukçu kokusunun ise atraktant etki yaptığı belirlenmiştir. Biyoloji, davranış ve yan etki çalışmalarından elde edilen bu sonuçlar, C. oculator'un Patates güvesinin entegre mücadelesinde kullanılabileceği yönündedir.

Abstract:
In this study, biological (at 20±1ºC, 25±1ºC, 30±1ºC) and behavioral studies (at 25±1ºC) between Chelonus oculator and Phthorimaea operculella, five pesticides effects (spinetoram, chlorantraniliprole, gamma cyhalothrin, phosphorous acid, Bacillus thuringiensis var. kurstaki) on parasitoid development and behavior were investigated in laboratory conditions. 
In biology studies, the highest emergence rate of C. oculator has found at 30°C, the shortest development time has observed at 20°C, the longest adult life has determined at 25°C. It was observed the highest adult weight was at 25°C in both males and females. It has been determined the sex ratio is in favor of men as the temperature decreases.
In behavioral studies, the basic behaviors of C. oculator and the effects of superparasitism were examined for the first time. The time spent for behavioral criteria was found higher in parasitized host. The highest emergence rate was obtained with 86.21% in three times parasitism. No difference was found between development, adult life and weight, sex ratio of the parasitoid according to the degree of parasitism. These results showed that superparasitism can be adapted for C. oculator.
In side effect studies, the biological activity of five pesticides in recommended dose, 1/2 and 1/20 of the application dose was determined by applied to egg, larvae (1st and 3rd) and adults of the parasitoid. Female parasitoids were subjected to choice test in Y tube olfactometer. All pesticides used in the trials were found highly toxic in pre-adult periods. It has been concluded that effects of all doses of gamma cyhalothrin and spinetoram are very harmful to adult parasitoids. It was determined that the chemicals have repellent and host odor has an atractant effect. Side effect experiments show that parasitoid activity can be increased with appropriate pesticide selection and use. These results show that C. oculator can be used in integrated management with Potato tuber moth.