2015 sonrası kadınların başörtüsünü çıkarma pratikleri üzerine bir araştırma
A research on the unveiling practices of women after 2015
Yazar: ZEYNEP GÜL PARLA
Danışman: DOÇ. DR. AHU SUMBAS YAVAŞOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Baş örtüsü = Head covering ; Kadınlar = Women ; Kişi özgürlüğü = Person freedom ; Siyasi partiler = Political parties ; Örtünme = To cover oneself ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 2015 sonrasında kadınların başörtüsünü çıkarma pratiklerini
sosyolojik ve siyasi boyutlarıyla değerlendirmektir. Literatürde bedensel özgürlük
bağlamında değerlendirilen başörtüsüzleşme eyleminin ağırlıklı olarak bedensel bir
okuma üzerinden ele alındığı görülmektedir. Bu tez çalışması, başörtüsü çıkarma süreci
ve eylemini bir siyasal pratik olarak farklı perspektiflerden okumanın mümkün olup
olmadığı sorusuna dayanmaktadır. Nitekim bu çalışma, başörtüsü çıkarma sürecini, kadın
ve beden ilişkisi bağlamında; bu meselenin içindeki siyasi eylemlilik ve siyasi
özgürleşme gibi çeşitli yönleri de dikkate alarak bir değerlendirme yapmaya çalışması
açısından literatüre katkı sunmaktadır. Bu çalışmanın temel iddiası, 2015 sonrası
başörtüsünü çıkartan kadınların bu tercihinde, sosyal hayatta AKP'nin politikalarının
sorumlusu olarak algılanma ve etiketlenme üzerinden AKP'nin etkisinin olduğudur. Bu
çerçevede, bu sürecin toplumsal ve siyasi bir arka planı olduğu ve kadın-beden ilişkisi
üzerinden siyasi bir özgürleşme eylemi olarak da okunabileceği iddia edilmektedir.
Çalışmanın saha araştırması kısmında derinlikli mülakat yöntemiyle başörtüsünü çıkartan
kadınların birincil dereceden ifadeleri doğrultusunda başörtüsüzleşme tercihi ile AKP'li
algılanma/etiketlenme arasındaki ilişki ortaya konulmuştur.
Çalışmanın ilk bölümünde; araştırmanın konusu, amacı ve metoduna yönelik
değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise başörtüsü kuramsal ve
kavramsal bağlamda ele alınmıştır. Başörtüsüzleşme, bedensel özgürlük, siyasi özgürlük
gibi kavramlar ve başörtülü kadınlar için ifade ettiği anlamlarla başörtüsü tartışılmıştır.
Üçüncü bölümde ise Geç Osmanlı Dönemi'nde modernleşme hareketlerinin başladığı
zamandan AKP dönemine kadarki süreçte; başörtüsüne toplumsal olarak yüklenen
anlamların, Türkiye siyasi konjonktüründe siyasi erklerle ilişkilenmesi
değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, AKP'nin başörtüsüyle olan ilişkisi; başörtüsü
yasağının kaldırılması ve AKP'nin bu süreçteki duruşu ve Türk siyasi hayatındaki politik
konumlanması siyasi olaylar temelinde ele alınmıştır. Beşinci bölümde ise saha
çalışmasından elde edilen veriler doğrultusunda AKP'nin, toplumda algılandığı otoriter kimliğiyle ilişkilendirilmekten rahatsızlık duyan kadınların siyasi olarak AKP'den
ayrışma ve özgürleşme motivasyonuyla başörtüsünü çıkartmaları değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak 2015 sonrası başörtüsünü çıkartan kadınların, başörtüsünü bir siyasi
gösteren olarak tanımladıkları ve AKP'li algılanmak/etiketlenmek istemediklerinden
ötürü başörtüsünü çıkardıkları, kadınların kişisel deneyim aktarımları doğrultusunda
anlaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler
Başörtüsü, AKP, siyasi özgürleşme, otoriterleşme

Abstract:
This study aims to evaluate the unveiling practices of women after 2015 in sociological
and political dimensions. In the literature, it is clear that the unveiling is evaluated as a
liberation of the body. This research is based on that whether unveiling process and
practice can be evaluated as a political practice from different perspectives or not. Also,
this study aims to contribute to the literature by considering the aspects of political agency
and political emancipation of the unveiling process in the context of women and body
relations. This study's main claim is that to show the relation between practice of
removing headscarf and to be perceived/labelled as AKP supporters who have
headscarves but not AKP supporters. In this frame, it is claimed that the unveiling process
can be interpreted as a political emancipation practice due to it has social and political
background. In the field research part of the study, it is shown that the relation between
unveiling choice and being perceived/labelled as AKP supporters by their own expression
of women.
In the first part of the study, the topic, purpose, and method of the research are evaluated.
In the second part of the study, the headscarf is discussed in theoretical and conceptual
contexts. A headscarf is argued in the context of unveiling, the liberation of the body,
political emancipation, and these notions are discussed with the meaning for headscarfed
women. In the third part, the headscarf and its socially constructed perception are
evaluated considering the relation with the political sovereign since the Late Ottoman Era
when initiated the modernization period until the AKP government in the political
conjuncture of Turkish politics. In the fourth part, the headscarf approach of AKP, the
lifting of the headscarf ban, and standpoint and mentality of AKP in the context actual
political events. In the fifth part, through data that were collected in the field study, it is
evaluated that unveiling motivation of women due to discomfort feeling in society
because of their outlook is associated with an authoritarian identity of AKP. As a result,
by sharing personal experiences of women, it is clear that women who removed their headscarves after 2015 described headscarf as a political representer and they removed the headscarf due to that they do not want to be labelled/perceived as AKP supporters.

Keywords
Headscarf, AKP, political salvation, authoritarianization