Şebânkâreî'nin Mecmau'l– Ensâb fi't-Tevârîh adlı eseri (Çeviri ve değerlendirmesi)
Translation and appreciation of the Majma'al-Ansāb fi't-Tevārīh's written By Shabānkāreī
Yazar: NURULLAH SOYLAR
Danışman: PROF. DR. ALİ AKTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Tarih kitapları = History books ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Şebankarei = Shabankarei

Özet:
İranlı şair ve tarihçi Muhammed b. Ali. b. Muhammed Şebânkâreî tarafından yazılan Mecmau'l-Ensâb adlı eser, yazıldığı dönem ve içerdiği bilgiler bakımından çok önemli ve güvenilir bir eserdir. Eserimiz genel bir tarih kitabı olup insanlığın, yıldızların ve tabiatın yaratılış hikayeleriyle başlar. Eserde İslam öncesi İran hükümdarları tarihi anlatıldıktan sonra İskender ile eski Yemen ve Irak krallarının ardından İslami dönemde özellikle müellifin memleketi Kirman, Hürmüz ve Yezd bölgelerinin yöneticileriyle ilgili önemli bilgiler verilir. Sadece bölgede var olan devletler değil aynı zamanda Abbâsî halifelerine bağlılıkları sebebiyle, Abbâsîler hakkında da bilgilere ulaşmak mümkündür. Mecmau'l-Ensâb, Alp Tegin ile başlayan ve Hüsrev Şah'ın Alâeddin Guri tarafından ortadan kaldırılmasına kadar gelen Gazneliler tarihi hakkında ayrıntılı ve orijinal bilgiler içermesi, Gazneliler'in kurucusu Sebük Tegin'in kendi hayatının ilk dönemlerini anlattığı ve oğlu Mahmud'a öğütler verdiği Pendnâme'nin metnini ihtiva eden tek eser olması bakımından büyük önem taşır. Şebânkâreî, Sebük Tegin'in Zabülistan'da Türkler arasındaki ikta sisteminin düzenlenmesini anlattığı bölümde özgün açıklamalara yer verir. Eser, aynı zamanda güney Fars bölgesindeki (Şebânkâre) mahalli hanedanlar hakkında bilgi içeren ilk tarih kitabıdır. Eser, İslam devletlerinde meydana gelen olayların yanı sıra bu bölgenin iktisadi, sosyal ve kültürel yapısı ile ilgili bilgiler vermekle kalmayıp, diğer milletlerin gelenekleri ve inançları hakkında da önemli bilgiler içermektedir. Bu değerli eserin millî tarihimiz açısından bir eksikliği daha gidermesi adına Saffârîler, Sâmânîler, Gazneliler, Deylemler, Selçuklular, Gurlular, Bâtınîler ve Hârizmşahlar ile ilgili ilk dokuz bölümünü Farsçadan Türkçeye çevirdikten sonra, konuyla ilgili diğer eserlerle karşılaştırıp eserin değerlendirmesini yapmaya çalıştık.

Abstract:
Majma'al-Ansâb written by Persian histographer Muhammad b. Ali. b. Muhammad Shabānkāreī has a great value in terms of its content and included reliable information. This work is general history book that begins the stories of stars and nature creation. This work enlightens the rulers of religions especially Kerman, the author's hometown, Hurmuz and Yazd subsequent to ancient Yemen and Iraq Kings with Alexander the Great after mentioning Pre-Islamic Persian Emperor's history. It is also possible to access to information about not only the states existing on that religion but also about them in consideration of loyalty to the Abbasid caliphate. Majma' al-Ansâb is included detailed and original information about Ghazna's history that starting from Alp Tegin to Hüsrev Şah abrogated by Alâeddin Guri and it has a great importance in terms of the unique work of him including the founder of Ghazni Sebük Tegin's Pendname that telling about his own early life and giving advices his son, Mahmud. Şebânkâreî places original definition in the chapter in which he tells about Sebük Tegin arranging of ichta system among Turkish people in Zabulistan. This work is also the first history book containing information about local dynasties in the religion of North Persian (Shabānkāre). Besides occurred events in İslamic states, this work covers important information's about not only their economic, social and cultural forms but also the other folk's traditions and faith. After translating and comparing other related works we aim to commentate this valuable work's first 9 chapters that are about the About Saffârids, Samanids, Ghaznies, Daylams, Seljuks, Ghurids, Nizari Isma'ilis and Khwarazmians in the name of resolving another deficiency in our national history.