Türkiye'de Yetişen Bazı Inula L. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical studies on some Inula L. Species growing in Turkey
Yazar: ALPER GÖKBULUT
Danışman: PROF. DR. ENGİN ŞARER
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antimikrobiyal aktivite = Antimicrobial activity ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Fenolik bileşikler = Phenolic compounds ; Inula L. = Inula L. ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid

Özet:
Bu çalışma kapsamında, Asteraceae familyasında yer alan ve ülkemizde doğal olarak yetişmekte olan Inula cinsine ait bazı türler üzerinde farmakognozik açıdan incelemeler yapılması amaçlanmaktadır.Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanan I. viscosa, I. helenium subsp. turcoracemosa, I. thapsoides subsp. thapsoides, I. montbretina ve I. peacockiana türlerinin İTK analizleri yapılarak, içerdikleri etken madde grupları ve yoğunlukları araştırılmıştır. Bu doğrultuda, literatür verileri de göz önüne alınarak, türlerin terpenik bileşikler ve flavonoitler açısından zengin olduğu saptanmıştır. Öncelikle I. viscosa üzerinde ekstraksiyon ve izolasyon çalışmaları yapılarak hispidulin bileşiği izole edilmiş ve yapısı aydınlatılmıştır. I. helenium subsp. turcoracemosa köklerinden helenin bileşiği izole edilmiş ve bitkideki miktarı ters faz YBSK ile tayin edilmiştir. Üzerlerinde daha önce yapılmış hiçbir çalışma bulunmayan I. montbretiana'dan 9-ß-(3,4-epoksi-3-metil-pentanoyloksi)partenolit diastomer bileşikleri ve 9-ß-(3-okso-2-metil-bütanoyloksi)partenolit diastomer bileşikleri yeni bileşikler olarak izole edilmiştir. 9-ß-(3-hidroksi-2-metil-bütanoyloksi)partenolit ve 9-ß-(3-hidroksi-3-metil-bütanoyloksi)partenolit ise, I. montbretiana'dan ilk defa tarafımızdan izole edilmişlerdir. Sitotoksik aktiviteye sahip bu bileşiklerin yapıları gelişmiş spektrometrik yöntemler kullanılarak aydınlatılmıştır.Çalışma materyallerimiz olan 5 Inula türünün çiçek, yaprak ve köklerinden hazırlanan ekstrelerin, fenolik bileşikler açısından, tarafımızca geliştirilen ters faz YBSK yöntemi ile kalitatif ve kantitatif analizleri gerçekleştirilmiştir. İncelenen türlerde kafeik ve klorojenik asitin bitkilerin incelenen tüm kısımlarında bulunduğu ve özellikle luteolin miktarının I. montbretiana çiçeklerinde, diğer türlere göre çok yüksek olduğu saptanmıştır.Inula türlerinin çiçek, yaprak ve köklerinden hazırlanan, sulu, metanollü ve etil asetatlı ekstrelerin antioksidan aktivite testleri gerçekleştirilmiştir. Antioksidan aktivite DPPH ve ABTS in vitro testleri ile tayin edilmiştir. Antioksidan aktivite sonuçları değerlendirildiğinde liyofilize sulu ekstrelerden I. thapsoides subsp. thapsoides yaprak, I. viscosa çiçek ve I. helenium subsp. turcoracemosa yaprak ekstrelerinin; metanollü ekstrelerden I. helenium subsp. turcoracemosa çiçek ve I. thapsoides subsp. thapsoides kök ekstrelerinin; etil asetatlı ekstrelerden I. viscosa çiçek ve yaprak ekstrelerinin diğer ekstrelere göre daha yüksek aktivite gösterdikleri saptanmıştır.Inula türlerinin çiçek, yaprak ve köklerinden hazırlanan metanollü ekstrelerin antimikrobiyal aktivite testleri, agar dilüsyon yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Ekstrelerin, incelenen bütün mikroorganizmalara karşı etkili olduğu, özellikle C. tropicalis'e karşı kuvvetli antifungal etki gözlendiği belirlenmiştir. I. viscosa ve I. thapsoides subsp. thapsoides kök ekstrelerinin Gram pozitif, Gram negatif bakterilere ve mayalara karşı önemli ölçüde etkili olduğu saptanmıştır. Inula ekstrelerinin, Gram pozitif bakteriler üzerinde Gram negatif bakterilere göre daha kuvvetli antibakteriyel etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to investigate some species from the pharmacognostical perspective which belongs to Inula genus, Asteraceae family and growing naturally in our country.The groups and density of the active compounds in I. viscosa, I. helenium subsp. turcoracemosa, I. thapsoides subsp. thapsoides, I. montbretina and I. peacockiana species which were picked from different regions of Turkey were analyzed by TLC. The results indicated, it was clear that the species were rich especially in terpenic compounds and flavonoids also by checking the literature data. First of all, after performing some extraction and isolation studies on I. viscosa, hispidulin was isolated and its structure was elucidated. Helenin was isolated from I. helenium subsp. turcoracemosa roots and its amount was determined by reverse phase HPLC. 9-ß-(3,4-epoxy-3-methyl-pentanoyloxy)parthenolide diastereomer compounds and 9-ß-(3-oxo-2-methyl-butanoyloxy)parthenolide diastereomer compounds were isolated as new compounds, to the best of our knowledge, from I. montbretiana which was not studied before. 9-ß-(3-hydroxy-2-methyl-butanoyloxy)parthenolide and 9-ß-(3-hydroxy-3-methyl-butanoyloxy)parthenolide were isolated from I. montbretiana for the first time by us. The structure of the compounds which are cytotoxically active were elucidated by advanced spectrometric methods.Qualitative and quantitative analysis of some phenolic compounds were performed on the extracts which were prepared from the flower, leaf and root parts of 5 Inula species via reverse phase HPLC by developing optimum method. Among the investigated species, it was clear that caffeic and chlorogenic acids were present in every searched part of the plants and in the I. montbretiana flowers, luteolin content was determined too high when compared with the other species.The antioxidant activity tests were performed on the extracts which were prepared from flowers, leaves and roots of Inula species, by using water, methanol and ethyl acetate as solvents. Antioxidant capacity was determined by using DPPH and ABTS in vitro tests. After evaluating the results, among the lyophylizated water extracts I. thapsoides subsp. thapsoides leaf, I. viscosa flower ve I. helenium subsp. turcoracemosa leaf extracts; among the methanol extracts I. helenium subsp. turcoracemosa flower and I. thapsoides subsp. thapsoides root extracts; and among the ethyl acetate extracts I. viscosa flower and leaf extracts were seemed to be more active compared with the other extracts.Antimicrobial activity tests were performed on the methanolic extracts of the flowers, leaves anf roots of Inula species, by using agar dilution method. It was understood that all the extracts were active against all the investigated bacteria and yeasts, especially strong antifungal activity was observed against C. tropicalis. I. viscosa and I. thapsoides subsp. thapsoides root extracts were significantly active against Gram positive, Gram negative bacteria and yeasts. Inula extracts were more active against Gram positive bacteria, compared with Gram negative ones.