Çeviride kültür ve ideoloji kavramlarının çeviri destek programları bağlamında incelenmesi
The role of culture and ideology in translation: an analysis of translation grant programs
Yazar: HÜSEYİN YURTDAŞ
Danışman: PROF. DR. MİNE YAZICI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Destek programları = Support programs ; Kültür = Culture ; Kültür politikası = Cultural policy ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; İdeoloji = Ideology ; İktidar ilişkileri = Government relations

Özet:
Çevirinin kültür, ideoloji gibi kavramlardan bağımsız ele alınamayacağı savı günümüzde çeviri üzerine kuramsal ve akademik çalışmalarda yaygın kabul görmektedir. Son dönemlerde kamu diplomasisinin örneklerinden biri olarak öne çıkan yabancı dillere çeviri destek programları da iktidar ilişkilerinden, kültür politikalarından bağımsız ele alınamaz. Kültürü uluslararası boyuta taşımak anlamına gelen bu projelerin küreselleşme olgusu dışarıda bırakılarak tartışılması da güçtür. 
Bu bağlamda bu tez çalışmasında öncelikle çevirinin iktidar ilişkileri ve kültür politikalarıyla ilişkisi incelenmiştir. Ardından küreselleşme, ve çevirinin erek kültür olgusu olduğu savıyla çevirinin bağlantısı ele alınmıştır. Yabancı dillere çeviri programlarının yapıları, işleyişleri bu programlara ilişkin belgeler üzerinden incelenmiş, programların çalışmalarına ilişkin sayısal veriler gerek daha önce yapılmış bibliyografya çalışmaları değerlendirilerek, gerekse yeni bibliyografik veriler sunularak ortaya konmuş; uygulamaların kamu diplomasisi çerçevesindeki program amaçlarıyla ne derece koşutluk taşıdığı üzerine değerlendirmelerde bulunulmuş ve programların kültür politikaları, küreselleşme, çevirinin erek kültür ürünü olduğu savı ve iktidar ilişkileri açısından konumlandıkları yer tartışılmıştır. Araştırmada ağırlık, Türkiye'nin kültür politikaları, Türkçeden yabancı dillere çeviriler ve TEDA Programı'ndadır. Bununla birlikte Almanya başta olmak üzere Kanada ve ABD'nin çeviri programları da karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada yabancı dillere çeviri destek programları kapsamında ortaya konan kaynak kültürü yurtdışında tanıtma amacına ulaşılmasının, kürelleşmenin getirdiği metalaşma ve kültür ürünlerinin birörnekleşmesi; ayrıca çevirinin büyük oranda erek kültürde gerçekleşen bir süreç olduğu gerçeği göz önünde bulundurulduğunda güçleştiği sonucuna varılmıştır. Bu sorunların aşılması için, erek kültürde yer alan eyleyenlerle daha yakın işbirliği içinde olmak ve çeviri sürecine ilişkin kontrol mekanizmalarını arttırıp geribildirimler alınmasını sağlamak, programların daha sağlıklı işlemesini sağlayabilecek adımlardır.

Abstract:
The relationship between ideology and translation can be traced back to colonialism and be observed in various recent translation phenomena. Grant programs of translation into foreign languages, which are important examples of public diplomacy cannot be understood without taking power relations and cultural politics into account either. Moreover, since these programs aim to promote culture on an international level, it is substantial to evaluate them by taking the concept of globalisation into consideration.
 In this respect, this study firstly analysed the relationship between translation, ideology and cultural politics. Next, it explored the relationship between translation and globalisation. After that, various data concerning translation programs were obtained both by examining bibliographic data from previous studies, and by carrying out bibliographic research within the framework of this study. Furthermore, to what extent goals set by programs within the scope of public diplomacy were reached, and the state of programs in light of globalisation and power relations were considered. The main focus was on the cultural politics of Turkey and on the TEDA Program. However, translation programs of Germany, Canada and USA were examined comparatively as well.
It was concluded that achieving the aim of promoting the source culture abroad is difficult for translation programs due to the commodification and standardization of cultural products through globalisation as well as the position of translations as facts of target culture. In order to hinder these problems, collaboration with target culture agents should be increased, and control mechanisms about the translation process should be developed.