Farklı etnik ve mezhep gruplarına üye bireylerin yurttaşlığa yönelik bakış açıları ve yurttaşlık kimliğini inşa süreçleri
Perspectives on citizenship of members of different ethnic and sectarian groups and the processes of constructing citizenship identity
Yazar: ESRA BUKET BATUR
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ERJEM
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Etnik kimlik = Ethnic identity ; Hak = Right ; Kimlik duygusu = Sense of identity ; Kimlik inşası = Identity formation ; Kimlik oluşumu = Identity construction ; Mezhepler = Sects ; Milli kimlik = National identity ; Vatandaşlık bilinci = Citizenship awareness

Özet:
Ulus devletlerde devlet ve birey arasındaki karşılıklı ilişkilerle somutlaşan yurttaşlık kavramı siyasi içeriğinin yanı sıra hukuksal ve sosyo-kültürel bir içeriğe de sahiptir. Haklar bağlamında pek çok farklı boyutu olan yurttaşlığın bir kimlik türü olarak inşasında ulus devletin farklı etnik ve mezhep grupları ile ilişkisinin etkili olduğu düşünülmektedir. Ulus devletin farklı etnik ve mezhep gruplarına yaklaşımı ve bu gruplarla ilişkilerini yönetebilme başarısı yurttaşlığın bir üst kimlik olarak etkili olmasını sağlamaktadır. Bu çalışmada, Mersin ve Diyarbakır'da ikamet eden Türk, Kürt etnisiteleri ve Sünni, Alevi mezheplerine mensup 50 katılımcıyla yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda araştırmanın temel problemini Mersin ve Diyarbakır'da yaşayan Türk ve Kürt etnisitesine mensup bireylerle, Alevi ve Sünni mezheplerine mensup bireylerin yurttaşlığa ve Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlığına yönelik yaklaşımları ve yurttaşlık kimliğini inşa süreçlerine etki eden değişkenler oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra yurttaşlığın farklı boyutları ve yurttaşlık haklarının gelişiminin yurttaşlık aidiyet duygusuna ve Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlık kimliğinin inşasına etkisi de önem arz etmektedir. Araştırma bulgularına göre, yurttaşlık haklarının gelişimi ile aidiyet duygusunun gelişimi arasında paralellik olduğu ve katılımcıların genel olarak yurttaşlık kimliğini benimsediklerine dair görüşlere ulaşılmıştır. Araştırma bulgularına göre yurttaşlık kimliğinin inşasında öznel faktörlerden daha çok nesnel/toplumsal/kolektif faktörlerin etkili olduğu görülmüştür. Vatan, ülke, yasalar/kurallar, devlet, haklar, ortak simgeler, sosyal devlet, Kürtlük, Türklük, Alevilik, Müslümanlık bunlardan bazılarıdır. Etnik ve dinsel/mezhep kimliğinin yurttaşlık kimliği inşasında diğer kimlik kategorileri içerisinde payı görece daha düşüktür. Ancak Diyarbakır çalışma grubunda etnik kimlik (Kürtlük) ve din/mezhep (Müslümanlık, Alevilik, Sünnilik) Mersin grubuna göre daha etkilidir. Katılımcıların çoğunluğu yurttaşlık kimliğinin Türkiye'nin kimlik sorunlarının çözümünde etkili olabileceğini düşünmektedirler. Elde edilen bulguların, Türkiye'de ve dünyada yurttaş kimliğinin inşası bağlamında özellikle farklı etnik ve mezhep gruplarına üye bireyler açısından yurttaş ile devlet arasındaki ilişkinin sağlıklı bir şekilde inşa edilmesine ışık tutacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The concept of citizenship, which is embodied in the mutual relations between the state and the individual in nation states, has a legal and socio-cultural content as well as its political content. It is thought that the relationship of the nation-state with different ethnic and sectarian groups is effective in the construction of citizenship, which has many different dimensions in the context of rights, as a type of identity. The approach of the nation state to different ethnic and sectarian groups and its success in managing its relations with these groups ensure that citizenship is effective as an upper identity. In this study, semi-structured interviews were conducted with 50 participants from Turkish, Kurdish ethnicities and Sunni and Alevi sects residing in Mersin and Diyarbakır. In this context, the main problem of the research is the approaches of individuals belonging to Turkish and Kurdish ethnicity living in Mersin and Diyarbakır, and individuals belonging to Alevi and Sunni sects towards citizenship and citizenship of the Republic of Turkey, and the variables that affect the process of constructing citizenship identity. In addition, the different dimensions of citizenship and the effects of the development of citizenship rights on the sense of citizenship belonging and the construction of the citizenship identity of the Republic of Turkey are also important. According to the research findings, it was concluded that there is a parallelism between the development of citizenship rights and the development of the sense of belonging, and that the participants generally adopted the citizenship identity. According to the research findings, it has been seen that objective/social/collective factors are more effective than subjective factors in the construction of civic identity. Homeland, country, laws/rules, state, rights, common symbols, social state, Kurdishness, Turkishness, Alevism, Islam are some of them. The share of ethnic and religious/sectarian identity in the construction of civic identity is relatively low among other identity categories. However, ethnic identity (Kurdish) and religion/sect (Muslim, Alawite, Sunnism) are more effective in the Diyarbakır study group than in the Mersin group. The majority of the participants think that citizenship identity can be effective in solving Turkey's identity problems. It is thought that the findings will shed light on the healthy construction of the relationship between the citizen and the state, especially in terms of members of different ethnic and sectarian groups, in the context of the construction of civic identity in Turkey and in the world.