Yatağa bağımlı hastaların bakım vericileri için öz yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi
Development of self-efficacy scale for caregivers of bedridden patients
Yazar: LEYLA ADIGÜZEL
Danışman: PROF. DR. BİRSEL CANAN DEMİRBAĞ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Yatan hastalar = Inpatients ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Yatağa bağımlı hastanın evde bakımı gibi maliyetli ve uzun bir süreçte bireylerin öz yeterliliğinin yüksek olması beklenmektedir. Çalışma yatağa bağımlı hastaların bakım vericilerinin öz yeterlilik düzeyini belirleyecek geçerliliği ve güvenirliği sağlanmış bir ölçme aracı geliştirilmek üzere yürütülmüştür. Açıklayıcı faktör analizini Trabzon il merkezinde ikamet eden 314 bakım verici oluştururken, doğrulayıcı faktör analizine ait örneklemi Rize il merkezinde ikamet eden 257 bakım verici oluşturmaktadır. Test tekrar test 55 bakım verici ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanması kapsamında Kişisel Bilgi Formu ve Bakım Verici Öz Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Taslak Bakım Verici Öz Yeterlilik Ölçeği kapsam geçerlik indeksi 0.705 bulunmuştur. Açıklayıcı faktör Analizine ilişkin Kaiser-Meyer-Olkin değeri 0.913 ve Bartlett testi X2=5733.750 bulunmuştur. Açıklayıcı faktör analizi sonrası Bakım verici öz yeterlilik ölçeği 29 maddeden meydana gelmektedir. Bu maddelerden 9 adet sosyal destek alt boyutunda, 10 adet bakım verme alt boyutunda, 6 adet stres yönetimi alt boyutunda ve 4 adet hastalık bilgisi alt boyutunda yer almaktadır. Bakım Verici Öz Yeterlilik Ölçeği açıklanan varyans değeri %59,246 bulunmuştur. Açıklayıcı faktör analizinde faktör yük değerleri incelendiğinde 0.644 ile 0.840 arasında değiştiği belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizine ait Χ2/Sd değeri 3.10, RMSEA değeri 0.0.70, CFI değeri 0.90, NFI değeri 0.90'dır. Bakım Verici Öz Yeterlilik Ölçeği uyum indeks değerleri iyi düzeydedir ve açıklayıcı faktör analizinde şekillenen yapıyı doğrulamaktadır. DFA için Spearman-Brown=0.837, Guttman Split-Half=0.836 ve Cronbach Alpha değeri 0.939 olarak belirlenmiştir. Madde toplam madde korelasyon değerleri 0.356-0.689 aralığında, test-tekrar test analiz sonucu r= 0.735 (p<0.001) ve t= 0.897 (p>0.05) bulunmuştur.
Sonuç olarak BÖYÖ yatağa bağımlı hastaların bakım vericilerinin öz yeterlilik düzeylerini belirlemek amacıyla kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır.

Abstract:
It is expected that the self-efficacy of individuals will be high in a costly and long process such as home care of the bedridden patient. The study was conducted to develop a valid and reliable measurement tool to determine the self-efficacy level of caregivers of bedridden patients. The explanatory factor analysis consists of 314 caregivers residing in the city center of Trabzon, while the sample of confirmatory factor analysis consists of 257 caregivers residing in the city center of Rize. Test-retest was performed with 55 caregivers. Personal Information Form and Caregiver Self-Efficacy Scale were used to obtain the data. The content validity index of the draft Caregiver Self-Efficacy Scale was found to be 0.705. Kaiser-Meyer-Olkin value for Explanatory Factor Analysis was found 0.913 and Bartlett test X2=5733.750. After the explanatory factor analysis, the Caregiver Self-Efficacy Scale consists of 29 items. Among these items, there are 9 social support sub-dimensions, 10 care-giving sub-dimensions, 6 stress management sub-dimensions and 4 disease information sub-dimensions. The variance explained in the Caregiver Self-Efficacy Scale was 59.246%. In the explanatory factor analysis, factor loading values ranged between 0.644 and 0.840. The Χ2/Sd value of the confirmatory factor analysis was 3.10, the RMSEA value was 0.0.70, the CFI value was 0.90, and the NFI value was 0.90. The Caregiver Self-Efficacy Scale fit index values are at a good level and confirm the structure formed in the explanatory factor analysis. Spearman-Brown=0.837, Guttman Split-Half=0.836 and Cronbach Alpha value for Caregiver Self-Efficacy Scale were determined as 0.939. Item-total Correlation ratios varied of 0.356-0.689, test-retest analysis results were r= 0.735 (p<0.001) and t= 0.897 (p>0.05).
As a result, Caregiver Self-Efficacy Scale is a valid and reliable measurement scale that can be used to determine the self-efficacy levels of caregivers of bedridden patients.