Türkiye ve Almanya'da ilköğretimde anadili eğitimi -Eğitim programları ve ders kitapları açısından bir karşılaştırma-
The mother language teaching in primary education in Turkey and Germany
Yazar: MUSTAFA DURMUŞÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. CAHİT KAVCAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
ÖZETBu çalışmanın amacı, Türkiye ve Almanya'daki anadili eğitim programlarını veilköğretimde okuyan öğrencilerin anadili öğrenim sürecinde en önemli öğretim aracıolarak yaygın bir şekilde kullanılan ders kitaplarını, nitelikleri ve bu sürece katkılarıaçısından karşılaştırmaktır.Bu amaçla; Almanya ve Türkiye'de ilköğretimde okutulan 3. ve 5. sınıf anadiliders kitaplarıyla bu sınıflara ait eğitim programları incelenmiştir. Bu incelemesonucunda aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır:1. Türkçe ve Almancanın eğitimini yapmak amacıyla hazırlanan programlarınhedefleri nelerdir?2. Her iki programın, eğitim programlarının ögeleri açısından benzerlik ve farklıyönleri nelerdir?3. Anadili eğitiminde araştırma kapsamında incelenen kitaplar, hedef, içerik,öğrenme yaşantıları ve değerlendirme açısından programlarla tutarlılıkgöstermekte midir?4. Ders kitaplarının hazırlanmasında temel alınan ölçütler nelerdir?5. Ders kitaplarının dış yapı özellikleri nelerdir? (Kapak, cilt, yazı, resim, kenarayarları, â¦)6. Ders kitaplarının iç yapı özellikleri nelerdir?7. Sözcük öğretimi aşamalı olarak yapılmakta mıdır?8. Seçilen metin türlerinin nitelikleri ve nicelikleri nasıldır?9. Kitaplarda bulunan metinlerin türlerine ve iletilerine göre dağılımı nasıldır?10. Kitaplardaki metinlere ilişkin sorular öğrencileri düşündürmeye, düşündüklerinisözlü veya yazılı aktarmaya yöneltecek nitelikte midir?11. Programda belirlenen hedeflere ulaşmak için izlenen yollar nelerdir?309Tarama modelinde yapılan bu çalışmada her iki ülkenin ilköğretim 3. ve 5.sınıflarından en çok kullanılan ve programa uygun olduğu düşünülen birer kitap dizisi(ders ve çalışma kitapları, öğretmen kılavuz kitabı) seçilmiştir. Ders kitaplarının seçimive kullanımını gözlemek amacıyla her iki ülkede de gözlem ve görüşmeler yapılmıştır.Beş bölümden oluşan çalışmanın içeriği aşağıdaki gibidir:I. Bölüm: Problem ve problemin betimlenmesi ve YöntemII. Bölüm: Anadili Eğitimi ve Eğitim Programlarının karşılaştırılmasıIII. Bölüm: Dil öğretim yöntemleri ve ders kitaplarının nitelikleriIV. Bölüm: Ders kitaplarının karşılaştırılmasıV. Bölüm: Sonuçlar ve Öneriler.Çalışmada sonuç olarak, anadili eğitiminin amaçlarının her iki ülkede birbiriylebenzerlik gösterdiği, ancak programların yazılmasında, Türkçe programda çok fazlaayrıntıya girildiği, Almanca programın ise daha genel olduğu saptanmıştır. Almanya'dayılda 3-4 kez toplanan Okul Konferanslarında bölgesel özellikler de dikkate alınaraközel hedefler ve eğitim durumları saptanmakta, okullardaki uygulama ana programabağlı kalınarak söz konusu konferanslarda alınan kararlara göre yapılmaktadır. Her ikiprogramda da duyuşsal ve devinişsel davranışlara yeterince yer verilmediği saptanmıştır.Ders kitaplarının dış yapı (fiziksel) özellikleri açısından, Almanca kitaplarınTürkçe kitaplara göre daha nitelikli, sağlam ve kullanışlı hazırlandığı belirlenmiştir.Ders kitaplarının öğretme öğrenme sürecinde, öğretmen kılavuz kitaplarında Almancaiçin sadece rehberlik işlevi yerine getirilirken, Türkçe için öğretmene adım adım dersişleme biçimleri anlatılmaktadır.Almanca ders kitaplarındaki metinler daha çok çocuğun dünyasından seçilirken,Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ya daha yetişkinler için ya da bilgilendirmeyeyönelik hazırlandığı saptanmıştır. Dilbilgisi öğretimine, Almanca ders kitaplarında dahaçok ağırlık verildiği belirlenmiştir.310

Abstract:
ABSTRACTThe aim of this study is the comparison of mother language educationprogrammes in Turkey and Germany and the course books that are used widely as themost important educational tool in the mother language education process of pre-elementary students, the qualities and their contribution to this process.With this aim, the course books taught in the third and fifth grade in primaryeducation in German and Turkey have been examined with the educational programmesbelong to these classes. At the end of this observation, the answers have been searchedfor to the questions stated below:1. What are targets of the programs that are prepared in order to teach Turkish andGerman?2. What are the similarities and differences of both programmes in terms of thecomponents of educational programmes?3. Are the most preferred books in the education of mother language are consistentwith the programmes in terms of target, content, learning experiences andevaluation?4. What are the criteria that are taken into consideration while preparing coursebooks?5. What is the arrangement of main course books?( Cover, binding, font,illustration, margin...)6. What is the dynamics (inner structure) of course books?7. Is teaching of vocabulary done gradually?8. How are the quality and quantity of the chosen types of texts?9. How is the distribution of texts in the books according to types and messages?31110. Do the questions related to the texts in the books have the quality as to lead thestudents to think and get across their ideas vorally or verbally?11. What are the paths to be followed to reach the specified targets in theprogramme?In this research, in the model of scanning, a series of books that used the most inthe third and fifth grade students in primary education and thought to be suitable to theprogramme have been selected. (course and study books, teacher?s guide book) whichare suitable In order to observe the selection and usage of course books, observationsand negotiations have been done in both countries.The content of the study consisted of five chapters is as follows:VI. The problem itself and the description of the problem and the MethodVII. Chapter II: Education of mother language and the comparison of educationalprogrammesVIII. Chapter III: The meathods of teaching languge and the quality of coursebooksIX. Chapter V: Conclusion and SuggestionsX. Chapter IV: The comparison of course booksThe study reveals that teaching native language has similarities in both countries,but Turkish curriculum is detailed compared to German curriculum which is moregeneral. In the School Conferences, which are held 3 or 4 times a year in Germany,special targets and educational circumstances are set paying special attention to theregional differences and they are practiced according to main curriculum parallel to thedecisions of these conferences. It is determined that both programs do not pay enoughattention to the cognitive and kinetic behaviors.It is observed that the covers of the German books are prepared more qualified,more durable and more useful than the Turkish books. In the process of teaching and312learning of the course books, while the teacher?s books in German guide the teachers,the teacher?s books in Turkish clarify the teaching process step by step.While the texts in the German course books are chosen mostly from the child?sworld, it has been noted that the texts of Turkish course books have been prepared withthe intention for either grown-ups or information. It?s been determined that the teachingof grammar is given more attention in the German course books.313