İzmit kent merkezi kentsel konutundadeprem riskinin mekânsal kimlik ve yapısal özellikler bağlamında incelenmesi: Yeni alt merkez Baç bölgesi
Examining the earthquake risk in central izmit urban residencials in the context of spatial identity and structural features: New sub center Bac region
Yazar: PINAR KEÇEBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ELİF YEŞİM KÖSTEN
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Deprem riski = Earthquake risk ; Kentsel konut = Urban housing ; Kocaeli-İzmit = Kocaeli-İzmit ; Mekan kimliği = Space identity ; Mülkiyet = Property ; Risk analizi = Risk analysis

Özet:
Anadolu coğrafyası önemli deprem kuşaklarının üstünde bulunmakta ve her gün deprem gerçeği ile yaşamaktadır. Çağlar boyunca farklı medeniyetlerin ve yönetimlerin hakimiyetindeki kentler yerleşim yerlerini bu gerçeğe göre seçmiş, yapılarını yerel yapma biçimlerini ve malzemelerini örgütleyerek, kentsel mekanlarını ise mekânsal kimlik değerlerini ortaya çıkaracak biçimde üretmeye çalışmıştır. Deprem göz önüne alınmadığında yaşanan can ve mal kayıpları yönetimleri oldukça sarsmıştır. İzmit de tarihi boyunca büyük depremler yaşamış ve depremin ortaya çıkardığı afetlerin sonuçları ile baş etmek zorunda kalmış bir kent olmuştur. Kurulduğu günden günümüze dek sırasıyla Helen, Roma, Doğu Roma, Selçuklu ve Osmanlı İmparatorlukları ile Türkiye Cumhuriyeti yönetimleri altında katmanlaşarak oluşmuş İzmit kenti, her katmanında depremlerden etkilenmiş ve bu durum İzmit'in mekânsal kimliğinde önemli bir yer etmiştir. Farklı yönetim dönemlerinde erkler, mekânı kendi mülkiyet anlayışlarına göre şekillendirmek istemiş, bu bağlamda yerin karakteristiğinin göz ardı edildiği kararlar verilebilmiştir. Bu bağlamda İzmit'e bakıldığında, üst ölçekte alınan mevzuat kararları ve kent için hazırlanan planlar ile çağlar boyu coğrafi ve kentsel bir sınır ve eşik alanı olan Baç'ın doğusuna doğru yayılım 1950'ler sonrası artmıştır. Kent merkezine ait konut ve ticaret barındıran yapı adaları aynı şekilde devam ettirilmiş, yapı yükseklikleri ve nüfus yoğunluğu artmış, önemli kamusal odak teşkil eden yapılar bu bölgeye taşınmıştır. 1999 Gölcük Depremi'nden sonra ağır hasar alan ve zemin yapısı olarak değişmeyen bir sulak alan niteliği barındıran bu bölgede nüfus ve kentleşme artmaya devam etmiş, günümüzde ise yeni bir alt merkeze dönüşmüştür. Bu çalışma İzmit kent merkezi ve Baç Bölgesi'nde yaşanan bu dönüşümün yarattığı deprem riskini, mekânsal kimlik ile yapısal özellikler arasındaki ilişki üzerinden sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda tez kapsamında coğrafi ve kentsel bir sınır olan Baç Bölgesi'nde seçilen çalışma alanı özelinde analiz çalışmaları hazırlanmıştır. Bu bölgenin yeni bir alt merkez olarak tanımlanma gerekçelerini ortaya koymayı amaçlayan kentsel bir analiz ile mekânsal kimlik ve yapısal özellikler arasındaki ilişkinin yarattığı deprem riskini görünür kılmayı amaçlayan deprem risk analizi yapılmıştır. Bu tez deprem olgusunun kent bilgisine dönüşüp dönüşemediğini tartışmaktadır.

Abstract:
Anatolian geography is located on important earthquake zones and lives with the reality of earthquakes every day. Cities under the dominance of different civilizations and governments throughout the ages have chosen their settlements according to this fact and have tried to produce their urban spaces in a way that reveals their spatial identity values, by organizing their local construction styles and materials. When the earthquake was not taken into account, the loss of life and property had shaken the administrations. Izmit has been a city that has experienced great earthquakes throughout its history and had to cope with the consequences of the disasters caused by the earthquake. The city of Izmit, which was formed by stratification under the rule of the Hellenic, Roman, Eastern Roman, Seljuk and Ottoman Empires and the Republic of Turkey, from the day it was founded to the present, has been affected by earthquakes in every layer and this situation has an important place in the spatial identity of Izmit. In different management periods, the powers wanted to shape the space according to their own understanding of ownership, and in this context, decisions were made that ignored the characteristics of the place. When we look at Izmit in this context, the spread towards the east of Baç, which has been a geographical and urban border and threshold area for ages, increased after the 1950s with the legislative decisions taken at the upper scale and the plans prepared for the city. The residential and commercial building blocks of the city centre were continued in the same way, the height of the buildings and the population density increased, and the buildings that constituted an important public focus were moved to this region. After the 1999 Gölcük Earthquake, the population and urbanization continued to increase in this region, which was heavily damaged and has an unchanged ground structure, and today it has turned into a new sub-centre. This study aims to question the earthquake risk created by this transformation in Izmit city centre and Baç Region, through the relationship between spatial identity and structural features. For this purpose, within the scope of the thesis, analysis studies were prepared for the selected study area in the Baç Region, which is a geographical and an urban border. An urban analysis aiming to reveal the reasons for defining this region as a new sub-centre and an earthquake risk analysis aiming to make visible the earthquake risk created by the relationship between spatial identity and structural features were conducted. This thesis discusses whether the earthquake phenomenon can be transformed into urban knowledge.