Kariyer psiko-eğitim programının on birinci sınıf öğrencilerinin kariyer kararı yetkinlik ve eğitsel sonuç beklenti düzeylerine etkisi
The effect of the career psycho-education program on the career decision-making self-efficacy and educational outcome expectation levels of eleventh grade students
Yazar: GÜRCAN ŞEKER
Danışman: PROF. DR. BURHAN ÇAPRİ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitsel sonuç beklentisi = Educational outcome expectation ; Kariyer = Career ; Kariyer karar verme öz-yetkinliği = Career decision-making self-efficacy ; Lise öğrencileri = High schools students ; Mesleki rehberlik = Vocational quidance ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Sosyal bilişsel kariyer teorisi = Social cognitive career theory ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı, sosyal bilişsel kariyer kuramı temel alınarak geliştirilen kariyer psiko-eğitim programının on birinci sınıf öğrencilerinin kariyer kararı yetkinlik beklentileri ile eğitsel sonuç beklentileri üzerinde etkililiğinin incelenmesidir. Bu kapsamda; on birinci sınıf öğrencilerine yönelik olarak beş yeterlik alanı (kendini doğru bir şekilde değerlendirme, mesleklerle ilgili bilgi toplama, hedef belirleme, plan yapma ve problem çözme) ve on bir oturumdan oluşan bir kariyer psiko-eğitim programı hazırlanmıştır. Diğer yandan, 'Kariyer Kararı Yetkinlik Beklentisi Ölçeği-Kısa Formu' nun lise örnekleminde psikometrik özellikleri incelenmiş ve öğrencilerin eğitsel sonuç beklentilerine ilişkin verilerin toplanması amacıyla 'Eğitsel Sonuç Beklentisi Ölçeği' geliştirilmiştir.
Araştırma öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel modeldedir. Araştırmanın deneysel işlem süreci ön-test, son-test ve izleme ölçümlerini içeren kontrol gruplu 2x3'lük karışık (split-plot) desene göre tasarlanmıştır. Araştırma kapsamında, kariyer kararı yetkinlik beklentisi ölçeğinin lise örnekleminde psikometrik özelliklerinin incelenmesi, eğitsel sonuç beklentisi ölçeğinin geliştirilmesi ve deneysel işlem süreci olmak üzere üç farklı çalışma için farklı çalışma gruplarından veriler toplanmıştır. Araştırmanın deneysel işlem sürecinin yürütülmesi için deney ve kontrol gruplarının belirlenmesi amacıyla Niğde İl Merkezinde yer alan Atatürk Anadolu Lisesi'nde on birinci sınıfta öğrenim gören 233 öğrenciye 'Kariyer Kararı Yetkinlik Beklentisi Ölçeği-Kısa Formu' ve 'Eğitsel Sonuç Beklentisi Ölçeği' uygulanmıştır. Uygulama sonucunda elde edilen verilerin analizi ile ortalamanın bir standart sapma altında kalan 36 öğrenci seçkisiz bir şekilde ikiye bölünerek deney ve kontrol gruplarına atanmıştır. Verilerin analizinde ölçek uyarlama ve geliştirme süreçleri için Açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinden yararlanılırken, deneysel işlemin etkililiğini test etmek amacıyla tekrarlı ölçümler üzerinde iki faktörlü ANOVA tekniğinden yararlanılmıştır. Deneysel işlem sürecinde, deney grubuna on bir haftalık kariyer psiko-eğitim programı uygulanmış, kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Deney grubu kariyer psiko-eğitim programı uygulamasının bitiminde her iki grup için son test ölçümleri, on iki hafta aradan sonra ise izleme ölçümleri yapılmıştır.
Araştırma sonucunda ulaşılan bulgular şunlardır:
* Üniversite örneklemine yönelik olarak geliştirilen 'Kariyer Kararı Yetkinlik Beklentisi Ölçeği-Kısa Formu' nun Türk Lise öğrencileri örnekleminde psikometrik özellikleri incelenmiş ve yapılan analizler sonucunda 25 maddeli, beş faktörlü yapının lise örneklemine uyum gösterdiği ortaya konulmuştur.
* Eğitsel sonuç beklentilerine yönelik verilerin toplanması amacıyla, araştırma kapsamında, 'Eğitsel Sonuç Beklentisi Ölçeği' geliştirilmiş ve ilgili literatüre iki faktörlü, 11 maddeli geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı kazandırılmıştır.
* Deney ve kontrol gruplarının kariyer kararı yetkinlik beklentisi ölçeği alt boyutları (kendini doğru bir şekilde değerlendirme, mesleklerle ilgili bilgi toplama, hedef belirleme, plan yapma ve problem çözme) ve toplam ölçek puanlarına ait son test ölçüm ortalamaları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Bu farkın on iki hafta sonra yapılan izleme ölçümlerinde de devam ettiği bulgusuna ulaşılmıştır.
* Benzer şekilde, deney ve kontrol gruplarının eğitsel sonuç beklentisi ölçeği alt boyutları (akademik ve kariyer odaklı eğitsel sonuç beklentileri) ve toplam ölçek puanlarına ait son test ölçüm ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu farkın on iki hafta sonra yapılan izleme ölçümlerinde de devam ettiği görülmüştür.

Abstract:
This study aimed to investigate the effectiveness of the career psychoeducational program, developed on the basis of social cognitive career theory, in career decision-making self-efficacy levels and educational outcome expectations of the eleventh-grade students. To that end, a career psychoeducational program was prepared for eleventh-grade students to include five efficacy domains (accurate self-appraisal, gathering occupational information, goal selection, making plans, and problem solving) and eleven sessions. Furthermore, psychometric properties of the Career Decision-Making Self-Efficacy Scale-Short form were examined in the high school sample, and an "Educational Outcome Expectation Scale" was developed to collect data on students' educational outcome expectations.
The research is in a quasi-experimental model with pretest-posttest control group. The experimental process of the research was designed according to a 2x3 mixed (split-plot) pattern with control group including pre-test, post-test and follow-up measurements. Within the scope of the research, data were collected from different study groups for three different studies, which are examination of psychometric properties of the Career Decision-Making Self-Efficacy Scale, development of the Educational Outcome Expectation Scale, and the experimental procedure. "Career Decision-Making Self-Efficacy Scale-Short Form" and "Educational Outcome Expectation Scale" were applied to 233 students studying at Atatürk Anatolian High School in Niğde City Center in order to determine the experimental and control groups in order to carry out the experimental process of the research. With the analysis of the data from the application, 36 students who were one standard deviation below of the mean were randomly divided into two groups and assigned to the experimental and control groups. Exploratory and confirmatory factor analyses were utilized for scale adaptation and development processes in the data analysis, and two-factor ANOVA technique was used on the repeated measurements to test effectiveness of the experimental procedure. In the experimental procedure, the 11-week career psychoeducational program was implemented in the experimental group, and the control group was not intervened with whatsoever. Once the career psychoeducational program was completed, the posttest measurements were performed, and twelve weeks later, the follow-up measurements were conducted for the both groups.
The findings achieved in the research are as follows:
* Psychometric properties of the "Career Decision-Making Self-Efficacy Scale-Short Form" developed for the university sample were examined in the sample of Turkish high school students, and the analyses concluded that the 25-item, five-factor construct is fit for the high school sample.
* An "Educational Outcome Expectation Scale" was developed in the research to collect data on educational outcome expectations, and a valid and reliable two-factor, 11-item scale was brought into the literature.
* A significant difference in favor of the experimental group was found between the posttest measurements averages of the experimental and control groups' Career Decision-Making Self-efficacy Scale total scale scores and subscales (self-assessment, collecting information about professions, goal setting, planning and problem solving). It was found that this difference continued in the follow-up measurements performed after 12 weeks.
* Similarly, it was concluded that there was a significant difference in favor of the experimental group in the post-test measurements averages of the experimental and control groups' educational outcome expectation scale total scale scores and subscales (academic and career-oriented educational outcome expectations). This difference continued in the follow-up measurements performed after twelve weeks.