Isparta ve Afyon illerinde tıbbi ve aromatik amaçlı kullanılan bitkilerin satılma, toplanma ve kullanılma durumları
Sale, collection and utilization status of medicinal and aromatic plants in Isparta and Afyon
Yazar: EMİNE FAYDAOĞLU
Danışman: PROF. DR. METİN SAİP SÜRÜCÜOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi (Beslenme Bilimleri) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Isparta = Isparta

Özet:
Bu araştırma; Afyon ve Isparta illerinde tıbbi ve aromatik amaçlı kullanılan bitkilerin satılma, toplanma ve kullanılma durumları, tıbbi bitki ticareti yapan işletme sahiplerinin, bitki toplayıcılarının ve tüketicilerin profillerinin belirlenmesi, sosyo-ekonomik ve demografik özellikleri, tıbbi bitkilerle ilgili bilgi birikimleri, yörelerinde bulunan bitkileri ne kadar tanıyıp ne şekilde kullandığı gibi konuları incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini; Afyon ve Isparta il merkezlerinde ikamet eden aktarlar, tüketiciler ve ilçe/köy merkezlerinde ikamet eden bitki toplayıcıları oluşturmuştur. Afyon?dan (7), Isparta?dan (12) olmak üzere toplam 19 aktar işletmesi, Afyon?dan (12), Isparta?dan (12) olmak üzere toplam 24 toplayıcı, Afyon?dan (220), Isparta?dan (220) olmak üzere toplam 440 tüketici (kadın: 238, erkek:202) araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma verileri anket formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmaya katılan aktarların ortalama yaşı 42.26±11.89 yıl, toplayıcıların ortalama yaşı 46.5±7.92 yıl ve tüketicilerin ortalama yaşı 41.74±13.27 yıldır. Tüketicilerin tedavi amacıyla en yüksek oranda %93.3?ü ıhlamuru, %85.2?si adaçayını, %84.4?ü afyonu, %81.4?ü kuşburnunu, %73.9?u biberiyeyi ve %67.1?i melisa/oğul otunu kullandıkları, yiyecek-içecek amacıyla en yüksek oranda toklubaş (%97.1) ve güneyik (%94.7), yemlik (90.6), en düşük oranda ise melisa/oğul otu (%0.6) tükettikleri belirlenmiştir. Tüketicilerin tamamı ıhlamuru ve %99.7?si kuşburnunu demleme şeklinde kullandığı belirlenmiştir. Bu iki bitkiyi (demleme) sırasıyla; adaçayı (%99.2), oğulotu (%99.0), biberiye (%94.8) ve civanperçemi (%93.8) izlemektedir. En yüksek oranda yemeklerde kullanılan bitkiler; ebegümeci (%95.6), kekik (%75.8), ısırgan (%57.1),  toklubaş (%57.1) ve nanedir (%47.6).

Abstract:
This research was carried out in order to determine the sale, collection and utilization status of medicinal and aromatic plants in the provinces of Afyon and Isparta; to examine the profiles of bussiness owners who trade in medicinal plants, the plant collectors and the consumers as well as their socio-economic and demographic characteristics, knowledge of medicinal plants and how they know and use the plants found in their local areas. The sample of the research consisted of the herbalists and consumers who live in the centre of Afyon and Isparta as well as the herb collectors who live in the town and village centres. Totally 19 herbalist businesses from Afyon (7) and Isparta (12), 24 collectors from Afyon (12) and Isparta (12) and 440 consumers (238 women and 202 men) from Afyon (220) and Isparta (220) were included in the scope of the research. The research data was collected by means of a survey form. While the average age of the herbalists who participated in the research was 42.26±11.89 years, it was 46.5±7.92 years for the collectors and 41.74±13.27 years for the consumers. It was identified that, 93.3% of the consumers, as the highest percentage, used tilia for healing purposes while 85.2% of them used salvia, 84.4% opium, 81.4% rose hip, 73.9% rosemary and 67.1% melissa/lemon balm. For food and beverage purposes on the other hand, the highest ratios belong to silene (97.1%), taraxacum (94.7%) and tragopogon (90.6%) while the lowest ratio belongs to melissa/lemon balm (0.6%). 100% and 99.7% of the consumers mentioned that they used tilia and rose hip respectively, with the method of infusion. These two herbs (infusion) are followed by salvia (99.2%), lemon balm (99.0%), rosemary (94.8%) and achillea  (93.8%). The herbs used in meals with the highest ratios are malva  (95.6%), thymus (75.8%), urtica (57.1%), silene (57.1%) and menta (47.6%).