Jım Jarmusch sinemasında oluş anlatıları
Becoming narratives in Jim Jarmusch's cinema
Yazar: GÜRKAN ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. BURCU BALCI
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Fark = Difference ; Oluş = Becoming

Özet:
Fransız filozof Gilles Deleuze, Batı metafizik geleneğinin ikili yapılara dayanan sabit ve aşkın varlık anlayışına karşı çıkarak farkı, çokluğu ve yaşamı olumlayan bir oluş ontolojisi önermektedir. Bu doğrultuda Deleuze, Batı metafizik geleneğinden kurtulan filozofların özgün bir okumasını yaparak oluş ve fark felsefesini geliştirmektedir. Deleuze felsefesinin temellerini kuran üç filozof ise Spinoza, Nietzsche ve Bergson'dur. Deleuze, Spinoza'nın tekçi düşüncesinden içkinliğin kaynağını, Nietzsche felsefesinden fark ve tekrar dinamiğini, Bergson düşüncesinden ise sürenin yaratıcılığını felsefesinin temellerine katmaktadır. Felsefeyi kavram yaratma sanatı olarak tanımlayan Deleuze, oluş ve fark felsefesi içinde yeni kavramlar önermektedir. Birbirleriyle köksapsı bağlar kuran bu kavramlar düşünmenin yeni yollarını yaratmaktadır.
Deleuze, oluş ve fark ontolojisiyle ilişkili olarak bir sinema felsefesi ortaya koymaktadır. Sinema I: Hareket-İmge ve Sinema II: Zaman-İmge eserleri, filmlerin düşünen bir beyin olduğunu vurgulayarak sinemayla birlikte düşünmeyi önermektedir. Bu doğrultuda Deleuze, klasik ve modern sinemaların farklı düşünme tarzları sunduğunu savunarak bu sinemaların zamanla kurduğu ilişkiyi ortaya koymaktadır. Zamanın dolaylı ve doğrudan sunumu ise filmlerde açığa çıkan oluş potansiyellerini göstermektedir.
Bu çalışmada, Deleuze'ün oluş ve sinema felsefelerinin birbirleriyle ilişkileri doğrultusunda Amerikan bağımsız sineması yönetmenlerinden Jim Jarmusch'un dört filmi; Permanent Vacation (Sürekli Tatil, 1980), Mystery Train (Gizem Treni, 1989), Dead Man (Ölü Adam, 1995) ve Paterson (2016) incelenmektedir. Deleuze'ün modern sinema anlayışı, Jim Jarmusch sinemasının dahil olduğu bağımsız sinemaları da kapsamaktadır. Klasik imge rejiminden kopan sinemalar, oluş ve fark potansiyellerini açığa çıkarabilmektedir. Bu doğrultuda çalışma, seçilen filmleri Deleuzecü kavramlarla analize tâbi tutarak imgelerde açığa çıkan oluş ve fark potansiyellerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
French philosopher Gilles Deleuze opposing, Western metaphysic tradition's constant and trancendental existence concept that rely upon dichotomies, suggests an ontology of becoming which affirms difference, plurality and life. In this vein, Deleuze develops a philosophy of becoming and difference by offering an original interpretation of the philosophers who have emancipated themselves from the Western metaphysical tradition. Spinoza, Nietzsche, and Bergson are the three philosophers who formed the bedrock of Deleuze's philosophical framework. Deleuze incorporates the source of immanence from Spinoza's monist thought, the dynamics of difference and repetition from Nietzsche's philosophy, and the creativity of duration from Bergson's thought into the foundations of his philosophy. Deleuze, who defines philosophy as the art of creating concepts, offers new concepts in philosophies of becoming and difference. These concepts that have rhizomatic connections with each other create new ways of thinking.
Deleuze, puts forth a philosophy of cinema in accordance with his ontology of becoming and difference. In "Cinema I: The Movement-Image" and "Cinema II: The Time-Image," Deleuze emphasizes that films possess a thinking capacity and proposes engaging in a collective process of thought alongside cinema. In this respect, Deleuze argues that classical and modern cinemas offer versatile ways of thinking and reveals their relationship with time. The presentation of time in films, both indirectly and directly, exposes the potentials of becoming that are revealed within the cinematic experience.
This study explores the interplay between American independent film director Jim Jarmusch's films and Deleuze's philosophies of becoming and cinema, focusing on four films: Permanent Vacation (1980), Mystery Train (1989), Dead Man (1995), and Paterson (2016). Deleuze's understanding of modern cinema encompasses independent cinemas, such as the works of Jim Jarmusch. Cinemas breaking free from the conventional image regime can uncover the potentials of becoming and difference. Consequently, this study seeks to reveal the emerging possibilities of becoming and difference within images by analyzing selected films through the lens of Deleuzian concepts.