Kazılabilirlik tayini ve örtü-kazı verimlilik değerlendirmesi bir açık işletme örneği
Determination of diggability and evaluation of productivity of overburden a model of open pit mine
Yazar: ÖZGÜR KOÇAK
Danışman: Y.DOÇ.DR. MEHMET ALİ HİNDİSTAN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Örtü malzemesinin kaldırılmasına dayalı açık ocak kömür işletmeciliğinde kazı vetaşıma faaliyetleri için ekskavatör ve kamyon kombinasyonu yaygın olarakkullanılmaktadır. Büyük ölçekli bu iş makinelerinin belirlenmesinde ve işletilmesinde,kazısı yapılacak olan jeolojik birimlerin özelliklerine uygunlukları, kapasite veverimlilikleri bakımından birbirleriyle uyumlulukları, önem verilmesi gerekenhususlardandır. Çünkü, döngüsel bir sistem biçiminde yürütülen madenişletmeciliğinin herhangi bir noktasında oluşan bir uyumsuzluk sistemin genelinietkilemekte ve verimsizliğe neden olabilmektedir.Bu çalışmada, TKİ Çan Linyitleri İşletmesi'nde linyit üretimi için örtü-kazı amacıylakullanılan iş makinelerinin kazı esnasındaki verimlilikleri incelenerek jeolojik biriminkazılabilirliği belirlenmiştir. Buna göre, kazılabilirlik bakımından ?orta-orta zor? kazısınıfı olarak tespit edilen birimin, patlatılarak gevşetilmesi durumunda ?kolay? kazısınıfı özelliği gösterdiği belirlenmiştir. Ancak, bu sınıflandırma işletmede mevcutmakinelerin çalışmalarıyla ilgili veriler göz önüne alınarak yapılmıştır.Çalışmada ayrıca, kazı ve taşıma makineleri, birbirleriyle uyumlulukları bakımındanincelenmiştir. Sonuç olarak, sistemin senkronizasyonuna genel bakıldığında uyumluoldukları söylenebilse de, ayrı ayrı değerlendirildiğinde, bazı kazı-yükleme-taşımabirimlerinin kapasite ve uyuşma faktörleri bakımından birbirleriyle uyumsuz olduklarıtespit edilmiştir.Çalışmanın bir diğer amacı olarak, kazı-yükleme ve taşıma makinelerinin verimlilikleriyıllık fiili çalışmaları incelenerek belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda; makinelerinmekanik mevcudiyetleri, mekanik verimlilikleri, fiziksel ve etkin kullanım oranları ayrıayrı hesaplanmış ve daha sonra genel kullanım verimliliği bulunmuştur. Buna göre,makinelerin mekanik mevcudiyet oranları uygun bulunmalarına rağmen kullanımoranları bakımından verimsiz oldukları tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: kazılabilirlik, örtü kazı, maden makineleri, verimlilik, mekanikmevcudiyet, mekanik verim, kullanım oranıDanışman: Yard. Doç.Dr. Mehmet Ali HİNDİSTAN, Hacettepe Üniversitesi, MadenMühendisliği Bölümüi

Abstract:
Excavator and tuck combination is widely used for removing the overburden materialin open-pit minng activities. Suitability of excavating and hauling equipments witheach other and suitability of excavating machine for characteristics of geologicalformation are important parameters that must be carefully considered to decide theircapacities and performances. Since mining is a cyclic system of individualoperations, an unsuitable condition in this sytem may affect the whole system andcause a decrease in productivity.In this study, digging performances of the excavators used to remove the overburdenmaterial at TKİ Çan Lignites are recorded to evaluate the diggability class of theformation. As a result of this study, diggability class of the formation was found"medium to medium-hard" for unblasted operations but, it was found "easy" when theformation was loosened by blasting. It is noted that this classification was done onthe basis of data obtained for running equipments in the mine.Also, excavation and haulage equipments are evaluated for their sutability with eachother. Although it is found well matched when the syncronization of whole sytem isconsidered, some of the individual pairs of the equipments were found unsuitablewith each other when they were evaluated on the basis of their capacities andmatching factors.For another aim of this study, the productivities of excavation and haulageequipments are evaluated by considering their annual performances. For thispurpose, mechanical existances, mecanical productivities, physical and efficientusages of the machines are determined individualy before determining their generalproductivity. At the end, although the mechanical existance ratios of the machineswere found acceptable, they were found less productive according to determinedusage ratios.Keywords: diggability, overburden removal, mining machines, mechanical existance,mechanical productivity, usage ratioAdvisor: Assist.Prof.Dr. Mehmet Ali HİNDİSTAN, Hacettepe Üniversity, Departmentof Mining Engineeringii