İstanbul ve Antakya şehirlerinin depremsellikleri, afet risk yönetimi çalışmalarının nicelik ve nitelik üzerinden değerlendirilmesi
Seismicity of Istanbul and Antakya cities , an evaluation of risk identification and reduction studies through quantity and quality aspects
Yazar: ÖZHAN UZUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN BALYEMEZ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Alp-Himalaya gibi aktif bir deprem kuşağı üzerinde yer alan Türkiye, tarihsel ve aletsel dönemlerde yaşanan çok büyük ve yıkıcı depremlerin etkisi altında kalmış, bu coğrafyada yaşayan toplumlar önemli can ve mal kayıpları yaşamışlardır. Yeryüzünün oluşumunun sebebi olan depremlerin gelecekte de büyük yıkımlara gebe olduğu ve buradaki can ve mal varlıklarının risk altında olduğu aşikardır. Günümüzde depremlerin önceden bilinmesi mümkün değildir fakat depremlere karşı önlemlerin önceden planlanması, yaşanacak can ve mal kayıplarının en aza indirebilmek için yapılabilecek en etkin yöntemdir. Bu planlama Afet Yönetim Sistemi bileşeni olan "Risk Yönetimi" çalışmalarının her düzeyde gerçekleştirilmesiyle mümkündür.
Bu tez çalışmasında, Türkiye'nin tarihteki yıkıcı depremlerinden etkilenmiş İstanbul ve Antakya şehirlerinin afet risk azaltma adına yapılmış çalışmaları karşılaştırılarak bu konuda kat edilen yolun belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Kuzey Anadolu Fay hattına yakın olan İstanbul ve Doğu Anadolu Fay hattı kolu üzerinde bulunan Antakya'nın çeşitli kataloglar taranarak elde edilmiş tarihsel depremleri Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (AFAD) ve Kandilli Rasathanesi Deprem Araştırma Enstitüsü'nden (KRDAE) alınan aletsel dönem depremleri ile şehirlerin depremsellikleri ortaya konulmuştur. Yaşanan yıkıcı depremlerdeki can ve mal kayıpları ve şehirlerdeki afet yönetimi sistemleri hakkında literatür araştırması yapılmıştır. Risk yönetimi safhasında yapılmış çalışmalar hakkında İstanbul ve Antakya şehirlerindeki kurumlar ve bu çalışmalarda görev almış kişiler ile görüşmeler yapılmış elde edilen bilgiler ve araştırmaların karşılaştırmaları yapılarak değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda, deprem tehlike seviyelerinin denk olduğu analiz edilen bu iki şehrin günümüze kadar yapılmış deprem risk azaltma çalışmalarının karşılaştırılması yapılarak, İstanbul gibi büyük bir metropolde gerçekleştirilen risk azaltma çalışmalarının, deprem potansiyeli yüksek bir şehir olan Antakya için gerçekleştirilmediği görülmüştür. Geçmişte yıkıcı depremlerin yaşandığı, fay hatları üzerindeki yerleşmelerin günümüzde de kat be kat artarak devam ettiği Antakya'da, yakın geçmişte herhangi fay kırığı oluşturacak bir depremin yaşanmamış olması bölgedeki kümülatif enerjinin hala ortaya çıkmadığını göstermektedir. Bu tespit ile Antakya şehrinin büyük bir risk altında olduğunu göstermektedir. Bu yüzden ivedilikle afetlere karşı risk azaltma çalışmalarının yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Turkey, located in the active belt of earthquakes, such as the Alpine-Himalayan, was influenced by very large and devastating earthquakes that occurred in historical and instrumental periods, and the societies living in this geography suffered significant losses of life and property. Obviously, the earthquakes that cause the formation of the Earth also involve great destruction in the future, and that life and assets here are at risk. At present, earthquakes cannot be known in advance, but preliminary planning of measures against earthquakes is the most effective method that can be done to minimize the loss of life and property. This planning is possible by conducting "risk management" activities that are components of the disaster management system at all levels.
This research is aimed at identifying the path taken in this regard by comparing studies conducted in the name of reducing the risk of natural disasters in the cities of Istanbul and Antakya affected by the devastating earthquakes in Turkish history. For this purpose, various catalogs of historical and instrumental period earthquakes of Antakya which is located on the East Anatolian fault line and Istanbul which is not far from the North Anatolia fault line, were scanned, received from the Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD), and Kandilli Observatory and Earthquake Research Institute (KRDAE). Literature studies have been conducted on the loss of life and property resulting from devastating earthquakes and urban disaster management systems. The studies conducted at the risk management stage were interviewed with institutions in the cities of Istanbul and Antakya, as well as with the people who participated in these studies, the information obtained, and studies were evaluated by comparison.
As a result of the study, comparing studies to reduce the risk of earthquakes in these two cities, which were analyzed as equivalent to earthquake hazard levels, it was found that risk reduction studies conducted in a large metropolis such as Istanbul were not conducted in Antakya, a city with high earthquake potential. In Antakya, where devastating earthquakes occurred in the past, and the settlements along the fault lines grew day by day, the fact that in the recent past there was not a single earthquake that would cause any kind of fracture gap shows that the accumulated energy in the region is all not yet appeared. This conclusion shows that the city of Antakya is at great risk. Therefore, it was concluded that risk reduction studies should be conducted immediately against disasters.