İran toplum yapısının dış politikasına ve Ortadoğu güvenliğine etkileri
The effects of irans society structure, to its foreign policy and Middle East security
Yazar: HAZAR VURAL
Danışman: DOÇ. DR. FUAT AKSU
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Güvenlik = Security ; Orta Doğu = Middle East ; Sosyal yapı = Social structure ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
İran toplumunu, devlet yapısını ve dış politikasını anlamaya yönelik olan bu çalışma, İran'ın Ortadoğu bölgesi güvenliğine etkisini de incelemektedir.İslam Devrimi sonrasında büyük değişim geçiren İran, 2500 yıllık monarşi geleneğinden, Cumhuriyet kurumları ile Şii İslam mezhebinin harmanlandığı kendine özgü bir sistemi hayata geçirmiştir.İran, devrim öncesinde de çok etnili toplum yapısı ve güçlü devlet geleneği ile bölgede önemli bir aktördür. Devrim sonrası özellikle dış politikası ve üslubu değişerek, ülke içinde yaşadıkları, gerek komşularına, gerekse bölgeye olan ilişkilerine, zamana ve küresel/bölgesel olayların etkisine bağlı olarak değişiklikler göstermiştir. Devrim her ne kadar tek otoriteye yani Şah'a karşı bağımsızlık ve özgürlük için yapılmış olsa da İslam Devrimi sonrası şekillenen yapı ile yine bir takım kişi, grup (ulema) ve kurumların (İslam Devrimi'ni korumak ve devamlılığını sağlamak adına kurulan kurumlar) liderliği ve öncülüğüne dönüşmüştür.Bulgular ve yorumların ilk bölümünde İran toplumsal ve siyasal yapısı ayrıntılı olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise İslam Devrimi öncesi ve sonrası süreçte nasıl bir dönüşüm yaşandığı, değişim/kırılma tarihleri ile liderler üzerinden ayrıntılandırılmıştır. Üçüncü bölümde oluşan yeni İranlı kimliğinin dış politikaya yansıması incelenmiştir. Öncelikle bu kimliği oluşturan unsurlar belirlenmiş, sonrasında ?ben? ve ?öteki? söylemleri üzerinden durum analiz edilmeye çalışılmıştır. Dış politikanın temel durumu sonrasında, dördüncü bölümde Ortadoğu güvenliği üzerine etkileri ile son kısım oluşturulmuştur.Türkçe ve İngilizce kaynaklardan yararlanılarak oluşturulan bu tezde, Farsça kaynakların kullanılamamasının eksikliği, İranlı ve bölgeli yazarların eserleriyle, İranlı uzman ve diplomatların görüşleriyle ve İran'da yapılan gözlemler sayesinde bir ölçüde giderilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study, which is to understand Iranian society, state structure, and foreign policy, also examines the impact of Iran on the security of the Middle East.After the Islamic Revolution, Iran has gone through a radical change from its 2500 year old monarchic tradition to a unique system that blends the Republican Institutions with it Shiite Islamic values.With its multi-ethnic society and a strong state tradition, Iran was already an important actor in the region before the revolution, but thereafter, its significantly altered foreign policy and attitude have also shaped its domestic affairs depending on the regional and global affairs. Although the revolution aimed for indepence and freedom, against the absolute authority of Shah, what followed the revolution, nevertheless, was another take over of authority by certain groups (ulama) of individuals and institutions that were founded to protect and sustain the revolution itself.In the first section of Results and Interpretations, the social and political structure of Iran was assessed in detail, while the second chapter focuses on the transformation, experienced before and after the Islamic Revolution, detailed through leaders and landmarks of the time. Third section examines the reflection of the new Iranian identity on its foreign policy. After determining the components of this identity, the situation is analyzed through the rhetoric of ?self and the other?. Following the basics of foreign policy, the fourth and last section, reveals all its impact on the security of the Middle East.This study has predominantly utilized Turkish and English sources, while the lack of availability of Persian sources has been handled, to some extent, with the views of experts and diplomats, as well as some of the works by the Iranian and foreign authors in the region and also our observations made in Iran.