Hurufu`l-Meani ve fıkhi ihtilaflara etkisi
The Meaning of letters and their effects on fıkhi disagreements
Yazar: FATİH ORHAN
Danışman: PROF. DR. H. YUNUS APAYDIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Din = Religion
Dizin: Arapça harfler = Arabic letters ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam Hukukçuları bir çok nedenden dolayı ihtilafa düşmüşler ve aynı meseleler hakkında farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Bu ihtilafların nedenlerinden birisi de tez konusu olarak seçtiğimiz "Hurûfa'l-Meânî" denilen harflerdir. Biz tez çalışmamızda bu harfleri yaptıkları görevler bakımından Atıf, Cer ve Şart harfleri şeklinde üç kategoride sınıflandırdık. Her kategorideki bütün harflere değil, sadece ihtilaflara en çok etkisi olanlara ve klasik usul kitaplarında yer alanlara yer verdik. Her bir harfin öncelikle kullanıldıkları anlamların neler olduğunu tespit ettik. Fıkıh usulcüleri ve fakihler, harflerin anlamlarının ne olduğunu tespit ederken Arap dilindeki kullanımlarını dayanak almışlardır. Bu da bize usulcülerin ve fakihlerin harflere yeni bir Şer' i anlam yükleme gayretinde olmadıklarım ve harflerin dildeki kullanımlarına sadık kaldıklarım göstermektedir. Daha sonra da harflerin ihtilafa nasıl etkisi olduğunu göstermek amacıyla her harfle ilgili bir ya da iki örneğe yer verdik. Bazı harfler ise, usul kitaplarında yer almalarına rağmen neden oldukları ihtilafları gösteren bir örnek bulamadık. Oluşan ihtilafları işlerken konuyu daha sistematik anlatabilmek için mezheplere °;öre konuyu anlatmaya çalıştık. Konunun fazla dağılmaması için de genelde iki mezhebin görüşlerini esas almaya özen gösterdik. İslam Hukukçuları fer'i meselelerdeki kendi görüşlerini desteklemek için harflerin yanında başka delillere de dayanmışlardır. Bunların başında Hz. Peygamber' in uygulamaları ve hadisleri gelmektedir. Biz konunun fazla dağılmaması için mümkün olduğunca harflerle ilgili delillerin dışına çıkmadık. Tez konumuz olan harflerin fikhi ihtilaflara etkisi, İslam Hukukçuları ve usulcülerinin bu harflerin anlamını tespitteki ihtilaflarından kaynaklanmaktadır. Bu ihtilaflar ise, iki nedenden dolayı ortaya çıkmaktadır. Bunlardan birincisi, harfin hakikat ve mecaz anlamlarının neler olduğunu tespitteki ihtilaftır. İkincisi ise, cümle içerisinde kullanıldığında hangi anlamda kullanıldığını belirlemedeki ihtilaftır. Bu ihtilaflar sonucunda fakihler farklı sonuçlara ve hükümlere ulaşmışlar; bu da meselelerin çözüm yollarının ve fıkhın genişlemesine neden olmuştur.Anahtar kelimeler: 1. İslam Hukuku 3. Meânî 5. Fıkıh 2. Hurûf 4. İhtilaf

Abstract:
The jurist of islamic Law were in disagreement owing to various reasons and stated different ideas about the same matter. One of the reasons of these disagreements is the letters called "Hurufu'1-Meânî" or "The meanings of letter" which we chose as the topic of the thesis. In this thesis we grouped the letters under three headings as Conjuration, Genitive and Conditional. We didn't cover all the letters in each category but we covered the ones which most caused the disagreements and which exist in classic method boks. The first we defined the meanings of the uses of the letters. The jurists dealing with the methodology and details of Islamic Law in determining the meanings of the letters based their views on the usage of these letters in Arabic language. It shows that they did not attend to give these letters new meanings pertaining to sheriat and they were loyal to their uses in the language. Then we have given one or two examples for each letter to show how they contributed to disagreement. As to some letters, although they have been covered in method books, we couldn't find an example showing how they contributed to the disagreement. While discusing the disagreements occured, we tried to narrete the topic in respect to the sects to express it more sistemmatically. We took care not to diversity the topic much, only grounding the study on the ideas of two sects. The jurist of Islamic Law used other evidences in addition to the letters to support their ideas in secondary problems. The Prophet's practices and hadiths came at the beginning of these evidences. We didn't consider the evidences except the ones about the letters not to divert the topic. The topic of our thesis, the effets of the letters on disagreements in jurisprudence emerges from the disagreements in the jurist of Islamic Law's and its methodology determining the meanings of these letters. These disagreements stem from two reasons. The first one is the disagreements in determining the real and metaphoric meanings of the letters. The second one is the disagreements in determining their meanings in sentences. As a result of these disagreements the jurisprudents reached to different conclusions and verdicts, and this caused the improvement of the fiqh (jurisprudence) and of the solutions of the problems.1. islamic Law 3. Letters 5. Fiqh (jurisprudence) 2. Meaning 4. Disagreement