Geçmişle hesaplaşma: Hukuksal ve tarihsel imkân ve sınırlılıklar
Confronting the past: Legal and historical possibilities and limitations
Yazar: BERCAN AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZKAN AGTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Hakları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Geçmiş = Past ; Hesaplaşma = Settlement ; Soruşturma = Investigation ; Tarihçilik = Historiography ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Bu çalışma, geçtiğimiz yüzyılda sosyal bilimlerde pek çok alanı tetikleyen geçmişle hesaplaşmayı konu edinmektedir. Geçmişle hesaplaşma, ağır insan hakları ihlalleriyle dolu bir geçmişin yükünden kurtulmayı, geçmişin şimdiki zamana uzanan etkisiyle başa çıkmayı, geçmişin iyi yüzleriyle olduğu kadar kötü yüzleriyle de yüzleşmeyi ifade eder. Geçmişle hesaplaşma; fail ile mağdur, geçmiş ile gelecek, tarihyazımı ile bellek, ceza ile bağışlamak, unutmak ile hatırlamak gibi ikilikler barındırır. Bu ikilikler kıskacında ne güç sahiplerinin geçmişi temize çıkarma uğraşları ne de mağdurların adalet ve hakikat talepleri son bulur. Yaklaşık son yetmiş yıldır siyasi hayatın gündemine giren geçmişle hesaplaşma fenomeni genel olarak hukuk ve tarih disiplinlerinin içinden tartışılmaktadır. Fakat geçmişle başa çıkmada hukukun etkili bir yol olduğu konusunda şüpheler mevcuttur. Özellikle cezasızlık rejimlerinin hüküm sürdüğü durumlarda ceza adaleti mağdurların beklentilerini karşılamaktan uzaktır. Öte yandan geçmişin tarihçilere bırakılması talebi de bir dirençle karşılaşmaktadır. Geçmişin tarihyazımına terk edilmesi kaybolan zamanın hakikatini doldurmaya yetmez. Her iki alanın da imkanları olduğu kadar sınırları da vardır. İşte bu çalışma, geçmişin geçmediğinden, olup bitmediğinden hareket ederek geçmişle hesaplaşmaya ilişkin siyasal imkanların izini sürmenin ve geçmişle hesaplaşmayı siyasal kavramlarla birlikte ele almanın arayışındadır. Geçmişin geri döndürülemez radikal kötülüklerinin şimdiki zamanda üstesinden gelebilmenin yolunun yalnızca geçmişe adil davranma isteğinde değil, aynı zamanda günümüzde daha adil yaşama talebinde yattığını ileri sürmektedir. Siyasetin sunduğu imkanlar kötülükleri dahi anlamlandırmakta imgeleri eksik etmemeyi, yeniden başlamanın yollarını aramayı ve sözün gücünü önermektedir.

Anahtar Sözcükler: Geçmişle hesaplaşma, musallatbilim, yeni bir başlangıç, vaat, politik sorumluluk, tarihyazımı, bağışlamak

Abstract:
This thesis focuses on confronting the past that has triggered many areas of social science in the past century. Confronting the past means getting rid of the burden of a past that is full of severe human rights violations, dealing with the effect of the past to the present, facing the negative aspects of the past as well as the positive aspects. Confronting the past involves such dualities: perpetrator and victim, past and future, memory and historiography, punishment and forgiveness, forgetting and remembering. Caught in the pincer of these dualities, neither the efforts of power holders to vindicate the past nor the demands of the victims for justice and truth come to an end. The phenomenon of confronting the past, which has been on the agenda of political life for the last seventy years, is generally discussed within the disciplines of law and history. But there is doubt that law is an effective way to deal with the past. Criminal justice is far from meeting the expectations of victims, especially in cases of impunity. On the other hand, the demand to leave the past to historians also faces resistance. The abandonment of the past into historiography is not enough to fill the truth of lost time. Both law and history present limits as well as possibilities. This study, based on the fact that the past is not something belongs to the past, seeks to trace the political possibilities of confronting the past via political concepts. It argues that the way to overcome the irreversible radical evils of the past lies not only in the desire to be fair to the past, but also in the demand for a more just life today. The possibilities offered by politics suggest using images even in making sense of evil, searching for ways of a new beginning, and leaning on the power of the promise.

Keywords: Confronting the past, hauntology, a new beginning, promise, political responsibility, historiography, forgiveness