Marul bitkisinin verim ve kalitesi üzerine farklı mineralizasyon oranlarına sahip organik uygulamaların etkileri
Effects of organic applications with different mineralization rates on yield and quality of lettuce plant
Yazar: NİL ÖZEN
Danışman: PROF. DR. SAHRİYE SÖNMEZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kuluçka = Incubation ; Marul = Lettuce ; Mineralleşme = Mineralization ; Organik materyaller = Organic materials ; Verim = Yield

Özet:
Bu çalışmada, farklı mineralizasyon oranına sahip organik uygulamaların, marul bitkisinin verim ve kalitesi üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla, organik uygulamalarda organik materyal olarak mantar kompostu, leonardit ve vermikompost 4 dozda (0, 1, 2 ve 4 ton/da atık mantar kompostu için; 0,100,200 ve 300 kg/da leonardit için; 0,50,100 ve 200 kg/da vermikompost için) uygulanmış ve 0, 30 ve 60 gün inkübasyona bırakılmıştır. Serada yürütülen bu çalışma, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. İnkübasyon dönemleri sonucunda alınan toprak örneklerinde pH, EC, organik C, organik madde, organik P, NH4-N, NO3-N, toplam N, alınabilir P, değişebilir K, Ca, Mg, Na ve alınabilir Fe, Mn, Zn ve Cu analizleri yapılmıştır. Hasat sonrası marul bitkisinde ise verim, baş boyu, kök boğazı çapı, ortalama baş ağırlığı, renk, vitamin C, klorofil a ve b analizleri ile toplam N, P, K, Ca, Mg, Na, Fe, Mn, Zn, Cu, S ve B analizleri yapılmıştır. 
Deneme sonucunda; inkübasyon süresinin uzamasına bağlı olarak genel olarak toprakların pH, EC, organik P, NO3-N, değişebilir Mg, Ca ve Na içeriklerinin arttığı; organik C, C/N oranı, NH4-N, toplam N, alınabilir P, değişebilir K, alınabilir Zn, Fe, Mn ve Cu içeriklerinin azaldığı belirlenmiştir. İnkübasyon sürelerinin uzamasına bağlı olarak toprakların organik madde içeriğinin 30.günde arttığı, 60.günde ise azaldığı tespit edilmiştir. Artan organik materyal uygulama dozlarına bağlı olarak toprakların pH, EC, organik C, organik madde, organik P, NH4-N, NO3-N, toplam N, alınabilir P, değişebilir K, Ca, Mg ve Na ile alınabilir Zn, Fe ve Mn içeriklerinin genel olarak arttığı; toprakların C/N oranının azaldığı belirlenmiştir. Toprakların alınabilir Cu içeriği üzerine ise organik materyal uygulama dozlarının etkisi önemsiz bulunmuştur. 
Organik materyal uygulamalarında, inkübasyon sürelerinin uzamasına bağlı olarak marul bitkisinin verim, ortalama baş ağırlığı, kök boğaz çapı, baş boyu, renk, klorofil b, vitamin C, toplam N, Mg, Ca ve Na içeriklerinin arttığı; klorofil a, P, K, Zn, Cu, Fe, Mn, S ve B içeriklerinin azaldığı belirlenmiştir. Artan organik materyal uygulama dozuna bağlı olarak ise marul bitkisinin verim, ortalama baş ağırlığı, kök boğaz çapı, baş boyu, klorofil b, vitamin C, toplam N, P, Na, Zn, Fe ve S içeriklerinin genel olarak arttığı; klorofil a, K, Ca, Mg, Cu, Mn ve B içeriklerinin azaldığı belirlenmiştir. Marul bitkisinin rengi üzerine organik materyal uygulama dozlarının etkisi ise önemsiz bulunmuştur. 
Organik materyaller içerisinde mantar kompostunun azot ve fosfor mineralizasyon hızı leonardit ve vermikomposta göre daha yüksek olmuştur.
Farklı inkübasyon süreleri ve organik materyal uygulama dozlarının etkisi birlikte değerlendirildiğinde; en yüksek verim atık mantar kompostunun 60.günde 4 ton/da (460.28 kg/da) uygulamasında elde edilirken, leonardit uygulamasında 173.02 kg/da ile 30.günde 200 kg/da uygulamasında, vermikompost uygulamasında ise 182.70 kg/da ile 30.günde 200 kg/da uygulamasında elde edilmiştir. Sonuç olarak; kullanılan organik materyallerin içerisinde en iyi verim 60.günde 4 ton/da atık mantar kompostu uygulamasında elde edilmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to investigate the effects of organic application with different mineralization ratio on the yield and quality of lettuce plant. For this, waste mushroom compost, leonardite and vermicompost were used as organic materials in organic applications at 4 doses (0, 1, 2 and 4 ton/da for mushroom compost, 0, 100, 200 and 300 kg/da for leonardite, 0, 50, 100 and 200 kg/da for vermicompost), and left to the incubation for 0, 30 and 60 days. This study was carried out in 3 replications according to randomized block trial design in greenhouse conditions. The soil samples taken at the end of incubation days were analyzed for pH, EC, organic C, organic matter, organic P, NH4-N, NO3-N, total N, available P, exchangeable K, Ca, Mg and Na, and available Fe, Mn, Zn and Cu. 
As a result of the experiment, it was determined that pH, EC, organic P, NO3-N, exchangeable Mg, Ca and Na contents in the soils increased during incubation periods, while organic C, C/N ratio, NH4-N, total N, available P, exchangeable K, available Zn, Fe, Mn and Cu contents in the soils decreased. The organic matter contents of soils increased at 30 days and then decreased at 60 days. It had been found that the The contents of pH, EC, organic C, organic matter, organic P, NH4-N, NO3-N, total N, available P, exchangeable Mg, Ca, Na and K, and available Zn, Fe and Mn contents in the soil were increased in with increasing doses of organic material application to soil, while C/N ratio of the soil decreased. The effect of application doses of organic materials on the Cu contents of soil was not significant.
As a result of plant analysis, it was determined that yield, average head weight, butt diameter, head height, color, chlorophyll b, vitamin C, total N, Mg, Ca and Na contents in lettuce plants increased during incubation periods, while chlorophyll a, P, K, Zn, Cu, Fe, Mn, S and B contents in the plants decreased. The yield, average head weight, butt diameter, head height, chlorophyll b, vitamin C, total N, P, Na, Zn, Fe and S contents of lettuce plants increased in with increasing doses of organic materials, while chlorophyll a, K, Ca, Mg, Cu, Mn and B contents decreased. The effect of organic material application doses on color of lettuce plants was not significant. 
In organic materials, nitrogen and phosphor mineralization rate of mushroom compost is higher than leonardite and vermicomposts.
When the effects of different incubation times and organic material application doses are evaluated together, the highest yield of waste mushroom compost was obtained at application of 4 ton/da (460.28 kg/da) on the 60th day; in leonardite application with 173.02 kg/da on 30 days at the rate of 200 kg/da in the leonardite application dose; and 182.70 kg/da in the vermicompost application at the rate of 200 kg/da on 30 days. As a result; among the used organic materials, the best yield was obtained with the waste mushroom compost application at the rate of 4 ton/da inon the 60th day.