Ankara'da yaşayan yetişkinlerin idrarlarında ve kullandıkları içme suyunda bisfenol-a düzeyleri
Bisphenol-a concentrations in urine and drinking water samples of adults living in Ankara
Yazar: HASAN ATAKAN ŞENGÜL
Danışman: PROF. DR. NERGİS CANTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Ankara = Ankara ; Bisfenol A = Bisphenol A ; Kriminalistik = Criminalistic ; Yetişkinler = Adults ; İdrar = Urine ; İçme suyu = Drinking water

Özet:
İçme suyu yaşamın vazgeçilmezidir. Toplumların artan farkındalık seviyeleri ile birlikte içme ve kullanma sularının içerikleri merak konusu olmaktadır.  Merak edilen içeriklerin en başında Bisfenol-A'nın varlığı gelmektedir. Dünya çapında polikarbonat plastiklerin ve epoksi reçinelerin üretiminde en yüksek miktarda kullanılan kimyasal Bisfenol-A'dır. Özellikle endokrin sistemi bozan Bisfenol-A kimyasalına insanlar neredeyse her gün maruz kalmaktadır.  Yılda yaklaşık 5,4 milyar kg Bisfenol-A üretmektedir. Bisfenol-A'nın lineer formülü (CH3)2C(C6H4OH)2, moleküler ağırlığı 228.29 ve CAS numarası 80-05-7'dir. Bisfenol-A kimyasalı, çeşitli kimyasallar ile beraber plastik üretiminde kullanıldığı bilinmektedir. Endüstriyel bir kimyasal olan Bisfenol-A polikarbonat ve epoksi reçinelerin monomerlerinde ambalajlama malzemelerinin hammaddesinde kullanılmaktadır. Bisfenol-A maddesinin besinlere geçişi besinleri paketlemek amacıyla kullanılan ambalajlama ile gerçekleşmektedir. Besine geçen bu madde, kontamine olmakta ve tüketilmesi ile vücuda alınmaktadır. Uluslararası düzeydeki araştırmalar Bisfenol-A'nın vücut sıvıları yoluyla taşındığını, hayvanlarda hormonal bozukluklara yol açtığını göstermektedir. Ayrıca hayvanlar üzerindeki deneysel çalışmalar, Bisfenol-A maruziyetinin yeni doğanın cinsiyetini ve ergenliğe giriş zamanını da etkilediği bildirilmektedir. Benzer endokrin bozucu etkilerin insanlar üzerinde ne boyutta olduğu birçok araştırmada tartışma konusudur. Ülkemizde Bisfenol-A ile ilgili ayrıntılı araştırmalar yapılmamıştır. Ancak bebek ürünleri ve damacanalar gibi plastik ambalajlar üzerinde "BPA içermez" ibareleri yer almaya başladığı gözlenmektedir. Bu durum toplumun konuya olan ilgisini arttırmakta fakat bilgi kirliliğine de sebep olmaktadır. Çalışmamızda Bisfenol-A maruziyeti hakkında ulusal ve uluslararası tüm çalışmalar incelenmiş ve Ankara pilot bölge olarak belirlenmiştir. İnsanların günlük alışkanlıklarındaki plastik kullanımının vücuttan atılım miktarları üzerine etkilerinin değerlendirilmesi için gönüllülere uygulanan anket sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca Ankara'da yaşayan gönüllü yetişkinlerden oluşan 70 kişilik deney grubunun içme suyu ve idrarlarındaki Bisfenol-A miktarları, Sciex marka 3200 model olan cihazla LC-MS/MS yöntemiyle laboratuvarda analiz edilmiş ve çıkan sonuçlar karşılaştırılarak maruziyet ve vücuttan atılma miktarları belirlenmiştir. Sonuçlar, uluslararası alanda yapılan benzer çalışmalarla karşılaştırılmış ve aradaki ilişki ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, kişilerin içme sularında bulunan Bisfenol A miktarlarıyla idrarlarında bulunan miktarlar arasında doğrusal bir ilişki bulunamamıştır. Bu durum çevresel maruziyetin ve günlük plastik kullanma alışkanlıklarının da doğrudan insan vücudu üzerinde etkileri olduğunu ortaya koymuştur. İçme sularındaki BPA miktarlarına bakıldığında minimum 0,028 µg/L, maksimum 1,136 µg/L, ortalama BPA miktarı 0,29194 µg/L ve SD(standart sapma)= 0,199 olarak tespit edilmiştir. İdrarlardaki BPA miktarlarına bakıldığında minimum0,028 µg/L, maksimum 0,48 µg/L, ortalama 0,19181 µg/L ve SD= 0,099 olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kişilerin içme sularında bulunan Bisfenol A miktarlarıyla idrarlarında bulunan miktarlar arasında doğrusal bir ilişki bulunamamıştır (r = -0,151). İdrarlardaki BPA miktarlarının sulardaki BPA miktarlarına göre p değeri 0,004 olup aralarında anlamlı bir farklılık bulunmuş ve idrardaki miktarların sularla alınan miktarlara göre anlamlı değişim gösterdiği anlaşılmıştır(p<0,05). Bu durum çevresel maruziyetin ve günlük plastik kullanma alışkanlıklarının da doğrudan BPA maruziyeti yarattığı ve insan vücudu üzerinde etkileri olduğunu düşündürmüştür.

Abstract:
Drinking water is indispensable for life. With increasing awareness of communities, the content of drinking water and tap water has been a matter of curiousity. The presence of Bisphenol-A is the top one when content curiousity is concerned. The most used chemical worldwide for production of polycarbonate plastics and epoxi resins is Bisphenol-A. People are exposed to Bisphenol-A chemical, which disrupts the endocrine system, almost every day. Each year it is manufactured an average of 5.4 billion kilograms of Bisphenol-A. Linear formula of Bisphenol-A is (CH3)2C(C6H4OH)2, its molecular weight is 228,29 and CAS number is 80-05-7. Bisphenol-A is known to be used in the manufacturing of plastics, along with various chemicals. Bisphenol-A, an industrial chemical, is used in the raw materials of packaging materials in the monomers of polycarbonate and epoxy resins. The pass through the nutrients  of Bisphenol-A substance happens by packaging. This substance contaminates with nutrition and penetrates into body by consuming. International researches show that BPA is transported through body fluids, leading to hormonal disorders in animals. Experimental studies on animals repoort that BPA exposure also affects the gender of the newborn and its time to reach adolescence . The extent to what similar endocrine disrupting effects are on humans is a debate topic in many researches. In our country, detailed studies on BPA have not been done. However, it is observed that "BPA-free" phrases are beginning to appear on plastic packaging such as baby products and water carboys. Accordingly, this situation increases the interest of the society about the subject; yet it causes information pollution. In our country, all national and international studies on exposure to BPA have been examined and Ankara province has been designated as testing region. To assess the effects of plastic use in daily habits of people and the plastic amounts removed out of the body, the results of the survey conducted with volunteers who live in Ankara has been analysed with Sciex appliance by means of LC-MS/MS in the laboratory and the amount of exposure and BPA removal have been detected by comparing the results elicited before. The results have been compared with similar studies done in international arena and the relation between them has been exhibited. Consequently, there has been found no linear correlation between the amount of BPA in drinking water and the amount of BPA in urine. This has also revealed that environmental exposure and the habits of daily plastic use have also direct effects an human body. When the amount of BPA in drinking water is considered; minimum 0,028 µg/L, maximum 1,136 µg/L, mean 0,29194 µg/L and SD(standard deviation)= 0,199 have been detected. When the amount of BPA in urine  is considered; minimum 0,028 µg/L, maximum 0,48 µg/L, mean 0,19181 µg/L and SD= 0,099 have been detected. In conclusion, there has been found no linear correelation between the amount of BPA in drinking water and the amount of BPA in urine (r= -0,151). The p value of the comparison between drinking water's and urine's BPA amounts is 0,004 which shows that there is a significant change and the amounts of BPA in urine is dependent on the amounts in drinking waters (p<0,05). This has revealed that environmental exposure and daily plastic habits have also direct effects on the human body.