Sahra-altı Afrikalı göçmenlerin İstanbul'daki müzik ve dans pratiklerinin ağ analizi yöntemi ile incelenmesi
Network analysis of music and dance practices of sub-Saharan African immigrants
Yazar: EDA ÖYKÜ ÖZTÜRK ÇAKAL
Danışman: DOÇ. DR. EVRİM HİKMET ÖĞÜT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Etnomüzikoloji ve Folklor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Afrikalılar = Africans ; Etnomüzikoloji = Ethnomusicology ; Müzik kültürü = Music culture

Özet:
İstanbul'da güncel olarak, dünyanın çeşitli coğrafyalarından Türkiye'ye göç etmiş çok
sayıda göçmen topluluk yaşamaktadır. Bunlar arasında, çoğunlukla ekonomik
sebeplerle Sahra-altı Afrika ülkelerinden Türkiye'ye gelen göçmenler de
bulunmaktadır. Farklı ülkelerin vatandaşı olan, farklı inanç pratikleri sürdüren, farklı
dilleri konuşan Sahra-altı Afrikalıların İstanbul'da yaptıkları işler, çok çeşitli olmakla
birlikte, becerileri ve edindikleri çevreye bağlı olarak değişmektedir. Sahra-altı Afrika
ülkelerinden gelen göçmenler arasında çok sayıda, profesyonel müzik ve dans
aktiviteleri yürüten müzisyen ve dansçılar da bulunmaktadır.
Göçmenlerin profesyonel müzik ve dans işleri bazen tek seferlik/geçici bazen uzun
süreli/kalıcı olmaktadır. İcracılar genellikle birden fazla müzik ve dans işinde
çalışmakta, bazen ikisini bir arada icra etmekte, çoğunlukla müzik ve dans harici
kazanç sağladıkları başka bir iş daha yapmaktadırlar. Göçmenler müzik ve dans
işlerini kazanç elde etmek için yapmanın yanı sıra "ritüeli devam ettirme" ve "prova
yapma" gibi nedenlerle ekonomi dışı sosyal ilişkilerin güçlendiği müzik ve dans
icraları da gerçekleştirmektedirler. Bu bakımdan, İstanbul'daki Sahra-altı Afrikalıların
yeteneklerini sergiledikleri, kültürel pratiklerini sürdürdükleri müzik ve dans icraları
hem sosyal hem de ekonomik ilişkiler kurdukları etkinliklerdir.
Bu çalışmada, müzik ve dans performansları sayesinde kurulan tüm bu sosyal ve
ekonomik ilişkileri mümkün kılan aracılar, bunların icra edildiği mekanlar, bu
mekanlar üzerinden oluşan gruplaşmalar ve gruplarda merkezi rolde olan aktörler
tespit edilmeye çalışılmıştır. 2020-2022 yılları arasında gerçekleşen araştırmada, yüz
yüze ve dijital etnografi tekniklerinden yararlanılmış, konser, festival gibi çeşitli
etkinliklerde, restoran, kafe, gece kulübü, kilise gibi icra mekanlarında gözlemler
yapılmış, icracıların verdikleri eğitimlere katılımcı gözlem yoluyla dahil olunmuş,
göçmenlerle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Alan araştırması sonucunda elde
edilen tüm veriler UCINET veri analiz programı aracılığıyla görselleştirilmiş, oluşan
haritalar üzerinden sosyal ağlar analiz edilmeye çalışılmıştır. Analizde kullanılan ilişki
ağı verilerine ayrıca ülkeler, bölgeler, demografik yapı, müzik ya da dans icrası, icra
edilen türler gibi değişkenler de dahil edilmiştir. Analiz sonucunda araştırmanın
örneklemi olan Sahra-altı Afrikalı 39 aktörün 33'ünün büyük bir ilişki ağı oluşturduğu
görülmüştür. Ayrıca bu ağın İstanbul'daki Sahra-altı Afrikalı müzisyen ve dansçılar
arasında iki temel gruplaşma odağı oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu gruplaşmalar
göçmen icracıların ifade ettiği şekilde "geleneksel" ya da "popüler" türlerde icra
yapıyor olmalarına göre ayrılmaktadırlar. Bu ağların kesişimlerinde bulunan merkezi
roldeki Sahra-altı Afrikalı aktörlerin, Sahra-altı Afrikalı olmayan işveren ve
menajerlerin ve icra mekanlarının sosyal ve ekonomik ilişkilere etkisi, oluşturulan ağ
görselleri üzerinden tartışılmaktadır. Ayrıca büyük ağın dışında kalan aktörlerin
değişkenleri de büyük ağı oluşturan 33 aktör gibi, kişileri birbirlerine bağlayan ya da
birbirinden ayıran sosyal ve ekonomik ilişkileri, arkadaşlıkları, dayanışmaları
sağlayan tüm dinamikler ayrıntılı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Yapılan alan çalışmasının sosyal ağ analizi yöntemi ile desteklenmesi, elde edilen verilerin sadece
görselleştirilmesini sağlamamış, bilgi üretimine katkı sunmuştur.
Sahra-altı Afrika ülkelerinden Türkiye'ye gelen göçmenlerin Türkiye'deki yaşantıları
ve göç deneyimleri üzerine sınırlı fakat güçlü bir literatür mevcutsa da göçmenlerin
müzik ve dans pratikleri birkaç belgesel çalışması dışında nadiren konu edilmiştir. Bu
araştırma, bu açıdan, Türkiye'de güncel göçmen toplulukların ve özellikle Sahra-altı
Afrika ülkelerinden gelen göçmenlerin kültürel üretimleri üzerine mevcut sınırlı
literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sahra-altı Afrikalı göçmenler, göçmen ağları, ağ analizi, göçmenlerin müzik ve dans pratikleri.

Abstract:
A large number of immigrant communities who have migrated to Turkey from various
geographies of the world currently live in Istanbul. Among these, there are immigrants
who came to Turkey from sub-Saharan African countries mostly for economic reasons.
Sub-Saharan Africans, who are citizens of different countries, have different faith
practices, and speak different languages, have a wide variety of jobs in Istanbul that
change depending on their skills and environment. Among the immigrants from subSaharan African countries, many musicians and dancers have performed in
professional music and dance acts.
Professional music and dance acts of immigrants are sometimes one-time (temporary)
and sometimes long-term (permanent). Performers usually take part in more than one
music and dance act, sometimes performing both together, and they often do other jobs
where they can earn other than music and dance. In addition to performing music and
dance acts for profiting, immigrants also perform these acts for reasons such as
"continuing the ritual" and "rehearsing" to strengthen social relations outside the
economic motives. In this aspect, music and dance performances, where sub-Saharan
Africans in Istanbul demonstrate their talents and maintain their cultural practices, are
events in which they establish both social and economic relations.
Intermediaries that make each mentioned social and economic relations possible
through music and dance performances, the places where these are performed, the
groupings formed over these places, and the actors who play a central role in the groups
have all been aimed to be identified in this specific study. In the research that took
place between 2020 and 2022, face-to-face and digital ethnography techniques were
used, observations were made at various events such as concerts, festivals, and
performance venues such as restaurants, cafes, nightclubs, churches; attendance was
made to the training given by the performers through participant observation, and indepth interviews were conducted with immigrants. All the data obtained as a result of
the field research were visualized by the UCINET data analysis program, and social
networks were aimed to be analyzed through the maps created. In addition, variables
such as countries, regions, demographic structure, music or dance performance, and
genres performed were also included in the network data used in the analysis. As a
result of the analysis, it was seen that 33 of 39 sub-Saharan African actors, who were
the sample of the research, formed a large network of relations. Furthermore, it has
been determined that this network constitutes two main grouping focuses among subSaharan African musicians and dancers in Istanbul. These groupings are differentiated
according to whether they perform in "traditional" or "popular" genres, definitions as
expressed by immigrant performers. The effects on social and economic relations on
non-sub-Saharan African employers and managers and performance venues of subSaharan African actors which play a central role at the intersection of these networks
are discussed through the created network images. Additionally, the variables of the
actors that are outside the big network forming all the dynamics that provide social and economic relations, friendships, and solidarity that connect or separate people
from each other, similar to the 33 actors that form the big network, have been tried to
be examined in detail. Supporting the field study with the social network analysis
method did not only visualize the data obtained but also contributed to the production
of information.
Although there is limited but thriving literature on the lives and migration experiences
of immigrants from Sub-Saharan African countries in Turkey, the music and dance
practices of immigrants have rarely been the subject of except for a few documentaries.
In this respect, this research aims to contribute to the limited literature on the cultural
production of current immigrant communities in Turkey and especially immigrants
from Sub-Saharan African countries.

Keywords: Sub-Saharan African immigrants, immigrant network, network analysis, music and dance practices of immigrants.