Bilim ve sanat eğitim merkezi (BİLSEM) öğrencilerinin sokratik soru sorma düzeylerinin incelenmesi
Examining socratic questioning levels of students in scienceand art centers (BILSEM)
Yazar: ASİYE BAHTİYAR
Danışman: PROF. DR. BİLGE CAN
Pamukkale Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim ve sanat merkezleri = Science and arts centers ; Sokrates yöntemi = Socrates method ; Sokratik sorgulama = Socratic questioning ; Soru sorma = Questioning ; Soru sorma becerileri = Questioning skills

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, BİLSEM öğrencilerinin Sokratik soru sorma
düzeylerinin gelişimini incelemektir. Bununla birlikte Sokratik sorgulama seminerlerinin
öğrencilerin bilim, bilim insanı, bilimsel yöntem ve bilimsel bilgiye ilişkin görüşlerine
yansımalarını ve öğrencilerin Sokratik sorgulama seminerlerine ilişkin görüşlerini
belirlemek amaçlanmaktadır.
Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırmasına göre desenlenmiştir.
2018-2019 eğitim-öğretim yılı güz döneminde ana uygulamaları gerçekleştirilen araştırma,
Denizli'deki bir BİLSEM'in Bireysel Yetenekleri Farkettirme programına kayıtlı toplam
dokuz beşinci sınıf öğrencisiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında öğrencilerle iki
etkinlik, üç video, beş okuma parçası olmak üzere toplam 10 hafta boyunca Sokratik
sorgulama seminerleri uygulanmış ve veri çeşitlemesi yöntemi kullanılmıştır. Buna göre,
öğrencilerin; Sokratik soru sorma düzeylerinin gelişimini incelemek amacıyla seminerlerde
oluşturdukları soruların elde edildiği ses kayıtları, yansıtıcı günlükler ve atölye
değerlendirme formlarında elde edilen veriler kullanılarak çeşitleme yapılmıştır.
Öğrencilerin Sokratik sorgulama seminerlerine ilişkin görüşleri ise görüşme tekniği
aracılığıyla elde edilmiştir. Her seminerde öğrencilerin sorduğu sorular ile seminerden sonra
öğrencilerin yaptıkları sözlü veya yazılı yansıtmalar, betimsel analiz yoluyla; seminerler
öncesinde ve sonrasında öğrencilerle yapılan görüşmelerden elde edilen veriler ise içerik
analizine göre çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında atölye değerlendirme formlarından
elde edilen nicel veriler ise betimsel istatistik kullanılarak analiz edilmiştir. 
Araştırma sonucunda, öğrencilerin Sokratik sorgulama seminerleri boyunca
sordukları soruların düşük düzeyden (bilgi, kavrama, uygulama) üst düzeye (analoji,
provakatif, paradoks, analiz, belirsizlik toleransı) doğru gelişim gösterdiği belirlenmiştir.
Bununla birlikte öğrencilerin tartışmak için oylamaya sundukları ve oylama sonucunda
tartışmak için seçtikleri soruların düzeylerinde de gelişim olduğu sonucuna varılmıştır.
Öğrencilerle seminerler öncesinde ve sonrasında yapılan görüşmelerden elde edilen verilerin
analizi sonucunda; bilim, bilim insanı, bilimsel yöntem ve bilimsel bilgiye ilişkin
görüşlerinde olumlu yönde gelişmelerin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak
öğrencilerin Sokratik sorgulama seminerlerine ilişkin görüşlerinde, Sokratik sorgulama
sürecini; düşüncelerini özgürce söyleyebildikleri, önemli bilgiler edindikleri, gelişimlerine
katkı sağlayan bilimsel bir deneyim kazandıkları, bireysel farklılıkların ortaya çıktığı,
tartışmanın gelişmesi için iyi bir yöntemin uygulandığı, sorular oluşturularak bilimle ilgili
tartışmaların yapıldığı bir süreç olarak gördükleri tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen
sonuçlara yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
The main purpose of this research is to examine the development of Socratic
questioning levels of students attending Science and Art Centers (BİLSEM). Furthermore,
it is aimed to identify the students' views on Socratic inquiry seminars, and the reflections
of these seminars on students' views about science, scientist, scientific method and scientific
information.
The research was designed as an action research which is one of the qualitative
research methods. A total of 9 fifth grade students, who attended the "Awareness of
Individual Abilities" program in one of the BİLSEMs in Denizli, participated in the main
implementation of the research in fall semester of 2018-2019 academic years. Throughout
10 weeks, Socratic inquiry seminars including 2 activities, 3 video and 5 reading texts each
were implemented, and triangulation method was used. In order to identify the development
of Socratic questioning levels of the participants, tape recordings, reflective diaries and
workshop evaluation forms were used. As for the students' views on Socratic inquiry
seminars, interview technique was used. The questions that the participants constructed in
each implementation and the reflective diaries collected after the implementations were
analyzed via descriptive analysis. Besides, the data from the interviews made both before
and after the implementations were analyzed using the content analysis method. Descriptive
analysis was also use to investigate the data from the scales and workshop evaluation forms.
Results show that students 'questions throughout the Socratic seminars made
progress from a low level (knowledge, comprehension, application) to a high level (analogy,
provocative question, paradox, analysis, tolerance for ambiguity). Besides, questions put
into a vote and questions chosen after the vote showed also a progress. Interviews before and after the seminars revealed a positive progress in the views about science, scientists,
scientific method and scientific knowledge. In conclusion, participants regarded Socratic
inquiry such a process that they can indicate their views freely, gain important information,
and gain a scientific experience that support their development. They also identify the
Socratic seminars as a process in which individual differences come in sight, an appropriate
method is applied in order to deepen the inquiry, and scientific discussions are made by
constructing questions. Suggestions and implications were presented according to the results
of the research.