Din eğitimi açısından Kurân-ı Kerim'de itaat kavramı
The concept of obedience in the Holy Quran within the context of religious education
Yazar: HAKAN ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. HAMİT ER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İtaat = Deference

Özet:
İtaat, hem bireysel ve toplumsal hayat hem de aile ve devlet için vazgeçilmez bir olgudur. Bu aynı zamanda insanın tüm yaşamıyla ilgili hüküm ve mesajlar içeren İslamiyet'te de doğru anlaşılması ve uygulanması gereken temel bir kavramdır. İnsanın huzur ve mutluluğunu etkileyen, kime, nasıl ve hangi ölçüde itaat edileceği meselesi; dinin temel konularından biridir. Doğru itaat, dünya hayatı için olduğu kadar ahiret hayatı için de önem arz etmektedir. 
Bu çalışma, Allah'a, Hz. Peygambere, ulü'l-emre, anne ve babaya, eşe ve şeytana itaati; teorik bir yaklaşımla, din eğitimi bağlamında ve Kurân-ı Kerim'deki ayetler temelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde itaatin kavramsal çerçevesi ve itaat ile yakın anlamlı kelimeler; ikinci bölümde itaat türleri, itaat kültürü ve unsurları, itaat edilenler, itaati kolaylaştıran ve zorlaştıran faktörler, itaatin geçerlilik şartları ile itaatin dünyevi ve uhrevi sonuçları; üçüncü bölümde itaat kavramının din eğitimi ile ilişkisi, irade, özgürlük, sorumluluk ve ahlak temelinde açıklanmaktadır. Bu çalışma, inanç ve eylemin birlikteliğiyle hakiki itaatin gerçekleşeceği hipotezi üzerine kurulmuştur. Vahiy ve peygamber, teori ve pratik dengesini kurmakta, insanın huzuru ve mutluluğu için yolunu aydınlatmaktadır. Teorik çerçeveli bu çalışmada veri toplama, toplanan verilerin konuyla ilişkisinin kurulması ve bilginin sınıflandırılmasıyla Kurân-ı Kerim merkezli bir yol izlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: İtaat, İman, Salih Amel, İrade, İnsanın Özgürlüğü, Sorumluluk

Abstract:
Obedience is an essential phenomenon for both individuals and society as well as family and state. It is also an essential term to be understood and applied correctly in Islam which contains rules and messages that concern people's lives. The question of 'to whom, how, and to what extent should one obey' affects a person's peace and tranquility, therefore, is a fundamental topic in religion. Proper obedience is important not just for life on earth but also for the afterlife.
This study examines the obedience to the God, to the prophet, to those in authority (ulu-l-amr), to parents, to spouse, and to the devil. It aims to investigate the topic in the context of religious education using a theoretical approach that is based on the verses in the Holy Quran. First of the three chapters of this study focuses on the conceptual framework of the term 'obedience' and terms that are near-synonymous to it. The second chapter deals with types of obedience, the obedience culture and its elements, factors that ease or obstruct the obedience, the validity conditions of the obedience, and the earthly and aethereal results of the obedience. The third chapter discusses the relevance of obedience with religious education in regard to the terms freewill, liberty, responsibility, and ethics. This study was established upon the hypothesis that true obedience could be possible with unity in belief and action. The revelations and the prophet provide a balance for the theory and practice and illuminate the road to peace and tranquility. This study followed a Quran-based approach in its theoretical research, data accumulation, data association, and classification of knowledge.

Keywords: Obedience, Faith, Good Deed, Freewill, Liberty, Responsibility