Kunduz ili İmamsahip ilçesi ağzı
Dialect spoken in Imamsahip district of Kunduz province
Yazar: HAMİDULLAH TADASH
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KASAPOĞLU ÇENGEL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Afganistan-Kunduz = Afghanistan-Kunduz ; Ağızlar = Dialects ; Kıpçakca = Kıpcaks language ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Özbek şivesi = Uzbek accent ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
Yüksek lisans tezi olarak ?Kunduz İli İmamsahip İlçesi Ağzı? adıyla yapılan bu çalışma, Kunduz ili İmamsahip ilçesi coğrafyasında yaşayan Özbeklerin konuşma dilini temel almaktadır. Bu tez giriş, inceleme, sonuç, metinler ve sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde ilçenin coğrafi konumu, yüzey şekilleri, tarihi ve sosyolojik durumu; bu ilçede yaşayan Özbeklerin genel durumu hakkında bilgi verilmekle birlikte kunduz ve imamsahip kelimelerinin etimolojik açılımı üzerinde de durulmuştur. Tezin inceleme kısmı Ses Bilgisi ve Şekil Bilgisi olarak iki alt başlıktan oluşmaktadır. Ses bilgisi bölümünde her bir sesin tanıtımı yapılmış; ses uyumları ve ses olayları incelenmiştir. Şekil bilgisi bölümünde ise yapım ekleri, çekim ekleri, zarflar ve edatlar tanıtılmıştır. Her iki bölümde tespit edilen konular derlenen metinlerden örneklerle desteklendirilmiştir. Sonuç bölümünde incelediğimiz ağzın fonolojik ve morfolojik yapısı açısından önemli tespitler konu başlıkları sırasına göre dizilmiştir. Kaynakça bölümünde bu araştırmanın yapılmasında yararlanılan eserlerin künyeleri verilmiştir. İmamsahip köylerine bizzat giderek konuşmaları dil özellikleri açısından bir birinden farklılık arz eden bu köylerin insanlarından daha önce ses derlemiştik. Metinler kısmında ise derlenen bu sesler TDK'nun ağız araştırmalarında önerdiği çeviriyazı fontları esas alınarak yazıya dökülmüştür. İhtiyaç duyulduğunda bu işaretlere eklemeler de yapılarak yetmiş A4 sayfası malzeme hazırlanmıştır. Sözlük bölümünde ise çalışma malzemesi olarak kullanılan metnin sözlüğü verilmiştir. Tekrarları ile birlikte bin küsur sözcük alfabetik sıraya göre dizilmiştir. İlk sırada kelimeler, ikici sırada metindeki cümle adresi, üçüncü sırada kelimenin varyantları ve son sırada da Türkiye Türkçesi karşılığı verilmiştir.Anahtar Kelimeler:1. İmamsahip Ağzı2. Kunduz Ağzı3. Afganistan Özbekçesi4. Özbek Ağızları5. Afganistan Kıpçak Ağzı

Abstract:
This Study which has been carried out under the name of ?Dialect Spoken in İmamsahip District of Kunduz Province? as the Master?s Degree Thesis has used and taken the colloquial language of Uzbeks who live at the geography of Kunduz Province, İmamsahip District as the basis. The present Study is composed of the sections of preamble, examination, conclusion, texts and glossary. At the section of Preamble in addition to the information given about geographical position, landforms (surface features), historical and sociologic condition of the district, etymological characteristics of words ?kunduz? and ?imamsahip? have been also underlined. The examination and study section of the thesis consists of two subtitles, i.e. Phonetics and Morphology. At the section of Phonetics each and every voice has been defined; consonances and sound events have been studied. Under the section of Morphology however derivational affixes, inflections, adverbs and prepositions have been introduced. The subjects which were determined at the both sections have been supported with examples from the compiled texts. At the section of Conclusion significant determinations in terms of phonologic and morphologic structure of the dialect which is studied by us have been listed in the order of the subject headings. At the section of Bibliography identifications of the works of art and studies which are used in the course of carrying out the present Research have been listed. We have made visits personally to villages of İmamsahip and we have compiled sounds previously from people of these villages whose dialects were different from one another in terms of characteristics of language. At the section of Texts however such sounds/voices which were compiled have been typewritten on the basis of transcription fonts proposed by TDK for studies on dialects. Making also additions to these signs when it was necessary, seventy A4 pages of material have been prepared. At the section of Glossary however dictionary of the text used as the material of study has been given. About one thousand of words complete with their repetitions have been arranged in alphabetical order. In the first line are given the words, in the second line reference of sentence in the text, in the third line variants and in the last line however their meaning of the current Turkish Language is given.Key Words:1. İmamsahip Dialect2. Kunduz Dialect3. Afganistan?s Uzbek4. Uzbek Dialects5. Afganistan Kipchak Dialect