Öğrenci başarısındaki gelişimin artışa dayalı ve koşullu gelişim modelleriyle incelenmesi
Examination of student growth using gain based and conditional growth models
Yazar: HATİCE ÇİĞDEM YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER KUTLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik başarı = Academic achievement ; Anlam = Meaning ; Hesap verebilirlik = Accountability ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Öğrenci başarısı = Student achievement

Özet:
Bu çalışmanın genel amacı; eğitimde hesap verebilirlik çerçevesinde, öğrenci ve okul
özelliklerini öğrenci gelişim modellerine dâhil ederek bu özelliklerin öğrenci gelişimi
üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu genel amaç için öğrencilerin dilde anlam becerilerinin
gelişimleri modellenmiş ve öğrenci gelişimleri; öğrencinin cinsiyetine, sosyoekonomik
düzeyine, okul büyüklüğüne ve okul olanaklarına göre ayrı ayrı incelenmiştir. Taşıdığı özellik
nedeniyle çalışma, zamansal tarama modelinde, izleme yaklaşımına göre yapılandırılmıştır. Bu
çalışmanın katılımcılarını Ankara, Altındağ ilçesinde bulunan 52 okulda eğitim alan 2416
öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmaya dâhil edilen öğrenciler 2011-2012 eğitim-öğretim yılında
Ankara'nın Altındağ ilçesindeki 52 okulun 6. sınıfında eğitim alarak 2012-2013 eğitim-öğretim
yılında 7. sınıfa devam etmiş olan öğrencilerdir. Bu çalışmanın verileri Türkçe başarı testlerinin
yanı sıra öğrenci (cinsiyet ve sosyoekonomik düzey) ve okul özellikleri (okul büyüklüğü ve
okul olanakları) anketleri olmak üzere iki farklı veri toplama aracından yararlanılarak elde
edilmiştir. Çalışmada, kullanılan testlerin kalibrasyonu Rasch Modeline dayalı olarak
yapılmıştır. Kullanılan testlerin ölçeklenmesi eşzamanlı kestirim yöntemiyle
gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, çalışmada kullanılan testlerin kesme puanları, işaretleme
yöntemiyle belirlenmiştir. Öğrencilerin gelişimi; artış puan modeli, kategorik gelişim modeli,
izleme modeli, artık gelişim modeli, öğrenci gelişim yüzdelikleri modeli, izdüşüm modeliyle
modellenmiştir. Her bir modelde öğrenci gelişimine yönelik kestirimlere ilişkin göstergeler
kullanılarak öğrenci ve okul özelliklerinin öğrenci gelişimi üzerindeki etkisi çok düzeyli
modeller, hiyerarşik genelleştirilmiş modeller ve çok düzeyli gelişim modelleriyle analiz
edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde R programı, Mplus 8, HLM 7.03 ve IBM SPSS 20
kullanılmıştır. Çalışmaya göre artışa dayalı modellerle koşula dayalı modellerin ortak bulguları
olsa da tüm modeller öğrencilerin gelişimlere dayalı farklı bulgular sunmaktadır. Çözümleme sonuçlarına göre artış modeli dışındaki tüm gelişim modellerinde cinsiyetin, öğrenci gelişimde
kızlar lehine etkili olduğu bulunmuştur. İzleme modeli dışındaki tüm gelişim modellerinde
öğrenci gelişimi üzerinde sosyoekonomik düzeyin ise manidar, negatif ve pratik anlamda etkili
olmayan bir rolü olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte hiçbir gelişim modelinde okul
özelliklerinin manidar etkisine ulaşılmamıştır. Öğrencilerin gelişimleri kategorik gelişim
modeliyle incelendiğinde, öğrencilerin her iki yılda da başlangıç düzeyi ya da kabul edilebilir
düzeyde olması olasılığının diğer kategorik gelişim türlerinin gerçekleşmesi olasılığından daha
yüksek olduğu görülmüştür. Sonuç olarak bu çalışmayla öğrenciler ve okullar arasında
akademik gelişim açısından farklılıklar olduğu ortaya koyulmuştur. Bu kapsamda, öğrenci
gelişim modellerinin okullarda uygulanması önerilebilir. Böylece öğrencilerin gelişimi
izlenerek beklenen performans düzeyine çıkıp çıkamadıklarına, akademik akranlarına göre
konumlarına ve gelişimlerine mevcut performanslarıyla devam etmeleri durumunda
gelecekteki performans düzeylerine ilişkin bilgiler de elde edilebilir.

Abstract:
In the context of educational accountability, the main purpose of this research was to
determine the effects of some student- and school–level variables on student growth using
student growth models. For this purpose, comprehension skills in language were modelled with
different student growth models, selecting gender and socioeconomic level as student level
variables, and school size and resources as school-level variables. The participants of this
research were 2,416 sixth-grade students in 2011 who became seventh-grade students in 2012.
These students were selected from 52 schools belonging to the Altındağ district of Ankara. The
research data was collected through two achievement tests, student (gender and socioeconomic
level) and school questionnaires (school size and school resources). Two achievement tests
were calibrated using the Rasch Model and were scaled using the concurrent estimation method.
Moreover, the cut-off scores of these tests were determined by using bookmark method.
Students' growth was modelled with the gain score model, residual gain model, categorical
model, trajectory model, student growth percentile model, and projection model. All data was
analyzed using multilevel models, hierarchical generalized linear models, and multilevel
growth models. These analyses were carried out in R software, Mplus 8, HLM 7.03 and IBM
SPSS 20. The findings of the study showed that gain based and conditional growth models had
somewhat common results; however, all growth models indicated different results regarding
students' growth. Moreover, all growth models except the gain score model revealed that
gender had a significant effect on students' growth. In these models, the girls' growth was
higher than that of boys. In this study, socioeconomic level had a negative and significant, but
not a practical effect on students' growth according to all growth models except the trajectory
model. However, neither of the school variables had a significant effect on student performance.
The findings of the categorical models showed that the possibility of showing no transition
between performance levels was higher than the possibility of students' appearing in other
categories during these two years. In conclusion, it was revealed in this study that there were differences between students' and schools' growth. As a result of the overall findings of this
research, it can be stated that student growth models can be utilized in schools. In this way, it
can be determined whether students meet the expected standards, how growth percentiles of
students change, or how their performance would be in upcoming years.