Etmen tabanlı benzetim ve yapay zekâ temelli bir yönetim bilgi sistemi: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim sistemi uygulaması
Agent-based simulation and artificial intelligence grounded management information system: The application of Anadolu University open education system
Yazar: MEHMET FATİH SERT
Danışman: DOÇ. DR. SİNAN AYDIN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Açıköğretim Fakültesi = Faculty of Open Education ; Benzetim = Simulation ; Makine öğrenmesi = Machine learning ; Makine öğrenmesi yöntemleri = Machine learning methods ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yönetim bilgi sistemleri = Management information systems ; Çok katmanlı algılayıcılar = Multilayer sensors

Özet:
Sosyal sistemlerde yöneticilerin verecekleri kararlar sistemi derinden etkileme potansiyeline sahip olduğundan, karar vericilere daha fazla bilgi sunacak ve karar verme süreçlerini kolaylaştıracak çeşitli araçlara ihtiyaç duyulmaktadır. Gelişen teknoloji sayesinde bu sosyal sistemler üzerinde etmen tabanlı benzetim (simülasyon) yöntemlerini kullanarak deney yapma imkânı doğmuştur. Günümüzde birçok alanda kullanılmaya başlayan yapay zekânın etmen tabanlı benzetim ile entegrasyonu sağlanarak gerçek hayatı daha iyi temsil edebilen bir benzetim modeli elde edilebilir. 
Bu çalışmada yapay zekâ tekniklerinden çok katmanlı algılayıcıların ve etmen tabanlı benzetimin birlikte kullanımını içeren bir modelleme yaklaşımı geliştirilerek, temelde bu yaklaşımı kullanan, çeşitli senaryo ve kararları test etmeye olanak sağlayacak bir yönetim bilgi sisteminin oluşturulması amaçlanmıştır. Bu yönetim bilgi sistemi Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Sistemi özelinde uygulanmış ve sisteme kayıtlı 41.000 öğrenciden veri toplanarak modelleme yapılmıştır. Önerilen modelleme yaklaşımının benzer yapıdaki birçok sosyal sistem için de kullanılabilir olması hedeflendiğinden dolayı çalışma birçok açıdan özgün noktalar içermekte ve benzeri alanlarda yapılabilecek çalışmalara örnek teşkil edebilecek veri, analiz süreci ve yöntemler barındırmaktadır.
Geliştirilen benzetim modelinin geçerlilik ve güvenilirlik aşamaları ile içsel ve dışsal değişkenlerde meydana gelebilecek değişikliklerin uzun ve kısa dönemlerde sistem üzerinde gösterecekleri etkileri sunulmuştur. Ayrıca geliştirilen yönetim bilgi sisteminin kabiliyetini gösteren ve sistem kullanıcılarına örnek teşkil edebilecek dört temel senaryonun simüle edilmesine de yer verilmiştir.

Abstract:
In social systems, the decisions made by the administrators have the potential to affect the system deeply. Therefore, there is a need for various instruments that provide more information to decision makers and facilitate decision making processes. Thanks to the developing technology, it has become possible to conduct experiments on these social systems by using agent-based simulation methods. A simulation model that better represents real life can be obtained by integrating artificial intelligence, which is being recently used in many fields, with agent-based simulation.
In this study, a modelling approach has been developed that includes the use of the multilayer perceptron, which is one of the artificial intelligence techniques, and the agent-based simulation. Basically, it is aimed to compose a management information system that uses this approach and allows to test various scenarios and decisions. This management information system is implemented specifically for Anadolu University Open Education System and modelling is done by collecting data from 41,000 students registered in the system. Since the proposed modelling approach is aimed to be usable for many social systems with similar structures, the study contains unique points in many respects and includes data, analysis processes and methods that can set an example for studies that can be done in similar fields. 
The validation and verification stages of the developed simulation model and the effects of the changes that may occur in the internal and external variables on the system in the long and short terms are presented. In addition, four basic scenarios that demonstrate the capability of the developed management information system and can serve as an example for system users are simulated.