Sergey Paracanov'un filmlerinde Ermeniler ve Ermeni kültürü
Armenians and Armenian culture in the films of Sergei Parajanov
Yazar: GÜLSÜN YILMAZ GÖKKİS
Danışman: PROF. DR. BİRSEN KARACA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kafkas Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı / Ermeni Dili ve Kültürü Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Ermeniler = Armenians ; Halk bilimi = Folklore ; Parajanov, Sergei = Parajanov, Sergei ; Sinema = Cinema

Özet:
"Sergey Paracanov'un Filmlerinde Ermeniler ve Ermeni Kültürü" başlıklı bu doktora tezinde, Sergey Paracanov'un çekimlerini tamamladığı on dört filminde, Ermeni kültür insanlarını konu alan ve Ermeni kültürünün (maddi ve manevi) unsurlarını işleyen eserleri incelenmiştir. Yönetmenin sanatının melez yapısı, çalışmamıza disiplinlerarası bir karakter kazandırdı. 
Tezi üç bölüme ayırdık. Birinci bölümde, Dünya sinemasının ve Sovyet sinemasının tarihçesi ilgi alanımıza girdi. Sovyet sinemasının ulusal kimliği ve karakteristik özelliklerinden bahsedildi. Bu bölümde Sovyet sineması bünyesinde oluşmaya başlayan Ermeni sineması hakkında kısaca bilgi verildi ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği döneminde yaşamış ve eserler vermiş Ermeni yönetmenleri gösteren bir tablo hazırlandı. 
İkinci bölümün konusu sinemanın beslendiği kaynaklardı. Bu bağlamda, sinemada materyal olarak kullanılan edebiyat ve folklor ürünleri çalışmamızın ilgi alanına girdi. Bu bölümde sadece kavramsal ve kuramsal çalışmalar değil, edebiyat ve sinema arasındaki benzerlik ve farklılıklar alt başlıklar halinde irdelendi. Ayrıca Paracanov'un filmlerinin yapısı gereği sinema ve resim ilişkisi de bu tezin araştırma konusu oldu.
Tezin son bölümü olan üçüncü bölümde, önce Paracanov'un yaşamı ve sanat hayatı hakkında bilgi verildi. Yönetmenin tüm filmleri Ermeniler ve Ermeni kültürü bağlamında incelendi. Ancak tezin sınırlılıkları nedeniyle, Ermeniler ve Ermeni kültürüne ait unsurların yer aldığı ve Ermenistan'da çekilen iki filmi, Hakob Hovnatanyan ve Narın Rengi ön plana çıkarılarak analizi yapıldı. Yine bu bölümde, Paracanov'un filmlerine konu olan iki kültür adamı, Ermeni bir ressam olan Hakob Hovnatanyan ve Ermeni âşık Sayat Nova ile ilgili araştırmalar yapılmış ve ulaşılan bilgiler aktarılmıştır. 
Sonuç bölümünde, Sergey Paracanov'un bitirme tezi de dâhil olmak üzere ilk eserlerinden itibaren herhangi bir kültürün veya ideolojinin temsilcisi olmadığı; sadece tanıdığı ve öğrendiği kültürlerin sunumunu yapmak kaygısı ile hareket ettiği; kendisinin ve sanatının Sovyetler Birliği'nin sunmuş olduğu çok kültürlü ortamdan beslendiği ve melez bir karakter taşıdığı değerlendirmesi yapılmıştır.

Abstract:
In this doctoral dissertation titled "Armenians and Armenian Culture in the Films of Sergei Parajanov", an analysis is conducted on the fourteen films completed by Sergei Parajanov that are about men of Armenian culture and incorporate elements of Armenian culture (both tangible and intangible). The hybrid nature of the director's art has imparted an interdisciplinary character to this study.
The dissertation is divided into three sections. The first section delves into the history of world cinema and Soviet cinema. The national identity and characteristic features of Soviet cinema is discussed. This section also provides a brief overview of the Armenian cinema that began to emerge within Soviet cinema, and includes a table listing Armenian directors who lived and created works during the USSR.
The second section focuses on the sources from which cinema draws inspiration. In this context, the study examines literary and folklore products used as material in cinema. This section not only includes notional and theoretical studies but also explores the similarities and differences between literature and cinema under subheadings. Additionally, due to the structural nature of Parajanov's films, the relationship between cinema and painting is also investigated in this dissertation.	
The third and final section of the dissertation first provides information about Parajanov's life and artistic career. All of the director's films were examined in the context of Armenians and Armenian culture. However, due to the limitations of this thesis, a detailed analysis is conducted on two of his films that prominently feature elements of Armenians and Armenian culture and were shot in Armenia: Hakob Hovnatanyan and The Color of Pomegranates. This section also includes research on two cultural figures featured in Parajanov's films: the Armenian painter Hakob Hovnatanyan and the Armenian ashugh Sayat Nova and the information obtained is presented.
In the conclusion, it is assessed that from his earliest works, including his graduation film, Sergei Parajanov was not a representative of any culture or ideology; rather, he was motivated by a desire to present the cultures he encountered and learned about; both Parajanov and his art were nourished by the multicultural environment provided by the Soviet Union and that his works possess a hybrid character.