Yan dal polikliniklerine randevu alınması hakkında hasta vehekim görüşleri
Patient and physician opinions about making appointment tosubspecialty polyclinics
Yazar: YAVUZ SELİM İNAN
Danışman: DR. MEHMET ÖZEN
Sağlık Bakanlığı / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Sağlık sektöründeki gelişmeler hastalıkların tanı ve tedavisinde yeni olanaklar sağlamıştır. Ülkemizde
hastaların sağlık hizmetlerinden daha etkin yararlanabilmesi için yürütülen çalışmalar sonucunda hizmet
sunumunda yeni fırsatlarla birlikte bazı tehditler de ortaya çıkmıştır. Hastaların sağlık hizmeti almak için
ikinci, üçüncü basamak sağlık kurumlarına ulaşmasının önündeki engeller azaltılmaya çalışılırken, bir
taraftan da ileri uzmanlık gerektiren branşlara yapılan gereksiz başvurular, sağlık harcamalarının
artmasının yanında hizmetin asıl ihtiyacı olanlara etkin olarak sunulmasında aksamalara yol
açabilmektedir. Bunun önüne geçebilmek için, Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerden randevu alınması
için merkezi olarak yürütülen randevu sisteminde (MHRS) yapılan bir düzenleme ile yan dal
polikliniklerine randevu verilmesi bir süredir uzman hekimlerin kontrolünde gerçekleştirilmektedir. Bu
araştırmada; uygulanmakta olan yan dal polikliniklerine randevu verilmesi sistemi ile ilgili hastaların ve
hekimlerin deneyimlerini, memnuniyet durumlarını, görüşlerini, gözlemledikleri aksaklıkları ve önerilerini
saptayarak, sisteme ilişkin bir durum tespiti yapmak ve geribildirimler aracılığıyla sistemin geliştirilmesine
yönelik öneriler sunmak amaçlanmıştır. MHRS'nin kullanılmaya başlanmasından sonra sistem ile ilgili
olarak bazı tanıtımlar, geribildirimler ve analizler yapılmıştır, ancak yan dal randevu sistemi ile ilgili hasta
ve hekim görüşlerinin değerlendirildiği bir çalışmaya literatürde rastlanmamıştır.
Çalışmaya Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi (EAH) Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvurarak yan dal
polikliniklerine randevu almak isteyenlerden araştırmaya katılmayı kabul eden 222 hasta ile Antalya EAH
ve Antalya Atatürk Devlet Hastanesi'nde hizmet veren yan dal hekimleri, yan dallara randevu veren ana
dal hekimleri ve Antalya'nın merkez ilçelerinde çalışan aile hekimlerinden çalışmaya katılmayı kabul eden
221 hekim dahil edilmiştir. Katılanların demografik, klinik özellikleri, daha önceki randevu deneyimleri,
randevu sistemi hakkındaki görüşleri ve önerileri dört ayrı anket formuyla toplanarak, veriler SPSS
programında değerlendirildi.
Çalışmaya katılan hastaların %21,6'sı erkek, %78,4'ü kadındır. Hastaların median yaşı 50,5±14,5 olarak
bulunmuştur. Hastaların %96,8'inin telefon, %46,4'ünün İnternet kullanma olanağı bulunmaktaydı.
Görüşülen 222 hastanın 43'ü (%19,4) kayıtlı olduğu aile hekimini bilmiyordu; 179'u (%80,6) ise "yeşil
liste" olarak bilinen "takip gerektiren hasta listesi"ne kayıtlı olup olmadığını bilmiyordu. Bunların 39'unun
(%21,8) yeşil listeye kayıtlı olduğu saptandı. Hastaların %55,4'ü uygulanan yan dal randevu sistemini
"olumsuz" buluyorken, %36,5'i sistemi "uygun" bulduğunu belirtmiş, %8,1'i ise bu konuda yorum
yapmamıştır. Araştırmaya katılmayı kabul eden hekimlerin %64,3'ü birinci basamakta, %9,5'i ikinci
basamakta ve %26,2'si üçüncü basamakta görev yapan hekimlerdi. Hekimlerin %15,8'i yan dal
polikliniklerine randevuların uzman doktor tarafından verilmesi hakkında "Olumsuz" görüş belirtirken,
%70,6'sı yürütülen sistemi "Uygun" bulduğunu belirtmişlerdir. Aile sağlığı merkezlerinde (ASM) çalışan
aile hekimlerinin de yan dal randevusu verebilmesi hakkında hekimlerin %49,8'i "Olumsuz" görüş
belirtirken, %43,0'ü bunu "Uygun" bulduğunu belirtmiştir. Katılımcıların yan dal sistemi ile ilgili önerileri
değerlendirilmiş; hekimlerin %31,7'sinin "mevcut uygulamanın sürmesi", %27,1'inin "ASM'lerdeki aile
hekimlerinin de yan dal randevularını verebilmesi" önerisinde bulundukları saptanmıştır.
Hastaların, evden telefon ya da İnternet ile randevu alma kolaylığı ortadan kalktığı için yan dal randevu
sistemini henüz benimseyemedikleri, yeşil liste hakkında yeterince bilgi sahibi olmadıkları anlaşılmaktadır.
Hekimlerin çoğunluğu mevcut uygulamanın uygun olduğu görüşünde iken, birinci basamakta aile
hekimlerinin yan dal randevusu vermesi konusunda ikinci ve üçüncü basamak hekimleri genellikle
olumsuz düşünmektedirler. Artan sağlık harcamalarını azaltmak için, hastalar maliyeti yüksek olan ve ileri
uzmanlık gerektiren hastane hizmetleri yerine kolay ulaşılabilen ve maliyeti düşük olan birinci basamağa
başvurmaya özendirilmelidir. Hastaların gereksiz poliklinik başvurusu, tahlil ve tetkiklerinin önüne
geçebilmek için basamaklar arası koordinasyonun güçlendirilmesi gerekmektedir. Tüm hekimlerin
kendilerine başvuran hastaya ait tüm tıbbi bilgileri görebildiği sağlık bilgi yönetim sisteminin oluşturulması
bunu kolaylaştıracaktır. Yeşil listenin daha etkin kullanımı ile randevu uygulaması işlev kazanacak ve yüz
güldürücü sonuçlar elde edilebilecektir. Bunun için hekimler hastaları yeşil liste hakkında yeterince
bilgilendirmelidir. Birinci basamak hekimlerinin bir kısmı bazı kaygıları nedeniyle yan dal poliklinik
randevularının ASM'den verilmesini uygun görmeseler de; kendisine bağlı takip ettiği kişileri bütün olarak
ele alan ve hastayı en iyi bilen hekim olarak gerektiğinde hastasını yan dal polikliniğine gönderebilmelidir.

Abstract:
Improvements in the health sector provided new opportunities in diagnosis and treatment of diseases. As a result
of the new efforts taken to enable patients to more effectively benefit from healthcare services in our country,
not only new opportunities but also some threats have raised in field of service provision. The obstacles against
the access of patients to secondary and tertiary healthcare institutions are tried to be minimized, while
unnecessary applications made to some divisions which require advanced specialization may give rise to
increase in healthcare expenses and some troubles in effective provision of the service for people who are really
in need of. In order to prevent such troubles, a regulation was made in the hospital appointment system (MHRS)
centrally executed to take appointment from hospitals affiliated to the Ministry of Health and appointments for
subspecialty polyclinics started to be arranged in control of specialist physicians for a while. This study aims to
determine the state of the system by establishing the experiences, satisfaction, opinions, observed troubles and
recommendations of patients and physicians with respect to system of arranging appointments for subspecialty
polyclinics being implemented for a while and offer some suggestions for improvement of the system by means
of feedbacks. Some descriptions, feedbacks and analyses have been carried out about the system after start of
the MHRS implementation, but there is no existing study that evaluates patient and physician opinions about the
subspecialty division appointment system in the literature.
This study includes 222 patients among those applying to Antalya Training and Research Hospital (TRH)
Family Medicine Polyclinic and requesting to take appointment for subspecialty division polyclinics who agree
to participate in the study and 221 physicians who work in Antalya TRH and Antalya Atatürk State Hospital
including subspecialty division physicians and major division physicians who give appointment to subspecialty
polyclinics and family physicians who work in central districts of Antalya and agree to participate in the study.
Demographic, clinic characteristics, previous appointment experiences of participants and their opinions and
recommendations about the appointment system have been gathered with four different questionnaire forms and
the data has been evaluated in SPSS program.
21.6% of patients participating in the study is male and 78.4% is female. Median age of the patients has been
found as 50.5±14.5. 96.8% of patients have possibility of using phone and 46.4% has Internet access. Among
222 patients having been interviewed, 43 patients (19.4%) do not know the family physician they are registered;
179 patients (80.6%) do not know whether or not they are registered in the "list of patients who require follow-
up" also known as "the green list". It has been determined that 39 of these patients (21.8%) are included in the
green list. 55.4% of the patients considers has expressed an "adverse opinion" about the subspecialty division
appointment system, while 36.5% has considered the system as "appropriate" and 8.1% did not make any
comment about this subject. 64.3% of the physicians who agree to participate in the study work in the primary
care, 9.5% work in the secondary care and 26.2% work in the tertiary care. 15.8% of the physicians has
expressed "adverse opinion" about the system of giving appointment by specialist physicians for subspecialty
division polyclinics, while 70.6% specified they finds the system as "appropriate". 49.8% of the physicians have
expressed "adverse opinion" about the fact that family physicians working in family health centers (FHCs) may
also give appointment for subspecialty division polyclinics while 43.0% has considered this appointment system
as "appropriate". Recommendations of participants with respect to subspecialty division system have been
evaluated; and it is determined that 31.7% of the physicians recommends for "continuance of the existing
system" while 27.1% has recommended that "family physicians working at FHCs may also give appointment for
subspecialty division polyclinics".
It is understood that the patients have not adopted the subspecialty division appointment system in principle yet
because their comfort of taking appointment by phone or Internet at their home is disturbed; moreover they do
not have sufficient knowledge about the green list. Majority of physicians consider that the existing appointment
system is appropriate, while hospital physicians express adverse opinion in general with respect to the
appointment system in which primary care family physicians may give appointment for subspecialty
polyclinics. Patients should be encouraged to apply primary care services which are easily accessible and cost-
efficient instead of hospital services which are high cost and require advanced specialization in order to decrease
healthcare expenses. The coordination among the lines should be strengthened in order to prevent unnecessary
applications of patients to polyclinics, and unnecessary tests and inspections. A healthcare management system,
by which all physicians may see the whole medical history of any patients admitted to them, should be created.
The appointment system will gain function by more effective use of the green list and so promising results will
be obtained. For this purpose, patients should be sufficiently informed about the green list practice. Even though
some primary care physicians do not approve the system of giving appointment for subspecialty polyclinics
through FHCs because of some concerns, family physicians who deal with any person followed-by themselves
completely and best know their patients should refer their patients to subspecialty polyclinics if necessary.