Üstün yetenekli çocuklarda uyum problemleri ile etiketlenme ve stresle başa çıkma stratejilerinin ilişkisi
Adjustment problems of gifted children and relations with labeling and coping mechanisms of stress
Yazar: BEGÜM DEĞER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TÜRKAN YILMAZ IRMAK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Baş etme stratejileri = Coping strategies ; Başa çıkma = Coping ; Etiketleme = Labelling ; Stresle başetme = Coping with stress ; Uyum = Adaptation ; Uyum güçlüğü = Adjustment problems ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Üstün yetenek tanısının alınması ile birlikte ortaya çıkan etiketlenme, üstün yetenekli bireylerin psikososyal uyum sürecini etkileyen önemli stres kaynaklarından biridir. Stresle başa çıkmada kullanılan stratejiler de bu süreçte önem kazanmaktadır. Bu araştırmanın amacı;  üstün yetenekli ergenlerde etiketlenme ve kullanılan başa çıkma stratejilerinin uyum ile ilişkisinin incelenmesidir. 
Çalışmanın örneklemini Konak Bilim ve Sanat Merkezi'nde eğitim gören, yaşları 11-16 arasında değişen üstün yetenekli ergenler oluşturmaktadır. Katılımcılardan Kişisel Bilgi Formu, Üstün Zeka Etiket Etkileri Ölçeği, Gençler için Kendini Değerlendirme Ölçeği ve Çocuk ve Ergenler için Stresle Başa Çıkma Ölçeği aracılığı ile bilgi toplanmıştır. 
Yapılan analizlere göre, etiket algısının olumsuzlaşması duygusal ve davranışsal sorunlarda görülen artış ile ilişkilidir. Uyum ile ilişkisi en güçlü olan etiketlenme değişkeni arkadaş tutumu algısı olarak bulunmuştur. Stresle başa çıkma ve uyum arasındaki ilişkiler incelendiğinde ise; saldırganlık, kendini suçlama, kendini soyutlama ve risk alma stratejilerinin kullanımındaki artışın duygusal ve davranışsal sorunlarda artış ile ilişkili olduğu görülmüştür. Sosyal destek arama stratejisinin kullanının artması ise duygusal ve davranışsal sorunların azalması ile ilişkilidir. Uyumu yordayan değişkenlerin incelenmesi için yürütülen hiyerarşik regresyon analizinde; uyumu tutarlı olarak yordayan iki değişken olduğu görülmüştür: arkadaş tutumu algısı ve kendini suçlama. Arkadaş tutumunu olumsuz algılayan ve kendini suçlama stratejisini sıklıkla kullanan üstün yetenekli ergenlerin daha fazla duygusal ve davranışsal sorun sergilediği bulgulanmıştır. Elde edilen bulgular alanyazın doğrultusunda tartışılmıştır.

Abstract:
Labeling that emerges with the identification of giftedness is one of the most important stress sources that affects gifted individual's psychosocial adjustment process. Strategies used in coping with stress also plays an important role in this process. The aim of this study is to investigate the relationships between adjustment, labeling and coping strategies among gifted adolescents. 
	Sample of the study consists of gifted adolescents whose ages range from 11 and 16 years and attend Konak Science and Art Center. The sample was asked to complete a number of questionnaires including Personal Information Form, The Gifted Label Effects Scale, Youth Self Report and Children and Adolescents Coping with Stress Scale. 
	Analysis showed that label perception is negatively related to adjustment problems. Amongst other labeling variables, perception of friends' attitudes was found to be most strongly related to adjustment. Investigation of the relationships between adjustment problems and coping strategies revealed that while agression, self-blame, self-isolation and risk taking strategies were positively related to adjustment problems, seeking social support strategy and adjustment problems were positively related. Hierarchical regression analysis revealed two consistent variables that predicted adjustment: perception of friends' attitudes and self-blame coping strategy. Negative perception of friends's attitudes and usage of self-blame coping strategy predicted greater adjustment problems. The findings are discussed in light of the literature.