Kamu iktisadi teşebbüslerinin neoliberal dönüşümünün bölgesel dayanıklılığa etkisi Erzurum Şeker Fabrikası örneği
The effect of the neoliberal transformation of public enterprises on regional reliability case of Erzurum Sugar Factory
Yazar: MUHAMMET AYIK
Danışman: DOÇ. DR. EBRU SEÇKİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu tez çalışmasında bölgesel ekonomik gelişmenin aracı olarak nitelendirilen Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ortaya çıkış ve gelişim süreci incelenmiştir. Neoliberal ekonomik politikaların etkisiyle özelleştirme politikalarının benimsenmesi 1980 yılından itibaren Kamu İktisadi Teşebbüsleri özelleştirilmesine sebep olmuştur. Bu durum bölgelerin dayanıklılığı üzerinde etkili olmuştur varsayımıyla Erzurum Şeker Fabrikası özelinde ele alınmıştır.  Kamu İktisadi Teşebbüslerinin gelişim ve özelleştirme sürecinin bölgesel gelişme açısından etkisi tezin konusunu oluşturmuştur. Girişten sonraki ilk bölümde bölgesel gelişmede bir araç olarak kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye'de ortaya çıkışı ve gelişimi incelenmiş, ardından gelen üçüncü bölümde 24 Ocak 1980 kararları ile başlayan yeni neoliberal ekonomik düzende özelleştirme uygulamalarının gelişmesi ve bölgesel dayanıklılık kavramı irdelenmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye'nin şeker üretimi tarihsel olarak ele alınmış ve özelleştirmenin yarattığı değişimler, özelleştirme sürecine iten aktör ve politikalar irdelenmiştir. Beşinci bölümde, tarımın ağırlıkta olduğu bir bölge olan Erzurum'da kurulan Erzurum Şeker Fabrikası'nın özelleştirme sürecinde yaşanan değişimler ortaya konulmuş ve bölge ekonomisi içinde şeker üretiminde yaşanan değişimlerin etkisi bölgesel ekonomik dayanıklılık bağlamında değerlendirilmiştir. Ayrıca bölgede şeker üretimi içinde olan aktörlerle özelleştirme sürecinin nasıl ilerlediği hakkında görüşmeler yapılarak süreç içinde yaşanan değişimlerin etkisi anlaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak üç farklı evrede ele alınmış olan özelleştirme sürecinin etkilerin farklı olduğu anlaşılmıştır. Bu evrelerin ilk iki evresi olan özelleştirme öncesi sürecin yarattığı belirsizliğin, bölgesel ekonomik yapı ve bölgesel ekonomik dayanıklılık üzerinde olumsuz etkiler yarattığı anlaşılmıştır. Özelleştirme sonrası evrede ise şeker üretiminde toparlanma sürecinin başladığı görülmüş ancak incelenen zaman aralığındaki veriler ile özelleştirmenin, bölgesel ekonomi üzerindeki etkilerine dair çıkarım yapılamamıştır.

Abstract:
The emergence and development process of State Economic Enterprises, which are described as a tool of regional economic development, has been examined in this thesis. Adoption of privatization policies under the influence of neoliberal economic policies has led to the privatization of State Economic Enterprises since 1980.  Erzurum Sugar Factory is considered with the assumption that this situation had an impact on the resilience of the regions. The effect of the development and privatization process of State Economic Enterprises on regional development has been the subject of the thesis. In the first section after the introduction, the emergence and development of state-owned enterprises as a tool in regional development in Turkey was examined. In the third section, the development of privatization practices and the concept of regional resilience in the new neoliberal economic order, which started with the decisions of 24th January 1980, were examined. In the fourth chapter, Turkey's sugar production process was discussed historically and the changes created by the privatization process were examined with the actors and policies that force the privatization process. In the fifth chapter, the changes in the privatization process of Erzurum Sugar Factory, which was established in Erzurum, a region where agriculture is dominant, were revealed. The effect of changes in sugar production within the regional economy has been evaluated in the context of regional economic resilience. In addition, interviews were made with the actors involved in sugar production in the region about how the privatization process progressed, and the effects of the changes in the process were tried to be understood. As a result, it was understood that the effects of the privatization process, which was discussed in three different sections, are different. It has been understood that the uncertainty created by the pre-privatization process, which is the first two phases of these phases, had negative effects on the regional economic structure and regional economic resilience. In the post-privatization phase, it was observed that the recovery process in sugar production began. However, no inferences could be drawn regarding the effects of privatization on the regional economy, based on the data in the examined time period.