Alçı esaslı geleneksel cas harcı ile çimento esaslı harcın karşılaştırılması
Comparison of gypsum based traditional cas mortar and cement based mortar
Yazar: MUSTAFA BAŞBOĞA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN HULUSİ ÖREN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT DOĞRUYOL
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: İnşaat malzemeleri =

Özet:
Günümüzde yığma taş yapıların harçlarında kullanılan en yaygın bağlayıcı, ilk olarak 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan Portland çimentosudur. Portland çimentosu antik çağlardan 21. yüzyıla kadar inşaatlarda kullanılmış olan alçı ve kireç harçlarının büyük ölçüde yerini almıştır. Ancak tarihi yapılarda genellikle alçı, kireç gibi düşük dayanımlı harçlar kullanıldığından bu yapıların tadilatında veya restorasyonunda yüksek dayanıma sahip çimento esaslı harçların kullanılması tarihi yapıların ezilmesine ve zarar görmesine neden olmaktadır. Bu çalışmada, 19. yy. dan itibaren Siirt ve çevresinde inşa edilen özgün mimari eserler olan Cas evlerinde kullanılan alçı esaslı geleneksel Cas harcı ile çimento esaslı harçların su emme, ısı ve ses iletkenliği, basınç ve eğilme dayanımı gibi fiziksel, kimyasal analizleri ve mekanik analizleri yanı sıra Taramalı Elektron mikroskobu- enerji dağılım X-ışını spektrometresi (SEM-EDX) ve X-Ray Diffraction (XRD) analizleri ile de karakteristik özellikleri karşılaştırılmıştır. Deneysel çalışmalarda; Cas harcının alçı esaslı bir harç olduğu, çimento esaslı harçların alçı esaslı harca göre ısı ve ses iletim hızları ve mekanik değerlerinin çok üstün olduğu belirlenmiştir.  Bu yüzden tarihi yapıların aslına uygun onarılması ve güçlendirmesi için yapının orijinal harçla veya çimento esaslı harçla karışımlı olarak kullanılması yığma yapının dayanım ve dayanıklılığına katkı sağlayacağı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The most common binder used in masonry mortars today is Portland cement, which first appeared in the second half of the 19th century. Portland cement has largely replaced gypsum and lime mortars used in construction from antiquity to the 21st century. However, since low-strength gypsum, lime or gypsum and lime mortars are generally used in historical buildings, the use of high-strength cement-based mortars in the renovation or restoration of these buildings causes crushing and damage to historical buildings. In this study, physical, chemical and mechanical analyses such as water absorption, heat and sound conductivity, compressive and flexural strength, as well as Scanning Electron Microscopy - Energy Dispersive X-ray Spectrometry (SEM-EDX) and X-Ray Diffraction (XRD) analyses were carried out to compare the characteristics of gypsum-based traditional Cas mortar and cement-based mortars used in Cas houses, which are original architectural works built in and around Siirt since the 19th century. In the experimental studies, it was determined that Cas mortar is a gypsum-based mortar and the thermal and sound conductivity and mechanical values of cement-based mortars are superior to gypsum-based mortars.  However, it was concluded that the use of the original mortar or cement-based mortar mixture for the restoration and strengthening of historical buildings will contribute to the strength and durability of the masonry structure.