Sigara bırakma tedavisi gören hastalarının plazma ve idrarında Vareniklinin kromatografik tayini /
Yazar: SITI RAHMAWATI
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP TÜRKMEN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli toksikoloji = Forensic toxicology ; Analitik kimya = Analytical chemistry ; Kromatografi = Chromatography ; Madde analizi = Item analysis ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; İlaç maddeleri = Drug substances

Özet:
T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan Sigara Bıraktırma Tedavisi Destek Programı ile birlikte 1 Ocak 2009 – 30 Eylül 2018 tarihleri arasında 2.283.871 kişinin tedavi için başvuruda bulunduğu ve Varenicline (Champix®, Pfizer) ve Bupropion (Zyban®, GlaxoSmithKline) ilaçların katılımcıya uygulandığı bildirilmektedir.
Konu ile ilgili yapılan güncel araştırmalar, bu ilaçların akıl hastalığı olan ya da önceden psikiyatrik bozukluğu var olan kişilerde hatta hiçbir psikiyatrik bozukluğu olmayan kişilerde bile davranış değişikliği, depresyon, şiddet ve intihar girişimleri gibi ruhsal hastalık riskleri taşıdığı yönünde uyarılar sunmaktadır.
Ortaya çıkan ciddi yan etkilerin daha iyi anlaşılabilmesi ve hukuk açısından daha iyi adli inceleme yapabilmesi için basit, hızlı ve spesifik bir Varenicline'in analiz yöntemi geliştirilmesinin faydalı olacağı düşünülmüştür. 
Bu çalışmada kan ve idrar biyolojik örneklerinde Varenicline'in tayini için en hassas tayin yöntemlerinden biri olan LC-MS/MS ile hızlı, özgün, kolay, düşük tayin limitli, tekrar edilebilirliği ve geri kazanımı yüksek bir yöntem valide edilmiştir. Ayrıca geliştirilen bu yöntem Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Sigara Bıraktırma Polikliniğinde sigara bıraktırma tedavisi gören 16 hastanın idrar ve kan örnekleri üzerinde uygulanmıştır. 
Çalışmada, plazma örneğinde 7 noktalı, idrar örneğinde 8 noktalı kalibrasyon çözeltileri ile Varenicline doğrusal aralığı plazma için 1-100 ng/mL aralığı, idrar örneği için 0,5-100 ng/mL aralığı olarak belirlenmiştir. Bu aralıktaki korelasyon katsayıları plazmada R2=0.9971, idrar örneği için R2= 0.9944 olarak bulunmuştur. Elde edilen LOD ve LOQ değerleri ise sırasıyla plazma için 0.36 ng/mL ve 0.46 ng/mL; idrar için 0.29 ng/mL ve 0.50 ng/mL'dir. Plazma örneğine çekitleme öncesi katım yapılarak yürütülen çalışmada geri kazanım oranı %112.31±6.55; %129.68±5.73; %111.65±7.12 bulunmuştur. İdrar örneğine çekitleme öncesi katım yapılarak yürütülen çalışmada geri kazanım oranı %115.63±7.25; %107.31±3.73; %113.59±2.33 bulunmuştur.
Çalışmamızda plazma örneği için geliştirilen LC-MS/MS yönteminin belirlenen plazmada ortalama geri kazanım oranı göz önüne alınarak 13 hasta plazma örneklerinde 15.5-60.1 ng/mL arasında bulunmuştur. Ayrıca idrar örneği için geliştirilen bu LC-MS/MS yönteminin yukarıda belirtilen idrar ortalama geri kazanım oranı göz önüne alınarak 13 hastaya ait idrar örneklerinde 0.7-3.22 ng/mL arasında bulunmuştur. Diğer taraftan 3 hastanın ne idrar ne de plazma örneklerinde Varenicline belirlenememiştir. Bu durumun, örneklerin uygun koşullarda toplanamamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. 
Bu çalışma ile geliştirilen LC-MS/MS yöntemine, ileride metabolitlerin de dahil edilmesi ile biyolojik örneklerde Varenicline üzerinden yürütülen çalışmaların daha verimli hale geleceği düşünülmektedir.

Abstract:
A program to support smoking cessation is provided by the Turkish Ministry of Health. The program has recorded 2.283.871 applications between 2009 January 1st – 2018 September 30th and has administered Varenicline (Champix®, Pfizer) and Bupropion (Zyban®, GlaxoSmithKline) to its participants.
In recent studies, Varenicline is found to be associated with neuropsychiatric disorders such as behavior changes, depression, hostility and suicidal thoughts; particularly in patients with mental health problems and also in patients with no records of any mental illnesses.
A fast, specific and simple Varenicline analysis method was developed to gain a better understanding of the adverse side effects and to run a more accurate Forensic examination in terms of Law. 
The present study proposes the development and validation of Varenicline in plasma and urine using LC-MS/MS with a fast, specific, easy, low detection limit, high repeatability and high recovery method. The developed method was then applied to the plasma and urine samples of 16 patients currently receiving smoking cessation treatment at Smoking Cessation Polyclinic, Department of Chest Disease, Cerrahpaşa Medical Faculty.
The study was determined 7 callibration points for plasma with 1-100 ng/mL linear range; 8 callibration points for urine with 0,5-100 ng/mL linear range. The correlation coefficient between these ranges was found to be R2=0.9971 for plasma; R2= 0.9944 for urine. The LOD and LOQ was found respectively 0.36 ng/mL and 0.46 ng/mL for plasma; 0.29 ng/mL and 0.50 ng/mL for urine. The percentage recoveries from spike plasma samples were found %112.31±6.55; %129.68±5.73; %111.65±7.12. The percentage recoveries from spike urine samples were found %115.63±7.25; %107.31±3.73; %113.59±2.33. 
According to the developed method's recovery rates in this study, Varenicline concentration was found at the range of 15.5-60.1 ng/mL in the plasma; and 0.7-3.22 ng/mL in the urine samples of 13 patients. However, Varenicline could not be determined either in plasma or urine samples of 3 patients. The main reason is thought to because the sample collecting has not been done properly.
The developed LC-MS/MS method is believed to become a more efficient method for the determination of Varenicline and even its metabolites in biological specimens in the future.