Karadeniz Ereğli Müzesi'nde bulunan İslami Döneme ait bir grup sikke
A group of coins from the Islamic Period found in the Karadeniz Ereğli Museum
Yazar: AYLİN ÜNLÜTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN ÇALIŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ereğli Müzesi = Ereğli Museum ; Müzeler = Museums ; Sikke = Coin ; Süslemeler = Ornamentations ; Zonguldak-Ereğli = Zonguldak-Ereğli ; İslami Dönem = Islamic Period

Özet:
Birçok bilim dalının konusunu oluşturan sikke; bir malın karşılığında ödenen,
üzerinde yazı, mühür ve süslemeleri bulunan, dairesel formlu, küçük metal parçalardır.
Sikkeler bulunduğu dönemin hükümdarını, sosyo-ekonomik yapısını, kültürünü
yansıtmada çok önemli bir yere sahiptir. Sikkeler üzerinde taşıdıkları yazılarla
dönemin dil yapısı hakkında fikirler sunarken, aynı zamanda üzerinde bulunan
motifler, figürler ve bezemeler ile dönemin sanat üslûbu hakkında bilgiler de
vermektedir. Sikkelerin üzerinde yer alan bilgiler, daha önceden belirlenemeyen bir
dönemi ya da tarihi belirler hale getirmede bir nevi aracılık etmektedir. Bazen de yanlış
bilinen tarihsel çözümlemelerin düzeltilmesine katkı sağlar. Bu işlevi ile de kendi
içerisinde apayrı bir öneme sahip olmaktadırlar. İslami Dönem sikkeleri, Emevî
döneminden Kaçar Dönemi'nin sonuna kadar 15 dönemi kapsar. Hz. Muhammed ve
Dört Halife Dönemi'nde Bizans ve Sasanî sikkeleri kullanıldı. Hz. Ömer ve Hz.
Osman dönemlerinde bazı değişiklikler eklendiyse de asıl İslami sikke özelliğini
Emevî Döneminde kazandı. Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı Dönemlerinde doruk
noktasına ulaştı. Sikkelerle ilgili çalışmalar çoğunlukla müzeler üzerinden
yapılmaktadır. Bu sebeple araştırmada Karadeniz Ereğli Müzesi tercih edilmiş ve
çalışmanın konusunu, tarihimizde önemli bir yere sahip olan İslami Dönem
Sikkeleri'nin Karadeniz Ereğli Müzesi'nde ki bir grubunu oluşturmaktadır.
Araştırma konusunun amacı; Ereğli Müzesi'nde yer alan bir grup İslami Dönem
sikkelerini, darp ettiren Emir-Sultan, darp tarihi, darp yeri, malzeme, ölçüler ve
bezeme ögeleri bakımızdan incelenmesi ve değerlendirmesinin yapılması olarak ele
alınmıştır. Bu verilerle Nümizmatik bilimi ile birlikte birçok bilim dalına da katkı
sağladığı düşünülmektedir.
Çalışma metodunun ilk aşaması kaynak taramasından oluşmuştur. Çalışmada
yardımcı olabilecek kitap, makale, tez, dergiler belirlenerek temin edilebilenler birincil
kaynak olarak temin edilmiş, bazı kaynaklar internet ortamından pdf olarak elde
edilmiştir. İkinci aşamada; Karadeniz. Ereğli Müzesi'ndeki çalışmaya dahil olan
sikkeler envanter kayıtlarıyla incelenmiş ve fotoğraf çekimleri gerçekleştirilmiştir.
Üçüncü aşama katalog kısmından oluşmaktadır. Bu aşamada sikkeler kronolojik
olarak düzenlenmiş, darp tarihi, darp yeri, ölçüleri, malzemesi vb. belirlenip, kitabeleri
okunarak, tanımları yapılmıştır. Son aşama ise darp yeri, süsleme, malzeme, yazı
başlıkları altında değerlendirme ve karşılaştırmaya gidilmiştir.

Abstract:
The coin, which is the consist of subject of many disciplines; They are small,
circular shaped metal pieces with inscriptions, seals and ornaments that are paid for a
property. Coins have a very important place in reflecting the ruler, socio-economic
structure and culture of the period in which they were found. While providing ideas
about the language structure of the period with the inscriptions they carry on the coins,
they also provide information about the art style of the period with the motifs, figures
and ornaments on them. The information on the coins is a kind of intermediary in
determining a period or date that cannot be determined before. Sometimes it
contributes to the correction of misunderstood historical analysis. This function is also
of particular importance in itself. Islamic Period coins cover 15 periods from the
Umayyad Period to the end of the Qajar Period. Byzantine and Sassani coins were used
during the period of Hz.Muhammad and the Four Caliphs. Although some changes
were added during the Hz.Osman and Hz.Omar period, it gained its original Islamic
coin feature during the Umayyad period. It reached its peak in the Abbasid, Seljuk and
Ottoman Periods.Studies on coins are mostly carried out through museums. For this
reason, Karadeniz Ereğli Museum was chosen for the study and the subject of the study
is a group of Islamic Period Coins in the Black Sea Ereğli Museum, which has an
important place in our history.
The purpose of the research topic; Khan- Sultan, who had minted a group of
Islamic Period coins in Ereğli Museum, was considered as the examination and
evaluation of the date of the minting, the place of the minting, material measurements
and decoration elements. With these data, it is thought that it can contribute to many
branches of science as well as numismatics.
The first stage of the study method consisted of literature review. The books,
articles, theses and journals that can help in the study were determined and those that
could be obtained were obtained as primary sources, and some of the resources were
obtained as pdf from the internet. In the second stage, the coins included in the study
in the Karadeniz Ereğli Museum were examined with inventory records and
photographs were taken. The third stage consists of the catalog part. At this stage, the
coins were arranged chronologically, the date of the minting, the place of the minting,
their size, material, etc. were determined, and their descriptions were made by reading
the inscriptions. The final stage is evaluated under the headings of the place of the
beating, material, decoration and writing.