Etkinlik çizelgelerinin otizm spektrum bozukluğu olan ergenlere telefon aracılığı ile yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık yönergeleri yerine getirme becerilerinin öğretiminde etkililiği
The effectiveness of the activity schedues in the teaching of the characteristics of the characteristics of the characteristics of the associated discrete disturbance
Yazar: MÜZEYYEN MERAL
Danışman: DOÇ. DR. RAZİYE BİLGE UZUN
Bahçeşehir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Etkinlik çizelgesi = Activity schelude ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Telefon = Telephone ; Yardım arama davranışı = Help seeking behaviors ; Yönerge = Directive ; İletişim becerisi = Communication skill

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireylerin iletişim alanlarında yaşadıkları
sorunlar bütün gelişim alanları etkilemekle beraber otizmli bireyler, aileleriyle başta
olmak üzere, yakın çevreleriyle ve sosyal çevreleriyle sorunlar yaşamalarına neden
olabilmektedir. OSB olan ergenlerin yetişkinliğe doğru yaşları ilerledikçe bağımsız
hareket etmeleri yaşantılarının devamı için çok önem taşımaktadır. Ancak bağımsız
hareket ederken bir çok sorunla karşı karşıya kalabilirler. Bu sorunları çözerken
aileleriyle ve sosyal çevreleriyle iletişime girmekten kaçınarak yardım istemedikleri
görülmektedir. Otizmli bireylerin yaş, ihtiyaç, gelişim vb. özellikler gibi farklılıkları
dikkate alınarak bilimsel dayanaklı eğitim yöntemleri ile sosyal etkileşim ve sosyal
iletişim becerileri öğretilerek bağımsız hareket etmeleri sağlanabilir. Bu araştırmada
17 yaşlarında ikisi erkek biri kız olan üç katılımcıyla etkinlik çizelgelerinin telefon
aracılığı ile yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık yönergeleri yerine getirme
becerilerinin öğretiminde etkililiği inecelenmiştir.
Araştırma, tek denekli araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası çoklu yoklama
modeline göre tasarlanmıştır. Bu araştırmanın bağımlı değişkeni telefon aracılığı ile
yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık yönergeleri yerine getirme
becerileridir. Araştırma süresince katılımcıların telefon aracılığı ile yardım isteme ve 
viii
telefonda sunulan karmaşık yönergeleri yerine getirme becerilerini ne düzeyde
edindikleri incelenmiş, katılımcıların öğrendiklerini becerileri farklı ortamda, farklı
becerideki farklı nesnelerle ve farklı karmaşık yönergeler kullanıldığında ne derecede
genelleyebildikleri gözlemlenmiştir. Ayrıca katılımcıların becerileri öğrenmelerinin
ardından 1., 2., 3. ve 4. hafta öğrendiklerini sürdürüp sürdürmediklerine bakılmıştır.
Araştırmanın bağımsız değişkeni etkinlik çizelgeleriyle öğretim yöntemidir.
Katılımcıların kullanacağı etkinlik çizelgeleri yazılı olarak hazırlanmış ve etkinlik
çizelgesi, telefon aracılığı ile yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık
yönergeleri yerine getirme becerilerine ait beceri basamaklarından oluşturulmuştur.
Araştırmada Gözlemciler Arası Güvenirlik (GAG) verileri ve uygulama güvenirliği
verileri ve sosyal geçerlik verileri toplanılmıştır. Ayrıca araştırmada yer alan
katılımcıların aileleriyle ve uygulamacılarıyla araştırmaya ilişkin görüşleri
değerlendirmek için sosyal geçerlik verileri alınmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgular, etkinlik çizelgelerinin OSB olan ergenlere telefon
aracılığı ile yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık yönergelei yerine getirme
becerilerinin öğretiminde etkili olduğunu göstermektedir. Bu bulgular katılımcıların
öğrendikleri becerileri genelleyebildiklerini ve sürdürebildiklerini ortaya
koymaktadır.
Araştırmada GAG ve uygulama güvenirliği verilerinden yüksek düzeyde güvenirlik
bulguları elde edilmiştir. Araştırmada yer alan katılımcıların aileleri ve
uygulamacıları ile yapılan görüşmeler sonucunda, etkinlik çizelgelerinin OSB olan
ergenlere telefon aracılığı ile yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık
yönergeleri yerine getirme becerilerinin öğretimine yönelik görüşlerin olumlu yönde
olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Etkinlik Çizelgeleri, Yönerge Takip
Becerileri, Karmaşık Yönergelerin Öğretimi, Yardım Talep Etme.

Abstract:
Individuals with Autism Spectrum Disorder (ASD) problems that they experience in
communication areas can affect all areas of development, but they can cause
problems with autistic individuals, their families, their close environment and their
social environment. Adolescents with ASD are very important for the continuity of
their lives to move independently as they age towards adulthood. However, they can
face many problems when they act independently. When solving these problems, it
seems that they do not ask for help by avoiding communication with their parents
and social circles. Age, need, development etc of autistic individuals. they can be
taught with scientific based education methods and social interaction and social
communication skills. In this study, three participants, two boys and one girl, aged 17
years, were eager to see the effectiveness of their activity charts in helping them to
get help through telephoning and completing the complicated guidelines presented
on the phone.
The research was designed according to the inter-participant multiple polling model
from single-participant research methods. This research is the ability to ask for help
through a dependent variable telephone and to fulfill complicated guidelines
presented on the phone. During the course of the study, participants were asked how
they were able to get help by phone and completing the complicated guidelines 
x
presented on the phone, and it was observed how participants could generalize what
they had learned in different environments, different objects in different skills and
different complex guidelines. It was also examined whether the participants
continued to learn their skills at the 1st, 2nd, 3rd and 4th week following their
learning. The independent variable of the research is the teaching method with
activity schedules. The activity schedules that the participants will use are written in
the form of an activity schedule, the skill steps of requesting help via telephone and
completing the complicated instructions presented on the phone.
In the study, interobserver reliability (IOR) data and application reliability data and
social validity data were collected. In addition, social validity data were collected to
evaluate the opinions of the participants and their practitioners involved in the
survey.
Findings from the research show that activity schedules are effective in teaching
ASD's adolescents to ask for help via telephone and fulfill the complex guidelines
presented on the phone. These findings reveal that participants can generalize and
sustain the skills they learn.
A high level of confidence was obtained with IOR and application reliability in the
study. As a result of the discussions with the participants' families and practitioners
involved in the study, it is shown that the activity schedules are favorable to the
OSB's parents, who are asking for help through telephoning and teaching the skills of
completing the complicated guidelines presented on the phone.
Keywords: Autism Spectrum Disorder, Activity Charts, Instruction Follow-Up
Skills, Teaching Complex Instructions, Asking For Help.