Otizm spektrum bozukluğu bulunan ergenlerin ebeveynlerinin kabul ve kararlılık durumlarının bilinçli farkındalıklarına etkisi
The effect of acceptance and commitment status on conscious awareness of parents of adolescents with autism spectrum disorder
Yazar: HATİCE ÖRS
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE YALÇIN
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası Aile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı / Aile Danışmanlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Ebeveyn kabul veya reddi = Parantel acceptance-rejection ; Ebeveynler = Parents ; Ergenler = Adolescents ; Kabul ve kararlılık modeli = Acceptance and commitment model ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu bulunan ergenlerin ebeveynlerinin kabul ve kararlılık durumlarının incelenmesi ve bu durumun ebeveynlerin bilinçli farkındalıklarına etkisinin değerlendirilmesidir. Çalışma, ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın çalışma grubu 12-18 yaş arasında otizm spektrum bozukluğu tanılı ergenlerin ebeveynleridir (N=196). Araştırma kapsamında Kişisel Bilgi Formu, Kabul ve Eylem Formu ve Bilinçli Farkındalık Ölçeği kullanılarak veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler t testi, Anova, Schefee testi ve pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılıkları p<.05 düzeyinde incelenmiştir. Araştırma sonucunda tek çocuk sahibi olan ebeveynlerin bilinçli farkındalık düzeylerinin 2 ve 3 çocuğu olan ebeveynlerden daha düşük olduğu belirlenmiştir. Çalışma grubundaki boşanmış ya da ayrı yaşayan ebeveynlerin kabul ve eylem düzeyleri, çekirdek ve geniş ailelerde yaşayanlardan daha yüksektir. Geniş ailede yaşayan ebeveynlerin bilinçli farkındalık düzeyleri, çekirdek ailede yaşayanlardan daha yüksektir. Eşleri hiç ilgilenmeyen ebeveynlerin kabul ve kararlılık düzeyleri, otizmli çocuk ile ilgilenen ebeveynlerden anlamlı düzeyde daha yüksektir. Aile bireylerinden destek alan ebeveynlerin bilinçli farkındalık düzeyleri, destek almayanlara göre anlamlı olarak daha yüksektir. Psikiyatrik tanı alan ebeveynlerin kabul ve karalılık düzeyleri anlamlı olarak daha yüksek; bilinçli farkındalık düzeyleri düşüktür. Kronik rahatsızlığı olan ebeveynlerin kabul ve karalılık düzeyleri daha yüksektir. Ailede, otizmli çocuktan başka bakıma gereksinim duyan bireylerin olması durumunda, ebeveynlerin bilinçli farkındalık düzeyleri daha düşüktür. Çalışma grubundakilerin kabul ve karalılık düzeylerinin, bilinçli farkındalık düzeyini anlamlı düzeyde ve negatif olarak yordadığı saptanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre otizm spektrum bozukluğu bulunan çocukların anne ve babalarına Kabul ve Kararlılık Danışmanlığı uygulamalarının yapılması, bilinçli farkındalık ve öz şefkat düzeylerinin arttırılmasına yönelik çalışmalar yapılması gerektiği konusunda öneriler sunulmuştur. Bu araştırma sonuçlarının otizm spektrum bozukluğu, kabul ve kararlılık danışmanlığı ve bilinçli farkındalık alanında yapılan araştırmalara bilgi verici nitelikte olması beklenmektedir.

Abstract:
The aim of this study; to examine the acceptance and determination status of the parents of adolescents with autism spectrum disorder, and to evaluate the effect of this situation on the mindfulness of the parents. The study is in relational screening model. The study group of the study is the parents of adolescents aged 12-18 years diagnosed with autism spectrum disorder (N=196). Personal Information Form, Acceptance and Action Form and Conscious Awareness Scale were used within the scope of the research. Obtained data were evaluated with t test, Anova, Schefee test and pearson correlation analysis. Statistical significance was analyzed at the p<.05 level. As a result of the research, it was determined that the mindfulness levels of parents with only one child were lower than those of parents with more children. The acceptance and action levels of divorced or separated parents in the study group are higher than those living in nuclear and extended families. Mindfulness levels of parents living in extended families are higher than those living in nuclear families. Parents whose spouses do not care at all have higher levels of acceptance and commitment than parents who take care of a child with autism. Mindfulness levels of parents who receive support from family members are significantly higher. Parents with a psychiatric diagnosis had significantly higher levels of acceptance and commitment; conscious awareness levels are low. Parents with chronic illness have higher levels of acceptance and commitment. If there are individuals in the family who need care other than the autistic child, the level of mindfulness of the parents is lower. It was determined that the acceptance and determination levels of the study group significantly and negatively predicted the level of mindfulness. According to the results obtained, suggestions were made about the need to carry out Acceptance and Stability Counseling practices to the parents of children with autism spectrum disorder, and to work on increasing the level of mindfulness and self-compassion. The results of this research; It is expected to inform researches in the field of autism spectrum disorder, acceptance and commitment counseling and mindfulness.