Sivas il merkezinde Türk devri türbe mimarisi
Tomb architecture of Turkish perod in provincial center of Sivas
Yazar: ASLI KAYA
Danışman: PROF.DR. HAKKI ACUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Türbe, ?slam dünyasında Türkler tarafından yaygınlastırılan bir yapıtürüdür. Toprak anlamındaki Arapça ?türb? kökünden gelen türbe kelimesi,mezar üzerine kurulan bina anlamında kullanılmıstır.Anadolu'da bu yapı türüne ait Selçuklu, Beylikler ve Osmanlıdönemlerinden günümüze birçok eser ulasmıstır. Sivas, tarihin herdöneminde ticaret yollarının kesistiği önemli kavsak noktalarından birisiolmustur. Sivas'ın Türk hakimiyetine girdikten sonra il merkezine yapılmısolan türbeler bu tezin konusunu olusturmaktadır. ?l merkezinde, günümüzeulasılabilmis olan türbelerin mimari ve sanat değerleri bakımındanincelenmistir. Özellikle Selçuklu döneminden kalan eserlerdeki mevcut çinisüslemeler Türk çini sanatının en güzel örneklerini teskil etmektedir.Sivas'ta tescillenmis ve koruma altına alınmıs on altı türbe mevcuttur. Bueserler; Selçuklu, Eretna ve Osmanlı dönemlerinden kalmıstır. Selçuklugeleneğinde yapılmıs süslemelerinden dolayı sehir merkezindeki diğertürbelerden ayrılmaktadır. Selçuklu döneminden iki, Eretna Beyliğidöneminden dört, Osmanlı döneminden sekiz türbe günümüze ulasabilmistir.Türbelerden bes tanesi kare planlı, iki tanesi dikdörtgen planlı, iki tanesipoligonal planlı, üç tanesi ayaklı türbe, iki tanesi münferit planlı olarak insaedilmistir. Türbelerden Abdülvehab Gazi (Cami) (14. yy), 1. ?zeddin Keykavus(Darüssifa) (1219), Burucerdi (Mederese) (1271) ve Hoca ?mam (Mescidi)(15. yy) Türbeleri, mevcut yapıların bünyesine bağlı olarak insa edilmistir.Eretna döneminden kalan Güdük Minare (1347) Türbesinin kuzeyköselerinde bulunan duvar kalıntılarından türbenin baska bir yapıya bitisikolarak insa edilmis olabileceği akla gelmektedir. Bu eserlerin dısında diğertürbeler her hangi bir yapıdan ayrı, bağımsız olarak insa edilmislerdir.Eserler, plan, süsleme, üst örtü, malzeme açılarından katalog bölümündedetaylı olarak incelenmis, aynı dönemde Anadolu'daki benzer örnekleri ilekarsılastırılmıstır.Kitabesi bulunan türbelerin kitabeleri okunmus, tarihlendirme budoğrultuda yapılmıstır. Kitabesi bulunmayan veya okunamayan eserlerintarihlendirmeleri plan tipine, kullanılan malzemeye, süslemelere ve strüktüelelemanlara dayanarak yapılmıstır.

Abstract:
Tomb, in Turkish ?Türbe?, is a type of structure spead in the ?slamic world by theTurkish. The origin of the word ?Türbe? is the Arabic word ?Türb? (soil) and themeaning of ?Türbe? is a building settled on a grave.In Anatolia today there are lots of tombs, belonging to Seljuk, Beylikler andOttoman periods. Sivas, wasone of the important crossroads of commercethroughout the history. The topic of Sivas, after the Turkish dominance of the region.Extant tombs of the provincial center have been investigated in architectural andartistic terms. Particularly present çini decoration Works of the remnants of Seljukperod are considered to be the best examples.In Sivas there are sixteen registered tombs which are also under protection.They differ from other tombs which are situated in the city center due to theirdecorations based on Seljuk tradition. These monuments date back to Seljuk,Eretna and Ottoman times. Types of the extant tombs are as such: two tombs fromSeljuk, four from Eretna Beyliği, eight from Ottman perod. Five of the tombs havesquare plan, two of the tombs have rectangular plans, other two tombs havepoligonal plans, other three are legged tombs, other two tombs are constructed inseparate plans. Abdülvehap Gazi (Mosque) Tomb (14 th century), 1. ?zzeddinKeykavus (Darüssifa) (1219), Burucerdi (Madrasah) (1271) and Hoca ?mama(Moque) (15 th century) tombs were constructed dependent to the currentstructures. The wall remnants existing on the North corners of the Gügük Minare(1347) Tomb, extant from Eretna, connotes the tomb could have been constructedatlached to another structure. The monuments plans, ornaments, covering,ingredients were investigated in detail in the catalog section, and compared with thesimilar examples of the same period in Anatolia.?nseriptions of the tombs with inseriptions have been studied and used in thedating of these monuments. Dating of tombs without inscriptions on them have beendone according to their plan type, ingredients, ornaments and structural features.