Ankara ilinde yaşayan yaşlı bireylerde mevsimsel değişimin beslenme durumu, fiziksel aktivite düzeyi ve bazı kan parametreleri üzerine etkisi
Effects of seasonal changes on nutrition status, physical activity level and some blood parameters of the elderly WHO lives in Ankara
Yazar: NESLİ ERSOY
Danışman: PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Ankara = Ankara ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Folik asit = Folic acid ; Kan = Blood ; Mevsimler = Seasons ; Paratiroid hormon = Parathyroid hormone ; Vitaminler = Vitamins ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Mevsimsel değişimlerin yaşlı bireylerin beslenme ve sağlık durumlarını etkilediği, morbidite ve/veya mortalite üzerine etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışma, Ankara'da yaşayan, Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) Geriatri Bilim Dalı Polikliniğine başvuran, 65 yaş ve üzeri 31 hastada yürütülmüştür. Çalışma verileri Mayıs 2013 ve Şubat 2014 tarihleri arasında üçer aylık periyotlarla, 4 kez toplanmıştır. Her mevsim döneminde yaşlı bireylerin besin tüketimleri, fiziksel aktivite durumları, antropometrik ölçümleri ve bazı kan parametreleri (bazı karotenoidler, A vitamini, D vitamini, C vitamini, folik asit ve paratriod hormon) değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yaşlı erkeklerde kış mevsiminde katı yağ, sonbaharda meyve, kadınlarda ise kış mevsiminde yumurta ve ekmek tüketimlerinin diğer mevsimlere göre daha fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05). Günlük enerji alımının yazın kış mevsimine göre erkeklerde 577 kkal/gün, kadınlarda 343 kkal/gün daha az olduğu görülmüştür (p<0.05). Kış mevsiminde erkeklerin karbonhidrat, bitkisel protein, n-3 yağ asitleri ve sodyum alımları artarken, yaz mevsiminde n-6/n-3 oranının arttığı belirlenmiştir (p<0.05). Kadınlarda kış mevsiminde diyetle posa ve sodyum alımı, ilkbaharda C vitamini, demir, çinko alımı ve sonbahar mevsiminde ise kolesterol, retinol, D vitamini ve niasin alımları diğer mevsimlere göre daha fazla bulunmuştur (p<0.05). Yaşlıların en çok sonbahar (43.6±41.4 dk) ve yaz (41.2±47.5 dk) aylarında fiziksel aktivite yaptıkları ve kış aylarında (23.5±19.0 dk) fiziksel aktivite süresinde ciddi düşüşler olduğu saptanmıştır (p<0.05). Kan analizi sonuçlarına göre; her iki cinsiyette de kış mevsiminde serum paratiroid hormon düzeyi, sonbaharda D vitamini düzeyleri artmıştır (p<0.05). Kışın erkeklerde folik asit düzeyi ve ilkbaharda kadınlarda C vitamini düzeyi artmış, retinol düzeyinde ise cinsiyete göre mevsimsel bir değişim olmamıştır (p<0.05). Mevsimsel değişimler yaşlı bireylerin besin tüketimlerini, fiziksel aktivite süresi ve sıklığını etkilemiştir. Yine bu değişimlere bağlı olarak kan parametreleri de değişim göstermiştir. Toplumda risk grubu içerisinde bulunan 65 yaş ve üzeri bireylerin beslenme plan ve programları yapılırken; besin tüketimi ve kan parametrelerinin belirli periyotlarda, yaklaşık üçer aylık dönemlerde izlenmesinin gerektiği sonucuna varılmıştır. Böylece yaşlı bireylerde yaşam kalitesinin arttırılması, hastalık oluşum riskinin azaltılması ve ilerlemesinin geciktirilmesi kolaylaştırılabilecektir.

Abstract:
Seasonal variations affect health and nutritional status, and mortality and/or morbidity in elderly. This study was conducted with 31 patients, over 65 years old, who applied to Geriatrics Department of Gülhane Military Medical Academy (GATA) in Ankara. Data was taken four times in every 3 months between May 2014 and February 2014. In each season, assessmet of food consumption, physical activity status, anthropometric measurements and some blood parameters (some carotenoids, Vitamin A, Vitamin D, Vitamin C, folic acid and parathyroid hormone) were aimed. It was found that, solid fat consumption in winter and fruits consumtion in autumn were higher than the other seasons in males. Also, females consumed more egg and bread in winter (p<0.05). Daily energy intake was found 577kcal/day in males and 343 kcal/day in females and these were lower in summer than winter (p<0.05). Carbohydrate, vegetable protein, n-3 fatty acid and sodium intake of male were decreased in winter and n-6/n-3 ratio increased in summer (p<0.05). Dietary fibre and sodium intake in winter (p<0.05); vitamin C, iron and zinc in spring; cholesterol, retinol, vitamin D and niacin intake in autumn were found more than the other seaseons (p<0.05). Physical activity levels were the highest in autumn and summer (respectively 43.6±41.4 and 41.2±47.5 minutes). Also, significantly decreases was seen in winter (23.5±19.0 minutes) (p<0.05). In winter serum PTH level increased, while plasma retinol and D vitamin levels were increased in autumn (p<0.05). In males serum folic acid level increased in winter and vitamin C level in female increased in summer. Also, there was no seasonal change in the retinol level for all gender (p<0.05). Seasonal variations affected food consumption, and frequency and duration of physical activity levels in elderly. Also, depending on these changes blood parameters were changed. It's concluded that, food consumption and serum parameters shoud be monitored periodically, especially one of every three months, for developing nutritional plan and programmes, which increase quality of life and delay pathogenesis/ progression of diseases in over 65 years old people, who are risk groups of the population.