Üniversiteye hazırlanan öğrencilerin algıladıkları ebeveyn tutumlarının kimlik statülerine etkisinde kariyer ile ilişkili değişkenlerin rolü
The role of career-related variables in the effect of the perceived parent attitudes of students preparing for university exam on their identity status
Yazar: EMRE ÇUHADAR
Danışman: DR. GİZEM TURGUT
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan ebeveynlik biçimleri = Perceived parenting styles ; Kimlik statüleri = Identity statuses ; Meslek seçimi = Vocational choice

Özet:
Anne baba tutumu otoriter olduğunda çocukların kariyer planlamalarında anne baba etkisinde kalarak karar verdiklerini, bazen de tamimiyle tepki amacıyla ailenin istemediği ve kendilerine uygun olmayan mesleklere yöneldiği gözlemlenmektedir. Bu 2 davranış arasındaki farklılığın oluşmasına neden olan faktörlerin içinde kimlik statüsü gelmektedir. Bu araştırmada kimlik statülerine vurgu yapmak amacıyla (özellikle ergenlik çağında önemli rol alan kimlik kazanımına dikkat çekmek için) algılanan anne baba tutumlarının kimlik statülerine etkisinde kariyer ile ilgili değişkenlerin aracı ve biçimlendirici rolü incelenmiştir.
Araştırmanın evrenini 14 yaşını bitirmiş lise 2,3, ve lise son sınıf öğrencileri ile liseden mezun olsa bile üniversiteye giriş sınavı ile herhangi bir önlisans veya lisans programına yerleşememiş üniversite sınavına hazırlanan kişiler oluşturmuştur. Katılımcılara; Demografik bilgi ve soru formu,  (1972) Kuzgun'un geliştirdiği Anne Baba Tutumları Ölçeği, Grovent ve Adams'ın (1984) geliştirdiği Benlik Kimliği Objektif Ölçüm ve Bozgeyikli'nin (2004) geliştirdiği Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği uygulanmıştır. 
Araştırma bulgularına göre Mesleki bilgi toplama ile ipotekli kimlik statüsü ve kargaşalı kimlik statüsü arasında negatif yönde, düşük düzeyde anlamlı ilişkiler olduğu gözlemlenmiştir. Gerçekçi plan yapma ile kargaşalı kimlik statüsü arasında da negatif yönlü, düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu gözlemlenmiştir. Otoriter ebeveyn tutumu ile bireysel – mesleki özellikleri doğru değerlendirme, mesleki bilgi toplama ve gerçekçi plan yapma arasında negatif yönlü, düşük düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ebeveyn tutumları ile kimlik statüleri arasındaki ilişkide mesleki karar verme yetkinliğinin aracı değişken değil biçimlendirici değişken olarak rol oynadığı gözlemlenmiştir.   Meslek seçimi için rehber öğretmeni tarafından sayısal, eşit ağırlık, sözel ve dil ile ilgili alanlara ilişkin tanıtım yapılmayan öğrencilerin algıladıkları demokratik ebeveyn tutumu ortalamalarının yapılanlara göre daha düşük olduğu gözlemlenmiştir. Meslek seçimi için rehber öğretmeni tarafından yetenek ve ilgi tespiti için test yapılmayan öğrencilerin başarılı kimlik statüsü ortalamalarının yapılanlara oranla daha düşük olduğu gözlemlenmiştir.  Meslek seçimi için rehber öğretmeni tarafından meslekleri tanıtmak için meslek tanıtımı yapılmayan öğrencilerin başarılı kimlik statüsü puanı ortalamalarının yapılanlara oranla daha düşük olduğu gözlemlenmiştir. Meslek seçiminde rehber öğretmeni tarafından meslekleri tanıtmak için meslek tanıtımı yapılmayan öğrencilerin yapılanlara oranla kargaşalı kimlik statüsü ortalamalarının daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir.

Abstract:
When parents are strict, children often make career decisions influenced by their parents or, in some cases, choose careers their parents don't want, just to rebel. One factor that affects this difference in behavior is identity status. This study looks at how perceived parental attitudes affect identity status and the role of career-related variables in this relationship, especially highlighting the importance of identity formation during adolescence.
The study includes high school students who are at least 14 years old and those who have graduated high school but haven't been accepted into a college program and are preparing for university entrance exams. Participants were given a demographic questionnaire, the Parental Attitude Scale by Kuzgun (1972), the Objective Measure of Ego Identity Status by Grovent and Adams (1984), and the Career Decision-Making Competence Scale by Bozgeyikli (2004).
Findings show that there are low but significant negative relationships between gathering career information and both foreclosure and moratorium identity statuses. There is also a low but significant negative relationship between realistic planning and moratorium identity status. Negative, low, and statistically significant relationships were found between authoritarian parenting and accurately assessing personal and career characteristics, gathering career information, and realistic planning. Career decision-making competence plays a moderating rather than mediating role in the relationship between parental attitudes and identity statuses.
Students who didn't receive career field introductions (like STEM, equal weight, verbal, and language fields) from their guidance counselors perceived their parents as less democratic compared to those who did. Students who didn't take tests to assess their talents and interests had lower scores for achieved identity status compared to those who did. Similarly, students who didn't receive career introductions from their counselors had lower achieved identity status scores and higher moratorium identity status scores compared to those who did.