Elektronik atıkların geri dönüşüm yöntem veteknolojilerinin araştırılması, örnek bir e-atıkyönetim sisteminin oluşturulması
Investigation of recycling methods and technologies of electronic wastes, creating a sample e-waste management system
Yazar: NURSEL CANSU ÖNGE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYDENİZ DEMİR DELİL
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Elektronik atıklar = Electronic wastes

Özet:
Hayatımızdaki yeri hızla büyüyen elektrikli ve elektronik ekipmanlar, kısa sürelerde kullanım
ömürlerini tamamlamakta ve yönetilmeyi bekleyen bir e-atık sorununu ortaya çıkartmaktadır. Eatıklar, bünyelerindeki tehlikeli bileşenler nedeniyle, uygun bir şekilde yönetilmediklerinde
çevre ve insan sağlığı için tehlikeler meydana getirebilmektedir. Uygun bir yönetim sistemi
belirlendiğinde ise içerdikleri bakır, gümüş, altın ve benzeri değerli metaller, cam, plastik gibi geri
kazanılabilir bileşenler, ekonomiye geri kazandırılabilmektedir. Bu çalışmada, ilk olarak Mersin
İli Sarıibrahimli Katı Atık Düzenli Depolama Tesisine karışık halde gelen evsel atıkların
karakterizasyonu çalışmaları yapılmıştır. Karakterizasyon çalışması sonucunda elde edilen,
karışık haldeki evsel atıklar içerisindeki e-atık oranlarından yola çıkılarak örnek bir e-atık
yönetim sistemi oluşturulmuştur. 2016, 2017 ve 2018 yılı karakterizasyon çalışmaları sonucunda
atık bileşenlerine göre atıkların yüzdesel oranları belirlenmiştir. Düşük, orta, yüksek ve çarşı gelir
gruplarında, katı atık bileşenlerinin her biri için ayrı ayrı tartım sonuçları alınmıştır. Buna göre
her gelir grubu için toplam atık miktarı ve her atık bileşeni için gelir grubuna göre 2016, 2017 ve
2018 yılı karakterizasyon çalışmaları sonucunda atık bileşenlerine göre atıkların yüzdesel
oranları belirlenmiştir. E- atık için de aynı işlemler gerçekleştirilerek, 2016 yılı karakterizayon
çalışmasında düşük gelir seviyesinde karışık halde gelen evsel atıklardan % 0,081' nin; orta gelir
seviyesinde karışık halde gelen evsel atıklardan % 0,181' nin; yüksek gelir seviyesinde karışık
halde gelen evsel atıklardan % 0,029' unun e-atık olduğu belirlenmiştir. Çarşı grubundan karışık
halde gelen evsel atıklar içeriğinde ise e- atıkların bulunmadığı tespit edilmiştir. 2017 yılında,
düşük, orta, yüksek gelir seviyesinde ve çarşı grubundan karışık halde gelen evsel atıkların
içerisinde e- atıkların bulunmadığı tespit edilmiştir. 2018 yılında, karışık halde gelen evsel
atıklardan % 0,046' sının; yüksek gelir seviyesinde karışık halde gelen evsel atıklardan % 0,294'
ünün e- atık olduğu belirlenmiştir. Çarşı grubundan ve düşük gelir seviyesinde karışık halde gelen
evsel atıklar içeriğinde ise e- atıkların bulunmadığı tespit edilmiştir. Sisteme dayalı uygun yöntem
ve teknolojiler ile birlikte e- atıkların yönetimi için en uygun e- atık yönetim stratejisi
belirlenmiştir. E- atık yönetim stratejisi olarak e- atıkların geri dönüşümü aşamalarını bütünüyle
ele alabilen ve geri dönüşüm sonucunda oluşan çevresel etkilerin de ortaya konulduğu Yaşam
Döngüsü Analizi (YDA) yöntemi tercih edilmiştir. Tercih edilen yöntem ile geri dönüşüm süreci
aşamaları ile sonuçları değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, oluşturulan e- atık geri
dönüşüm sisteminin hem verimli hem de çevre ve insan sağlığına olumsuz etkileri olan
aşamaların iyileştirilmesi hedeflenmiştir.

Abstract:
The electrical and electronic equipment, which is growing rapidly in our lives, completes their
useful life in a short time and reveals an e-waste problem waiting to be managed. E-wastes can
pose hazards to the environment and human health if they are not properly managed due to the
hazardous components in their body. When an appropriate management system is determined,
recyclable components such as copper, silver, gold and similar precious metals, glass and plastic
can be recycled into the economy. In this study, firstly, characterization studies of domestic
wastes that came to Mersin Province Sarıibrahimli Solid Waste Regular Storage Facility mixed.
An exemplary e-waste management system has been created based on the e-waste rates in mixed
household waste obtained as a result of the characterization study. As a result of the
characterization studies for 2016, 2017 and 2018, the percentages of wastes were determined
according to waste components. Weighing results were obtained for each of the solid waste
components in the low, medium, high and bazaar income groups. Accordingly, as a result of the
characterization studies of 2016, 2017 and 2018 for the total waste amount for each income
group and the income group for each waste component, the percentages of the wastes according
to the waste components were determined. In the characterization study of 2016, by making the
same processes for e-waste, 0.081% of the domestic wastes coming mixed at low income level;
0,181% of the domestic wastes coming mixed in the middle income level; It is determined that
0.029% of domestic wastes coming mixed with high income level is e-waste. It has been
determined that there is no e-waste in the content of domestic waste coming from the bazaar
group. In 2017, it was determined that e-wastes were not included in the domestic wastes that
came from low, middle and high income levels and mixed from the bazaar group. In 2018, 0.046%
of mixed domestic waste came from; It is determined that 0,294% of domestic wastes coming
mixed with high income level is e-waste. It was determined that e-wastes were not included in
the domestic wastes that came mixed from the bazaar group and at low income level. The most
appropriate e-waste management strategy for e-waste management has been determined along
with system-based appropriate methods and technologies. As the e-waste management strategy,
the Life Cycle Analysis (YDA) method, which can fully address the stages of e-waste recycling and
reveals the environmental effects resulting from recycling, has been preferred. With the preferred
method, the results of the recycling process are evaluated. As a result of the evaluation, it is aimed
to improve the stages of e-waste recycling system created, which are both efficient and that have
negative effects on the environment and human health.