Otizmli çocuklarin çocuk sağlığı izlemlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of child health monitoring of children with autism
Yazar: AYŞE ESRA TAPCI
Danışman: PROF. DR. AYSU DUYAN ÇAMURDAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Çocuk Sağlığı izlemi, temel sağlık hizmetlerinin en önemlisidir. Çocuk sağlığı izlemi sadece herhangi bir sağlık sorunu olmayan, tamamen sağlıklı çocukları değil aynı zamanda zihinsel, bedensel, görme, işitme engelli, otizm gibi özel gereksinimi olan çocukları da kapsamalıdır. Otizm spektrum bozukluğu (OSB), sosyal ve iletişim kısıtlılığı, tekrarlayıcı davranışlarla karakterize bir nörogelişimsel bozukluktur. Ancak otizm tanılı özel gereksinimi olan bir çocukla yaşamak aile üyelerini sosyal, psikolojik ve ekonomik açılardan etkileyebilen bir durumdur. Otizmli çocuk sahibi aileler çocuk sağlığı izlem konularından olan büyüme, gelişme, beslenme, bağışıklama, vitamin, mineral eksiklikleri açısından takibe daha çok ihtiyaç duyabilirler. Bu çalışmada özel gereksinimi olan otizm tanılı çocukların "çocuk sağlığı izlem" durumlarının değerlendirilmesini amaçladık. Tanımlayıcı-kesitsel tipte planlanan bu araştırma Ocak-Mart 2024 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Otizm ve Gelişimsel Bozukluklar Uygulama ve Araştırma Merkezi (GEBAM) 'nde kayıtlı, otizm tanılı olan 18 ay-18 yaş çocukların ailelerinden çalışmaya katılmayı kabul eden ailelere anket uygulayarak yapılmıştır. Çalışmaya dahil edilen toplam 79 çocuğun %22.8'i (n=18) kız iken %77,2'si (n=61) erkektir. Çocukların 69'unun (%87,3) ek hastalığı yoktu ve OSB semptomları için psikiyatrik ilaç kullanan çocuk sayısı 58 (%73,4) olarak saptandı. Ebeveynlerin % 12,7'sinin (n=10) otizm semptomlarına yönelik özel diyet uyguladığı, diyet uygulayanların sadece 2 tanesinin (%20) doktor önerisiyle diyete başladığı, çocukların %93,7'sinin (n=74) çocuk sağlığı izlemine düzenli gittiği, ve tüm hastaların %65,5'unun (n=52) izlemine aile hekiminde devam ettiği öğrenildi.  Ulusal çocukluk çağı aşılama takvimindeki aşılara karşı aile tutumu değerlendirildiğinde; ailelerin %77,2'si (n=61) ulusal aşı takvimindeki aşılarını yaptırdığını, %13,9'u (n=11) çocuklarının otizm tanısı aldıktan sonra aşılarını yaptırmadığını, %6,3'ü (n=5) aşılarını yaptırdığını ama yaptırmaktan ötürü pişman olduğunu, %2,5'u (n=2) ise 4 ve/veya 13 yaş aşılarını çocukları çok hareketli olduğu için yaptıramadığını ifade etmiştir. Kendisinden küçük kardeşi olan 30 tane çocuğun kardeş aşılama durumları sorgulandığında; ebeveynlerin %73,3'ü (n=22) otizm tanılı çocuklarından sonra doğan çocuklarının aşılarını yaptırdığını, %23,4'ü (n=7) aşılarını yaptırmadığını/yaptırmayacağını ve 1 tane ebeveyn (%3,3) otizm tanılı çocuklarının kardeşine aşı yaptırmış olmaktan ötürü pişmanlık duyduğunu ifade etmiştir. Aşılama konusunda çekincelerin, beslenme problemlerinin olabileceğini düşündüğümüz otizmli çocukların, düzenli aralıklarla çocuk sağlığı izlem vizitlerinin yapılması önem arz etmektedir. Çocuk sağlığı izleminin sadece herhangi bir sağlık sorunu olmayan, tamamen sağlıklı çocukları değil aynı zamanda zihinsel, bedensel, görme, işitme engeli ve otizmi olan çocukları yani özel gereksinimi olan çocukları da kapsadığı unutulmamalıdır.

Abstract:
Child Health monitoring is the most important of basic health services. Child health monitoring should include not only completely healthy children without any health problems, but also children with special needs such as mental, physical, visually impaired, hearing impaired, and autism. Autism spectrum disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder characterized by social and communication limitations and repetitive behaviors. However, living with a child with special needs diagnosed with autism is a situation that can affect family members socially, psychologically and economically. Families with children with autism may need more follow-up in terms of growth, development, nutrition, immunization, vitamin and mineral deficiencies, which are among the child health monitoring issues. In this study, we aimed to evaluate the "child health monitoring" status of children diagnosed with autism with special needs. This research, planned as a descriptive-cross-sectional type, was conducted between January and March 2024 by applying a survey to the families of children aged 18 months to 18 years old, diagnosed with autism, registered at Gazi University Autism and Developmental Disorders Application and Research Center (GEBAM) and those who agreed to participate in the study. Of the total 79 children included in the study, 22.8% (n = 18) were girls and 77.2% (n = 61) were boys. 69 (87.3%) of the children had no comorbidities and the number of children using psychiatric medication for ASD symptoms was 58 (73.4%). 12.7% (n=10) of the parents followed a special diet, only 2 of those on a diet (20%) started the diet with the recommendation of a doctor, 93.7% (n=74) of the children went to child health monitoring regularly, and all it was learned that 65.5% (n=52) of the patients continued their follow-up with their family physician. When family attitudes towards vaccines in the national childhood vaccination calendar are evaluated; 77.2% (n=61) of the families had their vaccinations in the national vaccination calendar, 13.9% (n=11) stated that their children had not been vaccinated after being diagnosed with autism, and 6.3% (n=5) had their vaccinations, but they regretted having it done, and 2.5% (n=2) stated that they could not have their children vaccinated at the age of 4 and/or 13 because they were too active. When the sibling vaccination status of 30 children with younger siblings was questioned; 73.3% (n=22) of the parents stated that their children born after their child diagnosed with autism were vaccinated, 23.4% (n=7) did not/will not vaccinate their children, and 1 parent (3.3%) stated that they had not vaccinated the sibling of their child diagnosed with autism. He stated that he regretted having been vaccinated. It is important to have child health follow-up visits at regular intervals for children with autism, who we think may have reservations about vaccination or nutritional problems. It should not be forgotten that child health monitoring includes not only completely healthy children without any health problems, but also children with mental, physical, visual, hearing impairment and autism, that is, children with special needs.