Fransız askerleri için Türkçe el kitabı: Le Drogman Turc -metin, inceleme-
A Turkish booklet for French soldiers: Le Drogman Turc -text, analysis-
Yazar: YASEMİN GÜVENİLİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL İBRAHİM İSKENDER
Kırklareli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Türk dili =   ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature

Özet:
Bu tezde, akademisyen ve yazar Alexandre-Edmond Chodzko tarafından Türkçe üzerine Fransızca kaleme alınan Le Drogman Turc adlı dil rehberi ele alınmıştır. Bu eserle irtibatlı olarak 16. asırdan 19. asra dek Fransızca yazılmış diğer transkripsiyon metinleri, onlara dair makaleler, tezler, bildiriler ve kitaplardan bahsedilmiştir. Söz konusu eser altı bölümden meydana gelmektedir. İlk dört bölüm, sağlık, ekonomi, askerî hayat ve günlük hayat gibi konularda diyaloglar üzerinde bilgi verir. Son iki bölüm ise gramer ve söz varlığından bahseder. Eser, yabancı askerlerin Türkçe anlayabilmeleri ve konuşabilmeleri için hazırlanmıştır. Hâliyle, kolay ve kullanışlı olması hedeflenmiştir. Eserin müellifi, eserin tarihçesi, yazıldığı dönemin dil özellikleri, yer alan diyaloglar ve söz varlığı günümüz yabancılara Türkçe öğretimi çalışmalarına yol ve yön gösterici ipuçları sunmaktadır. Bu eserle beraber askerler için gerekli Türkçe bilgisinin de standartları oluşturulmaya başlanmıştır. Bu tezde, öncelikle bir transkripsiyon sistemi oluşturulmuş, Fransız alfabesi bağlamında kullanılan Latin harflerinin ses karşılıkları tespit edilmiş, metnin Fransızca kısımları Türkçeye tercüme edilmiş, ardından Latin harfli bu bütün Osmanlı Türkçesi metin kısımları belli bir yöntem dâhilinde tahlil edilmiştir. Diğer taraftan, eserden yola çıkılarak 19. asır Türkçesinin ses, şekil ve anlam özellikleri açılarından görünümü sunulmaya ve beraberinde bu eserde yer alan söz varlığı belirlenmeye çalışılmıştır.

Anahtar kelimeler: Transkripsiyon metinleri, Alexandre-Edmond Chodzko, Le Drogman Turc, Dil rehber kitabı.

Abstract:
In this thesis, a guidebook called Le Drogman Turc, written in French on Turkish by academician and writer Alexandre-Edmond Chodzko, is analyzed. In connection with this work, other transcription texts written in French from the 16th to the 19th centuries and articles, theses, papers and books on these texts are mentioned. The work in question consists of six chapters. The first four chapters provide information on the dialogues on topics such as health, economy, military life and daily life. The last two chapters are about grammar and vocabulary. The work has been prepared so that foreign soldiers can speak and understand Turkish. As such, it is aimed to be easy to understand and useful. The author of the work, the history of the work, the language characteristics of the period in which it was written, the dialogues and the vocabulary offer guidance and guiding clues to the studies of teaching Turkish to today's foreigners. With this work, the standards of Turkish knowledge required for soldiers began to be established. In this thesis, first of all, a transcription system is created, the Turkish sound equivalents of the letters are determined, the parts in French are translated into Turkish and then all Latin letter Ottoman Turkish text parts are analyzed within a certain method. On the other hand, by evaluating the work at issue, a picture of 19th century Turkish in terms of its phonology, morphology and semantics is presented and the common Turkish vocabulary of that period is determined.

Keywords: Transcription texts, Alexandre Edmond-Chodzko, Le Drogman Turc, Language guidebook.