Cumhuriyetin ilk yıllarında kuduzla mücadele (1923-1938)
Fighting rabies in the first years of Republic (1923-1938)
Yazar: KARDELEN AĞRALI
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN NURHAN KARA
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Halk sağlığı = Public health ; Kuduz = Rabies ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sağlık politikası = Health policy ; Tıp tarihi = History of medicine

Özet:
Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna kadar pek çok salgın ve bulaşıcı hastalık toplum sağlığını etkilemekteydi. Bunlar Verem, Sıtma, Trahom, Frengi ve Kuduz hastalığı şeklinde sıralanmaktadır. Her ne kadar salgın hastalıklar toplumun nüfusunu etkilese de kuduz gibi bulaşıcı hastalıklarda toplum sağlığını etkileyebilmekteydi. Kuduz, Osmanlı Devleti'nin sorunları arasında yer almış ve hastalığın önlenmesi adına uğraştığı konu haline gelmiştir. Osmanlı Devleti'nin uyguladığı çeşitli politikalar, hastalığın toplumdaki etkisini azaltsa da, tamamen ortadan kaldırmamıştır. Louis Pasteur'un kuduz aşısını keşfetmesiyle beraber, bu hastalıkla mücadele yöntemi daha etkili bir hale gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu ilk yıllarda da kuduz hastalığı, toplum nüfusunun demografik yapısını etkilemekteydi. Sıhhi ve Muaveneti İçtimaiye Vekâletinin kurulmasının ardından sağlık bakanlarının uğraştıkları salgın ve bulaşıcı hastalıkların başında kuduz hastalığı da yer almaktaydı. Toplum sağlığını korumak adına uyguladıkları politikalar, bu konu etrafında şekillenmekteydi. Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasına kadar uygulanan en önemli mücadele şekli itlaf yönteminin uygulanmasıdır. En çok köpeklerin itlaf edilmesiyle uygulanan bu yöntem, hastalığın yayılımını belli zamanlarda azaltsa da tamamen ortadan kaldırmamıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra da uygulanan ilk politika kuduz köpeklerin itlaf edilmesi şeklinde olmuştur. Aynı zamanda kuduz aşısının keşfedilmesinden sonra ölüm sayılarında ciddi şekilde azalma gözlemlenmiştir. Bu durumla eş zamanlı olarak, Kuduz Tedavi Müesseslerinin ve aşı istasyonlarının arttırılmasıyla, hastaların tedavi süreci daha hızlı ilerlediği için vefat sayılarında azalma meydana gelmiştir. Dönemin gazeteleri etüt edilerek basının da bu mücadele kapsamında önemli bir yöntem olduğu bilinmektedir. Özellikle gazeteler aracılığıyla, pek çok insanın bu konu hakkında bilgi sahibi olması sağlanmıştır. 
Bu tez çalışmanın konusu olan ''Türkiye Cumhuriyeti'nin İlk Yıllarında Kuduzla Mücadele (1923-1938)'' ile kuduz hastalığının önlenmesine ve yayılımının azaltılması adına; yürürlüğe konulan kanunlar ve tüzükler, uygulanan politikalar ve alınan önlemler etüt edilmiştir. Bu tezde ele alınan konu ile Türkiye Cumhuriyeti'nin halk sağlığını korumaya yönelik kuduz hastalığı ile mücadele şekilleri anlatılmıştır. Bu mücadele kapsamında başta aşının keşfedilmesiyle beraber, tedavi müesseslerinin kurulması, basında kuduz hastalığının önemi ve uygulanan politikalar etrafında şekillenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuduz hastalığı ile aldığı önlemler "Umumi Hıfzıssıhha Kanunu" başlığı altında ele alınmış ve hastalığın önlenmesi için bu kararlar uygulanmıştır.

Abstract:
From the Ottoman Empire to the establishment of Turkish Rebuplic, many epidemics and infectious diseases affected public health. These can be listed as Tuberculosis, Malaria, Trachoma, Syphilis and Rabies. Although epidemic disease affected the population of society, infectious disease such as rabies still affected the public health in general. Rabies was one of the issues during the Ottoman Empire and became the problem that to deal with for the prevention of the disease. Even though the various policies implemented by the Ottoman Empire help to reduce the impact of the disease on society, they did not eliminate it. After the discoveriy of rabies vaccine by Louis Pasteur, this method of fighting became more effective. In the first years of the establishment of the Republic of Turkey, rabies was affecting the demographic structure of the population in significant ways. After the establishment of the Ministry of Sanitary and Auxiliary, health ministers of the time started to work on the rabies problem which was one of the epidemics and contagious, disease that the health ministers dealth with. The policies that health ministers implemented to protect public health shape around this issue. From the end of the Ottoman Empire to the establishment to the establishment of Turkish Republic, one of the most applied strategies to deal with this disease, was the application of the culling method. Although this method help to reduce to spread of the disease at certain times, it has not eliminat it. After the establishment Rebuplic of Turkey, the first policy implemented to fight disease was the culling of rabid dogs. After the discovery of the rabies vaccine, a drastic decrease in the number of deaths was observed at the same time. Simultaneously, with the increase of Rabies Treatment Institutions and vaccination stations, the number of the deaths has dicreased since the treatment process of the patients progressed faster. The effect of the press was an important method within the scope of this struggle by including this problem in the newspapers of that given time. Especially through newspapers, mant people have been informed about this subject. 
	In this thesis, fighting aganist Rabies ( 1923-1938) and the laws and regulations put into effect, policies and measures taken to prevent and reduce the spread of rabies were studied during the first establishment years of Republic of Turkey. With this study, the ways of fighting rabies in the Republic of Turkey to protect public health are explained in a detailed way. The scope of struggle, that include the discovery of the vaccine, the establishment of treatment institutiouns, the importance of rabies in the press and policies implemented. The measures taken by the Republic of Turkey aganist rabies were discussed under the title of "Public Health Law" and these decisions implemented to prevent the disease.