Malatya yöresi kırsal kerpiç mimari mirasın nitelikleri, koruma sorunları ve öneriler
The characteristics of the rural earthen architectural heritage of Malatya region, conservation problems and suggestions
Yazar: TUBA NUR OLĞUN
Danışman: PROF. DR. MÜJGAN KARATOSUN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kerpiç = Adobe

Özet:
Mimarlık, yapı üretmeye yönelik eylemleri kapsadığı kadar; üretilmiş olanı korumaya ve gelecek nesillere aktarmaya yönelik çalışmaları da bünyesinde barındıran bir disiplindir. Bu anlamda mimarlıkta koruma ve sürdürülebilirlik anlayışları, tarihi yapıları, dokuları; doğal, sosyal ve kültürel pek çok değeri koruyabilmek adına yapılan çalışmalarla günümüzdeki hâlini almıştır. Bu değerler, aynı zamanda özgün yapı malzemelerini de içine almaktadır.
Yapı üretme eyleminin başladığı zamandan bugüne kadar en sık kullanılan ve en kolay ulaşılabilen malzemelerin başında kerpiç gelmektedir. Anadolu'nun pek çok yöresinde de sıkça rastlanan kerpiç malzeme ve bu malzemeye uygun yapım teknikleri, özellikle bazı yörelerde yerleşimlerin mimari niteliklerinin temelini oluşturacak kadar yoğun kullanılmıştır. Bunlardan biri de stratejik konumu ve özgün mimari değerleriyle öne çıkan Malatya'dır. Malatya'nın mimari özelliklerini belirleyen kerpiç malzeme hem kentsel hem de kırsal alanlarda yoğun olarak kullanılmıştır. 

Malatya yöresinde kırsal kerpiç mimari değerlerden oluşan yerleşimler, pek çok özgün niteliğe sahip olmalarına rağmen farklı oranlarda değişimler geçirmiştir. Bu değişimlerden önce herhangi bir belgeleme ve koruma çalışmasının yapılmamış olması, söz konusu yerleşimlerin içerdiği birçok özgün değerin de tamamen yitirilmesine neden olmuştur. Bu anlamda yörenin kırsal kerpiç mimarisine dair özgün verileri belgelemek ve korumak amacıyla, belli kriterler çerçevesinde altı kırsal yerleşim, Çayırköy, Kuşdoğan ve Seyituşağı, Karaca, Beybağı ve Günpınar seçilerek; çeşitli açılardan belgelenmiş ve koruma sorunları tespit edilerek bu sorunlara yönelik öneriler sunulmuştur.
Sonuç olarak, Malatya yöresi kırsal kerpiç mimarisinin korunarak sürdürülebilirliğine yönelik olarak hazırlanan bu tezin, yöre özelinde Anadolu'da ve dünyada bulunan tüm özgün kerpiç yapıların ve bu yapılardan oluşan yerleşimlerin korunmasına ve sürdürülebilirliğine dair literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Architecture, as much as it covers the activities for building; it is a discipline that includes studies aimed at protecting what has been produced and transferring it to future generations. In this sense, conservation and sustainability concepts in architecture, historical structures, textures; it has taken its current form with the works done in order to protect many natural, social and cultural values. These values also include original building materials.
Since the beginning of building production activity, earthen is one of the most frequently used and most accessible materials. The earthen material, which is frequently encountered in many regions of Anatolia and the construction techniques suitable for this material, have been used so intensely to form the basis of the architectural qualities of the settlements, especially in some regions. One of them is Malatya, which stands out with its strategic location and unique architectural values. The earthen material, which determines the architectural characteristics of Malatya, has been used extensively in both urban and rural areas.

Settlements in the Malatya region, which are composed of rural earthen architectural values, have undergone changes at different rates despite having many unique characteristics. The fact that no documentation and conservation work had been carried out prior to these changes caused the loss of many of the original values of these settlements completely. In this sense, six rural settlements, Çayırköy, Kuşdoğan, Seyituşağı, Karaca, Beybağı and Günpınar, were selected within the framework of certain criteria in order to document and conserve the original data on the rural earthen architecture of the region; documented from various angles, conservation problems were identified and suggestions were made for these problems.
As a result, it is thought that this thesis, prepared for the conservation and sustainability of rural adobe architecture of the Malatya region, will contribute to the literature on the conservation and sustainability of all unique earthen structures found in Anatolia and the world and the settlements consisting of these structures.