Göynük kanyonu yüzey suları ve dere sedimanlarının fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi
Determination of physical and chemical properties of göynük canyon surface waters and stream sediments
Yazar: JUNAID FOUAD KAREEM KAREEM
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN LEVENTELİ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Hidrojeokimya = Hydrogeochemistry

Özet:
Artan nüfus, tarım ve sanayii faaliyetleri nedeniyle temiz suya erişimin yanısıra, mevcut suların korunması da önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu nedenle, tez çalışmasında Göynük Kanyonu (Antalya / Türkiye) yüzey suları ve dere sedimanlarının ayrıntılı hidrojeokimyasal ve fizikokimyasal özellikleri değerlendirilmiştir. Bunun için toplam 44 su ve sediman örneği alınmıştır. Suların ortalama sertlik seviyesi içilebilir sınırlar içindedir; pH açısından nötr ve hafif baziktir, "tatlı su" olarak sınıflandırılmıştır ve sulama amaçları için uygundur; aragonit, dolomit ve kalsit açısından aşırı doygunluğa sahiptir. Katyon konsantrasyonları şu sıralamayı göstermiştir: Ca2+ > Mg2+ > Na+ > K+, anyonlar ise şu sıralamayı izlemiştir: HCO3- > SO42- > Cl- > F- > NO3-. Tüm su numuneleri "Kaya Baskın" kategorisinde yeralmaktadır. HPI ve HEI indeks sonuçlarına göre sağlığı tehdit eden bir anomali olmadığı düşünülmektedir.  PoS indeksine göre, bazı örneklerde As, Pb ve Mn anomalileri gözlenmiştir. Ancak Igeo indeksine göre anomali durumu sadece Pb, Cr ve Sr için mevcuttur. Değerlerin tamamı MI ve WPI endekslerine göre sınırın oldukça altında olduğundan herhangi bir anormallik gözlenmemiştir. Egemen su tipleri Ca-Mg-HCO3, Mg-Ca-HCO3, Ca-Mg-HCO3-SO4 ve Ca-Mg-HCO3-Cl su fasiyesleri olarak belirlenmiştir. Sedimanların aktif ve pasif kıta kenarı ortamlarında çökeldiği, iz element dağılımlarının karasal klastik malzemenin zenginliği tarafından; nadir toprak elementlerinin terrojenik malzemeler tarafından denetlendiği görülmüştür. Son olarak gereksiz su kullanımından ve çevreye zararlı olabilecek tarımsal uygulamalardan kaçınılması, Göynük Kanyon yüzey su kalitesinin sürekli olarak izlenmesi önerilmiştir.

Abstract:
Due to increasing population, agricultural and industrial activities, supply of clean water as well as protection of existing waters has become an important problem. Therefore, detailed hydrogeochemical and physicochemical characteristics of surface waters and stream sediments of Göynük Canyon (Antalya/Turkey) were evaluated in this thesis. For this purpose, a total of 44 water and sediment samples were taken. The average hardness level of the waters is within drinkable limits; neutral to slightly basic in terms of pH, classified as "fresh water" and suitable for irrigation purposes; supersaturated in aragonite, dolomite and calcite. The cation and anions concentrations showed the following order: cations, Ca2+> Mg2+>Na+>K+; anions, HCO3-> SO42-> Cl-> F- > NO3-. All water samples are in the "Rock Dominated" category. According to HPI and HEI index results, it is considered that there is no health threatening anomaly.  According to the PoS index, As, Pb and Mn anomalies were observed in some samples. However, according to the Igeo index, anomalies are present only for Pb, Cr and Sr. Since all values are well below the limit according to MI and WPI indices, no anomalies were observed. The dominant water types are Ca-Mg-HCO3, Mg-Ca-HCO3, Ca-Mg-HCO3-SO4 and Ca-Mg-HCO3-Cl water facies. It was observed that sediments were deposited in active and passive continental margin environments, trace element distributions were controlled by the richness of terrestrial clastic material and rare earth elements were controlled by terrogenic materials. Finally, it is recommended to avoid unnecessary water use and agricultural practices that may be harmful to the environment and to continuously monitor Göynük Canyon surface water quality.