Kentsel arkeolojik alanların algılanabilirliğinde çevresel etkenler: Roma ve Tarsus örnekleri
Environmental factors in perception of urban archaeological areas: Case studies Rome and Tarsus
Yazar: SEVİL SAKAR
Danışman: DOÇ. DR. BURAK BELGE
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Algı = Perception ; Arkeoloji = Archaeology ; Kent planlama = Urban planning ; Kentsel arkeoloji = Urban archaeology ; Planlama = Planning ; Şehircilik = Urbanization

Özet:
Kentsel arkeolojik alanlar günümüz koşullarında fiziksel/çevresel ve sosyal etkenler neticesinde, değişen kent dokusu içerisinde kaybolmaktadır. Bu etkenler, turizm kaynaklı tahribat, bakımsızlık ve/veya çağdaş kentlerin altyapı ihtiyaçları için yapılan bilinçsiz kazılar şeklinde çoğalarak devam etmektedir. Ancak kentlerin, insanlığın tarihsel değişiminin izlenmesindeki en önemli araçlar olduğu hatırlandığında arkeolojik alanların değişen kent dokusu içerisinde var olabilmesi, korunabilmesi, yaşatılabilmesi, en önemlisi de kentsel doku içerisinde görülebilmesi, fark edilebilmesi dolayısıyla Algılanabilmesi önemli bir planlama problemi haline gelmektedir. Bu kaygılar neticesinde hazırlanan tez çalışmasının temel kurgusu ''Kent içerisinde yer alan arkeolojik alanlar nasıl daha iyi görülebilir ve algılanabilir?'' sorusu üzerinden şekillenmiştir. Bu doğrultuda, kentsel arkeoloji, algılama, çevre ve mekân algısı konuları üzerine yapılan literatür taraması sonucu elde edilen Nesnel/Çevresel Etkenlerin yer aldığı özgün bir Değerlendirme Matrisi ve bu matrisi destekleyici analiz çalışmaları yapılmıştır. Tezin çalışma yönteminin genel yapısını belirleyen matris esas alınarak, dünyada kentsel arkeolojik alanların korunması ve kent yaşamına dâhil edilmesi konusunda başarılı bir örnek olan Roma kent merkezi inceleme alanı olarak seçilmiştir. 09.2016-02.2017 tarihleri arasında Erasmus değişim programı kapsamında Roma Sapienza Üniversitesi gerçekleştirilen yüksek lisans çalışmaları esnasında Roma kentinde incelenen örnekler göz önünde bulundurularak; tarihi ve kültürel açıdan zengin değerlere sahip; çok katmanlı bir yerleşim alanı olan Tarsus kent merkezi tez kapsamında örnek çalışma alanı olarak çalışılmıştır. Kentsel arkeolojik alanlarda karşılaşılan sorunlar da göz önüne bulundurularak, Roma ve Tarsus kentlerinde yapılan alan değerlendirmeleri neticesine kentsel arkeolojik alanların görülebilirliği, algılanabilirliği ve bu konuları engelleyen unsurlar tespit edilmeye, bu engellerin önüne nasıl geçilebileceğine ve nasıl bir yol izlenebileceğine yönelik stratejiler, müdahaleler ve uygulamalar belirlenmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Kentsel Arkeoloji, Arkeoloji ve Planlama, Algılanabilirlik, Çevresel Etkenler, Tarsus, Roma

Abstract:
Urban archaeological sites are lost within the changing urban fabric due to physical/environmental and social factors. These factors have been increased in the form of illegal excavations for tourism-related damage, maintenance and / or infrastructure needs of contemporary cities. However, as cities are remarkable features for monitoring the historical change of humanity, conserving archaeological remains in the context of cities is a crucial planning problem.  Archaeological sites should exist, preserve and kept alive in the changing urban fabric, so be seen and Perceived. In defined context, the main problem of dissertation is "How the archaeological sites in the city can be seen and perceived better?" In this respect, an unique evaluation matrix with the Physical/Environmental Factors obtained as a result of the literature review and the matrix was done by supporting analysis studies. Based on the matrix that determines the structure of the method of study, Rome, which is a successful example for the conservation of urban archaeological sites in the world and its integration into urban life, was chosen as the study area. Considering experiences in the city of Rome between 09.2016-02.2017 within the scope of Erasmus Exchange Program; Tarsus historic city centre, which has rich historical and cultural values a multi-layered settlement, has been studied as case study area. 
As a result of studies in Rome and Tarsus, considering the problems encountered in urban archaeological sites, it was tried to determine the visibility, perceptibility of urban archaeological sites and the elements that prevent these issues, how to prevent these obstacles and how to implement these strategies, interventions and practices.

Keywords: Urban Archaeology, Planning and Archaeology, Perceptibility, Environmental Factors, Rome, Tarsus