Muğla yöresinde doğal yayılış gösteren salvia fruticosa mill. populasyonlarının morfolojik, kimyasal ve moleküler karakterizasyonunun belirlenmesi
Determination of morphological, chemical and molecular characterization of salvia fruticosa mill. populations distributed in Muğla province naturally
Yazar: SİNEM ELMAS
Danışman: PROF. DR. AHMET ZEYBEK ; PROF. DR. OLCAY ARABACI
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışma, Muğla yöresinde doğal yayılış gösteren Salvia fruticosa Mill. (Anadolu Adaçayı) populasyonlarının bazı morfolojik, kimyasal ve moleküler karakterizasyonunun belirlenmesi amacı ile gerçekleştirilmiştir. Bitki materyalimiz Salvia fruticosa Mill., 2017 ve 2018 yılı Haziran ayında Muğla'nın Menteşe (4), Ula (6), Köyceğiz (1), Marmaris (11), Ortaca (2), Fethiye (2), Dalaman (2) ve Milas (2) ilçelerinden olmak üzere 30 farklı lokasyondan toplanmıştır. Her bir populasyondan 30'ar bitki toplanmıştır. Araştırmamızda populasyonlara ait ortalama bitki boyu 31-109.1 cm, ortalama dal sayısı 3.8-29.1 adet/bitki, ortalama yaprak sayısı 7.2-27.2 adet/bitki, ortalama yaprak boyu 1.78-7.59 cm, ortalama yaprak eni 0.81-3.72 cm, ortalama gövde çapı 0.26-2.46 cm olarak ölçülmüş, yeşil herba verimi 14.3-133.3 g/bitki, drog herba verimi 7.27-22.7 g/bitki, drog yaprak verimi 4.07-16.17 g/bitki ve drog sap verimi 2.83-15.1 g/bitki olduğu saptanmıştır, yapılan çalışmalarda yapraktaki uçucu yağ oranın %0.2-4.18 arasında; saptaki uçucu yağ oranın %0.01-0.35 arasında ve toplam uçucu yağ oranın %0.12-2.80 değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Toplam uçucu yağ miktarının, yaprak eni ve yaprak boyunun az olduğu populasyonlarda daha yüksek, rakımı yüksek olan populasyonlarda ise daha düşük olduğu belirlenmiştir. Populasyonlar arasındaki genetik çeşitlilik RAPD moleküler markırları ile belirlenmiştir. RAPD analizlerinde, 10 primer tekrarlanabilir ve güvenilir amplike DNA ürünleri vermiştir. Jel elektroforezi sonucu toplamda 150 bant elde edilmiş ve bu bantlar değerlendirilerek oluşturulan dendrogramda populasyonların 2 ana kümeye ayrıldıkları belirlenmiştir. Araştırma sonuçları Muğla yöresinden toplanan Salvia fruticosa Mill.'in genetik çeşitliliğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The study was carried out in order to determine some morphological, chemical and molecular characterization of Salvia fruticosa Mill. (Anatolian Sage) populations distributed in Muğla province naturally. Plant materials (Salvia fruticosa Mill.) were collected 2017 and 2018 in June, from 30 different locations which of them districts of Muğla Menteşe (4), Ula (6), Köyceğiz (1), Marmaris (11), Ortaca (2), Fethiye (2), Dalaman (2) and Milas (2). 30 plants were collected from each population. The study, the average plant height of the populations was 31-109.1 cm, the average number of branches was 3.8-29.1, the average number of leaves was 7.2-27.2, the average leaf length was 1.78-7.59 cm, leaf width 0.81-3.72 cm, plant diameter 0.26-2.46 cm, green herba yield 14.3-133.3 g/plant, drug herba yield 7.27-22.7 g/plant, drug leaf yield 4.07-16.17 g/plant and drug haulm yield was determined between 2.83-15.1 g/plant. The study, it was determined that the amount of essential oil in the leaf is between 0.2 and 4.18 % and the amount of total essential oil varied between 0.12-2.80 %. The study, we determined that the total amount of essential oil was higher in the populations which of them have low leaf width and leaf length whereas it was lower in the high altitudes. Genetic variation among populations was determined by RAPD molecular markers. Ten of primers used in the RAPD analysis gave reproducible and reliable polymorphic DNA products. Totally 150 bands were obtained as a result of gel electrophoresis and the populations were divided into 2 main clusters by evaluating these bands. The results of this study revealed the genetic diversity of Salvia fruticosa Mill. in Muğla province.