Sağlık çalışanlarının empatik eğilim ve etik duyarlılık düzeylerinin hasta hakları bağlamında incelenmesi: Ağrı ili örneği
Examination of the levels of empathetic tendency and ethics sensitivity as part of patient rights of health workers: Example of Ağri
Yazar: TANER TATLI
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS EMRE ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Ağrı = Ağrı ; Empati = Empathy ; Hasta hakları = Patient rights ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tıp etiği = Medical ethics

Özet:
Çalışmanın Amacı: Ağrı iline bağlı hastanelerde çalışan hekim ve hemşirelerin empatik eğilim ve ahlaki duyarlılık düzeylerini hasta hakları bağlamında değerlendirip; empati ve ahlaki duyarlılık düzeylerinin, çalışanların hasta haklarına yönelik tutumlarına etkisini tespit etmektir.

Gereç ve Yöntem: Araştırmanın hedef kitlesini oluşturan hekim ve hemşirelerin empatik eğilim, ahlaki duyarlılık düzeyleri ve hasta hakları tutumları arasındaki ilişki korelasyon türü ilişkisel tarama modeli kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın evrenini Ağrı İlinde faaliyet gösteren 8 devlet hastanesi ve 1 Ağız ve Diş Sağlığı Merkezinde çalışan 175 hekim ve 648 hemşire oluşturmaktadır. Örnekleme çerçevesini belirlemek için söz konusu hastanelerin çekirdek kaynak yönetim sistemlerinden personel sayıları ile ilgili bilgi alınmış olup; evren içerisinde oransız eleman örnekleme yöntemi ile belirlenmiş olan toplamda 100 hekim 100 hemşire araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada birincil verilerin elde edilebilmesi amacıyla; çalışanların hasta hakları tutumlarını ve kişisel bilgilerini öğrenmek amacıyla araştırmacı tarafından oluşturulan "Anket Formu", Üstün Dökmen' in 1988 yılında insanların diğer bireylerle empati kurma düzeylerini belirlemek için geliştirdiği "Empatik Eğilim Ölçeği" ve geçerlilik, güvenirlik çalışması 2005 yılında Hale Tosun tarafından yapılarak Türk toplumuna uyarlanan "Ahlaki Duyarlılık Anketi" kullanılmıştır.

Bulgular: Verilerin istatistiksel analizinde "bağımsız iki örneklem t testi (independent samples t test)", "tek yönlü varyans analizi (One Way ANOVA)", "Bonferroni post hoc testi (Scheffe)", "Ki-Kare analizi", "Pearson korelasyon analizi ve regresyon analizi"nden faydalanılmıştır. Analizlerde sonuçlar %95'lik güven aralığında, 0,05 (p<0,05) anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Bu çalışmada Hasta Hakları Tutum Formunun Cronbach's Alpha katsayısı 0,888; Empatik Eğilim Ölçeğinin Cronbach's Alpha katsayısı 0,946; Ahlaki Duyarlılık Anketinin Cronbach's Alpha katsayısı 0,931 bulunmuştur. Araştırma bulgularına göre empatik eğilim ve ahlaki duyarlılık düzeyleri ile hasta hakları tutumlarının meslek, mesleğini isteyerek seçme durumu, hasta hakları hakkında eğitim alıp almama durumu, şiddete maruz kalıp kalmama durumu, öğrenim düzeyi ve çalıştığı süre ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. 

Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre hemşirelerin ahlaki duyarlılık ve empatik eğilim düzeylerinin hekimlere göre yüksek olduğu, mesleğini isteyerek seçen, hasta hakları konusunda eğitim alan, hasta ve/veya hasta yakını tarafından şiddete uğramayan hekim ve hemşirelerin empatik eğilim, ahlaki duyarlılık ve hasta hakları tutum puanlarının istatistiksel olarak yüksek olduğu tespit edilmiştir.  

Anahtar Kelimeler: Empatik Eğilim; Ahlaki duyarlılık; Hasta Hakları; Sağlık Çalışanı.

Abstract:
The Aim of the Research:  The aim of research is to evaluate the level of emphatic tendency and ethical susceptibility of doctors and nurses who work at hospitals in Ağrı as part of patient right; empathy and ethical sensitivity to the determine the effect of employees' attitudes towards patient rights.

Material and Method: The correlation between the level of emphatic tendency and ethical susceptibility  and patient right  attitudes  of doctors  and nurses  who form  the target  group  is analyzed  by using  relation screening model. The universe of this study consists of 175 doctors and 648 nurses who work in 8 Public Hospitals and 1 oral and Dental Health Center which are active in Ağrı province. In order to define the sampling frame, data on  the numbers  of professionals  is received from  core funding management  system of subject  hospitals , and 100 doctors  and 100 nurses in total  who are detected  Disproportionate Element Sampling method. ''Questionnaire form'' created by researcher is used  in order to  collect primary data ; and in order to find out the professionals' patient right attitudes and  personal information; ' Empathic Tendency Scale' which is created  by Üstün Dökmen  in 1988 to  scale  the level of empathy of professionals in their daily  life and ' Moral Sensitivity Questionnaire' which is adapted  on Turkish Public  and whose validity ,reliability  research made by Hale Tosun in 2005 are used.

Findings:  In the statistical analysis of data, Independent Samples T test, One Way ANOVA, Bonferroni Post Hoc Test (Scheffe), Ki-Squarre Analysis, Pearson Correlation and Regression Analysis are used. The results in analysis are evaluated in 0.05 ((p<0. 05) Significance level in % 95 confidence range. In this study, Patient Health Attitude Form's Cronbach's Alpha factor is found as 0.888; Emphatic Tendency Scale's Alpha factor is found as 0.946; Ethical Sensitivity Questionnaire's Alpha factor is found as 0.931. According to Research findings emphatic tendency and ethical sensitivity is detected to be in correlation with patient right attitudes in profession, choosing the profession intentionally, whether being educated on patient rights, being subjected to violence education level and year of duty.

Conclusion: According to the research result, it was found that the nurses are higher than doctors in terms of moral sensitivity and empathic tendency level. Doctors and nurses who are willing to choose  their profession, who are educated  about patients rights  and  who are not subjected to violence  by patients and their relatives are found  to have statistically  high empathic tendency, moral sensitivity  as well as patient right attitude score.

Key Words: Emphatic Tendency; Ethical Sensitivity; Patient Rights; Health professional.