Örnekler ışığında Bizans Asia'sında cam sanatı
Glass art with the samples from Byzantine Asia
Yazar: ZEYNEP ORAL ÇAKMAKÇI
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP MERCANGÖZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Bizans Sanatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Asia eyaleti = Asia state ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Cam kaplar = Glass container ; Cam sanatı = Glass art

Özet:
Bizans camı hakkında özlü bir çalışmayı esas alan tezimiz, Bizans tarihinin önemli eyaletlerinden ?Asia?yı kapsamaktadır. Bu eyalet aynı zamanda Bizans'ın Batı Anadolu'daki en önemli temalarından biri olan Trakesion teması sınırları içinde yer alır. Tezimizin başlıca amacı, Asia eyaleti ölçeğinde Batı Anadolu'da Bizans cam sanatının bir profilini oluşturarak, bölgenin cam üretim ve ihracatındaki rolü ile Anadolu'nun diğer yerel üretimleriyle ilişkisi ve olası etkileşimler gibi sorulara yanıt aramaktır.Bu amaç doğrultusunda çalışmalara başlanmış ve sonuçta farklı formlardan seçilmiş 250 eser tez kapsamında ele alınmıştır. Bu eserler işlevlerine göre aydınlatma, günlük kullanım ve süs amaçlı eserler olarak başlıca üç ana grupta incelenir. Aydınlatma amaçlı eserler, kandiller ve pencere camları; günlük kullanıma yönelik olanlar, bardaklar ile çeşitli formlardaki şişe ve unguanteriumlar; süs amaçlılar ise boncuk ve bileziklerden oluşur. Katalog içinde yer alan cam eserler, Bizans Aisa'sı ve Trakesion teması içinde yer alan şehirlerde ele geçmiş, yayınlı ve yayınsız bazı kazı buluntuları ile bir kısım müze örneğinden seçilmişlerdir. Başta Kuşadası/Kadıkalesi Kazısı buluntuları olmak üzere, İzmir Agorası, Metropolis ve Aigai kazılarından henüz yayınlanmamış cam buluntular tezin özgün kapsamını oluşturur. Sardes, Ephesos/ Yamaçevler ve Hierapolis cam eserleri de yayınlanmış camlar olarak tez çalışmasına dâhil edilmiştir. Bunlara ek olarak, Tire Müzesi cam eserlerinin yanı sıra Efes ve Ödemiş Müzelerinden buluntu yeri belli olanlar seçilerek incelemeye alınmıştır.Yapılan çalışmalarda İ.S. 4. yüzyıl ile 14. yüzyıl başlarına kadar tarihlenebilen çok sayıda cam eser ortaya çıkmıştır. Bizans Asia'sı cam buluntularına yönelik bu çalışmamız bilenen cam kap türlerinin yanı sıra henüz literatüre girmemiş yeni cam kapların da belirlenmesine olanak tanımıştır. Bu bağlamda Ortaçağ'a tarihlenen cam eserler üzerinde önemle durmak gerekir. Çünkü buluntular, Bizans Asia'sının Ortaçağ örneklerinin kendi aralarında olduğu kadar dönemim Doğu ve Batı kültürleriyle de yakın ilişki ve etkileşim içinde olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Abstract:
Our thesis aims to present a detailed study on Byzantine Glass Art with the samples of Byzantine Asia where was so important place and also located in the Trakesion theme of Byzantine Empire. We have sought for some answers about manifacturing and exportation of glass objects in this area and a link between it and other local glass manufacture center of Anatolia. It has been questioned the influence between Byzantine Glass and especially Islamic Glass Art as well.Our catalogue included 250 glass objects. Most of those objects were unearthed in Kadikalesi ? Anaia Excavtions, others Symrna Agora, Metropolis, Aigai Excavations and they haven?t been published before. The catalogue also has some samples of Sardes, Ephesos ? Yamacevler, Hierapolis Excavations which already had been published; and Tire, Ephesos and Odemis Museums? glass objects unknown where they were unearthed. These objects were divided into three groups considering their functions. First group consist of lighting devices like lamps, windowpanes. Second group has objects for daily usage such as unguanteriums, beakers and last group is jewelry especially bracelets and beads. All objects in this catalogue have different and uncommon shapes and most of them were made by free blowing and trailing technique used commonly in ornaments.Our thesis brings close together a large number of glass objects which can be dated from fourth century to early fourteenth century and it makes possible to see some uncommon and unpublished glass objects of Byzantine Asia and puts forward that there was a link between glass objects of Byzantine Asia and the East and theWest cultures.