Devrim sonrası İran kültür politikasının toplumsal yaşamdaki izleri
Traces of Iranian cultural policy in social life after the revolution
Yazar: CÜNEYT DİNLER
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAT ÖNCÜL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
İran kadim geçmişi, dışı kapalı kültürel yapısı, teokratik yönetim şekli, jeopolitik konumu, iddialı politik hedefleri ve  izlediği Batı karşıtı siyaseti ile Orta Doğu'nun önde gelen ülkelerinden biridir. İran bu yapısı itibari ile her dönem ulusal ve uluslararası düzeyde önemli gelişmelere gebe bir devlet konumundadır. Bu yönüyle de dünya gündeminde güncelliğini korumaktadır.
İran Türkiye'nin komşusu  olmasının ötesinde Kafkasya ve Orta ve Doğu Asya'ya açılan kapısı konumundadır. Bundan dolayı İran ile kurulacak ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkiler ile  İran'a yönelik belirlenecek politika ve tutumlarda etkili ve doğru karar verebilmek için  İran'ı her yönüyle tanımak gerekmektedir.
Bu çalışmada İran kültür politikasının hedefleri, ilkeleri ve amaçları tespit edilerek toplumsal yaşam üzerindeki izleri üzerinde durulmuştur. 
Birinci bölümde günümüz İran'ının anlaşılabilmesi adına konunun ihtiyacı doğrultusunda İslam Devrimi'ne kadar İran'ın tarihî süreci kronolojik bir sıra ile ele alınmıştır. 
İkinci bölümde İran İslam Devrimi'ne giden süreç, öncesi ve sonrası ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Devrim sonrası Humeyni ve ulemanın geri planda kalacağı düşünülse de Humeyni kendisini merkezde konumlandırmış dolayısıyla da ulema güçlenmiştir. Humeyni'nin görüşleri kapsamında şekillenen yeni İslami rejim meşruiyetini Devrim öncesi İslami olmayan, özellikle Pehlevi ve Monarşi dönemini reddiyeyle sağlamıştır.
Üçüncü bölümde İran kültür politikası ve İran kültür politikasının toplumsal yaşam üzerindeki etkileri/izleri analiz edilmiştir. İran'da 1979'da kültürel anlamda tam bir makas değişikliğin yaşandığı bir devrim   gerçekleşmiştir.  İran'ın devrim ile birlikte yaşadığı toplumsal ve siyasal değişim birçok bilimsel çalışmanın da konusu olmuştur.  İran kültür politikalarının devletin resmî ideolojisi hâline gelen "Velayet-i Fakih" teorisi ve Humeyni'nin görüşleri doğrultusunda belirlendiği ve toplumsal yaşama bu çerçevede yansıtılmaya çalışıldığı ancak İran İslam Cumhuriyeti açısından istenilen düzeyde etkili olmadığı tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: İran, Kültür, Kültür Politikası, Toplumsal Yaşam.

Abstract:
Iran is one of the leading countries in the Middle East with its ancient past, closed cultural structure, theocratic form of government, geopolitical position, ambitious political goals and anti-Western politics. Due to this structure, Iran is a state that is always pregnant with important developments at national and international level. In this respect, it maintains its topicality on the world agenda.
Iran is not only Turkey's neighbour but also its gateway to the Caucasus and Central and East Asia. Therefore, it is necessary to know Iran in all aspects in order to make effective and correct decisions in economic, social and cultural relations to be established with Iran and policies and attitudes to be determined towards Iran.
In this study, the goals, principles and objectives of Iran's cultural policy have been determined and its traces on social life have been emphasised. 
In the first part, in order to understand today's Iran, the historical process of Iran until the Islamic Revolution is discussed in a chronological order in line with the need of the subject. 
In the second part, the process leading to the Islamic Revolution in Iran, before and after it, is analysed in detail. Although it was thought that Khomeini and the ulema would remain in the background after the revolution, Khomeini positioned himself in the centre and thus the ulema became stronger. The new Islamic regime, which was shaped within the scope of Khomeini's views, ensured its legitimacy by rejecting the pre-revolutionary non-Islamic period, especially the Pahlavi and Monarchy period.
In the third chapter, Iranian cultural policy and the effects/traces of Iranian cultural policy on social life were analysed. In 1979, a revolution took place in Iran in which a complete cultural change took place.  The social and political change Iran experienced with the revolution has been the subject of many scientific studies.  It has been determined that Iranian cultural policies are determined in line with the theory of "Velayat-e Faqih", which has become the official ideology of the state, and the views of Khomeini, and that it is tried to be reflected in social life within this framework, but it has been determined that it is not effective at the desired level for the Islamic Republic of Iran. 

Keywords: Iran, Culture, Cultural Policy, Social Life