Ev merkezli montessori eğitim programının bebeklerin sosyal duygusal gelişimleri ve anne bebek etkileşimine etkisinin incelenmesi
The effects of home based montessori education program on infants' social emotional development and interactions between infants' and mothers
Yazar: EZGİ FINDIK
Danışman: PROF. DR. NERİMAN ARAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Bebekler = Infant ; Evde eğitim = Homeschooling ; Montessori eğitim = Montessori education ; Montessori, Maria = Montessori, Maria ; Sosyal duygusal gelişim = Social emotional development

Özet:
Bebeklik dönemi, bireyin doğumdan itibaren bütün gelişim alanlarında hızlı bir ilerleme gösterdiği bir dönemdir. Bu dönemde bebeğin ev ortamında karşılaştığı uyaranlar ve özellikle temel bakımını üstlenen yetişkin ile kurduğu ilişki tüm gelişim alanlarındaki ilerlemesi konusunda belirleyici olmaktadır. Sonraki gelişim dönemlerinin temelini oluşturan bebeklik döneminde bebeğin zengin öğrenme yaşantıları kazanmasını sağlayacak deneyimlere sahip olması hem gelişimini olumlu yönde etkileyecek hem de anne bebek çiftleri arasındaki etkileşimin niteliğini artıracaktır. Bu bağlamda bebeklerin ev ortamında desteklenmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Bu düşünceden hareketle araştırmada bebeklerin ev ortamında anne aracılığıyla Montessori eğitimi almaları ve bu eğitimin bebeklerin sosyal duygusal gelişimleri ve anne bebek etkileşiminin niteliği üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırma yarı deneysel araştırma modellerinden tek denekli desende yürütülmüştür. Tek denekli araştırma modellerinden A-B-C modeli kullanılmıştır. Araştırmaya 12-24 aylık bebekler ve anneleri çalışmaya katılımı için onam alınarak beş anne bebek çifti katılmıştır. Araştırmada anne ve bebek çiftlerinin demografik özelliklerinin belirlenmesi için araştırmacı tarafından geliştirilen Genel Bilgi Formu, bebeklerin sosyal gelişimlerinin değerlendirilmesi için Erken Gelişim Evreleri Sosyal Duygusal Gelişim Envanteri (EGE-SD), anne ve bebeğin içinde bulunduğu ev merkezli öğrenme ortamının değerlendirilmesinde Ev Ortamını Değerlendirme Ölçeği- Bebek ve Küçük Çocuk Formu (EVODÖ-B/KÇ) ve anne-bebek etkileşiminin değerlendirilmesi için Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ-TV) ve Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ-TV) kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçme araçları ev ortamına yapılan ziyaretler sırasında annelerle yüz yüze uygulanmıştır. Başlangıç düzeyinin belirlenmesinin ardından Ev Merkezli Montessori Eğitimi Programı'nın ilk aşaması olan Montessori Felsefesine İlişkin Anne Eğitim Programı sekiz hafta boyunca uygulanmıştır. İlk aşamanın tamamlanmasının ardından ara değerlendirme yapılarak eğitim programının ikinci aşamasını oluşturan ve anne bebek çiftlerine özgü yapılan çalışma ve düzenlemeleri içeren Ev Merkezli Montessori Uygulama Programı oniki hafta olarak planlanmasına rağmen, pandemi sebebiyle onbir hafta boyunca anne bebek çiftlerine uygulanmış; ev ortamına iki haftada bir yapılan ziyaretlerde bağımsız değişkenlere ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler tek denekli araştırmalara özgü yöntemlerle analiz edilmiş ve grafikler halinde sunulmuştur. Araştırma sonucunda eğitim programının A1-B1, A2-B2, A3-B3, A4-B4 çiftleri için bebeklerin sosyal duygusal gelişimlerini olumlu yönde etkilediği; Ev Merkezli Montessori Uygulama Programı'nın uygulanamadığı A5-B5 için ise gerilemenin görüldüğü belirlenmiştir. Anne bebek etkileşimine ilişkin bulgular incelendiğinde programın anne ve bebek etkileşimine olumlu etkileri olduğunu göstermiştir. Araştırma sonucunda ailelere bebeklerinin gelişimlerini desteklemek ve ebeveynlik becerilerini güçlendirmek için eğitim programları hazırlanarak ebeveyn eğitimlerinin yapılması, bebeklik döneminde Montessori eğitimi konusunda eğitimciler için eğitimlerin düzenlenmesi, bebeklik döneminde gelişimi destekleyecek projelerin oluşturulara uygulanması önerilebilir.

Abstract:
Infancy is a period in which an individual makes rapid progress in all developmental areas from birth. In this period, the stimuli that the baby encounters in the home environment and especially the relationship he establishes with the adult who takes care of him are decisive in his progress in all developmental areas. Having experiences that will enable the baby to gain rich learning experiences during infancy, which forms the basis of subsequent developmental periods, will both positively affect its development and increase the quality of interaction between mother-infant couples. In this context, it is thought that it is important to support babies in the home environment. From this point of view, it was aimed in the study that babies receive Montessori education in the home environment through their mother and determine the effect of this education on the social-emotional development of infants and the quality of mother-infant interaction. For this purpose, the research was carried out in a single-subject design, which is one of the quasi-experimental research models. A-B-C model, one of the single-subject research models, was used. 12-24 month old babies and five mother-infant couples participated in the study after their mothers consented to participate in the study. In the study, the General Information Form developed by the researcher to determine the demographic characteristics of the mother and baby couples, Ages & Stages Questionaires: Social Emotional (ASQ-SE) for the evaluation of the social development of the infants, Infant-Toddler Home Observation for Measurement of the Environment (IT-HOME) for the evaluation of the home based learning environment of the mother and the infant, and the Maternal Behavior Rating Scale (MBRS) and the Child Behavior Rating Scale (CBRS) were used to evaluate mother-infant interaction. The measurement tools used in the research were applied face to face with the mothers during the visits to the home environment. After the initial level was determined, the Mother Education Program on Montessori Philosophy, which was the first stage of the Home Based Montessori Education Program, was implemented for eight weeks. After the completion of the first stage, the Home Based Montessori Practice Program section, which constitutes the second stage of the education program by making an interim evaluation and includes the studies and arrangements specific to mother-infant couples, was applied to mother-baby couples for eleven weeks. Although it was planned to last twelve weeks, because of the pandemic it lasted eleven weeks. Evaluations of independent variables were made during biweekly visits to the home environment. The data obtained in the research were analyzed with methods specific to single-subject studies and presented in graphics. As a result of the research, it was determined that the education program positively affected the social-emotional development of babies for A1-B1, A2-B2, A3-B3, A4-B4 couples; A regression was observed for A5-B5, where the Home Based Montessori Implementation Program could not be applied. When the findings on mother-infant interaction were examined, it was shown that the program had positive effects on mother-infant interaction. As a result of the research, it can be suggested that families participate in education programs to support their babies' development and strengthen their parenting skills, educators participate in training programs on Montessori education in infancy, researchers examine similar research problems with different methods, and lead the society in projects that will support development in infancy.