Suistimal farkındalık düzeyi: İç denetçiler üzerine bir araştırma
Level of fraud awareness: A study on internal auditors
Yazar: NAZEN KUNDAK USTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA SATICI
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Denetim ve Risk Yönetimi (Disiplinlerarası) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
21. yüzyılın başında çok uluslu şirketlerde yaşanan ünlü dolandırıcılık olayları sonrasında suistimale ilişkin bakış açısı oldukça değişerek; suistimali tespit etmeye ve önlemeye yönelik faaliyetler örtük bir bileşen olmaktan çıkmış ve bu durum yatırımcıların suistimal riskine karşı daha duyarlı hale gelmesine, iş ilişkilerine ve tedbir olanaklı mekanizmalara gösterilen ilgiyi arttırmaya sebebiyet vermiştir. Ulusal ve uluslararası standartlar özelinde iç denetimin suistimale ilişkin görev ve sorumlulukları netleştirilmiş ve suistimalle mücadeleye yönelik geliştirilen kavram ve metodojiler de önem kazanmıştır. 

Yapılan çalışmalar kapsamında çoğunlukla muhasebeciler, mali müşavirler ve bağımsız denetçiler merkeze alınmakta iken; suistimale ilişkin üst yönetime katkı sunmanın yanı sıra suistimalin tespit ve önlenmesinde güçlü bir savunma hattı niteliği taşıyan iç denetim de ön plana çıkmaya başlamıştır. Bu çalışmada, suistimal farkındalığının suistimal ile mücadeledeki önemi vurgulanarak, iç denetimin suistimalin tespit ve önlenmesindeki konumu açıklanmıştır. İç denetçilerin suistimale ilişkin görüşlerinin alınmasıyla yeni çalışmalara fayda sağlama, daha önce çalışılmayan bir konuyu ele alarak ve yapılmayan ampirik bir çalışmayı yaparak, yeni bir sentez ile literatüre katkı sunma motivasyonuyla; iç denetçilerin suistimal farkındalığını ölçmeye yönelik literatüre dayalı bir anket geliştirilmiştir. 

Türkiye'nin farklı kurum ve kuruluşlarında görev alan iç denetçilerin katılım sağladığı anket uygulaması çerçevesinde, demografik profil, suistimal tespit ve önleme teknikleri kullanım durumu ve teknoloji temelli tekniklerin kullanım durumunun suistimal farkındalığı üzerindeki etkileri çeşitli istatistiksel analizlerle test edilmiştir. Sonuç olarak, ankete katılan iç denetçiler çerçevesinde suistimal farkındalıklarının çok yüksek olduğu, araştırma kapsamında ele alınan demografik profile göre farkındalık ortalamalarında istatistiksel olarak bir fark olmadığı görülmüştür. Suistimal tespit ve önleme tekniklerinden elektronik yazışmaların gözetlenmesi, kurumlarda en az kullanılan yöntem olarak belirtilmesine karşın, iç denetçiler tarafından etkinliği yüksek olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
In the wake of the corporate fraud scandals at the turn of the 21st century, the perception of fraud has undergone a significant shift. Detection and prevention of fraud are no longer implicit components, and investors are now more attuned to the risk of fraud. As a result, there is increased interest in business relationships and safeguard mechanisms. National and international standards have clarified the duties and responsibilities of internal audit in relation to fraud. The concepts and methodologies developed to combat fraud have gained importance. 

While accountants, financial advisors, and independent auditors are mostly focused on in the studies, internal audit has come to the forefront as a strong line of defense in detecting and preventing fraud, as well as contributing to senior management regarding fraud. This study emphasises the importance of fraud awareness in combating fraud and explains the role of internal audit in fraud detection and prevention. A literature-based questionnaire was developed to measure the fraud awareness of internal auditors. The motivation behind this study was to contribute to the literature with a new synthesis by addressing a topic that has not been studied before and by conducting an empirical study that has not been done before.

Within the framework of the survey application in which internal auditors working in different institutions and organizations in Türkiye participated, the effects of demographic profile, the use of fraud detection and prevention techniques and the use of technology-based techniques on fraud awareness were tested with various statistical analyzes. As a result, it has been observed that the fraud awareness of the internal auditors participating in the survey is very high, and there is no statistical difference in the averages of awareness according to the demographic profile considered within the scope of the research. Although surveillance of electronic correspondence, one of the fraud detection and prevention techniques, was stated as the least used method in organizations, even though its effectiveness was evaluated as high by internal auditors.