Sinop'ta doğal yayılış gösteren rezene (Foeniculum vulgare Mill.) bitkisinin çevre kirliliği ile mücadelede fitoremediasyon potansiyelinin belirlenmesi
Determination of the phytoremediation potential of fennel (Foeniculum vulgare Mill.) plant, naturally distributed in Sinop, in fighting against environmental pollution
Yazar: ENES FURKAN YAVAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER ELKIRAN
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası Çevre Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Fitoremediasyon = Phytoremediation

Özet:
Bu çalışmada Sinop ilinde doğal yayılış gösteren Rezene (Foeniculum vulgare Mıll.) bitkisinin fitoremediasyon potansiyeli belirlenmeye çalışılmıştır. Rezene bitkisinin fitoremediasyon potansiyellerini değerlendirmek amacıyla bitkilerin kök, gövde, yaprak ve kök bölgesi topraklarında metal analizleri (Zn, Mn, Cu ve Fe) gerçekleştirilmiştir.  ICP-MS cihazı kullanılarak ağır metal konsantrasyonları elde edilmiş ve biyoakümülasyon faktörü (BAF), zenginleştirme faktörü (ZF) ve translokasyon faktörü (TF) değerleri hesaplanmış ve bitkiler fitostabilizasyon ve fitoekstraksiyon kabiliyetleri yönünden değerlendirilmiştir. Jeo birikim indeksi kullanılarak ise alınan toprak örneklerinin kirlilik düzeyleri belirlenmiştir. Çalışma sonucunda; Mn ve Cu ağır metallerinin BAF, TF ve ZF değerleri sınır değer olan 1'den yüksek bulunmuş ve rezene bitkisin bu iki ağır metal için fitoekstraksiyon yönteminde kullanılabileceği değerlendirilmiştir. Cu ve Mn elementlerinin analiz sonuçlarına göre bitkini topraktan birikim ve taşınma yapması bu elementler için rezene bitkisinin hiperakümülatör potansiyelinin olduğunu göstermektedir. Fe ağır metalinin ise alınan örneklerde en çok birikim yapan element olduğu görülürken topraktan alınan miktarın büyük çoğunluğunun köklerde tutulduğu görülmüştür. BAF değerinin çok yüksek oranlarda olduğunu da göz önüne alırsak Fe elementi için "fitoekstraktör" ve "fitostabilizatör" olduğunu söyleyebiliriz. Analiz sonuçlarına göre kullandığımız parametreler ile hesaplamalarda, rezene bitkisinin Zn elementi açısından "fitoekstrakte potansiyeli" (akümülatör veya hiperakümülatör) olabileceği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, the phytoremediation potential of Fennel (Foeniculum vulgare Mill.), which naturally occurs in Sinop province, has been investigated. To assess the phytoremediation potentials of fennel, metal analyses (Zn, Mn, Cu, and Fe) were conducted in the roots, stems, leaves, and root zone soils of the plants. Heavy metal concentrations were obtained using an ICP-MS device, and bioaccumulation factor (BAF), enrichment factor (EF), and translocation factor (TF) values were calculated. The plants were evaluated for their phytostabilization and phytoextraction capabilities based on these factors. The pollution levels of the soil samples were determined using the Geoaccumulation Index. The results of the study revealed that the BAF, TF, and EF values for Mn and Cu heavy metals were higher than the threshold value of 1, suggesting that fennel could be utilized in the phytoextraction method for these two heavy metals. According to the analysis results of Cu and Mn elements, the accumulation and translocation of these elements from the soil indicate the hyperaccumulator potential of fennel for these metals. While Fe was identified as the element with the highest accumulation in the samples, the majority of the extracted amount from the soil was found to be retained in the roots. Considering the significantly high BAF value, it can be concluded that fennel acts as a "phytoextractor" and "phytostabilizer" for Fe. Furthermore, based on the parameters used in the calculations and the analysis results, the study suggests that fennel has the "phytoextractor potential" (accumulator or hyperaccumulator) for the Zn element.