Metotreksatın neden olduğu hepatotoksisitede luteolinin etksinin değerlendirilmesi
Evaluation of luteolin effect on methotrexate induced hepatotoxicity
Yazar: DİDEM GEDİK
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER SEZER
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Karaciğer = Liver ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Kaspazlar = Caspases ; Luteolin = Luteolin ; Metotreksat = Methotrexate ; Oksidatif stres = Oxidative stress ; Sitotoksisite = Cytotoxicity

Özet:
Bu çalışmada metotreksat (MTX) kaynaklı karaciğer toksisitesine karşı luteolin (LUT) etkilerinin araştırılması amaçlandı. MTX çeşitli kanser türlerinde ve bazı inflamatuvar hastalıklarda, antineoplastik ve antiinflamatuvar ajan olarak yaygın şekilde kullanılan bir ilaçtır. Lösemi, lenfoma, uterus, göğüs, akciğer kanserleri de dâhil birçok kanser türlerinde sıklıkla kullanılır. MTX ile tedavi sürecinde ciddi yan etkilerin ortaya çıktığı bilinmektedir. Bu yan etkilere bağlı olarak klinikte kullanımı kısıtlanmaktadır. Artan serbest radikaller karaciğer de dâhil olmak üzere birçok dokuda hasara neden olmaktadır. 
LUT, flavonoid yapısında birçok bitkide doğal olarak bulunan bir maddedir. Güçlü antioksidan, antiinflamatuar ve antiapopitotik özellikleri mevcuttur. Önceki çalışmalarda antioksidan, serbest radikal önleyici ve kanser önleyici gibi etkilerinin bulunduğu gösterilmiştir. Ayrıca, LUT çeşitli ajanların sebep olduğu oksidatif strese bağlı karaciğer hasarını iyileştirdiği gösterilmiştir.
Çalışmada ağırlıkları 30-35 g arasında değişen toplam 32 adet Bab-c türü erkek fareler rastgele 4 gruba ayrıldı. Kontrol grubuna 5 gün boyunca serum fizyolojik (0,25 ml), DMSO grubuna 5 gün boyunca DMSO ve MTX grubuna 5 gün boyunca MTX (30 mg/kg) ip olarak uygulandı. MTX + LUT grubuna ise 5 gün boyunca LUT(30 mg/kg) ip olarak uygulandıktan 1 saat sonra MTX (30 mg/kg) ip olarak uygulandı. Son enjeksiyondan 24 saat sonra, kan örnekleri ve karaciğer dokuları anestezi altında alındı. Kanda ALT, AST, ALP değerlerine dokuda ise SOD, CAT, MDA göstergelerine bakılıp histolojik olarak incelemesi yapıldı.
MTX uygulanan grupta vasküler konjesyon, sinüzoidal dilatasyon, piknotik çekirdekli hepatositler gibi bulgular gözlendi. Bununla birlikte MTX uygulanan grubun kaspaz-3 seviyesi kontrol grubuna oranla daha yüksek bulunmuştur. LUT uygulanan grupta karaciğer hasarı daha az gözlemlendi. Yapılan biyokimyasal değerlendirmeler sonucunda, karaciğer dokusunda MTX ile artan MDA değerlerinin LUT uygulanan grupta azaldığı görülmüştür. MTX uygulanması ile azalan CAT değerini, LUT uygulaması değiştirmemiştir. MTX'ın ALT ve SOD düzeyleri üzerinde etkisi olmamıştır. MTX alan grupta ALP düzeyleri kontrol grubuna oranla yüksek bulunmuştur ve LUT uygulanan grupta anlamlı bir düşüş olmuştur. Tüm gruplarda karaciğer ağırlıkları açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır. 3, 4 ve 5.günlerde kontrol grubu ile MTX ve MTX+LUT uygulanan grup ile arasında kilo kaybı açısından anlamlı fark gözlenmiştir.
LUT tedavisi MTX kaynaklı karaciğer hasarını histolojik olarak azaltmış ve biyokimyasal göstergelerle desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hepatotoksisite, Metotreksat, Luteolin, Kaspaz-3, Oksidatif Stres

Abstract:
The aim of this study was to investigate the effects of luteolin (LUT) against methotrexate (MTX)-induced liver damage in mice. MTX is a chemotherapeutic drug used for the treatment of various types of cancer and some inflammatuary diseases. It is frequently used in many types of cancer, including leukemia, lymphoma, uterus, breast, lung cancers. It is known that serious side effects occur during the treatment with MTX. Clinical use of MTX is restricted due to these side effects. Increased free radicals cause damage to many tissues, including the liver. 
Luteolin is a naturally flavone derivative and found in many plants naturally. It has strong antioxidant, antiinflammatory and antiapoptotic properties. Previous studies have shown that it has antioxidants, free radical scavengers and anti-cancer agents. In addition, LUT has been shown to improve oxidative stress-related liver damage caused by various agents.
A total of 32 Balb-c male mice (weighing 30-35 g) were randomly divided into four groups. Control group was given saline (0.25 ml) for 5 days, DMSO group was given DMSO for 5 days and MTX group was given MTX (30 mg/kg) intraperitoneal (ip) for 5 days. MTX+LUT group was administered MTX (30mg/kg) 1 hour after administering luteolin (30mg/kg) ip for 5 days. 24 hours of the last injection, blood samples and liver tissues of the mice were collected under the anesthesia. ALT, AST, ALP values in blood and SOD, CAT, MDA indicators in tissue were examined as histologically.
MTX group showed vascular congestion, sinusoidal dilatation, hepatocyte with pyknotic nuclei. In addition, MTX group Caspase 3 levels were found to be high compared to control groups. The tissue damaged was relatively low in LUT group.  According to the biochemical findings, MDA levels were increased by the use of MTX in the liver tissues and these levels were improved in the LUT group. CAT levels which decreased by MTX could not be increased LUT treated group. MTX did not affect ALT and SOD levels. MTX group ALP levels were found to be high compared to control group and these levels were significantly decreased in the LUT group. There was no significant difference between liver weights in all groups. İn terms of weight loss, days at 3, 4 and 5 significant difference were observed between the control group and MTX and MTX+LUT groups.
In conclusion, LUT treatment decrease the MTX-induced liver histological injuries, and these results are supported with biochemical measurements.
Key Words: Methotrexate, Hepatotoxicity, Luteolin, Caspase-3, Oxidative stress