Aydın ili Efeler İlçesi'nde aile sağlığı merkezlerine başvuran kişilerde sigara içme sıklığı ve ilişkili etkenler
Cigarette smoking prevalence and related factors among patients in primary care centers in Aydin, Efeler
Yazar: BURCU ADAY AVCI
Danışman: PROF. DR. OKAY BAŞAK
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı = Family health ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Sigara içme = Smoking

Özet:
AYDIN İLİ EFELER İLÇESİ'NDE AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNE BAŞVURAN KİŞİLERDE SİGARA İÇME SIKLIĞI VE İLİŞKİLİ ETKENLER 
Epidemiyolojik çalışmalarla Grup 1 karsinojen olarak belirlenen sigara gerek doğrudan gerekse pasif duman maruziyeti nedeniyle pek çok ölümcül sağlık sorununa yol açmaktadır. Sigaraya bağlı olarak her yıl tüm dünyada yaklaşık 5 milyon insan hayatını kaybetmekte olup, sigaraya bağlı ölümler tüm erken ölümlerin beşte birini oluşturmaktadır. Sigaraya karşı oluşturulan stratejiler ve sigarayı bıraktırma mortalite ve morbiditeyi azaltmada son derece önemlidir.
Çalışmanın Amacı: Birinci basamakta 15 yaş ve üstü kişilerde sigara kullanma sıklığı ile kullanma özellikleriyle ve içicilerin sigarayı bırakma motivasyonlarıyla (tutum ve davranışlar)  ilişkili etkenlerin belirlenmesidir. 
Yöntem: Tanımlayıcı nitelikteki çalışma 01 Şubat 2018 – 31 Ekim 2018 tarihleri arasında Aydın Efeler İlçesi'nde rastgele yöntemle seçilen altı kentsel ve iki kırsal yerleşimli aile sağlığı merkezinde yapıldı. Örneklem büyüklüğü 888 olarak hesaplandı. Sosyo-demografik ve sigarayla ilişkili verilerin toplanması için geliştirilen anket, bir araştırmacı (BAA) tarafından yüz yüze uygulandı. 
Verilerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testi ile değerlendirildi. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra grupların karşılaştırılmasında normal dağılıma uyan sürekli değişkenler için t testi, uymayanlar için Mann Whitney U testi, kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare ve Fisher's exact testleri, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkenler üzerindeki etki derecesini belirlemek için çoklu lojistik regresyon analizleri yapıldı. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 888 kişinin yaş ortalaması 44,3±18,2 yıl ve çoğu kadın idi. Çalışmaya katılan %25,7'si sigara içmekteydi; %14,0'ı daha önce içmiş ve bırakmıştı. Sigara içmeyenlerde evde pasif maruziyet sıklığı %22,4'tü. Sigara kullananların çoğu 25-44 yaş aralığındaydı. İçicilerin çoğu daha önce bırakmayı denemiş, sağlık çalışanlarından sigarayı bırakmaya yönelik tavsiye almamış idi. 
Sigara içenlerin çoğunda nikotin bağımlılığı çok az derecede ve sigarayı bırakma ile ilgili motivasyon evreleri transteoretik modele göre değerlendirildiğinde çoğunluğu "düşünme" evresindeydi. 
Sigara içme durumu ile ilişkili etkenler lojistik regresyon analiziyle değerlendirildi; erkekler kadınlardan 1,8 kat, 25-64 yaş grubundakiler daha genç ve daha yaşlı olanlardan 1,6 kat, alkol kullananlar kullanmayanlardan 3,8 kat, orta düzeyde aylık aile geliri olanlar diğerlerinden 1,5 kat daha fazla sigara içmekteydi.  Hipertansiyonu olanlar olmayanlardan 2,2 kat ve diyabeti olanlar olmayanlardan 4,0 kat daha az sigara kullanmakta idi. 
Sigarayı bırakma motivasyonu ile ilişkili etkenlerin sigarayı bırakmayı düşünme üzerine etki derecelerini belirlemek üzere yapılan çoklu lojistik regresyon analizinde sigaraya başladığında bütün aile yapısına sahip olanlar ailesi bölünmüş olanlardan 5,9 kat, stresle başa çıkmanın bir aracı olarak sigaraya başlayanlar diğerlerinden 5,5 kat, daha önce bırakma deneyimi olanlar olmayanlardan 3,3 kat, nikotin bağımlılık düzeyi düşük olanlar yüksek olanlardan 2,9 kat ve sigara içmekten memnun olmayanlar memnun olanlardan 10,0 kat daha fazla sigarayı bırakmayı düşünmekteydi.
Sonuç: Çalışma sonuçlarımıza göre birinci basamakta 15 yaş ve üzeri gruptaki her dört kişiden biri sigara kullanmaktadır, sigara kullanmaya sıklıkla adölesan dönemde başlanmaktadır, en önemli başlama nedeni sosyal çevredir. Sigara içenlerin neredeyse yarısı yüksek düzeyde nikotin bağımlısı olup, daha önceden bırakmayı denemiş, çoğunluğu hemen olmasa da sigarayı bırakmak istemektedir ve neredeyse üçte ikisi herhangi bir sağlık çalışanından sigarayı bırakmaya yönelik bir tavsiye almamıştır. Aile hekimlerinin sigara bağımlılığı konusunda verecekleri eğitim ve öneriler büyük önem arz etmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Sigara, birinci basamak, Fagerstrom, transteoretik model, aile hekimi.

Abstract:
CIGARETTE SMOKING PREVALENCE AND RELATED FACTORS AMONG PATIENTS IN PRIMARY CARE CENTERS IN AYDIN, EFELER
Introduction: Cigarette smoke, which is identified as a "Group 1" carcinogen by epidemiological studies, causes many fatal health problems. Cigarettes kill approximately 5 million people every year around the world and at least one-fifth of all premature deaths are attributable to smoking. Smoking cessation and the strategies against smoking are extremely important in reducing mortality and morbidity.
Objective: To determine the prevalence of smoking and related factors in people aged 15 and above who received health care in primary health care centers.  And to identify factors which related to smoking cessation motivation (attitudes and behaviors) in smokers.
Material and Methods: This descriptive study was conducted at eight primary health care centers (6 urban and 2 rural ) were randomly selected in Aydin, Efeler.  Data were collected between February 1, 2018 - October 31, 2018. Sample size was calculated as 888. The questionnaire which was developed for the collection of socio-demographic and smoking-related factors, was applied face to face by a researcher (BAA).
Shapiro-Wilk test was used to detect the normal distribution of data. In addition to descriptive statistics. T-test and Mann Whitney U test were used for continuous variables. Categorical variables were compared with chi-square and Fisher's exact tests. Multiple logistic regression analyzes were performed to determine the associated variables. Significance level was accepted as p<0.05. 
Results: Of the 888 people participating in the study, 59.2% were female and the mean age was 44.3±18.2 years. 25.7% of participants were smokers and 14.0% were ex-smokers. Second-hand smoke prevalence was 22.4%. Most smokers were between the ages of 25-44. Most of the smokers had tried to quit before and had not received advice from health professionals to quit smoking.
In most smokers, nicotine dependence was low and were at the contemplation stage according to the transtheoretical model.  
According to logistic regression model about smoking status and related factors; males 1.8 times more than females, 25-64 year olds 1.6 times more than others,  alcohol users 3.8 times more than people who do not use alcohol,  people who had moderate monthly family income 1.5 times more than others, smoked cigarettes. Patients who had hypertension 2.2 times less than those without, patients who had diabetes 4.0 times less than those without, smoked cigarettes.
According to logistic regression model about motivational factors associated with smoking cessation; people who lived in intact married family 5.9 time more than those who had got seperated family, those starting smoke for overcoming stres 5.5 times more than others, those had previous quitting smoke experience 3.3 times more than those who never tried, people who had low nicotine addiction 2.9 times more than those who had high addiction, those who not satisfied to smoke 10.0 times more than others, thought about quitting smoke.
Conclusion: The result of this study; in the primary care, one out of every four people aged 15 and over were smokers, they had began to smoke cigarettes commonly during adolescence and social environment was the most important starting reason. Almost half of smokers displayed high nicotine dependence and they had experienced to quit smoke at least once. Most of them wanted to quit smoking, although not immediately and almost two-thirds of them had not received advice from health professionals to quit smoking. The training and recommendations of family physicians on smoking dependence are of great importance.
Key words: : Cigarette smoking, primary care, Fagerstrom, transtheoretical model, family physician.