Meşrutiyet Döneminde sosyal yardım cemiyetleri ve faaliyetleri (1908-1918)
Social aid associations in the constitutional Monarchy Era and their activities (1908-1918)
Yazar: YELİZ USTA
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sosyal yardım = Social assistance

Özet:
1908 yılında Meşrutiyet'in ilan edilmesi ve anayasanın yeniden yürürlüğe girmesi Osmanlı Devleti açısından yeni bir dönemin başlangıcı oluştur. II. Meşrutiyetin ilanıyla birlikte yaşanan göreceli özgürlük ortamında cemiyetlerin sayılarında büyük bir artış gerçekleşmiştir. Meşrutiyet Dönemi Sosyal Yardım Cemiyetleri ve Faaliyetleri (1908-1918) isimli tezde, Osmanlı Devleti'nde sosyal yardım cemiyetlerinin kurulmasıyla birlikte sosyal yardım anlayışının uğradığı değişim ve bu cemiyetlerin muhtaçlara yönelik faaliyetlerinin ele alınması amaçlanmıştır. Bununla birlikte Osmanlı Devleti'nde bu cemiyetlerin faaliyetleri neticesinde bir sivil toplum kültürünün gelişip gelişmediği konusu üzerinde de durulmuştur. Bu amaçla hazırlanan tez, giriş bölümünün ardından üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde öncelikli olarak sosyal yardım ve sivil toplum kavramları açıklanmış ardından Osmanlı toplumunda cemiyetlerin ortaya çıkışı ve bununla ilgili olarak hazırlanan Cemiyetler Kanunu'na yer verilmiştir.
İkinci Meşrutiyet'ten sonra kurulmuş olan yardım cemiyetleri üç ayrı bölümde incelenmiştir. Birinci bölümde Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti, Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti Hanımlar Merkezi, Hidmet-i Nisvan Cemiyet-i Hayriyesi ve Nisvan-ı Osmaniye İmdat Cemiyeti ele alınarak cemiyetlerin Osmanlı ordusundaki askerlere yönelik yardım faaliyetleri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise Cemiyet-i Hayriye-i Nisvaniye, Şişli Cemiyet-i Hayriye-i Nisvaniyesi, Teâli-i Nisvan Cemiyeti, Osmanlı Türk Hanımları Esirgeme Derneği ve Rehber-i Teavün Cemiyet-i Hayriyesi cemiyetlerin eğitim alanındaki faaliyetlerini ortaya koymak üzere incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Fukaraperver Cemiyetleri, Osmanlı Kadınları Şefkat Cemiyet-i Hayriyesi, Osmanlı Kadınları Terakkiperver Cemiyeti, Teâli-i Vatan Osmanlı Hanımlar Cemiyeti, Asker Ailelerine Yardımcı Hanımlar Cemiyeti, Şehit Ailelerine Yardım Birliği ve Bîkes Ailelere Yardımcı Hanımlar Cemiyeti ve yoksullara yönelik yardım faaliyetleri incelenmiştir.Tezin hazırlanmasında öncelikli olarak Başbakanlık Osmanlı ve Kızılay Arşivlerinde bulunan belgelerden yararlanılmıştır. Arşiv belgeleri dışında dönemin gazete ve dergileri, devrin yazarlarının kitap ve makaleleri kullanılmıştır.

Abstract:
The proclamation of constitutional monarchy in 1908 and the entrance into force of the constitution again become the beginning of a new era for the Ottoman State.There had been a great increase in the number of associations thanks to the environment of relative liberty emerged with the proclamation of Second Constitutional Monarchy. The thesis titled Social Aid Associations in the Constitutional Monarchy Era and Their Activities(1908-1918)aimed toelaborate on the change in the perception of social aid in the Ottoman State with the establishment of social aid associations and the activities of these associations targeting the people in need.In addition to this, the issue of whether a sense of civil society within the Ottoman State in consequence of the activities of these associations developed or not was also considered.The thesis prepared with this objective is composed of three chapters in addition to the introduction part. The concepts of social aid and civil society were firstly explained in the introduction part, as well as the emergence of associations in the Ottoman society and The Law of Associations adopted in this scope. 
Social aid associations established after Second Constitutional Monarchy were examined under three different chapters. The first chapter deals with the Committee of National Defense (Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti), the Ottoman Red Crescent Association Women's Center (Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti Hanımlar Merkezi), Women Benevolent Service Association (Hidmet-i Nisvan Cemiyet-i Hayriyesi) and Ottoman Women Aid Association (Nisvan-ı Osmaniye İmdat Cemiyeti) and their aid activities targeting Ottoman soldiers. The second chapter examines the Women Benevolent Association (Cemiyet-i Hayriye-i Nisvaniye), Şişli Women Benevolent Association (Şişli Cemiyet-i Hayriye-i Nisvaniyesi), Women's Improvement Association (Teâli-i Nisvan Cemiyeti), Ottoman Turkish Women Protection Association (Osmanlı Türk Hanımları Esirgeme Derneği) and Guide to Aid Benevolent Association (Rehber-i Teavün Cemiyet-i Hayriyesi) and their activities related to education. The third chapter focus on the Associations Supporting of the Poor (Fukaraperver Cemiyetleri), Ottoman Women Compassion Benevolent Association (Osmanlı Kadınları Şefkat Cemiyet-i Hayriyesi), Progressive Ottoman Women Association (Osmanlı Kadınları Terakkiperver Cemiyeti), Ottoman Women for the Improvement of the Homeland Association (Teâli-i Vatan Osmanlı Hanımlar Cemiyeti), Association of the Women Supporting Soldiers' Families (Asker Ailelerine Yardımcı Hanımlar Cemiyeti), Union for Aiding Martyr's Families (Şehit Ailelerine Yardım Birliği) and Association of the Women Supporting Alone Families (Bîkes Ailelere Yardımcı Hanımlar Cemiyeti) and their activities targeting the poor. 
The thesis is prepared with the documents primarily taken from the Ottoman Archive of the Prime Ministry and Red Crescent Archive. In addition of archive documents, the newspapers and magazines of the era, the books written by the authors of the era and the journal articles were used.