Duygusal yaşantılarda ve duygusal düzenlemede gözlenen bireysel farklılıkların çok boyutlu olarak değerlendirilmesi
Multi-dimensional evaluation of individual differences observed in emotional experience and emotional regulation
Yazar: KADER ŞARLAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CEM ŞAFAK ÇUKUR
Muğla Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygu = Emotion ; Kişilik profilleri = Personality profiles ; Kişilik testleri = Personality tests

Özet:
Giriş/Amaç: Farklı araştırmacıların odaklandığı konulardan bir tanesi önemli bir bireysel ayrılık değişkeni olarak farklı kişilik özelliklerinin bireyin yaşadığı duygusal deneyimleri nasıl etkilediği sorusu üzerine odaklanmaktadır. Kişiliğin tanımlanması ve açıklanmasında oldukça farklı kuramsal yaklaşımlar bulunmasına rağmen; kişilik ve duygu ilişkisini inceleyen çalışmalarda özellik kişilik yaklaşımını yansıtan ?Beş Faktörlü Kişilik? (Big Five Personality Approach) modeli sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışmada da beş faktör kişilik modeline göre geliştirilmiş kişilik ölçekleri bağlamında duygu-kişilik ilişkisi incelenecektir.Yöntem: Kişilik türleri ve duygusal yaşantı örüntüleri arasındaki ilişki bu alanda geliştirilen ölçekler yoluyla belirlenmiştir. İlk uygulamada Beş Faktör Kişilik Modeli Envanteri ve sosyo-demografik özellikleri içeren anket soruları öğrencilere uygulanmıştır. İkinci uygulama iki hafta sonra genel duygusal yaşantı ölçekleri (Derogatis duyuş denge ölçeği, pozitif ve negatif duygu ölçeği) uygulanmıştır. Bir hafta sonra duygusal yaşantı ölçeklerinden pozitif ve negatif duygu ölçeği (PANAS) tekrar uygulanmıştır. Daha sonraki uygulamalarda birer gün arayla 15 gün boyunca ölçümler alınarak tekrarlanmıştır.Bulgular: Araştırmaya katılanların 97'si (%60.60) kadın, 63'ü (%39.40) erkek olmak üzere toplam 160 kişiden oluşmaktadır. Kişilik türleri ile duygusal yaşantılar arasındaki ilişki incelediğinde; dışadönüklük boyutu ile olumlu duygular arasında pozitif (r= .67, p < 0.01) yönde bir ilişki gözlenmiştir. Duygusal tutarsızlık ile olumlu duygular arasında (r = -.67, p < 0.01) arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur.Sonuç: Kişilik türlerinden dışadönüklük ve gelişime açıklık boyutu ile olumlu duygular arasında pozitif yönde bir ilişki, geçimlilik boyutu ile olumsuz duygular arasında negatif yönde ilişki çıkmıştır.

Abstract:
indicated that results of many researches showed data saying that there is a close relationship between emotions and personality dimensions. In recent years, the studies examining the emotion-personality relation by personality tests developed according to Five Factors Personality Model determined that two basic emotional dimensions (positive and negative emotions) have relation with Five Factors Personality Model. Performed studies have focused on a limited section of emotions or examined the relations between personality types in a limited number and emotions. In this study, 5 different personality characteristics we have measured by Five Factors Personality Inventory have been associated with different emotional processes (emotional life patterns, emotional regulation, emotional expressitivy). Decided scales for each variable have been turned into research packages and they have been applied to participants in small groups by researcher. Sample group has been formed by 160 people of 97 (%60.60) women, and 63 (%39.40) men who have been selected randomly. Scales have been applied to 160 university students in 2006-2007 Educational Year. Obtained data have been transferred into computer environment by using SPSS 11.00 program, and this program has been used for analyzing the data. In the study, descriptive statistics of all variables have been given at first, and then correlations of related variables have been calculated. Later on, simple and hierarchical regression models have been used to show the relation between these variables. A positive relation between extraversion dimension of Five Factors Personality Model (r= .67, p < 0.01) and openness for improvement dimension (r = .44, p < 0.01) with positive emotions has been observed. There has been a negative (r = -.42, p < 0.01) relation between clemency dimension and negative emotions. When the correlation between factors of Five Factors Personality Model with emotional regulation sub-dimension reappraisal and suppress sub-dimensions has been examined; a positive relation between extraversion dimension and reappraisal (r= .82, p < 0.01), and a negative relation with emotional unstableness (r=-.73, p < 0.01) have been observed. A negative relation between suppress sub-dimension and extraversion (r =.-.76, p < 0.01), and a positive relation with emotional unstableness sub dimension (r =.83, p < 0.01) have been observed. When emotional outward reflection correlations of participants have been examined by Five Factors Personality Model; a negative relation between extraversion and negative emotional expressitivy (r= -.59, p < 0.01), and a positive relation with positive emotional expressitivy (r =.86, p < 0.01) have been observed. As a result, it has been determined that there is a relation between personality and emotional life patterns. The research is a leading one for the other researches since it is the first study carried out in Turkey.