Analitik hiyerarşi süreci yöntemi ile kredi derecelendirme kriterlerinin değerlendirilmesi
Assessment of the credit rating criteria by analytic hierarcy process method
Yazar: DOĞUŞ ÖĞMEN
Danışman: PROF. DR. ÖCAL USTA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Analitik hiyerarşi yöntemi = Analytical hierarchy method ; Kredi derecelendirme = Credit rating ; Kredibilite = Credibility ; PROMETHEE yöntemi = PROMETHEE yöntemi ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Finansal kurumlar kredi verme fonksiyonlarını gerçekleştirirken kredi talebinde bulunan kişi veya kuruluşun kredibilitesi ile ilgili önemli bir karar vermeye çalışırlar. Kredi taleplerin değerlendirilmesi sürecinde kurumlar etkin karar almak için finansal ve karlılık oranları gibi birçok kriteri dikkate alarak karar vermek zorundadırlar. Karar sürecinde birçok kriterin süreçte yer alması ise kararı ve analizleri zorlaştıran bir unsurdur. Süreci ve kararı kolaylaştırmak için özellikle zor değerlendirilen karar elemanlarının kıyaslamasını gerektiren karmaşık kararlarda kriterleri ve alternatifleri sayısallaştırıp sıralayabilen Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılabilir.
Bu çalışmada, AHS kullanılarak kredi derecelendirme kriterlerinin önem ağırlıkları ve sıralamaları belirlenmeye çalışılmıştır. Banka uzmanlarının değerlendirmeleri ile yapılan analizler sonucunda ağırlıklandırma ve sıralama yapılmış ve karlılık ana kriterinin kredi derecelendirme kararında en önemli ana kriter olduğu tespit edilmiştir. 
Çalışmanın uygulama bölümünde, çok kriterli karar verme yöntem çeşitlerinden olan Analitik Hiyerarşi Süreci ve PROMETHEE sıralama yöntemleri kullanılmıştır. AHS yöntemi problemi tüm süreçleri ile ele alır. Ana kriter ve alt kriterlerin katkılarını farklı bir şekilde değerlendirir. 
Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi gerçek yaşama benzeyen basit bir yapıya sahip olması, kalitatif ve kantitatif kriterleri göz önünde bulundurmasından dolayı birden fazla alanda karşılaşılan karmaşık problemleri çözmekte kullanılır. Promethee yöntemi alternatifleri farklı tercih fonksiyonlarına göre değerlendirir daha sonra bu alternatiflere dayalı kısmi ve tam sıralamanın elde edilmesiyle ayrıntılı analizlerin gerçekleştirilmesini kolaylaştırır.
Bu bağlamda işletmelerin ana ve alt kriterleri olarak finansal oranları kullanılmış ve bu oranlar ağırlıklandırılarak hiyerarşik yapı meydana getirilmiştir.  Uygulamanın sonucunda işletmelerin kredi puanlarının toplamı hesaplanmıştır. Elde edilen kredi puanları Promethee sıralama yöntemine aktarılarak kredibilitesi en iyi olan işletme belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kredi Derecelendirme, Analitik Hiyerarşi Süreci, AHS, Promethee, Çok Kriterli Karar Verme.

Abstract:
When financial corporations actualize the credit making functions, They try to make an important decision about the person claiming credit or credibility of the establishment. The corporations in process of assessment of loan demand have to make decision by paying attention to many criteria like financial and profitibality ratios to take decision influentially. Lots of the criteria take part in the decision is a factor making the decision and analyses difficult. Analytic Hierarcy Process (AHP) which can order and digitize the criteria and alternatives in complex decisions entailing comparison of the decision elements evaluated hard especially can be used for making the process and decision easier.
In this study, the importance weight and ranking of the credit rating criteria had been tried to get determined by AHP method was used. As a result of the analysis made by evaluations of the bank specialists, the weighting and ranking had been made and determined that the key criterion of profitability was the most important key criterion.
In the application chapter of study, Analytic Hierarcy Process and Promethee ordering methods which are types of Multi-Criteria Decision Making Method had been used. AHP method tackles a problem with its whole process. That evaluates the contributions of the key and sub-criteria differently.
Analytic Hierarcy Process gets used in solving the complex problems encountered in many fields because of considering the qualitative and quantitative criteria and holding a simple structure looking like the real life. Promethee Method evaluates the alternatives for different preference functions and then this method makes the detailed analyses get actualized by partial and total ranking gets obtained based on these alternatives easy.
In this context financial ratios of the companies as the key and sub-criteria had been used and the hierarchical structure had been created by these ratios were weighted . As a result of the application the total of credit scores of the companies had been computed. The company which has the best credibility had been determined by the credit scores obtained were transferred to PROMETHEE Ordering Method.

Keywords: Credit Rating, Analytic Hierarcy Process, AHP, PROMETHEE, Multi-Criteria Decision Making,