Çocukluk çağı lösemi ve lenfomalarında geç endokrin yan etkilerden tiroid işlev bozuklukları
Thyroid dysfunction: An endocrine late effect of childhood leukemia und lymphoma
Yazar: ESRA DEVECİOĞLU
Danışman: PROF. DR. H. NURÇİN SAKA
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Endokrin sistem = Endocrine system ; Lenfoma = Lymphoma ; Lösemi = Leukemia ; Tiroid bezi = Thyroid gland ; Tiroid fonksiyon testleri = Thyroid function tests ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Modern tıptaki ilerlemeler sayesinde erişkin yaşa ulaşan çocukluk çağı kanser hastaları çoğalmakta, ancak neredeyse her üç hastadan ikisinde uzun dönemde kanser tedavisine bağlı yan etkiler görülmektedir. Nörolojik, kardiyak, pulmoner ve hematolojik-onkolojik sorunlar gibi çok sayıda yan etki görülse de günümüzde endokrinolojik sorunlar ilk sırada yer almakta, tiroid işlev bozuklukları da bu grupta önemli bir yer tutmaktadır.Bu çalışmada İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Pediatrik Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalı'nda 1993-2005 seneleri arasında tedavi görmüş, tedavinin bitiminden itibaren en az 2 yıl geçmiş, yaşları 6-25 yıl arasında değişen, ulaşılabilinen toplam 80 lösemi ve lenfoma olgusunda tedaviye bağlı geç dönemde görülen tiroid işlev bozukluklarının incelenmesi amaçlandıRetrospektif başlayıp, prospektif ilerleyen, Haziran 2009 ile Ağustos 2010 tarihleri arasında süren kesitsel çalışmamıza toplam 80 hasta alındı. AML(n:5), süt çocuğu ALL(n:1) ve NHL hastalarının(n:4) sayısı az olduğundan sadece 70 hasta (44 ALL, 26 HL) genel değerlendirmeye alındı. ALL hastalarının 23'ü erkek, 21'i kız ve yaş ortalaması 15 ± 5,2 yaş (6-25 yaş) idi. HL hastalarının 21'i erkek, 5'i kız ve yaş ortalaması 15,5 ± 4,1 yaş (6-23 yaş) idi. Takipli olan veya takibe alınan hastaların 2009-2010 tarihleri arasında yapılmış olan serum sT4, TSH, tiroid antikor düzeyleri ve tiroid ultrasonu sonuçları dosyalarından kaydedildi. Yaşları 18'i geçmiş ve il dışında ikamet eden hastaların kan örnekleri alınarak İ.T.F İç hastalıkları Merkez Biyokimya Lab.'da elektrokemilüminesans immunoljik yöntemle çalışıldı. Değerleri referans aralığında saptanmayan hastaların testleri bir ay arayla ikinci kez tekrarlandı. Primer hipotiroidi veya sekonder hipotiroidi, otoimmun tiroidit, primer kompanse hipotiroidi, tiroid nodülü olan hastalar tiroid işlev bozukluğu olan hastalar grubunda değerlendirildi.Tiroid işlev bozukluğu ALL hastalarının % 18.8'inde, HL hastalarının ise % 50'sinde saptandı. Tiroid işlev bozukluğu saptanan hastalarda tedavi sonrası geçen süre 2-16 yıl idi. Her iki grupta da aile öyküsü, tanı aldıkları yaş, cinsiyet, tedavi bitiminden itibaren geçen süre gibi faktörlerin tiroid işlev bozukluğunun ortaya çıkmasında fark yaratmadığı görüldü, yine aynı şekilde yüksek doz ve düşük doz kemoterapi alan hastalar arasında da bu açıdan anlamlı fark saptanmadı. HL hastalarında ALL hastalarına göre daha fazla oranda tiroid işlev bozukluğu görülmesi HL hastalarının doğrudan boyun bölgesine radyoterapi almalarına bağlandı.Sonuç olarak çalışmamızda da gösterildiği gibi kanser tedavisi gören hastalarda geç endokrin yan etkiler 2 yıl gibi kısa bir sürede de ortaya çıkabilmektedir. Bu durum hastaların sosyal ve fiziksel yaşamını yakından etkilemektedir. Bu nedenle kanser tedavisi sonrası hastaların düzenli aralıklarla izlemi ve gerektiğinde destek tedavilerin sağlanması tedavi başarısı ve sağlıklı bir yaşam için gereklidir.

Abstract:
Thyroid dysfunction: An endocrine late effect of childhood leukemia and lymphomaOne of the most significant advances of modern medicine has been the ability to treat childhood cancer effectively. Most of the childhood cancer survivors reach adult ages but nearly two-thirds of them suffer late effects due to therapy or underlying condition. Late effects of cancer therapy in the order of occurance rate, are endocrine problems, neurocognitive dysfunction, cardiopulmonary compromise, subsequent malignancies et etc. Thyroid dysfunction is one of the most common endocrine problems.The aim of this study was to identfy and examine thyroid dysfunction develop as late effects of chilhood leukemia and lymphoma. We have been able to contact with 80 patiens (ages differing between 6-25 years) who were treated for childhood leukemia and lymphoma throughout 1993-2005 in Istanbul Medicine Faculty Pediatric Hematology-Oncology Department. Patients had been in complete remission for at least 2 years following their treatment. The study started on June 2009 and finished on August 2010.We complied both retrospective and prospective data. Out of 80 patients, five of them were diagnosed as AML, one patient was diagnosed as infant ALL and three patients were diagnosed as NHL. Because AML, infant ALL and NHL patients was a small group, we excluded their analysis from the general assessment and grouped the patients as ALL and HL. Out of 44 ALL patients, 23 of them are male patients and 21 of them are female patients The average age at diagnosis was 15 ± 5.2 years (6-25 years). Out of 26 HL patients, 21 of them are male, and 5 of them are female. The average age at diagnosis was 15,5 ± 4,1 (6-23 years). We recorded the results of thyroid function tests and thyroid USG of all patients which were taken between June 2009 and August 2010. We took the blood samples of the patients which hasn?t been followed up and measured their thyroid hormone levels by electrochemolumininescence assays. We repeated the tests one month later if the results were abnormal. We grouped the patient who has primary hypothyroidism, secondary hypothyroidism, otoimmun thyroiditis, subclinic hypothyroidism and thyroid nodules as the patients with thyroid dysfunction.Eight ALL patients (%18.8) and thirteen HL patients(%50) showed thyroid dysfunction. There was no correlation between the occurrence of thyroid dysfunction and patients? gender, age at diagnosis, family history, the time passed after the end of the treatment. Also we didn?t recognize any difference between the patients who have been exposed to low-dose and high-dose chemotherapy. We observed that HL patients develop thyroid dysfunction at a rate higher then ALL patients due to the reason that their tyroid region was exposed to radiotherapy therapy during their treatment.In conclusion, the survivors of childhood leukemia and lymphoma may develop late endocrine effects as early as two years after treatment or may become apparent 16 years after treatment. The risk of late effects of cancer therapy has significant implications on the social and physical life of the patient. Accordingly, keeping general physical examinations and regular follow-up care and taking additional treatment if necessary, are keys for the survivors of deadly childhood cancer to manage late and long term effects of cancer treatment and maintain a healthy life.