Stresle başa çıkma tarzları, ruminatif düşünce biçimi ve bilinçli farkındalığın uyku kalitesine etkisi
The effects of styles of coping with stress, ruminative thought style and mindfulness on sleep quality
Yazar: GÜLBEN DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. G. SERAP TEKİNSAV SÜTCÜ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Ruminatif düşünme = Ruminative thinking ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Ölçekler = Scales

Özet:
İnsanın yaşamını sürdürebilmesi için en temel gereksinimlerinden olan uyku, hem psikolojik hem de fizyolojik sağlığı doğrudan etkilemektedir. Nitekim kişinin uyandıktan sonra kendini dinlenmiş, enerjik, zinde ve yeni güne hazır hissetmesi anlamına gelen uyku kalitesi genel sağlığın en önemli göstergelerinden biridir. Bu çalışmada uykuyu etkileyebilecek faktörlerden stresle başa çıkma tarzları, ruminatif düşünce biçimi ve bilinçli farkındalığın uyku kalitesine etkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Çalışmanın örneklemi ise 18-64 yaş aralığındaki 332 yetişkin bireyden oluşmaktadır. Bu doğrultuda katılımcıların demografik özelliklerini değerlendirmek için Kişisel Bilgi Formu, uyku kalitelerini değerlendirmek için Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), stresle başa çıkma biçimlerini değerlendirmek için Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ), ruminatif düşünce biçimi eğilimlerini değerlendirmek için  Ruminatif Düşünce Biçimi Ölçeği (RDBÖ) ve bilinçli farkındalık düzeylerini değerlendirmek için Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği - Kısa Formu (BFBFÖ-KF) kullanılmıştır. Yapılan analizlerde, problem odaklı başa çıkma ve bilinçli farkındalık düzeylerindeki artışın uyku kalitesinde iyileşmeyle ilişkili olduğu görülürken; duygu odaklı başa çıkma ve ruminatif düşünce biçimi düzeylerindeki artışın uyku kalitesinde kötüleşmeyle ilişkili olduğu görülmüştür. Yürütülen hiyerarşik regresyon analizinde ise, uyku kalitesinin kötüleşmesinde problemlem odaklı başa çıkmanın negatif yönde, duygu odaklı başa çıkmanın ise pozitif yönde etkisinin anlamlı olduğu görülürken, modele ruminatif düşünce biçimi ve bilinçli farkındalık eklendiğinde bu anlamlı etkinin ortadan kalktığı görülmüştür. Son modelde ise uyku kalitesinin kötüleşmesinde ruminatif düşünce biçimi pozitif yönlü,  bilinçli farkındalığın ise negatif yönlü katkılarının anlamlı olduğu görülmüştür. Sonuç itibariyle, uyku kalitesini açıklamada ruminatif düşünce biçimi ile bilinçli farkındalığın stresle başa çıkma tarzlarından daha etkili olduğu tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, literatürdeki bilgiler ışında tartışılmıştır.

Abstract:
Sleep, which is one of the most basic needs for humans to survive, directly affects both psychological and physiological health. Sleep quality is one of the most important indicators of general health means that a person feels rested, energetic, and ready for the new day after waking up. In this study, it was aimed to investigate the effects of coping styles, ruminative thinking and mindfulness on sleep quality. The sample of the study consists of 332 adult individuals between the ages of 18-64. In this direction, Personal Information Form was applied to assess the demographic characteristics of the participants, the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) was applied to assess the sleep quality, the Coping Style Scale (CSS) was applied to assess the ways of coping with stress, Ruminative Thought Style Questionnaire (RTSQ)  was applied to assess the ruminative thinking style tendencies, Five Facet Mindfulness Questionnaire - Short Form (FFMQ-SF) was applied to assess the level of mindfulness. According to the results, it was seen that the increase in problem-focused coping and mindfulness levels was associated with improvement in sleep quality, while the increase in emotion-focused coping and ruminative thinking styles were associated with worsening sleep quality. In the hierarchical regression analysis, it was observed that problem-focused coping had a negative effect and emotion-focused coping had a positive effect on worsening sleep quality. In the last model, it was seen that the positive contribution of ruminative thinking style and the negative contribution of mindfulness to the worsening of sleep quality were significant. The conclusion has pointed out that ruminative thinking style and mindfulness are more effective than coping styles in explaining sleep quality. The findings obtained from the study were discussed in the light of the literature.