Yeme davranış ölçeği (AEBQ) ile Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin yeme davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of eating behaviors of Selcuk University Medical Faculty's students with the eating behavior scale (AEBQ)
Yazar: SÜMEYYE KOÇ
Danışman: PROF. DR. ESMA MENEVŞE
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Biyokimya = Biochemistry ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aç kalma = Fasting ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Ghrelin = Ghrelin ; Hormonlar = Hormones ; Leptin = Leptin ; Serotonin = Serotonin ; Tokluk = Satiety ; Öğrenciler-tıp = Students-medical

Özet:
Amaç: Çalışmamızda, Selçuk Üniverstesi Tıp Fakültesinde öğrenim gören öğrencilerin yeme davranışlarının tespit edilerek, sosyo demografik özellikleri ile olan ilişkilerinin değerlendirilmesi ve bazı hormonların yeme davranışlarında etkileyici temel faktör olabileceği düşünülerek biyokimyasal mekanizmalar ile bağlantılarının incelenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntemler: Çalışma kesitsel tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi' nde eğitim alan toplam 6 sınıftan 388 gönüllü öğrenci çalışmaya dahil edildi. Öğrencilere sosyo-demografik bilgileri alınarak ve 'Yetişkin Yeme Davranışı Ölçeği (Adult Eating Behaviour Questionnaire - AEBQ)' soruları uygulandı. Tüm veriler SPSS istatistik programı kullanılarak değerlendirildi.
Bulgular: Öğrencilerin %59,5'i kadın, %40,5'i erkektir. BKİ' ne göre öğrencilerin %8,2'si zayıf, %70,1'i normal, %17,8'i hafif kilolu, %3,9'u obezdir. Öğrencilerin ortalama 3 öğün yaptıkları tespit edilmiştir. En fazla kahvaltı öğünü, en az ise akşam öğününü atladıkları görülmüştür. Zayıf olanlar yüksek oranda öğle öğününü, normal ve fazla kilolu + obez olanların ise yüksek oranda kahvaltı öğünlerini atladıkları görüşmüştür. Çalışmamız da yemek keyfi faktörü ile cinsiyet, harçlık durumu, BKİ ve öğün sayısı değişkenleri arasında istatistiksek olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p=0,019, p=0,012, 0=0,020, p=0,001). Kadınların, erkeklere göre daha fazla yemekten keyif aldıkları saptanmıştır. Duygusal aşırı beslenme kadınlarda daha fazla görülmüştür. Zayıf olan kişilerde duygusal aşırı beslenme en az görülürken, duygusal yetersiz beslenme en fazla görülmektedir. Gıda huzursuzluğu faktörü ile egzersiz değişkeni arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p=0,002). Harçlık durumları yetersiz olan kişilerde gıda duyarlılığı yüksek bulunmuştur. Açlık faktörü ile cinsiyet, harçlık durumu ve öğün sayısı değişkenleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,0001, p=0,005, p<0,0001). Yemede yavaşlık faktörü kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olduğu görülürken, fazla kilolu kişilerde zayıf olanlara göre daha düşük olduğu saptanmıştır. Doygunluk duyarlılığı faktörü, kadın, egzersiz yapan (<150 dk./hafta), zayıf, akraba yanında kalan öğrencilerde daha yüksek olduğu saptanmıştır. 
Sonuçlar: Katılımcıların yeme davranışları yemek keyfi, duygusal aşırı beslenme, duygusal yetersiz beslenme, gıda huzursuzluğu, gıda duyarlılığı, açlık, yemede yavaşlık, doygunluk duyarlılığı olmak üzere sekiz faktörde incelenmiştir. Yeme davranışlarını daha çok yaşanılan yer, öğün sayısı, atlanılan öğün, BKİ, egzersiz ve harçlık durumlarının etkilediği tespit edilmiştir. Yeme davranışlarının kilo yönetiminde çift yönlü etkili ve önemli olduğu anlaşılmıştır. Yapılan literatür çalışmalar sonucunda özellikle dopamin, serotonin, ghrelin, oreksi, leptin, nesfatin-1, amylin, kolesistokinin, obestatinin yeme davranışlarında önemli role sahip olduğu bildirilmiştir. Öğrencilerin yeme davranışlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi, ileri yaşlarda doğru beslenme alışkanlıklarının kazanılmasıyla yetersiz ve dengesiz beslenmenin neden olduğu sağlık sorunları engellenebileceği kanaatine varılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Açlık-Tokluk Hormonları; Beden Kitle İndeksi; Duygusal Yeme; Tıp Fakültesi Öğrencileri; Yeme Davranışları

Abstract:
Objective: The present study wasaimed to identify the eating behaviors of medical faculty's students, to evaluate their relationship with their sociodemographic characteristics, and to investigate them biochemical mechanismby considering that some hormones may be the influential basic factors in eating behaviors.
Materials and Methods: The study is a cross-sectional descriptive type of research. 388 volunteer students (totally 6 class, n=388) studying at Selçuk University Faculty of Medicine were included in the study. Socio-demographic information and the 'Adult Eating Behaviour Questionnaire (AEBQ)' questions prepared and implemented to the students. All data were evaluated using the SPSS statistics program.
Results: 59.5% of the students were female and 40.5% were male. According to BMI, 8.2% of the students were underweight, 70.1% were normal weight, 17.8% were overweight, and 3.9% were obese. It was determined that the students had an average of 3 meals per day. They were most likely to skip breakfast and least likely to skip dinner. It was observed that the underweight students were more likely to skip lunch, while the normal and overweight + obese students were more likely to skip breakfast. In our study, a statistically significant relationship was found between the food enjoyment factor and the variables of gender, allowance status, BMI, and number of meals (p=0.019, p=0.012, p=0.020, p=0.001). It was found that women enjoyed food more than men. Emotional overeating was more common in women. Emotional overeating was least common in underweight individuals, while emotional under-eating was most common. A significant relationship was found between the food anxiety factor and the exercise variable (p=0.002). Food sensitivity was found to be high in individuals with insufficient allowance. A significant relationship was found between the hunger factor and the variables of gender, allowance status, and number of meals (p<0.0001, p=0.005, p<0.0001). The eating slowness factor was found to be higher in women than men, while it was found to be lower in overweight individuals than underweight individuals. The satiety sensitivity factor was found to be higher in women, those who exercised (<150 minutes/week), underweight individuals, and students who lived with relatives.
Conclusion: The participants' eating behaviors were examined in eight factors: food enjoyment, emotional overeating, emotional undereating, food anxiety, food sensitivity, hunger, slow eating, and satiety sensitivity. It was determined that eating behaviors were more affected by place of residence, number of meals, skipped meals, BMI, exercise, and allowance status. It was understood that eating behaviors are bidirectional and important in weight management. As a result of literature studies, it has been reported that especially dopamine, serotonin, ghrelin, orexin, leptin, nesfatin-1, amulin, cholecystokinin, and obestatin play an important role in eating behaviors. Determining the eating behaviors of students and the factors affecting them can prevent health problems caused by inadequate and unbalanced nutrition by acquiring correct eating habits in later life.
Key Words: Body Mass Index; Eating Behaviors; Emotional Eating; Hunger-Satiety Hormones; Medical Faculty Students