Kültürel bellek bağlamında Köroğlu oyunları
Köroğlu dances in context of cultural memory
Yazar: BETÜL ESER
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖCAL ÖZBİLGİN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Oyunları Ana Bilim Dalı / Türk Halk Oyunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Halk bilimi araştırmalarında halk kahramanı Köroğlu karakteri; Köroğlu Destanı,
Köroğlu Türküleri, Köroğlu Oyunları, Köroğlu Dansları vb. pek çok alt alanda
görülmektedir. Bu çalışma ile sosyal bilimlerin her alanında geniş bir araştırma konusu
niteliği taşıyan Köroğlu, dans bağlamında incelenmiştir. Görsel, metinsel ve işitsel bir
iletişim aracı olan dans sayesinde, Köroğlu kültürünün aktarımı ve aktarıcılarının tarihi
süreci, inceleme altına alınmıştır. Tezin amacı, Köroğlu danslarının kökenlerini,
gelişimini, kültürel bellekteki yerini ve önemini araştırmaktır. Köroğlu danslarının farklı
bölgelerde nasıl çeşitlilik gösterdiği, dans hareketlerinin sembolik anlamları ve dansın
ritüel veya gösteri amaçlı kullanımı gibi konular araştırılmıştır. Ayrıca, Köroğlu
danslarının toplumsal ve kültürel bağlamlı icra durumları analiz edilmiştir.
Tez, Köroğlu danslarının kültürel bellekteki rolünü incelemek için bellek
çalışmaları ve kültürel çalışmalarda kullanılan yaklaşımlar esas alınmıştır. Köroğlu
danslarının toplumda nasıl aktarıldığı, korunduğu ve yeniden yaratıldığı gibi konulara
odaklanılmıştır. Dansların toplumsal ve kültürel bağlamda hangi anlamları ve değerleri
temsil ettiği, dansların toplumsal hafızada ne şekilde canlı tutulduğu incelenmiştir.
Köroğlu Danslarına eşlik eden söz, müzik ve kullanılan araç gereçler, oyunun icra
edildiği çeşitli bölgeler, oyunların oynanış şekli, yer ve zaman bulguları vb. Köroğlu
dansının bileşenlerinin araştırması, halk bilimi alanına önemli katkı sağlamaktadır.
Köroğlu danslarının Anadolu'nun çeşitli bölgelerindeki icra şekilleri, halk kültürü
içindeki yaygınlığını ortaya koymaktadır. Köroğlu danslarında görülen dünyevi ve
ritüelistik davranış tutumları incelenerek toplumsal kültür katmanları bağlamında, tarihi
bir derinliğe ulaşılmaya çalışılmıştır.
Araştırma sosyal bilimlerin içinde yer alan diğer alanların bir folklor ürünü olan
Köroğlu kültür ürünlerinin incelenmesine katkı sağlamasının ötesinde, Türk halk oyunları
alanında önemli bir açılım sağlayacaktır. Köroğlu danslarının Türk halk oyunlarının
coğrafyaya bağlı olarak belirlenmiş oyun, tür ve biçimlerinden bağımsız biçimde, özgün
bir adım yapısı içerisinde Anadolu'nun hemen her bölgesinde oynandığı görülmektedir.
Bu bağlamda, Köroğlu danslarının kendine özgü hareket kalıpları, davranış tutumları,
farklı geleneksel dans türleri altında ilk kez analiz edilmiştir. Kırsal ortamlarda organize
edilmiş ve kentsel alanlara taşınmış olan Köroğlu oyunlarının nesilden nesile geçişi,
ortamı ve bağlamıyla detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca bu çalışmada, Köroğlu
danslarının günümüzdeki yansımaları ve etkin kullanım biçimleri güncel bağlamıyla
incelenmiştir.
Köroğlu dansları, performanslar ve etkinlikler aracılığıyla canlı bir şekilde icra
edilmektedir. Bu danslar, Türk kültürünün derinlerine köklü bir şekilde işlemiştir. Türk
halkının kimliği ve dayanışmasıyla ilgili önemli bir rol oynamaktadır.
Bu çalışma nesillerdir varlığını korumaya devam eden Köroğlu oyunlarının,
kültürel bellekteki rolünü derinlemesine inceleyerek Türk halk kültüründeki önemini
vurgulamaktadır. Ayrıca Köroğlu dansları, siyasi ortamlarda da icra edilen Türk dans
geleneğinin önemli bir parçasıdır ve Türk kimliğinin devamlılığını sağlarken, toplumsal
hafızasını güçlendiren sosyo-politik rol üstlenmektedir.
Tez, dans etnografisi ve kültürel çalışmalar alanında çalışan araştırmacılara ve
dans pratisyenlerine katkıda bulunması, Köroğlu danslarının kültürel bellekteki yerini ve
etkisini daha iyi anlamamıza yardımcı olması amacı taşımaktadır. Bu bağlamda bu
çalışma birçok disiplinin etnokoreoloji alanıyla buluştuğu çok disiplinli bir araştırma
niteliği taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: halk bilimi, halk dansları, Köroğlu, kültürel bellek, müzik,
dans

Abstract:
The character of the folk hero Köroğlu in folklore research; Köroğlu Epic,
Köroğlu Folk Songs, Köroğlu Plays, Köroğlu Dances etc. have been seen in many
subfields. With this study, Köroğlu, who is a wide research topic in every field of social
sciences, has been examined in the context of dance. Thanks to dance, which is a visual,
textual and auditory communication tool, the transfer of Köroğlu culture and the historical
process of its transmitters are under investigation. The aim of the thesis is to investigate
the origins, development, place and importance of Köroğlu dances in cultural memory.
Topics such as how Köroğlu dances vary in different regions, the symbolic meanings of
dance movements and the use of dance for ritual or show purposes have been researched.
In addition, the performance situations of Köroğlu dances in social and cultural context
were analyzed. The thesis is based on memory studies and approaches used in cultural
studies to examine the role of Köroğlu dances in cultural memory. The focus is on how
Köroğlu dances are transmitted, preserved and recreated in society. The meanings and
values that dances represent in the social and cultural context, and how dances are kept
alive in the social memory are examined.
The research of the components of the Köroğlu dance, such as the words, music
and equipment used, the various regions where the game is performed, the way the games
are played, the place and time findings, etc. accompanying the Köroğlu dances, makes an
important contribution to the field of folklore. The performance of Köroğlu dances in
various regions of Anatolia reveals its prevalence in folk culture. By examining the
worldly and ritualistic behavior attitudes seen in Köroğlu dances, it has been tried to reach
a historical depth in the context of social culture layers.
Beyond contributing to the analysis of Köroğlu cultural products, which are
folklore products of other fields within the social sciences, the research will provide an
important opening in the field of Turkish folk dances. It is seen that Köroğlu dances are
performed in almost each region of Anatolia in a unique step moment, independent of the
plays, genres and forms of Turkish folk dances determined depending on the geography.
In this context, the distinctive movement patterns and behavioral attitudes of Köroğlu
dances were analyzed for the first time under different traditional dance types. The
transmission of Köroğlu dances, which were organized in rural environments and moved
to urban areas, from generation to generation, is discussed in detail with its environment
and context. In addition, in this study, the current reflections and effective use of Köroğlu
dances are examined in their current context. Köroğlu dances are performed live through
performances and events. These dances are deeply rooted in Turkish culture. It plays an
important role in the identity and solidarity of the Turkish people.
This study emphasizes the importance of Köroğlu dances in Turkish folk culture
by deeply examining the role of Köroğlu dances, which have been preserved for
generations, in cultural memory. In addition, Köroğlu dances are an important part of the
Turkish dance tradition, which is also performed in political environments, and while
ensuring the continuity of the Turkish identity, it plays a socio-political role that reinforce
the social memory.
The thesis aims to contribute to the researchers and dance practitioners studying
in the field of dance ethnography and cultural studies, and to help us better understanding
the place and impact of Köroğlu dances in cultural memory. In this context, this study is
a multidisciplinary research in which many disciplines meet with the field of
ethnochoreology.
Keywords: folklore, folk dance, Köroğlu, cultural memory, music, dance