Dip trolü ağzında balık davranışlarının incelenmesi
Investigation of fish behaviour in the mouth of bottom trawl
Yazar: EBRUCAN KALECİK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÖZBİLGİN
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Kıyı balıkçılığı = Coastal fisheries ; Mersin Körfezi = Mersin Bay ; Sucul ekosistem = Aquatic ecosystem

Özet:
Mersin Körfezi, Kuzeydoğu Akdeniz'de trol av baskısının en yüksek olduğu balıkçılık
sahalarından biridir. Kullanılan geleneksel trol ağlarının seçiciliklerinin zayıf olması en önemli
sorunlardan biridir. Trol takımlarında ıskarta türlerin yakalanmasını azaltmayı amaçlayan
değişiklikler yapılabilmesi, bu türlerle avlanması istenilen türler arasındaki mevcut davranış
farklarının bilinmesine bağlıdır. Ancak av operasyonunda türler arası davranış farklılıklarını
belirlemeye yönelik bilimsel çalışmalar, özellikle Akdeniz'de, oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın
ana amacı trol ağzında balık davranış kalıplarının belirlenmesidir.
Trolün ağız kısmında balık davranışları gözlemleri, Lamas-1 araştırma gemisinde toplam
50 günde ve 83 trol çekimi sırasında gerçekleştirilmiştir. Mersin Körfezi'nin 7-57 metre
derinliklerinde doğal ışık şartlarında 23.000 dakikadan fazla video kaydı alınmıştır.
Aksiyon kameraları kurşun yaka merkezini doğrudan görecek şekilde, ağın ağız kısmında
farklı yerlere monte edilmiştir. Her bir çekimdeki farklı kamera kayıtları aynı anda ağın ağız
kısmını en az 4 kameradan izlenebilecek şekilde senkronize edilmiştir. Herhangi bir türün
tanımlanabilmesi için kayıtlar kare kare analiz edilmiştir. Her bir bireyin davranışını
sınıflandırmak için 3 ana kategori oluşturulmuştur: av aracına göre (1) horizontal oryantasyon
(2) vertikal konum ve (3) yüzme hızı.
Ağın ağız kısmında kemikli balık, kıkırdaklı balık, kabuklu, kafadan bacaklı ve deniz
kaplumbağasını içeren toplam 54 taksona ait 1.212 birey tanımlanmıştır. Yüzme biçim ve hızları
hem türler hem de bireyler arası önemli farklılıklar göstermektedir. Analizleri gerçekleştirilen 23
taksonun bireylerinin ağın çekim hızı ile aynı hızda yüzebildiği tespit edilmiştir. Saatte 2,5 mil
hızla çekilen trol ağzında ortalama en uzun süre (69,6 sn. SH±16,2) yüzen tür kırlangıç
(Chelidonichthys lucerna) olarak gözlemlenmiştir. Buna ek olarak, kırlangıcın ağın ağız kısmında
7 dakikadan daha uzun süre yüzdüğü saptanmıştır. İğneli vatoz (Dasyatis spp.) (%88,6) ve
kemane (Rhinobatos spp.) (%88,4) kurşun yakanın altından kaçmakta başarılı olurken kazık
kuyruk (Gymnura alteveta) ve deniz sığırı (Aetomylaeus bovinus) kurşun yakanın altından kaçma
çabası göstermemişlerdir. Ayrıca kazık kuyruk (%60,6) ve deniz sığırı (%92,9) yükselerek ağa
girmektedir.
Bu çalışma ile Akdeniz'de ilk kez dip trol ağının ağız kısmında ticari ve ıskarta türlerin
davranışları sayısallaştırılmıştır. Video analizleri trol seçiciliğini attırmada balık davranışı
farklılıklarının önemli bir potansiyeli olduğunu göstermektedir. Bulgular kurşun yakada
yapılacak olan modifikasyonlar ile Mersin Körfezi'nde en çok çıkan vatoz türlerinden iğneli vatoz
ve kemanenin trol ağzında dışlanabileceğini göstermiştir. Hassas türlerin av operasyonu
sırasında dışlanması balıkçılığın ekosistem etkisinin azaltılmasına ve ekonomik
sürdürülebilirliğinin artmasına belirgin katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Dip Trolü, Mersin Körfezi, Balık Davranışları, Sualtı Gözlemleri

Abstract:
Mersin Bay is one of the most heavily trawled fishing grounds in the Northeast
Mediterranean. Poor selectivity of the conventional trawl gears used this fishery are amongst the
most important problems. To modify trawling gears to reduce capture of discards depends on
existing knowledge of behavioural differences between discard and target species. However,
scientific studies aiming to define behavioural differences between species in relation to fishing
operation is rather limited, particularly in the Mediterranean. The main objective of this study is
to define fish behaviour in the trawl mouth.
Fish behaviour observations in the mouth section of trawl were conducted in Research
Vessel Lamas-1 in a total 50 days and 83 hauls. More than 23,000 minutes of video recordings
were made under natural light conditions at between 7 and 57m depths of Mersin Bay.
Action cameras were mounted in various sections and oriented directly at the center of
the ground gear. Different camera recordings of each tow were synchronized in a way that trawl
mouth could be simultaneously visualised by up to four cameras. Recordings in which any species
could be identified were analysed frame by frame. Observed behaviour of each individual was
quantified in three main categories: (1) horizontal orientation, (2) vertical position, and (3)
swimming speed in relation to the trawl.
A total of 1212 individuals belonging to fifty-four different taxa of teleost fish,
cartilaginous fish, crustacean, cephalopod and sea turtle species were identified in trawl mouth.
Swimming form and speeds show significant differences both between the species and
individuals. All of 23 species analysed were found to be capable of swimming with the same as
the trawl. It was observed that at the mouth of trawl towed at 2.5 miles per hour, species with the
highest mean swimming duration was tub gurnard (Chelidonichthys lucerna) (69 s SE±16.2). In
addition, tub gurnard was determined to swim with trawl mouth for considerable amounts of
time, up to 7 minutes. Sting ray (Dasyatis spp.) (88.6%) and guitarfish (Rhinobatos spp.) (88.4%)
species demonstrated successful escapes below the ground gear while butterfly ray (Gymnura
alteveta) and bull ray (Aetomylaeus bovinus) did not attempt to escape. Also butterfly ray (60.6%)
and bull ray (92.9%) entered the gear by rising.
This is the first study quantifying behaviour of commercial and bycatch species in the
bottom trawl mouth used in the Mediterranean. Video analysis show that differences in fish
behaviour has an important potential to increase trawl selectivity. Results has shown that
stingray and guitar fishes which are among the most common ray species in Mersin Bay could be
excluded from the trawl mouth by ground gear modifications. Exclusion of vulnerable species
during fishing operation will significantly contribute to reduce the ecosystem effect and increase
the economic sustainability of fishing.

Keywords: Bottom trawl, Mersin Bay, Fish Behaviour, Underwater observation