Kitâb-ı Hayât u Memât (1A-49B arası), Firdevsî-i Rûmî (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Kitâb-ı Hayât u Memât (1A-49B inter), Firdevsî-i Rûmî (Entry-examination-text-index)
Yazar: AHMET ÇETİNKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE AYDIN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil özellikleri = Language features ; Firdevs-i Rumi = Firdevs-i Rumi ; Kitab-ı Hayat u Memat = Kitab-ı Hayat u Memat ; Ses bilgisi = Phonetic ; İmla = Spelling

Özet:
Bu çalışma, Firdevsî-i Rûmî tarafından Farsçadan Türkçeye çevrilmiş olan "Hayât u Memât" adlı eserin incelenmesi, çeviri yazılı metni ve metne dayalı sözlüğünü barındıran dizinini içermektedir. Giriş, Firdevsî'nin hayatı ve eserleri, Hayât u Memât'ın tanıtımı, metnin imlâ özellikleri, ses bilgisi, çeviri yazılı metin ve dizin bölümlerinden oluşmaktadır.
Giriş bölümünde Eski Anadolu Türkçesi Dönemi'nden, çalışmamızın konu, önem, amaç ve yönteminden bahsedilmiştir. Sonra yazarın hayatı ve eserleri anlatılmış ve çalışmaya konu olan eseri tanıtılmıştır. İmlâ bölümünde ünlü ve ünsüz seslerin kelime başı, ortası ve sonundaki kullanımları gösterilmiştir. Ses bilgisi kısmında ünlü ve ünsüz seslerde meydana gelen ses olayları verilmiş, kelimeler art zamanlı ve eş zamanlı olarak gösterilmiştir. Dizin bölümünde ise kelimelerin bağlama dayalı anlamları verilmeye çalışılarak anlamların metin içerisinde nerede geçtiği numaralarla gösterilmiştir.
Çalışmaya konu olan eser, 16. yüzyılda (1508), İstanbul'da tercüme edilmiştir. Eser, yazılış tarihi ve dil özellikleri itibariyle Eski Anadolu Türkçesinin dönemlerinden biri olan Klasik Osmanlı Türkçesine Geçiş Dönemini'nin ürünüdür. Eser; dinî, tasavvûfî ve ahlakî bir nitelik taşımaktadır. Eserin tek nüshası Hayât-nâme adıyla Süleymâniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi numara 2333'te bulunmaktadır.
16. yüzyılın başlarında yazılan eser, Eski Anadolu Türkçesinin dil özelliklerini yansıtmaktadır. Nesih yazı türüyle kaleme alınmıştır. Eser harekelidir. 99 varaktan oluşur. Satır sayısı 15'tir. Ancak satır sayısının 16 olduğu sayfalar (6a, 26b) da mevcuttur. Eserin ölçüleri 248x147- 163x99'dur. Satır ve kapakların kenarları kahverengi meşindir.

Abstract:
This work is formed of the study of Hayat u Memat which was translated from Persian to Turkish by Firdevs-i Rumi, translation text and directory that is sheltered on the dictionary which is based on the text. Introduction is formed of the chapters of life and works of Firdevs, introducing of Hayat u Memat, spelling characteristics of the text phonetics, translation text and directory.
In the introduction are mentioned the period of Old Anadolian Turkish language, topic, significance, purpose and methodology of the work. Then, the life and works of the writer are explained and also the piece which is the subject of this work is introduced. In the spelling chapter, the usage of the top, the middle and the end of the vowel sound and consonant in the word are shown. In the phonetics chapter are given acoustic phenomenons occurred in the vowel sounds and consonants and also synchronous and diachronic words are shown. In the directory chapter are given the meanings of contextual words and also places of these words in the text are shown with the numbers.
Book that is subject to this work was translated in 16th century (1508), in İstanbul. The work, according to the period of writing and language characteristics is the product of one of the periods of the Old Anadolian Turkish Language - Transition Period to the Classical Ottoman Turkish Language. The work carries religious, mystical and moral character. Only version of the piece named Hayat-name is in Suleymaniye Library, Hacı Mahmut Efendi no 2333.
The piece, which was written in the first half of 16.century reflects the characteristics of Old Anadolian Turkish Language. It was written in Naskh font type with Arabic diacritics. It is consisted of 99 leafs, 15 lines of verses. There are also pages (6a,26b) where there are 16 lines of verses. Dimensions of the book are 248x147 - 163x99. Lines and borders of the cover are brown leather.