Şemsüleimme Serahsî'nin "El-Mebsût" adlı eserinde İmam Şâfiî'ye atfedilen görüşlerin tespit ve incelenmesi (ibadetler bağlamında zekât, oruç ve hac özelinde)
Determination and examination of the views attributed to Imam Shafii in the work of Şemsüleimme Serahsi named "Al-Mebsût" (zakat, fasting and hajj in the context of worship)
Yazar: MEHMET ALİ ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. HASAN ÖZER
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Hicrî 483 yılında vefat eden Serahsî, Hanefî mezhebinin en önemli âlimlerinden biridir ve en meşhur eseri el-Mebsût'tur. Bu eserinde, sahâbe, tâbiûn ve mezhep imamlarının görüşlerine geniş yer veren Serahsî, bu imamlar arasında İmam Şâfiî'nin görüşlerine de atıflarda bulunmuştur. Çalışmamızda, Şemsüleimme Serahsî'nin el-Mebsût adlı eserinin ibadetler bölümünde, özellikle zekât, oruç ve hac ile ilgili konularda İmam Şâfiî'ye nispet edilen görüşleri tespit ettik ve bu görüşlerin değerlendirmesini yapmaya çalıştık.
İki ana bölümden oluşan bu çalışmada, ilk bölümde Serahsî ve İmam Şâfiî'nin hayatlarına yer verilmiş, onların ilmî birikimi ve mezhep içindeki konumları ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, el-Mebsût'ta tespit ettiğimiz İmam Şâfiî'nin görüşlerine yer verilen 113 mesele beş alt başlık altında incelenmiştir. Bu kısımda, Serahsî'nin İmam Şâfiî'ye atfettiği görüşlerin gerçekten Şâfiî'ye ait olup olmadığı, bu görüşlerin Şâfiî'nin kavl-i kadîm mi yoksa kavl-i cedîd dönemine mi ait olduğu gibi sorulara cevap aranmaktadır. Ayrıca, bazı meselelerde Serahsî'nin İmam Şâfiî'ye iki farklı görüş atfettiği durumlar da ele alınmış, bu görüşlerin Şâfiî kaynaklarındaki karşılığı değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, Serahsî'nin Şâfiî'ye nispet ettiği 113 mesele incelenmiş, bu görüşlerin %90'ının İmam Şâfiî'ye ait olduğu tespit edilmiştir. Kalan %10'luk kısmın ise doğrudan Şâfiî'ye aidiyeti doğrulanamamakla birlikte, Şâfiî mezhebi literatüründe bir karşılığı olduğu görülmüştür. Dolayısıyla Serahsî'nin İmam Şâfiî'ye nispet ettiği görüşlerde genel olarak bir tutarlılık sergilediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Serahsi, who passed away in 483 AH, is one of the most prominent scholars of the Hanafi school of thought, with his most famous work being al-Mabsut. In this work, Serahsi dedicates significant attention to the views of the Companions (sahaba), the Followers (tabiun), and the imams of the legal schools, including references to the opinions of Imam al-Shafi.
In this study, we identified and analyzed the views attributed to Imam al-Shafi in the section on acts of worship in al-Mabsut, focusing particularly on issues related to zakat, fasting, and hajj.
This research is divided into two main sections. The first section discusses the lives of Serahsi and Imam al-Shafi, examining their scholarly contributions and their positions within their respective schools of thought. The second section analyzes 113 issues in which Serahsi attributes views to Imam al-Shafi. These issues are categorized under five subheadings, addressing questions such as whether the views attributed by Serahsi genuinely belong to Imam al-Shafi, and whether these views pertain to his earlier (qawl qadim) or later (qawl jadid) opinions. Additionally, cases where Serahsi attributes two differing opinions to Imam al-Shafi are examined, and these views are compared with their counterparts in Shafi sources.
The findings reveal that 90% of the views attributed by Serahsi to Imam al-Shafi can be authentically confirmed as belonging to him. The remaining 10%, while not directly attributable to Imam al-Shafi, have parallels within the Shafi school of thought. Consequently, it can be concluded that Serahsī generally demonstrates consistency in the views he attributes to Imam al-Shafi.