Teknoloji yönetim süreci: TÜBİTAK Ar-Ge desteği etki analizi
Technology management process: Impact analysis of research and development support programme of TÜBİTAK
Yazar: ZAFER UYGUN
Danışman: PROF. DR. AZİZE ERGENELİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Ekonomik büyümenin ve sürdürülebilir kalkınmanın itici gücü konumundaki teknoloji, işletmeler için de rekabet avantajının kaynağıdır. Ancak yapılan teknoloji yatırımlarının çoğu, işletmeleri hedefledikleri sonuca ulaştırmamıştır. Teknolojik gelişmelerin hızı, artan rekabet, teknoloji yatırım maliyetlerinin yüksekliği, teknoloji ihtiyacının ve edinme biçiminin doğru belirlenememesi, teknoloji altyapı ve kalifiye çalışan yetersizliği bu durumun nedenleri arasında gösterilmektedir. İşletmelerin stratejik ve operasyonel hedeflerini başarmak, varlıklarını sürdürmek ve rekabet avantajı elde etmek için teknolojiyi stratejik biçimde yönetmeleri gerekmektedir. Alan yazında, teknoloji yönetimiyle ilgili pratik uygulamalar için benimsenmiş çerçevelerin mevcut olmadığı ve bu nedenle karar verme sürecini kolaylaştıracak faaliyetlere ve bir dizi araca ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, teknoloji yönetim sürecinde işletmelerin takip edebileceği faaliyetleri ve faydalanılabilecekleri en uygun araçları kapsamlı, anlaşılır ve uygulanabilir biçimde belirlemektir. Bu kapsamda, iki aşamalı araştırma süreci gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, kapsamlı literatür araştırmasından sonra büyük ve KOBİ ölçeğindeki işletmelerin teknolojiden sorumlu yöneticileri, üniversitelerin teknoloji alanında çalışan araştırmacıları ve kamuda teknoloji programı tasarlayan uzmanlarından oluşan 70 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, işletmelerin teknoloji yönetim sürecinde takip edebileceği faaliyetler ve bu faaliyetleri için faydalanabilecekleri en uygun araçlar belirlenmiştir. Ancak belirlenen faaliyetler ve araçlarının işletmelerin teknoloji yönetim süreci üzerinde gerçekten etkili olup olmadığı tespit etmek bu bulgularla mümkün olmadığı için araştırmanın sürdürülmesine karar verilmiştir. 3 milyondan fazla işletmenin güvenilir ve çok yıllı verisinin tutulduğu Ulusal Girişimci Bilgi Sistemi veri tabanındaki 985 KOBİ'nin idari kayıtlarının, büyük veri analiz yöntemleriyle etki analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgular, teknoloji yönetim araçlarının, işletmelerin teknoloji yoğun üretime geçme, satış, nitelikli istihdam ve fikri mülkiyet varlıklarını artırma, ihracata başlama ve maliyeti düşüren teknolojileri geliştirmelerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Bu çalışmada sınırları ve kapsamı belirsiz tanımlar ve modeller yerine faaliyetler ve araçlar seviyesinde detaylandırılmış bir teknoloji yönetim yaklaşımı önerilmektedir. Çalışmanın teknoloji yönetim faaliyetleri ve bu faaliyetleri gerçekleştirirken başvurulabilecek en uygun teknoloji yönetim araçlarının daha kolay anlaşılması, takip edilmesi, uygulanması ve etkilerinin değerlendirmesini sağlayarak, teknoloji yönetim sürecinde uygulayıcılar için daha etkili kararlar alınmasına yardımcı olacak çözümler sunması beklenmektedir.

Abstract:
Technology, positioned as the driving force behind economic growth and sustainable development, also serves as a source of competitive advantage for businesses. However, most technology investments have not led to the desired outcomes for businesses. The reasons for this include the rapid pace of technological development, increased competition, high costs of technology investment, incorrect identification of technology needs and acquisition methods, and insufficient technology infrastructure and lack of skilled workers. To achieve strategic and operational goals, survive and thrive, and gain a competitive edge, businesses must strategically manage technology. The literature indicates a lack of adopted frameworks for practical applications in technology management and highlights the need for activities and a set of tools that would facilitate the decision-making process. Accordingly, the aim of this dissertation is to identify, in a comprehensive, understandable, and applicable manner, the activities businesses can follow and the most suitable tools they can utilize in the technology management process. In this context, a two-stage research process was conducted. In the first stage, after an extensive literature review, in-depth interviews were held with 70 participants consisting of managers responsible for technology in large and SME-sized businesses, researchers working in the field of technology at universities, and experts designing technology programs in the public sector. As a result of the analysis, the activities and the most suitable tools were identified for businesses to follow and benefit from in the technology management process. However, since it was not possible to determine whether the identified activities and tools are truly effective on the technology management process of businesses with these findings, it was decided to continue the research. An impact analysis was conducted on the administrative records of 985 SMEs in the National Entrepreneurship Information System database, which holds reliable and multi-year data of more than 3 million businesses, using big data analysis methods. The findings indicate that technology management tools positively affect businesses in transitioning to technology-intensive production, increasing sales, skilled employment, and intellectual property assets, starting exports, and developing cost-reducing technologies. It is expected to provide solutions that will facilitate the easier understanding, monitoring, implementation, and evaluation of the technology management activities and the most suitable technology management tools to be used while performing these activities, thereby assisting practitioners in making more effective decisions in the technology management process.