Aristoteles ve Kant felsefesinde faillik sorunu
The problem of agency in the philosophy of Aristotle and Kant
Yazar: SEDAT DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ARSLAN TOPAKKAYA
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Eylem = Action ; Fail = Perpetrator ; Kant, Immanuel = Kant, Immanuel

Özet:
Faillik kavramı geçtiğimiz yüzyıl boyunca felsefe ve sosyal teoride önemli bir role sahip olmuştur. Antik Yunandan günümüze Batı düşüncesinde teoloji, etik, siyaset, psikoloji ve antropolojiye dâhil edilebilecek tartışmalara gömülü halde gelişen faillik, eylem felsefesi ve sosyal teoride kurucu bir misyon üstlenmiştir. Sosyolojik teorinin öncülüğünde özerk bir temel tartışma alanı olarak yapı-fail problemi güdümünde gelişen teorik kamplaşmalar, sosyal bilimlerin tamamındaki teorik konumları da temsil edecek güce sahip olmuştur. Gerçekten de sosyal teorinin en önemli problemlerinin faillik kavramı etrafında örüldüğü söylenebilir. Felsefede ise geçtiğimiz yüzyılda özerk bir disiplin olarak kurumsallaşan eylem felsefesinin temel problemleri faillik ile doğrudan ilişkili olarak gelişmiştir. Eylemin mahiyeti problemi, eylemin oluşumsal doğası ve eylemin açıklanabilirliği problemleri faillik ile eylem arasında kurulan bir tür özdeşliğe dayanmaktadır. 
Fakat faillik kavramı, sahip olduğu bu öneme rağmen her iki çalışma alanında da doğrudan bir sistematik analize neredeyse hiç konu edilmemiş, kendinde açık bir kavram gibi kullanılmıştır. Son zamanlarda yapılan bazı sistematik analiz girişimleri, kavramın hiç de kendinde açık bir anlamı olmadığını göstermektedir. Bu tespite dayanarak bu çalışmada, faillik kavramının tematik bir tarihçesine dayanarak, kavrama alternatif bir yaklaşım geliştirilmeye çalışılmış, sonra da bu kavram biri klasik diğeri modern felsefede temsil gücü yüksek iki filozof olan Aristoteles ve Kant'ın felsefelerinde sınanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın amacı; gelişime açık bir taslak olarak ortaya konan kavramın önemini göstermek ve bu iki filozofun çağdaş faillik literatüründe devam eden problemleri çözüm imkânını soruşturmaktır.

Abstract:
The concept of agency has played an important role in social sciences and philosophy throughout the past century. The notion of agency that emerges embedded in the controversial debate that could include theology, ethics, politics, psychology, and anthropology in the western thought from ancient Greece to present has assumed a founding role for philosophy of action and social theory. Theoretical polarizations which developes under the problem of structure and agency as a main discussion area led by the sociological theory has power to represent the theoretical positions of all social sciences. Indeed, it can be said that the most important problems of social theory are laid around the concept of agency. Also in philosophy, the basic problems of the philosophy of action, institutionalized as an autonomous discipline in the past century, have developed in relation with the agency. The problems of nature of action, constitutive nature of action and accountability of action are based on a kind of identicalness established between agency and the action.
However, the notion of agency, in spite of this importance, has been used as a self-explanatory concept and has not been subjected to a direct systematic analysis. Some recent systematic analysis initiatives show that the concept is not at all self-evident. In this study with reference to this determination, an alternative approach to the concept of agency was tried to be developed based on thematic history of the notion of agency. Then, then this concept was tried to be tested in the philosophies of Aristotle and Kant, which have high representation power in classical and modern philosophy. Thus, the purpose of this study is to demonstrate the importance of the notion which is open for improvment and to investigate the possibility of solving the problems of contemporary literature of agency in particular of these two philosophers.