Vergi planlaması bağlamında vergiden kaçınma hakkı
Tax avoidance right within the context of tax planning
Yazar: AHMET EREN ALTAY
Danışman: PROF. DR. CENKER GÖKER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Agresif vergi planlaması = Agressive tax planning ; Kamu hukuku = Public law ; Vergi planlaması = Tax planning ; Vergiden kaçınma = Tax avoidance ; Zararlı vergi rekabeti = Harmfull tax competition

Özet:
Mükelleflerin vergiye gösterdikleri tepkiler vergi isyanı gibi şiddet içeren eylemlerden, vergilendirme konusundan tümden vazgeçilmesi gibi çeşitli şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Mükelleflerin vergiye hukuk düzeni içerisinde gösterdikleri tepkilerden birisi ise vergiden kaçınmadır. Vergiden kaçınma vergi yükünün hukuka uygun bir görünüm altında azaltılması ya da tümden bertaraf edilmesi yollarından birisidir. Mükelleflerin vergi yükünün düşürülmesine ilişkin işlemlerinin vergi kanunlarının lafzına uygun görünmeleri hukuka uygun sayılmaları için her zaman yeterli olmamaktadır. Mükelleflerin bu tür işlemlerinin hukuk düzeni tarafından tanınması için vergi kanunlarının lafzının yanında ruhuna da uygun olması gerekmektedir. Bu aşamada ise vergi yükünün azaltılmasında tam hukuka uygunluğu temsil eden vergi planlaması karşımıza çıkmaktadır.

Özellikle çokuluslu şirkeler tarafından uygulanan ve büyük eleştiri konusu olan agresif vergi planlamasına karşı ulusal ve uluslararası alanda pek çok önlemler gündeme gelmiş ve gelmektedir. Ne var ki tamamen hukuka uygun olarak gerçekleştirilen vergi planlaması, bu özelliğinden dolayı hukuki önlemlere değil hukuki korumaya sahip olmalıdır. Bu kapsamda mükelleflerin bu planlama neticesinde elde etmeyi umdukları menfaatin ne şekilde koruma altında olduğunun da araştırılması gerekmektedir. Öncelikle hukuk devleti ve yasallık ilkelerinin de bir gereği olan vergilendirmede belirlilik ve öngörülebilirliğe özen gösterilmeli, bunun yanında mükelleflerin mülkiyet haklarının ihlal edilmesinden kaçınılmalıdır.

Bununla beraber basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünde olan kâr amacı güden sermaye şirketleri açısından da vergi ödeme gibi kanuni yükümlülüklerin yerine getirilmesi kadar maliyetlerin düşürülmesi de önemlidir. Bu doğrultuda bu tür tüzel kişiler için optimal vergi yükünü sağlayabilmek maksadıyla vergi planlaması yapılmasının da tüzel kişinin yöneticileri açısından özen yükümlülüğü kapsamında değerlendirilmesi de muhtemeldir.

Abstract:
Reactions of the taxpayers against taxation can vary from violent acts like tax rebellions to the surrender of the taxed subject. One of the legal reactions against taxation is the tax avoidance. Tax avoidance is a method deployed to reduce or eliminate the tax burden under the appearance of legality. For the taxpayer transactions, being in conformity with the letter of the law alone is not always sufficient to be deemed as legal. In order for such transactions to be acknowledged by the law order, compliance with the spirit of law as well as the letter of law is required. In this regard, we can refer to tax planning, which represents the full compliance with the law.
 
Criticism and various measures have been directed, both nationally and internationally, to aggressive tax planning, which is mainly deployed by multinational companies. However, tax planning, which is implemented in full conformity of the law, should have legal protection in this regard. Furthermore, the framework of legal protection of the benefits that are expected to be achieved by the taxpayer should be assessed. In this context, principles of clarity and predictability in taxation, which are equally required by the legality and rule of law principles, should be respected and moreover, any violation of taxpayers' right of ownership should be refrained.

Additionally, for capital companies that aims rising profits, it is important to reduce costs as well as fulfilling the legal obligations such as tax payments. Accordingly, in order to provide the optimal tax burden for such legal entities deploying tax planning can be evaluated within the scope of the obligation of care for the managers.