Türk Vergi Sistemi'nin algılanan karmaşıklık düzeyinin ölçümü: Bir karma yöntem araştırması
Measuring the level of perceived complexity of the Turkish Tax System: A mixed method research
Yazar: SEDA ÖNER
Danışman: PROF. DR. MEHMET CURAL
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Vergi karmaşıklığı, ortaya çıkardığı etkiler nedeniyle mükellefler, vergi idaresi ve politika yapıcılar tarafından önemli bir olgu olarak görülmektedir. Bu tez araştırmasının amacı, vergi karmaşıklığı algısını belirleyen faktörleri saptamak ve bir endeks geliştirerek Türk Vergi Sistemi'nin algılanan karmaşıklık düzeyini ölçmektir. Tez araştırmasında keşfedici sıralı karma yöntem deseninden yararlanılmıştır. İlk aşama olan nitel araştırmada, yarı-yapılandırılmış görüşmeyle muhasebe meslek mensupları, vergi dairesi çalışanları, maliye alanında araştırma yapan akademisyenler ve vergi hukukunu ilgilendiren konularda hizmet veren avukatların oluşturduğu genel evrenden seçilen 26 katılımcıdan veri toplanmıştır. Nitel araştırmayla vergi karmaşıklığı algısını belirleyen 10 ana yapı ve 28 alt yapı bulunmuştur. Nitel araştırma bulgularına dayalı olarak "Öner Vergi Karmaşıklığı Algısı Endeksi (ÖVKAE)" geliştirilmiştir. Türk Vergi Sistemi'nin algılanan karmaşıklık düzeyini ölçmek üzere nicel araştırma yürütülmüştür. Aynı genel evrenden seçilen 529 katılımcıdan anket vasıtasıyla veri toplanmıştır. Nicel araştırma sonucunda tüm katılımcıların "genel vergi karmaşıklığı algısı" skorlarının ortalaması 0,69 olarak bulunmuş, dört meslek grubu tarafından da Türk Vergi Sistemi'nin yüksek düzeyde karmaşık olarak algılandığı tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların mesleğine göre endeks skorları arasında anlamlı farklılıklar olduğuna ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Bu araştırma, Türkçe literatürde vergi karmaşıklığı konusunda karma yöntem araştırması yürütme, vergi karmaşıklığı algısını belirleyen faktörleri nitel araştırmayla açığa çıkarma, ulusal vergi karmaşıklığı algısı endeksi olma, Türk Vergi Sistemi'nin algılanan karmaşıklık düzeyini ölçme ve mesleğe göre karşılaştırma bakımından ilk olma özelliklerini taşımaktadır.

Abstract:
Tax complexity is seen as an important phenomenon by taxpayers, tax administrations and policy makers due to its effects. The aim of this thesis research is to detect the factors that determine tax complexity and measure the level of perceived complexity of the Turkish Tax System by developing an index. In the thesis research, exploratory sequential mixed method research design was utilised. In the qualitative research, which is the first stage, data were collected from 26 participants selected from the general population consisting of professional accountants, tax office employees, academicians working in the field of public finance and lawyers serving on issues related to tax law, through semi-structured interviews. By the qualitative research, 10 main structures and 28 sub-structures were found that determine tax complexity. Based on the qualitative research findings, the "Oner Tax Complexity Perception Index (OTCPI)" was developed. Quantitative research was conducted to measure the level of perceived complexity of the Turkish Tax System. Data were collected from 529 participants selected from the same general population by means of a questionnaire. As a result of the quantitative research, the average of "overall tax complexity perception" score of all participants was found to be 0.69, it was determined that the Turkish Tax System was perceived as highly complex by all four occupational groups. In addition, it was found that there were significant differences between the index scores of the according to the occupation of participants. This research has the characteristics of being the first in the Turkish literature to conduct a mixed method research on tax complexity, to reveal the factors determining the perception of tax complexity through qualitative research, to be a national tax complexity perception index, to measure the level of perceived complexity of the Turkish Tax System and to compare it by profession.