Vergi denetimi ve vergi denetim elemanlarının denetim yetkilerinin erkler ayrılığı ilkesi açısından incelenmesi
Tax audit and investigation of tax audit staff's audit authority in terms of principle of separation of powers
Yazar: GÖRKEM ÜNVER
Danışman: PROF. DR. ABDULKERİM ÇALIŞKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Mali denetim =   ; Mali hukuk = Fiscal law ; Türk vergi hukuku = Turkish tax law ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; İdari denetim = Administrative supervisions

Özet:
Devletlerin, kamu hizmetlerini nitelikli bir şekilde gerçekleştirebilmesi açısından vergi gelirleri son derece önemlidir. Kamu hizmetlerinin yanı sıra devletin varlığını sürdürebilmesi de vergi geliri elde edilmesine bağlıdır, vatandaşlar adına yine vatandaşlar için toplanılan vergiler devletin mali, sosyal ve iktisadi hedeflerine ulaşabilmesinde en önemli kaynaktır. Devletler hayati öneme sahip olan vergi gelirlerinin devamlılığını sağlamak, vergi kayıp ve kaçaklarını engellemek amacıyla vergi denetim faaliyetleri gerçekleştirmektir. Böylece mükellefler vergi mevzuatına mali ve şekli açıdan uymaya teşvik edilmektedirler. 
Temelleri insanlık tarihi kadar eskiye dayanan temel hak ve hürriyetlerin, korunması ve garanti altına alınması yüzyıllardır süren bir mücadeleyi ifade etmektedir. Antik dönemlerde fikir tohumlarının atıldığı, 1215 yılında Magna Carta ile ilk kurumsallaşma adımlarını atan erkler ayrılığı ilkesi, temel hak ve hürriyetlerin korunması amacıyla devletin hükümranlık gücünün yasama, yürütme ve yargı erkleri arasında paylaştırılarak denge mekanizmasının oluşturulması şeklinde tanımlanabilir.
Vergi denetimi, esas olarak yürütme erkince gerçekleştirilmekle birlikte, yasama erkince çizilmiş sınırlar içerisinde ve yargı erkinin denetimi altında gerçekleştirilmektedir. Bu bağlamda kişi hak ve hürriyetlerine doğrudan müdahale eden vergilendirme ve bunun bir parçası olan vergi denetim faaliyetleri, yasama, yürütme ve yargı erklerinin iç içe geçtiği erkler arasındaki sınırların keskinliğinin kaybolduğu bir alandır.  Tezimizde vergi denetim elemanlarının vergi denetimi sırasında ve sonrasında kullandıkları yetki ve sorumluluklarının, erkler ayrılığı ilkesini en fazla ihlal ettiği düşünülen, "el koyma yetkisi" ve "306 Seri Nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğ çerçevesinde sahip oldukları yetki ve sorumluluklar" erkler ayrılığı ilkesi açısından incelenip açıklanacaktır.
Çalışma vergi denetimi kavramının açıklanması, tarihsel gelişimi ve ülkemizdeki vergi denetim sisteminin incelenmesi ile başlamaktadır. Çalışmanın dördüncü bölümünden itibaren erkler ayrılığı ilkesi ve tarihsel gelişimi incelenecektir. Nihayet beşinci bölümde vergi denetim elemanlarının birtakım yetki ve sorumlulukları erkler ayrılığı ilkesi açısından değerlendirilecektir.

Abstract:
Tax revenues are of utmost importance for states to carry out public services effectively. In addition to providing public services, the sustainability of the state itself relies on the generation of tax revenue. Taxes collected on behalf of citizens for the benefit of citizens constitute the most significant source for the state to achieve its financial, social, and economic objectives. To ensure the continuity of vital tax revenues and prevent tax evasion and avoidance, states conduct tax audit activities. In this way, taxpayers are encouraged to comply with tax legislation both in terms of substance and form.
The protection and guarantee of fundamental rights and freedoms, which have their roots in the history of humanity, represent a struggle that has been ongoing for centuries. The principle of separation of powers, which took its first institutional steps with the Magna Carta in 1215, when the seeds of ideas were sown, can be defined as the sharing of the state's power of sovereignty among the legislative, executive, and judicial branches to establish a balance mechanism for the protection of fundamental rights and freedoms.
Although tax audits are primarily carried out by the executive branch, they are conducted within the limits set by the legislative branch and are subject to the oversight of the judiciary. In this context, taxation, which directly interferes with individual rights and freedoms, and tax audit activities, which are part of it, blur the sharp boundaries between the legislative, executive, and judicial branches, where these powers intertwine. In our thesis, the powers and responsibilities used by tax audit officials during and after tax audits, specifically the "seizure power" and "powers and responsibilities under General Communique No. 306 on Tax Procedure Law," will be examined and explained from the perspective of the principle of separation of powers, which represents the greatest violation.
The thesis begins with an explanation of the concept of tax audit, its historical development, and an examination of the tax audit system in our country. Starting from the fifth section, the principle of separation of powers and its historical development will be examined. Finally, in the sixth and final section, the powers and responsibilities of tax audit officials will be analyzed from the perspective of the principle of separation of powers.