Türkçede katkısız eylem yapıları
Light verb constructions in Turkish
Yazar: MERVE KARGALI
Danışman: PROF. DR. PAŞA YAVUZARSLAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Katkısız eylemler, kendi başlarına bir anlamsal içeriğe ve sözdizimsel üye yapısına sahip olmayan eylemlerdir. Genellikle yüklemcil bir ad ile birleşerek katkısız eylem yapılarını oluştururlar. Türkçede et-, eyle-, kıl-, ol-, yap-, ver- gibi eylemler geleneksel dilbilgisi kitaplarında genellikle yardımcı eylemler olarak adlandırılmış ve bu eylemlerin bir isimle birleşerek birleşik eylemler meydana getirdiği belirtilmiştir. Ancak bu eylemlerin anlamsal farklarının bulunmasının yanı sıra tümceye sağladıkları anlamsal katkısızlık derecesi açısından da farklılıkları mevcuttur.
Türkçede katkısız eylemlerin tanımlanması, sözlüksel eylemler olarak betimlenmesi, cümle düzeyindeki üye yapısı, bu yapıların konusal ilişkileri ve bu eylemlerin tespit edilmesinde kullanılacak ölçütlerin belirlenmesi konusu günümüze kadar tam olarak aydınlanmış değildir. Bununla birlikte bu eylemlerin ve bu eylemlerle kurulmuş yapıların sınıflandırılması, nasıl oluştuğu, yardımcı eylemler ve deyimlerden farkı, yapısal özellikleri ve sözlüksel olarak ele alınıp alınamadığı gibi konular ayrıntılı olarak incelenmemiş, görüş birliğine varılamamıştır. Bundan dolayı bu çalışmada katkısız eylemler, önceki araştırmalardan farklı olarak kapsamlı ve çok yönlü bir biçimde ele alınmıştır. Türkçenin biçimbilim, sözdizim, anlambilim ve sözlükbilim düzlemlerimden hareketle "Türkçede Katkısız Eylem Yapıları" tespit edilip, betimlenmesi ile alanyazına katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Anahtar Sözcükler: katkısız eylemler, katkısız eylem yapıları, karmaşık yüklemler, biçimbilim, sözdizim, anlambilim.

Abstract:
Light verbs are verbs that do not have a semantic content and syntactic member structure on their own. They usually combine with a predicative noun to form light verb structures. In Turkish, verbs such as et-, eyle-, kıl-, ol-, yap-, ver- are generally called auxiliary verbs in traditional grammar books and it is stated that these verbs combine with a noun to form compound verbs. However, in addition to their semantic differences, these verbs also differ in terms of the degree of semantic contribution they provide to the sentence.
The definition of light verbs in Turkish, their description as lexical verbs, their argument structure at the sentence level, the thematic relations of these structures and the criteria to be used in identifying these verbs have not been fully clarified until today. In addition, issues such as the classification of these verbs and the structures formed with these verbs, how they are formed, how they differ from auxiliary verbs and idioms, their structural features and whether they can be handled lexically have not been examined in detail and no consensus has been reached. Therefore, in this study, unlike previous studies, light verbs are analyzed in a comprehensive and multifaceted manner. It is aimed to contribute to the literature by identifying and describing "Light Verb Constructions in Turkish" based on morphology, syntax, semantics and lexicography of Turkish.
Keywords: light verbs, light verb constructions, complex predicates, morphology, syntax, semantics.