Arkeolojik sit alanlarinin korunmasinda alan yönetimi planlarinin rolü ve etkilerinin analizi: Harran-Şanlıurfa örneği
The role and effects of site management plans in conservation of archeological sites: Case of Harran‐Şanlıurfa
Yazar: FATMA BOZKAYA YETKİN
Danışman: DOÇ. DR. KÜBRA CİHANGİR ÇAMUR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Şanlıurfa Kenti, Harran ilçesi kent merkezi sınırları içerisinde yer alan 1. ve 3. derece Arkeolojik ve Kentsel Sit Alanı'nda 2015 yılında kazı çalışmaları tamamlanarak restorasyon projelerine başlanmıştır. Bölgede yer alan höyükler, pagan döneme ait tapınaklar, Harran Kalesi ve Çimdin Kale, Harran Ulu Camii, Geleneksel Harran Konik Evleri, Bazda ve Senem Mağaraları, Şuayb Şehri ve Soğmatar Harran'ın önemini artırmaktadır. Alanın böylesine çeşitli fonksiyonlara sahip yapıları ve zamanı içerisinde barındırması, yapıların ve tarihi çevrenin günümüze ulaşabilmiş olması çok önemli bir kazanımdır. Harran 2000 yılından beri UNESCO'nun Dünya Miras Geçici Listesi'nde yer almaktadır. Arkeolojik sit alanı için alan yönetimi planı hazırlanması fikrinin ortaya çıkışında ilk ve en önemli etken UNESCO kalıcı Dünya Miras Listesi'ne aday olabilmek için yönetim planlarının ön şart koşulması olmuştur. 2014-2016 yılları arasında yapılan çok katılımlı bir çalışma ile Harran ve çevresindeki diğer kültür varlıklarının korunmasını hedefleyen Harran Alan Yönetim Planı hazırlanmıştır. Plan kararlarında, bütüncül koruma bağlamında temel koruma hükümleri belirlenmiştir. Bu çalışmada koruma ve alan yönetimi bağlamında literatür çalışmaları yapılmış, korumanın alan yönetimine evirilme süreci izlenmiş, Dünyadan ve Türkiye'den uygulamada başarılı olmuş örnekler incelenmiştir. Bununla birlikte alanın mevcut durum analizleri, yönetim planı kararları ile devam eden uygulamalar hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmayı diğerlerinden ayıran saha çalışması bölümünde ise belirlenen evren içinden derinlemesine görüşmeler yapılarak mevcut problemler tespit edilmeye çalışılmıştır. Konuyla ilgili kişilerle yapılan görüşmeler çalışmanın seyrini etkilemiş yeni öneri ve alternatifler sunulmasına katkıda bulunmuştur.

Abstract:
In 2015, the excavations were completed and restoration projects were initiated in the 1st and 3rd degree Archaeological and Urban Sites within the boundaries of the city center of the Harran District of the City of Şanlıurfa. The tumuli, pagan temples, the Harran Castle and the Çimdin Castle, Harran Grand Mosque, Traditional Harran Conic Houses, the Bazda and Senem Caves, Şuayb City, and Sogmatar situated in the region add to the significance of Harran. The fact that the area encompasses such a wide variety of structures and the time itself, and that the buildings and the historical environment have survived to the present are very important gains. Since 2000, Harran has been in UNESCO's World Heritage Tentative List. The first and most important factor in the development of a Field Management Plan for the Archaeological Site was the pre-requisite of the existence of management plans in order to be a candidate for the UNESCO permanent World Heritage List. The Harran Field Management Plan, which aims to protect other cultural assets in and around Harran, was prepared during a multi-participatory study conducted between 2014 and 2016. In the decisions of the plan, the basic protection provisions were determined in the context of total protection. In this study, literature researches were conducted within the framework of conservation and field management, the process of evolving of protection into field management was examined, and successful implementation examples from the world and Turkey were discussed. In addition, information on current situation analyzes of the area, management plan decisions and ongoing practices are provided. In the field study section that separates the study from others, in-depth interviews were conducted with stakeholders selected from the identified universe of the study in order to determine the existing problems. Interviews with relevant persons have affected the course of the study and contributed to the introduction of new proposals and alternatives.