Türkiye'de tahakkuk esaslı devlet muhasebesi ve devlet muhasebesi standartları uygulamaları
Accrual based government accounting and implementation of public sector accounting standards in Turkey
Yazar: NECDET SITKI YAKUPÇEBİOĞLU
Danışman: DOÇ. SEÇKİN ARSLAN
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Maliye = Finance

Özet:
Devlet muhasebesi, en basit şekliyle devlet faaliyetlerinin muhasebeleştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Dünyada yaşanan siyasi ve ekonomik gelişmeler devletlerin yürüttüğü faaliyetleri, dolayısıyla karar alıcıların ihtiyaç duydukları mali verileri çeşitlendirmiştir. Ayrıca, uluslararası siyasi ve ekonomik iş birlikleri, mali verilerin karşılaştırılabilir olması için ortak bir dille sunumunu, dolayısıyla standartlaşmayı zorunlu kılmıştır. Ülkemizdeki devlet muhasebesi uygulamaları da özellikle Avrupa Birliği müktesebatına uyum çalışmaları ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile bu standartlaşmaya uyum sağlamak amacıyla radikal bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşümün önemli bir parçası da Uluslararası Kamu Sektörü Muhasebe Standartları esas alınarak yayınlanan Devlet Muhasebe Standartları (DMS)'lerin uygulanmaya başlamasıdır. 
Bu çalışmanın amacı; yayınlanmış ve ileride yayınlanacak DMS'lerin uygulanmasında karşılaşılabilecek sorunların tespit etmek ve çözüm önerileri sunmaktır. Bu kapsamda çalışmada; öncelikle devlet muhasebesi kavramı, Türk devlet muhasebesi sistemleri, Ülkemizde devlet muhasebesinin geçirdiği dönüşüm, devlet muhasebesi standartları ile getirilen düzenlemeler ve bunlara ilişkin uygulamalar ele alınmıştır. Bu kapsamda çalışmanın son bölümünde yer verilen uygulama örnekleriyle mali işlemlerin devlet muhasebesi mevzuatı ve DMS düzenlemelerine göre kayıt şekilleri incelenmiş, düzenlemeler açısından farklılıklar olup olmadığının belirlenmesine çalışılmıştır. Çalışmada örneklendirilen mali işlemlerin muhasebe kayıtları açısından DMS'lere uyum oranının genel itibariyle yüksek olduğu ancak bazı işlemler açsından farklı muhasebe kayıtlarının benimsendiği tespit edilmiştir. Bu durumun, devlet muhasebesi uygulamalarının mevzuat hükümleri ile sıkı sıkıya çevrili olmasından ve muhasebe uygulamaları ile ilgili bazı mevzuat hükümlerinin DMS'lerin gerektirdiği muhasebe kayıt esaslarından farklı olmasından kaynaklandığı tespit edilmiş; tespit edilen farklılıkların giderilebilmesine ilişkin görüş ve önerilere yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Devlet Muhasebesi, Tahakkuk Esası, Devlet Muhasebesi Standartları, Mali İstatistik, Cumhuriyet Dönemi

Abstract:
Government accounting is defined in its simplest form as the accounting of government activities. Political and economic developments in the world have diversified the activities carried out by states and therefore the financial data needed by decision makers. In addition, international political and economic cooperation has necessitated the presentation of financial data in a common language for comparability, thus standardization. Government accounting practices in our country have also undergone a radical transformation in order to comply with this standardization, especially with the harmonization efforts with the European Union acquis and the Public Financial Management and Control Law No. 5018. An important part of this transformation is the implementation of Government Accounting Standards (DMS) published based on International Public Sector Accounting Standards.
The purpose of this study; to identify problems that may be encountered in the application of published and future DMSs and to offer solution suggestions. In this context, in the study; First of all, the concept of government accounting, Turkish government accounting systems, the transformation of government accounting in our country, the regulations introduced by government accounting standards and their applications are discussed. In this context, the recording methods of financial transactions according to the state accounting legislation and DMS regulations were examined with the application examples given in the last part of the study, and it was tried to determine whether there are differences in terms of regulations. It has been determined that the compliance rate with DMS in terms of accounting records of the financial transactions exemplified in the study is generally high, but different accounting records are adopted for some transactions. It has been determined that this situation is due to the fact that government accounting practices are tightly surrounded by legislative provisions and some legislative provisions regarding accounting practices are different from the accounting recording principles required by DMS; Opinions and suggestions on how to eliminate the detected differences are included.
Key Words: Government Accounting, Accrual Principle, Government Accounting Standards, Financial Statistics, Republican Period