İstanbul'da Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerinin sosyo-mekansal inşası
The socio-spatial construction of Rum, Armenian and Jewish communities in Istanbul
Yazar: ÖZGÜR KAYMAK
Danışman: PROF. DR. HATİCE KURTULUŞ AYDAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Azınlıklar = Minorities ; Ermeniler = Armenians ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Günlük yaşam = Daily life ; Kimlik = Identity ; Rumlar = Rums ; Sosyo-mekansal ilişkiler = Socio-spatial relationship ; Yahudiler = Jews ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Bu çalışmada İstanbul'un Rum, Yahudi ve Ermenilerinin Lozan Antlaşması'ndan sonra azınlık olarak kendi kimliklerini ve gündelik hayatlarını yeniden inşa etme süreçleri, tarihsel arka planı dikkate alarak, kolektif belleğin oluşumu ve kamusal/politik/özel alanın inşası çerçevesinde analiz edilmektedir. Bu bağlamda özetle, Cumhuriyetin kuruluşundan bugüne kadar gayrimüslim azınlıkların çoğunluktan farklı olan dini-etnik kimliklerinin kentteki inşa süreçleri, pratikleri ve bu inşa sürecini etkileyen dinamikler; eşit vatandaş ve azınlık olma arasında yaşadıkları siyasi ve sosyal çelişkiler; bu çelişkili durumlar karşısında ürettikleri kimlik stratejileri; hem devletle hem de geniş toplumla kurdukları ilişkiler gündelik hayat pratikleri üzerinden çözümlenmeye çalışılmıştır. İstanbul kentindeki "gayrimüslim-azınlık" kimliklerinin bu inşa süreci farklı kuşak, sosyal sınıf ve cinsiyet değişkenleriyle incelenmiştir. Tez çalışmasında İstanbul'un gayrimüslimlerinin yaşantılarını, deneyimlerini, azınlık olmaktan kaynaklı sorunlarını kendi seslerinden görünür hale getirebilmek amacıyla niteliksel araştırma tekniklerinden derinlemesine mülakat, odak grup ve sözlü tarih kullanılmıştır. Çalışmada İstanbul'un üç azınlık cemaatinin azınlık kimliklerinin oluşumunda kolektif belleklerindeki travmalar ve bu travmaların çeşitli stratejilerle kuşaklararası aktarımı; mekansal aidiyetlerini ve kimliklerini oluşturan tarihsel, kültürel ve iktisadi dinamikler; gayrimüslim azınlık kimliği ile uğranılan dışlanma ve ayrımcılıkların vatandaşlık ve ulusal aidiyetin oluşumu üzerindeki etkileri; kamusal, politik ve özel alanda gayrimüslim azınlık olmanın anlamı ve giderek azalan nüfusları ile İstanbul'da mekanda büzüşme ve dağılma halleri analiz edilmektedir. Tez çalışması, yukarıda açıklanan çerçevede üç cemaati, sınıf, cinsiyet ve kuşak kriterleri ile karşılaştırmalı olarak analiz etmeye olanak veren, niteliksel araştırma tekniklerinin kullanıldığı geniş ölçekli bir araştırmaya dayanmaktadır.

Abstract:
In this study, after the Treaty of Lausanne, İstanbul's Rum, Jewish and Armenians rebuilding their own identity and everyday life processes as a minority, taking into account the historical background, are analyzed within the framework of the formation of the collective memory and public, political and private spheres. In this context as a summary, from the establishment of the Republic so far non-Muslims ethno-religious identity, apart from the majority, building processes and practices in the city; dynamics that are affecting this identity construction process; political and social contradictions that they experience between being an equal citizenship and minority; identity strategies they produce in the face of this dilemma; relationships they build both with the state and the society has been tried to be solved. "Non-Muslim, minority" identity construction process have been investigated taking into account different generation, social class and gender parameters in the city of İstanbul. In this thesis work, the techniques of in-depth interview, focus group and oral history as qualitative research methods has been used in order to make visible the İstanbul's non-Muslim's life, experiences and the problems that they face as being a minority in their own voices. In this work, traumas in the collective memory of the three minority community in the formation of their minority identity; intergenerational transfer of these traumas with various strategies; historical, cultural and economic dynamics that make up their identity and spatial sense of belonging; the impact of exclusion and discrimination on the formation of citizenship and national identity as of having a non-Muslim identity; the meaning of being a non-Muslim minority in the public, political and private spheres; shrinking and disintegration in the space of the city with their declining population is analyzed. This thesis work, within the framework described above, depends on a large-scale use of qualitative techniques that allows to analyze three communities comparatively with class, gender and generational criteria.