Cerrahi sonrası hızlandırılmış ıyilesme protokolünün (ERAS) sezaryen olgularında hastalarda anne-bebek bağlanması ve laktasyon üzerine etkisi
Accelerated recovery after surgery in cases of cesarean section protocol (ERAS)  mother-baby bonding in patients and effect on lactation
Yazar: IŞINSU MUTLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN LEVENT KESKİN
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Giriş: Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme Protokolü (ERAS), sezaryen 
geçiren kadınlarda iyileşme sürecini hızlandırmayı, ağrı yönetimini optimize etmeyi 
ve anne-bebek bağlanmasını desteklemeyi hedefler. Bu çalışma, ERAS protokolünün 
sezaryen operasyonu geçiren kadınlarda postoperatif iyileşme, anne-bebek bağlanması 
ve laktasyon üzerindeki etkilerini incelemektedir. 
Gereç ve Yöntem: Bu prospektif çalışma, sezaryen operasyonu geçiren 100 
kadın üzerinde yürütülmüştür. Hastalar ERAS protokolü uygulanan çalışma grubu 
(n=52) ve geleneksel postoperatif bakım uygulanan kontrol grubu (n=48) olmak üzere 
ikiye ayrılmıştır. ERAS grubundaki hastalara preoperatif bilgilendirme yapılmış, 
intraoperatif dönemde normotermi korunmuş, uygun anestezi uygulanmış, 
postoperatif dönemde ise erken mobilizasyon ve oral beslenme sağlanmış, ağrı 
yönetimi ve tromboemboli profilaksisi uygulanmıştır. Çalışmada; her iki grupta, gaz 
çıkışı süreleri, hastanede kalış süreleri, anne-bebek bağlanması (MIBS), laktasyon 
süresi ve genel iyilik hali (OBSQOR) değerlendirilmiştir. Demografik özellikler 
açısından gruplar arasında farklılık olup olmadığı da analiz edilmiştir. 
Bulgular: Demografik veriler incelendiğinde, yaş, gebelik haftası, vücut kitle 
indeksi (BMI), gravida, parite, sigara ve alkol kullanımı gibi temel özellikler açısından 
ERAS ve kontrol grupları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Bu 
durum, grupların homojen olduğunu ve elde edilen sonuçların yalnızca uygulanan 
protokollere dayalı olduğunu göstermektedir. 
ERAS grubunda gaz çıkışı süresi belirgin şekilde daha kısa olup (p<0.001), 
hastanede kalış süresi de kontrol grubuna kıyasla önemli ölçüde azalmıştır (p=0.047).  
Ancak, laktasyon süresi, anne-bebek bağlanması (MIBS) ve obstetrik iyileşme 
(OBSQOR) açısından her iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit 
edilmemiştir (p>0.05).  
Sonuç: Çalışmada ERAS protokolünün sezaryen geçiren kadınlarda, gaz çıkış 
süresini hızlandırdığı ve hastanede kalış süresini kısalttığı ortaya konmuştur. Ancak 
elektif sezaryen vakalarında ERAS protokolünün anne-bebek bağlanması ve laktasyon 
süreçleri açısından gruplar arasında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, 
ERAS protokolü sezaryen sonrası bakımda postoperatif iyileşmeyi hızlandırmak adına 
etkili bir yöntem olarak değerlendirilebilir.

Abstract:
Introduction: The Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) protocol aims 
to accelerate recovery, optimize pain management, and support mother-infant bonding 
in women undergoing cesarean sections. This study examines the effects of the ERAS 
protocol on postoperative recovery, mother-infant bonding, and lactation in women 
who have undergone cesarean delivery. 
Materials and Methods: This prospective study was conducted on 100 
women who underwent cesarean section. The patients were divided into two groups: 
the study group, which received the ERAS protocol (n=52), and the control group, 
which received traditional postoperative care (n=48). Patients in the ERAS group 
received preoperative education, intraoperative normothermia was maintained, 
appropriate anesthesia was administered, and in the postoperative period, early 
mobilization, early oral feeding, pain management, and thromboembolism prophylaxis 
were applied. The study evaluated the time to first flatus, length of hospital stay, 
mother-infant bonding (MIBS), duration of lactation, and obstetric Recovery 
(OBSQOR) in both groups. The analysis also included whether there were any 
differences in demographic characteristics between the groups. 
Results: When examining demographic data, no significant differences were 
found between the ERAS and control groups in terms of age, gestational week, body 
mass index (BMI), gravida, parity, smoking, and alcohol consumption (p>0.05). This 
indicates that the groups were homogeneous, and the results obtained were solely 
based on the applied protocols. The time to first flatus was significantly shorter in the 
ERAS group (p<0.001), and the length of hospital stay was notably reduced compared 
to the control group (p=0.047). However, no statistically significant differences were 
found between the two groups in terms of lactation duration, mother-infant bonding 
(MIBS), or obstetric recovery (OBSQOR) (p>0.05). 
Conclusion: The study demonstrates that the ERAS protocol accelerates the 
time to first flatus and reduces the length of hospital stay in women undergoing 
cesarean section. However, in elective cesarean cases, no significant differences were 
observed between the groups in terms of mother-infant bonding and lactation 
processes. In conclusion, the ERAS protocol can be considered an effective method to 
enhance postoperative recovery following cesarean section.