Ortaöğretim son sınıf öğrencilerinde stres düzeyi, uyku ve fiziksel aktivite durumlarının beslenme durumlarıyla ilişkisi
Relation of stress levels, sleep and physical activity situations to nutrition habits of final year high school students
Yazar: MERYEM CEMİLE KOÇAK
Danışman: PROF. DR. HABİBE ŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Stres = Stress ; Uyku = Sleep ; Ölçekler = Scales

Özet:
Üniversiteye giriş sınavlarına hazırlanan ortaöğretim son sınıf öğrencilerinin stres, uyku, fiziksel aktivite düzeylerinin beslenme durumları ile ilişkisini saptamak amacıyla yapılan kesitsel tipteki bu çalışma, Adıyaman Gölbaşı ilçe merkezindeki tüm ortaöğretim son sınıf öğrencileri üzerinde yürütülmüştür. Çalışmaya beş liseden 458 öğrenci dâhil edilmiştir. Öğrencilere; sosyodemografik özellikleri, sınava hazırlık süreciyle ilgili bilgiler, Eğitim Stres Ölçeği (ESÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi (PUKİ) Ölçeği, fiziksel aktivite durumu, beslenme alışkanlıkları, besin tüketim kaydı ve besin tüketim sıklığı içeren anket formu uygulanmış, antropometrik ölçümleri araştırmacı tarafından yapılmıştır. Öğrencilerin ortalama yaşları 17.58±0.60 yıldır. Çoğunluğunun (%61.6) BKİ'si normal aralıktadır ve bel çevresi riski düşük düzeydedir (%86.6). Öğrencilerin %40.4'ı, iştahsızlık (%57.3) nedeniyle kahvaltı öğününü atladıklarını belirtmişlerdir. Bel çevresine göre çok yüksek risk grubundakilerin (49.89±8.89), uyku kalitesi kötü olanların (49.19±10.94), kahvaltıyı (47.24±11.47) ve öğle yemeğini (52.69±13.52) atlayan öğrencilerin ESÖ toplam puanları daha yüksek bulunmuştur. Öğrencilerin %53.7'sinin uyku kalitesi kötüdür. Kuşluk ara öğününde sağlıklı besinler tüketenlerde iyi uyku kalitesine sahip olanların oranı yüksekken (%30), sağlıksız besinler tüketenler arasında kötü uyku kalitesine sahip olanların oranı yüksektir (%46.7). İkindi ve gece ara öğünü tüketmeyenlerin uyku kaliteleri, tüketenlere göre daha iyi bulunmuştur. Ayrıca ikindi ara öğününde sağlıksız atıştırmalıklar tüketenlerde kötü uyku kalitesine sahip olanların oranı daha yüksektir (%44.9). Enerji alımı gereksiniminden yüksek olanların ve karbonhidrat alımı 130 g/gün'den fazla olanların uyku süresi ortalamaları daha fazladır (7.6±1.27 ve 7.46±1.26 saat/gün). Öğrencilerin %43.9'unun fiziksel aktivite düzeyi düşüktür. Akademik başarısı yüksek olan okullarda öğrenim gören öğrencilerin PUKİ skorları diğer okullarda öğrenim gören öğrencilere göre daha yüksek, fiziksel aktivite skorları daha düşüktür (p<0.05). Kız öğrencilerin PUKİ skor ortalaması erkek öğrencilere göre daha yüksek, fiziksel aktivite skorları daha düşüktür (sırasıyla kızlarda 5.42±2.44 ve 1.74±0.44, erkeklerde 4.69±2.56 ve 2.1±0.58; p<0.05). Bu çalışma sonunda, sınava hazırlık sürecinde olan öğrencilerin bu süreci daha sağlıklı geçirebilmeleri için aileler ve okul yöneticileri iş birliğiyle desteklenmelerinin faydalı olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Beslenme Durumu; Eğitim Stres Ölçeği; Fiziksel Aktivite, Ortaöğretim Son Sınıf Öğrencileri; Uyku.

Abstract:
This cross-sectional study was conducted to investigate the relationship between the stress, sleep, physical activity levels and nutritional status of all final year high school students preparing for university entrance exams in Golbasi, Adiyaman. 458 students from 5 high schools got involved to this study. They were given a form including demographic data, information about exam preparation period, education stress scale (ESS), Pittsburgh sleep quality index (PSQI), physical activity levels, nutrient consumption record and frequency of food intake. Anthropometric results were received by researcher. Students average ages were 17.58±0.60 years. The 40.4% of the students does not have breakfast due to absence of appetite (57.3%). It was found that the overall ESS scores of students who do not have breakfast and lunch and have a waist above the risk level are higher (49.89±8.89, 49.19±10.94, 47.24±11.47, 52.69±13.52, respectively). 53.7% of students were regarded as having bad quality sleep according to PSQI scores. The students having healthy food in mid-morning (30%), mid-afternoon and late night meals have not better sleep quality compared to the other students. Moreover, students who have unhealthy food in mid-morning (46.7%) and mid-afternoon (44.9%) meal generally have worse sleep quality. The average sleeping hours of the students who take more energy than they need and take more than 130 g/day carbohydrate are higher (7.6±1.27 and 7.46±1.26 hours/day). The physical activity scores of the 43.9% of students are low. The students studying at academically successful schools have higher PSQI scores and lower physical activity scores than the others (p<0.05). Female students has opposite result scores than male students (PSQI 5.42±2.44/4.69±2.56 and physical activity scores 1.74±0.44/2.1±0.58 female/male respectively; p<0.05). Results showed that while students are preparing for the exam, they should be collaborated by families and school administrators so that they could go through more healthfully.
Keywords: Education Stress Scale; Final Year High School Students; Nutritional Status; Physical Activity; Sleep.