Obezite cerrahisi planlananlarda uykuda solunumsal problemler ve stop-bang ile venöz bikarbonatın tanıya katkısı /
Yazar: MEHMET BURAK UÇAR
Danışman: PROF. DR. TÜLİN ÇAĞATAY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Bikarbonatlar = Bicarbonates ; Obezite = Obesity ; Obezite cerrahisi = Bariatric surgery ; Teşhis = Diagnosis ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Giriş: Obezite, uykuda solunum bozuklukları (USB) için en önemli risk faktörüdür. Morbid obezlerde bu risk daha da yüksektir. Bu olgularda bariatrik cerrahi ile kalıcı ve etkin kilo kaybı sonucunda USB bulgularında anlamlı düzelmeler sağlanabilmektedir. Preoperatif dönemde birçok olguda USB değerlendirmesi objektif olarak yapılamamaktadır. Bu durum perioperatif morbidite ve mortaliteyi etkilemektedir. Bu çalışmanın birincil amacı bariatrik cerrahi planlanan olgularda preoperatif dönemde USB varlığını saptamaktır. İkincil amaç ise STOP-BANG dahil uyku anketleri ve serum bikarbonat değerinin USB'yi saptamadaki başarısını ölçmek ve bariatrik cerrahinin USB üzerine etkisini değerlendirmektir.
Metod: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Uyku Laboratuvarı'nda bariatrik cerrahi adayı olgular prospektif olarak değerlendirildi (Etik kurul dosya no: 2018/1262). Her olguda yakınmalar, mallampati skoru, boyun çevresi, vücut kitle indeksi (VKİ), spirometrik ölçümler, STOP-BANG ve modifiye STOP-BANG skorları, Epworth uykululuk skalası (EUS), Pittsburgh uyku kalite indeksi (PUKİ) ve venöz bikarbonat değerlendirildi. Olgulara polisomnografi (PSG) yapıldı ve çalışma sabahı arter kan gazı alındı. USB nedeniyle noninvaziv mekanik ventilatör (NIMV) başlanan olgularda tedavi uyumuna bakıldı. Opere olan olgulara postoperatif altıncı ayda kontrol PSG yapılarak USB açısından değişiklikler değerlendirildi.
Bulgular: Bariatrik cerrahi adayı 41 olgunun %90.2'sinde obstrüktif uyku apne (OUA), %19.5'inde obezite hipoventilasyon sendromu (OHS) saptandı. STOP-BANG ≥3, modifiye STOP-BANG ≥3 ve PUKİ≥5 olanlarda OUA daha sıktı (p değerleri sırasıyla 0.049, 0.002, 0.003). OUA için en yüksek duyarlılığa sahip anket modifiye STOP-BANG (%100), en yüksek spesifiteye sahip anket PUKİ (%75) idi. EUS ise en düşük duyarlılığa (%40.5) sahipti. OHS olan ve olmayan gruplar arasında uyku anketi verileri benzerdi (p>0.05).  Venöz bikarbonat ≥27 mmol/L olmasının OHS için duyarlılığı %100, spesifitesi %81.8 idi (p=0.000). Opere olan 27 olgunun kilo, VKİ ve boyun çevresi değerleri preoperatif döneme göre anlamlı azaldı (p<0.001). Postoperatif altıncı ayda STOP-BANG skoru, oksijen desatürasyon indeksi (ODİ) ve apne-hipopne indeksi (AHİ); preoperatif döneme göre anlamlı azaldı (sırasıyla 4.9±1.6'dan 3.4±1.4'e düştü, p<0.001; 26.7±27.4'ten 16.1±16.9'a düştü, p=0.002; 34.6±34.8'den 19.5±21.6'a düştü, p<0.001). Bariatrik cerrahi ile OUA'lı olgu sayısı postoperatif 6. ayda (%62.9), preoperatif döneme (%88.8) göre anlamlı azaldı (p=0.016). Opere olanların %18.5'inde preoperatif dönemde OHS varken, postoperatif dönemde bu oran %3.7 saptandı. Bariatrik cerrahi ile NIMV ihtiyacı %70.4'ten %44.4'e düştü (p=0.016).
Sonuç: Bariatrik cerrahi planlanan olgularda USB sıktır. Bu olgularda preoperatif dönemde OUA için STOP-BANG, modifiye STOP-BANG ve PUKİ anketleri ve OHS için venöz bikarbonat ≥27 mmol/L olması değerlidir. Bariatrik cerrahi hem OUA hem de OHS'de anlamlı düzelme sağlamıştır.
Anahtar kelimeler: Bariatrik cerrahi, obstrüktif uyku apne, obezite hipoventilasyon sendromu, STOP-BANG, serum bikarbonat, polisomnografi

Abstract:
Introduction: Obesity is the most important risk factor for sleep-disordered breathing (SDB). This risk is even higher in morbidly obese people. In these cases, significant improvement in SDB findings can be achieved as a result of permanent and effective weight loss with bariatric surgery. In the preoperative period, evaluation of SDB cannot be done objectively in many cases. This situation affects the perioperative morbidity and mortality. The primary aim of this study is to detect the presence of SDB in the preoperative period in patients scheduled for bariatric surgery. The secondary aim is to measure the success of sleep questionnaires including STOP-BANG and serum bicarbonate value in detecting SDB and to evaluate the effect of bariatric surgery on SDB.
Method: The bariatric surgery candidates were prospectively evaluated at the Istanbul University, Istanbul Medical Faculty, Chest Diseases Department, Sleep Laboratory. (Ethic no: 2018/1262). Complaints, mallampati score, neck circumference, body mass index (BMI), spirometric measurements, STOP-BANG and modified STOP-BANG scores, Epworth sleepiness scale (EUS), Pittsburgh sleep quality index (PSQI) and venous bicarbonate were evaluated in each case. Polysomnography (PSG) was performed on the patients and arterial blood gases were taken on the morning of the study. Treatment compliance was evaluated in patients in whom noninvasive mechanical ventilation (NIMV) was initiated due to SDB. In the operated cases, control PSG was performed in the sixth postoperative month and changes in terms of SDB were evaluated.
Results: Obstructive sleep apnea (OSA) was found in 90.2% of 41 patients who were candidates for bariatric surgery, and obesity hypoventilation syndrome (OHS) was found in 19.5%. OSA was more common in patients with STOP-BANG ≥3, modified STOP-BANG ≥3, and PSQI ≥5 (p values 0.049, 0.002, 0.003 respectively). The questionnaire with the highest sensitivity for OSA was modified STOP-BANG (100%), and the questionnaire with the highest specificity was PSQI (75%). EUS had the lowest sensitivity (40.5%). Sleep questionnaire data were similar between groups with and without OHS. Venous bicarbonate 27 mmol/L had 100% sensitivity and 81.8% specificity for OHS. Weight, BMI and neck circumference values of the 27 operated patients decreased significantly compared to the preoperative period. STOP-BANG score, oxygen desaturation index (ODI) and apnea-hypopnea index (AHI) in the postoperative sixth month; significantly decreased compared to the preoperative period (3.4±1.4 vs. 4.9±1.6, p<0.001; 16.1±16.9 vs. 26.7±27.4, p=0.002; 19.5±21.6 vs. 34.6±34.8, p<0.001). With bariatric surgery, the number of patients with OSA significantly decreased in the sixth postoperative month compared to the preoperative period (62.9% vs. 88.8%, p=0.016). While 18.5% of the operated patients had OHS in the preoperative period, this rate was found to be 3.7% in the postoperative period. With bariatric surgery, the need for NIMV decreased from 70.4% to 44.4% (p=0.016).
Conclusion: SDB is common in patients scheduled for bariatric surgery. In these cases, STOP-BANG, modified STOP-BANG and PSQI questionnaires are valuable for OSA in the preoperative period. For OHS, venous bicarbonate ≥27 mmol/L is valuable. Bariatric surgery provided significant improvement in both OSA and OHS.
Key words: Bariatric surgery, obstructive sleep apnea, obesity hypoventilation syndrome, STOP-BANG, serum bicarbonate level, polysomnography