Sağlık çalışanlarında stres ve iş doyumu; Sivas Numune Hastanesi örneği
Stress and job satisfaction in healthcare professionals; Sivas Sample Hospital example
Yazar: ŞEVVAL ABBASOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİM KARAGÖZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sivas = Sivas ; Stres = Stress ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Stres kavramı, özellikle son dönemlerde insan yaşamının büyük bir kısmında karşılaşılan bir kavramdır. Modern çağın hastalığı olarak bilinen stresin, sebebi bulunamayan birçok hastalığın altında yatan faktör olduğu da düşünülmektedir. İnsanların ruh ve beden sağlığını etkilemekle birlikte iş ve sosyal hayatlarını da olumsuz yönde etkilediği bilinmektedir. Stresle insanlar en çok da iş hayatında karşılaşmaktadır. Stresin neden olduğu duyguların insanların iş hayatındaki motivasyonunu etkilemesi başarı seviyesini belirlemektedir. Stresin oluşmasına bireysel, örgütsel veya çevresel faktörler sebep olabilmektedir. Çalışanların bireysel performansı, örgütsel performansı büyük ölçüde etkilemektedir. Bu bağlamda işverenlere önemli roller düşmektedir. Çalışanlara çalışma şartlarına uygun ortam sağlanması, iş motivasyonunu artıracak faaliyetler gerçekleştirilmesi, baskıdan uzak olmaları ve buna bağlı olarak da iş doyumunun artırılması beklenen ve arzulanan bir durumdur. Stresle başa çıkabilmek için ise stres yönetimi devreye girmelidir. Stres yönetimi sağlanamadığında stresin sebep olduğu fizyolojik, psikolojik ve davranışsal sonuçlar olacaktır. Fizik egzersizi, solunum egzersizi ve bedensel egzersiz gibi birtakım yöntemler stresle başa çıkabilmek için önerilen yöntemlerdir.
Bu çalışmanın ana unsuru olan stres kavramı iş doyumunu büyük ölçüde etkilemektedir. Her insan stres karşısında aynı tepkiyi göstermez. Stres bazı işgörenlerin motivasyonunun artmasına yardımcı olurken bazı işgörenlerde ise motivasyon düşüklüğüne sebep olmaktadır. İşgörenlerin çalışma ortamında daha mutlu ve başarılı olabilmelerinde iş doyumuna ulaşmaları büyük önem taşır. İş doyumunun hayatımızı ne kadar etkilediği bilinen bir gerçektir. İş doyumu fazla olan işgören daha başarılı olur ve dolayısıyla işletme açısından da çok önemlidir. İş doyumsuzluğu olduğu durumlarda ise işgörenlerde başarısızlık oranlarının arttığı görülür ve iş hayatından uzaklaşmalar başlar. Bu durum işletme açısından olumsuz sonuçlara sebep olur. Aynı zamanda işgörenlerin sağlık durumlarını da olumsuz etkiler ve işi boşlama, hata oranlarında yükselme gibi durumlarla karşılaşılır.
Sağlık sektöründe stresin daha fazla olduğu bilinmektedir. Bunun sebepleri düşünüldüğü zaman hizmet alan bireylerin hasta olmaları, hasta yakınlarının hassas olmaları, emek ağırlıklı bir sektör olması ve çalışma saatlerinin değişkenlik göstermesi diyebiliriz. Sağlık çalışanları psikolojik ve fiziksel olarak olumsuz etkilenebilmektedir. Mesleki olarak riskleri vardır ve bu onları strese sokmaktadır. Sabır gerektiren bir sektördür. Bir sağlık çalışanının hastalara karşı daha verimli olabilmesi için kendi de sağlıklı olmalıdır. Yani iş doyumunun önemi sağlık çalışanları için daha fazladır. İş doyumu düşük olan sağlık çalışanının performansı ve motivasyonu düşer ve hizmet almak isteyen kişiler de bu durumdan olumsuz etkilenir. Yöneticilerin bu aşamada rolü çok önemlidir. Çalışanlarının isteklerini ve şikayetlerini dinleyip yardımcı olurlarsa işgörenlerin performansı artacaktır. Performansı artan sağlık çalışanının iş doyumu artar ve hastaların memnuniyet seviyesi iyileşir.
Araştırma yapılan sağlık kuruluşunda yaptığımız anket aracılığı ile bu kurumda görev alan 200 çalışandan veriler toplanmıştır. Bu veriler ile SPSS 22 Paket Programı kullanılarak analizler yapılmıştır. Verilerin güvenilirliğini belirlemek için Cronbach Alpha Katsayısı hesaplanmıştır. Normal dağılım gösterip göstermediğine Kolmogorov - Smirnov Testi ile bakılmıştır. Basıklık ve çarpıklık katsayıları da incelerek verilerin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Buna göre iki grup karşılaştırmalarında t Testi, ikiden fazla grubun karşılaştırmalarında ANOVA Testi kullanılmıştır. ANOVA Testi ile belirlenen farklılıkları tespit etmek için öncelikle Levene Homojenlik Testi daha sonrada çoklu karşılaştırma testlerinden Tamhane t2 veya Tukey Testi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda faktörlerin Cronbach Alpha Katsayıları sırayla; Sosyal Stres Vericiler 0,73, İşle İlgili Stres Vericiler 0,79, Kendini Yorumlama Biçiminden Kaynaklanan Stres Vericiler 0,61, Fiziki Çevreden Kaynaklanan Stres Vericiler 0,67 düzeyinde bulunmuştur. Ölçeğin tamamında ise 0,88 güvenilirlik düzeyinin olması ölçeğin iç tutarlığı açısından güvenilir olduğunu göstermektedir. Verilerin normallik düzeyine, basıklık ve çarpıklık katsayına göre karar verilmiştir. Buna göre tüm faktörlerde verilerin normal dağılım sınırları ±1 düzeyinde olduğu bulunmuştur. Faktörler arasında demografik verilere göre farklılıklar incelenmiştir.
Araştırmanın bulguları incelendiğinde bağımlı değişkene bağımsız değişkenin anlamlı etkisinin olduğu tespit edilmiştir. "Kendini yorumlama biçiminden kaynaklanan stres vericiler" faktörüne diğer faktörlerin etkilerinin yönü ve derecelerine bakıldığında bireylerin "sosyal stres vericiler", "işle ilgili stres vericiler" ve "fiziki çevreden kaynaklanan stres vericiler" faktörlerinin "kendini yorumlama biçiminden kaynaklanan stres vericiler" faktörüne etkisinin derecesi ve yönleri verilmiştir. Buna göre "sosyal stres vericiler" ve "işle ilgili stres vericiler" faktörünün anlamlı etkisinin olduğu tespit edilmiştir. "Fiziki çevreden kaynaklanan stres vericiler" faktörünün anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Regresyon analizi sonucunda etki düzeyleri incelendiğinde sosyal stres vericiler ve işle ilgili stres vericiler faktörünün kendini yorumlama biçiminden kaynaklanan stres vericiler faktörüne anlamlı pozitif yönlü etki bulunurken fiziki çevreden kaynaklanan stres vericilerin etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. İş doyum ölçeği anket verileri yeterli güvenilirlik seviyesinde sonuç vermediği için sadece stres ölçeği verilerine analiz yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Stres, İş doyumu, Sağlık çalışanları

Abstract:
The concept of stress is a concept encountered in a large part of human life, especially in recent times. Stress, which is known as the disease of the modern age, is also thought to be the underlying factor of many diseases which cause cannot be found. It is known that it affects people's mental and physical health, as well as negatively affecting their work and social lives. People mostly encounter stress in business life. The fact that the emotions caused by stres affect people's motivation in business life determines the level of success. Stress can be caused by individual, organizational or environmental factors. The individual performance of the employees greatly affects the organizational performance. In this context, employers play an important role. It is expected and desired to provide an environment which is suitable for working conditions, to carry out activities that will increase work motivation, to be away from pressure and accordingly to in crease job satisfaction. In order to cope with stress, stres management must come in to play. When stres management is not provided, there will be physiological, psychological and behavioral consequences caused by stress. Some methods such as physical exercise, breathing exercise and physical exercise are recommended methods to cope with stress.
The concept of stress, which is the main element of this study, greatly affects job satisfaction. It is not the same for all people react to stress. While stres causes an increase in motivation in some employees, it causes a decrease in motivation in some employees. It has a great importance for the employees to reach job satisfaction in order to be happier and more successful in the working environment. It is a known fact that how much job satisfaction affects our lives. Employees with high job satisfaction gains more successful and therefore it is very important for the business. In cases where there is job dissatisfaction, it is seen that the failure rates increase in the employees and they start to move away from the business life. This situation causes negative consequences for the business. At the same time, it negatively affects the health status of the employees, and situations such as job vacancy and an increase in error rates are encountered.
It is known that stress is more in the health sector. Considering the reasons for this, we can say that the individuals receiving the service are sick, the relatives of the patients are sensitive, it is a labor-intensive sector and the working hours vary. Medicine workers can be adversely affected psychologically and physically. They have occupational risks and this puts them under stress. It is an industry that requires patience. In order for a health care worker to be more productive towards patients, he must also be healthy. In other words, the importance of job satisfaction is much more for health workers. The performance and motivation of the health workers decreases with low job satisfaction and the people who want to receive service are also negatively affected by this situation. The role of managers at this stage is very important. If they listen to there quests and complaints of their employees and help them, the performance of the employees will increase. The job satisfaction of the health worker with increased performance increases and the satisfaction level of the patients improves.
Datas were collected from 200 employees working in this institution through the survey we conducted in the health institution where the research was conducted. Analyzes were made with these data using the SPSS 22 Package Program. The Cronbach Alpha Coefficient was calculated to determine the reliability of the data. The Kolmogorov - Smirnov Test was used to determine whether it showed a normal distribution. The kurtosis and skewness coefficients were also examined and it was determined that the data showed a normal distribution. Accordingly, t-Test was used for comparisons of two groups, and ANOVA Test was used for comparisons of more than two groups. In order to determine the differences determined by the ANOVA Test, first Levene Homogeneity Test and then Tamhane t2 or Tukey Test, which is one of the multiple comparison tests, were performed. As a result of the analyzes, the Cronbach Alpha Coefficients of the factors are in order; Social stressors were found to be 0.73, Work-Related Stressors 0.79, Self-Interpretation Stressors 0.61, and Physical Environment Stressors 0.67. The reliability level of 0.88 in the entire scale indicates that the scale is reliable in terms of internal consistency. The level of normality of the data was decided according to the coefficient of kurtosis and skewness. Accordingly, it was found that the normal distribution limits of the data in all factors were at the level of ±1. Differences between factors according to demographic data were examined.
When the findings of the study were examined, it was determined that the independent variable had a significant effect on the dependent variable. When we look at the direction and degree of the effects of other factors on the factor of "stressors arising from the way of self- interpretation", the degree of effect of the factors of "social stressors", "work-related stressors" and "stressors arising from the physical environment" on the "stressors arising from the way of self-interpretation" and directions are given. Accordingly, it was determined that the factors of "social stressors" and "work-related stressors" had a significant effect. It was determined that the factor "stressors originating from the physical environment" did not have a significant effect. As a result of the regression analysis, when the effect levels were examined, there was a significant positive effect on the stressors factor arising from the self-interpretation of the social stressors and work-related stressors factor, while it was found that the stressors arising from the physical environment did not. Since the job satisfaction scale survey data did not give results at a sufficient level of reliability, only the stress scale data were analyzed.

Keywords: Stress, Job satisfaction, Health workers