Kırım-Tatar söz varlığı
Crimean Tatar lexicon
Yazar: SEHER MAŞKARAOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖNER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eş anlam = Synonym ; Kırım Tatarcası = Crimean Tatar ; Ses bilgisi = Phonetic ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözlükbilim = Lexicology ; Çok anlamlılık = Polysemy

Özet:
Tezde, süreli yayımlarda tefrika edilmiş veya kitap olarak basılmış Kırım Tatar edebî metinlerinden biriktirme yoluyla bir metin derlemi (corpus) oluşturulmuştur. Bunlardan taranan Kırım Tatar söz varlığı, mevcut ansiklopedik sözlüklerle ve iki dilli sözlüklerle karşılaştırılarak dizilmiştir. Bu yolla elde edilen sözlük varlığı (leksemler) derlemdeki metinlerden taranan cümle örnekleriyle maddeler altında işlenmiştir. Böylece üretilen ve Türkiye Türkolojisinde halen eksik olan açıklamalı-ansiklopedik Kırım Tatar Sözlüğü, bu çalışmanın bilimsel ve pedagojik sonucudur. Bu sözlük; 30.576 adedi madde başı, 18.900 adedi alt maddeden oluşan toplam 49.476 madde ve sözleri örneklendirmek için kullanılan cümle, kıta, beyit veya mani türünden 9.043 örnek alıntıyı içine almaktadır.
Bu yöntemle elde edilen edebî metinlerden tanıklı-cümle örnekli bu söz varlığı, ilk olarak tez sürecinde belirlenen 40 adet tematik grup içerisinde tasnif edilmiştir. Eldeki verilerin alıntı olanları gösterilerek yorumlanmıştır. Daha sonra atasözleri üzerinden Kırım Tatar Türklerinin dünya algıları ve kültür birikimleri ortaya konmuştur. Son olarak ağızlarda yer alan sözler edebi dildeki şekilleriyle karşılaştırılarak ses bilgisi yönünden tahlil edilmiştir, Kırım-Tatar söz varlığında eş anlamlılık ve çok anlamlılık konuları ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kırım-Tatar Türkçesi, Tehlikedeki diller, Leksikoloji.

Abstract:
In the thesis, lasting a text compilation (corpus) was created in printed publications or books as serialised by the Crimean Tatar accumulating through literally texts. All these scanned Crimean Tatar vocabulary was sequenced and compared with the existing bilingual word ancyclopedic word. Dictionary precence thus optained was processed under the article with sample sentences from the text in the scanned compilation. Because of this, Turkey has produced and annotated the Crimean Tatars still lacking in Turcology- encyclopedic dictionary and the pedagogical results of the study. This glossary; total 30.576 per item totally 49.476, 18.900 total substrate material consisting of the words and the phrases that are used to illustrate continent, couplets or mania is to get into the type of sample excerpt 9043.
Withnessed-sentence mentions the presence of the literary texts obtained using this method, first identified in the dissertation process has been classified in 40 thematic groups. Showing excerpts of which were reviewed data then it has been demonstrated through the proverbs perception of the world and the cultural heritage of the Crimean Tatars in Turkey. Lastly, compared with the figure in the literary language located words in the mouths of the audio information assayed direction, synonymity and polysemy in Crimean Tatar vocabulary are discussed.

Key Words: Crimean Tatar Turkish, Endangered languages, Lexicology.