Sultan Abdülaziz Dönemi kışla yapılarının Çanakkale Çimenlik Kışlası örneğinde korunmasına yönelik bir yöntem önerisi
A proposal of a method for evaluation and conservation of Abdulaziz Era military barracks based on the example of Çimenlik Barracks in Çanakkale
Yazar: İLKE AYTAR
Danışman: PROF. DR. OĞUZ CEYLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Restorasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
XVIII. yüzyılda Batı Avrupa ülkelerinde gelişen tarihçilik (historicism) akımının etkisi ile başlayan eski Yunan ve Roma uygarlıklarına duyulan ilgi, giderek Yunan hayranlığına (Philhellenism) dönüşmüştür. Bu hayranlık Avrupa sanatında eski Yunan ve Roma uygarlıklarının yüzeysel yinelenmesi olan neo- klasik biçimlenmenin ortaya çıkmasına neden olmuştur. XVIII. yüzyılda başlayan yabancı mimar akınıyla, Osmanlı mimarisinin batılı tarzda şekillenmesi XIX. yüzyıl sonuna kadar devam etmiştir. Öncelikli Fransız, İtalyan ekollerinin hâkim olduğu mimarların yerini son dönemlerde Alman mimarlar almaya başlamıştır.

Osmanlı Devletinde yapılan yenileşme hareketleri neticesinde kamu ve sivil mimaride yeni yapı anlayışlarını meydana getirmiştir. Bu yapılar, büyük boyutlu ve çok fonksiyonlu olarak yabancı mimarlar tarafından inşa edilmişlerdir. Batı tarzı yaşam ve kültür anlayışının hakim olduğu Pera ve Beyoğlu semtinde sivil ve kamu yapıları, Taksim ve Maçka gibi semtlerde ise askeri mekanların bulunduğu binalarda da yine hakim üslup Neo-Klasisizm'dir. Askeriye, Osmanlı İmparatorluğu boyunca modernleşmede kendi amaç ve görevlerinin çok üzerinde bir görev yapmıştır. Hatta uzun seneler modernleşmenin tek taşıyıcısı olmuştur.

Kışla, askerlerin oturmasına mahsus binalar ya da daha geniş anlamıyla askerin barındığı ve hizmet gördüğü bir bina veya toplu halde bulunan çeşitli binalar ve araziler olarak tanımlanabilir. İstanbul'daki yeniçeri kışlalarının planlarının belirli bir teknik şartnamesinin olmadığı, ahşap ve iki katlı yapılar olarak tasarlanmış olduğu söylenebilmektedir.

XVIII. yüzyılın son çeyreğinden sonraki batılılaşma hareketlerinin mimari yansımalarını dönemin simge yapıları olarak kışlalar üzerinden okumak mümkündür. Çok az sayıda ahşap örnekleri bulunmasına rağmen kışlaların büyük çoğunluğunun yapı malzemesi kagirdir, büyük boyutlu ve kent kimliğini belirleyen yapılardır.

Çeşitli kaynaklardan yapılan araştırmalara dayanarak Sultan Abdülaziz'in 15 yıllık padişahlık döneminde yapımı tamamlanmış 78 yapı tespit edilmiştir. Bunlardan 11'i kışla yapısıdır. Abdülaziz Döneminde inşaatı biten yapıların bir kısmı günümüzde mevcutken, bir kısmı ise zaman içerisinde şehirleşme politikaları çerçevesinde alınan bazı kararlar sonucunda ya da terk edilmişlikten kaynaklanan bakımsızlıktan ve koruma politikalarının yetersizliğinden dolayı yıkılmış, günümüze ulaşamamıştır.

Bu tezin amacı Abdülaziz Döneminde yapılmış ve şu anda ayakta olan kışla yapıları üzerinden dönemin askeri yapılanmasını, inşaat tekniklerini ve malzemelerinin araştırılması, bulunan tüm veriler üzerinden Çanakkale Çimenlik Kışlasının Restitüsyon projesinin elde edilmesine yönelik bir yöntem belirlenmesidir.

Anahtar Kelimeler: Askeri Yapılar, Kışlalar, XIX. Yüzyıl Mimarlığı, Abdülaziz Dönemi, Restitüsyon

Abstract:
With the effects of historicism that developed in the Western Europian Countries at XVIII. century, the interest of the Greek and Roman has evolved to Greek admiration (Philhellenism). This admiration caused the manifestation of neo-classical conformation at the European Art which means superficial repetition of ancient Greek and Roman civilizations. With the influx of foreign architects at XVIII. century, the effects of western-style architecture of Ottoman continued until the end of XIX. century. First French and Italian architects have favoured but later they were replaced by German architects.

As a result of reforms made in the Ottoman Empire, new structure comprehensions in public and civil architecture took place. These structures were built as large and multifunctional by foreign architects. Civil and public buildings in the district of Pera and Beyoglu where western life style and culture were dominant and in the district of Taksim and Macka where mostly military buildings were located, the dominant architectural style was neo- classicism. Military has served in various positions over their tasks and duties during the modernization of Ottoman Empire. In fact, for many years was the only representative of modernization.

Quarters are the buildings where soldiers live and see services, that can also be just one building or as many buildings and lands. It's possible to see the architectural reflections of modernization reforms after the last quarter of the XVIII. century from the architectural landmarks, the quarters which were large structures that determined the urban identity. Although there are very few examples of wood, structural materials used in building quarters were stone and brick.

Based on research from various sources during the 15-year reign of Sultan Abdulaziz, 78 completed constructions have been identified. 11 of them are quarter buildings. Some of the completed buildings of Abdulaziz period exist today but some were destroyed and couldn't be conservated due to some decisions taken in the context of urbanization policies, lack of disrepair and lack of protection and conservation policies.

The aim of this thesis is to examine the construction techniques and materials over the current quarters completed in Abdulaziz period and determine a method for preparing the Restitustion of Canakkale Cimenlik Barrack with all the data constituted.

Keywords: Restoration, Military Structures, Barracks, Quarters, Architecture, XIX. Century