İkinci ürün koşullarında  bazı pamuk (Gossypium hirsutum L.) çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality characteristics of some cotton (Gossypium hirsutum L.) varieties in second crop conditions
Yazar: ÜMİT ŞENKAYA
Danışman: PROF. DR. EMİNE KARADEMİR
Siirt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fizyoloji = Physiology ; Kalite = Quality ; Kültivarlar = Cultivars ; Pamuk = Cotton ; Verim = Yield ; İkinci ürün = Secondary crop

Özet:
Bu araştırma ikinci ürün koşullarında bazı pamuk (Gossypium hirsutum L.) çeşitlerinin verim ve lif kalite özelliklerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma Diyarbakır ili GAP Uluslar Arası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü (GAPUTAEM) deneme alanlarında 2022 yılı yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Denemede materyal olarak 7 çeşit (GW 2345, BA 1010, BA 440, Lima, Bomba, Optasia ve Özbek 100) ve 2 adet kontrol (STV 468 ve DP 396) çeşit olmak üzere 9 pamuk çeşidi kullanılmıştır. 
Araştırmada çeşitler arasında kütlü pamuk verimi, lif verimi, bitki boyu, koza ağırlığı, koza kütlü ağırlığı, lif inceliği, lif uzunluğu, lif kopma uzaması, kısa lif oranı, lif sarılık değeri, lif parlaklık değeri ve iplik olabilirlik indeksi açısından önemli istatistiki farklılıklar elde edilmiştir. İncelenen diğer özelliklerden odun dalı sayısı, meyve dalı sayısı, ilk meyve dalı boğum sayısı, koza sayısı, 100 tohum ağırlığı, çırçır randımanı, klorofil içeriği, NDVI değeri, kanopi sıcaklığı, lif kopma dayanıklılığı ve lif üniformite oranı bakımından çeşitler arasındaki farklılıkların önemli olmadığı görülmüştür. 
Araştırma sonucunda; kütlü pamuk veriminin 119,64 kg/da ile 299,64 kg/da arasında değiştiği ve en yüksek kütlü pamuk veriminin 299,64 kg/da ile GW 2345 pamuk çeşidinden elde edildiği belirlenmiştir. Özbek 100 ve Bomba çeşitleri sıralamayı izlemiştir. Bitki boyu bakımından DP 396 ve Lima çeşitleri, koza ağırlığı ve koza kütlü ağırlığı bakımından ÖZBEK 100 ve DP 396 pamuk çeşitleri diğer çeşitlere göre daha yüksek değerler göstermişlerdir. Çalışmada incelenen fizyolojik parametreler bakımdan çeşitler arasında önemli bir farklılık elde edilememiştir. 
Lif kalite kriterleri incelendiğinde; Lima çeşidinin en ince lif değerine ve en yüksek parlaklık değerine sahip olduğu, lif uzunluğu ve lif kopma uzaması bakımından GW 2345 ve Bomba çeşitlerinin, kısa lif oranı ve iplik olabilirlik indeksi bakımından GW 2345 çeşidinin, lif sarılık değeri bakımından ise Bomba çeşidinin öne çıktığı belirlenmiştir. 
İkinci ürün koşullarında yürütülen bu araştırmada GW 2345, ÖZBEK 100 ve BOMBA pamuk çeşitlerinin kütlü pamuk verimi, lif verimi ve birçok lif kalite kriteri açısından öne çıkmış olması bu çeşitlerin ikinci ürün pamuk tarımı için uygun olabileceklerini göstermektedir.

Abstract:
This research was carried out to determine the yield and fiber quality characteristics of some cotton (Gossypium hirsutum L.) varieties under second crop conditions. The research was carried out in the experimental areas of GAP International Agricultural Research and Training Center Directorate (GAPUTAEM) in Diyarbakır province during the 2022 cotton growing season. In the study 9 cotton varieties, including 7 varieties (GW 2345, BA 1010, BA 440, Lima, Bomba, Optasia and Özbek 100) and 2 control varieties (STV 468 and DP 396), were used as material.
In the study, significant statistical differences were obtained among the varieties in terms of seed cotton yield, fiber yield, plant height, boll weight, seed cotton boll weight, fiber fineness, fiber length, fiber elongation, short fiber ratio, fiber yellowness, fiber reflectance and spinning consistency index. Among the other characteristics examined, it was observed that the differences between the varieties were not significant in terms of the number of monopodial branches, number of sympodial branches, number of nodes of the first fruiting branches, number of bolls, 100 seed weight, ginning percentage, chlorophyll content, NDVI value, canopy temperature, fiber strength and fiber uniformity ratio.
As a result of the study, it was determined that the seed cotton yield varied between 119,64 kg/da and 299,64 kg/da and the highest seed cotton yield was obtained from the GW 2345 cotton variety with 299,64 kg/da. Ozbek 100 and Bomba varieties followed the ranking. DP 396 and Lima varieties showed higher values in terms of plant height, and OZBEK 100 and DP 396 cotton varieties showed higher values than other varieties in terms of boll weight and seed cotton boll weight. No significant differences were found between the varieties in terms of the physiological parameters examined in the study.
When fiber quality criteria are examined; it has been determined that the Lima variety has the finest fiber value and the highest brightness value, GW 2345 and Bomba varieties stand out in terms of fiber length and fiber elongation, GW 2345 variety stands out in terms of short fiber ratio and spinning consistency index, and Bomba variety stands out in terms of fiber yellowness value.
In this research conducted under second crop conditions, the fact that GW 2345, OZBEK 100 and BOMBA cotton varieties came to the fore in terms of seed cotton yield, fiber yield and many fiber quality criteria shows that these varieties may be suitable for second crop cotton cultivation.