Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran hastaların osteoporoz kırık riski ile osteoporoz bilgi düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Evalution of the relationship between osteoporosis fracture risk and osteoporosis knowledge level of patients applied to Family Medicine Clinics of Ankara Training and Research Hospital
Yazar: ELİF TORTAMIŞ
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL ARSLAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Dünyada ve ülkemizde son yıllarda osteoporoz prevalansında artış gözlenmektedir. Osteoporoza bağlı kırıklar ve bu kırıklarla artan morbidite, mortalite ve ekonomik kayıplar sebebiyle önlenebilir bir hastalık olan osteoporoz halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Osteoporoz ile ilgili risk faktörlerini tespit edip, risk grubundaki kişileri belirlenmelidir. Özellikle riskli grup osteoporozun komplikasyonlarından korunmak için eğitilir ve osteoporozun erken tanı sonrasında da erken tedavi alması sağlanırsa osteoporozun neden olduğu kayıplar azaltılabilir. Bu çalışmada osteoporoz kırık riski ile osteoporoz bilgi düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 01.01.2023-01.04.2023 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Poliklinikleri'ne başvuran ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 50-90 yaş arası 250 kişi dahil edildi yapıldı. Araştırmacı tarafından hastanın sosyodemografik özellikleri, sigara ve alkol kullanımı, kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar, minör travmayla kırık öyküsünün olup olmadığı, steroid kullanımı, ailede kalça kırığı varlığı, daha önce kemik yoğunluk ölçümü yaptırıp yaptırmadığı, kadınlar için menarş ve menopoz yaşı, kahve ve süt ürünleri tüketim sıklığı, egzersiz yapma sıklığı ile ilgili sorular soran anket formu ve Osteoporoz Bilgi Testi (OBT) uygulandı. Araştırma boyunca toplanan veriler, IBM SPSS 26.0 (Statistical Package for Social Sciences, version 26.0) programı ile analiz edildi. İstatiksel olarak p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi. 

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 60,27±8,47 yıl, %70'i kadın %30'u erkekti. OBT beslenme alt grubu puan ortalaması 14,17±3,9 egzersiz alt grubu puan ortalaması 10,70±3,08 ve total puan ortalamaları 16,93±4,43'dir.Katılımcıların major osteoporotik kırık (MOK) riski ortalaması %5,74±5,32 kalça kırığı (KK) riski ortalaması ise %1,6±3,67'dir. Katılımcıların %3,2'si MOK için yüksek riskliyken; %9,6'sı KK için yüksek risklidir. Yaş, menarş yaşı, menopoz yaşı ve KK riski ile OBT puanları arasında anlamlı ilişki saptanmadı. MOK riski ile OBT total ve egzersiz puanı arasında anlamlı bir ilişki saptanmazken; egzersiz puanı arasında zayıf korelasyon saptandı. 

Sonuç: Katılımcıların osteoporoz kırık riski ve osteoporoz bilgi düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Kadınların, lise ve üzeri eğitim görenlerin, ailesinde osteoporoz öyküsü olanların, glukokortikoid kullananların hem osteoporoz bilgi düzeyleri hem de osteoporotik kırık riskleri istatiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. Menopoza girmiş kadınlarda ise menopoza girmemiş kadınlara göre kırık riski anlamlı olarak yüksek iken, osteoporoz bilgi düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık saptanmadı. 

 

Anahtar kelimeler: Osteoporoz, osteoporoz bilgi testi, risk değerlendirmesi

Abstract:
Aim: There has been an increase in the prevalence of osteoporosis worldwide and in our country in recent years. Osteoporosis, which is a preventable disease due to fractures, associated with osteoporosis and the increased morbidity, mortality and economic losses caused by these fractures, has become a public health problem. It is necessary to identify the risk factors related to osteoporosis and identify individuals in the risk group. Especially the risk group should be educated to protect against the complications of osteoporosis and if early treatment is provided after early diagnosis of osteoporosis, the losses caused by osteoporosis can be reduced. The aim of this study was to evaluate the relationship between osteoporotic fracture risk and osteoporosis knowledge level.        

Materials and Methods: A total of 250 individuals between the ages of 50-90 who applied to Family Medicine Polyclinics of Ankara Training and Research Hospital  between 01.01.2023 and 01.04.2023 and volunteered to participate in the study were included. The researcher applied a questionnaire form asking about the sociodemographic characteristics of the patient, cigarette and alcohol use, chronic diseases, medications, history of fracture with minor trauma, steroid use, presence of hip fracture in the family, previous bone density measurement, age of menarche and menopause for women, frequency of coffee and dairy product consumption, frequency of exercise and the Osteoporosis Knowledge Test (OKT). The data collected during the study were analyzed using IBM SPSS 26.0 (Statistical Package for Social Sciences, version 26.0) program. A p value of <0.05 was considered statistically significant. 

Results: The mean age of the participants was 60.27±8.47 years, 70% were female and 30% were male. The mean score of the OBT nutrition subgroup was 14.17±3.9, the mean score of the exercise subgroup was 10.70±3.08, and the mean total score was 16.93±4.43. The mean risk of major osteoporotic fracture (MOF) of the participants was 5.74±5.32%, and the mean risk of hip fracture (HF) was 1.6±3.67%. 3.2% of the participants were at high risk for MOF while 9.6% were at high risk for HF. There was no significant relationship between age, age of menarche, age of menopause and HF risk with OBT scores. There was no significant relationship between risk of MOF and OBT total and exercise scores but a weak correlation was found with exercise score. 

Conclusion: There was no significant relationship between the osteoporosis fracture risk and osteoporosis knowledge level of the participants. Both osteoporosis knowledge levels and osteoporotic fracture risks were found to be statistically significantly higher in women, those with high school or higher education, those with a family history of osteoporosis, and those using glucocorticoids. In postmenopausal women, the fracture risk was significantly higher compared to premenopausal women, but there was no significant difference in osteoporosis knowledge level.  

 

Keywords: Osteoporosis, osteoporosis knowledge test, risk assessment