Yapay zeka felsefesinde felsefi işlevselciliğin eleştirisi
The critique of the philosophical functionalism in the philosophy of artificial intelligence
Yazar: TARIK TAZEGÜL
Danışman: DOÇ. DR. NECATİ MURAD OMAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Felsefe = Philosophy

Özet:
İşlevselciliğe göre bilişsel durumlar, bilişsel durumların gerçekleştiği materyalin yerine getirdiği işlevlerin sonucunda meydana gelir. Bu işlevleri yerine getirebilecek herhangi bir maddi yapının kendisi de yine bilişsel durumlara sahip olabilir. Yapay zekâ felsefesi bakımından işlevselcilik ise farklı bilgi ve bilim alanlarındaki kullanımlarıyla beraber düşünülmelidir. Yapay zekâ felsefesi içerisinde insan zihninin çözümlenmesi ve modellenmesi çalışmalarında farklı işlevselcilikler karşımıza çıkmaktadır. Bu eleştiride ele aldığımız bilgisayımsal-temsil işlevselciliği ise Ned Block'un işlevselcilik tasnifine dayanmaktadır. Bilgisayımsal-temsil işlevselciliği, zihin durumlarının işlevlerinin programlar vasıtasıyla temsil edildiği ve bu temsili yapının bilgisayarlar üzerinde gerçekleştirildiği bir düşünce üzerinde şekillenmektedir. Bilgisayımsal-temsil işlevselciliğinin eleştirimiz içerisindeki ele alınışı, onun yalnızca bir bilgisayar bilimi tartışması olarak değil ama aynı zamanda yapay zekâ felsefesinin asli tartışma unsurlarından biri olduğu düşüncemize dayanmaktadır. Bu vesileyle eleştirimizin "felsefi işlevselciliğin eleştirisi" olarak adlandırılmasını uygun gördük. Bu adlandırma yalnızca bilgisayımsal-temsil işlevselciliğini felsefi bir tartışma olarak yeniden ele almayı imlemez, aynı zamanda bu tartışmayı yapay zekâ felsefesine farklı alanlardan taşınan antropomorfik tasarımlarla birlikte ele almayı da imler. Böylece eleştirimizdeki amacımız ilk adımda yapay zekâ felsefesi tartışmalarının asli unsurlarının belirlenmesi amacını taşımaktadır. Çünkü mitsel ve edebi kurgular olarak kimi özne tasarımlarının bedensel veya davranışsal olarak antropomorfik bir tarzda düşünüldüğü ve bu düşünmenin felsefe öncesi/sağduyusal bir düşünme olarak yapay zekâ felsefesi içerisinde ortaya konmaya çalışıldığı görülmektedir. Eleştirimizdeki iddialarımızdan biri böyle bir düşünmenin yapay zekâ felsefesinde faillik, ahlakilik vb. gibi temel tartışmaların ilerletilmesinde belirleyici olamayacağıdır. Eleştirimizdeki diğer iddiamız ise, bilgisayımsal-temsil işlevselciliği temelinde inşa edilecek bir yapay zekâlı sistemin bir zihne sahip olmak ve fail niteliği kazanmak bakımından kimi statüleri elde edemeyeceğidir. Eleştirimizdeki temel iddialarımızı ortaya koyabilmek için ilk adımda felsefi işlevselciliği metafelsefi olarak inceledik. Bu tavırdaki antropomorfik ögeleri tasnifledik ve bu ögelerin felsefi bir tartışmanın belirleyici unsurları olamayacaklarını vurgulamaya çalıştık. Öte yandan yapay zekâ felsefesi içerisinde fizikalizmin aşırı kullanımlarına dikkat çekmek istedik. Böylece fizikalizmi, bu tavra getirilen eleştirilerle birlikte yeniden ele alarak yapay zekâ felsefesindeki örtük kabulleri yeniden değerlendirmeye çalıştık. Bilgisayımsal temsil işlevselciliğinin dayandığını düşündüğümüz temel bilimler olarak matematiği, mantığı ve kimi doğa bilimlerini ele aldık. Bu işlevselciliğin temelinde yer alan temel tavır olarak biçimselciliğin matematiksel ve mantıksal dayanaklarını bu alanların önde gelen tartışmalarına giderek yeniden incelemek istedik. Böylece sağduyu bilgisinin temsili, biçimselleştirmeye direnen nitelceler ve fenomenal deneyimin unsurları gibi birçok hususu da biçimsel sistemler üzerinden ele almaya çalıştık. Ayrıca matematik ve mantık bilimlerinin tam ve tutarlı alanlar olarak düşünüldüğü bilgisayımsal-temsil işlevselciliğine karşı olan kimi matematiksel itirazlar üzerinde de durmak istedik. İnsan zihninin nöral ateşlemelere indirgendiği bilgisayımsal temsil işlevselciliğinin doğa bilimlerine dayanan kabullerini de fizikalizme getirilen eleştiriler, determinizm-indeterminizm tartışmaları, kaos ve kuantum kuramları gibi hususlar üzerinden değerlendirmeye çalıştık. Tüm bu ele almalar neticesinde yapay zekâ felsefesi bakımından bilgisayımsal temsil işlevselciliğinin temelindeki tartışmaları açık kılmayı arzuladık. Ayrıca bu bölümdeki bir diğer amacımız felsefi işlevselciliğin yaygın felsefe yapma yöntemi olarak bu tavırda halihazırda kullanılan varsayımların sürmekte olan tartışmaların bir unsuru olarak değil, tamamlanmış tartışmaların bir ürünüymüş gibi kullanıldığını vurgulamak olmuştur. Eleştirimizin ikinci bölümü "yapay zekâ" kavramının kavramsal incelemesine eğilmektedir. Literatürdeki yapay zekâ tanımlarını incelediğimiz çalışmamızda mevcut tanımların çoğunun zihnin algoritmalara indirgenebileceği düşüncesi etrafında temellendirildiği görülmektedir. Biz ise eleştirimizde zihnin, problem çözmeye ilişkin adımlar olarak algoritmalara indirgenebileceğine ilişkin destekleyici ve karşı görüşleri ele aldık. Ayrıca algoritmaya indirgenemeyecek zihin yetilerinin neler olabileceği üzerinde durduk. Zihnin algoritmalara indirgenebileceği düşüncesinden hareketle sembolik ve nöral ağ sistemleri üzerinde gerçekleştirilecek yapay zekâ sistemlerinin zihin sahibi olabileceği ileri sürülmektedir. Çalışmamız içerisinde bu sistemleri semantik içeriğin temsili, gündelik bilginin kapsanması ve bu sistemlerin kullanımdaki başarıları üzerinden incelemeye çalıştık. "Yapay zekâ" kavramını ele almayı zorlaştıran "doğal zekâ" ve "yapay zekâ" ayrımlarına yer verdik. Böylece "doğal zekâ" kullanımına alternatif olarak "canlı zekâsı" kullanımını önerdik. Eleştirimiz zihin gibi birçok yetiyi içeren bir yapının zekâ gibi yalnızca hesaplama ve problem çözmeye ilişkin bir yetiye indirgenmesi çabasını da yeniden değerlendirmektedir. Kavramsal incelememizin son bölümünde ise yapay zekâlı varlıkların zihin sahibi olduklarının kabul edilmesi durumunda ahlaki özne olarak da kabul edilebileceklerine ilişkin iddianın, yapay zekâlı varlıkların zihin-beden ilişkisi bakımından olanakları üzerinden bir eleştirisini sunduk. Eleştirimizin son bölümünde ise birinci ve ikinci bölümlerde yöntemsel ve kavramsal olarak ele aldığımız felsefi işlevselciliğin eleştirisini sunmayı amaçladık. Böylece işlevselcilik eleştirisi özelinde bilgisayımsal-temsil işlevselciliğinin felsefi bir açıdan eleştirisini sunmayı istediğimizi açık kıldık. Bilgisayımsal-temsil işlevselciliğine temel sağlayan bilgisayar bilimi üzerindeki kimi tartışmalara da çalışmamızda yer verdik. Matematikteki fonksiyonlar ile algoritmalar arasındaki nitelik farkından hareketle yapay zekâlı varlıklardaki yönelimselliğin kökenini sorguladık. Matematiksel-mantıksal temelde inşa edilen bir yapay zekâlı varlığın özsel sorunlarından biri olarak durma sorununu ele aldık. Durma sorununun yapay zekâlı bir varlığın insan zihnine denk veya onu aşan bir sahipliği elde etmek konusunda yapay zekâlı varlıklara bir engel teşkil ettiğini ileri sürdük. Simülasyonlar ile gerçeklik tasarımlarımız arasında bir ontolojik ayrım bulunduğu vurguladık. Transistörler ile sinir hücreleri arasında bir nitelik farkı olduğu üzerinde durduk. Son tahlilde ise felsefi işlevselci bir perspektiften yapay zekâ ve sanat ilişkisi üzerinde süregelen kimi tartışmalara ve itirazlara değinmek istedik.

Abstract:
Functionalism is the idea that objects are not defined by their physical existence but by the functions that they fulfill. Therefore, in the philosophy of artificial intelligence, there are many functionalist efforts to define human mental states, which is an aim to be achieved by constructing artificial intelligence models. In my critique, I do not focus on the basic functionalist approach, which is the functional analysis of a being. I am focusing on a specific type of functionalism, which is based on certain sciences such as computer science, mathematics, logic, and the natural sciences. This functionalism is called computational-representational functionalism by Ned Block in his paper "What is Functionalism?". But in order to inquire into the fundamental claims of this type of functionalism, I must also reveal the metaphysical and fictional aspects that are carried by artificial intelligence studies and literature into the philosophy of artificial intelligence. These metaphysical and fictional elements render the field of artificial intelligence and the fundamental concepts of this field, such as artificial intelligence, consciousness, agency, etc., unable to inquire philosophically into them. Therefore, I used the name philosophical functionalism to refer to both the computational-representational functionalist aspect and the metaphysical burdens of the field. This critique contains three chapters. In the first chapter, I approached the field of artificial intelligence from a metaphilosophical perspective. In the first section, I focused on anthropomorphic elements and the physicalist presuppositions of the field. Physicalism, as one of the fields that are the foundations of the field of artificial intelligence, wants to reduce modes of human mental states to neural firings. But this idea has to deal with Levine's "explanatory gap" objection. On the other hand, it is not clear that the representation of information that is about reality is defined from the physicalist perspective. This idea leads us to the belief that everything is represented by symbols that belong to formal systems such as mathematics or certain logical structures. However, this belief is not sound enough to construct an artificial intelligence system capable of reaching human level intelligence or agency. In the second section of our metaphilosophical inquiry, I focused on the fundamental sciences such as mathematics, logic and the natural sciences that created the field of artificial intelligence. First, I analyzed the ontology and epistemology of the objects and operations of mathematics from the standpoint of the philosophy of mathematics. The ontological and epistemological status of mathematical objects and operations has many roots, and each of these roots causes different types of mathematics and reality designs. I had to reveal the exact mathematical method that artificial intelligence studies rest on. There are many ways, such as intuitionism, naturalism, logicism etc. The formalist method of doing mathematics is the main method that artificial intelligence researchers and thinkers in this field use. However, formalist mathematics has to answer a few problems. Even if Hilbert's program is to achieve a complete and consistent mathematical system, Gödel's first and second incompleteness theorems must be answered. We cannot claim that artificial intelligence systems, which are built on a formalist mathematical structure, can represent our reality before we solve these and further objections. Until these problems are solved, we can claim that artificial intelligence systems exist only in a mathematical ontology. Atomos of this mathematical ontology are numbers, and their laws are mathematical operations. Therefore, even if these systems seem to act in our reality, this is completely false. Through their sensory organs, these systems transform the objects of our reality into numbers and manipulate them in their mathematical ontology. Therefore, we can easily claim that the mathematicalization of reality cannot represent beings as they are. Logic is the other area on which artificial intelligence systems are based. Most artificial intelligence researchers and thinkers thought that facts about reality could be represented with propositions. In order to do that, logic had to be accepted as a natural science. Because a being that is constructed on a propositional level must show certain qualities, such as inventiveness. However, logic cannot be considered a natural science. Logic is both a method and the science of this method at the same time. But logic as a methodology does not carry the scientific qualities that the natural sciences do. We use logic to build knowledge in philosophy and science, but logic is a contentless area. That is why logic without sensory input does not provide inventiveness, which we humans have naturally. On the other hand, as we have shown in our inquiry into mathematics, a formalist system based on symbols and axioms cannot represent reality as well as we do.
In the last section of my metaphilosophical inquiry, I wanted to focus on the scientific basis of artificial intelligence studies. Natural sciences reduce human mental states to neural firings, and if these neural firings can be simulated in artificial neural networks, which are built on logic gates and symbolic structures, we can therefore claim that these artificial neural networks can provide the necessary and fundamental structure for the emergence of mental states. However, we claim that the realization of neural firings on artificial neural networks is necessary but not sufficient to simulate human mental states. Because human mental states cannot be reduced to neural firings or isolated from other mental states. Also, chaos and quantum theories are thought of as describing the unpredictable nature of the human mind, and these theories are suggested by artificial intelligence researchers and functionalist philosophers to realize the human mind in machines. But mental states are not random. Even if our mental states have a certain level of randomness, we can still control and decide our actions. Furthermore, robots, which are the inorganic realization of artificial intelligence systems, are expected to be fully determined systems. In order to solve this problem, also consistent with the physicalist basis of the sciences, we see many approaches to expanding and improving determinism to cover the indeterminist and probabilistic aspects of the human mind. But these attempts cannot be successful because even if we accept the existence of probabilistic events in a deterministic understanding, this acceptance would have ignored the fundamental qualities of beings, such as impenetrability. Because impenetrability must also have a continuum through time and space. This continuum requires a strict determination of the being. My critique needed an analysis of the concept of artificial intelligence. The second chapter focuses on five points related to the concept. First, I analyzed the existing artificial intelligence definitions in the literature and came to the conclusion that most of these definitions are based on the presupposition that human mental states are reducible to one of the modes of mind, which is intelligence, and that intelligence can be represented by algorithms, which can also be executable on computers. Furthermore, these definitions provided the conditions for a philosophical functionalist understanding of human mental states. The technical processes and engineering basis of the artificial intelligence studies were also important. In these fields, there were several presuppositions that enabled the idea of mathematicalizing human mental states: representation of knowledge and artificial neural networks. On the scientific basis of these fields, human mental states have been considered as some neural firings and their relations. This idea led artificial intelligence researchers to the realization of the organizational structure of organic neural networks on inorganic material. If this inorganic material was designed properly, it could provide an appropriate basis for the emergence of mental states. The representation of knowledge in this system was easy: Every sensory input could be reduced to electrical voltages, and a bunch of zeros and ones could represent beings, facts, or concepts of our world. Through the conceptual analysis of artificial intelligence, I had to inquire into the concept of intelligence as the main and fundamental concept of this field. Because, without this inquiry, the most commonly used adjectives in the philosophy of artificial intelligence, such as natural or artificial would not be understandable in this critique. Furthermore, in the fourth section of the second chapter, I examined the relationship between the concept of intelligence and the concept of mind. Because in the field of artificial intelligence, human mental states are considered intelligence rather than modes and states of the mind. But I claim that this reductionist understanding of the human mind is not valid. First, even if we can reduce certain mental states to the fundamental level of calculation and computation, some mental states resist this formalization. And a mind, with all its mental states, is not something we can formalize with all of its phenomenal qualities and contents. That is why the efforts in artificial studies, which aim to realize human mental states in machines, cannot be successful because of this unjustified reduction. There were a few topics that I must inquire into in order to further analyze the concept of artificial intelligence in the philosophical functionalist approach: Limits of a body from the perspective of mind-body problems, the concept of self, and agency. Because if we accept assigning agency status to artificial intelligence systems, we must answer several problems about these concepts. The final chapter of my critique aims to analyze and discuss functionalism and the computational-representational functionalist approach. First, I focused on functionalism and its definitions and main arguments. Because, I had to clarify the distinction I made between functionalism and philosophical functionalism in order for my critique to be understood. After this clarification, the computational-representational aspects of philosophical functionalism had to be revealed. Therefore, I focused on the relationship between the philosophical functionalist approach and computer science. With this inquiry, I aimed to reveal the ontological and epistemological status of fundamental concepts from these fields, such as computers, programs, and algorithms. Because the computational-representational level of this approach can contain the main propositions and possibilities of artificial intelligence systems that could be used to build sentient and autonomous agents, according to certain philosophers and researchers in these fields. At the end of the chapter, I wanted to mention a few problems from the standpoint of the arts and the philosophy of art: What would happen to our understanding of art if we accepted the philosophical functionalist argument and built artificial intelligence systems that could act freely, feel, etc.? Could they be artists, or do they just simulate the processes?