Eğitim kurumlarında karşılaşılan istenmeyen davranışların incelenmesi
An examination of the misbehaviors in educational organizations
Yazar: AVNİ ÜNAL
Danışman: PROF. DR. NECATİ CEMALOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Mobbing = Mobbing ; Yönetici davranışı = Manegerial behavior ; Yöneticiler = Managers ; Zorbalık = Bullying ; İstenmeyen davranış = Undesired behaviour ; İstenmeyen öğrenci davranışı = Unwanted student behavior ; Şiddet = Violence

Özet:
Bu araştırmanın amacı, temel eğitim ve ortaöğretim kurumlarında karşılaşılan istenmeyen davranışları ve bu davranışlara yönelik gerçekleştirilen müdahaleleri okul yöneticisi, psikolojik danışman, öğretmen, veli ve öğrencilerin deneyimlerine dayalı olarak incelemektir. Bu çalışma kuramsal olarak, davranışın kişisel özellikler ve çevresel değişkenlerin etkileşimiyle ortaya çıktığını vurgulayan sosyal ekolojik yaklaşımı esas almaktadır. Bu yaklaşıma dayalı olarak, hem istenmeyen davranışları etkileyen faktörler ve bunların sonuçları hem de her seviyede gerçekleştirilen müdahaleler tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji deseni benimsenmiştir. Katılımcıların seçiminde maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Maksimum çeşitlilik, ilgilenilen fenomenin ortak boyutlarını ortaya koymada; ölçüt örnekleme ise deneyim sahibi bireylere ulaşmada kolaylık sağlamıştır. Araştırma, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında, Karadeniz bölgesinde bir ilin merkez ilçesinde bulunan kamuya ait Temel Eğitim ve Ortaöğretim kurumlarından seçilen 33 katılımcı (okul yöneticisi, pskolojik danışman, öğretmen, öğrenci ve veli) ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, pilot çalışma ve uzman görüşleri ile son hali verilen görüşme soruları ile yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Veriler, MAXQDA yazılımı yardımıyla, betimsel ve içerik analiz yaklaşımları birlikte kullanılarak yapısal, süreç, in vivo, kavram ve eksensel kodlama süreçleriyle analiz edilmiştir. Araştırmada geçerli ve güvenilir sonuçlara ulaşmak için inandırıcılık, transfer edilebilirlik, güvenirlik ve doğrulanabilirlik kapsamında çeşitli stratejiler kullanılmış, araştırmacının rolü ve etik ilkeler konusunda gerekli özen gösterilmiştir. Verilerin analizi, istenmeyen davranışların failleri olarak öğrenci, okul çalışanları (okul yöneticisi, öğretmen ve eğitimci olmayan personel) ve veli ve öğrenci yakınları olmak üzere üç gruba ayrılarak gerçekleştirilmiştir. Her bir grup için kuram ve araştırma sorularına dayalı olarak belirlenen ve (a) etkileyen faktörleri, (b) alınan önlemleri, (c) davranış türlerini, (d) ikincil müdahaleleri, (e) davranışın sonuçlarını ve (f) üçüncül müdahaleleri kapsayan bir analitik çerçeve kullanılmıştır. Araştırmada genel olarak, okul yönetimi tarafından yürütülen birincil müdahalelerin Milli Eğitim Bakanlığı tarafından merkezi olarak gönderilen mevzuata uygun olarak uygulandığı, ancak ikincil müdahalelere ilişkin herhangi bir kriz planının var olmadığı veya uygulanmadığı, üçüncül müdahalelerde ise okul dışı kurumlarla iletişim, iş birliği ve yönlendirmede eksiklikler bulunduğu bulgularına ulaşılmıştır. Ayrıca istenmeyen davranışlara müdahalede personeli görevlendirme ve sorumluluk verme süreçlerinde bazı sorunlar olduğu görülmüştür. Buna ek olarak istenmeyen davranışların çözümünde okul yönetimi ve muhataplarının sorunları farklı değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Bu bulgular ışığında, okul yöneticilerinin öğretmen, veli ve öğrenci bakış açılarını öğrenmede daha açık fikirli olması gerektiği anlaşılmıştır. Okulların resmi olan ve resmi olmayan çözümleri uygulamada okul yönetiminin yaklaşımına bağlı olarak farklı uygulamalar gerçekleştirdikleri saptanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İstenmeyen davranış, zorbalık, mağduriyet, şiddet, mobbing

Abstract:
The purpose of this study was to examine the misbehaviors and the interventions towards them in primary and secondary educational organizations based on the experiences of school administrators, school psychological counselors, teachers, parents and students. This study is theoretically based on the concept of a social-ecological approach that emphasizes that a certain type of behavior is the result of the interaction between characteristics and environmental factors. From the perspective of this approach, the factors that trigger misbehaviors and their results as well as the interventions towards them at different levels were attempted to describe. This study is a phenomenological research from the qualitative methodologies in its nature. The thirty-three participants (school administrators, psychological counselors, teachers, students and parents) were recruited through maximum variation and criterion sampling methods from the purposeful sampling strategies. The former was used to reveal the common dimensions of the phenomenon, whereas the latter was for reaching the participants with prior experiences of it. The procedures of the study were performed in primary and secondary schools affiliated to the Ministry of National Education in a city center in the Black Sea Region during the 2020-2021 academic year. Data were obtained through interview questions formed through a pilot study and expert opinions.  The data were analyzed by means of MAXQDA Software, by using descriptive and content analysis approaches together, with structural, process, in vivo, concept and axial coding processes. The validity and reliability issues were considered via credibility, transferability, dependability, and confirmability. The role of the reseachers were explained in detail. The ethical considerations were addressed as well. The analysis of the data was carried out by dividing the people as the perpetrators of misbehaviors into three groups: (1) students, (2) school staff (school administrators, teachers and non-educational personnel), and (3) parents and other relatives. For each group, an analytical framework based on theory and research questions that is consisting of (a) causes of misbehaviors, (b) primary prevention interventions, (c) types of misbehaviors, (d) secondary interventions, (e) tertiary interventions, and (f) consequences of misbehaviors. The results from the study indicate that the primary prevention interventions carried out by the school administration are generally in line with the legislation by the Ministry of National Education, but there is no crisis plan for secondary interventions or they are not implemented even if there are.  Lack of effective procedures in communication, cooperation and guidance with out-of-school institutions have been found in tertiary interventions. Further, there are some problems in the processes of assigning staff and distributing authority in the intervention of undesirable behaviors. There are different interpretations of the interventions towards misbehaviors by school administrators and other related individuals. Schools have been found to implement different practices depending on the approach of the school administration in applying formal and informal solutions. Based on the results, it can be noted that school administrators should be more open-minded in learning from teachers', parents' and students' perspectives.  

Key Words: Misbehaviour, school bullying, victimization, school violence, mobbing