Özne atlası ve mekansal anlatıları: Ulus Baker üzerine bir deneme
Subject atlas and its spatial narratives: an essay on Ulus Baker
Yazar: GÜLİSTAN BERBER
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA UZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlığı anlamak ve anlamlandırmak için bazen mekan tarafından bakılan "yapma" üzerinden bazen özne tarafından kurulan "oluş" üzerinden pek çok yola başvurulmaktadır. Oysa yapı oluşturma girişimi olmaksızın mimarlık mevcudiyette anlamlar üretir. Bu minvalde mekanla öznenin arasında kolaylıkla kurulan bir ilişki vardır. Mekanın pek çok kişinin üzerine uzlaştığı ve aynı şekilde tanımladığı sundukları vardır. Öznenin ise mekandan duyularıyla, hissettikleriyle ve kurduğu bağla mekandan alımladıkları vardır. Bu tezde "mekanın sundukları" ve "öznenin alımladıkları" arasındaki patikalarda, yarıklarda, ayrımlarda, kaybolmalarda, kestirmelerde oluşan mimarlığın anlamının araştırılması amaçlanmıştır.
Özne atlası, her bir parçanın birbiriyle bağlantılı olduğu, sonsuz bir düzlem üzerinde öznenin rehberliğinde iz sürülen çokluk haritası olarak tezin yöntemini oluşturmaktadır. Bu haritanın ormanları, akarsuları, yolları ve şehirleri öznenin dünyayı anlamlı hale getirdiği her bir mefhumdan oluşmaktadır. Bu minvalde özne atlasının bileşenleri yeryüzünde durulan zamanda sadece bedenin duyumları değil aynı zamanda zihnin temas ettikleridir.
Atlasın okunabilirliği yolculukları mümkün kılan köksüzlük ile doğru orantılı olarak düşünülmüştür. Çalışma kapsamında, atlasından mimarlığın anlamını okumak için seçilen özne köksüz bir nilüfer çiçeği gibi oradan oraya savrulan ancak her savrulduğu yerde varoluşunu bütün gerçekliğiyle ortaya koyan Ulus Baker'dir. Bu köksüzlüğün coğrafyası nasıl oluşturulabilir diye düşünülürken öncelikle Ulus Baker'in Körotonomedya'daki yazıları okundu ve gündelik hayat, karşılaşma ve arzularla ilgili olmalarına göre kategorize edildi. Ulus Baker'in varoluşuna şahit olmuş kişilerle görüşmeler yapıldı.	
Tezin kurgusu Ulus Baker'i rehber alan bir yolculuk olarak geliştirildi. Bu yolculuk tezin bölümleri olan; "Gündelik Hayatın Habitatı Ev'in Anlamları", "Karşılaşmalar Dünyasının Bir Anlam Üreticisi Olarak Sokak" ve "Arzuların Diyalog Mekanları" üzerinde gerçekleşti. Ulus Baker'in varoluşuna şahit olmuş insanların izlenimleri, onun komünal yaşantısına uygun olarak düşüncelerinin yanında anonim bir şekilde örüntülendi. 
Çıkılan yolculuk esnasında bulunan parçalar atlasta yerleştirilip mekansal anlatı kavramların üstüne düşünerek üretilmiştir. Mimarlığı anlamlandıranların yanında anlamını bozan ve parçalayan kavramların varlığı keşfedildi. Özne atlası ile bulunan her bir parça dünyayı anlamanın ve anlamlandırmanın varlığın kesitleriyle okunarak mümkün olduğunu işaret etmektedir. Bu çalışmayla her gün yanından geçtiğimiz pek de farkında olmadığımız göreylerimizin sadece mimarlığı değil aynı zamanda dünyayı anlamlandırmamızı etkilediği anlaşılmaktadır.  Bu bağlamda bu tez çalışmasının yarıklarda, çataklarda, patikalarda mimarlığı anlamanın ve anlamlandırmanın yeni yollarını keşfedecek ve yeni anlamlar üretecek başka çalışmaların eylenmesi için bir izlek oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Many ways are used through "subject" and "space" to understand and make sense of the meaning of architecture. When thinking in terms of subject, architecture can be defined as "becoming". However, when considered through space, architecture can be seen as "making". 
While the major narratives left their places to the minor ones, the relationship of the building with its location, the perception of the user, the perception of space, the position taken by the architect, the text that the architect intended to create and the cultural order affecting architecture are repeatedly considered and questioned on each building. However, architecture produces meanings in existence without an attempt to create a structure. 
In this regard, it is possible to say that there is an easily established relationship between space and subject. Space has offers which many people agree on and describe in the same way. On the other hand, the subject has what it get from the space with its own senses, feelings and bonds.
In this thesis, it is aimed to investigate the meaning of the architecture in pathways, crevices, distinctions, disappearances, and shortcuts between "what the space offers" and "what the subject get from". It was intended to create a discussion layer for interpretation and understanding about architecture, beyond the properties of the structure that can be comprehended by the physicality or  transforming it by the subject.
The methodology of the thesis is structured as a subject atlas, which is a multitude map on an infinite plane where each notion is interconnected. The forests, streams, roads and cities in this map consist of every notion that the subject perceive the world's meaning.
In this context; the components of the subject atlas are not only the sensations of the body -streets where the body walks and the footprints leave, walls and bushes where he touches his hands while passing by, buses on which the body rides, the houses where the body lives and the traces left in these houses-,  but also the contact of the mind at the time that exists on earth.
It seems quite easy to categorize people based on their geography or having an ideology; Like Mediterranean people, Eastern, Western, conservative... Nonetheless, the atlas may only be created with multitude. As a simple analogy, we can think of people whose appointment goes from one city to another. If we created their atlas, we could see that there are millions of notions; city, house, street, pavement, structure, flooring, light, paint, window, door, neighbor, different mouths of the spoken language, food, color, sea, forest, mountain, plain, political thinking of every changing environment, music, the sound of the city...
In this context; the readability of the Atlas is thought to be proportional to the rootlessness that makes journeys possible. The rootless subject chosen to create Subject Atlas is Ulus Baker for the scope of this study. Ulus Baker was a Northern Cypriot sociologist who lived between 1960 and 2007. Ulus Baker, like a rootless water lily that swings from one place in the water stream to another, has acquired new meanings with each swing. 
While thinking about how the geography of this rootlessness can be created, Ulus Baker's writings in Körotonomedya were read first. Then these texts were categorized according to whether they are about daily life, encounter or desires. Meetings were held with people who witnessed the existence of Ulus Baker. A combination of in-depth and informal interview methods, which are frequently used in sociology and anthropology, was used as a method in these interviews.
The structure of this thesis is like a journey under the guidance of Ulus Baker. There are three notions that shape the structure: "meanings of home, which is the habitat of everyday life", "the street as a meaning producer of the world of encounters", "dialogue spaces of desires". These notions are also the concepts that formand name the three chapters of the thesis. The impressions of people who witnessed the existence of Ulus Baker were anonymously patterned along with his thoughts in accordance with his communal life. 
Throughout the study; the rootless pieces found were placed on the atlas. The spatial narrative was produced by thinking conceptually in the context of these pieces found. The concepts added to the Atlas in the first chapter of the thesis titled as " meanings of home, which is the habitat of everyday life"; "habitus", "television", "window", "balcony", "threshold", "association", "food", "kitchen", "sound", "slum", "ideal home", "immigration", "war". In the second chapter, "the street as a meaning producer of the world of encounters", the concepts added to the atlas were "perspective", "route", "association", "body", "step", "literature", "flow", "other", "photography", "montage", "video", "society", "plurality", "any person on the street", "freedom", "equality", "rhizome", "genius logic". In the last chapter of the thesis, the concepts added to the atlas in the "dialogue spaces of desires" produce the routes; "thought", "language", "Gisam", "Middle East Technical University", "Körfez restaurant", "food", "conversation", "regularity", "habitus", "publishing house", "Ezgi Cafe", "Engürü Kıraathanesi", "film", "football", "19 Mayıs Stadyumu", "music", "Fikrim Bar", "body without organs".
The concepts in the Ulus Baker Atlas reveal that houses, streets or places of dialogue are not places that differ from each other with certain boundaries, so each chapter emerges as the reason for the existence of another in the journey and it is impossible to reach a holistic meaning without any. As a parallel of this statement, it can be thought that the habitat of the daily life, the world of encounters and desires do not diverge.
As a result of this thesis study, it has been realized that there are notions that make sense of architecture as well as those that disrupt and destroy the meaning. Each piece placed in the subject atlas indicates that it is possible to understand and make sense of the world and architecture through sections of the being. 
It is understood that the places we pass by everyday and the encounters that we think are ordinary effect not only the meaning of the architecture but also the meaning of the world. Through this study, Atlas is considered as a method that can be used to trace the richness of the narrative, which is minor beyond the critique of the major narratives. It is thought that this study can generate and inspire discussions and thoughts about establishing new ways to understand and make sense of architecture.