Bilim merkezlerini ziyaret eden öğretmenlerin bilimin doğası inanışlarının incelenmesi
A study of the nature of science belief of teachers visiting science centers
Yazar: ATİYE MELİKE ALTUNDAŞ
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM KANDİL İNGEÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fizik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim merkezi = Science center ; Bilimin doğası = Nature of science ; Okul dışı öğrenme = Out-of-school learning ; Pedagojik inanç = Pedagogical belief ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bilim ve teknolojideki gelişmelerin toplumun ilerlemesine yansımasında, fen eğitimi anahtar rolünü üstlenmiştir. Fen eğitiminin bu kapsamdaki en önemli görevi bireyleri bilimsel okur-yazar veya fen okur-yazarı olarak yetiştirmektir. Bilimsel okur-yazarlığın merkezi bileşenlerinin "bilimin doğası" ve "bilimsel bilgiyi anlama" olduğu söylenebilir. Bilimin doğasının anlaşılmasının fen eğitiminde "mutlak ihtiyaç" olarak görüldüğüne ilişkin alan yazında vurgu yapılmaktadır. Yapılan alan yazın taramasında öğretmenler, öğretmen adayları ve öğrencilerin bilimin doğasına ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmaya yönelik pek çok araştırma yapıldığı görülmüştür. Bilimin doğasının okul dışı ortamlarda nasıl etkin bir biçimde yansıtılabileceğine dair yapılan çalışmaların mevcut ancak sınırlı sayıda olduğu belirlenmiştir. Bilimin doğası inanışlarının fen okuryazarlığına ulaşmada gerekli olduğu ve okul dışı öğrenme ortamlarının fen eğitiminde sağladığı katkılar göz önüne alındığında; bilim merkezlerini ziyaret eden öğretmenlerin bilimin doğasına yönelik inanışlarının ne olduğunun ayrıca ele alınıp, incelenmesinin dikkate değer olduğuna inanılmıştır. Bilimin doğasına yönelik inanışlarının belirlenmesinin, informal öğrenme ortamlarını dikkate alma açısından bilimin doğasına yönelik inanışlarda bir farklılık yaratıp yaratmadığına yönelik araştırma imkânı sunma açısından alan yazına katkı yapacağı düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı okul dışı öğrenme ortamlarından biri olan bilim merkezini ziyaret etmeye gelen öğretmenlerin bilimin doğası inanışlarını bir ölçme aracı kullanmak suretiyle belirlemektir. Bunun için Türkçe düşünülen ve bilimin doğasına yönelik bir madde havuzu oluşturulan ölçek türleri önce ilgili literatür sonrasında ise farklı kültürlerde geliştirilen ölçme araçları ışığında araştırılmıştır. İlgili literatür tarandıktan sonra Özcan ve Turgut (2014) tarafından uzmanlarından görüş alınıp bir dizi istatistiksel işlemle geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak geliştirilen "Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği (BDİÖ)" veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. 7 farklı boyutta 37 maddeden oluşan 5' li Likert tipi bu ölçek Ankara' da bulunan Feza Gürsey Bilim Merkezini ziyaret eden 222'si kadın ve 82'si erkek toplam 304 öğretmene uygulanmıştır. Bu çalışma sonuçlarında elde edilen veriler, çalışmaya katılan öğretmenlerin ilgili değerlerin bilgili/gerçekçi görüş açısından değerlendirildiğinde, bilim merkezini ziyaret eden öğretmenlerin BDİÖ ölçeğindeki 2 faktörde 3.40'ın üzerinde ortalama puanlara ulaştığını dolayısıyla "bilimsel bilginin değişimi" ve "bilimin kabulleri ve sınırları" faktörlerinde bilimin doğası inanışlarının "bilgili"/çağdaş bir seviyede olduğunu göstermiştir. Öğretmenler tüm ölçekte ve 5 faktörde 2,60 ve 3,39 arasında ortalama puanlara ulaşmış olup öğretmenlerin bilimin doğası inanışları hem genel hem de söz konusu faktörlerde "kabul edilebilir"/geleneksel bir seviyede olduğu görülmüştür. Ayrıca bilim merkezine gelen öğretmenlerin cinsiyet, mesleki kıdem yılı, görev yapılan okul türü ve branş değişkenleri açısından bilimin doğası inanışları incelenmiştir. Araştırma sonucunda demografik bilgileri açısından incelendiğinde BDİÖ puanları ve sadece "Bilimsel Bilginin Değişimi" alt faktöründe cinsiyet değişkenine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklıllaşma olduğu belirlenmiştir. Bu farklılaşmanın da kadınlar lehine olduğu tespit edilmiştir. Branş değişkenine göre;  "Bilimsel Bilginin Değişimi"  faktöründe sınıf öğretmenleri ile sayısal derse giren öğretmenler arasında sayısal öğretmenler lehine, "Yaratıcılık ve Hayal Gücü" faktöründe sayısal derslere giren öğretmenler ile sözel derslere giren öğretmenler arasında sözel derse giren öğretmenler lehine, "Yaratıcılık ve Hayal Gücü" faktöründe sözel derslere giren öğretmenler ile beceri derslere giren öğretmenler arasında yine sözel derse giren öğretmenler lehine bir farklılaşma olduğu tespit edilmiştir. Ulaşılan sonuçlar dikkate alınarak hem literatüre hem öğretmen ve öğrencilere yarar sağlamak amacıyla önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Science education has played a key role in reflecting advances in science and technology to the progress of society. The most important task of science education in this context is to raise individuals as scientific literate or science literate. It can be said that the central components of scientific literacy are "nature of science" and "understanding scientific knowledge". It is emphasized in the literature that understanding the nature of science is seen as an "absolute need" in science education. During the literature review, it was seen that many studies were conducted to reveal the opinions of teachers, teacher candidates and students on the nature of science. It has been determined that there is a limited number of studies on how to effectively reflect the nature of science in out-of-school settings. Considering that beliefs in the nature of science are necessary in achieving science literacy and the contribution of out-of-school learning environments to science education, it is thought that it will be useful to examine and examine teachers' beliefs about the nature of science separately. It is thought that determination of beliefs about the nature of science will contribute to the literature in terms of providing a research opportunity on whether there is a difference in beliefs about the nature of science in terms of considering informal learning environments. The purpose of this study is to determine the nature of science beliefs of teachers who come to visit the science center, which is one of the out-of-school learning environments, by using a measurement tool. For this purpose, the types of scales that were thought of in Turkish and created an item pool for the nature of science were first investigated in the light of the relevant literature and then the measurement tools developed in different cultures. After reviewing the relevant literature, the "Nature of Science Beliefs Scale", which was developed by Özcan and Turgut (2014) by taking opinions from experts and performing validity and reliability analyzes with a series of statistical processes, was used as a data collection tool. This 5-point Likert scale consisting of 37 items in 7 different dimensions was applied to 304 teachers (222 female and 82 male) who visited Feza Gürsey Science Center in Ankara. The data obtained in the results of this study showed that when the relevant values of the teachers who participated in the study were evaluated in terms of knowledgeable / realistic view, the teachers who visited the science center reached an average score of over 3.40 in 2 factors on the BDIO scale, therefore the beliefs of the nature of science in the factors of "scientific knowledge change" and "acceptance and limits of science". He showed that he was at a "knowledgeable" level. The teachers reached average scores between 2.60 and 3.39 on the whole scale and 5 factors, and it was observed that teachers' beliefs in the nature of science were at an "acceptable" / traditional level both in general and in these factors. In addition, the beliefs of the teachers who came to the science center in terms of gender, professional seniority, type of school and branch variables were examined. As a result of the study, when it was examined in terms of demographic information, it was determined that there was a statistically significant difference according to the gender variable in the BDIO scores and only the " scientific knowledge change " sub-factor. It has been determined that this differentiation is also in favor of women. According to the branch variable; In the " scientific knowledge change " factor, in favor of numerical teachers, in the "creativity and imagination" factor, in the "creativity and magination" factor, in the "creativity and imagination" factor, in favor of teachers who take oral lessons in favor of oral lessons. It has been determined that there is a differentiation between the teachers who teach and those who take the skill courses in favor of the teachers who take the verbal class. Considering the results, suggestions have been made in order to benefit both the literature, teachers and students.