Erişkinlerde E-sağlık okuryazarlığı düzeyi ile aşı tereddütü arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between E-health literacy level and vaccine hesitation in adults
Yazar: İDRİS PÜREN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TEKİN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızda aile hekimliği polikliniğine başvuran hasta ve yakınlarında e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile aşı tereddütü arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçladık.
Yöntem: Kesitsel desende analitik araştırma olarak tasarlanan çalışmamıza, aile hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş üstü hastalar ile yakınlarından toplamda 223 kişi katıldı. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri ve aşılarla ilgili bilgi kaynaklarını sorgulayan bir veri formu, e-sağlık okuryazarlığı ölçeği ve aşı karşıtlığı ölçeğini (AKÖ) içeren bir anket formu uygulandı. Araştırmamızda elde ettiğimiz verilerin istatistiksel analizi, 2017 yılında R programlama dili ile geliştirilen, açık kaynak kodlu ve erişimi ücretsiz olan Jamovi programı kullanılarak gerçekleştirildi.
Bulgular: Katılımcıların 94'ü (%42,1) erkek, 129'u (%57,8) kadındı. Çalışmaya katılanlar 18-70 yaş aralığındaydı. Katılımcıların yaş ortalaması 30,56 ±11,72 idi. AKÖ toplam puan ortalaması 45,83±13,45, e-sağlık okuryazarlığı puan ortalaması 28,97± 6,56 olarak saptandı. E-sağlık okuryazarlığı puanları ile AKÖ toplam puanları arasında anlamlı düzeyde negatif yönlü zayıf bir korelasyon saptandı (r=-0,213; p<0,01). Meslek grupları arasında hem AKÖ toplam puanları (p<0,001) hem de e-sağlık okuryazarlığı puanları (p<0,001) açısından anlamlı farklılıklar saptandı. Katılımcılara aşılarla ilgili en güvendikleri bilgi kaynağı sorulduğunda 194'ü (%87) sağlık çalışanları yanıtını verdi. Aşı bilgi kaynaklarının kullanımları incelendiğinde basılı sağlık kaynaklarını kullananların kullanmayanlara göre AKÖ toplam puanları anlamlı olarak (p=0,002) daha düşük saptandı. Bilgi kaynağı olarak sağlık profesyonellerine başvuranların da başvurmayanlara göre AKÖ toplam puanları anlamlı olarak (p=0,003) düşük saptandı. Yaş ile e-sağlık okuryazarlığı arasında anlamlı düzeyde negatif yönlü zayıf bir korelasyon saptandı (r=-0,192 ; p<0,01). E-sağlık okuryazarlığı puanı ile twitter kullanım sıklığı (p=0,021) , wikipedia kullanım sıklığı (p=0,022), arama motorlarını kullanım sıklığı (p=0,015) ve bilimsel web sitelerini kullanım sıklığı (p<0,001) arasında anlamlı ilişki saptandı.
Sonuç: Çalışmamız kişilerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri arttıkça aşı tereddüt düzeylerinin azaldığını gösterdi. Sağlık profesyonellerini ve basılı sağlık kaynaklarını aşı bilgi kaynağı olarak kullananların aşı tereddüt düzeyleri daha düşük olarak bulundu. 
Anahtar kelimeler: aşılama tereddütü, aşılar, sağlık okuryazarlığı, sosyal medya

Abstract:
Objective: In our study, we aimed to examine the relationship between e-health literacy levels among patients and their relatives attending the family medicine outpatient clinic and vaccine hesitancy.
Method: In our cross-sectional study designed as an analytical research, a total of 223 participants, including patients aged 18 and over attending the family medicine outpatient clinic along with their relatives, took part. Participants were administered a data form querying their sociodemographic characteristics and sources of information regarding vaccines, an e-health literacy scale, and a vaccine hesitancy scale (VHS). The statistical analysis of the data obtained in our research was conducted using the Jamovi program, an open-source and freely accessible software developed in the R programming language in 2017.
Results: Participants consisted of 94 (42.1%) males and 129 (57.8%) females. The participants were between the ages of 18 and 70. The mean age of the participants was 30,56 ± 11,72. The mean total score for VHS was 45,83 ± 13,45, and the mean score for e-health literacy was 28,97 ± 6,56. A significant weak negative correlation was found between e-health literacy scores and VHS total scores (r=-0.213; p<0.01). Significant differences were observed among occupational groups in terms of both VHS total scores (p<0.001) and e-health literacy scores (p<0.001). When participants were asked about their most trusted source of information regarding vaccines, 194 (87%) mentioned healthcare professionals. Upon examining the use of vaccine information sources, those who used printed health sources had significantly lower VHS total scores compared to those who did not (p=0.002). Participants who sought information from healthcare professionals also had significantly lower VHS total scores compared to those who did not (p=0.003). A significant weak negative correlation was found between age and e-health literacy (r=-0.192; p<0.01). Significant relationships were observed between e-health literacy score and the frequency of Twitter usage (p=0.021), Wikipedia usage (p=0.022), search engine usage (p=0.015), and scientific website usage (p<0.001).
Conclusion: Our study demonstrated that as individuals e-health literacy levels increased, their levels of vaccine hesitancy decreased. Individuals who utilized healthcare professionals and printed health sources as sources of vaccine information had lower levels of vaccine hesitancy. 
Keywords: vaccination hesitancy, vaccines, health literacy, social media