Suça karışmış ve karışmamış ergenlerin aile, akran, mahalle özellikleri ile psikolojik ve akademik niteliklerinin incelenmesi
The investigation of family, peer, and neighborhood characteristics, and psychological and academic features of offender and nonoffender adolescents
Yazar: NİLAY PEKEL ULUDAĞLI
Danışman: PROF. DR. MELİKE SAYIL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile = Family ; Aile işlevleri = Family functions ; Aile yapısı = Family structure ; Akademik değişkenler = Academic variables ; Akran = Peer ; Davranış = Behavior ; Davranış değişiklikleri = Behavioral changes ; Ergenler = Adolescents ; Mahalleler = Neighborhoods ; Okul hayatı = School life ; Problem davranış = Problem behavior ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Psikolojik durum = Psychological status ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyal özellikler = Social properties ; Suç = Crime ; Suçlu ergenler = Delinquent adolescents ; Suçluluk = Criminality ; Öfke = Anger

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, suçluluğun gelişiminde, her birinin farklı katkıları olan aile, akran, okul, yaşanılan mahalle ve ergenin bireysel niteliklerini birlikte ele alarak, benzer sosyoekonomik düzeyden olan suça karışmış ve karışmamış ergenlerin bu değişkenler açısından nasıl bir farklılaşma gösterdiğini ortaya koymak; suça karışıp karışmamada bu değişkenlerin katkılarını görebilmektir. Araştırmanın diğer amacı ise problem ve olumlu sosyal davranışların gelişiminde her birinin farklı katkıları olan aile, akran, okul, yaşanılan mahalle ve bireysel niteliklerin, ergenin problem ve olumlu sosyal davranışlarını açıklamaya olan tek başına katkılarını ortaya koymaktır. Bu amaçlar doğrultusunda araştırmaya suça karışmamış 290 ve suça karışmış 157 erkek ergen ile suça karışmamış 184 kız ergen katılmıştır.Aile, akran, okul ve mahalle özelliklerinin, suça karışıp karışmamayı yordamadaki rollerinin belirlenmesi amacıyla yapılan lojistik regresyon analizi sonucunda; kardeş sayısı, annenin izlemesi, yakın arkadaşa sahip olma ve okula devamsızlığın, suça karışmış ya da karışmamış ergen olmayı belirlemede anlamlı rollerinin olduğu görülmüştür.Suça karışmış ergenlerin problem davranışlarını yordayan değişkenleri belirlemek amacıyla yapılan hiyerarşik regresyon analizleri sonucunda, dürtüselliğin, ahlaki muhakemenin, öfke ifadesinin, okula devamsızlığın ve mahalle sorunlarının, problem davranışları yordadığı görülmüştür. Suça karışmamış ergenlerin problem davranışlarını yordayan değişkenleri belirlemek amacıyla yapılan hiyerarşik regresyon analizleri sonucunda ise dürtüselliğin, anne-baba reddinin, okula bağlılığın ve mahalle sorunlarının, problem davranışları yordadığı görülmüştür.Suça karışmış ergenlerin olumlu sosyal davranışlarını yordayan değişkenleri belirlemek amacıyla yapılan hiyerarşik regresyon analizleri sonucunda, kendine yönlendirmenin, yakın arkadaşa güvenin ve mahalle kaynaklarının, olumlu sosyal davranışları yordadığı görülmüştür. Suça karışmamış ergenlerin olumlu sosyal davranışlarını yordayan değişkenleri belirlemek amacıyla yapılan hiyerarşik regresyon analizleri sonucunda ise anne-baba reddi, yakın arkadaşa güven, okula bağlılık, mahalle sorunları ve mahalle sargınlığının anlamlı katkıları olduğu bulunmuştur.Sonuç olarak ergenlerin suça karışmaları ile problem ve olumlu sosyal davranışlarını açıklamada aile, akran, okul, mahalle ve bireysel özelliklerin anlamlı katkıları olduğu görülmüştür.

Abstract:
The basic aim of this study was to reveal how offender and nonoffender adolescents from the same socioeconomic status differentiate, from the aspects of family, peer, school, neighborhood and individual features all of which have different contributions to the development of delinquency, and also to see the contributions of these variables on adolescents? offending. The second aim of this study was to reveal the individual contributions of family, peer, school, neighborhood and individual variables, each of which have different contributions, on the development of problem and prosocial behaviors. In line with these aims, nonoffender 290 male and 184 female adolescents and 157 offender male adolescents were participated in this research.As a result of the logistic regression that was made with the purpose of determining whether family, peer, school and neighborhood features have the predictive roles for offending and nonoffending; the number of siblings, maternal monitoring, having a close friend and skipping school were identified to have significant roles in the determination of being offender and nonoffender adolescent group.The results of hierarchical regression analyses revealed that problem behaviors of offender adolescents were predicted by impulsivity, moral reasoning, anger expression, skipping school, and neighborhood problems.. Problem behaviors of nonoffender adolescents were predicted by impulsivity, mother-father rejection, school commitment and neighborhood problems. Prosocial behaviors of offender adolescents were predicted by self direction, trust in a close friend, and neighborhood resources.. Lastly, Nonoffender adolescents? prosocial behaviors were predicted by mother-father rejection, trust in a close friend, school commitment, and neighborhood problems and cohesions.In conclusion, particular family, peer, school, neighborhood characteristics and adolescent?s individual features have significant contributions to explain the adolescents? offending, problem and prosocial behaviors.