Türkiye'de sosyal konut-toplu konut sorunsalı, politik iradesizlik içerisinde kavram ve işlev kargaşası: 
İşçi sendikaları ve konut kooperatifleri deneyimi 
(1960-1980) /
Yazar: MERVE ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. UFUK DOĞRUSÖZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanın en temel haklarından biri olan barınmanın toplumun parçası olan tüm sosyal gruplar tarafından erişilebilir olması gerekliliği düşünüldüğünde; sosyal olma hali karşımıza çıkar. Batılı topraklarda ortaya çıkan endüstriyel gelişmeler ve sanayi sonrası modernleşen kentlerde bu barınma hakkı, kolay erişemeyen dar gelirli sosyal sınıflar için bir konut sorunu; finansal, politik ve sosyal birçok parametrenin girdisi ile de "sosyal konut sorunu" halini almaktadır.

Sanayi ile birlikte modernleşen İngiltere, Almanya, Fransa gibi birçok sosyal refah ülkelerinde, özellikle alt sosyal sınıfların barınma gereksinimi ile ilgili problemlerin 1800'lü yıllarda ortaya çıktığı gözlemlenmektedir. Bu ülkeler, konut sıkıntısı karşısında 150-200 yıllık tarihi bir süreç içerisinde, adım adım çözüm üretmişlerdir. Her ürettikleri çözüm bir model halindedir ve kavramsal karşılıklara sahiptir ve aynı zamanda bu çözüm modellerini üstlenen aktörler oluşmuştur.

Türkiye'de konut sorunu, çok geç yıllarda, 1950'lerde hızlı nüfus artışı ve kentleşme ile baş gösterir. Bu problem karşısında hızlı çözüm üretme adına batılı refah devletlerin konut politikaları ve toplu konut üretim modelleri rol model alınmaya başlar. Türkiye'de  yapılan konut uygulamalarına bakıldığında; batılı ülkelerden konut üretimine dair kavramların ithal edildiği, fakat uygulama modellerinin çok farklı olduğu ve bu uygulamaların ithal edilen kavramlarla örtüşmediği tespit edilmiştir.

Konut sorununu bir "sorun" olarak yaşayan sosyal sınıf, tarihsel süreç içerisinde  dar gelirli işçi sınıfı olmuştur. Batı'da bu sorunun çözümü için kamunun başat rol üstlendiği modeller geliştirilmiştir ve bu sosyal konutları "kiralık" olarak sunmuştur.

Konut bunalımın baş gösterdiği Türkiye'de 1960-1980 yılları aralığında, dar gelirli sosyal sınıflar için Batı'dan biraz farklı gelişir.  O yıllarda Türkiye'de ucuz sosyal konut üretiminin sendikaların çatısı altında örgütlenen işçi yapı kooperatifleri ile geçici olarak giderilmeye çalışılmıştır. "Mülk edinme" dogması karşısında, kooperatif modellerinde "kiralık sosyal konut" bir türlü gerçekleşmemiştir. Kent yoksulları da bu sorunu kendi başının çaresine bakma modeli olarak "gecekondu" ile çözmüştür. Sağ liberal iktidar partilerinin pasif kaldığı sosyal konut sorunu karşısında Maden-iş, DİSK gibi sendikaların girişimleri ve TİP'in konut söylemleri önemlidir.

Anahtar sözcükler: konut sorunu, sosyal konut, kooperatif konutları, kiralık konut, mülk konut, işçi konutları, barınma, endüstrileşme

Abstract:
When it is thought over housing right which is one of the fundamental rights of human, to being accesible by all social groups which are part of society, social situation confronts. Industrial development in Western lands and the housing rights in modern post-industrial cities, a housing problem for low-income social classes that is not easily accessible; it becomes a "social housing problem" with financial, political and social parameters.

In many social welfare countries such as England, Germany, France which are modernizing with industry; It is observed that problems related to the need for housing, especially for the lower social classes, appeared in the 1800s. These countries have produced a step-by-step solution to the housing shortage in a historic period of 150-200 years. Every solution  is a model and has conceptual responses and also there are actors who take on these solution models.

The housing problem in Turkey begins late, with rapid population growth and urbanization in the 1950s. In the face of this problem, housing policies and mass housing production models of western welfare states begin to take role models in order to produce quick solutions. When we look at housing applications in Turkey; the concepts of housing production from the western countries are imported, but it has been determined that the application models are very different and that these applications do not overlap with the imported concepts.

The social class who lived the housing problem as a "problem" is low-income proletariate in the the historical time course. Models have been developed in the West where public has the main role for the solution of this problem and the public  presented these social housing as "rent". 

In the period of 1960-1980, in Turkey, where housing crisis is dominant, this period is different from the West for the low-income social classes. In those years, cheap social housing production in Turkey was tried to be temporarily resolved with the worker's building cooperatives organized under the roof of unions. "Rental social housing" were not realized in cooperative models, in relation of "posession (seisin)" of dogma. Also the urban poor were solved this problem with the "shanty house" as a model for their own survival. Since right liberal parties had passive role confronting the social housing problem, the attempts of unions, the attempts of unions such as Maden-iş, DISK and TIP's housing statements are important.
Key words: housing problems, social housing problems, housing of cooperatives, rental housing, housing of workers, housing, industrialization