Türkiye'de dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi: Zamanla değişen nedensellik yaklaşımları
The relationship between economic growth and foreign trade in Turkey: Time-varying causality approaches
Yazar: GÜLÇİN KENDİRKIRAN
Danışman: DOÇ. DR. FURKAN EMİRMAHMUTOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Nedensellik = Causality ; Nedensellik testleri = Causality test ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Türkiye, 1980'li yıllardan günümüze kadar geçen süreçte ticarette ihracatın desteklendiği dışa açık politikalar izlemektedir. Dış ticarette artan faaliyetler, ekonomik büyümede ihracatın katkısının değerlendirilmesini sağlamış ve değişkenler arasındaki bu etkileşim nedensellik çalışmalarına konu olmuştur. Çalışma kapsamında, Türkiye'de büyüme ve dış ticaret arasındaki ilişkinin incelenmesinde nedensellik testlerinden yararlanılmaktadır. Ekonometrik açıdan nedensellik testlerine temel oluşturan Granger (1969), değişkenlerin durağan olduğu varsayımıyla nedensellik ilişkisini incelemektedir. Durağan olmayan değişkenler ile standart Granger nedensellik testinin kullanılması ise ön test sapması problemine yol açmaktadır. Bu problemi çözmek için Toda ve Yamamoto (1995), düzeyde değişkenlerle kurulan gecikmesi arttırılmış VAR modellerini önermişlerdir. Hem Granger (1969) hem de Toda ve Yamamoto (1995) nedensellik testleri tüm örneklemi ele almakta ve değişkenlerdeki yapısal değişimleri veya kırılmaları dikkate almamaktadır. Fakat dünya ekonomisi bir dizi kriz ve yapısal şoklar deneyimlemektedir. Çalışma kapsamında kullanılan Shi ve diğerleri (2019) tarafından geliştirilen Kayan Pencereli ve Tekrarlamalı Gelişen Pencereli zamanla değişen Granger nedensellik testleri, bu kriz ve şokların değişken değerlerinde kırılmalar meydana getirdiği dönemlere karşılık gelen nedensellik ilişkisinin değişim noktalarını tespit etmektedir. Türkiye için yapılan analizler, 1998Q1-2019Q3 dönem aralığında çeyreklik gayri safi yurtiçi hasıla, ihracat ve ithalat serilerini kapsamaktadır. Toda ve Yamamoto (1995) Granger nedensellik analizi sonucunda ithalat ve ihracattan büyümeye doğru nedensellik ilişkisine rastlanmaktadır. Ancak zamanla değişen nedensellik analizleri, ihracat ve büyüme arasında çift yönlü ve ithalattan büyümeye doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi dönemlerini tespit etmektedirler. Bu sonuç, Türkiye'de meydana gelen sosyal, ekonomik ve politik olayların nedensellik ilişkisinde de değişimler oluşturduğunu göstermektedir.

Abstract:
Turkey began to follow outward-oriented trade policies that have been supported exports from 1980 to this day. Increasing activities in foreign trade have provided to evaluating exports' contribution to economic growth and this interaction between variables has been topic of the causality studies. In these study, causality tests were used to examine the relationships between growth and foreign trade in Turkey. Granger (1969), which forms the basis of the causality tests in econometrics terms, examined the causality relationship with the assumption that variables are stationary. Using the standard Granger causality test with nonstationary variables reveals the problem of pretesting biases. To solve this problem, Toda and Yamamoto (1995) proposed lag augmented VAR models consisting of level variables. Both Granger (1969) and Toda and Yamamoto (1995) causality tests discuss the entire sample as a whole and do not take into account structural changes or breaks in the variables. But the economy of the world is experiencing a series of crises and structural shocks. The Rolling Window and the Recursive Evolving Window Granger causality tests developed by Shi et al. (2019) used within the scope of the study identify the change points of the causality relationships corresponding to the periods when these crises and shocks cause breaks in their variable values. The analysis for Turkey are 1998Q1-2019Q3 period in the range of quarterly gross domestic product, exports and imports covers the series. As a result of the Toda and Yamamoto (1995) causality analysis, the causality relationship from import and export to growth was found. However, time-varying causality analysis have identified periods of bidirectional causality between exports and growth and unidirectional causality from imports to growth. The results of social, economics and political events occurring in Turkey show that the causal relationships may be changed over time.