Bandırma ve Erdek körfezlerinin bentik amphipoda (Crustacea) faunası ve dağılımlarını etkileyen bazı ortam faktörleri
Benthic amphipoda (Crustacea) fauna of Bandirma and Erdek gulfs and some environmental factors affecting their distribution
Yazar: AYŞEGÜL KURUN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT SEZGİN ; PROF. DR. HÜSAMETTİN BALKIS
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Hidrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Amphipoda = Amphipoda ; Ekoloji = Ecology ; Marmara Denizi = Marmara Sea

Özet:
Marmara Denizi'nin güneyinde yer alan Bandırma ve Erdek körfezlerinde yaşayan bentik amfipod türleri ile dağılımlarına etki eden ortam faktörlerinin belirlenmesini amaçlayan bu çalışmada, Mayıs 2007 ile Şubat 2008 tarihleri arasında 6'sı kıyıda(0.5 m) olmak üzere toplam 16 istasyonda 1-30 m arasındaki derinliklerden (1 m, 5 m, 10 m, 20 m, 30 m) mevsimsel olarak alınan örneklerin incelenmesi sonucunda 20 familyaya ait toplam 66 tür saptanmıştır. Eldeki literatür bilgilerine göre, 1 türün (Bathyporeia elegans Watkin, 1938) Türkiye denizleri için, 37 türün ise Marmara Denizi için yeni kayıt olduğu belirlenmiş ve türlerin renkli fotoğrafları da verilmiştir.Bandırma Körfezi'nde tüm örnekleme dönemi boyunca toplam 49, Erdek Körfezi'nde ise 52 amfipod türü belirlenmiştir. Körfezler arasında tür sayısı bakımından büyük bir fark olmadığı görülmüştür. Bandırma Körfezi'nde en yüksek tür ve birey sayısı ilkbahar mevsiminde elde edilmiştir. Diğer mevsimlerde belirlenen tür sayıları birbirine yakındır ancak birey sayılarının kış mevsimine doğru giderek azaldığı saptanmıştır. Erdek Körfezi'nde de en yüksek tür ve birey sayısı ilkbaharda belirlenmiştir. Bu körfezde hem tür hem de birey sayısı kış mevsimine doğru azalmıştır.Örnekleme yapılan istasyonlarda belirlenen tür ve birey sayısı kompozisyonundan yararlanılarak Shannon-Weaver çeşitlilik indeksi (H'), örnekleme yapılan istasyonlar arasındaki benzerliği belirlemek için Bray-Curtis benzerlik indeksi ve bölgesel dağılım modelini çözümlemek amacıyla çok boyutlu ölçekleme (MDS) yöntemleri ile yığın analizi sonucunda oluşan grupların kendi içlerindeki benzerlik ve farklılıklarına her bir türün yüzde katkısını saptamak amacıyla SIMPER analizleri uygulanmıştır.Bandırma Körfezi'nde, ortamın ekolojik değişkenlerinden sıcaklığın 6.6-27 °C, tuzluluğun ? 21.32-36.03, çözünmüş oksijenin 4.04-11.26 mg l-1, PO4-3-P değerlerinin 0.05-51.80 ?g-at l-1, Silikat-Si değerlerinin 1.37-55.97 ?g-at l-1, NO2-+NO3--N değerlerinin 1.16-18.2 ?g-at l-1 ve pH'ın 8.00 ile 8.38 arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. Erdek Körfezi'nde ise sıcaklık 6.7-27 °C, tuzluluk ? 21.93-35.54, çözünmüş oksijen 3.67-13.26 mg l-1, PO4-3-P 0.05-2.78 ?g-at l-1, Silikat-Si 1.37 -16.96 ?g-at l-1, NO2-+NO3--N 0.27-4.93 ?g-at l-1 ve pH 8.06-8.36 arasında değişmiştir. Bandırma Körfezi'nde örnekleme sürecinde çalışılan istasyonlardaki yüzey sedimanında belirlenen toplam organik karbon değerleri % 0.07 ile 4.42, toplam kalsiyum karbonat % 0.88 ile 84.82, toplam fosfor 609 ile 12740 ?g g-1 ve çamur yüzdesi % 1.38 ile 79.93 arasındadır. Erdek Körfezi'nde ise toplam organik karbonun % 0.08 ile 2.89, toplam kalsiyum karbonatın % 0.74 ile 80.06, toplam fosforun 376 ile 3614 ?g g-1 ve çamur yüzdesinin % 2.12 ile 95.65 arasında değiştiği belirlenmiştir.

Abstract:
In this study which aims to determine the environmental factors affecting the fauna and distribution of benthic amphipoda species inhabiting in the the Gulf of Bandırma and the Gulf of Erdek which are located on the north of the Marmara Sea, totally 66 species belonging to 22 families were identified after analyzing the samples collected seasonally from the depths ranging between 1 and 30 m (1 m, 5 m, 10 m, 20 m, 30 m) from 16 stations in total, 6 of which were on the coast (0.5 m) between May 2007 and February 2008. According to the data gathered from the literature, it was determined that one species (Bathyporeia elegans Watkin, 1938) was a new record for Turkish seas and 37 species for the Marmara Sea, and the coloured photograhps of the species were given.During the sampling period, totally 49 amphipoda species were identified in the Gulf of Bandırma and 52 in the Gulf of Erdek. It was seen that there was no considerable difference in terms of the number of individuals between the stations. The highest number of species and the highest number of individuals in the Gulf of Bandırma were recorded in spring. The numbers of species determined in other seasons were close to each other; however, it was determined that the numbers of individuals decreased gradually towards winter. In the Gulf of Erdek, the highest number of species and the highest number of individuals were determined in spring. Both the number of species and the number of individuals in this gulf decreased gradually towards winter.Using the composition of the number of species and the number of individuals at the sampling stations Shannon-Weaver Diversity Index (H') was performed, Bray-Curtis Similarity Index was performed in order to determine the similarity between the sampling stations, Multidimensional Scaling (MDS) was performed in order to analyze the regional distribution pattern and SIMPER analyses were performed in order to identify the percentage of the contribution of each species to the simiarities and differences within the groups formed after mass analysis.In the Gulf of Bandırma, of the ecological variables of the environment temperature was determined to range between 6.6 and 27°C, salinity 21.32 and 36.03?, dissolved oxygen between 4.04 and 11.26 mg l-1, PO4-3-P values between 0.05 and 51.80 ?g-at l-1, Silicate-Si values between 1.37 and 55.97 ?g-at l-1, NO2-+NO3--N values between 1.16 and 18.2 ?g-at l-1 and pH between 8.00 and 8.38. On the other hand, in the Gulf of Erdek, temperature ranged between 6.7 and 27°C, salinity between 21.93 and 35.54?, dissolved oxygen between 3.67 and 13.26 mg l-1, PO4-3-P between 0.05 and 2.78 ?g-at l-1, Silicate-Si between 1.37 and 16.96 ?g-at l-1, NO2-+NO3--N between 0.27 and 4.93 ?g-at l-1 and pH between 8.06 and 8.36. In the Gulf of Bandırma, in the surface sediment at the sampling stations during the sampling peiod total organic carbon values were between 0.07 and 4.42%, total calcium carbonate between 0.88 and 84.82%, total phosphorus between 609 and 12740 ?g g-1 and the percentage of mud between 1.38 and 79.93%. In the Gulf of Erdek, total organic carbon ranged between 0.08 and 2.89%, total calcium carbonate between 0.74 and 80.06%, total phosphorus between 376 and 3614 ?g g-1 and the percentage of mud between 2.12 and 95.65%.