Barış Manço'nun şarkılarında yer alan dinî unsurların ve manevi değerlerin din psikolojisi perspektifinden incelenmesi
Analysing religious elements and spiritual values in Barış Manço's songs from the perspective of psychology of religion
Yazar: NAZİFE DUKAN
Danışman: PROF. DR. MUAMMER CENGİL
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Değerler eğitimi = Values education ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Dini unsurlar = Religious elements ; Manço, Barış = Manço, Barış

Özet:
Bu çalışmada Barış Manço'nun yaşadığı dönemde ortaya koyduğu, ölümü sonrasında da miras bıraktığı eserlerinde yer alan dinî unsurlar ve manevi değerler din psikolojisi perspektifinden incelenmiştir. Çalışmanın amacı Manço'nun özgün sanat ve müzik formunda informal eğitim aracı olarak başarıyla kullandığı eserlerini analiz ederek, dinî unsur ve manevi değer içeren şarkılarının formal eğitim aracı olarak kullanılmasına katkı sağlamaktır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Manço'nun şarkılarında analiz edilecek dinî unsurlar ve manevî değerlerin kavramsal çerçevesi kuramsal tartışmalara girilmeden bütüncül bir yaklaşımla ortaya konulmaya çalışıldı.  İkinci bölümde Barış Manço'nun hayatına ve sanatçı kişiliğine, müzik ve değer anlayışına yer verildi. Manço'nun felsefesinde benimsediği değerleri şarkı sözlerine de taşıyarak teori ve pratikte oluşturduğu bütünlük gösterilmeye çalışıldı. Üçüncü bölümde dinî unsurlar ve manevî değerlerle ilişkilendirilen şarkılarındaki dinî unsurlar ve manevi değerler şarkı tablosunda listelendi. Bu çalışmada literatür taraması ve doküman tarama yöntemiyle Manço'nun sözlerini kendi yazdığı ve seslendirdiği 256 eser üzerinde içerik analizi yapılmıştır. 
Çalışma sonucunda Manço'nun 23'ü yetişkin 7'si çocuk şarkısı olmak üzere 30 şarkısında dinî unsurlara ve manevi değerlere yer verdiği tespit edilmiştir. Manço'nun şarkılarında; Allah, ahiret, ölüm, ecel, vade, sur, kıyamet, mahşer, hesap, peygamberlik, kutsal kitap, dünyanın faniliği, dua, kulluk bilinci, kaliteli yaşam, sıratı müstakim, itidal/denge, şükür, nasip, bayram ve bayramlaşma, selam ve selamlaşma, pişmanlık ve tövbe, sevap, günah, haram, helal, tevekkül, dünya malına meyletmeme, kanaatkarlık, helal kazanç, yetim ve yoksulun hakkını koruma, kul hakkına riayet etme, kabir ziyareti, nasihat, kader, teslimiyet, takdir etme, razı olma, helalleşme, tarikat, şeriat, marifet, hakikat, nefs, insanı kamil, ilim, ilim, hikmet, rızık, ilahi aşk, canın kutsallığı, Allah'ın güzel isimleri, rahmet, bereket, fıtrat, yaratılış, cüzi irade, kurban, dört kapı, kırk makam, sema, semah gibi dinî  unsurlar tespit edilmiştir. 
Manço'nun şarkılarında yer verdiği manevi değerler ise; sorumluluk, sevgi, saygı, dürüstlük, yardımseverlik, özdenetim, vatanseverlik, sabır ve dostluk temel değerleri ile bilgelik, hikmet, olgunluk, güven, sadakat, ahde vefa, özgürlük, çalışkanlık, yiğitlik ve cesaret, mertlik, iffet, cömertlik, paylaşma, birlik ve beraberlik, müsamahakârlık, mütevazılık, şükür, affedicilik, merhamet, fedakârlık, misafirperverlik, temizlik, hüsnü-zan, sadelik ve samimiyet, denklik, nezaket gibi değerleri tema olarak işleyerek değer aktarımına katkıda bulunmuştur. 
Barış Manço "Allah'ım Güç Ver Bana", "Yol", "Eğri Eğri Doğru Doğru", "Benden Öte Benden Ziyade", "Dört Kapı" isimli eserlerinde dinî unsurları daha çok işlemektedir. Bu şarkılarda ön plana çıkan ortak dinî unsur Allah'a bağlılık, ölüm, dua iken ortak değer sabır olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer on yedi şarkısında dinî unsurlar ve manevi değerler dengeli bir dağılım gösterirken, bu şarkıların merkezinde sevgi, saygı, kardeşlik, birlik beraberlik ve hoşgörü değerlerinin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. "Hemşerim Memleket Nire" isimli şarkısında ise dinî unsurlar hiç yer almamakta tamamen değerler konu edinilmektedir. Çocuklara seslendiği yedi şarkısından altısında manevi değerler ağırlıklı olarak yer alırken, "Bugün Bayram" isimli şarkısında dinî unsurlara daha çok yer verdiği görülmektedir. 
Bu çalışma değerler eğitiminde belirlenen değer temasına uygun Manço'nun şarkısının belirlenmesine rehberlik etme niteliği taşımaktadır. Ülkemizde değerler eğitiminde Barış Manço'nun spontane eğitim aracı olarak kullandığı müzik ve sanat formunun formal eğitim materyali olarak kullanılmasına kılavuzluk ve kaynaklık etmesi yönüyle bu çalışma önem arz etmektedir.

Abstract:
In this study, the religious elements and spiritual values in the works that Barış Manço put forward during his lifetime and left as a legacy after his death were examined from the perspective of religious psychology. The aim of the study is to analyze Manço's songs used as an informal education tool in the form of original art an music, and tu contribute to the use of his works containing religious elements and spiritual values as formal education tools. This study consists of three parts. In the first part, the conceptual framework of the religious elements and spiritual values to be analyzed in Manço's songs was tried to be presented with a holistic approach without entering into theoretical discussions. In the second part, Barış Manço's life and artistic personality, music and value understanding were included. The integrity that Manço created in theory and practice was tried to be exemplified by carrying the values he adopted in his philosophy to his song lyrics. In the third part, the religious elements and spiritual values in his songs associated with religious elements and spiritual values were listed in the song table. In this study, content analysis was conducted on 256 works that Manço wrote and sang by himself using the literature review and document scanning method. As a result of the study, it was determined that Manço included religious elements and spiritual values in 30 of his songs, 23 of which were adult songs and 7 were children's songs. 
As a result of the study, it was determined that Manço included religious elements and spiritual values in 30 of his songs, 23 of which were adult songs and 7 were children's songs. In Manço's songs; Allah, afterlife, death, death, maturity, wall, doomsday, judgment, reckoning, prophecy, holy book, mortality of the world, prayer, consciousness of servitude, quality life, straight path, moderation/balance, gratitude, blessing, feast and celebration, greetings and greeting, regret and repentance, good deed, sin, haram, halal, trust in worldly goods, contentment, halal earnings, protecting the rights of orphans and the poor, respecting the rights of people, visiting graves, advice, destiny, submission, appreciation, consent. being, halalization, sect, sharia, knowledge, truth, soul, perfect human being, knowledge, knowledge, wisdom, sustenance, divine love, sanctity of the soul, beautiful names of Allah, mercy, abundance, nature, creation, partial will, sacrifice, Religious elements such as four gates, forty maqams, sema and semah have been identified. 
The spiritual values that Manço includes in his songs are; The basic values of responsibility, love, respect, honesty, helpfulness, self-control, patriotism, patience and friendship, as well as wisdom, wisdom, maturity, trust, loyalty, keeping promises, freedom, diligence, bravery and courage, bravery, chastity, generosity, sharing, unity. and contributed to the transfer of values by using values such as togetherness, tolerance, modesty, gratitude, forgiveness, mercy, self-sacrifice, hospitality, cleanliness, good faith, simplicity and sincerity, equality and kindness as themes. 
Barış Manço deals with religious elements more in his works called "Oh God, Give Me Strength", "Road", "Curve, Curve, True True", "Beyond Me Rather Than Me", "Four Doors". While the common religious elements that come to the fore in these songs are devotion to God, death and prayer, the common value emerges as patience. While religious elements and spiritual values show a balanced distribution in the other seventeen songs, it has been determined that the values of love, respect, brotherhood, unity and tolerance come to the fore at the center of these songs. In his song "My Fellow Citizen Memleket Nire", there are no religious elements and the subject is entirely about values. While spiritual values are dominant in six of his seven songs addressed to children, it is seen that he includes more religious elements in his song "Today is Bayram". 
This study has the quality of guiding the determination of Manço's song in accordance with the value theme determined in values education. This study is important in terms of guiding and providing a source for the use of music and art forms, which Barış Manço used as spontaneous educational tools in values education in our country, as formal educational materials.