Yurtiçi tasarruf eğilimleri, açık mimari ve regülasyonların portföy yönetim sektörü üzerine etkileri Türkiye örneği
Domestic savings, open architecture and effect of regulations on portfolio management sector, case of Turkey
Yazar: TOLGA MACİT GÜSAR
Danışman: PROF. DR. GÜLÜMSER ÜNKAYA
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Muhasebe ve Finans Yönetimi Anabilim Dalı / Muhasebe Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Kolektif portföy yönetimi hizmeti veren Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ) yurtiçinde tasarrufların profesyonel şekilde yönetilmesi, gelişimi ve dolayısıyla sürdürülebilir ekonomik büyüme ile sermaye piyasalarının gelişimi açısından büyük öneme sahiptir. Türkiye'de ilk PYŞ'nin kurulması (1997) ve Sermaye Piyasası Kurulundan (SPK) lisans almasından bu yana 25 yıl geçmiş bulunmaktadır.
2022 yılı sonu itibarıyla ise Türkiye'de portföy yönetim sektöründe 48 şirket faaliyet göstermektedir. Sektörün ulaştığı toplam büyüklük ise 2022 yılı sonu itibarıyla 1.546 Milyar TL'te ulaşmıştır.
Ekonomik gelişimin ölçümünde en yaygın olarak tercih edilen kriter, Gayri Safi Milli Hasıladaki (GSMH) gelişimdir. Bu sebeple de büyüklüğü GSMH'ya oranla değerlendirmek yerindedir ve bu büyüklüğün 2022 yılı sonunda GSMH'ya oranı %10.3'e yükselmiştir.
Yurtiçinde yerleşik PYŞ'lerin yönetimi altındaki oldukça sınırlı miktardaki yurtdışı kaynaklı portföy haricinde sektörün yönettiği tüm portföy, yerli bireysel ve tüzel kişililerin yatırım ve birikimlerinden oluşmaktadır. Dolayısıyla yurtiçi tasarrufların seyri, bankacılık sektöründe mevduatların gelişiminin seyrine benzer bir etkiyi portföy yönetimi sektörünün yönettiği toplam portföy büyüklüğü üzerinde de göstermektedir.
Bununla beraber sektörde yine bankacılık sektöründeki resme benzer şekilde konsantrasyon oranının yüksekliği göze çarpmaktadır. İlk beş büyük bankanın (Bir kamu ve dört özel banka) sermayedarı veya ilişkili olduğu PYŞ'ler 2022 yılı sonu itibarıyla, sektörün yönettiği toplam portföy büyüklüğünün yaklaşık %66'sını yönetmektedir. Tezin kapsamını oluşturan 2013 ile 2022 yılları arasında üç kamu sermayeli PYŞ (Ziraat, Halk ve Vakıf), Ziraat PYŞ çatısı altında birleşmiştir. Ancak 2013 ile 2018 yılları arasında henüz bu birleşme gerçekleşmediğinden, sektörde konsantrasyonun incelenmesi sadece en büyük dört özel PYŞ kapsamında analiz edilmiştir.
Yurtiçi tasarrufların gelişim seyri, açık mimari neticesinde artan rekabet ve regülasyonların zaman içerisinde yurtiçi portföy yönetim sektörü üzerinde farklı etkileri olması beklenebilir. Bu anlamda; ana işkollarından olan bireysel emeklilik ve otomatik katılım sistemlerine sağlanan teşviklerin devamı, bankacılık sektöründe özellikle Türk Lirası (TL) cinsi likidite göstergesi sayılabilecek kredi mevduat oranlarının gelişiminin yatırım fonları büyümesi üzerine etkileri sektöre etki edecek alanlardır.
Tezin amacı; seçilmiş finansallar ve makro ekonomik göstergelerin, sektörün özkaynak karlılığı üzerinde etkilerini tespit etmek ve sektörde konsolidasyon olasılığını belirlemeye çalışmaktır.
Bu tezde; Türkiye'de Portföy Yönetim sektörü ile ilgili mevzuat, yurtiçi tasarrufların seyri ve sektör dinamikleri üzerine etkileri ile sektörün finansal analizi yapılarak, sektörde konsolidasyon ihtiyacı olup olmadığı ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu amaçla, çeşitli kamu kuruluşları tarafından açıklanan verilere ve ağırlıklı olarak Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) tarafından açıklanan portföy yönetim sektörüne ve PYŞ'lere ait verilere dayanarak analizler yapılmış; neticesinde düşük karlılık ve yüksek konsantrasyon oranı sebebiyle, sektörde konsolidasyon beklenmesinin olası olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Portföy Yönetim Şirketi, Yatırım Fonları, Emeklilik Fonları

Abstract:
Portfolio Management Companies (PMC) which provide collective portfolio management services, are of great importance for the professional management and development of domestic savings, and therefore for sustainable economic growth and the development of capital markets.
It has been 25 years since the establishment of the first Portfolio Management Company (PMC) in Turkey (1997) and get the license from the Capital Markets Board (CMB).
As of the end of 2022, 48 companies are operating in the Portfolio Management Sector in Turkey. The total size reached by the sector has exceeded 1.546 billion TL by the end of 2022. 
The most widely preferred criteria in the measurement of economic development is the development in GNP. That's why it is consistent to evaluate the assets under management with a ratio to GNP and that ratio has reached to 10.3% of GNP by the end of 2022.
Except for a limited amount of foreign investors' owned portfolios under the management of local PMCs, the entire portfolio managed by the industry is composed of investments and savings of domestic individual and corporate investors. Therefore, the course of domestic savings has a similar effect on the total portfolio managed by the portfolio management sector just like the trend of deposits in the banking sector. 
However, similar to the picture in the banking sector, the concentration rate in the sector is quite high. As of 2022 end; PMCs owned by or associated with the first five major banks (One public and four private banks), manage about 66% of the sector total portfolio. Between 2013 and 2022, which constitutes the scope of the study, three public capital PYŞ (Agriculture, Public and Foundation) were united under the umbrella of Ziraat PYŞ. However, since this merger has not yet taken place between 2013 and 2018, only the four largest not publicly owned PMCs were analyzed within the scope of examining the concentration in the sector.
The development course of domestic savings, increasing competition on the basis of open architecture and regulations, may have different effects on the local portfolio management sector over time. In this sense; the continuation of the incentives provided to individual pension and auto-participation systems which is from the main lines of business and the effects of the development of loan to deposit ratio on the growth of mutual funds, which can be considered as a particularly indicative liquidity indicator for the Turkish Lira (TL) in the banking sector; are the areas to effect the portfolio management sector.
The purpose of the thesis; the aim is to determine the effects of selected financial and macroeconomic indicators on the sector's return on equity and to try to determine the possibility of consolidation in the sector.
In this study; the financial analysis of the sector, the effects of the regulation related to the portfolio management sector in Turkey, the trend of the domestic savings and its effects on the dynamics of the sector have been tried and it has been tried to show whether there is a probability of consolidation in the sector. For this purpose, analyzes were made based on the data disclosed by the various public institutions and mainly by the Turkish Capital Markets Association (TCMA). As a conclusion, due to the low profitability and high concentration rate, the consolidation in the sector should be possible.

Keywords: Asset Management Company, Mutual Funds, Pension Funds