Karayolu inşaatında iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi: Türkiye için risk abağı önerisi
Risk assesment for occupational health and safety in road construction: Suggestion of risk abac for Turkey
Yazar: ÖMER SABUNCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM FAİK İYİNAM
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Yol inşaatı = Road construction ; İş güvenliği = Work safety

Özet:
Türkiye'de son dönemde iş sağlığı ve güvenliğini geliştirmek için birçok çalışma yapılmış ve yapılmaya devam edilmektedir. Avrupa Birliği direktifleri doğrultusunda kapsamlı bir iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı hazırlanmıştır. Buna rağmen ciddi sonuçlar doğuran iş kazaları beklenen seviyenin çok üzerindedir. Her altı saatte bir çalışanın iş kazalarına bağlı olarak hayatını kaybetmektedir. Kuvvetli bir iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına rağmen eğitim ve denetimin eksik olması, iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturulamaması, iş güvenliğine sektörel yaklaşımın eksikliği istenen verimin alınması önünde engel olmaktadır. Bu durum ekonomik olarak ciddi kayıplara yol açarken yaşanan insan hayatı kayıpları da toplumsal huzursuzluk yaratmaktadır.

Türk ekonomisinin en önemli sektörlerinden biri olan inşaat faaliyetleri ciddi iş kazalarının en sık görüldüğü sektör olarak da karşımıza çıkmaktadır. Son dönemde sektörde konut imalatında yaşanan hacim artışı iş kazalarının da sıklıkla bu alanda görülmesine neden olmaktadır. Bunun gölgesinde kalmasına rağmen toplumun gelişmişliğini gösteren ulaştırma projeleri de her dönemde ülkenin stratejik projeleri olarak varlığını sürdürmüştür. Özellikle karayolu projeleri ülkenin vazgeçilmezi olmasının yanı sıra ulaştırma projelerinde yaşanan ölümlü iş kazalarında başı çekmesi sebebi ile de ayrıca incelenmesi gereken bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu çalışmanın ilk bölümünde yapılan araştırmanın önemi ve amacı açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, iş sağlığı ve güvenliği genel tanımları yapılmış, genel ve Türkiye'de tarihsel gelişimi ve risk değerlendirme yöntemleri hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde karayollarının tanımı, tarihsel gelişimi, karayolu inşaatı ölümlü iş kazası oranları, karayolu inşaatı yapım aşamaları ile beraber karayolu inşaatında karşılaşılan tehlike ve risklerin genel hatları ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde ise Türkiye'den ve dünyadan karayolu inşaatı için özel hazırlanan risk değerlendirmeleri örnekleri incelenmiştir.
 
Çalışmanın beşinci bölümde, karayolu inşaatı için iş sağlığı ve güvenliği yönünden risklerin değerlendirilip, örnek bir çalışma olarak risk abağı ve hazırlanması açıklanmıştır.

Çalışmanın sonuç bölümü olan altıncı bölümde, karayolu inşaatının diğer inşaat faaliyetlerinden farklı yönlerine değinilmiş, karayolu inşaatında görülen iş sağlığı ve güvenliği tehlike ve risklerinin değerlendirmesi için kullanılan yöntemler analiz edilmiş, başarı oranları mukayese edilmiştir. Tüm çalışmanın sonucu olarak karayolu inşaatında iş sağlığı ve güvenliği yönünden risklerin değerlendirilmesinde kaynak oluşturacak özgün bir risk abağı ortaya konmuştur.

Abstract:
In recent years occupational health and safety become a popular issue in Turkey. Fatal occupational accidents and high casualties drew public's attention to this aspect. Not only social reaction but also directives of European Union led to solve this problem, so there have been lots of work for improving the occupational health and safety and some continue to be made. A comprehensive occupational health and safety legislation has been prepared. In spite of this, occupational accidents which cause serious consequences are well above the expected level. Statistics show that 4 employees loses their life in a day due to occupational accidents. It is clear that a strong occupational health and safety legislation is not enough to reduce the number of fatal accidents. For the desired efficiency all segments of society should be included to proces. Insufficient occupational health and safety education of the society, insufficient official supervision and lack of sectoral approach to occupational safety prevent to solve the problem. This situation still leads to serious economic losses and the loss of human life creates social unrest.

Turkey's construction sector is one of the locomotive sectors both national and international. For some years it seems that residential construction in the sector increases its volume. Despite the shadow of this, transportation projects, which is a criteria for the development of society, have continued to exist as strategic projects of the country in every period.
 
In accordance to volume of the residential construction work, most of the fatal occupational accidents are seen in this field fo the construction sector. Therefore, occupational safety studies are generally carried out in this line. Studies about the occupational safety in road construction is not often found. However when the losses due to occupational accidents in road construction compared with countries like U.S. where occupational safety is applied correctly, it shows that more studies should be done to eleminate deficiency. Because in every period, transportation projects and especially road constructions will continue with governmental support.

This study aims to support the establishment of occupational safety in road construction so prevent the losses due to accidents. In this context, a risk abac has been prepared for occupational safety professionals, contractors, engineers, managers and the others who is working in road construction.
 
The study consist of six parts and an appendix which is containing the risk abac.

In the first part of this study, the importance and purpose of the research is explained. With the second part, general definitions of occupational health and safety are made and information about historical development both the general and Turkey is given. Then, more commonly used risk assessment methods are introduced.

In the third part of the study, the definition of the roads, their historical development and current situation are explained. Fatal occupational accidents in road construction have been examined in the construction sector and compared with the U.S. After that, the stages of road construction are mentioned and the hazards and risks in these stages are listed in detail.

Examples of occupational health and safety risk assessment works of road construction are presented both from Turkey and other countries in the fourth part of the study.

The fifth part of the study includes the path followed in the preparation, selection of method and obtaining the data of risk abac. It is described in this part, how to assess and evaluate the listed hazards and risks. This section also describes how to determine the measures to be taken against the hazards and risks. After all these, the parts of the risk abac are explained.

With the last part of the study, touched on different aspects of road construction from other construction activities. The methods which used for the assessment of occupational safety hazards and risks in road construction were analyzed and the success rates were compared. As a result of the whole study, a unique risk abac has been put forward as a resource for the assessment of occupational health and safety risks in road construction. This abac can helpful for occupational safety professionals, contractors, engineers, managers and the others who is also working in this field,  to reduce occupational accidents in road construction. With starting form this study, other detailed studies in occupational health and safety for road construction must be done. Also, academic studies can be carried out on the costs of occupational accidents in road construction by evaluating the data of the losses resulting from occupational accidents during the preparation of the study.