Akıllı ulaşım sistemleri ve dışsallık: Çanakkale örneği
Intelligent transportation systems and externality: The case of Çanakkale
Yazar: MEHMET EMİN KENANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AYDIN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Akıllı taşıma sistemleri = Intelligent transportation system ; Dışsallık = Externality ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems ; Çanakkale = Çanakkale

Özet:
Yıllar itibariyle yaşanan nüfus artışı, hızlı kentleşme, plansızlık gibi birçok değişken trafik sorununu gündeme getirmiştir. Artan trafik sorunu ise sadece gelişmekte olan ülkelere özgü bir sorun olmayıp gelişmiş ülkeler içinde önemli bir sorun olmuştur. Çünkü trafik ve trafik kaynaklı sorunlar ülkelere birçok açıdan zarar vermektedir. Bu zararlar; çevresel tahribatın artması, ekonomik kaynakların israfı, zaman ve konfor kaybı, fiziksel ve psikolojik deformasyonlar şeklinde kendini göstermektedir. Bu olumsuzlukların giderilmesi veya en azından makul seviyelere çekilmesi için insanın trafikteki düşünme ve karar verme yükünün hafifletilmesi gerekmektedir. Bunu sağlayacak olan Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS)'dir. AUS'un sağlanması ile çevresel tahribatları azaltılması (emisyon hacminin azalması ile), zaman tasarrufu, yolculuk konforunun iyileştirilmesi, ekonomik kaynakların israfının önlenmesi ve bu kaynakların verimli alanlara yöneltilmesi bireysel faydanın yanı sıra pozitif dışsallık yayması bakımından da oldukça önemlidir. Çalışmada, AUS'un ortaya çıkardığı dışsallıklar, geniş bir literatür taraması kapsamında ele alınarak, Avrupa Birliği, Amerika, Çin, Hindistan, Avustralya, Singapur, Güney Kore, Birleşik Krallık ve Japonya gibi örnek ülke uygulamaları incelenmiştir. Çeşitli ülke örnekleri kapsamında elde edilen bilgiler ışığında AUS'un genelde Türkiye, özelde ise Çanakkale'de uygulanabilirliği tartışılmıştır. Ayrıca gerek Türkiye gerek Çanakkale'de uygulanan AUS'un geliştirilmesi adına çözüm önerileri sunularak Çanakkale ilinde bir anket çalışması yürütülmüştür. Bu anket çalışmasıyla Çanakkale'de trafik kaynaklı olumsuz dışsallıkların giderilmesi amacı ile AUS uygulamalarının ortaya çıkardığı dışsallıklar Keşfedici Faktör Analizi yöntemiyle belirlenmiştir. Böylece Çanakkale trafiğinde yer alan yaya ve sürücüleri rahatlatacak AUS uygulamaları ortaya konularak trafik kaynaklı pozitif dışsallıkları arttırmak, negatif dışsallıkları ise azaltmak çalışmanın amacı olmuştur.

Abstract:
Traffic problem arises from population growth, rapid and unplanned urbanization over the years. The growing traffic problem is not only a problem in developing countries, but also a major problem in developed countries as well. Because traffic congestion and problems caused by traffic congestion are harmful to many countries from many perspectives. These damages confront in every stages such as increasing environmental damage, waste of economic resources, loss of time and comfort, physical and psychological deformations. In order to overcome these drawbacks or to make it at least reasonable levels, it is necessary to alleviate the human thinking and decision-making burden in traffic. Intelligent Transportation Systems (ITS) will provide this. Reducing environmental degradation (with reduced emission volume), saving time, improving travel comfort, preventing waste of economic resources and directing these resources to productive areas are very important in terms of individual benefit as well as positive externality dissemination, thanks to ITS. In this work, the positive and negative externalities are revealed by ITS are handled in the context of a broad literature search and then are proved examples of various countries like that European Union, the USA, People's Republic of China, India, Australia, Singapore, South Korea, United Kingdom and Japan. In the light of information obtained under the ITS cases from various countries, its applicability for Turkey in general and its applicability for Çanakkale in private were discussed. A survey was also conducted in Çanakkale to present a proposal about what could be done to develop ITS for Turkey and Çanakkale. Identified extarnalities of ITS were given in the study for applications in order to eliminate negative externalities from the traffic in Çanakkale via exploratory factor analysis. In this way the study attempts to put forward required priorities in ITS applications that can increase comfort of pedestrians and drivers in Çanakkale traffic and therefore increasing positive externalities and reducing negative externalities.