Vergi harcamaları ve Türk gelir vergisindeki vergi harcamalarının bütçe gerçekleşmeleri açısından değerlendirilmesi
Tax expenditures and evaluation of the tax expenditures in Turkish income tax in terms of the budget realizations
Yazar: BURAK TEPE
Danışman: PROF. DR. HALUK EGELİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Bütçe = Budget ; Bütçe açıkları = Budget deficits ; Bütçe değişmeleri = Budget changes ; Gelir vergisi = Income tax ; Hesap verebilirlik = Accountability ; Kanunlar = Laws ; Mali hukuk = Fiscal law ; Mali saydamlık = Transparency of finance ; Vergi harcamaları = Tax expenditures ; Vergiler = Taxes

Özet:
İstisna, muafiyet, indirimli vergi oranları, indirim, mahsup, vergi kredileri vb.
uygulamalar gibi standart vergi yapısından sapan unsurları ifade eden vergi harcamaları,
dolaylı transfer harcaması olarak kabul edilmektedir. Bütçe dışında yer almaları
dolayısıyla bütçe denetimine tabi olmayan vergi harcamalarının kamu mali yönetiminin
saydamlığına ve hesap verebilirliğine olumsuz etkide bulunması, bu harcamaların bütçe
süreçlerine dâhil edilme gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu çerçevede 1950'li yılların
sonunda Federal Almanya'da daha sonra ise Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa
ülkeleri olmak üzere gelişmiş ekonomilere sahip ülkelerde vergi harcamalarının
belirlenmesi konusunda çalışmalar başlamıştır.
Türkiye'de vergi harcamaları konusunda yapılan çalışmalar VIII. Kalkınma Planı
çerçevesinde başlamıştır. İlk vergi harcaması raporu 2001 yılında yayınlanmış, ardından
2007 yılında Vergi Harcamaları Raporu adında bir çalışma daha yayınlanmıştır. Bununla
birlikte 5018 sayılı kanun çerçevesinde 2006 mali yılından bu yana vergi harcaması
tahminlerinin yer aldığı listeler Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa eklenmektedir.
Türkiye'de gelir vergisi kapsamındaki vergi harcaması tahminlerinin gelir vergisi
tahsilât tutarları ile karşılaştırılması yanında toplam vergi harcaması tahminlerinin,
merkezi yönetim bütçe giderleri ile kıyaslanması gerek gelir vergisi uygulaması gerekse
bütçe dışı harcamalar niteliğindeki vergi harcamalarının boyutu hakkında önemli veriler
sunmaktadır. Bununla birlikte liste halinde bütçeye eklenen vergi harcaması tahminleri
dışında, vergi mevzuatında yer alan benzer düzenlemelerin listelere dâhil edilmemesi,
eleştiri konusu yapılacak hususların başında gelmektedir. Bunun yanında söz konusu
tahmini harcamaların gerçekleşme tutarlarına ilişkin olarak bütçe ile ilgili kurumlar
tarafından her hangi bir çalışma yapılmaması eleştirilecek bir diğer husus olarak kabul
edilebilir.

Abstract:
Tax expenditures that refer to elements deviating from the standard tax structure
like applications such as exception, exemption, tax rates with discount, reduction, setoff,
tax credits etc. are accepted as indirect transfer expenses. Negative effect of the tax
expenditures, which are out of the budget and therefore are not subject to budget
inspection, to the transparency and accountability of public financial management
brought out the necessity of including these expenditures in budget processes. In this
framework, practices on determining tax expenditures have started in the countries with
developed economies especially in Federal Germany at the end of 1950s and in United
States of America and European countries later on.
Practices on tax expenditures in Turkey have started in the framework of the 8th
Development Plan. The first tax expenditures report has been published in 2001, and after
that another study called Tax expenditures Report has been published in 2007. Besides,
starting from the 2006 fiscal year within the law issued 5018, lists that include tax
expenditures estimations have being added to the Central Administration Budget Act.
In Turkey, the comparison of tax expenditures estimations within the scope of
income tax with the collected income tax amount as well as the comparison of total tax
expense estimations with the central administration budget costs provides important data
about both the income tax practice and the extend of tax expenditures as expenses out of
budget. Besides, excluding similar regulations existing in the tax legislation of the lists
except estimations of tax expenditures added to budget as in lists comes first in the topics
which are to be made criticism subjects. Apart from this, any works' not being made of
by corporations related to budget about realization of the mentioned estimated expenses
can be accepted as another element to be criticized.