Süreçsel modelle bilgilendirici metin öğretiminin okuduğunu anlama becerilerine etkisi
The effect of procedural model-based informative text instruction on reading comprehension skills
Yazar: SÜLEYMAN ERKAM SULAK
Danışman: PROF. DR. FİRDEVS GÜNEŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgilendirici metin = Informational text ; Bilgilendirici metin = Informational text ; Metin okuma = Text reading ; Metinden öğrenme = Text learning ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Süreç temelli öğretim = Process based instruction ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Öğrenciler ilkokula başladıklarında hikâye edici metinler ve hikâye yapısı hakkında bazı ön bilgilere sahiptirler. Ancak bilgilendirici metinleri ve yapılarını fazla tanımamaktadırlar. Bilgilendirici metinler, hikâye edici metinler gibi tek bir yapıdan oluşmamaktadır. Bu durum bilgilendirici metin yapılarını keşfetme ve anlama konusunda çeşitli sorunlara neden olmaktadır.  Öğrencilere, bilgilendirici metin yapıları hakkında eğitim vermek anlamaya önemli katkılar sağlamaktadır.
Bu çalışma, bilgilendirici metin yapılarının süreçsel modelle öğretiminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, araştırmanın sorularını test etmek için nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı açıklayıcı-sıralı karma yöntemden yararlanılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubunu, 2012-2013 eğitim öğretim yılının bahar yarıyılında Konya ilinin Selçuklu ilçesinde yer alan bir devlet okulunda öğrenim gören, 62 ilkokul 4. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Deney grubunda 30, kontrol grubunda ise 32 öğrenci bulunmaktadır. Araştırmanın nicel boyutu, öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel modele göre tasarlanmıştır. Bilgilendirici metinlerin öğretimi, deney grubunda süreçsel modele dayalı öğretimle, kontrol grubunda ise Türkçe Dersi Öğretim Programı'na dayalı öğretimle 10 hafta süreyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak, Okuduğunu Anlama Testi, Bilgilendirici Metin Yapıları Farkındalık Testi ve Öğrenci-Öğretmen Görüşme Formları kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından her bir bilgilendirici metin yapısına (tanımlama, sıralama, sebep-sonuç, karşılaştırma ve problem çözme) göre,  5 adet açık uçlu ve 5 adet de çoktan seçmeli olmak üzere, toplamda 10 sorudan oluşan Okuduğunu Anlama Testleri geliştirilmiştir. Genel Okuduğunu Anlama Testi ise 50 sorudan oluşmaktadır. Ayrıca, öğrencilerin bilgilendirici metin yapılarına ilişkin bilgi düzeylerini belirlemek amacıyla,  çoktan seçmeli 15 sorudan oluşan Bilgilendirici Metin Yapıları Farkındalık Testi geliştirilmiştir.  Uygulamaya ilişkin öğrencilerin ve sınıf öğretmeninin görüşlerini belirlemek amacıyla, açık uçlu sorulardan oluşan görüşme formları kullanılmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizinde, aritmetik ortalama, frekans, yüzde, standart sapma,  bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi ve korelasyon (basit korelasyon) türü analizler kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise, betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır.
Araştırma bulguları; okuduğunu anlama düzeyleri ve bilgilendirici metin yapılarına ilişkin bilgi düzeyleri arasında, süreçsel modelle bilgilendirici metinleri öğrenen deney grubu öğrencilerinin lehine anlamlı farklar çıktığını ortaya koymaktadır. Ayrıca bilgilendirici metin yapıları farkındalığı ile okuduğunu anlama düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Diğer bir ifadeyle, öğrencilerin bilgilendirici metin yapı farkındalıkları arttıkça, okuduğunu anlama düzeyleri de artmaktadır. Araştırmanın nitel boyutundan elde edilen bulgulara göre, öğrenciler süreçsel modelle bilgilendirici metin öğretimi etkinliklerini ilginç ve eğlenceli bulmuşlardır. Ayrıca verilen eğitimin bir sonucu olarak; metnin yapısını, ana fikrini, konusunu ve yazarın amacını daha kolay tespit edebildiklerini belirtmişlerdir. Deney grubunun sınıf öğretmeni de, süreçsel modelle bilgilendirici metin öğretimi uygulamalarının metnin ana fikrinin belirlenmesinde ve metnin genel anlamına ulaşılmasında faydalı olduğu görüşündedir.
Araştırmanın bulguları ışığında, süreçsel modelle bilgilendirici metin öğretiminin öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerinin geliştirilmesinde etkili olduğu söylenebilir.



Anahtar Kelimeler: Okuduğunu anlama, bilgilendirici metin, metin yapıları, süreçsel model

Abstract:
When students start their elementary school education, they already have some prior information about narrative texts and text structure. However, they are not much acquainted with informative texts and their structure. Unlike narrative texts, informative texts do not consist of a single structure. This results in many difficulties in exploring and comprehending the structure of informative texts. Great contributions can be made to the comprehension of students by giving explicit instruction on informative text structures. 
The current study was conducted to investigate the effect of procedural model-based teaching of informative text structures on reading comprehension skills of the 4th grade elementary school students. For this purpose, the study employed sequential explanatory mixed method drawing on both qualitative and quantitative methods to test the research questions. 
The study group of the present research consists of 62 fourth grade students attending a state elementary school located in Selçuklu province of Konya in the spring term of 2012-2013 school year. There are 30 students assigned to the experimental group and 32 students assigned to the control group. The quantitative part of the study was designed according to quasi-experimental pretest-posttest control group model. While the informative texts were taught to the experimental group through procedural model-based text instruction, they were taught to the control group based on Turkish Language Course Instruction Program for a period of 10 weeks. As data collection instruments, Reading Comprehension Test, Informative Text Structures Awareness Test and Teacher-Student Interview Forms were used. The researcher developed a Reading Comprehension Test consisting of 10 items 5 of which are open-ended and 5 of which are multiple-close for each information text structure (description, sequence, cause-effect, compare and problem solving). General Reading Comprehension test, on the other hand, includes 50 items. Moreover, in order to determine the students' information levels about informative text structures, Informative Text Structures Awareness test consisting of 15 items was developed.  Interview forms including open-ended questions were used to determine the teachers and students' opinions about the application. In the analysis of the quantitative data, arithmetic means, frequencies, percentages, standard deviations, independent samples t-test, one-way variance analysis and correlation were used. In the analysis of the qualitative data, descriptive analysis technique was capitalized on. 
The research findings revealed that there are significant differences in terms of reading comprehension levels and levels of information about informative text structure favoring the experimental group trained through procedural model-based text instruction.  In addition, a significant correlation was found between reading comprehension levels and informative text structures awareness. That is, with increasing awareness of informative text structures, the reading comprehension improves. The qualitative findings of the study revealed that the students found the procedural model-based text instruction activities interesting and entertaining. Moreover, as a result of the instruction given, the students were found to determine the structure, main idea and topic of the text and purpose of its author more easily. The classroom teacher of the experimental group is in the opinion that procedural model-based text instruction is very useful for the determination of the main idea of the text and grasping the gist of the text. 
In light of the findings of the study, it can be argued that informative text instruction through procedural model is effective in the improvement of students' reading comprehension skills.



Key Words: Reading comprehension, informative text, text structures, procedural model