Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda kronotip özellikleri ve kronotip özelliklerin klinik bulgularla ilişkisi
Chronotype characteristics in children diagnosed with autism spectrum disorder and the relationship between chronotype characteristics and clinical findings
Yazar: ANIL AKAR
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT NASIROĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Çalışmamızda OSB tanılı çocuklardaki kronotip özellikleri ve bu özellikler ile otizm semptomlarının şiddeti arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca kronotip kavramından ayrı düşünülemeyecek olan uykunun otizmin semptom şiddetiyle ilişkisini araştırmak amaçlanmıştır. 
     Çalışmaya, Temmuz 2022- Temmuz 2023 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniğinde OSB tanısı ile takip edilmekte olan veya ilk kez OSB tanısı konulan 4-11 yaş arasında olan 100 çocuk ve onların ebeveynleri katılmıştır. Çalışmaya katılan OSB tanılı çocukların başka bir metabolik, nörogenetik veya nörolojik hastalığa sahip olması dışlama kriteri olarak belirlenmiştir.
     Çocukların OSB tanıları DSM-5 tanı kriterlerine göre konulmuş olup; otizmin derecesi Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (CARS) ile belirlenmiştir. Çalışmanın gereçlerinde; OSB tanılı çocukların sosyodemografik verilerini elde etmek amacıyla sosyodemografik veri formu, otizminin semptom şiddetini belirlemek amacıyla Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL) ve Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (CARS), uyku kalitesini değerlendirmek amacıyla Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA), kronotip özelliklerini değerlendirmek amacıyla da Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (ÇDKA) kullanılmıştır.
     Araştırmamızda OSB tanılı çocuklarda belirlenen kronotip özellikleri incelendiğinde; çocukların %21'inin sabahçıl, %59'unun ara form, %20'sinin de akşamcıl kronotip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
     Akşamcıl kronotip özelliklerine sahip olan otizm tanılı çocukların; ara form ve sabahçıl kronotip özelliklerine sahip olan otizm tanılı çocuklardan daha sık uyku problemi gösterdikleri belirlenmiştir (p<0,001). Uyku problemleri olan otizm tanılı çocukların otizm semptom şiddetinin de fazla olduğu tespit edilmiştir (p<0,01). Akşamcıl kronotip özelliklerine sahip otizm tanılı çocukların otizm semptom şiddeti; ara form kronotip özelliklerine sahip otizm tanılı çocukların otizm semptom şiddetinden daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Otizm semptom şiddetinin sorgulandığı insanlarla ilişki (p=0,01), duygusal tepkiler (p<0,05), görsel tepki (p<0,05), korku ya da sinirlilik (p=0,01), sözel olmayan iletişim (p<0,05), etkinlik düzeyi (p<0,05) alanlarında yaşanan sıkıntının; akşamcıl kronotip özellikleri gösteren otizm tanılı çocuklarda ara form kronotip özellikleri gösteren otizm tanılı çocuklardan daha şiddetli olduğu saptanmıştır. Otizm semptom şiddetinin sorgulandığı; taklit (p<0,05), duygusal tepkiler (p<0,05), bedenin kullanımı (p<0,05), nesne kullanımı (p<0,01), değişikliğe uyum (p<0,05), görsel tepki (p<0,01), dinleme tepkisi (p<0,01), tatma, koklama, dokunma tepkisi ve kullanımı (p<0,01), korku ya da sinirlilik (p<0,01), sözel olmayan iletişim (p<0,05), etkinlik düzeyi (p<0,01), zihinsel tepkilerin düzeyi ve tutarlılığı (p<0,01) alanlarında sıkıntı yaşayan otizm tanılı çocukların daha fazla uyku problemi olduğu saptanmıştır.  
     Sonuç olarak; otizm tanılı çocukların kronotip özellikleri ve kronotip özelliklerin otizmin semptom şiddetiyle ilişkisini araştıran çalışmalar nicel ve nitel olarak yetersiz olmakla birlikte; bu çalışmanın bu alandaki çalışmalar açısından literatüre katkısı olacağını düşünmekteyiz. Çalışmamız kronotip özellikler ve kronotipin sıkı bir ilişki içinde olduğu uyku kavramı ile otizmin semptom şiddeti arasındaki ilişkiye dikkat çekmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde otizm tanılı çocuklarda; uyku kalitesinin optimal düzeyde olmasını sağlamanın ve sirkadiyen ritmin optimal düzeyde işleyişini hedeflemenin otizm semptom şiddetini hafifletmek açısından önemli olabileceği çalışmamız tarafından öne sürülmektedir. 
     Bu açıdan muayeneye alınan otizm tanılı çocuklarda rutin olarak uyku özelliklerini detaylı bir şekilde sorgulamak önemlidir. Otizm tanılı çocuklar ve aileleri için kapsamlı müdahale programları geliştirmek amacıyla bu çocuklarda uyku ve sirkadiyen ritim bozuklukları detaylı olarak değerlendirilmeli, davranışsal ve farmakolojik yönetim stratejilerine dahil edilmelidir.
     Anahtar kelimeler: otizm, çocuk, uyku, kronotip, sirkadiyen

Abstract:
In our study, we aimed to investigate the chronotype characteristics of children diagnosed with Autism Spectrum Disorder (ASD) and the relationship between these characteristics and the severity of autism symptoms. Additionally, we aimed to examine the relationship between sleep, which is closely related to the concept of chronotype, and the severity of autism symptoms.
     The study included 100 children aged 4-11 years who were diagnosed with ASD and followed up or newly diagnosed with ASD between July 2022 and July 2023 at the Child and Adolescent Psychiatry Department of Akdeniz University Faculty of Medicine Hospital. Exclusion criteria for participating ASD-diagnosed children were having another metabolic, neurogenetic, or neurological disorder.
     The ASD diagnoses of the children were made according to the DSM-5 diagnostic criteria, and the degree of autism was determined using the Childhood Autism Rating Scale (CARS). The study utilized several tools, including a sociodemographic data form to obtain sociodemographic information of children with ASD, the Autism Behavior Checklist (ABC) and the Childhood Autism Rating Scale (CARS) to assess the severity of autism symptoms, the Children's Sleep Habits Questionnaire (CSHQ) to evaluate sleep quality, and the Childhood Chronotype Questionnaire (CCQ) to assess chronotype characteristics.
     When examining the identified chronotype characteristics in children diagnosed with ASD, it was found that 21% of the children were morning types, 59% were intermediate types, and 20% were evening types. Children diagnosed with ASD who had evening chronotype characteristics showed more sleep problems compared to those with intermediate and morning chronotype characteristics (p<0.001). It was also observed that ASD-diagnosed children with sleep problems had higher severity of autism symptoms (p<0.01). ASD-diagnosed children with evening chronotype characteristics had higher severity of autism symptoms compared to those with intermediate chronotype characteristics (p<0.05). In terms of the areas assessed for the severity of autism symptoms, such as interaction with others (p=0.01), emotional responses (p<0.05), visual responses (p<0.05), fear or irritability (p=0.01), nonverbal communication (p<0.05), and activity level (p<0.05), it was found that children with evening chronotype characteristics experienced more severe difficulties compared to children with intermediate chronotype characteristics. It was also observed that ASD-diagnosed children who experienced difficulties in various areas, such as imitation (p<0.05), emotional responses (p<0.05), body use (p<0.05), object use (p<0.01), adaptation to change (p<0.05), visual responses (p<0.01), listening responses (p<0.01), taste, smell, touch responses and use (p<0.01), fear or irritability (p<0.01), nonverbal communication (p<0.05), activity level (p<0.01), and level and consistency of mental responses (p<0.01), had more sleep problems.
      In conclusion, although studies investigating the relationship between chronotype characteristics and the severity of autism symptoms are limited in both quantitative and qualitative aspects, we believe that this study will contribute to the literature in this field. Our study highlights the relationship between chronotype characteristics and the concept of sleep, which is closely related to chronotype, with the severity of autism symptoms. In this regard, ensuring optimal sleep quality and targeting the optimal functioning of the circadian rhythm may be important in alleviating the severity of autism symptoms, as suggested by our study.
     Therefore, it is important to routinely inquire about sleep characteristics in children diagnosed with autism during examinations. In order to develop comprehensive intervention programs for children with autism and their families, sleep and circadian rhythm disorders should be thoroughly evaluated and incorporated into behavioral and pharmacological management strategies.
     Keywords: autism, child, sleep, chronotype, circadian.