Marmara Havzasındaki bazı göllerin fitoplankton ve besin tuzu bileşikleri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of phytoplankton composition and nutrient compounds in some lakes in the Marmara Basin
Yazar: MERT KAYA
Danışman: PROF. DR. HALİM AYTEKİN ERGÜL
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Fitoplanktonlar = Phytoplanktons ; Göller = Lakes ; Marmara Havzası = Marmara Basin ; Ötrofikasyon = Eutrophication

Özet:
Bu çalışmada Marmara Havzası'nda Dalyan, İznik ve Terkos olmak üzere 3 göl ve Büyükçekmece, Pabuçdere, Alibeyköy, Atikhisar, Gökçe, Ömerli, Gönen-Yenice, Umurbey, Bakacak, Arıklar, Koyunyeri ve Küçüklü olmak üzere 12 baraj gölü ve gölet içerisinde toplam 36 istasyonda, Eylül 2020 ve Nisan 2021 olmak üzere 2 dönemde örneklemeler gerçekleştirildi, fitoplankton kompozisyonu belirlendi. Klorofil-, bulanıklık, tuzluluk, elektriksel iletkenlik, çözünmüş oksijen, toplam fosfor ve toplam azot ölçümleri gerçekleştirildi. Fitoplankton kompozisyonu, Shannon Çeşitlilik indeksi, Carlson Trofik Durum indeksi (CTSI) ve Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği kullanılarak su kütlelerinin trofik durumları hakkında değerlendirmeler yapıldı. Bray-Curtis kümeleme analizine göre İznik ve Dalyan Gölü'nün diğer istasyonlardan farklı fitoplankton kompozisyonuna sahip olduğu görüldü. Spearmen korelasyon analizi ile ölçülen kimyasal ve fiziksel parametrelerin birbirleriyle ve fitoplankton kompozisyonuyla olan ilişkileri incelendi ve çalışılan su kütlelerinde ana sınırlayıcı besin elementinin fosfor olduğu sonucuna ulaşıldı. CCA analizi ile incelenen fitoplankton kompozisyonunun kimyasal ve fiziksel parametreler ile ilişkisi, ana sınırlayıcı besin elementinin fosfor olduğunu işaret ederek Spearmen korelasyon analizi ile ulaşılan sonucu desteklediği görüldü. Eylül 2020 döneminde 9 göl ve baraj gölünde 5 su kütlesi ötrofik ve 4 su kütlesi mezotrofik olarak sınıflandırıldı. Nisan 2021 döneminde 15 göl, baraj gölü ve gölette 5 su kütlesi ötrofik, 2 su kütlesi mezo-ötrofik, 6 su kütlesi mezotrofik, 1 su kütlesi oligo-mezotrofik ve 1 su kütlesi oligotrofik olarak sınıflandırıldı. En iyi durumdaki su kütleleri İznik Gölü ve Ömerli Baraj Gölü olarak değerlendirildi. Nisan 2021 döneminde, Eylül 2020 döneminde göre trofik durumun daha iyi olduğu görüldü. Trofik durumda iyileşmede örnekleme tarihinden hemen önce gerçekleşen yoğun yağışların, su kütlelerinin su seviyesini arttırmasının etkisi olduğu görüldü. Trofik durumun iyileştirilmesi için azot ve fosfor miktarının ileri atık arıtma sistemleri ile azaltılması, bölgedeki yoğun nüfusun yapılacak planlamalarla azaltılması, gübre kullanımının kısıtlanması yararlı olacaktır.

Abstract:
In the present study, phytoplankton composition was determined in 2 sampling periods, September 2020 and April 2021, at 36 stations in 3 lakes, 12 dams and ponds in the Marmara Basin. The lakes samples taken are Dalyan, Iznik and Terkos; The dams and ponds samples taken are Büyükçekmece, Pabuçdere, Alibeyköy, Atikhisar, Gökçe, Ömerli, Gönen-Yenice, Umurbey, Bakacak, Arıklar, Koyunyeri and Küçüklü. Chlorophyll-a, turbidity, salinity, conductivity, dissolved oxygen, total phosphorus and total nitrogen measurements were performed. The trophic status of water bodies were evaluated using the phytoplankton composition, Shannon diversity index, Carlson Trophic Status index (CTSI) and Surface Water Quality Legislation. According to the Bray-Curtis clustering analysis, it was observed that Lake Iznik and Lake Dalyan had different phytoplankton compositions from the other stations. The relations of chemical and physical parameters compared with Spearmen correlation analysis with each other and with phytoplankton composition were examined and it was concluded that the main limiting nutrient element in the studied water bodies was phosphorus. The relationship of phytoplankton composition with chemical and physical parameters, which was examined by CCA analysis, showed that phosphorus was the main limiting nutrient, supporting the result reached by Spearmen's correlation analysis. In the sampling period of September 2020, 5 water bodies in 9 lakes and dams were classified as eutrophic and 4 water bodies as mesotrophic. In April 2021, 15 lakes, dams and ponds were classified as 5 water bodies eutrophic, 2 water bodies meso-eutrophic, 6 water bodies mesotrophic, 1 water body oligo-mesotrophic and 1 water body oligotrophic. The water bodies in the best trophic status were evaluated as İznik Lake and Ömerli Dam. In the sampling period of April 2021, it was observed that the trophic status improved compared to the sampling period of September 2020. It was observed that heavy rains just before the sampling date had an effect on the improvement in the trophic status, increasing the water level of the water bodies. In order to improve the trophic status, it will be beneficial to reduce the amount of nitrogen and phosphorus with advanced waste treatment systems, to reduce the dense population in the region with population planning to be made, and to limit the use of fertilizers.