Osteoporoz hastalarında ilaç tedavisine uyum
The compliance with medical therapy in patients with osteoporosis
Yazar: ASLAN SANLI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZGÜR ORTANCIL
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Devamlılık = Continuity ; Hastalar = Patients ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Uyum = Adaptation ; Uyum = Adaptation ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
İlaç kullanımına uyumsuzluk, insan sağlığında bozulmalara ve ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Yapılan çalışmalarda osteoporoz (OP) ilaçlarına uyumun düşük olduğu saptanmıştır. Ancak bu çalışmaların çoğu batı toplumlarını temsil etmektedir. Ulusal kayıt yöntemlerinin iyi olmaması ve bu verilere dayalı araştırma sayısının da az olması nedeniyle toplumumuza ait bilgilerimiz kısıtlıdır. Bu çalışmada, osteoporoz nedeniyle medikal tedavi başlanmış hastaların ilaç uyumunun oranı ve uyumsuzluğun nedenlerinin saptanması amaçlanmıştır.Çalışmaya 1 Ocak 2007 ile 31 Aralık 2008 tarihleri arasında Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Kadın Hastalıkları ve Doğum, Endokrinoloji, Dahiliye, Aile Hekimliği polikliniklerinde ve Hemodiyaliz ünitesinde osteoporoz tanısıyla medikal tedavi başlanmış (alendronat, risedronat, raloksifen, stronsiyum ranelat, kalsitonin ve kalsitriol) 45 yaş üstü 450 hasta dahil edildi. Tüm olgulara uyum risk faktörlerini (yaş, cinsiyet, medeni durum, menapoz yaşı, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, düşük enerjili kırık öyküsü, ailede osteoporoz öyküsü, kullanılan osteoporoz ilacı, kullanım şekli, günlük kullanılan ilaç sayısı, kemik mineral yoğunluğu ölçüm değerleri) içeren osteoporoz anket formu dolduruldu. Hastaların uyum yüzdeleri medikasyon sahiplik oranı (MPR: medication possession ratio= ilaç kullanılan gün sayısının kullanılması gerekli gün sayısına oranı) kullanılarak hesaplandı. %80 ve üzeri iyi uyum, bu değerin altı zayıf uyum olarak kabul edilerek hastalar 2 gruba ayrıldı. Ayrıca 90 gün ve üzeri ilaç almayan hastalar devamsız olarak kabul edildi. Bütün hastalarla 2010 yılının ocak ayından itibaren poliklinik kontrolleri sırasında veya hastane kayıtlarından telefon yoluyla temas kuruldu. Hastaların 421'i kadın (%93.5), 29'u erkekti (%6.5). Yaş ortalamaları 62.4±10.0 yıl idi. 257 hastada iyi uyum (%57.1), 193 hastada zayıf uyum (%42.9) mevcuttu. Ayrıca 250 hasta (%55.6) devamlı, 200 hasta (%44.4) devamsız olarak görüldü. Yaş arttıkça uyumun giderek azaldığı özellikle 75 yaş ve üzerinde belirgin azalma olduğu saptandı (p<0.001). Eğitim düzeyi bakımından incelendiğinde okur-yazar olmayanlar ile ilkokul mezunları arasında anlamlı fark mevcuttu (p=0.014). En düşük uyumun okur-yazar olmayanlarda (%46.9), en yüksek uyumun ilköğretim mezunlarında (%64.5) olduğu saptandı ancak ilkokul mezunları ile ortaöğretim (%56.1) ve yüksekokul (%59.1) arasında istatistiksel olarak fark saptanmadı. Gelir düzeyi arttıkça uyumun arttığı görüldü (p=0.047). Cinsiyet, medeni durum, menapoz yaşı, düşük enerjili kırık öyküsü, ailede osteoporoz öyküsü, kemik mineral yoğunluğu (BMD) ölçüm değerleri ve günlük kullanılan ilaç sayısı bakımından iyi uyumlu ve zayıf uyumlu gruplar arasında anlamlı bir fark saptanmadı (p>0.05). Günlük ve haftalık ilaç formları karşılaştırıldığında, haftalık kullanım formuna uyum istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulundu (sırasıyla %43.5 ve %59.6, (p=0.013)). Yan etki olmaksızın en sık uyumsuzluk nedeninin mali nedenler olduğu saptandı. 25 hastanın yan etki nedeniyle ilacını bıraktığı ve ilaç bırakmaya en sık neden olarak gastrointestinal yan etkiler olduğu saptandı.Sonuç olarak, yaş arttıkça uyumun azaldığı, gelir düzeyi ve eğitim düzeyinin ilaç uyumunda etkili olduğu, haftalık rejimlerin, günlük kullanılan ilaçlara göre daha iyi uyum gösterdiği bulunmuştur. Osteoporozda günlük kullanılan ilaçlar yerine haftada bir, son yıllarda ülkemizde de kullanılmaya başlayan ayda bir ve yılda bir kez gibi daha uzun aralıklarla alınan antirezorptif ilaç formlarının ve ayrıca hastayı da içine alan eğitim programlarının ilaç uyumunu artırmada faydalı olabileceğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Noncompliance with drug regimens leads to economical loss and disruption of human health. In literature, it was found that compliance to osteoporosis treatment was low; but most of these studies represent only western countries. Due to the small number of studies and poor registry methods, the data related to our society is restricted. In this study, we aimed to investigate the compliance ratio for medications in patients taking medical therapy for osteoporosis and the causes of noncompliance.450 patients over the age 45 who were started medical therapy (alendronate, risedronate, raloxifen, strontium ranelate, calcitonin and calcitriol) for osteoporosis between 1st of January, 2007 and 31st of December, 2008 at Zonguldak Karaelmas University Practice and Research Hospital Department of Physical Therapy and Rehabilitation, Obstetrics and Gynecology, Endocrinology, Internal Medicine, Family Medicine Clinics and Hemodialysis Units were included. All osteoporosis patients filled a questionnaire form, that includes risk factors (age, sex, marital status, menapouse age, level of education, income level, history of low energy fractures, positive family history of osteoporosis, bone mineral density (BMD) value and the number of drug used) for compliance. The patient?s compliance percentage was calculated by using medication possession ratio (MPR). Eighty percent and over is accepted as good compliance, under this value was accepted as poor compliance and the patients were divided into two groups. The patients who did not take medications over 90 days or over was accepted as ?persistance failure?. All patients were contacted by their telephone number, which is received from hospital database or during outpatient control between 1 January 2010- 30 June 2010. Four hundred twenty one female (93.5%) and 29 male (6.5%) patients were included in our study. The mean age was 62.4±10.0 years. Good compliance was found in 257 patients (57.1%), while poor compliance was found in 193 patients (42.9%). Furthermore, 250 patients (55.6%) were found to be successful in persistence and 200 patients (44.4%) were found to have failure in persistence. It was found out that the compliance decreased with increasing age and particularly over the age 75 compliance was decreased distinctively (p< 0.001). In terms of education, it was found that there was significant difference between illiterates and primary school graduates (p=0.014). The lowest compliance was found in illiterates (46.9%), while the highest compliance was found in primary school graduates (64.5%) but there was no statistically significant difference between the groups of primary school, secondary school (56.1%) and higher education graduates (59.1%). It was found out that as income level increased, the compliance also increased (p=0.047). There was no significant relation between sex, marital status, menapouse age, history of low energy fractures, positive family history of osteoporosis, bone mineral density (BMD) value and the number of drug used, between two groups (p>0.05). When the drug regimens are compared, a significantly higher compliance was found in weekly use group than daily use (43.5% and 59.6% respectively; p=0.013). Regardless of side effects, the most frequent reasons for noncompliance were economical problems. It was found that 25 patients dropped the drug because of the side effect and the most common reason was gastrointestinal side effects.Finally, it was found that as the age increased the compliance decreased, the income and education level were effective on compliance, weekly used drugs showed better compliance than daily used drugs. We believe that weekly, monthly or annual antiresorptive drug forms that are recently marketed in our country which used instead of daily used drugs and also the educational programmes that includes patients could be effective on increasing drug compliance.