Din eğitimi açısından gayr-i müslimlerle evlilik: Türk–Alman karma evlilikleri
Marriage with non-muslims in terms of religious education: Mixed Turkish-German marriages
Yazar: FATİH SANCAK
Danışman: PROF. DR. AYŞE ZİŞAN FURAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
II. Dünya savaşından sonra Türkiye'den Avrupa'ya doğru başlayan işçi göçü neticesinde Türkler Avrupa'da çalışmaya ve oraya yerleşmeye başlamış, yabancılarla aralarında başlayan bu iş birlikteliği, onların yabancılarla ilişki kurmasına, arkadaş olmasına ve neticesinde onlarla evlilikler yapmalarına neden olmuştur. Özellikle Türklerin yoğun bir şekilde yaşadığı Almanya'da bu karma evlilikler oldukça fazla bir şekilde görülmektedir. Bu evliliklerin öncesinde, sonrasında ve bu evliliklerden çocuk dünyaya geldikten sonra yaşanılan süreçleri din eğitimi açısından ayrıntılı bir şekilde araştırmak, durum tespiti yaparak çözüm önerileri sunmak, aile içindeki bu iki dinli ve iki kültürlü ortamın anne, baba ve çocukların dini eğitimlerini nasıl etkilediğini tespit etmeye çalışılmıştır. 
Nitel araştırma deseni izleyen bu araştırmada, veri toplama aracı olarak derinlemesine görüşme yöntemi ve gözlem tekniklerine başvurulmuştur. Elde edilen veriler detaylı bir analize tabi tutulmuştur. Hedef kitleye uygun aileler kartopu yöntemi ile bulunmuş, Müslüman Türk ile Hıristiyan Alman olan eşlerden oluşan karma ailelerle mülakatlar yapılmıştır. Yapılan görüşmeler Türkçe ve Almanca olarak yürütülmüştür. Toplam 12 aileyle covid-19 pandemi koşulları nedeniyle online olarak mülakat yapılmıştır. Katılımcı erkeklerden biri hariç tamamı Müslümandır, kadınların ise biri hariç tamamı Hıristiyandır. Bütün görüşmeler araştırmacı tarafından altı ayda tamamlanmıştır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; araştırmanın konusu, araştırmanın önemi, amacı ve hedefi, araştırmanın metodolojisi, literatür analizi ve tez planlaması ele alınmıştır. Birinci bölümde konunun teorik çerçevesi aile, evlilik ve karma evlilik hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde karma evliliklerdeki eşlere dair evlilik öncesi, sonrası ve eğer varsa çocuk olduktan sonraki bulgular verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmada elde edilen bulguların din eğitimi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç bölümünde elde edilen bulgular üzerinden değerlendirmeler yapılmış, görüş ve önerilerde bulunulmuştur. 
Yapılan görüşmelerde iki dinli, iki dilli ve iki kültürlü olan bu karma aileler, birbirlerinden ve çocuklarından ahlâk temelli, iyi insan temelli bir beklenti içinde oldukları, her iki dinin ve kültürün güzel taraflarını kullandıklarını, ön yargılarının gereksiz olduğunu, birbirlerinin tercih ve kararlarına saygı duydukları, çocuklarında din konusunda kendi tercihlerini yapana kadar onlara sadece bilgi verdikleri, çocuklara din konusunda ve diğer konularda yönlendirme yapmadıklarını ifade etmişlerdir. 
Sonuç olarak toplanan verilerden ve edinilen bulgulardan anlaşıldığı üzere bu ailelerde dini sosyalleşmenin ve din eğitiminin farklı bir yorumla değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Evlilik, Karma Evlilik, Almanya'daki Türk Varlığı, Ailede Din Eğitimi, Çocuğun Din Eğitimi.

Abstract:
As a result of the labor migration from Turkey to Europe after World War II, Turks started to work and settle in Europe, and this cooperation with foreigners led them to establish relationships with foreigners, become friends with them and eventually marry them. Especially in Germany, where Turks live in large numbers, these mixed marriages are quite common. It was tried to investigate the processes experienced before, after and after the birth of children from these marriages in detail in terms of religious education, to offer solutions by determining the situation, and to determine how this bi-religious and bicultural environment in the family affects the religious education of mothers, fathers and children. 
In this study, which follows a qualitative research design, in-depth interview method and observation techniques were used as data collection tools. The data obtained were subjected to a detailed analysis. Families suitable for the target group were found by snowball method and interviews were conducted with mixed families consisting of Muslim Turkish and Christian German spouses. The interviews were conducted in Turkish and German. A total of 12 families were interviewed online due to covid-19 pandemic conditions. All but one of the participant men were Muslims and all but one of the women were Christians. All interviews were completed by the researcher in six months. This study consists of three sections. In the introduction section; the subject of the research, the importance, purpose and objective of the research, the methodology of the research, literature analysis and thesis planning are discussed. In the first chapter, information about the theoretical framework of the subject, family, marriage and mixed marriage is given. In the second chapter, findings about the spouses in mixed marriages before and after marriage and after having children, if any, are given. In the third section, the findings of the research were evaluated in terms of religious education. In the conclusion section, evaluations were made based on the findings and opinions and suggestions were made. 
In the interviews, these mixed families, who are bi-religious, bi-lingual and bi-cultural, stated that they have expectations from each other and their children on the basis of morality and good people, that they use the good aspects of both religions and cultures, that their prejudices are unnecessary, that they respect each other's preferences and decisions, that they only give information to their children until they make their own choices about religion, and that they do not guide their children about religion and other issues. 
As a result, as understood from the data collected and the findings obtained, it is concluded that religious socialization and religious education in these families should be evaluated with a different interpretation.
Keywords: Marriage, Mixed Marriage, Turkish Presence in Germany, Religious Education in the Family, Religious Education of the Child.