Norbornen ve türevlerinin değişik sıcaklıklarda brominasyonu: Polibromlu norbornan ve norbornenlerin sentezi
Bromination of norbornene and its derivatives: Synthesis of polybrominated norbornanes and norbornenes
Yazar: DEMET DEMİRCİ GÜLTEKİN
Danışman: PROF. DR. YAVUZ TAŞKESENLİGİL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
ÖZET Doktora Tezi NORBORNEN VE TÜREVLERİNİN DEĞİŞİK SICAKLIKLARDA BROMİNASYONU: POLİBROMLU NORBORNAN VE NORBORNENLERİN SENTEZİ Demet DEMİRCİ GÜLTEKİN Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Yavuz TAŞKESENLİGİL Bu çalışmada, norbornen (1) ve türevlerinin (70, 71) değişik şartlarda moleküler bromla reaksiyonları ve daha ileri polibrom türevlerine dönüştürülmesi amaçlandı. Br 71 / Norbornenin (1) karbon tetraklorürün kaynama sıcaklığındaki (77 °C) brominasyonundan, normal ve düzenlenmiş yapıda beş tane izomerik dibromür (2-4, 7 ve 8) elde edildi. Kloroform içerisinde -20 °C de yapılan brominasyonda, yüksek oranda oluşan 2-ero-7-jy«-dibromnorbornan (7) dehidrobrominasyona uğratılarak jy«-7-bromnorbornene (70) dönüştürüldü. Bu bileşiğin (70) yüksek sıcaklık brominasyonundan (CCL,, 77 °C) yalnızca normal katılma ürünleri (78-80) oluşurken, düşük sıcaklıkta (CCU, -20 °C) bu ürünlere (78-80) ilaveten yüksek oranda nortrisiklanik dibromür (82) ve düzenlenmiş yapıda tribromürün (81) oluştuğu tespit edildi. İzomerik tribromürlerin (78-80) dehidrobrominasyonu yüksek bir verimle dibrom alken 71'i verdi. Dibrom alkenin (71) gerek düşük (-20 °C) gerekse yüksek sıcaklıkta (77 °C) yapılan ileri brominasyonu, kantitatife yakın verimlerle yalnızca erfo-tetrabromürün (88) oluşumu ile sonuçlandı. Tetrabromür 88 potasyum tert-bütoksit ile etkileştirilerek tribrom alkene (89) dönüştürüldü. Bütün reaksiyonlarda, elde edilen bileşiklerin oluşum mekanizmaları tartışıldı. Yeni bileşiklerin yapılan, ayrıntılı spektroskopik incelemeler ve kimyasal transformasyonlarla aydınlatıldı. ^Br.Br ^Br ^Br Br &? Jtf âf JŞC &c* Br Br 78-80 81 82 88 89 2005, 86 sayfa Anahtar kelimeler: Norbornen, Wagner-Meerwein düzenlenmesi, düşük sıcaklık brominasyonu, yüksek sıcaklık brominasyonu

Abstract:
ABSTRACT PLD.Thesis BROMINATION OF NORBORNENE AND ITS DERIVATIVES: SYNTHESIS OF POLYBROMINATED NORBORNANES AND NORBORNENES Demet DEMİRCİ GÜLTEKİN Atatürk University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Chemistry Supervisor: Prof. Dr. Yavuz TAŞKESENLİGÎL In this study, it was aimed to brominate norbornene (1) and its derivatives (70,71) with molecular bromine under different reaction conditions and to convert to their poly brominated derivatives. / Br Br / 71 Norbornene (1) was reacted with bromine at refluxing carbon tetrachloride and obtained five rearranged and nonrearranged isomeric dibromides (2-4, 7 and 8). When bromination was carried out at -20 °C in chloroform the 2-exo-7-.sryw~dibromonorbornane (7) was obtained in a high ratio. Subsequent dehydrobromination of 7 gave ^«-7-bromonorbornene (70). Bromination of 70 at high temperature (CCU, 77 °C) afforded only nonrearranged brominated products (78-80). In contrast, at low temperature (CCU, -20 °C) nortricyclanic dibromide (82) and rearranged tribromide 81 were formed in addition to the nonrearranged tribromides (78-80). Isomeric tribromides (78-80) was subjected to HBr elimination to give dibromo alkene (71) in high yield. For more bromination, 71 was reacted with bromine at low (-20 °C) and at high temperatures (77 °C) in carbon tetrachloride and obtained only the endo-tetrabromide (88) near in quantitative yield. Tetrabromide 88 was converted to the corresponding tribromo alkene (89) by using potassium tert-butoxide. The reaction mechanism of the all products were discussed in detail. All new compounds have been characterized on the basis of spectral data and by chemical transformations. ^Br Br ^Br -,Br Br £xr -J? & sfy: £r Br Br 78-80 81 82 89 2005, 86 pages Keywords: Norbornene, Wagner-Meerwein Rearrangement, low temperature bromination, high temperature bromination u