Erciyes üniversitesi gıda çalışanlarında nazal saureus taşıyıcılığı ve izole edilen suşların karekterizasyonu
Nazal saureus carrier in erciyes university food workers and characterization of isolated strains
Yazar: HÜSEYİN BEKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA MUTLU SARIGÜZEL
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mikrobiyoloji = Microbiology

Özet:
Gıda kaynaklı S.aureus'un neden olduğu hastalıkların kontrolü için gıda çalışanlarının enfeksiyon ve taşıyıcılık açısından periyodik olarak muayene edilmesi ve nazal kültürlerinin yapılması gerekmektedir. Çalışmanın iki amacı vardır:
1) Gıda çalışanlarının kişisel hijyen ve gıda güvenliği konularındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi ve bunların nazal kültür örneklerinde S. aureus üreme durumu ile karşılaştırılması,
2) Nazal kültür örneklerinin alınması ve izole edilen suşların S. aureus olup olmadığının tanımlanması ve izole edilen S.aureus suşlarında metisilin dirnecinin (MRSA, mecA geni) ve enterotoksin genlerinin (sea,seb,sec) varlığının araştırılması amaçlanmıştır.

Kesitsel tanımlayıcı tipteki bu çalışma Eylül 2023- Kasım 2023 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi bünyesinde çalışan 232 gıda personelinden gönüllü olan 200 kişi ile yapılmıştır. Çalışmanın verileri çalışanların sosyodemografik özelliklerinin, kişisel hijyen ve gıda güvenliği bilgi, tutum ve davranışlarının sorgulandığı bir anket formu aracılığıyla toplanmış ayrıca çalışanlardan S. aureus nazal taşıyıcılığını belirlemek için nazal sürüntü örneği alınmıştır. Alınan örnekler uygun besiyerlerine ekimi yapılıp 24 saat inkübasyona bırakılmıştır. Kültürde üremesi olan izolatlar konvansiyonel yöntemler ve MALDI-TOF MS ile tanımlanmıştır. S.aureus olduğu belirlenen suşların metisilin direnci için (MRSA) mecA geni ve enterotoksin genleri (sea,seb,sec) moleküler yöntemlerle araştırılmıştır. Anket formuyla toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılımış, tanımlayıcı bulgular sayı ve yüzdelerle belirtilmiş, karşılaştırma analizlerinde ki-kare testi kullanılmış, p˂0.05 anlamlı kabul edilmiştir.
Erciyes Üniversitesinin çeşitli birimlerinde çalışan 200 gıda çalışanının yaş ortalaması 39.86±7.45 yıl, %73,5'ini (147) erkek çalışanlar oluşturmaktaydı ve kurumumuz yemekhanelerinde çalışma sürelerinin ortalaması 12.71±6.60 yıldır. Eğitim durumlarına baktığımızda büyük çoğunluğunun (%93.5) en az lise mezunu olduğu ve gıda hijyen ve güvenliği ile ilgili en az bir eğitim aldığı saptanmıştır.
Gıda çalışanlarının 28'inde (%14) nazal S. aureus taşıyıcısı olduğu ve izole edilen suşların 3 (%10,7)'nün MRSA olduğu belirlenmiştir.  İzole edilen 28 S. aureus suşun 25 (%89,28)'inde enterotoksin geni (sea,seb,sec) varlığı göserilmiştir. Bu suşlarında 6'sında sea geni, 18'inde seb geni ve birinde sec geni varlığı saptanmıştır. MRSA pozitif olan üç izolatın hepsinde seb enterotoksin gen varlığı gösterilirken, bir MRSA izolatında üç enterotoksin birlikte varlığı gösterilmiştir.
Çalışmamızda gıda çalışanlarının kişisel hijyen bilgi, tutum, davranış durumları ile nazal sürüntülerinde S. aureus üreme olan ve olmayanların durumlarının karşılaştırılmasında, 'Buzdolabında tarihi geçmiş gıda görürsem her zaman atarım', 'Ellerimi kurulamak için her zaman kağıt havlu kullanırım', 'Bone, maske, eldiven gibi kişisel koruyucu ekipmanlar kullanılarak gıda bulaş riski azaltabilir' ve 'Mutfakta çalışırken veya yemek servisi sırasında bone kullanırım' sorularına veriler cevaplara bakıldığında istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.

Çalışmamızda gıda çalışanlarda nazal S.aureus taşıyıcılık oranı %14 ve izole edilen suşların %10,7'sinin MRSA olduğu belirlendi. Enterotoksin üreten nazal S. aureus taşıyıcılarının hastane yemekhanesi destek biriminde;  hastane ana binasında yemek dağıtımı yapan; mama mutfağı, pediatri hastanesi, öğrenci ve rektörlük yemekhanesinde yemek hazırlayan çalışanlarından izole edilmiş olması nedeniyle hastanede hizmet veren gıda çalışanlarının belli periyodlarda taranması ve taşıyıcıların tedavi edilmesi gıda kaynaklı olabilecek salgınların önlenmenmesinde çok önemlidir.

Anahtar kelimeler: Gıda Zehirlenmesi; Enterotoksin; Metisilin Direnci; S. aureus; Taşıyıcılık.

Abstract:
For the control of foodborne diseases caused by S.aureus, food workers should be periodically examined for infection and carriage and nasal cultures should be performed. The study has two objectives:
1) Evaluation of food workers' knowledge, attitudes and behaviours on personal hygiene and food safety and their comparison with S. aureus growth in nasal culture samples,
2) The aim of the study was to take nasal culture samples and to identify whether the isolated strains were S. aureus and to investigate the presence of methicillin resistance (MRSA, mecA gene) and enterotoxin genes (sea, seb, sec) in isolated S. aureus strains.

This cross-sectional descriptive study was conducted with 200 volunteers from 232 food personnel working at Erciyes University between September 2023- November 2023 The data of the study were collected through a questionnaire form in which the sociodemographic characteristics, personal hygiene and food safety knowledge, attitudes and behaviours of the employees were questioned, and nasal swab samples were taken from the employees to determine S. aureus nasal carriage. The samples were cultured on appropriate media and left for incubation for 24 hours. Isolates grown in culture were identified by conventional methods and MALDI-TOF MS. The mecA gene for methicillin resistance and enterotoxin genes (sea, seb, sec) of the strains identified as S. aureus were investigated by molecular methods. The data collected with the questionnaire form were transferred to the computer, descriptive findings were expressed as numbers and percentages, chi-square test was used in comparison analyses and p˂0.05 was accepted as significant.

The mean age of 200 food employees working in various units of Erciyes University was 39.86±7.45 years, 73.5% (147) of them were male, and the mean duration of working in the cafeterias of our institution was 12.71±6.60 years. When we looked at their educational status, it was found that the majority (93.5%) were at least high school graduates and received at least one training on food hygiene and safety.
It was determined that 28 (14%) of the food workers were nasal S.aureus carriers and 3 (10.7%) of the isolated strains were MRSA. The presence of enterotoxin gene(sea,seb,sec) was demonstrated in 25 (89.28%) of 28 S.aureus strains isolated. Among these strains, sea gene was found in 6, seb gene in 18 and sec gene in one. While the presence of seb enterotoxin gene was shown in all three MRSA positive isolates, the presence of three enterotoxins together was shown in one MRSA isolate.
In our study, in the comparison of the personal hygiene knowledge, attitudes and behaviours of food workers and the status of those with and without S. aureus growth in nasal swabs, the answers to the questions 'If I see expired food in the refrigerator, I always throw it away', 'I always use paper towels to dry my hands', 'The risk of food contamination can be reduced by using personal protective equipment such as bonnet, mask, gloves' and 'I use a bonnet while working in the kitchen or during food service' were statistically significant.

In our study, the rate of nasal S.aureus carriage in food workers was 14% and 10.7% of the isolated strains were MRSA. Since enterotoxin-producing nasal S.aureus carriers were isolated from the employees working in the hospital cafeteria support unit; distributing food in the main building of the hospital; preparing food in the food kitchen, paediatric hospital, student and rectorate cafeteria, it is very important to screen the food workers serving in the hospital in certain periods and to treat the carriers in order to prevent foodborne outbreaks.

Keywords: Carriage; Enterotoxin; Food Poisoning; Methicillin Resistance; S. Aureus.