Zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme ile geleneksel maliyetleme sistemlerinin karşılaştırılması: konaklama işletmelerinde bir uygulama
Comparison of time-driven activity based costing and traditional costing systems: an application on accommodation establishments
Yazar: FIRAT BİÇİCİ
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN ERALP ÇOLAKOĞLU
Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Maliyet sistemleri = Cost systems ; Maliyet yönetimi = Cost management ; Maliyetleme = Costing ; Oteller = Hotels ; Zaman = Time ; Zaman-maliyet analizi = Time-cost analysis

Özet:
Stratejik maliyet yönetimi, yöneticilerin maliyetler ile ilgili alacağı stratejik kararları ifade eden bir süreçtir. Bu süreç içinde yeni ve farklı maliyet bilgisi ihtiyacı, geleneksel maliyet yönetimi ölçümleme teknikleriyle (hacim temelli maliyetleme) karşılanamadığı için faaliyet temelli maliyetleme (FTM) tekniği gibi stratejik maliyet yönetimi ölçümleme teknikleri geliştirilmiştir. 
      Bu çalışmanın amacı geleneksel maliyet yönetimi ölçümleme tekniği ile zamana dayalı FTM tekniğini, bir konaklama işletmesinin maliyet verileri üzerinden karşılaştırmak ve zamana dayalı FTM tekniğini konaklama işletmeleri açısından değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda, geleneksel maliyetleme tekniği olarak da bilinen hacim bazlı maliyetleme tekniği ile stratejik maliyet tekniklerinden biri olan zamana dayalı FTM, Datça'da faaliyet gösteren tatil köyü konseptindeki X Konaklama İşletmesinin 2014 yaz sezonu maliyet verilerine, bölüm ve departman bazında uygulanmıştır. Her iki tekniğin uygulanmasından çeşitli maliyet bilgileri elde edilmiş, yorumlanmış ve karşılaştırılmıştır. Çalışma ile zamana dayalı FTM tekniğinin konaklama işletmelerine nasıl uygulanacağına ilişkin çeşitli formüller üretilmiş ve konaklama işletmesi yöneticisine stratejik yönetim uygulamalarında kullanılmak üzere yeni ve farklı maliyet bilgileri sunulmuştur. Çalışmada; geleneksel maliyetleme tekniğine göre misafir başına ölçümlenmiş birim maliyet bilgisi 52,493 TL iken, atıl kapasite maliyetini içeren zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme tekniğine göre 55,292 TL'lik yeni bir maliyet bilgisi elde edilmiştir.
      Nitel araştırma özelliğinde olan bu çalışmada; maliyet ve yönetim muhasebesi alanlarındaki çalışmalarda yeni geliştirilen teori, yöntem ve tekniklerin uygulanmasında sıkça başvurulan örnek olay yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada katılımsız gözlem, görüşme ve işletmenin muhasebe kayıtlarından hareketle hazır bilgi veri toplama yöntemi olarak kullanılmıştır.

Abstract:
Strategic cost management is a process stating  managers' strategic decisions about the costs. In this process, strategic cost management techniques have been developed such as activity-based costing techniques on account of the fact that requirements for new and different cost management are not fulfilled with traditional cost management techniques (volume-based costing).
      The aim of this research is to compare traditional cost management techniques with time-driven activity based  costing  (ABC) techniques with regards to cost data of  an accommodation establishment and to evaluate time-driven ABC techniques in terms of accommodation establishments. In accordance with this purpose, both traditional cost techniques also known as volume-based costing and time-driven ABC, one of the strategic cost techniques, were applied to  X accommodation establishment operating in Datça and having a "holiday village concept" on the basis of division and department. A variety of cost information was obtained, interpreted and compared by applying both these techniques. In this research, a variety of different cost formulas were generated about how to apply time-driven ABC techniques to accommodation establishments and new and different cost information was presented to managers of accommodation establishment to use in strategic business applications. A new unit cost data (55, 292 TL) was obtained according to time driven ABC containing idle capacity cost while unit cost information measured per guest was 52,493 TL according to traditional costing technique in the research.
      In the research having a characteristics of qualitative research; "case study", often applied for implementing new theories, methods and techniques in the fields of cost and management accounting was used. Non-participant observation, interview and available data obtained from accounting records of the establishment were used as the data collection techniques in the research.