Kemik mineral yoğunluğu ölçülmüş postmenopozal kadınlarda osteoporoz risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of osteoporosis risk factors in postmenoposal women with measured bone mineral density
Yazar: NİHAL ZUHAL
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR ; DOÇ. DR. ESMA ESİN DERİN ÇİÇEK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Kemik dansitesi = Bone density ; Menopoz = Menopause ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Osteoporoz-postmenopozal = Osteoporosis-postmenopausal ; Postmenopoz = Postmenopause ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Amaç: Kadın sağlığı için postmenopozal dönem çok önemlidir. Bu dönemde hormonların değişmesine bağlı olarak osteoporoz riski de atış göstermektedir. Çalışmamızda hastanemize başvuran ve kemik mineral yoğunluğu ölçümü istenmiş postmenopozal kadınlarda osteoporoz sıklığını saptamayı ve kemik mineral yoğunluğunu etkileyen faktörleri incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel analitik tipte bir çalışma olup 1 Temmuz 2022-1 Ekim 2022 tarihleri arasında Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yürütüldü. Çalışmanın evrenini herhangi bir nedenle kemik mineral yoğunluğu ölçümü istenmiş, 50-80 yaş aralığındaki 214 postmenopozal kadın katılımcı oluşturdu. Yüz yüze görüşme tekniği ile anket formu uygulandı. Anket formunda sosyodemografik özellikler, sigara/alkol kullanımı, jinekolojik-obstetrik öykü, kronik hastalıklar, kendisinde ve birinci derece yakınlarında minör travma ile kırık öyküsü, steroid kullanım öyküsü, beslenme özellikleri, giyim tarzı, güneşlenme süresi ve egzersiz süresi ile ilgili sorular yer aldı. Ayrıca veri toplama formuna katılımcıların Dual X-ray Absorbsiyometri (DXA) tekniği ile ölçülen lomber vertebra ve femur boynu T skoru ve son altı ay içinde istenmiş serum 25-hidroksi D vitamini ve kalsiyum seviyesi ölçüm sonuçları kaydedildi. Osteoporoz ve osteopeni tanısı için lomber vertebra ve femur boynu T skoru ölçümleri göz önüne alındı.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 62,91±9,01 yıl (min:50 max:80 ortanca:62) olarak hesaplandı. Dual X-Ray absorbsiyometri (DXA) sonuçlarına bakıldığında vertebra T skoruna göre %13,55'inde (n=29) osteoporoz, %43,46'sında (n=93) osteopeni, %42,99'unda (n=92) normal kemik mineral yoğunluğu saptandı. Femur boynu T skoruna göre sınıflandırıldığında %7,01'inde (n=15) osteoporoz, %45,79'unda (n=98) osteopeni, %47,20'sinde (n=101) normal kemik mineral yoğunluğu saptandı. Femur ve vertabra T skoru ayrımı yapılmaksızın en düşük T skoruna göre bakıldığında ise %17,75'inde (n=38) osteoporoz, %52,33'ünde (n=112) osteopeni, %29,90'ında (n=64) normal kemik mineral yoğunluğu saptandı.
Katılımcıların yaşı ve menopoz süresi daha yüksek olanlarda osteoporoz sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Eğitim düzeyi, beden kütle indeksi, menopoza girme yaşı ve serum kalsiyum seviyesi düşük olanlarda osteoporoz sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Minör travma ile kırık öyküsü olan katılımcılarda osteopeni ve osteoporoz sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Aktif sigara içmeyenlerde osteoporoz oranı daha düşük saptandı, sonuç istatistiksel olarak anlamlı idi (p<0,05).
Sonuç: Osteoporoz pek çok faktörün etkilediği ve geri döndürülebilir bir hastalıktır. Risk altındaki bireyler belirlenmeli osteoporozun korkulan sonucu olan kırık ile karşılaşmadan önlem alınmalıdır. Birinci basamakta karşılaştığımız postmenopozal kadınlardan; ileri yaştakiler, beden kütle indeksi düşük olanlar, uzun süredir menopozda olanlar, erken yaşta menopoza girenler, minör travma ile kırık öyküsü olanlar, eğitim düzeyi düşük olanlar, sigara kullananlar veya düşük serum kalsiyum seviyesine sahip olanlar osteoporoz için risk altındadır. Bu risk faktörlerine sahip olanlar osteoporoz gelişmeden primer koruma ilkesi düşünülerek erken koruma programına alınmalıdır. Erken tanı amacıyla ikincil koruma ilkesi düşünülerek osteoporoz taraması için yönlendirilmelidir. Osteoporoz tanısı almış hastalar ise üçüncül koruma ilkesi düşünülerek kırıktan korunmalı, yaşam tarzı değişiklikleri ve düşmenin önlenmesi hakkında bilgilendirilmeli ve destek tedavileri değerlendirilmeli, farmakolojik tedaviler için yönlendirilmelidir.

Abstract:
Objective: The postmenopausal period is very important for women's health. During this period, the risk of osteoporosis increases due to the change in hormones. In our study, we aimed to determine the frequency of osteoporosis and to examine the factors affecting bone mineral density in postmenopausal women who were admitted to our hospital and requested bone mineral density measurement.
Materials and Methods: Our study is a cross-sectional analytical type and was conducted between 1 July 2022 and 1 October 2022 at Fatih Sultan Mehmet Training and Research Hospital. The population of the study consisted of 214 postmenopausal female participants aged 50-80 years who were requested to measure bone mineral density for any reason. Questionnaire form was applied with face-to-face interview technique. In the questionnaire form, sociodemographic characteristics, smoking/alcohol use, gynecological-obstetric history, chronic diseases, history of minor trauma and fracture in himself and his first-degree relatives, history of steroid use, nutritional characteristics, clothing style, sun exposure time and exercise. There were questions about the duration. In addition, the participants' lumbar vertebra and femoral neck T score measured by Dual X-ray Absorbsiometry (DXA) technique, and the results of serum 25-hydroxy vitamin D and calcium level measurements requested in the last six months were recorded in the data collection form. T score measurements of the lumbar vertebra and femoral neck were taken into account for the diagnosis of osteoporosis and osteopenia.
Results: The mean age of the participants was calculated as 62.91±9.01 years (min:50 max:80 median:62). Considering the results of Dual X-Ray absorptiometry (DXA), according to the vertebral T score, 13.55% (n=29) osteoporosis, 43.46% (n=93) osteopenia, 42.99% (n=92) ) normal bone mineral density was determined. When classified according to the femoral neck T score, osteoporosis was found in 7.01% (n=15), osteopenia in 45.79% (n=98) and normal bone mineral density in 47.20% (n=101). When evaluated according to the lowest T score, regardless of femur and vertebral T score, 17.75% (n=38) had osteoporosis, 52.33% (n=112) had osteopenia, 29.90% (n=64) had osteoporosis. ) normal bone mineral density was determined. The frequency of osteoporosis was found to be statistically significantly higher in participants with a higher age and menopause period (p<0.05). The incidence of osteoporosis was found to be statistically significantly higher in those with low education level, body mass index, age at menopause, and low serum calcium level (p<0.05). The frequency of osteopenia and osteoporosis was found to be statistically significantly higher in participants with a history of minor trauma and fracture (p<0.05). The rate of osteoporosis was found to be lower in active non-smokers, the result was statistically significant (p<0.05).
Conclusion: Osteoporosis is a reversible disease that is affected by many factors. Individuals at risk should be identified and precautions should be taken before encountering fracture, which is the feared result of osteoporosis. Among the postmenopausal women we encounter in primary care; The elderly, those with a low body mass index, those who have been in menopause for a long time, those who entered menopause at an early age, those with a history of fractures with minor trauma, those with a low education level, those who smoke, or those with low serum calcium levels are at risk for osteoporosis. Those with these risk factors should be included in the early prevention program, considering the principle of primary prevention before osteoporosis develops. He should be referred for osteoporosis screening for early diagnosis, considering the principle of secondary prevention. Patients diagnosed with osteoporosis should be protected from fracture by considering the principle of tertiary protection, they should be informed about lifestyle changes and prevention of falls, supportive treatments should be evaluated, and they should be referred for pharmacological treatments.