Kannabinoid türevi kullanıcılarında zorunlu ve gönüllü tedaviye yaklaşımı etkileyen faktörler
Factors affecting the mandatory and volunteer treatment approach in cannabinoid derivative users
Yazar: CEREN KOÇ
Danışman: PROF. DR. İMDAT ELMAS
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Kanabinoidler = Cannabinoids ; Kanabis = Cannabis ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Sosyal destek = Social support ; Tedavi = Treatment

Özet:
Uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımı ülkemizde ve dünyada her geçen yıl artarak devam eden tıbbi, psikolojik, sosyolojik ve yasal bir sorundur. Madde bağımlılığı kişinin ruhsal ve fiziksel sağlığını, sosyal yaşamını olumsuz şekilde etkilemektedir. Madde bağımlılığı sadece tıp ve psikoloji alanlarının değil; sosyoloji, adli bilimler ve hukuk alanlarının da başlıca araştırma ve müdahale alanlarından biridir. Ülkemizde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda "Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." hükmü bulunmakta, ayrıca uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan ya da bulunduran kişilerin, soruşturma ve kovuşturma aşamalarında ve sonrasında rehabilitasyonları amaçlanmaktadır. Yasalarımıza göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişiler hakkında "tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri" ve uyuşturucu veya uyarıcı madde bulunduran kişiler hakkında "sadece denetimli serbestlik tedbiri" uygulanmaktadır. Bu tez çalışmasının amacını, hakkında denetimli serbestlik kararı verilerek zorunlu olarak tedaviye yönlendirilen kannabinoid türevi kullanıcıları ile gönüllü olarak tedaviye başvuran kannabinoid türevi kullanıcılarının karşılaştırılarak, seçilen iki grubun madde kullanım özellikleri, tedavi motivasyonları, kriminal düşünce yapıları, madde kullanımının yaşamlarına etkileri, ruhsal sorunları ve sosyal destek algılarının belirlenmesi ve böylece tedavi ve rehabilatasyon tedbirlerinin tekrar gözden geçirilmesine olanak sağlayacak verilerin sunulabilmesi oluşturmaktadır. Araştırmaya Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi AMATEM (Alkol Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi) servisinde tedavi gören toplam 155 kannabinoid türevi; yani esrar ve türevleri, kullanıcısı katılmıştır. Katılımcıların 121'i hakkında denetimli serbestlik kararı bulunan kişiler iken, 34'ü gönüllü olarak bağımlılık tedavisine başvurmuş kişilerdir. Verilerin toplanması için BAPİ (Bağımlılık Profil İndeksi) Klinik Formu (BAPİ-K), Kriminal Düşünce Ölçeği ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 23.0 programı kullanılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre gönüllü olarak tedaviye başvurmuş katılımcılar, denetimli serbestlik tedbiri ile tedavide olan katılımcılardan daha çok madde kullanmaktadırlar. Yine gönüllü tedavi grubunun yaşamları madde kullanımından daha çok etkilenmektedir ve tedavi motivasyonları daha yüksektir. Gönüllü olarak tedavide olan katılımcıların denetimli serbestlik grubuna göre daha fazla ruhsal sorun yaşamaktadır. Kriminal düşünce yapısı ve algılanan sosyal destek bakımından ise iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunamamıştır.

Abstract:
Substance use is a medical, psychological, sociological and legal problem that continues to increase every year in our country and in the world. Substance addiction negatively affects the mental and physical health and social life of the person. Substance addiction does not only involve the disciplines of medicine, psychology or sociology; it is one of the main research and intervention fields of forensic sciences and law. In our country, according to the Turkish Penal Code No. 5237, "Any person who purchases, accepts or possesses substances for use is punished with imprisonment from one year to two years." In addition, it is aimed to rehabilitate those, who use or possess substances, during and after the investigation and prosecution stages. According to Turkish laws, "treatment and probation" is applied to persons using substances, and "only probation" is applied to persons who possess substances. The aim of this study is to compare cannabinoid derivative users who are referred for mandatory treatment as a condition of a probation decision to cannabinoid derivative users who voluntarily apply for treatment in terms of their substance use characteristics, treatment motivation, criminal thought structures, the effects of substance use on their lives, their mental and social problems, their perceptions of support, and thus ultimately to present data that will allow the treatment and rehabilitation measures to be reviewed and updated. A total of 155 cannabinoid derivatives users who are treated in the AMATEM (Alcohol Substance Addiction Treatment Center) service of the Erenköy Mental and Neurological Diseases Hospital participated in this study. While 121 of the participants had a probation sentence, 34 of them applied voluntarily for addiction treatment. Addiction Profile Index Clinical Form (API-C), Criminal Thinking Scale and Multidimensional Scale of Perceived Social Support were used to collect the data. SPSS 23.0 program was used to analyze the data.
According to the results of our study, the participants who applied for treatment voluntarily used substances more often than the participants who were treated as a condition of the probation sentence. Furthermore, the lives of the voluntary treatment group were affected more significantly by substance use and their motivation to get treated was higher. Additionally, participants who are voluntarily in treatment experience had more mental problems than the probation group. There was no statistically significant difference between the two groups in terms of criminal thinking and perceived social support.