Kimyasal hamur üretiminde odunun temel ve yan bileşenlerinin incelenmesi
Investigation of main components and extractives of wood during chemical pulping
Yazar: DEMET SÜRÜCÜ
Danışman: DOÇ. DR. MUALLA BALABAN UÇAR
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kraft hamuru üretim basamaklarında iğne yapraklı ve yapraklıağaç odunu ekstraktif madde bileşenlerinin değişimini ortaya koymaktır. Bu amaçlaokaliptus (Eucalyptus grandis) ve kızılçam (Pinus brutia) odunlarına ait örnekler veağartma basamaklarından alınan kağıt hamuru örnekleri temel odun analizleri veçözünürlük denemeleri yapılarak incelenmiştir. Araştırmada kullanılan yonga ve kağıthamuru örnekleri CEHDED ağartma basamaklarının uygulandığı Mopak Dalaman KraftHamuru Üretim Tesisleri'nden alınmıştır.Çalışmadaki diklormetan çözünürlük değerlerine bakıldığında okaliptus örneklerininkızılçam kağıt hamuru örneklerine göre daha fazla ekstraktif madde içerdiğibelirlenmiştir. Kağıt hamuru örneklerinde esmer hamurdan itibaren ağartmabasamakları boyunca ağartılmış ekstraktif madde miktarında sürekli bir azalmagörülmüştür.Bu çalışmada okaliptus kağıt hamurlarında ana ekstraktif made bileşeni % 47.07 ilesitositerol olarak belirlenmiştir. Ağartma basamakları boyunca sitosterol miktarıazalırken, okside olmuş sterol türevleri artmıştır. Kızılçam kağıt hamurunun ekstraktifmadde değişimine bakıldığında esmer hamurda ana bileşen % 16 oranında bulunansitosteroldur. Ağartma boyunca doymamış yağ asitlerinin miktarı giderek azalmıştır.Heksadekanoik asit ve pentadekanoik asit gibi doymuş yağ asitlerinin miktarı iseCEHDED ağartma basamakları boyunca artmaktadır. Kızılçam kağıt hamurusitosterolleri de oksidasyon ürünlerine dönüşmüştür.Kağıt hamuru örneklerindeki heksenuronik asit miktarları incelendiğinde okaliptusörneklerinde bu değerler oldukça yüksek bulunmuştur. Her iki hamur örneğinde deesmer hamurdan itibaren ağartma basamakları boyunca hamurlarda heksenuronik asitmiktarlarında sürekli bir azalma olduğu belirlenmiştir.Ekstraktif maddeler odunda miktar olarak az bulunmalarına rağmen kağıt üretimproseslerinde önemli rol oynamaktadırlar. Özellikle lipofilik karakterdeki maddelermakinelerde birikir, kağıtta siyah noktalar şeklinde görülürler ve zift olarakadlandırılırlar. Ekstraktif madde değişimlerinin belirlenmesi üretimdenuzaklaştırılmalarını sağlayacak uygun metodların geliştirilmesini destekleyecektir.Temel odun analizlerinde iğne yapraklı ve yapraklı ağaç odunlarına ait sonuçlar genelgeçerliliği kabul edilmiş sonuçlar olarak bulunmuştur.viii

Abstract:
the main purpose of the study is investigate chemical composition of softwood andhardwood pulps using as raw material in kraft pulping. To this end firstly the basicwood analyses were conducted then solubility experiments were analysed for Calabrianpine and Rose gum wood and bleaching kraft pulps with CEHDED bleachingsequences. The samples were taken from Mopak Dalaman Kraft Pulp Mill.As a result of diclormetan extraction Rose gum samples are include more extractivematerial compared with Calabrian pine samples in this study.. The amount ofextractives in pulps is decreased during bleaching.The main lipofilic component of rose gum pulp is sitosterol with 47.07 %. The amountof sitosterol is decrasing during CEHDED bleaching sequence. Bleaching agent convertthe sterol into more oxidised derivates. The main component of Calabrian pine kraftpulp is sterol with 16 %. Amount of unsaturated fatty acids were decreased. The amountof saturated fatty acids like hecsadeconoic and pentadeconoic were increased duringCEHDED bleaching sequences. Also sterol was detected in pine pulp degraded tooxidised derivates.When hexeneuronic acid amounts of Rose gum and Calabrian pine pulps wereexamined it was found out that this rates were quite high in Rose gum samples. Again,it was determined that there was a constant decrease of hexenuronic acid amount inpulps during bleaching squence beginning with unbleached pulp.Wood extractives even when present in small amount in wood, play an important role inthe efficiency of wood processing for pulp and paper production. The lipofilic fractionin particular, can be responsible for formation of stikcy deposit in machinery and darkspots in bleached pulp and paper known commonly as pitch. The knowledge of thechemical character of these extractives materials will assist the development of suitablemethods for their removal.In the fundamental wood analysises results belonging to softwood and hardwoodsamples were considered as common facts, no difference was detected.ix