Yeni toplu konut alanlarının akıllı yerleşmeler kapsamında değerlendirilmesi: Ankara Çankaya örneği
The evaluation of new residential areas in the frame of smart settlements: Ankara,Çankaya case
Yazar: HAZAL MİNE SARIASLAN SENYEN
Danışman: PROF. DR. ELMAS ERDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kent nüfusunun artması, kentsel sınırların plansız olarak gelişmesi, 2000'li yıllardan önce inşa edilen konutların deprem dayanımının olmaması Türkiye'de kentsel dönüşüm sürecinin başlamasında büyük rol oynamıştır. Kent merkezlerinde yer alan yapı stokunun mimari, teknolojik ve estetik açılardan güncel yaşam koşulları ve teknolojinin gerisinde kalmasına bağlı olarak devam etmekte olan kentsel dönüşüm, rekreasyon, spor, kişisel bakım gibi gereksinimleri karşılayan karmaşık, daha çok dikey yönde gelişim gösteren ve kimi temalarda ofis alanlarının da yer aldığı yaşam alanları biçiminde evirilmiştir.
21. Yüzyıl'ın en büyük problemlerinin başında küresel ısınma ve çevre üzerinde bıraktığı olumuz etkiler gelmektedir. Bir ürünün veya hizmetin, çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerinin önemi de artmıştır. Bunun yanında doğal kaynakların geri döndürülemez şekilde tükenmesi de gelecekte insanlığı bekleyen bir başka büyük tehlike olarak ortaya çıkmaktadır. Binalar ile diğer kentsel donatıların bir araya gelmesi ile oluşan yerleşmelerin enerji verimli ve doğa dostu olarak tasarlanması, planlanması ve işletilmesi/yönetilmesi kaynakların korunmasına ilişkin yaklaşımların ana çıkış noktasını oluşturmaktadır.
Bugün Türkiye'deki yasal düzenlemelerde, yerleşmelerin nitelikleri ile ilgili söylem ve yaptırımlar artmaktadır. Onuncu Kalkınma Planı'nda yerleşmelerin hangi özellikleri taşıması gerektiği tartışılmaktadır. Benzer tartışmalar Dünya genelinde de devam etmektedir. Kavramsal anlamda en güncel ve en kapsamlı yaklaşım olan akıllı yerleşme yaklaşımı, farklı disiplinler tarafından çeşitli yönleri ile ele alınmaktadır. On İkinci Kalkınma Planı'nın konut çerçevesindeki temel amacı ise sürdürülebilir kentsel çevre için konut planlanması ve yönetiminin bütüncül olarak ele alınması, başta dar gelirliler olmak üzere herkesin ekonomik olarak karşılanabilir, enerji verimli, dirençli, güvenli ve sağlıklı konutlara erişiminin sağlanmasıdır.
Bu araştırma kapsamında, toplu konut gelişim süreçleri, bugünkü toplu konut olgusu irdelenmiş, yerleşimlere ilişkin güncel yaklaşımlar, standartlar ve Türkiye mevzuatı doğrultusunda yeni toplu konut alanlarının akıllı kent olgusuna katkıları tartışılmıştır. Akıllı yerleşme kavramsal olarak ortaya konarak, özelliklerinin neler olması gerektiği konusu irdelenerek, yeni toplu konut alanlarının akıllı yerleşme ölçütleri çerçevesinde değerlendirilebilmesi için bir derecelendirme aracı oluşturulması amaçlanmıştır. Oluşturulan derecelendirme aracı Ankara İli, Çankaya İlçesi'nde bulunan dört adet toplu konut alanına uygulanmış ve toplu konut alanlarının derecelendirme aracı içindeki seviyesi belirlenmiştir. Araştırma kapsamında toplu konut alanlarının akıllı toplu konut ölçütlerini sağlayabilmesi ve akıllı toplu konut yaklaşımının yaygınlaşması için öneriler getirilmiş, peyzaj mimarlığının bu süreçteki rolü tartışılmıştır.

Abstract:
The increase in the urban population, the unplanned development of urban boundaries, and the lack of earthquake resistance of the houses built before the 2000s have played a major role for the beginning of the urban transformation process in Turkey. Urban transformation, which continues due to the architectural, technological and aesthetic aspects of the building stock in urban centers lagging behind current living conditions and technology, has evolved into complex, mostly vertically developed living spaces that meet needs such as recreation, sports, personal care, and some themes including office spaces.
One of the 21st century's biggest problems is global warming and its negative effects on the environment. The importance of the effects of a product or service on the environment and human health has also increased. In addition, the irreversible depletion of natural resources is another major danger awaiting humanity in the future. The design, planning and operation/management of settlements, which are formed by the combination of buildings and other urban facilities, in an energy efficient and environmentally friendly manner constituting the main starting point of approaches to resource conservation.
Today, the discourse and sanctions regarding the qualities of settlements are increasing in Turkish legislation. In the Tenth Development Plan, different dimensions of settlements are discussed on what characteristics the settlements should have. Similar discussions continue throughout the world. The smart settlement approach, which is the most up-to-date and comprehensive approach in conceptual terms, is addressed by different disciplines in various aspects. The main objective of the Twelfth Development Plan within the framework of housing is to address housing planning and management holistically for a sustainable urban environment, and to ensure that everyone, especially those with low income, have access to affordable, energy efficient, resilient, safe and healthy housing.
Within the scope of this research, mass housing development processes, today's mass housing phenomenon were examined, and the contributions of new mass housing areas to the smart city phenomenon in line with current approaches to settlements, standards and Turkish legislation were discussed. Within the framework of all these discussions, it is aimed to create a rating tool for smart settlement to be conceptually presented, to examine what its features should be, and to evaluate new mass housing areas within the framework of smart settlement criteria. The rating tool was applied to four mass housing areas in Çankaya District of Ankara Province and the level of the mass housing areas within the rating tool was determined. Suggestions were made for the mass housing areas to meet the criteria of smart mass housing and for the smart mass housing approach to become widespread, and the role of landscape architecture in this process was discussed.