Saray'dan Otağ'a: Dâmâd İbrâhim Paşa'nın bânîlik ve hâmîliği (1718 - 1730)
From Palace to Imperial Tent: Architectural and artistic patronage of Dâmâd İbrâhim Pasha (1718 - 1730)
Yazar: ÜNAL ARAÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET FATİH MÜDERRİSOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Banilik = Patronage ; Damat İbrahim Paşa = Damat İbrahim Pasha ; Hamilik = Patronage ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure ; Sanat = Art ; Sanat tarihi = Art history ; İmar = Reconstruction ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmanın konusunu III. Ahmed'in (hük. 1703-1730) sadrazamı Dâmâd İbrâhim Paşa'nın (sad. 1718-1730) bânîlik ve hâmîlik etkinlikleri oluşturur. Tez çalışması temel olarak dönemin siyasî ve kültürel ortamı ile İbrâhim Paşa'nın bânîlik ve hâmîlik politikaları arasındaki ilişkiler üzerine odaklanır. Bir Osmanlı sadrazamının bânîlik ve hâmîlik tercihlerini belirleyen dinamikler disiplinler arası okuma yöntemi ve karşılaştırmalı kültür tarihi verileri kullanılarak ele alınır. İbrâhim Paşa'nın bânîlik ve hâmîlik tercihlerinde III. Ahmed'in ilgi ve beğenilerinin rolüne değinilir. Osmanlı geleneğinin ve sadrazamlık görevinin İbrâhim Paşa'nın bânîlik ve hâmîlik girişimleri üzerindeki etkileri tartışılır. İbrâhim Paşa'nın doğum yeri olan Muşkara'nın gelişimine olan desteği Taşra kentlerinin imarı kapsamında ele alınır. Osmanlı ve Safevî İmparatorlukları arasındaki siyasî ve askerî ilişkilerin Osmanlı-İran kültürel rekabeti üzerine olan etkileri tartışılır. Geniş bir şâir çevresinin himâyesini üstlenen İbrâhim Paşa'nın edebî hâmîliğine yer verilir. Böylece İbrâhim Paşa'nın şiiri politik bir söylem aracı olarak bânîlik ve hâmîlik etkinliklerinde kullanmasına vurgu yapılır. İbrâhim Paşa'nın döneminde gerçekleştirilen şenlikler, eğlenceler, sohbetler, zaferler, elçi kabulleri ve alaylar kamusal temsiller bağlamında incelenir. Son olarak İbrâhim Paşa'nın politik bir söylem aracı hâline dönüşen bânîlik ve hâmîlik girişimleri 1730 isyanı ve sonrasında yaşanan gelişmeler ekseninde değerlendirilir.

Anahtar Sözcükler:
III. Ahmed, Dâmâd İbrâhim Paşa, Bânîlik, Hâmîlik, Osmanlı Mimârîsi, Osmanlı ve İran
Kültürel Rekabeti, Dîvan Şiiri ve Mimârî.

Abstract:
The subject of this study is the architectural and the artistic patronage of Dâmâd İbrâhim Pasha (r. 1718-1730) who is the grand vizier of Ahmed III (r. 1703-1730). This Ph.D. dissertation mainly focuses on the relationship between İbrâhim Pasha's architectural and artistic patronage and political and cultural atmosphere of the period. The dynamics that determine an Ottoman grand vizier's architectural and artistic patronage are examined by using interdisciplinary and comparative cultural history approach. It is revealed the role of Ahmed III's interests and artistic tastes on İbrâhim Pasha's preferences about architectural and artistic patronage. It is discussed the effects of the Ottoman tradition and grand viziership position on İbrâhim Pasha's architectural and artistic patronage. İbrâhim Pasha's contribution to the urban developments of Muşkara, which is his hometown, is evaluated within the context of urban developments of provinces. The effects of political and military relationship between Ottoman and Safavid Empire's on the cultural rivalry between two empires are discussed. The patronage of İbrâhim Pasha's literary peripheries is also studied. Therefore İbrâhim Pasha's usage of poetry as a political discourse in his architectural and artistic patronage is emphasized. The festivals, the entertainments, the gatherings, the celebrations of victories, the embassy ceremonies and the processions during the İbrâhim Pasha's period are examined within the context of public representations. Finally İbrâhim Pasha's architectural and artistic patronage activities which become a political discourse are evaluated before and after the political atmosphere of the 1730 rebellion.

Keywords:
III. Ahmed, Dâmâd İbrâhim Pasha, Architectural Patronage, Artistic Patronage, Ottoman
Architecture, Cultural Rivalry between Ottoman and Safavid Empires, Dîvan Poetry and
Architecture