Kırgızistan yerel kavun gen kaynaklarının derlenmesi, tanımlanması ve Anadolu kavun gen kaynakları ile genetik ilişkilerinin belirlenmesi
Collection, identification of local kyrgyzstan melon genotypes and determination of genetic relationship between Anatolian melon genetic resources
Yazar: HASAN CAN
Danışman: PROF. DR. ÖNDER TÜRKMEN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Genetik kaynakların toplanması, tanımlanması ve korunması günümüzde ulusal ve uluslararası alanda önemi giderek artan konuların başında gelmektedir. Yeni çeşit ıslahı değişen üretici ve tüketici talepleri doğruldusunda günden güne değişmektedir. Gen kaynaklarımızın önemi tarmsal konjektürde bu yeni çeşitlerin geliştirilebilmesi için gerekli gen/gen kombinasyonlarına sahip olmasından ileri gelmektedir. Gen kaynaklarının mevcut potansiyellerinin ortaya konabilmesi için moleküler ve morfolojik durumunun tam olarak bilinmesi gerekmektedir. Bu tez çalışmasında öncelikli olarak Kırgızistanda yer alan kavun genetik kaynakları çeşitli bölgeler gezilerek, çifçilerle iletişime geçilerek toplanmıştır. 35 Kırgızistan, 14 Tükiye, 4 Rusya ve 2 adet Çin genotip/çeşit tez çalışmasında moleküler morfolojik açıdan karakterize edilmişti. Morfolojik karakterizasyonlarda Uluslararası Bitki Genetik Kaynakları Enstitüsü standartlarına göre ve moleküler karakterizasyonlar 18 adet SSR moleküler markörü ile gerçekleştirilmiştir. Morfolojik karakterizasyonlar iki ülke genotiplerinin ayrı yerde kümelenmesi ile sonuçlanmıştır. Kullanılan SSR moleküler markörlerinde etkili alel sayısının ortalaması 1,757, beklenen heterozigotluk değerinin ortalamasının 0,724, Shanno çeşitlilik indeksinin ortalamasının 0,614 ve polimorfik bilgi içeriği değerinin ortalamasının 0,790 olduğu belirlenmiştir. SSR verilerinden elde edilen dendrogramda genotipler arasındaki ilişkinin simple matching benzerlik indeksine göre 0,247-0,743 olduğu belilenmiştir. Bu verilere yapılan Srtucture analizi sonucunda genotipler iki popülasyona ayrılmış ve bu analiz AMOVA analizi ile de doğrulanmıştır. Moleküler analizler sonucunda Oş, Çüy ve Van kökenli genotipler bir yerde kümelenirken, Manas, Kırgız, Rus, Çin ve Kav kodlu Türkiye genotipler diğer bir kümeyi oluşturmuştur. Çalışma sonucunda Kırgızistan kavun gen kaynakları toplanmış ve her iki üniversitenin Ziraat fakültelerinde koruma altına alınmıştır. Türkiye'ye getirilen bu kavun genetik materyallerinin çeşitli çalışmalarda kullanılma olasılığını ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Collecting, defining, and protecting genetic resources is one of the high priority issues that are increasingly important in the national and international arena. Breeding and releasing new cultivars are changing based on the demand of consumers and also producers. The importance of our gene resources is due to having the necessary gene or gene combinations to develop these new varieties in agricultural conjuncture. In order to reveal and understand the current potentials of gene sources, the molecular and morphological status that of genetic resources must be determined exactly in terms of agricultural applications. Within the scope of this thesis, primarily melon genetic resources in Kyrgyzstan were collected by visiting various regions and contacting farmers. 35 Kyrgyzstan, 14 Turkey, 4 Russia, and 2 Chinese genotypes/cultivars has been characterized as morphological and molecular aspects within this thesis. The morphological characterizations were performed based on the International Plant Genetic Resources standards and molecular characterizations were performed by using 18 SSR molecular markers. The genotypes belonging to both country collections were separated into two main clusters using the ward method. The SSR markers used within this thesis were exhibited the following results; 1,757 that of the average number of effective alleles,  0,724 that of the average expected heterozygous value, 0,614 that of the average Shanno diversity index value, and 0,790 that of the average of PIC value. In the dendrogram derived from SSR scores, the genetic relationship among genotypes was determined to be 0,247-0,743 according to the simple matching similarity index. As a result of the Structure software analysis made with the same data sets, the genotypes were divided into two subpopulations and this analysis was confirmed by the AMOVA analysis. The molecular analysis resulted in which Osh, Chüy, and Van originated genotypes were separated in the same cluster while in which, Manas, Kyrgyzstan, Russia, China, and Kav coded Turkey genotypes were clustered to another. As a result of the study, the melon genetic resources of Kyrgyzstan were collected from various regions and also this collection was taken under protection in both universities. This melon genetic material brought to Turkey could be used in various studies as the possible new genetic resources