İlk kuruluş dönemlerinde medreselerde dinî ilimlerin öğretimi: Nizâmiye ve Müstansıriyye örnekleri
Instruction of religious sciences in madrasas during their early periods of foundation: Instances of Nizamiyah and Mustansiriyyah madrasas
Yazar: AHMET BEKEN
Danışman: PROF. DR. ZEKİ SALİH ZENGİN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Eğitim = Education ; Medreseler = Madrasahs ; Müstansıriyye medreseleri = Mustansıriyyah madrasahs ; Nizamiye medreseleri = Nizamiya madrasahs ; İslami bilim = Islamic science

Özet:
Dinî/İslâmî ilimlerin, İslâm'ın temel kaynakları olan Kur'an ve Hadis-Sünnet temelinde, bu iki kaynağın yorumlanmasından hareketle tarihsel süreçte ortaya çıkan ve kendilerine has belirli usûllerle teşekkül edip gelişen ilimler olduğu söylenebilir. Başka bir ifadeyle dinî ilimler derken kaynağını nasstan alan ve dolayısıyla nassa dayanan ilimler kasdedilmektedir. Nassa dayanan bu ilimler tefsir ve kıraat, hadis, fıkıh ve kelâm şeklinde sıralanabilir. 
Nizâmiye Medreseleri XI. asrın ikinci yarısında Nizâmülmülk tarafından Şâfiî-Eş'arî mezhebi mensupları için ilki Nîşâbur'da olmak üzere Bağdat merkezli kurulan medrese ağının genel adıdır. Müstansıriyye Medresesi ise 631-32/1233-34 yılında Müstansır-Billâh tarafından Bağdat'ta inşa ettirilmiştir. Bu medrese Nizâmiye Medreselerinden farklı olarak Ehl-i Sünnet'in dört fıkıh mezhebine birden tahsis edilmiştir. Ayrıca bünyesinde birer Dârü'l-Hadîs, Dârü'l-Kur'an ve Dârü't-Tıb bulundurması onu Nizâmiye Medreselerinden ayıran diğer bir özelliktir. 
Dinî ilimlerin Nizâmiye ve Müstansıriyye Medreselerinin öğretim programındaki ağırlıklarının ne olduğu ve bu ilimler dışında hangi ilimlerin öğretildiği araştırmamızın konusunu teşkil etmektedir.

Abstract:
Religious/Islamic sciences can be thought of as the sciences emerging and developing through their own particular processes during the course of the history, on the basis of the interpretation of the Quran and the Hadith-Sunnah, the two basic pillars of Islam. In other words, by the expression of religious sciences, we actually mean the sciences originating from and thus based on the Holy Revelation. The sciences originating from the Holy Revelation can be listed as Quran ınterpretation and recitation, hadith, fiqh and theology.
The term of "Nizâmiya Madrasas" is the generic name of the Baghdad-centered network established by Nizam al-Mulk in the second half of the XI. Century for the followers of Shafi'i-Ash'ari sect, of which the first one was set up Nishapur City. Müstansıriyya Madrasa was built in Baghdad in 631-32/1233-34 during the reign of Mustansir Billah, the Khalif at the time. Unlike the Nizâmiya Madrassas, this madrasa was allocated for all the four Fiqh sects of Islam. Another unique feature of the Müstansıriyya Madrasa distinguishing it from Nizâmiya Madrasas was that it also incorporated one each Hadith Department, Quran Department and Medical Department. 
The subject of our study was to determine the weight of religious sciences in the curriculum of Nizâmiya and Müstansıriyya Madrasas and to find out what other sciences were taught in the said institutions.