Besin alerjisi tanılı çocuk hastaların klinik ve demografik özellikleri ile annelerinin anksiyete ve depresyon durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of clinical and demographic characteristics of pediatric patients with food allergy and depression status of their mothers
Yazar: VİLDAN KARA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET YAŞAR ÖZKARS
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Besin alerjisi tanısı alan hasta sayısı tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de son yıllarda giderek artmaktadır. Takip ve tedavisi sabır isteyen bu kronik hastalık, hastaların ve ebeveynlerinin yaşam kalitesini, psikolojik ve sosyal durumunu olumsuz etkilemektedir.  Bu çalışmayla, besin alerjisi tanılı çocuk hastaların klinik ve demografik özellikleri ile annelerinde anksiyete ve depresyon görülme ilişkisinin ortaya koyulması hedeflendi. Bu sayede, hastalığın takibi süresince ailelere destek olmak konusunda klinisyenlere yol göstermek amaçlanmıştır. 

Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk immünoloji ve alerji Polikliniği'ne Ocak 2023-Temmuz 2023 arasında başvuran 0-2 yaş besin alerji tanısı almış 190 hasta ve hastaların anneleri çalışmaya dahil edildi. Çalışma prospektif-kesitsel bir çalışma olarak tasarlandı. Çalışmaya dahil edilme kriterlerini sağlayan hastaların klinik özellikleri ve annelerinin sosyodemografik özellikleri oluşturulan anket yardımıyla elde edilirken, hastaların annelerine Beck Anksiyete Ölçeği ve Beck Depresyon Ölçeği uygulanarak veriler toplandı. İstatistiksel değerlendirme IBMSPSS (Sosyal Bilimler için İstatistik Paketi)17 kullanılarak yapıldı.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen besin alerjisi tanılı 190 hastanın 83'ü (%43,7) kız, 107'si (%56,3) erkekti. Hastaların medyan yaşı 9 ay (6-14) olup hastaların klinik semptomları sorgulandığında; en sık cilt bulguları, ikinci sırada gastrointestinal sistem ve üçüncü sıklıkta solunum sistemi semptomları saptandı. Hastaların tanısı bulunan besin alerjenleri sıralandığında; ilk sırada yumurta alerjisi, ikinci sıklıkta inek sütü ve üçüncü sıklıkta kuruyemiş alerjisi bulundu. Hastaların besin alerjenleri sayısına göre; 114'ünde (%60,0) tek besin alerjisi, 76'sında (%40,0) çoklu besin alerjisi mevcuttu. Annelerin medyan yaşı 31 yaş (28-34) olarak bulundu. Yapılan Beck Ansiyete Ölçeği ile annelerin 50'sinde (%26,3) şiddetli anksiyete, 35'inde (%18,4) orta düzeyde anksiyete, 56'sında (%29,5) hafif anksiyete düzeyi tespit edilirken, 49'unda (%25,8) anksiyete tespit edilmedi. Beck Depresyon Ölçeği verileri toplandığında annelerin 10'unda (%5,3) şiddetli düzeyde depresyon, 59'unda (%31,1) orta düzey depresyon, 64'ünde (%33,7) hafif düzey depresyon, 57'sinde (%30,0) minimal depresyon düzeyi tespit edildi. Besin alerjisi semptom alevlenmesi/atak sayısı ayda 1'den fazla olan hastaların annelerinde anksiyete ve depresyon düzeyleri anlamlı olarak yüksek saptandı. Çoklu besin alerjisi tanılı çocukların annelerinin anksiyete ve depresyon düzeyi tek çeşit besin alerjisi olan hastaların annelerine göre anlamlı yüksek bulundu. Alerji tanılı birden fazla çocuğu olan annelerin anksiyete düzeyleri anlamlı yüksek bulundu. Eğitim durumu; lise ve altında olan annelerin, lisans ve lisans üstü eğitim alan annelere göre anksiyete düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. Besin alerji konusunda bilgi düzeyini yetersiz gören annelerin yeterli gören annelere göre anksiyete düzeyleri istatiksel olarak anlamlı yüksek saptandı.  Ankete; "yaşam kalitem kötü etkilendi" cevabını veren annelerin anksiyete ve depresyon düzeyleri "etkilenmedi" cevabını veren annelere göre istatiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. 

Sonuç: Besin alerjisi tanılı çocuğu olan anneler kaygılı ve depresif olmaya eğilimlidir. Çocuğun besin alerjisi atak sıklığının artması, çoklu gıda alerjisi tanısı olması, anne yaşının genç olması ve besin alerjisi konusunda bilgi düzeyinin yetersiz olması annelerde kaygıyı arttırmaktadır. Besin alerjilerinin yönetimi, tedavisi ve izlemi sabır isteyen bir iştir. Klinisyenler bu süreçte hastanın ailesiyle iş birliği içerisinde olmalı, anksiyete ve depresyon açısından riskli gördüğü anneleri profesyonel destek için yönlendirmeli ve besin alerjisi konusunda annelerin yeterli eğitimi aldığından emin olmalıdır. 

Anahtar Kelimeler: "besin alerjisi", "anksiyete", "depresyon"

Abstract:
Objective: The number of patients diagnosed with food allergy has been increasing in recent years in our country as all over the world. This chronic disease, which requires patience in its follow-up and treatment, affects adversely the quality of life, psychological and social status of patients as well as their parents. The aim of this study is to reveal the relationship between the clinical and demographic characteristics of pediatric patients with food allergy and the occurrence of anxiety and depression in those patients' mothers. In this way, it is aimed to guide clinicians to support the families during the follow-up of the disease.
	
	Material and Method: A total of 190 patients aged 0-2 years and their mothers who applied to the Sağlık Bilimleri University Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hospital Pediatric Immunology and Allergy Outpatient Clinic between January 2023 and July 2023 were included in the study. The study was designed as a prospective-sectional study. While the clinical characteristics of the patients who met the inclusion criteria and the socio-demographic characteristics of their mothers were obtained through the questionnaire, the data were collected by applying the Beck Anxiety Inventory and the Beck Depression Inventory to the mothers of the patients. Statistical analyses were undertaken using IBMSPSS (Statistics Package for the Social Sciences)17.
	
	Results: Of the 190 patients diagnosed with food allergy included in the study, 83 (43.7%) were female and 107 (56.3%) were male. The median age of the patients was 9 months (6-14), when the clinical symptoms of the patients were questioned; the skin symptoms were the most common, the gastrointestinal system was the second most common, and the respiratory system was the third most common. When the food allergens diagnosed by the patients are listed; Egg allergy was found to the first, cow's milk allergy was the second, and nut allergy was the third most common. According to the number of food allergens of the patients; 114 (60.0%) had a single food allergy and 76 (40.0%) had multiple food allergies. The median age of the mothers was 31 years (28-34). With the Beck Anxiety Scale, 50 (26.3%) of the mothers had severe anxiety, 35 (18.4%) had moderate anxiety, 56 (29.5%) had mild anxiety, 49 (25.8%) had no anxiety. When the Beck Depression Scale data were collected, 10 (5.3%) of the mothers had severe depression, 59 (31.1%) moderate depression, 64 (33.7%) mild depression, 57 (30.0%) minimal depression. Anxiety and depression levels were found to be significantly higher in mothers of patients with food allergy symptom exacerbation/attack more than once a month. It was found that the anxiety and depression levels of the mothers of the children with multiple food allergies were significantly higher than the mothers of the patients with one type of food allergy. Anxiety levels of mothers who had more than one child with a diagnosis of allergy were found to be significantly higher. Educational status; anxiety levels were found to be statistically significantly higher than the mothers who were at or below high school and those who had undergraduate and graduate education. Anxiety levels were found to be statistically significant in the mothers who saw their knowledge level of food allergy as insufficient compared to the mothers who found it sufficient. To the survey; The anxiety and depression levels of the mothers who answered "my quality of life was affected negatively " were found to be statistically significantly higher than the mothers who answered "not affected".
	
	Conclusion: Mothers with a child diagnosed with food allergy tend to be anxious and depressed. The increase in the frequency of food allergy caused seizures in the child, the diagnosis of multiple food allergies, the young age of the mother and the insufficient level of knowledge about food allergy increase the anxiety in mothers. The management, treatment and follow-up process of food allergy require patience. Clinicians should cooperate with the patient's family in this process, refer mothers who are at risk in terms of anxiety and depression for professional support, and ensure that mothers receive adequate information on food allergy.
	
	Key words: "food allergy", "anxiety", "depression"