Bir dayanışma hakkı olarak çevre hakkı: Ilısu barajı ve hidroelektrik enerji santralinin çevre hakkı çerçevesinde incelenmesi
The right to the environment as a right to solidarity: Investigation of Ilısu Dam and hydroelectric power plant within the framework of environmental right
Yazar: MAHMUT ÖZDEMİRKOL
Danışman: DOÇ. DR. ŞENOL ADIGÜZEL
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Enerji = Energy ; Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Dayanışma = Solidarity ; Ekoloji = Ecology ; Hidroelektrik santralleri = Hydroelectric power plants ; Ilısu Barajı = Ilısu Dam ; Çevre hakkı = Environmental rights ; Çevre koruma = Environmental protection

Özet:
Hem günümüz hem de gelecek kuşaklar için sağlıklı bir çevrede yaşama istek ve arayışının bir sonucu olarak çevre hakkı gelişmiştir. Birbiriyle ilişkili çevre sorunlarıyla mücadelenin gerekçeleri arasında sadece çevreyi korumaya yönelik ahlaki bir tutum yoktur; aynı zamanda insan onuruna yaraşır bir hayat sürdürme mücadelesi bulunmaktadır. Çevreci tutumun tarihi eski olmakla beraber çevresel değerlerin korunmasına yönelik uluslararası çaba ve yasal metinlerde yerini alması yeni sayılır. Birleşmiş Milletler öncülüğünde 1972 yılında gerçekleştirilen Stockholm Konferansı'yla çevreyi koruma uluslararası bir çabanın parçası olmuştur. Bu çabanın en önemli çıktısıysa üçüncü kuşak haklar ve dayanışma hakları arasında çevre hakkının kabul edilmiş olmasıdır. İnsanların sağlıklı bir çevrede yaşaması için çevre hakkı kapsamında gelişen bazı ilkeler bulunmaktadır. Bu ilkeler sürdürülebilir kalkınma, gelecek kuşak hakları, katılım ilkesi, bilgi edinme, yargı yoluna başvuru, ihtiyat ilkesi, önleme ilkesi, kirletenin ödemesi gibi ilkelerdir. 
Bu çalışmada çevre hakkının söz konusu ilkeleri ekseninde önemli bir kalkınma planı olan Ilısu Baraj ve HES Projesi incelenmiştir. Söz konusu proje Türkiye'nin enerji ihtiyacının karşılanması açısından önemli olmakla birlikte çevre hakkı bağlamında birçok tartışmayı da beraberinde getirmiştir. Çevrenin korunması ve geliştirilmesi kalkınma planlarının bir parçası olarak görülmelidir. Bu çalışmada öncelikle çevre hakkı üzerinde durulmuştur. Sonrasında alan araştırmasında projeye dair bulgular elde edilmiş ve bu bulgular değerlendirilmiştir.

Abstract:
The right to the environment has developed as a result of the desire and search to live in a healthy environment for both present and future generations. Among the reasons for tackling interrelated environmental problems, there is not only a moral attitude towards protecting the environment; At the same time, there is a struggle to maintain a life worthy of human dignity. Although the history of environmentalist attitude is old, it is considered new to take its place in international efforts and legal texts for the protection of environmental values.
With the Stockholm Conference held in 1972 under the leadership of the United Nations, environmental protection became part of an international effort. The most important output of this effort is the acceptance of the right to the environment among the third generation rights and solidarity rights. There are some principles that have developed within the scope of the environmental right for people to live in a healthy environment. These principles are sustainable development, the rights of the next generation, the principle of participation, obtaining information, applying to the judiciary, the principle of precaution, the principle of prevention, and the payment of the polluter.
In this study, Ilısu Dam and HEPP Project, which is an important development plan in line with the principles of the right to the environment, has been examined. Although the project in question is important in terms of meeting Turkey's energy needs, it also brought along many discussions in the context of the right to the environment.nEnvironmental protection and improvement should be seen as part of development plans. In this study, first of all, the environmental right is emphasized. Afterwards, findings related to the project were obtained in the field research and these findings were evaluated.