Düzlemsel kiral [2.2]parasiklofan temelli pybox tipi ligandların sentezi ve asimetrik mukaiyama aldol reaksiyonunda uygulamaları
Synthesis of the planar chiral [2.2]paracyclophane based pybox type ligands and applications in asymmetric mukaiyama aldol reaction
Yazar: ÖZGE TÜRBEDAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇAKICI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Asimetrik sentezlerde düzlemsel kiral ligandlar önemli yer tutmaktadır. Son zamanlarda, düzlemsel kiral bileşikler ailesinin bir üyesi olan [2.2]parasiklofanlar ve bunların uygulamaları, asimetrik sentez alanında oldukça fazla dikkat çekmektedir. Sunulan bu tez çalışmasının amacı, asimetrik sentez alanında kullanılacak yeni bir tip bisoksazolin temelli düzlemsel kiral parasiklofan ligandlarını sentezlemektir. Ayrıca, bu yeni ligandların katalitik performansı ve seçicilik üzerindeki düzlemsel kiralitenin rolü asimetrik Mukaiyama aldol reaksiyonunda test edilmiştir
Bisoksazolin ligandlarının birçok sentez yöntemi olmakla birlikte en yaygın olanı amino alkollerden eldesidir. Bu amaçla, optikçe saf düzlemsel kiral özellikteki orto ve pseudo-geminal türevlendirilmiş aromatik amino alkol türevlerinden, ilk kez [2.2]parasiklofan birimleri taşıyan kiral bisbenzoksazol ligandlarının sentez çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Pseudo-geminal hidroksi amin yapısı içeren bisbenzoksazol yapısındaki kiral ligandların sentezi tüm çabalarımıza rağmen başarıya ulaşamamıştır. Ancak, orto-sübstitüye düzlemsel kiral hidroksi amin türevinden kiral bisbenzoksazol ligandlarının her iki enantiyomeri başarılı bir şekilde sentezlenmiştir. Ayrıca, düzlemsel kiral bisbenzoksazol ligandların, aldehit veya ketonlar ile silil enol eterler arasında gerçekleştirilen asimetrik Mukaiyama aldol reaksiyonu ile katalitik etkinlikleri de araştırılmıştır.

Abstract:
Planar chiral ligands play an important role in asymmetric synthesis. Recently, [2.2]Paracyclophanes, a member of the family of planar chiral compounds, and their applications have attracted much attention in the field of asymmetric synthesis. The aim of this thesis is to synthesize a new type of bisoxazoline-based planar chiral paracyclophane ligands for use in asymmetric synthesis. Furthermore, the catalytic performance of the new ligands and the role of planar chirality on the selectivity have been tested in asymmetric Mukaiyama aldol reaction.
Bisoxazoline ligands have a variety of synthesis methods, but the most common is to obtain them from amino alcohols. For this purpose, synthesis studies of chiral bisbenzoxazole ligands containing [2.2]paracyclophane units from ortho and pseudo-geminal aromatic amino alcohol derivatives as enantiomerically pure were performed for the first time. Despite all our attempts, the synthesis of the bisbenzoxazole type ligands that is consisting pseudo-geminal hydroxy amine structure has not been achieved. However, both enantiomers of chiral bisbenzoxazole type ligands from the ortho-substituted planar chiral hydroxy amine derivative were successfully synthesized. Moreover, the catalytic activities of the planar chiral bisbenzoxazole ligands were also investigated by the asymmetric Mukaiyama aldol reaction between various aldehydes or ketones and silyl enol ethers.