Salvia heldreichiana'nın (Ayaklı şalba ada çayı) tek ve tekrarlayan dozda sıçanlar üzerindeki anksiyolitik etkisi
Anxiolytic effect of single and repeated doses salvia heldreichiana on rats
Yazar: AHMET ONUR DAŞTAN
Danışman: PROF. DR. AYŞEN ERDEM
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Ada çayı = Sage ; Anksiyete = Anxiety ; Hayvan deneyleri = Animal experimentation ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Salvia = Salvia ; Salvia heldreichiana = Salvia heldreichiana ; Sıçanlar = Rats

Özet:
Anksiyete bozukluklarının akut tedavisinde kullanılabilecek etki başlangıcı hızlı, yan etkisi az tedavi seçeneklerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaca cevap verebilmek adına, çalışmamızda Türkiye'de endemik olan Salvia heldreichiana'nın anksiyolitik benzeri etkisi araştırılmıştır. Bitkinin uçucu yağının, kısa uygulama sürelerinde, sıçanlardaki anksiyete benzeri davranışlar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Uçucu yağ, anksiyolitik etkisi bilinen diazepamla karşılaştırılmıştır. Toplamda 48 adet Wistar albino erkek sıçan kullanılmıştır. Deney 1'de Salvia heldreichiana uçucu yağı 200 mg/kg/gün dozda, oral gavajla bir kez uygulanmıştır (tek doz). Deney 2'de ise aynı doz, ardışık 5 gün uygulanmıştır (tekrarlayan doz). Sonrasında hayvanların anksiyete benzeri davranışları açık alan testi ve yükseltilmiş artı labirent testi ile değerlendirilmiştir. Rotarod testi ile uçucu yağın olası sedatif etkisi ve motor aktivite üzerindeki etkisi incelenmiştir. Hipokampal noradrenalin, serotonin, gama amino bütirik asit düzeyleri ile serum kortizol düzeylerine bakılarak olası anksiyolitik benzeri etkinin altta yatan mekanizması araştırılmıştır. Son olarak bazı karaciğer ve böbrek fonksiyon testi parametreleriyle uçucu yağın hepatotoksik ve nefrotoksik etkileri değerlendirilmiştir. Salvia heldreichiana uçucu yağı, açık alan testi ve yükseltilmiş artı labirent testinde anksiyete benzeri davranışları azaltmamıştır. Ancak diazepam da anksiyete benzeri davranışlarda belirgin bir etki göstermemiştir. Hem Salvia heldreichiana uçucu yağı hem de diazepam serum kortizol düzeylerini azaltmıştır. Çalışmamız, Salvia heldreichiana'nın anksiyolitik benzeri etkisini araştıran bildiğimiz kadarıyla ilk çalışmadır. Salvia heldreichiana uçucu yağının, diazepamla benzer şekilde serum kortizol düzeylerini düşürmesi anksiyolitik benzeri etkisi açısından önemli bir göstergedir. Bununla birlikte Salvia heldreichiana uçucu yağının hipokampal serotonin düzeylerini artırma eğiliminde olduğu izlenmiştir. Salvia heldreichiana uçucu yağının anksiyolitik benzeri etkisinin, farklı dozlarla ve koşullu anksiyete modelleri ile değerlendirilmesi daha net sonuçlar verebilir. 200 mg/kg/gün dozundaki Salvia heldreichiana uçucu yağı, incelenen parametrelerde nefrotoksik ve hepatotoksik etki göstermemiştir.

Abstract:
There is a need for treatment options with a rapid onset of action and fewer side effects that can be used in the acute treatment of anxiety disorders. To meet this need, the anxiolytic-like effect of Salvia heldreichiana, which is endemic in Turkey, was investigated in our study. The plant's essential oil on anxiety-like behavior in rats at short exposure times was studied. The essential oil was compared with diazepam, whose anxiolytic effect is well known. A total of 48 Wistar albino male rats were used. In Study 1, Salvia heldreichiana essential oil was applied once by oral gavage at a dose of 200 mg/kg/day (single dose). In Study 2, the same dose was administered for five consecutive days (repeated doses). Then anxiety-like behaviors of the animals were evaluated with the open field test and the elevated plus maze test. The possible sedative effect of essential oil and the effect of essential oil on motor activity were investigated with the rotarod test. The underlying mechanism of the possible anxiolytic-like effect was investigated by examining the hippocampal noradrenaline, serotonin, gamma amino butyric acid levels, and serum cortisol levels. Finally, essential oil's hepatotoxic and nephrotoxic effects were evaluated with some liver and kidney function test parameters. Salvia heldreichiana essential oil did not reduce anxiety-like behavior in open field and elevated plus maze tests. However, diazepam also did not show a significant effect on anxiety-like behaviors. Both Salvia heldreichiana essential oil and diazepam reduced serum cortisol levels. To the best of our knowledge, this study is the first to investigate the anxiolytic-like effect of Salvia heldreichiana. Salvia heldreichiana essential oil reduced serum cortisol levels, similar to diazepam, which indicates its anxiolytic-like effect. In addition, a tendency to increase hippocampal serotonin levels was observed. Evaluation of the anxiolytic-like effect of Salvia heldreichiana essential oil with different doses and conditional anxiety models may yield more precise results. Salvia heldreichiana essential oil at a 200 mg/kg/day dose did not show nephrotoxic and hepatotoxic effects in the investigated parameters.