Kelam konularının Kur'ân merkezli tartışılması bakımından Konevî'nin Beyzâvî tefsiri hâşiyesinde kesb nazariyesi
The kasb theory in Konevi's hashiya on Beydavi's tafseer in terms of the discussing of theological subjects in Quran-centered context
Yazar: BURCU DİLEK
Danışman: PROF. DR. ABDULHAMİT BİRIŞIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Haşiye = Hashiya ; Kesb = Kesb ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İsmail Konevi = İsmail Konevi

Özet:
İsmail Konevî Efendi Envâru't-tenzîl hâşiyesinde ayetler bağlamında birçok kavram ve tartışmayı ele almıştır. Bunlar arasında kesb, hâşiyede sıklıkla vurgulanan bir nazariye olarak karşımıza çıkmaktadır. Konevî doğrudan veya dolaylı olarak kulların fiilleriyle ilişkilendirdiği ayetleri kesb nazariyesi çerçevesinde te'vîl etmiş ve yaşadığı dönemin öne çıkan kaynak ve tartışmalarını hâşiyesine taşımıştır. Hâşiyede mezkûr konuya dair tefsir faaliyeti bir nazariye üzerinden sistemli ve çok boyutlu olarak yürütülmüştür.
Bu çalışmada Konevî'nin Envâru't-tenzîl hâşiyesinde, kesb nazariyesinin insan fiilleriyle ilgili ayetlerin yorumuna ne şekilde etki ettiği incelenmektedir. Müellifin bir teori çerçevesinde ayetleri yorumlarken hangi geleneği takip ettiği ve bu geleneğin Konevî'nin tercihlerine nasıl yansıdığı üzerinde durulmaktadır. Bu minvalde ilk olarak Konevî'nin hayatı ve eserleri, kesb nazariyesi ve nazariyenin tefsir tarihindeki izdüşümü ele alınmaktadır. Böylece Konevî'nin nazariyeyi tartışma biçimi ve benimsediği düşünce geleneği tespit edilmiştir. Daha sonra Konevî'nin kesb nazariyesi ve ilgili tartışmaları hâşiyeye nasıl tatbik ettiği ortaya koyulmaktadır. Bunun sonucunda Konevî'nin ayetleri son dönem Mâtürîdî düşünce geleneğine göre te'vîl ettiği tespit edilmiştir. Özellikle cüz'î irade konusunda söz konusu Mâtürîdî etkinin Sadrüşşerîa ve "Mukaddimât-ı Erbaa" ile öne çıktığı görülmüştür. Neticede kesb nazariyesinin hâşiye boyunca müellifin insan fiilleriyle ilgili ayetleri tefsir etme yönteminde ciddi bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Ismail Konawi deals with many concepts and debates in the context of verses in his Anwar al-Tanzeel hashiya. Among them, 'kasb' appears as a theory that is often emphasized in his hashiya. Konawi interpreted the verses that associates with human acts within the framework of the theory of kasb and examined the prominent sources and discussions of the period in which he lived. In his hashiya, the tafsir on the aforementioned subject is carried out in a systematic and multidimensional manner through a theory.
In this research, the impact of kasb theory on the interpretation of the verses related to human acts is examined in Konawi's Anwar al-Tanzeel hashiya. Which tradition the Konawi followed while interpreting the verses within the framework of a theory and what extent such tradition influenced the preferences of author is emphasized. In this regard, first the life and works of Konawi is presented, and then the theory of kasb and its reflection in the history of tafsir is discussed. Thus, the way in which Konawi discussed theory and the tradition of thought adopted by him has been found out. Thereafter, how Konawi applied the theory of kesb and related discussions to his hashiya is examined. Thereby it has been determined that Konawi explain the verses according to the post-classical Maturidite. Especially in the subject of will, it has been observed that the Maturidite effect becomes prominent with Sadr al-Sharia and "al-Mukaddimat al-Arba". As a result, it has been found that the theory of kasb has a significant impact on the author's interpretation of the verses throughout the hashiye.