TRA1 bölgesi gübre kullanımının ekonomik analizi
Economic analysis of fertilizer use in TRA1 region
Yazar: MUSA ARSLAN
Danışman: PROF. DR. ADEM AKSOY
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Gübreler = Fertilizers ; Tarım = Agriculture ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarım işletmeleri = Agricultural enterprises ; Tarımsal destekleme = Agricultural support ; Tarımsal girdiler = Agricultural inputs

Özet:
Amaç: Bu çalışma TRA1 bölgesindeki tarımsal işletmelerin tarımsal gübre kullanımlarını ve gübreleme masraflarını hem ürün bazında hem de işletme bazında detaylı olarak incelemek, çiftçilerin gübre kullanımı konusundaki bilgi tutum ve davranışlarını analiz etmek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) Bölgesinde kimyasal gübre kullanımını inceleyen bu çalışmada 570 tarımsal işletme sahibi ile görüşme yapılmıştır. Tarımsal işletmelerin tarım arazisi büyüklüğü, faaliyet türleri, işletmede çalışan sayıları, işletme sahibinin demografik yapısı, gübre tercihleri, gübreleme uygulamalarında çiftçilerin bilinç düzeyleri ve tercihlerinde rol oynayan hususlar ve tarımsal destekler ile ilgili bilgiler derlenmiştir. 
Bulgular: Görüşme yapılan tarımsal işletme sahiplerinin %85.6'sı en fazla ilköğretim seviyesinde eğitim düzeyine sahip iken %14.4'ü lise ve üstü eğitime sahiptir. İşletme sahiplerinin ortalama 26.7 yıl tarımsal tecrübeye sahip oldukları görülmüştür. Hanede yaşayan nüfus ortalama 4.6 kişi iken tarımsal işletmede çalışan kişi sayısı ortalama 2.5 kişi olmuştur. Tarımsal işletmelerin %22.5'i sadece bitkisel üretim yaparken %77.5'inin hem bitkisel hem de hayvansal üretim yapmaktadır. Tarımsal işletmelerin %70.9'unun 100 dekardan az arazi büyüklüğüne sahip olduğu, tarım arazisinin %19.4'ünün ekilmediği, bölgede sırasıyla yem bitkileri, buğday, arpa, patates ve domates üretimi yapıldığı belirlenmiştir. İşletmelerin kimyasal gübre olarak sırasıyla en fazla azotlu gübreleri, fosfatlı gübreleri, kompoze gübreleri ve potasyumlu gübreleri kullandıkları tespit edilmiştir. İşletmelerin büyük bölümü (%80.9) gübre miktarını kendi deneyimlerine göre belirlerken sadece %4.7'si toprak analizi yaptırdıktan sonra gübre miktarına karar vermektedir. İşletme sahipleri gübre alımını en fazla gübre bayilerinden (%40.2) yaparken, gübrelerle ilgili bilgileri yine en fazla gübre bayilerinden (%27.7) edinmektedirler. Gübre seçiminde işletmelerin sadece %17.7'sinin tarım teşkilatlarının elemanlarından bilgi aldığı düşüldüğünde üreticilerin bu konuda bilinçlendirilmesi konusunda kamu kurumlarının da katkısıyla detaylı çiftçi eğitim programları yapılması gerekmektedir. Tarımsal destekten yararlanmayan işletme oranı %21.4 olduğu görülmüştür. Tarımsal destek almamanın en önemli nedeni işletme sahiplerinin desteklerden haberlerinin olmamasıdır. 
Sonuç: Tarımsal işletmelerin daha fazla desteklerden yararlanarak tarımsal üretimin sürdürebilirliğinin sağlanması isteniyorsa destek sağlayan kuruluşların bu destekleri yeniden planlayıp, tanıtımlarda köy muhtarları, üretici kooperatifleri-derneklerinin daha fazla rol alması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Purpose: This study was conducted to examine in detail the agricultural fertilizer use and fertilization costs of agricultural enterprises in the TRA1 region, both on a product and enterprise basis, and to analyze the knowledge, attitudes and behaviors of farmers regarding fertilizer use.
Method: In this study examining the use of chemical fertilizers in the TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) Region, 570 agricultural business owners were interviewed. Information about the agricultural land size of agricultural enterprises, types of activities, number of employees in the enterprise, demographic structure of the business owner, fertilizer preferences, issues that play a role in farmers' awareness levels and preferences in fertilization applications, and agricultural supports have been compiled.
Findings: 85.6% of the agricultural business owners interviewed had at most primary school level education, while 14.4 had high school education or above. It was observed that the business owners had an average of 26.7 years of agricultural experience. While the average population living in the household was 4.6 people, the average number of people working in agricultural enterprises was 2.5 people. While 22.5% of agricultural enterprises produce only crops, 77.5% have both crop and animal activities. It was determined that 70.9% of agricultural enterprises had a land size of less than 100 decares, 19.4% of the agricultural land was not cultivated, and forage crops, wheat, barley, potatoes and tomatoes were produced in the region, respectively. It has been determined that enterprises mostly use nitrogenous fertilizers, phosphate fertilizers, compound fertilizers and potassium fertilizers as chemical fertilizers, respectively. While the majority of enterprises (80.9%) determine the amount of fertilizer based on their own experience, only 4.7% decide on the amount of fertilizer after having a soil analysis. While business owners purchase fertilizer mostly from fertilizer dealers (40.2%), they mostly obtain information about fertilizers from fertilizer dealers (27.7%). Considering that only 17.7% of the enterprises receive information from the staff of agricultural organizations regarding fertilizer selection, detailed farmer training programs should be carried out with the contribution of public institutions to raise the awareness of producers on this issue. It was observed that the rate of enterprises not benefiting from agricultural support was 21.4%. The most important reason for not receiving agricultural support is that business owners are unaware of the supports.
Results: It has been concluded that if agricultural enterprises want to ensure the sustainability of agricultural production by benefiting from more supports, the supporting organizations should re-plan these supports and village headmen and producer cooperatives-associations should take a greater role in promotions.