İmâmiyye Şîa'sına göre tevhid, nübüvvet ve İmâmet'in Kur'âni temelleri
The Qur'anic foundations of tawhid, prophethood and imāmate according to the Imāmiyya Shī'ah
Yazar: ROVSHAN SULEYMANOV
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN UĞUR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İmâmiyye tefsirlerde imâmet konusu başta olmakla tevhit ve nübüvvet konularına hangi âyetleri nasıl delil getirdiği merak konusudur. Yaptığımız çalışma; bu konuların incelenmesi ve yüzyıllar süren kavgalara, ayrılıklara neden olan imâmet meselesinin anlaşılması, ilmî yöntemlerle analiz edilmesi ve buradan sonuçlar çıkarılmasına yöneliktir. 
İmâmiyye mezhebinin tevhid, nübüvvet ve imâmet konuları incelenirken imâmet konusunun mezhebin esas konusu olduğu saptanmıştır. Zira diğer konular bu konu esasında açıklanmaya çalışılmıştır. Konuyla alakalı âyetler bir şekilde imâmetle ilişkilendirilmiştir. Hz. Ali'nin ve diğer imamların imâmetine delil gösterilen âyetlerin çoğunun bahsi geçen konuya delil olması güç olduğu saptanmıştır. Zira bu konuda İmâmiyye tefsir ekolleri olan ahbârî ve usûlî tefsirler arasında bile görüş ayrılıkları vardır. 
Ahbârî tefsirlerde âyetler imamlardan nakledilen hadisler esasında tefsir edilmiştir. Müfessir görüşleri de bu rivayetlerin ekseninden çıkmamıştır. Usûlî tefsirlerde ise müfessirler ayetleri önce kendi görüşleriyle sebebi nüzul gibi tefsir usulü konularını baz alarak açıklamışlar. Ekser durumlarda rivayetlere yer vermese de bazı durumlarda rivayetlere yer vermişler. Bazen bu rivayetlere fikirlerini bildirmiş bazı durumlarda ise fikir belirtmeden sadece rivayetleri nakletmişler. 
Tezin konularını çalışırken İmâmiyye tefsirlerinin konu hakkındaki görüşleri değerlendirilirken bu kaynaklarıyla birlikte Ehl-i Sünnet, Mu'tezile vb. mezheplerin tefsir vb. kaynaklarına müracaat edilmiş ve bu mezheplerin görüşleri karşılaştırılmıştır. İmâmiyye birçok konuda Ehl-i Sünne'te muhalif ettiği ve Mu'tezile ile paralellik sergilediği saptanmıştır.

Anahtar kelimeler: Tefsir, Kur'ân, Tevhid, Nübüvvet, İmâmet Esasları

Abstract:
It is a matter of curiosity how and which verses are used as evidence for the issues of tawheed and prophethood, especially the issue of imāmah in Imāmiyya exegesis. Our study is aimed at examining these issues and understanding the issue of imāmah, which has caused centuries of fights and divisions, analyzing it with scientific methods and drawing conclusions from it. 
While analyzing the issues of tawhid, prophethood and imāmah of the Imāmiyya sect, it was determined that the issue of imāmah is the main issue of the sect. This is because the other issues were tried to be explained on the basis of this subject. The relevant verses were somehow related to imāmah. The majority of the verses cited as evidence for the imāmah of Hazrat 'Ali and the other imams were found to be difficult to be evidence for the subject in question. In fact, there are differences of opinion on this issue even among the Ahbārī and Usūlī schools of tafsīr, which are Imāmiyya schools of tafsīr.
In Ahbārī exegesis, the verses were interpreted on the basis of hadiths transmitted from the imams. The views of the exegetes did not deviate from the axis of these narrations. In usulī exegesis, the commentators first explained the verses on the basis of their own views and exegetical methodology such as the reasons for the verses' occurrence. Although they did not include narrations in most cases, they did include them in some cases. In some cases, they expressed their opinions on these narrations, and in other cases, they simply quoted the narrations without expressing an opinion. 
While evaluating the views of the Imāmiyya exegetes on the subjects of this thesis, the sources of Ahl al-Sunnah, Mu'tazilah, etc. were consulted and the views of these sects were compared. It has been determined that the Imāmiyya opposes Ahl al-Sunnah on many issues and exhibits parallels with Mu'tazila.

Key words: Tafsir, Qur'an, Tawhid, Prophethood, Principles of Imāmate