Azerbaycanlı yazar Neriman Ebdülrehmanlı'nın "Dönelge" (Dönemeç) romanında Sarıkamış olaylarının tecessümü
The reflection of Sarıkamış operation in the Dönelge (Dönemeç) novel of Azerbaijani author Neriman Ebdulrehmanlı
Yazar: HÜSEYİN KIRĞIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AFİNA BARMANBAY ; PROF. DR. ŞUREDDİN MEMMEDLİ
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Ebdülrehmanlı, Neriman = Ebdülrehmenlı, Neriman ; Osmanlı-Rus Savaşı = Ottoman-Russian war ; Roman = Novel ; Sarıkamış Harekatı = Sarıkamış Operation

Özet:
Mağlubun galip sayıldığı, çatışma olarak nitelendirilen Sarıkamış Harekâtının konusu Türk edebiyatında ayrıntılı şekilde işlenmiş konulardandır. Aralık 1914 – Ocak 2015 günlerinde Kars ilimizin Sarıkamış kasabası yakınlarındaki Allahüekber dağlarında, Kars'ı Ruslardan geri almak için harekâta katılan  on binlerce askerin donarak öldüğü Sarıkamış Harekâtı, bir tarih olmanın yanı sıra edebiyat için de bir konu kaynağına dönüşmüştür. Türk'ün vatan ve toprak sevgisinin kanıtı olan bu harekât, Azerbaycan edebiyatında da belirli derecede yankı bulmuştur. Bu açıdan günümüz Azerbaycan nesrinin bilinen temsilcisi Neriman Ebdülrehmanlı'nın "Dönelge" (Dönemeç) isimli eseri önem arz etmektedir.
Buradan yola çıkarak sunulan tez çalışmasında, eserde esir Türk askerlerine Azerbaycan Türkleri tarafından sevgi, güven, övünç motiflerini Türk birliği duyguları ekseninde ele almak amaçlanmaktadır. Türk birliği ülküsünün öne çıktığı zamanımızda bu konunun işlenmesi bilimsel ve edebî güncellik arz etmektedir.
Tez çalışmasında; Sarıkamış olaylarının edebiyata yansımasına göz gezdirilmiş, eser yazarının edebî kişiliğine değinilmiş, "Dönelge" romanı örneğinde Sarıkamış olaylarının edebi tecessümünün araştırılmasına ayrıntılı yer verilmiştir.
Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde öncelikli olarak Sarıkamış Harekâtı konusunda Türkiye ve Azerbaycan edebiyatındaki edebî ürünler ele alınmıştır. İzleyen bölümlerde yazarın edebî kişilik portresi çizilmiş, eserin olay örgüsü, karakterler, zaman ve mekân özelinde genel bir çözümleme gerçekleştirilmiştir. Neriman Ebdülrehmanlı'nın bahsedilen eseri timsalinde çağdaş Azerbaycan edebiyatının sosyal kimliğine ve kültürel değerlerine ışık tutulmuştur.

Abstract:
The subject of Sarikamis Operation that is defined as a conflict, in which the defeated was called as the winner, is one of the subjects studied in Turkish literature in a comprehensive manner. In December 1914 - January 2015, Sarikamis operation, where tens of thousands of soldiers who participated in this battle to get Kars back from the Russians, died in the Allahuekber Mountains, near the Sarikamis town of Kars, became a source of history as well as for the literature. Furthermore, this operation, that is also the proof of how Turkish people devoted to motherland, has a significant impact on the Azerbaijan literature. In this respect, the study of Nerriman Ebdulrehmenlı, who is one of the representatives of the Azerbaijani proses today, "Donelge" (Donemec) has an importance in the literature.
The purpose of the current study is to evaluate Azerbaijan Turks' love, trust and pride to the Turkish captive soldier in the regard of Turkish unity. Because of that in these days, the ideal of the Turkish unity becomes prominent, studying the subject of this issue is essential to literary and academic field.
In the current thesis study; the impact of the Sarikamis operation into literature is evaluated, the literary personality of the author is mentioned, and lastly the literary reflection of Sarikamis operation in the novel "Donelge" is examined comprehensively.
The current study consists of three parts .In the first part, in Turkish and Azerbaijan literature, studies that are related to Sarikamis Operation is discussed. In the following parts of the study, the literary personality of the author was examined and a general analysis was discussed in terms of the story act, characters, time and place of the work. The study of Neriman Ebdulrehmanlı provides an insight to the social identity and cultural values of contemporary Azerbaijani literature.