Türkiye`de II. Meşrutiyetten günümüze kadar uygulanmış olan sosyal bilgiler öğretim programlarının analizi ve karşılaştırılması
Social studies education curriculums analyze and compare from second constitutional period to nowadays in Turkey
Yazar: YUSUF KESKİN
Danışman: PROF.DR. CEMİL ÖZTÜRK
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Eğitim = Education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Program geliştirme = Program development ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Öğretim = Teaching

Özet:
"Türkiye 'de II. Meşrutiyetten Günümüze Kadar Uygulanmış Olan Sosyal Bilgiler Öğretim Programlarının Analizi ve Karşılaştırılması" isimli bu araştırmada, II. Meşrutiyetten günümüze kadar yayınlanmış olan ilkokul, ortaokul ve ilköğretim okulu sosyal bilgiler öğretim programlan yapı, amaç ve içerik durumları esas alınarak kronolojik olarak incelenmiştir. Bu nedenle çalışmada, tarama modeli içinde yer alan tarihsel yöntem kullanılmıştır. Araştırmada tarihsel yöntem kullanıldığından veri kaynakları, 1908 'den günümüze yayınlanmış olan konu ile ilgili yazılı materyallerdir. Araştırmada, II. Meşrutiyet dönemine ait 1329 (1913) programı; TBMM hükümeti dönemine ait 1338 (1922) programı; Cumhuriyet dönemine ait 1340 (1924), 1926, 1936, 1948, 1962, 1968 ilkokul programları, 1938, 1949, 1970- 1971 tarihli ortaokul programları, 1981 tarihli Ortaokul TC. İnkılâp Tarihi Ve Atatürkçülük Programı, 1985 tarihli Ortaokul Millî Tarih ve Millî Coğrafya Programları, 1992 tarihli Ortaokul Vatandaşlık Bilgileri Öğretim Programı, 1998 tarihli İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi Öğretim Programlan incelenmiştir. Araştırma sonucunda ulaşılan sonuçlar özet olarak aşağıda verilmiştir. 1. 1 329 (1 9 1 3) tarihli Mekâtib-i İbtidâiyye Ders Müfredatı (İlkokulların Ders Müfredatı) çok önemli olup etkileri Cumhuriyet yıllarında da devam etmiştir. 1338 (1922) tarihli İlk, Orta Tedrisât Mektepleri Müfredat Programı ise bir ara program olup, TBMM hükümeti döneminde yayınlanması nedeniyle bir geçiş döneminin eğitim anlayışını gözler önüne sermektedir. 2. Sosyal bilgiler kapsamına giren Tarih ve Coğrafya dersleri II. Meşrutiyetten günümüze yayınlanmış tüm ilkokul programlarında - disiplinler arası desene sahip 1962 ve 1968 programlarında üniteler hâlinde- yer almaktadır. Sosyal bilgiler kapsamına giren ve vatandaş eğitimine yönelik Vatandaşlık Bilgisi dersi ise değişik adlar altında ilkokul programlarında yer almaktadır. Bu durum ortaokul programları için de geçerlidir. 3. Araştırma sonucunda, yayınlandıkları dönemin ideolojik yaklaşımının sosyal bilgiler öğretim programlarına yansıdığı anlaşılmıştır. 4. II. Meşrutiyetten günümüze kadar yayınlanmış sosyal bilgiler öğretim programlarından bazılarının disiplinler arası desene uygun olarak hazırlandığı anlaşılmakla birlikte, genelde tek disiplin anlayışının hakim olduğu tespit edilmiştir. 5. 1980'li yıllardan itibaren programlar bağımsız olarak ve derslere göre yayınlanmaya başlanmıştır. Bu yıllarda yayınlanan Ortaokul (ilköğretim II. kademe) Millî Tarih ve Millî Coğrafya Öğretim Programları Cumhuriyet döneminde aynı dersler için yayınlanmış öğretim programlarına bir tepki niteliği taşımaktadırlar. 1980'li yıllardan itibaren tüm öğretim programlarında görülen bir özellik ise Atatürkçülük konularına verilen önem ve ağırlığın artmasıdır. 6. 1997 yılında sekiz yıllık ilköğretim uygulamasına geçişten sonra yayınlanmış İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı bir çok bakımdan eksikliklerle doludur. Aynı yıl içinde yayınlanan Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi Dersi Öğretim Programı ise II. Meşrutiyetten günümüze kadar yayınlanmış en iyi sosyal bilgiler öğretim programıdır.

Abstract:
In this research the stuructures, aims and contexts of elemantary, secondary and primary schools social studies curriculums were examined longitudinally. So historical method was conducted. The data consisted of related written materials published from 1980 to nowadays. In the study 1929 (1913) curriculum Constitutional Period; 1338 (1922) curriculum of Grand National Assembly period; 1340 (1924), 1926, 1936, 1948, 1962, 1968 Elemantary Curriculums of Rebublic Period; 1938, 1949, 1970-71 Secondary School Curriculums; 1981 Secondary School Curriculum of Turkish Rebuplic Revolution and Kemalizm, 1985 Secondary School Curriculums of National History and Geography, 1992 Secondary Schools Curriculum of Teaching Citizenship, 1998 Primary School Education and Teaching Curriculum of Social Studies and Citizenship and Human Rights were examined. The results were introduced shortly in the following: 1. 1329 (1913) "Mekâtib-i İbtidâiyye" Lesson Curriculum (Elemantary School Lessons Curriculum) was so curucial and it's effects continue until Rebuplic Period. However, 1338 (1922) first, second "Tedrisât" Schools Curriculum was an intermediary curriculum, since it was published during Grand National Assembly state, it gives information on views of education in an intermediary period. 2. The lessons of History and Geography as social studies in the curriculums from Second Constitutional Period to nowadays in all primary scool curriculums, in the curriculums having multi- disciplinary designs between 1962-1968, were in units. But the Lesson of Citizenship Knowledge as social studies was included in Elemantary Schools Curriculums with different names. The same situation was seen in Secondary School Curriculums. 3. At the and of the study it was pointed out that the ideological approaches of the period were imposed to the Social Studies Education Curriculums. 4. Although it was understood that some of the published Social Studies Education Curriculums from Second Constitutional Period to nowadays had multi-disciplinary design, generally only one disciplinary approach was so powerfull. 5. From 1980 the Curriculums were started to publish independently and according to lessons. National History and Geography Education Curriculums of Secondary Schools (second level of Elemantary Schools) published during this period are having reaction qualities to Curriculums of same lessons in Rebuplic Period. The basic guality of Curriculums from 1980 is to emphasive the topics related to Kemalizm. 6. After 1997, Social Studies Curriculums are having lot of defectiverens. The Curriculum of Citizenship and Human Rights Published in the same year is the best social studies curriculum Published from Second Constitutional Period.