Türkiye'de 6-17 yaş grubu okul çağı çocuklarında çölyak hastalığı ile ilişkili olabilecek faktörler ve belirtilerin değerlendirilmesi
Evaluation of factors and symptoms that may be related to celiac disease in school age children between the ages 6 and 17 in Turkey
Yazar: BEYZA ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. BUKET DALGIÇ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anoreksi = Anorexia ; Boy = Body height ; Diyare = Diarrhea ; Pika = Pica ; Teşhis = Diagnosis ; Türkiye = Turkey ; Çölyak hastalığı = Celiac disease ; Öğrenciler = Students

Özet:
Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan bireylerde tahılların içerdiği gluten tarafından tetiklenen otoimmun bir enteropatidir. Gastrointestinal ve gastrointestinal sistem dışı belirtiler ile seyredebilir. Son yıllarda çölyak hastalığının ortaya çıkış özellikleri, kliniği, sıklığı ve başvuru yaşı önemli ölçüde değişmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'de 6-17 yaş grubu okul çağı çocuklarında hastalığın ortaya çıkışını etkileyebilecek faktörler ve hastalığı işaret edebilecek belirtiler araştırılmıştır.Bu amaçla yaş ortalaması 11,6±2,9 yıl olan 6-17 yaş arasında toplam 20190 okul çağı çocuğu çalışmaya dahil edildi. Hastalığın taranması amacıyla ilk aşamada serum total immunglobulin A ve doku transglutaminaz IgA çalışıldı. Total IgA eksikliği olanlarda doku transglutaminaz IgG bakıldı. Doku transglutaminaz IgA ve IgG pozitif bulunan olgular antiendomisyal antikor IgA ile tekrar test edildi. Antikor pozitifliği saptanan 489 olgudan 215'i (sadece tTG IgA pozitif: 110 hasta, tTG IgA ve EMA IgA birlikte pozitif: 104 hasta ve tTG IgG pozitif: 1 hasta) ince bağırsak biyopsisi yapılmasını kabul etti. Biyopsi ile çölyak hastalığı tanısı kanıtlanan 95 çocuk, çalışmanın çölyak hastalığı grubunu, antikor negatifliği olan 19701 çocuk da kontrol grubunu oluşturdu. Çölyak grubunda yaş ortalaması 11,7±2,8 yaş, kontrol grubunda 11,6±2,9 yaş olarak ve benzer bulundu. Çölyak grubunun %64,2'sini kız öğrenciler oluşturmakta olup, çölyak grubunda kızlar anlamlı oranda fazla saptandı (p=0,012). Gruplar arasında çölyak hastalığının ortaya çıkışını etkileyebilecek olası faktörlerden anne sütü alma süresi, ek gıdaya başlama zamanı ve ailede benzer hastalık açısından fark yoktu. Gastrointestinal sistem belirtilerinden ishal, kilo kaybı, karın şişliği, karın ağrısı, gaz ve kabızlık her iki grupta benzer sıklıkta bulundu. Okul başarısı, yorgunluk, huzursuzluk, mutsuzluk ve sinirlilik gibi gastrointestinal sistem dışı belirtiler açısında gruplar arasında fark saptanmadı. Demir eksikliğinin dolaylı bir göstergesi olabilecek pika yakınması, çölyak hastalarında kontrol grubuna göre daha sıktı (p=0,012). İştahsızlık belirtisi çölyak grubunda anlamlı oranda fazla görüldü (p=0,007). Gastrointestinal sistem dışı belirtilerden boy kısalığı, çölyak grubunda, kontrol grubuna göre anlamlı oranda yüksek saptandı (p=0,011). Çoklu değişkenli regresyon analizinde, çölyak hastalığı tanısı ile pika varlığı başta olmak üzere, kız cinsiyet, iştahsızlık ve boy kısalığı arasında pozitif ilişki saptandı. Düşük gelir ve eğitim düzeyine sahip olanların anketteki sorulara daha fazla `evet' cevabı verdiği ve bunun da istatistiksel olarak anlamlı olduğu görüldü. Ancak anne ve babanın öğrenim düzeyinin ilkokul ve altında olması ile gelir düzeyinin düşük olmasının çölyak hastalığı üzerinde anlamlı etkisinin olmadığı saptandı. Bu sonuçlarla Türkiye'de 6-17 yaş grubu çocuklarda çölyak hastalığının kızlarda daha sık ve klinik sunumunun daha çok gastrointestinal sistem dışı belirtilerle olduğu saptandı.

Abstract:
Evaluation of factors and symptoms that may be related to celiac disease in school age children between the ages 6 and 17 in TurkeyCeliac disease is an autoimmune enteropathy, triggered by gluten in individuals with genetic predisposition. The disease may presents with gastrointestinal or extraintestinal symptoms. In recent years, there is significant changes in the prevalence and clinical properties of the celiac disease. In this study, we investigated the effective factors for emerging the disease and symptoms suggesting to the celiac disease in school age children between the ages 6 and 17 in Turkey.For this purpose, 20190 school age children between the ages 6 and 17 and with an average age of 11.6 ± 2.9 are included in the study. To screen the disease, first, total serum immunoglobulin A and tissue transglutaminase IgA were studied. Tissue transglutaminase IgG were measured in patients with total IgA deficiency. Cases with a positive tissue transglutaminase IgA and IgG were retested with IgA anti- antiendomisyal antibody. İntestinal biopsy was accepted by 215 out of 489 antibody positive subjects (only tTG IgA positive: 110 patients, both tTG IgA and EMA IgA positive: 104 patients, and tTG IgG positive: 1 patient). The celiac disease was comfirmed by histopathology in 95 children (celiac disease group ). In 19701 children celiac antibodies were found to be negative (control group). The average age of the groups were similar ( 11.7 ± 2.8 vs 11.6 ± 2.9 years). The ratio of girls (64.2%) was higher than controls in the celiac disease group (p=0.012). There were no differences between the groups regarding the possible factors related the disease: the duration of breastfeeding, the time to start solids, and family history of similar disease. Gastrointestinal symptoms of diarrhea, weight loss, abdominal distension, abdominal pain, gas and constipation were observed with similar frequencies in both groups. There were no differences between the groups for extraintestinal symptoms such as school success, tiredness, restlessness, unhappiness and irritability. Suffering from pica, which may be an indirect indicator of iron deficiency, was more common among celiac patients than the control group (p=0.012). Loss of appetite were observed significantly more in the celiac group (p=0.007). Short stature, among the extraintestinal symptoms, were significantly more common in the celiac group than the control group (p=0.011). In the multi-variable regression analysis, a positive correlation was determined between the diagnosis of celiac disease, and especially the presence of pica, female gender, loss of appetite and short stature. Those with low income and education levels answered "yes" more frequently to the questions in the survey, and this was statistically significant. However, parents with elementary school and lower education levels and with low incomes did not have a significant impact on the celiac disease. With these results, it was determined that celiac disease is more common in girls and presented with mostly extraintestinal symptoms among 6 to 17 year old children in Turkey.