Batı Akdeniz bölgesi hayvancılık kooperatiflerinin performans analizleri ve  ortak kooperatif ilişkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of common cooperative relationships and the performance analysis of livestock cooperatives in Western Mediterranean region
Yazar: ASAF ÖZALP
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Finansal etkinlik = Financial efficiency ; Finansal performans = Financial performance ; Maliyet-etkinlik analizi = Cost-effectiveness analysis ; Tarım kooperatifleri = Agricultural cooperatives ; Tarımsal kooperatifler =   ; Teknik etkinlik = Technical efficiency ; Üretici kooperatifleri = Producer cooperative

Özet:
Tarımın ülke ekonomisine farklı şekillerde katkısı yadsınamaz bir gerçektir. Ülkelerin ekonomik büyüme ve gelişmesini sağlamaları ve bunu devam ettirmeleri açısından tarım sektörünün de büyüme ve gelişimini sağlaması önemlidir. Tarım sektörünün ekonomik, sosyal, teknik ve çevresel açıdan sürdürülebilir başarıya ulaşmasında en önemli faktörlerden birisi üreticilerin kooperatifler şeklinde örgütlenmesidir. 
Kooperatifler daha uygun fiyatlı girdi tedariki ve ürün pazarlamasında daha geniş ağ ve daha yüksek fiyat sağlama avantajları ile üreticilere fayda sağlamaktadır. Ayrıca, kooperatifler üreticilerin tek başlarına elde edemeyecekleri rekabet gücünü artırarak ilgili piyasalarda daha fazla söz sahibi olmalarını sağlamaktadır.  
Türkiye'de tarımsal kooperatiflerin geçmişi uzun zaman öncesine dayanmaktadır. Ancak kooperatif sayısı ve bu kooperatiflere ortak olan üretici sayıları rakamsal olarak yüksek görünse de kooperatiflerin istenilen düzeyde aktif olduğunu söylemek güçtür.  
Kooperatifler her ne kadar kar amacı olmadan kurulan organizasyonlar olsa da, değişen piyasa koşulları ve artan rekabet karşısında hem devamlılığı ve ortaklara fayda sağlama hem kooperatif maliyetlerini karşılama açısından kar elde etmeleri gerekmektedir.  Bu amaca ulaşmak adına da kooperatiflerin başarılı şekilde yönetilmeleri, ortak kooperatif ilişkilerinin doğru şekilde kurulması ve kooperatiflerin kaynaklarını etkin şekilde kullanması gereklidir.  
Çalışmanın amacı, Türkiye'de kooperatifçiliğin Batı Akdeniz Bölgesi çalışma alanında performanslarını ölçmek, kooperatif etkinliklerini belirlemek ve ortak kooperatif ilişkilerini ortaya koymaktır.  
Çalışmanın ana materyalini Batı Akdeniz Bölgesinde süt toplama faaliyeti gösteren kooperatiflerin ortakları ve yöneticileri ile karşılıklı anket çalışması yapılarak elde edilen veriler oluşturmuştur.    Çalışma kapsamında Antalya, Burdur ve Isparta illerinde faaliyet gösteren 100 kooperatifin kooperatif başkanı ve bu kooperatiflere ortak olan 212 ortak olmak üzere toplam 312 anket yapılmıştır. 
Araştırmada kooperatiflerin varlıkları ortaya konmuş, kooperatif gelir gider tabloları ile bilançoları oluşturulmuş ve etkinlikleri belirlenmiştir. Ayrıca kooperatif yönetici ve ortakların kooperatifçiliğe bakış açıları ve bilgi düzeyleri ölçülmüş, faktör analizi ile kooperatifçilik algıları, kooperatifçiliğin başarılı olmasında ölçüt olabilecek etkenler ortaya konmuştur.  Çalışmada son olarak kooperatiflerin sorunları ve sorunlara neden olan unsurlar ortaya konmuştur.  
Elde edilen sonuçlar araştırma alanındaki kooperatiflerin ortalama 171 ortağa, 1,93 daimi çalışana sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kooperatiflerin azda olsa kendine ait arazi, bina gibi varlıklara sahip olduğu tespit edilmiştir. Kooperatiflerin ortalama aktif ve pasifleri 592.360 TL olarak hesaplanmış olup araştırmaya konu olan kooperatiflerin yıllık dönem net karları 21.054 TL olarak belirlenmiştir. Kooperatiflerin gelir elde etmek amacı ile farklı alternatif faaliyetlere yöneldiği ve bu ek faaliyetler olmadan sadece süt ve yem satışı ile kooperatiflerin mevcut kapasiteleri ile kara geçmelerinin mümkün olmadığı çalışmada belirlenen başka bir durumdur. 
Çalışmada elde edilen bir diğer önemli sonuç gerek kooperatif başkanları gerek ise ortakların kooperatifçilik bilgi seviyelerinin yeterli düzeyde olmadığıdır. 
Ayrıca çalışma sonucunda 100 kooperatiften sadece 41 tanesinin tam etkin şekilde faaliyet gösterdiği. Diğer kooperatiflerin ise kaynaklarını doğru şekilde kullanmadığı yani etkin şekilde faaliyet göstermediği belirlenmiştir.  
Çalışmada incelenen kooperatiflerin sorunları süt toplama ve satışı, yem alım ve satımı ile kooperatiflerin işleyişi ile ilgili sorunlar olmak üzere üç ana başlıkta toplanmıştır.

Abstract:
Agriculture has a different status on country economies, thus it is necessary for ensuring the country's continuous economic growth and development. One of the most important factors for achieving sustainable economic, social and technical success of the agricultural sector is the gathering of producers by the cooperatives.  
Cooperatives are beneficial to producers; provide them the advantages of more affordable input, as well as the wider networking and higher pricing in product marketing. In addition, they increase the competitive power which producers cannot achieve on their own, thereby ensure that producers have more decision power in related markets. In Turkey agricultural cooperatives are based on a long time ago. It is difficult to say that cooperatives are active at the desired level even if the number of cooperatives and the producers seems high.  
Cooperatives, even though they are nonprofit organizations, need to make profit in terms of continuity, being beneficial to the partners and meeting the cooperative expenses against the changing market conditions and increasing competition. To achieve this goal, the cooperatives must be managed successfully, their relations must be established properly and they must use their resources effectively.  
This study aims to measure the performance of cooperatives, to determine their activities and to reveal common relations among them in area of the Western Mediterranean Region, Turkey. The main material of the study was the data obtained by conducting a mutual survey with the partners and managers of the milk collection cooperatives in the Western Mediterranean Region. 
Within the scope of the study, 312 questionnaires were conducted, including the co-operative chairman of 100 cooperatives operating in Antalya, Burdur and Isparta and 212 co-partners of these cooperatives.  
In the survey, the assets of the cooperatives were revealed, the cooperatives income and expense tables and the balances were established and their activities were determined. In addition, the perspectives- the knowledge levels of the managers and partners were measured. By the factor analysis, perceptions and the factors that could be a criteria for the success of cooperatives was revealed. Finally the cooperative problems and the reasons were revealed.