Şeker pancarında kota uygulamalarının şeker pancarı üretimine etkileri ve üreticilerin sosyo-ekonomik durumlarında meydana gelen değişimler: Eskişehir İli Alpu Alçesi araştırması
The impact of sugar beet quota applications on sugar beet production and the changes on producers? socio-economic situations: the case of Alpu District of Eskisehir Province
Yazar: ARZU KEPOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT GÜLÇUBUK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Tarım politikaları = Agricultural policies ; Şeker Kanunu = Sugar Law ; Şeker pancarı = Sugar beet

Özet:
İnsanların temel gereksinimlerinden biri olan şekerin üretimi, ülkelerin tarım politikalarını şekillendirmede önemli bir yere sahiptir. Şeker üretiminde ve ticaretinde söz sahibi ülkeler, özellikle gelişmekte olan ülkelerin şeker politikalarının oluşumunda etkili olabilmektedirler. Türkiye'de de ?tarımda yeniden yapılanma? adı altındaki uygulamalar, Avrupa Birliği ile IMF'ye verilen taahhütler çerçevesinde tarım sektöründe gerçekleştirilen reformlardır. Özellikle şeker pancarı, tütün ve fındık gibi önemli tarımsal ürünlere getirilen üretim kotaları ile özelleştirme gibi politikaları içeren bu politikalardan üreticiler doğrudan etkilenmektedir. Şeker pancarı ile ilgili 4634 sayılı yeni Şeker Yasası (19.04.2001), şekerpancarı ekim alanlarının ve üretiminin yeniden düzenlenmesini ve şeker fabrikalarının özel sektöre devrini sağlamaya yönelik düzenlemelerin altyapısını hazırlamıştır. Yasanın uygulamaya girmesi ile birlikte 2000 yılında 410.000 ha ekim alanı ve 337.327 üretici varken, bu ekim alanı 2005 yılında 336.000 ha'a, üretici sayısı ise 253.087'ye gerilemiştir. Ayrıca, ekolojik ve ekonomik uygunluk açısından şeker pancarına alternatif bir ürün henüz önerilememektedir.Kota uygulamalarının şeker pancarı ekim alanı ve üretim miktarına etkilerinin araştırılması ve bu etkilerin üreticilerin sosyo-ekonomik durumlarında meydana getirdiği değişiklikler ile mevcut gelişmeler karşısında üreticilerin davranışlarının ve yönelimlerinin bir saha çalışması ile ortaya konulması bu araştırmanın amacıdır. Bu etkilerin ortaya konulabilmesi için, araştırmada etki değerlendirme yaklaşımının beş alt kategorisi (ekonomik, çevresel, sosyal/kültürel, kurumsallaşma ve teknoloji kullanımına yönelik etki boyutu) kullanılmıştır. Eskişehir ili Alpu ilçesine bağlı 26 köyde şekerpancarı üreticiliği yapan 1670 çiftçiyi temsilen 74 üreticiyle yapılan saha araştırmasına göre; 2000 yılında 50 dekardan az alanda şeker pancarı ekenlerin oranı %48,7 iken, 2005 yılında bu oran %93,3'e yükselmiştir. Diğer yandan, şeker pancarı ekim alanlarında %56,7'lik bir azalma yaşandığı tespit edilmiştir. Bu azalmaya bağlı olarak ürün deseninde bir değişim yaşandığı, üreticilerin %62,2'sinin boşalan şeker pancarı alanlarının yerlerine mısır, ayçiçeği ve yem bitkileri gibi alternatif ürünler yetiştirmeye başladıkları fakat bu ürünlerin gelir kaybını kısmen karşıladığı saptanmıştır. Ayrıca, buna paralel olarak işgücü kullanımlarında azalma görülürken, ailelerin %85,1'inde son 5 yıl içerisinde en az 1 bireyin kente göç ettiğini ve tarımdan kopanların sayısında artma olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The sugar production which is one of the basic needs of human being, has a significant role on embodying the agricultural policies of countries. Countries that closely involve in sugar production and its trade, has an impact on formation of developing countries? sugar policies. Also, in Turkey, the applications done by the name of ?restructuring in agriculture sector? are actually the reforms done with committal given by EU and IMF. Policies such as production quota to agricultural crops, especially to sugar beet, tobacco and hazelnut, and privatization directly affect producers. Law No. 4634 on Sugar Production elicits the rearrangements of sugar beet production and enables the assignment procedures of sugar factories to private sector. After inure of the new law in 2001, the cultivation areas decreases from 410.000 ha to 336.000 ha, and the number of the sugar beet producers decreases from 337.327 producers to 253.087 producers. In addition to this, it can not be suggested any alternative crop to sugar beet in accordance with ecological and economical compatibility.The aims of the study are to investigate the impacts of production quotas to sugar beet cultivation area and amount of production, the socio-economic changes diversified with these impacts and the attitudes of producers to these developments. Within this aim, the five categories of impact assessment approach-namely economic, environmental, socio/cultural, institutionalization and technology usage impact dimension. This study was done with 74 producers, by proxy of 1670 sugar beet producers in 26 villages in Alpu district of Eskişehir province. According to this study, while the rate of sugar beet producers whose cultivation area is less than 50 decar was 48,7% in 2000, this rate rises to 93,3% in 2005. On the other hand, it is calculated that sugar beet cultivation area decreases to 56,7%. Depending on this decrease, crop pattern is changing, 62,2% of producers cultivate alternative crops in emptied sugar beet areas. However, it is stated that these alternative crops partially cover the income loss. In parallel with this, the usage of labor force is decreased, one member of 85,1% of families migrate to cities in 5 years time and the producers who leave the agricultural sector increases gradually.