Hekimlerde tükenmişlik düzeyi ve algılanan stres düzeyinin gastrointestinal semptomlar ile ilişkisi
The relationship of burnout level and perceived stress level with gastrointestinal symptoms in physicians
Yazar: FATMA NUR ÇOBANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. HAK CELAL ULAŞOĞLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Doktorlar = Physicians ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Gastrointestinal sistem = Gastrointestinal system ; Stres = Stress ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Tükenmişlik-mesleki = Burnout-professional

Özet:
Amaç		:Bu çalışma T.C. Sağlık Bakanlığı Göztepe Prof. Dr. Süleyman YALÇIN Şehir Hastanesinde çalışmakta olan 176 hekimde algılanan stres ve tükenmişlik düzeylerini belirlemeyi; hekimlerin sosyodemografik özellikleri ve gastrointestinal (GI) semptomlar ile tükenmişlik ve algılanan stres düzeylerinin arasındaki ilişkiyi araştırmayı planladık.
Gereç ve Yöntem:Çalışmaya 25 Şubat 2021-25 Mart 2021 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı Göztepe Prof. Dr. Süleyman YALÇIN Şehir Hastanesinde çalışmakta veya eğitim görmekte olan, araştırmaya katılmayı kabul eden 176 hekim dahil edilerek kesitsel olarak incelendi. Hekimlere yüz yüze veya elektronik ortamda sosyodemografik form, Gastrointestinal Semptom Anketi, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği(ASO) uygulanarak veriler toplandı.Hekimlerin sosyodemografik özelliklerine göre stres ve tükenmişlik düzeyi ile gastrointestinal semptom varlığı açısından farklılık olup olmadığına bakıldı. Elde edilen veriler ışığında hekimlerde tükenmişlik ve algılanan stres düzeyleri ile gastrointestinal semptom sıklığı  arasındaki ilişki incelendi.
Bulgular :Çalışmamıza katılan hekimlerin %50,6'sı kadın olup yaş ortalamaları 33,6±6,9(25-64) olarak bulunmuştur. Katılımcıların  ASO toplam puanı ortalama 26,7±9,5, ASO yetersiz öz yeterlik algısı puanı ortalama 11,8±4,1, ASO stres/rahatsızlık algısı puanı ortalama 14,9±6,9 olarak hesaplanmıştır. Maslach tükenmişlik ölçeği duygusal tükenme puanı ortalama 18,1±8,5, duyarsızlaşma puanı ortalama 8,4±4,4, kişisel başarı puanı ortalama 19,2±5,0 olarak bulunmuştur. Kırk bir yaş altında, cerrahi branşta çalışan, ayda 6 veya daha fazla nöbet tutan, pandemi sürecinde COVID-19 tanısı almış olan  hekimler, hızlı yemek yediğini belirten ve  kafein tüketimi fazla olan hekimlerin ASO toplam puan, stres/rahatsızlık, yetersiz öz yeterlilik alt boyut puanları ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt boyutlarının yüksek, kişisel başarı alt boyut puanın ise anlamlı düzeyde düşük olduğu saptanmıştır. Mesleki hayatı boyunca hekimliği bırakma düşüncesi olduğunu belirten hekimlerde ise ASO toplam puanı ve stres/rahatsızlık alt boyut puanları anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Medeni durum, cinsiyet, çocuk sahibi olma, hekimlik süresi, alkol, sigara kullanımı, hayatının bir aşamasında psikiyatrik destek alma durumuna göre ASO toplam puan ve alt boyut puanlarında ise anlamlı farklılık bulunmadı. Bekar, çocuk sahibi olmayan, mesleki hayatının bir kısmında hekimliği bırakma düşüncesinin olduğunu belirten hekimlerin duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt boyut puanları anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Cinsiyet, sigara kullanımı, hayatının bir aşamasında psikiyatrik destek alma durumuna göre Maslach Tükenmişlik Ölçeği duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kişisel başarı alt boyut puanlarında anlamlı farklılık saptanmadı. Çalışmamızda son 3 ayda en az bir gastrointestinal semptomu olduğunu belirten hekimlerin oranı (%55,0), en çok görülen semptomlar ise sırasıyla mide ekşimesi, yemek sonrası şişkinlik, ishal/kabızlık, karın şişkinliği olmuştur. Cerrahi branşta çalışan, ayda 6 veya daha fazla nöbet tutan, alkol kullanımı olan, hızlı yemek yediğini belirten ve kafein tüketimi fazla olan hekimlerin Gİ semptom varlığı oranları daha anlamı düzeyde yüksek bulunmuştur.  Katılımcılarda Gİ semptomu olduğunu belirten hekimlerde ASO toplam puan, stres/rahatsızlık, yetersiz özyeterlilik algısı alt boyut puanlarının ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin duygusal tükenme, duyarsızlaşma alt boyutlarının  anlamlı düzeyde yüksek, kişisel başarı puanlarının ise düşük olduğu  saptanmıştır
Sonuç:Çalışmamıza katılan hekimlerin cerrahi branşta olmaları ve ayda 6 veya daha fazla nöbet tutma durumlarının hem tükenmişlik hem de algılanan stres düzeylerini birlikte artırdığı saptanmıştır. Aynı zamanda gastrointestinal semptomunun varlığını belirten hekimlerde hem tükenmişlik ve hem de algılanan stres düzeylerinin yüksek olduğu görülmektedir. Bu nedenle, ağır çalışma koşullarıyla karşı karşıya kalan hekimlerin artmış algılanan stres ve tükenmişlik düzeyinin sadece psikolojik yönden değil, gastrointestinal semptomların eşlik ettiği fiziksel yönden de etkilendiği düşünülmüştür.

Anahtar kelimeler:Tükenmişlik, Algılanan Stres Ölçeği, Gastrointestinal Semptom

Abstract:
Objective: This study was carried out in Turkish Ministry of Health Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital to determine the perceived stress and burnout levels of 176 staff physicians. We aimed to investigate the relationship between physicians' sociodemographic characteristics, burnout and perceived stress levels with gastrointestinal (GI) symptoms
MaterialsandMethods:The study was conducted between February 25, 2021 and March 25, 2021 in Turkish Ministry of Health Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital. The staff and educating physicians who agreed to participate in the study were analyzed cross-sectionally. Data were collected fromphysicians face-to-face or electronically by applying four forms: sociodemographic data, Gastrointestinal Symptom Questionnaire, Maslach Burnout Scale and Perceived Stress Scale (ASO).According to the sociodemographic characteristics of the physicians, it was examined whether there was a difference in the level of stress and burnout and the presence of gastrointestinal symptoms. In the light of the data obtained, the relationship between frequency of gastrointestinal symptoms with burnout and perceived stress levels in study group.
Results:Of the participants 50.6% were female, and the mean age was 33.6±6.9 years. Participants' mean ASO total score was 26.7±9.5. Average inadequate self-efficacy perception subscore of ASOwas 11.8±4.1, and mean ASO stress/discomfort perception subscore was 14.9±6.9. The mean emotional exhaustion score of the Maslach burnout scale was 18.1±8.5, while the mean depersonalization score was 8.4±4.4, and the mean personal achievement score was 19.2±5.0.ASO total score and stress/discomfort, insufficient self-efficacy sub-dimension scores of physicians under the age of forty-one, working in surgery, on duty for 6 or more times a month, diagnosed with COVID-19 during the pandemic, and physicians who stated themselves as quick eater, consumers of caffeine were significantly higher. ASO total score and stress/discomfort sub-dimension scores were significantly higher in physicians who had planned to resign from their job in their past.There was no significant difference in ASO total score and sub-dimension scores according to marital status, gender, having sibling,length of service, alcohol or cigarette use, and receiving psychiatric support at some stage of life.Physicians under the age of forty-one, working in surgery, on duty for 6 or more times a month, and diagnosed with COVID-19 during the pandemic process, and physicians who stated that they ate fast food and had a high caffeine consumption, had high emotional exhaustion and depersonalization sub-dimensions on the Maslach Burnout Scale, and personal achievement sub-dimensions. sub-dimension scores of physicians who were single, did not have children, and stated that they had the thought of quitting medicine in some part of their professional life, were found to be significantly high. There was no significant difference in Maslach Burnout Scale emotional exhaustion, depersonalization, and personal achievement sub-dimension scores according to gender, smoking use, and receiving psychiatric support at some stage of life. In our study, the rate of physicians (55,0%) who stated that they had at least one gastrointestinal symptom in the last 3 months, the most common symptoms were heartburn, postprandial bloating, diarrhea/constipation, and abdominal bloating, respectively. GI symptoms were found to be significantly higher in physicians working in the surgical field, having 6 or more shifts a month, using alcohol, stating that they ate fast and having a high caffeine consumption.It was determined that the ASO total score, stress/discomfort, perception of insufficient self-efficacy sub-dimension scores and the emotional exhaustion and depersonalization sub-dimensions of the Maslach Burnout Scale were significantly high, and personal achievement scores were low in physicians who stated that the participants had GI symptoms.
Conclusion:It was determined that the surgeons, physicians on duty for 6 or more in a month had significant high burnout and perceived stress levels. Also both burnout and perceived stress levels were high in physicians with any gastrointestinal symptom. Thus, the physicians facing hard working conditions with higher perceived stress and burnout syndrome were affected not only in psychological dimension but also physical consequences as gastrointestinal symptoms.
Keywords:Burnout, Perceived Stress Scale, Gastrointestinal Symptom