Deneyim kavramı bağlamında eğitim mekanları üzerine bir inceleme: Montessori kuramı ve Hertzberger ilkokul mekanları
An examination on educational spaces in the context of experience: Montessori theory and Hertzberger primary school spaces
Yazar: AYBİKE SAYIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KAYA SÖNMEZLER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Eğitim mekanları, eğitim-öğretim süreçlerinin temel parçalarından biridir. Eğitim mekanlarının kalitesi, bireylerin öğrenme süreçlerinde önemli etkilere sahiptir. Eğitimin temeli ise bireylerin yaşantısında gelişim ve öğrenme açısından önemli bir evre olan ilkokul çağında atılır. Çocuklar bu dönemde toplum yaşantısına ait kuralları, sorumluluk almayı, birçok davranış, beceri ve akademik bilgiyi edinirler. İlkokul mekanları bu sebeple geliştirilmeli, çocuklar açısından anlamlı, verimli ve yararlı kılınmalıdır. 
Eğitim mekanlarının biçimlenmesinde, eğitim psikolojisi kapsamında yer alan öğrenme ve gelişim üzerine yapılan çalışmaların, gelişen çağdaş eğitim kuramlarının ve mimari tasarım yaklaşımlarının etkili olduğu görülmektedir. 20. yüzyılın ortalarına doğru, psikoloji, eğitim ve mimaride yaşanan gelişmeler, "deneyim kavramı" ekseninde kesişerek, eğitim mekanlarının biçimlenmesinde pedagojik temelli yaklaşımların açığa çıkmasında rol oynamıştır. 20. yüzyılın başlarından itibaren, gelişim ve öğrenme psikolojisine ilişkin çalışmalarda, bireyin aktif kalarak ve deneyimleyerek bilgiyi yapılandırdığı, zihinsel gelişim için deneyim kavramının temel olduğu ortaya konulmuştur. Bu duruma paralel olarak, Waldorf, Reggio Emilia ve Montessori gibi günümüzde de güncelliğini koruyan, birey ve deneyim odaklı çağdaş eğitim yaklaşımları, eğitim pratiğinde yerini bulmuştur. 20. yüzyılın ortalarına doğru modern mimarinin gelişiminde ise dolaysız insan deneyimini dışlayan uygulamalara yönelik eleştiriler ortaya çıkmış ve tasarımlarını, mekansal deneyim kurgusu üzerine temellendiren mimarlar ve akımlar, mekan biçimlenmesinde etkili olmuştur.  
Tez çalışması, eğitim mekanlarının biçimlenmesinde temel etken alanlar olan psikoloji, eğitim-öğretim ve mimarlık üçgenine; kapsam olarak temel eğitim kurumu ilkokul mekanları üzerinden bakmayı ve bu kapsamı, bireylerin gelişim ve öğrenmelerinde temel olan "deneyim kavramı" perspektifinden okumayı amaçlamıştır. İlkokul mekanlarında, verimli ve çocukların doğasına uygun bir öğrenme ortamı sağlanması amacıyla, mekansal deneyimi sağlamaya yönelik temel alınacak mimari bileşenlerin ve stratejilerin izlerinin sürülmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda çalışmada, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, çocukların mekansal deneyimini sağlamaya yönelik okul tasarımlarını şekillendiren ve tasarımlarında deneyim odaklı Montessori eğitim kuramı ilkelerinin yansımaları görülen Herman Hertzberger'in tasarladığı ilkokul mekanları incelenmiştir. İncelenen ilkokul mekanlarında, mekansal deneyimi sağlamaya yönelik başvurulan tasarım ilkelerine ve mimari bileşenlere ait bulgular, tezin sonuç bölümünde değerlendirilmiştir.

Abstract:
Educational spaces are one of the basic parts of education and training processes. The quality of educational spaces has important effects on individuals' learning processes. The foundation of education is laid in the age of primary school, which is an important stage in the life of individuals, in terms of development and learning. In this period, children learn the rules of social life, taking responsibility, many behaviours, skills and academic knowledge. For this reason, primary school spaces should be developed and made meaningful, efficient and useful for children.
It is seen that studies on learning and development within the scope of educational psychology, developing contemporary educational theories and architectural design approaches are effective in shaping educational spaces. Towards the middle of the 20th century, developments in psychology, education and architecture intersected on the axis of "the concept of experience" and played a role in the emergence of pedagogically based approaches in the formation of educational spaces. Since the beginning of the 20th century, in studies on development and learning psychology, it has been revealed that the individual structures knowledge by remaining active and experiencing, and the concept of experience is the basis for mental development. In parallel with this situation, contemporary individualistic and experience-oriented educational approaches such as Waldorf, Reggio Emilia and Montessori, which are still up-to-date, have found their place in educational practice. Towards the middle of the 20th century, criticisms of practices that exclude direct human experience emerged in the development of modern architecture, and architects and movements that based their designs on the organization of spatial experience were effective in shaping the space.
This thesis aimed to look at the triangle of psychology, education-training and architecture, which are the main factors in the shaping of educational spaces through the primary school spaces of the basic educational institution, and to read this scope from the perspective of "the concept of experience", which is the basis for the development and learning of individuals. In this direction, the primary school spaces designed by Herman Hertzberger, who have shaped school designs to ensure the spatial experience of children since the second half of the 20th century, and whose reflections of experience-oriented Montessori educational theory principles are observed in his designs, were examined. The findings of the design principles and architectural components applied to provide spatial experience in the examined primary school spaces are evaluated in the conclusion part of the thesis.