Annenin çalışma durumu ve ebeveynin benimsediği cinsiyet rolü değişkenlerinin çocuğun cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargılarının gelişimi üzerindeki rolleri /
Yazar: DİLEK ÖZEN (ŞİRVANLI)
Danışman: PROF.DR. RÜVİDE BAYRAKTAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Anneler = Mothers ; Cinsiyet Rolü Envanteri = Gender Role Inventory ; Psikolojik testler = Psychological tests ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
İİ ÖZET Bu araştırmada çocuklarda cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıların gelişimi incelenmiştir. Araştırmanın amacı, annenin çalışıp çalışmamasının, çocukta cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıların gelişimi üzerindeki olası rollerini, kültürle arası karşılaştırmalara uygun bir araçla ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın diğer bir amacı ise, ebeveynin cinsiyet rolü değişkeninin, çocuğun cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları üzerindeki olası rollerini incelemektir. Ankara'nın Çankaya ilçesindeki 10 farklı ilkokuldan seçilen 240 denek, yaşları, cinsiyetleri ve annelerinin çalışma durumuna göre üç gruba ayrılmıştır. Bu üç grubun yaş ortalamaları sırasıyla 5 yaş 7 ay, 7 yaş 9 ay ve 10 yaş 8 aydır. Gruplar 40 kız ve 40 oğlan deneği içermektedir ve bunların yarısının annesi çalışmakta, diğer yarısının ise çalışmamaktadır. Annelerin yarısı lise mezunu iken diğer yarısı yüksek öğrenimlidir. Babaların ise tümü yüksek öğrenimlidir. Araştırmada Cinsiyet Kalıpyargı Ölçeği (Williams ve Bennet 1975) ve Bern Cinsiyet Rolü Envanteri (Bern 1974) veri toplamak amacıyla kullanılmıştır. Veriler iki farklı ANOVA kullanılarak analiz edilmiştir: birincisi 2x2x3x2, ikincisi ise 3x4 faktörlü grup desenine uygundur. Bulgular, 5 yaşındaki deneklerin cinsiyet özelliklerine ilşkin kalıpyargılara, diğer iki yaş grubundakilere kıyasla anlamlı olarak daha az sahip olduklarını göstermiştir. Bulgular ayrıca, (1) Deneklerin erkeklere ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları, kadınlara ait cinsiyet özellikleri ne ilişkin kalıpyargılardan daha iyi tanıdıkları; (2) Oğlan deneklerin erkeklere ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları, kız deneklerden daha iyi bildiklerini ve (3) Oğlan deneklerin erkeklere ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları, ka-III dınlara ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargılardan daha iyi tanıdıklarını (4) 5 yaş grubu denekleri erkeklere ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları, kadınlara ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargılardan daha iyi bildiklerini, (5)5 yaş grubu deneklerin kadınlara ait cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları, diğer iki yaş grubuna oranla daha az tanıdıklarını göstermiştir. Öte yandan annenin çalışıp çalışmaması ve ebeveynin cinsiyet rolü değişkenlerinin çocukların cinsiyet özelliklerine ilişkin kalıpyargıları üzerinde anlamlı herhangi bir rolü gözlenmemiştir. Araştırmanın bulguları, ilgili kuramsal çerçeve ve görgül araştırma bulguları ışığında, kültürlerarası bir temel üzerinde tartışılmıştır.

Abstract:
IV ABSTRACT The purpose of the present study was to investigate the effect of maternal employment on the development of sex-trait stereotypes in children with a device that is suitable to cross-cultural comparison. An additional purpose of the rese arch was to search the effect of parents' sex-role on children's sex-trait stereoty pes. A total of 240 subjects selected from 10 different primary schools in Çanka- ya-Ankara were divided into three groups on the basis of their age, sex and mater nal employment states. Thus three groups with mean ages 5 years 7 months, 7 ye ars 9 months, 10 years 8 months were formed. Groups consisted of 40 girls and 40 boys with half of them having employed and the other half having nonemployed houswife mothers. Half of the mothers had high school level and the other half had higher level education, while all fathers had higher level education. Sex Stereotype Measure (Williams and Bennett 1975) and Bern Sex Role In ventory (Bern 1974) were used for data collection. The data were analized using to seperate ANO VAs appropriate for 2x2x3x2 and 3x4 factorial group design. The results show that five years old subject, as compared with the other two groups had significantly less sex-trait stereotypes. The results also shown that (1) Subjects could identified male sex-trait stereotypes better than female sex-trait stereoty pes; (2) Boys could identify male sex-trait stereotypes better than girls, and (3) Boys could identify male sex-trait stereotypes better than female sex-trait stereoty pes. On the other hand, no significant effects of maternal employment and paren tal sex-role was observed on children's sex-trait stereotypes. The results were discussed on cross-cultural based with related theoritical vi ewpoints and emprical research results.