Üniversite öğrencilerinde bilişsel üçlü üzerinde doğal afet deneyimi ve kaygı düzeyi rolünün incelenmesi
Investigation of the role of natural disaster experience and anxiety level on the cognitive triad among university students
Yazar: GÜLBAHAR DEMİR KAYMAK
Danışman: DOÇ. DR. HANDAN NOYAN ; PROF. DR. MANSUR BEYAZYÜREK ; DOÇ. DR. FATMA KAYIM
BEYKOZ ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel üçlü = Cognitive triad ; Doğal afetler = Natural disasters ; Kaygı = Anxiety ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Doğal afet gibi travmatik yaşam olayları bireylerin psikolojik yaşantılarını ve dış dünyayı değerlendirme biçimi etkilemektedir. Üniversite öğrencilerinde doğal afet yaşantılarının bireylerin kaygı düzeyleri, bilişsel üçlü alt boyutları ("benlik algısı", "dünya algısı", "gelecek algısı") üzerine etkisini bir arada inceleyen bilinen çalışma yoktur. Bu doğrultuda çalışmamızda, üniversite öğrencilerinde doğal afetin ve kaygı düzeyinin bilişsel üçlü üzerindeki etkisi incelenmiştir. 
Çalışmamız, 18-30 yaş aralığında 277 üniversite öğrencisiyle (188'i kadın) yürütülmüştür. Mevcut örneklem ayrıca, afet yaşantısının varlığına (var, n=161; yok, n=131) göre iki alt gruba ayrılmıştır. Öğrencilerin benlik, gelecek ve dünyaya yönelik algıları Bilişsel Üçlü Envanteri (BÜE); kaygı düzeyleri, Beck Anksiyete Envanteriyle değerlendirilmiştir. Doğal afet ve kaygının bilişsel üçlü alt boyutları üzerindeki etkisini incelemek için MANOVA yürütülmüştür. Afet yaşayan grup, afete ilişkin deneyimlerine göre (afet anında yaralanma, ekonomik etkileri gibi) alt gruplara ayrılmış ve afete ilişkin deneyimlerin BÜE toplam puanı üzerindeki etkisini analiz etmek için, ANOVA ve t-testleri yürütülmüştür. 
BÜE boyutlarında kaygı düzeyi (p<0,01) ve doğal afet kategorilerine göre (p=0,03) anlamlı farklılaşma görülmüştür. Ancak, BÜE alt boyutları üzerinde doğal afet ve kaygı yaşantılarının anlamlı bir etkileşim etkisi gözlenmemiştir (p>0,05). Afet sırasında yaralanmanın (p=0,003), afetten sosyoekonomik olarak etkilenmenin (p=0,001), afet esnasında bir yakının yaralanmasının (p=0,005), afet bölgesinde yaşamanın (p=0,004) ve afet sonrası temel ihtiyaçların karşılanmamasının (p=0,001) bilişsel üçlüyü olumsuz yönde etkilemiştir. 
Bulgularımız, gençlerde afet ve kaygı yaşantılarının benlik, dünya ve gelecek algısı üzerinde olumsuz etkiye neden olduğunu ve afete ilişkin bazı deneyimlerin, bilişsel süreçleri olumsuz etkileyebileceğini göstermiştir.

Abstract:
Traumatic life events such as natural disasters affect individuals' psychological experiences and the way they evaluate the world. There is no known study that examines the effects of natural disaster experiences among university students on individuals' anxiety levels and cognitive triad sub-dimensions ("view of self", "view of world", "view of future"). In this regard, in our study, the effect of natural disaster and anxiety level on the cognitive triad of university students was examined.
Our study was conducted with 277 university students (188 of them are female) between the ages of 18-30. The current sample was further divided into two subgroups according to the presence of disaster experience (yes, n=161; no, n=131). Students' views of self, future and world are measured by the Cognitive Triad Inventory (CTI); Anxiety levels were assessed with the Beck Anxiety Inventory. MANOVA was conducted to examine the effects of natural disaster and anxiety on the cognitive triad subscales. The disaster-related group was divided into subgroups according to their disaster-related experiences (such as; injury during the disaster, economic effects), and ANOVA and t-tests were conducted to analyze the effect of disaster-related experiences on the CTI total score.
A significant difference was observed in CTI dimensions according to anxiety level (p<0,01) and natural disaster categories (p = 0.03). However, no significant interaction effect of natural disasters and anxiety experiences was observed on the CTI sub-dimensions (p>0.05). Being injured during the disaster (p=0.003), being affected socioeconomically by the disaster (p=0.001), having a relative injured during the disaster (p=0.005), living in the disaster area (p=0.004) and not obtaining basic needs after the disaster (p=0.001) are cognitive factors. It negatively affected the cognitive triad.
Our findings showed that disaster and anxiety experiences in young people have a negative impact on their view of self, world and future, and some disaster-related experiences may negatively affect cognitive processes.