Yörük/Türkmen kültüründe Şamanizm etkilerinin sahne göstergeleri bağlamında yorumu ve bir uygulama
Yuruk/Turkmen interpretation of the effects of Shamanism in the nomadic culture by the semiotic analysis of scene and a practice
Yazar: SEÇİL ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. TÜREL EZİCİ
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tiyatro Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Gösterge bilim = Semiotics ; Hikaye anlatma = Story telling ; Oyunculuk = Acting ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; Türkmenler = Turkomans ; Yörükler = Yuruks ; Şamanizm = Shamanism

Özet:
Şamanizm, Orta Asya'dan Anadolu'ya gelen konargöçer Yörük-Türkmen topluluklarda
izlerine hala rastladığımız; Anadolu dışındaki birçok coğrafya ve kültürde de hala geniş
ölçüde izleri görülen eski bir inanış biçimidir. Bu izler günümüzde konargöçer
toplulukların kültüründe vegünlük yaşamında, ritüellerden, geleneklerden göreneklere,
efsanelerden, destanlara, musikiye, el sanatlarına, doğal ilaçlardan şifalandırma
yöntemlerine kadar ortak birçok benzerlik göstermektedir. Bu sanat çalışmasının temel
amacı, Balıkesir-Edremit Körfez'i ve Kazdağı (İda Dağı) yöresi Yörük-Türkmen
topluluklarda şamanist ögeleri bulmak, etkileşim noktalarını belirlemek ve benzerliklerini
saptamaktır. Elde edilen göstergelerin yöreye ait Sarıkız Efsanesi'ni konu alan, araştırma-
yorum-uygulama süreciyle paralel olarak Türel Ezici tarafından yazılan "İda'nın Azizesi
Sarıkız'ın Hikayesi..." adlı orijinal metnin sahne performansıyla somutlanmasıdır.
Metnin sahne uygulamasında çevre düzeni şaman ritüelinin Yörük-Türkmen kültüründe ve
günlük yaşamında karşılığı olan gösterenler ile kurulmuştur. Uygulamanın dramaturgi ve
reji yöntemi hikaye/destan anlatıcılığının teknik ve estetik özellikleri gözetilerek açık
biçim, göstermeci üslup üzerinden oluşturulmuştur. Sahnelemede oyunculuk biçemi,
oyuncuların bireysel ve toplu doğaçlamalarıyla elde edilerek, şamanın ses, söz, hareket
kullanımının otantik hikaye/destan anlatıcılığındaki karşılıkları belirlenmiştir. Bu veriler
ışığında Yörük-Türkmen kültüründe söz, ses, beden, hareket düzleminde şamanik yorum
ve ifadenin olanakları araştırılmış, benzerlikler tespit edilerek şamanik göstergelerden
oluşan bir sahne performansına ulaşılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Yörük-Türkmen, kültür, şamanizm, efsane, Sarıkız, performans

Abstract:
Shamanism is an ancient form of belief that we can still find traces of in the nomadic
Yuruk/Turkmen communities who came to Anatolia from Central Asia; and whose traces
are still widely seen in many geographies and cultures outside of Anatolia. These traces
show many similarities in the culture and daily life of nomadic communities today, from
rituals, traditions to customs, legends, epics, music, handicrafts, natural remedies and
healing methods. The main purpose of this art project to find shamanistic elements in the
Yuruk/Turkmen communities of Balıkesir-Edremit Bay and Kazdağı (Mountain of Ida)
regions, to discover their interaction points and to determine their similarities. It is the
concretization of the original text titled "The Story of Sarıkız, the Saint of Ida..." written by
Türel Ezici in parallel with the research-interpretation-implementation process, which is
about the Sarıkız Legend of the region.
In the stage application of the text, the environmental plan was established with the
signifiers that correspond to the shaman ritual in the Yuruk-Turkmen culture and daily life.
The dramaturgy and directorial method of the application was formed through the tectonic
style and demonstrative acting style, considering the technical and aesthetic features of
story/epic narration. The style of acting in staging was obtained by the individual and
collective improvisations of the actors, and the equivalents of the Shaman's use of voice,
word and movement in authentic story/epic narration were determined. In the light of these
data, the possibilities of shamanic interpretation and expression in terms of word, voice,
body, movement in the Yuruk-Turkmen culture were investigated, similarities were
determined and a stage performance consisting of shamanic indicators was reached.
Keywords: Yuruk-Turkmen, culture, Shamanism, legend, Sarıkız, performance