Beş faktör kişilik özellikleri açısından tüketici sinizmi ve tüketici boykot davranışının incelenmesi
In terms of five factor personality traits consumer cynicism and consumer boycott behavior examination
Yazar: AYSEL ELİTOK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN KESER
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Tüketici sinizmi, tüketicilerin işletmelerin fırsatçı olduğu düşüncesiyle geliştirdikleri şüphe, güvensizlik ve memnuniyetsizlik gibi olumsuz duygular olarak tanımlanmaktadır. Tüketici boykotu, bir grubun birtakım amaçları doğrultusunda belirli bir ürün veya hizmeti satın alınmasına engel olmak amacıyla diğer tüketicileri uyarma girişimi olarak açıklanmaktadır. Kişilik, bireyde doğuştan var olan ve yaşantı sonucu kazanılan, onu diğer insanlardan ayıran özellikler olarak tanımlanmaktadır. Son yıllarda öne çıkan beş faktör kişilik özellikleri bir kişilik teorisidir ve tüketicilerin, tüketim eğilimlerinde önemli bir unsur oluşturmaktadır.  Bu çalışmada, beş faktör kişilik özellikleri açısından tüketici sinizmi ve tüketici boykot davranışının incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye' de yaşayan 18 yaş ve üzeri insanları kapsamaktadır. Araştırma online anket yöntemi kullanılarak toplam 703 tüketiciyle gerçekleşmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin analizinde Amos 22.0 ve SPSS 25.0 paket istatistik programlarından yararlanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin normallik dağılımına bakılmıştır. Ölçeklerin basıklık ve çarpıklık değerleri -1,5 ve + 1.5 değerleri arasında olduğu dağılımın normal olduğu görülmüştür. Ölçeklerin güvenirlik katsayılarının hesaplanmasında Cronbach Alpha katsayılarına bakılmıştır. Tüketici sinizmi (α =0.858) iyi derecede, Tüketici boykot davranışları (α =0.928) çok iyi derecede, beş faktör kişilik özellikleri (α =0.735) iyi derecede güvenilir olarak hesaplanmıştır. Araştırmada tüketicilerin sinizm düzeylerinin 3,74,  tüketici boykot davranışı düzeylerinin 4,18 ve beş faktör kişilik özellikleri boyutları düzeylerinin dışadönüklük 3,56, uyumluluk 3,71, sorumluluk 3,52, nevrotiklik 2,73 ve açıklık 3,67 olduğu tespit edilmiştir.  Çalışmada uygulanan güvenilirlik ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda araştırma değişkenlerinin iyi ve çok iyi derecede güvenilirliğe sahip olduğu ve uyum iyiliği değerlerinin de tüketici sinizmi ve tüketici boykot davranışları ölçeğinin iyi uyum sınırları içerisinde, beş faktör kişilik özellikleri ölçeğinin düşük uyum sınırlarında çıktığı görülmüştür. Yapılan analiz sonuçlarına göre beş faktör kişilik özellikleri ölçeğinin nevrotiklik boyutu hariç diğer boyutların tüketici boykot davranışı üzerinde pozitif yönde etkilediği; tüketici sinizmi üzerindeki etkisinde ise tüm boyutların pozitif yönde olduğu belirlenmiştir. Tüketici sinizminin de tüketici boykot davranışını üzerindeki etkisinin pozitif olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Consumer cynicism is defined as the negative emotions such as suspicion, distrust and dissatisfaction that consumers develop because they think that businesses are opportunistic. Consumer boycott is defined as a group's attempt to stimulate other consumers in order to prevent them from purchasing a certain product or service for certain purposes. Personality is defined as the characteristics that are innate in the individual and that he/she gains as a result of experience and that distinguish him/her from other people. Five factor personality traits, which have come to the fore in recent years, is a personality theory and constitutes an important factor in the consumption tendencies of consumers.  This study aims to examine consumer cynicism and consumer boycott behavior in terms of five factor personality traits. The research covers people aged 18 and over living in Turkey. The research was conducted with a total of 703 consumers using online survey method. Amos 22.0 and SPSS 25.0 package statistical programs were used to analyze the data obtained within the scope of the research. The normality distribution of the scales used in the research was examined. It was observed that the kurtosis and skewness values of the scales were between -1.5 and + 1.5 values and the distribution was normal. Cronbach Alpha coefficients were used to calculate the reliability coefficients of the scales. Consumer cynicism (α =0.858) was calculated as good, consumer boycott behaviors (α =0.928) was calculated as very good, and five factor personality traits (α =0.735) was calculated as good. In the research, it was determined that consumers' cynicism levels were 3.74, consumer boycott behavior levels were 4.18, and five-factor personality trait dimensions were extraversion 3.56, agreeableness 3.71, responsibility 3.52, neuroticism 2.73 and openness 3.67. As a result of the reliability and confirmatory factor analyses applied in the study, it was seen that the research variables had good and very good reliability and the goodness of fit values were within the good fit limits of the consumer cynicism and consumer boycott behaviors scale and within the low fit limits of the five factor personality traits scale. According to the results of the analysis, except for the neuroticism dimension of the five-factor personality traits scale, the other dimensions have a positive effect on consumer boycott behavior, while all dimensions have a positive effect on consumer cynicism. The effect of consumer cynicism on consumer boycott behavior was also found to be positive.