Kâkâîliğin menşei ve Anadolu Alevîliği ile etkileşimi
Origin of Kâkâî and its interaction with Anatolian Alevîsm
Yazar: MEHMET SAİT ATILGAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKERYA SARIBULAK
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam ve İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Günümüz İslâm dünyasında, özellikle Batı İran, Anadolu, Kuzey Irak ve Suriye bölgelerinde, hem Sünni hem de Şii anlayışından önemli ölçüde farklı inanç grupları ortaya çıkmıştır. Bu gruplar, özellikle XII-XV. yüzyıllarda Moğol istilasının yol açtığı karmaşa ortamında ve diğer birçok etmene bağlı olarak ortaya çıkmış olup, günümüze kadar varlıklarını sürdürebilmişlerdir. Özellikle Anadolu'da Alevî/Bektaşî, Batı İran'da Ehl-i Hak ve Kuzey Irak'ta Kâkâî, Şabak gibi gruplar, hem tarihsel kökenleri hem de yaşayan inanç ve kültür özellikleri açısından çeşitli disiplinlere mensup araştırmacıların ilgisini çekmişlerdir. Bu gruplar, kendilerine özgü inanç sistemleri, ritüeller ve kültürel öğelerle dikkat çekerken, bölgesel ve tarihsel bağlamlarda şekillenen kimlikleriyle öne çıkmışlardır. Bu bağlamda Kâkâî inanışı, hem İran hem de Ortadoğu'da köklü ve kendine özgü bir inanç biçimi olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle, Kâkâî inanışı dinler tarihi bağlamında zaman zaman senkretik bir inanç olarak değerlendirilebilir. Bu inanış, farklı dinî inançların ve uygulamaların bir karışımından ortaya çıkmıştır. Kâkâîlerin dışa kapalı niteliği, katı ritüeller içermesi ve belirli bir etnik grup tarafından daha yaygın bir şekilde benimsenmesi, bu inanışın uzun yıllardır aynı bölgede varlığını sürdürmesine katkıda bulunmuştur. Tarihsel bir perspektifle incelendiğinde, bu inanışın Alevîlikle önemli etkileşimler içinde olduğu gözlemlenmiştir. Bu bağlamda "Kâkâîliğin Menşei ve Anadolu Alevîliği İle Etkileşimi" başlıklı tezimiz, Kâkâîlik inanışının kökenlerini ve Anadolu Alevîliği ile etkileşimlerini anlamak ve Alevîlik ile taşıdığı ortak noktaları belirlemek amacıyla bir araştırma sunmayı hedeflemektedir.

Abstract:
In today's Islamic world, especially in the regions of Western Iran, Anatolia, Northern Iraq and Syria, there are religious identity debates regarding belief groups that differ significantly from the orthodox understanding of Islam (Sunni and Shiite). These groups generally emerged in the 13th-15th centuries in the chaotic environment caused by the Mongol invasion and many other factors, and they continue to exist until today. In particular, groups such as Alevî/Bektashi in Anatolia, Ahl-e Haqq in Western Iran and Kâkâî and Shabak in Northern Iraq attract the attention of researchers from various disciplines in terms of both their historical origins and their living belief and cultural characteristics. While these groups draw attention with their unique belief systems, rituals and cultural elements, they stand out with their identities shaped in regional and historical contexts. In this context, the Kâkâî belief is recognised as a deep-rooted and unique form of belief in both Iran and the Middle East. For this reason, the Kâkâî belief can sometimes be considered as a syncretic belief in the context of the history of religions. This belief has emerged from a mixture of different religious beliefs and practices. The closed nature of the Kâkâî, their strict rituals, and the more widespread adoption by a particular ethnic group have contributed to the persistence of this belief in the same region for many years. When analysed from a historical perspective, it has been observed that this belief has significant interactions with Alevîsm. In this context, the thesis titled "The Origin of Kâkâîlik and its Interaction with Anatolian Alevîsm" aims to present a research to understand the origins of the Kâkâîlik belief and its interaction with on Anatolian Alevîsm and to identify the common points it has with Alevîsm.