Ortaokul Türkçe ders kitaplarının işlevsel dil bilgisi bakımından incelenmesi
Secondary school Turkish textbooks examination in terms of functional grammar
Yazar: ŞEYMA SERT
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ZEKİ GÜVEN
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; İşlevsel dil bilgisi = Functional grammar

Özet:
Bu çalışmanın amacı ortaokul Türkçe ders kitaplarının işlevsel dil bilgisi bakımından 
incelenmesidir. Tüm ilkokul ve ortaokul öğrenci ve öğretmenlerinin erişimine açık olan EBA 
üzerinden rastgele ortaokulun her sınıf düzeyinden seçilmiş birer Türkçe ders kitabı çalışma 
örneklemi olarak belirlemiştir. Çalışma konusu işlevsel dil bilgisi üzerine Türkçe alanında 
uzmanların görüşü alınarak işlevsel dil bilgisi özellikleri 8 maddesi belirlenmiştir. İşlevsel dil 
bilgisi özellikleri 8 maddesine göre ders kitapları nitel araştırma modeli çevresinde doküman 
incelemesi veri toplama yöntemi kullanılarak incelenmiştir. İncelemeye göre ortaokul Türkçe 
ders kitapları işlevsel dil bilgisi özellikleri maddelerinden en çok 7 (Öğrenci etkin katılım 
sağlar.) ve 8 numaralı (Öğrenciler zihinsel becerilerini kullanır.) maddelere uyar ve en az ise 6 
numaralı maddeye (Öğrenci motivasyonunu sağlamak için iş birlikli öğrenme etkinliklerine yer 
verilir.) uyar. 7 ve 8 numaralı maddeleri sırasıyla 3 numaralı madde (Konuşmayı/yazıyı 
anlamlandırma ve doğru ve etkili kendini ifade becerilerini kazandırmayı hedefler.), 2 (Dil 
bilgisinin nerede, nasıl ve ne zaman kullanılması gerektiği öğrencilere öğretilir.), 1 (Dil bilgisi 
biçim, anlam, kullanım boyutlarıyla bir bütün ele alınır.), 4 (Dil bilgisi 4 temel beceri ile bir 
metin çevresinde ele alınır.) ve 5 numaralı (Dil bilgisi yapıları farklı iletişim bağlamlarında 
örneklendirilir.) maddeleri takip eder. İncelenen ortaokul Türkçe ders kitapları 3, 2, 1, 4, 5 ve 
6 numaralı maddelere yeterince uymaz. Buna göre ortaokul Türkçe ders kitaplarının işlevsel dil 
bilgisine yeterince uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine secondary school Turkish textbooks in terms of 
functional grammar. A Turkish textbook randomly selected from each grade level of the 
secondary school was selected as the study sample via EBA, which is accessible to all primary 
and secondary school students and teachers. 8 items of functional grammar features were 
determined by taking the opinions of experts in the field of Turkish on the subject of the study, 
functional grammar. According to article 8 of functional grammar features, textbooks were 
examined using the document analysis data collection method around the qualitative research 
model According to the review, secondary school Turkish textbooks comply most with articles 
7 (Students actively participate) and 8 (Students use their mental skills) among the items of 
functional grammar features, and least comply with article 6 (Cooperative learning activities 
are included to ensure student motivation) comply. The 7th and 8th articles followed by in order 
article 3 (It aims to make sense of speaking/writing and to gain the ability to express oneself 
correctly and effectively), article 2 (Students are taught where, how and when grammar should 
be used), article 1 (Grammar is handled as a whole with its form, meaning and usage 
dimensions), article 4 (Grammar is discussed around a text with 4 basic skills) and article 5 
(Grammar structures are exemplified in different communication contexts). The examined 
secondary school Turkish textbooks do not comply sufficiently with items 3, 2, 1, 4, 5 and 6. 
Accordingly, it has been concluded that secondary school Turkish textbooks are not adequately 
suitable for functional grammar.