Adölesanlarda televizyon, bilgisayar/video oyunu gibi medya kaynaklarının kullanımı ile besin tüketim durumu arasındaki ilişkinin incelenmesi
Assessment of relationship between usage of media resources such as television, computer/video game and food consumption in adolescents
Yazar: FATMA KARTAL
Danışman: PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı / Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Ergenler = Adolescents ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Medya = Media ; Obezite = Obesity ; Televizyon = Television ; Video oyunları = Video games

Özet:
Kartal, F. Adölesanlarda Televizyon, Bilgisayar/Video Oyunu gibi Medya Kaynaklarının Kullanımı ile Besin Tüketim Durumu Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Diyetetik Programı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2017. Bu çalışma adölesanların medya araçları (televizyon, bilgisayar vb.) kullanımı sırasında tükettikleri besinlerin miktarlarını ve çeşitlerini tanımlamak, tüketilen besinlerin enerji ve besin öğesi içeriği ile obezite arasındaki ilişkiyi incelemek, medya araçları kullanımı sırasında alınan enerji ve besin öğelerinin, günlük alıma olan katkısını değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Çalışmaya 11-18 yaşları arasında internet kafeye giden 73 adölesan dahil edilmiştir. Adölesanlara internet kafede bilgisayar başındayken ulaşılıp; medya araçları kullanımı sırasındaki ve bir günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Ayrıca besin tüketim kaydı ile aynı gündeki fiziksel aktivite düzeyleri kaydedilmiştir. Besin tüketim kayıtlarından, enerji ve besin öğesi alımının gereksinmelerini karşılama durumları hesaplanmıştır. Çalışmaya katılan adölesanların vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel çevresi ölçümleri alınmış ve beden kütle indeksi değeri hesaplanmıştır. Adölesanların medya araçlarını kullanımı sırasında tükettikleri kek, pasta, kurabiye çeşitlerinin günlük tüketime katkısı erkeklerde %73,5±40,5, kızlarda %50,3±47,2 'dir. Aynı zamanda medya araçları kullanımı sırasında tüm adolesanlarda yağlı tohumların tüketiminin (erkeklerde %48±51,8 ve kızlarda %57,4±47,5); özellikle kızlarda tatlı besinler (%53,7±44,4) ve katı yağın  (%46,2±47,7) günlük tüketime önemli oranda katkı sağladığı bulunmuştur. Adölesanların medya araçları karşısında daha az yumurta (erkeklerde %6,5±19,8 ve kızlarda %19,4±37,9), kurubaklagil (erkeklerde %11,1±33,3 ve kızlarda %20,0±42,1), daha az süt ve süt ürünleri (erkeklerde %11,9±27,3 ve kızlarda %33,9±41,1), daha az sebze (erkeklerde %21,8±29,2 ve kızlarda %28,6±39,0) tükettikleri bulunmuştur (p<0,05). Medya araçları karşısında tüketilen besinlerin enerji ve yağ içeriği ile obezite arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<0,05). Ayrıca internet kafede kalma süresi ile medya araçları kullanımı sırasında alınan enerji pozitif yönde ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Adölesanların daha sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri ve ileriki yaşamlarında kronik hastalıklara yakalanma riskinin azaltılmasında; medya araçları karşısında geçirdikleri sürenin ve tükettikleri besinlerin düzenlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 

Anahtar kelimeler: adölesan, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite, medya araçları, obezite

Abstract:
Kartal, F. Assessment of Relationship between Usage of Media Resources such as Television, Computer/Video Game and Food Consumption in Adolescents. Hacettepe University Institute of Medical Sciences, Dietetic Program, Master Thesis, Ankara, 2017. The present study was aimed to define the quantities and types of foods consumed by adolescents during use of media tools (television, computer, etc.), to examine the relationship between energy and nutrient intake and obesity, and to evaluate the contribution of energy and nutrient intake during the use of media tools to daily energy and nutrient intake. A total of 73 adolescents aged between 11-18 years and who visits an internet cafe, were included in the study. Participants were evaluated when they were using a computer in an internet cafe, food consumptions during the use of media tools were recorded. Additionally, 24-hour dietary recall and 24-hour physical activity recall was administered in the same day. Daily energy and nutrient intake and their percentage of recommended daily allowance were calculated from food records. Body weight, height, and waist circumference measurements were collected and body mass index values were calculated. During the use of media, contribution of cake, pastry and cookie type foods to daily consumption were found 73,5±40,5% in boys and 50,3±47,2% in girls. At the same time, consumption of oily seeds in both boys and girls, (48±51,8% in boys and 57,4±47,5% in girls), consumption of sweet foods in girls (53,7±44,4%) and saturated fat consumption (46,2±47,7%) during the use of media tools were contributed to the daily consumption significantly. It was found that, adolescents consumed less egg,  legumes, milk and dairy products, and vegetables in front of the media tools ( 6,5±19,8%, 11,1±33,3%, 11,9±27,3%, 21,8±29,2% in boys; 19,4±37,9%, 20,0±42,1%, 33,9±41,1%, and 28,6±39,0% in girls, respectively) (p<0,05).  A significant correlation was observed between the energy and fat content of foods consumed in front of media tools, and obesity (p<0,05). Also, a positive correlation was found between the time spend in the internet cafe and energy intake during the use of the media tools (p<0,05). It was concluded that, the time spend in front of the media tools, and foods consumed during this time by adolescents should be arranged so they can maintain a healthier life and reduce the risk for chronic diseases in the adulthood.

Key words: adolescent, nutritional habits, physical activity, media tools, obesity