Enerji piyasasında fiyat politikaları ve ekonomik büyüme ilişkisi
The relation between energy prices and economic growth in energy market
Yazar: DENİZ AYTAÇ
Danışman: DOÇ. DR. M. CAHİT GÜRAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy ; Maliye = Finance
Dizin: Büyüme = Growth ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Elektrik enerjisi = Electrical energy ; Enerji ekonomisi = Energy economy ; Enerji piyasası = Energy market ; Enerji politikaları = Energy policies ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Fiyat = Price ; Fiyat politikası = Price policies ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Yapısal kırılmalar = Structural breaks

Özet:
Enerji kaynaklarının coğrafi olarak eşitliksiz dağılımı ve kıtlığının yanı sıra enerji piyasalarının yapısı ve taşıdığı riskler piyasaları alternatif yapılanmalara ve kamu müdahalesine yöneltmiş ve farklı enerji fiyat oluşumlarını doğurmuştur. Maliyet, rekabet, uluslararası ve ulusal fiyatlar olarak genelleştirebileceğimiz fiyat oluşumları arasında ülkelerarası bazda en çok farklılaşma ise ulusal fiyatlar söz konusu olduğunda görülmektedir. Ulusal fiyatlar arasındaki bu farklılaşma ise temelde kamu müdahale araçlarının fiyat mekanizmasına etkisi özelde ise vergi uygulamaları ve enerji tüketimi üzerindeki değişen vergi yüküne bağlıdır. Bu yapı bir yandan enerji talebinin esnek olamyan yapısı nedeni ile vergi hasılatının arttırırken, diğer yandan çevresel dışsallıkların içselleştirilmesi, gelir dağılımı ve büyüme politikaları ile çelişebilmektedir. Böyle bir çelişkinin Türkiye özelinde var olup olmadığı ise tezimizde, enerji fiyatları, enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki Yapısal kırılma, Granger nedenselliği ve VAR analizi yöntemleri ile incelenmiş ve sonuçta elektrik tüketiminden reel GSYİH`ya doğru çift yönlü bir nedenselliğin olduğu, ayrıca yine ekonomik büyümeden elektrik fiyatlarına doğru tek yönlü bir Granger nedenselliğin olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar ışığında, elektrik tüketimi ve ekonomik büyüme doğrudan bir diğerini etkilerken, enerji fiyatlarının ekonomik büyüme üzerindeki rolü ihmal edilebilir niteliktedir. Söz konusu özellik vergi ve fiyat politikaları ile kamunun hedeflediği finansman dışında kalan hedeflere ulaşmasını olumsuz yönde etkilerken, kamu finansmanı açısında ise enerji vergileri verimli kaynaklar olabilmekte ve büyümeyi olumsuz yönde etkilememektedir.

Abstract:
Unequal distribution geographically and shortage of energy sources as well as structure and risks carried of energy markets has lead markets to direct alternative structuring and governmental interventions and has formed different energy prices. Maximum differentiation among price forms which may be generalized as cost, competition, international and national prices on an international basis has been seen when national prices come to the fore. This differentiation between national prices has depends on influence of governmental intervention tools on price mechanism in general and depends on changing tax loads on tax applications and energy consumption specifically. While this structure is increasing tax revenue because energy has negative price flexibility on one hand, it is contrast with becoming internalization of externalities, income distribution and developing policies on the other hand. In our thesis, it has been investigated whether such an contradiction exists or not in view of relation between energy prices, energy consumption and economical development; structural break, and by means of Granger causality and VAR analyzing methods and it has been found that a bidirectional Ganger causality exists from electricity consumption towards real GDP and also a unidirectional Ganger causality exists from economical development towards electricity prices. Under the light of these results, while electricity consumption and economical development are affecting to each other directly, the role of power prices on economical development may be ignored. This feature can affect reaching targets aimed by government apart from finance through tax and price policies negatively; however energy taxes can be efficient sources for public finance and do not affect development negatively.