Endüstri 4.0 bileşenlerinin kontrol faaliyetlerine etkisi: Bir araştırma
The effect of Industry 4.0 components on control activities: A survey
Yazar: ERDEM SAÇAN
Danışman: PROF. DR. FATMA LERZAN KAVUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Küreselleşme ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte insanlık çeşitli sanayi devrimleri yaşamıştır. Bu devrimlerin ilki buharlı makinelerin kullanılmasıyla gerçekleşmiştir. Ardından buharlı makinelerin yerini petrol, elektrik, doğalgaz gibi enerjilerle çalışan karmaşık makineler devralmış ve insanlığın ikinci sanayi devrimine geçişini sağlamıştır. Üçüncü sanayi devriminde ise bilgisayarların insan hayatına dâhil olmasıyla robotların kullanımı yaygınlaşmış ve üretim şekilleri değişmiştir. Son zamanlarda literatürümüze giren dördüncü sanayi devriminde ise (Endüstri 4.0) yapay zekâ ile yönetilen otonom robotlar üretim süreçlerine dâhil edilmeye başlamıştır.
Yapay zekânın yaygınlaşmasıyla birlikte bazı işkollarının bu durumdan olumsuz etkileneceği ve yeni işkollarının gelişip işletmeleri etkileyeceği düşünülmektedir. Bu bağlamda işletmelerin devamlılığını sürdürülebilmesi için önce dijital dönüşümlerini tamamlayıp mevcut rekabet ortamında yerlerini almaları oldukça önemlidir. Bununla birlikte işletmelerin sürdürülebilir yapılarını koruyabilmeleri etkin bir iç kontrol sisteminin kurulmasıyla mümkün olduğu yadsınamaz bir gerçektir. İç kontrol sistemi bulunmayan veya etkin bir şekilde işlemeyen işletmelerin varlıkları korunamayacak, etkin ve verimli kullanılamayacak, muhasebe verilerinin doğruluğu ve güvenilirliği sağlanamayacaktır. Bunların yanında yönetim politikalarına bağlılık azalacak ve işletmelerde muhasebesel hata ve/veya hile riski artacaktır. Etkin bir iç kontrol sistemine sahip olan işletmeler ise olası risk ve tehditlere karşı önlem alabilecek ayrıca risklere karşı daha güçlü ve dayanıklı hale gelecektir.
Bu çalışmada, Endüstri 4.0'ın teknoloji bileşenleri ile kontrol faaliyetleri kavramsal olarak ele alınmış ve aralarındaki mevcut ilişkinin anket çalışmasıyla ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Katılımcılarla derinlemesine görüşme yapılıp, yanıtlar içerik analiziyle değerlendirilerek yorumlanmıştır. Dijital dönüşümlerini tamamlayan işletmelerin, Endüstri 4.0'ın teknoloji bileşenlerine adapte olmasıyla birlikte kontrol faaliyetlerini de olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Yapılan analiz sonucunda, Endüstri 4.0 teknoloji bileşenlerinin kullanılması ile kontrol faaliyetleri performansı arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Endüstri 4.0'ın teknoloji bileşenlerinin kullanım düzeyinin sektörlere göre farklılaştığı sonucuna varılmıştır. Son olarak, konu ile ilgili birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
With the development of globalization and technology, humanity has experienced various industrial revolutions. The first of these revolutions took place with the use of steam machines. Then, steam machines were replaced by complex machines powered by energies such as oil, electricity and natural gas, enabling humanity to transition to the second industrial revolution. In the third industrial revolution, with the inclusion of computers in human life, the use of robots became widespread and production methods changed. In the fourth industrial revolution (Industry 4.0), which has recently entered our literature, autonomous robots managed by artificial intelligence have begun to be included in production processes.
As artificial intelligence becomes widespread, it is thought that some business lines will be negatively affected by this situation and new business lines will develop and affect businesses. In this context, it is very important for businesses to first complete their digital transformation and take their place in the current competitive environment in order to maintain their continuity. However, it is an undeniable fact that businesses can maintain their sustainable structures by establishing an effective internal control system. The assets of businesses that do not have an internal control system or that do not operate effectively will not be protected, will not be used effectively and efficiently, and the accuracy and reliability of accounting data will not be ensured. In addition, adherence to management policies will decrease and the risk of accounting errors and/or fraud in businesses will increase. Businesses that have an effective internal control system will be able to take precautions against possible risks and threats and will become stronger and more resilient against risks.
In this study, the technology components and control activities of Industry 4.0 were discussed conceptually and it was aimed to reveal the existing relationship between them through a survey. In-depth interviews were conducted with the participants, and the responses were evaluated and interpreted through content analysis. It has been observed that businesses that have completed their digital transformation have a positive impact on their control activities as they adapt to the technology components of Industry 4.0. As a result of the analysis, it was determined that there was a positive and statistically significant relationship between the use of Industry 4.0 technology components and the performance of control activities. It was also concluded that the level of use of Industry 4.0's technology components differs according to sectors. Finally, some suggestions have been made on the subject.