Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çokkültürlü eğitim farkındalıkları ve uygulamaları
Multicultural education awareness and practices of social study teachers
Yazar: ASİYE YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT BAYRAM YILAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Eğitim faaliyetleri = Education activities ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin çokkültürlü eğitime yönelik farkındalıklarının ve çokkültürlü eğitim uygulamalarının değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada hem nicel hem de nitel araştırmayı barındıran karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırma evrenini Ağrı ilinde görev yapan 370 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Nicel verileri toplamak için gönüllü katılım gösteren 280 sosyal bilgiler öğretmenine 5'i demografik, 20 konu alanı ve 2 adet seçenekli olmak üzere toplam 27 sorudan oluşan "Çokkültürlü Eğitim Algı Ölçeği" uygulanmıştır. Nitel verileri toplamak için ise 4 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış form kullanılarak 15 sosyal bilgiler öğretmeniyle görüşme yapılmıştır. Ulaşılan veriler cinsiyet, kıdem, görev yeri, mezun olunan bölüm, eğitim durumu değişkenlerine göre incelenmiştir. Verilerin normal dağılım aralığında olduğu anlaşılmıştır. Bu sebeple verilerin analizinde parametrik tekniklerden t testi, ANOVA testi, Pearson korelasyon analizi ve regresyon analizleri kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sosyal bilgiler öğretmenlerinin çokkültürlü eğitim farkındalıkları cinsiyete, görev yerine, mezun olunan bölüme göre farklılıklar gösterdiği ancak öğrenim durumu ve mesleki kıdeme göre anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür. Nitel kısım bulgularında sosyal bilgiler öğretmenlerinin, çokkültürlü eğitime bakışlarının genel olarak olumlu olduğu, Türkiye'de çokkültürlü eğitim gerekliliğine inandıkları ve kendilerini çokkültürlü eğitimci olarak nitelendirdikleri görülmüştür. Öğretmenler çokkültürlü eğitime özellikle çok yönlü bakış açısı kazandırması ve evrensel değerleri ön plana çıkarması nedeniyle olumlu yaklaşmaktadırlar. Ancak suistimale açık bir konu olmasını ve dersten önce belli bir hazırlık gerektirmesi ise olumsuz özellikleri olarak değerlendirmektedirler. Öğretmenlerin çokkültürlülükle ilgili konularda en çok yaratıcı drama, altı şapkalı düşünme tekniği, örnek olay ve münazara tekniğini tercih etmeleri araştırmada ortaya konulan bir diğer önemli sonuçtur. Son olarak öğretmenler; öğrencilerin farklılıklara karşı ön yargılı olmasını, öğrencilerde yaşantı eksikliğini ve sosyal bilgiler ders kitabının bu konudaki beklentiyi tam olarak karşılamaması gibi nedenleri çokkültürlülük eğitiminde karşılaşılan en önemli sorunlar olarak belirtmişlerdir. Bu sorunlara çözüm olarak ise ders saatinin artırılması, müfredatın hafifletilmesi, okul gezileri yapılması, kitap içeriklerinin zenginleştirilmesi gibi öneriler ortaya çıkmıştır.

Anahtar Sözcükler: Çokkültürlülük, çokkültürlü eğitim, sosyal bilgiler

Abstract:
This study aims to assess the awareness of social studies teachers towards multicultural education and their multicultural education practices. The mixed method, which includes both quantitative and qualitative research, was used in the study. The universe of the research consists of 370 social studies teachers working in the province of Ağrı. In order to collect quantitative data, the "Multicultural Education Perception Scale" consisting of 27 questions, 5 of which is demographic, 20 subject areas and 2 options, was applied to 280 social studies teachers who participated voluntarily. In order to collect qualitative data, 15 social studies teachers were interviewed using a semi-structured form consisting of 4 questions. The data obtained were analyzed according to the variables of gender, seniority, place of duty, graduated department, and educational status. It was understood that the data were within the normal distribution range. For this reason, t-test, ANOVA test, Pearson correlation analysis and regression analyzes were used in the analysis of the data. Content analysis method was used in the analysis of qualitative data. According to the results of the research, it was seen that the awareness of multicultural education of social studies teachers differed according to gender, place of duty, graduated department, but did not differ significantly according to educational status and professional seniority. In the qualitative part findings, it was seen that the social studies teachers' perspectives on multicultural education were generally positive, they believed in the necessity of multicultural education in Turkey and described themselves as multicultural educators. Teachers approach multicultural education positively, especially because it brings a multi-faceted perspective and emphasizes universal values. However, they consider that it is a subject open to abuse and requires a certain preparation before the lesson as its negative features. Another important result of the research is that teachers mostly prefer creative drama, six hats thinking technique, case study and debate techniques on multicultural issues. Finally, teachers; They stated the reasons such as students' prejudice against differences, lack of experience in students and the fact that the social studies textbook does not fully meet the expectations on this subject as the most important problems encountered in multicultural education. As a solution to these problems, suggestions such as increasing the course hours, reducing the curriculum, making school trips, and enriching the contents of the books have emerged.

Keywords: Multiculturalism, multicultural education, social studies