Tek parti döneminde CHP'nin taşra örgütlenmesi ve merkez-taşra ilişkileri (1935-1945)
Provincial organization of republican people's party (CHP) in one party period and centre-provincial relations (1935-1945)
Yazar: TÜLAY AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CENGİZ ŞAVKILI
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Merkez-taşra ilişkileri = Core-periphery relations ; Siyasi partiler = Political parties ; Siyasi tarih = Political history ; Taşra = Provinces ; Taşra teşkilatı = Provinces organization ; Tek Parti Dönemi = Single Party Period

Özet:
Geçmişi 19. yüzyıla dayanan ve İngiltere'de ortaya çıkan siyasi partilerin zamanla demokrasiye evirilen yönetimler için vazgeçilmez bir unsur haline geldiği açıktır. Aynı zamanda demokrasinin en temel aygıtlarından da biri olarak kabul edilen siyasi partilerin devlet yönetimlerinde söz sahibi olması ile ideolojik aygıtlar haline gelmeleri de olası bir durum olmuştu. Böylece siyasi partiler, tek partili yönetimlerin yanı sıra demokratikleşmenin gelişimine paralel olarak ortaya çıkan çok partili rejimlerde de siyasal hayatı farklı şekil ve amaçlarla domine etmeye başlamıştır. Batıdaki gelişimine dayalı olarak Türk siyasi hayatında da İttihat ve Terakki Cemiyeti ile başlayan partileşme süreci, Müdâfaa-i Hukuk Cemiyetlerinin, kurtuluşu hedefleyen siyasal amaçları ile devam etmiş ve bu süreç Halk Fırkasının bu yapılar üzerinde şekillenmesi ile sonuçlanmıştır. Ancak aynı zamanda ülkede oluşan siyasal kültürün de baş mimarı konumunda yer alan Halk Fırkasının sistemli ve kurumsal bir parti yapısına bürünmesi, oldukça uzun ve zorlu bir zaman almıştır. Tek parti idaresi altında kurumsal yapılanmasına dikkat eden CHP'nin bir parti örgütü olarak; parti tabanı, yerel parti liderleri, parti elitleri ve parti örgütleri ile topyekûn incelemeye alındığı bu çalışmada partinin örgütsel işleyişi ve bu işleyişin parti merkezi ve parti örgütleri üzerindeki etkisinin nasıl olduğu irdelenmiştir.
	1935-1945 yılları arasında yaklaşık on yıllık bir zaman diliminde CHP örgütlerinin partileşme, seçim, propaganda, basın yayım, parti prensiplerini aktarma çalışmaları ile parti örgütlerinin donanım, teçhizat ve üye yapısının ele alındığı çalışmada; İstanbul, İzmir ve Ankara gibi görece gelişmiş iller dışında kalan taşra illeri dikkate alınmıştır. Bu illerdeki parti örgütlerinde yapılan iç mücadeleler, parti yönetimlerinin parti merkezi, halk ve bürokrasi kademeleri ile ilişkilerinin yanı sıra bu örgütlerin, parti merkezince benimsenmiş olan Kemalist ilkeleri ne oranda benimsediği ve halka aktardığı soruları irdelenmiştir. Bu incelemeler, Tek Partili Dönemin en önemli kayıtlarını oluşturan teftiş raporları, parti merkezi ve örgütler arasındaki yazışmalar, parti örgütlerinin merkeze gönderdikleri çalışma ve faaliyet raporları, yerel gazete ve dergiler ile halkevi dergileri, partinin tüzük ve nizamnameleri, anılar, dönem ile ilgili yapılmış olan araştırma ve inceleme makale, kitap ve yayınlar ile resmi kurum yayınlarının irdelenmesi ile yapılmıştır. 
	Çalışma sonunda bir siyasi parti olarak CHP'nin Tek Parti Dönemindeki kurumsal yapısına ve Cumhuriyet Döneminin kurucu öğesi ve ilk siyasal partisi olarak yapısal kökenlerine ışık tutulmuş olup, ayrıca şimdiye kadar yapılan CHP merkezli çalışmalara yerel örgütler üzerinden bir bakış sunulmaya çalışılmıştır. Böylece bir siyasi parti olarak CHP'nin kendisinden sonraki partileşme sürecine nasıl bir etkide bulunduğu ve çok partili hayata geçiş evresinde demokratik gelişimi ne oranda etkilediği soruları yanıtlanmıştır. Öte yandan tek partinin ideolojik amaçlarının taşrada yansıtılması sırasında parti örgütlerinin ülke genelinde bir gözetim ve bilgi kanalı olarak kullanıldığı da dikkate alınırsa, parti örgütlerindeki iç çekişmelerin siyasal kültür oluşumunu nasıl etkilediği sorusu da bu kapsamda yanıtlanmıştır. Parti merkezinin örgütler üzerindeki teftiş ve denetim mekanizmalarının nasıl çalıştığı ve merkezin örgütlerine ne oranda hükmedebildiği de yanıtlanan diğer sorulardan olmuştur. Bütün bu soruların yanıtlanması ve incelenmesi, dönemin tek partili özelliği unutulmadan ele alınmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Siyasal Parti, CHP, Kemalizm, Taşra, Örgüt, Seçim, Merkez, Çevre, Üyelik.

Abstract:
It is obvious that political parties whose past back go to 19 th century and showed up in England, became an essential factor for managements inverted to democracy. At the same time with having a voice in state management, political parties that are accepted as one of them ost basic instruments of democracy, also brings a possible situation as they are ideological instruments. In this way besides one party managements, multi-party regimes that showed up as paralel to development of democratization begin to dominate political life in different ways and for different aims. Based on its development in the West, in Turkish political life, the period of becoming a party that started with Party of Union and Progress continued with political targets of Country wide Resistance Organization aiming liberation and this period ended with embodiment of People's Party on these structures. However it took a rather long and hard time for People's Party taking a systematic and structural party shape for being a chief artchitect in political culture in the country. Republican People's Party will be taken under examination with party alignments, party leader, party elits and party organizations totally as a party organization paying attention to its institutional structuring under one party management as well as organizational process of party and how the effects of process on party centre and party organizations are, will be examined in this study. 
	In the study in which election, propaganda, media, publication, studies of party principal transshipments of Rebuplican People's Party organizations between the years of 1935-1945 as well as equipment, appliances and human structure of party organizations will be held, provincial provinces apart from relatively developed provinces such as İstanbul, İzmir and Ankara were taken into consideration. Besides civil strives done in party organizations in these provinces, it will be struggle to illuminate the relations of party managements with party centre, public and bureaucracy, the questions of at what rate Kemalist principals adopted by party centre were assimilated and transferred to public, will try to be answered. These examinations will be done with audit reports that form the most important records of one party period, correspondences between party centre and organizations, working and activity reports sent to the centre by party organizations, public newspapers, magazines with community centre magazines, regulations and directories of party, memories, research and examination article, book and publications about period with public enterprise publications. 
	At the end of study after the examination of datas organizational structure of Republican People's Party in One Party period as a political party and structural origin of it as founder factor and first political party of Rebuplic Period will be cleared up and studies done up to now based on Rebuplican People's Party will be out looked over local organizations. Accordingly as a political party the questions shuch as what kind of effect Rebuplican People's Party made on party period after itself and at what rate it affected democratic development during transition phase to multi-party life, will be answered. On the other hand as party organizations were used as a country wide observance and data source during reflecting of ideological aims of one party in provincial is taken into consideration, the question of how civil strives in party organizations affect political culture formation will be answered with in this scope. The other question that has to be answered is how inspection and controlling mechanisms of party centre on organizations works and at what rate it domains organizations. All these questions will be answered and examined whitout forgetting one party property of period.

Keywords: Political party, Republican People's Party, Kemalism, Provincial, Organization, Election, Centre, Surrounding, Membership.