Yerel bezelye genotiplerinin tanımlanması ve bazı agronomik özelliklerinin tespiti
Determination of some agronomic components and charactrization of local pea genotypes
Yazar: REYHAN KARAYEL
Danışman: Y.DOÇ.DR. HATİCE BOZOĞLU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
iYEREL BEZELYE GENOTİPLERİNİN TANIMLANMASI VEBAZI AGRONOMİK ÖZELLİKLERİNİN TESPİTİ*ÖZETBir ülkenin sahip olduğu yabani bitki türleri ve yerel köy çeşitleri mevcut kültürbitkilerinin özelliklerinin iyileştirilmesinde veya yeni çeşitlerin geliştirilmesinde gerekligenetik materyallerdir. Bitkisel üretimde devamlılık ancak bu materyallerin korunmasıylamümkün olacaktır. Bu nedenle zengin bir çeşitliliğe sahip olan ülkemizin bu kaynaklarınkoruması sürdürülebilir tarım ve yaşam için mutlak gerekliliktir. Bezelye önemli biryemeklik tane baklagil bitkisidir. Karadeniz Bölgesi ekolojisi bezelye yetiştiriciliği içinoldukça uygundur. Bu çalışma 2004-2005 yetiştirme döneminde bezelye yerelgenotiplerinin tanımlanması ve bazı agronomik özelliklerinin belirlenmesi amacıylaSamsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme arazisinde kurulmuştur.Deneme materyalleri Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Bitki Gen Bankasında saklananve Samsun' un farklı ilçelerinden kendimizin bizzat topladığı genotiplerden oluşmaktadır.Tohum ekimleri 11 Kasım tarihinde her genotip tek sıra olacak şekilde 5 muzunluğundaki sıralara sıra arası 50 cm ve sıra üzeri 15 cm mesafede yapılmıştır. Ekimlebirlikte dekara 4 kg N hesabıyla gübre verilmiştir. Yabancı otlar ihtiyaç duyulduğundaçapalanmıştır. Toplanan populasyonu tanımak amacıyla özelliklerin ferkanslarıçıkarılmıştır. Daha sonra UPOV ve CPVO' nun belirlediği şartlara göre genotiplerintanımlaması yapılmıştır. Bazı agronomik özellikler ve bunlar arasındaki ilişkileribelirlemek için ortalama standart hatalar bulunmuş ve korelasyon analizi yapılmıştır.Çalışılan yerel genotiplerde bitki boyu 57.5-173.2 cm, bitkide bakla sayısı 10.6-43adet, dal sayısı 1.4-7.8 adet, bakla uzunluğu 4.9-9.9 cm, baklada tane sayısı 4-7.6 adet,yaprak sayısı 31.6-225.2 adet, yaprak alanı 1577-16984 cm2, kuru sap ağırlığı 3.1-30 g,kuru yaprak ağırlığı 5.2-35.3 g, yaprak/sap oranı 0.9-2, kuru tane ağırlığı 5.3-30 g, 100tane ağırlığı 10.3-36.4 g, tanede protein oranı % 16.3-23.6 arasında değişmiştir. İncelenenözelliklerde görülen varyasyon, gerek yemeklik gerekse yemlik tiplerin geliştirilmesindebu kaynakların genetik materyal olarak kullanılabileceklerini göstermektedir.Anahtar kelimeler: Bezelye, tanımlama, agronomik özellikler* Bu araştırma OMÜ Araştırma Fonu tarafından desteklenmiştir.

Abstract:
iiDETERMINATION OF SOME AGRONOMIC COMPONENTS ANDCHARACTRIZATION OF LOCAL PEA GENOTYPES*ABSTRACTWild plant forms and local village cultivars in any country are necessary geneticmaterials in order to improving traits of present culture plants or developing newcultivars. Sustainibility in plant production, only will be provided with the preservationof these materials. Because of this reason, preservation of these sources of our countrywhich has rich genetic diversity is a necessity for sustainable agriculture and life. Pea isimportant genus in the grain legumes.Samsun ecological conditions is suitable to grownpea. This study was conducted in research area of Agriculture Faculty, Samsun, duringthe 2004 -2005 to determine some agronomic characters and characterization of localpea genotypes. Part of the experiment materials were collected from different regions ofSamsun by ourselves. And other materials were sent from Gene Bank of EageanAgricultural Research Instıtute. It was sowing total 40 local pea genotypes and 6commercial cultivars.Sowings were on November 11, 2004.Row spacing was 50 cm,with 15 cm between plants a row per plot. The complete experiment area was fertilizedat the time of sowing with 4 kg of N da-1. Weeds were removed with a hoe during thecultivation period. Frequency distribution of some charachters was determinated fordefined of population. Decription of UPOV and CPVO was used. to plantcharacterization. In adition, mean, standart deviation of some agronomic characterswere founded and correlation analysis was made.The results revealed that plant height ranged from 57.5 to 173.2 cm, pods per plant10.6 to 43, branches per plant 1.4 to 7.8, pod lenght 4.9 to 9.9 cm , seeds per pod 4 to7.6, leave number per plant 31.6 to 225.2, leaf area 1577 to 16984 cm2 , dry stem weightper plant 3.1 to 30 g, dry leaf weight 5.2 to 35.3 g, leaf/stem ratio 0.9 to 2, dry seedweight 5.3 to 30 g, seed weight 10.3 to 36.4 g 100, crude protein ratio16.3 to 23.6 %.The observed components on local genotypies showed wide variation. In this case, theircan be used for improvement of food and feed cultivars by breeders.Key words: Pea, characterization, agronomic components* This study was supported by Research Unit of OMU