Farklı tuz çözeltilerinin toprakta kıvam limitleri üzerine etkisi
Effect of different salt solutions on consistency limits in soil
Yazar: NESLİHAN KARA
Danışman: PROF. DR. COŞKUN GÜLSER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Toprak Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, çeşitli katyon (Na+, K+, Ca+2, Mg+2) ve anyonlardan (Cl-, SO4-2) oluşan
değişik konsantrasyonlardaki tuz çözeltilerinin kil bünyeli bir toprakta Atterberg
limitleri, doğrusal uzama katsayısı (COLE) ve aktivite indeksi (A) üzerine olan
etkileri araştırılmıştır. Plastik Limit (PL) değerleri % 31.2 (0.5 N KCl) ile % 24.8
(1.5 N CaCl2) arasında, Likit Limit (LL) değerleri % 59.5 (0.5 N MgSO4) ile % 46.9
(1.5 N CaCl2) arasında değişim göstermiştir. Farklı tuz çözeltileri için ortalama PL
değerleri KCl > Çeşme Suyu (ÇS) > NaCl > MgSO4 > Saf Su (SS) > MgCl2 > CaCl2
olarak, LL değerleri ise KCl > MgSO4 > ÇS > NaCl > SS > CaCl2 > MgCl2 şeklinde
sıralanmıştır. Plastiklik İndeksi (Pİ) değerleri ise % 30.3 (0.5 N MgSO4) ile % 20.9
(1.5 N MgCl2) arasında değişmiş, ortalama Pİ değerleri MgSO4 > ÇS > KCl > NaCl
≥ SS > CaCl2 > MgCl2 şeklinde sıralanmıştır. Toprak çözeltisinde tek değerlikli
katyonların çift değerlikli katyonlara göre daha yüksek PL değerlerine sebep olduğu,
tuz konsantrasyonunun ve çözeltideki çift değerlikli katyonların artışıyla genelde LL
değerlerinin azaldığı belirlenmiştir. Farklı çözeltiler için COLE değeri % 22.5 (0.5 N
KCl) ile %8.6 (1.5 N MgCl2) arasında değişmiş, ortalama COLE değerleri KCl >
MgSO4 > ÇS > SS > CaCl2 > MgCl2 > NaCl şeklinde sıralanmıştır. Aktivite indeks
değerleri ise 0.78 (0.5 N MgSO4) ile 0.54 (1.5 N MgCl2) arasında değişmiş, ortalama
A değerleri MgSO4 > ÇS > KCl > NaCl ≥ SS > CaCl2 > MgCl2 şeklinde sıralanmıştır.
Araştırmada kullanılan çözeltilerin pH değerleri PL ve LL değerleri ile önemli pozitif
ilişkiler verirken, EC değerleri ise PL, LL ve Pİ değerleriyle negatif ilişkiler
vermiştir. Araştırmada COLE değerleri EC ile önemli negatif, PL, LL ve Pİ değerleri
ile önemli pozitif ilişkiler göstermiştir. Benzer şekilde A değerleri EC ile negatif, PL,
LL, Pİ ve COLE değerleri ile pozitif ilişkiler vermiştir.

Abstract:
In this study, effects of salt solutions including various cations (Na+, K+, Ca+2, Mg+2)
and anions (Cl-, SO4-2) at different concentrations on Atterberg limits, coefficient of
linear extensibility (COLE) and activity index (A) were investigated in a clay soil.
Plastic Limit (PL) values ranged from % 31.2 (0.5 N KCl) to % 24.8 (1.5 N CaCl2),
Liquid Limit (LL) values ranged from % 59.5 (0.5 N MgSO4) to % 46.9 (1.5 N
CaCl2). Mean PL values for different salt solutions were KCl> Tap Water (ÇS)>
NaCl> MgSO4> Pure Water (SS)> MgCl2 > CaCl2 and LL values were KCl>
MgSO4> ÇS> NaCl> SS> CaCl2> MgCl2. Plasticity Index (PI) values ranged from %
30.3 (0.5 N MgSO4) to % 20.9 (1.5 N MgCl2), and mean PI values were as MgSO4 >
ÇS > KCl > NaCl ≥ SS > CaCl2 > MgCl2. It was determined that monovalent cations
in the soil solution caused higher PL values than divalent cations, and LL values
decreased with increasing salt concentration and divalent cations in the solution. The
COLE value for the different solutions ranged from % 22.5 (0.5 N KCl) to % 8.6 (1.5
N MgCl2) and the average COLE values were KCl> MgSO4> MS> SS> CaCl2 >
MgCl2 > NaCl. Activity index values ranged from 0.78 (0.5 N MgSO4) to 0.54 (1.5
N MgCl2) and mean A values were listed as MgSO4> MS> KCl> NaCl ≥ SS>
CaCl2> MgCl2. The pH values of the solutions used in the research showed
significant positive relations with PL and LL values, while EC values gave negative
relations with PL, LL and PI values. In the study, COLE values showed significant
negative relations with EC and PL, LL and PI values showed significant positive
relationships. Similarly, A values were negative with EC and positive correlations
with PL, LL, PI and COLE values.