Özgürlük, mahkûmiyet ve dinî hayat
Freedom, conviction and religious life
Yazar: İBRAHİM YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. HASAN KAYIKLIK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı özgürlük ve mahkûmiyet süreçlerinin bireylerin dinî hayatını 
nasıl etkilediğini anlamak ve açıklamaktır. Araştırmanın çalışma grubu Adana, Gaziantep 
ve Osmaniye illerinde ikamet eden ve mahkûmiyet yaşamış olan 31 bireyden 
oluşmaktadır. Araştırmada nitel yöntem desenlerinden olan fenomenolojik desen 
kullanılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanmak 
suretiyle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilerek elde edilmiştir. Elde edilen veriler 
içerik analizine tabi tutulmuştur. Verilere içerik analizi uygulanırken QSR NVivo 10 
programı kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre düşük eğitim seviyesi, yetersiz 
ekonomik şartlar, suç geçmişi olan yakın çevre ve kalabalık bir ailede büyüme 
mahkûmiyet yaşanmasında etkili olmuştur. Bireyler mahkûm olduklarında pişmanlık, 
dine sığınma ve dinden güç alma durumlarını yaşamıştır. Katılımcıların çoğunluğunda 
özgürlüğünü kaybettikten sonra yaratıcıya yaklaşma, ibadet ederek süreçle baş etme, 
psikolojik olarak inanılan dinden destek alma, manevî açıdan yükselme ve Allah'a 
bağlılık artışı yaşama durumları tespit edilmiştir. Mahkûm olduktan sonra ibadetlerde ve 
dinî uygulamalarda artış, davranışlarda dinî hassasiyet ve dinî bilgi öğrenme arzusu 
meydana gelmiştir. Bunun yanında katılımcılarda olgunlaşma, sabırlı olma, sakinleşme, 
empati yapma ve duygusallaşma gibi değişimler yaşandığı görülmüştür. Tekrar özgürlüğe 
kavuşan bireylerde dine bağlılık artışının gerekçeleri; özgürlükten dolayı yaratıcıya 
şükretme, yeni yaşamın yaratıcının hediyesi olarak görülmesi ve mahkûmken yaşanan 
dine yaklaşma durumlarıdır. Özgür olduktan sonra ibadetlerde yaşanan azalmanın 
sebepleri rahatlığa kavuşma, boş zaman azlığı ve günlük hayattaki meşguliyetlerdir. 
İnanılan dinin öğütlerine göre davranma, dinin kurallarına uyma ve yaratıcının rızasını kazanma amacıyla davranış sergileme durumu özgür olduktan sonra davranış noktasında 
yaşanan değişimlerdir. Ayrıca kitaplar, sosyal medya ve televizyon vasıtasıyla dinî bilgi 
seviyesini arttırma, özgürlükten sonra devam eden durumlardır. Katılımcıların 
cezaevinden çıktıktan sonra cezaevine girmelerine sebep olan fiili tekrar yapmama 
kararlarında dinen uygun olmaması, Allah korkusu, kişilikte değişim ve yaşanan zaman 
kaybı etkili olmuştur. Araştırma sonucunda ortaya çıkan bulgular doğrultusunda 
mahkûmiyet sürecinin bireylerin duygu, düşünce ve davranış noktasında dine 
yönelmelerine pozitif etki ettiği tespit edilmiş, elde edilen bulgular ilgili literatür 
çerçevesinde tartışılmış ve yorumlanmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to understand and explain how the processes of freedom 
and conviction affect the religious life of the individuals. The study group of the 
research consists of 31 individuals who reside in Adana, Gaziantep, and Osmaniye 
provinces and who have been convicted. The phenomenological design, which is one of 
the qualitative method designs, was used in the research. The data of the study were 
obtained by conducting in-depth interviews using semi-structured interview forms. The 
data obtained were subjected to content analysis. QSR NVivo 10 program was used while 
applying content analysis to the data. According to the results of the research, low 
education level, inadequate economic conditions, relatives with a criminal history, and 
growing up in a large family were effective in conviction. When individuals were 
convicted, they experienced situations of regret, taking refuge in religion, and gaining 
strength from religion. In the majority of the participants, it was determined that after 
losing their freedom, they approached God, coped with the process by worshiping, 
received psychological support from the religion they believed in, experienced spiritual 
elevation, and increased devotion to God. After their convictions, there was an increase 
in worship and religious practices, religious sensitivity in behaviour, and a desire to 
learn religious knowledge. In addition, it was observed that the participants experienced 
changes such as maturation, patience, calming, empathy, and emotionalization. The 
reasons for the increase in religious devotion in individuals who have regained freedom 
are: thanking God for freedom, seeing the new life as God's gift, and approaching religion 
while convicted. The reasons for the decrease in worship after being free are access to 
comfort, lack of leisure time, and preoccupations in daily life. Acting according to the 
advice of the believed religion, obeying the rules of the religion, and behaving with the aim of gaining the pleasure of God are the changes in behaviour after they are free. In 
addition, increasing the level of religious knowledge through books, social media, and 
television are situations that continue after freedom. Religious inappropriateness, fear of 
God, change in personality and loss of time were effective in the participants' decisions 
not to do the act that caused them to be imprisoned again after they were released. In line 
with the findings of the research, it was determined that the conviction process had a 
positive effect on individuals' orientation towards religion in terms of emotion, thought, 
and behaviour, and the findings obtained were discussed and interpreted within the 
framework of the relevant literature.