Sosyal bilgiler öğretiminde sınıf dışı okul ortamlarının kullanılma durumları
The usage status of school environments out-of-class in social studies education
Yazar: SERDAR MALKOÇ
Danışman: DOÇ. DR. ERDOĞAN KAYA
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Eğitim ortamı = Educational environment ; Okul bahçeleri = School gardens ; Okul kütüphaneleri = School libraries ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Spor salonları = Gymnasiums

Özet:
Eğitim ve öğretim ortamları sınıf içi olabileceği gibi sınıf dışı ortamlardan da oluşur. Bu alanlar etkili bir şekilde kullanıldığında öğrenmenin kalıcılığına da büyük katkı sağlarlar. Üstelik 2004-2005 öğretim yılından başlayarak ilköğretim ve sosyal bilgiler dersi öğretim programında yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının benimsenmesi nedeniyle sınıf içi kadar sınıf dışı okul ortamlarının da önemi artmaya başlamıştır. Bu bağlamda araştırmada, sosyal bilgiler öğretiminde sınıf dışı okul ortamlarının kullanılma durumları belirlenmeye çalışılmıştır.
Tarama deseninde gerçekleştirilen araştırmaya Eskişehir İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı ilkokul ve ortaokullarda görev yapan öğretmenler katılmıştır. Bu kapsamda 20'si sosyal bilgiler, 20'si sınıf öğretmeni olmak üzere toplam 40 öğretmenle görüşme yapılmıştır. Sınıf dışı okul ortamları açısından farklılık gösterebileceği düşünülerek devlet okulları yanında özel okullardaki öğretmenlere de başvurulmuştur. Verilerinin toplanmasında nitel veri toplama yollarından biri olan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Bu doğrultuda görüşme formu geliştirilerek 2012-2013 öğretim yılında katılımcılarla görüşmeler yapılmıştır. Veriler, betimsel analiz tekniğinden yararlanılarak çözümlenmiştir. 
 Araştırmada çeşitli bulgular elde edilmiştir. Öğretmenlerin eğitim ve öğretim için yararlanılabilecek sınıf dışı okul ortamları kapsamında en çok okul bahçesi, kütüphane, spor salonu, çok amaçlı salon, koridor, laboratuvar, sosyal bilgiler dersliğini dile getirdikleri görülmüştür. Sınıf dışı okul ortamlarını kullanma durumuna ilişkin görüşler incelendiğinde ders içeriğinin, zaman ve okulun fiziki yapısının uygunluğu gibi etmenlerin belirleyici olduğu anlaşılmıştır. Bu ortamlardan yararlanmama nedenleri arasında ise okulun fiziki yapısının elverişli olmaması, program yoğunluğu, planlama sorunu, zaman yetersizliği, öğrenci sayısının fazlalığı ve sınıf ortamının kendileri için yeterli donanıma sahip olması sayılmıştır. 
Sosyal bilgiler ve sınıf öğretmenleri sınıf dışı okul ortamlarından sosyal bilgiler öğretimine yapabileceği katkılara ilişkin olarak çoğunlukla olumlu görüş bildirmişlerdir.  Öğretmenler bu ortamların; öğrencilerde kalıcı öğrenmeler sağladığı, bilgiyi somutlaştırdığı, yaparak yaşayarak öğrenmelere olanak sunduğu, öğrencilerin sosyalleşmesini desteklediği ve ders dışı çalışmalara olanak sunduğunu belirtmişlerdir. Sosyal bilgiler ve sınıf öğretmenlerinin sınıf dışı okul ortamlarının kullanımını engelleyen sorunlara ilişkin ifadelerinde benzerlikler saptanmıştır. Öğretmenler; okulların fiziki yapısının yetersizliği, öğrenci sayısının fazlalığı, zaman yetersizliği, program yoğunluğu, planlama sorunu gibi etmenlerin kendilerini sınırladığını düşünmektedir. Ayrıca öğretim programında ve öğretmen kılavuz kitaplarında bu ortamlara yönelik etkinliklerin düzenlenmemiş olması da bir başka sınırlılık olarak görülmektedir.
Öğretmenlerin sınıf dışı okul ortamlarının sosyal bilgiler öğretiminde işlevsel bir biçimde kullanılmasına yönelik önerilerine bakıldığında bunların genelde sorunlara paralel oldukları söylenebilir. Özellikle okulların fiziki yapısının eğitim ve öğretimi zenginleştirecek bir biçimde tasarlanması, okullardaki öğrenci sayısının azaltılması ve programın hafifletilmesi dile getirilen başlıca önerilerdir.



Anahtar Kelimeler: Sınıf dışı okul ortamları, sosyal bilgiler, sınıf öğretmeni, eğitim-öğretim ortamları

Abstract:
As places where learning occurs educational contexts serve for the permanence of learning when they are used effectively. Moreover as social studies program, which has been applied at schools since 2004-2005, adopts constructivist learning approach; the importance of out of class learning activities as well as in class learning activities arises. The purpose of this research is to determine usage status of school environments out of class in social studies instruction. 
Survey method has been carried out in the research. The teachers who participate the research are the employes of Eskişehir Provincial Directorate for National Education in the primary and secondary school. In the research, 20 social studies and 20 primary school teachers making a total of 40 teachers were interviewed. Along with public schools, teachers working in private schools was included in the study because of the thinking that private schools may differ from public schools in terms of out of class school environments. In data collection, one of the qualitative data collection techniques, semi-structured interview technique was used. In order to get the data, an interview form was developed and then administered to participants in 2012-2013 academic year. Data was analyzed by utilizing descriptive analysis technique.
In the research, most frequently stated out of class school environments are school garden, library, gymnasium, multipurpose hall, corridor, laboratory, social studies classroom. Examination of teachers' views about their usage of out of school environments reveals that they benefit from out of class school environments considering appropriateness of content, time and school's physical structure. When teachers' reasons for not using these environments were examined, physical inappropriateness of school to use these environments, adequacy of classroom environment, curriculum overload, planning problems and crowdedness of students take notice.
Most of social studies and primary school teachers have indicated positive views on the possible contributions of usage of out of class school environments to social studies instruction. Teachers have stated that these environments provide long-lasting learning to the students, concretize knowledge, present possibilities for learning-by-doing, contribute to socialization of students and present possibilities for extra-curricular activities. 
Similar perspectives emerge on the social studies and primary school teachers' opinions about problems that obstruct usage of out of class school environments. Teachers think that problems such as inadequacy of physical structure of schools, student crowdedness, lack of time, curriculum overload, and lack of planning limit them. Besides, the fact that there are no activities organized for these environments in instructional program and teacher books is considered to be another limitation. 
It can be concluded that suggestion of teachers towards effective use of out of class school environments in social studies instruction are generally parallel to the problems. Especially, the major opinions expressed are the need to design schools' physical structure in a way to enhance instruction, decrease number of the students per class and decrease the density of curriculum.



Keywords: out of class school environments, social studies, primary school teacher, environments of education instruction.