Batı düşüncesinde şüphecilik ve fideizm
Skepticism and fideism in Western thought
Yazar: EMİNE GÖÇER
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAİT REÇBER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Tez, iman, şüphe ve şüphecilik ilişkisinin, öncelikle felsefi ve dini şüphecilik
çerçevesinde ele alındığı daha sonra ise bu ilişkinin Batı düşüncesinde yer alan belli
başlı şüpheci fideist düşünürler açısından tarihsel ve felsefi temelde değerlendirildiği
kapsamlı bir araştırmayı sunmaktadır. Bunu yaparken de iman, şüphe ve şüpheciliğin
epistemik açıdan uyumlu olup olmadığı irdelenmektedir.
Tez giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümü, iman ve şüphe
ilişkisinin din felsefesindeki yerini ve önemini belirtip şüphecilik ve fideizm ilişkisinin
neden Batı düşüncesi ile sınırlandırıldığını ortaya koymaktadır. Birinci bölüm,
şüphecilik ve din ilişkisini ateizm, agnostisizm ve teizm üzerinden ele alarak dini
şüphecilik bağlamında açıklık getirmektedir. İkinci bölüm, epistemik olmayan iman
tutumlarından şüpheci fideizmin tarihsel olarak belli bir dönemde ortaya çıkmasına
düşünsel anlamda zemin hazırlayan nedenler üzerinde durup, şüpheci fideist kabul
edilen Erasmus, Montaigne, Bayle, Hume ve Kierkegaard gibi düşünürlerin iman ve
şüpheci tutumları hakkındaki görüşlerine yer vermektedir. Üçüncü bölümde, iman,
kesinlik ve şüphe ilişkisini epistemik temelde ele alıp; imanın, kişinin epistemik
erişimine bağlı olarak kesinlik veya şüpheyle uyumlu olabileceği savunulmaktadır.
Sonuçta, şüpheci fideizmdeki epistemik olmayan iman ile şüphecilik kendi
içinde tutarlı görünmekle beraber yeterince samimi bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Doksastik iman modeline göre ise imanın aşırı şüphe ile uyumsuz olması şüpheci
fideizmde bulunan imanın şüphecilik ile uyumlu bulunmamasıyla neticelenebilir.

Abstract:
The thesis presents a comprehensive research about the relation of faith to doubt
and skepticism. In so doing, it first discusses the philosophical and religious frame work
of skepticism, and then evaluates the historical and philosophical context and
motivation of some major skeptical fideist thinkers in Western thought, with a view to
see if faith, doubt and skepticism are epistemically compatible.
The thesis consists of an introduction, three main chapters and a conclusion. In
the introduction the place and importance of the relationship between faith and doubt in
the philosophy of religion is examined in the context of skepticism and fideism is
limited to Western thought. The first chapter depicts the relationship between
skepticism, religion and religious skepticism by examining atheism, agnosticism and
theism. The second chapter focuses on the intellectual reasons that paved the way for
the emergence of skeptical fideism, as a form of non-epistemic faith, by reference to the
views of certain skeptical fideists such as Erasmus, Montaigne, Bayle, Hume and
Kierkegaard. The third chapter, dealing with the relation between faith, certainty and
doubt, argues that faith may be compatible with both certainty and doubt, depending on
one's epistemic access.
Thesis concludes that that while non-epistemic faith and skepticism in as
exemplified in skeptical fideism seem to be internally consistent, this may still raise the
sincerety required by faith. Given a doxastic model of faith model, where serious doubt
is incompatible with the nature of faith, it seems that one may find the position of
skeptical fideism somehow inconsistent.