Farklı antik dönem toplumlarında karşılaştırmalı dental mikro aşınma analizi
Comparatively dental micro wear analysis in different ancient society
Yazar: ÇİLEM SÖNMEZ SÖZER
Danışman: PROF. DR. AYLA SEVİM EROL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Antik Çağ = Ancient Ages ; Antik şehirler = Antique cities ; Belentepe Höyük = Belentepe Tumulus ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Kibyra = Kibyra ; Patara = Patara

Özet:
Antropoloji'nin temel kaynaklarından olan dişler, hayatta kalmanın temel unsuru olan
beslenmenin ortaya çıkarılmasında çok büyük bir öneme sahiptir. İncelenen antik
toplumun sosyal yapısının ve sağlık problemlerinin ortaya çıkarılmasında beslenme
önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle bu tez çalışmasında Doğu Roma/Bizans Dönemi'ne
tarihlenen Belentepe, Patara ve Kibyra toplumlarının beslenme rejimlerinin belirlenmesi
ve yaşanılan bölgenin bu duruma etkisi olup olmadığının ortaya konulabilmesi için mikro
aşınma çalışması yapılmıştır. Toplumun genelini yansıtması amacıyla her toplumdan
kadın, erkek ve çocuk bireylerin her birinden 15 adet birinci molar seçilmiştir. Seçilen
dişlerin her birinin oklüzyal yüzeylerinde beslenme için kullanılan 10n, f9 ve fx
fasetlerinden SEM'de (taramalı elektron mikroskobu) 500 büyütme ile görüntü alınmış
ve alınan görüntüler Microwear 4.02 programında analiz edilmiştir. Analizler yapılırken
alınan görüntülerde belirlenen mikro izler 4:1 oranına göre sınıflanmış ve belirlenen izin
uzunluğunun derinliğine oranı 4: 1 oranından büyük olan tüm izler çizik, bu orandan
küçük ya da eşit olan tüm izler çukurluk olarak belirlenmiştir. Yapılan analizler ile her
dişin her faseti için belirlenen mikro izlerin çizik sayısı, çukur sayısı, çizik genişliği, çizik
uzunluğu, çukurluk oranı, çukur genişliği ve çukur uzunluğu belirlenmiş ve istatistik
analizlere tabi tutulmuştur. Analizler sonucunda bir deniz kenarı yerleşimi olana Patara
toplumunun, bir tepe yerleşimi olana Belentepe toplumu ile yüksek bir tepe yerleşimi
olan Kibyra toplumlarına oranla beslenmesinde daha fazla aşındırıcı nitelikte madde
bulunduğu belirlenmiştir. Belentepe toplumunun ise diğer iki topluma oranla daha
yumuşak besinler tükettiği saptanmıştır. Her üç toplumun hem kendi içerisinde hem de
toplumlar arasında kadın, erkek ve çocuk bireyler arasında beslenme şekli açısından bir
farklılık olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Teeth, one of the main sources of anthropology, have a great importance in revealing
nutrition, which is the basic element of survival. Nutrition has an important place in
revealing the social structure and health problems of the examined ancient society. For
this reason, in this thesis, a microwear study was carried out to determine the nutritional
regimes of Belentepe, Patara and Kibyra populations dating to the Eastern
Roman/Byzantine Period and to reveal whether the region in which they lived had an
effect on this situation. In order to reflect the general population, 15 first molars were
selected from each of the female, male and child individuals from each population.
Images were taken from the 10n, f9 and fx facets used for nutrition on the occlusal
surfaces of each of the selected teeth in SEM (scanning electron microscope) at 500
magnification and the images were analyzed in the Microwear 4.02 program. The micro
traces determined in the images taken during the analysis were classified according to the
ratio of 4:1 and all traces with a ratio of the length of the determined trace to the depth
were determined as scratches, and all traces less than or equal to this ratio were
determined as pits. With the analyzes made, the number of scratches, the number of pits,
the width of the scratches, the length of the scratches, the ratio of the pits, the width of
the pits and the length of the pits of the micro traces determined for each facet of each
tooth were determined and subjected to statistical analysis. As a result of the analyzes, it
was determined that the Patara population, which is a seaside settlement, has more
corrosive substances in its diet compared to the Belentepe population, which is a hill
settlement, and Kibyra population, which is a high hill settlement. It was determined that
the Belentepe population consumed softer foods compared to the other two populations.
It has been determined that there is no difference in the way of nutrition between women,
men and children in all three population, both within and between societies.