Hemşirelerin otonomi düzeylerinin belirlenmesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
Determinants of the nurses autonomy levels
Yazar: ŞEYDA SEREN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA OKUMUŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı /  Hemşirelikte Yönetim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Hemşirelik = Nursing ; İşletme = Business Administration
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Özerklik = Autonomy

Özet:
ÖZET HEMŞİRELERİN OTONOMİ DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ Bu araştırma, Üniversite Hastanesi, Sağlık Bakanlığı Hastanesi ve Sosyal Sigortalar Kurumu Hastanesi'nin dahili klinikleri, cerrahi klinikleri ve yoğun bakım ünitelerindeki tüm hemşirelerin otonomi düzeylerini belirlemek ve otonomi düzeylerini etkileyen faktörleri. incelemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Dahili kliniklerde, cerrahi kliniklerde ve yoğun bakım ünitelerinde görev yapan Sağlık Meslek Lisesi, Önlisans ve Lisans mezunu hemşireler araştırma kapsamına alınmıştır. Veri toplama aracı olarak iki bölümden oluşan bir anket formu kullanılmıştır. Birinci bölümde, hemşirelerde otonomi düzeyini etkileyen faktörler, ikinci bölümde ise, sosyotropi-otonomi ölçeğinin 30 maddelik otonomi alt ölçeği ( kişisel basan, özgürlük, yalnızlıktan hoşlanma ) kısmı yer almaktadır. Araştırmanın bağımlı değişkeni, hemşirelerin otonomi düzeyleridir. Bağımsız değişkenler ise, otonomiye etki edebileceği düşünülen; çalışılan hastane, yaş, çalışma pozisyonu, çalışma yılı, çalışılan servis, eğitim durumu, daha önce yaşadığı yer, medeni durumu, nöbet durumu ve sayısı, iş doyumudur. Elde edilen veriler yüzde ve ortalama hesaplamaları, yaryans analizi yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Üniversite Hastanesindeki hemşirelerin otonomi puan ortalaması 79.10±15.19, SB. Hastanesi hemşirelerinin 84.80±13.63 ve Sosyal Sigortalar Kurumu Hastanesi hemşirelerinin 83.87±15.61 olarak saptanmıştır. Kurumlardaki hemşireler arasında otonomi düzeyi açısından anlamlı fark bulunmuştur. Ayrıca, kişisel basan ve özgürlük düzeyleri arasındaki fark da anlamlıdır. Yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri açısından anlamsız fark saptanmıştır. Sağlık Meslek Lisesi, Önlisans ve Lisans mezunu hemşirelerin otonomi puan ortalaması sırasıyla 85.37±14.68, 82.30114.44 ve 79.38+15. 12'dir. Eğitim durumlarına göre hemşirelerinlotonomi düzeyleri arasındaki fark istatistiksel olarak çok anlamlı bulunmuştur. Ancak kişisel basan, özgürlük ve yalnızlıktan hoşlanma alt ölçeklerinden aldıktan puan ortalaması arasındaki fark anlamsızdır. Hemşirelerin çalışma yıllarına göre 5 ve altında çalışma yılı olan hemşirelerin otonomi puan ortalamaları 79.52±15.33, 6 - 10 yıl arasındakilerin 82.89±14.45, 11 yıl ve üzerindekilerin 84.94±14.49 olarak saptanmıştır. Çalışma yılına göre hemşirelerin otonomi düzeyleri arasında çok anlamlı fark bulunmuştur. Kişisel basan düzeyi arasındaki fark çok anlamlı bulunurken, özgürlük ve yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri anlamsız olarak saptanmıştır. Daha önce başka bir kurumda çalışmamış olan hemşirelerin otonomi puan ortalamaları 84.04+15.45, daha önce çalışmış olan hemşirelerin ise 80.62±14.32'dir. Buna göre otonomi düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Kişisel basan, özgürlük ve yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri de istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hemşirelerin iş doyum düzeylerine göre otonomi puan ortalamaları; iş doyumu ' l' puan olanların 84.01+13.43, '2' puan olanların 83.11±15.75, '3' puan olanların 80.34±15.52, '4' puan olanların 81.22±13.75 ve '5' puan olanların 87.12±14.22 olarak bulunmuştur. İş doyum düzeylerine göre hemşirelerin otonomi düzeyleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Kişisel basan ve özgürlük düzeyleri arasındaki fark anlamlıyken, yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsızdır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara yönelik önerilerde bulunulmuştur. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Otonomi, Hemşirelikte Otonomi, Hemşirelikte Karar Verme Süreci, Hemşirelikte Yetkilendirme.

Abstract:
ABSTRACT DETERMINANTS OF THE NURSES AUTONOMY LEVELS Aim of this study is to determine the autonomy levels of the nurses who are working in interaal medicine, surgery clinics and intensive çare units at the University Hospital, Ministry of Health and Social-Security- Hospital and to study the possible factors which may effect this level of autonomy. Participants of the study who are graduated frorn, two-years nursing program and four- years nursing program and work in medical, surgical clinics and intensive çare units. For data gathering an ingisition format made up of two parts was used. in the first part the factors effecting the autonomy level were questioned, and in the second part autonomy subscale consisting 30 questions under (sosyotropy-autonomy) scale takes place ( Individual achievement - Freedom - Solitude ). The dependend variable of the study is the nurses autonomy levels. The independend variables are the hospitals worked in, age, position ofjob, years of work experience the service practicing in, educational status, mantal status, work schedule and job satisfaction. The data collected is tested by variance analyzing methods. Avarage autonomy points of the nurses in University Hospital is 79.10± 15.19, in Ministry of Health 84.80+13.63 and Social-Security Hospital 83.87±15.61 autonomy points of the nurses working in difFerent hospitals is statistically significant. Seperately individual achievement and freedom points is statistically very significant. Avarage autonomy points of the nurses graduated from, two-years nursing program and four-years nursing program is 85.37±14.68, 82.30±14.44 and 79.38±15.12 respectively. The correlation between the educational state and autonomy level is statistically significant. The autonomy level when compared with work experience is 79.52+15.33 for the ones who have worked less than 5 years, 82.89±14.45 for 6-10 years, and 84.94+14.49 for the nurses \vho have work experience more than 11 years. The correlation between years workedand autonomy is statistically significant. Individual achievement points is statistically very significant. The avarage autonomy points of the nurses who have not studied in a different place (hospital) is 84.04+15.45 and the other is 80.62+14.32. There is a statistical signifıcance between autonomy levels. Seperately individual achievement, freedom and solİtude points is statistically significant. Autonomy point averages according to job satisfaction are 84.01±13.43 for '!' point, 83.11±15.75 for '2' points, 80.34±15.25 for '3' points, 81.22±13.75 for '4' points and 87.12+ 14.22 for '5' points respectively. This correlation is statistically significant. individual achievement and freedom points is statistically significant. These results are discussed. KEY WORDS: Autonomy, Autonomy For Nurses, Decision Making in Nurses, Competency For Nurses.