Baş-boyun kanseri nedeniyle radyoterapi uygulanan hastalarda olası çinko eksikliğinin önlenmesinde profilaktik olarak çinko sülfat kullanımı
The effect of zinc sulphate in the prevention of radiation induced oral mucositis in patents with head and neck cancer
Yazar: ZÜLEYHA GÖRGÜ SAVAŞ
Danışman: UZMAN FEVZİYE İLKNUR AYTAŞ
Sağlık Bakanlığı / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Radyasyon Onkolojisi = Radiation Oncology

Özet:
Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Kliniğinde Haziran 2006- Nisan 2008 tarihleri arasında baş-boyun bölgesine radyoterapi uygulanan, histolojik olarak baş- boyun kanseri tanısı almış olan toplam 40 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar çinko verilen ve verilmeyen kontrol grupları olarak sınıflandırıldı. Çinko olarak 25 mg elementer çinko ve 30 mg vitamin C içeren Zinco-C 25 mg tablet kullanıldı ve radyoterapinin ilk günü başlamak üzere günde 2 kez ikişer tablet olmak üzere toplam 100 mg/gün çinko verildi. Radyoterapi, Cobalt 60 teleterapi cihazı (Theratron 780E) ile günde 2 Gy'lik fraksiyonlarla, haftada 5 gün, 4-7 hafta uygulandı. Tedavi öncesi, tedavi sırasında haftada 1 kez ve tedavi bitiminden 6 hafta sonra orofarengeal muayene ile  Radiation Therapy Oncology Group (RTOG) orofaringeal mukozit sınıflama sistemi esas alınarak mukozit değerlendirildi. Aynı şekilde tedavi öncesi, tedavi sırasında haftada 1 kez ve tedavi bitiminden 6 hafta sonra tam kan sayımı, karaciğer-böbrek fonksiyon testleri takibi yapıldı. Ayrıca tedavi öncesi ve tedavi bitiminde serum çinko tayini için kan örnekleri alındı. İstatistiksel analizler, SPSS 10.0 paket programı kullanılarak yapıldı. Gruplar arası ve grup içi değerlendirme ANOVA testi ile, bağımsız gruplar arası karşılaştırma Kruskal-Wallis testi ile değerlendirildi.  
Hastalarda grade 0, 1, 2, 3 mukozit oranları sırasıyla %37.5, %32.5, %27.5 ve %2.5 olarak bulundu. Grade 0, 1, 2, 3 özefajit oranları da sırasıyla %20, %40, %32.5 ve %7.5 olarak bulundu. Grade 4 mukozit ve özefajit hiçbir hastada görülmedi. Kontrol grubu ve çinko verilen grup karşılaştırıldığında, çinko verilmesi ile mukozit ve özefajit insidansı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunamadı. Tedavi öncesi/sonrası yüksek serum çinko düzeyinin istatistiksel olarak anlamlı olmasa da mukozit ve özefajit insidansını azaltttığı görüldü (sırasıyla p=0.476, p=0,351). Evrelere göre istatistiki değerlendirmede Evre II hastalarda çinko sülfat verilenlerde grad 0 özefajit beklenenden fazla, kontrol grubunda ise beklenenden az olarak bulundu. fakat istatistiki olarak anlamlı değildi(p=0,082).
Sonuç olarak çinko profilaksisinin mukozit ve özefajit insidansını azaltmadığı görüldü. Bu sonuç çinko verdiğimiz hastaların radyoterapi öncesi serum çinko düzeyinin kontrol grubuna göre genel olarak daha düşük olmasına bağlanabilir. Tedavi öncesi ve sonrasında ölçülen yüksek serum çinko düzeyinin, istatistiksel olarak anlamlı olmasa da mukozit ve özefajit insidansını azalttığı görüldü. Daha geniş katılımlı çalışmalarla çinko profilaksisinin etkinliği anlamlılık kazanabilir.

Abstract:
Background: To invesƟgate the effect of zinc sulphate for prophylaxis of
radiaƟon‐induced oral mucosiƟs in paƟents with head and neck cancer.
Materials And Methods: In the department of RadiaƟon Oncology, Ankara
Numune EducaƟon and Research Hospital, 40 paƟents with head and neck
cancer were selected randomly to receive either Zinco‐C 25 mg, four tablets
daily or control group who did not receive any drug. The paƟents were
treated with Cobalt 60 teletherapy unit with convenƟonal fracƟonaƟon of 2
Gy/fracƟon. Oral mucosiƟs were assessed by using the RadiaƟon Therapy
Oncology Group (RTOG) Acute RadiaƟon Morbidity Scoring criteria, before
treatment, once a week during treatment and aŌer treatment. StaƟsƟcal
analyses were performed using the SPSS for Windows soŌware package.
Results: In all paƟents, rates of grade 0, 1, 2, 3 mucosiƟs were found 37.5%,
32.5%, 27.5% ve 2.5% respecƟvely. Grade 0, 1, 2, 3 esophagiƟs were found
20%, 40%, 32.5%, 7.5%, respecƟvely. Grade 4 mucosiƟs and esophagiƟs were
not detected in any paƟents. Between two groups, no relaƟon was found
between giving zinc and mucosiƟs/esophagiƟs. Before radiotherapy, plasma
zinc levels were lower in 20 paƟents (%50). In control group paƟents, post
treatment serum zinc levels were significantly lower than zinc sulphate group
(p=0.05). Incidence of mucosiƟs and esophagiƟs was decreased when serum
zinc levels were normal before and aŌer treatment, though this was not
staƟsƟcally significant (p=0.476, p= 0.351 respecƟvely). Conclusion: We found
that zinc sulphate prophylaxis does not reduce incidence of mucosiƟs and
esophagiƟs. This may be due to before radiotherapy serum zinc levels in the
paƟents who were given zinc were generally lower than control group. In
other hand we showed that in control group paƟents, post treatment serum
zinc levels were significantly lower than zinc sulphate group (p=0.05).