Cumhuriyetten günümüze sosyal bilgiler ders kitaplarında toplumsal cinsiyet kalıp yargıları
Social gender in social studies textbooks from the republic to the present
Yazar: FEYZA AŞCI
Danışman: DOÇ. DR. BAHADIR KILCAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kalıp yargılar = Stereotypes ; Nitel araştırma = Qualitative research ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Eğitim ortamları ve materyalleri, toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının oluşması sürecinde açık veya örtük şekilde rol oynamaktadır. Bu araştırma, toplumsal cinsiyet konuları bakımından yoğun olarak içerik barındıran sosyal bilgiler ders kitaplarını, toplumsal cinsiyet kalıp yargıları bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, 1934-2019 yılları arasında ders kitabı olarak kabul edilmiş olan sosyal bilgiler ve sosyal bilgiler eğitimine dönük ders kitapları incelenmiştir. Araştırmanın veri kaynağı, Milli Eğitim Bakanlığının 1934-1972 yılları arasında sosyal bilgiler eğitimine dönük olarak okullarda okutulmasını kabul ettiği yurt bilgisi ve yurttaşlık bilgisi ders kitapları ile 1974-2019 yılları arasında okutulan sosyal bilgiler ders kitaplarından oluşmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi veri toplama yöntemi olarak kullanılmıştır. ders kitapları üzerinden elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, bireylere aile içinde verilen rollerin toplumsal cinsiyet temelli olduğu, bireylerin cinsiyetlerinin meslek seçimlerinde önemli olduğu, bireylerle özdeştirilen nesne ve renklerin toplumsal cinsiyet temelli olduğu, bireylerin kişisel uğraş ve eylemlerinin toplumsal cinsiyet tarafından şekillendiği ve dil içerisine yerleşmiş toplumsal cinsiyetçi ifadeler bulunduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Educational environments and materials play an explicit or implicit role in the formation of gender stereotypes. This research aims to examine social studies textbooks that contain intensive content in terms of gender issues in the context of gender stereotypes. For this purpose, the textbooks for social studies and social studies education, which were accepted as textbooks between 1934-2019, were examined. The data source of the research consists of homeland information and citizenship information textbooks, which the Ministry of National Education accepted to be taught in the schools for social studies education between 1934-1972 and social studies textbooks taught between 1974-2019. In the research, document analysis, one of the qualitative research methods, was used as data collection method. Content analysis was used to analyze the data obtained from textbooks. As a result of the research, it has been determined that the roles given to individuals in the family are gender-based, the objects and colors identified with individuals are gender-based, individuals' personal occupations and actions are shaped by gender and there are gender-based expressions embedded in the language.