Ergenlerde sosyal kaygı belirtilerine yönelik internet tabanlı bilişsel davranışçı grup terapi programının geliştirilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesi
Development of an internet-based cognitive behavioral group therapy program for social anxiety symptoms in adolescents and evaluation of its effectiveness
Yazar: ANIL CANER CEYLAN
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN YALÇINKAYA ALKAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Sosyal kaygı belirtileri nedeniyle işlevsellikteki bozulmaların ergenlik döneminde ortaya çıktığı bilinmesine rağmen, ergenlerin veya ebeveynlerin sadece küçük bir kısmı bu sorunlar için yardım aramakta ve daha da azı kanıta dayalı etkili tedavi almaktadır. Pandemi ile birlikte psikoterapilere olan bakış açısı hem terapistlerin hem de danışanların ihtiyaçları doğrultusunda değişim yaşamıştır. Bu bağlamda internet tabanlı müdahalelerin giderek popüler hale geldiği değerlendirildiğinde, sosyal kaygıdaki yardım arayışında isteksizlik veya belirtileri tanıyamama durumlarında kolaylıklar sağlayabilir. Dahası çevrim içi veya internet tabanlı uygulamaların en az yüz yüze formatlar kadar etkili olduğu ve klinik faydanın kaybolmadığı alanyazında mevcuttur. Bu doğrultuda çalışmada çevrim içi bilişsel davranışçı grup terapi programının lise öğrencilerinin sosyal kaygı belirtilerine etkisi randomize deney ve kontrol grubu oluşturularak incelenmiştir. Sosyal kaygı, genel kaygı, depresyon, stres, uykusuzluk, olumlu ve olumsuz değerlendirilme korkusu kavramlarına ilişkin ölçümler alınmıştır. Sonuçları değerlendirmek için 2 (ön test, son test) x 2 (bekleme listesi, deney) Karma Desen Tekrarlı Varyans analizi ve deney grubunda takip ölçümü için tekrarlı ölçümler Varyans analizi yürütülmüştür. Sonuçlara göre, müdahale sonrasında sosyal kaygı belirtileri, olumlu ve olumsuz değerlendirilme korkusu ve genel kaygı belirtileri bekleme grubuna kıyasla deney grubunda anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Ancak stres, uykusuzluk ve depresyon düzeylerinin müdahale sonrasında anlamlı düzeyde azalmadığı tespit edilmiştir. Deney grubu takip ölçümünde sosyal kaygı, olumlu/olumsuz değerlendirilme korkusu ve depresyonda anlamlı bir düşüş bulunurken; stres, uykusuzluk ve genel kaygı belirtilerinde anlamlı bir azalma tespit edilmemiştir. Sonuçlar deney grubunda çevrim içi bilişsel davranışçı terapinin, kontrol grubuna göre sosyal kaygı, genel kaygı, olumlu ve olumsuz değerlendirilme korkusu düzeylerinde azalmayı sağladığı ve bu terapinin sosyal kaygı bozukluğuna uygun bir psikoterapi seçeneği olduğunu göstermektedir. Ek olarak tartışma bölümünde müdahale sonuçları alanyazın çerçevesinde değerlendirilmiş ve çalışmanın sınırlılıkları, gelecek çalışmalara ilişkin önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
Despite the fact that impairments in functionality due to symptoms of social anxiety are known to occur during adolescence, only a small proportion of adolescents or their parents seek help for these problems, and even less receive effective evidence-based treatment. Since the pandemic, the perspective on psychotherapies has changed in line with the needs of both therapists and clients. In this context, considering that internet-based interventions are becoming increasingly popular, it may provide convenience in cases of reluctance to seek help or inability to recognize the symptoms of social anxiety. Moreover, the literature suggests that these online or internet-based interventions are at least as effective as face-to-face formats and the clinical benefit remains. The present study examined the effect of online cognitive behavioral group therapy on high school students with two randomly divided groups. Social anxiety, general anxiety, depression, stress, insomnia, and fear of positive and negative evaluation were examined. To evaluate the results, a 2 (pre-test, post-test) x 2 (waitlist, experiment) mixed design repeated variance analysis and a repeated measures analysis of variance for the follow-up measurement in the experimental group were conducted. According to the results, the experimental group had significantly lower social anxiety symptoms, fear of positive and negative evaluation, and general anxiety symptoms after the intervention compared to the waitlist group. However, stress, insomnia, and depression levels did not decrease significantly after the intervention. In the follow-up measurement of the experimental group, a significant decrease was found in social anxiety, fear of negative or positive evaluation, and depression, while no significant decrease was found in stress, insomnia, or general anxiety symptoms. The results showed that online cognitive behavioral therapy reduced social anxiety, general anxiety, and fear of positive and negative evaluation levels in the experimental group compared to the control group, indicating that this therapy is a suitable option for social anxiety disorder. Additionally, the discussion section evaluated the intervention's results within the framework of the literature, including the study's limitations and suggestions for future studies.