Gazi Üniversitesi Hematoloji Yoğun Bakım Ünitesi'nde 01 Ocak 2018 - 31 Aralık 2019 tarihleri arasında yatarak tedavi gören hematolojik kritik hastalarda 1. gün ve 3. gündeki APACHE II, SAPS II ve SOFA skorlarının yoğun bakım mortalitesini ön görmedeki etkinlikleri
Effectiveness of 24th hour and 72nd hour APACHE II, SAPS II  and SOFA scores in predicting ICU mortality in patients who admitted to and treated in Gazi University Hospital Hematology Intensive Care Unıt between January 01, 2018 and December 01, 2019
Yazar: EREN AKCAN
Danışman: PROF. DR. ŞAHENDER GÜLBİN AYGENCEL BIKMAZ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
GİRİŞ: Hematolojik kritik hastalar gerek primer hastalıkları, gerekse aldıkları tedavilerin bir sonucu olarak yoğun bakım ünitesine yatış gerektirebilir ve genel olarak prognozları kötü kabul edilir. Kritik hastalarda prognozun belirlenmesinde çeşitli skorlama sistemleri kullanılmaktadır. Literatürde genel yoğun bakım hastaları için geliştirilen bu skorlama sistemlerinin hematolojik kritik hastalarda prognoz tayini için kullanımı konusunda çelişkili sonuçlar bulunmaktadır. Çalışmamızda primer olarak hematolojik kritik hastalarda APACHE II, SAPS II ve SOFA skorlarının yoğun bakım mortalitesini öngörmedeki etkinliğini göstermeyi amaçladık; ancak mortaliteye etkili diğer faktörleri de incelemeye çalıştık.
YÖNTEM: Çalışmamızda 01 Ocak 2018-31 Aralık 2019 tarihleri arasında hastanemiz İç Hastalıkları Hematoloji YBÜ'ye yatan hematolojik hastalar retrospektif olarak incelenmiştir. Toplam 107 hasta çalışmaya alınmıştır. Tüm hastalara, ölen ve sağkalan hastalara tanımlayıcı istatistikler yapılmış, daha sonra ölen ve sağkalan hastalar karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmalarda tek değişkenli analizlerde anlamlı çıkan parametreler çok değişkenli analiz ile incelenmiştir. Hastalarımızda mortaliye etki eden bağımsız risk faktörleri bulunmaya çalışılmıştır. APACHE II, SAPS II ve SOFA skorları mortalite için anlamlı bulunmuş, ROC eğrileri çizdirilerek eşik değerleri ve bu eşik değerlere göre YBÜ mortalitesini belirlemedeki sensitivite ve spesifiteleri belirlenmiştir. İstatistiksel analiz için SPSS v 22.0 kullanılmıştır. İstatiksel olarak p<0.05 değeri anlamlılık olarak kabul edilmiştir.
BULGULAR: Çalışmamızda 107 hastanın 43 tanesi (%40.2) yoğun bakım yatışı sonunda exitus olmuştur. Tek değişkenli analizlerde ölen hastalarda AKHN yapılması daha fazla, hastaneye yatış-YBÜ yatış arası süre daha uzun, hematoloji servisten kabul daha sık, solunumsal sebepler ile, bilinç değişikliği ile veya arrest sonrası yatış daha sık, YBÜ'ye kabülde MV, IMV, vazopressör desteği, RRT ihtiyacı, enfeksiyon varlığı ve Gram negatif enfeksiyon varlığı daha sık, BUN, kreatinin, AST, total bilirubin, sodyum, kan laktat değerleri daha yüksek; albümin, bikarbonat, trombosit, lökosit değerleri ise daha düşüktü. YBÜ takibi sırasında ise MV, IMV, vazopressör, RRT, sürekli HD ihtiyacı, enfeksiyon varlığı ve fungal enfeksiyon varlığı daha sıktı. Çıkış/ölüm günündeki BUN, kreatinin, AST, ALT, total bilirubin, laktat, CRP, prokalsitonin kan değerleri daha yüksek; albümin, bikarbonat, hemoglobin, trombosit, lökosit değerleri ise daha düşüktü. RIFLE skorlarından yetmezlik daha sık görüldü. Sağkalan hastalarda ise multiple myelom olması, acilden yatış, YBÜ takibi sırasında NIV gereksinimi ve çıkışta böbrek yetmezliğinin olmaması daha sıktı. Ölen hastalarda hem 1. gün hem de 3. gün APACHE II, SAPS II ve SOFA skorları daha yüksekti. Ayrıca ölen hastalarda bu skorlarda üçüncü günde artış olması daha sık görüldü.  Bu üç skor arasında 3. Gün SOFA değeri mortalite açısından en anlamlı olanı idi (yüksekliği mortaliteyi 1.96 kat artırmaktaydı). Ayrıca mortaliteye etkili başka parametreler ile yapılan lojistik regresyon analizinde ise 3. gün SOFA değeri yine mortalite için en anlamlı parametre olarak bulundu ve yüksekliği mortaliteyi 1.87 kat artırmaktaydı.
SONUÇ: Hematoloji yoğun bakım hastalarında genel yoğun bakım hastalarına benzer şekilde mortaliteyi öngörmede prognostik skorların ve organ yetmezlik skorlarının kullanılıp kullanılamayacağı konusunda kafa karışıklığı bulunmaktadır. Bu çalışmada organ yetmezlik skorlarından SOFA skorunun üçüncü gündeki değerinin mortaliteyi öngörmede en anlamlı parametre olduğu bulunmuştur. Ancak bu konuda daha geniş kapsamlı, çok merkezli ve daha fazla hasta katılımı ile yapılacak olan çalışmalara ihtiyaç olduğu bir gerçektir.

Abstract:
INTRODUCTION: Hematologic critically ill patients may require hospitalization in the intensive care unit  (ICU) because of their primary disease and the treatments that they receive, and their prognosis is generally considered poor. Various scoring systems are used to determine the prognosis in critically ill patients. There are conflicting results in the literature regarding the use of these scoring systems developed for general ICU patients to determine the prognosis of hematologic critically ill patients. In our study, we primarily aimed to demonstrate the effectiveness of APACHE II, SAPS II and SOFA scores in predicting ICU mortality in hematologic critically ill patients; also, we tried to examine other risk factors affecting ICU mortality.
METHOD: In our study, hematologic patients hospitalized in the Internal Medicine Hematology intensive care unit of our hospital between January 01, 2018 and December 31, 2019 were retrospectively analyzed. A total of 107 patients were included in the study. Descriptive statistics were made for all patients, deceased and surviving patients, and then deceased and surviving patients were compared. Parameters that were significant in univariate analyses were analyzed by multivariate analysis. We tried to find the independent risk factors affecting mortality in our patients. APACHE II, SAPS II and SOFA scores were found to be significant for mortality and ROC curves were drawn to determine their threshold values and their sensitivity and specificity in determining ICU mortality according to these threshold values. SPSS v 22.0 was used for statistical analysis. P value was lower than 0.05 accepted as statistically significant.
RESULTS: In our study, 43 (40.2%) of 107 patients died during ICU hospitalization. According to univariate analyses, in deceased patients;  AKHN had been performed more frequently; the interval between hospitalization and ICU admission was longer; admission from hematology service was more frequent; respiratory reasons, change in consciousness and post- arrest care were more common as an admission reason; MV, IMV and vasopressor supports, need for RRT, presence of infection and Gram negative infection were more frequent; blood BUN, creatinine, AST, total bilirubin, sodium, lactate values were higher; albumin, bicarbonate, platelet, leukocyte values were lower. During ICU follow-up, need for MV, IMV, vasopressors, RRT and continuous HD supports, presence of infection and fungal infection were more frequent. Blood values of BUN, creatinine, AST, ALT, total bilirubin, lactate, CRP, procalcitonin were higher, while albumin, bicarbonate, hemoglobin, platelet, leukocyte values were lower on the day of discharge or death. In survivors, multiple myeloma, admission from emergency room , NIV requirement during ICU stay and absence of renal failure at discharge were more common. First and third day APACHE II, SAPS II and SOFA scores were higher in patients who died. In addition, an increase in these scores on the third day was more common in deceased patients.  Among these three scores, third day value of SOFAscore was the most significant for ICU mortality (its elevation increased the ICU mortality 1.96 times). Also, when performed the logistic regression analysis with other parameters affecting ICU mortality, third day value of SOFA score was the most significant parameter for ICU mortality and its elevation increased mortality by 1.87 times.
CONCLUSION: Similar to general ICU patients, there is a confusion about whether prognostic and organ failure scores can be used to predict mortality in hematologic critically ill patients. In this study, the third day value of SOFA score, one of the organ failure scores, was found to be the most significant parameter in predicting ICU mortality. However, it is a fact that more comprehensive, multicenter studies with more patient participation are needed.