Maluliyet raporlarına yönelik itirazların medikolegal değerlendirmesi
Medicolegal evaluation of objections to disability reports
Yazar: MUSTAFA RÜŞVENLİ
Danışman: DOÇ. DR. AHSEN KAYA
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi (EÜTF) Adli Tıp Anabilim Dalı'nda düzenlenen maluliyet raporlarına yapılan itirazların neler olduğu ve bu itirazların nasıl değerlendirildiğinin incelenmesi amaçlandı. Yapılan itirazlar değerlendirilerek maluliyet raporlarıyla ilgili adli süreçlerin iyileştirilmesi için önerilerde bulunmak ve bilirkişilerin maluliyet raporu düzenlerken dikkat etmeleri gereken hususları vurgulamak hedeflendi. 

Gereç ve Yöntem: EÜTF Adli Tıp Anabilim Dalı'na 1 Eylül 2022-1 Eylül 2023 tarihleri arasında Mahkemeler ve Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından maluliyet raporu düzenlenmesi için gönderilen ve itiraz nedeniyle ek raporu düzenlenen olgular çalışmaya dahil edildi. Olguların yaş, cinsiyet, çalışma durumu, olay türü ve tarihi, dava açılış tarihi, adli rapor istemi yapan makam, kök rapor talep ve çıkarılma tarihleri, ek rapor talep ve çıkarılma tarihleri, ek rapor talep edilme sayısı, kök rapor ve ek raporda belirtilen hususlar, kök rapora yapılan itirazların neler olduğu, başka bir merkezden alınan raporun olup olmadığı, yapılan itirazın gerekçesinin olup olmadığı, olgu rapor formlarına kaydedildi. Olgu rapor formlarından elde edilen veriler, SPSS (versiyon 25.0) yazılımına aktarıldı ve analiz edildi. İstatistiksel anlamlılık eşiği p<0,05 olarak kabul edildi. 

Bulgular: Anabilim Dalımıza, adli rapor talebiyle toplam 3522 olgu başvurmuş olup, bunların 1175'inin (%33,4) tıbbi uygulama hatası ve maluliyet raporu düzenlenmesi amacıyla gönderildiği anlaşıldı. Bu 1175 olgunun 164'ünde (%13,9) ek rapor talep edildiği saptandı. Dahil edilme kriterlerini karşılayan 107 ek rapor (%9,1) çalışmaya dahil edildi. 107 olgunun 70'i (%65,4) erkek, 37'si (%34,6) kadındı. Olgular en sık 30-39 (%22,4) yaş aralığındaydı. Başvuruların büyük çoğunluğunun (%85,0) nedeni trafik kazasıydı. Davaya konu olayın meydana gelmesinden dava açılışına kadar geçen süre ortalama 786,4±651,4 gün, davanın açılışından kök rapor istemiyle mahkeme dosyasının Anabilim Dalımıza gelmesine kadar geçen süre ortalama 309,4±283,8 gün, kök raporların hazırlanma süresi ortalama 62,8±34,8 gün, ek raporların düzenlenme süresi ise ortalama 56,1±39,8 gün olarak belirlendi. Raporlara yönelik olarak, davacı veya davalı avukatlarının en sık yaptığı itirazların sırasıyla, belirlenen maluliyet/engellilik oranına ve yönetmeliğe olduğu saptandı. İncelenen tüm itirazlar dikkate alındığında, gerekçelendirilerek yapılan itirazların sayısı 55 (%51,4) iken, herhangi bir gerekçe sunulmadan yapılan itirazların sayısı 52 (%48,6) olarak tespit edildi.

Sonuç: Maluliyet raporlarına konu olaylarla dava açılış tarihleri arasındaki süre ortalaması iki yılın üzerindedir. Buna ek olarak, raporlandırma sürelerinin ortalama iki ay olması ve davalı- davacı vekillerinin dayanağı olmayan gerekçesiz itirazlarının doğrudan bilirkişilere gönderilerek ek raporlar istenmesi hukuki süreçlerin uzamasında önemli bir etkendir ve bilirkişilik kurumlarının iş yükünü artırmaktadır. Ayrıca bu durumun, adalete olan güvenin sarsılmasından, ödenen tazminat miktarlarında değişkenliğe ve hatta bireylerin hak kaybına uğramasına kadar çok geniş bir spektrumda olumsuz etkileri olabilmektedir. Bu tür mağduriyetlerin önlenebilmesi amacıyla, hukuk ve adli tıp alanındaki profesyonellerin işbirliğiyle, objektif ve standardize edilmiş bir değerlendirmeye olanak sağlayan, bilimsel temelli, güncel bir değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi, üst yazılara yönelik bir kılavuz hazırlanarak istem yazılarında standardizasyonun sağlanması ve mahkeme istem yazılarında istenecek tüm hususların tek seferde sorulması sağlanabilir. Böylece, hem hukukçuların, hem de başta adli tıp uzmanları olmak üzere maluliyet raporu düzenleyen diğer uzman hekimlerin hizmet içi ve klinikler arası eğitimler aracılığıyla farkındalıklarının artırılması ve ortak bir dil geliştirilmesi sağlanabilir.
Anahtar Sözcükler: Adli Tıp; Bilirkişi; Engellilik; Maluliyet; Tazminat; Yönetmelik

Abstract:
Aim: This study aimed to examine the objections made to disability reports prepared by the Department of Forensic Medicine at Ege University Faculty of Medicine (EUFM) and how these objections were evaluated. By assessing these objections, we sought to provide suggestions for improving judicial processes related to disability reports and to emphasize the points that experts should consider when preparing such reports. 

Materials and Methods: Cases sent to the Department of Forensic Medicine at EUFM by courts and the Insurance Arbitration Commission for the preparation of disability reports between September 1, 2022, and September 1, 2023, which required supplementary reports due to objections, were included in the study. For each case, we recorded age, sex, employment status, type and date of the incident, date of lawsuit initiation, the authority requesting the forensic report, dates of initial report request and issuance, dates of supplementary report request and issuance, number of supplementary report requests, details specified in the initial and supplementary reports, the nature of objections made to the initial report, whether a report was obtained from another center, and whether the objection had justification. Data obtained from the case report forms were analyzed using SPSS software (version 25.0). The threshold for statistical significance was set at p < 0.05. 

Results: A total of 3,522 cases applied to our department with a request for a forensic report, of which 1,175 (33.4%) were sent for the preparation of medical malpractice and disability reports. It was determined that supplementary reports were requested due to objections in 164 (13.9%) of these 1,175 cases. A total of 107 supplementary reports (9.1%) that met the inclusion criteria were included in the study. Of the 107 cases, 70 (65.4%) were male and 37 (34.6%) were female. The most common age range was 30–39 years (22.4%). The vast majority of applications (85.0%) were due to traffic accidents. The average time from the incident to the initiation of the lawsuit was 786.4 ± 651.4 days; the average time from lawsuit initiation to the arrival of the court file at our department requesting the initial report was 309.4 ± 283.8 days. The average preparation time was 62.8 ± 34.8 days for initial reports and 56.1 ± 39.8 days for supplementary reports. Regarding the reports, it was found that the most frequent objections made by plaintiff or defendant attorneys were to the determined disability/impairment rate and the regulations applied. Considering all the objections, the number of justified objections was 55 (51.4%), while unjustified objections numbered 52 (48.6%).

Conclusion: The average duration between incidents leading to disability reports and the date of lawsuit initiation exceeds two years. Additionally, the average reporting time is about two months. The direct forwarding of baseless and unjustified objections from plaintiff or defendant attorneys to experts for supplementary reports significantly prolongs legal processes and increases the workload of expert institutions. This situation can have negative effects, ranging from undermining trust in the justice system to variability in compensation amounts and even causing individuals to lose their rights. To prevent such grievances, an objective and standardized evaluation scale that allows for scientifically based, up-to-date assessments should be developed through collaboration between professionals in law and forensic medicine. By preparing a guide for official correspondence, standardization in request letters can be ensured, and all matters to be addressed in court requests can be asked in a single instance. Thus, awareness among legal professionals and specialist physicians who prepare disability reports, especially forensic medicine experts, can be increased through in-service and inter-clinic training, fostering the development of a common language.
Keywords: Forensic Medicine; Expert; Disability; Compensation; Regulation