Çevrimiçi sağlık bilgisi arama davranışı, e-sağlık okuryazarlığı ve siberkondri ciddiyet seviyesinin serviks kanseri taramalarına katılım ile ilişkisinin incelenmesi
The relationship of online health information seeking behaviour, e-health literacy and cyberchondria with cervical cancer screening attendance
Yazar: İBRAHİM SIDDIK POTUR
Danışman: DOÇ. DR. RAZİYE DESDİCİOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Giriş ve Amaç: Serviks kanseri kadınlar arasında en yaygın görülen dördüncü kanser türüdür. Tarama testlerinin etkin kullanıldığı toplumlarda preinvazif lezyonların tanısı ile kanser morbidite ve mortalitesi azalmaktadır. Ancak, serviks kanseri taramalarına katılım dünya genelinde ortalama %36 oranındadır. Hızla gelişen teknolojiler ve internetin yaygınlaşması sayesinde serviks kanseri taramalarına katılımı artıracak dijital müdahaleleri geliştirebilmek için, kadınların çevrimiçi sağlık bilgisi kaynaklarını nasıl kullandığını anlamak, e-sağlık okuryazarlığı seviyelerini ve siberkondri davranışlarını bilmek ve bunların kanser taramalarına katılım ile ilişkisini belirlemek önemlidir. Araştırmamızda, 30-65 yaş arası kadınların çevrimiçi sağlık bilgisi arama davranışının, e-sağlık okuryazarlığı seviyesinin ve siberkondri ciddiyet seviyesinin serviks kanseri tarama sıklığını bilme ve taramalara katılım durumu ile ilişkili olup olmadığını incelemek amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Nicel ilişkisel tarama modeli ve kesitsel yöntemle yapılan bu araştırma, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Jinekoloji polikliniklerine başvuran 30-65 yaş arası 370 kadın ile yüz yüze görüşme yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak, sosyodemografik özellikler ve çevrimiçi sağlık bilgisi arama davranışını (ÇSBAD) anlamaya yönelik soruların ve e-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (eHEALS) ile Siberkondri Ciddiyeti Ölçeği Kısa Formu'nun (CSS-12) yer aldığı dört bölümlük anket formu kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 23.0 programından yararlanılmış, istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 43,1; %80,5'i evli; %74,6'sı lise ve üstü eğitim seviyesinde; %84,6'sı günde bir saatten fazla internet kullanmaktadır. %73'ünün serviks kanseri tarama testi yaptırdığı; en çok aile hekimi ve önceki poliklinik başvurularının kadınları taramalara katılmaya teşvik ettiği; %76,3'ünün serviks kanseri tarama testini ne sıklıkla yaptıracağını bildiği; %79,7'sinin son 12 ayda internetten sağlık bilgisi aradığı bulunmuştur. e-Sağlık okuryazarlığı ölçeğinden alınan puan ortalaması 26,2 ± 7,4; Siberkondri ölçeğinden alınan puan ortalaması 29,8 ± 8,6'dır. Katılımcıların ölçek puanları ile tarama sıklığını bilme durumları arasında herhangi bir anlamlı ilişki gösterilememiştir. Sadece ÇSBAD ile taramalara katılım oranı arasında anlamlı pozitif yönlü ilişki saptanmıştır. Katılımcıların ölçek puanları arasında da pozitif yönlü zayıf korelasyon izlenmiştir.
Sonuç: Çalışmanın sonucunda sağlık çalışanlarına, bilgi ve teknoloji uzmanlarına ve politika yapıcılara çeşitli öneriler getirilerek, serviks kanseri taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetlerine katılımı etkileyebilecek dijital müdahalelerin geliştirilmesine olanak sağlanmaktadır.

Abstract:
Introduction and purpose: Cervical cancer is the fourth most common type of female cancer. In developed countries, morbidity and mortality have been dropping because of the diagnosis of preinvasive lesions with the screning tests. However, participation in cervical screning is approximately 36% worlwide. Rapidly developing technologies and expanding use of the Internet enable to improve digital interventions in order to increase the participations rates. For this, it is important to understand how women use online health information resources, to know e-health literacy levels and cyberchondria behaviors of women, and to determine whether participation in cancer screenings is associated with these variables. Therefore, the present study examined associations between online health information seeking behaviors (OHISB), e-health literacy, cyberchondria severity, and cervical cancer screening.
Material and Method: This cross-sectional research was carried out face-to-face with correlational method. A total of 370 women aged 30-65 years and attending Ankara Bilkent Şehir Hospital Gynecology outpatient clinics participated in the study. Participants were asked to complete a quastionnaire survey consisting of four parts with the questions on their sociodemografic backgrounds, OHISB, e-Health Literacy Scale (eHEALS) and Cyberchondria Severity Scale Short Form (CSS-12). Data were analyzed using SPSS 23.0, and the statistical significance level was accepted as p<0.05.
Results: Participants (mean age:43,1; 80,5% married; 74,6% high school and higher education level) are using the Internet more than one hour a day. %73 of them was participated in cervical cancer screenings and 76,3% of them have the knowledge of the screening frequency depends mostly on the recommendations by their family physician and by previous outpatient clinic experiences. It was found that 79.7% of the participants searched for health information from the internet in the last 12 months. The mean score was found 26.2 ± 7.4 for the e-Health Literacy Scale and 29.8 ± 8.6 for the Cyberchondria Severity Scale. There is no significant relationship between e-health literacy scores, cyberchondria scores, and the knowledge of the screening frequency. Only OHISB was positively associated with participation in screenings significantly. Also, the study resulted in a weak but positive correlation between the scale scores.
Conclusion: Study findings revealed the importance of increasing participation rates in preventive health services such as cervical cancer screenings by suggesting health professionals, information and technology experts, and policy makers to develop new digital interventions.