Konutta memnuniyet ve tasarım ilişkisi açısından çekirdek konutlarda esneklik araştırması
A Flexibility research on core housing, within the framework of housing design and satisfaction
Yazar: DUYGU GÜLAYDIN
Danışman: PROF. DR. AHSEN ÖZSOY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Konut sorunu, özellikle 60'lı yıllardan bu yana kırsal alanlardan kentsel alanlara göçün hızlanmasıyla ülkemiz gündeminde önemli bir yer tutmaktadır. Sorun, konutların sadece nicelik olarak yetersizliği değil aynı zamanda nitelik olarak da yetersiz olması, kişilerin sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarının yeterli düzeyde karşılanamamasıdır. Konut ihtiyacı karşılanırken, kullanıcı niteliklerine uygun konut kavramı yeteri kadar dikkate alınmamakta ve çoğu zaman kullanıcıların yaşantıları konutun olanaklarına uydurulmaya çalışılmaktadır. Konutta memnuniyeti sağlayan en önemli etkenlerden biri konutun nitelikli olmasıdır. Nitelikli konut kavramı ise, oldukça karmaşık ve tartışılması gereken bir konudur. Konutta kalite, ısınma, aydınlatma, sağlamlık ve benzeri somut, standartları olan özellikleri kapsadığı gibi kullanıcıya uygunluk, estetik gibi sosyo-kültürel ve psikolojik verilerle değişebilen ve ölçümü zor olan kavramaları da kapsamaktadır. Konutun, kullanıcı değişimine ve zamanla farklılaşan isteklerin değişimine uyum sağlayabilecek esneklikte tasarlanmış olması da konutta kaliteyi artırıcı faktörlerden biridir. Kullanıcı ya da kullanıcı grubunun, tasarım kararlarına katılabilmesi, ihtiyaçlarını ve isteklerini belirtebilmesi, kullanıcı-mimar kopukluğu sorununa bir çözüm olabilir ve konutun kullanıcıları için daha verimli ve memnuniyet verici çözümler oluşturabilir. Bu noktada, dar gelirlileri konut sahibi yapmak amacıyla üretilen, hem kullanıcı katılımını sağlayan, hem de, esnek ve büyüyebilir olma özellikleriyle kullanıcı memnuniyetini büyük ölçüde artıran, çekirdek konutları tartışmak yararlı olacaktır. Genelde, aile genişledikçe ve ailenin olanakları arttıkça, genişletilmesi veya geliştirilmesi mümkün olacak şekilde yapılan konuta çekirdek (nüve) konut denilmektedir. Çekirdek konutlar; büyüyebilir ve zamanla değişebilir olma özellikleriyle, değişen istek ve ihtiyaçları karşılamaya yönelik esneklik özeliğini içinde barındırmaktadır. Kullanıcının belli ölçülerde kendisinin yapabildiği ya da uzman kişilere yaptırabildiği konutunun, malzeme veya plan kararlarına katılabilme olanağı ile de kullanıcının katılımı sağlanmış olmaktadır. Ülkemizde; altyapısı oluşturulmuş arsa temini, arsa üzerine çekirdek ünitenin yapılıp kullanıcıya verilmesi gibi yöntemlerle, İstanbul'da; Tozkoparan, Örnek Mahallesi, Maltepe-Esenkent, Eyüp-Alibeyköy, Güngören-Osmaniye, Kartal-Soğanlık, Gaziosmanpaşa-Küçükköy gibi bölgelerde çekirdek konut uygulaması yapılmıştır. Bu konutlarda zamanla yatayda ve düşeyde ekler yapılmış, kullanıcının imkanlarına göre biçimlenme gerçekleşmiştir. Gerekli denetimin olmayışı, kullanıcıyı eğiterek kullanıcının katılımını gerçekleştirememe, malzeme sağlamada yetersizlik gibi etkenler sonucunda düzenli bir yapılaşma oluşamamıştır. Birçok soruna çözüm olabilecek bu konut üretim yönteminin tasarım ve uygulamasındaki eksiklikler nedeniyle ortaya çıkan sorunlar yüzünden uygulamadan vazgeçilmiştir. Çalışma kapsamında, nüve konut uygulaması yapılmış olan Maltepe bölgesinde alan çalışması yapılmış, kullanıcı görüşleri alınmış ve planların yatayda ve düşeyde gelişimleri incelenerek, bu yöntemin planlama ve uygulamadaki eksikleri saptanmıştır. Bu yöntemin uygulanmasıyla, ülkemizde birçok yerde dar gelirlilerinkonut sorununa nitelikli bir çözüm bulmak, afet sonrası geçici konutların yerine, ucuz ve sonradan isteklere göre şekillenebilen kalıcı konut üretebilmek gibi hedeflerin yanında bu konutlardan gecekondu önleme bölgelerinde de yararlanarak, hem kullanıcı memnuniyetini artırmak hem de kente görsel ve işlevsel anlamda katkı sağlamak düşünülebilir.

Abstract:
Especially since the 60's, with the rapid growth of migration from rural areas to urban areas, housing problem has an important place in Turkey's agenda. Not only quantitatively but also qualitatively lacking housing stock, produce an environment that doesn't response people's social and psychological needs. During housing production, user characteristics and needs are not taken into consideration enough and mostly the lives of the users are tried to be adapted according to the houses' conditions. One of the most important features of a house is being qualified enough. The concept of quality is very much complicated and also it is a subject, which has to be discussed carefully. The quality of a house can be measured by some concrete features, which have certain standards, such as heating, illumination, and resistance, and this concept also includes some socio-cultural and psychological variables which are difficult to measure, such as aesthetics. House's adaptability, for the change of the users and for varying psychological and social requirements, is a factor that enhances the quality of a house and user satisfaction. User's or user groups' participation in the design process, and taking their opinion about their needs and wills into consideration, can be a solution to communication problem between the architect and the user and produce more productive and pleasing solutions for the users. At this point, it will be useful to discuss, 'core housing' which provides houses for low-income families and enables high ratios of user satisfaction with participation, flexibility and open-endedness features. Generally, the production of houses, which can be improved or enlarged, as the family gets larger, and/or the family's economic status gets better, is called core housing. The core houses are flexible buildings, because of their additive quality and changeability in time according to the differentiated demands and needs. Participation is provided by the decisions that the users can take about their own dwellings, either on material or in planning process, in some limits. The houses can be built by experts, or by the users themselves. In both ways the infrastructure is provided by the government and the experts, and the main decisions like number of storeys or settlement plans are taken by the planners. In Turkey, core houses are done by the methods such as providing the plans and lands with infrastructure or building the core part and giving to the user to enlarge and develop this part. This method has been applied in regions like; "Tozkoparan, Örnek Mahallesi, Maltepe-Esenkent, Eyüp-Alibeyköy, Güngören-Osmaniye, Kartal- Soğanlık, Gaziosmanpaşa-Küçükköy", in İstanbul. In the course of time, additions are made in horizontal and vertical directions in these houses varying to its user's "economic situations." As a result, lackness of required inspection and participation and supply of equipment by authorized personnel, bad organised settlements had appeared. This housing production method could be a solution to many problems but because of the mistakes that had been done during the applications, the production of core houses had been stopped. XIIIn the application part of the study, a field study had been done in Maltepe region where core housing had been applied, user opinions had been taken, and the development of the houses in vertical and horizontal directions had been studied. Physical dynamism of the plans had been measured and also the mistakes and deficiencies had been determined both in planning and application phases. By the application of this method, an appropriate solution can be found for low-income families to have their own houses. Cheap and changeable, permanent houses which have additive quality, can be built instead of squatter settlements and/or temporary disaster housing and by the application of these houses, formation of unplanned squatter settlements could be prevented in many regions in our country. In this way, also user satisfaction could be enhanced and considerable contribution could be provided in both visual and functional ways to the city.