Yerleşme tarihi çalışmaları için bir çerçeve: Antakya örneği
A framework for settlement history studies: Case of Antakya
Yazar: SAADET TUĞÇE TEZER ÇILĞIN
Danışman: DOÇ. DR. EBRU FİRİDİN ÖZGÜR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Tarih = History ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Yerleşmeleri oluşturan farklı dinamik ve bileşenlerin geçmişten günümüze gösterdiği süreklilik ve süreksizliklerden oluşan yerleşme tarihi çalışmaları, yerleşmelerin bugününün anlaşılması ve geleceğinin yönlendirilmesinde önemlidir. Yerleşme tarihi analizine ilişkin mevcut yöntemlerin (ölçek, zaman, disiplinlerarası bakış açısından) yetersiz kaldığı, yeni ve kapsamlı yöntemlere ihtiyaç olduğu düşünülmektedir. Araştırma amacını yerleşme tarihi analizi olarak belirlemiş olmasa da kentsel morfoloji ve tarihsel coğrafya araştırmaları, analiz araçları ve kavramsal çerçeveleri açısından önemli yaklaşımlar sunmaktadır. Tarihsel coğrafya bakış açısını kentsel morfoloji araştırmalarına dahil eden Conzen ve onu takip eden araştırmacıların analiz yönteminde yer alan kavram ve bileşenlerin yeniden düşünülmesi ve yerleşme tarihi analizi odağında ele alınmasının, bu açıdan önemli açılımlar sağlayacağı düşünülmektedir. Burada yerleşme tarihi analizine yeterince dahil olmadığı düşünülen görsel verilerin de yazılı verilerle eşzamanlı olarak araştırma sürecine dahil edilmesi, yerleşme tarihi çalışmaları açısından önemli bir eksiğin kapatılmasına olanak sağlamaktadır.
Bu yeniden okuma ile oluşacak çerçevede; Antakya'ya dair eski harita, plan ve çizimler ile yazılı kaynakların sistematik biçimde incelenmesi ile yerleşme tarihi analizi için yeniden bir ele alış öneren "yerleşme tarihi analizi bileşenleri" kapsamında yapılacak veri tasnifi, Antakya'nın yerleşme tarihinin bu yöntemle farklı katmanlarını ele alacak biçimde incelenmesi bu çalışmanın hedeflerini oluşturur. Böylece toplumsal, ekonomik, kültürel bileşenler ve değişimlerin mekândaki izlerinin, sürekliliğinin ve etkileşiminin anlaşılabilir bir çerçevesinin çizilebileceği düşünülmektedir. Çalışmanın diğer hedefi de, farklı nitelikteki yerleşmelere -koşulları ve kısıtlılıkları ifade etmek kaydıyla- uyarlanabilir bir yerleşme tarihi analizi çerçevesine erişilmesidir. Yerleşme tarihi çalışmalarında rastlanan ve yerleşmeyi anlamaya olanak vermeyen, yerleşmenin geleceğine dair öngörü geliştirmeye imkân sağlamayan durağan yapıdaki anlayışa dair bir eleştiri ve bu sorunu aşmak için alternatif bir çerçeve önerisine ulaşmak amaçlanmaktadır.
Bu kapsamda yapılan çalışmada yerleşme tarihi analizine ilişkin olarka hazırlanan çerçeve ile Antakya kenti hem kuruluşundan günümüze hem de 19. yüzyıldan günümüze kadar olan dönem için ölçeklerarası, dönemler arası ve disiplinlerarası bir bakış açısıyla analiz edilmiştir.

Anahtar sözcükler: yerleşme tarihi, Antakya, tarihsel coğrafya, kentsel morfoloji

Abstract:
The settlement history studies, which consist of the continuity and discontinuities of the different dynamics and components that make up the settlements from the past to the present, are important in understanding the present of the settlements and directing the future. It is believed that existing methods (scale, time, interdisciplinary point of view) are insufficient and new and comprehensive methods are needed for settlement history analysis. Although it has not determined the research purpose as the settlement history analysis, it offers important approaches in terms of urban morphology and historical geography research, analysis tools and conceptual frameworks. Considering the historical geography perspective in the study of the urban morphology, Conzen and the researchers who follow it are thought to be important approaches in this respect. The inclusion of visual data, which is thought to be not included enough in the settlement history analysis, concurrently with the written data enables the closure of a significant deficiency in terms of the studies of the settlement history.
In the frame of this re-reading; The classification of the data to be made within the context of "settlement history analysis components ", which suggests a systematic review of ancient maps, plans and drawings, and written sources for Antioch, as well as the analysis of the settlement history, will be examined in a way to address the different layers of Antioch's settlement history with this method. they constitute the objectives of this study. Thus, it is thought that an understandable framework of social, economic, cultural components and changes in space, continuity and interaction can be drawn. The other aim of the study is to reach an adaptable settlement date analysis framework in terms of different settlements - conditions and limitations. It is a critique of the static structure which is encountered in the settlement history studies and does not allow to understand the settlement and does not allow to develop a prediction for the future of the settlement and it is aimed to reach an alternative framework to overcome this problem.
In this study, city of Antakya was analyzed with a cross-scale, inter-period and interdisciplinary perspective for the period from its foundation to the present day and from the 19th century to the present day with the framework prepared for the settlement history analysis.


Keywords: settlement history, Antioch, historic geography, urban morphology