Mesleki hayal kırıklığı ölçeğinin geliştirilmesi: Öğretmen örneklemi
Development of professional frustration scale: Sample of teachers
Yazar: BAHADIR BOZYER
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA TİCAN BAŞARAN ; PROF. DR. AYŞE REZAN ÇEÇEN EROĞUL
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Hayal kırıklığı = Disappointment ; Mesleki hayal kırıklığı = Professional frustration ; Mesleki sorunlar = Vocational problems ; Mesleki zorluk = Career challenge ; Psikolojik ölçekler = Psychological scales ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, mesleki hayal kırıklığı ölçeği geliştirmek ve çeşitli değişkenlere (yaş, cinsiyet, branş, kıdem, okulun bulunduğu yerleşim yeri, okul türü, eğitim kademesi, okulun bulunduğu ilçe, sınıf mevcudu, medeni durum) göre öğretmenlerin mesleki hayal kırıklığını incelemektir. Araştırma temel araştırma ve tarama modelleri benimsenerek gerçekleştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinin ilk aşamasında, Glasser'in ihtiyaç sınıflamasına ve ilgili diğer literatüre dayandırılarak, öğretmenler ile yapılan odak grup görüşmesi ve uzmanlardan alınan görüşler doğrultusunda 28 maddelik taslak ölçek oluşturulmuştur. Taslak ölçek ilk aşamada Muğla ili Menteşe ilçesinde farklı branşlarda görev yapmakta olan 349 öğretmene uygulanmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda toplam varyansın %71.4'ünü açıklayan 20 maddeden oluşan 5 boyutlu (Hayatta Kalma, Özgürlük/Bağımsızlık, Eğlence/Zevk, Güç/Başarı ve Ait Olma) bir yapı elde edilmiştir. İkinci aşamada aynı ilde ancak farklı 13 ilçede 618 öğretmene uygulama yapılmış elde edilen veriler ile Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Analiz sonuçları ölçeğin iyi uyum gösteren, güvenilirlik düzeyi yüksek (Cronbach α = 0.951) bir ölçek olduğunu göstermiştir. Ölçüt geçerliliği için Yaşam Doyumu Ölçeği ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği uygulanmıştır. Ölçüt geçerliliği için yapılan analizler Mesleki Hayal Kırıklığı Ölçeği'nin Yaşam Doyumu Ölçeği ile yüksek düzeyde negatif yönlü (r = -0,622), Maslach Tükenmişlik Ölçeği ile yüksek düzeyde pozitif yönlü (r = 0,600) bir ilişki gösterdiğini ortaya koymuştur. Öğretmenlerin ölçeğin toplamında hayal kırıklığı düzeylerinin orta düzeyde olduğu görülmüştür. Hayatta Kalma, Özgürlük/Bağımsızlık, Eğlence/Zevk ve Güç/Başarı boyutlarında orta düzeyin alt sınırına, Ait Olma boyutunda orta düzeyin üst sınırına daha yakın oldukları görülmüştür. Öğretmenlerin hayal kırıklığı düzeyleri cinsiyet, okul türü, kıdem, yerleşim yeri, ilçe, sınıf mevcudu, eğitim kademesi ve medeni duruma göre farklılık göstermezken, yaş bakımından 31-35 yaş grubundaki öğretmenlerin lehine farklılık göstermiştir. Ayrıca öğretmenlerin mesleki hayal kırıklığı Ait Olma alt boyutunda cinsiyete ve eğitim kademesine, Hayatta Kalma alt boyutunda ilçelere, Özgürlük/Bağımsızlık, Eğlence/Zevk ve Güç/Başarı alt boyutlarında yaşa göre farklılık göstermiştir.

Abstract:
This study aims to develop a professional frustration scale, and to examine professional frustration of teachers on the basis of various variables (age, gender, subject, seniority, school location, school type, grade level, district where the school is located, class size, marital status). The study is conducted by following basic and survey research models. Based on Glasser's classification of needs and the relevant literature, a 28-item draft scale was created after focus group interviews with teachers and expert opinion procedures. In the first stage, the first draft was implemented to 349 teachers from various subject areas in Menteşe district of Muğla. As a result of Exploratory Factor Analysis (EFA), a 5-dimensional structure (Survival, Freedom/Independence, Joy/Pleasure, Power/Success and Belonging) consisting of 20 items, explaining 71.4% of the total variance was obtained. In the second stage, the scale obtained after EFA was implemented to 618 teachers from 13 different districts of Muğla for Confirmatory Factor Analysis (CFA). The results indicated that the scale had a good fit indices and a high reliability coefficient (Cronbach α = 0.951). Life Satisfaction Scale and Maslach Burnout Scale were used for criterion validity. Criterion validity results revealed that the Professional Frustration Scale had a highly negative (r = -0.622) correlation with Life Satisfaction Scale and a highly positive correlation with the Maslach Burnout Scale (r = 0.600). It was observed that the total scores of teachers' frustration levels were moderate. It was shown that they were closer to the lower limit of the intermediate level in the dimensions of Survival, Freedom/Independence, Joy/Pleasure, and Power/Success, and closer to the upper limit of the intermediate level in Belonging dimension. While frustration scores of the sample did not differ according to gender, school type, seniority, residence, district, class size, grade level and marital status, they differed in favor of the teachers aged between 31-35. In addition, teachers' professional frustration scores differed by gender and grade level in Belonging dimension, by districts in Survival dimension, by age in Freedom/Independence, Joy/Pleasure, and Power/Success dimensions.