Lise öğrencilerinde umut ve dindarlık ilişkisi: Bartın İmam Hatip liseleri örneği
The relationship between hope and religiosity in high school students: The case of Bartın İmam Hatip high schools
Yazar: ERVA NESİBE KULOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BEHLÜL TOKUR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışma İmam Hatip Liselerine giden öğrencilerde umut ve dindarlık arasındaki ilişkiyi anlamak amacıyla yapılmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu araştırmada, Bartın Şehit Mustafa Yaman Anadolu Lisesi ile Bartın Erkek İmam Hatip Lisesi son sınıf öğrencilerinden olan toplam 42 katılımcıyla görüşülmüştür. Görüşmeler; umut düzeyleri, dindarlık algıları ve inanç-umut ilişkisi şeklinde üç ana tema çerçevesinde yapılmıştır. Katılımcılardan alınan veriler tematik analiz ve içerik analizi yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir.
Çalışma bulgularında katılımcıların umut düzeylerini; aile, çevre ve din faktörü, hayal ve hedefleri, geleceğe dair bakış açıları, umutlu ve umutsuzluk olduklarında sergiledikleri tutumları şekillendirdiği bulunmuştur. Buna göre katılımcıların umut düzeyleri üzerinde aile faktörünün önemli ölçüde etkili olduğu, bu katılımcıların hayal/hedef belirleme noktasında daha net ve kararlı oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda bu katılımcılar, umutsuzlukla mücadelede başarılı stratejiler geliştirebilme noktasında diğer katılımcılardan ayrışmaktadırlar. 
Katılımcıların dindarlık algılarına yönelik tutumları temasında; katılımcıların dindarlığı, ahlaki değerleri ön plana çıkaran tanımlar ve Allah'ın emir ve yasaklarını ön plana çıkaran tanımlar olmak üzere iki tanım üzerinde yoğunlaşıldığı görülmüştür. Dindarlık tanımları yapılırken, katılımcıların dindarlığı bir başkası üzerinden değerlendirdiği görülmüştür.
Katılımcıların inanç-umut ilişkisine yönelik temada ise; katılımcılar bu ilişkiyi dua, namaz, ahiret inancı, dinin rehabilite edici fonksiyonu ve tevekkül inancıyla kurmuşlardır. Katılımcıların büyük bir çoğunluğu özellikle umutsuzluk anında dine baş vurdukları, kendilerini bu şekilde rahatlattıkları tespit edilmiştir. 
Araştırmanın sonucunda ergenlik döneminde gençlerin yaşadıkları her türlü değişim göz önünde bulundurulduğunda, gençlerin büyük bir kısmının dini inanç ve değerlerine bağlı oldukları, dindarlıkla ve umutla ilgili tutumlarını da buna göre şekillendirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: umut, umutsuzluk, dindarlık, inanç-umut, din psikolojisi.

Abstract:
This study was conducted to understand the relationship between hope and religiosity in students attending Imam Hatip High Schools. In this study, in which qualitative research method was used, a total of 42 participants from Bartın Şehit Mustafa Yaman Anatolian High School, Science and Social Sciences Project School and Bartın Male Imam Hatip High School were interviewed. Interviews were conducted within the framework of three main themes: levels of hope, perceptions of religiosity and the relationship between faith and hope. The data obtained from the participants were evaluated using thematic analysis and content analysis methods.
In the findings of the study, it was found that the participants' hope levels were shaped by the factors of family, environment and religion, their dreams and goals, their perspectives on the future, and the attitudes they exhibited when they were hopeful and hopeless. Accordingly, it was concluded that the family factor was significantly influential on the participants' levels of hope, and that these participants were more clear and determined at the point of setting dreams/goals. At the same time, these participants differ from other participants in terms of developing successful strategies to combat hopelessness.
In the theme of participants' attitudes towards their perceptions of religiosity, it was observed that the participants focused on two definitions of religiosity: definitions that emphasize moral values and definitions that emphasize Allah's commands and prohibitions. While defining religiosity, it was observed that the participants evaluated religiosity through someone else
In the theme on the relationship between faith and hope, the participants established this relationship through prayer, prayer, belief in the hereafter, the rehabilitative function of religion and the belief in tawakkul. It was determined that the majority of the participants resorted to religion, especially in times of despair, and comforted themselves in this way. 
As a result of the study, considering all kinds of changes experienced by young people during adolescence, it was concluded that most of the young people are committed to their religious beliefs and values and shape their attitudes towards religiosity and hope accordingly.
Keywords: Hope, hopelessness, religiosity, belief-hope, psychology of religion.