21. yüzyıl sanatında ekoloji ve tekstilin etkileşimi
Interaction of ecology and textiles in 21st century art
Yazar: HAMİDE ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İDİL AKBOSTANCI
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ekolojik sanat = Ecological art ; Çağdaş sanat =   ; Çevresel sanat = Environmental art

Özet:
Temel olarak tekstil malzemeleri ile oluşturulan, form arayışlarını ve ifade biçimlerini 
kapsayan tekstil sanatının,  güncel sanat içerisinde varlığını sürdüren ekolojik sanat ile 
olan etkileşimini inceleme amacını taşıyan "21. Yüzyıl Sanatında Ekoloji ve Tekstilin 
Etkileşimi" başlıklı çalışma; tekstilin ve tekstil sanatının bakış açısını, güncel sanat 
içerisindeki konumunu ve disiplinler arası alanda ekolojik sanat ile etkileşimini 
incelemektedir. Bu çalışma kapsamında ekolojik sanat perspektifinden ele alınan 
tekstile, farklı yönlerden yaklaşılabileceği vurgulanmak istenmiştir. Diğer taraftan tekstilin 
biçimsel, düşünsel yönleri ile disiplinler arası alandaki varlığına da odaklanılmaktadır. 
Çalışma kapsamında; öncelikle lif sanatının 1960'larda plastik sanatların bir dalı olarak 
kabul edilmesine kadar geçirdiği süreçler ve ortaya çıkan hareketler incelenirken, aynı 
zamanda 1960'lardan itibaren ekolojik sanata zemin hazırlayan sosyal, kültürel, 
ekonomik, politik ve teknolojik faktörler üzerine yoğunlaşılmıştır.  Günümüz sanatının 
bakış açısıyla tekstil ve ekoloji disiplinleri arasındaki ilişki incelenmiştir. 20. yüzyıl 
sanatının 1960'lar sonrasındaki değişim süreci de incelenerek, çeşitli hareketler, 
sanatçılar ve sergilerden örnekler sunulmuş ve  bu alana ait çeşitli bilgiler aktarılarak 
çıkarımlarda bulunulmuştur. Bu tez çalışması, ekolojik yaklaşımlar ile ele alınan tekstilin; 
bilim ve teknolojiyle etkileşime girmesinin sanat alanına olan yansımalarına 
odaklanmaktadır.Sanata ekolojik bir perspektiften yaklaşan, sanat, tekstil ve bilimin etkileşimini araştıran 
"21. Yüzyıl Sanatında Ekoloji ve Tekstilin Etkileşimi" adlı tez yedi bölümden 
oluşmaktadır. Birinci bölümü oluşturan "Giriş", kısmında çalışmanın içeriğine dair genel 
bilgilerin yer almaktadır. "Tekstilin Tarihçesi" adlı ikinci bölümde tekstilin tarihine 
odaklanılarak, tekstilin erken dönemlerinin gelişimi ve evrimi anlatılmıştır. Bu bölümde, 
özellikle Endüstri Devrimi'nin tekstil üzerindeki bağlantıları ele alınmış, ayrıca Arts and 
Crafts, Art Deco, Art Nouveau ve Bauhaus gibi sanat akımlarının tekstil üzerindeki 
etkilerine yer verilmiştir. Bauhaus'un tekstil sanatını nasıl şekillendirdiği de ayrıntılı olarak 
incelenmiştir. "20. Yüzyıl Sanatı" başlıklı üçüncü bölümde ise, 20. yüzyıl sanatında 
yaşanan değişimler ile birlikte ortaya çıkan disiplinler arası sanat kavramından ve bu 
kavram ile birlikte tekstilin ve tekstil malzemelerinin sanat alanında nasıl yer alamaya 
başladığından bahsedilmiştir. "Çağdaş Sanatta Ekoloji Kavramı" adlı dördüncü bölüm 
çağdaş sanata dair açıklamaları içermektedir. Aynı zamanda da  çağdaş sanat içerisinde 
var olan ekolojik sanatın ortaya çıkışı ve gelişiminin incelendiği bir bölümdür. "Lif Sanatı 
ve Ekoloji" başlıklı beşinci bölümde tekstil ve ekoloji arasındaki etkileşim araştırılarak, 
tekstili ekolojik spektrumdan ele alan sanatçılara, çalışmalara ve projelere yer verilmiştir. 
Bu etkileşime ait çeşitli yaklaşımlar aktarılırken çoğunlukla ekolojik bağlama uygun 
çıkarımlara ve eleştirilere yer verilmiştir. "Biyo-Sanat Alanında Çalışan Güncel 
Sanatçılar" adlı altıncı bölümde ekolojik sanat bağlamında ortaya çıkan ve gelişen biyo
sanatın günümüz sanat alanında nasıl ele alındığı araştırılmış ve  bu  alanda çalışan 
güncel sanatçılara yer verilmiştir. Bu bölümde yer alan sanatçıların çalışmalarına; doğa, 
yaşam , teknoloji, bilim ve tekstil birlikteliği ekseninde yaklaşılarak çeşitli çıkarımlara yer 
verilmiştir. Sonuç kısmını oluşturan yedinci bölümde ise önceki bölümlerde tartışılan 
konular temel alınarak ekoloji ve tekstilin etkileşimi doğrultusunda ortaya çıkan çeşitli 
üretim pratiklerinin sanat alanındaki yerinin yanı sıra, bir çok alanda benimsenen ekoloji 
temelli düşüncenin gelecekteki üretim yöntemlerini nasıl etkileyeceğine dair çıkarımlara 
yer verilmiştir.

Abstract:
The study titled "Interaction of Ecology and Textile in 21st Century Art" deals with the 
interaction of fiber art, which is basically created with textile materials and covers the 
search for form and forms of expression, with ecological art that continues its existence 
in contemporary art.   
Fiber art, which has a unique language within the field of 
contemporary art, is examined from the perspective of ecological art in this study and it 
is emphasized that fiber art can be approached from different aspects. On the other 
hand, the focus is on the formal and intellectual aspects of the field and its existence in 
the interdisciplinary field. Within the scope of the subject discussed; While examining the 
processes and emerging movements of fiber art until it was accepted as a branch of 
plastic arts in the 60s, he also focused on the social, cultural, economic, political and 
technological factors that formed the basis of ecological arts since the 1960s.  In this 
thesis, the relationship between textile and ecology disciplines is discussed from the 
perspective of contemporary art. Within the framework of these frameworks, the change 
process of 20th century art after the 1960s was examined, examples from various 
movements, artists and exhibitions from Turkey and the world were presented, and 
inferences were made by conveying various information about this field. At the same 
time, this thesis examines textiles with ecological approaches; It focuses on the 
reflections of interaction with science and technology in the field of art. The thesis titled "Ecological Approaches to Fiber Art", which approaches art from an 
ecological perspective and investigates the interaction of art, textiles and science, 
consists of seven chapters. The "Introduction" section, which constitutes the first part, 
contains general information about the content of the study.  In the second chapter called 
"History of Textile", the development and evolution of the early periods of textile are 
explained by focusing on the history of textile. In this section, especially the connections 
of the Industrial Revolution on textiles are discussed, and the effects of art movements 
such as Arts and Crafts, Art Deco, Art Nouveau and Bauhaus on textiles are included. 
How Bauhaus shaped textile art has also been examined in detail. In the third chapter 
titled "20th Century Art", the concept of interdisciplinary art that emerged with the 
changes in 20th century art and how textiles and textile materials began to take a place 
in the field of art with this concept are mentioned.  The fourth chapter, "The Concept of 
Ecology in Contemporary Art", contains explanations about contemporary art. It is also 
a section where the emergence and development of ecological art within contemporary 
art is examined. In the fifth chapter titled "Fiber Art and Ecology", the interaction between 
textile and ecology is investigated and artists, works and projects that deal with textile 
from the ecological spectrum are included. While various approaches to this interaction 
are presented, inferences and criticisms appropriate to the ecological context are mostly 
included. In the sixth chapter titled "Current Artists Working in the Field of Bio-Art", how 
bio-art, which emerged and developed in the context of ecological art, is handled in 
today's art field and current artists working in this field were investigated. In this section, 
the artists' works are discussed on the axis of nature, life, technology, science and textile 
integrity, and various inferences are included.  In the seventh chapter, which is the 
conclusion, based on the topics discussed, opinions on how the interaction between 
ecology and textile affects various production practices in the field of art and what effects 
ecology-based thinking creates in the field of art are included.