İslam hukukunda ve Türk medeni hukukunda ipotek
Mortgage in islamic law and Turkish civil law
Yazar: RESUL İYİSON
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞULE GÜLDÜ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hak = Right ; Rehin = Pledge ; Teminat = Guarantee ; İpotek = Mortgage

Özet:
İpotek hem İslam hukuku hem de Türk Medeni Hukuk sistemlerinde borç ilişkilerinde önemli bir teminat şeklidir. Bu sistem, alacaklıların haklarını korumak amacıyla tescil gibi resmi işlemleri zorunlu kılarak hukuki güvenliği sağlamayı hedeflemektedir. İslam hukukunda ipotek, rehinle benzer temellere dayanırken, sadece gayrimenkul malları kapsayan bir teminat türü olarak şekillenmiştir. Türk medeni hukuku ise ipotek konusunda Batı hukuk sistemlerinden, özellikle İsviçre Medeni Kanunu'ndan etkilenmiş ve taşınmaz malların teminat olarak kullanılmasına ilişkin sistematik hükümler getirmiştir. Bu çalışma, her iki hukuk sisteminin ipotek kurumuna yönelik teorik çerçevesini ve tarihsel sürecini analiz etmiş ve uygulamaları göz önünde bulundurarak, bu hukuki kurumların nasıl şekillendiğini ve farklılaştığını ortaya koymaya çalışmıştır. Çalışmada Türk medeni hukukunda ipotek akdinin genellikle faizli borçlarla ilişkilendirildiği görülmüştür. Ayrıca Türk medeni hukukunda henüz doğmamış veya belirli bir şarta bağlı alacaklar için de ipotek tesis edilebildiği tespit edilmiştir. İslam hukukunda ipotek işlemlerinin şer'î kurallara uygun şekilde yapılandırıldığı, faizsiz bir borçlanma düzenini esas alarak adaleti ve ekonomik sömürünün önlenmesinin öncelendiği ortaya konulmuştur. İslam hukukçularından bazıları taşınmazın bir kısmı üzerinde ipotek tesis edilmesini caiz görmezken, diğer hukukçuların mülkiyetin bir kısmı üzerinde ipotek hakkı kurulmasına cevaz verdiği belirlenmiştir. İslam hukukunda ipotek edilecek malların helal ve mütekavvim olması, mevcut olmayan bir alacak üzerine ipotek kurulamaması borç miktarının ve ipotek konusu malın özelliklerinin açıkça belirlenmesi gibi şartlar İslam hukukunu ipotek konusunda Türk Medeni Hukukundan ayıran önemli noktalar olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
Mortgage is an important form of collateral in debt relations in both Islamic law and Turkish Civil Law systems. Thissystem aimsto provide legalsecurity by requiring official transactions such as registration in order to protect the rights of creditors. In Islamic law, while mortgage is based on similar principles to pledge, it is shaped as a type of collateral covering only real estate properties. Turkish civil law, on the other hand, has been influenced by Western legal systems, especially the Swiss Civil Code, and has introduced systematic provisions on the use of immovable property as collateral. This study analyzes the theoretical framework and historical process of both legal systems regarding the institution of mortgage and tries to reveal how these legal institutions have been shaped and differentiated by considering the practices. The study shows that in Turkish civil law, the mortgage contract is generally associated with interest-bearing debts. In addition, it has been determined that in Turkish civil law, mortgages can be established for receivables that have not yet arisen or that are subject to a certain condition. In Islamic law, on the other hand, it has been revealed that mortgage transactions are structured in accordance with Shari'ah rules and based on an interest-free borrowing scheme, justice and prevention of economic exploitation are prioritized. It has been determined that while Hanafis do not consider it permissible to establish a mortgage on a part of the immovable property, the jurists allow the establishment of a mortgage right on a part of the property. In Islamic law, conditions such as the goods to be mortgaged must be halal and movable, the inability to establish a mortgage on a non-existent receivable, and the amount of debt and the characteristics of the property subject to the mortgage must be clearly determined, have been discerned as important points that distinguish Islamic law from Turkish Civil Law on mortgages.