Coğrafi bilgi sistemi ve uzaktan algılama teknikleriyle menemen sulama sistemi performansının değerlendirilmesi
Assessment of performance of the menemen irrigation system using geographic information system and remote sensing techniques
Yazar: BEKİR SITKI KARATAŞ
Danışman: PROF.DR. ŞERAFETTİN AŞIK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
VÖZETCOĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ VE UZAKTAN ALGILAMATEKNİKLERİYLE MENEMEN SULAMA SİSTEMİPERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİKARATAŞ, Bekir SıtkıDoktora Tezi, Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim DalıTez Yöneticisi: Prof. Dr. Şerafettin AŞIKKasım 2006, 159 sayfaBu araştırmada, Menemen Sol Sahil ve Menemen Sağ Sahil SulamaBirlik (SB)'lerinin su dağıtımı ve verime ilişkin performanslarıdeğerlendirilmiştir. Performans değerlendirmesinde kullanılanparametrelerden biri olan verim, uzaktan algılama tekniği kullanılarakbelirlenmiştir. Verimin alansal değişimi ve toprak özellikleriyle ilgilisorgulamalar için coğrafi bilgi sistemi kullanılmıştır.Araştırma alanının tamamında yeterlilik (PA) açısından sorun olduğubelirlenmiştir. En çok su saptırılan alana bile ihtiyacın yaklaşık yarısıtemin edilebilmiştir.Araştırma alanının tamamında su dağıtımında etkinlik (PF) açısındansorun olmadığı yani suyun etkin kullanıldığı belirlenmiştir.Güvenilirlik (PD) göstergesi tüm alanlar için oldukça kötü çıkmıştır.Tüm sulama alanları kendi aralarında değerlendirildiğinde; Seyrekköysekonderine ait güvenilirlik göstergesi diğerlerine oranla daha iyiçıkmıştır.Eşitlik (PE) performansı, ?orta? düzeyde (0.24) fakat ?kötü? düzeyeşiğine (>0.25) çok yakın çıkmıştır.Proje tüketim randımanı (ep), tüm alanlarda hedef değerden (0.9)hatta Bağarası pompaj sulama sistemi dışında izin verilebilir sınırdeğerlerden (0.6-1.1) bile yüksek bulunmuştur.Tarla uygulama randımanı (ea) değerleri, Bağarası pompaj sulamasistemi dışında yüksek çıkmıştır.Rölatif su temini (RWS) göstergesi, tüm bölgeler için hedef değerolan 1'den farklı çıkmıştır. Yalnızca Bağarası pompaj sulama sistemindehedef değere çok yaklaşılmış ve Türkelli pompaj sulama sisteminde iseizin verilebilir aralıkta bulunmuştur.VIRölatif sulama suyu temini (RIS) göstergesi, Bağarası pompajsulama sistemi dışında düşük çıkmıştır.Birim alana düşen sulama suyu miktarı (M) açısından, en yüksekperformansı Bağarası ve Türkelli pompaj sulama sistemleri (sırasıyla826.4 ve 620.9 mm) göstermiştir. Birim alana en yüksek suyunsaptırıldığı Bağarası pompaj sulama sistemine bile neredeyse verilmesigereken suyun yarısı temin edilebilmiştir.Menemen Sol Sahil SB'nin arazi verimliliği (y), Menemen Sağ SahilSB'den daha yüksek çıkmıştır. Verilen su miktarının yanısıra, toprakbünyesinin de verimi etkileme potansiyeli olduğu tespit edilmiştir. Verimiçin en ideal bünyenin orta bünyeli, en sorunlu olanın ise ince bünyelitopraklar olduğu belirlenmiştir.Su verimliliği (Yw), Bağarası ve Türkelli pompaj sulama alanlarınındışındaki diğer tüm alanlarda birbirine çok yakın çıkmıştır. Bu iki alandasu verimi diğer alanların yaklaşık yarısı kadar olmuştur.Araştırma alanı genelinde hakim bitki olan pamuk verim alanlarıincelendiğinde, zayıf pamuk alanlarının en yüksek, iyi pamuk alanlarınınise en düşük oranda olduğu görülmüştür. Ana kanal veya sekonder kanaldüzeyinde menbaya yakınlık veya uzaklığın verime doğrudan etkiliolmadığı sonucuna varılmıştır. Maltepe ana kanalı ile Seyrekköy,Ulucak-Sasallı ve Kaklıç sekonderleri için kanaldan uzaklaşmanın verimdüşüklüğüne yol açabileceği belirlenmiştir.Anahtar kelimeler: CBS, uzaktan algılama, Menemen Ovası,sulama, performans.

Abstract:
VIIABSTRACTASSESSMENT OF PERFORMANCE OF THE MENEMENIRRIGATION SYSTEM USING GEOGRAPHICINFORMATION SYSTEM AND REMOTE SENSINGTECHNIQUESKARATAŞ, Bekir SıtkıPh.D. in Department of Farm Structures and IrrigationSupervisor: Prof. Dr. Şerafettin AŞIKNovember 2006, 159 pagesIn this research, it was assessed the irrigation delivery andproductivity performance of the Menemen Left Bank and MenemenRight Bank Water User Association (WUA). Crop production which oneof parameters used in performance assessment was determined usingremote sensing technique. For queries in related to the spatial variation ofcrop production and soil properties, geographic information system wasutilized.In overall research area, it was determined that there was issue inpoint of adequacy (PA). It was supplied about half of water requirementeven for the most water delivered area.For overall research area, it was estimated that there was not anyissue in point of effectiveness (PF) and namely, water was usedeffectively.Dependability (PD) was estimated extremely poor for all areas. Whenall areas were compared with each others, dependability performance ofSeyrekköy secondary canal was found better than the others.Equity (PE) was ?fair? level (0.24) but very near to threshold of?poor? level (>0.25).In all areas, overall project efficiency (ep) was found higher thantarget value (0.9). Even it was higher than acceptable limits (0.6-1.1)excepting Bağarası pumping system.Field application efficiency (ea) was found high excepting Bağarasıpumping system.In all areas, relative water supply indicator (RWS) was founddifferent from target value, 1, only fairly approached to target value inBağarası pumping system, and found acceptable limit in Türkellipumping system.VIIIRelative irrigation water supply indicator (RIS) was found lowexcepting Bağarası pumping system.Gross irrigation water quantity over unit area indicator (M) wasfound highest Bağarası and Türkelli pumping systems (respectively 826.4and 620.9 mm). It was diverted almost half of water requirement even forthe most water delivered area which is Bağarası pumping irrigationsystem.Land productivity (y) of Menemen Left Bank WUA was higherthan Menemen Right Bank WUA. It was determined that soil structurealong with water quantity has also a potential effect on crop production.It was determined that while the most ideal of soil structure was mediumone, heavy structure soils were the most problematic one for cropproduction.Water productivity (Yw) was very near to each other in all otherareas excepting Bağarası and Türkelli pumping system. Waterproductivity of these areas was equal about half of the others.In research area, while area of poor cotton was found the highestrate, area of good cotton was found least rate. In the level of main andsecondary canal, it was concluded that near or far to resource is notdirectly effective to crop production. For Maltepe main canal andSeyrekköy, Ulucak-Sasallı, and Kaklıç secondary canal, it wasdetermined that to become distant from canal can result in decreasingcrop production.Key words: GIS, remote sensing, Menemen Plain, irrigation,performance.