Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran tip 2 diyabet hastalarının hastalığı kabulü ve öz yönetiminin değerlendirilmesi
Evaluation of disease acceptance and self management of type 2 diabetes patients applicing to Ankara training and research Hospital family physician policlinics
Yazar: ABİD SAMED ÖZEROL
Danışman: PROF. MUSTAFA ÇELİK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Tip 2 Diabetes Mellitus tanısı almış yetişkin (18 yaş ve üzeri) hastalarda hastalık kabul düzeyi ve öz yönetim düzeylerinin belirlenmesi, bu iki değişken arasındaki ilişkinin ve bu değişkenlere sosyodemografik özelliklerin etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız, Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran hastaları kapsayan kesitsel tip tanımlayıcı bir çalışmadır. Yapılan güç analizinde evreni belli olmayan örneklem hesabı kullanılarak %95 güven aralığında ve diyabet prevalansı %50 kabul edilerek en az 384 kişiye ulaşılması gerektiği bulunmuştur. Araştırmaya dahil edilen kriterleri karşılayan toplamda 412 hasta, çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Diyabete yönelik değerlendirme yapmak amacıyla sosyodemografik form, hastalık kabul ölçeği ve diyabetli hastalar için kullanılan diyabet öz yönetim ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiş ve tüm analizlerde p değeri <0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 236'sı (%57,3) kadın ve 176'sı (%42,7) erkek olmak üzere toplam 412 hasta dahil edilmiş olup yaş ortalamaları 61,6±12,8 yıldır. Hastaların %91'i evli, %44,4'ü ev hanımı, %32,8'i emekli. Hastaların %45,1'inin geliri giderinden az, %45,4'ünün geliri giderine eşittir. Hastaların %17'si sigara içiyor. Hastaların %34,5'i fiziksel aktivite yapmaktadır. Hastaların %44,2'sinin diyabet tanı süresi 10 yıldan fazladır. Hastaların %64,1'i oral antidiyabetik ilaç, %9,7'si insülin kullanmaktadır. Hastaların %78,6'sı son bir yılda hastaneye başvurmuş ve %5,8'i hastanede yatmıştır. Hastaların 324'ünde (%78,6) ek hastalık bulunmaktadır. Hastaların 254'ü (%61,7) diyabet eğitimi almıştır. Hastaların 293'ü (%71,1) şeker hastalığı ile alakalı diyet uygulamaktadır. Hastaların 93'ünde (%22,6) diyabete bağlı komplikasyon gelişmiştir. Hastaların hastalık kabul ölçeği puan ortalaması 26,6±8,1 iken Tip 2 diyabet öz yönetim ölçeği toplam puanı 61,6±12,4 ve alt boyutlarından sağlıklı yaşam biçimi davranışları puanı 38,4±7,3 olarak, kan şekeri yönetimi puanı 12,7±3,8 olarak ve sağlık hizmetleri kullanımı puanı ise 10,5±4,0 olarak hesaplanmıştır. Erkek (p=0,004), lise ve üzeri eğitim alan (p=0,002), emekli (p=0,001), fiziksel aktivite yapan (p<0,001), tedavi olarak OAD ilaç kullanan (p=0,010), hastaneye düzenli başvuran (p=0,013), hastaneye yatışı olmayan (p=0,002), diyet yapan (p<0,001), komplikasyon gelişmeyen (p<0,001), grip (p=0,017) ve pnömokok (p<0,001) aşısı yaptıran hastaların HKÖ'den aldıkları puanlar yüksek tespit edilmiştir. Erkek (p= 0,011), bekar (p= 0,015), lise ve üzeri eğitim almış (p <0,001), emekli veya çalışan (p=0,002), fiziksel aktivite yapan (p <0,001), ek kronik hastalığı bulunmayan (p= 0,006), diyabet konusunda eğitim alan (p<0,001), hastaneye düzenli başvuran (p <0,001), grip (p<0,001) ve pnömokok (p<0,001) aşılaması yaptıran, diyet uygulayan (p <0,001) hastaların diyabet öz yönetim ölçeği toplam puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Erkek hastaların sağlıklı yaşam biçimi davranışları (p=0,033) ve kan şekeri yönetimi (p=0,005) alt boyutlarından daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Bekar hastaların sağlıklı yaşam biçimi davranışları (p=0,002) alt boyutunda daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Hastalık kabul ölçeği ile diyabet öz yönetim ölçeğinin tüm alt boyutları arasında pozitif anlamlı korelasyon tespit edilmiştir (r=0,448, p=,000).
Sonuç: Diyabetli hastaların hastalığı kabul etmesi, hastalık yönetiminde önemli bir role sahiptir. Diyabeti kabul eden ve yaşamlarını bu gerçeklik üzerine şekillendiren, düzenli diyet programlarına uyan, düzenli fiziksel aktivite yapan ve bilgi birikimini sürekli olarak artıran hastalarda öz yönetimin daha etkili olduğunu belirledik. Bu süreç sadece hekim, hemşire veya beslenme uzmanı gibi bireylerin değil, bir ekip işi olarak ele alınmalıdır. Bu süreçte, aile hekimlerinin liderliği ve koordinasyonu, sağlık hizmetlerinin etkin ve sürdürülebilir bir şekilde sunulmasını sağlamak için kritik bir rol oynamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tip 2 diyabet, hastalık kabulü, hastalık kabul ölçeği, öz yönetim, öz yönetim ölçeği

Abstract:
Objective: The aim of this study is to determine the levels of disease acceptance and self-management in adult patients (aged 18 and over) diagnosed with Type 2 Diabetes Mellitus, and to examine the relationship between these two variables, as well as the impact of sociodemographic characteristics on these variables.
Methodology: This research is a cross-sectional descriptive study covering patients who applied to the Family Medicine Clinics of Ankara Education and Research Hospital. A power analysis was performed using an undefined population sample calculation, and it was determined that at least 384 patients should be included with a 95% confidence interval and a 50% diabetes prevalence. The study sample consisted of 412 patients who met the inclusion criteria. To evaluate diabetes, a sociodemographic form, the disease acceptance scale, and the diabetes self-management scale were used. The obtained data were evaluated using appropriate statistical methods, and a p-value < 0.05 was considered significant in all analyses.
Results: A total of 412 patients, including 236 women (%57.3) and 176 men (%42.7), were included in the study, with an average age of 61.6 ± 12.8 years. %91 of the patients are married, %44.4 are housewives, and %32.8 are retired. %45.1 of the patients have an income less than their expenses, while %45.4 have an income equal to their expenses. %17 of the patients smoke. %34.5 of the patients engage in physical activity. %44.2 of the patients have had diabetes for more than 10 years. %64.1 of the patients use oral antidiabetic medications, and %9.7 use insulin. %78.6 of the patients have sought hospital care in the past year, and %5.8 have been hospitalized. %78.6 of the patients (324 patients) have comorbidities. %61.7 of the patients (254 patients) have received diabetes education. %71.1 of the patients (293 patients) follow a diet related to diabetes. %22.6 of the patients (93 patients) have developed diabetes-related complications. The average score on the disease acceptance scale among the patients is 26.6 ± 8.1, while the total score on the Type 2 Diabetes Self-Management Scale is 61.6 ± 12.4. The scores for its subdimensions are as follows: healthy lifestyle behavior score is 38.4 ± 7.3, blood sugar management score is 12.7 ± 3.8, and health service utilization score is 10.5 ± 4.0. Higher scores on the Health Acceptance Scale were found for male patients (p=0.004), those with high school education or above (p=0.002), retirees (p=0.001), those engaging in physical activity (p<0.001), those using oral antidiabetic medications (p=0.010), those regularly seeking hospital care (p=0.013), those without hospitalizations (p=0.002), those on a diet (p<0.001), those without complications (p<0.001), and those vaccinated against flu (p=0.017) and pneumococcus (p<0.001). Higher total scores on the diabetes self-management scale were found for male patients (p=0.011), singles (p=0.015), those with high school education or above (p<0.001), retirees or workers (p=0.002), those engaging in physical activity (p<0.001), those without comorbidities (p=0.006), those educated about diabetes (p<0.001), those regularly seeking hospital care (p<0.001), and those vaccinated against flu (p<0.001) and pneumococcus (p<0.001), as well as those following a diet (p<0.001). Male patients scored higher in the healthy lifestyle behavior (p=0.033) and blood sugar management (p=0.005) subdimensions. Single patients scored higher in the healthy lifestyle behavior subdimension (p=0.002). A positive significant correlation was found between the disease acceptance scale and all subdimensions of the diabetes self-management scale (r=0.448, p=0.000).
Conclusion: Acceptance of the disease plays an important role in the management of diabetes. We found that self-management was more effective in patients who accepted diabetes, shaped their lives around this reality, adhered to regular diet programs, engaged in regular physical activity, and continuously increased their knowledge. This process should be viewed as a team effort, not only the responsibility of individuals like doctors, nurses, or nutritionists. The leadership and coordination of family physicians are essential for ensuring the effective and sustainable provision of healthcare services throughout this process.
Keywords: Type 2 diabetes, illness acceptance, illness acceptance scale, self-management, self-management scale