Volkanik aktivitelerin tetiklediği natech kazalarının risk değerlendirmesi
Risk assessment of natech accidents triggered by volcanic  activities
Yazar: BURCU YALÇIN
Danışman: PROF. DR. HAKAN GÜRÜN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Kazalar = Accidents

Özet:
Doğal tehlikelerin tetiklediği teknolojik kazalar (Natech) modern risk toplumlarının kırılganlıkları ve savunmasızlığı karşısında daha güçlü bir tehdit unsuru olmaktadır. Doğal tehlikeler, sanayi ve yerleşim yerleri arasındaki keskin sınırların bulanıklaşması Natech kazalarının sonuçlarını daha önemli hale getirmiştir. Dünyanın değişen dinamikleriyle birlikte son zamanlarda artış eğilimi gösteren doğal tehlikelerden biri volkanik aktivitelerdir. Bu çalışma, çeşitli volkanik tehlikelerin endüstriyel tesislere verdiği olası hasar senaryolarını belirlemeyi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda Erciyes Dağı'na yaklaşık 20 km uzaklıkta bulunan (Kayseri) Melikgazi ilçesi Oganize Sanayi Bölgesi (OSB) içerisinde yer alan orta tehlike sınıfına mensup üretim yapan bir kuruluş vaka olarak alınmış ve Fonksiyonel Rezonans Analiz Metodu (FRAM) ile sistemin fonksiyonlarının, performans ve dayanıklılık değerlendirmesi, Bulanık Fine - Kinney yöntemi ile risk analizi yapılmıştır. Çalışmada volkanik tehlike riskinin nasıl yönetilmesi ve planlanması gerektiği incelenmiş, volkanik izleme ve erken uyarı altyapısının endüstrilere nasıl rehberlik edebileceği araştırılmıştır. Çalışmada dört volkanik tehlike (piroklastik akış, lav akıntısı, volkanik kül ve lahar) türü birlikte incelenmiştir. Çalışmaya konu seçilen kuruluşun özellikle piroklastik akış ve lahar tehlikesine karşı oldukça savunmasız olduğu görülmüştür. Erken uyarı sisteminin varlığı riski azaltmada birincil kazanım olmuştur. Erken uyarı sistemi ile kuruluş kontrol önlemlerini ve acil eylem planlarını uygulamada zaman kazanmıştır. Teknolojik alt yapının işlevselliği, personelin eğitimi ve farkındalık tecrübesinin etkinliği riskin yönetilmesinde anahtar rol oynamıştır. Ülkemizde volkanik risk söz konusudur ve bu riskin yönetilmesinde, çalışmanın literatüre önemli kakılar sağlayacağı ve bundan sonraki araştırmalara bir temel oluşturabileceği öngörülmektedir.

Abstract:
Technological accidents (Natech) triggered by natural hazards pose a stronger threat to the fragility and defenselessness of modern risk societies. Natural hazards and the blurring of sharp boundaries between industry and settlements have made the consequences of Natech accidents more important. One of the natural hazards that has recently increased with the changing dynamics of the world is volcanic activity. This study aimed to determine possible damage scenarios caused by various volcanic hazards to industrial facilities. For this purpose, an establishment producing in the medium-hazard class, located in the Organized Industrial Zone (OIZ) of Melikgazi district (Kayseri), approximately 20 km away from Erciyes Mountain, was taken as a case. The functions, performance and durability of the system were evaluated with the Functional Resonance Analysis Method (FRAM), and risk analysis was made with the Fuzzy Fine - Kinney method. The study examined how volcanic hazard risk should be managed and planned, and investigated how volcanic monitoring and early warning infrastructure can guide industries. In the study, four types of volcanic hazards (pyroclastic flow, lava flow, volcanic ash and lahar) were examined together. It has been observed that the selected institution for the study is particularly vulnerable to the danger of pyroclastic flow and lahar. The existence of an early warning system has been the primary gain in reducing risk. With the early warning system, the organization has gained time in implementing control measures and emergency action plans. The functionality of the technological infrastructure, the training of the personnel and the effectiveness of the awareness experience played a key role in managing the risk. There is a volcanic risk in our country, and it is anticipated that the study will make significant contributions to the literature in managing this risk and may form a basis for future research