Halk Arasında Kullanımı Olan ve Trakya'da Yetişen Apiaceae Familyası Üyeleri Üzerinde Farmasötik Botanik Araştırmalar
Pharmaceutical Botany Investigations on Apiaceae Plants Which Have Recorded Usages and Growing in Thrace Region
Yazar: ÇAĞLA KIZILARSLAN HANÇER
Danışman: PROF. DR. EMİNE AKALIN URUŞAK
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Apiaceae = Apiaceae ; Etnobotanik = Ethnobotany ; Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de etnobotanik kullanımları olduğu bilinen ve Trakya'da (A1(E) ve A2(E) kareleri) yetişen Ainsworthia trachycarpa, Ammi majus, Apium nodiflorum, Berula erecta, Cachrys cristata, Chaerophyllum byzantinum, Crithmum maritimum, Daucus carota, Echinophora tenuifolia subsp. sibthorpiana, Falcaria vulgaris, Heracleum sphondylium subsp. ternatum, Lagoecia cuminoides, Myrrhoides nodosa, Oenanthe pimpinelloides, Orlaya daucoides, Pastinaca sativa subsp. urens, Scandix pecten-veneris, Smyrnium olusatrum, Tordylium apulum ve Torilis arvensis subsp. arvensis taksonları üzerinde detaylı farmasötik botanik araştırmalar yapılarak ilk defa bir bütün halinde monograf mantığıyla sunulmuştur. Bu çalışmayla tıbbi bitkiler ve gıda bitkileri ile ilgili ileriki yıllarda hazırlanabilecek bitkisel monografi çalışmalarına bir başlangıç yapılması sağlanmıştır.  

Bu 20 taksona ait pedunkul, yaprak ve meyve anatomileri incelenmiş, birbirlerinden farkları verilmiştir. Bu taksonların birçoğunun üzerinde ülkemizde ilk defa ayrıntılı anatomik çalışmalar yapılarak bir bütün halinde sunulmuştur. Apiaceae familyasında en önemli ayırt edici karakterlerin başında gelen meyve anatomisinde kullanılmak üzere, "salgı kanalları" yani "vitta"larla ilgili olarak kullanılabilecek terimler için bir düzen sağlanmıştır. Salgı kanalları genel olarak kostal vitta, paraendokarpik vitta, vallekular vitta ve komissural vitta ile mezokarpta dağılmış bulunan vitta olmak üzere 4'e ayrılmıştır. Meyve anatomisiyle ilgili olarak pratik kullanıma sahip bir tayin anahtarı yapılmıştır. Ayrıca farklı cinslerle gerçekleştirilen anatomik çalışmalar sonucunda Apiaceae familyası geneline bütünleyici bir bakış yakalanmıştır.

Yapılan fitokimyasal ön denemeler sonucunda; A. trachycarpa, L. cuminoides, S. olusatrum ve T. apulum eser miktarda olmak üzere, A. nodiflorum, C. byzantinum, C. maritimum, E. tenuifolia subsp. sibthorpiana, O. pimpinelloides ve S. pecten-veneris topraküstü kısımlarının saponin taşıdığı bulunmuştur. Ayrıca ilk defa A. nodiflorum topraküstü kısımlarının kateşik tanen, C. byzantinum topraküstü kısımlarının da alkaloit taşıdığı bulunmuştur.

Abstract:
In this study, a monographical study was presented first by doing detailed pharmaceutical botanical researches on Ainsworthia trachycarpa, Ammi majus, Apium nodiflorum, Berula erecta, Cachrys cristata, Chaerophyllum byzantinum, Crithmum maritimum, Daucus carota, Echinophora tenuifolia subsp. sibthorpiana, Falcaria vulgaris, Heracleum sphondylium subsp. ternatum, Lagoecia cuminoides, Myrrhoides nodosa, Oenanthe pimpinelloides, Orlaya daucoides, Pastinaca sativa subsp. urens, Scandix pecten-veneris, Smyrnium olusatrum, Tordylium apulum and Torilis arvensis subsp. arvensis which is known for their ethnobotanical uses in Turkey and grown in Thrace region. It has been achieved a beginning for the future botanical monographs about edible and medicinal plants of our country.

The peduncles, leaves and fruits of this mentioned 20 taxa have been studied anatomically then explained their differences from others. First time in our country, most of these taxa has been researched in detail and then it is explained in a body. To help the studies of anatomical research, it has been made a system about the friut anatomy which is one of the most distinguished character in Apiaceae family. Vittae are categorized into 4 groups as "rib vitta, paraendocarpic vitta, vallecular vitta and commissural vitta, vitta distributed in mesocarp". A practical identification key has been created for the fruit anatomy. Besides, as a results of anatomical research onto different genus, this work has become a complementary resources about Apiaceae family.

According to phytochemical preliminary analyzes, upper ground parts of A. trachycarpa, L. cuminoides, S. olusatrum and T. apulum (trace amounts) and A. nodiflorum, C. byzantinum, C. maritimum, E. tenuifolia subsp. sibthorpiana, O. pimpinelloides, S. pecten-veneris contain saponin. It was found that, upper ground parts of A. nodiflorum contains catechic tannin and C. byzantinum contains alkaloids for the first time.