Asla mahsus olan hüküm üzerine kıyas yapmama ilkesi ve fürû-i fıkha yansımaları
The principle of not making analogy on the judgement special to al-asl and its reflections on furuʻ al-fiqh
Yazar: ŞERİFE AĞBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ YARGI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Tezimizde fıkıh usûlünde kıyasın şartları arasında zikredilen "asla mahsus olan hüküm üzerine kıyas yapılmaması" şartı ve bunun fürû-i fıkha yansımaları incelenmiştir. Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır.
Tezimizin giriş bölümünde araştırmanın amacı, konusu, önemi,
yararlanılan kaynak ve yöntemler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde kıyasın tarifi, ana hatlarıyla çeşitleri, rükünleri ve şartları ele alınmıştır. İkinci bölümde hükmün asla mahsus olması kavramı ve fıkıh usûlcülerinin kıyasın bir şartı olarak "aslın hükmünün asla mahsus olmaması" şartına yaklaşımları incelenmiştir. Bir hükmün asla mahsus olduğu tespit edilirken usulcülerin kullandıkları yöntemler ve verilen örnekler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise asla mahsus olduğu ileri sürülen başlıca hükümler ayrıntılı olarak incelenerek araştırma konumuz olan usûl kuralının fürû-i fıkha yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır.
Sonuç olarak fakihlerin ve usulcülerin şerʻî kıyasın geçerlilik şartlarından birisi olarak aslın hükmünün asla mahsus olmaması şartını genel olarak kabul ettikleri, bu şartın fürû-i fıkıhtaki pek çok meseleye yansımasının olduğu tespit edilmiştir. Onun için fakihler belirli kişilere, yerlere, zamanlara, durumlara ve nesnelere özgü olduğunu tespit ettikleri hükümlere başka meseleleri kıyas yapmaktan kaçınmışlardır. Bununla birlikte aslın hükmünün ona özgü olup olmadığını tespit ederken içtihat farklılıklarının bulunduğu ve bu sebeple söz konusu şartın bazı meselelerde uygulanmasında farklı sonuçlara ulaşıldığı ve ihtilaf edildiği görülmüştür.

Abstract:
In this thesis, the condition in the terms of qiyas, which was mentioned in the usul al-fiqh, that "not making an anology on the provision, which is special to al-asl," and its reflections on the fiqh were examined. 
The thesis consists of an introduction and three sections: In the introduction part of the thesis, the purpose, subject and importance of the research, as well as information about the resources and methods, which are utilized with their originality, were given. In the first chapter, the conditions of making qiyas was determined with its outlines, by considering the definition, types and routines of qiyas in general. In the second chapter, the concept of provision which is special to al-asl was approached, and the view of the fuqahas to it, as a condition of qiyas. Then, the methods and examples given by the fuqahas while determining that a provision is being special to al-asl or not, were discussed. In the third chapter, it was tried to determine the reflections of this condition on jurisprudence issues (furu al-fiqh) by examining the main provisions, which were claimed to be special to al-asl, in detail.
In the conclusion, it has been concluded that the general jurists agreed that one of the conditions for the validity of the analogy is that the provision of al-asl to be measured is not specific to it, taking into account this condition in many jurisprudential issues. Therefore, they refrain from analoging provisions that they saw as specific to certain individuals, places, times, situations, or things. Nevertheless, it was seen that the jurists differed in applying this condition to some jurisprudential issues, and this resulted from determining whether the provision is specific to al-asl or not.