Bazı asma anaç ve üzüm çeşitlerinde kotiledon döneminde kolhisin uygulamalarının etkileri
Effects of colchicine treatments on some grape rootstock and grape varieties at cotyledon stage
Yazar: MEHMET MURAT ŞİT
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KARA
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma farklı asma genotiplerin çöğürlerinde poliploidi uyarımına yönelik gerçekleştirilmiş olup apikal meristem bölgeleri kolhisin ile muamele edilmiştir. Faktöriyel deney, ağaç replikasyonuyla tamamen randomize tasarım üzerine kurulmuştur. Farklı kolhisin konsantrasyonları (0 kontrol olarak, 1 g L-1, 2 g L-1, 3 g L-1, 4 g L-1, 5 g L-1, 7.5 g L-1) ve dört diploid asma genotipi geleneksel antik zamanlardan gelen ve bölgeye mükemmel bir uyuma sahip 'Gök Üzüm' (Vitis vinifera L.), Türkiye'de son yirmi yılda ıslah edilen 'Trakya İlkeren' (Vitis vinifera L.) ve 'Isabella' (Vitis labrusca L.) üzüm çeşitleri ile 41 B asma anacı [Chasselas (Vitis vinifera L.) x (Vitis berlandieri Planch.)] fideleri kullanılmıştır. 
Bu amaçla serada (günde 25 °C ve gece 20 °C) genç bitkiciklerin meristematik kısmına ilk gerçek yaprakların ortaya çıktığı dönemde 3 gün boyunca günde iki kez (sabah saat 8.30 ve akşam üstü saat 18.00) sekiz kolhisin dozu uygulanmıştır. Morfolojik ve sitolojik parametreler, poliploidizasyon işlemlerinden 16 hafta sonra değerlendirilmiştir. Tetraploid teşviki için test edilen üzüm genotiplerinde stomaların boyutu, şekli ve yoğunluğu ile stoma koruyucu hücrelerdeki kloroplastlarının sayısı ve kök ucunda kromozom sayımı sonuçlarına göre asma fidelerinin ebeveynleri gibi 2n = 2x = 38 olduğu, kolhisin kaynaklı mutasyonun başarısız olduğu belirlenmiştir. Öte yandan, sadece 5 g L-1 kolhisin ile muamele edilmiş 'Trakya İlkeren' üzüm çeşidine bir anöploidi bitki belirlendi. Anöploidi bitki 2n = 2x = 40 olarak tespit edildi.  Üzüm genotiplerinin genom katlaması için kolhisin teşvikine neredeyse hiç cevap vermediği görülmektedir. Tarafımızdan yapılan bu tespit, üzümlerde kolhisin muamelesiyle anöploit bitki oluşumuna yönelik ilk rapordur.

Abstract:
The present study was conducted to polyploidy possibility induction of grapes in the experiment, apical meristem was treated by colchicine. The factorial experiment based on randomized completely design with tree replications. The factors including different colchicine concentrations (0 as control, 1 g L-1, 2 g L-1, 3 g L-1, 4 g L-1, 5 g L-1, 7.5 g L-1) and four diploid grape genotypes cv. 'Gök Üzüm' (Vitis vinifera L.) which came from conventional ancient time and have a perfect adaptation to the territory, and cv. 'Trakya İlkeren' (Vitis vinifera L.) was bred in last two decades in Turkey, and 'Isabella' (Vitis labrusca L.) and 41 grape rootstock [Chasselas (Vitis vinifera L.) x (Vitis berlandieri Planch.)] were used. With this purpose eight colchicine doses were dropped to meristematic part of young plantlets twice a day (at 8.30 am and 18:00 pm) during 3 days when first true leaves emerge in greenhouse (25°C during day and 20°C at night). The morphological and cytological parameters were evaluated 16 weeks after the polyploidization treatments. Based on the size and shape, and density of stomata, the number of chloroplasts in guard cells, and chromosome counting in the root tip-end indicated that these descendants were diploids 2n=2x=38 like their parents that colchicine-induced mutation was failed in tested grape genotypes for tetraploid induction. On the other hand, only in the cv. 'Trakya İlkeren' an aneuploidy was observed by 5 g L-1 colchicine treated plantlet. Aneuploid 'Trakya İlkeren' plantlet was identified as 2n = 2x = 40. It is seeming that grape genotypes hardly response to colchicine induction for genome doubling. This is the first report for colchicine-induced aneuploid in grapes.