Ergenlerin algıladıkları ebeveyn psikolojik kontrolü, erken dönem uyumsuz şemalar ve uyum sorunları ilişkisinin incelenmesi
An examination of the relationship between adolescenst's perceived parental psychological control, early maladaptive schemas and adjustment problems
Yazar: BAŞAK SİMGE BİTANE
Danışman: PROF. DR. ERCAN KOCAYÖRÜK
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Aile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı / Aile Danışmanlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba kontrolü = Parents control ; Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Ebeveyn izlemesi = Parental monitoring ; Ebeveynler = Parents ; Ergenler = Adolescents ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Uyum = Adjustment ; Uyum güçlüğü = Adjustment problems

Özet:
Ailelerin geçirdiği en önemli evrelerden biri çocuklarının ergenlik dönemidir. Ergenlik
dönemi aileler için olduğu kadar ergenler içinde zorlu bir dönem olmakta ve ergenler bu
dönemde fazlaca uyum sorunları yaşamaktadır. Ergen bireyin özerklik çabasına karşın
ebeveynlerin kontrol çabasının bulunduğu bu dönemde ebeveynlerin uyguladığı kontrol
oldukça önemlidir. Bu çalışmada ebeveynlerin uyguladıkları psikolojik kontrol, gelişimin
erken dönemlerinde başlayan, çocukluk ya da ergenlik döneminde gelişim gösteren, yaşam
doyumu ve uyumunu etkileyen bilişsel örüntüler olarak tanımlanan 'erken dönem uyumsuz
şemalar ve ergenlerin uyum sorunları arasındaki ilişki incelenmiştir.
Çalışmanın amacı, aileden algılanan psikolojik kontrol ve erken dönem uyumsuz
şemaların, ergenlerin uyum sorunlarını anlamlı bir biçimde yordayıp yordamadığının
incelenmesidir. Araştırmada, ayrıca ebeveyn psikolojik kontrolünün, erken dönem uyumsuz
şemalarının ve uyum sorunlarının bazı değişkenlerle (ergen cinsiyeti, ebeveyn eğitim düzeyi,
ebeveyn cinsiyeti) ilişkilerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye
de yaşayan tüm ergenler oluştururken hedef örneklemi ise Çanakkale ili merkez ilçede lise
eğitimini sürdüren 9 ve 10. sınıfta okuyan ergenler oluşturmaktadır. Örneklem gurubu, 2018-
2019 eğitim öğretim yılında M.E.B bağlı Çanakkale ili merkez ilçelerdeki liselerde eğitimini
sürdüren ergenlerden oluşmuştur ve örneklem sayısı 462'dir. Araştırmada ergenlere Kişisel
Bilgi Formu, Psikolojik Kontrol Ölçeği, 10-16 Yaş Çocuk ve Ergenler için Erken Dönem
Uyumsuz Şema Ölçekler Takımı (ÇEŞÖT) ve Reynolds Ergenler İçin Uyum Tarama
Envanteri (REUTE) uygulanmıştır.
Araştırmadan elde edilen veriler Spss 20.0 paket programıyla analiz edilmiş, cinsiyet
iv
ve diğer değişkenler açısından farklılaşmalar için t Testi ve One-way Anova, ebeveyn
psikolojik kontrolü, erken dönem uyumsuz şemalar ve uyum sorunları değişkenlerinin
ilişkilerinin analizi için Pearson Korelasyon analizi ve uyum sorunlarını yordayan
değişkenlerin belirlenebilmesi için Hiyerarşik Regresyon Analizi uygulanmıştır. Araştırmadan
elde edilen sonuçlar incelendiğinde, kızların erkeklere göre uyum sorunlarının daha yüksek
olduğu ve algılanan psikolojik kontrolün ergenlerin cinsiyetine göre farklılık göstermediği
bulunmuştur. Erken dönem uyumsuz şemalar ile cinsiyet arasındaki ilişkide ise kopukluk ve
reddedilmişlik, zedelenmiş özerklik ve performans ile aşırı tetikte olma baskılama/ ketleme
şema alanlarında kızların lehine sonuçlar elde edilmiştir. Anne baba eğitim düzeylerinin
psikolojik kontrol üzerinde anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür. Annelerin eğitim
düzeyleri yükseldikçe ergenlerin uyum sorunları puanlarının arttığı, babaların eğitim
düzeyinin ise ergenlerde yalnızca olumlu benlik sorununda farklılaştığı görülmüştür.
Şemalarda ise ebeveyn eğitim düzeyiyle anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ebeveynleri
boşanmış olan ya da ayrı yaşayan ergenlerin uyum sorunlarının evlilere göre daha yüksek
olduğu görülmüştür. Psikolojik kontrol ve erken dönem uyumsuz şemaların birlikte uyum
sorunlarının yordanmasında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
One of the most important stage in families is the adolesence period of their children.
During this period, adolescents experience adjustment problems. Adolescents wants to be
autonomic. Parents use different control types to bring under the control adolescents. The
purpose of this study was to investigate the relationships between psychological control
applied by parents, early maladaptive schemas and adolescents adjustment problems. For this
purpose, 462 adolescents between the ages 13-16 selected in the current study. Psychological
Control Scale, Early Maladaptive Schema Questionnaires Set for Children and Adolescents
between the ages of 10-16, Reynolds Adaptive Survey Scale for Adolescents and a
demographic information form were used to collect data. Independent samples t-test,
hierarchical regression analysis and one-way anova tests were used to analyze the data.
Results indicated that, paternal psychological control, disconnection and rejection schema,
impaired limits schema, other- directedness schema and overvigilance and inhibition schema
werefound as predicters of adjustment problems.