Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerinde bitki sıklığı ve azot dozlarının verim, verim unsurları, agronomik ve kalite özellikleri üzerine etkileri ve özelikler arası ilişkiler
The effects of different nitrogen doses and plant density on bread wheat (Triticum aestivum L.) cultivars agronomic and quality parameters and relationship between paramaters
Yazar: FERİDE ÖNCAN SÜMER
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN EREKUL
Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ziraat Bölümü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2003?2004 ve 2004?2005 yıllarında Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Üretim Çiftliğinde, tesadüf blokları bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre yapılmıştır. Artan gübre dozlarında (0?8?16?24 kg/da) ve farklı bitki sıklıklarında (300?500?700 bitki/m2) bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin (Gönen-Cumhuriyet-Golia) verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Söz konusu çeşitlerin tane verimi ile verim komponentleri ve bazı kalite unsurları belirlenmiştir.Azot dozu ve bitki sıklığı uygulamalarının incelenen özelliklerin çoğu yönünden yıllara göre farklı olduğu gözlenmiş, bu nedenle özellikler yıllar arasında ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Özellikler arası ilişkileri incelenmek için korelasyon analizinden faydalanılmıştır.Sonuçta, yüksek verim için her iki yılda da 16 kg/da azot dozu daha ekonomik bulunurken, bitki sıklıkları arasında 500 bitki sıklığının optimum olduğu ayrıca, çeşitler arasında en yüksek verimin Golia çeşidinden elde edildiği saptanmıştır. Verimden farklı olarak kalite parametrelerinde (düşme sayısı hariç) 24 kg/da azot dozuna kadar artış kaydedilmiştir. Uygulanan gübre dozlarında 24 kg/da gibi yüksek bir azot dozuna kadar çıkılmasına rağmen protein oranı istenilen seviyelere taşınamamıştır. Buna karşın özellikle yaş gluten ve gluten indeks değerleri her çeşitte iyi sonuçlar ortaya koymuştur. Kalite parametrelerinde 300 veya 500 bitki sıklığında en yüksek sonuçlara ulaşılmıştır. Bazı esansiyel aminoasitlerin en yüksek azot dozlarında kontrol azot uygulamasının altında değerler verdiği belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted in the experimental field of Adnan Menderes Agricultural Research Institute at a randomized split split blocks design in two years (2003-2004 and 2004-2005 growing seasons). The objective of this study was to determine the effects of increasing nitrogen doses (0?80?160?240 kg ha-1) and different plant density (300?500?700 plant m-2) on some bread wheat cultivars (Gönen-Cumhuriyet-Golia) agronomic and quality parameters.The nitrogen doses and plant density applications showed different results in both years; hence the properties were evaluated separately among these years. In order to determine the relations between these properties, the correlation analyze way used.As a result, 160 kg ha-1 nitrogen applications were the most economical doses for high yield, moreover the optimum plant density value was determined as 500 and the maximum yield among all varieties was obtained with the Golia. Differently from yield, an increased amount up to 240 kg ha-1 nitrogen doses showed an increase at the quality parameters (except of falling number). In spite of the high applications of nitrogen doses, there were not obtained protein rates as high as expected. Nevertheless, especially the wet gluten and gluten index showed good results among all varieties. For the quality parameters, 300 and 500 plant density values lead to best results. The highest applied nitrogen doses caused a decrease at the basic amino acid values which were even lower than the control applications amino acid values. Some aminoacid level in high nitrogen doses were higher than control nitrogen doses.