Marmaris ve Köyceğiz karakulak Caracal caracal (Schreber, 1776) populasyonunun bazı ekolojik özellikleri
Some ecological characteristics of caracal caracal caracal (Schreber, 1776) population in Marmaris and Köyceğiz region
Yazar: YASİN İLEMİN
Danışman: PROF. HASAN KOÇ ; YRD. DOÇ. BURÇİN YENİSEY KAYNAŞ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, Güneybatı Anadolu'da yaygın yayılış gösteren Karakulak (Caracal caracal) populasyonunun bazı ekolojik özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, Aralık 2014- Şubat 2017 tarihleri arasında Muğla İli, Marmaris ve Köyceğiz İlçeleri ve çevrelerinde yer alan doğal ekosistemlerde foto-kapan yöntemi ve arazi gözlemleri ile örnekleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Araştırma sahası öncelikle 5 km x 5 km'lik 30 kareye bölünmüş ve her bir kareye bir foto-kapan yerleştirilmiştir. Toplam 750 km2'lik çalışma sahasında türün populasyonu, morfolojik yapısı, davranış özellikleri, besin tercihi, habitat tercihi, komünite içindeki durumu gibi genel ekolojik özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Her örnekleme karesinin biyotik (vejetasyon ve diğer memeli türleri) ve abiyotik (yükseklik ve su kaynakları) özellikleri tespit edilerek bunların karakulak türü üzerindeki ekolojik etkileri değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda REM metodu kullanılarak hesaplanan karakulak populasyon yoğunluğu 0,18 karakulak/km2 olarak bulunmuştur. Çalışma alanındaki populasyonun dişi erkek oranı sırasıyla 1,7:1 şeklindedir. Dişilerin yurt büyüklüğü 4,1 km2 ile 25 km2 arasında değişirken erkeklerin yurt büyüklüğünün 5 km2 ile >50 km2 arasında değiştiği bulunmuştur. Türün günlük aktivitesi "cathemeral" bir özellik göstermektedir. Türün yıllık aktivitesinin kurak dönemde % 18'e kadar düşük olduğu, yağışlı dönemde yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Türün besin tercihi azalan sırasıyla; kemirgen türleri (Rodentia), kuş türleri, yaban tavşanı, yaban domuzu yavrusu, yaban keçisi oğlağı ve sürüngen türleri şeklindedir.
Karakulakların bölgedeki habitat tercihinde rol oynayan en önemli faktör vejetasyon olarak belirlenmiştir. Buna göre tür %70'in üstündeki kapalılığa sahip orman örtüsünü tercih etmemektedir.
Karakulak çalışma sahasında 3 memeli türü ile pozitif bir ilişki içinde bulunmuştur. Bunlar derecesine göre sırasıyla yaban domuzu, yaban tavşanı ve yaban keçisidir. Trofik ilişkiler düzeyinde Karakulak belirtilen türlerin avcısı konumundadır. Türün yaban domuzu üzerindeki avcı baskısının diğer memeli türlerine göre (kemirgenler hariç tutulduğunda) en yüksek seviyede olması bu çalışma ile ilk defa tespit edilmiştir. Türün bulunurluğu insan varlığından olumsuz etkilenmemektedir. Ancak habitat kaybı, besini olan türlerin yok edilmesi ve evcil hayvanlardan bulaşabilecek hastalıklar türün populasyonunu etkileyen dolaylı insan etkisi olarak bulunmuştur. 
Karakulak türünün adaptasyon yeteneği yüksek, ekolojik toleransı genişbir avcı olduğu bulunmuştur. Bu çalışma sonucunda alanda baskın karnivor türün karakulak olduğu anlaşılmıştır. Bölgedeki otçul türlerin populasyonları ve davranış biçimleri karakulak tarafından kontrol altında tutulmakta ve flora üzerindeki otçul baskısı azaltılmaktadır. 
Akdeniz ekosistemlerinde biyoçeşitliliğin korunmasında kilit rol oynayabileceği düşünüldüğünden karakulak ve içinde yaşadığı habitatların korunması aynı zamanda Akdeniz ekosistemlerinin bütüncül olarak korunması anlamına gelecektir.

Anahtar Kelimeler: Caracal caracal, Karakulak, Akdeniz Ekosistemleri, Türkiye, foto-kapan Yöntemi ve REM

Abstract:
In the present study, some ecological characteristics of caracal (Caracal caracal) in Soutwestern Anatolia (Turkey) were investigated and the results are discussed.  For this purpose, field observations and camera trap method were carried out betweenDecember 2014- February 2017 to get ecological data in natural habitats of Marmaris and Köyceğiz. In this context sampling area was covered with a grid configuration (5 km x 5km dimension for each square). Ecological characteristics of the species were determined such as populations status, morphology, behavioural characteristics, the status of species in the community, diet, habitat preference in the sampling area which covers 750 km2. Biotic (vegetation and other mammal species) and abiotic (elevation and water resource) factors for each sampling square were determined and the ecological roles of these factors was studied for caracals. 
Caracal density was estimated to be 0,18 caracals/km2 by REM method. The sexual ratio (F:M) for the caracal population was 1,7:1 in study area. Female home range was found between 4,1 km2 to 25 km2 while male home range was found between 5 km2 to 50 km2 and more.  Species daily activity was determined as cathemeral. Annual activity patterns were decreased during the dry season and home range size was found smaller in that season. During the wet seoson caracal activity was found higher and home range size was larger. 
Caracal diet was dominated by rodents, bird species, european hare, wild boar (piglets), wild goat (yeanling), respectively. 
The most important factor on caracal habitat preference was found as vegetation cover. A negatif correlation was found between caracal occurence and forest cover over %70. 
A positive correlation was found between the caracal occurence with 3 mammal species in the study area. These are wild boar, europaen hare and wild goat, respectively. Strong positive correlation between caracal and wild boar was found for the first time with this study. Occurence of the caracal was not affected negatively by humans. However, indirect human pressure on caracals such as habitat loss, decreasing populations of preyed species and diseases originated from pets were influenced negatively caracal population. 
Caracal was determined as an adaptive and generalist predator with a wide ecological tolerance. In the present study, caracal was determined as dominant carnivore species in the ecosystem. Herbivorous populations in the study area were controlled by caracal thus grazing pressure on flora was reduced. In this respect, caracals are key species and play a vital role for Mediterranean ecosystems integrity. In conclusion, conservation of caracal population means conserving the whole Mediterranean ecosystem in the region.

Keywords: Caracal caracal, Karakulak, Mediterranean Ecosystems, Turkey, Camera Trap and REM.