Kastamonu ili Tosya ilçesinde engelli nüfusun sağlık coğrafyası yönünden analizi
Analysis of the disabled population in terms of health geography in Tosya district of Kastamonu province
Yazar: KEZİBAN MEREY ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. İHSAN ÇİÇEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Türkiye Coğrafyası Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Doğal ortam ve insan etkileşimi doğrultusunda mekânda meydana gelen hastalıkların yeryüzündeki dağılışını, ortaya çıkma nedenlerini, etkiledikleri nüfusu ve yürütülen sağlık hizmetlerini inceleyen bilim dalına sağlık coğrafyası denir. Ülkelerin gelişmişlik düzeyi göstergelerinde engellilik ve engelli haklarına yönelik hizmetin kalitesi de önem arz etmeye başlamıştır. Engellilikte hayatta kalmaktan çok, günlük aktiviteleri yerine getirebilme, iyi olma hali ve yaşam kalitesinin artmasını sağlamak ana hedef olmuştur. 
Türkiye'de engellilere yönelik istatistik oluşturma konusunda ciddi bir eksiklik söz konusudur. Engelli bireye sunulacak destek hizmetleri dışında nedeni ve türüne göre de veri tabanı oluşturulmalı, henüz engellilik oluşmadan ya da erken evrede müdahale edilerek, bireyin kaliteli yaşaması ve bu durumun sürekliliği sağlanmalıdır.
Yeryüzünde birçok hastalık, doğal ortam koşullarına ve beşeri faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Radyoaktif maddeler içeren kayaçların, suyun, toprağın olduğu alanlarda yaşamak gibi doğal coğrafya unsurları ya da yaşam koşulları, akraba evlilikleri gibi beşeri faktörler pek çok engelli türünün oluşmasında kaynaktır. Ayrıca 1986'da Ukrayna'da meydana gelen Çernobil reaktör kazası gibi radyoaktif maddelerin rüzgâr, yağış gibi klimatolojik unsurlarla taşınarak birçok bölgeyi etkilemesi çok fazla insanın bu serpintiye maruz kalması sonucunda fiziksel, zihinsel engellilik başta olmak üzere pek çok hastalığa da temel oluşturmuştur.
Öncesinde yapmış olduğumuz bir ön araştırmada, Türkiye'de var olan engelli sayısına ve engelin türüne göre (görme, işitme, konuşma, fiziksel- ortopedik ve zihinsel engelli) bir analiz yapılmış ve bu çalışma sonucunda engellilerin nüfusla ilişkisine bakılarak dağılımı saptanmıştır. Tüm Türkiye'de hemen hemen homojen bir dağılım gösteren engelli nüfus yoğunluğunun, Batı Karadeniz Bölgesinde, özellikle de Kastamonu ilçelerindeki gözle görülür farkı bu alanda daha lokal bir çalışma yapmanın gerekli olduğunu öne çıkarmıştır. Bu çalışmada Kastamonu ili Tosya İlçesindeki engelli nüfus ile coğrafi faktörler arasında bir ilişki olup olmadığı, varsa dağılımı ve sebeplerinden olduğu düşünülen doğal ya da beşeri etkenlerin neler olduğu ve ne yapılabileceği konusunda fikir sunulacaktır.

Abstract:
Health geography refers to the discipline that discovers the distribution of diseases on earth, the reasons for its appearance, the population it enacts, and the health services carried out in the direction of natural environment and human interaction. Disability and quality of services for the rights of persons with disabilities in the indicators of development level of countries have also started to be important. 
Rather than surviving in disability, the main goal was to be able to fulfill everyday activities, improve wellbeing and increase the quality of life.
There is a serious shortage of statistics on disability in Turkey. Apart from the support services that will be offered to the disabled individual, data prisoners should be provided according to their reasons and their needs, and the quality of life of the individual and the continuity of this situation should be ensured without any disability or intervention in the early stage.
Many diseases in the world are caused by natural environment conditions and human factors. Natural factors such as living in areas with rocks containing radioactive material, water, land, etc. or human factors such as living conditions and consanguineous marriages are the sources of many disability types. In addition, the influence of many regions such as the Chernobyl reactor accident in Ukraine in 1986 with the climatological elements such as wind, precipitation, etc., has been the basis of many diseases, especially physical and mental disability as a result of too many people being exposed to this serpinta.
In a preliminary survey we conducted in the preliminary study, an analysis was conducted according to the number of disabled people in Turkey (vision, hearing, speaking, physical-orthopedic and intellectual disability) and the distribution of the disability was determined according to the population. The apparent difference in the density of quantitative handicaps, which have an almost homogeneous distribution throughout Turkey, in the Western Black Sea Region and especially in Kastamonu provinces suggests that it is necessary to conduct a more local study in this area. In this study, it will be suggested whether there is a relationship between the disability population in Kastamonu province and Tosya province and geographical factors, if there is distribution and the reasons for what human factors are considered to be from the causes and what can be done.