Meşcere hacim artımının tahminine yönelik örnek ağaç seçim ölçütlerinin geliştirilmesi
Developing sample tree selection criteria for estimation of stand volume increment
Yazar: NİYAZİ ÖZÇANKAYA
Danışman: PROF. DR. SERDAR CARUS
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmada, meşcerenin hacim artımı tahminine yönelik örnek ağaç seçim yöntemleri değerlendirilmiştir. Bu amaçla; örnek alan içerisinden örnek ağaçların nasıl seçileceğine ilişkin 54 adet seçim yöntemi kurgulanmıştır. Çalışma alanı içerisinden, ilgili değişken varyasyonlarını temsil edebilecek özelliklerde 47 örnek alanda, toplam 1408 kızılçam (Pinus brutia Ten.) ağacında ölçüm yapılmıştır. Hacim artımı tayini için Meyer'in enterpolasyon yöntemi kullanılmıştır. Yöntemin gerektirdiği artım ve çap artımı faktörü çarpanlarının modellenmesi amacıyla toplam 48 adet modelle 2592 (54x48) adet regresyon analizi yapılmıştır. Bu çarpanlar kapsamında ağaç boyu-göğüs çapı, kabuksuz çap-kabuklu göğüs çapı, periyodik kabuklu çap artımı- periyot ortası kabuklu göğüs çapı ilişkilerini açıklayan denklemler üretilmiştir. Ayrıca periyodik kabuklu çap artımını göğüs çapı, meşcere yaşı, bonitet endeksi ve sıklık derecesi değişkenlerinin bir fonksiyonu olarak açıklayan dört girişli çap artımı modelleri de test edilmiştir. En başarılı modeller başarı ölçüt setleri ve bağıl puanlama yöntemiyle değerlendirilerek seçilmişlerdir. Seçim yöntemleri, en başarılı bu modeller ile regresyon analizi için kullanılmayan tüm diğer ağaçlar üzerinde test edilmişlerdir. Böylece her seçim yöntemi, ilişkilerin açıklanmasındaki başarıları ile değerlendirilmiş ve toplam başarı puanları ile sıralanmıştır. Seçim yöntemlerine ilişkin maliyet değeri de yöntemde kullanılan ağaç sayısı ile değerlendirilmiştir. Seçim yöntemleri her ilişkiyi aynı başarı derecesi ile açıklayamamaktadır. Bu nedenle, tümleşik bir değerlendirme yapılmış, Pareto optimal yöntem ile çok amaçlı optimizasyon işlemleri gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, seçim yöntemlerinin ilişkileri açıklamadaki başarı düzeyleri ve hacim artımı tahminini hangi yönde etkiledikleri belirlenmiştir. Karar verici için basit bir algoritma ile de ihtiyaçları doğrultusunda kullanabileceği çözüm kümeleri ortaya konulmuştur.

Abstract:
In this study, sample tree selection methods for estimating the stand volume increment were evaluated. For this purpose; 54 choosing methods were fictionalized for selection of sample trees within the sample plot. In the study area, a total of 1408 brutian pine (Pinus brutia Ten.) trees were measured in 47 sample plots which were represent the variations of relevant variable. Meyer's Interpolation Method was used to determine the volume increment. In order to model increment and diameter growth factors as a multiplier in the method, 2592 (54x48) regression analysis were performed with 48 models. Within the scope of these factors, equations that explain the relationships between tree height- diameter of breast height (dbh), diameter outside bark, diameter inside bark, periodic growth diameter inside bark, mid period diameter inside bark were produced. In addition, diameter growth models with four variables that describe the periodic growth diameter inside bark as a function of the variables of dbh, age of stand, site index and density were tested. The most successful models were chosen which evaluated the success criteria sets and relative scoring method. The choosing methods were tested on these most successful models and also on all other trees that were not used in regression analysis. Thus, each choosing method was evaluated with its success in explaining the relationships and ranked by total success points. The cost value of the selection methods was evaluated in accordance with the number of trees used in the method. However, choosing methods do not explain each relationship with the same level of success. For this reason, a combinatorial analysis was performed and multi purpose optimization process was conducted by the Pareto optimal method. As a result, the success levels of the choosing methods in explaining the relationships and the estimation of the volume increment were determined. The solution clusters, which can be used by the simple algorithm according to the requirements, have been presented to decision makers.