İleri ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) hatlarında verim ve kalite ilişkilerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality relations in advanced bread wheat (Triticum aestivum L.) lines
Yazar: HASAN GÜRAN
Danışman: PROF. DR. CUMA AKINCI
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Diyarbakır ekolojik şartlarında Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme alanında yağışa dayalı (kuru) koşullarda 2016-2017 üretim sezonunda yürütülmüştür. Çalışmada, Diyarbakır koşullarında bazı ekmeklik buğday genotiplerinin bazı verim ve kalite özelliklerini belirlemek amaçlanmıştır. Deneme, 4 tekerrürlü olarak tesadüf blokları deneme desenine göre kurulmuş olup, 3 tane tescilli çeşit ve 13 tane ileri kademede buğday hattı olmak üzere toplam 16 adet ekmeklik buğday genotipi materyal olarak kullanılmıştır. Denemede incelenen genotiplerde; başaklanma süresi 158.5-163 gün, fizyolojik olum süresi 190.2-193.7 gün, yaprak alan indeksi 2.93-4.35, bitki örtüsü serinliği 2.0-3.3, NDVI 0.29-0.85, SPAD 38.9-51.2, bitki boyu 77.6-95.0 cm, başak uzunluğu 5.8-6.9 cm, başakta başakçık sayısı 17.2-19.2 adet, başakta tane sayısı 30.2-46.0 adet, başakta tane ağırlığı 1.29-2.06 g, tane verimi 363.9-458.9 kg/da, bin dane ağırlığı 25.6-34.3 g, hektolitre ağırlığı 75.4-81.8 kg/hl, tanede protein oranı % 14.2-16.9, yaş gluten oranı %29.4 - %33.7, Zeleny sedimantasyon 42.4-51.7 ml ve tanede nişasta oranı %60.93-63.49 arasında değişiklik göstermiştir. İncelenen parametreler bakımından genotipler arasında istatistiki bakımından önemli farklılıklar olduğu gözlemlenmiştir.
	Çalışma sonucunda elde edilen veriler ışığında tane verimi ile tanede nişasta oranı arasında %1 düzeyinde pozitif yönde önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Ancak önemli kalite kriterlerinden olan Zeleny sedimantasyon ve yaş gluten verimi ile negatif yönde önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Bu veriler doğrultusunda verim ve kalite arasında zıt yönde ilişkiler olduğu belirlenmiştir.
 Tane verimi bakımından en yüksek veriler 24-HTWSN-2058, 16th IWWYT-IR-9817 ve 23-ISEPTON-6045 genotiplerinde belirlenmiştir. Kalite özellikleri yönünden ise 6STEMRRSN-6070 genotipinin bariz olarak öne çıktığı ve verim bakımından da tatminkar olduğu görülmektedir. Verim ve kalite verileri beraber ele alındığında 16th IWWYT-IR-9817 ve  6STEMRRSN-6070 genotiplerinin Diyarbakır şartlarında ümitvar olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
The study was carried out in the 2016-2017 wheat growing season under rainfed (dry) conditions in the experimental area of University of Dicle, Agricultural Faculty under the ecological conditions of  Diyarbakır. In the study, it was aimed to determine some yield and quality characteristics of bread wheat genotypes in Diyarbakır conditions. The experiment was established according to randomized block design with 4 replications, 16 bread wheat genotypes were used as material, including 3 registered cultivars and 13 advanced wheat lines. Genotypes examined in the experiment varied between; heading time 158.5-163 days, physiological maturity time 190.2-193.7 days, leaf area index 2.93-4.35, plant cooling ability 2-3.3, NDVI 0.29-0.85, SPAD 38.9-51.2, plant height 77.6-95.0 cm, spike length 5.8-6.9 cm, number of spikelets in the spike 17.2-19.2, number of grains in spike 30.2-46.0, spike grain weight 1.29-2.06 g, grain yield 363.9-458.9 kg/da, thousand grain weight 25.6-34.3 g, hectoliter weight 75.4-81.8 kg/hl, grain protein content 14.2-16.9%, wet gluten content 29.4-33.7%, Zeleny sedimentation 42.4-51.7 ml and grain starch rate 60.93-63.49%. It was observed that there were statistically significant differences between genotypes in terms of investigated properties. 
In the light of the data obtained, a significant positive relationship was determined between grain yield and grain starch ratio at the level of 1%. However, significant differences were found with Zeleny sedimentation and wet gluten yields, which are important quality criteria. In the light of these data, it was found that there is an opposite relationship between yield and quality.
The highest data for grain yield were determined in 24-HTWSN-2058, 16th IWWYT-IR-9817 and 23-ISEPTON-6045 genotypes. In terms of quality characteristics, the obvious 6STEMRRSN-6070 genotype is prominent and yielding is satisfactory. When the yield and quality data are taken together, it is seen that 16th IWWYT-IR-9817 and 6STEMRRSN-6070 genotypes are promising under Diyarbakır conditions.