COVID-19 enfeksiyon öyküsü olan ve henüz renal replasman tedavisi almayan kronik böbrek yetmezliği hastalarında, prediyaliz hasta eğitiminin COVID-19 hastalık seyri ve renal fonksiyonlar üzerine olan etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of predialysis patient education on COVID-19 disease course and renal functions in chronic kidney disease patients with a history of COVID-19 infection and not yet receiving renal replacement therapy
Yazar: BURCU ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER TOPRAK
Balıkesir Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology ; Nefroloji = Nephrology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; COVID 19 = COVID 19 ; Diyaliz = Dialysis ; Hasta eğitimi = Patient education ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Giriş ve Amaç
Aralık 2019'da Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan SARS-CoV-2 isimli zoonotik virüs şiddetli akut solunum yolu enfeksiyonu olan Koronavirüs Hastalığı-2019 (Covid 19) hastalığına neden olmaktadır. Covid 19 hastalık seyrinde sıklıkla solunum yolu patolojileri izlenmekle beraber yapılan çalışmalarda başta kardiyovasküler hastalıklar olmak üzere renovasküler patolojiler, endokrin bozukluklar ve hematolojik problemlerde de artış izlenmektedir. Kronik böbrek hastalığı olup renal replasman tedavisi başlanmamış hastalarda prediyaliz hasta eğitiminin hastalık surveyi üzerine olumlu etkileri olmaktadır. Literatürde yer alan bir çok çalışmada prediyaliz hasta eğitimi alan olgularda hemodiyalize gidiş sürecinin uzadığı, komplikasyon sıklığının azaldığı ve medikal tedavi uyumunun arttığı izlenmektedir. Güncel literatürde Covid 19 pandemi sürecinde kronik böbrek yetmezliği hastalarında prediyaliz hasta eğitiminin gerek enfeksiyon sürecine gerekse renal eğitiminin enfeksiyon sürecine ve renal fonksiyonların seyrine olan etkisinin incelenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem
fonksiyon izlemi üzerine etkisini inceleyen yeteri çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırmada kronik böbrek yetmezliği olup Covid 19 enfeksiyonu geçiren olgularda prediyaliz hasta 
Çalışmamız retrospektif bir çalışmadır. Çalışma kapsamında Balıkesir Üniversitesi Nefroloji Bilim Dalı'nda takipli olgular geriye yönelik tarandı. Bu hastalardan Renal Replasman Tedavisi almayan Kronik Böbrek Yetmezliği tanılı ve Covid-19 Hastalık öyküsü olan (Nazofaringeal sürüntü çubuğu ile polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) pozitif saptanan hastalar) 98 hasta dahil edildi. Bunlardan Covid- 19 hastalığı öncesi en az 1 yıl süre ile takibimizde olan hastalar, eğitimli grup olarak adlandırıldı. 1 yıldan daha az süre takip ettiğimiz hastalar, eğitimli olmayan grup olarak adlandırıldı. Malignitesi olan hastalar, ileri evre konjestif kalp yetmezliği olanlar, böbrek nakilli hastalar, gebe hastalar, herhangi bir Covid-19 aşısı olmuş hastalar, 18 yaş altı hastalar ve diyaliz hastaları çalışmaya dahil edilmedi. Seçilen hastaların demografik verileri (yaş, cinsiyet), sigara veya alkol kullanımı, hastalık öncesi ve sonrası laboratuvar bulguları (kan glukozu, tam kan sayımı, üre, kreatinin, sodyum, potasyum, kalsiyum, fosfor, Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration' a göre glomeruler filtrasyon hızı (GFR), parathormon (PTH), magnezyum, ürik asit, c-reaktif protein (CRP), spot idrar protein/kreatinin oranı), eğitimli hasta olup olmadığı, seyirde hemodiyaliz ihtiyacı, favipiravir kullanımı, mortalite oranı, entübasyon oranı, yoğun bakım ihtiyacı, hastanede yatıp yatmadığı, hastanede yattıysa yatış süresi, morbidite oranı (serebrovasküler olay (SVO), miyokard enfarktüsü (MI), pulmoner emboli vs.) dijital ortamda kayıt altına alınıp SPSS 22.0 programına kaydedildi. Böylece istatiksel hesaplamalar yapılarak iki grubun karşılaştırılması yapıldı. Verilerin tanımlayıcı istatistiksel analizleri yapıldı. Sıklıklar % ile, sürekli sayısal veriler ortalama (± standart hata), normal dağılma uygun olmayan veriler ortanca (25.-75. Yüzdelik dilimler) olarak sunuldu. Non-parametrik nominal veriler arasındaki ilişki analizleri Ki-Kare testi, Mann Whitney U testi ve Fisher's Exact Test ile incelendi. Tüm istatistiksel analizlerde p değeri 0,05 in altı anlamlı olarak kabul edildi.
Bulgular
Araştırmada değerlendirilen 98 vakanın 34'ü (%34,7) eğitim almayan, 64ü (%65,3) eğitimli olarak saptandı. Vakaların 53'ü (%54) kadın olup kişilerin yaşları 25-96 aralığındaydı. Eğitim almayan vakaların 13'ünün (%38,2), eğitimli vakaların ise 40'ının (%62,5) kadın olduğu bulundu. Eğitim almayan vakaların sigara kullanım oranlarının, eğitimli vakaların sigara oranlarından istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha yüksek olduğu (p=0,008) bulundu. Buna ek olarak eğitim alan ve almayan vakalar arasında alkol ve kullandığı ilaç oranlarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede farklılık göstermediği bulundu. Eğitim almayan vakaların Covid-19 sonrası üre (p=0,040) ve kreatinin (p=0,008) medyan değerlerinin Covid-19 öncesi üre ve kreatinin medyan değerlerine göre istatistiksel açıdan anlamlı seviyede arttığı, GFR (p=0,014) medyan değerinin ise istatistiksel açıdan anlamlı seviyede azaldığı bulundu. Eğitimli vakaların Covid-19 sonrası kreatinin medyan değerlerinin Covid-19 öncesi kreatinin medyan değerlerine göre istatistiksel açıdan anlamlı seviyede azaldığı  (p=0,004) bulundu. Eğitimli vakaların Covid-19 sonrası GFR medyan değerlerinin Covid-19 öncesi GFR medyan değerlerine göre istatistiksel açıdan anlamlı seviyede arttığı  (p<0,001) bulundu. Covid-19 hastalığı öncesi ve sonrası üre, kreatinin ve GFR değişim yüzdesi incelendiğinde eğitim almayan vakalarda kreatinin değerlerinin eğitimli gruba göre istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha fazla artış gösterdiği (p=0,027) bulundu. Eğitimli vakaların favipiravir kullanım oranlarının, almayan vakaların favipiravir kullanım oranlarından istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha yüksek olduğu (p=0,026) bulundu. Buna ek olarak eğitim alan ve almayan vakalar arasında hastaneye yatış, sonlanım noktası farklılığı, entübasyon oranı, seyirde SVO, MI gibi komplikasyon gelişimi, mortalite oranı, seyirde geçici hemodiyaliz (HD) ihtiyacı ve hastalık sonrası rutin HD ihtiyacı oranlarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede farklılık göstermediği bulundu.
Sonuç
Çalışmamızda prediyaliz KBY hasta eğitiminin Covid-19 sonrası gelişebilecek renal fonksiyon kaybına sebep olmadığını hatta böbrek fonksiyonlarında iyileşme sağladığını gösterdik. Ayrıca eğitim alan grupta favipravir kullanımın daha fazla olduğunu ve sigara kullanımın daha az olduğunu gördük. İki grup arasından eğitimi olmayan grupta Covid-19 sonrası üre, kreatinin ve fosfor düzeylerinde artma, GFR'de azalma olduğunu gördük. Eğitimli olan grupta ise Covid-19 sonrası kreatininde azalma ve GFR'de artma, hemoglobinde düşme olduğunu gördük. Her iki grupta hastaneye yatış, yatış süresi, entübasyon oranı, hastalık seyrinde morbidite ve  mortalite gelişimi, seyirde geçici hemodiyaliz ihtiyacı ve hastalık sonrası rutin hemodiyaliz gereksinimi arasında fark saptamadık. Bu durum hasta sayısının az olmasında kaynaklı olabilir. Literatürde, KBY hastalarında prediyaliz hasta eğitimiyle Covid-19'un böbreklere olan etkisini araştıran çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle bu çalışmamızın bu konu ile ilgili yapılacak diğer çalışmalara öncü olacağını düşünmekteyiz.

Abstract:
Introduction and Aim
The zoonotic virus named SARS-CoV-2, which emerged in Wuhan, China in December 2019, causes Coronavirus Disease 2019 (Covid 19), a severe acute respiratory infection. Although respiratory tract pathologies are frequently observed in the course of Covid 19 disease, an increase in cardiovascular diseases, renovascular pathologies, endocrine disorders and haematological problems is also observed in studies. Predialysis patient education has positive effects on disease survival in patients with chronic kidney disease who have not started renal replacement therapy. In many studies in the literature, it is observed that the duration of admission to dialysis is prolonged, the frequency of complications decreases, and compliance with medical treatment increases in patients receiving predialysis patient education. In the current literature, there are not enough studies examining the effect of predialysis patient education on both the infection process and renal function monitoring in chronic renal failure patients during the Covid 19 pandemic. In this study, it was aimed to examine the effect of predialysis patient education on the infection process and the course of renal functions in patients with chronic kidney disease and Covid 19 infection. 
Material and Method
Our study is a retrospective study. Within the scope of the study, the cases followed by Balıkesir University Nephrology Department were retrospectively scanned. Among these patients, 98 patients with a diagnosis of Chronic Kidney Disease (CKD) who did not receive Renal Replacement Therapy and with a history of Covid-19 Disease (polymerase chain reaction (PCR) positive by nasopharyngeal swab) were included. Of these, the patients who were under our follow-up for at least 1 year before Covid-19 disease were called the educated group. The patients we followed for less than 1 year were called the untrained group. Patients with malignancy, advanced-stage congestive heart failure, kidney transplant patients, pregnant patients, patients who have had any Covid-19 vaccines, patients under the age of 18 and dialysis patients were not included in the study. Demographic data of selected patients (age, gender), smoking or alcohol use, pre- and post-disease laboratory findings (blood glucose, complete blood count, urea, creatinine, sodium, potassium, calcium, phosphorus, glomerular filtration rate (GFR), parathormone (PTH), magnesium, uric acid, c-reactive protein (CRP), spot urine protein/creatinine ratio), whether there is an educated patient, hemodialysis need in the course, favipiravir use, mortality rate, intubation rate, The need for intensive care, hospitalization, duration of hospitalization, morbidity rate (cerebrovascular accident (CVA), myocardial infarction (MI), pulmonary embolism, etc.) were recorded in the digital environment and recorded in the SPSS 22.0 program.
 Thus, statistical calculations were made and the comparison of the two groups was made. Descriptive statistical analyzes of the data were performed. Frequencies were presented as %, continuous numerical data as mean (± standard error), and median (25th-75th percentiles) for data not suitable for normal distribution. Relationship analyses between non-parametric nominal data were analyzed with the Chi-Square test, Mann-Whitney U test and Fisher's Exact Test. P value below 0,05 accepted as significant in all statistical analyses.
Results
Of the 98 cases evaluated in the study, 34 (34.7%) were uneducated and 64 (65.3%) were educated. Fifty-three (54%) of the cases were women and their ages were between 25-96 years. It was found that 13 (38.2%) of the uneducated cases and 40 (62.5%) of the educated cases were female. Smoking rates of uneducated cases were found to be statistically significantly higher than the smoking rates of educated cases (p=0.008). In addition, it was found that the rates of alcohol and drugs used did not differ statistically between the educated and uneducated cases. The median values of urea (p=0.040) and creatinine (p=0.008) after Covid-19 of uneducated cases increased statistically significantly compared to the median values of urea and creatinine before Covid-19, while the median value of GFR (p=0.014) was statistically significant, found to decrease in the level. It was found that the median creatinine values of educated cases after Covid-19 decreased significantly (p=0.004) compared to the median creatinine values before Covid-19. It was found that the post-Covid-19 GFR median values of educated cases increased statistically significantly (p<0.001) compared to the pre-Covid-19 GFR median values. When the percentage of change in urea, creatinine and GFR before and after Covid-19 disease was examined, it was found that creatinine values increased significantly more in uneducated cases compared to the educated group (p=0.027). Favipiravir usage rates of educated cases were found to be statistically significantly higher than those of uneducated cases (p=0.026). In addition, it was found that the rates of hospitalization, endpoint difference, intubation rate, complication development such as CVA and MI, mortality rate, need for temporary hemodialysis (HD) in the course and need for routine HD during the course did not differ statistically between educated and uneducated cases.
Conclusions
In our study, we showed that predialysis CKD patient education  does not cause renal function loss that may develop after Covid-19, and even improves kidney functions. In addition, we found that favipravir use was higher and smoking was less in the group that received training. Among the two groups, we observed an increase in urea, creatinine and phosphorus levels and a decrease in GFR after Covid-19 in the group without education. In the educated group, we saw a decrease in creatinine and an increase in GFR, and a decrease in hemoglobin after Covid-19. We did not find any difference between the two groups in terms of hospitalization, length of stay, intubation rate, development of morbidity and mortality in the course of the disease, need for temporary hemodialysis in the course of the disease, and need for routine hemodialysis after the disease. This may be due to the small number of patients. In the literature, there is no study investigating the effect of Covid-19 on the kidneys with predialysis patient education in CKD patients. For this reason, we think that this study will be a pioneer for other studies on this subject.