Sosyal bilgiler dersinde işbirliği temelli eleştirel düşünme süreçlerindeki etkileşim örüntülerinin incelenmesi: Bir durum çalışması
The examination of interaction patterns in collaboraton-based critical thinking processes in social studies: A case study
Yazar: İBRAHİM CAN GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. BİLGİN ÜNAL İBRET
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İşbirlikli grup çalışmaları, tüm dünyadaki eğitim sistemlerinde yaygın olarak kabul gören pedagojik bir uygulamadır. Bu tür küçük grup temelli uygulamaların etkinliği veya sürdürülebilirliği, gruplardaki akran etkileşimlerinin sosyal ve bilişsel mekanizmalarının anlaşılmasına bağlıdır. Nitel bir durum çalışması olarak tasarlanan bu araştırma, belirli bir prosedüre göre 7 işbirlikli gruba atanan ve eleştirel düşünmeye yönelik bilişsel görevler üzerinde işbirliği içinde çalışmaya yönlendirilen 28 ortaokul 5. sınıf öğrencisinin gruplarda sosyal ve bilişsel açıdan nasıl bir etkileşim süreci geçirdiğini ve buna bağlı deneyimlerini derinlemesine keşfetmeyi amaçlamaktadır. Bu süreçte, 8 aşamalı bir veri toplama adımı izlenmiş ve katılımcıların deneyimlerini incelemek ve değerlendirmek için kendi beyanları (bilişsel görev/etkinlik formları, akran değerlendirmeleri, görüşmeler ve öz değerlendirmeler) ve araştırmacının gözlem raporları kullanılmıştır. Araştırma verileri MAXQDA Analytics Pro 2024 (sürüm 24.0.0) paket programı ortamında 6 aşamada analiz edilmiştir. Bulgular, incelenen durumu 2 kategoride toplam 5 tema (üst kodlar), 14 alt tema ve çeşitli kodlarla ortaya koymaktadır. Buna göre, öğrenciler eleştirel düşünmeye yönelik bilişsel görevler üzerinde işbirliği içinde çalışmalar yürütürken sosyal olarak karakterize edilen en önemli etkileşim yapılarının ortaklaşmacı anlayışların yapısı, sorumluluk paylaşımı, diyaloglar, iletişim süreçlerinin verimliliği, sosyal esenlik, grup olmayı içselleştirme ve gruba bağlılık ile ilgili olduğu bulunmuştur. Bilişsel olarak karakterize edilen en önemli etkileşim yapılarının ise hedef yönelimi, düşünce denetim süreçleri (grup üst bilişi) ile bilgi işleme ve karar verme süreçleri ile ilgili olduğu bulunmuştur. Sonuçlar, işbirliği temelli eleştirel düşünme süreçlerindeki sosyal ve bilişsel etkileşimlerin sınıf ortamlarındaki yansımaları üzerinden tartışılmaktadır. Bu bağlamda, işbirlikli gruplarda etkileşim ortamlarının etkin bir şekilde yönetilmesi ve öğrencilerin uygun şekilde yönlendirilmesi için öğretmenlere, araştırmacılara veya uygulayıcılara bu tür uygulamalar öncesinde okuma ve anlama testlerinin uygulanması ve sosyometrik ölçümlerin yapılması gibi çeşitli önerilerde bulunulmaktadır.

Abstract:
Collaborative group work is a pedagogical practice widely accepted in educational systems around the world. The effectiveness or sustainability of such small group-based practices depends on understanding the social and cognitive mechanisms of peer interactions within the groups. Designed as a qualitative case study, this research aims to deeply explore the social and cognitive interaction processes and related experiences of 28 fifth-grade middle school students assigned to seven collaborative groups and directed to work cooperatively on cognitive tasks oriented towards critical thinking according to a specific procedure. In this process, an 8-step data collection procedure was followed, and participants' experiences were assessed using their own statements (cognitive task/activity forms, peer evaluations, interviews, and self-assessments) and the researcher's observation reports. The research data were analyzed in six stages using the MAXQDA Analytics Pro 2024 (version 24.0.0) software package. The findings reveal the examined case in two categories with a total of five themes (super codes), 14 sub-themes, and various codes. Accordingly, it was found that the most important interaction structures, socially characterized, include the structure of collaborative understandings, sharing of responsibilities, dialogues, efficiency of communication processes, social well-being, internalization of being a group, and group commitment while working cooperatively on cognitive tasks oriented towards critical thinking. The most important interaction structures, cognitively characterized, were found to be related to goal orientation, thought control processes (group metacognition), and information processing and decision-making processes. The results are discussed through the reflections of social and cognitive interactions in collaboration-based critical thinking processes in classroom environments. In this context, various suggestions are made for teachers, researchers or practitioners to effectively manage the interaction environments in collaborative groups and to guide students appropriately, such as administering reading and comprehension tests and making sociometric measurements before such practices.