Türk sinemasında futbol ve kitle kültürü
Football in Turkish cinema and mass culture
Yazar: CANBERK SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. ERGÜN YOLCU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Futbol = Football ; Popüler kültür = Popular culture ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
"Türk Sinemasında Futbol ve Kitle Kültürü" başlıklı bu tezde öncelikle futbol kavramı tanımlanmıştır. Bir spor olarak futbolun zaman içerisinde geçirdiği değişim ve gelişim süreci anlatılmıştır. Çalışmanın devamında Türkiye'de futbolun doğuşu ve gelişimi tarihsel süreç içerisinde anlatılmış daha sonra kitle kültürü kuramı tanımlanmıştır. Türk Sinemasında başlangıcı 1948 yılındaki Damga filmi kabul edilecek biçimde esas alınarak 1985 yılına kadar olan dönemde çevrilen futbol temalı filmler konuları, oyuncuları ve yönetmenleriyle kronolojik olarak sıralanmıştır. Çalışmada Türk Sinemasının en çok film üretilen dönemiyle paralel biçimde futbol filmlerinin en çok üretildiği 1965-1985 tarihleri arası araştırma evreni olarak seçilmiştir. Çalışmanın devamında kitle kültürü kuramı üzerinden Türk Sinemasında futbol temsilinin sunumu, oluşturulan futbolculuk algısı incelenmiş ve çeşitli filmler üzerinden örnekler verilerek futbol filmlerinin Türkiye'deki durumu açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde içerik analizi yöntemi kullanılarak farklı temsil güçlerine sahip dört Türk filmi Taçsız Kral (1965), İnek Şaban (1978), Gol Kralı (1980), Ya Ya Ya Şa Şa Şa (1985) kitle kültürü ve belirlenen kriter seti üzerinden çözümlenmiştir. Filmleri daha detaylı çözümlemek için kriter seti olarak reklam ve endüstriyel futbol, kadın ve toplumsal cinsiyet temaları seçilmiş ve bu kriterler üzerinden gidilmiştir. Taçsız Kral Türk Sinemasındaki ilk ve çalışmanın yapıldığı tarih itibariyle tek biyografi türündeki futbol filmi olması, İnek Şaban mafya-futbol ilişkisinin yarattığı yozlaşmayı ve eril çatışmanın futbola taşındığını anlatması, Gol Kralı Türk Sinemasının alışageldik eril kimliğine anti-tez üretmesi ve futbolda ikincil konuma gelmeyen kadın temsilinin bulunması, Ya Ya Ya Şa Şa Şa benzerlerinden farklı olarak futbolcuyu komedi unsuru içerisinde değil dram kalıpları içerisinde ele alması ve futbolcuyu bir anti-kahraman olarak inşa etmesi sebebiyle çözümlenmiştir.

Abstract:
In this thesis, titled "Football in Turkish Cinema and Mass Culture", firstly, the concept of football has been identified. As a sport, the alteration and evaluation of football throughout the time football have been explicated. Afterwards, the beginning and rising of football in Turkey have been mentioned in the extent of historical process, then the theory of mass culture has been defined. From 1948, the release year of the movie Damga, which is considered as inception of Turkish Cinema, to 1985 football-themed movies, their subjects, actors / actresses and directors have been chronologized. 1965-1985, the most productive period of Turkish Cinema, as well as the interval of most produced football-themed movies, has been selected as research sample. Subsequently, via the theory of mass culture, the presentation of football representation and perception of being a footballer have been assessed, then by providing examples from various movies, the situation of football movies in Turkey has been elaborated. In the last section, content analysis method has been used to analyze the four Turkish movies that each has different representation; Taçsız Kral (1965), İnek Şaban (1978), Gol Kralı (1980), Ya Ya Ya Şa Şa Şa (1985) with the scope of mass culture and specified criteria set. For more detailed analysis of films advertising and industrial football, women and social gender themes were chosen as criteria set and these criteria were applied. Following movies have been thoroughly analyzed with the reasons given; Taçsız Kral, which was the first and only biography genre in football movie as of the date it was released, İnek Şaban, which demonstrated the corruption caused by mafia-football involvement and masculine conflict that spread to football, Gol Kralı, that came up with an antithesis against the masculine identity of Turkish Cinema and representation of women that never placed in secondary position in football, Ya Ya Ya Şa Şa Şa, unlike others, conceptualized the footballer in a drama theme, where the alternates rendered a footballer in comedy plot, plus depicted a footballer as an anti-hero.