Çeviride ortamın görünümleri: Metin türlerinin dönüşümü
Aspects of media in translation: Transformation of text types
Yazar: RAGIP GÖKALP TÜLEK
Danışman: PROF. DR. ALEV BULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Alternatif medya = Alternative media ; Anlamsal çeviri = Semantic translation ; Bilgisayar çevirisi = Computer translation ; Erek odaklı çeviri yaklaşımı = Target oriented approach to translation ; Görsel-işitsel medya = Visual-auditory media ; Görsel-işitsel çeviri = Audiovisual translation ; Hiperortam = Hypermedia ; Sosyal medya = Social media ; Çeviri = Translation ; İletişimsel çeviri = Communicative translation

Özet:
Bu çalışmanın amacı çeviri araştırmalarında, özellikle betimleyici ve uygulamalı çeviribilim alanında ortamın metin türleri üzerindeki, dolayısıyla hem bir süreç olarak çeviri işlemi, hem de bir ürün olarak erek metinler üzerindeki etkisini disiplinlerarası bir bakış açısıyla belirginleştirmektir. Bu doğrultuda, öncelikle birinci bölümde bir iletişim eylemi olarak çeviri dizgesinde ortam terimi, diğer dizge terimleriyle ilişkisinin somutlaştırılması amacıyla çeviribilimin yanı sıra dilbilim ve iletişim araştırmalarındaki çalışmaların da ışığında tartışılmıştır. İkinci bölümde, kullanılan yazı ortamlarının tarih boyunca değişimi, bu ortamların yaygın kullanıldıkları dönemlerde toplumsal iletişim ve çeviri eylemi üzerindeki belirleyicilikleri incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü kısmında ise somut örnekler üzerinde, günümüzde yaşanan ortamsal dönüşümün çeviriye etkisi ve çeviri araştırmalarında ortamsal farkındalığın gereklilikleri farklı kaynak metinler, süreç içi metinler ve erek metinler üzerinden incelenmiştir. Çalışmanın kuramsal temelini,  işlevsel ve eylem odaklı çeviribilim kuramları, dizgesel işlevsel dilbilim kuramları ve bağıntı kuramı oluşturmaktadır. Bu kuramlara dayanarak her metnin bir işlevi olduğu, ancak bu işlevin ilk amaçlanandan farklı olabileceği, bu farkın okur algısından kaynaklandığı, kitlesel okur algısını ise ortamın şekillendirdiği varsayımından hareket edilmiştir. Bu doğrultuda, ortam ile ilgili farkındalığın çeviri amaçlı metin çözümlemelerine yeni bir katkı sağlayacağı, bu doğrultuda uygulamalı çeviribilim çalışmalarında ortam uzmanlığının bir alt çeviri edinci olarak yerleşmesine yarar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The objective of this study is to crystalize the influence of media on text-types in Translation Studies with an interdisciplinary approach, particularly in the fields of descriptive and applied translation studies, consequently on both the translational action as a process and translation/ text as a product. Accordingly, chapter one discusses the term media in the system of translation as a communicational action to concretize its relations with the other terms of the system in the light of Linguistics and Communication Studies in addition to Translation Studies. Chapter two elucidates, through a diachronic and synchronic discussion, the use of textual media throughout the history along with their impact on social communication and translational action in the periods when they were widespreadly used. The third chapter of the study scrutinizes the influence of the present-day transformation of media on translation and the necessity of creating awareness in translation studies and translator training as well as the necessity of creating media awareness in translation research through the analysis of certain source, in-process and target texts. The theoretical grounds of the study are based on functional and actional translation theories, systemic functional linguistic theory as well as the relevance theory. Based on these theories, the study acts on the hypothesis that each text has a function; however, this function may be different from the initially intended one and the respective difference is caused by the reader's perception and the massive perception of the reader is shaped by the media. As a result, awareness of media is believed to contribute to translation-oriented text analysis in the field of applied translation studies bringing forth the media specialization as a sub-competency in translation.