Bilgi sistemleri denetimi– riskler ve bilgisayar destekli denetim teknikleri: Türkiye uygulaması
Information systems audit– risks and computer-aided audit techniques: Application in Turkey
Yazar: SEVGİ ŞEKER
Danışman: PROF. DR. ŞABAN UZAY
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Bilgisayar destekli denetim = Computer aided control ; Bilgisayarlı denetim =   ; Dış denetim = Externel audition ; Muhasebe denetimi = Accounting audit ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit ; İşletme denetimi = Business control

Özet:
Yaşadığımız çağda başarılı olmak isteyen işletmeler her geçen gün teknolojiye daha fazla yatırım yapmakta, dolayısıyla teknolojiye daha bağımlı hale gelmektedir. İşletmeler hayatta kalabilmek ve rekabet avantajı elde edebilmek için, en önemli üretim faktörü olan "bilgi"yi Bilgi Teknolojileri/Sistemleri (BT/BS) vasıtasıyla üretmekte, depolamakta ve iletmektedir. Ancak, iç ve dış tehditlerin artmasıyla birlikte, bilgi sistemleri potansiyel risklerle karşı karşıya kalmıştır. Bu risklere karşı BS Denetimi önemli bir denetim türü olarak ortaya çıkmıştır. BS denetimi artan önemi nedeniyle tez çalışmasının konusunu oluşturmuştur.
Çalışmada öncelikle BS denetimi ile ilgili kavramsal çerçeve ayrıntılı şekilde irdelenmiş, gelişen teknolojinin muhasebe ve denetim faaliyetlerinde meydana getirdiği değişiklikler araştırılmıştır. Ardından BS denetimine duyulan gereklilik incelenmiş, denetim türleri kapsamında BS denetimi açıklanmıştır. Özellikle Endüstri 4.0 bağlamında gelişen Denetim 4.0 kavramının getirdiği nesnelerin interneti, büyük veri, yapay zekâ gibi kavramlar denetim perspektifinden incelenmiştir. Gelişen teknoloji nedeniyle daha önce var olmayan risklerin neler olduğu, BS denetimi bakış açısıyla anlatılmıştır. Gelişen teknoloji aynı zamanda yasa, yönetmelik ve düzenlemelerde de değişikliğe neden olmuş hem uluslararası alanda hem de ülkemizde yapılan standart, düzenleme ve mevzuat incelenmiş, ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. BS denetimi gerçekleştirilirken yine BS araç ve tekniklerinin kullanılması bu denetim türünü daha nitelikli hale getirdiğinden bilgisayar destekli denetim teknikleri hakkında bilgi verilmiştir. Son olarak, BS denetimi
viii
hakkında bağımsız denetçiler, iç denetçiler ve akademisyenlerin konu hakkındaki düşünce ve önerilerine yer verilmiştir.
BS denetiminde kavramsal çerçevenin oluşturulması gerekliliği, günümüzde teknolojinin işletme süreçlerinde yoğun olarak kullanılması geleneksel yöntemlerle denetimi olanaksız kıldığı ve ayrı bir tür olarak BS denetimine ihtiyaç olduğu, bu denetim türünde teknoloji kaynaklı yeni risk türlerinin ortaya çıktığı, BDDT'nin bilinenin aksine sadece analitik hesaplamalar ve maddi doğruluk testleri gibi faaliyetlerde kullanıldığı, bağımsız denetimden ziyade iç denetimde daha faydalı olduğu, ülkemizdeki BS denetimine yön veren yasal çerçevenin benzerlerinden oldukça ilerde olduğu, ancak yine de çatı kurum olarak KGK'nın bu alanda standartlarının yayınlanması gerektiği, BS denetiminin multidisipline bir alan olduğu ve hem denetim hem de bilgisayar bilgisi gerektirdiği, akademik eğitimde ise lisans ve yüksek lisans düzeylerinde BS denetimi konusunda ders içerikleri oluşturulmasının faydalı olacağı ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Businesses that want to be successful in the age we live in are investing more and more in technology every day; therefore, they are becoming more dependent on technology. In order to survive and gain competitive advantage, businesses produce, store and transmit "information", the most important production factor, through Information Technologies/Systems (IT/IS). However, with the increase in internal and external threats, Information Systems have been faced with potential risks. IT Audit has emerged as an important audit type against these risks. IT Audit is the subject of this thesis due to its increasing importance.
In the study, firstly, the conceptual framework related to IT Audit was examined in detail and the changes brought about by the developing technology in accounting and auditing activities were investigated. Then, the need for IT Audit was examined and IT audit was explained within the scope of audit types. In particular, concepts such as the internet of things, big data, artificial intelligence brought by the concept of Audit 4.0, which developed in the context of Industry 4.0, were examined from the audit perspective. The risks that did not exist before due to the developing technology are explained from the perspective of IT Audit. Developing technology has also caused changes in laws, regulations and regulations, and the standards, regulations and legislation made both internationally and in our country have been examined and explained in detail. Since the use of IT tools and techniques while performing a IT audit makes this type of audit more interesting, information on computer-assisted auditing techniques is given. Finally, the
x
opinions and suggestions of independent auditors, internal auditors and academicians about the BS audit are given.
The necessity of establishing a conceptual framework in BS auditing, the intensive use of technology in business processes today makes it impossible to audit with traditional methods and there is a need for BS auditing as a separate type, new types of risk arising from technology have emerged in this type of audit, and contrary to what is known, the BDT is only used in activities such as analytical calculations and material accuracy tests, that internal audit is more useful than independent audit, that the legal framework guiding BS auditing in Turkey is well ahead of its peers, but that KGK, as the umbrella organization, should publish standards in this field, that BS auditing is a multidisciplinary field and requires both auditing and computer knowledge, and that it would be useful to create course content on BS auditing at the undergraduate and graduate levels in academic education.