Hanbel b. İshâk b. Hanbel'in hadis ilmindeki yeri ve   rivâyetlerinin değerlendirilmesi
Hanbal b. İshaq b. Hanbal's place in hadith science and evaluation of his narrations
Yazar: RIDVAN KALAÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ARİF GEZER
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hanbel bin İshak bin Hanbel = Hanbel bin İshak bin Hanbel ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rivayetler = Rumours ; İslamiyet = Islam

Özet:
Âlimlerin hayatlarını, ilmi şahsiyetlerini ve eserlerini incelemek İslam ilimlerini ve kültürünü tanıyabilmek açısından önem arz etmektedir. Hayatı, ilmi şahsiyeti ve hadis ilmindeki yeri bakımından incelenmesi gereken önemli şahsiyetlerden birisi de Hanbel b. İshâk'tır.
Bu çalışma Hadis ilmi başta olmak üzere fıkıh ve tarih ilimlerinde de söz sahibi olan Hanbel b. İshâk'ın hadis ilmindeki yerini tespit etmek ve rivâyetlerinin değerlendirmesini amaçlamaktadır. Hicri 193 yılında Bağdat'ta dünyaya gelen ve 273 yılında Vasıt'ta vefat eden Hanbel b. İshâk'ın yaşadığı dönem "Halku'l-Kur'ân" ve "Mihne" olaylarının yaşandığı, amcasının oğlu Ahmed b. Hanbel başta olmak üzere bazı ilim adamları açısından son derece sıkıntılıdır.
Hanbel b. İshâk, Ahmed b. Hanbel'in güzide öğrencilerinden olup Mihne döneminde Müsned'in tamamını bizzat Ahmed b. Hanbel'den dinleyip okuyan üç kişiden biridir. Ahmed b. Hanbel'in hayatıyla ilgili bilgilerin önemli bir kısmı Hanbel b. İshâk'tan rivâyet edilmiştir. Ricâl âlimlerinin Hanbel b. İshâk hakkındaki kanaatleri kendisinin sika ve doğru sözlü olması yönündedir.  İslam âleminde pek şöhret bulmayan Hanbel b. İshâk daha çok el-Fiten, el-Cüz' ve Zikru Mihneti'l-İmam Ahmed b. Hanbel adlı eserleriyle tanınmıştır. Bizim çalışma alanımız el-Fiten ve el-Cüz' adlı eserler ile sınırlıdır. Bu iki eserde bulunan toplam rivâyet sayısı 136'dır. Müellif bu rivâyetlerin tamamını haddesena tabiriyle rivâyet etmektedir. Söz konusu iki eseri önemli kılan husus eserlerde mevzu olarak nitelendirilebilecek herhangi bir rivâyetin olmaması durumudur. Dolayısıyla hadislerin geneli makbul rivâyetlerdir ve bu rivâyetlerin genelinin Kütüb-i Sitte ve muteber olarak kabul edilen diğer hadis kaynaklarında geçtiği görülmektedir.


Anahtar kelimeler: Hanbel b. İshâk, Ahmed b. Hanbel, hadis, el-Fiten, el-Cüz'.

Abstract:
To examine the lives of scholars, their scientific personages and their works are important in terms of being able to recognize the Islamic sciences and culture. One of the prominent figures need to be examined in terms of his life, personality and place in the hadith science is Hanbal b. Ishaq. 
This study aims to determine locate in science of hadith and assessment of narrations of Hanbal b. Ishaq who has a say on figh and history science especially on hadith. Hanbal b. Ishaq, who was born in Baghdad in hijri 193 and died in Wasit in  hijri 273, his period, that is experiencing the event "Khalku'l-Qur'an" and "Mihna", is  for in terms of some scholars and in particular his cousin Ahmad b. Hanbal is  an extremely distressed period.
Hanbal b. Ishaq is one of the eminent students of Ahmad b. Hanbal and in mihna period he is one of the three people who listened and read Musnad from Ahmad b. Hanbal. An important part of informations about Ahmad b. Hanbal's life were narrated from Hanbal b. Ishaq. Rical Scholars' opinions about Hanbal b. Ishaq are that he is trustworthy and truthful. Hanbal b. Ishaq, who is not very famous in Islamic world, recognized more on his works named al-Fitan, al-Juz and Zikru Mihneti'l-İmam Ahmed b. Hanbel. Our filed of work is limited to works named al-Fitan and al-Juz. The total numbers of narrations in these two works are 136. The author has narrated all these narrations in the phrase haddasana.  The point that makes mentioned the two works important is that there are not any narrations that can be regarded as mawdu. Thus, the majority of hadiths are acceptable and it has been understood the majority of these narrations located in Kutubu Sitta and in the other hadith sources that accept as reputable works.


Keywords:  Hanbal b. Ishaq, Ahmad b. Hanbal, Hadith, al-Fiten, al-Juz.