Hasan Dağı, dağlık alan bölgesinde, volkanik hareketlilik etkisinde, sosyo-ekonomik ve kültürel yönüyle çevresel risk yönetimi senaryosu
Strategic environmental risk administration scenario with socio-economic and cultural aspects within the effects of volcanic mobility in the Mount Hasan mountainous area
Yazar: BAŞAK BAYDAK
Danışman: PROF. DR. ZERRİN TOPRAK KARAMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı / Afet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Dağlar = Mountains ; Dağlık alan = Mountain area ; Hasandağ = Hasandağ ; Kriz = Crisis ; Risk = Risk ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Volkan = Volcano ; Volkanik hareketlilik = Volcanic activity ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çevresel etki değerlendirme = Environmental impact assesment

Özet:
Dağlar ve dağlık alanlar konusu gerek sahip olduğu yer altı ve yer üstü kaynakları gerekse bu kaynakların verimliliği açısından stratejik öneme sahip özellikler taşımaktadır. Bu özellikler dahilinde dağlık alanların bir kısmının sınır bölgeleriniiçermesi, uluslararası çalışmaları önemli hale getirmektedir.  Dağlık alanların çok yönlü önemi başta Avrupa Konseyi olmak üzere bölgesel düzeylere yönelik uluslararası korumacı yaklaşımlar bütününde bütünleşik bir planlamayıda gerekli hale getirmiştir. Bu planlamalar dahilinde Türkiye de çeşitli çalışmalar yapmıştır.Dağlık alanlar içerisinde yer alan volkanik dağlar, potansiyelleri bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Bu önem kapsamında, verimli toprak alanlarının ve mekânsal dağılım öğelerinin örnekleri dünyada ve Türkiye'de bulunmaktadır. Mekânsal dağılımların nedenleri olarak; sosyo-ekonomik ve kültürel noktalarda nüfus, gelir ve tarımsal verimlilik gibi konular bulunmaktadır. Hasan Dağı yerleşiklerinin sosyo-ekonomik ve kültürel yönlerini yansıtan mekânsal haritalar, Türkiye'deki volkanik alanların yaşam kalitesi olarak sürdürülebilirlik analizine örnektir.
Dünyadaki volkanik faaliyetin trajik sonuçları ve beraberindeki afetler, volkanik afetlere karşı hazırlıksız olunmasının yansımalarını göstermektedir. Mevcut süreçlerin olumsuz etkilerinin kırılması öncelikle genel afet hazırlığı kapsamında önlemve hazırlık süreçleri, volkanik afetlere yönelik özelleştirilmiş çalışmaların varlığı ve bu noktada risk durumlarının analiziyle gerçekleştirilmelidir.
Bu çalışmayla Hasan Dağı'nda olası bir volkanik patlama riskine karşı afet duyarlılığı kapsamında bölge sakinlerinin ve kurumların volkanik afet tipine ilişkin bilgi düzeyleri, farkındalık düzeyleri ve hazırlıkları; anket formları ve MAXQDA analizi ile değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerin içeriği olarak sosyo-ekonomik haritalama yönteminin Hasan Dağı özelinde bütünleştirilmesi, bölge sakinlerinin ve kurumların volkanik afet duyarlılığının senaryo bazında analiz edilmesi mevcut çalışmanın önde gelen değerleri arasındadır. Mevcut değerlerin yanı sıra çeşitli öneriler tartışma ve sonuç bölümleri olarak sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Dağlık alan, Volkanik hareketlilik, Hasan Dağı, Yaşam kalitesi, Risk, Kriz senaryosu, Stratejik Çevresel değerlendirme.

Abstract:
The subject of mountains and mountainous areas has strategic importance in terms of both its underground and surface resources and the efficiency of these resources. Among these features, the fact that some of the mountainous areas include border regions makes international studies important. The multifaceted importance of mountainous areas has necessitated an integrated planning in the whole of international protectionist approaches to regional levels, especially the Council of Europe. Within these plans, Turkey has also carried out various studies. Volcanic mountains located in mountainous areas have a special importance in terms of its potentials. Within the scope of this importance, examples of fertile soil areas and settlement distributions are found in the world and in Turkey. As the causes of settlement distributions; At the socio-economic and cultural points, there are matters such as population, income and agricultural productivity. Maps of settlement distribution which is reflecting the socio-economic and cultural aspects of the residents of Mount Hasan are examples of sustainability analysis as the quality of life of volcanic areas in Turkey.
The tragic results of volcanic activity in the world and the accompanying disasters show the reflections of being unprepared for volcanic disasters. The negative effects of current processes should be overcome primarily by the prevention and preparation processes within the scope of general disaster preparation, the existence of customized studies for volcanic disasters and the analysis of risk situations at this point.
With this study, within the scope of disaster sensitivity against a possible volcanic eruption risk in Hasan Mountain, the knowledge levels, awareness levels and preparations of the residents and institutions regarding the volcanic disaster type; evaluated by questionnaire forms and MAXQDA analysis. As the content of these evaluations, the integration of the socio-economic mapping method specific to Hasan Mountain, and the analysis of the volcanic disaster sensitivity of the residents and institutions on the basis of scenarios are among the leading values of the present study. Various recommendations as well as current values are presented as discussion and conclusion sections.

Keywords: Mountainous area, Volcanic activity, Hasan Mountain, Quality of life, Risk, Crisis scenario, Strategic Environmental Assessment