Juvenil idyopatik artritli çocuklarda hepatit B aşılamasının değerlendirilmesi
Evaluation of hepatitis B vaccination in children withjuvenile idiopathic arthritis
Yazar: MERVE NUR MANAV
Danışman: DOÇ. DR. ESRA BAĞLAN
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Çocukluk çağının en yaygın kronik romatizmal hastalığı Juvenil
İdyopatik Artrit (JIA)'dir. Hastalığın farklı alt grupları olup, tedavisi hastalığın alt
grubuna, klinik belirtilerine ve tedaviye cevabına göre düzenlenir. Medikal tedavide
amaç eklem fonksiyonlarını korumak; ağrı, şişlik ve sabah tutukluğunu gidermek;
eklem ve kemik hasarını önlemek; normal büyüme ve gelişmenin devamını
sağlayabilmektir. Bu amaçla tedavide kademeli olarak; non steroid anti enflamatuvar
ilaçlar, kortikosteroidler, hastalığı modifiye edici antiromatizmal ilaçlar (DMARD)
ve son yıllarda 'biyolojik ajanlar'  kullanılmaktadır. Tedavi sürecinde immünsüpresif
ilaçların kullanımı ile birlikte viral enfeksiyonların önlenmesinin önemi artmıştır.
Hepatit B virüsü (HBV) insanlarda akut ve kronik hepatit, siroz ve karaciğer
yetmezliği yapabilir. Son yıllarda Hepatit B aşılaması ve Hepatit B'ye yönelik
tedavilerle Hepatit B enfeksiyonu insidansı ve ölüm oranı önemli ölçüde azalmıştır.
Bebeklik döneminde yapılan Hepatit B aşılarına karşı JİA tanılı hastaların
oluşturduğu immün yanıtların kullandıkları bağışıklık düzenleyici tedavilerden sonra
nasıl değiştiğine dair yeterli veri yoktur. Bu çalışmada amacımız hastanemiz Çocuk
Romatoloji Kliniği'nde takipli olan JİA tanılı hastaların Hepatit B serolojisinin tanı
anında ve tedavi sonrasında değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya; SBÜ Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk
Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Romatoloji Kliniği'nde,
Şubat 2017- Ekim 2022 (Dr. Sami Ulus Çocuk Hastanesi Başhekimliği'nden gerekli
izin alınmıştır), Ankara Etlik Şehir Hastanesi Çocuk Romatoloji Kliniği Ekim 2022-
Mart 2023 tarihleri arasında başvuran, JİA tanısı ile takip edilen, 372 pediatrik hasta
dahil edildi. Retrospektif olarak hasta dosyaları incelenerek demografik veriler,
klinik bulgular, laboratuvar verileri, aşı şemaları, hepatit belirteçleri (anti-HBs, Hbs
Ag), aldıkları tedaviler değerlendirildi.

12

Bulgular: Çalışmamıza 372 hasta (210 kız, 162 erkek) dahil edildi.
Hastalarımızın tanı yaş ortalaması 10,01±0,26 yıl idi. Kontrol grubuna 78 kız ve 67
erkek olmak üzere toplam 145 sağlıklı çocuk kabul edildi. Kontrol grubundaki
çocukların yaş ortancası 9 yaş (6-14) olarak saptandı. 129 hasta entezit ilişkili artrit,
125 hasta persistan oligoartiküler JİA, 57 hasta RF (-) poliartiküler JİA, 33 hasta
sistemik JİA, 11 hasta psöriyatik artrit, 9 hasta RF (+) poliartiküler JİA ve 8 hasta
genişlemiş oligoartiküler JİA tanıları ile takip edildi. Tüm JİA hastalarında anti-HBs
pozitiflik oranı %66 (n=247), kontrol grubunda ise %54,4 (n=79) saptandı.
İlk tanıda Anti-HBs pozitiflik oranları; en yüksek %36 ile persistan
oligoartiküler JİA'da saptandı. Sonrasındaki dağılım; %28.3 entezit ilişkili artrit,
%17,4 ile RF (-) poliartiküler JİA, %9,7 ile sistemik JİA, %3,2 ile psöriyatik artrit,
%2,8 ile RF(+) poliartiküler JİA ve en düşük %2,4 ile genişlemiş oligoartiküler JİA
şeklinde saptandı.
DMARD kullanan ve ilk tanıda anti-HBbs pozitifliği olan 51 hastanın 48'inde
(%94); kontrolde anti-HBs bakılan hastalar içinde değerlendirildiğinde; DMARD
sonrası anti-HBs pozitifliğinin devam ettiği saptandı (p:0,001). Anti-HBs pozitifliği
olan 138 hastanın, kontrolde anti-HBs bakılan hastalar içinde değerlendirildiğinde;
124 hastanın 112'sinde (%90) biyolojik tedavi sonrası anti-HBs pozitifliğinin devam
ettiği saptandı (p:0,005).
Sonuç: Juvenil idyopatik artritli çocuklarda anti-HBs pozitifliği en yüksek
persistan oligoartiküler JİA'da saptandı. Anti-HBs düzeyleri ve HBV aşı yanıtı
açısından değerlendirildiğinde; hastaların büyük çoğunluğunda tedaviden olumsuz
etkilenmediği görüldü. Tedavi sürecinde Anti-HBs düzeylerinin takibinin yapılması
ve koruyucu düzeyin altında olan hastalara ek doz HBV aşısının yaptırılmasının
HBV reaktivasyonunun önlenmesinde önemli bir adım olduğu vurgulandı.
Anahtar Kelimeler: Juvenil İdyopatik Artrit, Hepatit-B, Biyolojik Ajan

Abstract:
Objective: Juvenile Idiopathic Arthritis (JIA) is the most common chronic
rheumatic disease of childhood. There are different subgroups of the disease and
treatment is organised according to the subgroup of the disease, clinical symptoms
and response to treatment. The aim of medical treatment is to protect joint functions;
to relieve pain, swelling and morning stiffness; to prevent joint and bone damage; to
ensure the continuation of normal growth and development. For this purpose, non-
steroidal anti-inflammatory drugs, corticosteroids, disease-modifying antirheumatic
drugs (DMARDs) and 'biological agents' have been used in recent years. With the
use of immunosuppressive drugs in the treatment process, the importance of
preventing viral infections has increased.
Hepatitis B virus (HBV) can cause acute and chronic hepatitis, cirrhosis and
liver failure in humans. In recent years, the incidence and mortality rate of hepatitis
B infection has decreased significantly with hepatitis B vaccination and treatments
for hepatitis B. There is insufficient data on how the immune responses of patients
with JIA to hepatitis B vaccines administered in infancy change after
immunomodulatory therapies. The aim of this study was to evaluate the hepatitis B
serology of patients with JIA who were followed up in the Paediatric Rheumatology
Clinic of our hospital at the time of diagnosis and after treatment.
Materials and Methods: This study included 372 paediatric patients who
were admitted to the Paediatric Rheumatology Clinic of SBU Dr. Sami Ulus
Maternity, Child Health and Diseases Training and Research Hospital between
February 2017 and October 2022 (necessary permission was obtained from the Chief
Physician of Dr. Sami Ulus Children's Hospital) and to the Paediatric Rheumatology
Clinic of Ankara Etlik City Hospital between October 2022 and March 2023 and
who were followed up with a diagnosis of JIA. Demographic data, clinical findings,

14

laboratory data, vaccination schemes, hepatitis markers (anti-HBs, Hbs Ag), and
treatments received were evaluated retrospectively by analysing the patient files.
Results: A total of 372 patients (210 female, 162 male) were included in our
study. The mean age at diagnosis was 10.01±0.26 years. A total of 145 healthy
children (78 girls and 67 boys) were included in the control group. The median age
of the children in the control group was 9 years (6-14). 129 patients with enthesitis-
related arthritis, 125 patients with persistent oligoarticular JIA, 57 patients with RF
(-) polyarticular JIA, 33 patients with systemic JIA, 11 patients with psoriatic
arthritis, 9 patients with RF (+) polyarticular JIA and 8 patients with enlarged
oligoarticular JIA were followed up. Anti-HBs positivity rate was 66% (n=247) in all
JIA patients and 54.4% (n=79) in the control group.
Anti-HBs positivity rates at initial diagnosis were highest in persistent
oligoarticular JIA with 36%. The subsequent distribution was as follows: 28.3%
enthesitis-related arthritis, 17.4% RF(-) polyarticular JIA, 9.7% systemic JIA, 3.2%
psoriatic arthritis, 2.8% RF(+) polyarticular JIA and the lowest rate was 2.4%
enlarged oligoarticular JIA.
In 48 (94%) of 51 patients who used DMARDs and had anti-HBs positivity at
initial diagnosis, anti-HBs positivity persisted after DMARDs (p:0.001). When 138
patients with anti-HBs positivity were evaluated among the patients in whom anti-
HBs was checked in the control; it was found that anti-HBs positivity persisted after
biological treatment in 112 (90%) of 124 patients (p:0.005).
Conclusion: In children with juvenile idiopathic arthritis, the highest anti-
HBs positivity was found in persistent oligoarticular JIA. When evaluated in terms of
anti-HBs levels and HBV vaccine response, it was observed that the majority of
patients were not adversely affected by treatment. It was emphasised that monitoring
anti-HBs levels during the treatment process and administering additional doses of
HBV vaccine to patients with levels below the protective level is an important step in
the prevention of HBV reactivation.
Keywords: Juvenile Idiopathic Arthritis, Hepatitis-B, Biologic Agent