Türkiye'de lojmanların oluşumu ve bu oluşumun temellendirilmesi
Emergence of employee housing typologies in Turkey and its foundation
Yazar: ORAL GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ARZU ERDEM
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: İşçi sınıfı = Working class

Özet:
Konut sorunu, Endüstri Devrimi'nin beraberinde getirdiği insanlığı temeldenetkileyen başlıklardan biridir. Sanayi kentlerinin ortaya çıkması ile birlikte insanhayatında yeni bir dönem başlamıştı. Yeni yaşam biçimlerini beraberinde getiren budönemde birarada yaşama pratiğini inceleyebileceğimiz mekanlardan biri dekonuttu. Bu çalışmanın amacı sözü edilen yeni dönemi Türkiye'de ortaya çıkanörnekleriyle inceleyerek temellendirmek ve yaşam kültürünün bir parçası olan lojmanhayatını sosyolojik ve mimari yönleri ile ele almaktır.Çalışmanın kuramsal çerçevesi, endüstri devrimi ile beraber artan nüfusun yoğunkonut talebine farklı coğrafyalardan yükselen yanıtların, çözüm önerilerini veütopyaların incelenmesi ile ortaya konulur.Çalışma iki ana bölümden oluşur: Birinci bölümde, sanayi kentinin doğuşu, konutsorunun ortaya çıkışının anlatılması ve bu sorunun nasıl temellendirildiğinedeğinildikten sonra, 19. yüzyılda farklı coğrafyalarda konutun evrilmesi incelenir.İngiltere, Almanya ve Rusya'dan işçi konutu örnekleri, onların ortaya çıkış nedenlerive süreçleri üzerinde durulur. Bu bölümün devamında Osmanlı Devleti'nde işçievlerinin oluşum evreleri incelenir. Geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet döneminde,konut sorununa nasıl yaklaşıldığı ve ?modern kent? tahayyülünün bu coğrafyadakikarşılıkları irdelenir. İkinci bölüm erken Cumhuriyet dönemindeki, endüstrileşme vesanayileşme politikalarının kısaca üzerinde durulması ile başlar, fabrika vemodernlik ilişkisinin, Türk modernleşmesi üzerinden incelenmesi ile devam eder. Bubölümde lojman yaşantısı ve aidiyet hissi temaları irdelenir, bu temalar çeşitli kamuyerleşkelerinden örneklerle incelenir. Bu yerleşkelerin vaziyet planlarındaki işlevilişkileri üzerinde durulur, Dönemin mimarisini etkileyen faktörlere ve sebeplerinelojman yapıları ile ilişkilendirilerek değinilir. Son bölüm tezin sonuç ve bulgularınıntartışılmasına ayrılmıştır.

Abstract:
Housing problem is one of the major problems which revealed throughout IndustrialAge. After the industrial cities were created, a new period in human?s life began. Inthis period, the life styles of people confronted profound changes in terms of livingtogether and one of the significant forms where the practice of living together can beobserved is housing. The aim of this thesis is to ground the employee housingsettlements which appeared in Turkey in the late Ottoman and early Republic periodwith the examples coming out from Europe and Russia and evaluate thesesettlements as an important ring of culture that was formed in this geography.The theoretical frame of this study is composed of the responses to housingdemand of increasing population due to industrial revolution, proposals and utopiasfrom different countries.This thesis is composed of two sections. In the first section the birth of industrial city,and emergence of housing problem and the grounding of this problem are analysedwhile the evolution of house in different geographies in the 19th century isresearched. The examples from Germany, Russia and Britain and their formingreasons are focused. The projections of these typologies emerging in early years ofTurkey and late period of Ottoman are analysed and it is discovered how theinterpretation of ?modern city? evolved in this geography. In the second section thepolitics of Turkish Republic about industrialization is analysed and the relationshipbetween the factory, modernization and Turkish modernity is focused. Themes suchas life in the employee housing and the feeling to be part of the society arediscussed. The site plans of the employee houses are analysed. The factors whichaffect the architecture of that period are referred by correlating employee housing.The last part of the study is to discuss and evaluate the conclusions of the thesis.