Dijital ortamda kişisel verilerin saklanması, kullanımı ve korunmasına ilişkin tüketici algıları
Consumer perceptions regarding the storage, use and protection of personal data in the digital environment
Yazar: MELİKE ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ELİF BOYRAZ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Dijital ortamda, dünyanın dört bir yanına erişimin hızlı ve kolay olması 
insanlara, işletmelere ve devletlere büyük imkan ve konfor sunmaktadır. Ancak bu 
konforun sağlanması için karşılıklı bedellerin ödenmesi gerekmektedir. İşletmeler
müşterilerini korumak, rekabet edebilmek ve yeni müşteriler kazanmak için müşterilerin 
verilerine ihtiyaç duymaktadırlar. Bu veriler internet destekli tüm cihazlarda karşımıza 
çıkmaktadır. Dijital ortamda geçirilen her anın izleri ve paylaşılan tüm kişisel bilgiler 
bazı kurum ve kuruluşlarca depolanmakta ve depolanan bu bilgiler üçüncü kişilere 
aktarılabilmektedir. Bu durum insanlarda mahremiyet endişesi yaratmaktadır. 
İşletmelerin müşteri endişesi, bireylerin mahremiyet endişesi dijital çağın imkanlarını 
sınırlamaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, dijital ortamlarda kişisel veri 
kavramını ele almak ve tüketicilerin dijital ortamlarda kişisel verilerinin saklanması ve 
kullanılmasına ilişkin algılarını belirlemektir. Araştırma problemine çözüm üretmek 
amacıyla belirlenen örneklemde çevrimiçi anket formları aracılığıyla veri toplanmıştır. 
Örneklemde yer alan cevaplayıcılardan 88'i metropollerde, 101'i diğer büyükşehirlerde, 
197'si diğer illerde ikamet etmektedir. Cevaplayıcıların kişisel verilerin ticari amaçla 
kullanımına ilişkin algılarını ölçmek amacıyla 5'li Likert tipi ifadeler geliştirilmiştir. 
Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirliğini test etmek ve hipotez testlerinde kullanılmak üzere 
değişkenleri indirgemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Yapılan faktör 
analizi sonucunda altı faktör elde edilmiştir. Elde edilen bu faktörlerin; dijital çağdan 
korkma, mahremiyet beklentisi, dijital ayak izi farkındalığı, veri kullanımını hafife 
alma, büyük veri farkındalığı, veri paylaşma eğilimi olarak isimlendirilmesi uygun 
görülmüştür. Farklı demografik özelliklere sahip cevaplayıcıların belirlenen bu faktörler 
açısından farklılaşıp farklılaşmadığı hipotez testleri ile incelenmiştir. Medeni hal, 
cinsiyet, yaş, yaşanılan yer ve eğitim durumuna göre anlamlı farklılıklar bulunmuştur. 
Faktör analizi sonucunda elde edilen faktörlerin cevaplayıcıların kişisel verilerin 
kullanımına ilişkin genel eğilimleri itibariyle farklılaşıp farklılaşmadığı bağımsız iki 
örneklem t-testi ile analiz edilmiştir. Yalnızca veri madenciliği kavramını bilen 
katılımcılar ile bilmeyen katılımcılar arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. 
Bunun dışında katılımcıların tüm genel eğilimlerinde anlamlı farklılık tespit edilmiştir. 
Bu bulgular ışığında uygulayıcılara, tüketicilere ve gelecek araştırmalara öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In the digital environment, access to all corners of the world is fast and easy, 
offering great opportunity and comfort to people, businesses and governments. 
However, mutual costs must be paid to ensure this comfort. Businesses need customer 
data to retain their customers, compete with them, and win new customers. This data 
appears on all internet-supported devices. The traces of every moment spent in the 
digital environment and all the personal information shared are stored by some 
institutions and organizations and this information can be transferred to third parties. 
This situation creates privacy concerns in people. The customer concern of the 
enterprises, the privacy concern of the individuals limit the possibilities of the digital 
age. In this context, the aim of the research are to address the concept of personal data 
in digital environments and to identify the perceptions of consumers about sharing and 
protecting the personal data on digital platforms. In order to produce a solution to the 
research problem, data were collected through online questionnaire forms in the 
determined sample. Of the respondents in the sample, 88 reside in metropolitan areas, 
101 reside in other metropolitan areas, and 197 reside in other provinces. 5-point Likerttype expressions have been developed to measure respondents' perceptions of the 
commercial use of personal data. Explanatory factor analysis was used to test the 
validity and reliability of the scale and to reduce variables for use in hypothesis testing.
As a result of the factor analysis, six factors were obtained. These factors were- named 
as fear of the digital age, expectation of privacy, digital footprint awareness, 
underestimation of data use, big data awareness, data sharing tendency. Whether 
respondents with different demographic characteristics differed in terms of these factors 
was examined by hypothesis tests. Significant differences were found according to 
marital status, gender, age, place of residence and education status. Whether the factors 
obtained as a result of the factor analysis differed in terms of the general tendencies of 
the respondents regarding the use of personal data was analyzed by independent sample 
t-tests. No significant differences were found between participants who only knew the 
concept of data mining and participants who did not. Apart from this, a significant 
difference was found in all general tendencies of the participants. In the light of these 
findings, recommendations are presented to practitioners, consumers and future research.