Çölyak hastalığı olan çocuklarda özofagus ve mide bulgularının endoskopik ve histopatolojik olarak değerlendirilmesi
Endoscopic and histopathological evaluation of esophagus and stomach findings in children with celiac disease
Yazar: YEŞİM YAĞLI
Danışman: UZMAN ERDAL SARI ; UZMAN NEVZAT AYKUT BAYRAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Endoskopi-gastrointestinal = Endoscopy-gastrointestinal ; Gastrit = Gastritis ; Helicobacter pylori = Helicobacter pylori ; Histopatoloji = Histopathology ; Mide = Stomach ; Çölyak hastalığı = Celiac disease ; Özofagus = Esophagus

Özet:
Amaç: Çölyak hastalığı genetik olarak duyarlı kişilerde buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan başlıca glüten ve diğer prolaminlere maruziyet sonucu gelişen, proksimal ince bağırsağın otoimmün bir hastalığıdır (1). Dünya popülasyonunun yaklaşık %1ini etkilemektedir ve son yıllarda prevalansı artmıştır (2). Çocukluk çağında karın ağrısı, ishal, büyüme geriliği gibi klinik bulgular gözlenirken gastrointestinal semptomlar yanında ekstraintestinal semptomlar ile de klinik bulgu verebilir veya asemptomatik olarak izlenebilir (3). Biz bu çalışmamızda çölyak hastalığı olan ve olmayan çocukların üst gastrointestinal sistem bulgularını karşılaştırmayı, çölyak hastalığının çocuklardaki gastrit sıklığı ve gastrit alt tipleri ile ilişkisini belirlemeyi amaçladık. 

Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme bölümünde herhangi bir nedenle Şubat 2018 – Aralık 2020 tarihleri arasında gastroskopi yapılmış hastaların dosyaları ile gastroskopi ve patoloji raporları geriye dönük olarak değerlendirildi. T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden 30/09/2020 tarihinde 367 karar numarası ile akademik kurul tez onayı, T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi etik kurulundan 02/12/2020 tarihinde 175 sayılı etik kurul onayı alındı. Hastalar histopatolojik olarak çölyak hastalığı tanısı alıp almamalarına göre sınıflandırıldı. Grupların gastrit alt tipleri ve gastrit sıklığı belirlendi. Bu bulguların helicobacter pylori, ülser, erozyon, özofajit gibi ek bulgularla ilişkisi karşılaştırıldı. Hasta popülasyonlarının üst gastrointestinal sistem tutulumları karşılaştırıldı.
Bulgular: Çalışmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme bölümünde herhangi bir nedenle Şubat 2018 – Aralık 2020 tarihleri arasında gastroskopi yapılmış 1000 hastanın verileri dahil edildi. Çalışamızda çölyak hastalığı tanısı alan 240 hasta vaka grubunu oluştururken çölyak hastalığı tanısı almayan 760 hasta kontrol grubunu oluşturdu. Çalışmaya katılan 1000 hastanın verileri retrospektif olarak incelenmiştir. Vaka grubunun yaş ortancası 9 iken kontrol grubunun 12'dir. Vaka grubunun %60'ının kız bireyler oluştururken, kontrol grubunun %57.7'sinin kız bireyler oluşturmaktadır. Gruplar arasında endoksopik gastrit görülme sıklığı açısından farklılık saptanmamıştır. Gastrit alttipleri gruplar arasında karşılaştırıldığında kontrol grubunda kronik aktif ve kronik inaktif gastrit görülme sıklığı vaka grubuna göre istatiksel olarak anlamlı derecede yüksektir, buna karşılık vaka grubunda kronik lenfositik gastrit alttipinin kontrol grubuna göre daha sık gözlendiği dikkat çekmektedir. Patolojik incelemelerde kontrol grubunda Helicobacter pylori pozitifliği daha yüksek saptanmıştır. Hem vaka hem de kontrol grubunda Helicobacter pylori lokalizasyonu antrumda daha yüksek saptanmıştır. Vaka grubunda ülser görülme oranı daha yüksek olup en sık lokalizasyon bulbus-duodenumdur. Özofajit'e kontrol grubunda daha sık rastlanmıştır. Giardia enfestasyonu vaka grubunda hiç görülmemiştir. 
Sonuç: Çölyak hastalığı geniş klinik belirtiler gösterir. Gastrointestinal sistemi etkileyip malabsorbsiyon bulguları, ishal, karın ağrısı ile karşımıza çıkabileceği gibi ekstraintestinal sistem bulguları ile klinik belirti verebilir hatta tamamen asemptomatik izlenebilir.  Birçok otoimmün hastalığa eşlik edebilen çölyak hastalığının üst gastrointestinal sistem hastalıkları ile ilişkisi halen net olarak bilinmemektedir. Çölyak hastalığında tutulum duodenum mukozasıyla sınırlı olmayıp gastrointestinal sistemin birçok kısmını etkileyebilir.  Tanı amacıyla gastroskopi yapılan hastalardan bulbus ve duodenumdan alınan biyopsilere ek olarak eşlik eden diğer üst gastrointestinal sistem hastalıkları açısından özofagus ve mideden de biyopsi örneklerinin alınması son derece önemlidir.

Abstract:
Objective: Celiac disease is an autoimmune disease of the proximal small intestine that develops in genetically susceptible individuals as a result of exposure to mainly gluten and other prolamins found in cereals such as wheat, barley and rye. Celiac disease affects nearly 1% of the world population and its prevalence has increased in recent years. While clinical findings such as abdominal pain, diarrhea and growth retardation are observed in childhood, they may present clinical findings with extraintestinal symptoms as well as gastrointestinal symptoms or celiac disease can be observed asymptomatically. In this study, it was aimed to compare the upper gastrointestinal system findings of children with and without celiac disease and to determine the relationship between celiac disease and the prevalence of gastritis and gastritis subtypes in children.

Material and Methods: The files of patients who underwent gastroscopy between the dates of February 2018 and December 2020 for any reason in the Department of Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition at Zeynep Kamil Women and Children Diseases Training and Research Hospital of University of Health Sciences, and their gastroscopy and pathology reports were evaluated retrospectively. The patients were classified considering whether they were histopathologically diagnosed with celiac disease or not. Groups' gastritis subtypes and prevalence were determined. The relationship of these findings with additional findings such as helicobacter pylori, ulcer, erosion and esophagitis was compared. Upper gastrointestinal system involvements of patient populations were compared.

Findings: In this study, the data of a total of 1000 patients undergoing gastroskopy, including a control group of 760 and a case group of 240 patients with celiac disease, were retrospectively analyzed. While the median age of the case group is 9 year, it is 12 year for the control group. While 60% of the case group consists of girls, 57,7% of the control group consists of girls. No difference was identified between the groups in terms of the incidence of endoxopic gastritis. When gastritis subtypes were compared between the groups, the incidence of chronic active and chronic inactive gastritis was statistically significantly higher in the control group compared to the case group, whereas it is remarkable to mention that the chronic lymphocytic gastritis subtype was observed more frequently in the case group compared to the control group. Helicobacter pylori positivity was found to be higher in the control group in pathological examinations. Helicobacter pylori localization in the antrum was detected higher in both the case and the control groups. The incidence rate of ulcers is higher in the case group, with the most common localization being the bulbus-duodenum. Esophagitis was more common in the control group. Giardia infestation was never found in the case group. 

Conclusion: Celiac disease shows broad clinical symptoms. It may appear with malabsorption findings, diarrhea and abdominal pain affecting the gastrointestinal system, as well as clinical symptoms with extraintestinal system findings; or even it can be completely asymptomatic. The relation of celiac disease, which can accompany many autoimmune diseases, with upper gastrointestinal system diseases is still unknown. Involvement in celiac disease is not restricted to the duodenal mucosa; it may affect many parts of the gastrointestinal system. In addition to biopsies taken from the bulbus and duodenum from patients who underwent gastroscopy for diagnostic purposes, it is extremely important to take biopsy samples from esophagus and stomach with a view to other accompanying upper gastrointestinal system diseases.