Obez ergenlerde yirmidört saatlik kan basıncı monitorizasyonu ile hipertansiyon değerlendirilmesi
24  hour  ambulatory  arterial  blood  pressure  monitoring  was considered to be a possibility of developing hypertension in obese children
Yazar: SELDA KILIÇ ÖZMEN
Danışman: DOÇ. DR. MEDİNE AYŞİN TAŞAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Hipertansiyon = Hypertension ; Kan basıncı = Blood pressure ; Kan basıncı monitörleri = Blood pressure monitors ; Kan basıncı ölçülmesi = Blood pressure determination ; Obezite = Obesity

Özet:
ÖZET  Obezite,  Dünya  Sağlık  Örgütü  tarafından  ''yağ  dokusunda  ve  diğer organlarda sağlığı bozacak ölçüde anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesi'' olarak tanımlanmıştır.  Klasik  kitaplara  göre  obezite  "vücut  kitle  indeksinin  (VKİ)  yaş  ve cinsiyete göre 95. persentil ve üzerinde olması" olarak tanımlanır.  Obezite prevalansı erişkin dönemde olduğu gibi çocuklarda da hızla artmakta ve  salgın  bir  hastalık  olarak  tanımlanmaktadır.  Obezite  belirgin  derecede  artmış hastalık  ve  ölüm ile ilişkili olduğu için günümüzde önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Çocukluk çağı hipertansiyonlarında hedef organ hasarını en aza indirebilmek için obezitesi olan çocuk ve ergenlerde erken dönemde kan basıncı yüksekliklerinin tespit edilmesi önemlidir. Bu çalışmada anlık arteriyal kan basıncı ölçümleri ≤ 95  persentil olan  obez ergenlerde  ambulatuar  arteriyal kan basıncı  (AAKB)  izlemi  ile  hipertansiyon  (HT) varlığının  değerlendirilmesi,  vücut  kitle  indeksinin  kan  basıncı  üzerine  etkisinin araştırılması  amaçlandı.  İkincil  amaç  obez  ergenlerde  açlık  kan  şekeri  (AKŞ), insülin,  insülin  direnci  homeostatik  model  değerlendirmesi  (HOMA-IR),  total-kolesterol,  trigliserid,  düşük  yoğunluklu  lipoprotein-kolesterol  (LDL-kolesterol), alanin  amino  transferaz  (ALT),  aspartat  amino  transferaz  (AST)  düzeylerinin değerlendirilmesidir. Araştırmaya 53 obez ve 41 sağlıklı ergen olmak üzere toplam 94 ergen dahil edildi. Yaşa ve  cinsiyete  göre VKİ persentili  95  persentil ve üzerinde  olan  olgular obez  gruba  dahil  edildi.  Obezitesi  olan  olguların  üç  kez  yapılan  anlık  tansiyon ölçümleri boy, cinsiyet ve yaşa göre ≤ 95 persentil olanlar çalışmaya dahil edildi.  Tüm obez ve kontrol grubundaki olguların sistolik ve diastolik kan basınçları, 20  dakikalık  istirahattan  sonra  aynı  sfingomanometre  kullanılarak,  aynı  kişi tarafından  sol  kolun  2/3'ünü  kaplayan  manşon  ile  üç  kez  ölçüm  yapılarak  ve  bu 
iv ölçümlerin  ortalamaları  alınarak  hesaplandı.  Ambulatuar  arteriyal  kan  basıncı ölçümüne her sabah saat 10.00' da başlandı ve ertesi gün aynı saatte sonlandırıldı. Alet, 24 saatlik süre içinde 30 dakika ara ile ölçümler yapacak şekilde programlandı. Gece sistolik kan basıncı değerleri, gündüz sistolik kan basıncı değerlerinden <%10 oranında azalma olan olgular non-dipper olarak alındı. Olgulardan 12 saat açlıktan sonra sabah venöz kan örneği alındı; AKŞ, açlık insülin,  total  kolesterol,  trigliserid,  LDL-  kolesterol,  AST,  ALT  testleri  kan örneklerinin  alındığı  gün  hastanemiz  laboratuarlarında  çalışıldı,  HOMA-IR hesaplandı. Araştırmada  elde  edilen  veriler  SPSS  (Statistical  Package  for  the  Social Sciences)  sürüm  16,0  paket  programı  ile  değerlendirildi;  p<0,05  olması  anlamlı olarak değerlendirildi. Çalışma grubunu oluşturan obez ergenlerin yaş ortalaması 13,7 ± 1,2 yıl (12-16),  kontrol  grubunun  ise  14,3  ±  1,1  yıl  (12-16)  idi  (p=0,595).  Obez  ergenlerin %43,4'ü,  kontrol  grubunun  ise  %48,8'i  erkekti  (p=0,603).  Obez  grubun  kontrol grubuna göre AKŞ, insülin ve HOMA-IR düzeylerinin belirgin olarak daha yüksek olduğu saptandı (sırası ile, p<0,001; 0,001; <0,001). Obez grubun total kolesterol ve trigliserid değerleri kontrol grubuna göre daha yüksek iken LDL değerleri arasında istatistiksel  anlamlı  bir  fark  saptanmadı  (sırası  ile,  p<0,001;  0,002;  0,620).  Obez grubun  ALT  değeri,  kontrol  grubuna  göre  daha yüksek  saptanırken  AST  değerleri arasında istatistiksel anlamlı bir fark saptanmadı (sırası ile, p<0,001; 0,330). Obez olguların anlık sistolik ve diyastolik kan basınçları ortalamaları sırasıyla 119,9 ± 8,4 ve 72,6 ± 8,8 mmHg iken, kontrol grubunun 113,3 ± 8,3 ve 65,7 ± 4,3 mmHg  saptandı.  İki  grubun  sistolik  ve  diyastolik  kan  basınçları  ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı idi (p<0,001). Obez  ve  kontrol  gruplarının  AAKB  değerleri  karşılaştırıldı.  Obez  olguların sistolik  kan  basıncı  ortalaması  123,7  ±  5,9  mmHg,  gündüz  sistolik  kan  basıncı ortalaması  126,3 ±  5,5  mmHg ve  gece  sistolik kan  basıncı  ortalaması  106,7 ±  8,2 mmHg saptandı. Kontrol grubundaki olguların sistolik kan basıncı ortalaması 113,2 
v ±  5,7  mmHg,  gündüz  sistolik  kan  basıncı  ortalaması  117,0  ±  5,7  mmHg  ve  gece sistolik kan basıncı ortalaması 99,7 ± 3,5 mmHg olarak saptandı. Kontrol grubunun sistolik  kan  basınçları  obez  grubuna  göre  istatistiksel  olarak  daha  düşük  saptandı (p<0,001).  Obez  olguların  diyastolik  kan  basıncı  ortalaması  68,4  ±  5,5  mmHg, gündüz diyastolik kan basıncı ortalaması 71,5 ± 5,4 mmHg ve gece diyastolik kan basıncı ortalaması 61,0 ± 3,9 mmHg iken bu değerler kontrol grubunda sırasıyla 62,2 ±  2,6  mmHg,  65,0  ±  2,2  mmHg  ve  59,0  ±  1,8  mmHg  olarak  saptandı.  Kontrol grubunun diyastolik kan basınçları obez grubuna göre istatistiksel olarak daha düşük saptandı (sırasıyla, p<0,001; p<0,001; p<0,010). Obez  olguların  %7,5'inin  (n=4)  non-dipper  olduğu  saptanırken  kontrol grubunda ise non-dipper olgu saptanmadı. Obez  olgularda  tam  gün  sistolik-diyastolik  kan  basıncı  yükü  ortalamaları sırasıyla %12,8 ± 4,4 ve 10,8 ±3,2 olup, kontrol grubunda sırasıyla 10,4 ±3,1 ve 9,3 ±2,8  olarak  saptandı.  Kontrol  grubunun  tam  gün  sistolik-diyastolik  kan  basıncı yükleri ortalamaları obez olgulara göre istatistiksel olarak daha düşük saptandı (sırası ile, p=0,004; p=0,022). Sonuç olarak, sıklığı giderek artan obezite çocuklarda önemli bir hastalık ve ölüm nedeni haline gelmiştir. Anlık kan basıncı ölçümleri < 95 persentil olan obez ergenlerde  hipertansiyonu  saptamak  için  AAKB  ile  olguların  değerlendirilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Böylece ambulatuar arteriyal kan basıncı ölçümü ile obez ergenlerde  erken  dönemde  HT  saptanarak  ileri  dönem  komplikasyonları önlenebilecektir.  Anahtar  Kelimeler:  Obezite,  hipertansiyon,  ambulatuar  arteriyal  kan basıncı, ergen

Abstract:
SUMMARY   The obesity has been described by World Health Organization (WHO) as; fat tissue, and other organs will substantially impair the health of abnormal or excessive fat accumulation. According to classic books, obesity is defined as "body mass index (BMI) should be above 95th percentile according to age and gender". The  prevalence  of  obesity  is  rapidly  increasing  in  children  as  well  as  in adults, and is described as an epidemic disease. Since obesity is associated with markedly increased mortality and morbidity, nowadays it has become an important public health problem. The purpose of this study was to evaluate the presence of hypertension with ambulatory  arterial  blood  pressure  monitoring  (ABPM)  in  adolescents  who  instant standard  blood  pressure  measurements  ≤  95  percentile  obese  and  healthy  control group and to investigate the effect of body mass index on blood pressure. It  was  aimed  to  evaluate  the  levels  of  fasting  blood  sugar  (FBS),  insulin, insulin  resistance  homeostatic  model  evaluation  (HOMA-IR),  total  cholesterol, triglyceride,  low  density  lipoprotein-cholesterol  (LDL-cholesterol),  alanine  amino transferase  (ALT),  aspartate  amino  transferase  (AST)  in  obese  and  healthy  control group  adolescents.  53  obese  and  41  healthy control  groups,  total  94  children  were included to this study. The patients who have BMI above 95 percentile by age and gender; were included in the obese group. The average age of the obese group was 13,7 and  the control  group was  14.3 (p  =  0.595). 43.4%of  the obese  children  were male and 48.8%of the control group were male (p = 0.603).  In the study, children who were obese were found to be in the puberty stage earlier  than  the  control  group  (p  =  0.004).  Acanthosis  nigricans  lesions  were observed more frequently in obese children (p <0.001). 
vii Obese children showed significantly higher levels of fasting blood glucose (p <0.001), insulin (p = 0.001) and HOMA-IR (p <0.001) than control group. The obese group have higher total cholesterol (p <0.001) and triglycerides (p = 0.002) values than the control group but no difference was detected between LDL values (p = 0.620). Those  who  are  obese  have  higher  ALT  (p  <0.001)  values  than  the  control group  but  have  no  statistically  significant  difference  between  AST  values  (p  = 0.330). When we compared to twenty-four-hour ambulatory blood pressure between obese and non-obese groups, statistically significant differences was detected.   The average systolic blood pressure was 113.2 mm Hg in the control group, but average systolic  blood  pressure  was  123.7  mmHg  in  obese  group  (p  <0.001).  The  average diastolic pressure was 68.4 mmHg who are obese, while  in the control group were found 62.2 mmHg (p <0.001). Similarly, in obese group the averages of daytime and night systolic and diastolic pressure measured were significantly higher than control group (p for each <0.001). To conclude; increasing incidence of obesity in children has become a major cause  of  morbidity  and  mortality.  The  obesity  causes  many  diseases  such  as hypertension,  diabetes  mellitus,  dyslipidemia,  cardiovascular  diseases.  Early detection of high blood pressure of children and adolescents is important to minimize the risk of target organ damage in childhood hypertension.  In  our  study,  24  hour  ambulatory  arterial  blood  pressure  monitoring  was considered to be a possibility of developing hypertension in obese children in  later ages. For this reason, we think that it is necessary to apply ambulatory arterial blood pressure monitoring measurement in obese children.  Keywords: Childhood obesity, hypertension, ambulatory arterial blood pressure, adolescent.