Siyasi coğrafya açısından Libya
Libya in terms of political geography
Yazar: SAMET ALKILINÇ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Havzası Coğrafyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Akdeniz = Mediterranean ; Aşiretler = Tribes ; Jeopolitik konum = Geopolitic position ; Jeostratejik konum = Geostrategic position ; Libya = Libya ; Petrol = Petroleum ; Siyasi coğrafya = Political geography ; Siyasi tarih = Political history ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Geçmişten günümüze birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Libya, konumu 
itibariyle oldukça stratejik bir noktada yer almaktadır. Akdeniz'i kullanan gemilere karşı yağma 
faaliyetleri yürüten İspanyol korsanlara karşı Osmanlı idaresi tarafından sefer düzenlenmiş ve 
1551 yılında bu topraklar Osmanlı egemenliğine girmiştir. Uzun bir Osmanlı egemenliği 
döneminden sonra ülke İtalyanlar tarafından işgal edilmiştir. İtalyanlardan sonra 1951 yılında 
Birleşmiş Milletler kararı ile bağımsız olarak Libya devleti kurulmuştur. Yeni kurulan ülkenin 
ilk devlet başkanı Kral İdris olmuştur. Bu dönemde Libya'da ilk petrol keşfedilmiş ve 
çıkarılmaya başlanmıştır. Petrolün çıkarılmasıyla birlikte Libya'ya olan ilgi daha da artmıştır. 
Petrolden elde edilen gelirler ile ülkede birçok iskân faaliyeti gerçekleştirilmiştir. 1969 yılında 
Kral İdris kansız bir darbe ile tahttan indirilmiş ve yerine darbeyi gerçekleştiren Muammer 
Kaddafi geçmiştir. Kaddafi döneminde petrol üretimi ve gelirleri artmaya devam etmiştir. 
Ancak elde edilen gelirler halka tam olarak yansıtılmamış, bunun yerine Kaddafi başta Suriye 
olmak üzere diğer devletlerle birleşmek için birçok girişimde bulunmuş ve büyük miktarlarda 
para harcamıştır. Batılı ülkelerin Arap Baharı olarak adlandırdığı ve Tunus, Mısır ve Suriye 
gibi birçok ülkede yönetimlerin değişmesine yol açan olaylar 2011 yılında Libya'ya da sıçramış
ve Muammer Kaddafi rejimi iktidardan indirilmiştir. Diğer devletlerdeki olaylar genellikle 
ekonomik odaklı iken Libya'daki olayların nedeni ülkenin yer altı zenginlikleri olarak 
değerlendirilmektedir. Ülkedeki olaylar sadece hükümeti devirmekle kalmamış, aynı zamanda 
ülkeyi bir iç savaşın içine sürüklemiştir. Yaşanan olaylar nedeniyle ülkenin en büyük gelir 
kaynağı olan petrol ve doğal gaz üretimi durma noktasına gelmiş ve halk büyük ekonomik 
sıkıntılar çekmeye başlamıştır. Bugüne kadar ülke yönetiminde söz sahibi olan kabileler hem 
iç hem de dış etkenler nedeniyle birbirleriyle mücadele etmişlerdir. Olayların başlamasının 
ardından daha önce Libya ordusunda görev yapmış ve ABD'ye sığınmış olan eski general 
Hafter, ülke yönetimini ele geçirmeye çalışmış ancak başarısız olmuştur. Hafter'ı destekleyen 
ülkelere baktığımızda Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır, Fransa ve Rusya başı çekmektedir. 
Diğer tarafta ise ülkenin resmi temsilcisi olan ve Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Ulusal 
Mutabakat Hükümeti yer almaktadır. Ülke içindeki bu iki grup iktidar mücadelesi vermeye 
devam etmektedir. Ülkenin resmi temsilcisi Ulusal Mutabakat Hükümeti, Türkiye ve Katar 
tarafından desteklenmektedir. Bu çalışmada bir Akdeniz ülkesi olan Libya'nın jeopolitik ve 
jeostratejik önemini ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Bu tez çalışmasında daha çok kaynak 
tarama yöntemi kullanılmıştır.

Abstract:
Libya, which has hosted many civilizations from past to present, is located at a very 
strategic point due to its location. An expedition was organized by the Ottoman administration 
against the Spanish pirates who carried out plundering activities against the ships using the 
Mediterranean and these lands came under Ottoman rule in 1551. After a long period of 
Ottoman rule, the country was occupied by the Italians. After the Italians, the state of Libya 
was established independently with the decision of the United Nations in 1951. The first head 
of state of the newly established country was King Idris. During this period, the first oil was 
discovered and started to be extracted in Libya. With the extraction of oil, interest in Libya has 
increased even more. Many settlement activities were carried out in the country with the 
revenues obtained from oil. In 1969, King Idris was dethroned in a bloodless coup and replaced 
by Muammar Gaddafi, who carried out the coup. Oil production and revenues continued to 
increase during the Gaddafi era. However, the revenues obtained were not fully reflected to the 
people; instead, Gaddafi made many attempts to unite with other states, especially Syria, and 
spent large amounts of money. The so-called Arab Spring, which led to the change of 
governments in many countries such as Tunisia, Egypt and Syria, spread to Libya in 2011 and 
the Muammar Gaddafi regime was ousted from power. While the events in other states were 
generally economically oriented, the cause of the events in Libya is considered to be the 
country's underground riches. The events in the country not only toppled the government but 
also dragged the country into a civil war. Due to the events, oil and natural gas production, the 
country's biggest source of income, came to a standstill and the people started to suffer great 
economic hardship. The tribes, which had a say in the governance of the country until today, 
fought each other due to both internal and external factors. After the start of the events, Haftar, 
a former general who had previously served in the Libyan army and sought refuge in the US, 
tried to take over the country but failed. When we look at the countries supporting Haftar, the 
United Arab Emirates, Egypt, France and Russia lead the way. On the other side is the 
Government of National Accord, the official representative of the country and recognized by 
the United Nations. These two groups within the country continue their struggle for power. The 
Government of National Accord, the official representative of the country, is supported by 
Turkey and Qatar. This study aims to reveal the geopolitical and geostrategic importance of 
Libya, a Mediterranean country. This thesis mainly utilizes the literature review method.