Akıllı tahliye sistemlerinin tasarımında teknoloji tabanlı karar verme tekniklerinin modellenmesi
Modelling of technology based decision making technics in designing of intelligent evacuation systems
Yazar: EMRE KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. VAHAP TECİM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Akıllı taşıma sistemleri = Intelligent transportation system ; Karar verme = Decision making ; Karar verme teknikleri = Decision making techniques ; Sistem tasarımı = System design ; Tahliye = Release ; Tasarım = Design ; Web tabanlı uygulamalar = Web based applications

Özet:
20. yüzyılın sonlarından günümüze kadar geçen süre içerisinde özellikle bilgisayar ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler hayatın her noktasını kolaylaştırmada önemli bir rol oynamıştır. Bunun yanı sıra mobil cihazların hızlı gelişimi ve bu teknolojilerle entegrasyonu, eskiden imkansız gibi görünen birçok çözümü beraberinde getirmiştir.
1900'lü yılların başından bu yana kapalı ya da açık mekanlarda oluşan yangın, su baskını, deprem ya da terörist saldırılar gibi vahim durumlar neticesinde oluşan birçok can ve mal kaybı dikkatle kayıt altına alınmıştır. Bu kayıpların büyük bir kısmı acil tahliyeye neden olacak durumun oluşmasından, tahliyenin bitişine kadar geçen süre içerisinde gerçekleşmektedir. Bilinçsiz bir topluluğun, panik halinde bina tahliyesini gerçekleştirmek için rasgele çıkışlar, merdivenler yada çıkış kapılarına doluşması, izdiham gibi vahim durumların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu da göstermektedir ki; tahliye edilecek kalabalığın sistemli bir şekilde yönlendirilmesi can kayıplarının en aza indirgenmesi hususunda büyük önem arz etmektedir. Bu sistematik yönlendirme, binanın yapısından, kişilerin tahliye esnasındaki hızına, tehlike yaratan durumun karakteristiklerinden, bina içerisindeki herhangi bir koridorun genişliğine varıncaya dek çeşitli özellikler gösterebilmektedir.
Günümüz teknolojik gelişmelerinin sonucunda oluşan yeni tahliye sistemleri, akıllı tahliye sistemleri olarak bilinmektedir. Bu teknolojik gelişmelerin tahliye sistemlerine en iyi şekilde entegrasyonu, sistemlerin başarısını ve dolayısıyla acil durumlarda, tedbirsizlik ya da herhangi bir tahliye sisteminden yoksun olma sonucunda oluşacak maddi ve manevi kayıpları minimuma indirebilecektir. Bu sistemlerin oluşturulmasında birçok değişkenin titizlikle incelenip doğru tahlillerin yapılması gerekmektedir. Özellikle farklı birçok acil durum senaryosunun, simulasyon teknikleri ile sınanması gerekmektedir.
Maalesef ülkemizde yeterli önem verilmeyen bu sistemlerin, Kuzey Amerika, Avrupa ve Uzakdoğu ülkelerinde son derece önemsendiği bir gerçektir. Özellikle iletişim ve mobil teknolojilerindeki gelişmelerin bu sistemlere entegrasyonu ile binalardaki tahliye kusurlarını en aza indirgemek mümkün olabilecektir. Bu çalışma, yeni iletişim teknolojileri kullanılarak karar verme tekniklerinin tahliye sistemlerine entegrasyonunu en iyileyen bir sistem geliştirmeyi hedeflemektedir. Çalışmada, çok kriterli karar verme tekniklerinden AHP, TOPSIS, VIKOR, ELECTRE, PROMETHE, MOORA ve COPRAS kullanılmıştır. Geliştirilen sistem, web-tabanlı bir platformdur ve tüm kapalı mekanlarda uygulanması oldukça kolaydır. Sistem uygulaması geliştirilirken, PHP, Javascript, HTML5, CSS, MySQL ve JAVA programlama dilleri kullanılmıştır. Sistem, bina içerisine konumlandırılmış izleyici ekranları tarafından bina içindekilere anlık olarak kendileri için en iyi alternatif rotayı gösteren bir mantık üzerine temellendirilmiştir.

Abstract:
Since the end of the 20th century, developments in the field of computer and communication technologies facilitate especially every aspect of human life. As well as computer technology, the integration of mobile devices and computer technologies allow many solutions that seem impossible before.
From the beginning of 19th century, loss statistics that is reasoned by the fire, flood, earthquake or terrorist attack in buildings, open and close areas, has been collected. These losses actualize from the beginning of matter that must be emergency to the end of the evacuation. The cause of stairs and front doors filling with the unconscious people in a buildings, occur that some desperate evidence. This status indicates; it is very important issue that to be directed people who are evacuated emergence systematically. This systematical direct telated to building structure, persons velocity in evacuation, characteristic of dangerous situation, width of any corridor or stairs.
The result of technological improvement effected evacuation systems and it is called intelligent evacuation systems. Actually, understanding new generation technology and integrated these technologies with the evacuation systems is a key object to be successful. These new systematical approach may decrease human or financial losses that may occur in building or other area without any evacuation systems. Surely, when these systems is designed, many variable must be considered meticulously and some analysis must be done correctly. Especially, it must be experimented various emergency evacuation scenes with simulation technics. Mobil technologies and new communication methods are considered when designing the system.
	Unfortunately, it is real that while there isn't enough importance in Turkey, United States, Europa and South Asian Countries care evacuation systems. In Turkey, some buldings have evacuation systems that includes different technics but it is not enough of course. This study focused that how can create intelligent evacuation system which consider the system analize, simulation technics and new technological improvements. In the study, AHP, TOPSIS, VIKOR, ELECTRE, PROMETHE, MOORA and COPRAS were used as multi criteria decision making techniques. The developed system is a web-based platform and it is very easy to implement in all indoor spaces. PHP, Javascript, HTML5, CSS, MySQL and JAVA programming languages are used in system application development. The system is based on a logic that instantly shows the best alternate route for the interior of the building by the viewer screens positioned in the building.