İbnü'd-Dehhân el-Mevsılî, hayatı ve Arap şiirindeki yeri
Ibnu'd-Dahhan al-Mawsili his life and place in Arabic poetry
Yazar: MUHAMMED YUSUF ÖZBEK
Danışman: PROF. DR. SEDAT ŞENSOY
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Mısır topraklarının Eyyûbî hakimiyetine geçmesinden sonraki dönem olan Eyyûbî dönemde yaşamış ve 1289 beyit gibi bir hacmi muhtevî bir divan sahibi olan İbnü'd-Dehhân'ın, siyasî ve kültürel açıdan hayatının incelenmesi, ayrıca edebî birikimini ortaya koyduğu divanının tahlili, Eyyûbî Dönemi Arap Edebiyatı'na ışık tutacak bir çalışma olması bakımından önemlidir. Çalışmanın konusunu İbnü'd-Dehhân el-Mevṣılî'nin hayatı, edebî kişiliği ve divanında yer alan şiirlerin muhteva ve üslup özelliklerinin tahlili oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, İbnü'd-Dehhân'ın ve şiirlerinin ilmî ve edebî değerini ortaya koymak, ayrıca söz konusu şairin şahsında dönemin ilmî, edebî, siyasî ve kültürel yapısı hakkında sağlıklı bir değerlendirme yapmaktır. Şairin ilmî ve kültürel değerini tespit için hayatı incelenmiş, şiirlerin tahlilinde, şairin hayatıyla ilgili bulunan verilerden faydalanılmıştır. Şairin dîvânı içinde yaşadığı çağın birçok olaylarını yansıtan bir ayna gibidir. Bu bakımdan onun divanı, dönemin olaylarını güvenilir bir şekilde kaydeden tarihî bir belge niteliği taşımaktadır. Özetle hicrî altıncı yüzyılda düşünce hareketine katılan şair İbnü'd-Dehhân el-Mevsılî, şahısları ve toplumları yerme alışkanlığına sahip olmadığını, bu tutumdan ve ruh halinden hiç hoşlanmadığını, olayların ve kişilerin olumsuz yönlerini görmezden gelip daha çok olumlu yönlerine odaklandığını, hoşgörülü ve pozitif bir kişiliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Abstract:
The political and cultural examination of the life of Ibnu'd-Dahhan, who lived in the Ayyubid period, the period after the Egyptian lands came under Ayyubid rule, and who had a divan with a volume of 1289 couplets, as well as the analysis of his divan, in which he revealed his literary knowledge, is included in the book "Arabic Literature of the Ayyubid Period." It is important as it is a study that will shed light on the subject. The subject of the study consists of the life of Ibnu'd- Dahhan al-Mawsili, his literary personality, and the analysis of the content and stylistic features of the poems in his divan. The study aims to reveal the scientific and literary value of Ibnu'd-Dahhan and his poems and also to make a healthy evaluation of the scientific, literary, political, and cultural structure of the period in the person of the poet in question. The poet's life was examined to determine his scientific and cultural value, and the data about the poet's life was used to analyse the poems. The poet's divan is like a mirror that reflects many events of the age in which he lives. In this respect, his divan is a historical document that reliably records the period's events. In summary, the poet Ibnu'd-Dahhan al-Mawsili, who participated in the intellectual movement in the sixth century Hijri, shows that he did not have the habit of criticising individuals and societies, that he did not like this attitude and mood, that he ignored the negative aspects of events and people and focused more on their positive aspects, and that he had a tolerant and positive personality.