Suriye menşeli göç sürecinin Türkiye'deki sivil topluma yansımaları
Reflections of the Syrian-based migration process on civil society in Turkey
Yazar: NURSEN TEKGÖZ
Danışman: PROF. DR. ENES KABAKCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Geçici hukuki korumalar = Temporary legal protection ; Göç yönetimi = Migration management ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Kurumsal kuram = Institutional theory ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sosyal sermaye = Social capital ; Suriyeliler = Syrians ; Uluslararası göç = International migration

Özet:
Bu tezde Türkiye'nin karşılaştığı ani, zorunlu, kitlesel ve zincirleme olarak gerçekleşen Suriye menşeli göç sürecinde geliştirmeye çalıştığı yönetişim mekanizmasının sahada öne çıkan aktörleri; STK'lar ele alınmıştır. Tezin bölümlerinde sivil toplum kavramının tarihsel serüveni ve hem Türkiye'de hem de Batı toplumlarında yarattığı tartışmalar,  göç ve sivil toplumu birlikte tartışmaya imkân tanıyacak yönetişim ve mezo düzeyli kuramlar ve Suriyelilerin Türkiye'deki mevcut durumları ile ilgili mevzuatlara yer verilmiştir. Akabinde nitel araştırma geleneği kapsamında derinlemesine mülakat tekniği ile görüşülen  STK'ların Suriyelilere yönelik uyguladıkları faaliyetler, STK'ların kurumsal görünümleri, karşılaştıkları zorluklar ve fırsatlara yer verilmiştir. Bu kapsamda yarı yapılandırılmış soru formu kullanılarak Suriyelilere yönelik faaliyetlerde bulunan İstanbul ve Şanlıurfa'daki 10 STK'dan 12 katılımcı ile derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analize tabi tutularak ilgili literatür ekseninde değerlendirilmiştir. 
Türkiye'de Suriye menşeli göç hareketlerinin başladığı 2011 yılından bu yana sivil toplum alanının gözle görülür bir biçimde canlandığını söylemek mümkündür. Yeni kurulan ve faaliyetlerini Suriyelilerin ihtiyaç ve sorunlarına yönelik şekillendiren STK'ların yanı sıra, daha önceden kurulmuş birçok STK da faaliyetlerini göç alanındaki sorunları kapsayacak şekilde genişletmiştir. Bununla birlikte yerel/ulusal/uluslararası/Suriyeli olmak üzere farklı STK türleri sivil toplum alanında varlık göstermektedir. Bu STK'lar göç yönetişimi kapsamında süreç içerisinde ilk günden itibaren kilit bir paydaş olarak aktif çalışmalar yapmış; göç sürecinin yarattığı baskıların hafifletilmesi ve Suriyelilerin Geçici Koruma Yönergesi'nde düzenlenen haklarına erişim sağlayabilmeleri için yoğun çabalar sarf etmiştir. Bu çerçevede özellikle 2011 yılından itibaren çeşitli zorluklarla karşılaşsalar da başta kamu ile yerel yönetimler olmak üzere diğer ulusal ve uluslararası toplumsal aktörlerle iş birliklerini yoğunlaştırmış, göç konusunda deneyim elde etmiş,  kaynak geliştirme kapasitesini ve uzman personel istihdamını artırmış, Suriyelilere yönelik temel ihtiyaçların sağlanmasının yanı sıra sosyal uyum faaliyetlerini de hayata geçirmştir. Bu durum Türkiye'de sivil toplum kültürünün ve STK kapasitelerinin gelişmesi gibi fırsatları beraberinde getirmiştir. Tezin özgün yanı da tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır; göçün ev sahibi ülkedeki toplumsal aktörlere yansıması ve beraberinde getirdiği fırsatlar. 

Anahtar Kelimeler: Göç sosyolojisi, sivil toplum, STK faaliyetleri, göç yönetişimi, Türkiye'deki Suriyeliler, sosyal sermaye, ağ kuramı, kurumsal kuram.

Abstract:
In this thesis, NGOs have been dealt with as a prominent actor in the field that Turkey tries to develop migration governance in the process of Syrian migration that has a sudden, compulsory, massive, and chain reaction. In this context, in addition to the relevant literature, legislation, and determination of the fields of activity of NGOs for Syrians, the institutional views of NGOs, the difficulties and opportunities they face have been included. For this purpose, in-depth interviews were conducted with 12 participants from 10 NGOs engaged in activities for Syrians using a semi-structured questionnaire within the scope of qualitative research tradition. The data obtained from these interviews were subjected to descriptive analysis and evaluated in the context of the relevant literature.
It is possible to say that the civil society field has been revived since 2011 when The Syrian origin migration movements began in Turkey. In addition to the newly established NGOs that shape their activities towards the needs and problems of Syrians, many previously established NGOs have expanded their activities to cover the problems in the field of migration, not ignoring the needs of migrants.
In recent years, Turkey's public-immigrant-national and international cooperation between NGOs has intensified. In this context, while trying to implement practices that minimize the problems of immigrants, opportunities have emerged to improve the governance mechanism in both civil society and public institutions. This case has brought opportunities such as the development of civil society and NGO capacity culture in Turkey. It has been observed that NGOs play a critical role in providing Syrians with access to legally regulated services.
Keywords: Migration sociology, civil society, NGO activities, migration governance, The Syrians in Turkey, social capital, network theory, institutional hypothesis