Hastalıkta belirsizlik kuramına temellendirilmiş psikoeğitimin şizofreni hastalarına bakım verenlerin belirsizliğe tahammülsüzlük psikolojik iyi oluş ve başa çıkma düzeylerine etkisi
The effect of psychoeducation based on uncertainty in illness theory on intolerance to uncertainty psychological wellbeing and coping styles in schizophrenia caregivers
Yazar: SULTAN TAŞ BORA
Danışman: PROF. DR. KADRİYE BULDUKOĞLU ; DOÇ. DONALD ETHERIDGE BAILEY JR
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Başa çıkma = Coping ; Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; Hasta bakımı = Patient care ; Hastalık = Disease ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Bu araştırmada amaç, Hastalıkta Belirsizlik Kuramı'na temellendirilmiş psikoeğitimin şizofreni hastalarına bakım verenlerin belirsizliğe tahammülsüzlük, psikolojik iyi oluş ve başa çıkma düzeylerine etkisini belirlemektir.
Yöntem: Araştırma randomize kontrollü tek kör deneysel nitelikte olup Nisan 2019- Ağustos 2020 tarihleri arasında bir psikiyatri kliniğinde şizofreni tanısıyla yatan hastaların bakım verenlerinden 27 girişim, 27 kontrol grubu olmak üzere toplam 54 birey ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, "Bakım Veren Bilgi Formu, Görsel Kıyaslama Ölçeği, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği" ile toplanmıştır. Girişim grubuna toplam beş oturumdan oluşan Belirsizliği Yönetme Psikoeğitim Programı uygulanmıştır. Kontrol grubundaki bakım verenlere herhangi bir girişim uygulanmamıştır. Hipotezler için Mann- Whitney U ve  Wilcoxon testi kullanılmıştır. 
Bulgular: Belirsizliği yönetme psikoeğitim programı sonrası, girişim grubundaki bakım verenlerin belirsizlik puanları anlamlı düzeyde azalmıştır (p=0.001). Bakım verenlerin girişim sonrası stresle başa çıkma tarzları ölçeğinin alt boyutlarından "iyimser yaklaşım" puanlarının girişim öncesine (p=0.038) ve kontrol grubuna göre (p=0.023) anlamlı düzeyde yükseldiği bulunmuştur. Girişim sonrası bakım verenlerin stresle başa çıkma tarzlarından "sosyal destek arama yaklaşımı" puanlarının kontrol grubuna göre yüksek olduğu (p=0.001) belirlenmiştir. Girişim sonrası bakım verenlerin belirsizliğe tahammülsüzlük, psikolojik iyi oluş, çaresiz, boyun eğici ve kendine güvenli yaklaşım puanlarında girişim öncesine ve kontrol grubu puanlarına göre anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (p>0.05).
Sonuç: Belirsizliği Yönetme Psikoeğitim Programının, şizofreni hastalarına bakım verenlerin belirsizlik düzeyini azaltmada, baş etmede sosyal destek arama ve iyimser yaklaşım puanlarını artırmada etkili olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: bakım veren, hemşirelik kuramı, psikiyatri hemşireliği, psikoeğitim, şizofreni

Abstract:
Objective: The purpose of this study is to determine the effect of the psychoeducation program based on the Uncertainty in Illness Theory on intolerance to uncertainty, psychological well-being and coping styles of caregivers of schizophrenia patients.
Method: This study that randomized controlled single blinded experimental nature, was conducted between April 2019 and August 2020 at psychiatry clinic with hospitalized schizophrenia patients caregivers, total of 54 including 27 interventions and 27 control groups. The data were collected by "Caregiver Information Form, Visual Comparison Scale, Intolerance to Uncertainty Scale, Psychological Well-being Scale, Stress Coping Styles Scale". The Uncertainty Management Psychoeducation Program, consisting of a total of five sessions was applied to the intervention group. No intervention was applied to the caregivers in the control group. Mann-Whitney U and Wilcoxon tests were used for hypotheses.
Results: After the uncertainty management psychoeducation program, the uncertainty scores of the caregivers in the intervention group decreased significantly (p=0.001). It was found that the "optimistic approach" scores, one of the sub-dimensions of the caregivers' coping style scale, increased significantly after the intervention (p=0.038), the posttest scores were higher than the control group (p=0.023). It was determined that the "seeking social support approach" scores, one of the sub-dimensions of the caregivers' coping style scale, were higher than the control group (p=0.001). No significant difference was found in the post-intervention caregivers' intolerance to uncertainty, psychological well-being, helpless, submissive and self-confident approach scores according to pre-intervention and control group scores (p> 0.05).
Conclusion: Managing Uncertainty Psychoeducation Program was found to be effective in reducing the level of uncertainty of caregivers of schizophrenia patients, increasing their optimistic approach and social support seeking. 
Key words: caregiver, nursing theory, uncertainty, psychiatric nursing,  psychoeducation, schizophrenia