Kurumsal yönetimde etik açısından iç denetimin rolü ve etkinliği üzerine bir inceleme
A review on the role and effectiveness of internal audit on corporate governance in terms of ethical issues
Yazar: CAN AKKERMAN
Danışman: PROF. DR. DUYGU ANIL KESKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Günümüz iş dünyasında küreselleşmeyi, uluslararası entegrasyonu ve keskinleşen
rekabeti takiben sosyal konularda artan toplumsal duyarlılık ile müşterilerin, çalışanların, kanun
koyucuların talep ve beklentilerine daha fazla odaklanılan yeni anlayışlar iş hayatının her
yönünde kendini hissettirmektedir.
Küreselleşmenin getirdiği yeni düzende kurumsal yönetim, sosyal sorumluluk
yaklaşımları ve sürdürülebilirlik gibi kavramlar ön plana çıkarken, kurumlar için şeffaflık ve
hesap verebilirlik gibi nosyonlar iş dünyasında ve toplumda sürekli gündemde olan konular
haline gelmiştir. Şirketlerin etik ve sosyal sorumluluk anlayışı çerçevesinde paydaşlarına
(toplum, hissedarlar, çevre, çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, dağıtımcılar, bankalar,
derecelendirme şirketleri gibi ilgili ulusal ve uluslararası kamu ve özel sektör kuruluşları)
yönelik sorumlulukları artmış ve hem kanun koyucular hem de toplumlar tarafından daha sıkı
takip edilir olmuşlardır. Aynı zamanda, geçmişe kıyasla çok daha şeffaflaşan dünyada şirketler
ile ilgili olarak hem olumlu hem de olumsuz haberler kamuoyuna oldukça sıkça ve çok kolay
bir şekilde ulaşmaktadır.
Bu tablo içerisinde kurumlara ait finansal bilgilerin yanı sıra finansal olmayan bilgilerin
de paydaşlara ve kamuoyuna sunulması önem kazanmıştır. Son elli yıldır gittikçe artan
küreselleşme eğilimiyle, keskinleşen rekabet baskısıyla, zorlaşan karmaşıklaşan piyasa
koşulları ve çevresel faktörlerin de etkileriyle, bazı şirketler yönetim süreçlerinde iş
faaliyetlerindeki uygunsuzlukların yanı sıra toplumsal ve çevre sorumlulukları anlamında da
bazı etik dışı davranışlar sergilemektedirler. Bu etik dışı davranışlar uluslararası seviyede
yansımaları olan finansal krizlere, skandallara ve hatta bunları takip eden iflaslara sebep olmuş
ve neticesinde şirketlerin uluslararası kamuoyu önündeki itibarları temelden sarsılmıştır.
Bu bağlamda, bu tür sorunların yaşanmasını engelleyebilmek adına şirketlerin tüm
paydaşları dikkate alarak kurumsal yönetim sistemlerini iyi bir şekilde kurmaları ve
yönetmeleri beklenmektedir. Bunun mümkün olabilmesi için de temelde şirketlerde sağlıklı bir
etik kurum kültürüne sahip olunması gerekmektedir. Etik şirket kültürüne sahip kurumlar
rakiplerine göre olumlu bir şekilde farklılaşırken, etik kültür ortamına sahip olunması
müşteriler ile ilişkiler, finansal performans, sürdürülebilir büyüme, tedarikçiler ile adil ilişkiler,
şirket itibarı, liyakate göre işe alım ve görevdeki personeli işte tutma gibi birçok konuda olumlu
etkilerini göstermektedir.
Kurumlarda etik bir kültürün oluşturulması yönetim kurulu ve üst yönetimin
sorumluluğundadır. Esasen kurumun etik yaklaşımı en iyi ve en yoğun şekilde üst yönetim
tarafından belirlenmektedir. Yönetim kurulları şirket kültürüne öncelik vererek, "kırmızı
bayrak" alanlarını takip ederek ve şirket içerisinde davranış kurallarını net bir şekilde
belirleyerek şirket genelinde etik davranışı teşvik edebilirler. 
Şirket üst yönetimi günlük iş süreçlerinde işlerin şirket etik kurallarına ve kanunlara
uygun olarak yapılmasından sorumludur. Yönetim kurulları açısından örnek olacak şekilde
liderlik etmek (iş süreçlerinde değerlere uygun davranmak ve değerleri iletmek), şirket için
uygun genel müdürün seçilmesi, genel müdürün idaresi ve genel müdürün yönetimde işe
yönelik kararlarının denetlenmesi konuları, yönetim kurullarının şirket kültürünü
etkileyecekleri en önemli alanlar olarak dikkat çekmektedir.
Bu çerçevede kurumun faaliyetlerini geliştirmek ve değer katmak amacını güden
bağımsız, objektif bir güvence ve danışmanlık görevi olan iç denetim fonksiyonu şirket üst
yönetimi için kilit pozisyondaki önemli bir birimdir. Aynı zamanda iç denetim fonksiyonu
kurumsal yönetim, risk yönetimi ve iç kontrol süreçlerinin etkinliğine katkıda bulunan etik
şirket kültürüne yönelik çalışmalarda da şirket üst yönetiminin önemli bir yardımcısı olarak
değerlendirilebilir.
Bu tez çalışmasında şirket üst yönetiminin (yönetim kurulu, genel müdür vb.) şirketin
etik konularındaki yaklaşımı (tone at top) ile şirket etik kültürü arasındaki ilişki incelenmiştir.
Ayrıca bu tez çalışmasında iç denetim fonksiyonunun şirket etik kültürü açısından şirketteki
rolü ve şirket üst yönetimine katkı sağlayabileceği alanlar irdelenmiştir.
Tez çalışmasında sekiz kurumsal yönetim prensibi çerçevesinde 42 sorudan oluşan
Amerikan Kurumsal Yönetim Endeksi (ACGI - American Corporate Governance Index) temel
alınmış ve bu model Türkiye için uyarlanmıştır. Amerikan Kurumsal Yönetim Endeksi, İç
Denetçiler Enstitüsü (IIA), Tennessee Üniversitesi - Knoxville Haslam İşletme Fakültesi ve
Neel Kurumsal Yönetim Merkezinin ortak bir çalışması ile oluşturulmuştur.
Bu model çerçevesinde 42 sorudan oluşan anket soruları Türkiye'de yerleşik 30
firmanın yönetim kurulu üyeleri tarafından yanıtlanmıştır. Bu model yapısı içinde kurumsal
yönetimde etik açısından iç denetimin rolü ve şirket üst yönetiminin etik konularındaki
yaklaşımı (Tone at the top) ile şirket etik kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesi
hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Etik, Şirket Kültürü, İç Kontrol, Kurumsal Yönetim, Yönetim Kurulu,
Üst Yönetim, İç Denetim.

Abstract:
In today's business world, following globalization trends, international integration and
sharpening competition, with increasing social awareness on social issues, new understandings
focusing more on the demands and expectations of customers, employees and regulators are
felt in every aspects of business life.
In the new order brought by the globalization, concepts such as corporate governance,
social responsibility approaches and sustainability have come to the forward, while notionssuch
as transparency and accountability of the corporations have become topics that are constantly
on the agenda in the business world and society. Within the framework of ethical and social
responsibility understanding, the responsibilities of companies towards their stakeholders
(society, shareholders, environment, employees, customers, suppliers, distributors, banks, and
relevant national and international public and private sector institutions such as rating
companies) have increased and they have been controlled by both legislators and societies more
closely. At the same time, in a world that has become much more transparent compared to the
past, both positive and negative news about the companies reach the public quite often and very
easily.
In this picture, presenting non-financial information to the stakeholders and the public
has gained importance, as well as financial information as regards the companies With this
increasing globalization trend in the last fifty years, with the effects of sharpening competitive
pressure, more difficult and more complex market conditions and environmental responsibility
factors, some companies exhibit some unethical behaviors in their management processes in
terms of social and environmental responsibilities, as well as some non-compliances in their
business activities. These unethical behaviors have caused financial crises, scandals and even
subsequent bankruptcies echoed at the international level, and as a result, the reputation of the
companies in the international public opinion has been fundementally shaken.
In this context, in order to prevent occurence of such problems, the companies are
expected to establish and manage their corporate management systems well by taking into
account all stakeholders. In order to make this possible, it is necessary to have a healthy ethical
corporate culture in the companies. While the companies with an ethical corporate culture differ
from their competitors in a positive way, having an ethical culture environment has positive
effects on many issues such as relations with customers, financial performance, sustainable
growth, fair relations with suppliers, company reputation, recruitment according to merit and
retaining staff.
Establishing an ethical culture in the companies is the responsibility of the board of
directors and top management. Essentially the ethical approach of the company is determined
by the top management in the best and most intense way. The board of directors can promote
ethical behaviour throughout the company by prioritizing company culture, monitoring "red
flag" areas, and establishing clear codes of ethics within the company.
The senior management of the company should also ensure that the work is carried out
in accordance with the company's ethical rules and laws in daily business processes. In terms
of the boards of directors, leading by example (behaving in accordance with the values in
business processes and communicating these values accordingly), selecting the appropriate
general manager (CEO) for the company, conducting CEO and supervising CEO's managerial
business decisions properly stand out as the most important areas that the board of directors
may affect the corporate culture.
In this context, the internal audit function, carrying independent, objective assurance
and consultancy tasks that aims to improve the activities of the company is an important unit in
a key position for the company's top management. At the same time, the internal audit function
can be considered as an important assistant for the company's senior management with its
reviews on the company's ethical culture that contributes to the effectiveness of corporate
governance, risk management and internal control processes.
In this thesis study, the relationship between the company's top management's (board of
directors, general manager, etc.) approach on the ethical issues (tone at top) and the company's
ethical culture was evaluated. In addition, in this thesis study the role of the internal audit
function in the company and its contributions to the company's senior management in terms of
company's ethical culture were reviewed.
In the thesis study, a model based on the American Corporate Governance Index (ACGI)
consisting of 42 questions within the framework of eight corporate governance principles was
adapted for Türkiye. The American Corporate Governance Index was established by a joint
effort of the Institute of Internal Auditors (IIA), the University of Tennessee - Knoxville Haslam
School of Business, and the Neel Center for Corporate Governance.
Within the framework of this model, survey questions consisting of 42 questions were
answered by the members of the board of directors of 30 companies located in Türkiye. Within
this model structure, it is aimed to examine the role of internal audit in corporate governance in
terms of ethics, and the relationship between the approach of the company's top management
on the ethical issues (Tone at the top) and the company's ethical culture.
Keywords: Ethics, Company Culture, Internal Control, Corporate Governance, Board of
Directors, Top Management, Internal Audit.