Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine yönelik verilen farkındalık temelli öz şefkat eğitiminin stres, psikolojik dayanıklılık ve iyi oluş üzerine etkisi
The effect of mindfulness-based self-compassion education given to parents of children with autism spectrum disorder on stress, psychological resilience and well-being
Yazar: MİNE CENGİZ
Danışman: PROF. DR. DİLEK KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Mental iyi oluş = Mental well-being ; Öz duyarlılık = Self compassion

Özet:
Amaç: Bu araştırma, Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine yönelik verilen farkındalık temelli öz şefkat eğitiminin stres, psikolojik dayanıklılık ve iyi oluş üzerine etkisi belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Bu araştırma, deneysel tipte planlanmış randomize kontrollü bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini Erzurum il merkezinde yer alan Atatürk Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezinin Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, yaşları 7-12 aralığında olup, Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı alan çocukların ebeveynleri oluşturmuştur. Örneklemini ise 34 deney, 34 kontrol grubunda olmak üzere randomize olarak atanan 68 kişi oluşturmuştur. Araştırmada hemşirelik girişimi, haftada bir gün 45 dakika süre ile 10 oturum olarak Otizm Spektrum Bozukluğuna yönelik Farkındalık Temelli Öz Şefkat Eğitimi uygulamasıdır. Araştırmanın verileri; Tanıtıcı Bilgi Formu, Anne-Baba Stres Ölçeği, Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu, Bilinçli Farkındalık Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi, SPSS 22.0 paket programında tanımlayıcı istatistikler, ki-kare, bağımsız t testi, bağımlı t testi ve Lojistik Regresyon Modeli yapılmıştır. Araştırma için etik kurul izni ve kurum izinleri alınmıştır.
Bulgular: Araştırmada, deney grubu katılımcılarının Anne-Baba Stres Ölçeği, Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu, Bilinçli Farkındalık Ölçeği son test puanlarının, ön test puanlarından ve kontrol grubu katılımcılarından anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Araştırmada, deney grubundaki katılımcılarda Anne-Baba Stres Ölçek puanı ve Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçek puanı üzerinde yapılan girişimin anlamlı bir yordayıcı olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). 
Sonuç: Farkındalık Temelli Öz Şefkat Eğitiminin Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinde stresi, psikolojik dayanıklılığı, öz şefkati ve bilinçli farkındalığı artırmada etkili bir uygulama olduğu söylenebilir.
Anahtar Kelimeler:  Çocuk, ebeveyn, farkındalık, hemşirelik, iyi oluş, otizm, öz şefkat, psikolojik dayanıklılık, stres

Abstract:
Aim: This research was conducted to determine the effect of awareness-based self-compassion education given to parents of children with autism spectrum disorder on stress, psychological resilience and well-being.
Material and Method: This research is a randomized controlled study planned in experimental type. The population of the study consisted of the parents of children aged between 7-12 years who were diagnosed with Autism Spectrum Disorder and who applied to the Child and Adolescent Mental Health and Diseases outpatient clinic of Atatürk University Health Research and Application Center located in Erzurum city center. The sample consisted of 68 people randomly assigned as 34 in the experimental group and 34 in the control group. The nursing intervention in the study was the implementation of Awareness-Based Self-Compassion Education for Autism Spectrum Disorder in 10 sessions of 45 minutes once a week. The data of the study were collected using the Introductory Information Form, Parental Stress Scale, Psychological Resilience Scale for Adults, Warwick-Edinburgh Mental Well-Being Scale, Self-Compassion Scale Short Form, and Mindfulness Scale. Descriptive statistics, chi-square, independent t-test, dependent t-test and Logistic Regression Model were used in SPSS 22.0 package program. Ethics committee permission and institutional permissions were obtained for the study.
Results: In the study, it was determined that the posttest scores of the experimental group participants on the Parenting Stress Scale, Psychological Resilience Scale for Adults, Self-Compassion Scale Short Form, and Mindfulness Scale were significantly higher than the pretest scores and the control group participants (p<0.05). In the study, it was determined that the intervention was a significant predictor of the Parenting Stress Scale score and the Psychological Resilience Scale for Adults score in the participants in the experimental group (p<0.05). 
Conclusion: Mindfulness-Based Self-Compassion Education can be said to be an effective practice in increasing stress, psychological resilience, self-compassion and mindfulness in parents of children with Autism Spectrum Disorder.
Key Words:  Child, parent, mindfulness, nursing, well-being, autism, self-compassion, psychological resilience, stress