COVID-19 sürecinde ülkelerin sağlık sistemlerinin İki Aşamalı Network VZA Yöntemi ile değerlendirilmesi
Assessment of health systems of countries in COVID-19 process with Two-Stage Network VZA Method
Yazar: BERRAK ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURAK KESKİN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Etkinlik = Efficiency ; Pandemiler = Pandemics ; Sağlık sistemleri = Health systems ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; İki Aşamalı Network VZA Yöntemi = Two-Stage Network VZA Method

Özet:
Geçmişte meydana gelen çok sayıda pandemi milyonlarca insanın ölümüne neden olmuştur. Örneğin 20. yüzyılın en büyük salgın hastalıklarından biri olan İspanyol Gribi yaklaşık 50 ila 140 milyon kişinin hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Büyük bir yıkıma yol açan bu pandemiden yaklaşık bir yüz yıl sonra, 2019 yılının Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıktığı düşünülen COVID-19 pandemisi günümüzde sağlık hizmetlerine olan ihtiyacı ve sağlık alanında yapılan çalışmaların önemini bir kez daha göstermiştir.  Farklı sağlık sistemlerine sahip olan ülkelerden hangilerinin bu süreci yönetme konusunda daha başarılı olduğu bu çalışmanın temel araştırma sorusudur. 4 temel sağlık sistemi tipi olan Özel Teşebbüs / Serbest Pazar Tipi, Refah Yönetimli Tip, Kapsayıcı/ Bütüncül Tip ve Sosyalist Merkezi Planlama Sağlık Sitemi Tipi incelenerek yapılan çalışmada COVID-19 sürecinde en çok etkilenen 29 ülkenin seçilen değişkenler ile sağlık sistemlerinin İki Aşamalı Network VZA yöntemi ile performans değerlendirilmesi yapılmış ve etkin olan ülkelerin hangi sağlık sistemlerini kullandıkları açıklanmaya çalışılmıştır. Etkinlik analizi sonucunda elde edilen bulgular, klasik VZA ve İki Aşamalı Network VZA'da oldukça farklı sonuçların ortaya çıktığı göstermektedir.
Çalışmanın sonucunda farklı sağlık sistemleri kullanan gelişmiş ülkelerin ya da sosyal ülke olarak örnek verilen bazı Avrupa ülkelerinin sağlık sistemlerinin etkin çıkmadığı gözlemlenmiştir. Etkin olan ülkelerin sağlık sistemi ile etkin olmayan ülkelerin sağlık sistemleri arasındaki farklara değinilmiştir.

Abstract:
Numerous pandemics in the past have caused the deaths of millions of people. For example, Spanish Flu, one of the biggest epidemic diseases of the 20th century, caused the deaths of approximately 50 to 140 million people. About a hundred years after this devastating pandemic, the COVID-19 pandemic, which is thought to have emerged in Wuhan, China in December 2019, once again demonstrated the need for healthcare services and the importance of health studies. Which of the countries with different health systems is more successful in managing this process is the main research question of this study. In the study conducted by examining 4 primary health system types, Private Enterprise / Free Market Type, Welfare Management Type, Inclusive / Integrative Type and Socialist Central Planning Health System Type, the selected variables of the health systems of the 29 countries most affected in the COVID-19 process and the Two-Stage Network DEA method and the health systems used by the active countries were tried to be explained. The findings obtained as a result of the efficiency analysis show that quite different results occur in classical VZA and Two-Stage Network DEA.
As a result of the study, it was observed that the health systems of developed countries using different health systems or some European countries, which are exemplified as social countries, are not effective. The differences between the health systems of active countries and those of ineffective countries are discussed.