Türkiye'de hac folkloru
Hadj folklore in Turkey
Yazar: NİLGÜN TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. ŞEREF BOYRAZ
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Halk Bilim (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dini davranışlar = Religious conducts ; Dini değerler = Religious values ; Dini edebiyat = Religious literature ; Edebiyat = Literature ; Folklor = Folklore ; Folklorik ögeler = Folkloric elements ; Hac = Pilgrimage ; Kültürel etkinlikler = Cultural activities ; Törenler = Ceremonies ; Umre = Umre

Özet:
Başka dinlerde olduğu gibi İslam inancının önemli gereklerinden yani şartlarından birisi de hacdır. Söz konusu öneminden ötürü hac, araştırmacıların dikkatini daha çok dinî boyutu cihetiyle çekmiştir. Son zamanlarda haccın tarih, turizm, edebiyat gibi sahalarda dinî yönü dışında ele alınması, onun halk hayatındaki yerinin ve halk hayatına etkisinin tespiti için atılan olumlu bir adımdır. Lakin konuyla ilgili atılan adımlar, haccın halk nezdindeki ifadesini hakkıyla anlamaya yetecek ölçüde değildir. Yapılan çalışmaların en büyük eksikliklerinden birisi, konunun kültürel boyutunun göz ardı edilmesidir. ?Türkiye'de Hac Folkloru? adlı bu çalışmamız, haccın göz ardı edilen kültürel boyutunu ve bu boyutun etkilediği alanları tespit etmek, konuyla ilgili doğru analizleri yapabilmek gayesini taşımakta ve haccı folklorik, ekonomik ve edebî yönleriyle irdelemek amacındadır.İslam'da hac ve umre olmak üzere iki kutsal ziyaret bulunmaktadır. Bunların her ikisi de kültürel boyutu ortak paydalarda buluşan ibadetlerdir. Söz konusu kültürel boyut kendini, toplumun gerek dinî gerekse sosyal yaşamında etkili bir şekilde hissettirmektedir. Sözünü ettiğimiz etkinin görüntüsü sadece sosyal yaşama yansımakla kalmamakta, kendini edebiyat sahasında da göstermektedir. Öyle ki hac ve umre ziyaretleri, manzum ve mensur çeşitli eserlerin ortaya çıkmasına kaynaklık etmektedir. Ayrıca hac, atasözü, deyim ve memorat türü anlatılarla günlük yaşamın hemen her anında karşımıza çıkabilmektedir. Bunların yanı sıra incelediğimiz kadarıyla konunun ciddi bir de ekonomik boyutu bulunmaktadır. Hac hediyelikleri, organizasyonu, hac seyahatinde iletişim gibi hususlar konuyla ilgilenen kurum/kuruluş/ların dikkatini çekmekte ve hem ürün hem çeşit hem de sunum bakımından ekonomide geniş bir yelpaze ortaya koymaktadır.Haccın pek çok yönden kültürü etkilediği ve ondan etkilendiği, dikkatlerden kaçmaması ve göz ardı edilmemesi gereken bir husustur. Konuya bu açıdan yaklaşılmasının kültürel ve ekonomik hayatımıza ciddi ölçüde katkı sağlayacağı ortadadır. Sözü edilen katkının arttırılması içinse halk nazarındaki haccın, yaşadığı ve yaşattığı değişimler iyi takip edilmelidir. Zira bu takip halkın paylaştığı ortaklıkların arttırılması ve kültürel bağların güçlendirilmesi için önem arz etmektedir.Anahtar Kelimeler: Hac folkloru, hac, umre, hac ekonomisi ve edebiyatı.

Abstract:
Hadj is one of the impotant requirenments of Islamic faith like the other religions. Because of the this importance of hadj that has attracted the attention of investigators because of the size of many religious people. Recently, hadj has been addressed outside the religious aspect such as history, tourism, literature and so, these are positive steps to see the effect of hadj to life. However, these steps taken on this subject are not sufficient to understand the public perception of hadj. One of the biggest lacks of the studies is to ignore the cultural dimension of hadj. In this study named ?Hadj Folklore in Turkey?, I tried to determine the neglected cultural dimension of hadj and areas affected by the cultural dimension and I tried to do the correct analysis on this subject. Also, folkloric, economic and literary aspects of hadj have been analyzed in this study.In Islam, Hajj and Umrah pilgrimage there in two. Both of these, a common kind would meet the cultural dimension of worships. The cultural dimension of the self, society, both religious and social life, effectively visible. View the effect of which we speak, not only reflection social life, but also himself, shows that the field of literature. So much so that Hajj and Umrah visits, poetically and prosaically was the source of the emergence of various works. Hajj and Umrah also proverbs, idioms and narrative accounts of everyday life memorat type appeared in almost every instant. In addition, as far as we reviewed the matter, there is a serious economic size. Hajj gifts, organization, communication issues such as the pilgrimage trip, interested institutions/organizations and attracting the attention of both product and presentation as well as in terms of types, reveals a broad spectrum of the economy.It should not be ignored that hadj affects culture and is affected by culture. Approach to the subject in this respect, significantly contributing to the cultural and economic life is obvious. To increase this contribution, the chances done on people by the experience of hadj should be followed. To make this follow-up, a good estimate of the situation and then accurate analysis is necessary.Key Words: Hadj folklore, hadj, umre, hadj economy and literature.