Farklı branşlardaki genç sporcuların gün zamanı ve kronotipinin bilişsel fonksiyonlar üzerine etkisi
The effect of time of day and chronotype on cognitive functions of young athletes in different branches
Yazar: KURTULUŞ ASLAN
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN SAYGIN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Spor = Sports
Dizin: Kişisel bilişsel değişkenler = Personel cognitive factors ; Kronotip = Chronotype ; Spor = Sports ; Spor branşları = Sport branches ; Sporcular = Sportsmen

Özet:
Bu çalışmanın amacı farklı branşlardaki sporcuların gün zamanı ve kronotipinin bilişsel fonksiyonlar (sezinleme zamanı, reaksiyon zamanı, el-göz koordinasyonu, bilişsel esneklik, uzamsal görselleştirme yeteneği, karar verme stilleri ve genel uykululuk düzeyleri) üzerine etkisini incelemektir. Çalışmaya 16-18 yaş arasında sportif oyunlardan basketbol ve futbol; mücadele sporlarından güreş ve karate; çabuk kuvvet sporlarından masa tenisi ve voleybol branşlarında yer alan toplam 60 sporcu katılmıştır. Sabah 08:00-10:00 ve akşam 20:00-22:00 saatleri arasında sırasıyla Sezinleme Zamanı, Reaksiyon Zamanı ve El-Göz Koordinasyonu olmak üzere 3 farklı test ve Epword Uyku Ölçeği, Bilişsel Esneklik Ölçeği,  Karar Verme Stilleri Ölçeği ve Uzamsal Görselleştirme Testi olmak üzere de 4 farklı ölçek uygulanmıştır. İstatistiksel analizler sonucunda; mücadele sporları, sportif oyun ve çabuk kuvvet sporlarında yer alan sporcuların branşları ile sezinleme zamanı, reaksiyon zamanı, el-göz koordinasyonu, bilişsel esneklik, karar verme stilleri, uzamsal görselleştirme ve genel uykululuk durumları gün zamanına göre karşılaştırıldığında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Sporcuların sabah ve akşam saatlerinde ölçülen değerleri spor branşlarına ve kategorilerine göre farklı gün zamanı dilimlerinde daha iyi çıkmıştır. Sabah ve akşam saatlerinde gerçekleşen ölçümlerin birbirleriyle olan ilişkisi incelendiğinde ise gün zamanının etkisinden dolayı bazı değerler birbirleriyle uyumlu olarak pozitif yönde artarken bazı değerler ise azaltmaktadır. Sonuç olarak; spor eğitmenleri ve antrenörler sporcuların antrenman seanslarını planlarken gün zamanı ve kronotip etkisini hesaba katmalıdır. Gün zamanına ve kronotipe göre değişen bilişsel performansları geliştirmek için antrenman planlaması yapılması ve spor müsabakalarının düzenlendiği saat aralıkları da dikkate alınarak o saatlerde düşük performans gösteren bilişsel fonksiyon ögesini geliştirici antrenmanların çalışmalara dahil edilmesi, sporcu performansının olumlu yönde artmasına fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effects of time of day and chronotype of athletes in different branches on cognitive functions (anticipation time, reaction time, hand-eye coordination, cognitive flexibility, spatial visualization ability, decision-making styles and general sleepiness levels). Among the sportive games between the ages of 16-18, basketball and football; wrestling and karate from combat sports; A total of 60 athletes from quick strength sports like table tennis and volleyball are participated. Between 08:00-10:00 in the morning and 20:00-22:00 in the evening, 3 different tests, namely Anticipation Time, Reaction Time and Hand-Eye Coordination, respectively, and Epword Sleep Scale, Cognitive Flexibility Scale, and Decision-Making Styles Scale and Spatial Visualization Test, 4 different scales were applied. As a result of statistical analysis; when the branches of the athletes in combat sports, sportive games and quick strength sports were compared with the branches of anticipation time, reaction time, hand-eye coordination, cognitive flexibility, decision-making styles, spatial visualization and general sleepiness, a significant difference was found. The values of the athletes measured in the morning and evening hours were better in different day time periods according to the sports branches and categories. When the relationship between the measurements of the athletes in the morning and evening hours is examined, some values increase in a positive direction in accordance with each other due to the effect of day time, while some values decrease. As a result; it is thought that training planning to improve cognitive performances that change according to the time of day and chronotype, and taking into account the hour intervals when sports competitions are held, inclusion of trainings that improve the cognitive function element that shows low performance at those hours, will contribute to a positive increase in the performance of the athlete.