Aksaray ilinde olası bir depremin etkilerinin simülasyon modeli ile araştırılması
Investigation of the effects of a potential earthquake in Aksaray province through simulation modeling
Yazar: ASUMAN AKŞİT
Danışman: PROF. DR. SEMİH EKERCİN
Aksaray Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Depremler, canlı yaşamını ciddi şekilde etkileyebilen doğal felaketlerdir. Zemin özelliklerine göre değişkenlik gösterse de, bazı durumlarda deprem şiddeti büyük can ve mal kayıplarına yol açabilir. Afet yönetimi kapsamında, risk ve kriz yönetiminin etkili bir şekilde planlanması, toplumun olumsuz etkilerden korunmasını sağlamak ve kaynakların doğru şekilde kullanılmasını amaçlayan önemli bir yaklaşımdır. Literatür incelemelerinde, depremlerin önceden tahmin edilmesinin mümkün olmadığı vurgulansa da, alınacak önlemlerle maddi hasarlar ve sosyo-ekonomik kayıplar minimize edilebilir. Bu bağlamda, bölge yöneticilerine büyük sorumluluk düşmektedir. Ülkemizde afetlerden kaynaklanan can ve mal kayıplarının önemli bir kısmı depremlerden kaynaklanmaktadır ve bu tür felaketler için stokastik temellere dayanan ve kurgusal yapıya sahip iki ana yaklaşım yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, stokastik ve kurgusal yöntemler kullanılarak bir ARENA simülasyon modeli geliştirilmiş ve bölgeye ait bir deprem senaryosu oluşturulmuştur. Aksaray ilinde, afet yönetimi çerçevesinde detaylı bir triyaj tahmin analizi yapılmamışken, bu çalışmada Aksaray merkezli 11 mahallede simülasyon modeli çalıştırılarak, olası deprem sonucu yaralıların önceliklendirilmesi analizi gerçekleştirilmiştir. ARENA simülasyon modelinde kullanılan parametreler, ilgili mahallelerin zemin profili, bina katsayıları ve nüfus yoğunluğu göz önünde bulundurularak olası hasar ve kayıplar tahmin edilmiştir. Çalışma alanında Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle ana kriterlerden olan jeolojik, yapısal, çevresel ve sosyo-ekonomik faktörlerin tutarlılık oranı 0,044 olarak belirlenmiştir. Simülasyon sonuçlarına göre ise deprem senaryosu çıktıları; triyaj işlemine göre ağır yaralı (T1), geciktirilebilir yaralı (T2), hafif yaralı (T3) ve ölü (T4) olmak üzere dört kategoriye ayrılmıştır. Bu çalışma, stokastik temellere dayanan kurgusal yapısı ile Aksaray ili için geliştirilmiş ilk deprem senaryosunun örneğini sunmaktadır.

Abstract:
Earthquakes are natural disasters that can severely impact human life. Although their effects can vary depending on soil characteristics, in some cases, the intensity of an earthquake can lead to significant loss of life and property. In the context of disaster management, effective planning of risk and crisis management is a crucial approach aimed at protecting the community from negative impacts and ensuring the efficient use of resources. While literature reviews emphasize that it is not possible to predict earthquakes in advance, preventive measures can help minimize material damage and socio-economic losses. In this regard, regional managers bear significant responsibility. A significant portion of the loss of life and property caused by disasters in our country results from earthquakes, and two main approaches based on stochastic principles and conceptual structures are commonly used for such disasters. In this study, a simulation model using stochastic and conceptual methods was developed with ARENA software, and an earthquake scenario for the region was created. While no detailed triage prediction analysis has been conducted within the framework of disaster management in Aksaray Province, this study conducted a simulation model for 11 central districts of Aksaray and performed a prioritization analysis for casualties in the event of a potential earthquake. The parameters used in the ARENA simulation model were based on the soil profiles, building coefficients, and population density of the respective districts, in order to estimate potential damage and losses. The consistency ratio of the main criteria (geological, structural, environmental, and socio-economic factors) in the study area is 0.044, determined using the AHP method. According to the simulation results, the earthquake scenario outcomes were categorized into four groups based on triage priorities: critical injuries (T1), delayed injuries (T2), minor injuries (T3), and fatalities (T4). This study presents the first earthquake scenario developed for Aksaray Province, based on a conceptual structure grounded in stochastic principles.