Kur'an-ı Kerim ayetleri çerçevesinde denetim
Audit within the framework of the verses of the Holy Quran
Yazar: HÜSEYİN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÇALIŞKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Devlet denetimi = Public inspection

Özet:
İnsanın kötü duygularını kontrol ederek istenmeyen tüm eylemlerinin gerçekleşmesini engellemesi insanın kendisine ve dış dünyaya sağladığı pek çok fayda sebebiyle olumlu ve istenen bir durum olarak görülmüştür. Eğer burada bir başarı varsa takdir edilirken diğer taraftan bu denetimin nasıl sağlanabileceği hususunda başta dinler olmak üzere, yönetim bilimi, hukuk, psikoloji, sosyoloji ve aslında insanı ilgilendiren tüm alanlarla ilgili disiplinler tarafından çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Günümüzde maddi ve manevi olarak daha fazla sıkıntı ve problemle dolu hayat insanlık tarihi boyunca zihinleri meşgul eden "denetim ve kontrol " olgusunu daha önemli hale getirmiştir.
İnsanı ve eylemelerini merkeze alan Kur'an'ın her geçen gün önemi artan bir konuda neler söylediği, bunu anlamlandırmaya çalışan herkes için merak konusudur. Bu çalışmada İslâm dininin temel kaynağı olan Kur'an'ın "denetim" konusunu nasıl değerlendirdiği ve denetimin sağlanması, benimsenmesi için neler önerdiği ve bu denetimdeki ilişkiler ağının bağlantıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Akıl, irade, şuur ve vicdan gibi insana doğuştan verilen denetim imkânları ile sonradan bireysel, kurumsal, toplumsal ve evrensel olarak elde ettiği ve geliştirdiği imkânlarının Kur'an'daki referansları araştırılmıştır. Kur'an insana doğuştan verilen potansiyel imkânlarını geliştirerek insanın kendi denetimini yapabileceğine işaret etmektedir. Bunun yanısıra denetimi engellyen unsurlara da işaret ederek bu konuda tedbirler almasını sağlamaktadır. Denetimi sadece dünya işleriyle ilişkilendirmeyip ahirete de uzanan çok geniş kapsamlı bir denetimin referansları Kur'an ayetleri çerçevesinde ortaya konulmuştur. Günümüz modern denetim anlayışları doğrultusunda risk merkezli denetimin de Ku'an'daki referanslarına işaret edilmiştir.

Abstract:
Controlling one's bad emotions and preventing all undesirable actions from occurring has been seen as a positive and desirable situation due to the many benefits it provides to oneself and the outside world. While it is appreciated if there is success here, on the other hand, various opinions have been put forward by disciplines related to religions, management science, law, psychology, sociology and in fact all fields that concern humans, on how this control can be achieved. Today's life, which is full of more material and spiritual troubles and problems, has made the phenomenon of "supervision and control", which has occupied minds throughout human history, more important.
It is a matter of curiosity for everyone who tries to make sense of what the Quran, which focuses on humans and their actions, says about a subject whose importance is increasing day by day. In this study, we tried to determine how the Quran, the main source of the Islamic religion, evaluates the issue of "control" and what it recommends for the establishment and adoption of control, and the connections of the network of relationships in this control. The references in the Qur'an to the control possibilities given to humans from birth, such as mind, will, consciousness and conscience, and the possibilities that they later acquired and developed individually, institutionally, socially and universally, were investigated. The Quran points out that man can control himself by developing the potential opportunities given to him at birth. In addition, it also points out the factors that hinder the audit and enables it to take precautions in this regard. References to a very comprehensive control that does not only relate control to worldly affairs but also extends to the afterlife are put forward within the framework of the verses of the Quran. In line with today's modern auditing concepts, the references of risk-centered auditing in the Qu'an are also pointed out.