Öküzini Mağarası (Katran Dağı) mikrolitik endüstrisi
The Microlithic industry of Öküzini Cave (Mount Katran)
Yazar: METİN KARTAL
Danışman: PROF.DR. IŞIN YALÇINKAYA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Mağaralar = Caves ; Prehistorya = Prehistory ; Yontular = Sculptures ; Öküzini Mağarası = Öküzini Cave's

Özet:
ÖZET Ana hatlarıyla mikrolitler üzerinde yoğunlaşan bu çalışma, 1990 ile 1997 yıllan arasında yapılan Öküzini Mağarası kazılarından ele geçen yontmataş malzemeyi kapsar. Yontmataş endüstriye ait tüm parçaların toplamı 195.593 adettir. Yontmataş endüstri içindeki aletler A ve N harfleri arasında yer alan 14 kategori içinde özetlenmiştir. Mikrolitler ise J ve K harfleriyle belirlediğimiz kategorilerde yer almıştır. Bu mikrolitler üzerinde yapmış olduğumuz analizler sonucunda, geometrik olmayan mikrolitler (J) ve geometrik mikrolitler (K) olmak üzere 2 grup tespit edilmiştir. Geometrik olmayan tipler 44 alt tip ile; geometrik tipler ise 16 alt tip ile temsil edilmiştir. Toplam 2258 adet mikrolit içinde; 1521 adedi geometrik olmayan, 737 adedi ise geometrik mikrolitler olarak karşımıza çıkmıştır. Analize alamadığımız "tanımlanamamış kırık mikrolit" sayısı da 3554'tür. Mağaradaki 12 ayrı jeolojik seviye içinde, geometrik mikrolitlerin üst, geometrik olmayan mikrolitlerin ise alt seviyelerde yoğunlaştığını tespit etmiş bulunuyoruz. Bununla birlikte alt seviyelerde geometrik mikrolitler yoktur ya da üst seviyelerde geometrik olmayan mikrolitler bulunmaz gibi bir görüş de sunmuyoruz. Mikrolitlerin yapımında mikrobüren teknik az kullanılmıştır ancak mevcuttur. Öküzini Mağarası stratigrafisi 3 ayrı hiatüs içerir. Dolayısıyla, stratigrafiyi 4 arkeolojik ünite ayırabiliriz. Mikrolitler üzerinde yapmış olduğumuz analizler de buayırımları desteklemiştir. En alttaki I ve II. arkeolojik üniteler sırtlı dilgiciklerin baskınlığıyla nitelenir. Bunun yanında uzun çeşitkenar üçgenler, mikrogravetler, eğik budanmış dilgicikler diğer önemli mikrolitlerdendir. Üstteki HI ve IV. arkeolojik üniteler içinde ise yanmaylar baskın tiplerdir. Bununla birlikte, çeşitli üçgenler ve trapezler diğer yoğun ele geçen mikrolitler olarak karşımıza çıkar. Öküzini Mağarası'nın rnilaoUtlerinin incelenmesi, mağaranın Epi-paleolitik dönem mikrolit tip listesini ortaya koymayı amaçlamıştır. Makrolit tip listesi ise bir ön çalışma niteliğinde olup, analizleri bir meslektaşım tararından tez olarak çalışılmaktadır. Adı geçen her iki çalışmanın sonuçlan Anadolu'nun ilk Epi-paleolitik Dönem yontmataş tip listesini ve onların tekno-tipolojik özelliklerini ortaya koyacaktır.

Abstract:
SUMMARY This study is mainly focused on microliths, obtained from the Öküzini Cave excavations conducted between the years of 1990 and 1997, and also contains other lithic remains of the cave. The total number of knapped stones is 195.593. The knapped stone tools are basicly summarized in 14 categories. These are marked from "A" to "N". In this lithic assemblage the microliths occupy "J" (non-geometric microliths) and "K" (geometric microliths) categories. Non-geometric types are represented by 44 sub-types and geometries are represented by 16 sub-types as well. The microliths are 2258 in number. And the ratio of them is the highest one among the other tool categories in the Öküzini lithic assemblage. The total number of non-geometries is 1521, and geometries is 737. There are also 3551 non-identified microlith fragments which are unable to be analysed. There are 12 different geological layers in the cave stratigraphy. The upper part is characterized by the geometric microliths, and the lower part is mostly represented by the non-geometries. However, we may not say that there is no geometric in the lower part or there is no non-geometric in the upper part of the stratigraphy. Although the microburin technique is rare, we were able to notice the presence of this technique in most of the stratigraphy. There are three different gaps in the stratigraphy of Öküzini Cave. These gaps enabled us to distinguish four archaeological unitt in the stratigraphy. Thesedistinctions were also well confirmed by the analysis of the microliths. The lower part of the stratigraphy consists of the Ist and IInd archaeological units. In these units, backed bladelets are the most common tool type. In addition, elongated triangles, microgravettes and obliquely truncated bladelets are present and significant. The upper part consists of the HF1 and IVth archaeological units. Here in this part, lunates are the most dominant. However, isoscale and scalene triangles and trapezes are the other important elements as well. In brief, the analysis on microliths of the Öküzini Cave are aimed to bring to light a type list of the microliths and their techno-typological features as well. On the other hand the macrolithical analysis is still continuing as a PhD thesis by one of my colleagues. The data and the results of these two thesis will conclude the first type list of Epi-paleolithic Period in Anatolia.