Gebelik ve emziklilik döneminde anne ratlara ve doğum sonrası yavru ratlara uygulanacak fazla tuzlu veya batı tarzı diyetin metabolik etkisinin araştırılması
The investigation of metabolic effect of high salt or western diet during pregnancy and lactation period in rat dams and postnatal offspring rats
Yazar: MERYEM ELİF ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. NURCAN YABANCI AYHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Diyet = Diet ; Emzirme = Breast feeding ; Gebelik = Pregnancy ; Hayvan deneyleri = Animal experimentation ; Kilo değişimi = Weight change ; Lipidler = Lipids ; Metabolizma = Metabolism ; Sıçanlar = Rats ; Tuz = Salt

Özet:
Fetal dönemde beslenme, fetüsta birçok sistemi etkileyerek, yaşamın ilerleyen dönemlerinde sağlığın önemli bir belirleyicisidir. Bu nedenle bu çalışma, gebelik ve emziklilik döneminde anne ratlara ve doğum sonrası yavru ratlara uygulanacak fazla tuzlu ve/veya batı tarzı diyetin anne ve yavru ratların vücut ağırlığı, günlük yem ve su tüketimi, enerji ve protein alımı ile yavru ratların insülin, leptin, açlık kan şekeri ve kan lipit profili üzerine etkilerini göstermek amacıyla planlanmış ve Ankara Üniversitesi Deney Hayvanları Laboratuvarında yürütülmüştür. Çalışmanın başlangıcında Wistar Dişi ratlar 4 gruba ayrılarak çiftleşmeye alınmış, gebelikten 1 hafta önce,  gebelik ve emziklilik dönemlerinde standart (kontrol yem) (n:8), fazla tuzlu yem (%1 NaCl içeren) (n:7), batı tarzı diyet (n:6) ve hem batı tarzı hem fazla tuzlu yem (%1 NaCl içeren batı tarzı diyet) (n:7) ile beslenmiştir. Anne ratların, gebelik öncesi, gebelik ve emziklilik döneminde vücut ağırlıkları, yem ve su tüketimleri düzenli olarak kaydedilmiştir. Emziklilik döneminden sonra annesi kontrol yemle beslenen yavru ratlar (23 erkek, 24 dişi), dört gruba ayrılıp birinci gruba kontrol (6 erkek, 6 dişi), ikinci gruba fazla tuzlu yem (6 erkek, 6 dişi), üçüncü gruba batı tarzı diyet (5 erkek, 6 dişi) ve dördüncü gruba hem batı tarzı hem fazla tuzlu yem (6 erkek, 6 dişi) toplam 18 hafta boyunca verilmiştir. Annesi kontrol yem dışında beslenen 3 grupta ise yavrular, tekrar ikiye ayrılıp 1. grup annenin gebelik emziklilik dönemindeki beslenme şekli (12 erkek, 12 dişi) ile aynı 2. grup ise kontrol yemle olacak (12 erkek, 12 dişi) şekilde 18 hafta boyunca beslenmiştir. Bu dönemin sonunda ötenazi uygularak kan örnekleri toplanmış ve incelenmiştir. Ayrıca 18 hafta boyunca dişi ve erkek yavru ratların vücut ağırlıkları, yem ve su tüketimleri düzenli olarak kaydedilmiş, enerji ve protein alımları hesaplanmıştır. Çalışmanın sonucunda, gebelik döneminde hem batı tarzı hem fazla tuzlu yemle beslenen anne ratların ortalama yem ve enerji alımının kontrol grubundan daha yüksek olduğu (p<0,05), buna rağmen anne ratların ağırlık kazanımlarının gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği bulunmuştur (p>0,05). Yavruların 2. gün toplam ağırlıklarına bakıldığında en düşük ve en yüksek ağırlıklar sırasıyla batı tarzı diyet ve kontrol yem ile beslenen annelerin yavrularında görülmüştür (p>0,05). Annesi ve kendisi kontrol yemiyle beslenen (kontrol grubu) erkek ve dişi yavru ratların 4.hafta vücut ağırlıklarının diğer tüm rat gruplarının vücut ağırlıklarından istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazladır (p<0,05). Annenin diyeti farketmeksizin batı tarzı yemle beslenen erkek yavru ratların yem tüketiminin 2. ve 4. aylarda kontrol grubundan anlamlı düzeyde daha düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). Dişi ratlarda, 2, 3 ve 4.aylarda kontrol grubu ile diğer grupların yem tüketimleri  birbiri ile benzerdir (p>0,05). Batı tarzı diyet ve hem batı tarzı hem fazla tuzlu diyet yetersiz protein içerdiği için annesi ve/veya kendisi batı tarzı;  annesi ve kendisi hem batı tarzı hem fazla tuzlu yemle beslenen erkek ve dişi yavru ratların vücut ağırlıkları giderek artsa da tüm aylarda kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Annesi kontrol kendisi fazla tuzlu yemle beslenen erkek yavru ratların ise 12.haftadan sonra kontrol grubundan daha fazla vücut ağırlığına sahip oldukları görülmüştür (p<0,05). Bu çalışmada, en yüksek kan leptin, insülin ve glukoz düzeylerine sahip erkek rat grupları sırasıyla; annesi kontrol kendisi batı tarzı, annesi batı tarzı kendisi kontrol ve annesi ve kendisi fazla tuzlu yemle beslenen ratlardır (p>0,05). Bununla birlikte annesi batı tarzı kendisi kontrol, annesi kontrol kendisi batı tarzı yemle beslenen dişi ratların kan insülin düzeyleri kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak, bu çalışmada maternal ve emziklilik sonrası dönemde fazla tuzlu, batı tarzı, hem batı tarzı hem fazla tuzlu yemle beslenilmesinin yavru ratlarda vücut ağırlığı ve biyokimyasal parametreler üzerinde çok yönlü etkisi olduğu saptanmıştır. Bu alanda yapılan ayrıntılı araştırmaların, ilerleyen dönemde yetişkin bireylerde görülen kronik hastalıkların altında yatan mekanizmaları aydınlatabileceğine inanılmaktadır. Bu alanda yapılacak daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Nutrition during fetal period which affects many systems in the fetus is an important determinant factor of health in later life. Therefore, this study was conducted to investigate the effects of high salt and/or western diet given to rat dams during pregnancy and lactation and their postweaning offspring on the body weight, daily chow and water consumption, energy and protein intake of dams and their offsprings and on insulin, leptin, fasting blood sugar, lipid profile of the adult offsprings and conducted in Ankara University Experimental Animals Laboratory. Initially, Wistar Female rats were divided into 4 groups and mated, 1 week before pregnancy, during pregnancy and lactation periods the rats are fed control (standard chow) (n: 8), high salt (standard chow with 1% NaCl) (n: 7), western diet (n: 6) and western diet with high salt (western diet with 1% NaCl) (n: 7). The body weight, food and water intakes of dams were recorded regularly during before pregnancy, during pregnancy and lactation. After weaning, offspring (23 males, 24 females) whose mothers were fed control diet were divided into four groups as control (6 males, 6 females), high salt (6 males, 6 females), western diet (5 males, 6 females), western diet with high salt (6 males, 6 females) for 18 weeks. Offspring in 3 groups whose dams were not fed control chow were divided into two again and 1st group was fed diets similar to their dams (12 males, 12 females) second group was fed control chow (12 males, 12 females) for 18 weeks. .The blood sample of rats were collected and the rats were euthanized at the end of the experiment. During 18 weeks body weight, food and water intakes of male and female rats were recorded regularly and energy and protein intakes were calculated. As a result of the study, average chow and energy intake of the rat dams fed western diet with high salt were higher than control group during pregnancy (p<0,05), although the weight gain of the rats dams did not show statistically significant difference between the groups (p> 0.05). Considering the total weight of the offspring on the 2nd day, the lowest and highest weights were observed in the offspring whose dams were fed western style diet and control diet respectively (p> 0.05). In this study, body weights of male and female offspring whose mothers and themselves were fed standard chow (control group) were significantly higher than all other rat groups in the fourth week (p<0,05). Regardless of the mother's diet, the food consumption of male rats fed western diet was lower than the control group at the 2nd and 4th months (p<0,05). Among female rats the food consumption of the control group was not statistically different than other groups in the 2nd, 3rd and 4th months (p>0,05). Since the western diet and western diet with high salt have insufficient protein, the body weights of male and female offspring whose mother and/or themselves fed western diet and offsprings whose mothers and themselves fed western diet with high salt were lower than control group during all months, although the body weights increased gradually (p<0,05). After the 12th week the body weights of male offspring fed high salt diet from control dams were higher than the control group (p<0,05). In this study, the male offsprings who have highest blood leptin, insulin and glucose levels were offsprings fed western diet from control dams, control diet from western diet fed dams and offspring whose mothers and themselves were fed high salt chow (p> 0.05), respectively. However, the insulin levels of female offspring fed control diet from dams fed western diet and offspring fed western diet from dams fed control diet were lower than the control group (p<0,05). In conclusion, it was determined that maternal and postweaning feeding with high salt diet, western diet and western diet with high salt have a versatile effect on the body weight and biochemical parameters on offspring. It is believed that detailed studies in this field may shed light on the underlying mechanisms of chronic diseases seen in adults, in the future. Detailed researches are needed in this area.