Karbon ayak izi ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi: Tunceli örneği
Carbon footprint and sustainable management of water resources: Tunceli example
Yazar: MERVE EROL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERAL KORKMAZ
Munzur Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İklim değişikliği, dünya genelinde iklim sistemindeki uzun vadeli değişiklikleri temsil etmektedir. Gezegenin ortalama sıcaklığının artması, yağış desenlerinin değişmesi, deniz seviyelerinin yükselmesi ve ekstrem hava olaylarının sıklığında artış bu değişikliklerin birer örneğidir. Küresel ısınma ise, atmosferdeki sera gazlarının artması nedeniyle dünya yüzeyinin ısınmasıdır. İklim değişikliği ve küresel ısınma, doğrudan insanların doğaya olan etkisiyle bağlantılıdır. Sanayileşme, ormansızlaşma, fosil yakıt kullanımı, tarım ve endüstriyel süreçler gibi faaliyetler, atmosfere sera gazlarının salınmasına neden olur. Bu sera gazları, güneş ışınlarını dünya yüzeyine ulaştırırken yeryüzünden yansıyan ısıyı tutarak gezegenin ısınmasına neden olurlar. Sonuç olarak, bu etkileşimler iklim değişikliğine ve küresel ısınmaya katkıda bulunur. Sanayi devriminden sonra bu etkiler hız kesmeden artmış ve gezegenimiz için büyük bir risk haline gelmiştir.
            Bu çalışmada, insan faaliyetleri etkisiyle gerçekleşen atmosfere karbon salınımı olayının Tunceli ilinde ne boyutta olduğu üzerine çalışılmış ve potansiyel etkileri değerlendirilmiştir. Karbon ayak izi hesaplamalarında Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli tarafından tavsiye edilen yöntemlerle hesaplamalar yapılmış ve Tier yaklaşımları kullanılmıştır. İnsan faaliyetleri dolayısıyla açığa çıkan gazlardan en büyük oranın karbondioksite (CO2) ait olduğu bilinmektedir ve çalışmada CO2 gazlarının değerlendirilmesi üzerinde durulmaktadır. Ulaştırma sektöründe alt kategoriler incelendiğinde en büyük emisyon kaynağının karayolu ulaşımına ait olduğu belirlenmiştir. Yapılan hesaplar neticesinde karayolu ulaşımında en büyük emisyon kamyonlara aittir. Dizel feribotlarda bu oran çok düşükken, hesaplamalarda en büyük emisyon oranının evsel kömür tüketiminden kaynaklandığı görülmüştür. 2022 senesi verileri kullanılarak yapılan hesaplamalarda ile ait toplam CO2 emisyonu miktarının 280,02 Gg CO2 olduğu görülmüştür. Türkiye ortalamasının çok altında kalmasının nedeni, ilin nüfus sayısının az ve sanayisinin gelişmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. İl sınırlarındaki ormanların yoğunluğu ve karbon tutma seviyesinin de karbon ayak izi miktarındaki rolü büyüktür. Yenilenebilir enerji kaynaklarını tercih etmek, bilinçli tüketim dolayısıyla daha az atık üretimi, enerji verimliliği, ulaşım seçeneklerini değiştirmek ve ağaçlandırma faaliyetlerini artırmak gibi önlemler, gezegendeki karbon ayak izimizi küçültmeye katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Climate change represents long-term changes in the climate system across the globe. Examples of these changes include an increase in the average temperature of the planet, changes in precipitation patterns, rising sea levels and an increase in the frequency of extreme weather events. Global warming, on the other hand, is the warming of the Earth's surface due to an increase in greenhouse gases in the atmosphere. Climate change and global warming are directly related to human impact. Activities such as industrialization, fossil fuel use, deforestation, agriculture and industrial processes cause greenhouse gases to be released into the atmosphere. These greenhouse gases cause the planet to warm up by trapping the heat reflected from the earth's surface while transmitting the sun's rays to the earth's surface. As a result, these interactions contribute to climate change and global warming. After the industrial revolution, these effects have increased unabated and have become a major risk for our planet. If measures are not taken together with sustainability activities to avoid this environmental disaster, it will be a dream to live in the future.
            In this study, the extent of carbon emissions to the atmosphere caused by human activities in Tunceli province was studied and its potential impacts were evaluated. In carbon footprint calculations, calculations were made with the methods recommended by the Intergovernmental Panel on Climate Change and Tier approaches were used. It is known that the largest proportion of gases released due to human activities belongs to carbon dioxide (CO2) and the study focuses on the evaluation of CO2 gases. When the sub-categories in the transportation sector are examined, it is determined that the largest emission source belongs to road transportation. As a result of the calculations made, the largest emission in road transportation belongs to trucks. While this rate is very low in diesel ferries, the calculations show that the largest emission rate is caused by domestic coal consumption. Calculations using 2022 data show that the total amount of CO2 emissions in the province is 280,02 Gg CO2. The reason why it is much lower than the average of Turkey is due to the low population and underdeveloped industry in the province. The density of forests within the provincial borders and the level of carbon sequestration also play a major role in the carbon footprint.
            Measures such as preferring renewable energy sources, less waste generation due to conscious consumption, energy efficiency, changing transportation options and increasing afforestation activities will contribute to reducing our carbon footprint on the planet.