Ergani'de eski Türk inançlarının izleri ve halk hekimliği
The traces of the old Turkish beliefs and folk physic in Ergani
Yazar: SALİH UÇAK
Danışman: PROF.DR. ALİ TORUN
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
nançlar, bir milletin mitik ve mistik özelliklerini yansıtan temel yapılardır.Tarih, bu yapıları yasam kosulları içinde sekillendirir ve aktarır. nsanlar kendigeçmisleri ile ilgili her seyi merak eder. Bu merak, onu atalar kültüne götürür.Milletlerin kültür haritasında mevcut olan her seyi anlamlandırması bazen kolayolmayabilir. Özellikle inanç meselesi bunun en basında gelir. Çünkü inanca baglı ritüelve pratikler, bir milleti digerinden ayıran en belirgin özelliktir.Folklor çalısmaları içinde inançlara baglı kültürü tespit etmek, aktarmak belli birbirikim ve ciddi bir çalısma metodolojisi gerektirir. Buna baglı olarak var olan inançiçinde arkaik kalmıs düsünce ve ritüellerin bir kalemde batıl inanç veya hurafe olarakadlandırılması bizce oldukça basit bir sınıflamadır. Çünkü hiçbir pratik temelsizdegildir. Her inanç ve ritüelin dünden bugüne tasıdıgı degerler vardır. Batıl inanç vehurafe sayılan pratiklerin temel kaynagının mitlerde aranması gerektigidüsüncesindeyiz.Bu çalısmaya bizi tesvik eden esas neden hiç süphesiz bu basit sınıflandırmadır.Bize göre geleneksellesen ve bir sekilde kendini koruyarak ve degiserek yasamayadevam eden her pratigin eski yasantılardan tasıdıgı bir iz vardır. Bu çalısma, bu izlerinpesinde olma gayretidir. Yine bize göre haksız olan bu basit sınıflamanın dısında yenibir adlandırmadır.Çalısmamız dört bölümden olusmaktadır. lk bölümünde üzerinde çalıstıgımızErgani yöresi ile ilgili maddi bilgilerin bir özetini vermeye çalıstık. Bu bölümarastırmanın anlam kazanmasında tarihi ve cografi yapı içinde Ergani'nin genelözellikleridir.kinci bölümde, Türk inanç motifleri içinde belirgin bir yere sahip olan GökTanrı dini ve bu dine baglı olan iyelerin yöreye yansımasını vermeye çalıstık. Buradadaha önce bu alanda yapılmıs olan çalısmaların dikkate alındıgını, verilen bilgilerin budogrultuda degerlendirilmeye çalısıldıgını hatırlatalım. Yörenin, yapılan bu ritüellerbakımından zengin oldugunu söyleyebiliriz.Üçüncü bölüm, hayatın geçis dönemleri ile ilgilidir. Yöre insanının dogum,yasam ve ölüm konusundaki uygulamaları belli bir tarihi çizgi içinde verilmeyeçalısıldı. Hayatın geçis döneminde uygulanan yöntemler, bir anlamda geçmisin biraynası olarak kabul edilebilir. Çünkü her insan bu alanda daha önce atalarındangördügünü yapmaya öncelik verir.Son bölüm, inançlara baglı olarak devam ettirilen ocaklar ve halk hekimligikonusuna ayrıldı. Bu bölümde özellikle maddi varlıgını devam ettiren unsurlar üzerindedurmaya gayret ettik. Ancak modern tıptaki gelismelerin halk hekimligini büyük ölçüdeetkiledigini unutmayalım. Bu bölümdeki uygulamalar genelde kırsal alanda devamettirilmeye çalısılan uygulamalardır.Çalısmanın sonuna kaynakçayı, kaynak kisilerin listesini, arastırmadakullandıgımız bazı soruları ve genel bir degerlendirmeyi ekledik. Kaynak kisilerinseçiminde genellikle elli yas sınırının olması ve özellikle okuma yazma bilmeyenlerintercih edilmis olması arastırmanın amacı açısından bilinçli bir çabadır.Bu çalısma, bir yöre arastırması oldugundan genel olarak eski Türkinançlarını özel olarak Ergani folklorunda eski Türk inançlarının izlerini kapsamaktadır

Abstract:
Beliefs are the basic elements that reflects a nation?s mythic and mysticchracteristics. History forms and transfers these basic elements in life conditions.Human begins are curious about everything related to their own past. This curiosityleads then to the ancestral beliefs. Sometimes it is not easy for nations to explaineverything in their cultural map. Especially belief is the principal issue of them. Sinceritual and practices depend on belief are the main characteristics that seperates a nationfrom other nations.To adjust and transfer the culture that depends on belief inside the folklorestudies need an accumulation and a serious methodology. According to this, it is a veryclassification for us to name archaic rituals and beliefs as supertitions. Because nopractices are without a basic. All kinds of beliefs and rituals carry valves from past tonow. According to us the basic source of practices that are thougt as supertitions mustbe looked for in the myth.The basic reason which encourages us to this study, without doubt, is this simpleclassification. To us all practices taht are became a tradition and continve tol ive bychanging or defencing themselves carry some trails from ancient times. This study is theeffort of following these trails. According to us the wrong, excluding this simpleclassification, is to give a new name.This study consits of four chapter. n the first chapter we tried to give summaryof information about Ergani. This chapter includes the area?s general characteristicssuch as historical and geographical.n the second chapter we tried to give the beliefs of ?Gök Tanrı? that has asignificant place in Turkish religions motif and believing people?s effect to Ergani. Bythe way, we must sat hat in this chapter the early studies about this subject are takenconsideration and given information evaluated in this way. We can say that this area isrich for these rituals.The third chapter is about the trasition period of life. t is tried to give theErgani?s people application of birth, life and death by chronologically.The methods that are applicated in the life?s trasition period are thought as thereflection of the past. Because everyone gives preference to the what he/she learnedfrom his/her ancestors.The last chapter is parted to the subject ?Ocaklar? and puplic medicine that arecontinued according to the beliefs. n this chapter we tried to concentrate on physicallycontinving elements. But don?t forget that developments on modern medicine deeplyeffected the puplic medicine. The methods studied in this chapter, generally arecontinving in the countryside.At the end of study we add the bibliography, the list of consulted person, somequestions we use and a general evaluation. While choosing the consulted person weprefered person over 50. and people who don?t know reading and writing. This isconciouslly because of the aim of the study.As this is a study of environs, it generally includes the ancient Turkish beliefs inErgani?s folk culture.