İkiz açık olgusu ve Türkiye açısından değerlendirilmesi
The twin deficits phenomenon: Evidence from Turkey
Yazar: MUSTAFA ERHAN BİLMAN
Danışman: PROF. DR. TEMEL ERGUN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bütçe açıkları = Budget deficits ; Dış açık = External deficit ; Konsolide bütçe açıkları = Consolidated budget deficits ; Ticari açıklar = Trade deficities ; Ödemeler dengesi = Balance of payments ; İkiz açıklar hipotezi = Twin deficits hypothesis

Özet:
ÖZET Çalışmanın amacı, Türkiye'de 1960 - 2002 yıllan arasındaki ptanlı dönemde bütçe açıklarıyla dış ticaret açıklan arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi olup olmadığını belirlemek ve eğer nedensellik ilişkisi varsa, bunun ne yönde gerçekleştiğini ortaya koymaktır. Çalışmada ele alınan dönem, I960 - 1980 ve 1981 - 2002 şeklinde olmak üzere iki alt döneme ayrılmıştır. 24 Ocak 1980 tarihinde ekonomide istikran sağlamak amacıyla alınan kararlar böyle bir ayrımın yapılmasına gerekçe olarak görülmüştür. Önce 1960 - 2002; daha sonra ise 1960 - 1980 ve 1981 - 2002 dönemleri incelenmiş ve elde edilen ekonometrik analiz sonuçlan her bir dönem için aynca bildirilmiştir. Çalışmadaki iki temel değişken konsolide bütçe açığıyla (BD) dış ticaret açığı (TD)dır. Bu iki açık (ikiz açıklar) arasındaki nedensellik ilişkisi, yıllık gözlemlerden oluşan dönemler için iki yönlü olarak araştırılmıştır. Ekonometrik yöntem olarak eşbütünleşme (coîntegratîon) analizi benimsenmiştir. Gerekli regresyonlar tahmin edilmeden önce serilerin hangi dereceden bütünleşik olduktan "Genişletilmiş Dickey-Fuller" [Augmented Dickey-Fuller (ADF)] sınaması sonucunda belirlenmiştir. Bundan sonra eşbütünleşme sınaması ve hata düzeltme modelleri [error correction models (ECM)] anlamında "Engie ve Granger İki Aşamalı Modelleme Yöntemi" ile "Engle ve Yoo Üç Aşamalı Modelleme Yöntemi" kullanılmıştır. Tüm analiz teknikleri her bir dönem için aynca uygulanmıştır. 1960 - 2002 dönemi için yapılan ADF sınaması ışığında ikiz açıkların 1(1) ve kurulan ECM çerçevesinde eşbütünleşik olduğu sonucuna varılmış ve konsolide bütçe açıklanndan dış ticaret açıklarına doğru (ikiz açıklar hipotezinin öngördüğü) güçlü bir nedensellik ilişkisi elde edilmiştir. Buna göre, BD değişkenindeki 1 TL'lik artış, TD değişkenini 0,525 TL artırmaktadır. 1960 - 1980 dönemi için ADF sınaması yapıldığında ikiz açıklann 1(1), ECM kurulduğunda ise eşbütünleşik olduğu bulunmuş ve bu kez dış ticaret açıklanndan konsolide bütçe açıklarına doğru bir nedensellik ilişkisinin varlığı kanıtlanmıştır. Buna göre, uzun dönemde TD değişkeninde gerçekleşen 1 TL'lik artış, BD değişkeninde 0,318 TL'lik artışa neden olmaktadır. Bu bulgu, ikiz açıklar hipotezinin işaret ettiği nedensellik ilişkisinin tam tersi yönde bir vilişkiyi ifade etmektedir. 1981 - 2002 yıllarını kapsayan dönem için yapılan ADF sınaması sonucunda ikiz açıklar (diğer dönemlerde olduğu gibi} 1(1) ve kurulan ECM sonucunda eşbütünleşik olarak bulunmuştur. Bu son döneme ilişkin nedensellik ilişkisi, 1960 - 2002 dönemiyle paraleldir. Bir başka deyişle, 1981 - 2002 döneminde konsolide bütçe açıklarından dış ticaret açıklarına doğru işleyen bir nedenselliğe rastlanmıştır. Bu dönemde BD değişkeninde gerçekleşen 1 TL'Iik artış, TD değişkeninde 0,360 TL'Iik artışa neden olmaktadır. Elde edilen bulgulara göre; genel olarak 1960 - 2002 ve Özel olarak da 1981 -2002 dönemlerinde bütçe açıklarını artırabilecek mali ayarlamaların faiz oranı ve döviz kuru kanalıyla dış ticaret açığını artırdığı görülmektedir. Öyleyse, bu dönemlerde derinleşen dış ticaret açığını denetim altına alabilmek için maliye politikası etkin bir araçtır. 1960 - 1980 dönemi içinse; bozulan dış ticaret dengesinin önemli kamusal harcamalar yapılarak düzeltilmeye çalışıldığı ifade edilmiştir. VI

Abstract:
ABSTRACT The goal of this thesis is to examine the casual relationship betweeen the trade deficits (TD) and the consolidated budget deficits (BD) and to investigate the direction of the relationship between these variables with respect to twin deficits hypothesis. The time period held in the analysis is divided into two sub-periods: 1960-1980 and 1981- 2002. The economic stability measures applied at 24th of January 1980, caused such a division in the period. The results of the econometric analysis were reported for each sub-period and the whole period. The annual data of the variables from 1960 to 2002 were used in the analysis. The cointegration consept was used as the econometric method. Before the estimation of the regressions by the cointegration consept; the degree of integration of the series was demonstrated using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) Test. According to ADF results all the variables were found 1(1) and the residuals of the long run regressions were found 1(0). Therefore it was understood that the variables were cointegrated so ECM was applied. And consequently Engle-Yoo Test was applied to correct the long-run coefficients. According to the results of the long run reggression for the period 1960-2002, it was found that there is a strong casual relationship from consolidated budged deficits to trade deficits as the twin deficits theory envised. According to results, 1 TL of rise in the variable BD causes a rise of 0,525 TL in the variable TD in the long run. When a similar analysis was made for the sub-period 1960-1980, it was found that there is a casual long run relationship from TD to BD. This finding shows a casual relation which is the opposite of the twin deficits hypothesis points out. When the twin deficits hypothesis was tested for the sub-period 1981-2002, the findings were similar to the period 1960-2002 verifiying the twin deficits hypothesis. In other words, VIIin the sub-period 1981-2002, a casual relationship was found from BD to TO. In the so-called sub-period, according to the estimated long-run coefficients, ît was found that a rise of 1 TL in BD casued a rise of 0,360 TL in TD. In respect of the results, it was seen that the fiscal arrangements that expand the budget deficits also rise the trade deficits through a transition mechanism that is made up of interest rates and exchange rates. Finally, it can be deduced that fiscal policies are effective to control the deepening trade deficits. For the sub-period 1960-1980, it has to be said that expansive government expenditures were used for the purpose of reducing trade deficits and providing a sustainable trade balance. VIII