Paylaşım ekonomisinde otomobil paylaşım niyetini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma
A research on the factors affecting car sharing usage in sharing economy
Yazar: MUSTAFA ALARÇİN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KIRÇOVA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Araç paylaşım = Car sharing ; Bilgi teknolojisi = Information technology ; Kullanım niyeti = Usage intention ; Otomobil = Automobile ; Otomobil kullanımı = Automobile usage ; Paylaşım ekonomisi = Sharing economy ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Teknoloji kabul ve kullanım modeli = Acceptance and use of technology model

Özet:
Günümüzde ekonomik ve teknolojik gelişmeler tüketim alışkanlıklarını değiştirerek yeni bir ekonomik model olarak ifade edilen paylaşım ekonomisi kavramını ortaya çıkarmıştır. Bu ekonomik iş modeli küresel olarak kitle fonlaması, talep üzerine istihdam, konaklama, yayın ve ulaşım hizmetleri alanında önemli bir büyüme sağlamıştır. Paylaşım ekonomisi kapsamında firmalar, kurumlar ve kişiler sahip oldukları mal ve hizmetlerin başkaları tarafından belirli bir fayda karşılığında erişimine olanak tanımaktadırlar. Paylaşım ekonomisine dayalı otomobil paylaşım hizmeti kullanımı büyük şehirlerdeki ulaşım sorunlarının çözülmesi, trafiğin ve çevreye verilen zararın azaltılması, sürdürülebilir ve kaliteli bir yaşam tarzının desteklenmesi, ekonomik olarak avantajlar sağlaması ve kaynakların etkin kullanımı açısından giderek artmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada, teknolojik ürün ve hizmetlerin yoğun olarak kullanıldığı Türkiye'de, ulaşım sorunlarının çözümüne yardımcı olan, ekonomik fayda sağlayan ve çevresel olarak sürdürülebilir olan paylaşım ekonomisine dayalı otomobil paylaşım hizmeti kullanım niyetlerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın modeli tüketici davranışlarını ve bilgi teknolojileri kullanımını anlamak için sıklıkla kullanılan planlı davranış teorisi ve teknoloji kabul modeli esas alınarak oluşturulmuştur. Araştırmanın modeline ayrıca paylaşım ekonomisi ve otomobil paylaşım hizmetleri alanında kullanım niyeti üzerinde anlamlı etkisi olduğu görülen ekonomik kazanç, sürdürülebilirlik, aşinalık, sahiplik ve güven faktörleri ilave edilmiştir. Araştırmanın analizleri için 424 ölçülebilir anket elde edilmiştir. Araştırma kapsamında güvenilirlik analizi, keşfedici faktör analizi, normallik analizi, doğrulayıcı faktör analizi, yapısal modelin yol analizi ve fark testlerinden yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda algılana fayda, subjektif normlar, tutum, ekonomik kazanç ve aşinalık faktörlerinin paylaşım ekonomisine dayalı otomobil paylaşım hizmeti kullanım niyetini anlamlı olarak etkilediği bulunmuştur. Uygulanan fark testleri ile de paylaşım ekonomisini daha önce duyanların duymayanlara göre daha yüksek kullanım niyetine sahip oldukları; DriveYoYo markasını tercih edenlerin kullanım niyetinin diğer markaları tercih edenlerden daha yüksek olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu çalışmanın otomobil paylaşım hizmetleri alanında literatüre önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Today, economic and technological developments have changed consumption habits and have revealed the concept of sharing economy, which is expressed as a new economic model. This economic business model has generated significant growth in crowdfunding, on-demand employment, accommodation, streaming and mobility services globally. Within the scope of the sharing economy, companies, institutions and individuals allow others to access their goods and services for a certain benefit. The usage of car sharing services based on the sharing economy is increasing in terms of solving transportation problems in big cities, reducing traffic and damage to the environment, supporting a sustainable and quality lifestyle, providing economic advantages and efficient use of resources. In this context, it is aimed in this study to determine the factors affecting the car sharing services usage intention based on sharing economy, which helps to solve transportation problems, provide economic benefits and is environmentally sustainable, in Turkey where the technological services and products are intensively used. In accordance with this purpose, the model of the research is set on the basis of planned behavior theory and technology acceptance model, which are frequently used to understand consumer behavior and the use of information technologies. Economic benefits, sustainability, familiarity, ownership and trust factors, which are seen to have a significant effect on the usage intention in the field of sharing economy and car sharing services, were also added to the model of the research. 424 measurable questionnaires were obtained for the analysis of the research. Within the scope of the research, reliability analysis, exploratory factor analysis, normality analysis, confirmatory factor analysis, path analysis of the structural model and difference tests were carried out. As a result of the analysis, it was found that the factors of perceived usefulness, subjective norms, attitude, economic benefits and familiarity significantly affect the car sharing services usage intention based on sharing economy. With the difference tests conducted, those who have heard of the sharing economy before have a higher usage intention than those who have not heard the concept before. It has been concluded that those who prefer the DriveYoYo brand have higher usage intention than those who prefer other brands. It is considered that this study will make an important contribution to the literature in the field of car sharing services.