Tip 2 diyabeti olan hastaların diyabetik ayak ve bakım davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the diabetic foot and care behaviors of type 2 diabetes patients
Yazar: BETÜL HİLAL DELİKARA
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM OVAYOLU
Gaziantep Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ayak = Foot ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diabetik ayak = Diabetic foot ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Araştırma, tip 2 diyabeti olan hastaların, diyabetik ayak ve bakım davranışlarının değerlendirilmesi amacıyla bir hastanenin endokrinoloji polikliniğine başvuran ve endokrinoloji servisinde tedavi alan 133 hasta ile tanımlayıcı olarak yapıldı. Çalışma öncesi gerekli olan tüm izinler alındı. Araştırmanın verileri soru formu, ayak bakımı davranış ölçeği (ABDÖ) ve diyabetik ayak değerlendirme formu ile toplandı. ABDÖ'den alınabilecek puan 15 ile 75 arasında değişmekte olup, puanın artması ayak bakımı davranışının yeterli olduğunu göstermektedir. Veriler Mann Whitney U ve Kruskal Wallis testleri ile değerlendirildi. Hastaların %68.4 ünün kadın, %54.1'inin 51-65 yaşları arasında, %41.4'ünün okuryazar olduğu ve %60.9'unun çalışmadığı belirlendi. Ayrıca hastaların %55.6'sının diyabet tipini bilmediği, %61.7'sinin ailesinde diyabet öyküsünün bulunduğu, %54.1'inin 1-5 yıldır diyabet hastası olduğu ve %29.3'ünün hiç diyabet eğitimi almadığı saptandı. ABDÖ puan ortalamasının 34.94±9.72 olduğu, diyabetik ayak değerlendirme formuna göre sağ ve sol ayakta %35.3'ünün parmak ucu ısısının "sıcak", %65.4'ünün parmak ucu hidrasyonunun "kuru", %66.2'sinin ayak gövdesinin "kuru", %60.2'sinin bacak gövdesinin "kuru" ve %23.3'ünün bacaklarında "ödem" olduğu, %31.6'sının ayaklarının "kızarık" ve %17.3'ünün ayaklarının "soluk renkte" olduğu ve %51.9'unun tırnaklarını "yuvarlak" kestiği belirlendi. Diyabetik ayak değerlendirme formundaki bazı durumlar ile ABDÖ puan ortalaması arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edildi. Hastalardan 20-35 yaş aralığında ve evli olanların, düzenli egzersiz yapanların, diyabet tipini bilenlerin, ailesinde diyabet öyküsü olanların, tıbbi beslenme tedavisine uyanların, diyabet eğitimi alanların, diyabet hemşiresi ile görüşenlerin, tırnak kesiminin "düz, küt" olmasına özen gösterenlerin, ayağını yıkadığı suyun ısısını kontrol edenlerin, diyabette ayak bakımının önemli olduğunu bilenlerin, ayağını nemlendirmek için krem veya yumuşatıcı kullananların, ayak tabanını ve ayaklarını kontrol edenlerin ABDÖ puan ortalamasının yüksek olduğu tespit edildi (p<0.05). Ayak gövdesi kuru, terli, ödemli ve bacak ısısı "sıcak, soğuk ve ödemli" olanların ABDÖ puan ortalamasının daha düşük olduğu belirlendi (p<0.05). Sonuç olarak hastaların ayak bakımı davranışlarının yeterli olmadığı saptandı. Bu doğrultuda hastalara ayak bakım davranışlarının önemi konusunda bilgi verilmesi ve ayak kontrolleri yapma konusunda farkındalığın arttırılması önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: Diyabetik ayak, ayak bakımı davranışı, hemşirelik.

Abstract:
The study was descriptively conducted with 133 patients who applied to the endocrinology polyclinic of a hospital and received treatment in the endocrinology service to evaluate the diabetic foot and care behaviors of patients with type 2. All required permissions were obtained prior to the study. The data of the study were collected through the question form, the foot-care behavior scale, and the diabetic foot examination form. The score that can be obtained from the foot-care behavior scale varies between 15 and 75, and an increase in the score indicates adequate foot-care behavior. The data were evaluated using the Mann-Whitney U and Kruskal Wallis tests. It was found that among the patients, 68.4% were female, 54.1% were aged between 51-65, 41.4% were literate, and 60.9% were unemployed. Additionally, it was found that among the patients, 55.6% did not know their diabetes type, 61.7% had diabetes histories in their families, 54.1% were diabetes patients for 1-5 years, and 29.3% never received diabetes training. It was identified that the average score of the scale of the foot-care behavior was 34.94±9.72; according to the diabetic foot examination form, 35.3% of patients ' fingertip temperatures in right and left foot were ''hot'', the fingertip hydration of 65.4% was ''dry'', the foot part of 66.2% was ''dry'', the leg part of 60.2% was ''dry'', and the legs of 23.3% were edematous, the feet of 31.6% were rubescent, and the feet color of 17.3% was ''pale'', and 51.9% of them cut their nails ''roundly''. It was determined that there was a significant relationship between some conditions in the diabetic foot examination form and the average score of the foot-care behavior scale. It was found that the foot-care behavior scale scores of patients who were married and aged between 20-35, who exercised regularly, who knew their diabetes type, who had diabetes history in their families, who followed the medical nutrition treatment, who received diabetes training, who met a diabetes nurse, who had ''straight/square'' nails, who controlled the temperature of the water in which they washed their feet, who knew the importance of foot-care in diabetes, who used creme or softener to moisten their feet, who controlled their soles and feet were high (p<0.05). It was found that patients with dry, sweaty, and edematous feet and those with ''hot, cold, or edematous'' legs had a low average score on the foot-care behavior scale (p<0.05). In conclusion, the foot-care behaviors of the patients were not adequate. Accordingly, it could be recommended to inform patients about the importance of foot-care behavior and to increase awareness of foot checks.
Keywords: Diabetic Foot, foot-care behavior, nursing