Mükellef hakları ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru
Taxpayers rights and individual application to the Constitutional Court
Yazar: ÖZNUR AKYOL BULUT
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MIYNAT
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Bireysel başvuru = Individual application ; Mükellef hakları = Taxpayer rigts ; Temel haklar = Fundamental rights ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms ; Vergi Hukuku = Tax Law ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergi uyuşmazlıkları = Tax conflicts

Özet:
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkı, AİHS'nde sayılmış ve Anayasada da teminat altına alınmış temel hak ve özgürlüklerin, kamunun eylem, işlem ya da ihmali sebebiyle ihlal edildiğini iddia eden mükelleflerin başvurabilecekleri 6216 sayılı Kanunla kabul edilen ve 23/09/2012 tarihinden itibaren uygulanan bir hak arama yoludur. Bu yolun kullanılabilmesi için mükelleflerin, yargı yolu gibi idari ve hukuki hak arama yollarını tüketmiş ve bu mercilerden alınan kararların hak ihlali iddialarını karşılamaması gerekmektedir. Bu nedenle AYM'ne bireysel başvuru yolu istisnai ve ikincil bir yoldur.
Bu çalışmanın amacı, vergi konulu başvuruların haklar, müdahale iddiaları, sonuç ve giderim yolları yönünden incelenerek ortaya çıkması muhtemel ihtilafların AYM'ne intikal ettirilmeden idari ve yargısal çözüm yollarında giderilebilmesine ışık tutmaktır. Bu doğrultuda çalışmada birinci bölümünde temel hak ve özgürlükler açısından mükellef hakları incelenmiştir. İkinci bölümde vergi uyuşmazlıklarının nedenleri ve vergi uyuşmazlıklarının çözümünde mükellef haklarının korunması yolları irdelenmiştir. Üçüncü bölümde mükellef hak ve özgürlüklerinin bireysel başvuru yoluyla korunmasına ilişkin kararların değerlendirilmesi yapılmıştır. 2012 - 2019 yılları arasında yapılan vergi konulu 122 bireysel başvuru, durum çalışması yöntemine uygun olarak doküman incelemesi ve içerik analizi ile değerlendirilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde 122 karardan içtihat oluşturmuş ya da oluşturabilecek olanlar nitel olarak ayrıntılı bir şekilde irdelenmiştir. Ayrıca tüm kararlar frekans analizleri ile nicel olarak analiz edilmiştir.
AYM'ne bireysel başvuru her ne kadar AİHM'ne giden başvuru sayısının azalmasını sağlamışsa da, vergi konulu uyuşmazlıkların çözümünde; vergi mevzuatının sadeleştirilmesi, vergi düzenlemelerinin esaslı noktalarının kanuna dayandırılması, mevzuat hükümleri arasındaki çelişkilerin giderilmesi, vergi idaresinin mükellef haklarını gözetmesi, yargı organlarının iş yükünün hafifletilmesi gibi yapılacak düzenlemeler sürecin etkinleşmesini sağlayacaktır.

Abstract:
The right of individual application to the Constitutional Court is a legal remedy that taxpayers who claim that the fundamental rights and freedoms enumerated in the ECHR and guaranteed by the Constitution have been violated due to an act, procedure, or neglect of any public body, which is accepted by Law No. 6216 and has been applied since 23/09/2012. To use this method, the taxpayers have exhausted the administrative and legal remedies such as judicial remedies, and the decisions taken by these authorities should not meet the claims of violation of rights. Therefore, the individual application to the Constitutional Court is an exceptional and subsidiary legal remedy.
The purpose of this study is to examine the tax-related applications in terms of rights, intervention claims, results, and remedies, and to shed light on the resolution of possible disputes in administrative and judicial solutions without transferring them to the Constitutional Court. In this direction, the first part of the study examined taxpayer rights regarding fundamental rights and freedoms. In the second part, the reasons for tax disputes and ways of protecting taxpayer rights in resolving tax disputes are examined. In the third part, the decisions regarding protecting taxpayer rights and freedoms through the individual application are evaluated. One hundred twenty-two individual applications on tax issues submitted between 2012 and 2019 were reviewed by document review and content analysis by the case study method. In the second and third parts of the study, out of 122 judgements, those that created of could create court practices are qualitatively examined in detail. Besides, all legal decisions were quantitatively analyzed with frequency analysis.
Although the individual application to the Constitutional Court has reduced the number of files related to individual applications to the ECHR, in the resolution of tax disputes; Regulations such as simplifying the tax legislation, basing the essential points of tax regulations on the law, eliminating the conflicts between the provisions of the legislation, observing the taxpayer rights by the tax administration, and reducing the workload of the judicial bodies will make the process more effective.