Türkmenbaba Dağı'ndaki kara akbaba Aegypius monachus L.'un populasyon biyolojisi üzerinde araştırmalar
Investigation about population biology of cinereous vulture Aegypius monachus L. in Türkmenbaba Mountains
Yazar: ELİF YAMAÇ
Danışman: DOÇ.DR. CAN BİLGİN ; PROF.DR. YAVUZ KILIÇ
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
ÖZET Doktora Tezi TÜRKMENBABA DAĞINDAKİ KARAAKBABAAEGYPİUSMONACHUSL.' UN POPULASYON BİYOLOJİSİ ÜZERİNDE ARAŞTHIMALAR ELİF YAMAÇ Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı Danışman: PROF.DRJV. YAVUZ KDLIÇ Danışman: DOÇ. DR. C. CAN BİLGİN 2004, 107 sayfa Kara Akbaba (Aegypius monachus L.) tüm dünyada tehdit altında olan bir türdür. İspanya'dan sonra en büyük populasyon Türkiye'de bulunmaktadır. Çalışma Türkiye'deki en büyük Kara Akbaba populasyonuna sahip olan Eskişehir'in güneybatısında yer alan Türkmenbaba Dağında gerçekleştirilmiştir. 2001-2003 yıllan arasında, çalışma alanında türün yuva yerleri ve üreme basanları tespit edilmiş ve yuva yeri seçimi ile ilgili veriler elde edilmiştir. Üç yıl süren arazi çalışmaları sonunda 9900 ha'lık bir bölgede toplam 74 yuva belirlenmiştir. 2001 yılında 1 1 (tüm yuvaların %32 si). 2002 yılında 26 (tüm yuvaların %43,5 i), 2003 yılında 26 (tüm yuvaların %35,1 i) yuvada ergin bireyler kuluçkaya yatmıştır Üreme başarısı (uçma olgunluğuna ulaşan yavru/aktif yuva) 2001 yılında %90, 2002 %80,7, 2003 yılında %76,9 olarak belirlenmiştir. İnsan etkisinin az olduğu ortamlarda üreme başarısı %90 dır. Türkmenbaba Dağındaki Kara akbaba populasyonunun üreme başarısının düşük olması insan etkisinden kaynaklanmaktadır. Kara akbabanın yuva ve yuva yeri seçimi özelliklerini belirlemek için 21 karakter ölçülmüştür. Yuva yeri ile ilgili bir tercih olup olmadığını belirlemek için tesadüfi olarak seçilen ağaçlar ve alanlar ile yuva verileri arasında istatistiksel karşılaştırma yapılmıştır. Yuva ağaçlarım tamamının tepesi düzleşmiş ortalama yükseldiği 1 1,47±3,87 m. olan Kara çam ağaçlarından oluştuğu tespit edilmiştir. Gövde çaplan ortalama 42,91±7,36 cm. dir. Aktif yuvanın en yalan yola uzaklığı 2 m. olarak belirlenmiştir. İstatistiksel testler vadinin orta bölgesinde ve orman örtüsüne göre aynı seviyede yada baston olan ağaçların yuvalama amaçlı olarak seçildiğini göstermektedir. Aktif iki yuva arasındaki en yalan mesafe 140 m. olarak tespit edilmiştir. Türün korunması için yaşlı Kara çam ağaçlarının kesilmemesi ve ormancılık faaliyetlerinin üreme dönemlerine göre düzenlenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelime: Aegypius monachus, Türkmenbaba Dağı, Koruma, Populasyon biyolojisi, Yuva alam seçimi

Abstract:
11 ABSTRACT PhD Thesis INVESTIGATION ABOUT POPULATION BIOLOGY OF CINEREOUS VULTURE AEGYPIUS MONACHUS L. IN TÜRKMENBABA MOUNTAINS ELİF YAMAÇ Anadolu University Graduate School of Natural and Applied Sciences Biology Program Supervisor: PROF.DR.A. YAVUZ KILIÇ Supervisor: DOÇ. DR. C. CAN BİLGİN 2004, 107 pages The Cinereous Vulture (Aegypius monachus L. ) is a globally threatened raptor species with gradually declining numbers. After Spain, Turkey has the second largest population in Europe. This study was carried out at Tûrkmenbaba Mountains, near Eskişehir (northwestern Turkey), where the largest Cinereous Vulture colony in the country exists. Individual nest sites preferences were identified and breeding success monitored throughout 2001-2003 by systematic searches and observations. A total of 74 nests were recorded in 9.900 hectares. 11 nests were found to be occupied in 2001 (%32 of all known nests), 26 nests in 2002 (% 43,5), and 26 nests in 2003 (%37). Breeding success (nests where young fledged/occupied nests) was %90, %80,7, and %76,9 for the three consecutive years, respectively. Breeding success is very high (up to 90%) in areas with low human disturbance. But, because of the human disturbance, breeding success of Black vulture in Turkmenbaba Mountain is low. 21 nest, nest tree and site characteristics were recorded. Any preferences for nest tree and site properties were statistically tested against randomly selected tree and sites. The species invariably nests on flat-topped Black Pine (Pinus nigra) trees with a height of 11,47±3,87 m. (mean±SD) and dbh of 42,91±7,36 cm. Roads were recorded as close as 2 m. to an active nest. Statistical tests revealed a significant preference for the middle sides of valley and same or upper level of canopy. The nearest occupied nest tree is 140m. The preservation ofolder, mature trees is essential for the survival of the species andshould be incorporated into management plans. Keywords: Aegypius monachus, Turkmenbaba Mountain, Conservation, Population biology, Nest site selection