Sipariş setleri kabulü ve çizelgeleme
Order sets acceptance and scheduling
Yazar: BEHİYE AYŞE GONCA ÖZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN KARİPER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Son yıllarda gerek akademik çalışmalarda gerekse gerçek hayatta siparişe göre üretim yapan firmalarda sipariş kabulü ve reddi artan bir ilgi görmektedir. Firmalar kapasite kısıtı, pazar hedefleri, rekabet avantajı gibi sebeplerle bazı siparişleri kabul ederken bazılarını reddetmek zorunda kalabilmektedir. Firmalar bu durumda zor bir karar vermek durumunda kalmakta, bazen yanlış kararlar vererek firma için önem arz edecek siparişleri reddedebilmektedir.
Literatürdeki son çalışmalarda görüldüğü gibi sipariş kabulü kararı çizelgeleme ile birlikte ele alınması gereken bir problemdir. İşletmeler kabul ettikleri siparişin belirlenen teslim süresi içerisinde tamamlanıp tamamlanmayacağını önceden kestirebilmek için çizelgeleme problemini de aslında karar sürecine dahil etmektedir. Aksi takdirde teslim süresinde tamamlanamayan işler sebebiyle gecikmelerden doğan ceza bedelleri veya erken tamamlanan işler sebebiyle elde tutma maliyetleri oluşabilmektedir.
Firmaların bu gibi kararlarına yardımcı olacak çok sayıda çalışma yapılmış; sipariş kabulü ve çizelgeleme problemi için kesin ve sezgisel çözüm yöntemleri önerilmiştir. Daha önce literatürde sunulmuş sipariş kabulü ve reddi çalışmalarına ek olarak bu tez kapsamında sipariş kabulü ve reddi kararı, müşteri siparişi çizelgeleme problemi ile birlikte ele alınmıştır. Siparişlerin tek bir üründen değil, birden çok farklı türde ürünün bir araya gelmesi ile oluşan sipariş setleri şeklinde ele alındığı müşteri siparişi çizelgeleme konusuna, bu çalışma ile sipariş kabulü ve reddi kararı dahil edilmiştir. Statik/deterministik yapıdaki sipariş setleri kabulü ve çizelgeleme probleminin çözümünde karma tamsayılı doğrusal bir matematiksel model kurulmuş ve ardından sezgisel bir çözüm algoritması önerilmiştir. Matematiksel modelle çözüm elde edilemeyen büyük ölçekli problemler için sezgisel algoritma ile çok kısa sürelerde çözüm çizelgeleri oluşturulabilmiştir. Çalışmada son olarak test problemleri üzerinde gerçekleştirilen deneysel çalışmanın sonuçları sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler:	Sipariş Kabulü; Çizelgeleme; Müşteri Siparişi Çizelgeleme; Sezgisel Yöntem.

Abstract:
In recent years, order acceptance/rejection decision in make-to-order systems has gained increasing attention from both researchers and industry. The companies may have to reject some of the customers orders due to specific reasons, concerning manufacturing capacity, sales targets or competition. In this process, a wrong decision may result in rejection of some important orders for the company.
As observed from recent studies, order acceptance and scheduling are interrelated problems that should be considered together. Companies incorporate inherently scheduling into the decision process of order acceptance in order to evaluate whether the accepted order can be completed within the predetermined due date. Otherwise, delay penalties may occur due to late deliveries, or some orders may completely be rejected by the customer due to unacceptable delays. In both cases, extra costs will have to be charged to the company due to inventory holding cost of rejected orders until the products are re-sold to other customers, or delay penalty which has been discounted to the customer.
In the literature, a large number of studies have been published addressing this problem and a wide variety of exact and heuristic solution methods have been proposed. Different from existing studies, we have incorporated order acceptance decision into the customer order scheduling problem, in which orders are composed of multiple products instead of a single product. We have called this problem as order sets acceptance and scheduling problem. To solve the problem, we have developed a mixed integer lineer programming model and heuristic algorithm. We have solved randomly generated test problems by using both mathematical model and heuristic algorithm. The results of computational experiment has shown that the performance of heuristic algorithm is very promising especially for large scale problems, where no solution has been obtained by using mathematical model.
Anahtar Kelimeler:	Order Acceptance and Scheduling; Customer Order Scheduling; Heuristic Algorithm.