Epilepsi tanılı çocukların ebeveynlerine verilen sağlığı geliştirme modeli'ne dayalı eğitim programının hastalık yönetimine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of education programme based on health promotion model given to parents of children diagnosed with epilepsy on disease managemenet: A randomised controlled study
Yazar: SÜMERYA YASTI
Danışman: PROF. DR. HACER ÇETİN
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Epilepsi tanılı çocuğu olan ebeveynlerin, hastalık süreci yönetimine ilişkin bilgi düzeylerinin artırılması, genel öz yeterliklerinin güçlendirilmesi, sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışları benimsemeleri, çocukların ise hastaneye başvuru sayılarının azaltılması amaçlanmıştır. Yöntem: Paralel gruplarda, tek merkezli, tek kör ve randomize kontrollü çalışma olarak tasarlanmış olan araştırma, Mersin Üniversitesi Hastanesi'nde, 2024'te gerçekleştirilmiştir. 64 ebeveyn, tabakalı blok randomizasyonla kontrol ve girişim gruplarından birine atanmıştır. Girişim grubuna Sağlığı Geliştirme Modeli'ne dayalı eğitim programı uygulanıp, kontrol grubuna rutin bilgilendirilme yapılmıştır. "Tanıtıcı Bilgi Formu", "Ebeveynlerin Epilepsi Hakkında Bilgi Düzeylerini Değerlendirme Formu", Genel Öz Yeterlik Ölçeği, (GÖYÖ)" ve "Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar Ölçeği, (SGKDÖ)" araçlarıyla veri toplanmıştır. Veriler kolmogorov-smirnov, ki-kare, student's t, bonferroni testleri, tekrarlı ölçümlerde tek yönlü ve çift yönlü ANOVA ile analiz edilmiştir. Bulgular: Ebeveynlerin ve çocukların tanıtıcı özellikleri bakımından gruplar benzerdir (p>0,05). Süreç sonunda, girişim grubundaki ebeveynlerin, epilepsi bilgi düzeyleri kontrol grubuna kıyasla daha yüksek olup aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Girişim grubu ebeveynlerinin çocuklarının hastaneye başvuru sayısının, kontrol grubuna kıyasla daha az olduğu saptanmıştır; fakat istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır. Gruba ve zamana göre ebeveynlerin GÖYÖ'nden aldıkları puan ortalamalarında farklılık olduğu, SGKDÖ'nden aldıkları puan ortalamalarında farklılık olmadığı, grup*zaman etkileşimine yönelik ise her iki ölçek puanlarında da etkileşim etkisinin anlamlı olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Hemşireler, uzman bilgi ve deneyimiyle, epilepsi tanılı çocuklar ve ebeveynlerine rehber olmalıdır. Sağlığı Geliştirme Modeli'ne Dayalı Epilepsi Eğitim Programı söz konusu ebeveynler ve çocuklar için etkin bir yöntemdir ve uygulamada kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
Aim: It was aimed to increase the level of knowledge of parents with children diagnosed with epilepsy regarding the management of the disease process, to strengthen their general self-efficacy, to adopt health-promoting and protective behaviours, and to reduce the number of hospital admissions of children. Method: It was designed as a parallel-group, single-centre, single-blind, randomised controlled trial and was conducted at Mersin University Hospital in 2024. 64 parents were assigned to one of the control and intervention groups by stratified block randomisation. The intervention group received a training programme based on the Health Promotion Model, while the control group received routine information. Data were collected using the 'Introductory Information Form', 'Form for Assessing Parents' Level of Knowledge about Epilepsy', "General Self-Efficacy Scale (GSES)" and "Health Promoting and Protective Behaviours Scale (HPPBS)". The data were analysed by kolmogorov-smirnov, chi-square, student's t, bonferroni tests, one-way and two-way ANOVA in repeated measures. Results: The groups were similar in terms of descriptive characteristics of parents and children (p>0.05). At the end of the process, the epilepsy knowledge levels of the parents in the intervention group were higher compared to the control group and the difference was statistically significant. The number of hospital admissions of the children of the parents in the intervention group was found to be lower compared to the control group; however, no statistically significant difference was found. There is a difference in the GSES scores of the parents according to the group and time. There is no difference in HPPBS scores. Regarding the group*time interaction, it was determined that the interaction effect was significant in both scale scores. Conclusion: Nurses should guide children diagnosed with epilepsy and their parents with their expert knowledge and experience. Epilepsy Education Programme based on the Health Promotion Model is an effective method for these parents and children and is recommended to be used in practice.