Bisiklet paylaşım sistemlerinin sürdürülebilir ulaşım kapsamında değerlendirilmesi: Zeytinburnu örneği
The evaluation of bicycle sharing systems within sustainable transportation: The case of Zeytinburnu
Yazar: FATMA TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. EDA BEYAZIT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bisiklet = Bicycle ; Sürdürülebilir ulaşım = Sustainable transport ; Taşımacılık = Transportation ; İstanbul-Zeytinburnu = İstanbul-Zeytinburnu

Özet:
Son yıllarda dünya genelinde sürdürülebilirlik konusunda birçok çalışma yapıldığı görülmüştür. Yapılan çalışmalar genel olarak ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirliği sağlamayı amaçlamaktadır. Yapılan çalışmalara bakıldığında sürdürülebilir ulaşım konusunun da sık sık gündeme geldiği görülmüştür. Araştırmacılar, sürdürülebilir ulaşımın sağlanması için bireylerin bireysel araç kullanımını azaltması gerektiğini söylemektedirler. Alternatif ulaşım aracı olarak toplu taşıma, yaya veya bisiklet ulaşımını önermişlerdir. Böylece trafik yoğunluğunun ve aşırı hava kirliliğinin düşürüleceği belirtilmiştir. Bu sayede gelecek nesillere sürdürülebilir bir çevre bırakmayı amaçlamışlardır. 
Bu çalışma kapsamında da alternatif ulaşım türlerinden biri olan bisiklet ulaşımının yaygınlaşmasını sağlayan bisiklet paylaşım sistemleri (BPS) üzerine araştırma yapılacaktır. Çalışmada İstanbul ili Zeytinburnu ilçesinde bulunan bisiklet paylaşım sistemi incelenecektir. Yapılan incelemeler sonucunda BPS'nin yaygınlaştırılmasına yönelik politikalar önerilecektir. Böylece Türkiye'de BPS'nin gelişimine katkı sağlanması ve yerel yönetimlere yol gösterici bir çalışma olması hedeflenmiştir.
Çalışmanın giriş bölümünden sonra ikinci bölümde sürdürülebilir ulaşımın bir parçası olan bisiklet ulaşımı ve dünyada bisiklet ulaşımına yönelik yapılan çalışmalar incelenmiştir. Bu bağlamda dünyada bisiklet dostu kent kavramı üzerine tartışılmıştır. Bisiklet dostu kent olabilmek için gerekli olan 14 parametre ele alınmıştır. Sonrasında bisiklet dostu kent parametrelerinden biri olan bisiklet paylaşım sistemleri üzerine dünya genelinde yapılan başarılı çalışmalar incelenmiştir. Bisiklet paylaşım sistemleri incelenirken öncelikle geçmişten günümüze kadar bu sistemlerin gelişimi ele alınmıştır. Ayrıca bu süreç içerisinde bisiklet paylaşım sistemlerinde gözlemlenen sorunlar ve bu sorunların çözümü için geliştirilen çözüm önerileri incelenmiştir. Bisiklet paylaşım sistemlerinin gelişimine yönelik yapılan literatür araştırması kapsamında sistemlerin avantajları ve dezavantajları incelenmiştir. Son olarak dünya genelinde yapılan akademik çalışmalar incelenmiştir. İncelenen akademik çalışmalardan bisiklet paylaşım sistemleri üzerine yapılan genel çalışmalardan 15 makale belirlenmiştir. Belirlenen makalelerin, BPS konusunda ön plana çıkan makaleler olmasına dikkat edilmiştir. Seçilen çalışmaların bisiklet paylaşım sistemlerine yönelik genel bir çalışma niteliğinde olması bisiklet paylaşım sistemi kullanımını etkileyen parametrelerin belirlenmesi açısından önemlidir.  Belirlenen 15 akademik çalışma incelenerek bisiklet paylaşım sistemlerinin geliştirilmesine yönelik önemli olduğu belirtilen kriterler incelenmiştir. Bu doğrultuda bisiklet paylaşım sistemlerinin yaygınlaşmasını etkileyen 11 parametre belirlenmiştir. Bisiklet altyapısı, kalitesi ve konforu, topografya ve hava durumu, toplu taşıma entegrasyonu ve ulaşım alışkanlıkları, trafik yoğunluğunun düşürülmesi, yolculuk süresi ve mesafesi, bisiklet paylaşım sistemi ve yolculuk maliyeti, ekonomik gelir düzeyi, çevreye duyarlılık, halk sağlığını iyileştirmek, bisiklet hırsızlığı ve Vandalizm ve son olarak cinsiyet faktörü dünyada yapılan çalışmalar kapsamında bisiklet paylaşım sistemlerinin yaygınlaştırılması için önemli parametreler olarak belirlenmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye'de bisiklet ulaşımı ve bisiklet paylaşım sistemlerine yönelik yapılan çalışmalara ilişkin literatür araştırması yapılmıştır. Bu kapsamda dünyada yapılan çalışmaya benzer bir çalışma yürütülmüştür. Öncelikle ülkemizde bisiklet paylaşım sistemlerine yönelik yapılan çalışmalar incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda bisiklet ulaşımına yönelik çalışmaların kısıtlı olması sebebiyle 5 akademik makale seçilmiştir. Seçilen makalelerin bisiklet ulaşımına yönelik genel bir çalışmadan oluşmasına dikkat edilmiştir. Seçilen akademik çalışmalar daha önce dünyada yapılan çalışmalardan çıkarılan 11 parametre dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Akademik çalışmaların incelenmesi sonucunda daha önce belirlenen parametrelerden farklı olarak spor parametresinin çalışmalarda yaygın olarak yer aldığı gözlemlenmiştir. Türkiye'de bisiklet ulaşımı konusunda spor konusunun önemli yer aldığı görülmüştür. Sonrasında Covid-19 sürecinin bisiklet paylaşım sistemleri üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümün sonunda ise İstanbul'da bisiklet ulaşımına ve bisiklet ulaşımının yaygınlaşması için önemli bir kriter olan İSBİKE bisiklet paylaşım sistemlerine yönelik yerel yönetimlerin yaptığı çalışmalar incelenmiştir.
Dördüncü bölümde ise İstanbul ilinde bisiklet paylaşım sistemlerinin en yaygın olduğu ilçe olan Zeytinburnu ilçesinde BPS incelenmiştir. Zeytinburnu ilçesinde paylaşımlı bisiklet kullanımına ilişkin 3 farklı veri türü kullanılmıştır. Bunlar İstanbul Büyükşehir Belediyesi İspark A.Ş.' den alınan veriler, internet üzerinden alınan veriler ve saha çalışması sonucunda oluşturulan verilerdir. Saha çalışmasında oluşturulan veriler ise gözlem ve yarı yapılandırılmış mülakat yoluyla oluşturulmuştur. Saha çalışması kapsamında 13 paylaşımlı bisiklet kullanıcısıyla yarı yapılandırılmış mülakat yapılmıştır. Ayrıca bir İsbike dağıtım personeli ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesinde çalışan güvenlik personeli ile görüşme yapılmıştır. Elde edilen veriler çalışmanın ikinci bölümünde oluşturulan parametreler kapsamında değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda Zeytinburnu ilçesinde bisiklet paylaşım sistemlerine yönelik sorunlar ve avantajlar belirlenmiştir. Daha sonra ilçede bulunan bisiklet paylaşım sisteminin geliştirilmesi için politikalar önerilmiştir. Son olarak beşinci bölümde ise çalışmadan çıkarılan bulgular doğrultusunda genel sonuç ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Elde edilen bulgular ve çıkarılan sonuçlara bakıldığında yapılan literatür araştırmasında belirlenen sorunlar avantajlar ve parametrelere benzer sonuçlar ortaya çıktığı gözlemlenmiştir.
Bu çalışmanın bisiklet paylaşım sistemlerine yönelik çalışmaların ülkemizde kısıtlı sayıda olması sebebiyle örnek bir çalışma olması hedeflenmiştir. Ayrıca merkezi ve yerel yönetimlere, plancılara, bisiklet ulaşımı üzerine çalışan özel şirketlere ve ilerde bu konu üzerine çalışacak araştırmacılara yol göstermesi amaçlanmıştır.

Abstract:
In recent years, it has been seen that many studies have been carried out on sustainability around the world. These researches aim to provide economic, social and environmental sustainability. When the studies were examined, it was seen that the issue of sustainable transportation came to the fore. Thus, the vast majority of researchers indicate that individuals should reduce their individual vehicle use in order to ensure sustainable transportation. They suggested public transportation, pedestrian or bicycle transportation as an alternative means of transportation. Therefore, it was stated that traffic density and excessive air pollution would be reduced by the researchers. In this way, they aimed to leave a sustainable environment to future generations. 
When we look at the studies conducted around the world on bicycle transportation, bicycle sharing systems emerge as an important factor that increases the use of bicycles. Looking at the historical development of bike sharing systems, these systems were initially a free service to individuals. Later, this system turned into a system used for a certain fee due to vandalism and theft problems. Thus, bike sharing systems have become a system that allows people to rent bikes like today. However, this development could not prevent problems such as vandalism and theft due to the anonymity of users. For this reason, applications such as locking system and smart card usage have been made for users. Today, studies to solve the problems encountered in bicycle sharing systems are still continuing.
In this study will be conducted on bicycle sharing systems (BPS) which provides the spread of bicycle transportation, which is the one of the alternative transportation types. In this study, the bicycle sharing system in Zeytinburnu district of Istanbul will be examined as a case study. As a result of the investigations, policy recommendations will be produced for the dissemination of BPS in cities. Thus, it is aimed to contribute to the development of BPS in Turkey and to be a guiding study for local governments. 
The study in itself consists of five parts. Following the introduction, in the second part, it is examined the historical development of the bike sharing system. Also, bicycle transportation which is a part of sustainable transportation and the studies on bicycle transportation are examined in the World. Within this scope, the concept of bicycle friendly city in the world has been discussed in this chapter. In this context, 14 parameters necessary for a city to be bicycle friendly have been discussed within the scope of this thesis. Afterwards, successful studies around the world on bike sharing systems, which is one of the bike-friendly city parameters, were examined in this chapter. While examining these bike sharing systems, the development of these systems has been examined from the past to the present. In addition, both the problems which observed in bicycle sharing systems and the suggestions developed for the solution of these problems are analyzed in this chapter. Within the scope of the literature research on the development of bicycle sharing systems were examined the advantages and disadvantages of the systems. Finally, academic studies conducted around the world were analyzed in these study. 15 articles were determined from general studies on bicycle sharing systems. It was paid attention that the articles selected for the study become prominent in terms of BPS.
The fact that the selected studies are a general study on bicycle sharing systems is important in terms of determining the parameters that affect the use of bicycle sharing systems. The important criteria for the development of bicycle sharing systems were analyzed by examining the 15 academic studies determined. In this direction, 11 parameters that ensure the widespread use of bike sharing systems have been determined in this concept. Thus, these parameters are bicycle infrastructure, quality and comfort, topography and weather, public transportation integration and transportation habits, reducing traffic density, journey time and distance, bicycle sharing system and journey cost, economic income level, environmental awareness, improving public health, bicycle theft and vandalism. In addition to this criteria, the gender factor has been determined as an important parameter for the dissemination of bicycle sharing systems within the scope of studies carried out in the world.
In the third part of the study, a literature search was conducted on the studies on bicycle transportation and bicycle sharing systems in Turkey.In this context, a study similar to the one in the world was carried out. First of all, the studies on bicycle sharing systems in our country were examined. As a result of the examinations, 5 academic articles were selected due to the limited number of studies on bicycle transportation. It was paid attention that the selected articles consisted of a general study on bicycle transportation. Selected academic studies were evaluated by considering 11 parameters extracted from previous studies in the world. As a result of the examination of academic studies, it was observed that the sport parameter, unlike the previously determined parameters, was important part in the studies. It has been observed that the view of bicycle transportation as a sport is dominant in Turkey. 
Afterwards, the effect of the Covid-19 process was evaluated on bike sharing systems. Looking at the effect of Covid 19 on shared bicycle use, it has been observed that the pandemic has changed people's transportation habits. People have started to prefer public transport less in order to comply with distance and hygiene conditions. They have started to prefer the use of bicycles for transportation, as it allows both outdoor use and individual use. At the end of the third chapter, the studies of local governments for bicycle transportation in Istanbul and İSBİKE bike sharing systems, which is an important criterion for the spread of bicycle transportation, are evaluated in this scope of study. 
In the fourth chapter, BPS was examined in Zeytinburnu/İstanbul district, where bicycle sharing systems are most common in Istanbul.Three different types of data were used regarding the use of shared bicycles in Zeytinburnu/İstanbul district. These data consist of data obtained from Istanbul Metropolitan Municipality Ispark A.Ş., on the internet and as a result of fieldwork. Within the scope of the field study, it was aimed to carry out observation and survey studies. The annual use of shared bicycles in Zeytinliburnu/İstanbul district, which was obtained from the Istanbul Metropolitan Municipality ISPARK General Directorate, was taken into consideration for the survey. With the data obtained, four stations in the district where bicycle sharing systems (BPS) are used the least and the most were determined. In the study, it was foreseen to complete the questionnaire with 195 users. Therefore, the survey was started from Zeytinburnu/İstanbul station. The method of fieldwork was changed at the end of the 4th day due to bad weather conditions. Because, it was understood that the targeted number of users and surveys could not be reached with this method. Thus, the data obtained in the fieldwork were created through observation and semi-structured interviews. As part of the fieldwork, semi-structured interviews were conducted with 13 shared bike users. In addition, an İsbike distribution personnel and security personnel working within the Istanbul Metropolitan Municipality were interviewed in this thesis. The obtained data were evaluated within the scope of the parameters created in the second part of the study. 
When the examinations were evaluated within the scope of the 12 parameters determined before, it was observed that the bicycle infrastructure was sufficient but should be spread throughout the city. Considering the weather conditions, it was observed that individuals used bicycles more in hot weather than in cold weather. When we look at the integration of bicycle sharing systems in the district with public transportation, it is seen that the stations are close to the public transportation stations. However, since the bicycle is not seen as a means of transportation, it is generally seen for sports and recreation purposes, it is thought that this does not have an increasing effect on bicycle use. When the travel costs of İsbike bike sharing systems are examined; while these sharing systems are seen as low-cost transportation types around the world, it has been observed that the rental cost is high in Istanbul and the disadvantaged groups are ignored. It has been determined that the most important problem in the district is vandalism. This problem has been seen as the most fundamental problem in bicycle sharing systems from the past to the present. Finally, in parallel with the studies examined in the world, it has been determined that men use shared bicycles more than women.
As a result of the evaluation, the problems and advantages of bicycle sharing systems in Zeytinburnu/İstanbul district were determined within this thesis. Then, policies were proposed for the development of the bicycle sharing system in the district. Finally, in the fifth chapter, the general conclusion and evaluation were consitituted in line with the findings obtained from the study. When the findings and results were examined, it was observed that similar results emerged with the problems, advantages and parameters determined in the literature research.
The aim of this study is to be an exemplary study. Because the number of studies on bicycle sharing systems is limited in our country. Also, with this study is aimed to shed light central and local governments, planners, private companies working on bicycle transportation and researchers who will work on this issue in the future.