Devletoğlu Yusuf`un Vikaye Tercümesi (inceleme-metin-dizin)
Devletoğlu Yusuf`s Traslation of Vigaye (linguistic analysis-text-index)
Yazar: BİLAL AKTAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KAZIM KÖKTEKİN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Devletoğlu Yusuf = Devletoğlu Yusuf ; Dil özellikleri = Language features ; Dilbilgisi = Grammar ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Vikaye = Vikaye ; Çeviri = Translation

Özet:
Bu araştırma, H. 828 (M.1428)'de yazılmış olan Vikaye Tercümesi 'yle ilgili bir dil ve gramer incelemesidir. Eski Anadolu Türkçesi diye bilinen yazı dili ile yazılmış böyle bir eseri incelemekle, Türk dili ve edebiyatı tarihine katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Vikaye Tercümesi üzerinde bugüne kadar yapılmış iki önemli çalışmadan söz edilebilir. Bunlardan biri yalnızca tek nüshanın çeviriyazısı (transkripsiyon) ve sözlüğünü hazırlamak şeklinde, diğeri de eserin konulanın tanıtmak, dil ve üslûbuna kısaca değinmek şeklindeki çalışmadır. Eser üzerinde bunlardan başka gramer, karşılaştırmalı metin incelemesi, dizin vb. çalışma yapılmamıştır. Ancak pek çok araştırmacı, bu eserin dil ve edebiyat yönünden önemine işaret etmiştir. İşte biz de bu yüzden, bu eseri incelemeyi uygun bulduk. İncelememiz Giriş kısmı dışında üç ana bölümden oluşmaktadır: Giriş kısmında, Devletoğlu Yûsuf un hayatı, eserinin konusu, vezni, Türkçeye yapılmış daha başka çevirileri ve eser üzerindeki daha önce yapılan çalışmalar ile eserin öteki el yazması nüshalannırun topluca tanıtmayla ilgilidir. Birinci bölüm, Vikaye Tercümesi'nin ayrıntılı metin incelemesini yapan imlâ özellikleri, ses bilgisi, şekil bilgisi ve kelime grupları gibi dil bilgisi konularıyla ilgilidir. Sözü edilen bu konularda örnekler verilmiştir. İkinci bölüm, eserin İstanbul kütüphanelerinde bulanan nüshalarından seçilmiş üçünün oluşturduğu yeni bir metne dayanmaktdır. Yine bu bölümde, esas aldığımız nüsha ile karşılaştırma yaptığımız öteki üç nüsha arasındaki farklılıklar bütün ayrıntılarıyla değerlendirilmiştir. Metin tespitinde ise Türkiye'de en yaygın olarak kullanılan çeviriyazı kullanılmıştır. Üçüncü bölümde bütün kelime çeşitleri anlamları, metinde kullanıldıkları anlam farklılıklarına göre verilmiştir. Dizinde aynı harfle başlayan kelimelerin bitiminden sonra, madde, alt madde ve toplam kelime çeşidine ilişkin sayısal değerler sistematik bir şekilde gösterilmiştir. Dizin dışında fıkıhla ilgili terimler ayrıca Fıkhî Terimler listesi başlığı altında topluca gösterilmiş, ancak beyit numaraları Dizinde verildiği için bu listede ayrıca gösterilmemiştir.

Abstract:
This study is a linguistic analysis of the translated edition of Viqayeh by Devletoglu Yûsuf written in 828 H. (1428 A.D.). By study such as work which has been known as Old Anatolian Turkish, it intends to be a contribute to history of Turkish language and literature. Two previous studies which have been done up to now are worth mentioning. One of them is a transcription based ön only one copy of the book with a special vocabulary and the other is a study aiming at introducing the topics taken up in the work with commentaries on tha characteristics of its language and style. No other study has been done as to linguistic or comperative text analysis or a compilation of index. However, a number of researchers pointed out its significance in matters of linguistic and literary features which encouraged us to make a re-evaluation of the work from these points of view. Our research is composed of three main chapters besides of introduction. The introduction is concerned whith the life of Devletoğlu Yûsuf, the subject matters and meter used in his poetry, together with the introduction of other handwritten versions of his work with reference to other translated editions and the investigations which have been carried out so far. Chapter One deals with a detailed text analysis in respect of gramatical points such as phonology, morphology an syntax accommpanied by several examples taken from the text. Chapter Two is based mainly on e new text made up of three copies of the work available at various libraries in Istanbul. In this chapter, are eliminated all of differencies in detail between the main copy of the work and the other two copies. The textual body of the present study was written with the most common transcription alphabet used in Turkey. Chapter Three consists of indexes of the words with their meanings used in the book. The alphabetical index of the words is followed by statistical data showing the types word used in the text. Beside Index, the terms with related to Fiqh (Islamic jurisprudence) have been demonstrated under heading List ofFiqh Terms in a mass. But numbers of distiches in the text havent been demonstrated under this heading.