Kırsal rekreasyon katılımcılarının sürdürülebilirlik bakış açısından sorumlu davranış analizi
Responsible behavior analysis of rural recreation participants from a sustainability perspective
Yazar: SEDA ERKEKLİ
Danışman: PROF. DR. BİLGEHAN GÜLCAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Rekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı / Rekreasyon Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Ekorekreasyon = Ecorecreation ; Ekoturizm = Ecotourism ; Kırsal turizm = Rural tourism ; Macera turizmi = Adventure tourism ; Sosyal sorumluluk = Social responsibility ; Sürdürülebilir turizm = Sustainable tourism ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Kırsal alanda yapılan rekreasyon etkinlikleri, diğer bir ifadeyle kırsal rekreasyon, çoğunlukla açık alan macera rekreasyonu türlerini kapsamaktadır. Açık alan macera rekreasyonları ise kara rekreasyonları, su rekreasyonları ve hava rekreasyonları olmak üzere yapıldıkları zemine göre üç başlıkta gruplanmaktadır. Kırsal rekreasyon etkinliklerine katılım, kentleşme, kalabalık ortamda yaşam, iş yaşamının temposu gibi nedenlerle gelişme göstermekte, özellikle de 2020 yılında başlayan COVID-19 salgınının etkisiyle bu gelişmenin ivmesi giderek artmaktadır. Genellikle hassas ekosistemleri içeren kırsal alanlardaki farklı rekreasyon etkinliklerinin, doğal ve kültürel varlıkları ve yerel halkın sosyal ve ekonomik yaşamı üzerinde önemli etkileri bulunmaktadır. Bu etki başlıkları aynı zamanda turizm ve rekreasyonda sürdürülebilirlik başlıkları olarak da kabul edilmektedir. Bu başlıklar kapsamında rekreatif etkinliklerin olumsuz etkilerini azaltıp, olumlu etkilerini arttırmada ise, rekreasyon katılımcılarının sorumlu davranışı temel etken olabilmektedir. Rekreasyonda sorumlu davranış bu kapsamda "bireylerin yaşadıkları çevreyi olumsuz etkilerden koruyabilmek adına sergiledikleri davranışlar" şeklinde ifade edilmektedir. Araştırmanın konusu, kırsal rekreasyon etkinliklerine katılan bireylerin katılım öncesi, katılım esnası ve katılım sonrasını kapsayan süreçte, küresel sürdürülebilirlik prensiplerine uyumlu biçimde sorumlu davranışlarıdır. Buna uygun olarak tezin temel amacı ise, kırsal rekreasyon katılımcılarının etkinliklerinin öncesi, esnası ve sonrası süreçte, sürdürülebilirlik bakış açısına uygun olarak, doğal, kültürel ve ekonomik çevreyi ilgilendiren sorumlu davranışlarını analiz etmektir. Söz konusu analizi tezin amacına tam olarak uygun bir ölçeğe literatürde rastlanılmaması nedeniyle, çalışma kapsamında ayrıca bir ölçek geliştirilmesine karar verilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde de geliştirilen ölçeğin ölçme yeteneği (geçerlik ve güvenirlik) pilot biçimindeki ön testler yapılmış ve sonuçta ölçme yeteneği sağlanmış olan ölçek ile de çalışmanın ölçmesi yapılmıştır. Dolayısıyla çalışma hem bir ölçek geliştirmeyi hem de geliştirilmiş bu ölçme aracının kullanılacağı bir ölçüm yapmayı kapsamaktadır. Ölçek geliştirmeye konu olan soru setleri, GSTC (Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi)'nin gezginler için önerileri, rekreasyon türlerine göre uluslararası birliklerin etik kodları, UNWTO (Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü)'un turistler için sürdürülebilirliğe uygun davranış önerileri ve konu ile ilgili olan farklı ölçekler dikkate alınarak oluşturulmuştur. Çalışmada rafting etkinlik türüne katılanların yüksek araştırma davranışına sahip oldukları, suda dalış ve yamaç paraşütü etkinlik türlerine katılanların yüksek doğal kaynak davranışına sahip oldukları belirlenmiştir. Offroad etkinlik türüne katılanların daha yüksek yerel kaynak davranışına sahip oldukları, suda dalış etkinlik türüne katılanların balon, kampçılık ve rafting etkinlik türüne katılanlardan daha yüksek geri bildirim davranışına sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Recreation activities in rural areas, in other words rural recreation, mostly include outdoor adventure recreation types. Outdoor adventure recreations are grouped under three headings as land recreations, water recreations and air recreations. Participation in rural recreation activities is developing due to reasons such as urbanization, life in crowded environments, the pace of business life, and the acceleration of this development is gradually increasing, especially with the impact of the COVID-19 outbreak that started in 2020. Different recreational activities in rural areas, which often include sensitive ecosystems, have significant impacts on natural and cultural assets and the social and economic life of local people. These impact topics are also recognized as sustainability topics in tourism and recreation. Within the scope of these topics, the responsible behavior of recreation participants can be the main factor in reducing the negative effects of recreational activities and increasing their positive effects. In this context, responsible behavior in recreation is defined as "the behaviors that individuals exhibit in order to protect the environment they live in from negative effects". The subject of the research is the responsible behavior of individuals participating in rural recreation activities in accordance with global sustainability principles before, during and after participation. Accordingly, the main purpose of the thesis is to analyze the responsible behavior of rural recreation participants before, during and after their activities, in accordance with the sustainability perspective, concerning the natural, cultural and economic environment. Since there is no scale in the literature that is fully suitable for the purpose of the thesis, it was decided to develop a separate scale within the scope of the study. In the process of scale development, the measurement ability (validity and reliability) of the developed scale was pre-tested in pilot form and the measurement of the study was carried out with the scale whose measurement ability was finally ensured. Therefore, the study involves both developing a scale and making a measurement in which this developed measurement tool will be used. The question sets subject to scale development were created by taking into account the recommendations of GSTC (Global Sustainable Tourism Council) for travelers, ethical codes of international associations according to recreation types, UNWTO (United Nations World Tourism Organization)'s recommendations for sustainable behavior for tourists and different scales related to the subject. In the study, it was determined that participants in rafting activity type had high research behavior, while participants in water diving and paragliding activity types had high natural resource behavior. It was determined that participants in offroad activity type had higher local resource behavior, and participants in water diving activity type had higher feedback behavior than participants in ballooning, camping and rafting activity type.