Yeni annelik rollerinin sosyal medyada inşası
New maternal roles in social media
Yazar: MELİS PINAR GÜLMEZ
Danışman: PROF. DR. NEJDET ATABEK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Annelik = Motherhood ; Feminizm = Feminism ; Sayısal etnografi = Digital ethnography ; Sosyal medya = Social media ; İnstagram = Instagram

Özet:
Araştırmanın ana konusunu, kadın mücadelesinin temel meselelerinden biri olan
anneliğe ilişkin rollerin, pratiklerin ve söylemlerin; gündelik yaşamın bir parçası haline
gelen sosyal medyada nasıl üretildiği oluşturmaktadır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi
üç ana hat üzerinden temellenmiştir. İlkinde feminist teori annelik merkeze alınarak
incelenmiş, anneliğe dair söylemlerde yaşanan değişimler ve perspektifler ele alınmış;
ardından kapitalist kültürün ve teknolojik gelişmelerin, kadınlık ve annelik kimliklerini
nasıl dönüştürdüğünün kısa bir özeti sunulmuş; son olarak ise tarihsel, toplumsal ve
kültürel olarak annelik pratiklerinde nasıl değişimler yaşandığına değinilmiştir.
Araştırma sahası, Instagram'ın fenomen annelik hesapları olan bu çalışmada dijital
etnografi yöntemiyle 20 annelik hesabı, 3 yıl boyunca incelenmiştir. Takipçi sayıları 100
bin ile bir milyon arasında değişen bu popüler hesapların yaptığı anneliğe ilişkin
paylaşımlarda yer alan görünümler, söylemler, pratikler takipçilerin yorumları da dahil
edilerek incelenmiştir. Çalışma sonucunda sosyal medyada mükemmel annelik
imgelerinin yeniden üretildiği, fenomen annelerin takipçileri tarafından idolleştirildikleri,
ideal anne modelinin kadınlar üzerinde yarattığı baskıya karşı sosyal medyada bir
dayanışma ortamı sağlandığı, anneliğin kadınlar üzerinde sonu gelmeyen yetersizlikler
yarattığı, kariyerleri ile ailelerinin arasına sıkışan kadınların vicdanlarıyla savaştıkları,
kadınların ideal annelik söylemlerine karşı birbirleri üzerinde baskı kurdukları, anneliğin
uzmanlaşmasının yeni tüketim alışkanlıkları yarattığı ve babalara ise fenomen annelik
hesaplarında yer verilmediği gözlemlenmiştir.

Abstract:
The main subject of this study is how the roles, practices, and discourses related
to motherhood, which is one of the fundamental issues of women's struggle, are produced
in social media, which is a part of daily life. The conceptual framework of the study is
based on three main lines. Firstly, the feminist theory was examined by focusing on
motherhood and the changes and perspectives in the discourses on motherhood were
discussed. Then, a summary of how capitalist culture and technological advances have
transformed the identities of women and motherhood is presented. Finally, it is stated that
how historical, social, and cultural changes occurred in motherhood practices. In this
study, the research area is Instagram's phenomenal motherhood profiles. 20 motherhood
profiles were examined for 3 years by digital ethnography method. The posts about
motherhood made by these popular profiles, whose number of followers ranged from 100
thousand to one million, were analyzed by including views, discourses, practices and
comments of the followers. In the results of this study, perfect images of motherhood are
reproduced on social media, phenomenal mothers are idolized by their followers, a
medium of solidarity is established on social media against the pressure by the ideal
mother model towards women, motherhood creates endless inadequacies on women,
women participating in business life fighting with their conscience, the pressures of
women on each other towards ideal motherhood discourses, new consumption habits
created by motherhood specialization and fathers are not included in the phenomenal
motherhood profiles.