Hipertansiyon yönetiminde hasta uyumu ve hastaların sağlık anlayışlarına yönelik bir girişimin uyum üzerine etkisi
Patient compliance in hypertension management and the impact of an intervention for patient' health beliefs on medication compliance
Yazar: NUR ŞEYDA ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. OKAY BAŞAK
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Hipertansiyon = Hypertension ; Kan basıncı = Blood pressure ; Prevalans = Prevalence ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Tedavi = Treatment

Özet:
Giriş ve amaç
Çalışmamızın amacı, Aydın ili 18 yaş ve üzeri nüfustaki hipertansiyon sıklığı, farkındalık, tedavi ve kontrolde olma oranları ve uyuma ilişkin tanımlayıcı verilerin saptanması ve uyumu artırmaya yönelik bir girişimin etkisinin belirlenmesidir.
Gereç ve yöntem
Araştırma kesitsel bir alan çalışması ve devamında girişimsel çalışma olarak tasarlanmıştır. TUIK nüfus verileri kullanılarak Aydın ili ve ilçelerindeki 18 yaş ve üstü nüfustan tabakalı, sistemik rastgele örnekleme yapıldı. Örneklem büyüklüğü 1075 olarak belirlendi. Haziran-Temmuz 2013 aylarında, çalışmaya alınacak kişilere bizzat yaşadıkları ortamlarda, yüz yüze görüşme yöntemi ile anket uygulandı ve standardize edilmiş yöntemle kan basınçları ölçüldü. HT tanısı olan kişilerin tedaviye uyumlarını ölçmek için MMAS(Morisky Medication Adherence Scala)  ölçeği kullanıldı ve 7 ve altı puan alanlar tedaviye uyumlu,8 ve üstü alanlar tedaviye uyumsuz olarak kabul edildi. Çalışmanın girişimsel kısmında, daha önce HT tanısı alan ve çalışmamıza katılmayı kabul eden 11 kişiyle küçük grup tartışması gerçekleştirildi. Küçük grup tartışmaları öncesinde, 3 ve 6 ay sonrasında hasta uyumları MMAS ölçeğiyle değerlendirildi ve kan basıncı ölçümleri yapıldı. Veriler SPSS 17.0 istatistik programıyla oluşturulan veri tabanına işlenerek istatistiksel değerlendirme yapıldı.
Bulgular
Katılımcıların yaş ortalaması 45,6±15,5 idi; %51,3'sı (s:551) kadın, %54,6'sı(s:587)   ilkokul mezunu, %81,1'i(s:872)  evli ve  %65,4'ü(s:703) kentsel bölgede yaşıyordu. Katılımcıların  %38,4'ü(s:413) yemeklere başlamadan önce hiç tuz kullanmıyordu. Yüzde 5,3'ü(s:57) düzenli olarak alkol ve %30,6'sı(s:329) sigara kullanırken ve %64,0'ü(s:688) egzersiz yapmamaktaydı. Yüzde 24,6'sı(s:264) daha önce hiç kan basıncını ölçtürmemiş olan katılımcıların %46,5'i(s:500) normal kan basıncı değerlerini tam olarak bilmekteydi.
Bölgemizde HT prevalansı ( KB yüksek çıkanlar+KB normal çıkıp daha önce HT tanısı alanlar) %29,4 (s:316) olarak saptandı. Çalışmaya katılanların %20,6'sı(s:221) daha önce HT tanısı almıştı, %8,8'i(s:95)  ise yeni olarak saptanmıştı. Tüm HT hastalarının %70,1'i(s:221) hipertansiyon hastası olduğunun farkında idi. Farkında olanların %87,3'ü(s:193) (%69,9'u düzenli, %30,1'i ara sıra) ve tüm tanı almışların %61,0'i (s:193) tedavi alıyordu. Yüzde %68,3'ü (s=151)  ilacının ismini bilmiyordu. İlaç ismini belirtenler veya yanında olan hastalar arasında en sık kullanılan ilaç grubu %14(S:31) ile ARB-diüretik kombinasyonu olarak bulundu; hiç ilaç kullanmayanların oranı ise %12,7 (s=28)  idi. Tüm HT hastalarının % 35,4'ünün (s=112) , tedavi alanların %54,9'unun (s=106) kan basınçları kontrol altındaydı. Hastaların MMAS puan ortalaması 5,82±2,91 idi ve daha önce tanı alan hipertansif hastaların %66,5'i(s:147) ilaç tedavisine uyuyordu. İlaçlarını düzensiz kullandığını veya hiç kullanmadığını belirten 86 (s=%38,9) hastanın tedaviye uyumsuzluk nedenleri sorgulandığında ilk sırada hastalığın semptom yaratmaması (%24,9; s=55), ikinci sırada ise ilaç almayı unutma (%23,1;s=51) yer almaktaydı.
Tedaviye uyum ile yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, medeni durum, meslek, gelir düzeyi, sigara içme ve alkol Kullanma alışkanlıkları, egzersiz yapma ve ek hastalığı olma durumu arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı (p>0,05). Kentsel bölgede yaşamak ve hastanın herhangi bir sağlık güvencesinin olması tedaviye uyumu anlamlı ölçüde artırıyordu (sırasıyla χ2=13,357; p<0,001 ve χ2=9,681; p=0,008). Ayrıca yemeklere başlamadan önce hiçbir zaman tuz kullanmayanlarda tedaviye uyum oranı anlamlı ölçüde daha yüksek iken (χ2=13,594; p=0,004)  düzenli tansiyon ölçtürmeyen ve düzenli kontrole gitmeyen hastalarda uyum oranı anlamlı ölçüde daha düşüktü (sırasıyla χ2=13,971; p=0,007 ve χ2=33,838; p<0,001).
Hastaların sağlık anlayışlarını değiştirmeye yönelik yapılan küçük grup görüşmelerinden üç ay sonraki kontrollerde saptanan ilaç uyumu, çalışma öncesine ve altı ay sonrasındaki kontrollere göre istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha yüksekti (χ2=7,364; p=0,007). Bunun yanı sıra katılımcıların grup çalışması öncesindeki, üç ve altı ay sonrası kontrollerindeki SKB ve DKB ortalamaları arasında da istatiksel olarak anlamlı fark bulundu (sırasıyla χ2R=6,465; p=0,039 ve χ2R=6,000; p=0,05).
Sonuç
Çalışmamızda Aydın ili HT prevalansı Türkiye ortalamasına yakın değerde bulunmuştur ve son 20 yılda önemli bir değişiklik olmamıştır. Farkındalık, tedavi alma ve kontrol oranlarında ise önemli artış gözlenmektedir. Buna rağmen tedaviye uyum konusunda halen sıkıntılar yaşanmaktadır.  Hastaların ilaç kullanımı ve yaşam tarzı üzerine görüşlerini paylaşarak sağlık inanışlarını değiştirmeye yönelik yapılan grup toplantıları tedaviye uyumu artırsa da etkisi zamanla azalmaktadır. Bu nedenle sağlık inanışlarını değiştirmeye yönelik kalıcılığı olan girişimlerin tedaviye uyumu artıracağı düşünülmektedir.

Abstract:
Antroduction and aim
Aim of this study; (1) to identify awareness of hypertension and hypertension prevalance and to determine how many patients with hypertansion disease are kept under control and how many of them have been treated; (2) to determine patient compliance to anti-hypertensive treatment and factors which effect to patient compliance: (3) to determine of descriptive data related to compliance: (4) to determine the effect of one attempt to improve compliance.
Materials and methods
In this sectional study; stratified, systemically and randomized sampling of 18 years and older population in Aydin, was done. Sampling size was determined as 1075.  In June- July 2013, survey was performed to participants in their environment with face to face interview method and their blood pressure was measured with standardized method. MMAS scale was used to evaluate patients' compliance to treatment.. Interventional part of the study, small-group discussions were performed with 11 patients who diagnosed  HT previously and agreed to participate in the study. Aim of this small group discussions were to influence each other with talking about patient' health beliefs on HT. After 3 and 6 months from small-group discussions, their blood pressure was measured and evaluated patients' compliance to treatment with MMAS again.
Results
%51,3 of participants were women, %54,6 of them were primary school graduate, %81,1 of them were married, %65,4 of them were living in urban region and their mean age was(±Standard deviation) 45,6±15,5. %38,4 of participants were using no salt before enjoying meal. %5,3 of participants were using alcohol and %30,6 of them were smoking regularly. %64,0 of participants had no exercise.  Blood pressure of %24,6 of participants was never eveluated formerly.
Hypertension prevalance was determined as %29,4 in our region. %70,1 of all hypertension patients were aware of their illness. %87,3 of patients (%69,9 regularly, %30,1 ırregularly) who  were aware of their illness and %61,0 of all hypertension patients were treated. The most commonly used drug group  was ARB-diüretic combination. Blood pressure of %54,9 of patients who used medical drugs and %35,4 of all hypertension was under control.
%66,5 of patients with MMAS scale mean point 5.82±2.91 were using their medical drugs regularly. Major reasons for non-compliance to treatment were imperceptible symptoms of disease(%24,9) and forgetfulness of patient to take medical drugs(%23,1). Significant relation was not founded between patient compliance to treatment  with age, gender, education level, marital status, career, income level, smoking and alcohol using, exercising and having additional disease(p>0,05). Patient compliance to treatment was founded less in patients who live in rural areas, patients who use salt before start eating,  patients who measure their  BP and go to control regularly  than others. .(respectively χ2=13.61 and p<0.001; χ2=13.90 and p=0.003, χ2=13,971 and p=0,007; χ2=33,838 and p<0,001).
Patient' medication adherence was founded more after 3 months from small-group discussions than before small-group discussions and after 6 months. The averages of  SBP and DBP were less than according to before small-group discussions.
Conclusions
In our study, prevelance of HT was founded close in average of Turkey and has been no significant change in the last 20 years. An significantly increase were observed on the awareness, treated and control rates. Nevertheless, there are still difficulties in adherence to treatment. Patient' medication adherence was increased with small-group discussions what aimed changing patient' health beliefs, but the effect of this intervention was decreased with time. Therefore, this kind of interference is expected to improve therapy compliance.