Bir vergi uyumu sorunu olarak vergi etiği ve bileşenleri
Tax ethics and its components as a tax compliance problem
Yazar: İSMAİL KİTAPCI
Danışman: PROF. DR. COŞKUN CAN AKTAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Sosyal sermaye = Social capital ; Vergi ahlakı = Tax ethics ; Vergi uyumlaştırması = Tax harmonisation ; Vergi uyumu = Tax compliance ; Vergi ödeme gücü = Tax paying ability ; Vergiler = Taxes

Özet:
Ödemek ya da ödememek: Son yıllarda vergi uyumu (tax compliance) literatüründeki temel soru değişmiştir. Günümüzde ?insanlar neden vergi kaçırır?? sorusunun yerini ?insanlar neden vergi öder?? sorusu almıştır. Artık verginin ödenmesi konusuna sadece devletin denetim ve cezai yaptırımları gibi caydırıcı yöntemlerle yaklaşmak yerine sosyal psikolojik unsurların da vergi uyumu sorununun çözümünde kullanılması gerçeği ortaya çıkmıştır. Artık günümüzde devlet ve birey arasındaki vergi ilişkisi karşılıklılık teorisine göre gerçekleşen bir psikolojik sözleşmeyi temsil etmektedir. Vergi etiği bu noktada anahtar bir rol oynamaktadır.Vergi etiği disiplini heterojen bir yapıya sahiptir. Vergi etiği analizlerinde vergi yükümlülerinin bireysel çıkar hesaplarıyla, sosyal-psikolojik durumları arasındaki etkileşim ele alınmakta ve vergilerin ortaya çıkardığı ekonomik maliyetlerin yanısıra vergilerin etik (ahlaki) maliyetleri de analiz edilmektedir. Vergi yükümlülerinin inanç ve tutumlarının önceden bilinmesi vergi yükümlülerinin davranışlarının da önceden kestirilebilme ve düzeltilebilme imkanını vermektedir. Bu noktada vergi etiği ve bileşenlerinin analizi optimal vergi uyumunun da gerçekleşmesini sağlayacaktır.Bu çalışmada vergi etiği bileşenleri kapsamında vergi etiğinin oluşmasındaki motivasyonel süreç incelenmiş ve bu süreç içerisinde vergi yükümlülerinin vergi ödeme konusunda sürekli olarak rasyonalizasyon ve sosyalizasyon baskısıyla kuşatıldıkları belirlenmiştir. Bu noktada sosyal normlar ve sosyal normların uzantısı olan karşılıklılık ilişkilerinin önemli rol oynadığı saptanmıştır. Bu yüzden yüksek bir vergi etiğinin ortaya çıkabilmesi için bireysel, toplumsal ve kamusal etiğin geliştirilmesi öncelikli bir konu olmaktadır.Anahtar Kelimeler: Vergi Uyumu, Vergi Etiği (Ahlakı), Sosyal Sermaye, Sosyal Norm, Karşılıklılık İlişkileri, Etik (Ahlaki) Maliyet, Kültür, Güven

Abstract:
Pay or not to pay: At the present day, tax compliance literature is used ?Why people pay taxes?? questions instead of ?Why people evade taxes?? questions. It should be used social and psychological elements instead of audit and penalty sanctions purely as deterrence methods for solving the tax compliance problem . At the present day tax relations between government and taxpayers symbolize the psychological contract according to reciprocity theory. At this point tax ethics play a key role.Tax ethics has a heterogeneous structure. In tax ethics analysis, it is handled interaction between taxpayer?s self interest calculations and social and psychological positions and investigated ethical (moral) costs in addition to economic costs resulting from taxes. Knowing that taxpayer?s belief and attitudes enable to us estimate and arrange taxpayer?s behaviours. At this point the analysis of tax ethics and its components ensure the realization of optimal tax compliance.In this study it is researched that motivational process within the context of tax ethics and its components and determined that taxpayers exposed to rationalization and socialization coercion in this process. At this point it is determined that social norms and its extension play a essential role. Therefore enhancement of individual, interpersonal and public ethics is a matter of priority to occur higher tax ethics.Key Words: Tax Compliance, Tax Ethics (Morality), Social Capital, Social Norm, Relations of Reciprocity, Ethical (Moral) Cost, Culture, Trust