Türkiye cumhuriyeti'nde ilk açılan mimarlık büroları ve dönemin mimarlık ortamı
Establishment of the first architectural offices in turkey and architectural environment of the period
Yazar: ALİ DEĞİRMENCİ
Danışman: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Geç Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyetin ilk yıllarını kapsayan bu araştırma dönemin
mimarları, bu mimarlar tarafından kurulan bürolar ve dönemin mimarlık ortamını
araştırmayı hedeflemektedir. Çalışma, geç Osmanlı döneminden başlayarak,
Osmanlı başkentinde faaliyet gösteren yabancı, gayrimüslim, Levanten ve
Müslüman Osmanlı mimarlarının tespit edilmesi ile başlamıştır.
İkinci bölümde, Osmanlı Devleti'nde 19.yy ile birlikte mimarlık örgütünün
kurumsal yapısında gerçekleştirilen değişiklikler incelenmektedir. Hassa Mimarlar
Ocağı'nın kaldırılması ve Ebniye-i Hassa Müdürlüğü'nün kurulması dönemin ilk
kurumsal yapı değişikliği olarak göze çarpar. Bu dönem gayrimüslim kalfalar ve
sefaretler aracılığı ile başkente gelen yabancı ve Levanten isimlerin mimarlık
faaliyetlerine katıldıkları bir dönem olarak öne çıkar. Yüzyılın son çeyreğinde
kurulan Sanayi-i Nefise-i Şahane Mektebi ve Mühendishane mimarlık
faaliyetlerine katılacak yeni isimlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
xxiii
Geç Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyet'in ilk yılları boyunca başkentte etkin olan
mimarları ve bu kişiler tarafından kurulan mimarlık bürolarını tespit etmek için
Annuaire Oriental Yıllıklarında yer alan mimar isimleri, bulundukları ev veya
han/pasaj adresi ve bu adresin kent içerisindeki konumu ile birlikte listelenmiştir.
Buradan elde edilen verilerle, han ve pasajlar bünyesinde faal olan mimarlara ait
bürolar, han ve pasaj adı altında mimarların bürosunun bulunduğu yıl ile birlikte,
hanların kent içerisindeki konumlarının Goad ve Pervitich haritalarında
işaretlenmesi ile birlikte verilmiştir.
Üçüncü bölümde, Cumhuriyet sonrası dönemin mimarlık ortamı ve Güzel Sanatlar
Akademisi Mezunu mimarlar ve bu mimarlar tarafından kurulan mimarlık büroları
incelenmiştir. Güzel Sanatlar Akademisi Mezunu mimarlar arasında mimarlık
tarihi literatüründe çok sayıda yayında kendine yer bulan isimlerin yanında bu
isimlere göre daha az tanınan mimarların biyografileri de oluşturulmuştur. Bu
mimarların mesleki kariyerleri araştırılmış, projeleri, yapılarının dökümü
yapılmış, bulundukları görevler ve yayınları tespit edilmiştir. Bu mimarlar
tarafından kurulan mimarlık büroları Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından sonra
mezun olan mimarlar tarafından kurulan bürolar olması bakımından önemlidir.
Büroların ortaklık yapıları, varsa projeleri ve yapıları belirlenmiş, sicil gazetesi
kayıtlarında yer alan kuruluş ve fesih ilanları doğrultusunda faaliyet dönemleri
belirlenmiştir.

Abstract:
This research, aims to investigate architects which covers the Late Ottoman Period
and the first years of the Republic of Turkey, and offices which established by
these architects and architectural activities of the period.
First chapter covers identification of foreign, non-Muslim, Levantine and Ottoman
architects operating in the Ottoman capital, starting from the late Ottoman period.
Second chapter covers changes in the institutional structure of the architectural
organization in Ottoman Empire in the 19th. century. The abolition of Hassa
Mimarlar Ocağı and the establishment of Ebniye-i Hassa Directorate stand out as
the first institutional change of the period. This period also stands out as a period
in which foreign and Levantine architects, whose came to Istanbul through
embassies, participated in architectural activities. Sanayi-i Nefise-i Şahane and
Mühendishane School (Engineering School) established in the last quarter of the
century, and these schools enabled new architects to participate in architectural
activities.
xxv
In order to identify architects, who were efficent in the capital, during the Late
Ottoman Period and the first years of the Republic of Turkey and architectural
offices established by these people have listed together from Annuaire Oriental
Annuals, with their addresses and the location of these addresses in the city. With
the data obtained here, architects and their offices locations, including their inns
and passages, are given together under the name of inns and passages, with dates,
along with the location of the inns in the city, marked on the Goad and Pervitich
maps.
In the third chapter, architectural activities of the Republican period, graduates of
the Academy of Fine Arts and the architectural offices established by these
architects, are examined. Among the architects who graduated from the Academy
of Fine Arts, biographies of less known architects, have been created, as well as
other architectes whose names mostly appears in architectural literature. The
professional careers of these architects have been investigated, their projects and
buildings have been listed, their professions and publications have been
determined. Partnership infos, projects and buildings of the offices with their
activity periods were determined in line with the establishment and termination
notices in the registry newspaper records.