Orta Anadolu kışlık buğday üretim alanlarında hububat kist nematodu Heterodera filipjevi(Madzihidov, 1981) Steiner&Stelter, 1984 (Nematoda: Heteroderidae)'nin popülasyon yoğunluğu ile hassas ve dayanıklı buğday çeşitlerinde popülasyon değişimi üzerine çalışmalar
Studies on population densities of Heterodera filipjevi (Madzihidov, 1981) Steiner&Stelter, 1984 (Nematoda: Heteroderidae) in winter wheat production areas in the Central Anatolia Plateau and on population development on resistant and susceptible wheat varieties
Yazar: HAYRİYE DİDEM SAĞLAM
Danışman: PROF. DR. SULTAN ÇOBANOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki parazitleri = Plant parasites ; Buğday = Wheat ; Heterodera filipjevi = Heterodera filipjevi

Özet:
Bu çalışma ile Ankara(Haymana, Eskişehir(Merkez ve Hamidiye) ve Konya(Merkez ve Çumra)illerinde buğday yetiştirilen alanlardan toplamda 80 toprak örneği alınmış ve Heterodera filipjevi ile bulaşıklık oranı belirlenmiştir. H.filipjevi'nin kist yoğunluğunun en fazla Ankara (Haymana)'da 9,41yumurta-larva/g toprak yoğunluğunda olduğu tespit edilmişken, onu sırasıyla 1,79 yumurta-larva/g toprak yoğunluğu ile Konya (Çumra), 1,60 yumurta-larva/g toprak yoğunluğu ile Eskişehir (Merkez), 0,27 yumurta-larva/g toprak yoğunluğu ile Eskişehir (Hamidiye) ve 0,13 yumurta-larva/g toprak ile Konya (Merkez)'in izlediği belirlenmiştir.Bu çalışmada Türkiye'den 9, Çin'den 4, Tunus'tan 1 ve Fransa(INRA)'dan 5 adet olmak üzere toplamda 19 nematodpopülasyonu toplanmış ve RFLP, RAPD ve ITS bölgesinin sekanslanması yöntemleri kullanılarak moleküler olarak teşhisleri yapılmıştır. RFLP analizi için dört kesim enzimi ve RAPD analizi için ise 12 farklı RAPD primeri kullanılarak türler arasında polimorfik bantlar belirlenmiştir. Genetik yakınlık bakımından Türkiye'den alınan kistlerin yakın akrabalık ilişkisine sahip olduğu hem genetik benzerlik indeksine hemde UPGMA soyağacına göre belirlenmiştir. Sekans analizi sonucu göstermiştir ki Orta Anadolu'dan toplanan kistlerin hepsi H.filipjevi türüne aittir (%99 sekans benzerliği).Laboratuvar koşullarında hassas ve orta dayanıklı çeşitler üzerinde H.filipjevi'nin penetrsayonu ve gelişimi incelenmiş, hassas çeşit olarak Bezostaya ve Kutluk, orta dayanıklı çeşit olarak Sönmez, Katea, Silverstar ve Milan çeşitleri kullanılmıştır.Deneme tesadüf parselleri deneme desenine göre 7 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Nematodun inokulasyonundan 4,12,24,36,48 ve 60 gün sonra kökler boyanmış ve toprak örnekleri H.filipjevi'nin farklı dönemlerinin belirlenmesi için incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre hassas çeşitlerde nematod penetrasyonunun daha fazla olduğu, gelişimlerini hızlı bir şekilde tamamladıkları ve üreme oranlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur.Diğer taraftan orta dayanıklı çeşitlerde nematod penetrasyonun daha az ve nematod gelişiminin daha yavaş olduğu gözlenmiştir.Doğa koşullarında popülasyon gelişimini belirlemek amacıyla 2008/2009, 2009/2010 ve 2010/2011 yıllarında Ankara(Haymana), Eskişehir (Çifteler ve Merkez) ve Yozgat(Yerköy)'de yürütülmüştür. H.filipjevi ile doğal olarak bulaşık alanlarda 2 hassas ve 2 orta dayanıklı çeşitler denenmiştir. Nematod popülasyonları ve buğdaydaki etkileri üretim sezonu boyunca nematodun düşük ve yüksek olan alanda takip edilmiştir. Deneme sonuçlarına göre hassas çeşitlerde nematod üreme oranı dayanıklı çeşitlere göre daha yüksek bulunmuştur. En yüksek verim kaybı Yozgat (Yerköy)`de Bezostaya çeşidinde yüksek nematod yoğunluğu olan alanda (%70,95) belirlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Heterodera filipjevi, buğday, hassas, orta dayanıklı, RFLP, RAPD, sekans

Abstract:
In this study, totally 80 soil samples were taken from Ankara (Haymana), Eskişehir (Centre and Hamidiye) and Konya (Centre and Çumra) wheat grown areas, and identified Heterodera filipjevi densities. The highest number of H.filipjevi i.e. 9.41 egg-larva/g soil, 1.79 egg-larva/g soil, 1.60 egg-larva/g soil, 0.27 egg-larva/g soil and 0.13 egg-larva/g soil were found in Ankara (Haymana), Konya (Çumra), Eskişehir (Centre),Eskişehir (Hamidiye) and Konya (Centre), respectively.The present study comprised 19 valid Heterodera species collected from Turkey (9), China (4), Tunisia (1) and the French Institute INRA (5). Heterodera sp. were identified by using of RFLP, RAPD and sequencing of the ITS region. Four restriction enzymes and 12 different RAPD-primers produced multiple banding profiles used for identification up to species level.Turkish cysts were determined in a close family relationship by both UPGMA pedigree and genetic similarity index. BLAST search for Sequence alignment showed that the Heterodera sp.,collected from Central Anatolia, is Heterodera filipjevi (99 % sequence similarity).The penetration, monitoring and reproduction of H.filipjevi were studied in moderate resistance cultivars namely Katea, Sönmez, Milan and Silverstar, as well in susceptible cultivars i.e. Bezostaya and Kutluk under invitro condition. Each cultivar was replicated 7 times and placed in a Completely Randomized Design. After 4, 12, 24, 36, 48 and 60th day of inoculation,roots were stained and soil samples were checked for the different stages of H.filipjevi. According to our study results, more nematodes were observed on susceptible cultivars with the fast development of nematodes also reproduction factor was higher. On the other hand, a less amount of nematodes were found on moderate resistance cultivars with the slow development of nematodes.Field experiments were conducted in Ankara(Haymana), Eskişehir(Çifteler and Centre) and Yozgat (Yerköy) in 2008/2009, 2009/2010 and 2010/2011 respectively. Two susceptible and 2 moderate resistance cultivars were tested under naturally infected field conditions. Nematode populations and the ireffects on wheat were observed during the production years under low and high nematode population areas. The results of this study showed that the Reproduction Factors (RF) were found in higher number on susceptible cultivars as compared to the resistant cultivars. The highest yield lost was observed on Bezostaya cultivar under high nematode population(%70,95) in Yozgat(Yerköy).Key Words: Heterodera filipjevi, wheat, susceptible, moderate resistant, RFLP, RAPD, sequence.