Tip 2 diyabeti olan yaşlı bireylerde düşme riskinin diyabet öz yönetimi ve bilişsel düzey ile ilişkisi
Risk of falling in ELDERLY individuals with TYPE 2 diabetes and its relationship with self management of diabetes and cognitive level
Yazar: ŞEYMA BALCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİME SELÇUK TOSUN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu araştırma tip 2 diyabeti olan yaşlı bireylerde düşme riski, diyabet öz yönetimi ve bilişsel düzeyi belirlemek; düşme riski ile diyabet öz yönetimi ve bilişsel düzey arasındaki ilişkiyi değerlendirmek düşme riskini etkileyen faktörleri incelemek amacıyla tanımlayıcı ve ilişkisel türde yapılmıştır.
Araştırmanın örneklemi tip 2 diyabeti olan 211 yaşlı bireyden oluşmaktadır. Araştırma verileri 01 Şubat-31 Mayıs 2022 tarihleri arasında Konya ili Akşehir ilçesinde yer alan bir Aile Sağlığı Merkezinde toplanmıştır. Araştırma verileri Kişisel Bilgi Formu, Diyabet Öz Yönetim Ölçeği, Düşme Riski Değerlendirme Ölçeği, Standardize Mini Mental Test kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler için sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma değerleri, bağımsız gruplarda t testi, tek yönlü varyans analizi, çoklu regresyon analizi kullanılmıştır.
Araştırmaya katılan tip 2 diyabeti olan yaşlı bireylerin yaş ortalaması 70,45±5,75, %50,7'sinin erkek, %77,7'sinin evli, %70,1'inin ilkokul, diyabet tanı süresinin 12,01±8,39 olduğu, %77,7'sinin oral tedavi aldığı, %78,7'sinin ekonomik durumunun orta ve %67,3'ünün eşiyle birlikte yaşadığı saptanmıştır. Yaşlı bireylerin yaş (β=0,774), cinsiyet (β=0,603), ekonomik durum (β=0,461), birlikte yaşadığı kişiler (β=0,882), diyabet tanı süresi (β=0,674), HbA1c değeri (β=0,612), son üç ay içerisinde yaşadığı hipoglisemi sayısı (β=0,463), diyabet dışı kronik hastalık sayısı (β=0,702), diyabet tedavi şekli (β=0,479) ve son bir yıl içinde hipoglisemi için hastaneye yatma (β=0,672), son bir yıl içindeki düşme öyküsünün olması (β=0,557), diyabet öz yönetim toplam (β=0,452), mini mental test toplam puanın (β=0,374) düşme riski üzerinde ileri düzeyde etkili olduğu saptanmıştır (p<0,001). Etkili olan belirleyici faktörlerin düşme riski üzerindeki değişimin %76,3 (Adjusted R2= 0,763)'ünü açıkladığı belirlenmiştir.
Sonuç olarak tip 2 diyabeti olan yaşlı bireylerin düşme riski düşüktür. Diyabet öz yönetimi ve bilişsel düzey, düşme riskinin bir yordayıcısıdır.  Bu sonuçlar doğrultusunda birinci basamak sağlık hizmetlerinde tip 2 diyabeti olan yaşlı bireylerin düşme riski açısından kapsamlı değerlendirilmesi, özellikle düşme riskini etkileyebilecek bireysel ve sağlık özelliklerinin yanı sıra diyabet öz yönetimi ve bilişsel düzeylerinin değerlendirilmesi önerilir.  
      Anahtar Sözcükler: Tip 2 diyabet, düşme riski, bilişsel düzey, diyabet öz yönetimi

Abstract:
This is a descriptive and relational study conducted to determine risk of falling, diabetes self management, cognitive level in elderly individuals with type 2 diabetes; to evaluate the relationship between the risk of falling, diabetes self-management and cognitive level and to investigate the factors affecting risk of falling.
Sample of the study was formed by 211 elderly individuals with type 2 diabetes. The study datas was collected at a Family Health Center at Akşehir district of Konya province between February 01 and May 31, 2022. Study data was collected using Personal Information Form, Diabetes Self Management Scale, Risk of Falling Assessment Scale, and Standardized Mini Mental Test. During assessment of data number, percentage, mean, Standard deviation values for descriptive statistics, t test in independent groups, One-way ANOVA test, multiple regression analysis was used to analyze data.
It was determined that the mean age of elderly individuals with type 2 diabetes was 70.45±5.75, 50.7% were male, 77.7% were married, 70.1% had primary school degrees, their diabetes diagnosis period was 12.01±8.39, 77.7% received oral treatment, 78.7% had medium income level, and 67.3% lived with their spouses. Age (β=0.774), gender (β=0.603), economic status (β=0.461), cohabitants (β=0.882), duration of diabetes diagnosis (β=0.674), HbA1c value (β=0.612), number of hypoglycemia in the last three months (β=0.463), number of chronic diseases other than diabetes (β=0.702), type of diabetes treatment (β=0.479), and hospitalization for hypoglycemia in the last year (β=0.672) and history of falling within the last year (β=0.557),  total score of diabetes self management scale (β=0,452), mini mental test total scores (β=0,374) were found to be highly effective on the risk of falling (p<0.001). It was determined that the effective determinants explained the change in risk of falling by %76,3 (Adjusted R2= 0,763).
	As a result, elderly individuals with type 2 diabetes have a low risk of falling. Self-management of diabetes and cognitive level are predictors of risk of falling. In line with these results, comprehensive assessment of elderly individuals with type 2 diabetes against risk of falling in primary healthcare and especially assessment of individual and health characteristics that might affect risk of falling in addition to their diabetes self-management and cognitive levels are recommended.    
Keywords: Type 2 diabetes, risk of falling, cognitive level, self management of diabetes