Özel gereksinimli öğrencilere yönelik hazırlanan okuma yazma dersi öğretim programının incelenmesi
Investigation of the literacy program for students wiht special needs
Yazar: İLKNUR KESİCİ
Danışman: DOÇ. DR. FAZİLET KARAKUŞ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okuma-yazma = Reading-writing ; Okuma-yazma öğretimi = Reading-writing instruction ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Tipik gelişim gösteren öğrencilerin öğrenim gördüğü okullarda olduğu gibi, özel gereksinimli öğrencilerin okullarında da eğitim-öğretim belli bir plan ve program dâhilinde yürütülmektedir. Bu plan ve programlar, özel gereksinimli bireylerin engel grupları, yaş ve gelişim düzeyleri dikkate alınarak hazırlanan öğretim programlarıdır. Bu araştırmada, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında uygulamaya konulan, orta-ağır gelişimsel geriliği ve otizm spektrum durumu olan öğrencilerin okuma yazma sürecini konu alan Okuma Yazma Dersi Öğretim Programının (OYDÖP), özelliklerinin neler olduğu,  amaca uygun işleyip işlemediği, programı etkileyen ve programdan etkilenen grupların programa yönelik görüşlerinin neler olduğunu incelemek amaçlanmıştır.
Araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden "Yakınsayan Paralel Desen" yaklaşımıyla yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında, Mersin ili merkez ilçelerinde bulunan, ölçüt örnekleme yoluyla seçilen özel eğitim sınıflarında görevli öğretmenler, veliler ve öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmada, Okuma Yazma Dersi Öğretim Programına ilişkin öğretmen görüşlerinin verileri "Öğretmen Görüş Anketi", programın gidişatına ilişkin öğretmen ve veli görüşlerinin verileri yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Ayrıca program ile ilgili öğretmenlerin oluşturdukları dokümanlar incelenmiş ve programın uygulama sürecine ilişkin dersliklerde gözlemler yapılmıştır. "Öğretmen Görüş Anketi"' nin verileri SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Öğretmen ve velilerle yapılan görüşmeler ile öğretmenlerin dokümanlarının analizi içerik analizi, ders gözlemlerinin analizi ise betimsel analiz yolu ile analiz edilmiştir.
Araştırma sonucunda elde edilen, programda ayrıntılı, açık, net ve anlaşılır bir dil kullanıldığı, programın öğretmenlere rehber olduğu, programda yer alan hedeflerin basitten karmaşığa öğretim ilkesine uygun olarak hazırlandığı, programda yer alan Ses Temelli Öğretim Yaklaşımının öğrencilerin çoğunluğu için uygun olduğu ancak, programda yer alan amaçların her öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine, yaş ve gelişim özelliklerine uygun olmadığı, amaçların yeterince işlevsel, uygulanabilir ve esnek olmadığı, sınıfların özel gereksinimli öğrencilerin yaş ve gelişimsel özelliklerine uygun olarak düzenlenmediği, sınıflarda okuma yazma dersine yönelik kaynak kitap, araç-gereç ve materyallerin yeterince bulunmadığı, özel eğitim alanında alan dışı öğretmen istihdamının fazla olduğu dikkat çeken önemli bulgular arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Özel eğitim programları, özel gereksinimli öğrenci, orta-ağır gelişimsel gerilik, otizm spektrum durumu, okuma yazma dersi öğretim programı.

Abstract:
As in schools where individuals with typical development are studying, education is carried out within a certain plan and program also in schools where individuals with special educational needs are studying. In this research, it is aimed that Literacy Curriculum, which was put into practice in the 2018-2019 academic year and which deals with the literacy process of students with moderate and severe intellectual developmental disorder and autism spectrum disorder, is to examine its characteristics, whether it functioning according to its purpose and the effects on the groups who affecting the program and affected by the program.
The research was carried out with the "Convergent Parallel Design" approach, which is one of the mixed method research designs. The study group, selected by criteria sampling, of the research consists of teachers of the special education classes, students and their parents in the central districts of Mersin for the 2018-2019 academic year. In the study, the data of the teachers' opinions regarding the Literacy Curriculum prepared for students with moderate-severe mental disability and autism spectrum disorder were collected by "Teacher Opinion Questionnaire", in addition, the data of the teachers' and parents' views regarding the process of the program were collected through semi-structured interviews. Additionally, the documents created by the teachers related to the program were examined and observations were made in the classrooms related the implementation process of the program. The data of the "Teacher Opinion Questionnaire", which is the teachers' opinions about the program, is analyzed by using the SPSS package program. However, the analysis of the interviews with the teachers and parents and the documents of the teachers were analyzed by the content analysis method and the analysis of the course observations was analyzed by descriptive analysis method.
As a result of the research, it was observed that the program is a guide for teachers with the features of detailed, clear and comprehensive language and the objectives in the program are prepared in accordance with the principle of teaching from simple to complex. Besides, Sound Based Teaching Approach included in the program seems to be appropriate for the majority of the students, however, it is revealed that the purpose of the program is not suitable for the all of the students' readiness level and age and development characteristics. Additionally, it was revealed that the objectives are not functional, practical and flexible and classes are not arranged in accordance with the age and developmental characteristics of students with special needs. Finally, it was noticed that there are insufficient resources, instruments and materials for reading and writing lessons in classrooms, and there is a high number of out-of-field teachers in special education.

Keywords: Special educational program, student with special needs, moderate and severe intellectual developmental disorder, autism spectrum disorder, literacy curriculum.