Ekonomik ve sosyal kurum olarak vakıflar: 16. 19. yüzyıllarda Osmanlı'da para vakıflarının ekonomik ve sosyal etkileri
Foundations as economic and social institutions: Economic and social effects of cash foundations in the Ottoman 16th and 19th centuries
Yazar: HASAN BİLİCİ
Danışman: PROF. DR. HALUK YERGİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Vakıflar yardımlaşma ve dayanışmanın duygusu içinde sosyal bütünleşme ve dengenin sağlanmasına katkı sağlayarak günümüzde devlet eliyle gerçekleştirilen kamu hizmetlerini yerine getirmiş ve bunu asırlar boyunca başarıyla geçekleştiren kurumlardır. Sosyal dengenin sağlanması için zenginden alıp ihtiyacı olana vererek toplumsal barışı sağlayarak ekonomik ve sisyasi istikrarın sağlamsında merkezi yönetimin önemli yardımcı kuruluşlarıdır. Özelikle devletin ulaşamadığı ya da yetmediği ve günümüzde devlet eliyle yapılan dini, kültürel, bayındırlık ve belediye hizmetleri gibi birçok kamu hizmetinin yerine getirilmesinde vakıfların rolü çok fazladır. Gönüllülük esasına dayanarak servetin büyük bir payını özel mülkiyetten çıkarılarak toplumsal mülkiyet grubuna aktarılmıştır. Bu aktarım Osmanlıyı diğer medeniyetlere karşı ileri taşıyarak Osmanlı Devleti vakıf medeniyeti olarak nitelendirmiştir. Vakıfların yaygınlaşarak kurumsallaşması çeşitlenmesiyle para vakıflarını ortaya çıkarmıştır. Para vakıfları sermayesi tamamen nakit paradan oluşan vakıflardır. Ekonomik ve sosyal hizmetlerin yerine getirilmesinde katkı sunmuş, diğer yandan bu hizmetlerin yürütülmesinde finans desteği vermiştir. Para vakıfları ortaya çıkmadan önce tüketiciler ve üreticiler finansman ihtiyacını karşılamak için %50-60 oranlarında faizli krediler almak zorunda kalmışlardır. Para vakıfları alternatif finans kuruluşları olarak hizmet vererek %10-15 oranlarında finans desteği sağlayarak yüksek faiz uygulamaları ve tefeciliğin önüne geçilmiştir. Günümüzde finans kuruluşları ve katılım bankalarının işleyişleri benzer olan para vakıfları Osmanlı Devletinde banka görevini yürütmüştür.
Çalışmamızda, vakıf sistemi ile para vakıfları iktisadi ve sosyal hayata etkileri hakkında bilgi vermek ve para vakıflarının geçmişten günümüze kadar işleyişi ve günümüze uygulanıp uygulanmayacağını değerlendirerek farklılıklar ortaya koymaktır.

Abstract:
Foundations are institutions that have fulfilled the public services provided by the state today by contributing to social integration and balance within the sense of cooperation and solidarity, and have done this successfully for centuries. They are important auxiliary institutions of the central government in ensuring social peace and ensuring economic and political stability by taking from the rich and giving to those in need in order to ensure social balance. Foundations have a great role in the fulfillment of many public services, especially religious, cultural, public works and municipal services, which the state cannot reach or is not sufficient and which are provided by the state today. On a voluntary basis, a large share of the wealth was removed from private ownership and transferred to the social ownership group. This transfer carried the Ottoman Empire forward against other civilizations and characterized the Ottoman Empire as a foundation civilization. As foundations became widespread, institutionalized and diversified, cash foundations emerged. Cash foundations are foundations whose capital consists entirely of cash. It contributed to the fulfillment of economic and social services, and on the other hand, provided financial support in the execution of these services. Before cash foundations emerged, consumers and producers had to take loans with interest rates of 50-60% to meet their financing needs. Cash foundations serve as alternative financial institutions and provide financial support at rates of 10-15%, preventing high interest rates and usury. Cash foundations, whose operations are similar to financial institutions and participation banks today, served as banks in the Ottoman Empire.
In our study, we aim to provide information about the foundation system and the effects of cash foundations on economic and social life, and to reveal differences by evaluating the functioning of cash foundations from past to present and whether they can be applied to the present day.