İmam Gazâlî'nin İhyâü Ulûmi'd-Dîn adlı eserinde riyâ ve ihlâs /
Yazar: NACİ BAL
Danışman: PROF. DR. DİLAVER GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Gazzali = Gazali ; Riya = Riya ; Samimiyet = Sincerity ; Tasavvuf = Mystic ; İhya-u Ulumiddin = İhya-u Ulumiddin ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam âlimleri ayet ve hadislerde geçen kavramları, detaylıca araştırıp, sınırlarını belirlemeye çalışmışlardır ve yapılan bu araştırmalar birikerek insanlığa bilgi mirası olarak yardımcı olmaktadır. Bu kavramlar üzerine devam eden çalışmalar güncelliğini korumaktadır. Tabiri caizse ilmi dönemleri mütekaddimûn ve müteahhirûn olarak ayırmış olan Gazâlî de, İslam dini literatürünün önemli eserlerinden biri olarak sayılabilecek İhyaü ulûmi'd-dîn'de en temel dinî kavramları inceleyerek bilgi mirasımıza katkıda bulunmuştur. Riyâ ve ihlâs kavramlarını detaylı bir şekilde açıklamış, kendisinden sonra gelen nesillerin bilgi hazinelerine bırakmıştır.
Hazırlanmış olan bu tez giriş, iki ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde Gazâlî'nin hayatındaki önemli gelişmelere ve fikir dünyasına oluşumuna ve ona etki eden faktörlere yer verilmiştir. Telif ettiği eserlerin içerikleri hakkında da kısaca bilgiler verilmiştir.
Birinci bölümde Gazâlî'nin riyâ kavramını ele alış yöntemi detaylı bir şekilde işlenmiş, Gazâlî'yi etkileyen İslam âlimleri ve onların riyâ konusunda yaklaşımları incelenmiş, ayet ve hadislerde riyâ kavramının nerelerde ve nasıl geçtiğinin tespiti yapılmıştır. Gazâlî'nin riyâ kavramına bakışında, kendisinden öncekilerden ne derece etkilendiği ve sonrakileri de nasıl etkilediği konusu üzerine durulmuş, benzerlikler ve farklılıkların tespiti yapılmıştır.
İkinci bölümde ihlâs kavramı, Gazâlî'nin bu kavramı ele alış yöntemi, İslam âlimlerinin bakış açılarıyla birlikte karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ayet ve hadislerde ihlâs kavramının geçtiği yerler tespit edilip sahabe ve tabiînden ihlâsa dair örnek davranışlar sunulmuştur.
Sonuç itibariyle, Gazâlî, riyâ ve ihlâs kavramları hakkında kendisine kadar gelen mirası bir adım daha ileri taşıyarak ve geliştirerek bu kavramlara yeni bir bakış açısı kazandırmıştır.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Gazâlî, İhyâü Ulûmi'd-Dîn, Riyâ, İhlâs.

Abstract:
Islamic scholars have researched detail the concepts mentioned in verses and hadiths and tried to determine their limits, and these studies have accumulated and helped humanity as a heritage of knowledge. The ongoing studies on these concepts are still up-to-date. Ghazali, who divided the scholarly periods into mutakaddimûn and muteahhırun, so to speak, contributed to our knowledge heritage by examining the most basic religious concepts in İhyaü ulûmi'd-din, which can be considered as one of the important works of Islamic religious literature. He explained the concepts of riyâ and ihlâs in detail and left them to the knowledge treasures of the generations that came after him.
This thesis prepared is composed of an introduction, two main parts, and a conclusion. In the introduction part of the study, important developments in the life of Ghazali and the formation of the world of ideas and the factors affecting him are included. Brief information is given about the contents of the copyrighted works.
In the first part, how Ghazali's approach to the concept of riyâ is explained in detail, the Islamic scholars affecting al-Ghazali and their approaches to riyâ have been examined, and it has been determined where and how the concept of riyâ is passed in verses and hadiths. In his view of al-Ghazali's concept of riyâ, to what extent he was influenced by his predecessors and how he affected the following ones, the similarities and differences were determined.
In the second chapter, the concept of ihlâs, al-Ghazali's method of handling this concept, is evaluated comparatively with the perspectives of Islamic scholars. The places where the concept of ihlâs is mentioned in the verses and hadiths are determined and exemplary behaviors regarding ihlâs are presented from the Companions and Tabiun.
As a result, al-Ghazali has brought a new perspective to these concepts by taking and developing his legacy about the concepts of riyâ and ihlâs one step further.
Keywords: Sûfîsm, Ghazali, İhyâü Ulûmi'd-Dîn, Riyâ, İhlâs.