Madde kullanımı riski olan hemşirelik öğrencilerinde çözüm odaklı yaklaşımın öz denetim ve madde kullanımı risk düzeyine etkisi
The effect of solution-focused approach on the self-control and substance use risk level of nursing students at the risk of substance use
Yazar: UFUK DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEZER AVCI
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Çalışmanın temel amacı; madde kullanım yaşının en yoğun olduğu yaş ortalamasına denk gelen, madde kullanımı riski yüksek olan üniversite öğrencilerine yönelik hazırlanan çözüm odaklı psikoeğitim programının öğrencilerdeki madde kullanımı risk düzeyine ve öz denetim düzeyine etkisinin incelenmesidir.Bu araştırma tek merkezli ön test – son test ve test tekrar ölçümlü randomize kontrollü tek körlemeli (katılımcı maskeli) deneysel araştırma tasarımında yapılmıştır. Araştırma, Kasım 2023-Haziran 2024 tarihlerinde Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesinde gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören hemşirelik öğrencileri oluşturmaktadır. Hemşirelik bölümünde intörnlük uygulaması olduğundan dolayı 4. sınıf öğrencileri çalışmaya dahil edilmedi. Bu sebeple araştırmaya öncelikle Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü 1.,2.,3. sınıf öğrencilerinin tamamı olan 570 aktif öğrenci dahil edilmesi planlandı. Araştırmayı kabul eden 413 öğrenci üzerinde yapılan tarama tamamlandıktan sonra araştırmanın ikinci aşamasında 40 öğrenci randomize bir şekilde deney ve kontrol gruplarına atandı. Deney ve kontrol grubuna ön test uygulandı. Ardından deney grubuna 6 hafta boyunca süren 40 dakikalık 7 oturumluk bir program uygulandı. Program sonunda son testler alındı ve programdan 6 hafta sonra izlem testleri alımdı. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Madde Kullanım Risk Profil Ölçeği ve Öz Denetim Ölçeği kullanıldı. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, ki kare testi, bağımsız gruplarda t testi, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi kullanıldı. Deney grubunda yer alan öğrencilerin madde kullanım risk profil ölçeği ve alt boyut puan ortalamalarının son test ve izlem test değerlerinin kontrol grubuna göre anlamlı farklılık gösterdiği (p<0,05), öz denetim ölçeği toplam puan ortalamalarının son test ve izlem test değerlerinin kontrol grubuna göre anlamalı farklılık gösterdiği (p<0,05), Deney grubundaki öğrencilerin madde kullanım risk profil ölçeği toplam puan ortalamalarının anlamlı derecede düştüğü ve öz denetim ölçeği toplam puan ortalamalarının ise anlamlı derecede yükseldiği görüldü (p<0,05). Madde kullanım riski olan üniversite öğrencilerine uygulanan çözüm odaklı yaklaşımın madde kullanım risk profil düzeyini düşürürken öz denetim düzeyini arttırdığı belirlendi. Çözüm odaklı yaklaşımın koruyucu sağlık hizmetleri alanında kullanılması gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
The main purpose of the study is to examine the effects of a solution-focused psychoeducation program developed for university students with a high risk of substance use on their substance use risk level and self-control level. The study targets university students who fall within the age range where substance use is most prevalent and who are at high risk for substance use. The aim is to assess how this program influences substance use risk and self-control levels among students. This study was conducted using a single-center pretest-posttest weak experimental design with repeated measures and randomized controlled, single-blind (participant-masked) methodology. The study was conducted at the Faculty of Health Sciences, Firat University, between November 2023 and June 2024. The universe of the study consists of nursing students studying at the Faculty of Health Sciences at Fırat University. Since there is an internship program in the nursing department, fourth-year students were not included in the study. Therefore, the research aims to include a total of 570 active students from the first, second, and third year of the Nursing Department at Fırat University Faculty of Health Sciences. After completing the initial screening with 413 students who agreed to participate in the study, 40 students were randomly assigned to experimental and control groups in the second phase of the research. An initial test was administered to both groups, followed by a 40-minute, 7-session program for the experimental group over a 6-week period. Post-program assessments were conducted, and follow-up tests were administered 6 weeks later. Data collection involved the use of a Personal Information Form, Substance Use Risk Profile Scale, and Self-Control Scale. Statistical analyses included descriptive statistics, percentages, means, chi-square tests, independent t-tests, and analysis of variance for repeated measures. In the experimental group, there was a significant difference in the mean scores of substance use risk profile scale and its sub-dimensions, as well as in the total mean scores of the self-control scale between post-test and follow-up test values compared to the control group (p<0.05). It was observed that the total mean scores of the substance use risk profile scale significantly decreased, while the total mean scores of the self-control scale significantly increased among students in the experimental group (p<0.05). It was found that the solution-focused approach applied to university students at risk of substance use reduced their substance use risk profile level while increasing their self-control level. The use of a solution-focused approach is recommended in preventive health services