Balkanlar ve Anadolu'da Türk milliyetçiliğinin oluşum ve gelişim süreçleri
Turkish nationalism in the Balkans and Anatolia formation and development processes
Yazar: MEHMET ALPASLAN EŞKİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BİÇİCİ
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Çağdaş milliyetçilik anlayışının temel dinamik noktası, genellikle Fransız İhtilali olarak kabul edilse de milliyet ve mensubiyet duygusu tarihi derinlere uzanan evrensel bir kavramdır. Bu duygu, bireyin kendi toplumu veya milletine duyduğu sevgi, gelenek-görenekleri paylaşma, ortak acı ve sevinçleri yaşama, milletine yakınlık ve bağlılık hissetme üzerine inşa edilir. Bireyin mensubu olduğu milleti diğer milletlere tercih etme ve ileriye taşıma arzusuyla şekillenebilir. Türklerde milliyet ve mensubiyet bilincinin köklü bir tarihe sahiptir. Mensubu olunan millete duyulan sevgi, birlikte yaşanan geçmişin paylaşılması, ortak kültür ve değerlerin oluşturduğu bağ, Türk milletinin kimlik oluşturma sürecinde belirleyici olmuştur. Türk milletinin milliyetçilik duygusu, kendi milletini diğer milletlere tercih etme ve bu milleti daha ileriye götürme isteğiyle birleşerek kendine özgü bir karakter kazanmıştır. Bu karakteristik Türklerin tarih boyunca geçmişlerini koruma ve geleceklerini parlak kılma çabalarını içeren güçlü bir milliyetçilik anlayışının varlığını ortaya koymaktadır. Türk Milliyetçiliğinin ekseninde Ziya Gökalp'ın deyimiyle büyük buhranlar meydana gelmiş olup asıl sistematik milliyetçiliği de bu buhranlar oluşturmuştur. Yüzyıllardır Türk egemenliği altında bulunan Balkan coğrafyası, 19. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başlarında Türk egemenliğinden çıkmış bu coğrafyada hâkim olan Türk unsur artık azınlık konumuna düşmüştür. Yunan, Bulgar, Sırp, Makedonların bağımsızlık sonrası bu bölgelerde yaşayan Türklere karşı büyük mezalim gerçekleştirmiş ya da buralarda yaşayan Türkleri sürgün etmişlerdir. Bu sürgünler sonucu Anadolu'ya -Anavatan'a- göç etmek zorunda kalmışlardır. Onlar için Anadolu Anavatan'dır çünkü yine yüzyıllar önce Anadolu'dan Balkanlara iskân edilmiş Türklerin torunlarıdırlar. Yaşanılan geri dönüşler Türk milliyetçiliğinin fitilini ateşlemiştir. Bu döneme kadar kültürel alanda yürütülen Türk Milliyetçiliği bundan sonra siyasi, sosyal ve ekonomik alanda da kendini göstererek siyasi iktidarın İttihat ve Terakki Cemiyeti uhdesinde Türk milliyetçisi bir yapıya kavuşmasını sağlamıştır. Kendisi de bir Balkanlı olan ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'te siyasi zemini son yüzyılda millete dayanan ulus devleti Türk ve Türkçülük ekseninde kurarak Cumhuriyetin temelini atmıştır.
Anahtar Kelimeler: Milliyetçilik, Türkçülük, Balkanlar, Anadolu

Abstract:
While the dynamic core of contemporary nationalism is often attributed to the French Revolution, the sense of nationality and belonging is an inherently deep-rooted and universal concept. This sentiment is built upon the individual's love for their own society or nation, sharing customs and traditions, experiencing common sorrows and joys, and feeling closeness and attachment to their nation. Additionally, nationalism is shaped by the desire to prefer one's own nation over other ethnic groups or nations and to advance this nation further. In the case of the Turkish nation, the consciousness of nationality and belonging has a deeply rooted historical background. This sentiment has been shaped by deep roots extending back centuries. The love for the nation one belongs to, the sharing of a common past, and the bonds created by shared culture and values have been crucial in the formation of the Turkish national identity. The Turkish sense of nationalism has developed a unique character by combining the desire to prefer one's nation over others and to advance it further. This reflects a strong nationalism aimed at preserving the past and ensuring a bright future throughout Turkish history. According to Ziya Gökalp, the great crises on the axis of Turkish nationalism have given rise to systematic nationalism. By the end of the 19th century and the beginning of the 20th century, the Balkans, which had been under Turkish rule for centuries, had emerged from Turkish control, and the Turkish element in this region had become a minority. Following the independence of various Balkan states such as Greece, Bulgaria, Serbia, and Macedonia, these regions' Turkish populations faced severe persecution or were forced into exile. As a result, many Turks were compelled to migrate to Anatolia, which they considered their homeland, as they were descendants of the Turks who had been settled in the Balkans centuries earlier. These returns ignited the spark of Turkish nationalism. Until this period, Turkish nationalism had been pursued culturally; thereafter, it began to manifest in political, social, and economic spheres, culminating in the establishment of a Turkish nationalist structure under the Ittihat ve Terakki (Committee of Union and Progress). Gazi Mustafa Kemal Atatürk, also a Balkan native and the founder of the Turkish Republic, laid the foundation of the Republic by establishing a nation-state based on Turkish and Turkish nationalist principles in the last century.

Keywords: Nationalism, Turkism, Balkans, Anatolia