Bağımsızlık sonrası Özbekistan'ın dış politikasında denge arayışları
Balance seeking in the foreign policy of Uzbekistan in the post-independence period
Yazar: ADEM ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. R. KUTAY KARACA
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Orta Asya Cumhuriyetleri içerisinde Özbekistan, güçlü demografik yapısı, zengin tarihi ve kültürel mirası ile bölgenin istikrarı için olduğu kadar, bölgede rekabet halinde bulunan başat aktörler için de kilit öneme sahiptir. Bağımsızlığının hemen ardından ulus inşa sürecine hız veren Özbekistan, otoriter rejim, insan hakları ihlalleri, birbiriyle iç içe geçmiş etnisite ve sınır sorunları ile radikal dini örgütlerin yol açtığı istikrarsızlıklarla karşı karşıya kalmıştır. Rusya?nın bölgede eski hâkimiyetini sürdürmek istemesi ise Özbekistan?ın müstakil dış politika yürütmesine engel olmuştur. Soğuk savaş sonrası bölgenin yeni aktörü olarak ortaya çıkan ABD ile ilişkiler Özbekistan için büyük bir fırsat olarak görülmüştür. Özbekistan, dış politikası üzerindeki Rus baskısını ABD ile dengelemek istemiştir. 
 ABD?nin 11 Eylül sonrası bölgeye ticari ve politik unsurlarının yanı sıra askeri birlikleriyle de yerleşmesi, Özbekistan?ın ABD ile ilişkilerine güvenlik boyutunu da eklemiş ve ikili ilişkiler stratejik ortaklık seviyesine yükselmiştir.  Ancak ABD ile ilişkiler zamanla rejimi tehdit eden bir unsur haline gelmiş ve Özbekistan yeniden Rusya ve Çin eksenli güvenlik politikasına dönmüştür. Andican Olaylarının ardından fazla süre geçmeden Özbekistan?ın ABD ile ilişkilerini tekrar geliştirmek istemesi, dış politikasındaki denge mücadelesinin alışılmış bir örneği olmuştur. Bu çalışmada Orta Asya?nın hem tarihsel hem de coğrafi olarak merkezinde yer alan Özbekistan?ın, ulus inşa sürecinde yaşadığı sorunlar ve güvenlik algılamaları ışığında bağımsızlık sonrası dönemde ve özellikle 11 Eylül 2001 sonrasında Orta Asya?da oluşan yeni güç dengesi içerisinde dengeli dış politika yürütebilme mücadelesi incelenecektir.

Abstract:
In the Central Asian Republics of Uzbekistan with a strong demographic structure, a rich historical and cultural heritage has a key role for the stability of the region as well as for the principal actors in the region. Immediately after the independence, Uzbekistan has speed up the nation-building process but it has faced the problems of authoritarian regimes, human rights abuses, ethnic and border issues intertwined with the instability caused by radical religious organizations. Because of the fact that Russia intended to continue its previous dominance in the region, Uzbekistan could not maintain independent foreign policy. The relations with the US that became a new player in the region following the Cold War were seen as a big chance for Uzbekistan. Uzbekistan tried to balance the Russian pressure on its foreign policy with USA. 
The fact that USA has settled in the region with commercial and political elements as well as military troops after September 11 has added the security approach to the relations of Uzbekistan with USA and their bilateral relations transformed in to Strategic Partnership. However the relations with the United States and Uzbekistan have become a threat to the regime in time and Uzbekistan returned to Russia and China's security policy axis. The fact that Uzbekistan aimed to improve relations with USA just after the Andijan events can be seen as conventional foreign policy shift of Uzbekistan. This study focusss on the struggle to conduct balanced foreign policy in the power balance emerged after gaining the independence in Central Asia under the light of problems in nation-building process and security approaches of Uzbekistan located in the center of the Central Asia both geographically and historically.