Kırgızistan'da TRT AVAZ izleme motivasyonları: Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı çerçevesinde bir araştırma
The motivation of watching TRT AVAZ Channel in Kyrgyzstan: A researching from the theory of uses and gratifications / The motivation of watching TRT AVAZ Channel in Kyrgyzstan: A researching from the theory of uses and gratification / Кыргызстандагы TRT AVAZ каналыны көрүү мотивациялары: пайдалануу жана канааттануу теориясы боюнча изилдөө / Мотивация просмотра канала TRT AVAZ в Кыргызстане: исследование по теории использования и удовлетворения
Yazar: AIDA MIRZA
Danışman: DOÇ. DR. NİYAZİ AYHAN
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
İnsanlar yaşam boyunca hem çevreden, hem de dünyadan haber almak için hayatlarının bir parçası olan kitle iletişim araçlarına başvurmaktadırlar. Bu kitle iletişim araçlarından  biri de televizyondur. Söz konusu araç, görsel ve işitsel zenginliğiyle izler kitleye bilgi vermede, eğlendirmede, rahatlatma veya sosyal sıkıntılardan kaçışında büyük işlevselliğe sahiptir. Genel olarak, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı çerçevesinde tüm araştırmacıların hemfikir oldukları bu dört temel kategoriyi sıralamak mümkün olmaktadır. Bu yaklaşım zaman içerisinde eleştirilere uğramıştır ve modelin işlevselci, bireysel ve psikolojik olduğu savunulmaya başlamıştır. Televizyonun işlevselliği, izleyicinin aktif olduğu varsayımından hareket ettiği bilinmektedir. Bu konuda, televizyonun izleyici açısından belirli bir motivasyon dahilinde ele alınması, aktif izleyici paradigmasının çıkışına önayak olduğu belirtilmektedir. Bu paradigmayı da iletişim teorileri açısından kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı açıklamaktadır. 
Aktif izleyici kavramını ortaya koyan kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, izleyicilerin ihtiyaçlarını karşılamak adına, sosyal medya kullanımlarından ve televizyon izleme motivasyonlarından bir doyum elde ettiğini ileri sürdüğü bilinmektedir. Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, izler kitleye pasif halinden çok, aktif olabilecekleri iddiasını sunmaktadır. Dolayısıyla, hedef kitle izleyeceği medya kanalını kendi seçme şansına sahiptir. Bu konuda  medya yapımcısı programı hazırlaken, ne amaçla izlendiğinin farkında olmazsa bile, her izleyici aynı yapımı farklı amaçlar neticesinde kullanabilmektedirler. Gereksinimlerin tatmin edilmesi konusunda kitle iletişim araçlarının içeriklerini birey seçebilmektedir. Bu durumda medya değil, birey medyayı seçmektedir. 
Bu araştırma kapsamında kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının kuramsal çerçevesini kullanarak ve uygulayarak Kırgızistan'daki TRT AVAZ izleyicilerinin izleme motivasyonlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada, medya kullanımına yönelik geliştirilen, kullanımlar ve doyumlar ölçeği kullanılmış olup, yüz yüze anket tekniği ile 1000 kişinin TRT AVAZ izleme motivasyonlarını ve izleyicilerin doyumlarını istatistiksel verilerle ortaya koyulması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kullanımlar ve Doyumlar, Televizyon, TRT AVAZ, İzler Kitle, Aktif İzleyici.

Abstract:
Throughout their lives, people resort to mass media, which is a part of their lives, to get news from both the environment and the world. One of these mass media is television. With its visual and auditory richness, the said tool has great functionality in informing, entertaining, relieving or escaping social problems. In general, within the theory of uses and gratifications approach, it is possible to list these four basic categories that all researchers agree on. This approach has been criticized over time and it has been argued that the model is functionalist, individualistic and psychological. The functionality of television is known to act on the assumption that the viewer is active. In this regard, it is stated that considering television within a certain motivation from the viewer's point of view, has led to the emergence of the active audience paradigm. The uses and gratifications approach explains this paradigm in terms of communication theories. 
The uses and gratifications approach, which reveals the concept of active audience, is known to suggest that audiences get satisfaction from their social media use and television watching motivations in order to meet their needs. The uses and gratifications approach offers the audience the claim that they can be active rather than passive. Therefore, the target audience has the opportunity to choose the media channel they will watch. In this regard, while the media producer is preparing the program, even if he is not aware of the purpose for which it is watched, each viewer can use the same production for different purposes. The individual can choose the contents of the mass media in order to satisfy the needs. In this case, the individual chooses the media. 
This research aims to reveal the viewing motivations of TRT AVAZ viewers in Kyrgyzstan by using and applying the theoretical theory of the uses and gratifications approach. In the study, the uses and gratifications scale developed for media use was used, and it is aimed to reveal the motivations of 1000 people to watch TRT AVAZ and the satisfaction of the audience with statistical data with the face-to-face survey technique.

Keywords: Uses and Gratifications, Television, TRT AVAZ, Audience, Active Audience.





Адамдар өмүр бою айлана-чөйрөдөн да, дүйнөдөн да жаңылыктарды алуу
үчүн жашоосунун бир бөлүгү болгон массалык маалымат каражаттарына
кайрылышат. Мындай массалык маалымат каражаттарынын бири телевидение.
Көрүү жана угуу байлыгы менен аталган курал маалымат берүү, көңүл ачуу,
жеңилдетүү же социалдык көйгөйлөрдөн качуу боюнча чоң функцияга ээ.
Жалпысынан, колдонуу жана канааттануу мамилесинин алкагында, бардык
изилдөөчүлөр макул болгон ушул төрт негизги категорияны санап чыгууга болот.
Бул ыкма убакыттын өтүшү менен сынга алынып, моделдин функционалисттик,
индивидуалисттик жана психологиялык мүнөздө экени айтылып келет.
Телевидениенин функционалдуулугу көрүүчүнүн активдүү экендигине таянып ишаракет кылары белгилүү. Ушуга байланыштуу телекөрүүчүнүн көз карашынан
белгилүү бир мотивациянын чегинде кароо активдүү аудитория парадигмасынын
пайда болушуна алып келгени айтылат. Колдонуу жана канааттануу мамилеси бул
парадигманы байланыш теориялары менен түшүндүрөт.
Активдүү аудитория түшүнүгүн ачып берген "Колдонуу жана канааттануу"
ыкмасы аудиториялардын муктаждыктарын канааттандыруу үчүн социалдык
медианы колдонуудан жана сыналгы көрүү мотивацияларынан канааттанууну
сунуштайт. Колдонуу жана канааттануу ыкмасы аудиторияга пассивдүү эмес,
активдүү болушу мүмкүн деген дооматты сунуш кылат. Демек, максаттуу
аудитория алар көрө турган медиа каналды тандоо мүмкүнчүлүгүнө ээ. Буга
байланыштуу медиа-продюсер программаны даярдап жатканда, ал кандай максатта
көрүлүп жатканын билбесе да, ар бир көрүүчү бир эле чыгарманы ар кандай
максатта пайдалана алат. Керектөөлөрдү канааттандыруу үчүн массалык маалымат
каражаттарынын мазмуну жеке адам тарабынан тартылат. Мында инсан ММКны
эмес, медианы тандайт. Бул изилдөө Кыргызстандагы TRT AVAZ көрүүчүлөрүнүн көрүү мотивацияларын колдонуу жана канааттануу ыкмасынын теориялык
негиздерин колдонуу жана колдонуу аркылуу ачууга багытталган. Изилдөөдө
медиа колдонуу үчүн иштелип чыккан колдонуу жана канааттануу шкаласы
колдонулган жана бетме-бет сурамжылоо ыкмасы менен 1000 кишинин TRT
AVAZды көрүү мотивацияларын жана көрүүчүлөрдүн статистикалык
маалыматтарга болгон канааттануусун ачып берүү максатталган.

Ачкыч сөздөр: Колдонуу жана канааттануу, Телекөрсөтүү, TRT AVAZ, Көрүүчүлөр, активдүү аудитория.






На протяжении всей своей жизни люди прибегают к средствам массовой
информации, которые являются частью их жизни, чтобы получать новости как из
окружающей среды, так и из мира. Одним из таких средств массовой информации
является телевидение. Благодаря своему визуальному и слуховому богатству,
указанный инструмент имеет большую функциональность для информирования,
развлечения, облегчения или ухода от социальных проблем. В целом в рамках
теории использования и удовлетворения можно перечислить эти четыре основные
категории, с которыми согласны все исследователи. Эта теория со временем
подвергалась критике, и утверждалось, что эта модель является
функционалистской, индивидуалистической и психологической. Известно, что
функциональность телевидения основана на предположении, что зритель активен.
В связи с этим утверждается, что рассмотрение телевидения в рамках
определенной мотивации с точки зрения зрителя привело к возникновению
парадигмы активной аудитории. Теория использования и удовлетворения
объясняет эту парадигму с точки зрения коммуникативных теорий.
Известно, что теория использования и удовлетворения, которая раскрывает
концепцию активной аудитории, предполагает, что аудитория получает
удовлетворение от использования социальных сетей и мотивации просмотра
телевидения для удовлетворения своих потребностей. Теория использования и
удовлетворения предлагает аудитории утверждение, что они могут быть
активными, а не пассивными. Поэтому целевая аудитория имеет возможность
выбирать медиаканал, который она будет смотреть. В связи с этим, пока
медиапродюсер готовит программу, даже если он не знает, с какой целью она
просматривается, каждый зритель может использовать одну и ту же продукцию для
разных целей. Зритель может выбирать содержание средств массовой информации для удовлетворения своих потребностей. По этому не медиа выбирает зрителя, а
зритель выбирает программу из медии.
Это исследование направлено на выявление мотивов просмотра
телезрителей ТРТ АВАЗ в Кыргызстане с использованием и применением
теоретической основы теории использования и удовлетворения. В исследовании
использовалась шкала использования и удовлетворения, разработанная для
использования в СМИ, и оно направлено на выявление мотивации 1000 человек к
просмотру ТРТ АВАЗ и удовлетворенности аудитории статистическими данными
методом личного опроса.

Ключевые слова: Использование и удовлетворение, Телевидение, ТРТ АВАЗ, Аудитория, Активная аудитория.