P.C.Kendall'ın dürtü sorunu ve DEHB için yapılandırılmış oturumlarının revize formu, DEHB'li çocukların ailelerine yönelik eğitim programı ve bunların kombinasyonu: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
Revised form of cognitive behavioral therapy for impulsive children, training program for families of children with adhd and their combination: Attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: BOURTZOU CHAFOUZ ACHMET
Danışman: PROF. DR. VAHDETTİN GÖRMEZ ; DOÇ. DR. ALPEREN BIKMAZER
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu toplumsal, akademik ve sosyal durumlarla
ilgili olumsuz etkileri olabilen ve yetişkinlikte de devamlılık gösteren bir psikiyatrik tanıdır.
Çalışmamızın örnek grubunu, S.B.İ.M.Ü. Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir
Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri polikliniğinde değerlendirilerek DEHB tanısı almış
olan, en az 2 aydır ilaç tedavisi alan 7-11 yaş arası çocuklar ve ebeveynleri oluşturmaktadır.
Çalışmanın amacı revize etmiş olduğumuz bilişsel davranışçı terapi (BDT), oluşturmuş
olduğumuz ebeveyn eğitim programı (EEP) ve ikisinin kombinasyonunun DEHB belirtileri
üzerindeki etkinliğini incelemek ve sadece ilaç tedavisi alan kontrol grubu ile kıyaslamaktır.
Ek olarak müdahalelerimizin Karşıt Olma Karşı Gelme (KOKGB) ve Davranım Bozukluğu
(DB) belirtileri üzerindeki etkisinin ve çocukların işlevselliği üzerindeki etkilerinin
incelenmesi amaçlanmaktadır.
Araştırmamız tek kör randomize kontrollü bir müdahale çalışmasıdır. 42 anne-çocuk
çifti, medikal tedavi+BDT, medikal tedavi+EPP, medikal tedaviye+BDT+EEP'ndan oluşan
Kombine grup ve kontrol grubu olmak üzere 4 gruba dağıtılmıştır. Sosyo-demografik Veri
Toplama Formu, Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları İçin DSM-IV'e Dayalı
Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (DEYDB DSM-IV Değerlendirme Ölçeği) ve Güçler ve
Güçlükler Anketi (GGA) aileler tarafından müdahale öncesi ve sonrasında doldurulmuştur.
Veriler Kruskal Wallis H testi, Mann Whitney-U testi, Willcoxon işaretli sıralar testi, Ki-
Kare analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. Tüm analizler için anlamlılık seviyesi p<0,05
olarak belirlenmiştir.
xiii
Yapılan değerlendirmelere göre dört grubun vakaları arasında sosyodemografik
verilerde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmadığı görülmüştür. Wilcoxon İşaretli
Sıralar Testine göre müdahale öncesi ve sonrası yapılan değerlendirmelerde M+BDT
grubunun DEYDB DSM-IV Değerlendirme Ölçeğinin Dikkat eksikliği (DE), Hiperaktivite
(HA), Dürtüsellik, KOKGB alt alanlarıdaki puanların istatistiksel olarak anlamlı seviyede
azaldığı ve GGA'nin toplam etkilenme puanlarında da anlamlı seviyede düşüş sağlandığı
gösterildi. M+EEP grubunun DE, HA, Dürtüsellik, KOKGB, DB alt alanlarıdaki puanların
istatistiksel olarak anlamlı seviyede azaldığı ve toplam etkilenme puanlarında da anlamlı
seviyede düşüş sağlandığı bulundu. Kombine grubunun da DE, HA, Dürtüsellik, KOKGB
alt alanlarıdaki puanların istatistiksel olarak anlamlı seviyede azaldığı ve GGA'nin toplam
etkilenme puanlarında da anlamlı seviyede düşüş sağlandığı gösterildi. Kontrol grubunda ise
sadece DE ve KOKGB puanlarında anlamlı azalma olduğu ve GGA'nin toplam etkilenme
puanlarının ise anlamlı seviyede arttığı bulundu.
Çalışmamız medikal tedaviye ek olarak uygulanan BDT'nin, medikal tedaviye ek
olarak uygulanan ebeveyn eğitim programımızın ve bu iki müdahalenin bir arada
verilmesinin DEHB belirtileri, KOKGB belirtileri ve çocukların işlevselliği üzerinde olumlu
etkilerinin olduğunu göstermektedir. Küçük örneklem boyutu sebebi ile istatistiksel
analizlerde bazı sınırlılıklarımız olmuş ve bu nedenle müdahalelerin bazı anlamlı etkileri
maskelenmiş olabilir. Ayrıca revize etmiş olduğumuz BDT kılavuzunun ve düzenlemiş
olduğumuz ebeveyn eğitimi programının, medikal tedavi alan DEHB'li çocuklardaki belirti
ve işlevsellik düzeylerine olan etkisinin araştırıldığı bir randomize kontrollü çalışma
olmasıyla bu alanda yapılmış ilk araştırmadır.
Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, BDT, Ebeveyn
Eğitim Programı, Kombine tedavi

Abstract:
Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a psychiatric diagnosis that can have
negative effects on social, academic, and occupational situations, and can persist into
adulthood. Our study's sample consists of children aged 7-11 who have been diagnosed with
ADHD after evaluation at the Child and Adolescent Psychiatry outpatient clinic of
S.B.İ.M.Ü. Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital and have been receiving
medication for at least 2 months, along with their parents. The aim of the study is to examine
the effectiveness of the cognitive behavioral therapy (CBT) we have revised, the parent
education program (PEP) we have developed, and the combination of the two on ADHD
symptoms, compared with a control group receiving only medication. Additionally, we aim
to investigate the effects of our interventions on Oppositional Defiant Disorder (ODD) and
Conduct Disorder (CD) symptoms, as well as on the functionality of the children.
Our research is a single-blind randomized controlled intervention study. It consists of 42
mother-child pairs divided into 4 groups: Medication plus Cognitive-Behavioral Therapy
(M+CBT), Medication plus Parent Education Program (M+PEP), Combined treatment of
Medication plus CBT and PEP, and a Control group receiving only medication and routine
outpatient clinic follow-up. Socio-demographic Data Collection Form, Turgay Diagnostic
and Statistical Manual of Mental Disorders,4th edition (DSM-IV)-Based Child and
Adolescent Behavior DisordersScreening and Rating Scale (T-DSM-IV-S) and the Strengths
and Difficulties Questionnaire (SDQ) were completed by the families. Data were collected
before the start of the intervention programs and one month after their completion. Data were
evaluated using Kruskal-Wallis H test, Mann-Whitney U test, Wilcoxon signed-rank test,
and chi-square analysis. The significance level for all analyses was set at p<0.05
xv
According to statistical analyses, it was found that there were no statistically significant
differences in the sociodemographic data among the cases of the four groups. According to
the Wilcoxon Signed Ranks Test, assessments conducted before and after the intervention
revealed that in the M+BDT group there was a statistically significant decrease in the scores
of Attention Deficit (AD), Hyperactivity (HA), Impulsivity, and ODD subscales of the TDSM-
IV-S Assessment Scale and a significant decrease was also observed in the total
impairment scores of the Strengths and Difficulties Questionnaire. In the M+EEP group,
there was a statistically significant decrease in the scores of AD, HA, Impulsivity, ODD, and
CD subscales, as well as a significant decrease in the total impairment scores of the Strengths
and Difficulties Questionnaire. The combined group showed a statistically significant
decrease in the scores of AD, HA, Impulsivity, ODD, and the total impairment scores of the
Strengths and Difficulties Questionnaire. In the control group, significant decreases were
observed only in the scores of AD and ODD subscales, while the total impairment scores of
the Strengths and Difficulties Questionnaire showed a significant increase.
Our study demonstrates that our CBT protocol applied in addition to medical treatment, our
parent training program applied in addition to medical treatment, and the combination of
these two interventions have significant positive effects on ADHD symptoms, ODD
symptoms, and the functionality of children. Due to the small sample size, there are some
limitations in statistical analyses, and therefore, some significant effects of interventions may
be masked. Additionally, this is the first randomized controlled study in this field to
investigate the impact of our revised CBT protocol and parent training program on symptoms
and functionality levels in children with ADHD receiving medical treatment.
Keywords: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, CBT, Parent Training Program,
Combined Treatment