Türk hukukunda karşılıksız çek
Bounced cheque in Turkish law
Yazar: CEREN FIRAT
Danışman: PROF. DR. ASUMAN TURANBOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bugünkü ticari hayatımızda çek, nakdi tediye olmaksızın yapılan ödemelerde kullanılanvasıtaların en önemlisi durumundadır. Ayrıca bir ödeme aracı olarak çek, sürat ve güvenözelligiyle büyük isleve sahiptir. Çekin bu niteligini sarsacak konulardan en önemlisi çekinkarsılıksız çıkması nedeniyle ödenmemesi halidir. Çekin ticari hayatta üstlendigi islevleriyerine getirebilmesi, çeke olan kamu güveninin saglanması ve korunması için ?karsılıksızçek?in etkili yatırımlara baglanması gerekmektedir.Türk Hukukunda karsılıksız çeke iliskin temel düzenlemeler, 6762 sayılı Türk TicaretKanunu'nda ve 3167 sayılı ?Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek HamillerininKorunması Hakkında Kanun?da yer almaktadır.TTK'nun 695. maddesi uyarınca karsılıksızlıgın, üzerine çek keside edilen hesapta çekinibrazı anında çek bedelini ödemeye yetecek oranda bir nakit ya da kredinin bulunmamasıhalinde gündeme gelecegi söylenebilir. Çekin hangi biçimde ve saikle olursa olsunmuhatap tarafından ödendigi tüm olasılıklarda hamil açısından karsılıksız çekten sözedilemez. Bir çekin karsılıksız çıkması durumunda hamil, kendisinden önce gelencirantalara, lehtara, kesideciye ve varsa avalistlere karsı müracaat hakkını kullanabilir.Müracaat borçluları hamile karsı müstereken ve müteselsilen sorumludur.Müracaat hakkını kullanan hamil, TTK'nun 722. maddesi uyarınca, çekin ödenmemis olanbedelini, ibraz gününden itibaren %10 faizini, çekin ödenmemesi nedeniyle yaptıgımasrafları (protesto veya buna muadil tespit masrafları) ve çek bedelinin ?3 'nüasmamak üzere komisyon ücretini talep edebilir. Hamil, TTK madde 722'de belirtilen bu2kalemlerin yanı sıra, TTK madde 695 uyarınca çekin karsılıksız kalan kısmının %5'itutarında çek tazminatının ödenmesini isteyebilir. Çek tazminatına ek olarak hamil ayrıca,çekin ödenmemesi nedeniyle ugradıgı ve TTK'nun 722. maddesi uyarınca isteyebilecegitemerrüt faizi ile karsılanamayan zararlarının da tazminini isteyebilir. Ancak hamil, çekbedelinin %5' ini ve ugradıgı zararları sadece kesideciden talep edebilir. Karsılıksız çıkançeke iliskin olarak TTK 722. madde kapsamında ödeme yapan bir müracaat borçlusunundiger müracaat borçlularına basvurusu ise, TTK madde 730/1/13 uyarınca poliçeye iliskinTTK'nun 638. maddesine atıf yapılarak düzenlenmistir.Çek hamili müracaat hakkını kaybederse, kambiyo hukukuna özgü sebepsiz zenginlesmedavasına basvurabilecegi gibi, taraf olmak kaydıyla temel borç iliskisine dayanarak tahsildavası da açabilir. Müracaat hakkının kaybedilmesi durumunda çek açısından gündemegelebilecek bir diger olasılık ise karsılıgın devridir.Türk Hukukunda karsılıksız çeke iliskin cezai yaptırımlar ise, 3167 sayılı ?ÇekleÖdemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun?da yeralmaktadır. 3167 sayılı Çek Kanunu'nda karsılıksız çek keside etme suçu sikayete tabibagımsız bir suç olarak düzenlenmistir. ÇK'nun 16. maddesi uyarınca, karsılıksız çekkeside etme suçu için öngörülen ceza ilk defasında çek bedeli tutarı kadar agır paracezasıdır. Bu ceza seksen milyar liradan fazla olamaz. Suçun tekerrür etmesi halinde, 1yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilir. Ayrıca ÇK. madde 16/3 uyarınca, mahkemeislenen suçun niteligine göre 1 yıl ile 5 yıl arasında belirleyecegi süre için hesapsahiplerinin ve yetkili temsilcilerin çek hesabı açtırmalarının yasaklanmasına karar verir.Tüm bu yaptırımların yanı sıra, ÇK'nun 7. maddesi uyarınca keside ettigi bir çek karsılıksızkalan hesap sahibi muhatap bankanın yapacagı ihtar üzerine kendisine ait bütün çekdefterlerini aldıgı bankalara iade etmekle yükümlü tutulmustur.

Abstract:
In today?s commercial life, cheque is the most important instrument used for the payments without requiringmonetary overdue payments. Additionally, as a payment instrument, cheque it self has a significant functionwith its quickness and confidence characteristics. One of the most important cases that breaks thesecharacteristics of the cheque is its nonpayment because of its bounced condition. In order that the chequemay meet its functions in the commercial life, may provide and protect its confidence ?bounced cheque?should be bound to effective investments.In Turkish Law, basic arrangements pertaining to the bounced cheque are to be found in Turkish CommercialCode numbered 6762 and in the Code numbered 3167 related to ?Arrangement for Payments by cheque andProtection of its Holders?.It may be said that, in compliance with the article numbered 695 of Turkish Commercial Code, the case ofnonpayment of the cheque may come to order in case that the bank account to which the cheque is drawnhas not enough cash money or credit to pay the cheque amount on the presentment date. If the cheque ispaid under whatever conditions and motives, bounced cheque shall not be spoken to the question for theholder of the cheque. In case that a cheque is to be found as an bounced cheque, the holder may use hisright of appeal against former endorsers, favorable party, notifying party and avalists if any. Appeal debtorsare responsible for the holder of the cheque collectively and successively.In compliance with the article numbered 722 of Turkish Commercial Code, the holder using his appeal rightmay demand the nonpayment amount of the cheque, its 10% of interest rate beginning from the presentmentdate, his expenses because of the nonpayment of the cheque (notice of protest or determination expenses)and commission fee not more than 3% of the cheque amount. The holder, in addition to these mentioned inthe article numbered 722 of Turkish Commercial Code, may demand the payment of the chequecompensation out of 5% of the nonpayment amount of the cheque in compliance with the article numbered2695 of Turkish Commercial Code. In compliance with the article numbered 722 of Turkish Commercial Code,besides cheque compensation, the holder may also demand default interest and the compensation of thedamages which cannot be met by the default interest. However, the holder may demand 5%'of the chequeamount and his losses only from the notifying party. Application of one appeal debtor who made his paymentin compliance with the article numbered 722 of Turkish Commercial Code related to the bounced cheque hasbeen arranged in compliance with the article numbered 730/1/13 of Turkish Commercial Code related to thepolicy by referring the article numbered 638 of Turkish Commercial Code.In case that the holder of the cheque loses his appeal right, he may apply to the law suit of unjust enrichmentunique to the law on bills of exchange and he also may open a collecting depending on basic dept relation.In case that he loses his appeal right, another possibility is to transfer the amount of the cheque.In Turkish Law, penal sanctions pertaining to the bounced cheque are to be found in the code numbered3167 related to ?Arrangement for Payments by cheque and Protection of its Holders?. In the Cheque Codenumbered 3167, the crime of drawing a bounced cheque has been arranged as a substantive crimedependent on the points of claim. In compliance with the article numbered 16 of the Cheque Code, theoffence for the first time for drawing a bounced cheque is a heavy fine out of the bounced cheque amount.this offence cannot be more than eighty billion liras. In case that the crime is recurred, a jail sentence isdrawn from 1 year to 5 years. Additionally, in compliance with the article numbered 16/3 of the Cheque Code,the law court shall decide the prohibition of opening the cheque account for the account owners and itsauthorized representatives in respect of the nature of the offence for 1 year to 5 years. In addition to all thesesanctions, in compliance with the article numbered 7 of the Cheque Code, the owner of the account whosecheque is to be found as a bounced cheque shall be bound to give back all cheque books to the respondentbank following its admonition.