Tip 2 diyabetes mellitus hastalarında koku bozukluğunun prevalansı ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
Prevalence of odor disorder in patients with type 2 diabetes mellitus and determination of related factors
Yazar: SITKI BERAT TANFER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ÇETİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Koku duyusu = Smell ; Koku hastalıkları = Olfaction disorders ; Prevalans = Prevalence ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Öz değerlendirme = Metacognition

Özet:
Amaç: Diyabetes Mellitus epidemik oranlara ulaşmış kronik bir hastalık olmanın yanında yol açtığı mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlar nedeniyle önemli bir mortalite ve morbidite nedenidir. Diyabetiknöropati,yüksekmorbiditevemortaliteileseyredenvediyabetikhastaların yaşamkalitesiniazaltanönemlibirkomplikasyondur.Yüksek plazma glukoz seviyelerinin santral ve periferik sinirlere toksik etkili olduğu bilinmektedir. Koku fonksiyon bozukluğunun, glikoz toksisitesi, mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlarında altında yatan oksidatif stresle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca yapılan bazı çalışmalarda koku fonksiyon bozukluğunun diyabetik nöropatinin santral belirtilerinden olabileceği düşünülmektedir. Çalışmamızda Tip 2 Diyabetes Mellitus (DM) hastalarında koku bozukluğunun prevalansı ve ilişkili faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışma olgu-kontrol türünde bir çalışmadır. Çalışmamızın olgu grubu diyabetik hastalardan, kontrol grubu ise diyabet tanısı olmayan hastalardan oluşmaktadır. Çalışma örneklemimiz S.B.Ü.KartalDr.LütfiKırdarŞehirHastanesi'ne bağlı Üst Kaynarca Diyabet Merkezi ve S.B.Ü.KartalDr.LütfiKırdarŞehirHastanesiAileHekimliğine bağlı poliklinikler ve eğitim aile sağlık merkezlerine başvuran 18 yaş üstü ve araştırmaya katılma kriterlerine uyan hastalardan oluşmaktadır. Çalışmamızın olgu grubu 156 tip 2 DM hastasından oluşmakta iken, kontrol grubu ise 161 diyabet tanısı olmayan hastadan oluşmaktadır. Çalışmaya toplam 317 kişi dahil edilmiştir. Tüm katılımcıların yaş, cinsiyet, sosyodemografik özellikleri ve kronik hastalıkları ilgili veri toplama formuna işlenmiştir. Olgu grubunu oluşturan tip 2 DM hastalarının diyabet tedavileri, diyabet süreleri ve diyabete bağlı komplikasyonları detaylı olarak öğrenilmiştir. Tüm hastaların laboratuvar parametreleri hasta dosyalarından incelenmiştir. Ayrıca tüm hastalar, Türkçe geçerlilik ve güvenirlilik çalışmaları yapılmış olan "Koku Alma Fonksiyonu ve Koku ile ilişkili Yaşam Kalitesi Öz-Değerlendirme Anketi (ASOF) ölçeği kullanılarak koku alma kapasitesi ve koku ile ilişkili yaşam kalitesi değerlendirilmiştir.Tüm analizlerde p<0.05 değerleri anlamlı olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya olgu grubundan 156 tip 2 DM hastası ve kontrol grubundan 161 diyabet tanısı olmayan toplam 317 hasta katılmıştır. Çalışmaya katılan317 hastanın 135 (%42)'i erkek, 182 (%58)'sikadınidi. Olgu ve kontrol grubunun genel özellikleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktaydı.                                                
ASOF koku anketinin alt ölçeklerinden olan bildirilen kokuları algılama kapasitesinden aldıkları puanlar kıyaslandığında, olgu grubunda belirli kokuları algılama kapasitesi skoru düşük olanların sayısı 14 (%9) iken, bu oran kontrol grubunda 0'dır (p=0,000). 
Koku ile ilişkili yaşam kalitesi ölçek puanlarına bakıldığında, olgu grubunda koku duyusu ile ilişkili yaşam kalitesi yetersiz katılımcı sayısı 34 (%21.8), bu sayı kontrol grubunda 14 (%8.7) olarak tespit edilmiştir (p=0,002)
Sonuç: Tip 2 DM komplikasyonları ve tedavileri günümüzde hala güncelliğini korumaktadır. Yapılan bazı çalışmalarda koku işlev bozukluğu taramasının, diyabetik nöropati gibi mikrovasküler komplikasyonların tanınmasında erken uyarı belirteci olabileceğinden bahsedilmiştir. Bizim çalışmamızda da olgu ve kontrol gurupları arasında koku fonksiyonu ve koku ile ilişkili yaşam kalitesi ölçeklerinden aldıkları skorlar arasında anlamlı farklılıklar mevcuttu. Diyabet ve koku arasındaki ilişki ancak sınırlı sayıda çalışma ile gösterilmiş olsa da daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç olduğu açıktır.
Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus, Koku bozukluğu, Koku Alma Fonksiyonu ve Koku ile ilişkili Yaşam Kalitesi Öz-Değerlendirme Anketi (ASOF)

Abstract:
Aim: Diabetes Mellitus is a chronic disease that has reached epidemic proportions and is an important cause of mortality and morbidity due to microvascular and macrovascular complications. Diabetic neuropathy is an important complication with high morbidity and mortality and reduces the quality of life of diabetic patients. It is known that high plasma glucose levels are toxic to central and peripheral nerve fibers. It is thought that olfactory dysfunction is associated with oxidative stress underlying glucose toxicity, microvascular and macrovascular complications. In addition, some studies suggest that olfactory dysfunction may be one of the central symptoms of diabetic neuropathy. In our study, it was aimed to investigate the prevalence of olfactory disorder and related factors in Type 2 Diabetes Mellitus (DM) patients.
Methods: It was planned as a case control and prospective study. The case group of our study consisted of diabetic patients, and the control group consisted of patients without a diagnosis of diabetes. Our study sample is S.B.Ü. Kartal Üst Kaynarca Diabetes Center affiliated to Lütfi Kırdar City Hospital Family Medicine and S.B.Ü. Kartal Dr. Lütfi Kırdar City Hospital consists of patients over the age of 18 who apply to polyclinics and training family health centers affiliated to Family Medicine and who meet the criteria for participation in the research. While the case group of our study consisted of 156 type 2 DM patients, the control group consisted of 161 patients without diabetes mellitus. A total of 317 people were included in the study. Age, gender, sociodemographic characteristics and chronic diseases of all participants were recorded in the data collection form. Diabetes treatments, duration of diabetes and complications related to diabetes of type 2 DM patients who constitute the case group were learned in detail. Laboratory parameters of all patients were analyzed from patient files. In addition, the Turkish version of the "Questionnaire for the Assessment of Self-Reported Olfactory Functioning and Olfaction-Related Quality of Life (ASOF)" was administered to all patients, and their olfactory capacity and odor-related quality of life were evaluated. Patient data collection, processing and survey were done by the same researcher. P<0.05 values were considered significant in all analyzes. 
Results:While the case group of our study consisted of 156 type 2 DM patients, the control group consisted of 161 patients without diabetes mellitus. A total of 317 people were included in the study. There was no significant difference between the general characteristics of the case and control groups. While all participants in the case group had at least 1 chronic disease, the number of people with at least 1 chronic disease in the control group was 130 (80.7%). There was no significant difference between the groups in terms of the presence of hypertension (p=0.266). When the scores they got from the reported odor detection capacity, which is one of the sub-scales of the ASOF specific odors scale (SOC), were compared, the number of those with a low score for detecting certain odors in the case group was 14 (9%), while this rate was 0 in the control group (p=0.000). Considering ASOF self reported olfaction-related quality of life scores (ORQ), the number of participants with insufficient quality of life related to the sense of smell was found to be 34 (21.8%) in the case group and 14 (8.7%) in the control group (p=0.002).
	Conclusion: Type 2 DM complications and treatments are still up-to-date today. In some studies, it has been mentioned that olfactory dysfunction screening can be an early warning marker in the recognition of microvascular complications such as diabetic neuropathy. In our study, there were significant differences in the scores of olfactory functions, specific odors scale (SOC) and self reported olfaction-related quality of life scores (ORQ) between the case and control groups. To date, there is no comprehensive study covering the development of diabetes and olfactory dysfunction and examining the associated factors. Although the relationship between diabetes and odor has been demonstrated in a limited number of studies, it is clear that more studies are needed.
Keywords: Diabetes mellitus, Odor disorder, Turkish version of ASOF odor questionnaire