Kent deneyiminde özgürleşme aralıkları olarak 
heterojen mekan
Heterogenous space as liberating intervals within 
urban experience
Yazar: DENİZ ÖNDER
Danışman: PROF. DR. AYŞE ŞENTÜRER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kamusal mekanlar = Public places ; Kapalı alanlar = Closed spaces ; Kentsel mekan = Urban space ; Üçüncü mekanlar = Third places

Özet:
Mimarlık, ister vahşi hayvanlara, ister düşmana, ister 'düşük gelirli gruplara', ister
'başkalarına', ister 'doğaya', ister yağmura karşı tarih boyunca kendini 'ötekinden'
koruyan bir pratik olagelmiş olsa da, bu çalışmada mimarlığın herhangi bir öteki
oluşturmadan varolabilme potansiyellerinin izi sürülür.
Bugün mimarlık kitlesel bir üretim, temsil ve tüketim nesnesi haline gelmiştir.
Günden güne mimarlıkla ilgili sorunlar kitlesel iletişim araçlarında ve toplumsal
bütünlükler içinde daha çok konuşulmakta ve tartışılmaktadır. Kent içinde yeşil
alanlar bir bir spekülasyon alanına dönüşmekte, kentsel mekanın niteliği üzerinden
değil rant üzerinden kararlar alınmaktadır. Hızlı üretim-tüketim sistemi, iyi
planlanmamış hızlı dönüşümlere yol açmaktadır. En güncel ve tarifi belirsiz
konulardan biri olan ekoloji sorunu! dahi ekolojik kent üretimleri biçimine (işlevsiz
ecocity'ler) bürünerek yeni bir tüketim ortamı oluşturmaktadır. Tüketim ve güç
ilişkilerinin şekillendirdiği kent deneyimi kesintisiz homojen bir mekan örgüsüne
dönüşmektedir. Kent hayatı hatta kamusal alan bile 'olay' kavramından uzaklaşmış,
alışkanlıkların ve rutinin mekanı olmuştur. Kentte insan 'tüketici' olmanın ötesine
geçememektedir.
Tanık olunan bu homojenleşmeye karşın mimarlığın nasıl bir pozisyon aldığı/alacağı
ya da almakta olup olmadığı oldukça kritiktir. 'Küreselik etkisinde', kent-kır
ayrımının silikleştiği ve yapılı çevre ile doğal çevrenin bir bütün içinde
değerlendirildiği ortamda, 'öteki' yaratmadan, kendi mekansallığını değişken
kılabilen bir mimarlık mümkün müdür? Mimarlık 'tekil bir nesne'den 'kent, yapı,
peyzaj' olan açık bir 'alan'a dönüşebilir mi? Bu tartışmalar kamusal alan/özel alan
bir diğer deyişle kent mekanı ve barınma mekanlarının bir bütünsellik halinde açılma
potansiyelleri ve heterojen mekan kavramı üzerinden sorgulanacak, kent
deneyiminde özgürleşme aralıklarının izi sürülecektir.
Çalışmanın oluşmasında rol oynayan faktörler son yıllarda Türkiye iç gündeminin
büyük bir kısmını oluşturan kamusal alan, yeşil alan ve şehir hakkı üzerinden
tartışmalara yol açan ''kriz''lerdir. Çalışmanın amacı krizleri kabul edilmiş
karşıtlıklar (kamusal alan/özel alan) ekseninde tartışmak yerine, bu karşıtlıkları aşan
mekansal arayışlara ulaşmak hedeflenmiştir. Böylece kamusal alanın yüzleşmekte
olduğu dönüşüme karşı oluşturulacak direniş kamusal ve özel alanı kapsayacak
üçüncü bir mekanda aranır. Bu kapsayıcı mekanda mimarlık edimlerinin güncel
düşünce sistemleri üzerinden tekrar düşünülmesi amaç edilmiştir.

Abstract:
Throughout history, architecture has always been seen as a practice against wild life,
nature, enemies or low-income groups; briefly 'others'. Anyhow, this study aims to
trace potentials of 'architecture without 'others''.
Architecture has become a mass production and consumption object which has been
critised within mass media and public masses yet still the public spaces and green
areas have been rapidly speculated as urban rant strategies by productionconsumption
chains which gives way to poorly designed and misguided urban areas.
The processes shaped by power and consumption relations forms continous
homogenous urban scapes in which urban experience acting within a routine lack of
'event', in which urban dweller is obliged to be a consumer.
Today, even the ecological crisis turns out to be huge dwelling constructions in terms
of 'eco-cities' which becomes abandoned dysfunctional satellite settlements.
At this point it is so critical that how will architecture act opposed to this
homogenezation processes of urban experience inside urban scape which is rapidly
enclosed as spaced of consumption?
The main intend of the thesis is keeping a position which is not trying to defend
public space, it is trying to put forward a way to achieve a different way of dwelling
without private and public notions, in another way to achieve all kinds of dualities
that architecture has to face.
Within the massive impact of globalisation, boundaries between modern dualities
such as urban/rural, public/private and nature/architecture blurring. Instead of
thinking between dualities blurring boundaries give way to reach the conception of
thirding which can be regarded as 'heterogeneity' of urban entities and space itself.
The heterogeneity could be a way to a defeat quasi-public spaces by not defending
public space against private ones, but proposing an alternative conception of public
and private which means an alternative way to dwell and experience the city with the
help of heterogeneous spaces. One of the main reasons of studying this subject is also
the crisis of public space we witness today which is also linked to the green areas and
city right discussions heavily held by urban dwellers. The solution for solving the
public space crisis should be first establishing a perspective over public/private
duality.
The aim is to find out a way to liberate urban dweller within hetereogenous urban
intervals which are capturing a third way of dwelling.
Is it possible to 'extend' the limits of architecture and find out a way to architecture
without 'others'? Is it possible to capture a way of creating heterogeneous spaces
which welcomes different groups of people and different ways of dwelling. Thus,
the study aims to find out a way of practicing architecture which captures all
alternatives beyond fixed spaces, even beyond architecture itself. A 'field' whose
entities are constantly changing, which can be considered as infrastructure or
programme.
Main theme of the study is the 'Field Theory' which is proposed by Stan Allen,
architectural theoretician. In order to analyse 'Field Theory', two main theoretical
approaches of two philosophers and one geographer are selected to examine the
possibilities of heteregenous field practices. First one is the 'Third Space' of Edward
Soja, second one is 'Holey Space' of Gilles Deleuze and Felix Guattari. These two
theories are examined in order to get main notions of 'field'.
Thereafter, the study comes closer to the practical approaches by surveying
architectural works from the 'field' point of view.
Regarding all the notions gathered from the theoritical and practical approaches the
study attains three conceptions; simultaneity, formation and act, which are
considered to be the guidelines of 'field' practices. These conceptions also surveyed
in three contemporary architectural examples in the last chapter. The aim was to find
the common values of each project and try to enforce the guidelines of 'field'
practices.
In conlusion, in order to overcome the crisis we are witnessing today, the architecture
should extend it's boundaries and lead a way to an architecture which is not othering
but capturing the multiplicities, simultaneities, formation, process, program and act.