İnşaat projelerinde işveren kaynaklı yaşanan üretkenlik kaybı nedenleri ve bir ölçek geliştirme çalışması
Causes of employer induced productivity loss in construction projects and a scale development study
Yazar: HASAN BAKIRCI
Danışman: PROF. DR. AYŞE ZEYNEP SÖZEN
İstanbul Medipol Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / İnşaat Yönetimi ve Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Bu çalışmanın amacı, inşaat projelerinde işveren kaynaklı üretkenlik kaybına neden olan faktörlerin belirlenmesi ve üretkenlik kayıplarıyla sıkça karşılaşılmasına rağmen hak talebi yapılamamasının ardındaki nedenlerin irdelenmesidir. Ayrıca işveren kaynaklı üretkenlik kaybı nedenlerine yönelik güvenirliği ve geçerliği test edilmiş bir ölçek geliştirmektir. Bu amaçla ayrıntılı literatür taraması yapılarak dört bölüm ve 40 ifadeden oluşan bir anket oluşturulmuştur. Anketin üçüncü bölümünde 19 ifadeden oluşan üretkenlik kaybı nedenlerine kapsam geçerliği için Delphi yöntemi uygulanmıştır. Kapsam geçerlik indeksi 0.81 olarak tespit edilmiştir. Hazırlanan anket, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre yapılan projelerde yüklenici tarafında çalışan, keşfedici faktör analizi için 430 ve doğrulayıcı faktör analizi için de 412 mimar ve inşaat mühendisine uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 27.0 ve AMOS 24 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Madde toplam korelasyon katsayısına göre taslak ölçekten madde çıkarılmamıştır. Normal dağılıma uygunluğu tespit edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin değeri 0.915, Bartlett testi X2=4438.743, p=0.000<0.05 ve anti imaj değerleri ise 0.876 ile 0.954 arasında bulunmuştur. Keşfedici faktör analizi sonucunda tek faktörlü bir yapı ve toplam açıklanan varyans oranı %51,121 olarak tespit edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi uyum indeksleri; X2 /sd = 2.364, GFI (.963), CFI (.977), NFI (.961), RMSEA (.059), AGFI (.939), SRMR (.0287), RMR (,034), TLI (,0969), p (.00) şeklinde kabul edilebilir uyum indeksine sahip olarak bulunmuştur. Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucu tek faktörden ve 10 maddeden oluşan ölçek elde edilmiştir. Ölçeğin güvenilirliği için yapılan analizler sonucunda Cronbach's Alpha değeri 0,92 ve kompozit güvenilirlik (CR) 0,91 olarak yüksek güvenirliğe sahip bulunmuştur. Çıkarılan ortalama varyans (AVE) 0,51 olarak tespit edilmiştir. Ayrıca inşaat projelerinde üretkenlik kayıplarıyla sıkça karşılaşılmasına rağmen hak talebi yapılamamasının ardındaki nedenlerin önem sıralarının belirlenmesi amacıyla Göreceli Önem İndeksi (RII) analizi yapılmıştır. Uygulanan RII analizi sonucunda; en önemli ilk 3 hak talebi yapılamama nedeni; kayıt tutmak için gerekli olan nitelikli teknik elemanın olmaması, işveren ile yapılan sözleşmede üretkenlik kaybı ile ilgili maddenin olmaması, işveren ile gelecekteki iş ilişkisinin bozulması olarak sıralanmıştır. Analizler ölçeğin, kamu inşaat projelerinde işveren kaynaklı üretkenlik kaybı nedenlerini ölçmeye dönük geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma sonucunda, taraflar arasında yapılacak sözleşmede üretkenlik kaybı tanımı, üretkenlik kaybına neden olacak hususlar, bildirim süreci, hesaplama yöntemi, uyuşmazlık çözümü gibi maddelerin
gerekliliği, belge ve kayıtların düzenli tutulması ve uygun saklanması, teknik personeller arasında üretkenlik kaybı farkındalığının artırılması gerektiği görülmüş ve bu yönde öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aims to determine the factors that cause employer-induced productivity loss in construction projects and to examine the reasons behind the failure to make claims despite the frequent occurrence of productivity losses. In addition, it also aimed to develop a reliability and validity-tested scale for the causes of employer-induced productivity loss. For this purpose, a detailed literature review and a questionnaire consisting of four sections and 40 statements were developed. In the third part of the questionnaire, the Delphi method was applied for content validity of the reasons for productivity loss consisting of 19 statements. The content validity index was determined as 0.81. 430 architects and civil engineers used the questionnaire for exploratory factor analysis and 412 architects and civil engineers for confirmatory factor analysis, working on the contractor side in the projects carried out according to the Public Procurement Law No. 4734. The data obtained in the study were analyzed using SPSS 27.0 and AMOS 24 software. According to the item-total correlation coefficient, no item was removed from the draft scale. Compliance with normal distribution was determined. Exploratory and confirmatory factor analyses were conducted to determine the scale's construct validity. Kaiser-Meyer-Olkin value was 0.915, Bartlett's test X2=4438.743, p=0.000<0.05 and anti-image values were found between 0.876 and 0.954. As a result of the exploratory factor analysis, a single-factor structure and a total explained variance ratio of 51.121% were determined. Confirmatory factor analysis fit indices; X2 /sd = 2.364, GFI (.963), CFI (.977), NFI (.961), RMSEA (.059), AGFI (.939), SRMR (.0287), RMR (.034), TLI (.0969), p (.00) were found to have acceptable fit indices. Exploratory and confirmatory factor analyses resulted in a scale of a single factor and 10 items. As a result of the analyses conducted for the reliability of the scale, Cronbach's Alpha value was found to be 0.92 and composite reliability (CR) was found to be 0.91. The average variance extracted (AVE) was found to be 0.51. In addition, Relative Importance Index (RII) analysis was conducted to determine the importance of the reasons behind the failure to claim the frequent occurrence of productivity losses. As a result of the RII analysis, the top three most important reasons for failure to make claims were listed as lack of qualified technical staff required for record-keeping, absence of a clause on loss of productivity in the contract with the employer, and deterioration of the future business relationship with the employer. The analyses revealed that the scale is a valid and reliable tool for measuring the causes of employer-induced productivity loss in public construction projects. As a result of the study, it was seen that the definition of productivity loss, issues that will cause productivity loss, notification process, calculation method, dispute resolution in the contract to be made between the parties, regular and proper storage of documents, and records, awareness of productivity loss among technical personnel should be increased and suggestions were presented in this direction.