Ege bölgesi zeytin üretiminde etkinliğin belirlenmesi: Bootstrap VZA yaklaşımı
Determining the efficiency of olive production in Eagean region: Bootstrap DEA approach
Yazar: MEHMET MUHAMMED SARI
Danışman: PROF. DR. MURAT KÜLEKÇİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bootstrap = Bootstrap ; Ege bölgesi = Aegean region ; Etkinlik = Efficiency ; Zeytin = Olive

Özet:
Amaç: Bu tez çalışmasının amacı Ege bölgesinde zeytin yetiştiren işletmecilerin etkinliklerinin ölçülmesi ve bu etkinliğe etki eden belirleyicilerin ortaya konmasıdır.
Yöntem: Tabakalı Örnekleme Yöntemi kullanılarak üç tabakaya ayrılan işletmelerden 154 tanesi ile yüz yüze anket yapılmış ve elde edilen verilerle Bootstrap VZA yöntemi kullanılarak, işletmelerin etkinlik skorları bulunmuştur. İkinci aşamada, Kırpılmış Regresyon yöntemiyle işletmelerin etkinlik skorlarını etkileyen faktörler belirlenmiştir. 
Bulgular: Bootstrap VZA yöntemiyle elde edilen düzeltilmiş etkinlik skorları ortalaması 0,528 olmuştur. Düzeltilmiş VRS teknik etkinlik değerlerine bakıldığında, birinci tabakadaki işletmelerin ortalaması 0,590; ikinci tabakadaki işletmelerin ortalaması 0,471 ve üçüncü tabakadaki işletmelerin ortalaması ise 0,472 olmuştur. Etkin olan işletmelerin etkin olmayanlara göre %31,99 daha az ağaç, %0,37 daha az işgücü, %13,03 daha az azot, %48,09 daha az fosfor, %14,49 daha az potasyum, %29,95 daha az ilaç, %18,81 daha az su kullandığı ve %13,02 daha fazla mazot kullandığı belirlenmiştir. İkinci aşama olan Kırpılmış Regresyon analiz sonuçlarında Muğla ili işletmeleri, tabaka 2 ve tabaka 3, işletnmecinin ortaokul veya lise eğitim seviyesine sahip olması, işletmeci tecrübesi, aile birey sayısı ve ÇKS'ye kayıtlı olma etkinlik skorunu pozitif yönde etkileyen faktörler olarak bulunmuştur. Kooperatif üyeliği ve tarım dışı faaliyette bulunma ise etkinlik skorunu negatif etkileyen faktörler olarak ortaya çıkmıştır. 
Sonuç: Bu sonuçlar, zeytin üreticilerinin VRS teknolojileri altında %47,2 daha az girdi kullanarak aynı üretimi gerçekleştirmelerinin mümkün olduğunu göstermektedir. Zeytin işletmelerinin kullandığı girdileri doğru tahsis etmelerinin etkinliklerini artırabileceği sonucu ortaya koymuştur. Ayrıca çevre kirliliğini azaltmak ve gıda güvenliğini sağlamak için özellikle kimyasal girdilerin ve fosil yakıtların optimum şekilde kullanılmasının gerekli olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Purpose: : The aim of this thesis is to measure the efficiency of olive growing farms in the Aegean region and to reveal the determinants that affect this efficiency.
Method: The efficiency scores of the farms were determined by using the Bootstrap Data Envelopment Analyze (DEA) method with the data obtained by conducting a face-to-face survey with 154 of the farms divided into three groups using the Stratified Sampling Method. In the second stage, the significance impacts of the factors affecting the efficiency scores of the farms were revealed with the Truncated Regression method.
Findings: The average of the bias corrected efficiency scores obtained by the Bootstrap DEA method was 0,528. While the least efficient olive farms had bias corrected efficiency value of 0,119, the most efficient farms had 0,840. Considering the bias corrected VRS technical efficiency values, the average of farms in the first group is 0,590; the average of the farms in the second group was 0,471 and the average of the farms in the third group was 0,472. Additionally, inefficient farms had an average efficiency of 54.69% less than the efficient ones. Efficient farms used 31,99% less trees, 0,37% less labor, 13,03% less nitrogen, 48,09% less phosphorus, 14,49% less potassium, 29,95% less pesticide and 18,81% less and 13,02% more diesel compared to inefficient farms. In addition, experience, number of family members, FRS membership, cooperative membership and non-agricultural activity variables were found to be significant in the Truncated Regression Analysis as well as Muğla province, secondary school, high school, Group 2 and Group 3 dummy variables.
Results: These results indicated that under VRS technologies olive producers can show the same production performance by 47,2% less input. It has been revealed that the correct allocation of the inputs used by olive farms can increase their efficiency. In addition, it has been concluded that optimum use of chemical inputs and fossil fuels are necessary to reduce environmental pollution and ensure food safety.