Erişkin dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu bulunan hastalarda zaman algısı ve zaman reprodüksiyonunun değerlendirilmesi
Assessment of Time Perception and Time Reproduction In Patients with Adult Attention Deficit Hyperactivity Disorder
Yazar: GAMZE TAŞ
Danışman: PROF. DR. ERGUVAN TUĞBA ÖZEL KIZIL
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bellek = Memory ; Dikkat = Attention ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Yetişkinler = Adults ; Zaman = Time ; Zaman algısı = Time perception ; Zaman reprodüksiyonu = Time reproduction ; Çalışma belleği = Working memory

Özet:
Amaç: Dikkat Eksikliği-Hiperaktivite Bozukluğu dikkatsizlik, aşırı
hareketlilik ve dürtüsellik belirtilerinin görüldüğü, çocukluk çağında başlayıp yaşam
boyu sürebilen bir bozukluktur. DEHB hastalarında yapılan araştırmalarda, zaman
algısının sağlıklı kontrollere göre bozuk olduğu gösterilmiştir. Bu verilerden yola
çıkılarak planlanan çalışmada DSM-5 tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı alan erişkin
hastalarda zaman algısının zaman reprodüksiyonu görevi ile değerlendirilmesi ve
sağlıklı kontrol grubuyla kıyaslanması amaçlanmaktadır.
Yöntem: Çalışmaya Ekim 2016-Ekim 2017 tarihleri arasında DSM-5 tanı
ölçütlerine göre DEHB tanısı alan, 18 yaş ve üstü toplam 27 hasta ve hastalarla yaş
ve eğitim düzeyi açısından eşleştirilmiş 26 sağlıklı kontrol çalışmaya dahil edilmiştir.
Klinik görüşmeden sonra zeka düzeylerini tespit etmek amacıyla WAIS-R, DEHB
belirtilerinin şiddetini belirlemek amacıyla Erişkin DEHB Kendi Bildirim Ölçeği,
Wender Utah Derecelendirme Ölçeği ve Aşırı Odaklanma Ölçeği kullanılmıştır.
Depresif belirtilerin değerlendirilmesi amacıyla Beck Depresyon Envanteri
kullanılmıştır. Ölçekleri dolduran katılımcılara araştırmacılar tarafından oluşturulan
ve zaman algısını değerlendirmede kullanılan bir zaman reprodüksiyonu görevi
bilgisayar ortamında uygulanmıştır. Zaman reprodüksiyonu görevinde katılımcılara
farklı zaman aralıklarında (500 msn, 1000 msn, 2000 msn, 4000 msn, 6000 msn,
8000 msn, 12000 msn, 16000 msn) görsel uyaranlar gösterilmiş ve katılımcıların
tepki süreleri kaydedilmiştir. Ayrıca çalışma belleğini değerlendirmek amacıyla
bilgisayar ortamında 2-geri testi uygulanmış olup katılımcıların doğru tepki sayıları
ve tepki süreleri değerlendirmeye alınmıştır.
Bulgular: Bu çalışmada DEHB olan erişkin hasta grubunun zaman
reprodüksiyonu görevinde sağlıklı kontrol grubuna kıyasla daha fazla mutlak sapma
gösterdikleri saptanmıştır. Ayrıca DEHB'nin hiperaktivite/dürtüsellik belirtilerinin
zaman reprodüksiyonu performansı ile ilişkili olduğu ve zaman aralığı arttıkça
66
katılımcılarının hata yapma düzeylerinin de arttığı saptanmıştır. 2-geri testi ile
değerlendirilen çalışma belleği performansları açısından iki grup arasında istatistiksel
olarak anlamlı fark bulunmamıştır. DEHB grubunda çalışma belleği performansları
ile mutlak sapma arasında da anlamlı korelasyon saptanmamıştır.
Sonuç: Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar erişkin DEHB'de zaman
reprodüksiyonu ile değerlendirilen zaman algısında belirgin bozukluk olduğuna, bu
bozukluğun hiperaktivite/dürtüsellik ile ilişkili olduğuna işaret etmektedir. İleride
yapılacak çalışmalarda işlevsel nörogörüntüleme yöntemleri kullanılarak altta yatan
nörobiyolojik bileşenlerin araştırılması önerilir.
Anahtar Kelimeler: Erişkin Dikkat Eksikliği-Hiperaktivite Bozukluğu, zaman
algısı, zaman reprodüksiyonu, dikkat, çalışma belleği

Abstract:
Objective: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a lifelong
disorder which begins in childhood and is characterized by inattention, hyperactivity
and impulsivity. Studies in ADHD patients have shown that time perception is
impaired compared to healthy controls. Based on these data, it is aimed to evaluate
the time perception by using a time reproduction task in adult patients with a
diagnosis of ADHD according to DSM-5 diagnostic criteria and to compare with the
healthy control group.
Method: Between October 2016 and October 2017, a total of 27 patients with
a diagnosis of ADHD according to the DSM-5 diagnostic criteria and 26 healthy
controls whom were matched with the age and educational level of the patients, were
included in the study. After the clinical interview, WAIS-R was used to assess
intelligence levels and the Adult ADHD Self-Report Scale, the Wender Utah Rating
Scale and Hyperfocusing Scale were used to determine the severity of ADHD
symptoms. The Beck Deprresion Envantory was used to assess the depressive
symptoms. After filling the scales in order to evaluate time perception, participants
were applied a time reproduction task in the computer which was created by
researchers. During the time reproduction task, visual stimuli were shown at different
time intervals (500 msec, 1000 msec, 2000 msec, 4000 msec, 6000 msec, 8000 msec,
12000 msec, 16000 msec) and the response times of the participants were recorded In
addition, a computerized version of the 2-back test was applied to evaluate the
working memory performance and number of correct responses and response times
of the participants were recorded.
Results: In this study, adult ADHD patients were found to exhibit more
absolute discrepancy in the time reproduction task compared to the control group. It
was also found that the hyperactivity/impulsivity symptoms of ADHD were related
to the time reproduction performance, and that as the time interval increased, the
discrepancy levels also increased. There was no statistically significant difference
68
between the two groups in terms of 2-back test performances which evaluated
working memory. There was no significant correlation between working memory
performances and the absolute discrepancy scores in the ADHD group, either.
Conclusion: The results of the present study indicate that there is a
significant impairment in time perception which is assessed by a time reproduction
task in adult patients with ADHD and this disorder is associated with
hyperactivity/impulsivity. In future studies, it is recommended to investigate its
underlying neurobiological components using functional neuroimaging methods.
Key Words: Adult Attention Hyperactivity Disorder, time perception, time
reproduction, attention, working memory