Kıyı Ege Neolitik Dönem yerleşimleri ve yerleşme düzeni
Coastal Eagean Neolithic settlements and settlement system
Yazar: KEMAL BAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. A. SEMİH GÜNERİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Ege kıyıları = Aegean offshore ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Yerleşim = Settlement ; Yerleşim yapısı = Settlement structure ; İskan = Settlement

Özet:
Tarih öncesi arkeoloji söz konusu olduğunda yerleşik yaşama geçiş, tarım ve hayvancılığa dayalı yaşam biçiminin ortaya çıkışı ve bu yaşam biçimin başka coğrafyalara aktarımının yolu ve şekli yoğun olarak tartışılan konulardır. Bununla birlikte, Fırat ve Dicle havzalarında baraj projeleri kapsamında yapılan kısa süreli kurtarma kazıları ve Orta Anadolu'da yapılan arkeolojik çalışmalar Neolitik dönemin çeşitli aşamalarına ilişkin olarak kapsamlı veriler ortaya çıkarmıştır. Ancak Anadolu'nun batı kesimi ise konumu nedeniyle eskiçağda Yakındoğu ve Avrupa gibi farklı coğrafyalar arasındaki bilgi, kültür ve mal aktarımını sağlayan bir konuma sahip olmasına rağmen uzun bir süre Neolitik döneme yönelik çalışmaların dışında kalmıştır. 
Öte yandan ilk olarak D. French'in Balıkesir, Akhisar, Manisa çevresi ile Büyük Menderes Havzası'nın orta kesiminde ve J. Mellaart'ın Büyük Menderes Havzası'nın doğu kısmında yaklaşık 50 yıl önce yapmış oldukları yüzey araştırmaları ile başlayan Batı Anadolu çalışmaları son yıllarda yapılan yeni araştırmalarla birlikte, bölgenin tarihöncesi dönemlerde önemli bir yerleşim alanı olduğunu göstermiştir. Son yıllarda yapılan kazılar ile bölgede Neolitik döneme ilişkin olarak önemli bilgiler elde edilmiştir.     
Başlangıç tarihi yeni arkeolojik çalışmalarla revize edilmekle birlikte Neolitik dönem, Kıyı Ege'de yaklaşık olarak MÖ 7. binyılın ilk yarısından MÖ 6. binyılın ilk yarısına kadar devam bir süreci kapsamaktadır. Tezin amacı bu süreci iskân modeli bağlamında ele almak ve değerlendirmeye çalışmaktır. Bu çerçevede yüzeyden toplanan buluntuların yanı sıra özellikle kazılardan elde edilen veriler ışığında Kıyı Ege'deki Neolitik dönemi temsil eden yerleşimlerin bölgenin topografik özelliklere göre dağılımı ve birbirleri ile olan ilişkileri, yerleşimlerin konumu, boyutu, yoğunluğu ve sosyo-ekonomik örgütlenmesine ilişkin olarak bir çıkarımda bulunmayı hedeflemektedir. Aynı zamanda bölgenin Neolitikleşme süreci değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: 
Neolitik, Neolitikleşme, İskan Modeli, Kıyı Ege, Batı Anadolu.

Abstract:
Once prehistorical archeology is a matter of question, transition to settled life, appearance of agriculticure and livestock- based life and transfer of this lifestyle to the other regions becomes a matter of discussion. And, The Euphrates and Tigris dam projects carried out under the short-term recovery of the archaeological excavations and studies in Central Anatolia in relation to the various stages of the Neolithic period have revealed extensive data. However, the western part of Anatolia, because of its location that provided the exchange of information, culture, and goods between different geographical  regions such as between Near East and Europe in ancient times, despite its critical position remained, for a long time outside of the  Neolithic period studies.
On the other hand, Western Anatolia studies, which began with the surface researches of D. French in Balikesir, Akhisar, Manisa surroundings with the Büyük Menderes River Basin in the central part and of J. Mellaart in Büyük Menderes Basin in the eastern part about 50 years ago, with new researches in recent years have shown that this region was a significant residental area in prehistoric times. With the latest excavation made in recent years in the region, important information has been obtained in relation to the Neolithic period.
Eventhough revised with the latest archeological excavations, Neolothic period in Aegean Coast encompasses a process between the first half of the 7th millenium BC and the first half of the 6th century. The aim of the thesis is to try to handle and evaluate this process in context of settlement model. In this context, in addition to collected findings from the surface, especially in the light of data from the excavations,this thesis aims to make an inference in Aegean coast settlements representing the Neolithic period,  in accordance with  the topographical features of the region and their relationship with each other, the settlement of the location, size, density and socio-economic organization. Moreover, Neolithization process of the region has been evaluated.

Keywords: 
Neolithic, Neolithization, Settlement Model, Aegean Coast, Western Anatolia.