İnsan ontolojisi açısından Immanuel Kant'ta kişi (person) kavramı
Immanuel Kant's concept of person in terms of human ontology
Yazar: SÜMEYYE ŞEN
Danışman: PROF. DR. BÜLENT SÖNMEZ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Kant, Immanuel = Kant, Immanuel ; Kişi = Person ; Ontoloji = Ontology ; Özgürlük = Freedom ; İnsan doğası = Human nature

Özet:
18. yüzyıl Aydınlanma çağı filozoflarından biri olan Immanuel Kant, kendi döneminde hakim bilimsel bir anlayış olan doğa mekanizminin felsefedeki tezahürü olarak determinizm yaklaşımına karşı özgürlüğü ve dolayısıyla ahlakı savunmak adına, doğa mekanizminden bağımsız olan bir alanın olanağını ortaya koymuş ve bunun da bu mekanizmden farklı olarak deneye tâbi olmayan bir biçimde a priori ve sadece pratikte onaylanabileceğini savunmuştur. Ama öte yandan da doğadaki mekanizmi veya nedenselliği reddetmemiştir. "Mundus sensibilis" (duyulur dünya) ve "mundus intelligibilis" (düşünülür dünya) olarak ayrımladığı sistemde, doğa mekanizmi duyulur dünyaya aitken, özgürlük ve ahlak düşünülür dünyaya ait olagelmiştir. Kant bu bağlamda kişilik eğilimi ve kişi kavramlarından ilkini -duyulur dünyaya atıfla- insan doğasının kapsamına, ikincisini -düşünülür dünyaya atıfla- ahlakın kapsamına almıştır. Bu çalışmada, söz konusu kavramlar üzerinden, Kant'ın, ahlak felsefesinde hayvanlık-insanlık-kişilik olarak yaptığı ayrım içerisinde ahlaki açıdan en üst konuma sahip olan kişi (person) kavramını, ontolojik ve etik bakımdan insan doğası tartışmaları çerçevesinde analiz etmekte; kişi kavramının fiziki bir ayrımdan ziyade, temelde "iki yön" yerine "iki dünya" ayrımının olduğunu kabul etmek suretiyle geçerlilik kazanan ahlaki bir ayrıma dayandığını ortaya koymayı amaçlamaktayım.

Abstract:
Immanuel Kant, one of the philosophers of the 18th century Enlightenment, revealed the possibility of a field independent of the mechanism of nature in order to defend freedom and thereby morality against the deterministic approach, which is the manifestation of the dominant scientific understanding of his time in philosophy. He argued that unlike this natural mechanism, this independent field can be confirmed a priori and only in practice, and it is not subject to experience. But on the other hand, Kant did not reject the mechanism or causality in nature. In his system that he distinguished as "mundus sensibilis" (sensible world) and "mundus intelligibilis" (intelligible world), freedom and morality belong to the intelligible world, while natural mechanism belongs to the sensible world. In this context, Kant included the first of the concepts of "the predisposition to personality" and person -with reference to the sensible world- within the scope of human nature, and the second -with reference to the intelligible world- within the scope of morality. In this study, through these concepts, I analyze Kant's concept of person, which has the highest moral status within the distinction between animality-humanity-personality in his moral philosophy, within the framework of ontological and ethical discussions on human nature; I aim to demonstrate that the concept of person is based on a moral, rather than a physical distinction, and this demonstration is validated by the recognition of the fact that there is basically a distinction between "two worlds" rather than "two aspects".