Tip 2 diyabetes mellitus tanılı hastalarda öz yönetimin yaşam kalitesine ve metabolik parametreler üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of self-management on quality of life and metabolic parameters in patients with type 2 diabetes mellitus
Yazar: BÜŞRA SAĞUN
Danışman: PROF. DR. KAMİLE MARAKOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus

Özet:
Giriş ve amaç: Diyabetes mellitus, insan sağlığını tehdit eden kronik bir hastalık olması yanında, diyabetin hem bireye hem de ülkelerin sağlık sistemlerine maliyeti oldukça yüksektir. Bu çalışmada tip 2 diyabetes mellitus tanılı hastaların öz yönetiminin yaşam kalitesi ve metabolik parametreler üzerine olan etkisini, diyabet hastalığı hakkındaki genel bilgi düzeylerini, tedavi ve hastalığa bağlı komplikasyonlar hakkındaki bilgi düzeylerini ve hastalığın sosyal yönünü yaş, cinsiyet, medeni hal, eğitim düzeyi, meslek, ekonomik durum gibi değişkenleri göz önüne alarak değerlendirmek ve karşılaştırmak amaçlandı.
Materyal-metod: Bu çalışmanın evrenini Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Aile Hekimliği Diyabet Eğitim Polikliniğine başvuran 265 tip 2 diyabetes mellitus tanılı hasta oluşturmaktadır. Çalışmada hastalardan onam alındıktan sonra yüz yüze görüşme yöntemi ile araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulan sosyodemografik veri anketi, Diyabette Öz Yönetim Skalası (DÖYS), SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği uygulandı. Hastaların son 15 gün içinde yapılmış olan biyokimyasal tetkikleri sistem üzerinden taranarak elde edildi. Tüm veriler SPSS 25.0 istatistik paket programına kaydedildi. Verilerin değerlendirilmesinde Ki-kare testi, Mann Whitney U testi, Independent samples t testi, Kruskal Wallis testi, ANOVA varyans analizi ve korelasyon analizi kullanıldı.
Bulgular: Bu çalışmada hastaların %43'ü erkek, %57'si kadın idi. Yaş ortalaması 56,52±9,54 yıldır. Diyabet süresi ortalaması 9,23±6,53 yıldır. HbA1c ortalaması %7,53±1,74'tür. Bu çalışmada hastaların %49,4'ü iyi glisemik kontrollü (HbA1c<%7), %50,6'sı kötü glisemik kontrollü (HbA1c≥%7) idi. Diyabet Öz Yönetim Skalası toplam puanı ve diyet kontrol, fiziksel aktivite, sağlık hizmetleri kullanımı alt ölçek puanları ile HbA1c arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönde korelasyon vardı (sırasıyla p<0,001, p=0,020, p=0,023, p<0,001). HbA1c ile SF-36 alt ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmadı (p>0,05). DÖYS toplam puanı ile SF-36 yaşam kalitesi alt ölçeklerinden olan fiziksel fonksiyon, duygusal rol güçlüğü, genel sağlık, mental sağlık, canlılık puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde korelasyon vardı (p=0,002, p=0,024, p<0,001, p<0,001, p<0,001).
Sonuç: Bu çalışmada diyabetli hastalarda iyi bir öz yönetimin glisemik kontrol ve yaşam kalitesi üzerine olumlu etkileri olduğu bulunmuştur. Tip 2 diyabetes mellitus, artan mortalite oranları ile birlikte birçok komorbid durumu da beraberinde getirerek kişinin yaşam kalitesini düşürmektedir. Günlük yaşamda hastaların öz bakım aktiviteleri, diyabetle ilişkili glisemik kontrol gibi olumlu sağlık sonuçları elde etmek için önemli bir rol oynamaktadır.
Anahtar kelimeler: Öz yönetim, yaşam kalitesi, glisemik kontrol, diyabet

Abstract:
Introduction and aim: In addition to being a chronic disease that threatens human health, diabetes mellitus has a high cost to both the individual and the health systems of countries. In this study, the effect of self-management of patients diagnosed with type 2 diabetes mellitus on quality of life and metabolic parameters, their general knowledge level about diabetes, their knowledge about treatment and complications related to the disease, and the social aspect of the disease such as age, gender, marital status, education level, occupation, it was aimed to evaluate and compare the variables such as economic situation.
Material-methods: The population of this study consists of 265 patients diagnosed with type 2 diabetes mellitus, who applied to Selçuk University Medical Faculty Hospital Family Medicine Diabetes Education Polyclinic. In the study, after obtaining consent from the patients, a face-to-face interview method and a sociodemographic data questionnaire created by the researchers by scanning the literature, the Diabetes Self-Management Scale (DSMQ), and the SF-36 Quality of Life Scale were applied. The biochemical examinations of the patients made in the last 15 days were obtained by scanning the system. All data were recorded in SPSS 25.0 statistical package program. Chi-square test, Mann Whitney U test, Independent samples t test, Kruskal Wallis test, ANOVA analysis of variance and correlation analysis were used to evaluate the data.
Results: In this study, 43 % of the patients were male and 57 % were female. The mean age is 56,52±9,54 years. The mean duration of diabetes is 9,23±6,53 years. The mean of HbA1c is 7,53±1,74 %. In this study, 49,4 % of the patients had good glycemic control (HbA1c<7 %) and 50,6 % had poor glycemic control (HbA1c≥7 %). There was a statistically significant negative correlation between the Diabetes Self-Management Scale total score and the subscale scores of diet control, physical activity, health care use and HbA1c (p<0,001, p=0,020, p=0,023, p<0,001, respectively). There was no statistically significant correlation between HbA1c and SF-36 subscale scores (p>0,05). There was a statistically significant positive correlation between the DSMQ total score and the physical function, emotional role difficulty, general health, mental health, and vitality scores of the SF-36 quality of life  subscales (p=0,002, p=0,024, p<0,001, p<0,001, p<0,001).
Conclusion: In this study, it was found that good self-management in patients with diabetes has positive effects on glycemic control and quality of life. Type 2 diabetes mellitus reduces the quality of life of the person by bringing many comorbid conditions along with increasing mortality rates. In daily life, patients' self-care activities play an important role in achieving positive health outcomes such as diabetes- related glycemic control.
Keywords: Self-management, quality of life, glycemic control, diabetes