Limon esansiyel yağı inhalasyon aromaterapisinin gebelikte bulantı kusma ve anksiyete düzeyine etkisi
The effect of lemon essential oil inhalation aromatherapy on nausea, vomiting and anxiety levels in pregnancy
Yazar: NURDAN TUĞÇE GÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. KIYMET YEŞİLÇİÇEK ÇALIK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışmanın amacı, limon esansiyel yağı inhalasyon aromaterapisinin gebelikte bulantı kusma, anksiyete düzeyine etkisini değerlendirmektir. Randomize kontrollü deneysel tasarımdan oluşturulan tek kör bir araştırmadır. Araştırma Eylül 2022-Aralık 2023 tarihleri arasında, Trabzon Ortahisar İlçe Sağlık Müdürlüğüne bağlı 22 Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Dahil edilme kriterlerine uyan, 6-16 hafta arasında bulunan hafif ila orta düzeyde bulantı kusma şikayeti olan toplam 70 (müdahale grubu:35; kontrol grubu:35) gebe ile yürütülmüştür. Bulantı ve kusma düzeyi Gebeliğe Özgü Bulantı Kusma Ölçeği (PUQE) ile; kaygı düzeyi Durumluk Anksiyete Envanteri (DKE), gebenin 24 saatlik duygu-durumu ve aromaterapi uygulamasından memnuniyet düzeyi ise Visual Analog Skala (VAS) kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmada müdahale ve kontrol grubuna Gebelikte bulantı kusmaya yönelik sağlıklı beslenme önerileri ile ilgili, sözlü eğitimin yanı sıra broşür verilmiştir. Daha sonra müdahale grubuna limon esansiyel yağı (Citrus limon) ile inhalasyon aromaterapisi uygulanmıştır. Müdahale öncesi değerlendirme ve ilk izlem aile sağlığı merkezinde veya gebenin evinde, diğer izlemler ise telefon aracılığıyla ve Whatsapp üzerinden 24 saatte bir iletişim kurularak 4 gün boyunca gerçekleştirilmiştir. Dördüncü günün sonunda müdahale grubunun aromaterapi uygulamasına yönelik memnuniyet düzeyi değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde uygun istatistiksel testler (yüzde, Fisher'in kesin ki-kare testi, Bağımsız Gruplarda t Testi, Mann Whitney U Analizi ileri testler (Z, Benferroni) kullanılmıştır. Çalışmada, müdahale grubundaki gebelerde limon esansiyel yağı inhalasyon aromaterapisi uygulaması sonrasında zamanla PUQE ve DKE puan ortalamalarında anlamlı bir düşüş, VAS duygu durum puanlarında ise anlamlı bir artış gözlenmiştir (p<0.05). Ayrıca, müdahale grubunun limon esansiyel yağı inhalasyon aromaterapisine yönelik memnuniyet düzeyi yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak; limon esansiyel yağı inhalasyon aromaterapisinin gebelikte bulantı kusmayı azaltmada, kaygı düzeyini azaltmada, duygu durumunu yükseltmede etkili ve memnun edici bir uygulama olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study aimed to evaluate the effect of lemon essential oil inhalation aromatherapy on nausea, vomiting, and anxiety levels in pregnant women. Designed as a single-blind, randomized controlled trial, the research was conducted between September 2022 and December 2023 at 22 Family Health Centers affiliated with the Ortahisar District Health Directorate in Trabzon, Turkey. A total of 70 pregnant women (intervention group: 35; control group: 35), between 6–16 weeks of gestation and experiencing mild to moderate nausea and vomiting, were included. Nausea and vomiting levels were assessed using the Pregnancy-Unique Quantification of Emesis (PUQE) scale, while anxiety was evaluated using the State-Trait Anxiety Inventory (STAI-I). The participants' 24-hour mood states and satisfaction levels regarding the aromatherapy application were measured using the Visual Analog Scale (VAS). Both the intervention and control groups received verbal education and brochures on healthy eating recommendations to alleviate pregnancy-related nausea and vomiting. Subsequently, the intervention group underwent inhalation aromatherapy with lemon essential oil (Citrus limon). The baseline assessment and initial follow-up took place at the family health center or the participant's home, and subsequent follow-ups were conducted daily for four days via telephone and WhatsApp. At the end of the fourth day, satisfaction with the aromatherapy application was evaluated in the intervention group. Data were analyzed using appropriate statistical tests, including Fisher's exact chi-square test, independent samples t-tests, Mann-Whitney U, and advanced post-hoc analyses (Z, Benferroni). The intervention group showed a significant decrease in mean PUQE and STAI scores and a significant increase in VAS mood scores over time (p<0.05). Additionally, the intervention group reported a high level of satisfaction with the lemon essential oil inhalation aromatherapy. In conclusion, these findings indicate that lemon essential oil inhalation aromatherapy is an effective and satisfactory intervention for reducing nausea and vomiting, lowering anxiety levels, and improving mood among pregnant women.