Morkaraman ve tuj koyunlarında kolostrum kalitesinin büyüme-gelişme ve yaşama gücü üzerine etkisi
Effect of colostrum quality on growth and survival characteristics in morkaraman and tuj sheep
Yazar: BÜLENT GÖZYUMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YAPRAK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Hayvan Yetiştirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın amacı Atatürk Üniversitesi Gıda ve Hayvancılık Uygulama ve Araştırma Merkezi Koyunculuk şubesinde yetiştirilen 91 baş Morkaraman ve 81 baş Tuj kuzularının büyüme-gelişme özellikleri, yaşama gücü, kolostrum yoğunluğu, IgG miktarları, kolostrumdaki toplam protein miktarları ve bu özellikleri etkileyen ırk, ana yaşı, sütten kesim yaşı, doğum ağırlığı, cinsiyet ve doğum tipi gibi bazı çevre faktörlerinin etkilerinin araştırılmasıdır. Elde edilen kuzuların ortalama doğum ağırlıkları, sütten kesim ağırlıkları, sütten kesime kadar kazanılan günlük canlı ağırlık artışları Morkaraman ve Tuj kuzularında sırasıyla 4,74 ve 13,366, 0,159 kg ve 3,87 ve 12,641, 0,150 kg olarak tespit edilmiştir. Doğum ağırlığına ırk, ana yaşı ve doğum tipinin etkisinin çok önemli (p<0,01) olduğu belirlenmiştir. Doğum ağırlığına cinsiyetin ve ırk*doğum tipi interaksiyonunun etkisi önemli (p<0,05) bulunmuştur. Sütten kesim ağırlığına, ırk ve cinsiyetin etkisi önemsiz, ana yaşının etkisi önemli (p<0,05), doğum ağırlığı, sütten kesim yaşı ve doğum tipinin etkisi ise çok önemli (p<0,01) bulunmuştur. Sütten kesime kadar kazanılan günlük canlı ağırlık artışlarına; ırk ve cinsiyetin etkisi önemsiz, doğum tipi, sütten kesim yaşı, doğum ağırlığı ve ana yaşının etkisi ise çok önemli (p<0,01) olarak saptanmıştır. Yaşama gücü özellikleri Morkaraman ve Tuj kuzularında sırasıyla %96.6 ve %97.4 olarak belirlenmiştir Yaşama gücü üzerine ırk ve ana yaşının etkisi istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Doğumun gerçekleşmesinden itibaren ilk 2., 24., 48., 72., 96., 120. ve 144. saatlerde kolostrum örnekleri alınmış ve Morkaraman koyunlarına ait kolostrum yoğunlukları sırasıyla; 30,503, 19,743, 16,602, 15,284, 14,444, 12,839, 12,679 g/L; Tuj koyunlarında ise 32,742, 21,347, 17,861, 17,062, 14,154, 14,74, 15,002 g/L olarak belirlenmiştir. Araştırma sonucuna göre ırkın kolostrum yoğunlukları üzerine  2., 24., 48., 72. ve 96. saatlerde istatistikî olarak önemli bir etkisi olmadığı ancak 120. ve 144. saatlerde ırklar arasında önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Ana yaşının ise kolostrum yoğunluğu üzerine etkisinin önemli olmadığı sonucuna varılmıştır.  Morkaraman koyunlarında ağır zincirli IgG 2,428 ± 0,164 g/dl, hafif zincirli IgG 0,610 ± 0,120 g/dl ve Tuj koyunlarında ağır zincirli IgG 2,968 ± 0,180 g/dl, hafif zincirli IgG 1,0104 ± 0,132 g/dl olarak belirlenmiştir. Toplam protein miktarları Morkaraman koyunlarında 11,78±0,819 g/dl, Tuj koyunlarında 13,570±0897 g/dl olarak bulunmuştur. Irkın, toplam IgG miktarına olan etkisi çok önemli (p<0,01), ağır ve hafif zincirli IgG miktarına olan etkisinin ise önemli olduğu (p<0,05) tespit edilmiştir. Irkların, toplam protein miktarına olan etkisi önemsiz bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to investigate of growth performance, survival rates, density of colostrum, total protein and immunoglobulin (IgG), and effect on these parameters of some environmental factors such as breed, age of ewe, weaning age, birth weight, sex and type of birth of Morkaraman and Tuj sheeps. Average birth weights, weaning weights and daily live weight gain until weaned were determined in Morkaraman as 4,740, 13,366 and 0,159 kg; in Tuj sheep as 3,870, 12,641 and 0,150 kg, respectively. The effect of breed, age of ewe and type of birth were highly significant (p<0,01) on birth weight. Also, breed*type of birth interaction effected on birth weight significantly (p<0,05). The weaning weight were effected by birth weight, age of weaned and type of birth high significantly (p<0,01) and by age of ewe significantly (p<0,05). Also, effect of breed and sex were non-significant on weaning weight. Survival rates were determined in Morkaraman and Tuj sheep as 96,6% and 97,4%, respectively. The effect of breed and age of ewe were non-significant on survival rates.Colostrum samples were collected within the first 2 hours and 24, 48, 72, 96, 120 and 144th hours after lambing. Colostrum density on 2, 24, 48, 72, 96, 120 and 144th hours after lambing was determined in Morkaraman sheep as 30,503, 19,743, 16,602, 15,284, 14,444, 12,839, 12,839, 12,679; in Tuj sheep as 32,742, 21,347, 17,861, 17,062, 14,154, 14,74, 15,002, respectively. As the result of study, the effect of breed on colostrum density at 120 and 144th hours were significant although there were no statistically effect on 2, 24, 48, 72 and 96th hours. Furthermore, the effect of ewe age on colostrum density in all collected samples is non-significant. High chained and low chained IgG was determined in Morkaraman as 2,428 ± 0,164 g/dl and 0,610 ± 0,120 (g/dl); Tuj sheep as IgG 2,968 ± 0,180 g/dl and 1,0104 ± 0,132 g/dl, respectively. The amount of total protein was examined in Morkaraman and Tuj sheep as 11,783 ± 0,819 g/dl and 13,570 ± 0897 g/dl, respectively. The effect of breed was highly significant on amount of total IgG and was significant on amount of high and low chained IgG. There were no differences between the breeds in terms of the amount of total protein.