İlkokul sosyal bilgiler dersinde düşünme programı kullanılmasının öğrencilerin eleştirel düşünme düzeylerine etkisi: Karma yöntem çalışması
The effects of using thinking program in primary school social studies lesson on students'critical thinking levels: A mixed-methods study
Yazar: GÜLŞAH KURU
Danışman: PROF. DR. AHMET ŞİMŞEK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, sosyal bilgiler dersi kapsamında CORT 1 programı kullanılmasının ilkokul 4.sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerine etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırma, 2021-2022 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde, Muş Merkez'de yer alan bir ilkokulda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, karma desen melez yaklaşımlarından "karma yöntemler deneysel çalışması yaklaşımı" kullanılmış olup araştırmanın örnekleminin belirlenmesinde, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılarak, ilkokulda en az iki 4. sınıf şubesinin bulunması, iki sınıf şubesinin birbirine yakın mevcuttan oluşması, öğrencilerin okula devamlılık göstermeleri ve kız-erkek öğrenci sayısının her iki grup (deney ve kontrol) için de birbirine yakın sayıda olması kriterleri dikkate alınmıştır. Araştırmaya, 18'i deney, 18'i kontrol grubu olmak üzere 36 öğrenci katılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda, Demir (2006) tarafından geliştirilen, eleştirel düşünme ölçeklerinden yararlanılmıştır.  Araştırmanın nicel kısmında ön test, son test, izleme testi kontrol gruplu deneysel desenden yararlanılmış olup veriler, paket program kullanılarak (SPSS 25) analiz edilmiştir. Normal dağılımın sağlandığı durumlarda, karışık desenler için iki faktörlü ANOVA ve normal dağılımın sağlanamadığı durumlarda ise, Friedman testi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise, durum çalışması deseninden yararlanılmıştır. Araştırmacı gözlem notları, öğrenci günlükleri ve öğrencilerle yapılan görüşme kayıtları, araştırmanın nitel bölümünde veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Öğrenci günlüklerinin analizinde hem betimsel hem içerik analizi kullanılmış; gözlem notları ve görüşmelere ilişkin kayıtların analizinde ise, içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda; eleştirel düşünme becerisini destekleyici tekniklerle zenginleştirilmiş CORT 1 programına dayalı eğitim sürecinin, deney grubundaki öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinden "yorumlama", "değerlendirme", "açıklama", "çıkarım" ve "öz düzenleme" becerilerini, deney grubu lehine anlamlı düzeyde etkilediği tespit edilmiştir. Eleştirel düşünme becerilerinden olan "analiz" becerisi puanlarının ise, deney grubu lehine arttığı; ancak bu farkın anlamlı düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada, öğrencilerin, eleştirel düşünme becerilerine ilişkin davranışlar gösterdikleri ve süreç boyunca, kendilerinin ve grup aktifliklerinin, arttığını belirttikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, CORT 1 programının severek katılım sağlanan etkinliklerden oluşan bir program olduğu, bu programla geçen derslerin diğer derslere nazaran süreçte daha fazla aktif olmalarını sağladığı, yapılan uygulamaların bilgi düzeylerini arttırdığı ve günlük hayattaki karar alma süreçlerine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the effect of using CORT 1 program in social studies course on the critical thinking skills of primary school 4th grade students. The research was carried out in a primary school in the center of Muş in the second semester of the 2021-2022 academic year. In the research, "mixed methods experimental study", one of the mixed-pattern hybrid approaches, was used, and criterion sampling, one of the purposive sampling methods, was used in determining the sample of the research. The criteria were that there should be at least two 4th grade branches in the primary school, that the branches are close to each other, that the students show attendance to the school, and that the number of female and male students is close to each other for both groups (experimental and control). 36 students, 18 in the experimental group and 18 in the control group, participated in this research. In the quantitative part of the study, the experimental design with pre-test, post-test and follow-up test control group was used. In the quantitative dimension of the research, critical thinking scales developed by Demir (2006) were used and the data were analyzed using the package program (SPSS 25). Two-factor ANOVA was used for mixed designs when the data had a normal distribution, and Friedman's test was used when the data were not normally distributed. In the qualitative dimension of the research, the case study design was used. Researcher observation notes, student diaries and focus group interview records were used as data collection tools in the qualitative part of the study. Descriptive analysis was used in the analysis of student diaries; In the analysis of the observation notes and the records of the interviews, content analysis was used. As a result of the research; It was determined that the education process based on the CORT 1 program enriched with techniques supporting critical thinking skills significantly affected the critical thinking skills of the students in the experimental group, such as "evaluation", "interpretation", "explanation", "inference" and "self-regulation" in favor of the experimental group. Although it was determined that the "analysis" skill scores increased in favor of the experimental group, it was concluded that this difference was not at a significant level. In the research, it was concluded that the students showed behaviors related to their critical thinking skills and stated that their self and group activities were mostly at a high level throughout the process. In addition, it has been determined that the CORT 1 program is a program consisting of activities that are attended with pleasure, the courses taken with this program enable them to be more active in the process compared to other courses, the applications made increase their knowledge level and contribute to the decision-making processes in daily life.