Tütün işleme tesislerinde iç hava kalitesinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi
Determining and evaluating indoor air quality in tobacco processing facilities
Yazar: DOĞAN KAPLAN
Danışman: DOÇ. DR. MUTLU YALVAÇ
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Tütün, patlıcangiller familyasında yer alan bir yıllık bitkidir ve "Nicotiana" cinsi içinde bulunan yaklaşık 65 türden sadece "Nicotiana tabacum" ve "Nicotiana rustica", puro, pipo, sigara gibi tütün ürünlerinin üretiminde kullanılmaktadır. Dünya genelinde üretilen tütünün büyük bir çoğunluğu, Virginia, Burley ve Şark tipi tütünler olarak adlandırılan Nicotiana tabacum türüne aittir. Tütün, önemli bir tarım ürünü olup, Türkiye'de ekonomik ve istihdam açısından değer taşımasına rağmen, insan sağlığına olan zararları giderek artan bir tartışma konusu olmuştur. Bu bitki, Amerika kıtasının muhtemel anavatanı olarak kabul edilmekte olup, Avrupa'da başlangıçta tıbbi amaçlarla kullanılmış ve zamanla keyif verici tüketim şekilleri yaygınlaşmıştır. Türkiye'ye tütünün gelişi ise 17. yüzyılın başlarında gerçekleşmiş ve başlangıçta hastalık tedavilerinde kullanılmıştır. 
Bu tez çalışmasında, Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi'ndeki bir tütün işleme tesisinde gerçekleştirilecek ölçümler üzerinden, PM10, PM2,5 ve çöken toz parametrelerinin Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) tarafından belirlenen sınır değerlere göre mevcut durumun değerlendirilmesini amaçlanmıştır. Tesiste üretim, yükleme, boşaltma ve depolama faaliyetleri sırasında toz emisyonu oluşmaktadır. Bu bağlamda, bahsi geçen tesiste olası PM10, PM2,5 ve çöken toz emisyonlarında ağır metal ölçümü, TS EN 12341 ve TS 2341 Hava Kirliliği Ölçme Metotları Çökelti Ölçme Cihazı Kurma ve Çalıştırma Metodu Standardı doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Çöken toz miktarını belirlemek amacıyla 30 günlük süreçte ölçümler gerçekleştirilmiştir. PM10 ve PM2,5 parametresinin belirlenmesinde "Dustmate" cihazı kullanılmıştır. Elde edilen ölçüm sonuçları, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı "Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği" Ek-2 hükümlerine göre değerlendirilmiştir. PM10 için İç Ortam Hava Kalitesi Standartı 24 saatlik ortalaması 50 µg m-3, WHO'ya göre 24 saatlik ortalaması 50 µg m-3 iken EPA'ya göre 150 µg m-3'olarak verilmiştir. Bu çalışmada 24 saatlik ortalama PM10 derişimi 308,2 µg m-3 bulunmuştur. İç Ortam Hava Kalitesi Standardında PM2,5 için bir sınır değer bulunmamaktadır. EPA 2023'e göre önerilen sınır değer PM2,5 24 saatlik ortalama 35 µg m-3 olarak verilmiştir. Bu çalışmada 24 saatlik ortalama PM2,5 derişimi 116,4 µg m-3 bulunmuştur. Tesis içerisinde 3 noktasından alınan örneklerde Pb 8,39 mg/kg, 1 noktasından alınan örneklerde Cd 5,23 mg/kg 4 noktasından alınan örneklerde As 0,56 mg/kg ve 5 noktasından alınan örneklerde Fe 2290,60 mg/kg bulunmuştur. Tütün işleme tesisinin iç ortam havasında analiz edilen PM10, PM2,5 ve ağır metaller TS, WHO ve EPA'da verilen sınır değerlerden yüksek bulunmuştur.

Abstract:
Tobacco is an annual plant belonging to the Solanaceae family, and among the approximately 65 species within the "Nicotiana" genus, only "Nicotiana tabacum" and "Nicotiana rustica" are utilized in the production of tobacco products such as cigars, pipes, and cigarettes. The majority of globally produced tobacco belongs to the species Nicotiana tabacum, categorized as Virginia, Burley, and Oriental types. Despite its economic and employment significance in Turkey, tobacco has become a subject of increasing debate due to its detrimental effects on human health. Considered a probable native plant of the Americas, tobacco was initially employed for medicinal purposes in Europe and gradually gained popularity for recreational consumption. The introduction of tobacco to Turkey occurred in the early 17th century, initially for medicinal applications.
This thesis aims to assess the current situation based on measurements conducted at a tobacco processing facility in the Diyarbakır Organized Industrial Zone, focusing on the parameters of PM10, PM2.5, and settling dust, in accordance with the limits set by the Regulation on Control of Industrial Air Pollution (SKHKKY). The production, loading, unloading, and storage activities at the facility result in dust emissions. In this context, heavy metal measurements in potential PM10, PM2.5, and settling dust emissions at the mentioned facility were conducted by the TS EN 12341 and TS 2341 Air Quality Measurement Methods for Dust Measurement Device Installation and Operation Method Standard. Measurements were carried out over a 30-day period to determine settling dust levels. The "Dustmate" device was used to determine the PM10 and PM2.5 parameters. The obtained measurement results were evaluated according to the provisions of Annex-2 of the "Regulation on Control of Industrial Air Pollution" dated 03.07.2009 and numbered 27277. The assessment revealed that the levels of heavy metals and particulate matter within the facility exceeded the specified limit values. The analysis results indicate a significant negative potential of tobacco, which can directly or indirectly pose various risks to human health.