6 Şubat depremleri sonrası Hacı Nasır Cami'nin hasar nedenleri ve koruma önerileri
Reasons of damage and protection recommendations for the Haci Nasir Mosque after the 6 February earthquakes
Yazar: EMİNE MELTEM SERDAR
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY KARADAYI YENİCE ; PROF. DR. KASIM MERMERDAŞ
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
6 Şubat 2023 depremleri sonrası kültürel miras bakımından zengin olan Türkiye'de birçok yapı hasar almıştır. Bu çalışmanın amacı, 2023 depremleri sonrası Gaziantep ilinde yer alan Hacı Nasır Camii'nin deprem sonrası hasar tespitinin yapılmasıdır. Tarihi yapıların özgün bir tasarım ve inşa süreçlerinin olması, deprem gibi doğal afetler karşısında farklı şekillerde hasar almasına sebep olmaktadır ve her bir tarihi yapının, ayrıntılı bir şekilde incelenmesini gerektirmektedir. Tek bir yapı üzerine yapılacak olan bu çalışma, araştırmanın daha spesifik ve yönlendirici olmasını sağlamıştır. Çalışmanın materyalini Hacı Nasır Camii'nin tarihçesi, konumu, mimari plan/taşıyıcı sistem/malzeme/cephe özellikleri oluşturmuştur. Cami ile ilgili daha önceki çalışmalardan da elde edilen yazılı ve sözlü kaynaklarla materyal bölümü detaylandırılmıştır. Çalışmanın yönteminde ise, görsel incelemeler, yapısal analizler ve malzeme deneyleri yer almaktadır. Görsel incelemeler, Hacı Nasır Camii'nin iç ve dış mekânlarından elde edilen fotoğraf ve videolarla oluşturulmuştur. Yapısal analizde, caminin sonlu elemanlar yöntemi ile modellenmesi ve analiz edilmesi yer almaktadır. Malzeme deneylerinde ise, deprem sonrası yapıdan koparak, kullanılamayacak duruma gelen geleneksel yapı malzemesi bir tür kireçtaşı olan keymık taşları kullanılmıştır. Taşlardan hazırlanan numuneler, su emme-kuruma, termal iletkenlik, kılcal su emme, sodyum sülfat dekahidrat çözeltisine dayanıklılık ve tek eksenli yük altında basınç deneylerinde kullanılmıştır. Elde edilen bilgiler sonucu, Hacı Nasır Camii'nin zemin probleminin olabileceği, strüktürel olarak yapı istenilen şekilde deprem davranışı gösterse de, yapı malzemesi olarak kullanılan keymık taşının doğal etkilere bağlı olarak dayanımının azalmış olabileceği tespit edilmiştir. Deprem hasarları dışında bakımsızlık, nem, kirlenme, tuzlanma gibi başka hasarların da deprem hasarlarına ek olarak yapıya zarar verdiği görülmüştür.

Abstract:
Following the earthquakes of February 6, 2023, many structures in Turkey, rich in cultural heritage, were damaged. The aim of this study is to determine damage of Hacı Nasır Mosque located in Gaziantep after the 2023 earthquakes. The unique design and construction processes of historical buildings lead to different forms of damage in the face of natural disasters like earthquakes, necessitating a detailed examination of each historical structure. Conducting this study on a single building has made the research more specific and directive. The material of the study includes the history, location, architectural plan/structural system/material/facade features of Hacı Nasır Mosque. The material section has been detailed with written literature and one-on-one interview obtained from previous studies related to the mosque. The methodology of the study involves visual inspections, structural analyses, and material tests. Visual inspections were conducted using photographs and videos obtained from the interior and exterior of Hacı Nasır Mosque. In the structural analysis, the mosque was modeled and analyzed using the finite element method. In material testing, keymik stones, a type of traditional limestone that became unusable due to damage after the earthquake, were used. Samples prepared from these stones were tested for water absorption-drying, thermal conductivity, capillary water absorption, resistance to sodium sulfate decahydrate solution, and uniaxial compressive strength. Based on the obtained data, it was determined that Hacı Nasır Mosque may have ground problems. Although the structure displayed satisfactory seismic behavior, the strength of the keymık stone used as a building material may have decreased due to natural effects. Besides earthquake damage, other factors such as neglect, humidity, pollution, and salinization were also observed to contribute to additional harm to the structure.