Hiperaktivite ve dikkat eksikliği (HADE) teşhisi konulmuş ilköğretim birinci kademe öğrencilerinin annelerine yönelik psikososyal yardım uygulaması: Deneysel çalışma
An implementation of psychosocial help program to the mothers of elementary school children diagnosed with attention deficit and hyperactivity (ADHD): An experimental study
Yazar: AYŞEGÜL HARPUTLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÜSTÜN VAR ÖNGEL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Grubu Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Aile tutumu = Family attitude ; Anne baba destek programı = Parent support program ; Anneler = Mothers ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Psikososyal yardım = Psychosocial help ; Çocuk büyütme = Child rearing ; Çocuk yetiştirme = Child rearing ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu çalışmada, Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği (HADE)/Öz denetim ve Motivasyon Sorunu (ÖMS) yaşayan ilköğretim 1. Kademe öğrencilerinin annelerine yönelik olarak, Diana Baumrind'in (1967) çalışması doğrultusunda hazırlanan bir psikososyal yardım programı uygulanmış ve bu eğitim sonucunda öğrencilerin HADE/ÖMS puanlarında farklılaşma olup olmadığı incelenmiştir. Eğitimde, annelerin çocuklarıyla ilişkilerini yeniden düzenlemelerinde yardımcı olmak amacıyla doğru ve etkili iletişim, çocuklarının yaşlarına uygun sosyal, bilişsel, duygusal, davranışsal talepler, gelişimi destekleyici denetim kurma biçimleri, sıcak, yakın ve destekleyici bir ilişki kurmanın yolları konuları hakkında bilgi verilmiştir. Örneklem Adana Seyhan ilçesinde bulunan iki, Mersin Toroslar ilçesinde bulunan bir ilkokuldan seçilen 50 öğrenci ve bu öğrencilerin annelerinden oluşmaktadır. Veriler, Conners Öğretmen Değerlendirme Ölçeği (CÖDÖ), Conners Anababa Değerlendirme Ölçeği CADÖ), Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ) ve Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutumu Ölçeği (AHÇYTÖ) ile toplanmıştır. Araştırmanın deneysel kısmından elde edilen nicel veriler, 2009-2012 yılları arasında yürütülmüş olan Evde Destek Çalışması'na (EDÇ) katılan 4 anne ile yarı yapılandırılmış görüşme formuyla elde edilen bilgilerle desteklenmiştir. Evde Destek Çalışması da Baumrind'in bulguları doğrultusunda olgunluk talepleri, iletişim, denetim, sevecenlik çatısı üzerine oturtulmuştur; deneysel çalışmadan farklı olarak, ev ortamında anne ve çocukla yoğun ve yakın bir ilişki kurmayı, gözlem yapmayı, dönüt vermeyi, model olmayı, eşlik etmeyi, anne ve çocuğun gerilimini azaltmayı, ailenin yıpranmış ilişkilerini yeniden doğru bir şekilde kurmayı içermektedir. EDÇ'den elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinde betimsel analiz tekniğinden faydalanılmıştır. 
       Araştırmanın bulgularına göre, deneysel çalışmada annelere verilen 2 aylık eğitim sonucunda, anne-çocuk ilişkilerinin gelişim açısından destekleyici bir niteliğe bürünmesinde önemli olan problem çözme, iletişim, duygusal tepki verebilme, genel işlevler ve demokratik tutum puanlarında olumlu yönde bir artış görülmüştür. Gelişim açısından engelleyici aşırı koruyuculuk, sıkı/katı disiplin, ev kadınlığı rolünün reddi, karı koca geçimsizliği gibi tutumlara dair puanlarda azalış görülmektedir. Öğrencilerin HADE/ÖMS'ye özgü davranış puanlarında ise .05 güven aralığında anlamlı bir farklılaşma olduğu (p=0.008), puan ortalamalarının %25 azalarak 63,08'den 47,32'ye düştüğü tespit edilmiştir. EDÇ grubunda yer alan çocukların puan ortalamaları ise %61,6 azalarak 41,75'ten 16,00'ya düşmüştür. EDÇ'ye katılan annelerin, deneysel çalışmaya katılan annelerin kazanımlarına ilaveten roller ve gereken ilgiyi gösterme alt boyutlarında gelişim kaydettikleri gözlemlenmiştir.




Anahtar Sözcükler: HADE/ÖMS, psikososyal yardım, aile, çocuk yetiştirme tutumları

Abstract:
In this study, a psychosocial help program based on Diana Baumrind's (1967) "Child Care Practices Anteceding Three Patterns of Preschool Behavior" study is provided to the mothers of the elementary school students who are diagnosed with "Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD)" The aim of the psychosocial help program is to help the mothers to reestablish their relationships with their children. In the program, the mothers are given comprehensive information about appropriate maturity demands that are compatible with childrens' ages, parental control patterns, and close, warm and nurturant approach for healthier relationship. Study is conducted in three schools; two of them in Seyhan District of Adana and one of them in Toroslar Dsitrict of Mersin. Fifty students and 50 mothers were included in the sample. Data were collected by Conners' Parent (CPRS) and Teacher Rating (CTRS) Scales, Family Assesment Device(FAD) and Parental Attitude Resarch Instrument (PARI).
       The quantitative data collected in the experimental section of the study are complemented by the qualitative data obtained from interviews with four mothers who participated in "Helping At Home Approach" (HAHA) implemented between the years of 2009-2012. Interviews are done by semi-structured interview form. HAHA is based on findings of Baumrind's study, and based on concepts of Baumrind's work: communication, maturity demands, nurturance, and control. Unlike the experimental section of study, HAHA comprises close and intense contact with the mother and the child, observing family interactions, giving feedback to the members of the family, being role model for the parents, accompanying all members of the family, reducing the tension of mother-child relationship and reconstructing the worn out familial interactions. Descriptive analysis methods are used in the evaluation of data obtained from HAHA.
The findings of the experimental section of the study yield that, after two months of implementation, the mothers' communication, problem solving skills, affective responsiveness, general family functioning, and democratic attitudes are significantly improved. On the other hand overparenting, applying strict discipline, rejecting the housewife role, and marital conflict are significantly decreased. Significant differences are found for students' ADHD like behaviors at the level of .05 (p=.008). The mean scores declined from 63,08 to 47,32, decrease by 25%. In HAHA group, the mean scores declined from 41,75 to 16,00, decrease by 61,6%. In addition to the achievements of the mothers in the experimental section, in subdimensions such as improvement at roles and affective involvement are observed in mothers participated HAHA section.



Key words: ADHD/Self-control and Motivation Problems, psychosocial help, family,
child-rearing attitudes.