İstanbul Şişli eski telefon santral binası ve koruma önerisi
İstanbul Şişli old power plant building and protection propasal
Yazar: SEMRA YAMAN
Danışman: PROF. DR. HAMİDE BURCU ÖZGÜVEN
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmada Erken Cumhuriyet Dönemi yapıları ele alınıp, bu yapılardan biri olan Şişli Eski Telefon Santral binası incelenmiştir. Mimari kaynaklarda "Geçmişin modern mimarisi" olarak adlandırılan Şişli Telefon Santral binası günümüzde metruk bir halde bulunmaktadır. Bu doğrultuda mimari mirasın korunması adına yapının belgelenmesi ve yeniden kullanılmasına yönelik çalışmalar ile gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanmıştır.
Şişli Telefon Santral Binası 1939 yılında, dönemin Nafia Fen Heyeti tarafından bölgede yaşayan toplumun güncel gereksinimlerinden biri olan haberleşme ihtiyacının giderilmesi için yapılmıştır. Betonarme yapım tekniğine sahip yapının mimarları ile ilgili hiçbir bilgi bulunamamıştır. Fakat yapım tekniği ve üslup özelliklerine bakıldığında Fransa'da aynı dönem inşa edilmiş telefon santralleri ile benzerlik gösterdiği görülmektedir. Mülkiyeti Türk Telekom'a ait olan santral binası günümüzde özgün işlevini sürdürememekte olup ticaret yapısı olarak kullanılmak üzere çeşitli yatırımcılara kiralanmaktadır.
Çalışmanın birinci bölümünde amaç, kapsam, kaynaklar ve yöntem açıklanmıştır.
İkinci bölümde Erken Cumhuriyet Dönemi mimari üsluplarından Modernizm ve Art Deco ile birlikte, 1920 ve 1940 yılları arasında İstanbul'da inşa edilmiş toplumun güncel gereksinimlerini karşılayan betonarme yapılar incelenmiştir.
v
Üçüncü bölümde toplumların gereksinimlerinden biri olan haberleşmenin sağlandığı telefon santralleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda dünyada telefon santrallerinin tarihçesi ile birlikte ülkemizdeki telefon hizmetlerinin tarihçesine de değinilmiştir.
Dördüncü bölümde çalışmaya konu olan Şişli Telefon Santrali binasının bulunduğu Şişli İlçesinin fiziksel durumu ve tarihsel gelişimi incelenmiştir. Yapının yakın çevre verilerine yer verilmiştir.
Beşinci bölümde Şişli Telefon Santrali binasının tarihçesi ve mimari üslubuna yer verilmiş, mimari mekân ve cephe özellikleri açıklanmış, yapım tekniği ve malzeme özellikleri ile birlikte sorun tespiti yapılmıştır. Eski belge ve fotoğraflar ile birlikte yapının plan ve cephe restitüsyonlarına yine bu bölümde verilmiştir. Bu bölümün tamamlayıcı olarak ise yapısal onarım ve müdahaleler ile birlikte yeniden işlevlendirme önerisinin bulunduğu restorasyon çalışması verilmiştir.
Sonuç bölümünde bütün bölümler bütüncül olarak değerlendirilmiş ve Şişli Telefon Santrali binasının mimari miras olarak gelecek kuşaklara aktarılması için gerekli koruma çalışmalarının yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Abstract:
In this study, the structures of the early republican period were discussed and one of these buildings, Şişli Old Telephone Switchboard, was examined. The Şişli telephone switchboard, which is called modern the modern architecture of the past larda in the architectural sources, is now in a derelict state. In this respect, it is aimed to document and re-use the structure in order to protect the architectural heritage and to transfer it to future generations.
Şişli Telephone Switchboard Building was built in 1939 by the nafia science committee of the time in order to meet the communication needs which is one of the current needs of the society living in the region. No information has been found about the architects of the building with reinforced concrete construction technique. However, when we look at the construction technique and stylistic features, it is seen that France is similar to the telephone exchanges built in the same period. The power plant building, which is owned by Türk Telekom, cannot maintain its original function and is leased to various investors to be used as a trading structure.
In the first part of the study, the purpose, scope, sources and methods are explained.
In the second part, together with Modernism and Art Deco, one of the Early Republican architectural styles, reinforced concrete structures that meet the current needs of the society built in Istanbul between 1920 and 1940 are examined.
vii
In the third section, one of the needs of the society, which is the communication of telephone exchanges are discussed. In this context, the history of telephone exchanges in the world as well as the history of telephone services in our country are mentioned.
In the fourth section, the physical condition and historical development of Şişli District where Şişli Telephone Switchboard building is located is examined. The close environment data of the building is given.
In the fifth chapter, the history and architectural style of Şişli Telephone Switchboard Building are explained, architectural space and facade features are explained, construction techniques and material properties are determined. The plan and façade restitutions of the building along with the old documents and photographs are also given in this section. Complementary to this section is the restoration work, where structural repair and interventions as well as re-functionalization are proposed.
In the conclusion section, all the sections were evaluated in a holistic manner and it was stated that the necessary conservation works should be carried out to transfer the Şişli Telephone Switchboard building as an architectural heritage to future generations.