Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışının örgütsel sinizme etkisinde psikolojik sermayenin rolü
The role of psychological capital in the impact of compulsory organizational citizenship behaviour on organizational cynicism
Yazar: CENGİZ ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. FERİT ÖLÇER
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Gıda işletmeleri = Food companies ; Psikolojik sermaye = Psychological capital ; Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışı = Compulsory organizational citizenship behavior ; Örgütsel sinizm = Organizational cynicism ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior

Özet:
Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD), normalde gönüllü olarak çalışanlarca sergilenen ekstra rol davranışlarıdır. Fakat bu davranışların örgüt içinde sergilenmesi yöneticilerin bu davranışları normal rol davranışları olarak algılamaya başlamasına ve örgüt içindeki bütün çalışanlardan bu davranışları sergilemesini istemelerine yani Zorunlu Örgütsel Vatandaşlık Davranışına (ZÖVD) neden olabilmektedir. Bu ise çalışanların üzerinde olumsuz bir etki yaparak onların örgüt ile ilgili hoşnutsuzluğa kapılmalarına, bilişsel, duyuşsal ve nihayetinde davranışsal sinizme neden olabilmektedir. Bu durum örgütsel bir problem olarak ortaya çıkmakta ve giderilmesine yardımcı olabilecek örgütsel değişkenlerin neler olabileceği örgütün amacına ulaşabilmesinde önem arz etmektedir. 
Bu çalışmanın amacı; ZÖVD'nin çalışanları sinik bir tutama ve davranışa itmesini azaltmada ve engellemede Psikolojik Sermayenin (PS) olumlu bir katkısı olup olmayacağının ortaya konulmasıdır. Başka bir deyişle, bu çalışmada yüksek ve düşük seviyedeki PS'nin ZÖVD ile Örgütsel Sinizm (ÖS) arasında nasıl bir role sahip olacağı incelenmektedir. Çalışma kapsamında yapılacak araştırma için 2019 yılı İSO 500 listesinde yer alan ve Gaziantep ilinde bulunan bir temel gıda üreticisi işletme seçilmiştir. Araştırma için gerekli veriler anket yöntemi ile toplanmış olup 305 kişilik veri setti SPSS 22 istatistik programı ile analiz edilmiştir. ZÖVD'nin ÖS ve alt boyutlarına etkisinde PS'nin negatif yöndeki aracılık rolü çoklu regresyon analizi ile test edilmiş ve analizin sonucunda PS'nin ZÖVD'yi azalttığı, azalan ZÖVD'nin göreceli olarak ÖS'yi daha az arttırdığı istatistiksel olarak anlamlı şekilde bulgulanmıştır. Ayrıca yapılan hiyerarşik regresyon analizi ile ZÖVD'nin ÖS'ye etkisinde PS'nin düzenleyicilik rolü olduğu yani PS seviyesi yükseldikçe ZÖVD'nin ÖS'yi yükseltme oranının istatistiksel olarak anlamlı şekilde düştüğü tespit edilmiştir.
Sonuç olarak PS'nin ZÖVD'nin ÖS'ye etkisindeki aracılık ve düzenleyicilik rolünün sistem yaklaşımı çevresinde değerlendirilecek PS'nin yükseltilmesi ile ZÖVD ve ÖS'nin düşürülmesi için alınacak önlemlerin aynı anda uygulanmasının sinerjik etkisinin olacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
Organizational Citizenship Behavior (OCB) is normally extra role behaviors that are displayed voluntarily by employees. However, such behaviors displayed within the organization may lead managers perceiving these behaviors as normal role behaviors and asking for all employees to display these behaviors within the organization, ,in other words, such behaviors may lead to Compulsory Organizational Citizenship Behavior (COCB). This, in turn, can have a negative impact on employees, causing them to be dissatisfied with the organization as well as cognitive, affective, and eventually behavioral cynicism. The issue of organizational variables that can help solve this situation, which has emerged as an organizational problem, is important for the organization to achieve its goals.
The aim of this study is to reveal whether Psychological Capital (PC) has a positive effect in COCB that push employees to a cynical attitude and behavior. In other words, this study examines the role of high and low level of PC between COCB and Organizational Cynicism (OC). A basic food producer enterprise located in the province of Gaziantep and in the ISO 500 list of 2019 was selected for the research within the scope of the study. The data required for the research were collected using the questionnaire method and the data set of 305 people was analyzed with the SPSS 22 statistics program. The negative mediating role of PC in the impact of the COCB on OC and its sub-dimensions was tested by Multiple Regression Analysis. As a result of the analysis, it was found statistically significant that PC meaningfully moderation the COCB, however, the decreased COCB relatively less increased OC. In addition, it has been found statistically significant with Hierarchical Regression Analysis that PC has a regulatory role in the effect of COCB on OC. 
As a result, the mediation and moderation role of PC in the effect of COCB on OC was evaluated within the framework of the system approach and it is considered that the application of the measures to be taken at the same time to increase the PC and to decrease the COCB and OC will have a synergistic