Son dönem Osmanlı mimari anlayışının sosyal yapıya ve mimarlık kurumuna etkileri
The effects of the Ottoman architectural understanding of the last peri̇od on the social structure and architecture institution
Yazar: ÜLKÜ YILDIZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HACER ATEŞ
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Etkileşimli mimari = Interactive architecture ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Kent mimarisi = Urban architecture ; Mimari = Architectural ; Mimarlık = Architecture ; Mimarlık kuramı = Architectural theory ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyal hayat = Social life ; Tanzimat = Tanzimat

Özet:
"Son Dönem Osmanlı Mimari Anlayışının Sosyal Yapıya Ve Mimarlık Kurumuna
Etkileri" Konulu yüksek lisans tezinde; XIX.yy'da Tanzimat yenilikleri kapsamında
Mimari Anlayışın ve inşaat faaliyetlerinin değişim ve gelişim süreci, ve bu süreçte
sosyal yapının dönüşümü arşiv belgeleri ışında değerlendirilmiştir. Çalışmamız, Payitaht
İstanbul'daki yenilikler ile sınırlandırılmıştır.
Dört Bölümden oluşan çalışmanın Birinci Bölümünde; İstanbul'un Klasik
Dönem Mimari Anlayış İçerisindeki Yeri ve Sosyal Yapı İlişkisi incelenmiştir.
İstanbul'da fetihle birlikte imar ve dönüşüm çalışmaları kapsamında sivil ve dini
mimarinin, Osmanlı toplumunun yaşam tarzı ile paralel gelişimi, klasik dönem Osmanlı
toplumunun ihtiyaçlarına cevap niteliğinde düzenlenmesi, mimari üsluplar ve bu dönem
mimarlık teşkilatı ele alınmıştır. İkinci Bölümde; Tanzimat Sonrası Mimari Anlayışın
Dönüşümübaşlığı altında; Batılılaşma devri mimari üslup değişiklikleri Barok, Rokoko
ve Eklektisizmin Osmanlı Mimarisinde kullanılmaya başlaması, apartman kültürünün
doğuşu ve bu yeni yapılaşmanın Osmanlı toplumuna etkileri, Batılı anlamda şehirciliğin
ilk basamakları olan XIX. Yüzyıl Pera ve Beyoğlu çevresinde gelişen belediyecilik
hizmetleri, nizamnâme ve yasalarla yeniden çizilmeye çalışılan betonarme şehir silüeti
yer almaktadır. Beyoğlu ve çevresinde gerçekleşen bu fiziksel dönüşümle birlikte, sosyal
yapının etkin bir parçası haline gelen gayrimüslimlerin ve levantenlerin sosyokültüreldikey
hareketliliği ele alınmıştır. Üçüncü bölümde; XIX. Yüzyıl Mimari
Anlayışın Değişimde Etkin Aktörler başlığı ile sosyal yapıya doğrudan etki eden,
mimarlık ve şehircilik anlayışının değişimi üzerinde rolü olan Batılı ve gayrimüslim
şahıslar ele alınmış, mimarlık kurumunun, XIX. yüzyılla birlikte uğradığı dönüşüm
incelenmiştir. Son bölümde ise; geç dönem Osmanlı mimarisindeki değişikliklerin
doğrudan etkilediği sosyal hayatla birlikte öne çıkan gayrimüslim ailelerden biri olan
Balyan Ailesi incelenmiştir. Osmanlı mimarlık kurumunda yeni bir dönem açılmasını
sağlayan Balyanların kurduğu ilk inşaat şirketi: Şirket-i Nâfia-ı Osmaniyye'nin işleyişi,
faaliyetleri ve kapatılma süreci arşiv belgeleri ışında ele alınmıştır.

Abstract:
At the graduate thesis titled "The effects of the Late Ottoman Architecture to the
Social Life and Architecture Institution", the variation and evolution process of the
architectural mentality and construction activity by the help of Tanzimat innovation at
the 19th century and the changing of the social structure at the process are evaluated by
the help of archive documents. This work is restricted with the innovations in the capital,
Istanbul.
The work is divided into four chapters and in the first chapter; importance of
Istanbul's in the Classic Era Architectural Mentality and its relationship with the Social
Structure are examined. Needing of architectural change by the conquering of the
Istanbul, the parallel evolution of the social and religious architecture with the social
structure of the society, its' coordination according to Classical Ottoman architecture,
architectural genre and the architecture institution of the era are analysed. In the second
chapter, under the title of "The Evolution of the Architectural Mentality after the
Tanzimat", the changing genre of the Westernization era, the first use of Baroque,
Rococo and Eclecticism in the Ottoman Architecture, birth of 'apartment culture' and the
effects of this settlement to the Ottoman society, the first steps of western town planning,
the municipal services which are evolved in Pera and Beyoglu at the 19th century and the
reinforced concrete silhouette of the city which was created by regulations and laws are
mentioned. The vertical activity of the Levantines and the non-Muslim persons who
gained importance with this physical change occurred nearby Beyoglu, is handled In
chapter three, western and the non-Muslim persons who were directly affected to the
social structure and who also has an influence to architecture and the mentality of town
planning, the changing of Architecture Institution in the 19th century are handled with
"The Actors who are Effective to Variation of the 19th century Architectural Mentality"
title. In the last chapter, a non-Muslim family, the Balyan family who were directly
effective to changings of the Late Ottoman Architecture and featured by the social life, is
examined. The First factory created by Balyan's, who ensured to create a new era in the 
iii
Ottoman Architecture, Şirket-i Nafia-i Osmaniyye's mechanism, activity and closing
process are analysed by the help of archive documents