Safevî Devleti'nin eğitim sistemi
Safavid education system
Yazar: MOHAMMAD DERAKHSHANI
Danışman: PROF. DR. ALİ SİNAN BİLGİLİ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim tarihi = Educational history ; Medreseler = Madrasahs ; Safeviler = Safavids

Özet:
Amaç:  Safevî dönemine ait eğitim sisteminin nitel ve analitik incelenmesiyle birlikte, o dönemin eğitim ve kültürel yönlerinin iyi anlaşılmasına yardımcı olmak ve günümüz İran eğitim sisteminin ideolojik, sosyolojik ve tarihsel altyapısının anlaşılmasını sağlamaktır. Aynı zamanda Safevî bilim tarihinin sağlıklı analiz edilebilmesi ve devrin âlimlerinin tanınmasını sağlamayı ve Safevî eğitim sistemini farklı yönleriyle (ideolojik, sosyolojik, felsefik ve tarihsel açılardan) ele almayı da amaçlamıştır. Yöntem: Safevî Devleti'nin eğitim tarihini, eğitim yöntemini ve eğitim politikalarını ortaya çıkarmayı amaçlayan bu araştırma tarihsel modelle yapılmıştır. Çalışmada veri toplama aracı olarak dokümanlar (kronikler, seyahatnameler, araştırma eserler) kullanılmıştır. Bulgular: Safevî Devleti eğitim sistemi, kendisinden önceki ve yaşanılan zamanın ilim ve fikir adamlarının düşünce ve görüşlerinden etkilenerek oluşturulmuştur. Devletin ideoljisi, mezhebi, hedefleri, eğitimden beklentileri, toplumun gelişmesi, şaha bağlılık gibi pek çok husus dönemin ilim ve fikir adamları tarafından dikkate alınarak Safevî eğitim sistemi meydana getirilmiş ve uygulanmıştır. Safevîler döneminde Tebriz, Erdebil, Meraga, İsfahan, Şiraz gibi şehirlerde "Dar'ut-ta'lim" veya "Mekatib-i sıbyan" adlarıyla anılan mektepler ve Daru'l-kûrra, Daru'l- hadis, Daru't-tıp tipi medreseler açılmıştır. Halkın eğitimi için zaviye ve dergâhlar yaygın eğitim veren kurumlar olmuşlardır. Ülkenin  pek çok bölgesinde şahlar veya şahıslar tarafından kütüphaneler kurulmuştur. Mesleki eğitim de ülke genelinde yaygın olarak uygulanmıştır. Sonuç: Safevî Devleti'nin, hakim olduğu coğrafyada Safevîyye şiasını güçlendirmek ve yaymak maksadıyla eğitimi bir araç olarak kullandığı tespit edilmiştir. Bu hal, sunni akaid üzerine eğitim yapan medreselerin azalmasına yol açmıştır. Safevîlerin Nizamiye Medreselerini örnek alarak kendi medrese hiyerarşik yapılarını  oluşturdukları görülmektedir. Bu çerçevede medreseler vasıtasıyla devletin ideolojisine ve Şahların inançlarına uygun insan tipi yetiştirilmesinin amaçlandığı da anlaşılmaktadır.  Anahtar Kelimeler: Safevî Devleti, eğitim, medrese, müderris, ders, alimler, kütüphane, kağıt, zaviye

Abstract:
Purpose: Besides analyzing the educational system during the Safavid region qualitatively and analytically, the purpose of the study is to help a better understanding of the educational and cultural aspects of that period and to help to understand the ideological, sociological and historical background of today's Persian educational system. It is also aimed to analyze the Safavid history of science in a sound way and to introduce the scholars of the period and to handle the Safavid educational system in terms of its different (ideological, sociological, philosophical and historical) aspects. Method: The study which aims to explore the history of education, educational methodology and educational policies of the Safavid Dynasty was conducted through a historical model. Documents (chronicles, travel books, research papers) were used as the data collection instruments. Findings: The educational system of the Safavid Dynasty was formed influenced by the views and opinions of the scholars of the previous times and that period. Safavid educational system was developed and practiced by the scholars taking into account many factors such as the ideology, sect, aims, educational expectations of the dynasty, development of the society, and loyalty to shah. In the Safavid period, some schools named as "Dar'ut-ta'lim" (Infants School) or "Mekatib-i sıbyan" (School for Boys) and Daru'l-kûrra (Quran Course), Daru'l- hadis (Hadith School), Daru't-tıp (School of Medicine) types of madrassah were opened in the cities like Tebriz, Erdebil, Meraga, İsfahan, Şiraz. Zawiyahs and dervish convents served as the institutions which offered informal education for people. Libraries were founded by shahs or some people in many areas of the dynasty. Vocational education was also widely practiced through the country. Conclusion: It was found that the Safevî Dynasty tried to strengthen and spread the Safavid shi'a in the area it reigned in. This case caused the number of the madrassahs which offer education on the basis of sunni doctrines to decrease. It is seen that Safavids developed their own hierarchical structure of madrassah by modeling the Nezamiyeh. In this way, it is understood that through these madrassahs it was also aimed to educate the human profile suitable to the ideology of the state and views of shahs.     Keywords: Safavid Dynasty, education, madrassah, mudarris, course, scholars, library, paper, zawiyah