Cinsiyet tanımlarında göstergelerin kullanımı
The use of indicators in gender definitions
Yazar: ELÇİN ELÇİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÖKLEM TEKDEMİR YURTDAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsiyet farkları = Gender differences ; Dikotomi = Dichotomy ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Heteronormativite = Heteronormativity ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Söylem analizi = Discourse analysis

Özet:
Bu çalışma, cinsiyetler için belirlenmiş uzlaşımsal tanımların, aile kurumu içinde ve ekseninde izini sürmektedir. Çalışma dâhilinde, dikotomik cinsiyetçi bakışın söylemsel pratikler aracılığıyla inşasını öngören dil yaklaşımları temel alınarak, aile içi etkileşimde (anne-baba, anne-baba-çocuk) dikotomik kurguya ait bedensel ve normatif göstergelerin kullanımıyla üretilen kategorik ve söylemsel içeriklerin belirlenmesi ve bu içeriklerin simetrik etkileşimlerde (çocuk-çocuk etkileşimleri) nasıl sürdürüldüğünün tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın katılımcılarını, anneler, babalar ve çocukları ile bu çocukların akranları olan toplam 40 kişi oluşturmaktadır. Aile içi ve ekseninde yer alan cinsiyet söylemlerine ulaşmak için cinsiyet kavramları içeren tabu oyun kartları ile cinsiyet bazında bedensel ve normatif göstergelerin uyumu açısından çeşitlilik gösteren görsel materyaller kullanılmıştır. Katılımcıların söylemleri söylem analizi ve kategori üyeliği analizi ile incelenmiştir. 
Yetişkin katılımcılar, cinsiyet etiketlemede kararsızlık yaşadıkları durumlarda 'beden parçalarının cinsiyetlendirilmesi' yoluyla anlatıma gitmektedir. Bu, heteronormatif söyleme işaret etmektedir. Katılımcıların cinsiyet tanımlamalarında heteronormatif ve dikotomik söylem inşaları dışına çıkmalarına yarayan, görünürlüğün aracı olduğu 'olağanlaştırma söylemi' saptanmıştır. Anne ve babaların çocuklarıyla dikotomik cinsiyet kategorilerine içkin varsayımlarla etkileşime girdikleri tespit edilmiş olup, cinsiyet rolleri ve çakışan cinsiyet kategori üyeliği eylem sınırları dâhilinde, cinsiyetlerin kategorik varsayımlarını esnetmeye gittikleri dil kullanımlarına da rastlanmıştır. Bu söylemsel içeriklerin çocuk-çocuk etkileşimine aktarıldığı görülmüştür. Çocuk-çocuk etkileşimlerinde cinsiyet tanımlamada yaşanan kararsızlığın normatif gösterge kullanımıyla giderildiği ve argümantatif müzakerede kategori esnetildiği ve yeni kategori oluşturulduğu tespit edilmiştir.Bu çalışma sonucunda, sosyal değişime olanak tanıyacak cinsiyetlerin yeniden inşasının çeşitli cinsiyet pratiklerinin görünürlüğüne tanıklık edilmesi ve olağanlaştırılmasıyla desteklenebileceği gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Cinsiyet tanımları, Dikotomik cinsiyet, Olağanlaştırma söylemi, Heteronormatif söylem, Söylem analizi, Kategori üyeliği analizi

Abstract:
This study pursues established conventional gender definitions within the context of the family as a social institution constructing gender discourse.  The trajectory of this study is based on linguistic approaches stating that discursive practices construct dichotomic perspective on gender, and addresses the identification of categorical and discursive content, produced via use of physical and normative indicators as per dichotomic construct in domestic interaction and itsextensionvia symmetrical child-to-child interactions.The participants of this study consist of 40 mothers and fathers, their children, and the children's peers.  In order to attain domestic gender discourse, Taboo game cards pertaining gender concepts, and visual material featuring versatility in terms of physical and normative conformity, were utilized.  Participant discourse was examined through discourse analysis and membership categorization analys
When indecisive in gender labeling, adult participants were observed to 'assigngender to body parts' in their accounts, suggesting heteronormative discourse.When mediated by visibility, a 'familiarization discourse', allowing to step outside of heteronormative and dichotomic discourse constructs, was also recognized within participants' gender labeling.Though parents were observed to interact with their children inessentialist categorical gender assumptions, uses of discourse stretching categorical gender assumptions were encountered in gender roles and intersecting gender category associations as well.  Discursive content was recognized as it was extended on during child-to-child interaction.  Indecisiveness during child-to-child interaction was averted by use of normative indicators; stretching and formation of new categories were observed during argumentative negotiation.This study concludes that discursive construction of genders allowing social change is supported by the witnessing and familiarization of versatile gender practices and its social relay. 

Key Words: Gender definitions, Gender dichotomy, Familiarization discourse, Heteronormative discourse, Membership categorization analysis