Ağrı Doğubayazıt iklim koşullarında farklı azot dozlarının aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinin verim ve verim unsurları üzerine etkisi
The effect of different nitrogen doses on yield and yield components of safflower (Carthamus tinctorius L.)  cultivars in Ağrı Doğubayazıt climate conditions
Yazar: ELA ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. TAMER ERYİĞİT
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada 2019 bitki yetiştirme sezonunda Ağrı Doğubayazıt iklim
koşullarında Aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerine değişik dozlarda uygulanan
azotun verim ve verim öğeleri üzerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Deneme
faktörü olarak üç aspir çeşidi (Dinçer, Balcı ve Ayaz) ve dört farklı azot dozunun (0, 10,
15, 20 kg/da) kullanıldığı çalışma, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme
desenine göre kurulup ve yürütülmüştür. Çeşitlerin ana parsellere ve gübre dozlarına alt
parsellere yerleştirildiği çalışmada; bitki boyu, ana dal sayısı, ikincil dal sayısı, ana sap
kalınlığı, tabla sayısı, tabla çapı, tablada tane sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, yağ
oranı, ham yağ verimi ve ham protein oranı gibi özellikler incelenmiştir.
İncelenen özelliklerde; azot miktarı bitki boyu, ana sap kalınlığı, ana dal sayısı,
ilk dal yüksekliği, bin tane ağırlığı hariç incelenen diğer özellikler olan ikincil dal sayısı,
bitki başına tabla sayısı, tabla çapı, ham yağ oranı, ham protein oranı, tohum verimi ve
ham yağ verimine etkisi önemli bulunmuştur. Azot dozu artışına bağlı olarak bitki boyu,
ana sap kalınlığı, ana dal sayısı, bitki başına tabla sayısı, tabla çapı, bin tane ağırlığı, ham
protein oranı, tohum verimi ve ham yağ verimi değerlerinde azotun dekara 15 kg olduğu
uygulamaya kadar düzenli artış görülmüştür. Azot dozlarındaki artışlar genel olarak tabla
çapını, tohum verimi ve ham yağ verimi dekara 15 kg azot dozu uygulamasına kadar
artırmış olup azot dozunun 20 kg/da'a çıkarıldığı uygulamada azalma eğilimi göstermiştir.
Azot dozunun 0 kg/da'dan 20 kg/da'a çıkarılması ana dal sayısı, tabla çapı, ilk dal
yüksekliği, ham yağ oranında önemsiz, bitki başına tabla sayısı değerlerinde önemli
artışlar meydana getirmiştir. Tohum verimi, ilk dal yüksekliği ve tabla çapı değerlerinde
dekara 15 kg azot dozuna kadar artmış, 20 kg azot dozunda önemli azalma saptanmıştır.
Anahtar kelimeler: Aspir (Carthamus tinctorius L.) verim, azot dozu

Abstract:
The aim of this study was to determine the effects of nitrogen applications on
Safflower (Carthamus tinctorius L) cultivars at different times and at different dosages
in 2019 plant growing season. The study, in which three safflower varieties (Dinçer,
Balcı, and Ayaz) and four different nitrogen doses (0, 10, 15, 20 kg/da) were used as trial
factors, was established and conducted according to the split plots in randomized blocks
experimental design. In the study, in which the varieties were placed to the main plots
and fertilizer doses to the subplots, the features such as plant height, number of main
branches, number of secondary branches, main stalk thickness, number of tables,
diameter of the table, seed number per table, thousand-seed weight, seed yield, oil ratio,
oil yield, and protein the ratio were examined.
The features examined are; nitrogen amount, plant height, main stalk thickness,
number of main branches, height of first branch, secondary branch number, other than the
weight of a thousand, number of trays per plant, table diameter, crude oil rate, crude
protein rate, seed yield and crude Its effect on oil yield was found significant. Due to the
increase in nitrogen dosage; plant height, main stem thickness, number of branches,
number of plates per plant, table diameter, thousand grain weight, crude protein ratio,
seed yield and crude oil yield values increased regularly until the application of nitrogen
to 15 kg per decare. Increases in nitrogen doses generally increased the table diameter,
first branch height and crude oil rate up to 15 kg nitrogen dose per decare, and tended to
decrease in application when the nitrogen dose was increased to 20 kg/da. Increasing the
nitrogen dose from 0 kg/da to 20 kg/da caused significant increases in the number of main
branches, table diameter, first branch height, crude oil rate, and the number of tables per
plant. Seed yield, first branch height and table diameter values increased up to 15 kg 
vi
nitrogen dose per decare and a significant decrease was determined in 20 kg nitrogen
dose.
Keywords: Safflower (Carthamus tinctorius L.), nitrogen dose, yield.