İran ve Suudi Arabistan ilişkilerinde uyuşmazlık nedenleri
Causes of disputes in Iran and Saudi Arabia relations
Yazar: MEHDI MATINJAVID
Danışman: PROF. DR. SAADET GÜLDEN AYMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Uluslararası uyuşmazlıklar = International disputes ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İran = Iran

Özet:
Bu tez, İran İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı ilişkilerinde yaşanan uyuşmazlıkların nedenlerini araştırmayı amaçlamaktadır. İran ve Suudi Arabistan seçkinleri tarafından mezhepsel kimliğin harekete geçirilmesinin ve siyasileştirilmesinin, var olan uyuşmazlığın temel nedeni olup olmadığı tartışılmaktadır. Başka bir deyişle, Tahran ve Riyad'ın mezhepçiliği bir siyasi silah olarak jeopolitik ve jeo-stratejik hedefler uğruna kullandıkları ve bölgede yaşanan siyasi rekabet ve güç ve etki mücadelesi bağlamında politikalarını mezhepsel uyuşmazlık zeminine taşıyarak yürüttükleri sorgulanmaktadır. Bu araştırma konuyu araçsalcılık ve inşacılık teorileri çerçevesinde ele almaktadır. Bu çalışma nitel yöntem bağlamında yorumlayıcı bir metot izlemektedir. Veriler ise birincil ve ikincil kaynaklardan toplanmıştır. Bu çalışmaya göre, mezhepsel kimliğin İran ve Suudi Arabistan liderleri ve yönetici seçkinleri tarafından sosyal olarak inşa edilmesi, manipülasyonu ve araçsallaştırılması sonucu politik-mezhepçilik ve jeo-mezhepçilik olguları ortaya çıkmıştır. 1979 İran İslam Devrimi, 2003 Irak İşgali ve 2011 Arap Baharı ve müteakip olaylar, bu olguyu etkileyen önemli dönüm noktaları olarak ortaya çıkmaktadır. Suudi Arabistan tamahkâr bir devlet olarak İran'ın ve Şiilerin yükselişine karşı üstün gördüğü kimliği üzerinden mütecaviz politikalar izlemeye yönelmiştir. Böylece iki aktör arasında bölgenin jeopolitik olarak kırılgan kemerinde güç, etki ve haklı anlatı mücadelesi ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda Riyad ABD'nin uzaktan dengeleme stratejisine karşı olduğundan, İran'ı dizginlemek ve dengelemek için Geniş Kapsamlı Dengelemeye başvurmuştur.
Anahtar Kelimeler: İran İslam Cumhuriyeti, Suudi Arabistan Krallığı, uyuşmazlık, politik-mezhepçilik, araçsalcılık, inşacılık

Abstract:
The present study aims to study the causes of disputes in the Islamic Republic of Iran and the Kingdom of Saudi Arabia relations with emphasis on the post-Islamic Revolution period.  At the core of the research, there is the question of whether sectarianism dominating the Middle East, Persian Gulf and Levent is primordial and revival of the ancient Shiite-Sunni sectarian hostility or a contemporary phenomenon that can be called politico-sectarianism. In other words, do Tehran and Riyadh use sectarianism as a political weapon for the sake of geopolitical and geostrategic goals? The study considers the subject in the framework of instrumentalism and constructivism theories. This dissertation follows an interpretive methodology in the context of the qualitative method. Data were collected from primary and secondary sources. According to this study, sectarian identity was socially constructed, manipulated and instrumentalized by Iranian and Saudi Arabian leaders and ruling elites and resulted in the emergence of politico-sectarianism and geosectarianism phenomenon that is one of the main causes of disputes in two states relations. The Iranian Islamic Revolution in 1979, the US Invasion of Iraq in 2003 and the Arab Spring uprisings which started in 2011 and subsequent events are important turning points that have affected this phenomenon. Saudi Arabia, as a greedy actor, has pursued aggressive policies in the context of its hubristic identity against the rise of Iran and Shiites. Thus, power, influence and just narrative struggle has emerged between these two actors in the shatterbelt of the region. Moreover, Riyadh frustrated with the US offshore balancing strategy has resorted to the Omnibalancing strategy to contain and balance Iran.
Keywords: Islamic Republic of Iran, Kingdom of Saudi Arabia, politico-sectarianism, instrumentalism, constructivism, disputes