Nakkaş Nakşi Bey'e atfedilen Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye eseri minyatürlerinin incelenmesi
Examination of the miniatures of the Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye work attributable to Nakkaş Nakşi Bey
Yazar: MELEK ÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ZEHRA SAYIN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Bilim Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Osmanlı Dönemi birçok yazma eser çeşitli konu başlıkları altında resmedilmiştir. Konu
başlığının çeşitli olması minyatürde de farklı tasarım ve kompozisyonların tasvirlenmesine olanak
sağlamıştır. Osmanlı minyatür sanatı 16. yüzyılın sonlarında üslubunu bulmuş ve bu üslup çercevesinde
döneme ait sosyal hayat, siyasi ilişkiler ile tarihi konular hakkında resimli kaynak olmuştur.
Konumuz olan yazma eser; Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine 1263 envarter
numaraya kayıtlıdır. Vezir Mehmed Gürcü'nün hamilik ettiği,Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye'de
Sultan II. Osman'a hediye edilen yazma eser âlim ve padişah portrelerini içeren 49 adet minyatür
bulunmaktadır. Günümüze ulaşan eser resimlenen tek nüshatır. Ahmet Çelebi'nin yazdığı hâtime
sayfasında minyatürleri yapan nakkaş hakkında bilgi vermesiyle isminin Nakşi Bey olduğunu
öğrenebilmekteyiz. Çalışmamızda Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye yazma eserdeki 49 adet minyatür;
komposizyon, figür, renk ve teknik açılarında incelenmiştir.Tezin birinci bölümünde Osmanlı Minyatür
sanatının tarihine yer verilmiştir. İkinci bölüm, Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye yazma eser hakkında
(TSMK, Hazine, 1263) detaylı bilgi, sanatçısı Nakşi Bey hakkında genel bilgiler ve Nakşi Bey'in
minyatür üslubu açıklanmıştır. Üçüncü bölümde eser minyatürlerinin kompozisyon özellikleri ayrıntılı
bir şekilde incelenmesi yapılmıştır. Dördüncü bölümde değerlendirmede komposizyon başlığı altında
portre(figür), mimari, doğa unsurları, renk, teknik, mukayese ve üslup özellikleri yazılmıştır.
Dönemin minyatür özelliklerini ne kadar yansıtsada, Nakkaş Nakşi Bey'in birden fazla
kültürden etkilendiği yanımsılanamaz. Resimlerde sakin doğa tasarımını kullanma önceliği, bahsi
geçen figürleri ortaya koyma çabası olarak yorumlanabilir. Padişah portre tasarımları, Osmanlı
portreciliğin devam eden niteliklerini taşımaktadır. Sanatçı yazma eserde hikayeleri geçen kişileri,
kendi özgün hayal gücüyle tasarlamış ve ince ayrıntılarla yansıtmıştır. Osmanlı kütüphanesinin birden
fazla kültürün ürettiği kitaplarla dolu olması minyatür sanatının zenginliğini ortaya koymaktadır.
Sanatçımız bu eklentik sanat üslubunu özümsemiş ve kendi üslubunu oluşturarak minyatürleri
tasvirlediği anlaşılmaktadır.

Abstract:
Many manuscripts from the Ottoman Period were illustrated under various subject headings.
The variety of subject headings allowed for the depiction of different designs and compositions in
miniature. Ottoman miniature art found its style in the late 16th century and within the framework of
this style, it became a pictorial source for the social life, political relations and historical subjects of the
period.
The manuscript we are talking about is registered in the Topkapi Palace Museum Library,
Treasury inventory number 1263. The manuscript, patronized by Vizier Mehmed Gürcü and presented
to Sultan II. Osman in Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye, contains 49 miniatures containing portraits
of scholars and sultans. The only illustrated copy of the work that has survived to the present day is the
only one. We can learn that his name is Nakşi Bey from the information he gives about the miniaturist
who made the miniatures in the epilogue page written by Ahmet Çelebi. In our study, the 49 miniatures
in the Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye manuscript were examined in terms of composition, figure,
color and technique. The first section of the thesis includes the history of Ottoman miniature art. The
second section provides detailed information about the Tercüme-i Şekāiku'n-Nuՙmâniyye manuscript
(TSMK, Treasury, 1263), general information about its artist Nakşi Bey and Nakşi Bey's miniature style.
In the third section, the compositional features of the miniatures were examined in detail. In the fourth
section, under the title of composition, portrait (figure), architecture, natural elements, color, technique,
comparison and style features were written.
No matter how much he reflects the miniature characteristics of the period, it cannot be denied
that Nakkaş Nakşi Bey was influenced by more than one culture. The priority of using calm nature
design in the paintings can be interpreted as an effort to present the figures in question. Sultan portrait
designs carry the continuing characteristics of Ottoman portraiture. The artist designed the people
whose stories are mentioned in the manuscript with his own unique imagination and reflected them
with fine details. The fact that the Ottoman library was full of books produced by more than one culture
reveals the richness of miniature art. It is understood that our artist internalized this additional art style
and created his own style and depicted miniatures.