Adalet Ağaoğlu'nun Dar Zamanlar Dörtlemesine anlatıbilimsel bir yaklaşım
A narratological approach to "Dar Zamanlar" Tetralogy of Adalet Ağaoğlu
Yazar: HASAN CUŞA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA APAYDIN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlatıbilim = Narratology ; Ağaoğlu, Adalet = Ağaoğlu, Adalet ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Modern Türk Edebiyatının önemli yazarlarından biri olan Adalet Ağaoğlu'nun Dar Zamanlar dörtlemesinde yer alan Ölmeye Yatmak, Bir Düğün Gecesi, Hayır ve Dert Dinleme Uzmanı adlı romanları anlatımbilimsel tekniklerle farklı amaçlar doğrultusunda kurgulanmıştır. Bu çalışma, Gérard Genette'in Anlatının Söylemi adlı yapıtından hareketle Ağaoğlu'nun Dar Zamanlar dörtlemesini anlatımbilimsel bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamıştır. Söz konusu romanlarla ilgili yapılan incelemelerde zaman kurgusu, anlatıcı sorunsalı, anlatı mesafesi ve perspektifinin nasıl inşa edildiği üzerinde durulmuştur. Genette'in ortaya koyduğu kuramsal çerçeveye ve bu çerçeve kapsamında belirtilen teorik kavramlara bağlı olarak inceleme nesnesi olan anlatılarda zaman kurgusu, incelenirken bir taraftan analepsis ve prolepsislerle zamanın nasıl düzenlendiğine diğer taraftan da özet, ara, eksilti ve sahne gibi tekniklerle zamanın nasıl biçimlendirildiğine dair çözümlemeler yapılmıştır. İncelemeye tabi tutulan eserlerde bakış açısı sorunu irdelenerek anlatıcının, hangi odak noktasından olay ve durumları anlattığı tespit edilmiş ve bu tespitler ışığında hikâye dünyasında olup bitenleri algılayan ile bunları anlatan kurmaca varlıkların, aynı veya farklı kişiler olup olmadıkları sorgulanarak anlatı perspektifi ile anlatı sesi arasındaki ayrım ortaya konulmuştur. Dar Zamanlar dörtlemesinde anlatıcının; anlatı kişilerinin söylemlerini ne tür anlatım teknikleriyle aktardığı saptanmış, hangi tür anlatı düzeyinde konumlandırıldığı tespit edilmiş, anlatıda ne gibi işlevlere sahip olduğu gözlemlenmiş ve anlatıda olup bitenleri hangi zamana bağlı olarak anlattığı belirlenmiştir. Bu çalışmada, sadece anlatımbilimsel unsurları tespit etmekle yapısal bir analiz yapılmamış; aynı zamanda söz konusu unsurların hangi amaçlar doğrultusunda kullanıldığı sorgulanarak anlatı stratejisinin nasıl kurgulandığı gözler önüne serilmiştir.

Abstract:
Ölmeye Yatmak, Bir Düğün Gecesi, Hayır and Dert Dinleme Uzmanı, which belong to Dar Zamanlar tetralogy of Adalet Ağaoğlu, one of the most significant writers of modern Turkish literature, were fictionalised with the narratological styles in different directions. This study aims to analyse Dar Zamanlar of Ağaoğlu with a narratological approach on the basis of Narrative Discourse of Gérard Genette. The analyses of the novels focus on how time settings, narrators' problematic, narrative distances and perspectives were setup. While analysing time settings of the narrations, based on Genette's theoretical framework and its theoretical concepts, the analyses were made about; on the one hand, how the time was setup in analepsis and prolepsis; on the other hand, how the techniques such as summary, interlude, ellipsis and stage form the time. By scrutinising the point of view problem in the analysed literary works, the point of view of the narrator for the events and the conditions was determined. In consideration of these determinations, the distinction between narration point of view and narration voice was found out by questioning whether the perceiver of the story world and the fictional existences, who narrate the stories, were the same person or not. The narrators' conveyance of discourse techniques in Dar Zamanlar were determined; the types of their narrative levels were identified; their narratological functions were observed; time settings of the actions were determined. In this study, not only a structural analysis was done for determining the narratological elements but also it was revealed how the narrative strategy was fictionalised by questioning the intended purposes of the elements.