Okul öncesi öğretmenlerinin kitap okuma sürecinde metin dışı ifadelerinin incelenmesi
Examination of non-text expressions used by preschool teachers in the process of reading books
Yazar: HAVVA CEYLAN SELÇUK
Danışman: PROF. DR. SEMA SOYDAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, okul öncesi öğretmenlerinin kitap okuma sürecinde kullandığı metin dışı ifadelerin çeşitliliğini, niteliğini incelemek; öğretmenlerin farklı soru ve konuşma türlerini ne ölçüde kullandığını tespit etmek amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışmaya Konya ilinde görev yapan 10 okul öncesi öğretmeni katılmıştır. Katılımcılar sınıflarında 10 hikaye kitabı okuma etkinliği süresince gözlemlenmiş, etkinliler videoya kaydedilmiştir. Video kayıtları yazıya dökülerek, Kitap Okumanın Sistematik Değerlendirmesi (KOSD) ölçeğine kodlamalar yapılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ve doküman analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda öğretmenler en çok metin dışı ifadeyi dil gelişimi alanında kullanmıştır (toplam metin dışı konuşmanın %55,65'i). Dil gelişimi alanında en çok konuşma ismi etiketleme, konumlandırma, sayma, yazar-başlık-yayınevi tanıtımı yapma konusunda yapılmıştır. Öğretmenler en az kelime anlamlarını açıklama veya açıklatma hakkında konuşma yapmıştır. İkinci olarak en çok metin dışı ifade kullanılan alan soyut düşünme olmuştur (toplam metin dışı ifadenin %35,31'i). Öğretmenler bu alanda en çok yargılama, çıkarımda bulunma, değerlendirme ifadeleri içeren konuşmalar yapmıştır. Öğretmenler en az olayları, karakterleri karşılaştırma, karşıtlıklardan bahsetme ifadelerini kullanmıştır. Öğretmenler detaylandırma alanında oldukça az ifade kullanmıştır (toplam metin dışı ifadenin %9,04). Bu alanda en çok metin/gerçek hayat bağlantısını içeren konuşmalar yapılmıştır. Öğretmenler çocukların kendiliğinden konuşmaya başlamasını teşvik etme ile ilgili hiç ifade kullanmamıştır. Ayrıca kelimelerin zengin tanıtımı, taklit/dramatizasyon, duyguların derin analizi ile ilgili çok az metin dışı konuşma yapılmıştır. Öğretmenler karşılaştırma, yorumlama, değerlendirme, çıkarım yapma, analiz etme gibi yüksek bilişsel talepli konuşmaları, hikaye olaylarını karakterlerini hatırlama, karakterlerin yada hikaye görsellerinin algısal özelliklerini ifade etme, evet/hayır gibi kısa cevaplı çok düşünmeden söylenen düşük bilişsel talepli konuşmalara göre daha az kullanmıştır.Öğretmenlerin metin dışı konuşma sıklıkları ile ilgili farklılıklar tespit edilmiştir. Öğretmenlerden %10'u az metin dışı konuşma yaparken, %40'ı orta, %50'si sık metin dışı konuşma yapmıştır. Araştırma sonuçlarına dayanarak, okul öncesi öğretmenlerinin kitap okuma sürecinde kullandığı metin dışı ifadelerle ilgili farkındalık oluşturularak, çocukların öğrenmesine önemli katkısı olan bu konuşmaların niteliklerinin ve niceliklerinin iyileştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
In this study, we examine the diversity and quality of extra-textual expressions used by preschool teachers during the book reading process; It was aimed to determine to what extent teachers use different types of questions and conversations. A case study, one of the qualitative research methods, was used in the research. 10 preschool teachers working in Konya participated in the study. Participants were observed during 10 storybook reading activities in their classrooms, and the activities were recorded on video. The video recordings were transcribed and coded for the Systematic Assessment of Book Reading (SABR) scale. As a result of the research, teachers used the most extra-textual expression in the field of language development (55.65% of the total extra-text speech). In the field of language development, most of the conversations were about labeling nouns, positioning, counting, and introducing author-title-publisher. Teachers at least talked about explaining word meanings or having them explained. Secondly, the area where the most extra-textual expressions were used was abstract thinking (35.31% of the total extra-textual expressions). In this area, teachers mostly made speeches containing judgments, inferences and evaluation expressions. Teachers least used the following expressions: comparing events and characters and talking about contrasts. Teachers used very few expressions in the field of elaboration (9.04% of the total extra-textual expression). In this area, most of the speeches containing text/real life connections were made. Teachers did not use any statements about encouraging children to start speaking spontaneously. There is also very little extra-textual talk about rich introduction of words, imitation/dramatization, deep analysis of emotions. Teachers used speeches with high cognitive demands, such as comparing, interpreting, evaluating, making inferences and analyzing, less than speeches with low cognitive demands, such as remembering story events and characters, expressing the perceptual features of characters or story images, and speaking with short answers such as yes/no, without thinking much. Differences were determined regarding the frequency of teachers' extra-textual speech. While 10% of the teachers spoke rarely, 40% spoke moderately, and 50% spoke frequently. The data obtained was analyzed using content analysis and document analysis. The research results revealed that there were numerical differences among teachers in the use of extra-textual expressions. While teachers mostly used expressions related to reminding, defining, expanding children's expressions, and establishing text-real life connections during the book reading process, they used expressions such as reasoning, analyzing, and evaluating the least, and gave very little place to expressions containing dramatic elements. Based on the research results, it is recommended to raise awareness about the extra-textual expressions used by preschool teachers during the book reading process and to improve the quality and quantity of these conversations, which contribute significantly to children's learning.