Kanser erken teşhis ve tarama merkezine (KETEM) başvuran kadınlarda kanser damga ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi ve ilişkili faktörlerin saptanması
Evaluation of the Turkish validity and reliability of cancer stigma scale in women applying to the cancer screening and early diagnosis center (ketem) and determination of related factors
Yazar: ÇAĞLA SUSUZ
Danışman: PROF. DR. ÜMMÜHAN ŞEVKAT BAHAR ÖZVARIŞ
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beden algısı = Body image ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kadınlar = Women ; Kitle taraması = Mass screening ; Risk faktörleri = Risk factors ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada; Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezine (KETEM)  tarama yaptırmak için başvuran kadınlarda Kanser Damga Ölçeği'nin (Cancer Stigma Scale-CASS) geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi, katılımcıların kanser damga düzeyi, kanser ve risk faktörleri hakkında bazı bilgileri, kansere ilişkin bazı beden algıları ve bunlarla ilişkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma iki aşamadan oluşmakta olup, ilki metodolojik tipte, ikincisi tanımlayıcı tipte epidemiyolojik bir araştırmadır. Veriler 2 Aralık 2019-26 Ocak 2020 tarihleri arasında KETEM'de kanser taraması yapıldıktan sonra 500 katılımcıdan yazılı onam alınarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Araştırmada iki ayrı veri toplama formu kullanılmış olup, birincisinde Kanser Damga Ölçeği ile birlikte katılımcıların sosyodemografik özelliklerini, kanser ve risk faktörleri hakkında bazı bilgileri ile kansere ilişkin beden algılarını öğrenmeye yönelik sorular yer almaktadır. İkincisi ise ölçeğin test-tekrar test güvenirlik analizi için sadece Kanser Damga Ölçeği'ni içermekte olup, ilk formun uygulanmasından 15-30 gün sonra ilk formu doldurmuş, takma adları belli olan 100 kadına uygulanmıştır. Kanser Damga Ölçeği'nin güvenirlik analizlerinde hesaplanan Cronbach alfa değeri 0,659 olup, alt boyutların Cronbach alfa değerleri 0,408-0,625 arasında değişmektedir. Ayrıca yapılan test-tekrar test güvenirlik analizi sonucunda, iki uygulama arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0,488, p<0,001). Ölçeğin altı faktörlü yapısı birinci ve ikinci düzey DFA ile doğrulanmış, standart uyum değerlerinin "kabul edilebilir uyum" ile "mükemmel uyum" arasında değiştiği görülmüştür. Sonuç olarak, ölçeğin "oldukça güvenilir, geçerli" bir ölçek olduğu kabul edilmiştir. Türkiye'de kanser taraması yaptırmak için KETEM'e başvuran kadınlarda kanser damga düzeyinin tespitinde ve takibinde kullanılabileceği sonucu çıkarılmıştır. Araştırmamızda eğitim düzeyi yüksek olan, ailesinde sağlık çalışanı olan ve geçmişte kanser taraması yaptırmış olan ve olumsuz kanser beden algısına sahip olan katılımcıların kanser damga puanı istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Katılımcıların yaklaşık üçte birinin kanser korkusu veya kaygısı başta olmak üzere taramalar hakkında bilgi yetersizliği nedeniyle tarama yaptırmayı ertelediği saptanmıştır. Katılımcıların büyük çoğunluğunun kanser risk faktörleri hakkında bilgi sahibi oldukları, ancak kansere karşı koruyucu olan Hepatit B ve HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olmadıkları saptanmıştır. Katılımcıların çoğunun kanser ve tedavisine bağlı bedenlerinde meydana gelen estetik açıdan olumsuz ve başkaları tarafından görünür olan değişimler karşısında olumsuz kanser beden algısına sahip oldukları tespit edilmiştir. Kanserden korunma yolları konusunda toplumun bilgilendirilmesi, kanser damgası ve olumsuz beden algısını kırmak için müdahale programları geliştirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
In this study; it was aimed to evaluate the validity and reliability of Cancer Stigma Scale (CASS) in women who applied for screening to Cancer Screening and Early Diagnosis Center (KETEM), to determine the cancer stigma level, some information about the cancer and risk factors, some body perceptions related cancer  and the factors associated with them. The research consists of two stages, the first is a methodological type and the second is a descriptive type epidemiological study. The data was collected between 2 December 2019 - 26 January 2020 after cancer screening at KETEM, after obtaining written consent from the 500 participants, using face-to-face interview technique. In the research, two different data collection forms were used, and the first one included the Cancer Stigma Scale, as well as questions about the sociodemographic characteristics of the participants, some information about cancer and risk factors, and body perceptions about cancer. The second one contains only the Cancer Stigma Scale and was applied for the test-retest reliability analysis of the scale. The second form was applied to 100 women who filled the first form and whose nickname was known, 15-30 days after the first form was applied. The Cronbach alpha value calculated in the reliability analysis of the Cancer Stigma Scale is 0,659, and the Cronbach alpha values of the sub-dimensions range between 0,408-0,625. In addition, as a result of the test-retest reliability analysis, a positive relationship was found between the two applications (r=0,488, p<0,001). The six-factor structure of the scale was confirmed with first and second level CFA, and it was seen that the standard fit values varied between "acceptable fit" and "perfect fit". As a result, the scale was accepted to be a "reliable, valid" scale that can be used to detection and following the cancer stigma levels of women who who apply to KETEM for cancer screening. In our study, the cancer stigma score of the participants with a high education level, who had a health worker in their family, who had cancer screening in the past and who had a negative cancer body perception was found to be statistically significant. It was found that approximately one third of the participants postponed screening due to insufficient information about screening, especially fear of cancer or anxiety. It was found that the vast majority of the participants were informed about cancer risk factors, but they did not have knowledge about cancer-protecting Hepatitis B and HPV vaccine. It has been determined that most of the participants have negative cancer body perception in view of changes in their bodies associated with cancer and its treatment, which are aesthetically negative and visible to others.It is necessary to inform the public about the ways to prevent cancer, and to develop intervention programs to break the cancer stigma and negative body perception.