Merkezi Kazakistan son Tunç Çağı Begazı-Dandıbay kültürü: Çevresel ilişkiler ve köken sorunu
Late Bronze Age Begazy-Dandybai culture of central Kazakhstan: Peripheral cultural connections and the problem of cultural roots
Yazar: AHMET ZİYA BAYBURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH SEMİH GÜNERİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Begazı-Dandıbay Kültürü = Begazy-Dandybai Culture ; Kazakistan = Kazakhstan ; Keramik = Ceramic ; Köken bilim = Etymology ; Tunç Çağı = Bronze Age

Özet:
Begazı-Dandıbay Kültürü, Merkezî Kazakistan coğrafyasında Son Tunç Çağı'nda gelişim göstermiştir. Begazı-Dandıbay Kültürüne ait kompleksler, geçici yerleşim yerleri, sıradan mezarlar ve mozole tipi mezarlar olmak üzere üçe ayrılır. Mozoleler, güçlü bir sosyal organizasyona işaret eden elit mezar yapılarıdır.  Mozole tipi mezarlarda I. grup kaplar yaygın olarak görülür. Özenle imal edilmiş I. grup kaplar ritüel amaçlı kaplardır, Sayan-Altay Coğrafyasıyla ve Karasuk Kültürüyle bağlantılıdır. Geçici yerleşim yerlerinde ve sıradan mezarlarda ise Alekseyev Kültürü ve onun geç evresi olan Dongal Kültürü evresi kaplarıyla ilişkili olan II. grup kaplar çoğunluktadır. II. grup kaplar Andronovo Kültürünün geç evresini temsil eder, daha çok gündelik kullanım amaçlı mutfak kaplarıdır. Bu yüzden Begazı-Dandıbay Kültürünün tanımı konusunda farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bizim yaptığımız tanımlamalara göre bölgede I. grup kapların elit mezar yapıları olan mozolelerde çoğunlukta olması Karasuk göçleriyle açıklanabilir. Buna rağmen mozole tipi mezarlar Avrasya coğrafyasında yalnızca Begazı-Dandıbay Kültürüne özgüdür. Bu durumda Begazı-Dandıbay Kültürünü, Karasuk Kültürü etkili özgün bir kültürel oluşum olarak tanımlamamız gerekir. II. grup kaplar kültürün alt bileşenine işaret eder. Begazı-Dandıbay Kültürünün Erken Demir Çağı İskit Kültürleriyle ve özellikle Merkezî Kazakistan'daki Tasmola Kültürüyle olan bağlantıları önemlidir. Bu durum Begazı-Dandıbay Kültürünün mevcut etno-kültürel yapısını Erken Demir Çağına aktardığını gösterir. Etnografik dönemlere uzanan kültürel bağlantılar da Begazı-Dandıbay Kültürünü Türkçe konuşan halklarla ilişkilendirmemize olanak verir.

Abstract:
Begazy-Dandybai Culture originated and developed in Central Kazakhstan, the in Late Bronze Age. Begazy-Dandybai Culture complexes may have been mainly examined into three sequences as the temporary settlements, simple burials and mausoleum type tombs. The mausoleums are the elite burials complexes indicated to a strong social organization. The Group-I ware are common in the mausoleum type tombs. The Group-I ware are related to the Sayan-Altai area and its Karasuk Culture. It is understood that they are special ritual ware made with care. Group-II ware associated with the Alekseyev Culture and its late stage of Dongal phase type ware coming from the temporary settlements and also simple burials are the majority. Group-II ware which consist of kitchen ware for daily use, represent to the late phase of the Andronovo Culture. It caused some different opinions about the describing of Begazy-Dandybai Culture. According to our definitions, the existance of majority of Group-I ware in the mausoleums which are the elite burial structures, can be explained by the Karasuk migrations. Nevertheless, such mausoleum tombs are unique to Begazy-Dandybai Culture in Eurasia. In this case, the Begazy-Dandybai should be described as an original cultural formation, influenced by Karasuk culture. Group-II ware indicate the subcomponent of the culture. Relations between the Begazy-Dandybai Culture and Early Iron Age Scythian Cultures so called Tasmola Culture in Central Kazakhstan are important. This shows that Begazy-Dandybai ethno-cultural feature have been transmitted to the Early Iron Age. Some cultural connections extending to ethnographic periods allow us to be associated Begazy-Dandybai Culture with Turkic-speaking peoples of North Asia.