Bodur taze fasulye genotiplerinin sonbahar, ilkbahar ve yaz dönemlerinde agro-morfolojik özellikleri, bitki gelişimi ve verim potansiyellerinin araştırılması
Investigation of agro-morphological properties, plant development and production potentials of stunning fresh bean genotypes in autumn, spring and summer periods
Yazar: BARIŞ KUZKUN
Danışman: PROF. DR. FAİK KANTAR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı / Bitkisel Biyoteknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Düşük sıcaklık stresi = Low temprature stressi ; Gen kaynakları = Gene sources ; Phaseolus vulgaris = Phaseolus vulgaris ; Taze fasulye = Green beans

Özet:
Bu çalışma, 38 taze bodur fasulye çeşit ve hattı ile ön ıslah çalışması başlatmak amacıyla yürütülmüştür.  Çeşit ve hatlar sonbahar geç ekim, ilkbahar erken ekim ve geç yaz şartlarında bitki gelişmesi ile tohum tutma özelliklerini incelenmiş ve UPOV tarafından belirlenen 30 morfolojik özellik yardımıyla yakınlık dendogramları çıkarılmıştır. 
Sonbaharda serin şartlarda GV-51, USK-1, KTH-6, KTH-24, ML-30, ML-60,  HK-37 ve HK-18 genotipleri en yüksek taze bakla verimi ve tohum tutma potansiyeline sahip olmuşlardır.  İlkbahar erken ekiminde bitki başına ve parsel başına taze bakla verimi ve bakla sayısı açısından PI-368052, LGNY-4-97, HK-8, HK-18, GV-51, BRD-21, F1 (PI 549875 x HK-37) melezi, PI-549901 ve PI-549902 en yüksek performans göstermiştir. Geç tarla ekimlerinde LNY-4-97, AYD-2, HK-8, ML-30 ve PI 549875 en yüksek taze bakla vermişlerdir.  AYD-2, PI 608450, LNY4-97, PI 549998 ve LGYNY-4-97 genotiplerin baklalarında taze tüketimi kısıtlatan kılçıklılık özelliği tespit edilmiştir.
Temel Bileşen Analizi (TBA)'nde Eigen (öz) değeri 1'in üzerinde değer veren 7 adet bileşen toplam varyasyonun  %75.43'ünü açıklamıştır.  Bakla özellikleri (genişliğin oranı, zemin renk yoğunluğu, eğrilik derecesi ve genişliği) ve bakla sayısı temel bileşen 1 ve 2'de varyasyona en yüksek katkıyı (0,70-0,73) vermiştir.  Bitki başına taze bakla verimi ile bakla sayısı arasında istatistiksel olarak önemli oranda pozitif korelasyon katsayısı (r= 0,851) hesaplanmıştır. Kümeleme analizinde hesaplanan benzerlik dendogramında genotipler 2 ana gruba ve her grup 2 alt gruba ayrılmıştır. Kümeleme analizinde PI-549902, PI-549875, HK-18 ve HK-33 çeşit ve genotipleri ile ML-30, PI-486351, PI-549622 ve BT-69 genotipleri genetik olarak birbirlerine en uzak çeşit ve hatlar olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak eldeki veriler daha sonra yapılacak olan ıslah çalışmaları açısından tartışılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to initiate a pre-breeding study with 38 fresh dwarf bean cultivars and lines. The cultivars and lines were examined for plant growth and seed-set properties in late autumn, early spring, and late summer conditions, and proximity dendrograms were obtained with the help of 30 morphological features determined by UPOV.
GV-51, USK-1, KTH-6, KTH-24, ML-30, ML 60, HK-37, and HK-18 genotypes had the highest fresh bean yield and seed set potential under cool conditions in autumn. PI 368052, LGNY-4-97, HK-8, HK-18, GV-51, BRD-21, F1 (PI 549875 x HK 37) hybrid in terms of fresh pod yield and number of pods per plant and per plot in early spring planting, PI-549901 and PI-549902 showed the highest performance. LNY-4-97, AYD-2, HK-8, ML-30, and PI 549875 gave the highest fresh pods in late field sowing. AYD-2, PI 608450, LNY4-97, PI 549998, and LGYNY-4-97 genotypes were found to have string that limits fresh consumption.
In Principal Component Analysis (PCA), seven components with an Eigen (eigen) value above 1 explained 75.43% of the total variation. The pod characteristics (ratio of width, ground color intensity, degree of curvature, and width) and pod number contributed the highest (0.70-0.73) to variation in principal components 1 and 2. A statistically significant positive correlation coefficient (r= 0.851) was calculated between the fresh pod yield per plant and the number of pods. In the similarity dendrogram calculated in the cluster analysis, genotypes were divided into two main groups, and each group was divided into two subgroups. In the cluster analysis, genotypes PI-549902, PI-549875, HK-18, and HK-33 and genotypes ML-30, PI-486351, PI-549622, and BT-69 were determined as the genetically most distant cultivars and lines. As a result, the obtained data were discussed in terms of further breeding studies.