Nesı̇ller arası aktarımda kadınlık ve annelı̇k inşaları
Womanhood and motherhood construction in intergenerational transference
Yazar: BÜŞRA ALPARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKLEM TEKDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Annelik = Motherhood ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Gömülü teori = Grounded theory ; Kadınlık = Femininity ; Kimlik = Identity ; Kuşaklararası aktarım = Intergenerational transmission ; Sosyal kimlik = Social identity ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Bu çalışma temel olarak annelik ve kadınlığın ilişkisini içerecek şekilde kentli kadınlarda kadın kimliğinin nasıl inşa edildiğini nesiller arası bir düzlemde görmeyi amaçlamaktadır. Mevcut araştırmalar, anneliğin kadın kimliğinin bir parçası olarak görüldüğünü ve kadın kimliğinin ilişkisel biçimde kurgulanan annelik temelinde inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Ancak gerek dünyada gerek Türkiye'de modernleşme süreci ve ekonomik gerekliliklerin kadınları kamusal alana ve çalışma hayatına davet etmesi ve doğum kontrolünün yaygınlaşmasıyla beraber anneliğin, kadın kimliği üzerinde kapsadığı yerin azaldığına dair araştırmalar da mevcuttur. Dolayısıyla, bu tezde kadın kimliği annelik ile ilişkisi bağlamında ele alınmış ve bireylerin bir toplumsal cinsiyet kimliği olarak kadınlığı nasıl inşa ettiği nesiller arası bir düzlemde çalışılmıştır. Bu çalışma dahilinde, toplumsal cinsiyet kimliğinin inşasında önemli yeri olan aile dinamiklerinin de analize dahil edilebilmesi için kadınlık inşası aynı ailedeki kadınları da içerek şekilde ele alınmıştır. Böylelikle hem farklı yaşlardan kadınların kadınlık inşaları incelenmiş, bu inşaların annelikle olan ilişkisi irdelenmiş hem de kadınlık inşasının nesiller arası aktarımdaki tezahürü ortaya konulmuştur. Yarı-yapılandırılmış görüşmelerle yürütülen çalışmaya 7 aileden 18 kadın katılmıştır. Kadınlarla birebir görüşmelerle toplanan veriler gömülü teori yöntemi ile analiz edilmiş ve bu analiz sonucunda kadınlık inşası sürecine dair bir model oluşturulmuştur. Oluşturulan modelde Sınırlandırma (Ekosistem) sürecinde kadınlığa dair kurallar ve sınırlar gözlemlenir, Anlamlandırma sürecinde kişi Ekosistem içinde bir kadın olarak yerini kavrar, Pazarlık sürecinde ise gerçekleştirdiği cinsiyet icrası ile dönüştürücü ve sürdürücü bir kimlik inşası ortaya koyarak mevcut ekosistemin sürdürülmesi veya dönüştürülmesi yönünde bir adım atar. Bu modelin ortaya koyduğu önemli noktalardan biri kadınlığın denge üzerine inşa edildiğine dair çıkarımdır. Bununla birlikte dişi bedenin kimlik inşası sürecine etki ediyor olduğu ve kimlik inşası sürecinde yaşanan dönüştürücü veya sürdürücü inşanın kişinin sadece kendisi ve gelecek nesillerin ekosistemine etki etmekle kalmayıp üst nesiller için de bir dönüşüm imkanı yaratıyor olduğu bulgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kadınlık, annelik, gömülü teori, toplumsal cinsiyet kimliği, nesiller arası aktarım

Abstract:
This study mainly aims to see how the identity of women is built in urban women, including the relationship between motherhood and femininity, and on an intergenerational level. Earlier research reveals that motherhood is often seen as a part of female identity. With the increasing importance given to children and the strengthening of the nuclear family, motherhood becomes central to womanhood. However, in the world and in Turkey, modernization process, economic requirements of women moving into the public sphere and the working life, and birth control, research claim that motherhood holds increasingly smaller place on female identity. Therefore, in this thesis, women's identity is discussed in the context of its relationship with motherhood and how individuals construct women as a gender identity is studied on an intergenerational level. In this study, in order to include family dynamics, which have an important role in the construction of gender identity, femininity has been handled by including women in the same family. The constructions on womanhood, and the relationship of these constructions with motherhood was examined, and the manifestation of femininity in intergenerational transmission was revealed. 18 women from 7 families participated in the study conducted through semi-structured interviews. The data, collected through one-on-one interviews with women, were analyzed using the Grounded Theory, and as a result of this analysis, a model of womanhood construction process was created. In this model, there are three processes. Rules and boundaries regarding womanhood are observed in the Limitation (Ecosystem) process. In the Sense Making process, woman realizes her position as a woman in the Ecosystem and grip the sense of being a woman. In the last process, called Negotiation process, woman takes a step towards maintaining or transforming the existing ecosystem by constructing a Transformational or Maintaining Identity via gender performance. One of the important points of this model is that womanhood is built on balance. Moreover, it has been found that the female body is influencing the identity-building process and that the transformative or maintaining identity construction does not only affects the individual but also alters the ecosystem for herself, younger and older generations.

Keywords: Womanhood, motherhood, grounded theory, gender indentity, intergenerational tranference