Bayburt ilinde geleneksel ekolojik bilginin halk bilimi açısından incelenmesi
The study of traditional ecological knowledge in Bayburt province from the point of view of folklore
Yazar: SOYDAN TERZİ
Danışman: DOÇ. DR. TURGAY KABAK
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu mimarisi = Anatolia architecture ; Bayburt = Bayburt ; Ekolojik bilgelik = Ecological wisdom ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Halk bilimi = Folklore ; Halk mimarisi = Public architecture ; Kültürel ekoloji = Culturel ecology ; Sürdürülebilir mimari = Sustainable architecture ; Türk folkloru = Turkish folklore ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
Geleneksel ekolojik bilgi, toplumların yıllarca edindikleri deneyimlerle sürekli geliştirerek oluşturdukları ve toplum hafızası yoluyla nesilden nesile aktardıkları bilgileri içine alan geniş kapsamlı bir kavramdır. Son yıllarda doğal yaşam, organik yaşam gibi kavramların popüler olmasıyla birlikte insanların doğa ile uyumlu bir şekilde yaşamasını sağlayan bu bilgiler ağının önemi daha da artmıştır. Önemi günden güne artan geleneksel ekolojik bilgi ile ilgili çalışmalar da buna bağlı olarak her geçen gün artmaktadır. Halkın hayatını kolaylaştıran her türlü uygulama geleneksel ekolojik bilginin alanına girmektedir. Mimariden meteorolojiye, botanikten zoolojiye kadar halkın yıllar süren deneyimleri sonucu oluşturmuş oldukları bu bilgiler nesilden nesile aktarılırken en doğruyu bulmak için değişim ve dönüşüm yaşamaktadır. Bu çalışmada Bayburt halkının geleneksel ekolojik bilgi bağlamında halk mimarisi, halk veterinerliği ve zoolojisi, halk takvimi ve meteorolojisi ve halk botaniği konularında geçmişten aktardığı bilgiler derlenerek yazılı hale getirilmiştir. Şehrin çeşitli bölgelerinde çeşitli yaş ve mesleklerden kaynak kişilerden bilgi edinmek için yapılan saha araştırmasında gözlem, katılımlı gözlem ve derleme yöntemiyle elde edilen veriler halk bilimin bilgileri ışığında sentezlenerek bir araya getirilmiştir. Çalışmada halkın geleneksel ekolojik bilgiyi gündelik hayatını düzene sokmakta, işlerini verimli bir şekilde yapmakta, tarım ve hayvancılık faaliyetlerini geliştirmekte ve çevresinde olan biteni yorumlamakta kullandıkları görülmüştür. Sınırlı kaynakları geçmişin bilgi birikimi sayesinde kullanmak için bu bilgi birikiminin oldukça önemli olduğu yapılan gözlem ve derlemeler ile görülmüştür.

Abstract:
Traditional ecological knowledge is a wide concept that includes the knowledge reflecting the experience peoples have gained through the years and transfered generation to generation.In recent years, as the concepts like natural life, organic life become popular, the importance of this information   network has increased more.Regarding this, with the importance of traditional ecological knowledge that is increasing each day, related studies are becoming widespread day by day. All kinds of practices that simplify the public life are about ecological knowledge.This kind of knowledge which peoples gained through years from Architecture to Meteorology, from Botanical Science to Zoology has been changing and transforming in order to find the best while it has been transfering through the generations. In this study, related to Bayburt people's traditional ecological knowledge; knowledge about folk architecture, folk veterinary medicine and zoology, folk calendar and meteorology and folk botanical science have been compiled and written.In the field research, direct observation, participant observation and compilation methods have been synthesized to get information from different source people from various regions with different jobs and ages. In the study, it has been seen that people use ecological knowledge to regulate their daily lives, to do their works effectively, to improve the practices of agriculture and livestock farming and to interpret what is going on around. The importance of fund of knowledge, which could be used as an access to the limited sources has been realized by observations and compilations.