XVI-XVII. yüzyılda Kemah sancağında vergi muâfiyetine sahip hizmetler: Derbendçilik, menzilcilik, köprücülük vs.
Tax exempt services in Kemah XVI.-XVII. centuries: Guards of gateways (Derbendçilik), stopover, bridge, keeper ect.
Yazar: MÜNEVVER YAPICIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SIDDIK ÇALIK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; 17. yüzyıl = 17. century ; Derbend = Derbend ; Erzincan-Kemah = Erzincan-Kemah ; Kent tarihi = Urban history ; Kurumlar tarihi = Corporate history ; Kurumlar vergisi = Corporate tax ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Vergi muafiyeti = Tax exemption

Özet:
Osmanlı devlet anlayışı, ordusunun her daim kuvvetli olması ve halkının güvenliği konusunu
ön planda tutmuştur. Bunu temin edebilmek için de vergi toplanması hususuna özel ihtimam
göstererek bu amaçla arazi tahrirleri yaptırmıştır. Gerçekleştirilen bu ciddi çalışmaların
neticesinde ortaya çıkan tahrir defterleri, dönemlerine dair eşsiz veriler içermektedir. Bu
kayıtlara dayanılarak yapılan çalışmalara göre, Osmanlı toplum yapısı vergi baz alınarak
incelendiğinde iki grup öne çıkmaktadır: askerî ve re'âyâ. Bir de bu iki sınıfın dışında yer
alan kendilerine çeşitli görevler tevcih edilen ve buna mukâbil de devletin alması gereken
birtakım vergilerden vazgeçtiği, stratejik görevler üstlenen bir zümre bulunmaktaydı. Bazen
birkaç kişi bazen de tüm bir köy böyle bir görevle yükümlü tutulabilmekteydi. Derbendçilik,
köprücülük, tuzculuk, kuşçuluk, kürecilik, çeltikçilik vb. atalarından bu yana aynı işi
yapanlar, devlete ve ahaliye yaptıkları hizmet karşılığında kimi vergilerden
affedilmekteydiler. Görevlilerin ehil olmaları hususu ise özellikle dikkat çekicidir. Şüphesiz
bu muâfiyetlerin az ya da çok oluşu devletin ekonomik gücünü yansıtması açısından
önemlidir. Köylere ya da kişilere verilen bu vazifeler asla rastgele olmazken, devletin
insanını organize ederek, toplumun her kesimini yaşamın içine çeken faaliyetlerle yükümlü
tuttuğu anlaşılmaktadır. Filhakika Kemah kazası bu anlamda güzel bir örnek teşkil
etmektedir. Küçük bir doğu kasabasında, yer alan hizmet ehli kişilerin ve köylerin çokluğu
devlet çarkının işleyişini görmemiz açısından önem arz eder. XVI. yüzyıl ve XVII. yüzyılın
ilk ellili yıllarını içeren tahrir ve avârız defter kayıtları, bu hizmet teşekkülleri açısından
yaşanan savaşlar ve toplumsal kargaşa dönemleri de göz önüne alınarak incelendiğinde elde
edilen veriler oldukça kıymetlidir. Çalışmanın gayesi, muazzam bir imparatorluğun devlet
çarkı içinde yer alan bu küçük şehrin tarihine ışık tutmaktır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Kemah, Vergi, Muâfiyet, Hizmet, Köy

Abstract:
The Ottoman' sense of state prioritized the issues of the strength of its army and the
security of its citizen. In order to ensure this, it paid special attention to subject of tax
collection and had land tahrir made for this purpose. The tahrir registers, which emerged as
a result of these serious studies, contain unique data about their periods. According to the
studies based on these records, when The Ottoman society is examined on the basis of tax,
two groups come to the forefront: military and reâyâ. There was also a group that was outside
of these two groups, who were assigned various duties and, in return, were exempted from
certain taxes that the state had to collect and assumed strategic duties. Sometimes a few
people or sometimes a whole village could be held responsible for such a task. People, who
had been working in the same profession such as guards of gateaways (derbentçilik), bridge
keeper, salt maker, bird keeper, shovel maker, paddy worker since their ancestors, could be
exempted from certain taxes in return for their services to the state and the people. It's
particularly remarkable that the servants are competent. Undoubtedly, the fact that these
exemptions are more or less is important in terms of reflecting the economic power of the
state .It is seen that these duties given to villages or individuals were never random. It is
understood that the state holds its people responsible for activities that draw all segments of
society into the life by organizing them. In fact, Kemah is a good example in this sense. The
abundance of servants and villages in a small eastern town is important f us to see the
working of the state affairs. When Tahrir and avarız rigisters, which include the XVI. century
and the first half of the XVII. century, are examined, considering the wars and sivil
disturbance periods experienced in terms of these service organizations, the data obtained
are very valuable. The aim of the research is to bring out on the history of this small city,
which is located in the state structure of a huge empire. Keywords: The Ottoman Empire, Kemah, Tax, Exemption, Service, Village