Niğde yöresi halı ve kilimleri
The carpets and rugs of Niğde region
Yazar: ADEM ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HAMZA GÜNDOĞDU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Dokumacılık = Weaving ; Dokumalar = Weavings ; El dokumacılığı = Hand weaving ; El dokumaları = Handwovens ; Halıcılık = Carpet business ; Halılar = Carpets ; Kilimler = Rugs ; Niğde = Niğde

Özet:
Niğde Yöresi, Anadolu'daki geleneksel el dokuma yaygı kültürünü yansıtan önemli bölgelerimizden biridir. Günümüze kadar ulaşabilen yöreye ait en eski tarihli örneklerin, XVHL yüzyıla kadar indiği görülmektedir. Niğde Yöresi el dokuma halıları, Niğde, Bor, Altunhisar (Ortaköy), Çamardı, Ulukışla ve Melendiz Dağı çevresindeki merkezler olmak üzere altı, kilim dokumalar ise Çukurkuyu / Bor, Çamardı (Yörük) ve Altunhisar çevresindeki merkezler olmak üzere üç tip bölgesel özellik göstermektedir. Bu bölgelerde dokunan hah ve kilimlerin genellikle aşiret özelliği gösteren dokumalar olduğu tespit edilmiştir. Niğde Yöresi Halıları boyutlarına ve kullanım alanlarına göre, taban, kelle, çeyrek, yolluk / yan, sedir, seccade, namazlık, yastık ve heybe, kilim dokumalar ise yolluk, yer sergisi, seccade ve namazlık şeklinde sınıflandırılmaktadır. Niğde Yöresi'nde yapmış olduğumuz alan araştırması sırasında 1 il, 5 ilçe, 38 kasaba / köy araştırma kapsamına alınmıştır. Bu yerleşimlerde dokumacılığın yapıldığı evler, camiler, halı pazarları, koleksiyoncular, halıcılık kursları ve halı-kilim ticarethanelerinden edinilen bilgiler, kaynaklar eşliğinde metin haline dönüştürülmüştür. Tespit edilen yöreye ait dokuma örneklerinin teknik, kompozisyon, motif ve renk özellikleri hakkında, farklı bölge ve yörelerle karşılaştırma yapılarak, incelenmiştir. Yöresel özellik gösteren örnekler kataloglanarak, her bir örneğin teknik, kompozisyon, motif, renk ve sembolik anlatanları hakkında detaylı bilgiler verilmiştir. Katalog içerisinde yer alan dokumaların kompozisyon ve motifleri çizilerek, kompleks haldeki görüntülerin sadeleştirilmesine gidilmiştir.

Abstract:
Niğde region is one of the important regions that reflects traditional hand textile ground cloth culture in Anatolia. It has been seen that the most ancient samples belonging to region, which have reached today, have dated until XVHI. th century. Hand textile carpets of Niğde region have shown six types of regional features including centers of Niğde, Bor, Altunhisar (Ortaköy), Çamardı, Ulukışla and Melendiz mountain surrounding, and pileless carpets of it have shown three types of regional features including Çukurkuyu/Bor, Çamardı (Yörük) and Altunhisar surroundings. It has been determined that carpets and pileless carpets which have been weaved in these regions generally show tribal feature. Carpets of Niğde region have been classified according to their size and usage as, head carpet, quarter carpet, hall rug/ side, sofa, prayer rug, prayerual, pillow and saddlebag, on the other hand pileless carpets of Niğde have been classified as hall rug, ground display, prayer rug and prayerual. During our research in Niğde region, 1 city, 5 counties, and 38 small towns/ villages have been included. Information which was obtained from houses, mosques, carpet bazaar, collectioners, courses of carpet business and firms of carpet-pileless have been transformed into texts with references. Textile samples of the chosen area have been examined in terms of technical properties, composition, pattern and colour features by comparing with different regions and zones. Detailed information has been given about technical properties, composition, pattern, colour and symbolical expositions of each sample by cataloguing samples, which show regional features. Complex images have been simplified by drawing composition and patterns of textiles included in the catalogue.