Giresun ve çevresinde yayılış gösteren kiraz gen kaynaklarının fitokimyasal analizleri ve antioksidan aktivitelerinin tayini
Phytochemical analysis and determination of antioxidant activities of cherry gene sources in Giresun and its surroundings
Yazar: MEHMET ALİ OÇKUN
Danışman: PROF. DR. GÜL CEVAHİR ÖZ ; PROF. DR. HÜSNÜ DEMİRSOY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Ülkemizin en fazla tüketilen meyvelerinden biri olan kiraz (Cerasus avium (L.) Moench), aynı zamanda ülkemizin tarımsal olarak da en önemli ihraç ürünlerinden birisidir. Bu çalışmada Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nde ıslah edilen 13 kiraz çeşidinin (Regina, A8, T4, T2, GM5, Sweetheart, E5, A1, GM4, 1-1, Ş2, GM6, GM11) meyvelerinin, 3 farklı ekstraksiyon yöntemine (geleneksel, ultrasonik ve mikrodalga destekli) göre fitokimyasal ve antioksidan özellikleri karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre toplam fenolik miktarları 0,808-9,850 mg gallik asit/g yaş ağırlık, toplam flavonoid miktarları 0,664-2,825 mg kateşin/g yaş ağırlık arasında çıkarken, toplam antosiyanin miktarları 0,008-1,207 mg siyanidin-3-sophorosit/g yaş ağırlık olarak belirlenmiştir. Antioksidan kapasitelerinde ise CUPRAC 0,853-10,623; CERAC 1,535-16,729; FRAP 0,981-10,362; DPPH 9,081-16,337 ve ABTS 0,228-10,327 mg troloks/g yaş ağırlık aralığında gözlemlenmiştir. HPTLC-DPPH analizinde kirazdaki en önemli antioksidan özelliğine sahip maddelerin antosiyanin sınıfı  maddeler (özellikle siyanidin-3-rutinosit), rutin ve hidroksisinnamik asit sınıfı (klorojenik asit, neoklorojenik asit ve p-kumaril kinik asit) maddeler olduğu tespit edilmiştir. LC-MS/MS sonuçlarına göre incelenen maddeler arasında en yoğun olanların klorojenik asit (ort. 0,62 mg/100 g), kateşin (0,11 mg/100 g) ve rutin (0,59 mg/100 g) olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak T2 ve E5 çeşitleri diğer çeşitlere göre üstün sonuçlar verdiği saptanmıştır. Ayrıca ekstraksiyon yöntemleri de kendi aralarında karşılaştırılmış ve aralarında istatistiki bir fark olmadığı ancak ekstraksiyon süresi bakımından ultrasonik ve mikrodalga destekli ekstraksiyon yöntemlerinin geleneksel ekstraksiyon yöntemine göre daha avantajlı olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Sweet cherry (Cerasus avium (L.) Moench) which is one of the most consumed fruit in our country is also one of the most exported products agriculturally in Turkey. In this study, phytochemical and antioxidant properties of 13 sweet cherry fruits (Regina, A8, T4, T2, GM5, Sweetheart, E5, A1, GM4, 1-1, Ş2, GM6, GM11) grown in Karadeniz Agricultural Research Institute were compared according to three extraction methods (conventional, ultrasonic assisted and microwave assisted). According to the obtained results; total phenol content between 0,808-9,850 mg gallic acid/g fresh weight, total flavonoid content ranged from 0,664-2,825 mg catechin/g fresh weight were observed, while total anthocyanin content between 0,008-1,207 mg cyanidin-3-sophoroside/g fresh weight was determined. In antioxidant test results, CUPRAC 0,853-10,623; CERAC 1,535-16,729; FRAP 0,981-10,362; DPPH 9,081-16,337 and ABTS 0,228-10,327 mg troloks/g fresh weight amounts were obtained. In the HPTLC-DPPH experiment, the most important antioxidant substances in cherry were determined to be anthocyanin class substances (especially cyanidin-3-rutinoside), rutin and hydroxycinnamic acid class substances (chlorogenic acid, neochlorogenic acid and  p-coumaroylquinic acid). Among the examined cultivars; chlorogenic acid (0.62 mg / 100 g), catechin (0.11 mg / 100 g) and rutin (0.59 mg / 100 g) were determined to be the most intense phytochemicals accoding to LC-MS/MS results. As a result, T2 and E5 cherries were observed give better result compared to other cultivars. Extraction methods were also compared, consequently while there is no statistical differences between them, it has been observed that ultrasonic and microwave assisted extraction methods are more advantageous than conventional extraction method in terms of extraction time.