İnflamatuvar bağırsak hastalığı olanlarda diyetle ilgili davranış ve inançların; yaşam kalitesi, aktivite indeksleri ve osteoporoz arasındaki ilişkinin değerlendirimesi
Dietary behaviors and beliefs in people with inflammatory bowel disease; evaluation of the relationship between quality of life, activity indexs and osteoporosis
Yazar: MEHMET EMİN BOZDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN YARAŞ
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Davranış = Behavior ; Diyet = Diet ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İnançlar = Beliefs ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH), Crohn hastalığı (CH) ile Ülseratif kolit (ÜK) olmak üzere iki formu içerir ve yaşam boyu süren kronik inflamasyona yol açar. Diyetin İBH olanların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkilediği görülüp, hastalık aktivitesi sırasında beslenme gereksinimlerinin ve alışkanlıklarının değiştirilmesi gerekebilir. Bununla birlikte D vitamini ve kalsiyum gibi parametrelerin emiliminde bozulma, kronik inflamatuvar süreç ve steroidle tedavi gibi faktörler osteoporoza neden olabilir. Çalışmamızda İBH olanların diyetle ilgili davranış ve inançlarının; aktivite indeksleri, yaşam kalitesi, osteoporoz ve laboratuvar değerlerine etkisini ve aralarındaki ilişkiyi değerlendirilmeyi amaçladık. Mart 2020-Aralık 2020 tarihleri arasında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji Polikliniğine başvuran İBH'liler üzerine yürütülen kesitsel bir çalışmadır. Katılımcılardan dahili edilme ve dışlanma kriterlerine uyan 60 ÜK ve 37 CH olmak üzere toplam 97 İBH hastası çalışmaya alındı. Araştırmada hastaların sosyodemografik özelliklerini sorgulayan anket formu, hastalığa ilişkin verileri içeren anket formu, Harvey-Bradshaw İndeksi (HBI), Basit Klinik Kolit Aktivite İndeksi (SCCAI), hastaların beslenmeyle ilgili yaklaşım ve görüşlerini değerlendiren diyetle ilgili davranış ve inançlar hakkında anket formu ve hastaların yaşam kalite skorunu ölçen İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları Yaşam Kalitesi Ölçeği (İBH YKÖ) kullanıldı. Ek olarak hastaların önceki poliklinik kontrollerindeki yakın tarihli laboratuvar değerleri ve radyolojik görüntülemeleri retrospektif olarak kaydedildi. Çalışmaya dahil edilen hastaların yaş ortalaması 47,3±14,1'tü ve 57'si erkekti. CH tanılılarda HBI skoru ortalama 4,54±2,84 puandı. 37 hastanın 23'ü remisyon döneminde iken 14'ü aktif hastalık görüldü. Ülseratif kolit tanılı hastalarda SCCAI skoru ortalama 3,83±3,37 puandı. 60 hastanın 38'i remisyon döneminde iken 22'si aktif hastalık döneminde olduğu izlendi. 45 yaş ve altı katılımcıların ile aktivasyon döneminde olanların diyetin hastalık nüksü nedeni olarak rol oynayabileceğine inanması daha sık izlenip (sırayla p:0,044, p:0,031) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş olup diğer sorular için istatistiksel olarak anlamlı bulunamadı (p>0,05). İlköğretim grubunda olan katılımcıların nüksetme korkusu nedeniyle dışarıdan yemek yemeyi reddedenler daha sık izlenip (p:0,018) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş olup diğer sorular için istatistiksel olarak anlamlı bulunamadı (p>0,05). Diyetle ilgili davranış ve inançlar anketindeki sorularla gelir düzeyine, kadın ve erkek cinsiyetine göre ve hastalık süresinin 5 yıl ve altı ile 5 yıl üstü olmasına göre anket sorularına verilen yanıtlarda anlamlı fark bulunamamıştır (p>0,05). Osteoporozu olanlarda yaş ortalaması 63,62±6,64, osteopenisi olanlarda yaş ortalaması 55,20±11,11, Normal grubun yaş ortalaması ise 39,02±11,97 bu fark istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlı bulundu (p:0,001). Hemoglobin, albümin, AST, ALT, fosfor, 
serum demir, transferrin satürasyonu, ferritin, vitamin D, folik asit gibi bu değerlerin hem ÜK hem de CH'lilerde aktivasyon döneminde düşerken; PLT, ESR, CRP değerlerinin yükseldiği görüldü. Bu değerler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Kadınlarda (p:0,034), 45 yaş ve altında (p:0,007), Son 1 yılda atak geçirenlerde (p:<0,0001), hastalığın kariyerini düşürdüğünü belirtenlerde (p:0,002) ortalama İBH YKÖ skoru daha düşük bulunmuş olup istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Çok değişkenli regresyon analizine göre son bir yılda geçirdikleri atak sayısı, 45 yaş altı olmak, düşük gelir düzeyi, kariyerin olumsuz etkilenmesi, anksiyete veya depresyon için ilaç kullanımı ve kadın cinsiyet olmak hastaların yaşam kalitesini düşüren faktörler olduğu belirlendi. Diyetin hastalık nüksü nedeni olarak rol oynayabileceğini inananların sayısı 45 yaş altı kişilerde ve aktivasyon döneminde olan hastalarda, nüksetme korkusu nedeniyle dışarıdan yemek yemeyi reddedenler eğitim durumu ilköğretim grubunda olanlarda daha sık görülmektedir. Yaşam kalitesi skoru düştükçe hastaların yeme zevkini etkilediği, özellikli diyete yöneldiği ve hastalık belirtilerine iyi gelebilecek yemeklere yöneldiğini izlenmektedir. HBI ve SCCAI skorları arttıkça yaşam kalitesi skorunun azaldığı gözlemlenmektedir.

Abstract:
Inflammatory bowel disease (IBD) includes two forms, Crohn's disease (CH) and Ulcerative colitis (UC), and leads to lifelong chronic inflammation. Diet appears to significantly affect the quality of life of those with IBD, and nutritional requirements and habits may need to be changed during disease activity. However, factors such as impaired absorption of parameters such as vitamin D and calcium, chronic inflammatory process and steroid treatment may cause osteoporosis. In our study, the diet-related behaviors and beliefs of those with IBD; we aimed to evaluate the effects of activity indices, quality of life, osteoporosis and laboratory values and the relationship between them. It is a cross-sectional study conducted on IBD patients who applied to Mersin University Medical Faculty Hospital Gastroenterology Polyclinic between March 2020 and December 2020. A total of 97 patients with IBD, including 60 UC and 37 CD, who met the inclusion and exclusion criteria were included in the study. In the study, a questionnaire questioning the sociodemographic characteristics of the patients, a questionnaire containing the data related to the disease, the Harvey-Bradshaw Index (HBI), the Simple Clinical Colitis Active Index (SCCAI), a questionnaire about the diet-related behaviors and beliefs evaluating the approaches and opinions of the patients about nutrition, and the patients' The Inflammatory Bowel Disease Quality of Life Questionnaire (IBDQOL), which measures the quality of life score, was used. In addition, recent laboratory values and radiological imaging of the patients in their previous outpatient clinic controls were recorded retrospectively. The mean age of the patients included in the study was 47.3±14.1 years and 57 were male. The mean HBI score in patients with CD was 4.54±2.84 points. While 23 of 37 patients were in remission, 14 had active disease. The mean SCCAI score in patients with ulcerative colitis was 3.83±3.37 points. While 38 of 60 patients were in remission, 22 were in active disease. Participants aged 45 years and younger and those in the activation period were 8 more likely to believe that diet could play a role as a cause of disease recurrence (respectively p:0.044, p:0.031). And this was found statistically significant, but was not found statistically significant for other questions (p>0.05). The participants in the primary education group who refused to eat out due to fear of relapse were followed more frequently (p:0.018) and found to be statistically significant, but not statistically significant for the other questions (p>0.05). No significant difference was found in the answers given to the questions in the diet-related behaviors and beliefs questionnaire, according to income level, gender, and duration of illness 5 years or less than 5 years (p>0.05). The mean age of those with osteoporosis was 63.62±6.64 years, those with osteopenia were 55.20±11.11 years, and the mean age of the normal group was 39.02±11.97 years. This difference was statistically significant (p:0.001). While these values such as hemoglobin, albumin, AST, ALT, phosphorus, serum iron, transferrin saturation, ferritin, vitamin D, and folic acid decrease in both UC and CD patients during the activation period; It was observed that PLT, ESR, CRP values increased. These values were found to be statistically significant (p<0.05). In women (p:0.034), aged 45 years and younger (p:0.007), in those who had an attack in the last 1 year (p:<0.0001), in those who stated that the disease had reduced their career (p:0.002), the mean IBDQOL score was found to be lower, and it was statistically significant. According to the multivariate regression analysis, it was determined that the number of attacks in the last year, being under the age of 45, low-income, negative career impact, drug use for anxiety or depression and female gender were the factors that decreased the quality of life of the patients. The number of people who believe that diet may play a role as the cause of disease recurrence is more common in people younger than 45 years of age and in the activation period, those who refuse to eat outside due to fear of relapse are more common in those with primary education level. As the quality of life score decreases, it is observed that this affect the way patients eat, turn to special diets and to eat foods that can be good for the symptoms of the disease. It is observed that the quality of life score decreases as the HBI and SCCAI scores increase.