Diyabetik makula ödemi olan hastalarda intravitreal ranibizumab ve aflibercept enjeksiyonunun retina damar çapına etkisi ve karşılaştırılması
The effect of intravitreal ranibizumab and aflibercept injection on retinal vessel diameter in patients with diabetic macula edema and comparison of these effects
Yazar: NAZİFE AŞIKGARİP
Danışman: PROF. DR. NURSAL MELDA YENEREL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases
Dizin: Aflibersept = Aflibercept ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Makula ödemi = Macular edema ; Ranibizumab = Ranibizumab ; Retina = Retina ; Retina damarları = Retinal vessels ; Tomografi-optik koherens = Tomography-optical coherence

Özet:
AMAÇ: Diyabetik makula ödemi olan hastalarda intravitreal ranibizumab ve
aflibercept enjeksiyonunun retina damar çapına olan etkisini değerlendirmek ve
karşılaştırmak
 GEREÇ VE YÖNTEMLER: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haydarpaşa
Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göz Hastalıkları Kliniğinde Ocak 2017-Eylül
2018 tarihleri arasında ilk defa diyabetik makula ödemi (DMÖ) tanısı alan ve
intravitreal ranibizumab ve aflibercept enjeksiyonu uygulanan hastalar
değerlendirilmiştir. Yaşları 48-81 arasında değişen, 21 erkek ve 9 kadın olmak üzere
toplam 30 hastanın 30 gözü çalışmaya dahil edilmiştir. Onbeş hastanın 15 gözüne
intravitreal ranibizumab, onbeş hastanın 15 gözüne intravitreal aflibercept enjeksiyonu
uygulanmıştır. Hastaların enjeksiyon öncesi, 1. ayı, 2. ayı ve 3. ayı olmak üzere çekilen
optik kohorens tomografi (OKT) görüntülerinden retina damar çapı ölçümleri
yapılmıştır.
 BULGULAR: Vertikal üst temporal ven (ÜTV) ölçümlerinde, intravitreal
ranibizumab ile tedavi edilen grupta bazal damar çapı ortalama 165,07 ± 27,00 µm
iken 3. ay sonunda damar çapı 157,27 ± 25,75 µm' e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 2.
ay ve 3. ay vertikal ÜTV çapı ölçümlerindeki düşüş istatistiksel olarak anlamlı
bulunmuştur (sırasıyla p=0.016; p=0.020; p<0.05). İnfrared görüntüden yapılan üst
temporal ven ölçümlerinde, intravitreal ranibizumab ile tedavi edilen grupta bazal
damar çapı ortalama 139,86 ± 22,12 µm iken 3. ay sonunda 133,00 ± 19,55 µm' e
düşmüştür. Bazal ölçüme göre 2. ay ve 3. ay infrared ÜTV çapı ölçümlerindeki düşüş
ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (sırasıyla p=0.006; p=0.001; p<0.01).
İnfrared görüntüden yapılan ÜTV ölçümlerinde, intravitreal aflibercept ile tedavi
edilen grupta bazal damar çapı ortalama 149,47 ± 23,98 µm iken 3. ay sonunda 144,07
± 23,77 µm' e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 2. ay ve 3. aydaki düşüş istatistiksel
olarak anlamlı bulunmuştur (sırasıyla p=0.046; p=0.001; p<0.05).
 Vertikal alt temporal ven (ATV) ölçümlerinde, intravitreal ranibizumab ile
tedavi edilen grupta bazal damar çapı 182,47±15,85 µm iken 3. ay yapılan ölçümlerde
175,40 ± 18,35 µm'e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 2. ay ölçümlerindeki düşüş ise
istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.027; p<0.05). Vertikal ATV
ölçümlerinde intravitreal aflibercept ile tedavi edilen grupta bazal damar çapı 182,20
± 16,54 µm iken 3. ay 173,73 ± 18,03 µm' e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 3.ay vetikal
ATV çapı ölçümlerindeki düşüş ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.035;
p<0.05). İnfrared görüntüden yapılan ATV ölçümlerinde, intravitreal ranibizumab ile
tedavi edilen grupta bazal damar çapı ortalama 156,64 ± 20,75 µm iken 3. ay yapılan
ölçümlerde 146,57 ± 17,45 µm'e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 2.ay ve 3.ay infrared
ATV çapı ölçümlerindeki düşüş ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (sırasıyla;
p=0.004; p=0.001; p<0.01). İntravitreal aflibercept ile tedavi edilen grupta ise bazal
damar çapı ortalama 162,60 ± 19,24 µm iken 3. ay 154,40 ± 16,42 µm' e düşmüştür.
Bazal ölçüme göre 3. ay ölçümlerdeki düşüş ise istatistiksel olarak anlamlı
bulunmuştur (p=0.018; p<0.05).
Vertikal üst temporal arter (ÜTA) ölçümlerinde, intravitreal ranibizumab ile
tedavi edilen grupta bazal damar çapı ortalama 135,27 ± 16,79 µm iken 3. ay yapılan
ölçümlerde 126,87 ± 14,74 µm'e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 1. ay ve 3. ay vertikal
ÜTA çapı ölçümlerindeki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (sırasıyla
p=0.046; p=0.004; p<0.05). İnfrared görüntüden yapılan ÜTA ölçümlerinde,
intravitreal ranibizumab ile tedavi edilen grupta bazal damar çapı ortalama 110,00 ±
17,25 µm iken 3. ay yapılan ölçümlerde 102,60 ± 16,90 µm'e düşmüştür. Bazal ölçüme
göre 1. ay, 2. ay ve 3. ay infrared ÜTA çapı ölçümlerindeki düşüş istatistiksel olarak
anlamlı bulunmuştur (sırasıyla p=0.012; p=0.001; p=0.001; p<0.05). İnfrared
görüntüden yapılan ÜTA ölçümlerinde, intravitreal aflibercept ile tedavi edilen grupta
bazal damar çapı ortalama 110,20 ± 21,25 µm iken 3. ay yapılan ölçümlerde 103,93 ±
19,03 µm'e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 2. ay ve 3. ay infrared ÜTA çapı
ölçümlerindeki düşüş ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (sırasıyla p=0.048;
p=0.002; p<0.05). 
İnfrared görüntüden yapılan alt temporal arter (ATA) ölçümlerinde intravitreal
ranibizumab ile tedavi edilen grupta bazal damar çapı ortalama 106,67 ± 18,09 µm
iken 3. ay yapılan ölçümlerde 100,53 ± 17,18 µm'e düşmüştür. Bazal ölçüme göre 1.
ay, 2. ay ve 3. ay infrared ATA çapı ölçümlerindeki düşüş istatistiksel olarak anlamlı
bulunmuştur (sırasıyla p=0.014; p=0.023 p=0.001; p<0.05). İnfrared görüntüden
yapılan ATA ölçümlerinde, intravitreal aflibercept ile tedavi edilen grupta bazal damar
çapı ortalama 112,27 ± 12,27 µm iken 3. ay yapılan ölçümlerde 107,93 ± 11,60 µm'e
düşmüştür. Bazal ölçüme göre 3. ay infrared ATA çapı ölçümlerindeki düşüş ise
istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.009; p<0.01).
 Grup içi değerlendirmelerde ranibizumab ile tedavi edilen gruplarda
istatistiksel anlamlı sonuç daha fazladır fakat ortaya çıkan azalma açısından; tedavide
kullanılan iki ilaç birbiri ile kıyaslandığında aralarında istatistiksel anlamlı fark
izlenmemiştir.
 SONUÇ: İntravitreal ranibizumab ve aflibercept uygulamasının retina damar
çapında daralmaya sebep olduğu görülmüştür.
 ANAHTAR KELİMELER: Diyabetik maküla ödemi, ranibizumab,
aflibercept, optik kohorens tomografi

Abstract:
OBJECTIVE: To evaluate and compare the effect of intravitreal ranibizumab
and aflibercept treatment on retinal vessel diameter in patients with diabetic macular
edema.
 MATERIALS AND METHODS: The patients who were diagnosed with
diabetic macular edema for the first time and who received intravitreal ranibizumab
and aflibercept injections between January 2017 and September 2018 in Haydarpaşa
Numune Training and Research Hospital, Department of Ophthalmology were
evaluated. Thirty eyes of a total of 30 patients (21 male and 9 female) aged 48-81 years
were included in the study. 15 eyes of fifteen patients received intravitreal ranibizumab
and 15 eyes of fifteen patients received intravitreal aflibercept injection. Retinal vessel
diameter measurements were performed from the optical cohorens tomography (OCT)
images taken before the injection, first, second and third months.
 RESULTS: Basal vessel diameter decreased from 165,07 ± 27,00 µm to 157,27
± 25,75 µm in the third month in the group treated with intravitreal ranibizumab in
superotemporal vein vertical measurements. The decrease in vertical superotemporal
vein (UTV) diameter measurements at the second and third month compared to
baseline was statistically significant (p=0.016; p=0.020; p<0.05, respectively). In the
superotemporal vein infrared image measurements, the mean basal vessel diameter
was 139,86 ± 22,12 µm in the group treated with intravitreal ranibizumab and
decreased to 133,00 ± 19,55 µm at the end of the 3rd month.
The decrease in infrared image superotemporal vein diameter measurements at the 2nd
and 3rd months compared to baseline measurements were statistically significant
(p=0.006; p=0.001; p<0.01, respectively). In the group treated with intravitreal
aflibercept, measurements of the superotemporal vein infrared image showed a mean
basal vessel diameter of 149,47 ± 23,98 µm, but decreased to 144,07 ± 23,77 µm at 
the end of the third month. The decrease in the superotemporal vein diameter
measurements in the infrared image was found to be statistically significant in the
second and third month compared to the baseline measurement (p=0.046; p=0.001;
p<0.05, respectively).
 Basal vessel diameter decreased from 182,47 ± 15,85 µm to 175,40 ± 18,35
µm in the third month in the group treated with intravitreal ranibizumab in
inferotemporal vein vertical measurements. The decrease in the second month
measurements compared to baseline was found to be statistically significant (p =
0.027; p <0.05). Baseline vessel diameter decreased from 182,20 ± 16,54 µm to 173,73
± 18,03 µm in the 3rd month in the group treated with intravitreal aflibercept in vertical
inferotemporal vein measurements. The decrease in vertical inferotemporal vein
measurements compared to baseline was found to be statistically significant (p =
0.035; p <0.05).
 In the inferotemporal vein (ATV) measurements made from infrared image in
the group treated with ranibizumab, the mean basal vessel diameter decreased from
156,64 ± 20,75 µm to 146,57 ± 17,45 µm in the 3rd month measurements. The
decrease in infrared inferotemporal vein diameter measurements at the 2nd and 3rd
months according to baseline measurements were statistically significant (p=0.004;
p=0.001; p<0.01, respectively). In the group treated with intravitreal aflibercept, the
mean basal vessel diameter was 162,60 ± 19,24 µm, whereas it decreased to 154,40 ±
16,42 µm at 3 months. The decrease in third month measurements compared to
baseline was statistically significant (p = 0.018; p <0.05).
 In the superotemporal artery (UTA) vertical measurements, the mean basal
vessel diameter decreased from 135,27 ± 16,79 µm to 126,87 ± 14,74 µm in the third
month in the group treated with intravitreal ranibizumab. The decrease in the 1st and
3rd month measurements was found to be statistically significant (p = 0.046; p = 0.004;
p <0.05, respectively). In the superotemporal vein measurements made from infrared
image in the group treated with ranibizumab, the mean basal vessel diameter decreased
from 110,00 ± 17,25 µm to 102,60 ± 16,90 µm in the 3rd month measurements. The
decrease in infrared superotemporal artery diameter measurements in the 1st month,
2nd month and 3rd month according to baseline measurement was found to be
statistically significant (p=0.012; p=0.001; p=0.001; p<0.05, respectively). In the 
group treated with intravitreal aflibercept, measurements of the superotemporal arter
infrared image showed a mean basal vessel diameter of 110,20 ± 21,25 µm, but
decreased to 103,93 ± 19,03 µm at the end of the third month. The decrease in the
second month and third month measurements compared to baseline was statistically
significant (p = 0.048; p = 0.002; p <0.05, respectively).
 Inferotemporal artery (ATA) infrared image measurements in the group treated
with intravitreal ranibizumab; the mean basal vessel diameter was 106,67 ± 18,09 µm
and decreased to 100,53 ± 17,18 µm in the 3rd month measurements. The decrease in
infrared inferotemporal artery diameter measurements at first month, second month
and third month compared to baseline was statistically significant (p = 0.014; p = 0.023
p = 0.001; p <0.05). Inferotemporal artery infrared image measurements in the group
treated with intravitreal aflibercept basal vessel diameter decreased from 112,27 ±
12,27 µm to 107,93 ± 11,60 µm in the third month measurements. The decrease in
infrared inferotemporal artery diameter measurements in the third month compared to
basal measurement was statistically significant (p=0.009; p<0.01).
 Ranibizumab treated groups had higher statistical significance. İn terms of the
resulting contraction; there was no statistically significant difference between the two
drugs used in the treatment.
 CONCLUSİON: Intravitreal ranibizumab and aflibercept treatment caused a
decrease in retinal vessel diameter.
 KEYWORDS: Diabetic macular edema, ranibizumab, aflibercept, optical
cohorens tomography