Covıd-19 pandemisi sürecinde hemşirelik öğrencilerinin travma sonrası stres belirtilerine bilişsel davranışçı terapinin etkisi
The effect of cognitive behavioral therapy on post-traumatic stress symptoms of nursing students during the covid-19 pandemic
Yazar: FATMA YENER ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. BURCU CEYLAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Geçmiş yıllarda meydana gelen pandemiler sonrasında travma sonrası stres bozukluğu çok sık görülmektedir. COVID-19 pandemisi sürecinde en çok etkilenen grupta yer alan öğrencilerin travma sonrası stres belirtileri açısından değerlendirilmesi ve bilişsel davranışçı terapi uygulaması ile travma sonrası stres belirtilerinin azalması önem taşımaktadır. COVID-19 pandemisi sürecinde hemşirelik öğrencilerinin travma sonrası stres belirtilerine bilişsel davranışçı terapinin etkisi incelemek amacıyla yapılan bu araştırma, ön-test, son-test, paralel grup, randomize kontrollü bir araştırmadır.
Hemşirelik Fakültesinde eğitim gören 60 birinci sınıf öğrencisi rastgele olarak deney (n=30) ve kontrol (n=30) gruplarına atanmıştır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanan, Bilgi Formu ve DSM-5 İçin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi kullanılarak toplanmıştır. Çalışma grubuna ölçümler, bilişsel davranışçı grup terapisi öncesi, terapi bitiminde ve üç ay sonra olmak üzere üç kez çevrim içi yapılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde bağımsız gruplarda t testi, Cochran's Q, tek yönlü ANOVA ve karma desenli ANOVA analizi kullanılmıştır Elde edilen sonuçlar p<0,05 anlamlılık düzeyinde sınanmıştır.
Öğrencilerin DSM-5 İçin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesinden grup terapisi uygulaması boyunca ve izlem ölçümünde aldıkları puanların grup içi değişimlerinin değerlendirilmesinde anlamlı bir farklılık bulunmuştur (p<0,001). DSM-5 İçin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi toplam puan ve tüm alt boyut puan ortalamalarının zaman içinde değişiminin anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Deney grubunda DSM-5 İçin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesinin grup zaman etkileşiminin anlamlı olduğu belirlenmiştir. DSM-5 İçin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi kaçınma alt boyutu puanları üzerindeki ortak etkisinin geniş etki büyüklüğü ile anlamlı düzeyde farklılaştığı görülmektedir (p<0,001, η2:0,98).
Sonuç olarak öğrencilere uygulanan bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı grup terapisinin travma sonrası stres belirtilerini azaltmada etkili olduğu bulunmuştur. Bu çalışmanın farklı yaş gruplarında uygulanması ve bireysel olarak da yapılması önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Bilişsel davranışçı terapi, Pandemi, Travma, Travma sonrası stres.

Abstract:
Post-traumatic stress disorder is very common after the pandemics that occurred in the past years. It is important to evaluate students, who are in the most affected group during the COVID-19 pandemic, in terms of post-traumatic stress symptoms and to reduce post-traumatic stress symptoms with the application of cognitive behavioral therapy. This research, which was conducted to examine the effect of cognitive behavioral therapy on post-traumatic stress symptoms of nursing students during the COVID-19 pandemic, is a pre-test, post-test, parallel group, randomized controlled trial.
60 first-year students studying at the Faculty of Nursing were randomly assigned to experimental (n=30) and control (n=30) groups. Data were collected using the Information Form and the Post-Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5, prepared by the researcher. Measurements were made online three times for the study group: before the cognitive behavioral group therapy, at the end of the therapy and three months later. Independent groups t test, Cochran's Q, one-way ANOVA and mixed pattern ANOVA analysis were used to evaluate the data. The results were tested at the p<0,05 significance level.
A significant difference was found in the evaluation of intra-group changes in the scores students received from the Post-Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 throughout the group therapy application and in the follow-up measurement (p<0,001). It was determined that the change in Post-Traumatic Stress Disorder Checklist total score and all subscale score averages over time for DSM-5 was significant (p<0,05). Also, it was detected that the group-time interaction of the Post-Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 was significant in the experimental group. It is seen that the common effect on the Post-Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 avoidance subscale scores differs significantly with a large effect size (p<0,001, η2:0.98).
As a result, group therapy based on the cognitive behavioral approach applied to students was found to be effective in reducing post-traumatic stress symptoms. It is recommended that this study be implemented in different age groups and also individually.
Key words: Cognitive behavioral therapy, Pandemic, Trauma, Post-traumatic stress.