Akdağ Tabiat Parkı'nda (Afyonkarahisar-Denizli) yayılış gösteren tüylü meşe (Quercus pubescens Willd.), yeşil meşe bükücüsü (Tortrix viridana L.) ve parazitoidleri arasındaki tri-trofik ilişkiler
Tri-trophic interactions among pubescent oak (Quercus pubescens Willd.), green oak leaf roller (Tortrix viridana L.) and parasitoids distributed in Akdag Nature Park (Afyonkarahisar-Denizli)
Yazar: ONUR BİROL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET FARUK GÜRBÜZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Genetik = Genetics ; Zooloji = Zoology
Dizin: Biyolojik etkileşim = Biological interaction ; Moleküler genetik = Molecular genetic ; Orman entomolojisi = Forest entomology

Özet:
Bu çalışmada, meşelerde yapraksızlaşmaya sebep olan yeşil meşe bükücüsü (Tortrix viridana L.) ile Akdağ Tabiat Parkı'nda yayılış gösteren ve yoğun bir şekilde yapraksızlaşmış tüylü meşe (Quercus pubescens Willd.) ve T. viridana'nın parazitoidleri arasındaki tri-trofik etkileşim incelenmiştir. Morfolojik, ekolojik, biyokimyasal ve moleküler bakımdan karakterize edilen türler arasında etkileşimin olup olmadığının irdelenmesi çeşitli istatistik değerlendirmelere dayalı olarak yapılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda T. viridana pupalarından çok sayıda Hymenoptera takımı üyesi Ichneumonidae familyasına ait Itoplectis maculator (Fabricius, 1775), Pteromalidae familyasına ait Cyclogastrella simplex (Walker, 1834) ve az sayıda Pteromalus semotus (Walker 1834) ile Torymidae familyasına ait Monodontomerus aereus Walker 1834 ve Chalcididae familyasına ait Brachymeria tibialis (Walker 1834) parazitoid türlerinin ergin bireyleri çıkmıştır. Bu türlerden Cyclogastrella simplex (Walker, 1834) Türkiye faunası için yeni kayıt olarak verilmiştir. 
Yeşil meşe bükücüsü ve onun parazitoidlerinin morfolojik ve RAPD primerlerine dayalı genetik çeşitlilikleri, türler arasındaki ilişkiler bakımından karşılaştırıldığında, Q. pubescens ile onu konak olarak tercih eden T. viridana arasında genetik ve morfolojik olarak belirli bir oranda etkileşimin olduğu görülmüştür. Ancak T. viridana ve onun parazitoidleri olan I. maculator ve C. simplex arasında  bitki-herbivor arasında görülen genetik ve morfolojik etkileşimden daha düşük bir herbivor-parazitoid ilişkisinin var olduğu tespit edilmiştir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda parazitoid I. maculator' un ortamı tercih etmesi ile 2 Hexenal uçucu bileşen miktarı;  T. viridana'nın ortamı tercih etmesinde ise trans Caryophyllene uçucu bileşen miktarı arasında çok güçlü bir ilişki olduğu istasyonlardan elde edilen birey sayıları ile doğrulanmaktadır.  Bu ilişki, Tortrix viridana saldırısına karşı Q. pubescens ağaçları tarafından salgılanan bir S.O.S sinyali şeklinde ortaya çıkmaktadır.
Sonuç olarak, çevresel değişimler, bitki savunma mekanizmasında dolaylı yoldan bir öneme sahip iken, saldırıya maruz kalmış bitkilerin uçucu bilesen oluşturma mekanizmalarında oldukça önemli bir yere sahiptirler. Meşe ağaçları, topraktan yeterli miktarda esas element alabilirse savunma ile ilişkili sinyal mekanizmalarını aktif hale getirebilmektedirler.

Abstract:
In this study, tri-trophic interactions between green oak leaf roller (Tortrix viridana L.) which causes complete defoliation in oaks, heavily defoliated pubescent oak (Quercus pubescens Willd.) trees distributed in Akdag Nature Park and parasitoids of T. viridana were investigated. Whether there is an interaction between the species that characterized with regard to morphological, ecological, biochemical and molecular was investigated on the basis of various statistical analysis. As a result of this study many adult parasitoid individuals were emerged from T. viridana pupae. These parasitoids are members of Hymenoptera belonging to Ichneumonidae family Itoplectis maculator (Fabricius, 1775), Pteromalide family Cyclogastrella simplex (Walker, 1834) and Pteromalus semotus (Walker 1834), Torymidae family Monodontomerus aereus Walker 1834 and Chalcididae family Brachymeria tibialis (Walker 1834). Cyclogastrella simplex (Walker, 1834) is a new record for Turkish fauna.
Genetic diversity based on morphological and RAPD primers of green oak leaf roller and its parasitoids, when compared in terms of interspecific interactions there is a genetical and morphological interaction between Q. pubescens and its herbivor T. viridana. However it has been found that there is a lower herbivore-parasitoid interaction between T. viridana and its parasitoids I. maculator ve C. simplex than between plant-herbivore genetical and morphological interaction. As a result of statistical analyses there is a significant relationship which validated with observed species number from all stations, between parasitoid I. maculator habitat selection and amount of volatile 2 Hexenal, T. viridana and amount of trans Caryophyllene. This relationship is emerging as an S.O.S signal that released from Q. pubescens trees against T. viridana attacks.
As a result enviromental changes not only have an indirect importance in plant defense mechanism but also have an importance place in volatiles releasing mechanism in attacked plants by herbivore. If oak trees can take enough essential elements from soil they can activate signal mechanisms that are related with defense.