Çoklu özellik-çoklu yöntem analizlerinde kullanılan farklı modellere ilişkin sonuçların incelenmesi
Examining the results of different models used in multitrait-multimethod analysis
Yazar: ELİF BENGİ ÜNSAL ÖZBERK
Danışman: DOÇ. DR. NURİ DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Faktör analizi = Factor analysis ; Matris yöntemi = Matrix method ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Yaratıcı düşünce = Creative thinking ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışmada, çoklu özellik çoklu yöntem matrisleri üzerinde doğrulayıcı faktör analizi yapılırken kullanılacak olan modellerin yöntem kullanma durumları ve özellik ilişkileri açısından farklılıklarına bakılmıştır. Araştırmada, bireylerin problem çözme ve eleştirel düşünme becerileri ele alınarak, yaratıcı düşünme becerilerine ilişkin bir model ortaya konulmuştur. Ortaya konulan model bireylerden anketler sonucu elde edilen puanlar, bireylerin kendini değerlendirdikleri puanlar ve arkadaşları tarafından değerlendirilmesi yöntemleri ile Kilis 7 Aralık Üniversitesi Eğitim Fakültesinde öğrenim gören 500 öğrenciden veri toplanarak elde edilmiştir. Farklı yöntemlerin farklı özelliklerle ölçülmesi sonucu oluşturulan çoklu özellik çoklu yöntem matrisi belirlenerek geçerlik ve güvenirlik yorumları yapılmıştır. Ardından model çoklu özellik çoklu yöntem matrislerine uygulanan yöntem ilişkili, bağımsız ilişkili ve eksik yöntem ilişkili modeller ile karşılaştırılarak, kullanılan yöntemlerden hangisinin modeli değerlendirmede uygun olduğu incelenmiştir. Modellerin test edilmesinde LISREL 8.80 programı kullanılmıştır.Yaratıcılığa ilişkin geçerlik kanıtlarını toplamada farklı yöntemlerle elde edilen çoklu özellik ve çoklu metot matrisindeki güvenirlik köşegeni değerlerinin; beklendiği üzere matristeki en büyük değerler olduğu doğrulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre; aynı özelliğin farklı yöntemlerle ölçülmesi ile elde edilen geçerlik katsayılarının her biri sıfırdan farklıdır. Geçerlik köşegenindeki değerlerin genel olarak matristeki çoklu özellik çoklu yöntem üçgenindeki ve çoklu özellik tek yöntem üçgenindeki değerlerin birçoğundan daha yüksek olduğu belirlenmiştir.Üç farklı yöntem ile elde edilen problem çözme ve eleştirel düşünme becerilerine ait toplam puanlar ile yine üç farklı yöntemin kullanılması ile elde edilen yaratıcılık puanlarının toplamı, bir yapısal modele dönüştürülmüştür. Problem çözme ve eleştirel düşünme becerileri ile ölçülmeye çalışılan yaratıcılığın ölçme modeli üzerindeki uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir.Çoklu özellik çoklu yöntem matrislerinde Doğrulayıcı faktör analizi model karşılaştırmalarında ise en iyi uyumu geçerliğe en az katkısı olduğu düşünülen yöntemin modelden atıldığı, geçerliğe ilişkin eksik yöntem ilişkili model vermiştir. Ardından en iyi uyumu yöntem ilişkili model vermiş en düşük uyumun ise yöntem ilişkisiz modelde olduğu belirlenmiştir. Bu yüzden doğrulatıcı faktör analizinde yöntem ilişkili ve özellikle eksik yöntem ilişkili model çok daha istenir sonuçlar almak adına önerilmektedir.

Abstract:
In this reseach, method related and trait related specifications are compared in multitrait-multimethod confirmatory factor analysis . Based on persons? problem solving and crticital thinking abilities, a model related to creative thinking abilities was introduced. The model datas collected with self-report, questionnaire and friend report methods in 500 students who enrolled Kilis 7 Aralık University Faculty of Education. Reliability and validity was interpreted in a multitrait-multimethod matrix by measuring the different traits using different methods. Later, correlated method, uncorrelated method and ?minus-1? method in multitrait-multimethod confirmatory factor analysis are compared to decide which method works better to evaluate the models. LISREL 8.80 was used to analyze the models.The reliability diagonal values confirmed to be highest values of the matrices whlie collecting validity evidence in creative thinking ability. The validity coefficients are also different from zero. In validity diagonal, heterotrait-heteromethod triangle and heterotrait-monomethod triangle values is lower than validity diagonal values.Total scores, which was calculated by three diffrent method on problem solving and creative thinking abilities set as a structural model on creative thinking ability. Fit indices of creative thinking model were found acceptable. In multitrait-multimethod matrices, best model to assess creative thinking ability is the ?minus-1? model.