Ameliyathane çalışanları tarafından ameliyathanelerde ergonomik risklerin belirlenmesi
Determination of ergonomic risks in surgery by opertaing room workers
Yazar: AYŞE NUR SERBEST BAZ
Danışman: PROF. DR. ARZU İLÇE
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ameliyathane hemşireliği = Operating room nursing ; Ameliyathane teknisyenleri = Operating room technicians ; Ameliyathaneler = Operating rooms ; Doktorlar = Physicians ; Ergonomi = Ergonomics ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Bu çalışma ameliyathane çalışanları tarafından ameliyathanelerde fiziksel,
kimyasal, biyo-mekanik, psikososyal ergonomik risk faktörlerinin belirlenmesi ve bu
risklerin kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları ile ilişkisinin incelemesi amacı ile
gerçekleştirildi.
Çalışmanın evrenini Batı Karadeniz‟de Bir Eğitim ve Araştırma Hastanesi,
Batı Karadeniz‟de Bir Devlet Hastanesi, Doğu Karadeniz‟de Bir Eğitim ve Araştırma
Hastanesi ve Doğu Karadeniz‟de Bir Devlet Hastanesi‟nin ameliyathane birimlerinde
çalışan cerrahlar, cerrahi asistanlar, anestezi uzmanları, anestezi asistanları,
ameliyathane hemşireleri, ameliyathane teknikerleri ve anestezi
teknikerleri/teknisyenleri (n:305) oluşturdu. Çalışmanın evreni aynı zamanda
çalışmanın örneklemini oluşturdu, evrenin %82.29‟una ulaşıldı.
Veriler araştırmacı tarafından literatür taraması doğrultusunda oluşturulan
veri toplama formu ve Cornell Kas- İskelet Sistemi Rahatsızlık Ölçeği ile yüz yüze
görüşme tekniği kullanılarak toplandı. Veriler bir istatistik programında analiz edildi.
Sürekli değişkenleri ortalama ± standart sapma (en az ve en çok değerler) ve
kategorik değişkenler sayı ve yüzde olarak ifade edildi. Kategorik değişkenler
arasındaki farklılıklar ise Ki-kare analizi ile incelendi. p<0.05 değeri istatistiksel
olarak anlamlı kabul edildi.
Çalışmamıza katılan 251 ameliyathane çalışanının %44.22 (n:111)‟sini
cerrahlar, %29.88 (n:75)‟ini anestezistler ve %25.89 (n:65)‟unu hemşireler oluşturdu.
Çalışmamıza katılan ameliyathane çalışanlarının %57.77 (n:145)‟sinin
dinlenme odasında cam/pencere ve doğal aydınlatmanın bulunmadığı ve hastaneler
arasında anlamlı farklılık olduğu bulundu (p<0.05). Aynı zamanda
ameliyathanelerdeki dinlenme odalarında rahatlatan obje olarak en çok televizyonun
(%40.48) bulunduğu, çalışanların %28.34 (n:69)‟ünün dinlenme odasında rahatlama,
dinlenme hissi yaşamadığı ve %24.81 (n:65)‟inin ise dinlenecek bir odalarının
olmadığı görüldü.
Ameliyathane çalışanlarının meslek gruplarına göre fiziksel ergonomik faktörlerinden olan ortam
ısısından (%88.84) rahatsızlık duydukları saptandı (p>0.05). Cerrahların yarısının (%49.49) çok terlediği, hemşirelerin (%31.67) bazen üşüdüğü bazen terlediği,
anestezistlerin (%45.31) ise çok üşüdüğü belirlendi (p<0.05).
Çalışmamızda skopi kullanılan cerrahilerde en çok anestezistlerin (%91.78)
görev aldığı, bunu hemşirelerin (%77.59) ve cerrahların (%61.82) takip ettiği ve
meslek grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu saptandı
(p<0.05). Çalışmamızda skopili odalarda görev alanların %95.21‟inin skopi çekimi
sırasında X-ray gözlüğü ve %82.19‟u tiroid koruyucu kullanmadığı, koruyucu
ekipman olarak en çok (%80.82) kurşun önlüğün kullanıldığı saptandı. Çalışanların
ekipman kullanımlarının yetersiz olduğu çalışanların uyumunu sağlayan ergonomik
inceltilmiş kurşun önlüklerin kullanılmadığı ve radyasyon açısından risk altında
olduğu görüldü.
Ekrana bakış açıları değerlendirildiğinde; çalışanların (%61.83) daha çok
ergonomik olmayan 45˚ yukarı açısıyla ekrana baktığı ve kullanılan ekranın
yüksekliğinin (%58.09) sabit olup ayarlanamadığı bulundu. Hemşirelerin boyunun
cerrahlardan 12 cm, anestezistlerden 7 cm daha kısa olması, monitör yüksekliklerinin
ayarlanabilir olmaması nedeniyle hemşirelerin daha fazla boyun ağrısı yaşamaya
neden olduğu düşünüldü.
Ameliyathane çalışanlarının biyo-mekanik ergonomik faktörlerden biri olan
ayakta duruş pozisyonları açısından; çalışanların daha çok (%45.02) tek ayak üzerine
yüklenerek asimetrik duruş pozisyonunu kullandığı saptandı. Ergonomik olan
ayaklar omuz hizasında açık simetrik duruş pozisyonu kullanan çalışanların boyun
(p>0.05), omuz (p<0.05), sırt (p>0.05), bel (p>0.05), kol (p<0.05), kalça (p>0.05),
bacak (p<0.05), diz (p<0.05), baldır (p<0.05) ve ayak (p<0.05) ağrılarını diğer
pozisyonlara oranla daha az yaşandığı görüldü.
Çalışmamıza katılan ameliyathane çalışanlarının çalışma yükseklikleri
incelendiğinde çoğunun (%77.30) ergonomik olan bel-kalça arası yüksekliği
kullandığı ve meslek grupları arasında anlamlı farklılık olmadığı saptandı (p>0.05).
Bel-kalça arası yükseklikte çalışanlarda boyun (p<0.05), omuz (p<0.05), sırt
(p<0.05), kol (p<0.05), bel (p>0.05), el bileği (p>0.05), kalça (p>0.05), bacak
(p<0.05), diz (p<0.05) ve baldır (p<0.05) ağrılarının diğer çalışma yüksekliklerine
oranla daha az hissedildiği saptandı.
Vücudu 19 bölge olarak değerlendirdiğimiz Kas-İskelet Sistemi
Rahatsızlıkları Ölçeği‟nde hemşirelerin, anestezistlere ve cerrahlara oranla daha fazla
vücut bölümünde yüksek ağrı yaşadığı görüldü. Ameliyathane hemşirelerinin en çok
ağrı yaşadığı bölgelerden birinci sırada boyun (%69.23), cerrahlarda (%55.86) ve
anestezistlerde de (%62.67) ise bel bölgesi en çok ağrı hissedilen birinci bölge
olduğu saptandı.
Ameliyathane çalışanları için kimyasal ergonomik bir risk faktörü olan
cerrahi duman tahliye sistemleri açısından çalışanların (%85.66) çoğunun çalıştıkları
ameliyat odalarında cerrahi duman tahliye sisteminin bulunmadığı saptandı. Ayrıca
bir diğer kimyasal ergonomik risk faktörü olan atık gazların ameliyat odalarından
(78.49) yeterince uzaklaştırılmadığının bildirildiği görüldü.
Psikososyal ergonomik faktörlerden olan nöbet tutma ve vardiya süresince
görev alınan vaka sayısında; anestezistlerin diğer çalışanlara oranla daha fazla nöbet
tuttuğu, gün içerisinde daha fazla vakada görev aldığı fakat buna rağmen daha çok
oturur pozisyonu kullandığı ve dinlenme zamanlarının diğer çalışanlara oranla daha
fazla olduğu saptandı.
Sonuç olarak; ameliyathane ortamının çalışanlar açısından fiziksel, kimyasal,
psikososyal ve biyo-mekanik ergonomik riskler içerdiği, ameliyathane ortamında
bulunan risklerin ameliyathane çalışanlarının özellikle kas-iskelet sistemi üzerine
olumsuz etkileri olduğu ve ergonomik çalışma ortamının sağlanmasıyla ameliyathane
çalışanlarına yönelik ergonomik risklerin azaltılabileceği görüldü.

Anahtar Kelimeler: Ameliyathane ergonomisi, Ameliyathane hemşireliği,
Ergonomi, Ergonomik risk, Ergonomik faktör

Abstract:
This study was carried out with the aim of determining the physical,
chemical, biomechanical, psychosocial ergonomic risk factors in the operating room
by operating room staff and examining the relationship between these risks and
musculoskeletal disorders.
The study was conducted at a training and research hospital in the Western
Black Sea, a State Hospital in the Western Black Sea, a Training and Research
Hospital in the Eastern Black Sea, and by surgeons working in the operating room
units of the Eastern Black Sea, surgery assistants, anesthesia specialists, anesthesia
assistants, operating room nurses, and anesthesia technicians / technicians (n = 305).
The universe of the work has also created a sample of working at the same time, it
was reached to 82.29% of universe.
The data were collected by the researcher using a data collection form
prepared in accordance with the literature review and face-to-face interview
technique with the Cornell Musculoskeletal System Discomfort Scale. The data were
analyzed with a program package. Continuous variables mean ± standard deviation
(minimum and maximum values) and categorical variables were expressed as
number and percentage. Differences between categorical variables were analyzed by
Chi-square analysis. The value of p<0.05 was considered statistically significant.
The 251 operating room staff participated in the study were surgeons
(44.22%), anesthetists (29.88%) and nurses (25.89%).
It was found that 57.77% (n: 145) of the operating room staff who
participated in the study did not have glass / window and natural lighting in the
resting room and there was a significant difference between the hospitals (p<0.05).
28.34% of the 251 operating room staff participated in the study didn‟t feel relaxed
and rested in their resting rooms, 40.48% of the operating room staff found
comforting the TV in their resting rooms and 24.81% of the operating room staff
didn‟t even have any resting room.
It was observed that 88.84% of the operating room workers were
uncomfortable with the heat of the operating rooms which is the one of the physical 
viii
ergonomic factors. According to occupational groups, it was observed that the half of
the surgeons (49.49%) sweated very much, the nurses (31.67%) sometimes sweated
or felt cold while anesthetists (45.31%) felt cold very much (p<0.05).
In our study, it was found that the most anesthetists (91.78%) were employed
by surgeons who used scopies, followed by nurses (77.59%) and surgeons (61.82%)
and there was a statistically significant difference between occupational groups
(p<0.05). In our study, it was determined that 95.21% of the subjects in the scoped
chambers did not use the X-ray glasses and 82.19% of the thyroid protectors during
the scoping, and the lead apron (80.82%) was the most used as protective equipment.
Employees were found to be inadequate to use equipment, not to use suitable lead
apron ergonomically and to be at risk for radiation.
When the standpoint to screen was evaluated, it was found that 61.83%
percent of the operating room workers mostly look the screen with the angle up of 45
degrees which is not ergonomic and the heights of 58.09% percent of used screens
are immobilized. It was concluded that the nurses participated in this study had pain
in their neck due to the fact that they are 12 cm smaller than the surgeons, 7 cm
smaller than anesthetists and the used screens are immobilized.
When " which posture, one of the biomechanical ergonomis factors, was used
by the operating room workers while they were standing on foot?" was analysed, it
was determined that the operating room workers (45.02%) mostly used the posture of
asymmetrical standing on one foot. The ones who work in the feet symmetrical
posture position at shoulder height which is ergonomic were seen to have less pain
than other positions, which is in neck (p> 0.05), shoulder (p<0.05), back (p> 0.05),
waist (p> 0.05), arm (p<0.05), hip (p>0.05), leg (p<0.05), knee (p<0.05), calf
(p<0.05) and foot (p<0.05).
When the working heights of the operating room workers were examined in
our study, it was found that most of them (77.30%) used the ergonomic waist-hip
height and there was no significant difference between the occupational groups (p>
0.05). The ones who work at the height between the waist and hip) were found to feel
less pain than other working heights for the one in neck (p<0.05), shoulder (p<0.05),
back (p ≤0.05), arm (p<0.05), waist (p> 0.05), wrist (p> 0.05), hip (p> 0.05), leg
(p<0.05), knee (p<0.05) and calf (p<0.05).
ix
In the Musculoskeletal Disorders Questionnaire, which we evaluated as 19
body regions, nurses were found to have higher pain in the body part than the
anesthetists and surgeons. It was found that the waist region was the most painful
region in the surgeons (55.86%) and the anesthetists (62.67%) in the first place, neck
(69.23%) in the first place where the operating room nurses had the most pain.
The surgery smoke which is one of the chemical risk factors was analysed
and it was observed that most of the operating room workers (85.66%) in this study
didn‟t have any smoke release system. The waste goses are the other chemical risk
factors for the operating room workers and it was observed that the waste gases
didn‟t release sufficiently from the most operating room (74.49%) in the study.
The numbers of watches and occurences which are psychosocial risk factor
during a shift were analysed. It was observed that anesthetists kept watch and took
charge in occurences more than the other workers in this study. But they used sit
position and they had rest time more than the others.
As a result; it was observed that the operating room environment had
physical, chemical, psychosocial and biomechanical ergonomic risks in terms of the
employees and that the risks in the operating room environment had negative effects
especially on the musculoskeletal system. Also ergonomic working environment
could be provided to reduce the ergonomic risks for the operating room employees.

Key words: Operating room ergonomics, Operating room nursing,
Ergonomics, Ergonomic risk, Ergonomic factor