Türk basınında İkinci Dünya Savaşı (Tan, Ulus, Cumhuriyet, Akşam gazeteleri örneği)
The World War II in Turkish press (Tan, Ulus, Cumhuriyet, Akşam newspapers example)
Yazar: MEHTAP BAŞARIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN ALTUNCUOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Akşam gazetesi = Akşam newspaper ; Basın = Press ; Basın tarihi = Press history ; Cumhuriyet gazetesi = Cumhuriyet newspaper ; Dünya Savaşı II = World War II ; Gazeteler = Newspapers ; Tan gazetesi = Tan newspaper ; Türk basını = Turkish press ; Ulus gazetesi = Ulus newspaper

Özet:
Bu çalışma, İkinci Dünya Savaşı döneminin Türk Basını tarafından kamuoyuna nasıl sunulduğuna odaklanmaktadır. Bu odaklanmaya bağlı olarak çalışma, İkinci Dünya Savaşı esnasında cephelerde yaşanan gelişmeleri, yaşanan gelişmelere bağlı olarak ortaya çıkan politika değişimlerini ve bu politikaların hangi argümanlar üzerinden topluma aktarıldığını açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışma, bu amacı gerçekleştirirken de savaşın kronolojik seyrine bağlı kalan bir çerçevelemeyi hedef almaktadır. Söz konusu odak, amaç ve hedef doğrultusunda belgesel tarama ve doküman metodu ile veriler temin edilmiştir. Bu bağlamda araştırmaya esas teşkil eden 1939-1945 yılları arasında, baskı sayısı en yüksek ve farklı politik eğilimlere sahip Tan, Ulus, Cumhuriyet ve Akşam gazetelerinin nüshaları Milli Kütüphane Süreli Yayınlar Şubesi'nden temin edilmiştir. Bununla birlikte dönemin öne çıkan gelişmeleri, arşiv belgeleri, meclis tutanakları ve tetkik eserler, daha önce hazırlanmış bilimsel tezler ve makaleler ışığında değerlendirilmiştir. Böylelikle mezkûr dönem içerisinde Türk kamuoyunun savaşı hangi açılardan, ne tür eğilimlerle, hangi fikri tartışmalarla takip ettiğinin betimlemesi yapılmaktadır. Özellikle savaşın hangi tarafça kazanılacağının kestirilememesi üzerine hükümet kontrolündeki basın Alman yanlısı, İngiliz yanlısı, Sovyet Rusya yanlısı ve Alman karşıtı biçiminde ayrılmaya başlamıştır. Buna göre Akşam gazetesi demokratik ülkelerden yana taraf iken Tan gazetesinin hem Müttefik devletleri, hem de bu grubun bir parçası Sovyet Rusya'yı özellikle desteklediği fark edilmektedir.  Cumhuriyet gazetesinin de Alman yanlısı yazılara yer verdiği yani Alman savaş gücünü öven yazılar kaleme aldığı ancak sonraları devlet politikasının benzerince Müttefik devletler yanlısı yayın yapmakta olduğu görülmektedir. Hükümetin sözcüsü konumundaki Ulus gazetesinin ise hükümetin siyasası doğrultusunda yayın yapmasının yanı sıra, zaman zaman sözü edilen diğer gazetelere yön verdiği gözlenmektedir. Yani gazete genel olarak Türkiye Cumhuriyeti ile paralel bir çizgide yer almış ve politikasını devlet politikasına göre belirlemiştir. İşte sözü edilen bu farklılıklar, aslında hükümetin Mihver ve Müttefik devletlerarasında takip ettiği denge politikasını hayata geçirmesinde uygun bir zemini tesis etmiştir.  Bu bağlamda dönemin basını, savaşın aşamalarına bağlı olarak hızlı değişimlerin yaşandığı dönemde, dış siyasetini gerek kısa gerek orta vadeli belirlemek zorunda kalan Türkiye açısından pragmatik çözümlerin kamuoyuna sunulduğu bir mecra olarak görev üstlenmiştir. Aynı zamanda dönemin basınının, kamuoyuna, savaş cephelerindeki gelişmeleri süreklilik arz eden bir tarzda sunduğu gözlemlenmekte ve bunun üzerinden İkinci Dünya Savaşı geniş bir perspektifle aktarılabilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: İkinci Dünya Savaşı, 1939-1945, Türk Basını, Akşam, Cumhuriyet, Tan, Ulus, Basın Tarihi

Abstract:
This study focuses on how the period of World War II was presented to the public by the Turkish press. Based on this focus, the study aims to explain the developments in the fronts, the changes in policy due to the developments and that by which arguments are these policies passed on to society during the Second World War. While the study is performing this purpose; it aims a framing which depends on the chronological course of war. In accordance with this focus, aim and objective; the data were obtained by using documentary scanning and document method. In this context, between 1939-1945 which is the research based on; the copies of the newspapers Tan, Ulus, Cumhuriyet and Akşam  which has the highest number of prints and different political trends; were obtained from the Periodicals Branch of the National Library. However, the outstanding developments of the period, archival documents, parliamentary minutes and examination works have been evaluated in the light of previously prepared scientific theses and articles. In this way, the description of the Turkish public's view of the war, the kind of tendencies and which ideas it follows through the discussion is made. Especially because of not knowing who will win the war; the press under control of the Government began to be classified as "Pro-German, Pro-British, Pro-Soviet Russia" and "Anti-German." According to this, while "Akşam" newspaper was on the side of the Democratic Countries, it can be noticed that "Tan" newspaper was supporting both the Allied Forces and especially The Soviet Russia which was a part of this alliance. It can be seen that at the first years of the war, Cumhuriyet has gave place to some news and articles which were supporting the Germans and published some articles which praise German war power, but after that it can be noticed that according to changes in Government's policy, it began to support allied countries. The "Ulus" newspaper which was also working just like the spokesman of the Government; as well as it was working parallel to the Government's policy, sometimes it can be seen that it was leading the newspapers mentioned above. So, this newspaper generally been at the parallel line with the Turkish Republic and decided its policy according to State's Policy. So, these differences mentioned above, in fact established a suitable basis for the government to implement its balance policy both between the Allied and Axis powers. In this context, the press of the period; depending on the stage of the war in the process of rapid change; has taken responsibility as a platform who presents pragmatic solutions to the public for Turkey who had to decide it's foreign policy both in short and middle terms. At the same time, it is observed that the media of the period conveyed the developments in the war fronts to the public in a continuous manner and based on this, the course of the Second World War was presented to the readers with a wide perspective.
Keywords: World War II, 1939-1945, Turkish Press, Akşam, Cumhuriyet, Tan, Ulus, Press History