Erken okuryazarlık becerilerinin gelişiminde ses bilgisi farkındalık programının etkisi
The effect of phonological awareness program on development of early literacy skills
Yazar: İCLAL GÖKKUŞ
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AKYOL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Alfabe = Alphabet ; Erken okuryazarlık becerileri = Early literacy skills ; Farkındalık = Awareness ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Okuma-yazma öğretimi = Reading-writing instruction ; Ses bilgisi = Phonetic ; Sözcük bilgisi = Word knowledge ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, uygulanan "Ses Bilgisi Farkındalık Programı" nın, ilkokul
birinci sınıf öğrencilerinin "ses bilgisi farkındalığı, yazı farkındalığı, alfabe bilgileri, kelime
bilgileri ve kelime okuma-yazma becerileri" üzerine olan etkisini belirlemektir. Araştırmada
ön test-son test, kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma grubunu, 2014–
2015 eğitim-öğretim yılı güz yarıyılında Sivas il merkezinde orta sosyo-ekonomik
düzeydeki bir devlet ilkokulunun iki şubesinde öğrenim gören toplam 47 birinci sınıf
öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada, deney grubundaki çocuklara 8 haftalık süreçte
uygulamada olan "Türkçe Dersi Öğretim Programı" ile birlikte "Ses Bilgisi Farkındalık
Öğretim Programı"nda yer alan oyun ve etkinliklerden yararlanılarak hazırlanan ses bilgisi
farkındalık programı uygulanmıştır. Kontrol grubundaki çocuklara ise, ön test uygulandıktan
sonra 8 haftalık süreçte uygulamada olan "Türkçe Dersi Öğretim Programı" dışında hiçbir
işlem yapılmamış ve bu süre sonunda son test uygulanmıştır. Araştırmanın verilerinin
toplanmasında uygulanan ses bilgisi farkındalık programın, çocukların ses bilgisi farkındalık
becerilerine etkisini belirlemek için, "Fonolojik Farkındalık Ölçeği ve Ses Bilgisi
Farkındalık Ölçeği"; yazı farkıdalığı becerilerine etkisini belirlemek için, "Yazı
Farkındalığını Değerlendirme Kontrol Listesi"; alfabe bilgisine etkisini belirlemek için,
"Temel Okuma-Yazma Becerileri Ölçeği'nin harf okuma ve harf yazma alt testleri"; kelime
bilgisine etkisini belirlemek için, "Peabody Resim Kelime Testi"; kelime okuma-yazma
becerilerine etkisini belirlemek için, "Temel Okuma-Yazma Becerileri Ölçeği'nin kelime
okuma ve kelime yazma alt testleri" ve deneklerin demografik özelliklerini belirlemek için 
de "öğrenci bilgi formu" veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Elde edilen verilerin
istatistiksel analizinde; deneysel işlem öncesi (ön test) ve deneysel işlem sonrası (son test)
deney ve kontrol grubu arasındaki farkın anlamlılığının incelenmesinde gerekli
varsayımların karşılanması durumunda bağımsız örneklem t-Testi, gerekli varsayımlar
karşılanmadığında ise Mann-Whitney U Testi; deney ve kontrol grubunun gelişiminin (ön
test-son test) anlamlı olup olmadığının incelenmesinde gerekli varsayımların karşılanması
durumunda bağımlı örneklem t-testi, gerekli varsayımlar karşılanmadığında ise Wilcoxon
İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, "Ses Bilgisi Farkındalık
Programı"nın ses bilgisi farkındalığı, yazı farkındalığı, alfabe bilgisi, kelime bilgisi ve
kelime okuma-yazma becerilerinin gelişimi üzerine etkili olduğu bulunmuştur. Elde edilen
sonuçlar alanyazındaki ilgili araştırmalar eşliğinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelime : Ses bilgisi farkındalık programı, ses bilgisi farkındalığı, yazı
farkındalığı, alfabe bilgisi, kelime bilgisi, kelime okuma-yazma becerileri

Abstract:
The main purpose of this study is to determine the effect of "Phonological Awareness
Programme" on "phonological awareness skills, print awareness skills, vocabulary
knowledge, alphabet knowledge and reading-writing skills" of primary school students. In
this study, pre-test and post-test, control group semi-experimental design was used. The
study group consisted of 47 first year primary students from two different classes in a state
school in the fall semester 2014 with middle socio-economic background in Sivas city. In
the study, along with "The Turkish Teaching Programme" applied currently, phonological
awareness teaching programme based on the games and activities in "Phonological
Awareness Education Programme" was applied to the students in the study group for 8
weeks. On the other hand, the students in the control group had no other training than "The
Turkish Teaching Programme" applied currently for 8 weeks after being given a pre-test but
at the end of the process they were given a post-test. As for the data collection, "Phonological
Awareness Scale" and "Phonological Awareness Test" were used to measure the effect of
the programme on the students' phonological awareness skills. "Writing Awareness
Assessment Check List" was used to assess its effect on print awareness skills. "Peabody
Picture Vocabulary Test" was used to assess its effect on vocabulary knowledge. "Basic
Reading-Writing Skill Scale" was used to assess its effect on alphabet knowledge and
vocabulary reading-writing skills. Finally, "Student Information Form" was used to
determine the demographic properties of the subjects. In the statistical analysis of the
obtained data, independent sample t-test was used in case of the assumptions being true to 
iassess the difference between experimental group and control group before the experimental
study (pre-test) and after the experimental study (post-test). If the assumptions were not to
be true, Mann-Whitney U Test was used. In order to assess the level of development of
experimental group and control group dependent sample t-Test was used if the assumptions
were to be true and Wilcoxon Signed-Rank Test was if they were not to be true. According
to the results of the study, there has been a positive effect of Phonological Awareness
Program on students' phonological awareness, writing awareness, vocabulary and readingwriting skills. The results were discussed within the context of existing literature.

Key Words :Phonological awareness programme, phonological awareness, print
awareness, vocabulary knowledge, vocabulary reading-writing skills