İnsan kaynakları yönetimi uygulamalarında estetik emeğin rolü: Konuya ilişkin nitel bir araştırma
The role of aesthetic labour in human resource management practices: A qualitative research on the subject
Yazar: FATMA ZEHRA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. FULYA AYDINLI KULAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Estetik emek = Aesthetic labor ; Hizmet sektörü = Service sector ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management

Özet:
Çalışmanın amacı, insan kaynakları yönetimi uygulamalarında estetik emeğin rolünün incelenmesi ve estetik emek deneyimlerine ilişkin betimsel bir çerçeve sunulmasıdır. Fenomenoloji deseninin benimsendiği çalışmada, havacılık ve perakende sektörlerindeki kabin memurları, satış danışmanları ve insan kaynakları yöneticileri ile mağaza yöneticilerine odaklanılmıştır. Bu bağlamda, 12 kadın çalışan ve 11 yönetici olmak üzere 23 kişiyle yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt, maksimum çeşitlilik ve kartopu örnekleme stratejileri kullanılmıştır ve mülakatlar yüz yüze, telefonla veya çevrim içi görüntülü konuşma şeklinde yapılmıştır.
Katılımcılardan elde edilen veriler, deşifre edilerek kod kitapçığı geliştirilmiştir. Açık ve eksenel kodlama yapılarak kategoriler ve temalar belirlenmiştir. Araştırmada, içerik analizi yöntemi kullanılmıştır ve verilerin görselleştirilmesinde Maxqda 2020 Analytics Pro programından faydalanılmıştır. Araştırmanın bulguları "işe alım", "çalışan eğitimi", "görünüm kuralları ve disiplin uygulamaları", "hizmet sunumu ve çalışan-müşteri etkileşimi", "performans değerlendirme", "çalışan ödüllendirme", "güzellik göstergelerinin çalışma hayatına yansımaları", "mesleğin en belirgin özelliği", "estetik emeğin sonuçları" ve "işten çıkarma" temaları ile sunulmuştur. Katılımcıların deneyimleri betimlenerek estetik emeğin anlamı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Araştırma sonucunda; adayların işe alım mülakatlarında görünüm, konuşma tarzı, tavırlarıyla ilgili belirlenen estetik kriterlere göre değerlendirildiği görülmüştür. Estetik emeği geliştirme amacıyla çalışanlara saç, makyaj, bakım, üniforma ve müşterilerle ilgili eğitimler verilmektedir. Disiplin uygulamaları, gözetim ve uyarıların yoğun şekilde deneyimlendiği ortaya çıkmıştır. Çalışanlar, müşterilerle etkileşimde konuşma tarzlarına, davranışlarına, kokularına ve görünümlerine özen göstermek durumundadırlar. Müşterilerin, çalışanların disipline edilmesinde önemli unsurlar olduğu, estetik emeğin çalışanları psikolojik olarak iyi hissettirdiği ve örgütsel açıdan müşteri memnuniyetini ve devamlılığını sağladığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of the study is to examine the role of aesthetic labour in human resource management practices and to present a descriptive framework related to aesthetic labor experiences. The study, in which the phenomenology pattern was adopted, focused on flight attendants, sales consultants, human resources and store managers in the aviation and retail sectors. In this context, semi-structured interviews were conducted with 23 people that contains of 12 female employees and 11 managers. In the research, criterion, maximum diversity and snowball sampling strategies from purposive sampling methods and interviews were conducted face-to-face, on the phone or in the form of online video conversation. 
The data obtained from the participants were deciphered and a code booklet was developed. Categories and themes were determined by open and axial coding. Content analysis method was used in the research and Maxqda 2020 Analytics Pro program was used to visualize the data. Findings of research has been presented together with the themes of "recruitment", "employee training", "appearance rules and disciplinary practices", "service delivery and employee-customer interaction", "performance evaluation", "employee reward", "reflections of beauty indicators on working life", "the most distinctive feature of the profession", "results of aesthetic labour", and "dismissal". The meaning of aesthetic labour was tried to be revealed by describing the experiences of the participants. 
In the result of the research, it has been seen that candidates are evaluated according to the aesthetic criteria determined for their appearance, speaking style and attitudes in the recruitment interviews. Employees have been taken training about hair, make-up, grooming, uniforms and customers by aim of improving aesthetic labour. It has been revealed that disciplinary practices, surveillance and warnings are experienced intensively. Employees have to give importance to speaking styles, bahavior, smell, and appearance in interactions with the customers. It has been concluded that customers are important factors in the discipline of employees, aesthetic labor makes employees feel good psychologically and provides customer pleasure and continuity by organizational view.