Koroner anjiografi yapılan hastalarda koroner aterosklerozun şiddeti ile ultrasonografik karaciğer yağlanması ve obezite arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The evaluation of relationship between non-alcholic fatty liver disease, obesity and coronary atherosclerozis severity with patients enderwent coronary angiography
Yazar: SADIK SUNAY
Danışman: DOÇ.DR. MAHMUT AÇIKEL
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kardiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2007
Konu: Kardiyoloji = Cardiology

Özet:
ÖZETAlkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı (YKH) abdominal obezite, diabetesmellitus (DM), hipertansiyon ve dislipidemi ile ilişkili klinik ve patolojik bir durumdur.Alkolik olmayan YKH'nın risk faktörleri ile metabolik sendromun risk faktörlerinin benzerolması, koroner arter hastalığı (KAH) riskini arttırabilir. YKH ile KAH arasında şimdiyekadar gösterilen ilişkiler daha çok koroner risk faktörleri ve artmış karotis intima-medyakalınlığı arasındaki ilişkileri içermektedir. Anjiografik olarak kanıtlanmış KAH ile alkolikolmayan YKH arasında doğrudan ilişki şu ana kadar gösterilmemiştir. Böylece, buçalışmada koroner anjiografi yapılan hastalarda KAH ile obezite ve alkolik olmayanYKH arasındaki olası ilişkiler değerlendirildi.Bu çalışmaya koroner anjiografi endikasyonu konulan ve koroner anjiografisiyapılan 414 hasta arasından alınma kriterlerine uygun toplam 355 hasta (253 erkek,102 kadın; yaş ortalaması: 57.5Â±11.4 yıl) ardışık olarak alındı. Çalışmaya dahil edilentüm hastalara standart koroner anjiyografi yapıldı. Koroner arterlerde veya bunlarınönemli dallarında %50 ve daha üzeri darlık tespit edilmesi durumu KAH olarak kabuledildi. Buna göre hastalar; 1 damar hastalığı (1DH), 2 damar hastalığı (2DH) ve 3damar hastalığı (3DH) olarak gruplandırıldı. Koroner arterledeki aterosklerozunşiddetinin belirlenmesinde ?Gensini skorlaması? kullanıldı. Obezite, vücut kitleindeksinin 30 kg/m2 ve üzerinde olması olarak kabul edildi. Bütün hastalardanhastaneye kabullerinden ilk 24 saat içinde rutin biyokimyasal testler için kan örneklerialındı. Alkolik olmayan YKH tanısı ultrasonografik olarak kondu. Tüm hastalar,anjiografik olarak KAH olanlar ve olmayanlar olarak başlıca 2 ana gruba ayrıldı. Obezolan ve olmayan hastalar belirlendi. Ayrıca, karaciğer yağlanmasının derecesine görede tüm hastalar gruplandırıldı [Grup 1 (yağlanma yok), Grup 2 (hafif yağlanma) ve Grup3 (orta-ileri derecede yağlanma)].KAH olan grupta KAH olmayan gruba göre ortalama yaş, erkek cinsiyet, DM,dislipidemi ve sigara kullanımı ve YKH (%37.2 ve %21.0, p<0.01 ) oranları anlamlıolarak daha fazlaydı. Bu 2 grup arasında, hipertansiyon, obezite ve metabolik sendromoranlarına göre anlamlı fark yoktu (p>0.05). KAH grubunda serum AST ve GGTseviyeleri yüksek iken, ALT'ye göre anlamlı fark yoktu (p>0.05). Obez olan ve olmayanhastalar arasında yaş, dislipidemi, Gensini skorlaması, serum ALT ve GGT seviye göreanlamlı fark bulunmazken (p>0.05); erkek cinsiyet (%63.3 ve %78.5, p<0.01), DM(%20.1 ve %9.1, p<0.01), hipertansiyon (%27.2 ve %15.1, p<0.01), sigara kullanımı(%50.9 ve %66.1, p<0.01 ), metabolik sendrom (%45 ve %17.7, p< 0.0001), alkolikIIIolmayan YKH (%54.4 ve %12.4, p<0.0001) obez olanlarda daha fazla idi. Grup 1, 2 ve3 arasında; yaş, cinsiyet, DM, dislipidemi oranlarına göre anlamlı fark vardı. Obeziteoranı grup 3'te grup 1 ve 2` e göre; grup 2'de grup 1'e göre anlamlı olarak dahafazlaydı. Grup 3'te KAH oranı grup 2 ve 1`e göre anlamlı olarak daha fazla idi. Gensiniskoru, Grup 3'te (60.1Â±51.52) Grup 2 (41.2Â±50.26) ve Grup 1'e (44.7Â±42.79) göreanlamlı ölçüde yüksek bulundu (sırasıyla p<0.01). Serum AST ve GGT seviyelerinegöre Grup 1, 2 ve 3 arasında anlamı fark bulunmazken (p>0.05); serum ALT düzeyianlamlı olarak grup 3'te (30.8Â±14.5, p=0.021) yüksekti.KAH varlığı üzerine etki eden faktörleri ve odds oranlarını (OR) belirlemek içintek ve çok değişkenli lojistik regresyon analizi yapıldı. Tekli lojistik regresyon analizindeyaş (OR=1.03, p=0.004), cinsiyet (OR=3.05, p<0.0001), dislipidemi (OR=4.40,p<0.0001), DM (OR=2.15, p=0.048), sigara (OR=3.19, p<0.0001), AST (OR=1.01,p=0.042), GGT (OR=1.04, p<0.0001), alkolik olmayan YKH (OR=1.87, p=0.036) veobezite+YKH (OR=2.1, p=0.018) önemli bulunurken; VKİ, metabolik sendrom veobezite (sırasıyla p>0.05) anlamlı değildi. Yaşın dâhil edildiği, diğer klasik koroner riskfaktörlerinin dâhil edilmeden oluşturulan çoklu lojistik regresyon analiz modelinde; KAHüzerine yaş (OR=1.04, p<0.0001), AST (OR=1.01, p=0.041), GGT (OR=1.04,p<0.0001) ve YKH (OR=2.58, p=0.003)'nın KAH varlığı üzerine etkili olduğu; VKİ,obezite ve metabolik sendromun (sırasıyla p>0.05) etkili olmadığı görüldü.Sonuç olarak, obezite ile alkolik olmayan YKH arasında önemli güçlü ilişkilerbulunmasına rağmen, obezite ve VKİ'nin KAH ve koroner aterosklerozun şiddetiüzerine doğrudan ilişkisi gözlenmedi. Buna karşılık, alkolik olmayan YKH'nın gerek tekbaşına gerekse de obezite ile birlikte KAH ve koroner aterosklerozun şiddeti üzerinekatkısı olabilir. Alkolik olmayan YKH; KAH için bağımsız bir risk faktörü olarak kabuledilebilir.IV

Abstract:
SUMMARYNon-alcoholic fatty liver disease (FLD) is a clinical and pathological conditionassociated with abdominal obesity, diabetes mellitus (DM), hypertension anddislipidemia. Risk factors? of non-alcoholic FLD and metabolic syndrome similarity mayincrease coronary artery disease (CAD) risk. Most of the associations between FLDand CAD to date include coronary risk factors and increased carotis intima-mediathickness related associations. There have been no direct corellation determined untilnow between coronary angiographically confirmed CAD and non-alcoholic FLD. Thus,with this study probable associations between coronary angiographically confirmedCAD and obesity or non-alcoholic FLD have been evaluated.In this study 355 patients (253 male, 102 female, with a mean age of 57.5Â±11.4years) taken into account with inclusion criteria from a total number of 414 patients thathave been coronary angiography indicated and went under coronary angiography. Allpatients included in this study went under standard coronary angiography procedures.It has been taken as CAD when the coronary arteries or primary branches of those tobe occluded with a percentage of 50% and over. According to this, patients classifiedas 1 vessel disease (1VD), 2 vessel diseases (2VD) and 3 vessel diseases (3VD).Gensini scoring was used to determine the severity of atherosclerosis of coronaryarteries. Obesity is taken as 30 kg/m2 and over value of body mass index. Routineblood samples were taken from all patients in first 24 hour of their hospitalization.Serum ALTâ¥40 U/L is taken as ``high ALT??. Non-alcoholic FLD diagnosed byultrasonography. All patients primarily divided into two groups that are diagnosed asand are not diagnosed as CAD by angiography. Obese and normal patients aredetermined. Also they are classified into groups according to degree of their liver fatcontent. In group of patients (group 1, 2 and 3) with CAD versus without CAD areevaluated as significantly increased about mean age, sex, DM, dislipidemia, cigaretteconsumption and FLD (%37.2 vs %21.0, p<0.01). There were no significant differenceby means of hypertension, obesity and metabolic syndrome ratio between these twogroups (p>0.05). In CAD group serum AST and GGT levels were increased whereasthere were not significant difference according to ALT (p>0.05). Although patients thatare obese and not obese are found to be similar by age, dislipidemia, Gensini scoring,serum ALT and GGT (p>0.05); male (63.3% vs 78.5%, p<0.01), DM (20.1% vs 9.1%,p<0.01), hypertension (27.2% vs 15.1%, p<0.01), cigarette consumption (50.9% vs66.1%, p<0.01 ), metabolic syndrome (45% vs 17.7%, p< 0.0001), non-alcoholic FLD(54.4% vs 12.4%, p<0.0001) was increased in obese individuals. There wereVsignificant differences between group 1, 2 and 3 by age, sex, DM, dislipidemia ratios.Obesity ratio was significantly increased in group 3 than groups 2 and 1, and 2 thangroup 1. In group 3, CAD ratio was significantly higher than group 2 and 1. Gensiniscore was found significantly increased in group 3 (60.1Â±51.52) than groups 2(41.2Â±50.26) and 1 (44.7Â±42.79) (respectively, p<0.01). According to serum AST andGGT levels there was no significant difference between groups 1, 2 and 3 (p>0.05), butserum ALT was significantly increased in group 3 (30.8Â±14.5, p=0.021). Univariate andmultivariate regression analysis was applied in order to determine factors affectingCAD. In univariate regression analysis age (OR=1.03, p=0.004, sex (OR=3.05,p<0.0001), dislipidemia (OR=4.40, p<0.0001), DM (OR=2.15, p=0.048), cigarette(OR=3.19, p<0.0001), AST (OR=1.01, p=0.042, GGT (OR=1.04, p<0.0001), non-alcoholic FLD (OR=1.87, p=0.036) and obesity plus non-alcoholic FLD (OR=2.1,p=0.018) affects but BMI, metabolic syndrome and obesity does not affect significantly(p>0.05). In a multivariate regression analysis model including only age as a clasiccoronary risk factor excluding others; age (OR=1.04, p<0.0001), AST (OR=1.009,p=0.041), GGT OR=1.04, p<0.0001), FLD (OR=2.58, p=0.003) is found to be effectivethe presence of CAD; BMI, obesity and metabolic syndrome is found to be ineffective(p>0.05).As a result although there have been important strong associations betweenobesity and non-alcoholic FLD, there have been no direct association observed onCAD and atherosclerosis? severity by obesity and BMI. Despite this, non-alcoholic FLDboth individually and with obesity may have contributions the severity of CAD andcoronary atherosclerosis. Non-alcoholic FLD can be independent risk factor forcoronary artery disease.VI