Lena-Yenisey bölgesi Neolitik kültürleri
Neolithic cultures of the Lena-Yenisei region
Yazar: AYÇA AVCI
Danışman: DOÇ. DR. ALİ KAZIM ÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Arkeoloji = Archeology
Dizin: Güney Sibirya = South Siberia ; Kültür = Culture ; Kültürel ögeler = Cultural facts ; Lena Nehri = Lena River ; Nehirler = Rivers ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Sibirya = Siberia ; Yenisey = Yenisey

Özet:
Çalışmamız Lena ve Yenisey Nehirleri arasındaki toprakların Güney Sibirya sınırları içinde kalan bölgesinin Neolitik Dönem ve Eneolitik/ETÇ kültürleri olan Kitoy, İsakovo-Serovo ve Glazkovo Kültürlerine ait araştırmaları içermektedir. Bu araştırmalar dört konu üzerinden incelenmiştir: ölü gömme gelenekleri, keramikler, bazı kültlere ait obje ve ritüeller ve genetik veriler. Bu başlıklar kapsamında ana bölgemizin Neolitik Dönem kültürleri hem kendi bölgesi içinde hem de Güney Sibirya'nın içinde ve dışında kalan komşu bölgelerindeki kültürlerle olan bağlantıları üzerinden değerlendirilmiştir. Aynı zamanda ana bölgemizin Güney Sibirya'daki Neolitik Dönem sonrasındaki kültürler üzerinde görülebilen izleri takip edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsam içinde Lena ve Yenisey Neolitik Dönem kültürlerinin kendi aralarındaki devamlılıkları ve diğer bölgelerle olan etkileşimleri araştırılmış ve bu etkileşimin arkeolojik ve genetik izleri bulunmaya çalışılmıştır. Bunun için Batı Sibirya, Doğu Sibirya, Rusya Uzak Doğusu ve Çin topraklarının kuzeydoğu, doğu ve güney kesimlerindeki belli arkeolojik alanlar araştırılmıştır. Bunun yanında ana bölgemizin ve onu kapsayan Güney Sibirya'nın yerli halkları arasındaki kültürel ve genetik bağlar saptanmaya çalışılmış ve tespit edilen bağların ne derece bir yakınlık gösterdiği araştırılmıştır. Bunun için de özellikle Minusinsk ve Kuznetsk Havzalarındaki ETÇ'dan Etnografik dönemlere kadar bölge halklarının ana bölgemizin Kitoy, İsakovo-Serovo ve Glazkovo Kültürleriyle olan kültürel ve genetik bağları en son yapılan çalışmalar üzerinden incelenmiştir.

Anahtar sözcükler: Sibirya, Güney Sibirya, Cis-Baykal, Transbaykal, Lena, Yenisey, Altay, Sayan, Neolitik, Kitoy Kültürü, İsakovo Kültürü, Serovo Kültürü, Glazkovo Kültürü, Okunyev Kültürü, Seima-Turbino Fenomeni, Ağ baskılı keramikler, Ust'-Byelaya keramikleri, Posol'skaya keramikleri, Tarak baskılı keramikler, Güney Sibirya yerli halkları, Paleosibiryalılar, Kafkasoid, Mongoloid, Ayı kültü

Abstract:
Our study includes the researches of Kitoi, Isakovo, Serovo and Glazkovo Cultures of Neolithic and Eneolithic/EBA of the lands between Lena and Yenisei Rivers that lie within the borders of Southern Siberia. These researches were examined on four issues: burial customs, pottery, objects and rituals belonging to some cults and genetic data. Within the content of these titles the Neolithic Period cultures of our main region were examined both within its own region and through its connections with the cultures in the neighboring regions inside and outside of Southern Siberia. At the same time it has been tried to follow the traces that can be seen on cultures of our main region after the Neolithic Period in Southern Siberia. In this context, the continuity of the Lena and Yenisei Neolithic Period cultures among themselves and their interactions with other regions were investigated and the archaeological and genetic traces of this interaction were tried to be found. For this purpose, certain archaeological sites in Western Siberia, Eastern Siberia, the Russian Far East and the Northeastern, Eastern and Southern parts of China were investigated. In addition, the cultural and genetic ties between the indigenous peoples of our main region and the Southern Siberia, which includes it, were tried to be determined and the degree of closeness of the detected ties was investigated. For this, the cultural and genetic ties of the peoples of the region with the Kitoy, Isakovo-Serovo and Glazkovo Cultures of our main region, especially from the EBA to the Ethnographic periods in the Minusinsk and Kuznetsk Basins, have been examined through the latest studies.

Key words: Siberia, Southern Siberia, Cis-Baikal, Transbaikal, Lena, Yenisei, Altai, Sayan, Neolithic, Kitoi Culture, Isakovo Culture, Serovo Culture, Glazkovo Culture, Okunyev Culture, Seima-Turbino Phenomenon, Net Impressed pottery, Ust' -Byelaya pottery, Posol'skaya pottery, Dotted comb pottery, South Siberian indigenous peoples, Paleosiberians, Caucasoid, Mongoloid, Bear cult