Büyük Menderes Nehir Havzası balık faunasının kritik habitat değerlendirmesi
Critical habitat assessment of fish fauna in the Büyük Menderes River Basin
Yazar: SÜMEYRA ÇAKIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SANİYE CEVHER ÖZEREN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Hidrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu tezde Büyük Menderes Nehir Havzası'nı habitat edinen balık türleri literatür araştırmalarıyla belirlenmiş ve Avrupa Birliği Kredi Veren Kuruluşları tarafından geliştirilen "Kritik Habitat Değerlendirmesi" yaklaşımı kullanılarak havzadaki balık türlerinin habitatları değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda yapılan balık türleri dağılım haritaları, IUCN'e başvurularak edinilen katman dosyalarına ek olarak, bölgede yapılan çalışmalardan edinilen verilerin ArcGIS programında çizilmesiyle oluşturulmuştur. Havzanın habitat özelliklerini belirlemek amacıyla CORINE, 2018 veri tabanı ve güncel uydu görüntüleri kullanılarak ArcGIS programında EUNIS habitat haritası oluşturulmuş ve sınıflandırması yapılmıştır. Havzadaki ulusal olarak korunan ve uluslararası tanınan alanlar güncel veri tabanları kullanılarak araştırılmış ve haritalanmıştır. IFC PS6 kriterleri doğrultusunda yapılan değerlendirmede 14 balık türü için Büyük Menderes Nehir Havzası kritik habitat olarak belirlenmiştir. Ayrıca 11 balık türünün yeterli olmayan verileriyle yapılan değerlendirmede havza kritik habitat olarak belirlenmiştir. Geniş bir ölçekte değerlendirme yapılmış ve yaşayan bir süreç olduğu vurgulanarak, yeni araştırmalarla güncellenme potansiyeline işaret edilmiştir. Büyük Menderes Havzası üzerindeki çevresel baskılar yapılan arazi çalışmasıyla tespit edilmiştir. Havza Işıklı ve Bafa Gölü gibi Önemli Doğa Alanları statüsü kazanmış sulak alanları içermektedir. Bu alanlar, yüksek biyoçeşitlilik değerleri ve endemik balık türleri nedeniyle özellikle korunması gereken bölgeler olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Büyük Menderes Havzası'ndaki ekosistem servislerini ve biyoçeşitliliği koruma stratejilerini daha etkili hale getirmek amacıyla Türkiye çevre mevzuatında daha kapsamlı bir çerçeve oluşturulmasına yönelik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
In this thesis, fish species inhabiting the Büyük Menderes River Basin have been determined through literature research and evaluated using the 'Critical Habitat Assessment' approach developed by European Union Financial Institutions. Accordingly, fish species distribution maps have been created in ArcGIS by drawing on data obtained from studies conducted in the region, in addition to layer files obtained by applying to IUCN. To determine the habitat characteristics of the basin, an EUNIS habitat map has been created and classified in ArcGIS using the CORINE 2018 database and current satellite images. Nationally protected and internationally recognized areas in the basin have been researched and mapped using current databases. In the evaluation conducted in line with IFC PS6 criteria, the Büyük Menderes River Basin has been identified as a critical habitat for 14 fish species. Additionally, the basin has been identified as a critical habitat in the evaluation with insufficient data for 11 fish species. The assessment has been conducted on a broad scale, emphasizing that it is a living process with the potential to be updated with new research. Environmental pressures on the Büyük Menderes Basin have been identified during a field study conducted at 20 points on January 26-27, 2024. The basin includes wetlands that have gained the status of Key Biodiversity Areas, such as Işıklı and Bafa Lakes. These areas stand out as regions that particularly need protection due to their high biodiversity values and endemic fish species. This study aims to contribute to the formation of a more comprehensive framework in Turkish environmental legislation to make ecosystem services and biodiversity conservation strategies in the Büyük Menderes Basin more effective.