Kastamonu yöresindeki Crocus spp.'nin fenolojik özellikleri
Phenological properties of Crocus spp. in Kastamonu region
Yazar: İNCİ SEVİNÇ KRAVKAZ
Danışman: PROF. DR. HASAN VURDU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Fenoloji = Phenology ; Tohum çimlenmesi = Seed germination

Özet:
Bu çalışmada, Kastamonu yöresinde doğal olarak yetişen çiğdem (Crocus spp.) türleri ile bu türlerin fenolojik, morfolojik ve tohum çimlendirme özellikleri belirlenmiştir.Çalışma sahası olarak Kastamonu Kadı Dağı, Daday İlçesi Sarımsakçı Köyü ve Ilgaz Dağı Bostan Bölgesi alınmıştır. Çiğdemlerin çiçek açma periyodu olarak bilinen ilkbahar ve sonbahar aylarında yapılan arazi gözlemleri sırasında iki çiğdem türü tespit edilmiştir. Bunlar Daday İlçesi ve Kadı Dağında ilkbaharda sarı renkli çiçek açan Crocus ancyrensis (Herbert) Maw (Ankara çiğdemi) ile Ilgaz Dağında sonbaharda mor renkli çiçek açan C. speciosus subsp. ilgazensis Mathew (Ilgaz çiğdemi)'dir.Bu türlerin yaprak verme, çiçek açma ve tohum verme evrelerine ait fenolojik gözlemler ile tam boy, çiçek boyu, korm çapı gibi morfolojik ölçümler yapılmıştır.Nesli tükenme tehlikesi altında olan bu çiğdem türlerinin koruma yöntemlerinden biri olarak kültüre alınması gerekmektedir. Bunun için bu türlerin korm ve tohumlarının çimlendirilmesi konusunda çalışmalar yapılmış ve en uygun çimlendirme metodu ortaya konulmuştur.Sonuç olarak, Crocus ancyrensis (Herbert) Maw'ın çiçek açma zamanının Şubat ? Mart ayı olduğu, tohum verme zamanın Nisan - Mayıs ayı olduğu ve bir kapsülünde ortalama 30 tane tohum bulunduğu tespit edilmiştir. Aynı şekilde, C. speciosus subsp. ilgazensis Mathew'in çiçek açma zamanının Eylül ? Ekim ayları olduğu, tohum verme zamanının Haziran ? Temmuz ayları olduğu ve bir kapsülde ortalama 45 tohumun bulunduğu tespit edilmiştir. Tohumların bin dane ağırlığının Crocus ancyrensis (Herbert) Maw için 3,52 gr. ve C. speciosus subsp. ilgazensis Mathew için ise 3,75 gr. Olarak bulunmuştur.Her iki çiğdem türünün tohumlarının çimlendirilmesinde en uygun metodun 250ppm GA3 hormonu içerisinde 4 saat bekletildikten sonra 10?C ±2?C sıcaklık ve %70 neme ayarlanmış iklim dolabında yapılan çimlendirme metodu olduğu belirlenmiştir.Böylece, bu iki türün biyolojisi incelenmiş ve kültüre alınmasının olası olduğu sonucuna varıldığından bu türlerin kültüre alınarak korunması ve ekonomiye kazandırılması yönünde önemli bir adım atılmıştır.Anahtar Kelimeler: Crocus spp., morfolıji, fenoloji, tohum çimlenmesi

Abstract:
In this study, Crocus spp. which grow naturally in Kastamonu region and their phenological, morphological and seed germination properties determined.The study was carried out in Kadı Mountain, Sarımsakçı Village of Daday District and Bostan Region of Ilgaz Mountain in Kastamonu. Two Crocus species were identified during the field observations done during spring and autumn months, known as the flowering seasons of the Crocus spp.. One of them is Crocus ancyrensis (Herbert) Maw with yellow colored flowers observed in Daday District and Kadı Dağı in Spring and the other is C. speciosus subsp. ilgazensis Mathew with purple colored flowers observed in Ilgaz Mountain in Autumn.Phenological observations related to leaf initiation, flowering, seeding phases and morphological measurements such as whole length, flower size and corm diameter were examined.It is essential that the cultivation should be used as one of the protection methods of these endangered crocus species. Therefore, the studies related to the corm and seed germination were carried out and the most convenient germination method has been introduced.As a result, it was observed that the flowering time for Crocus ancyrensis (Herbert) Maw is in February and March, and seeding time is in April and May, and that there are 30 seeds in one capsule in average. Likewise, it was observed that the flowering time for C. speciosus subsp. ilgazensis Mathew is in September and October, and seeding time is in June and July, and that there are 45 seeds in one capsule in average. 1000 seed weight of Crocus ancyrensis (Herbert) Maw was measured as 3.52 gr. and for C. speciosus subsp. ilgazensis Mathew as 3.75 gr.The best seed germination method for both crocus species is that the seeds are kept in 250ppm GA3 (Gibberellic Acid) hormone for 4 hours and then they transferred into the growth chamber with the temperature of 10?C ±2?C and with the humidity of 70 %.As a result, the biology of these both species is examined and it was concluded that these species are likely to be protected and used as one of the other economic plants by putting them under a cultivation.Key Words: Crocus spp., morphology, phenology, seed germination.