Yaşam kalitesindeki eşitsizlikler ve bu eşitsizlikleri belirleyen faktörler: Mersin, Yenişehir ilçesi örneği
Inequalities in quality of life and factors determining these inequalities: Mersin, Yenişehir district example
Yazar: NEFİZE SARI
Danışman: DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Modern toplumlarda sağlık ve yaşam kalitesindeki eşitsizlikler, politika yapıcılar, araştırmacılar ve halk sağlığı uygulayıcıları tarafından çözülmesi gereken önemli sorunlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Din, ırk, coğrafya, sosyo-ekonomik durum ve diğer sosyal faktörlere dayalı farklılıklar, nüfus sağlığını iyileştirme çabalarının önündeki en büyük engellerden biri olarak kabul edilmektedir. Sağlık eşitsizlikleri, bireylerin yaşam kalitesini doğrudan etkileyerek sosyal adaletsizliklerin daha da derinleşmesine yol açmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, Mersin ili Yenişehir ilçesinde yaşam kalitesindeki eşitsizliklere neden olan kırılma noktalarını belirlemek ve bu eşitsizliklerin ardındaki sosyal ve mekânsal faktörleri ortaya koymaktır. Dünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilen Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği (WHOQOL) kullanılarak bölgedeki yaşam kalitesi seviyeleri değerlendirilmiş ve farklı sosyal gruplar arasındaki eşitsizlikler analiz edilmiştir.
Önceki araştırmalar genellikle yaşam kalitesini bağımlı ve bağımsız değişkenler açısından ele alırken, bu çalışma sosyal değişkenlerin kırılımlarını ve yaşam alanının mekânsal özelliklerinin etkisini de incelemiştir. Yaşam kalitesi, mahalle ölçeğinde ve daha küçük mekânsal alt bölgelerde analiz edilerek, morfolojik ve tipolojik özellikler göz önünde bulundurulmuştur. Araştırma kapsamında 18 yaş üstü 1600 katılımcı ile yapılan anketler sonucunda fiziksel, psikolojik, mekânsal, sosyal ve genel yaşam kalitesi skorları elde edilmiştir.
Elde edilen bulgular; yaş, eğitim, iş durumu, çalışmama nedenleri ve sosyal güvence gibi sosyal değişkenlerin yanı sıra mekânsal faktörlerin de yaşam kalitesi üzerinde önemli bir etkisi olduğunu göstermektedir. Yenişehir ilçesinde, mekânsal özellikleri benzer bölgeler tespit edilerek bu bölgelerdeki sağlık skorları incelenmiş ve yeşil alan miktarı, yapılaşma koşulları, kat sayısı, yapı sıklığı ve yapılaşma oranı gibi faktörlerin etkili olduğu saptanmıştır.
Sonuç olarak, yaşam kalitesindeki eşitsizliklerin giderilmesi için sadece sosyal belirleyicilerin değil, aynı zamanda mekânsal niteliklerin ve bunlara etki eden kırılımların da belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu çalışma, daha adil ve eşitlikçi bir yaşam kalitesi sağlamak için kapsamlı ve çok yönlü bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini göstermektedir.

Abstract:
In modern societies, inequalities in health and quality of life are important problems that need to be addressed by policy makers, researchers and public health practitioners. Differences based on religion, race, geography, socio-economic status and other social factors are recognised as one of the biggest obstacles to efforts to improve population health. Health inequalities directly affect the quality of life of individuals and lead to deepening of social injustices.
The aim of this study is to identify the breaking points that cause inequalities in the quality of life in Yenişehir district of Mersin province and to reveal the social and spatial factors behind these inequalities. Using the World Health Organization Quality of Life Scale (WHOQOL) developed by the World Health Organization, the quality of life levels in the region were assessed and inequalities between different social groups were analysed.
While previous studies have generally analysed quality of life in terms of dependent and independent variables, this study also examined the breakdown of social variables and the impact of spatial characteristics of the living area. Quality of life was analysed at the neighbourhood scale and in smaller spatial sub-regions, taking into account morphological and typological characteristics. Within the scope of the research, physical, psychological, spatial, social and general quality of life scores were obtained as a result of surveys conducted with 1600 participants over the age of 18.
The findings show that social variables such as age, education, employment status, reasons for not working and social security as well as spatial factors have a significant impact on quality of life. In Yenişehir district, regions with similar spatial characteristics were identified and the health scores in these regions were analysed and it was found that factors such as the amount of green space, construction conditions, number of storeys, building density and construction rate were effective.
As a result, it is emphasised that in order to eliminate inequalities in quality of life, not only social determinants but also spatial characteristics and the breakdowns affecting them should be determined. This study shows that a comprehensive and multifaceted approach should be adopted to ensure a more just and equitable quality of life.