Mono-, bis-, tris- halkalı fosfazen türevlerinin sentezi; spektroskopik, stereojenik ve kristallografik özelliklerinin araştırılması
The synthesis of mono-, bis-, tris-, cyclophosphazene derivatives, and the investigations of their spectroscopic, stereogenic and crystallographic properties
Yazar: GÜLER İNCİ TANRIKULU
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL KILIÇ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Bis-spiro-sübstitüte siklotrifosfazen = Bis-spiro-substituted cyclotriphosphazene ; Siklofosfazenler = Cyclophosphazenes ; Siklotrifosfazen = Cyclotriphosphazene

Özet:
Bu çalışmada, p-florbenzaldehitin kuru EtOH ortamında sırayla N-metiletilendiamin, N-etiletilendiamin ve N-metil-1,3-propilendiaminle  ile etkileştirilmesinden oluşan Schiff bazları indirgenerek N-alkildiamin bileşikleri (1-3) elde edilmiştir. Diaminlerin hekzaklorosiklotrifosfazen  (N3P3Cl6)  ile nükleofilik sübstitüsyon tepkimesinden kısmen substitue mono-spiro-fosfazen (4-6) ve bis-spiro-fosfazen (7-9) sentezlenmiştir. Kısmen sübstitüe fosfazen bileşiklerinin eldesinde toluen, THF, o-ksilen çözücüleri kullanılarak klasik ve mikrodalga sentez yöntemleri ayrı ayrı denenmiştir. Elde edilen kısmen sübstitüe bileşiklerle aşırı pirolidinin tepkimesi sonucu tamamen sübstitüe (10-11) bileşikleri elde edilmiştir. Bileşikler (7-9)  stereojenik merkez içerdiğinden sentez sırasında cis- ve trans- izomerler (7a-b, 8a-b, 9a-b) birlikte oluşmuştur. Bu izomerleri ayırmak için preperatif ince tabaka uygulaması yapılmıştır. Ayrıca tepkime ortamında ara ürün olarak bir imidazolin bileşiği (12) oluşmuştur. Sentezlenen kısmen ve tamamen sübstitüe fosfazen bileşiklerinin incelenmesinde MS, FTIR, NMR (1H,13C, 31P) teknikleri kullanılmıştır. Uygun kristali elde edilen (4, 9a ve 12) bileşiklerinin yapıları X- ışını kırınımmetre yöntemiyle aydınlatılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: bis-spiro halkalı fosfazenler, stereoizomeri, kristal yapı

Abstract:
In this study, Schiff bases formed by reacting p-fluorobenzaldehyde with N-methylethylenediamine, N-ethylethylenediamine and N-methyl-1,3-propylenediamine in dry EtOH, were reduced to obtain N-alkyldiamine compounds (1-3). The mono-spiro-phosphazene (4-6) and bis-spiro-phosphazene (7-9) compounds were synthesised by the nucleophilic substitution reaction of the N-alkyldiamine with hexachlorocyclotriphosphazene (N3P3Cl6). Conventional and microwave synthesis methods have been used for getting substituted phosphazene compounds in toluene, THF, o-xylene solvents. The resulting partially substituted compounds were reacted excess pyrrolidine to give completely substituted (10-11) compounds. Since the compounds (7-9) contain a stereogenic center, cis- and trans- isomers (7a-b, 8a-b, 9a-b) form together during synthesis. In order to separate these isomers, preparative TLC was used. In addition, an imidazoline compound (12) formed during the reaction. MS, FTIR, NMR (1H, 13C, 31P) techniques were used to investigate the phosphazene compounds. The structures of the compounds (4, 9a and 12) suitable crystals were illuminated by X-ray diffractometry.

Key Words : bis-spiro cyclophosphazenes, stereoisomer, crystal structure