Uzun süreli antihipertansif ilaç kullanımının kemik yoğunluğuna etkisinin dental volumetrik tomografi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of long-term use of antihypertensive drug on bone density with dental volumetric tomography
Yazar: RIDVAN GÜLER
Danışman: PROF. DR. KAMİL SERKAN AĞAÇAYAK
Dicle Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Antihipertansif ajanlar = Antihypertensive agents ; Kemik dansitesi = Bone density ; Mandibula = Mandible ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed ; Uzun etkili ilaçlar = Delayed action preparations

Özet:
Hipertansiyon (HT) ya da yüksek kan basıncı ortalama arter kan basıncının normal olarak belirlenmiş değerlerin üzerinde olmasıdır.  HT, sürekli kan basıncı yüksekliği ile kendini gösteren, sistemik bir hastalık olup, ciddi komplikasyonlara neden olması ve toplumda yaygın olarak görülmesi nedeniyle önemli bir sağlık problemi haline gelmiştir. Tedavi edilmeyen hipertansiyonun; kalp yetersizliği, koroner kalp hastalığı, hemorajik ve trombotik inme, böbrek yetersizliği, periferik arter hastalığı, aort diseksiyonu ve ölüm oranını arttırdığı ortaya konmuştur. HT tedavisindeki amaçlanan hedef, morbidite ve mortalitenin mümkün olduğu kadar azaltılmasıdır. HT tedavisinde kullanılan ilaçlar 5 grupta sınıflandırılmaktadır. Bunlar; diüretikler, sempatikolitikler ya da adrenerjik sinir sistemi antagonistleri, renin angiotensin sistemini etkileyen ilaçlar, damar düz kasında etkili ilaçlar ve yeni geliştirilmekte olan ilaçlardır. Osteoporoz, kemik yoğunluğundaki aşırı düşüş nedeniyle kemiklerin çok daha kırılgan bir yapıya dönüşmesi anlamına gelir. Osteoporoz, metabolik kemik hastalıklarının en sık görülen formudur.  Kemiğin matriks ve minerallerinde birbirine paralel bir azalma ile karakterizedir. Antihipertansif ilaç kullanan hastalarda diğer yan etkilerin yanı sıra uzun süreli kullanımında osteopeni ve osteoporoz gelişme riski vardır. Antihipertansif ilaç kullanımına bağlı kemik yoğunluğunda azalma her iki cinsiyeti ve özellikle ileri yaş gruplarını etkilemektedir. Bundan dolayı iki yıldan uzun süre antihipertansif ilaç kullanımı ile yaşın 50 ve üzeri olması kemik yoğunluğunu etkileyebilecek risk faktörlerinden sayılabilir. Bu tez çalışmasında, düzenli antihipertansif ilaç kullanımın mandibulanın kortikal ve trabeküler kemik üzerindeki etkilerini Dental Volumetrik Tomografik (DVT) görüntüler üzerinde radyomorfometrik ölçümler yapılarak değerlendirmeyi amaçladık. Çalışmamız hipertansif tanısı konulmuş ve düzenli antihipertansif ilaç kullanan hastaların dahil edileceği retrospektif bir çalışma olarak planlandı. Çalışmaya farklı şikâyetler ile Dicle Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Polikliniğine başvurmuş ve çeşitli dental endikasyonlar sebebi ile DVT aldığımız, 25-75 yaş aralığındaki en az 5 yıl önce HT tanısı olup düzenli antihipertansif ilaç kullanan erkek hastalar dâhil edildi. Çalışma 4 grup olacak şekilde tasarlandı: Kontrol Grubu (N=60) - Herhangi bir sistemik rahatsızlığı ve düzenli olarak kulandığı bir ilaç bulunmayan 25-75 yaş aralığındaki hastalar. Kalsiyum Kanal Bloker Grubu (N=60) - Uzun dönem (5 yıl)  Kalsiyum Kanal Bloker grubu ilaç kullanan 25-75 yaş aralığındaki hastalar. Beta Bloker Grubu (N=60) - Uzun dönem (5 yıl)  Beta Bloker grubu ilaç kullanan 25-75 yaş aralığındaki hastalar. ACE İnhibitör Grubu (N=60) - Uzun dönem (5 yıl)  ACE İnhibitör grubu ilaç kullanan 25-75 yaş aralığındaki hastalardan oluşturuldu. Çalışmaya dâhil edilen tüm hastaların DVT görüntüleri I-CAT vision yazılımı ile değerlendirildi. Radyomorfometrik indeks olarak; Dental Volumetrik Tomografik Mandibular İndeks İnferior (DVT-Mİİ), Dental Volumetrik Tomografik Kortikal İndeks (DVT-Kİ), Hounsfield Üniti - Kortikal (HU-KORTİKAL), Hounsfield Üniti -Spongioz (HU-SPONGİOZ) kullanıldı. Radyomorfometrik indeksler DVT görüntülerinin panoramik ve implant modunda hastanın sağ tarafından alınan kesitler üzerinden ölçüldü. Çalışmaya dâhil edilen dört ayrı gruba ait DVT-Mİİ, HU-KORTİKAL parametrelerinin değerleri, yapılan tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile DVT-Kİ ve HU-SPONGİOZ parametrelerinin değerleri ise Kruskal Wallis Test - Mann Whitney-U testi ile karşılaştırılmıştır. Tez çalışmamızın sonuçlarına göre uzun süreli Ca Kanal Bloker grup antihipertansif ilaç kullanımın hastaların kemik dokusuna olumsuz etkilerinin olduğu gözlenirken, Beta Bloker ve ACE İnhibitör grubu antihipertansif ilaç kullanımının Kontrol grubu ile kıyaslandığında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığını tespit ettik. Sonuç olarak diş hekimlerinin antihipertansif ilaçların yan etkilerinden haberdar olmaları hipertansif hastalarda osteoporoz ve osteopeni riskini önlemede oldukça önem arz etmektedir. Osteoporoz riski olan hipertansif hastalarda hastaya uygun ilaç seçimi ve doz ayarlanmasında diş hekimleri çok önemli yere sahiptirler.

Abstract:
Hypertension (HT) or high blood pressure is the mean arterial blood pressure above the normal values. HT is a systemic disease that manifests itself with persistently elevated blood pressure, and has become an important health problem because it causes serious complications and is common in the community. Untreated hypertension; heart failure, coronary heart disease, hemorrhagic and thrombotic stroke, kidney failure, peripheral artery disease, aortic dissection, and increased mortality rates. The intended goal in the treatment of HT is to reduce morbidity and mortality as much as possible. Drugs used in the treatment of HT are classified in 5 groups. These; diuretics, sympatholytics or adrenergic nervous system antagonists, drugs that affect the renin-angiotensin system, drugs that act on vascular smooth muscle, and drugs under development. Osteoporosis means that bones become much more fragile due to the extreme decrease in bone density. Osteoporosis is the most common form of metabolic bone disease. It is characterized by a parallel reduction in the matrix and minerals of the bone. In addition to other side effects, there is a risk of developing osteopenia and osteoporosis in long-term use in patients using antihypertensive drugs. Decreased bone density due to the use of antihypertensive drugs affects both genders and especially advanced age groups. Therefore, the use of antihypertensive drugs for more than two years and the age of 50 and over can be considered as risk factors that may affect bone density. In this thesis, we aimed to evaluate the effects of regular antihypertensive drug use on the cortical and trabecular bone of the mandible by performing radiomorphometric measurements on Dental Volumetric Tomographic (DVT) images.
Our study was planned as a retrospective study to include patients diagnosed as hypertensive and using regular antihypertensive drugs. The study included male patients aged 25-75 years, who were diagnosed with HT at least 5 years ago and used regular antihypertensive drugs, who applied to Dicle University, Faculty of Dentistry, Oral and Maxillofacial Surgery Polyclinic with different complaints and received DVT due to various dental indications. The study was designed in 4 groups:
Control Group (N = 60) - Patients between the ages of 25-75, who did not have any systemic disease and no regular medication. Calcium Channel Blocker Group (N = 60) - Patients between the ages of 25-75 who use long-term (5 years) Calcium Channel Blocker group drugs. Beta Blocker Group (N = 60) - Patients between the ages of 25-75 who use long-term (5 years)  Beta Blocker group drugs. ACE Inhibitor Group (N = 60) - Patients aged between 25 and 75 years using long-term (5 years)  ACE inhibitor group drugs. DVT images of all patients included in the study were evaluated with I-CAT vision software. As a radiomorphometric index; Dental Volumetric Tomographic Mandibular Index Inferior (DVT-MII), Dental Volumetric Tomographic Cortical Index (DVT-KI), Hounsfield Unit - Cortical (HU-CORTIAL), Hounsfield Unit -Spongiosis (HU-SPONGIOS) were used. Radiomorphometric indices were measured on sections taken from the right side of the patient in panoramic and implant mode of DVT images. The values of DVT-MII, HU-CORTIAL parameters belonging to four different groups included in the study, one-way analysis of variance (ANOVA) and the values of DVT-KI and HU-SPONGIOZ parameters were compared with the Kruskal Wallis Test - Mann Whitney-U test. According to the results of our thesis study, it was observed that long-term use of Ca Channel Blocker group antihypertensive drugs had negative effects on the bone tissue of the patients, while the use of Beta Blocker and ACE Inhibitor group antihypertensive drugs was not statistically significant when compared to the Control group. As a result, it is very important for dentists to be aware of the side effects of antihypertensive drugs in preventing the risk of osteoporosis and osteopenia in hypertensive patients. Dentists have a very important place in the selection and dose adjustment of drugs suitable for the patient in hypertensive patients at risk of osteoporosis.