Hematoloji kliniğinde oral kemoterapi alan hastalarda tedaviye uyumu güçleştiren faktörlerin değerlendirilmesinde klinik eczacı yaklaşımları
Clinical pharmacist approaches in the evaluation of factors that complicate treatment adherence in patients receiving oral chemotherapy in haematology clinic
Yazar: RENGİN TÜRK
Danışman: PROF. DR. BUKET REEL
Ege Üniversitesi / Eczacılık Fakültesi / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Eczacılıkta Uzmanlık, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Amaç: Kanser tedavisinde oral kemoterapik ajanların kullanımı son yıllarda giderek artmaktadır. Hasta ve sağlık personeli açısından birçok avantajı olan oral uygulamanın dezavantajlarından en önemlisi ilaç uyum problemidir. Bu çalışmanın amacı Kronik Myeloid Lösemi (KML) hastalarının trozin kinaz inhibitörlerine (TKİ) uyumlarının belirlenmesi, ilaç uyum probleminin sebeplerinin incelenmesi ve etkin tedavi yönetiminde klinik eczacılık yaklaşımının öneminin vurgulanmasıdır. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Hematoloji Kliniği'nde Ocak 2018-Aralık 2022 tarihleri arasında takip edilen ve KML tanısı alarak Tirozin Kinaz İnhibitörlerinden (TKİ) imatinib, dasatinib, nilotinib, bosutinib ve ponatinib kullanan hastalar retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Hastaların ilaç uyum oranları MPR (Medication Possession Ratio, İlaç Bulundurma Oranı) ile belirlenmiş, %80 ve üzeri değerler iyi uyum değeri olarak kabul edilmiştir. İlaç uyum probleminin sebepleri olarak demografik özellikler, tedaviyle ilgili tanımlayıcı faktörler, komorbiditeler, eş psikiyatrik tanılar, beraber kullanılan ilaçlar, advers etki deneyimleri, advers etkilere yapılan müdahaleler değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen hastaların (Toplam 135 hasta; 84 imatinib, 29 dasatinib, 12 nilotinib, 5 bosutinib, 5 ponatinib) ortalama MPR değerlerinin 82,36±6,88 ve ilaca uyumsuzluk oranlarının %41,5'inin olduğu saptanmıştır. Çok değişkenli analizlerde tüm hastalarda ilaç uyumsuzluğu üzerine imatinib dışı TKİ'lerden birini kullanmak (p=0,023); lise mezunu olmak (p=0,041); tedavi süresince destek almak (p<0,001); eşlik eden en az bir komorbidite varlığı (p=0,050) gibi risk faktörlerinin etkili olduğu belirlenmiştir. İmatinib kullanan hastalarda ise tedavi süresince destek almak (p=0,004); en az bir eş psikiyatrik tanı (p=0,048) ve eşlik eden en az bir komorbidite (p=0,001) varlığı kötü uyumun risk faktörleri olarak saptanmıştır. 
Sonuç: Ülkemizde KML hastalarında imatinib tedavisinin ilk basamak tedavi olması ve uyumlu hastalarda uzun süreli remisyon sağlaması nedeniyle imatinib sonrası diğer tedavilere geçiş yapmadan önce ilaç uyum probleminin dışlanması gerekir. Bu hastalarda ilaç uyumunun girişimsel olmayan bir yöntemle değerlendirilmesi yarar sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: ilaç uyumu; oral kemoterapi; kronik myeloid lösemi; tirozin kinaz inhibitörleri

Abstract:
Objective: The use of oral chemotherapeutic agents in cancer treatment has been increasing in recent years. The most important disadvantage of oral administration, which has many advantages in terms of patients and healthcare proffesional, is the problem of drug aherence. The aim of this study is to determine the compliance of Chronic Myeloid Leukemia (CML) patients with tyrosine kinase inhibitors (TKI), to examine the causes of drug compliance problems and to emphasize the importance of clinical pharmacy approach in effective treatment management.
Materials and Methods: In this study, we retrospectively evaluated the patients who were followed up at the Haematology Clinic of Ege University Faculty of Medicine Hospital between January 2018 and December 2022 and who were diagnosed with CML and used imatinib, dasatinib, nilotinib, bosutinib and ponatinib from the tyrosine kinase inhibitors (TKIs). Patients' medication adherence was assessed using the Medication Possession Ratio (MPR), with values of 80% and above considered good adherence. Reasons for non-adherence were assessed by demographic characteristics, treatment-related descriptive factors, comorbidities, co-psychiatric diagnoses, concomitant medications, experience of adverse effects, and interventions for adverse effects.
Results: The mean MPR values of the patients included in our study (total 135 patients; 84 imatinib, 29 dasatinib, 12 nilotinib, 12 nilotinib, 5 bosutinib, 5 ponatinib) were 82.36±6.88 and the rate of medication non-adherence was 41.5%. In multivariate analyses, risk factors such as use of one of the non-imatinib TKIs (p=0.023), having a high school education (p=0.041), receiving support during treatment (p<0.001), and having at least one comorbidity (p=0.050) were associated with non-adherence in all patients. In patients receiving imatinib, receiving support during treatment (p=0.004), having at least one co-psychiatric diagnosis (p=0.048), and having at least one comorbidity (p=0.001) were found to be risk factors for poor adherence. 
Conclusion: Since imatinib is the first-line treatment in our country and imatinib provides long-term remission in compliant patients, drug compliance problems should be excluded before switching to other treatments after imatinib. Assessment of medication adherence in these patients using a non-invasive method may be beneficial. Keywords: medication adherence; oral chemotherapy; chronic myeloid leukemia; tyrosine kinase inhibitors