Gıda sektöründe çok kriterli karar verme yöntemleri ile tedarikçi seçimi
Supplier selection with multi-criteria decision-making methods in the food sector
Yazar: DİDEM TUFAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPTEKİN ULUTAŞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: ARAS = ARAS ; Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; COPRAS yöntemleri = COPRAS methods ; EDAS = EDAS ; Gıda sektörü = Food sector ; MOORA yöntemleri = MOORA methods ; MOOSRA = MOOSRA ; Tedarikçi seçim = Supplier selection ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İşlevsel rekabete dayalı sıralama analizi = Operational competitiveness rating analysis

Özet:
Gıda sektörünün içerisinde yer alan işletmeler için, üretimde kullandıkları ana girdinin önemi çok fazladır. Bu ana girdinin istenilen zamanda ve yerde bulundurulması gerekmektedir. Çünkü gıda sektöründe yer alan işletmeler, gıdanın üretim ve tüketim ömrü nedeni dolayısıyla zaman ile yarışmaktadırlar. İşletmeler eğer ana girdilerini kendi bünyelerinde üretmiyorlarsa mutlaka bir tedarikçi ile çalışmaktadırlar. Yani üretim için gerekli girdiyi dış kaynaktan temin etmektedirler. Üretim için gerekli olan hammadde, yarı mamul ya da mamul tedarik eden firmaya tedarikçi denmektedir. İşletmeler kendileri için en uygun maliyete ve en yüksek performansa sahip tedarikçi ile çalışmak isterler. Çoğu zaman işletme için fayda sağlayacak tedarikçiyi belirlemek zor olabilmektedir. Bu aşamada ise Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden faydalanılmaktadır. ÇKKV yöntemleri birden çok kriteri değerlendirerek alternatifler arasından seçim yapmak için kullanılan ve sadece tedarikçi seçimi için değil, birçok alanda kullanılan yöntemlerdir. Bu çalışmada da ÇKKV yöntemleri kullanılarak gıda sektöründeki bir tedarikçi seçim problemi çözülmüştür. Çalışmada AHP,nalitik Hiyerarşi Prosesi (AHP), ARAS, COPRAS, EDAS, OCRA, MOORA-Oran, MOOSRA yöntemleri kullanılmıştır. Öncelikle tedarikçi seçiminde kullanılacak  kriterler, süt tedarikçisi bulunan bir firma ile görüşülerek belirlenmiştir. Ardından bu firmadaki yöneticilerden kriterleri ve alternatifleri değerlendirmeleri istenmiştir. AHP ile kriter ağırlıkları belirlenirken, diğer ÇKKV yöntemleri ile tedarikçiler sıralanmıştır ve en iyi tedarikçi belirlenmiştir. Sıralamalar yapıldıktan sonra Spearman Korelasyon yöntemi kullanılarak sıralamalar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı gıda sektöründe bulunan bir firma için performansı en yüksek olan tedarikçisini belirlemektir. Bunun için birden fazla alternatif ve sıralama yöntemi kullanılacaktır. Yöntemlerin sonuçları Spearman Korelasyon analizi ile karşılaştırılacaktır. Ayrıca bu yöntemlerin sonuçları Borda Sayım yöntemi ile birleştirilecektir. Literatürde gıda sektöründe tedarikçi seçimi ile ilgili fazla çalışma olmadığı için bu çalışma araştırma boşluğunu doldurarak literatüre katkı sunmaya çalışmaktadır.

Anahtar kelimeler: Tedarikçi seçimi, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV), Gıda Sektöründe Tedarikçi Seçimi

Abstract:
The importance of the main input used in production is very significant in the businesses operating in the food industry. This main input should be available at the desired time and place as the businesses in the food sector compete with time due to production and consumption life of the food. Businesses are definitely working with a supplier if they cannot produce their main input. They supply the necessary input for production from external sources. The firm that provides the raw materials, semi-finished products or products required for production is called a supplier. Businesses want to work with the most reasonable cost and top performing supplier. It can often be difficult to identify the supplier that will benefit the business. At this stage, Multi Criteria Decision Making (MCDM) methods are used. MCDM methods are utilized to choose from alternatives by evaluating multiple criteria and these methods used not only for supplier selection but also in many fields. In this study, using MCDM methods, a supplier selection problem in the food sector was solved. The methods used in the study are AHP, ARAS, COPRAS, EDAS, OCRA, MOORA-RATIO and MOOSRA methods. First of all, the criteria to be used in the selection of suppliers were determined by interviewing a company having milk suppliers. Subsequently, managers in this company were asked to evaluate the criteria and alternatives. While determining criterion weights with AHP, suppliers were listed with other MCDM methods and the best supplier was determined. After the rankings were made, the relationships between the rankings were examined using the Spearman Correlation method. The main purpose of this study is to determine the supplier with the highest performance for a company in the food industry. More than one alternative and sorting method will be used for this. The results of the methods will be compared with Spearman Correlation analysis. Besides the results of these methods will be combined with the Borda Count method. Since there are not many studies on supplier selection in the food sector in the literature, this study tries to contribute to the literature by filling the research gap.

Keywords: Supplier selection, Multi Criteria Decision Making (MCDM), Supplier Selection in Food Industry