Geçici korunanların sağlık hakkı
The right to health of beneficiaries of temporary protection
Yazar: MELTEM ERDİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR KÜPE
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Geçici korunanlar, acil ve geçici bir koruma sağlanabilmesi için kitlesel bir akın durumu içerisinde ülkesinden ayrılmak zorunda kalan, kendilerine mülteci statüsü verilemeyen ancak bulundukları ülkede çeşitli haklara sahip olanları ifade etmektedir. Sığınma Hukuku bağlamında kilit taşı olarak kabul edilen Cenevre Sözleşmesi her ne kadar sadece mültecilere ilişkin yasal düzenlemeler içeriyor olsa da bazı hükümlerinin geçici korunanlar için de uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. Ülkemizin de taraf olduğu ve bağlayıcı nitelikteki Cenevre Sözleşmesi birçok önemli ilke getirmiştir. Bu bağlamda geri gönderme yasağı belki de sözleşmedeki en temel ilkelerden biridir. Belirtmek gerekir ki geri gönderme yasağı ilkesinin, sadece Cenevre Sözleşmesi'ne taraf olan ülkeler için bağlayıcı olmadığı uluslararası hukukta insan hakları bağlamında teamül olarak kabul edilmesi sebebiyle sözleşmeye taraf olmayan ülkeler için de bağlayıcı olduğu kabul edilmektedir.
Geçici koruma statüsü, kısa bir süre için uygulanması öngörülen geçici ve kitlesel akın durumlarında bireysel statü belirleme işlemlerinin mümkün olmadığı zamanlarda uygulama alanı bulmaktadır. Geçmişten günümüze her zaman göç alan bir durumda olan ülkemiz, özellikle Suriye iç savaşından kitleler halinde kaçan kişilere ev sahipliği yapmıştır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ve Geçici Koruma Yönetmeliği ile yabancılara ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler getirilmiştir. Bu yasal düzenlemeler ile mevzuatımızda ilk defa geçici korunanların kimler olduğu belirtilerek bu kişilere tanınan haklardan bahsedilmiştir. 2022 yılı itibariyle ülkemizde, dört milyona yakın geçici koruma statüsüne sahip yabancının bulunduğunu söylemek mümkündür. Bu kadar büyük bir kitlenin en temel insan haklarından biri olarak kabul edilen sağlık hakkının korunması ve bu kişilere sağlık hizmetlerinin en etkili şekilde sunulması önem arz etmektedir.
Sağlık, kişinin fiziksel, ruhsal ve sosyal anlamda tam bir iyilik hali içerisinde olması anlamına gelmekte olup sağlık hakkı mevcut Anayasa'mızda ekonomik ve sosyal haklar içerisinde düzenlenmektedir. Özellikle 2019 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan, pandemi ilan edilmesine sebep olan ve günümüzde etkisi hâlâ devam eden Covid-19 salgın hastalığı, sağlık hakkının ve bu hak kapsamında sunulması gereken sağlık hizmetlerinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha göstermiştir. 
Ülkemizde, geçici korunanlara sunulan sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli şekilde sunulabilmesi amacıyla kanunlar, yönetmelikler ve genelgeler çıkarılmış,  geçici barınma merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri, göçmen sağlığı merkezleri ve devlet hastanelerinde sağlık hizmetleri sunulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın amacı geçici koruma statüsünü ve sağlık hakkının önemini açıklayarak bu statüye sahip yabancıların sağlık hakkının kapsamını belirlemek ve ülkemiz açısından geçici korunanların sağlık hizmetlerine erişiminin ne derecede sağlandığını ortaya koymaya çalışmaktır.

Abstract:
Temporary protection beneficiaries refer to those who have to leave their country in a mass influx in order to be able to receive immediate and temporary protection, who are not granted refugee status, but have various rights in their country of residence. Although the Geneva Convention, which is accepted as a keystone in the context of Asylum Law, contains only legal regulations regarding refugees, it is accepted that some of its provisions also need to be applied for those under temporary protection. The binding Geneva Convention, to which our country is also a party, has introduced many important principles. In this context, the prohibition of refoulement is possibly one of the most basic principles in the contract. It is important to note that the principle of non-refoulement is not only binding for the countries that are party to the Geneva Convention, but also for the countries that are not party to the convention, since it is customary in international law in the context of human rights.
Temporary protection status is applicable and significant when individual refugee status determination is not possible in cases of temporary and mass influx, which are required to be implemented for a short time. Türkiye, which has always been receiving immigrants from the past to the present, has hosted people who fled in masses, especially from the Syrian civil war. With the Law on Foreigners and International Protection and the Regulation on Temporary Protection a number of legal regulations regarding foreigners were introduced. These legal regulations, for the first time in the legislation of Türkiye, laid out the rights granted to these persons by specifying who are temporary protection beneficiaries. As of 2022, it is possible to say that there are nearly four million foreigners with temporary protection status in our country. It is important to protect the right to health, which is accepted as one of the most basic human rights of such a large population, and to provide health services in the most effective way.
The right to health is regulated within the economic and social rights in the current Constitution, and it is very important for a person to be in a complete state of physical, mental and social well-being. Especially the Covid-19 epidemic disease, which affected the whole world in 2019, caused the declaration of a pandemic and still continues today, has once again shown how important the right to health and the health services that should be provided within the scope of this right are.
In Türkiye, laws, regulations and circulars have been issued in order to provide effective and efficient health services for the temporary protection beneficiaries, and the government has sought to provide health services in temporary shelter centers, family health centers, community health centers, immigrant health centers and state hospitals. The aim of this study is to explain the temporary protection status and the importance of the right to health, to determine the scope of the right to health of foreigners with this status, and to try to reveal the extent to which the access to health services is provided for the temporarily protection beneficiaries in Türkiye.