Mimar Sinan'ın Şehzade, Süleymaniye ve Selimiye Camilerindeki birim hücrelerden üreyen geometrik desenlerin çözümlemeleri
The analysi̇s of geometri̇cal patterns reproduced from the uni̇t cells i̇n Mi̇mar Si̇nan's Şehzade, Süleymani̇ye and Seli̇mi̇ye Mosques
Yazar: SERAP EKİZLER SÖNMEZ
Danışman: DOÇ. DR. AZİZ DOĞANAY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Geometri = Geometry ; Geometrik motifler = Geometric motifs ; Mimar Sinan = Mimar Sinan ; Motifler = Motifs ; Selimiye Cami = Selimiye Mosque ; Süleymaniye Külliyesi = Süleymaniye Complex ; Şehzade Mehmet Külliyesi = Şehzade Mehmet Complex

Özet:
Çalışmamızda, Türk dünyasında ihmal edilmiş olan geometrik desen analizlerine Mimar Sinan'ın Şehzade, Süleymaniye ve Selimiye Camileri üzerinden bir girizgâh yaptık. Klasik dönem Osmanlı Mimarisinin bu üç abidevî eserindeki kare ve altıgen esasına dayanan desenleri hem tespit hem de bu desenlerin oluşum prensiplerini aşama aşama ele aldık. 
Geometrik desenlerle alakalı araştırma mahiyetinde olan kaynakların dünya üzerinde de sınırlı olması ve her bir kaynağın desenleri ele alırken sadece tek bir yöntem takip etmesi nedeniyle geometrik desenlerin analizine bütüncül bir bakış açışı getirilememiştir. Fark ettiğimiz en önemli sorunlardan biri desenlerin tarihsel bağlamda incelenmesinin eksik olmasıdır. Tarihsel olarak ele alınan desenler ya seçmecedir ya da genel bir bakış sunmaktadır. Yani özel bir döneme ait daha detaylı inceleme ne yazık ki ortaya konulmamıştır. Biz bahsettiğimiz bu iki meseleyi de gidermeye çalıştık. Geometrik desenlerin hem tarihsel süreçte belirli bir dönemde nasıl ele alındığını anlamaya hem de sistematik bir biçimde tespit edilen desenleri, var olan tüm analiz metotları ile oluşturmaya ve hatta farklı perspektiflerden desenlere nasıl bakılabileceğini ortaya koymaya çalıştık. 
Geometrik desenlerin analizlerinin Türkiye'de eksikliği konusunun altını sürekli çizen ve bu konudaki farkındalığımın artmasına vesile olan, tez konumun belirlenmesinde motivasyon sağlayan ve hazırlanması esnasında bilimsel katkılarından dolayı tez danışmanım Doç. Dr. Aziz Doğanay'a, fotoğrafların çekilmesi esnasında emeğini esirgemeyen tarihçi ve fotoğraf sanatçısı Rıdvan Kaşıkçı'ya ve desen analizlerini inceleme inceliğini gösteren geometrik desenler uzmanı ve tasarımcı Jay Bonner'e teşekkür ederim.

Abstract:
In this study, we focused on the often neglected geometrical pattern analysis through studying the ones that are present in Şehzade, Süleymaniye and Selimiye mosques which are some of the works of Sinan the architect. We identified the square and hexagon based patterns that these three mosques which belong to the classical otoman architecture exhibits and wehandled with the principles of their formations step by step. 
A holistic aspect has not been brought forth for the analising of geometrical patterns both because the sources regarding geometric patterns are limited and these sources only follow one method to analyse these patterns. One of the most significant issues that we realised was the lack of investigation of these patterns within their historical contexts. The patterns that were studied in an historical aspect are either randomly picked or only offer a general idea. In other words unfortunately there has not been a more thorough investigation of a specific era. We also tried to deal with these issues. We tried to understand how geometrical patterns are handled within a specific era in the history. We tried to form the systematically picked patterns by utilising allexisting analysing methods. Futhermore we demonstrated how a pattern can be seen from different perspectives.
I want to thank Prof. Dr. Aziz Doğanay, my thesis advisor, who consistently highlights the lack of geometrical pattern analysis in Turkey, for raising awareness in me regarding this issue, for giving motivation when specifying the topic and his scientific contributions througout this study. I thank Rıdvan Kaşıkçı, a historian and a photographer who contributed a great deal by being generous with his photographing skills. And I thank Jay Bonner, a designer and a specialist in geometric patterns, for being very kind to examine the pattern analysis.