Endüstriyel satın almada dijital teknolojilerin kabulü: TAM ve TOE modelleri kapsamında havacılık sektöründe bir uygulama
The acceptance of digital technologies in industrial procurement: An examination in the aviation industry with TAM and TOE models
Yazar: SERCAN TÜMER
Danışman: DOÇ. DR. CANAN ERYİĞİT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Endüstriyel ürün = Industrial product ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Satın alma = Purchasing ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Satın alma niyeti = Purchase intention ; Sayısal teknoloji = Digital technology ; Teknoloji kabul ve kullanım modeli = Acceptance and use of technology model

Özet:
Satın alma ve tedarik zincirinde kullanılan dijital teknolojiler, süreçlerin verimliliğinin artırılması, risklerin en aza indirilmesi, tasarruf sağlanması, şeffaf, güvenilir ve denetlenebilir bir süreç kurgulanması gibi önemli faydalar sunmaktadır. Söz konusu faydalara rağmen, satın almada dijital teknolojilerin kabulüne ilişkin tutum, bireylerin risk algısı ve teknolojinin özelliklerine yönelik değerlendirmeleri çerçevesinde farklılık gösterebilmektedir. Bu çalışmada endüstriyel satın alma sürecinde dijital teknolojilerin kabul edilmesinde etkili olan unsurların Teknoloji Kabul Modeli (Technology Acceptance Model, TAM) ve Teknoloji-Organizasyon-Çevre modeli (Technology-Organization-Environment, TOE) kapsamında ortaya konması amaçlanmıştır. Bu çerçevede, göreceli avantaj, uyumluluk, karmaşıklık, algılanan risk ve organizasyonel yetkinlik değişkenlerinin algılanan fayda ve algılanan kullanım kolaylığı üzerindeki etkileri ile algılanan fayda ve algılanan kullanım kolaylığının tutum üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Veri, Türkiye'de havacılık sektöründe faaliyet gösteren ve satın alma süreçlerinde dijital teknolojileri aktif olarak kullanan işletmelerin satın alma birimlerinde çalışan 134 katılımcıdan anket yöntemiyle elde edilmiştir.  Hipotezlerin test edilmesi amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, uyumluluk, göreceli avantaj ve organizasyonel yetkinliğin algılanan kullanım kolaylığı üzerinde; algılanan kullanım kolaylığı ve algılanan faydanın da tutum üzerinde pozitif etkilerinin olduğu ortaya konmuştur. Bunlara ek olarak karmaşıklığın algılanan kullanım kolaylığı ve algılanan fayda üzerinde; algılanan riskin, algılanan kullanım kolaylığı ve algılanan fayda üzerinde negatif etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The digital technologies used in procurement and supply chain processes provide various benefits such as increasing the efficiency of processes, minimizing risks, and savings, and conducting transparent, reliable, and auditable processes. Despite these benefits, the attitude toward acceptance of the digital technologies may differ based on individuals' risk perception and evaluations of the technology characteristics. This study aims to identify the factors affecting the acceptance of digital technologies in the industrial buying process with the use of Technology Acceptance Model (TAM) and Technology-Organization-Environment model (TOE). In this context, the effects of relative advantage, compatibility, complexity, perceived risk, and organizational competence variables on perceived usefulness and perceived ease of use and the effects of perceived usefulness and perceived ease of use on attitude were investigated. The data gathered from the 134 participants working in the procurement departments of the companies that are operating in the aviation sector and actively using digital technologies in procurement processes. Structural Equation Modeling was conducted to test the hypotheses.  According to the results, compatibility, relative advantage, and organizational competence have positive effects on perceived ease of use, while perceived ease of use and perceived benefit have positive effects on attitude. In addition, complexity has a negative effect on perceived ease of use and perceived benefit, while perceived risk has a negative effect on perceived ease of use and perceived benefit.