Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması ve zorla tedavi
Restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment
Yazar: MÜLEYKE ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. ZARİFE ŞENOCAK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Adli Bilimler Ana Bilim Dalı / Sağlık Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çalışmamızın ilk bölümünde koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması ve zorla tedavi kavramlarının tanımları yapılmış, kanuni düzenlemelerin alındığı İsviçre Medeni Hukukuna ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Türk Medeni Hukuku'nda koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması ve zorla tedaviye ilişkin genel bilgiler verilmiş, hükmün amacına dair değerlendirmeler yapılmış ve konunun tarihçesi incelenmiştir. Sonrasında KAÖK ve zorla tedaviye ilişkin etik konular değerlendirilmiş ve meşruluk sorunu incelenmiştir. KAÖK'ün diğer vesayet kurumlarından farkı belirlenmiş ve diğer vesayet kurumlarıyla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.
Birinci bölümün devamında KAÖK ve zorla tedavi ele alınırken bilinmesi gereken kavramlara yer verilmiştir. Bu kavramlar tıbbi müdahale, aydınlatılmış onam, tedavi reddi, tıbbi malpraktis gibi kavramlardır. Bu kavramların içeriği hakkında bilgiler verilip zorla tedavi uygulamasındaki yerine değinilmiştir.
İkinci bölümde Türk Medeni Kanunu'nda KAÖK ve zorla tedaviye ilişkin kanun maddeleri tek tek incelenmiş ve bu maddelerde belirtilen KAÖK şartlarına ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Bu şartların ilki, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasını gerektirecek sebeplerden birinin bulunmasıdır. Bu sebepler kanunda; akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık ve serserilik olarak belirlenmiştir. Çalışmamızda bu şartlara ilişkin değerlendirme yapılmış ve Anayasa, kanunlar ve AİHS kapsamında incelemeler yapılmıştır. Diğer şartlar olan, tehlikelilik, ergin olma ve kişisel korunmanın başka türlü sağlanamaması konularında açıklamalar ve değerlendirmeler yapılmıştır.
Son olarak üçüncü bölümde uluslararası düzenlemelerde KAÖK ve zorla tedavi konusu incelenmiştir. Bu kapsamda Almanya, ABD, İngiltere ve İsviçre örnekleri incelenmiştir. En son olarak, AİHM kararlarından örneklerle uluslararası alanda bu konuyla ilgili verilmiş kararlara göz atılmış ve değerlendirmeler yapılmıştır.
Ülkemizde, KAÖK ve zorla tedavi konularında hukuki düzenlemelerin eksikliği bu çalışma ile bir kez daha ele alınmıştır. Bu hususta, öncelikle bir Ruh Sağlığı Yasası'nın çıkarılması ve akıl hastalarının zorla yatırılma ve zorla tedavilerinin yasal bir zemine oturtulması gerekmektedir. Daha sonrasında, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı konusunda düzenlemeler getirilmeli ve son zamanlarda oldukça artan bu bağımlılıklarla mücadelede bağımlılarla iş birliği içinde çalışılması gerekmektedir. Bulaşıcı hastalıklar hususunda ise COVİD-19 süreciyle birlikte bu konudaki eksiklerimiz ve kanun boşlukları ortaya çıkmıştır. Bu konuyu düzenleyen güncel bir yasa çıkarılmalı ve salgın hastalıkların zorla tedavisinde uygulanmalıdır. Son olarak serserilik, tehlikelilik ve ergin olma gibi ucu açık kavramların kanunda daha ayrıntılı düzenlenmeli, bu konuda yorum ve görüş farklılıklarının farklı uygulamalara yol açabileceği göz önünde tutulmalıdır. Çalışmamızda tüm bu konular ele alınmış ve kendi görüş ve değerlendirmemizle bu alana bir katkı sağlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In the first chapter of our study, the concepts of restriction of freedom for the purpose of protection and compulsory treatment are defined. In addition, explanations on Swiss Civil Law are made. General information on the restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment in Turkish Civil Law is given. The purpose of the article is explained. In addition, the history of the subject is examined. Afterward, ethical issues related to the restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment are evaluated and the problem of legitimacy is examined. The differences between the restriction of freedom for protection purposes and the other guardianship institutions are determined. Moreover, it is examined comparatively with other guardianship institutions.
In the continuation of the first chapter, the concepts used in the analysis of the restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment are given. These concepts are medical intervention, informed consent, treatment refusal, and medical malpractice. This section provides information about these concepts. In addition, the role of these concepts in the practice of compulsory treatment is mentioned.
In the second chapter, the articles of the Turkish Civil Code related to the restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment are examined. Also, the conditions in this article are explained. The first of these conditions is the existence of one of the reasons for the restriction of freedom for the purpose of protection. These reasons are mental illness or mental weakness, alcohol and drug addiction, serious contagious diseases, and vagrancy. In our study, we evaluate these conditions. These conditions are examined under the Constitution, laws, and the ECHR. Other requirements are dangerousness, maturity, and the inability to otherwise provide personal protection. Explanations and evaluations are also made on these issues.
In the third chapter, the restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment in international regulations is examined. The examples of Germany, USA, England, and Switzerland are examined. Finally, the decisions taken in the international arena on this issue are reviewed and evaluations are made with examples from the ECHR decisions. 
With this study, the lack of legal regulations on the restriction of freedom for protection purposes and compulsory treatment in Turkey has emerged again. First, a Mental Health Code should be enacted in Turkey. The compulsory hospitalization and compulsory treatment of the mentally ill should be placed on a legal basis. Moreover, regulations should be made regarding alcohol and drug addiction. In the fight against addictions, which have increased considerably recently, it is necessary to work in cooperation with addicts. When we consider communicable diseases, our deficiencies and gaps in the law have emerged with the COVID-19 process. A current law regulating this issue should be enacted. This law should be implemented in the compulsory treatment of epidemic diseases. Finally, vague concepts such as vagrancy, dangerousness, and maturity need to be regulated in more detail in the law. There should be no differences in opinion on this matter. In our study, all these issues were discussed, and we tried to contribute to this field with our views and evaluations.