Türkiye için optimal akaryakıt vergisi
Optimal motor fuel taxes for Turkey
Yazar: BÜLENT GÜN
Danışman: PROF. DR. LÜTFİ ERDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Akaryakıt = Fuel oil ; Dışsallık = Externality ; Maliye politikaları = Fiscal policies ; Optimal vergilendirme = Optimal taxation ; Optimal vergilendirme = Optimal taxation ; Vergiler = Taxes ; Yakıtlar = Fuels ; Özel tüketim vergisi = Excise taxes ; Özel tüketim vergisi = Excise taxes

Özet:
Türkiye benzin, dizel ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG/otogaz) tüketiminde uyguladığı Özel Tüketim Vergileri (ÖTV) ile en yüksek akaryakıt vergi oranına sahip olan ülkelerden biridir. Bu nedenle yüksek akaryakıt fiyat ve vergileri kamuoyunun ve akademinin gündeminde bulunmaktadır. Bu tez, Türkiye için optimal benzin ve otogaz vergisini tespit etmeye çalışmaktadır. Bu amaçla,  optimal vergi literatüründe  yaygın olarak kullanılan genel denge modelinden faydalanmaktadır. Çalışmada statik, kapalı bir ekonomide, temsili hanehalkının fayda fonksiyonunu maksimize ettiği, devletin ise hanehalkının dolaylı fayda fonksiyonunu kullanarak akaryakıt vergilerini optimize ettiği varsayılmaktadır. Elde edilen ikinci en iyi optimal vergi, trafik sıkışıklığı, trafik güvenliği, gürültü, hava kirliliği ve iklim değişikliği gibi dışsallıkların maliyetlerini ve devlet bütçesinde tüketim ile işgücü vergilerinin dengesini yansıtan daha geniş mali sistem etkilerini gösteren bileşenlere ayrılabilmektedir. Bu tezin bulguları, benzin ve otogaz üzerindeki mevcut vergilerin optimal seviyenin üstünde olduğuna yönelik iddiaları doğrulamaktadır. Temel varsayımlar altında, optimal vergiler benzin ve otogaz için 1,5TL/l ve 0,43 TL/l olarak hesaplanmakta ve mevcut seviyeden sırasıyla % 31 ve % 51 daha düşük bulunmaktadır. Ayrıca, mevcut vergilerin optimal seviyeye indirilmesi durumunda hanehalkının refah kazancı, senelik yaklaşık 1,5 milyar TL olarak hesaplanmaktadır. Dışsallık maliyetlerinde yapılan tahminlerin değişimini dikkate alan duyarlılık analizleri, optimal verginin mevcut vergi seviyesine ulaşmasının olası olmadığını gösterirken, optimal benzin vergisi seviyesinin marjinal gelir vergisinin yükündeki değişime oldukça hassas olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgu, optimal vergi seviyelerinin belirlenmesinde, vergi gelirlerinin nasıl kullanıldığının çok büyük öneme sahip olduğuna işaret etmektedir


Anahtar Sözcükler
Akaryakıt Vergisi, Dışsallıklar, Optimal Vergi, Özel Tüketim Vergisi

Abstract:
Turkey imposes excise taxes (called special consumption taxes) on gasoline, diesel and liquefied petroleum gas (LPG/autogas) which seem to be quite high compared to other countries all over the world. In this sense, motorfuel prices and taxes have always been a hot topic in public and academic debates. This dissertation aims to determine optimal gasoline and autogas taxes for Turkey. To this end, it adopts a general equlibrium model that is commonly used in previous literature. The study considers a static, closed economy model where a representative household maximizes his utility function while governmet optimizes gasoline and autogas taxes by taking houlsehold's indirect utility function into account. Solution to the optimization problem enables us to derive the second-best optimal gasoline and autogas taxes that can be disaggregated into the components reflecting external costs of congestion, traffic safety, noise, air pollution, and climate change as well as broader fiscal effects reflecting the appropriate balance between excise and labor taxes in government's budget.  The results seem to provide support for the arguments that current gasoline and autogas tax levels are rather high compared the optimal level. The findings from baseline parametrization show that optimal taxes are 1,5TL/l and 0,43 TL/l for gasoline and autogas that are substantially lower than the current tax levels respectively by 31% and 51% . Additionally, the results show that if the current tax levels are reduced to the optimal levels, the total welfare gains of households reach approximately 1,5 billion TL per year. Sensitivity analyses reveal that the likelihood of optimal taxes being lower than the current taxes is quite high. However, taking the changes in external cost estimates into account, optimal gasoline tax levels appear to be  very sensitive to the marginal efficiency cost of labor taxation. This suggests that in order for government to set tax levels optimally, it is important how government dispenses motor fuel tax revenues in the budget.


Keywords
Motor Fuel Tax , Externalities, Optimal Tax, Special Consumption Tax