Kırım Tatar Türkçesinde organ adlarından yapılan eğretilemeler
Metaphors created by using organ names in Crimean Tatar language
Yazar: MERYEM BAŞKURT
Danışman: PROF. DR. FİGEN GÜNER DİLEK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kırım Tatarcası = Crimean Tatar ; Kırım Türkçesi = Crimean Turkish ; Metafor = Metaphor ; Organ adları = Names of organs ; Türk lehçeleri = Turkish dialects

Özet:
Bu çalışmada Kırım Tatar Türkçesinde organ adlarından yapılan eğretilemeler incelenmiştir. Dili etkili şekilde kullanmamızı sağlayan, anlatımı güçlendiren ve çok anlamlılığın araçlarından biri olan eğretilemelerin, özelde de organ adlarından yapılan eğretilemelerin, Unesco'nun kaybolma tehlikesi altındaki diller içerisinde gösterdiği Kırım Tatar Türkçesinde kullanılıp kullanılmadığı, kullanılıyorsa bunun sıklığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Sürgün ve Kırım'a dönüş sonrasında yazılmış roman ve hikâyeler taranmış ve her organ için bulunan veriler listelenmiştir. Organ isimlerinin eğretileme içerisindeki işlevinin, kattığı anlamın daha iyi tespit edilebilmesini sağlamak için olabildiğince çok örnek verilmeye çalışılmıştır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, yöntemi ve kapsamı belirtilmiş, birinci bölümde de eğretilemenin ne olduğu açıklanmıştır. Tezin esas ve hacimli kısmını oluşturan inceleme bölümünde ise, tespit edilen eğretilemeler beş ana başlıkta incelenmiştir. Organ adları anatomi kitaplarındaki tasnifler temel alınarak sınıflandırılmış ve her ana başlık altında ayrıca alt başlıklar içerisinde ele alınmıştır. Her bir organın sözlük anlamı, tarihi ve çağdaş Türk lehçelerindeki karşılıkları verilmiştir. Taranan eserlerde espit edilen örneklerden ortak özellik gösterenler, bu ortaklıklarına göre ikinci alt başlıklar altında toplanmıştır. Sonuç bölümünde eğretilemelerin günümüz Kırım Tatar Türkçesindeki durumu ve geçmişten günümüze seyri tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, metaphors created by using organ names in Crimean Tatar Language are analysed. It is attempted to be identified whether metaphors, which provide us an efficient use of language, strengthen expression, and work as a tool of polysemy, especially metaphors created by using organ names, are used or not in Crimean Tatar Language that takes place in UNESCO's list of endangered languages; and, frequency of using metaphors are also attempted to be identified. Novels and stories from post-exile and retail period are scanned and data, found for each organ name, is listed. To provide a better identification and understanding of organ names' functions in metaphors and meanings they provide, it is attempted to be given as many examples as possible. In the introduction chapter, aim, method and scope of the study is given, and in the first chapter the meaning of metaphor is explained. In the research chapter, which is the main and voluminous chapter of the thesis, identified metaphors are analysed under five main titles. Based on their classification in anatomy books, organ names are classified; and, they are discussed in subtitles that are placed under each main title. Each organ's lexical meaning, history, and equivalents in modern Turkic dialects are given. In the scanned works, examples that show common features are collected under the same subtitle in accordance with their common features. In the conclusion chapter, the condition of metaphors in today's Crimean Tatar Language, and their progress from past to present are identified.