Havacılıkta katılımcı yönetim anlayışı: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü uyarlaması
Participatory management approach in aviation: General Directorate of Civil Aviation adaptation
Yazar: SEDA BAHADIR DURSUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERTAN ÇINAR
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hava Trafik Kontrol Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Sivil havacılık = Civil aviation ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Uluslararası hava taşımacılığı = International air transportation

Özet:
Temel amacı, Türkiye'deki kamu kesimi sivil havacılık kuruluşları başta olmak üzere sivil havacılık sistemindeki pozitif emniyet kültürünü destekleyecek nitelikteki katılımcı yönetim anlayışını ele almak suretiyle bir model önerisi dizayn etmek olan bu araştırma, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanılması suretiyle yapılmıştır. Araştırmanın ilk dört bölümünde havacılık kuruluşları özelinde, ICAO düzenlemelerine göre hayata geçirilen "emniyet yönetimine ilişkin konseptler, emniyet düşüncesinin evriminde gelinen son noktayı temsil eden "pozitif emniyet kültürü" ve post-modern çağın yönetim anlayışlarına yansımasıyla ortaya çıkan "katılımcı yönetim" anlayışı teorik düzeyde incelenmiştir. Söz konusu temel araştırma kavramlarıyla ilgili yapılan literatür taraması sonucunda ulaşılan nitel bulgulara göre araştırmanın modeli, ölçekleri ve hipotezleri tespit edilmiştir. Son olarak, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü çalışanlarının oluşturduğu araştırma evreninde 105 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen bir anket uygulaması aracılığıyla toplanan nicel veriler SPSS 26.0 programında çeşitli analizlere tabi tutulmak suretiyle araştırma hipotezleri test edilmiştir. Araştırma sonucunda görülmüştür ki, kamu kesimi havacılık kuruluşlarında hem pozitif emniyet kültürü hem de katılımcı yönetim anlayışının, emniyet ve risk yönetim süreçlerine, organizasyon yapısına, çalışan davranışlarına ve emniyet yönetim sisteminin bütününe doğrudan doğruya ve pozitif yönde etkisi bulunmaktadır. Gerek pozitif emniyet kültürü, gerekse katılımcı yönetim anlayışı emniyet ve risk yönetim sisteminin alt boyutları arasında en güçlü şekilde "çalışan davranışlarını" pozitif yönde etkilediği araştırma sonucunda tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda katılımcı yönetim anlayış ve uygulamalarının, havacılığın düzenleyici ve denetleyici kurumundaki pozitif emniyet kültürünün gelişimine olumlu yönde katkı sağladığı anlaşılmıştır. Araştırma sonucunda anlaşılmıştır ki, kurum içinde katılımcı yönetim uygulamalarına sıklıkla yer verilmediğinde pozitif emniyet kültürü yerine negatif emniyet kültürü olarak da nitelendirilebilen "suçlama kültürü" etkisini artırmaya başlayacaktır. Özellikle yaşanan emniyete aykırı bir durumda, genellikle çalışanlar ile yöneticiler arasında kutuplaşmaların yaşanması, kurumsal anlamda emniyet raporlama sisteminin hemen işletilemez hale gelmesi ve kayırmacı tutumlarla emniyeti tehlikeye atan durumların hemen örtbas edilmeye çalışılması gibi olaylar katılımcı yönetim anlayışının hâkim olmadığı örgütlerde sıklıkla görüleceği araştırma sonucunda anlaşılmıştır. Son olarak araştırma sonucunda, pozitif emniyet kültürünü ve katılımcı yönetim anlayışını önceleyen yeni bir model önerisi getirilmiştir. Araştırma bulgularına göre önerilen yeni modelin kurulması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması yönünde izlenecek yol ve yöntemler detaylı bir şekilde anlatılarak, gelecekte aynı konuda yapılması planlanan araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The major purpose of the public sector in Turkey civil aviation organizations, especially civil aviation tackle participative management approach in nature to support positive safety culture on the system which is to design a model proposal by this research is done by using both qualitative and quantitative research methods. In the first four sections of the study, the concepts of "safety management" carried out in accordance with the ICAO regulations, the "positive safety culture" representing the last point in the evolution of safety thought, and the "participatory management" understanding that emerged as a result of its reflection on the post-modern age management conceptions were examined at a theoretical level. In the research; the model, scales and hypotheses of the research were determined according to the qualitative findings acquired as a result of the literature survey on the aforementioned basic research notions. Finally, the quantitative data collected through a survey application conducted with the participation of 105 people in the research universe formed by the employees of the Ministry of Transport and Infrastructure General Directorate of Civil Aviation, were subjected to various analyzes in the SPSS 26.0 program and the research hypotheses were analyzed. As a result of the research, it has been monitored that both positive safety culture and participatory management understanding in public sector aviation organizations have a direct and positive effect on safety and risk management processes, organizational structure, employee behavior and the entire safety management system. In result of the research, it has been determined that both positive safety culture and participatory management understanding have the strongest positive effects on "employee behaviors" among the sub-dimensions of the safety and risk management system. Besides, as a result of the research, it was understood that participative management understanding and practices contributed positively to the development of positive safety culture in the regulatory and supervisory structure of aviation.
As a result of the research, it has been interpreted that when participatory management practices are not frequently included in the organization, the effect of "blame culture", which can also be described as negative safety culture instead of positive safety culture, will begin to increase. As a result of the research, it is understood that events such as the polarization between employees and managers, the institutional safety reporting system becoming inoperable immediately, and the efforts to immediately cover up the situations that endanger the safety with nepotist attitudes, especially in cases of breach of safety, are often seen in organizations where participative management understanding is not predominant. Eventually; a new model has been suggested that prioritizes positive safety culture and participatory management approach. According to the findings of the research, the methods and methods to be followed for the establishment and sustainability of the proposed new model were explained in detail, and advices were given for future studies on the same subject.