Demokratik vatandaşlık ve insan hakları eğitimi: Bir eylem araştırması örneği
Democratic citizenship and human rights education: A case of action research
Yazar: IRMAK IRMAKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. CEREN KALFA ATAAY
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Avrupa Konseyi = Europe Council ; Demokrasi = Democracy ; Demokratik eğitim = Democratic education ; Demokratik vatandaşlık = Democratic citizen ; Katılım = Participation ; Siyasal katılma = Political participation ; Vatandaşlık = Citizenship ; İnsan hakları = Human rights ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education ; İnsan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersi = Human rights citizenship and democracy lesson

Özet:
Bu araştırmanın amacı, yetişkinlerin aktif yurttaşlar olarak demokratik süreçlere katılım becerilerinin geliştirilmesi için yeni yöntemler ortaya koymaktır. Buna bağlı olarak çalışmanın temel araştırma sorusu ise Avrupa Konseyi'nin hazırladığı "Gençlerde İnsan Hakları Eğitimi Kılavuzu" çerçevesinde verilecek bir eğitimin Türkiye koşullarında üniversite öğrencilerinin katılımcılık becerisinin geliştirilmesinde etkili olup, olmayacağıdır. Hipotezimiz bu kılavuz çerçevesinde hazırlanan eğitimler yoluyla özellikle gençlerde demokratik farkındalık ve katılımcılık becerilerinin geliştirilebileceği yönündedir. On altı ayrı insan hakları meselesi çerçevesinde yapılandırılan kılavuzda, gençlerin insan hakları konusunda gerekli bilgi, beceri ve tutumlarının geliştirilebilmesi adına kırk dokuz etkinliğe yer verilmiştir. Araştırmamız, bu kırk dokuz etkinlikten doğrudan katılımcılık ile ilgili olanların seçilip Akdeniz Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi öğrencilerine uygulanmasını ve bu uygulamadan alınan sonuçların değerlendirilmesini, böylece de eğitimlerin katılımcılığın gelişimine katkısının ölçülmesini amaçlamaktadır.   
Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma tekniklerinden eylem araştırması tekniği benimsenmiştir. Eylem araştırmasında araştırmacılar ile katılımcılar bilgiyi birlikte ürettikleri için, eğitim uygulaması esnasında yetişkinlerin ihtiyaç, istek ve önerilerine yönelik olarak kılavuzun şekillendirilmesine imkân vermektedir. Araştırma Akdeniz Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada uygulanmak üzere Gençlerde İnsan Hakları Eğitimi Kılavuzu'ndan yurttaşlık kavramı ve katılımcılık becerisi ile doğrudan ilgili olan beş etkinlik seçilmiştir. Etkinliklerin, öğrencilerin katılımcılık becerileri üzerindeki etkilerini ölçmek adına eğitim uygulaması öncesinde ve sonrasında yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler neticesinde ulaşılan veri seti ışığında, katılımcıların demokratik katılım seviyelerine etki eden; siyasal bilgi, siyasal ilgi, politik öz-yeterlilik, vatandaşlık görevi duygusu, tutum ve değerler, demokratik katılım gösterme isteği faktörleri çerçevesinde olumlu yönde bir değişimin yakalandığı tespit edilmiştir. 
Araştırmanın önemi öğrencilerin katılım becerilerinin geliştirilmesi adına yeni yöntemler sunmayı hedeflemesidir. Çünkü demokrasilerin sağlıklı ve etkin şekilde işleyebilmesinin yolu hak ve sorumluluklarının bilincinde, gerekli bilgi, beceri ve tutumlara sahip vatandaşların yetiştirilmesinden geçmektedir. Vatandaşların katılım becerilerinin geliştirilmesinin gerekliliği hususuna; Türkiye Cumhuriyeti'nin 11. Kalkınma Planı'nda, Kopenhag kriterlerinde, Avrupa Konseyi'nin tavsiye kararlarında da dikkat çekilmektedir. Tez sonucunda, elde edilen verilerin ışığında ilgili kılavuzun, yetişkinlerin; katılım, sorumluluk ve dayanışma bilinçlerini geliştirmeye, onlara girişimcilik, tartışma ve uzlaşma becerilerini kazandırmaya, seçimlerde kullandıkları oyların önemini kavramalarını sağlamaya yönelik bir yetişkin modülü olarak formüle edilerek kullanılabileceğini öneriyoruz.
Anahtar Kelimeler: Gençlerde İnsan Hakları Eğitimi Kılavuzu, demokratik vatandaşlık ve insan hakları eğitimi, yurttaşlık, katılım, eylem araştırması.

Abstract:
The purpose of this research is to reveal new methods to improve the adults' skills of participation in democratic processes as active citizens. Correspondingly, the main research question of the study is whether an education to be given within the framework of the "A Manual on Human Rights Education with Young People" which prepared by the Council of Europe, can be used to improve the participation skills of university students in Turkey's condition. In this respect, our hypothesis is that democratic awareness and participation skills can be developed, especially among young people, through the trainings prepared within the framework of this manual. The manual, which was structured around sixteen different human rights issues, include forty-nine activities in order to develop the necessary knowledge, skills and attitudes of young people on human rights. In this regard, our research aims to select the activities which are directly related to participation within forty-nine activities, to apply the selected activities to the students studying at the department of Political Science and Public Administration at Akdeniz University, then to evaluate the results obtained from this application, and thus, it aims to measure whether the applied trainings improve the awareness of participation on the students.
In this study, the "action research" method, which is one of the qualitative research technique, was adopted as a method. By means of researchers and participants produce information together, action research method allows to shape the manual according to the needs, wishes and suggestions of adults during the project. The research was carried out on students studying in the department of Political Science and Public Administration at Akdeniz University. Five activities, which are directly related to the concept of citizenship and participation skills, are selected from the "A Manual on Human Rights Education with Young People" to be implemented in the research. In order to measure the effects of the activities about the participation skills of the students, semi-structured interviews were conducted before and after the training. In accordance with the data set obtained as a result of these interviews, the factors which affecting the democratic participation levels of the participants like; political knowledge, political interest, political self-efficacy, sense of civic duty, attitudes and values, willingness to participate in democracy etc., it has been determined that there is a positive change in these factors. 
The importance of this research is that it aims to present new methods for the development of students' participation skills. Because the only way for democracies to function in a healthy and effective way is to train the persons as citizens who are aware of their rights and responsibilities and have the necessary knowledge, skills and attitudes. In this regard, the necessity of improving the participation skills of citizens is also included in the 11th Development Plan of the Republic of Turkey, the Copenhagen Criteria and the Recommendations of the Council of Europe. As a result of the thesis and in the light of the data obtained from the relevant manual; we can suggest that this manual can be used as an adult module in order to develop adults' awareness of participation, responsibility and solidarity, to provide them with entrepreneurship, discussion and reconciliation skills, and to enable them to comprehend the importance of their votes in elections.
Keywords: A Manual on Human Rights Education with Young People, democratic citizenship and human rights education, citizenship, participation, action research.