Vahdî İbrahim b. Mustafa'nın (Ö. 1126/1714) Et-Tansîs fî şerhi şevâhidi't-Telhîs isimli eserini tahkîki
A critical edition of Wahdī Ibrāhīm b. Muṣtafā's al-Ṭanṣīṣ fī sharh shawāhid al-Talḫīṣ
Yazar: AYHAN SYULEYMAN
Danışman: PROF. DR. ADEM YERİNDE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Et-Tansîs fî şerhi şevâhidi't-Telhîs isimli eser, Arapça, Farsça ve Türkçe dillerine
hakim, Osmanlı ulemasından Halep kadısı, İstanbul medreseleri müderrisi ve hattat
Vahdî İbrahim b. Mustafa tarafından yazılmıştır. Eser, 23. Osmanlı Padişahı, III.
Ahmed'e ithaf edilmiş ve Arapça telif edilmiştir. Vahdî İbrahim Efendi'nin tefsîr, akaid,
hadis, hilye ve şemâil, belâgat, feraiz, terâcim ve tarih gibi birçok ilim alanında eserleri
kütüphanelerde yazma halinde bulunmakta ve eserlerinin büyük kısmı Arapça
yazılmıştır. Bazıları tahkik edilmiştir, bir eseri de yayınlanmıştır.
Eser, belâgat ilimlerinde otorite kabul edilen el-Hatîb el-Kazvînî tarafından yazılan
meşhur Telhîsü'l-Miftâh fi'l-me'ânî ve'l-beyân adlı eserinde yer alan şevâhid beyitlerin
şerhine mahsustur.
Bu tez çalışmasında Vahdî İbrahim Efendi'nin et-Tansîs fî şerhi şevâhidi't-Telhîs
isimli eseri tahkîk edilmiştir. Yapılan çalışma bu eserin tarihi değerini ortaya çıkarmak
ve ilim ehlinin istifadesine sunmayı hedeflemektedir.
Üç ana bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde Kazvînî ve Telhîsü'l-
Miftâh adlı eseri incelenmiştir. İkinci bölümde Vahdî İbrahim Efendinin hayatı ve
eserleri hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümde Et-Tansîs fî şerhi şevâhidi't-Telhîs
eseri incelenmiştir. Vahdi Efendi'nin hat eserlerinden örnekler sunulmuştur ve tahkikli
metin arz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Belâgat, Kazvînî, Telhîs, Miftâhu'l-'ulûm, Vahdî İbrahim,
Tansîs.

Abstract:
The work named al-Ṭanṣīṣ fī sharh shawāhid al-Talḫīṣ was written by Waḥdī
Ibrāhīm b. Muṣṭafa, who was one of the Ottoman scholars, fluent in Arabic, Persian and
Turkish languages, judge of Aleppo, teacher of Istanbul madrasahs and a calligrapher.
The work has been written in Arabic and dedicated to the 23rd Ottoman Sultan, Aḥmed
III. Waḥdī Ibrāhīm Efendi's works being in various fields of science such as Tafsīr,
'Aqā'id, Ḥadith, Ḥilya and Shamā'il, Rhetoric, Farā'iḍ, Interpretation and History can
be found in manuscript form in libraries, as most of them are written in Arabic. Some of
his works have been studied and one of them has been published.
The work is dedicated to the commentary of the poem verses in the famous work
titled Talḫīṣ al-Miftāḥ fī al-ma'ānī wa'l-bayān, written by al-Ḫaṭīb al-Qazwīnī, who is
considered an authority in the science of rhetorics.
In this thesis study, Waḥdī Ibrāhīm Efendi's work named at-Ṭanṣīṣ fī sharh
shawāhid al-Talḫīṣ has been examined. The study aims to reveal the historical value of
this work and make it available to scholars.
In the first part of this study, which consists of three main parts, Qazwīnī's work
named Talḫīṣ al-Miftāḥ have been examined. İn the second part, information has been
given about the life and works of Wahdī Ibrāhīm Efendi. İn the third part, his work at-
Ṭanṣīṣ fī sharh shawāhid al-Talḫīṣ has been examined and it's full text has been edited,
as some examples of Wahdī Efendi's calligraphy have been also presented.
Keywords: The Science of Rhetoric, Qazwīnī, Talḫīṣ, Miftāḥ al-'ulūm, Wahdī
Ibrāhīm, Ṭanṣīṣ.