Fındık zurufu ve diğer organik materyallerin fındık tarımı yapılan toprakların özellikleri ve ürün kalitesi üzerine etkileri
Effects of hazelnut husk and the other organic materials on properties of hazelnut cultivated soils and yield quality
Yazar: NEDİM ÖZENÇ
Danışman: PROF.DR. GÖKHAN ÇAYCI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZET Doktora Tezi FINDIK ZURUFU VE DİĞER ORGANİK MATERYALLERİN FINDIK TARIMI YAPILAN TOPRAKLARIN ÖZELLİKLERİ VE ÜRÜN KALİTESİ ÜZERİNE ETKİLERİ Nedim ÖZENÇ Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Toprak Anabilim Dalı Danışman : Prof. Dr. Gökhan ÇAYCI Bu çatışmada, fındık zuruf kompostu, peat, çiftlik gübresi ve tavuk gübresinin fındık tarımı yapılan toprakların özellikleri ve ürün kalitesi üzerine etkileri araştırılmıştır. Deneme tesadüf blokları deneme deseninde, 4 farklı konu, 6 uygulama dozu, 5 tekerrür ve iki yıllık bir çalışma şeklinde kurulmuştur. Deneme bahçesi olarak, Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesinde fındık yetiştiriciliği yapılan bahçelerin genel toprak özelliklerine sahip ve bölgede en yaygın yetiştiriciliği yapılan Tombul fındık çeşidinden kurulu, ortalama 25 yaş ve ıkı dallı dikim sistemindeki Enstitü deneme bahçesi, deneme alanı olarak seçilmiştir. Fındık zuruf kompostu, peat, çiftlik gübresi ve tavuk gübresi kuru ağırlık esasına göre 0, 25, 50, 100, 150 ve 200 kg/ocak miktarlarında ilk yıl uygulanmış ve daha sonra materyallerin iki yıllık devam eden etkileri belirlenmiştir. Organik materyallerin deneme bahçesine verilmesinden sonra, iki yıl süresince toprak özelliklerinde ve ürünün kalite özelliklerinde meydana gelen değişimlerin belirlenmesi amacıyla, yüzey toprak örneklerinin, bozulmamış toprak örneklerinin ve meyve örneklerinin analizleri yapılmış ve Tombul fındığın verimi belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, deneme bahçesi toprak tekstürünün Kil tın olduğu ve yapılan uygulamaların tekstür sınıfını değiştirmediği saptanmıştır. Benzer şekilde, yapılan uygulamaların toprağın serbest karbonat içeriği üzerine bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Organik materyal uygulamalarının toprak kimyasal özellikleri üzerine etkisi, birinci yıl ikinci yıla göre daha fazla olmuştur. Deneme fındık bahçesi topraklarının pH'sını, tuzluluğunu ve toplam azot miktarını, tavuk gübresi ve çiftlik gübresinin 200 ile 150 kg/ocak doz uygulamaları en fazla artırmış, peat ve zuruf kompostunun etkisi ise daha az olmuştur. Toprağın organik madde ve organik karbon miktarını en fazla çiftlik gübresi ile zuruf kompostunun 200 ve 1 50 kg/ocak doz uygulamaları artırmıştır. Toprağın yarayışlı potasyum kapsamını en fazla çiftlik gübresinin 200 kg/ocak uygulamasının artırdığı ve en az etkili olan materyalin ise peat olduğu saptanmıştır. Toprakların yarayışlı fosfor kapsamının 362.48ppm ile ikinci yıl daha fazla arttığı ve bunda tavuk gübresinin 200 ile 150 kg/ocak doz uygulamalarının en fazla etkili olduğu belirlenmiştir. Deneme fındık bahçesine organik materyallerin verilmesinden sonra, toprağın katyon değişim kapasitesini ortalama 57.95 me/100 g ile en fazla artıran uygulamanın zuruf kompostunun 200 kg/ocak uygulaması olduğu tespit edilmiştir.Organik materyal uygulamalarının toprak fiziksel özellikleri üzerine etkisi de genelde birinci yıl daha fazla olmuştur. Toprağın pF 0, pF 1.0, pF 1.7, pF 2.54 ve pF 4.2'deki su tutma kapasiteleri ve makro/mikro por oranı üzerine, deneme bahçesine verilen organik materyallerden peat ve zuruf kompostunun 200 ile 1 50 kg/ocak uygulamalarının en fazla etkili olduğu belirlenmiştir. Toprağın yarayışlı su kapsamını en fazla tavuk gübresi ve peat materyallerinin 200 ile 150 kg/ocak uygulamalarının artırdığı tespit edilmiştir. Toprağın strüktür stabilitesinin 23.56 ile ikinci yıl daha fazla arttığı belirlenmiş ve tavuk gübresinin en etkili materyal olduğu ve strüktür stabilitesi üzerine tüm uygulama dozlarının benzer etkisinin olduğu belirlenmiştir. Toprağın hacim ağırlığının birinci yıl 0.88 g/cm3 ve ikinci yıl 0.97 g/cm olduğu, toplam porozitenin birinci yıl % 68.21 ve ikinci yıl % 67.91 olduğu ve bu özellikler üzerine peat materyalinin 200 ile 150 kg/ocak uygulamalarının en fazla etkide bulunduğu belirlenmiştir. Ayrıca, toprağın hidrolik iletkenliği üzerine çiftlik gübresi ve peat materyallerinin 1 50 ile 200 kg/ocak uygulamalarının en fazla etkili olduğu ve en az etkili olan materyalin ise tavuk gübresi olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada, fındık bahçesine organik materyallerin verilmesinden sonra, birinci yıl Tombul fındık veriminin 4.130 kg/ocak olduğu, ikinci yıl ise 4.880 kg/ocak'a çıktığı saptanmıştır. Tombul fındık verimini en fazla artıran uygulamaların tavuk gübresi ile çiftlik gübresinin 200, 150 ve 100 kg/ocak uygulamalarının olduğu belirlenmiştir. Fındık randımanının ilk yıl % 54.93 olduğu ve ikinci yıl ise % 51.66 olduğu ve bunda zuruf kompostu ile tavuk gübresinin tüm uygulama dozlarının etkisinin olduğu saptanmıştır. Tombul fındığın ham yağ içeriğinin birinci yıl % 62.11, ikinci yıl % 58.75 olduğu ve bunda peat ite çiftlik gübresinin 200, 150 ve 100 kg/ocak uygulamalarının en fazla etkili olduğu saptanmıştır. Tombul fındığın serbest yağ içeriği üzerine peat'in 200 ve 150 kg/ocak uygulamalarının en fazla etkili olduğu belirlenmiştir. Protein miktarının birinci yıl % 17.06, ikinci yıl ise % 18.19 olduğu ve bunda tavuk gübresi ile zuruf kompostunun 200, 150 ve 100 kg/ocak uygulamalarının en fazla etkili olduğu saptanmıştır. Tombul fındığın kül miktarını en fazla artıran organik materyallerin peat ve zuruf kompostu olduğu saptanmıştır. Tombul fındığın kabuklu meyve büyüklüğünün ilk yıl 16.18 mm, ikinci yıl 16.43 mm olduğu, bunda da tavuk gübresi ile çiftlik gübresi materyallerinin etkili oldukları belirlenmiştir. Tombul fındığın iç meyve büyüklüğü üzerine en fazla tavuk gübresi, çiftlik gübresi ve peat materyallerinin 200 ile 100 kg/ocak doz uygulamaları en fazla etkili olmuştur. Kabuk kalınlığı her iki deneme yılında da 1.02 mm olmuş ve kabuk kalınlığını azaltan en etkili uygulamanın zuruf kompostunun 100 kg/ocak doz uygulamasının olduğu, ayrıca tavuk gübresinin de kabuk kalınlığını en fazla artırdığı belirlenmiştir. Tombul fındığın çatlak kabuk miktarı üzerine en fazla etkili olan materyalin tavuk gübresi ile zuruf kompostu olduğu belirlenmiştir. Tombul fındığın 100 meyve ağırlığının birinci yıl 147.27 g olduğu ve ikinci yıl artarak 152.14 g olduğu saptanmıştır. Meyve ağırlığını en fazla çiftlik gübresi, tavuk gübresi ve peat materyallerinin 200, 150 ve 100 kg/ocak uygulamalarının artırdığı belirlenmiştir. Toplam sağlam meyve miktarının birinci yıl % 69.99, ikinci yıl ise %76.71 olduğu ve bunun üzerine çiftlik gübresinin 50 kg/ocak uygulamasının en fazla etkili olduğu belirlenmiştir. Tombul fındığın buruşuk meyve miktarının, peat'in su tutma kapasitesine bağlı olarak en fazla azaldığı tespit edilmiştir. Boş meyve oranının birinci yıl % 25.60 ve ikinci yıl % 22.72 olduğu ve bunda çiftlik gübresinin 50 kg/ocak uygulama dozunun materyalin potasyum içeriğine bağlı olarak en fazla etkili olduğu belirlenmiştir. 2004, 399 sayfa Anahtar Kelimeler : Zuruf kompostu, peat, çiftlik gübresi, tavuk gübresi, organik materyal, toprak özellikleri, fındık, verim, kalite

Abstract:
ABSTRACT Ph. D. Thesis EFFECTS OF HAZELNUT HUSK AND THE OTHER ORGANIC MATERIALS ON PROPERTIES OF HAZELNUT CULTIVATED SOILS AND YIELD QUALITY Nedim ÖZENÇ Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Soil Science Supervisor : Prof. Dr. Gökhan ÇAYCI In this study, the effects of hazelnut husk compost, peat, farmyard manure and chicken manure on hazelnut cultivated soil properties and yield quality were investigated. Trials were set up completely randomized block design with four subject, six application doses and five replicates for two years. Trial orchard displays general orchard properties of hazelnut cultivated soils in Middle and East Black Sea region and it is established with Tombul type of hazelnut which is more extensively grown in the region. Trial orchard is approximately twenty-five ages having a system of two branches. It was selected from Hazelnut Research Institute trials orchard. Hazelnut husk compost, peat, farmyard manure and chicken manure were applied at the rate of 0, 25, 50, 100, 150 and 200 kg/ocak according to dry weight basis in the first year then the residual effects of materials in the second year were determined. In order to designate the changes in soil properties and yield quality during two years, surface soil samples, undisturbed soil samples and nut samples were analyzed and yield of Tombul hazelnut were determined. The results of research show that soil texture of trial orchard was not changed with applications. Organic material applications did not have any effect on the amount of free carbonate of soils. The effects of organic material applications on soil chemical properties were more clear in the first year than the second year. The effect of 200 and 150 kg/ocak application doses of farmyard manure and chicken manure were more evident on soil pH, EC and total nitrogen than peat and husk compost. 200 and 150 kg/ocak application doses of farmyard manure and husk compost materials much increased the soil organic matter and the organic carbon in soils. The most effective application rate on available potassium content of soils was 200 kg/ocak dose of farmyard manure, the least was peat among the others. Available phosphorus content of soils was maximum in the second year with 362.48 ppm and the most effective application rates were 200 and 150 kg/ocak doses of chicken manure. After application of organic materials on hazelnut orchard, the highest cation exchange capacity of soils was determined as 57.95 me/100 g with 200 kg/ocak dosage for husk compost. Generally, the effects of organic materials on soil physical properties were found to be more clear in the first year. The highest effect on water retention capacities of iiisoils at pF 0, pFI.O, pF 1.7, pF 2.54 and pF 4.2 values and macro/micro pore rate was found at the rate of 200 kg/ocak and 1 50 kg/ocak doses of peat and husk compost materials. It was determined that 200 and 1 50 kg/ocak doses of chicken manure and peat materials on available water content of soils were much apparent than the others. Structure stability index value of soil with 23.56 was the highest in the second year. The most influential material was found to be chicken manure related to structure stability index, on the other hand the other organic materials had positive effect on structure stability index as well. Bulk density of soil was 0.88 g/cm3 in the first year and 0.97 g/cm3 in the second year and total porosity of soil was 68.21 % in the first year and 67.91 % in the second year depending on applications. The most distinct was determined at 200 and 1 50 kg/ocak doses of peat material. Otherwise, 150 and 200 kg/ocak doses of farmyard manure and peat material on hydraulic conductivity of soil were found to be considerable, in contrast with this result, the least effective application was determined as chicken manure. In this study, after application of organic materials on hazelnut orchard, the yield of Tombul hazelnut was 4.130 kg/ocak in the first year and increased to 4.880 kg/ocak in the second year. Higher Tombul hazelnut yields were found at the rate of 200, 150 and 100 kg/ocak doses of chicken manure and farmyard manure. Kernel percentage of Tombul hazelnut was 54.93 % in the first year and 5 1.66 % in the second year. The effect of all application doses of husk compost and chicken manure materials was evident. Oil content of Tombul hazelnut was 62.1 1 % in first year and 58.75 % in the second year and 200, 150 and 100 kg/ocak doses of peat and farmyard manure on oil content were more apparent. Otherwise, the effect of 200 and 1 50 kg/ocak doses of peat on free oil content of Tombul hazelnut was found to be more influential. Protein percentage of Tombul hazelnut was 17.06 % in the first year and 18.19 % in the second year, the most effective materials and doses on protein content were determined as 200, 150 and 100 kg/ocak doses of chicken manure and husk compost. Similarly peat and husk compost were effective on hazelnut ashes content. Nut size of Tombul hazelnut was 16.18 mm in the first year and 16.43 mm in the second year, the effect of chicken manure and farmyard manure on nut size were obvious as well. However, 200 and 100 kg/ocak doses of chicken manure, farmyard manure and peat material on kernel size had more substantial effect. Shell thickness was to be 1.02 mm and shell thickness decreased to minimum value at 100 kg/ocak dose of husk compost, nevertheless, it was found that the shell thickness increase with chicken manure applications. The highest effect of chicken manure and husk compost cracked shell of Tombul hazelnut was determined. 100 seeds weight of Tombul hazelnut was 147.24 g in the first year and 152.14 g in the second year. The most effective application rates on 100 seeds weight of Tombul hazelnut were 200, 150 and 100 kg/ocak doses of chicken manure and peat. Total well nuts of Tombul hazelnut was 69.99 % in the first year and 76.71 % in the second year and the most effective material and dose on well nuts was determined as 50 kg/ocak dose of farmyard manure. The highest decrease in amount of wrinkled nuts of Tombul hazelnut was determined in peat applications depending on water retention capacity of material. Empty nuts ratio was 25.60 % in the first year and 22.76 % in the second year, and the highest effect was determined 50 kg/ocak dose of farmyard manure depending on potassium content. 2004, 399 pages Key Words : Husk compost, peat, farmyard manure, chicken manure, organic matter, soil properties, hazelnut, yield, quality IV