Eyüpsultan ilçesi defterdar, düğmeciler, nişancı ve topçular mahallelerinde bulunan osmanlı dönemine ait çeşmeler ve koruma durumları
Ottoman period fountains and their conservation status in Eyupsultan district defterdar, dugmeciler, nisanci and topcular neighborhoods
Yazar: AYŞE NEHİR
Danışman: PROF. ELİF ÖZLEM AYDIN
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Su, insan hayatını sürdürebilmesi için gerekli olan temel bir ihtiyaçtır. Bunun yanında, tarih boyunca tarım, hayvancılık, temizlik, enerji gibi çok çeşitli alanlarda kullanılmıştır. Zaman içinde farklı toplumlarda suya farklı anlamlar yüklenmiş, kutsal olarak görülmüştür. Toplumlar suya ulaşma çabasıyla çeşme gibi su yapıları inşa etmiştir. Suya yüklenen kutsal anlamlarla birlikte, su yapıları bulunduğu alanda kültürü ve mimari anlayışı yansıtacak şekilde gündelik hayata dahil olmuştur. Halka suyu ulaştıran su yapılarından çeşmeler ise, asıl işlevinin yanında zamanla toplumda insanların sosyalleşebildiği mekanlar olarak yer edinmiştir.
Eyüpsultan İlçesi İstanbul'un fethi sonrasında sur dışında kurulmuş olan ilk yerleşim yeridir. Eyüpsultan İlçesinde çeşme yapıları merkezde ve merkezin çevresinde bulunan mahallelerde yoğunlaşmaktadır. Defterdar, Düğmeciler, Nişancı ve Topçular mahalleleri ilçenin ilk yerleşimlerinin bulunduğu merkez çevresinde yer almaktadır. Bölgede çeşmeleri korumaya yönelik çeşitli çalışmalar sürdürülmesine rağmen, bu yapılar çevresel faktörler, koruma bilinci olmayan kullanıcıların ve yanlış uygulamaların tehdidi altında olmaya devam etmektedir. Bu tez, belirtilen bölgedeki çeşmelerin koruma sorunlarına odaklanmıştır.
Tezin birinci bölümünde giriş kısmı yer almaktadır. Bu bölümde tezin amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde Eyüpsultan İlçesinin konumu tarihçesi ve çalışma alanı anlatılmıştır. Üçüncü bölümde çeşme mimarisi incelenmiştir. Dördüncü bölümde Defterdar, Düğmeciler, Nişancı ve Topçular Mahallelerinde bulunan Osmanlı Dönemine ait çeşmelerin mimari özellikleri anlatılmıştır. Bu bölümde elli sekiz çeşme incelenmiş ve koruma sorunları ele alınmıştır. Sonuç bölümünde tezde yapılan çalışmalar özetlenmiştir, çeşmelerin koruma sorunlarına yönelik kısa ve uzun vadede gerçekleştirilebilecek öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Water is a basic need for human survival. Besides that, throughout history it has been used in various fields such as agriculture, animal husbandry, cleaning, and energy. Over time, different meanings were attributed to water in different societies, and it was seen as sacred. Societies have built water structures such as fountains to reach water. Along with the sacred meanings attributed to water, water structures have been included in daily life in a way that reflects the culture and architectural understanding in the area where they are located. Fountains, one of the water structures that deliver water to the public, over time have taken their place in the society as places where people can socialize, besides their main function.
Eyüpsultan District is the first settlement established outside the city walls after the conquest of Istanbul. In Eyüpsultan District, fountain structures are concentrated in the center and in the neighborhoods around the center. Defterdar, Düğmeciler, Nişancı and Topçular Neighborhoods are located around the center where the first settlements of the district are located. Although various studies have been carried out to protect the fountains in this region, these structures continue to be under the threat of environmental factors, non-conservation users and practitioners. This thesis focuses on the conservation problems of the fountains in the specified region.
In the first chapter of the thesis; the aim, scope, and method of the thesis are explained. In the second part, the location, history, and study area of Eyüpsultan District are explained. In the third chapter, the fountain architecture is examined. In the fourth chapter, the architectural features of the fountains belonging to the Ottoman Period in the Defterdar, Button, Nişancı and Topçular Neighborhoods are explained. In this section, fifty-eight fountains are examined, and conservation problems are discussed. In the fifth chapter, suggestions were made for the protection problems of fountains. In the conclusion part, the studies carried out in the thesis are summarized and suggestions that can be made in the short and long term are presented.