Bazı tablet deterjanların Pisum sativum L. üzerindeki sitotoksik etkileri
Cytotoxic effetcts of some tablet  detergens on Pisum sativum L.
Yazar: DİLEK SEZER
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM AKSOY
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Deterjanlar, günümüzde sık kullanılan temizlik ürünleri arasında yer almakla birlikte, çevre kirliliğini etkileyen kimyasallardır. Sucul sistemlere karışan deşarjlarda bulunduklarından dolayı, bitki ve hayvan türleri bu bileşiklere maruz kalırlar. Besin değeri olan yüksek olan Pisum sativum, çevresel kirleticilerin etkilerinin incelenmesinde yaygın olarak kullanılan model organizmadır. Bu tez  çalışmasında, bezelye tohumlarının çimlenmesi, kök uzunluğu, kök hücrelerinde meydana gelen mitoz bölünme ve kökte bulunan bazı enzimler üzerinde, bulaşık makinelerinde kullanılan çeşitli tablet deterjan uygulamaları sonucundaki  etkilerinin araştırılması amaçlandı. P.sativum  var arvense (yem bezelyesi) tohumlarının çimlenmesini etkileyen EC50 (kök uzunluğunu yarıya indirecek etkili konsantrasyon) değerlerini belirlemek için iki adet çevre dostu deterjan ve iki adet standart deterjan olmak üzere toplam dört deterjan kullanıldı. Farklı konsantrasyonlarda deterjan uygulanan P.sativum köklerinde 72 saatin sonunda EC50 değerleri; çevre dostu bulaşık makinesi deterjanı için 3g/L, standart bulaşık makinesi deterjanı için 4 g/L olarak tespit edildi. Sonraki deneyler, EC50 ve 2xEC50  değerleri kullanılarak gerçekleştirildi. Elde edilen veriler doğrultusunda bezelye tohumlarının mitoz bölünme saati saptandı, mitotik indeks hesaplandı ve kromozom anormallikleri belirlendi. Bitki köklerinin kirleticilere doğrudan maruz kalabildiği ve meristematik kök hücrelerinde hidrojen peroksit gibi reaktif oksijen türlerinin üretimi artabileceğinden dolayı hidrojen peroksit tayini yapıldı. Veriler değerlendirildiğinde standart bulaşık makinesi deterjanın, çevre dostu bulaşık makinesi deterjanına göre mitotik aktiviteyi azalttığı, özellikle yüksek konsantrasyonlarda metafazda kromozom yapışması ve anafazda kromozom köprüsü oluşumu tespit edildi. Çevre dostu ve standart tablet deterjanı uygulanan P.sativum tohumlarının, kontrol grubuna göre  EC50 ve 2xEC50 değerlerinde  hidrojen peroksit aktivitesinin arttığı belirlendi. Sonuç olarak, çevre dostu tablet deterjanların standart tablet deterjanlara göre toksisitesinin daha düşük olduğu tespit edildi.

Abstract:
Detergents are among the most commonly used cleaning products today, but they are also chemicals that affect environmental pollution. Plant and animal species are exposed to these compounds because they are present in discharges that enter aquatic systems. Pisum sativum, which has a high nutritional value, is a model organism widely used in the study of the effects of environmental pollutants. In this thesis, it was aimed to investigate the effects of various tablet detergents used in dishwashers on the germination of pea seeds, root length, mitosis in root cells and some enzymes in the root. A total of four detergents, two environmentally friendly detergents and two standard detergents, were used to determine the EC50 (effective concentration to halve the root length) values affecting the germination of P.sativum var arvence (fodder pea) seeds. At the end of 72 hours, EC50 values of P.sativum roots treated with different concentrations of detergent were determined as 3 g/L for environmentally friendly dishwasher detergent and 4 g/L for standard dishwasher detergent. Subsequent experiments were carried out using EC50 and 2xEC50 values. Based on the data obtained, mitosis time of pea seeds was determined, mitotic index was calculated and chromosome abnormalities were determined. Hydrogen peroxide was determined because plant roots can be directly exposed to pollutants and the production of reactive oxygen species such as hydrogen peroxide may be increased in meristematic root cells. When the data were evaluated, it was determined that standard dishwasher detergent decreased mitotic activity compared to environmentally friendly dishwasher detergent, especially at high concentrations, chromosome adhesion in metaphase and chromosome bridge formation in anaphase. It was determined that hydrogen peroxide activity of P.sativum seeds treated with environmentally friendly and standard tablet detergent increased in EC50 and 2xEC50 values compared to the control group. As a result, environmentally friendly tablet detergents were found to have lower toxicity than standard tablet detergents.