Emziren annelerin süt yetersizliği algısının yönetiminde yapılandırılmış eğitim ve izlemin etkinliği
The effectiveness of structured education and monitoring in the management of breastfeeding mothers' perceived milk deficiency
Yazar: MÜGE SAĞLIK
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE KARAÇAM
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Çalışmanın amacı emziren annelerin süt yetersizliği algısının yönetiminde yapılandırılmış eğitim ve izlemin etkinliğini incelemektir. Araştırma randomize kontrollü deneysel olarak, Aralık 2018-Haziran 2019 tarihleri arasında, Yalova Armutlu 1, 2 ve 3 No'lu Aile Sağlığı Merkezlerinde yapılmıştır. Araştırmanın örneklemine gebeliğinin 32-42. haftasında olan çalışma grubu 33 ve kontrol grubu 31 olmak üzere toplam 64 gebe alınmıştır. Araştırma verileri Tanıtıcı Bilgi Formu, Emzirme İzlem Formu ve İMDAT-Bebeğin Aldığı Anne Sütü Miktarını Puanlama Sistemi ile toplanmıştır. Elde edilen veriler tanımlayıcı istatistikler Ki-kare testi, t testi ve Mann Whitney-U testi ile analiz edilmiştir. 
Çalışma grubundaki kadınların yaş ortalaması 27,52±5,136 ve kontrol grubundaki kadınların yaş ortalaması 26,90±4,563'dir. Doğumdan sonra annelerin bebeklerine anne sütü verme oranı çalışma grubunda %100,0 iken kontrol gurubunda %96,8 olduğu, ancak bu farkın istatistiksel olarak benzer olduğu bulunmuştur (χ²= 0,001; p= 0,975). Çalışma grubundaki annelerin istatistiksel olarak önemli bir şekilde daha fazla ilk yarım saat içinde emzirmeye başladıkları (%66,7'ye karşı %22,6; χ²= 12,537; p= 0,000) ve 3-7. gün (%84,8'e karşı %32,3; χ²= 18,328, p= 0,000), 1. ayda (%87,9'a karşı %38,7;  χ²= 16,785, p=0,00) ve 2. ayda (%78,8'e karşı %35,5; χ²= 12,290, p= 0,000) daha fazla oranda sadece anne sütü ile bebeklerini besledikleri bulunmuştur. Çalışma grubundaki annelerin 3-7. günde (%15,2'ye karşı %61,3; χ²= 14,518; p= 0,000), 1. ayda (%9,1'e karşı %61,3; χ²= 19,307; p= 0,000) ve 2. ayda (%21,2'ye karşı %61,3; χ²= 10,644; p= 0,01) istatistiksel olarak daha az oranda süt yetersizliği algısı yaşadığı sonucuna varılmıştır. Çalışma grubundaki bebeklerin 3-7. günde (9,15±1,1761),  1. ayda (8,82±1,489) ve 2. ayda (8,00±1,820) İMDAT puan ortalamalarının kontrol grubundakilere göre (sırası ile 7,48±2,393; 7,03±1,87; 6,29±2,194) istatistiksel olarak önemli bir şekilde daha yüksek olduğu saptanmıştır (sırası ile p= 0,001; p= 0,000; p= 0,001).
Sonuç olarak bu çalışmada, yapılandırılmış eğitim ve izlemin ilk yarım saat içinde emzirmeye başlama oranı ve 0-2 aylık bebeklerin anne sütü almalarını artırdığı, annenin süt yetersizlik algısı ve ek gıdaya başlama oranını azalttığı ancak bebeğin büyüme gelişmesini etkilemediği sonuçlarına varılmıştır. Bu müdahalenin yaygınlaştırılması ile bebeklerin sadece anne sütü ile beslenme oranlarının artırılmasına katkı sağlanabilir.

Anahtar Kelimeler: Anne Sütü, Ebelik Bakımı, Eğitim, Emzirme, Süt Yetersizliği Algısı.

Abstract:
The objective of the study was to examine the effectiveness of structured education and monitoring in the management of breastfeeding mothers' perceived milk deficiency. The research was of randomized, controlled and experimental design and was conducted over the period December 2018-June 2019 at Family Health Centers No.s 1, 2 and 3 in Armutlu, Yalova, Turkey. A total of 64 women in their 32nd-42nd week of pregnancy were recruited into the study sample–33 into the study group and 31 as a control group. Data were collected with a Descriptive Information Form, a Breastfeeding Follow-up Sheet, and the "IMDAT Scoring System of the Amount of Breast Milk Consumed by the Baby." The data and descriptive statistics collected were analyzed with the chi-square test, the t test and the Mann-Whitney U test. 
The mean age of the women in the study group was 27.52±5.136 years; that of the women in the control group was 26.90±4.563 years. While 100.0% of the mothers in the study group breastfed their infants after birth, this percentage was 96.8% in the control group; the difference however was found to be statistically significant (χ²= 0.001; p= 0.975). It was observed that more mothers in the study group started to breastfeed in the first half-hour after birth (66.7% versus 22.6%; χ²= 12.537; p= 0.000) and that more mothers fed their babies exclusively breast milk on the 3rd-7th days (84.8% versus 32.3%; χ²= 18.328, p= 0.000), in the 1st month (87.9% versus 38.7%; χ²= 16.785, p=0.00), and in the 2nd month (78.8% versus 35.5%; χ²= 12,290, p= 0,000). It was found that a statistically lesser percentage of the mothers in the study group perceived their milk to be deficient on the 3rd-7th days (15.2% versus 61.3%; χ²= 14.518; p= 0.000), in the 1st month (9.1% versus 61.3%; χ²= 19.307; p= 0.000) and in the 2nd month (21.2% versus 61.3%; χ²= 10.644; p= 0.01). The IMDAT mean scores of the study group infants were statistically and significantly higher than those in the control group on the 3rd-7th days (9.15±1.1761), in the 1st month (8.82±1.489) and in the 2nd month (8.00±1.820) (as opposed to the control group mean scores in the order of 7.48±2.393; 7.03±1.87; 6.29±2.194) (p=0.001; p=0.000; p=0.001, respectively).
It was concluded that structured education and monitoring increased the percentage of mothers initiating breastfeeding in the first half-hour as well as the consumption of breast milk by 0-2-month-old babies, at the same time reducing mother's perceived breast milk deficiency and the percentage of mothers initiating supplementary foods. There was no impact however observed in terms of the infant's growth and development. Increasing the availability of such interventions can contribute to increasing the percentages of infants that are exclusively breastfed.

Keywords: Breast Milk, Midwifery Care, Education, Breastfeeding, Perceived Breast Milk Deficiency.