Haydarpaşa Garı ve çevresindeki yapıların tarihsel araştırması, askeri karakol ve muhacır misafirhanesi yapılarının yeniden değerlendirilmesi
Historical research on Haydarpasa railway station and surroundings, re-evaluationof military station house and migrant guesthouse
Yazar: SEÇİL YAVUZ
Danışman: PROF.DR. FÜSUN ALİOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
HAYDARPAŞA GARI VE ÇEVRESİNDEKİ YAPILARIN TARİHSELARAŞTIRMASI, ASKERİ KARAKOL VE MUHACIR MİSAFİRHANESİYAPILARININ YENİDEN DEĞERLENDİRİLMESİSeçil YAVUZMimarlık, Yüksek Lisans TeziBu çalışma kapsamında öncelikle XIX. Yüzyılda Avrupa'da sanayileşme hareketleri ve bunundemiryolu sistemine olan etkileri incelenmiştir. Demiryolunun Türkiye'deki gelişimi iseCumhuriyet öncesi ve Cumhuriyet sonrası dönemlere ayrılmıştır.İstanbul Anadolu'ya ve Avrupa'ya uzanan demiryolu ağının başlangıç noktasıdır. Demiryoluyapımı sayesinde İstanbul'da Haydarpaşa-Gebze hattında ve Sirkeci-Halkalı hattında birçokistasyon binası yapılmıştır. İstanbul silüeti içerisinde özellikle Haydarpaşa Garı ve SirkeciGarı'nın önemli bir yeri bulunmaktadır.Haydarpaşa yerleşiminde yer alan Haydarpaşa Tren İstasyonu, Haydarpaşa Limanı, MuhacırMisafirhanesi, Askeri Karakol, Elektrik Santrali, Yemekli Yataklı Vagonlar Şefliği,Haydarpaşa Vapur İskelesi, Gümrük Binası, Liman İdaresi, Polis Karakolu ve BeklemeSalonu bu çalışma kapsamında araştırılmıştır.Haydarpaşa Tren İstasyonu, deniz cephesi Neo-Rönesans düzende olmakla birlikte, yer yerbarok mimari üslubunun biçimsel öğelerinin de kullanıldığı eklektik üslupta bir yapıdır.Muhacır Misafirhanesi Mimar Kemalettin'in erken dönem eserlerinden olmakla birlikte I.Ulusal mimarlık akımının da temsilcilerindendir.Askeri Karakol, Gümrük Binası, Liman İdaresi, Polis Karakolu ve Bekleme Salonuoryantalist bir mimariye sahiptir. Bu yapılar bir kompleksin parçaları olarak eşzamanlıbiçimde tasarlanmıştır.1903'te yapımı tamamlanan elektrik santrali binası cephedeki kapı ve pencere kemerlerindekidairesel tepe penceresi ile Alman Art Nouveau'sunun etkilerini taşır.Haydarpaşa Tren Garı'nın önünde yer alan Haydarpaşa Vapur İskelesi 1335(1916-17)tarihinde yapılmıştır. Vedat Tek tarafından inşaa edilen iskele Kütahya Çiniciliğinin değerliçinileriyle süslü Osmanlı döneminin son eserlerindendir.Bu tez çalışması kapsamında Askeri Karakol binası ve Muhacır Misafirhanesi'nin analitikrölöve çalışmaları yapılmış, yapıların mimari özellikleri, mimari üslupları ve bozulmalarıincelenmiştir. Her iki yapıya da yeni işlevler verilmiştir.Anahtar kelimeler: Haydarpaşa, Haydarpaşa Garı, TCDD, Mimar Kemalettin, HaydarpaşaLimanı, XIX. Yüzyıl, II. Abdülhamid, Oryantalizm, Oryantalist Mimari, I. Ulusal MimarlıkAkımı, Mimar Vedat Tek.JÜRİ :1. Prof. Dr. Füsun ALİOĞLU (Danışman) Kabul Tarihi : 21.10.20052. Doç. Dr. Berrin ALPER Sayfa Sayısı : 2333. Yrd. Doç. Dr. Faruk TUNCER

Abstract:
HISTORICAL RESEARCH ON HAYDARPAŞA RAILWAY STATION ANDSURROUNDINGS, RE-EVALUATION OF MILITARY STATION HOUSE ANDMIGRANT GUESTHOUSESeçil YAVUZArchitecture, M. S. ThesisXIX. century industrialization activities in Europe and effects of these activities to railwaysystem was examined in scope of this study. Railway developments in Turkey were studiedin two periods as before Republic and after Republic.Istanbul is the fist point of railway network which covers Anatolia and Europe. A lot ofstation buildings had been constructed on Haydarpaşa - Gebze and Sirkeci-Halkali rail linesowing to railway construction. Haydarpaşa and Sirkeci railway stations have special place inIstanbul silhouette.Haydarpaşa Railway Station, Haydarpaşa Seaport, Migrant Guesthouse, Military StationHouse, Power Plant, Directorate of Food and Bed Included Railway Cars, HaydarpaşaSteamer Harbor, Custom House, Harbor Management, Police Station and Waiting Room wereexplored in scope of this study.Although sea side of Haydarpaşa Railway Station is in Neo-Renaissance order, formalelements of baroque architecture had been used and it?s an eclectic style building.However Migrant House is one of the early period works of Architect Kemalettin, it?s alsoone of the representatives of 1st National Architecture Movement.Military Station House, Custom House, Harbor Management, Police Station and WaitingRoom have Orientalist architectural style. These buildings had been designed synchronous asthe parts of a complex.Power Plant which had been constructed in 1903 sustains effect of German Art Nouveau bymeans of circular skylight on door and window covered passage.Haydarpaşa Steamer Harbor which is in front of Haydarpaşa Railway Station had beenconstructed by Vedat Tek in 1335 (1916-1917). This Harbor is one of the latest works ofOttoman Period and it had been adorned by famous Kutahya Tiles.Analytical surveys of Military Station House and Migrant Guesthouse were completed andarchitectural characteristics, architectural styles and corruptions of these buildings wereexamined in this study. As result new functions for these buildings were considered.Keywords: Haydarpaşa, Haydarpaşa Railway Station, TCDD, Architect Kemalettin,Haydarpaşa Harbor, XIX. century, II. Abdülhamit, Orientalism, Orientalist Architecture, 1stNational Architecture Movement.JURY :1. Prof. Dr. Füsun ALİOĞLU (Supervisor) Date: 21.10.20052. Doç. Dr. Berrin ALPER Page: 2333. Yrd. Doç. Dr. Faruk TUNCER