Mevlânâ'nın insana bakışı
Mawlana's human vision
Yazar: FATİH ARABACI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEZAİ KÜÇÜK
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Din = Religion
Dizin: Akıl = Reason ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Psikoloji = Psychology ; Ruh = Spirit ; İnsan = Human

Özet:
İslami gelenekte ?insan? konusu, Kur'an ve Sünnet'i temel alan, ayrıca felsefe gibi ilimlerden de faydalanan bir bakışla, ruh, akıl, nefs, cism, kalp vb. unsurlarla ele alınmıştır. İslami düşüncenin en büyük simalarından olan Mevlânâ da, insanı, aynı şekilde ele almıştır.Araştırma konumuz; `Mevlânâ'nın insana, onu oluşturan unsur ve kuvvetlere, insanın kişisel olgunlaşmasını sağlayan ve engelleyen unsur, duygu ve eylemlere bakışına psikolojik anlamda yaklaşım' şeklinde özetlenebilir. Çalışmamızdaki amaç, böyle büyük bir düşünürün, insana dair fikirlerini psikolojik anlamda ele alan çalışmaların azlığını fark ederek katkıda bulunmaktır. Diğer bir amacımız ise, günümüzde, insanlığın temel problemi haline gelen kişilik meselesinde, Mevlânâ'nın kişiliğin gelişme ve olgunlaşması açısından ortaya koyduğu düşünceleri sunmaktır. Çalışmamızda Mevlânâ'nın eserlerini esas almakla birlikte, onunla ilgili kaleme alınan diğer kişilerin eser ve makalelerinden de faydalanılmıştır.Mevlânâ'nın insan hakkındaki görüşleri, günümüz disiplinlerinin göz ardı ettikleri birçok temel noktadan hareket etmektedir. O'nun tespitleri, modern disiplinlerin tespitleriyle zaman zaman paralellikler arzetse de yer yer onları aşacak ve ışık tutacak niteliktedir. Bu konuda O, insanın ilkesi olarak bir üstün insan modeli olan Hz. Adem'den hareket etmekte ve modern disiplinlere hakim olan insanın ilkelliği noktasındaki olumsuz yaklaşımı reddetmektedir. Bu manada, insana çok büyük bir değer vererek onu kainatın yaratılış gayesi, yaratılmışların en üstünü ve Allah'ın yeryüzündeki temsilcisi olarak gören Mevlânâ, insandaki kötülüğü aslî değil, arızî kabul etmektedir.Çalışmamızda birinci bölümü; Mevlânâ'nın insan tasavvuru ve tahlili, onu oluşturan unsur ve kuvvetler olarak kabul ettiği akıl, ruh, gönül/kalp ve nefs'e bakışı oluşturmaktadır.Mevlânâ'ya göre kişisel olgunlaşmayı destekleyen ve engelleyen unsur, duygu ve eylemler ise tezimizin ikinci bölümünde ele alınmıştır. O, insandaki bu olumsuz duygu ve eylemleri terbiye, bazılarını ise yok etmenin gereğine inanır. Bu faziletleri yerine getirmek ve olumsuz unsurlardan kaçınmak, insanı olgunlaştıracak, kişi ve toplumun daha mutlu ve huzurlu yaşamasını temin edecektir.

Abstract:
In the Islamic custom, the subject of ?human? is handled both Quran based perspective and also philosophic components like spirit, intellect, self (privilege of self), material (body) and so on. Mawlana who is the one of the biggest faces of islamic thoughts handled the human in the same way.Our research subject can be summarized as psychological approach of Mawlana to the human being, components and strengths that form it, the components, feel and activity that ensures and obstructs human being?s personal maturing. The aim of our work is to contribute to study of Mawlana who is a big intellectual as we noticed lack of studies that handles his thoughts on human in the psychological sence. Our another aim is to present his thoughts on improvement and maturation of personality that in this days it becomes essencial problem of humanity. Our work is predicated on his own works and besides it is benefited from literary works that were written about Mawlana.The ideas that Mawlana points out about human being take a starting point from ideas that present disciplines do not take into consideration. Despite his identifications are from time to time in parallel with identifications of modern disciplines, they are in the style that they exceed and throw a light on modern disciplines. His starting point as a principle of human being is Hz. Adem who is the superior human model. For this reason he acknowledges as contingent but not original the badness that human being has in. So that he rejects right from the very beginning the negative approach of modern discipline that claims primitiveness of human being. In this respect Mawlana who sees the human being as creation purpose of the universe, the most superior of the all creatures and the messenger of God on the earth and gives him a great deal of value, acknowledges the badness as casual but not real.Our work contains in the firs part human analysis and idea of Mawlana and intellect, heart and self that are components of human according to him.In the second part of our thesis it has been handled the component, sense and act that promotes or blocs to mature personally according to Mevlana. He believes that these negative components that human being has, should be disciplined and some of them should be destroyed. Practising these virtues and avoiding from negative components will make people mature and ensure people and society live happier and in peace.