Tasarım bakış açısıyla öğrenci çizimlerinden okul mimari algısının incelenmesi
Investigating student drawings to determine students school architecture perception from a desing perspective
Yazar: HÜLYA BARUT ŞİMDİ
Danışman: DOÇ. DR. SUAT TÜRKOGUZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Mimari tasarım = Architectural design ; Okul mimarisi = School architecture ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Tasarım = Design ; Çizim = Drawing ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; İmam hatip ortaokulları = Religious Vocational secondary school

Özet:
21 yy. teknoloji, iletişim ve bilişim çağına uyum sağlamada gereken nitelikli insan gücünü karşılamak için eğitimin etkisi olduğu açıktır. Nitelikli işgücü ve donanımlı bireyler geliştirmek için nitelikli eğitim-öğretim yanında okul binaları ve dersliklerin mimari tasarımı da oldukça öneme sahiptir.
Bu çalışmada tasarım ile mimarinin bütünleştirilerek öğrenci çizimleriyle okul mimarisi üzerine algılarının açığa vurulması amaçlanmıştır. Çalışma, 2019-2020 yılı güz dönemi, Çakabey İmam Hatip Ortaokulu, 5. sınıf öğrencileri olmak üzere toplam 45 öğrenciye 13 haftalık program halinde uygulanmıştır. Nitel yaklaşımla tasarlanan çalışma betimsel tarama modelindedir. Araştırmada öğrencilerin öğrenim gördükleri mevcut okul yapı ve ayrıntıları, renk, büyüklük, çizgi, derinlik, doku-gölgelendirme, şekil boyutlarında analiz edilip, hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlar belirlenmiştir. Daha sonra öğrencilerden hayal ettikleri okulun mimari tasarımı, çizimi ve boyaması istenmiş,  okul yapı ve ayrıntıları, renk, büyüklük, çizgi, derinlik, doku-gölgelendirme, şekil boyutlarında analizi yapılmıştır. Öğrencilerin çizimleri renklendirmeleri yardımıyla bu alanların hayali çizimde renk analizleri de yapılmıştır. Farklı mimari tasarımlı okullar 7 kategoriye ayrılmış ve her kategoride 9 farklı okul fotoğrafından oluşan bölümler öğrenci tercihlerine sunulmuştur. Öğrencilerden fotoğrafları 1'den 5'e kadar sıralamaları istenmiştir. Bu sıralama verilerine dayanarak seçilmiş 18 gönüllü öğrenci ile 20 dakika süren yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler ses kaydına alınıp yazılı hale getirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen nitel veriler ise Maxqda programı ile analiz edilmiştir. Uygulamanın her aşamasında araştırmacı tarafından yapılandırılmamış gözlem notları hazırlanmıştır. Öğrenci çizimleri, gözlem, görüşmelerden yararlanılarak; 5 araştırmacı, 1 öğretmen,  1 alan uzmanı (mimar) görüşü alınarak veriler analiz edilmiştir.
Elde edilen bulgulara göre öğrencilerin doğa ile iç içe, yeşil alan ve su öğesinin yer aldığı, ferah, orta büyüklükte, çok yüksek katlı olmayan, bahçesinin geniş olduğu, oyun, dinlenme, aktivite alanlarının tasarlandığı bir okul hayal ettikleri ve bunu çizimlerine yansıttıkları gözlemlenmiştir. Ayrıca okul ve dersliklerde, renk, ışıklandırma (aydınlanma), ısı (sıcaklık), estetik, konfor, temizlik, havalandırma ve ergonomi gibi faktörlerin de eğitsel mekânların tasarımında önemsenmesi gereken unsurlar olduğu anlaşılmaktadır.
Bu çalışma, çocuk eğitiminde kullanılan eğitsel faktörlerin dışında eğitim alanlarının mekân tasarımlarının da önemli olduğunu ve bu tasarım sürecine dahil olan paydaşların özellikle vakitlerinin çoğunu okulda geçiren öğrenci, öğretmen ve yöneticilerin okul mimari tasarım sürecine katılımının sağlanması gerektiğini ortaya koyma açısından önemlidir.
Hedeflenen eğitim-öğretime ulaşmada bir adım daha ileriye gidebilmek için tasarım ve mimari çalışmaları ile çağdaş, sürdürülebilir, etkileşimli, çok yönlü, kullanışlı eğitim kurumlarının tasarlanması, bu sürece paydaşların katılımının sağlanması gerektiği ifade edilebilir.

Abstract:
It is evident that education has a considerable role in meeting the requirement of skilled workforce in order to adapt to the age of technology, communication and information in the 21st century. In addition to quality education, the architectural design of school buildings and classrooms is also of great importance for developing skilled labour and qualified individuals.
This study aimed to explore students' design perceptions of school architecture through their own drawings, design and architectural design skills within the context of design. The study was conducted with a total of 45 students, including 5th grade students from Çakabey Religious Secondary School through a 13-week program in the fall semester of 2019-2020. The study adopted a qualitative descriptive design. The areas the students liked or disliked were determined, by analysing the structure and details of their school in terms of colour, size, line, depth and texture-shading. Later, the students were asked to design, draw and paint the school they have dreamed of and the structure and details of the school were analysed in terms of colour, size, line, depth, texture-shading and shape. Colour analysis of these areas in the imaginary drawing was also done with the help of the students' coloured drawings. The sections composed of seven categories and nine different school photos in each category were presented to students' preferences. The students were asked to list the photos from 1 to 5. Based on this ranking data, 20-minute semi-structured interviews were conducted with 18 volunteer students. The interviews were recorded and transcribed.  The qualitative data obtained from the semi-structured interviews were analysed using MAXQDA. Unstructured observation notes were kept by the researcher throughout the study. The data from the student drawings, observations and interviews were analysed by taking the opinions of five researchers, one teacher and one expert (an architect).
The findings indicated that the students imagined a school with green areas and water features, spacious, medium-sized, and not very high-rise, with a large garden, playground and recreational areas, all of which they reflected onto their drawings. Furthermore, it is understood that factors such as colour, lighting (illumination), heat (temperature), aesthetics, comfort, cleanliness, ventilation, ergonomics in schools and classrooms are also important elements in the design of educational spaces and places.
This study is important because it highlights that the design of learning space and places is also effective in addition to other educational factors in child education, and that all stakeholders involved in the design process, especially the students, teachers and administrators who spend most of their time at school, should participate in the architectural design process of school buildings. In conclusion, in order to step ahead towards our goals for education to be achieved, the integration of design-architecture should be achieved; contemporary, sustainable, interactive, versatile and useful educational institutions should be designed; and all participants should be involved in this design process.