Pay piyasalarında etkin piyasalar hipotezinin farklı dağılım varsayımları bağlamında uzun hafıza modelleri ile tespiti: ABD ve Türkiye karşılaştırması
Determination of effective market hypothesis in stock markets by long memory models in the context of different distribution assumptions: US and Turkey comparison
Yazar: ARİFE ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL ÇELİK
Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Etkin piyasa teorisi = Efficient market theory ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Pay endeksi = Share index ; Pay fiyatı = Stock price ; Türkiye = Türkiye ; Uzun hafıza = Long memory

Özet:
Son yıllarda gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin pay piyasalarında Etkin Piyasa Hipotezi'nin araştırılmasına yönelik çalışmalarda büyük bir artış gözlenmiştir. Etkin Piyasa Hipotezi; paylara ilişkin fiyatın herkes tarafından ulaşılabilen bilgiyi yansıttığını, piyasaya yeni giren bilgi sonucunda fiyatların yeni bilgiye doğru ve hızlı bir biçimde uyarlandığını, normalin üstünde kazanç elde etmenin mümkün olmadığını, menkul kıymet fiyatlarının tesadüfi olarak değiştiğini ifade etmektedir.  Finansal piyasalarda menkul kıymet fiyatlarının rassal yürüyüş özelliği göstermesi yani geçmiş fiyat hareketlerini içinde barındırmayan kısa hafıza özelliği göstermesi beklenmektedir. Menkul kıymete ait fiyat serisinin uzun hafıza özelliği göstermesi cari dönem fiyatının oluşmasında geçmiş fiyat hareketlerinin etkisinin olduğunu göstermektedir. Bu durumda menkul kıymete ait geçmiş fiyat hareketlerini kullanarak gelecek fiyat hareketleri tahmin edilebilmekte dolayısıyla da etkin bir piyasadan söz etmek mümkün olmamaktadır. Pay piyasalarının etkin olup olmadığı menkul kıymet fiyatlarının uzun hafıza özelliği gösterip göstermediği ile ilgili olmakta, uzun hafıza özelliğinin bulunması piyasaların zayıf formda etkin oldukları hipotezini reddetmektedir.
Yapılan çalışmada gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında uzun hafıza özelliğinin varlığı açısından bir fark olup olmadığı incelenmekte aynı zamanda ülke piyasalarının etkin olup olmadıkları farklı düzeyde gelişmiş iki ekonomiye sahip ülke açısından değerlendirilmektedir. Çalışmada gelişmiş ülkeleri temsilen ABD'ye ait S&P 500 ve gelişmekte olan ülkeleri temsilen Türkiye'ye ait BIST 100 pay piyasası endekslerinin getiri serilerinde uzun hafızanın etkisinin ve uzun dönem volatilitesinin varlığı yapısal kırılmalar da dikkate alınarak kalın kuyruk özelliğinden dolayı hem Gauss (normal dağılım) hem de Student-t dağılımı ile ARFIMA (p,ξ,q)-FIGARCH (p,d,q) model kombinasyonları ile tahmin edilerek araştırılmıştır.
Yapılan analiz sonucunda S&P 500 endeksinin getiri serisinin kısa hafıza, volatilite serisinin uzun hafıza özelliği taşıdığı gözlemlenirken, BIST 100 endeksinin getiri serisinde uzun hafıza özelliklerinin bulunmadığı; ancak volatilite serisinde uzun hafıza özelliklerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma bulguları her iki endeksin de volatilite kümelenmesi, volatilite kalıcılığı, uzun hafıza özellikleri gösterdiğini ve çoklu yapısal kırılmalara sahip olduğunu göstermiştir. ABD pay piyasalarında yapısal kırılmaların volatilitedeki uzun hafıza direncini artırdığı görülmüştür. S&P 500 getiri serisi uzun hafıza parametresinin -0.5 ile 0 aralığında olması getiri serisinin kısa hafıza özelliği sergilediğini göstermektedir. Her iki piyasada da getiride uzun hafıza olmaması zayıf formada etkinlik seviyesinde olmasa da etkinliğe çok yakın karaktere sahip oldukları şeklinde yorumlanabilir. Her iki piyasada da volatilitede uzun hafıza parametresinin yapısal kırılmaların dikkate alındığı model sonuçlarına göre 0.5'den küçük olması, volatilitede uzun hafıza direncinin düşük olduğunu, getiri volatilitesinin tam karşılamamakla birlikte zayıf formda etkinliğe yakın bir karakter sergilediği şeklinde yorumlanabilir. Volatilitedeki uzun hafıza özelliği, riskin günlük piyasa verilerinin davranışını görmek açısından önemli bir belirleyici olduğunu kanıtlamaktadır.

Abstract:
In recent years, a significant increase has been observed in the studies investigating the Efficient Market Hypothesis in the share markets of developed and developing countries. Efficient Market Hypothesis refers that the price for the shares reflects the information that can be reached by all, the prices are the correct information for the new information and it is not possible to earn above the normal rate and the prices of the securities have changed randomly. It is expected that securities prices on the financial markets show random walking characteristics, that is, short memory features that do not include past price movements. The long memory feature of the stock price series indicates that past price movements have played role in the formation of the current period price. Therefore, future price movements can be estimated by using past price movements of stocks, so it is not possible to talk about an efficient market. Whether or not the stock market is active is related to whether the securities prices show a long memory nature, and the long memory feature rejects the hypothesis that markets are weak in form.
The study examines whether there is a difference between the developed and developing countries in terms of the existence of long memories and at the same time evaluates the countries with two economies developed at different levels to determine whether the market is active or not. In the study, the effects of long memory and the existance of long-term volatility on the stock indices S&P 500 belonging to the United States representing developed countries and BIST 100 belonging to Turkey representing the developing countries have been studied considering the structural breaks and using Gaussian (normal distribution) and Student-t distribution in ARFIMA (p,ξ,q)-FIGARCH (p,d,q) models due to the thick tail feature.
As a result of the analysis made, it has been observed that the S&P 500 index exhibited double long memory behaviors with both long-run memory and volatility series, while the long series of data has not been found in the return series of the BIST 100 index; but it has been found that the volatility series have long memory properties. The study findings show that both indices show volatility clustering, volatility persistence, long memory characteristics and multiple structural fractures. It has been seen that structural breakdowns in the US share markets have increased long memory resistance in volatile markets. Since the S&P 500 return series has a long memory parameter between -0.5 and 0, the series of returns show a short memory feature. In both markets, it can be interpreted that having long memories in the past is not in the level of effectiveness in the weaker form but it is close to effectiveness. In both markets, volatility may be interpreted as the fact that the long memory parameter is less than 0.5 according to the model results considering the structural breaks of the long memory parameter, the long memory resistance in volatility is low and the return volatility is close to the weak form. The long memory feature in volatility proves that risk is an important determinant in terms of observing the behavior of daily market figures.