Türk sinemasında çekim sonrası üretime dayalı teknik altyapı sorunları ve bunun sinema sanatına etkileri
The problems of post-production and technical infrastructure in the Turkish Cinema and the impacts of it on the art of cinema
Yazar: ALİ SAİT LİMAN
Danışman: PROF. ALEV İDRİSOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2009
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Laboratuvar teknikleri = Laboratory techniques ; Sanat = Art ; Sinema = Cinema ; Teknik altyapı = Technical infrastructure ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Başlangıcından günümüze Türk sinemasında çekim sonrası üretim ve teknik altyapı sorunları, üç ana başlık içinde incelenmiş ve bunun sinema sanatına etkileri sunulmuştur.Sinema, Türkiye'ye icadından çok kısa bir süre sonra gelmiştir. Osmanlı Devleti'nin yıkılıp Anadolu'da kurtuluş mücadelesinin verildiği bu yıllarda teknik altyapı açısından en önemli gelişme 1915'te Ordu bünyesinde kurulan ?Merkez Ordu Sinema Dairesi?dir. Bu dönemde çekim ve çekim sonrası teknik altyapısı için önemli yatırımlar yapılmış, teknik bir ekip yetişmiştir. Daha sonra sinema faaliyetleri, Merkez Ordu Sinema Dairesi'nin ekipmanını devralan Müdafaa-i Milliye Cemiyeti, Malül Gaziler Cemiyeti gibi yarı resmi kuruluşlar eliyle yürütülmüştür.Türk sinemasının ilk özel film şirketi olan Kemal filmin kurulması (1921) ve Muhsin Ertuğrul'un bu şirket bünyesinde filmler çekmeye başlaması (1922) bu alanı olumlu biçimde etkilemiştir. Ancak asıl önemli gelişme Muhsin Ertuğrul'un İpek Film adına çekim ve çekim sonrası alanında yaptırdığı yatırımlardır. İpek Film, modern laboratuar ve stüdyosuyla ülkemizde bu alandaki en önemli çalışma olmuştur. Ancak bu teknolojik yetkinlik, filmlerin başarılı olmasına yetmemiş, bu dönemde çekilen filmler geniş seyirci kitlesinden uzak, sinema sanatı bakımından da yetersiz yapımlar olarak kalmışlardır.Muhsin Ertuğrul'a tepki olarak ortaya çıkan kuşak ise zıt koşullarda çalışmıştır. 1940'lardan itibaren sinema alanına giren sinemacılar, kimsenin yatırım yapmak istemediği, devletin ise destek vermeyip buna karşı sadece engeller koyduğu bir ortamda, seyirciye ulaşabilen, sinemasal açıdan nitelikli ürünler vermişlerdir. Bu dönem, Türk sinemasındaki teknolojik altyapının geri gitmesi ve bu alanda yatırım yapılmaması konusunda bir milat olmuştur.Film üretiminin ve seyirci sayısının arttığı, sinemacıların seyirci ile çok yakın ilişki kurabildiği 1950-1970 yıllarında teknolojik altyapı problemleri ve bu konudaki standart dışı çalışmalar sürmüştür. Laboratuarlar artan film talebi karşısında hızlı, ucuz ve bilimsel olmayan koşullarda üretim yapmışlardır. Bunda devletin sinemaya, özellikle de teknolojik alana yatırım yapmaması, sinemacıların teknolojiden uzak olmaları, teknik standartların önemsenmemesi, ekonomik yetersizlikler, seyircinin bu konuda bir talebinin olmaması gibi bir dizi durum ve koşul etkili olmuştur.Sinemada çekim sonrası üretim açısından bilimsel standartların uygulandığı tek modern teknik altyapı Prof. Sami Şekeroğlu tarafından kurulmuştur. Ancak Türk sineması, Sinema-TV Enstitüsü'ndeki bu çağdaş altyapıdan yeterince yararlanamamıştır. Sinemacılar, yurtdışına gönderdikleri filmler teknik yetersizlik nedeniyle geri dönmeye başlayınca Sinema-TV Enstitüsüne başvurmak zorunda kalmışlardır.Türk sinemasında yetersiz teknik donanımlarla yapılan çekim sonrası üretim çalışmaları 90'lardan sonra reklam ve televizyon sektörünün de etkisiyle farklı bir yapılanma içine girmiştir. Bu yıllarda faaliyet gösteren film laboratuvarları teknik altyapılarını reklam sektörüne ve yeni kurulan özel televizyon kanallarına yapacakları işlere göre yenilemeye çalışmıştır. Bu geç kalmış düzelme eğilimi başka bir çarpıklığı beraberinde getirmiştir. Artık terk edilmekte olan teknolojik ürünler bilinçsizce satın alınmaya başlanmıştır.1990'ların ortalarından itibaren bilgisayar teknolojileriyle birleştirilen elektronik görüntü işleme üniteleri çekim sonrası üretim uygulamalarında da kullanılmaya başlanmıştır. Yeni teknolojilerin kullanımı sinemacılara bazı kolaylıklar sağlamasına karşın yeni sorunlarla da karşılaşılmıştır. Dijital teknolojilerin bilinçsizce kullanımı, bu alandaki teknik standartlaşmanın tam olarak belirlenememesi, nitelikli teknik eleman yetersizliği gibi nedenler çekim sonrası üretim alanında sonucu olumsuz etkilemiştir. Ancak teknolojinin geriliği ya da gelişmişliği filmlerin başarılı ya da başarısız olmasında başat etken değildir. Eski ve yeni Türk filmlerinin izlenme oranları ve gişe başarıları arasındaki farklar bunun somut göstergesidir.Anahtar kelimeler: Sinema, sanat, Türk sineması, teknik altyapı, film laboratuvarı,

Abstract:
In this thesis, the problems of post-production and technical substructure in theTurkish Cinema ? from its beginning to the present ? have been studied in 3 main titles and the impacts of it on the art of cinema have been presented.Cinema was introduced in Turkey shortly after it was invented. During the years when there was a struggle for the independence in Anatolia after the demolition of the Ottoman Empire, the most prominent development in terms of technical substructure was that `The Central Army Cinema Department? was founded under the structure of Army in 1915. During this period, important investments on the technical substructure of film making and post-production were made and the technical staff were trained. Afterwards, the cinema facilities were carried out by semi-official foundations such as the Association of National Defence (Müdafaa-i Milliye Cemiyeti)and Malul Veteran of the Society (Malul Gaziler Cemiyeti) that took over the equipments from the `The Central Army Cinema Department?.The foundation of Kemal Film (1921) - the first private film company in the Turkish Cinema - and Muhsin Ertuğrul?s shootings under the structure of this company (1922), influenced the technical substructure positively. However, the most prominent development was the investments on filming and post-production, made by Muhsin Ertuğrul who worked on behalf of İpek Film. With its modern laboratory and studio, İpek Film became the most important in this field in our country. However,this perfection in the technology was not sufficient for the films to be succesful; the films made during this period did not reach to vast viewers and were also inadequate productions regarding the art of cinema.The new generation that appeared as a reaction to Muhsn Ertuğrul, worked under the contrary conditions. The film makers who worked in this field from 1940s on, produced high quality films from the point of view of cinema ,under harsh conditions in which they had no support of the state ? on the contrary - some obstructions of it.This period was an era when no investments were achieved in this field and experienced regression in the technological substructure.During the years 1950?1970 when the number of film productions and viewers increased, and the film makers could establish relationship with the viewer, unfortunately the problems of technological substructure and non-standard works continued. In order to meet the increasing demand, the existing film laboratories produced films in fast, cheap and unscientific conditions. This was due to some circumstances and conditions such as no support of the state for the cinema especially in the technological field, the film makers having nothing to do with the technology and not considering the technical standards important,financial inadequacy, and having no demand for this from the viewer.The only modern technological substructure -in which scientific standards regarding the post-production in cinema are applied , was founded by Prof.Sami Şekeroğlu. However, theTurkish Cinema could not benefit from this contemporary substructure in the Institute of Cinema-TV sufficiently. The film makers had to apply to the institute when their films were returned from abroad due to their technical inadequancy.The post ? production facilities carried out with inadequate technical equipments in the Turkish Cinema, restructured into a different input with the impact of commercials and TV sector following 1990s. During those years, the film laboratories in function renovated their technical substructures according to their work for TV channels and commercial sector. This late tendency for reformation, brought about another distortion.The technological equipments that were abandoned, started to be purchased unconsciously.Following the mid 1990s, the electronic image processing units combined with IT Technologies came into use in the post-production applications. Although the use of new technology enabled the film makers some conveniences, they also faced some difficulties. The reasons such as the unconscious use of digital technologies, not determining the technical standardization precisely, inadequate number of the technical staff, all affected the outcome in the post-production field.However, the retardation of technology or its development is not the dominant factor to determine whether the film is successful or not.The differences between the estimation of film viewed and the box office success of the old and new Turkish films are the concrete indicators for this.Key words: Cinema, art, technical infrastructure, motion picture laboratory.