Kentsel kamusal mekanın sosyal, siyasi ve dini faktörlerin etkisiyle dönüşmesinin Nakş-ı Cihan meydanı üzerinden okunması
Reading the transformation of urban public space by the effect of social, political and religious factors  
through the Naqsh-e Jahan square
Yazar: KAMELİA TAMJİDİFAR
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ULUDAĞ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Özellikle 70lerden sonra yapılan kent çalışmalarında mimarlar, şehir ve bölge planlamacıları ve diğer sosyal bilimciler kenti zamandan, mekandan, sosyol ve siyasi yaşantıdan bağımsız olarak değerlendirmemektedirler.

"Kamusal alan" halkın ortak olarak paylaştığı, iletişim kurduğu ve sosyal pratiklerini gerçekleştirdiği bir alan olarak kentin gündelik yaşantısını oluşturur. Kentlinin günlük yaşamını anlamlandıran bu alan, insanlara kendilerini tanımlama ve yabancılarla iletişim kurma imkanını sunmaktadır.

Bu tez sosyal, siyasi, dini ve ekonomik faktörlerin etkisiyle dönüşen kamusal alanı ve bu dönüşümle değişen kamusal mekanı ele almaktadır. Bu çalışma belirtilen faktörlerin etkisiyle kamusal alanın dönüşümünü analize ederek kamusal mekanda yarattığı değişimleri okumaktadır. Bu bağlamda İsfahan'da bulunan Nakş-ı Cihan Meydanının sembolik ve kamusal değerini araştırmakta ve mekanı dönüşen gündelik yaşam pratikleri çerçevesinde tartışmaktadır.

Tezin amacı belirli bir siyasi iradenin yarattığı kamusal alanda, kamusal mekanın işlevini ve sosyal pratiklerin nasıl dönüştüğünü göstermektir. Dönüşen sosyal pratiklerin kamusal mekana yansıması sonucunda hem mekanın anlamı hem de kullanım biçimi değişmektedir. Çalışma meydan üzerinde yoğunlaşarak farklı dönemlerde meydanın anlamını, kullanım biçimini ve gündelik yaşam pratiklerini ideolojik boyutlarıyla birlikte tartışarak deşifre etmeye çalışır.

İran'da 1979 devrimi ve İslami devletin iktidarıyle birlikte kamusal alan, islamileştirilmeye çalışılmıştır. Siyasi ve dini politikalarla birlikte kamusal alan yeni bir temsiliyet biçim kazanarak kamusal mekanı değiştirmeye başlamıştır. Sonuç olarak kamusal mekanın sosyal, siyasi ve dini faktörlerin etkisiyle dönüşüp yeni anlamlar kazanması Nakş-ı Cihan Meydanı üzerinden belgelenmiştir.

Abstract:
In the urban studies especially after 70's, architects, city and regional planners and other social scientist do not evaluate city independent from time, place, social and political life. 

"Public sphere", where the public shares, communicates and perform social practices, constitute daily life of the city. This area which give meaning to the daily life of the urbanites, offers the opportunity to people to identify themselves and communicate with strangers. 

This thesis addresses to public sphere which is transformed with the impact of political, religious and economic factors, and public space which is changed by this transformation. This study analyses the transformation of public sphere by the effect of the mentioned factors and reads the change of public space made by this transformation. In this context, it researches the symbolic and public value of the Naqsh-e Jahan Square in Isfahan and discusses the space within the frame of transformed daily life practices. 

The aim of the thesis is to show how the function and social practices of public space are transformed in the public sphere created by a certain political will. As a result of the transformed social practices, reflected on public space, both meaning and function of the space change. The study focuses on the square and discusses its meaning, function and life practices in different periods along with their ideological dimensions. With the 1979 Revolution and Islamic Rule in Iran, public sphere was tried to be islamicized. Public sphere was turned into a new form of representation along with religious and political policies and stared to make change in the public space. 

As a result, the transformation of public space with the impact of social, political and religious factors was documented in the context of Naqsh-e Jahan Square.