Klasik Türk şiirinde cülûsiye
Cülûsiye in classical Turkish poetry
Yazar: ZEYNEP KOCA
Danışman: PROF. DR. ORHAN KURTOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cülus = Accession to the throne ; Cülusiye = Cülusiye ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Tür, edebiyat bilimi açısından incelendiğinde edebi metinlerin konuları temel alınarak çeşitli gruplara ayrılması sonucu oluşan kategorilerdir. Klasik Türk şiiri tür açısından çok zengin bir edebiyat dönemdir. Bu dönemde ortaya konulan bir tür de cülûsiyelerdir. Cülûsun kelime anlamı, oturmaktır. Tarih açısından bakıldığında Türk devletlerinde padişahın tahta çıkış geleneği için kullanılan bir terimdir. Buradan hareketle cülûs merasimi, cülûs bahşişi, cülûs terakkisi gibi ifadeler türetilmiştir. Bunlara ek olarak edebiyat biliminde ise cülûsiye terimi oluşturulmuştur. Cülûsiye, edebiyat terminolojisinde padişah tahta çıktığında şairlerin padişahı tebrik amaçlı kendisine sundukları şiirler için kullanılan özel bir sözcüktür. Bu şiirlerde yeni padişahın tahta geçişinden dolayı duyulan mutluluk dile getirilir, padişahın devlet yönetiminde başarılı olması için dua edilir. Sadece padişahlara sunulduğu yaygın bir kanıyken aslında padişahlara ek olarak devlet adamlarına, tarikat şeyhlerine ve harem kadınlarına da sunulmuştur. İlk örnekleri 15. yüzyılda verilmekle birlikte padişah değişikliklerinin çok sık yaşandığı 18. ve 19. yüzyıllarda yoğun olarak yazılmıştır. Cülûsiyeler klasik Türk şiirinin ürünü olması dolayısıyla çeşitli dîvân şiiri nazım şekilleri ile kaleme alınmıştır. Ayrıca dîvân şiirinin öteki türlerinde olduğu gibi geniş bir anlam derinliğine de sahiptir. Bu çalışmada söz konusu kişilere sunulan manzum cülûsiye metinleri şekil ve muhteva açısından incelenmiş böylece cülûsiye türünün özellikleri ve sınırları belirlenmeye çalışılarak bu konuda bir başvuru kaynağı oluşturmak amaçlanmıştır.

Abstract:
When the genre is examined in terms of literary science, it is the categories that are formed as a result of the division of literary texts into various groups based on their subjects. Classical Turkish poetry is a very rich literary period in terms of genre. Another genre that was introduced in this period is the cülûsiyes. The literal meaning of cülûs is to sit. In terms of history, it is a term used for the tradition of the sultan's accession to the throne in Turkish states. From this point of view, expressions such as cülûs ceremony, cülûs bahşiş (called from ottoman sultan during entering upon office) and cülûs progress are derived. In addition to these, the term cülûsiye has been created in the science of literature. Cülûsiye is a special word used in literary theory for the poems that the poets presented to the sultan for the purpose of congratulating the sultan when he ascended the throne. In these poems, the happiness felt due to the new sultan's accession to the throne is expressed, and the sultan is prayed for success in the state administration. While it is a common belief that it was offered only to sultans, actually it was also offered to statesmen, sect sheikhs and harem women in addition to sultans. Although the first examples were given in the 15th century, it was written extensively in the 18th and 19th centuries, when the sultan's changes were very frequent. It has been written in various verse dîvân poetry forms as a reflection of the tradition, since it is a classical Turkish poem. It also has a wide depth of meaning as in other types of dîvân poetry. In this study, the verse cülûsiye texts presented to the people in question were examined in terms of form and content, so it was aimed to create a compact reference source on this subject by trying to determine the characteristics and limits of the cülûsiye type.