Stand-up meddahın yeni hali midir? Karşılaştırmalı bir analiz
Is stand-up the new form of meddah? A comparative analysis
Yazar: TEVFİK VOLKAN SEVERCAN
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM SARITAŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Medya Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Bu çalışma, Türk mizahının iki önemli figürü olan meddah ve modern stand-up komedisini tarihsel, kuramsal ve performans bağlamında karşılaştırarak, stand-up'ın meddahın bir devamı olup olmadığını araştırmayı amaçlamaktadır. Meddah, genel olarak Osmanlı İmparatorluğu döneminde ortaya çıkmış ve halkın günlük yaşamını ve ayrıca toplumsal olayları mizahi bir dille anlatan tek kişilik gösteri ustaları olarak tanımlanır. Stand-up komedisi ise meddah gibi bireysel performansa dayalı fakat genellikle kişisel deneyimler, güncel olaylar ve toplumsal eleştiriler üzerine kurulu modern bir mizah türüdür. Çalışmada ilk önce, mizahın tarihsel gelişimi ve çeşitli mizah kuramları incelenmiştir. Bu kuramlar arasında üstünlük teorisi, rahatlama teorisi ve uyumsuzluk teorisi öne çıkmaktadır. Bu teoriler, meddah ve stand-up performanslarının nasıl farklı şekillerde mizah ürettiğini anlamamızda yardımcı olmaktadır. Tezde kullanılan araştırma yöntemi literatür taraması, tarihsel analiz ve karşılaştırmalı değerlendirmeyi kapsamaktadır. Literatür taraması kapsamında, mizahın tarihsel gelişimi ve kuramları üzerine yapılan çalışmalar incelenmiş, meddah ve stand-up komedisinin tarihsel ve kültürel bağlamda nasıl evrildiği araştırılmıştır. Tarihsel analiz yöntemiyle, meddah ve stand-up komedisinin gelişim süreçleri ve toplumsal işlevleri değerlendirilmiştir. Karşılaştırmalı değerlendirme yöntemiyle ise, meddah ve stand-up komedisinin benzerlikleri ve farklılıkları tartışılmıştır. Çalışmanın temel amacı doğrultusunda, meddah ve stand-up komedisinin tarihsel gelişimi, kuramsal temelleri ve sahne icraları analiz edilmiş, iki geleneğin toplumsal eleştiri ve izleyici ile olan ilişkisi karşılaştırılmıştır. Nitekim bu çalışmanın sonucunda stand-up'ın, meddahın bir devamı olup olmadığı değerlendirilerek ortaya konulmuştur.

Abstract:
This study aims to investigate whether stand-up is a continuation of meddah by comparing two important figures of Turkish humour, meddah and modern stand-up comedy in historical, theoretical and performance contexts. Meddah is generally defined as the one-man show masters who emerged during the Ottoman Empire and narrated the daily life of the people and also social events with a humorous language. Stand-up comedy, on the other hand, is a modern type of humour based on individual performance like meddah, but generally based on personal experiences, current events and social criticism. In the study, firstly, the historical development of humour and various humour theories are examined. Among these theories, superiority theory, relaxation theory and dissonance theory stand out. These theories help us to understand how meddah and stand-up performances produce humour in different ways. The research method used in the thesis includes literature review, historical analysis and comparative evaluation. Within the scope of the literature review, studies on the historical development and theories of humour were examined, and how meddah and stand-up comedy evolved in historical and cultural contexts were investigated. With the historical analysis method, the development processes and social functions of meddah and stand-up comedy were evaluated. With the comparative evaluation method, the similarities and differences of meddah and stand-up comedy are revealed. In line with the main purpose of the study, the historical development, theoretical foundations and stage performances of meddah and stand-up comedy have been analysed, and the relationship of the two traditions with social criticism and the audience has been compared. As a matter of fact, as a result of this study, whether stand-up is a continuation of meddah is evaluated and revealed.