Okul öncesi öğretmeni adaylarının değer öncelikleri ve etik olmayan bilişim teknolojileri kullanım davranışlarının denetim odağına göre incelenmesi
Examination of preschool teacher candidates' value priorities and unethical information technology use behaviors according to the locus of control
Yazar: AYŞE SÜMEYYE GÖK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET OĞUZ AKTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Ev Yönetimi Eğitimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Ahlaki davranış = Ethical behaviour ; Bilişim teknolojisi = Information technology ; Denetim odağı = Locus of control ; Etik dışı davranış = Unethical behaviour ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretmenler = Teachers ; İstenmeyen öğretmen davranışları = Unwanted teacher behavior

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, Okul Öncesi Öğretmeni adaylarının değer önceliklerini, etik olmayan bilişim teknolojileri kullanım davranışlarını ve denetim odaklarını belirlemek ve bu değişkenler arasındaki ilişkileri araştırmaktır. Bunun yanında araştırma kapsamında öğretmen adaylarının, değer önceliklerinin ve etik olmayan bilişim teknolojileri kullanım davranışlarının; denetim odağına, cinsiyete, aile tipine, bilgisayar sahipliğine, bilgisayar kullanım düzeyine, internet sahipliğine, internet kullanım düzeyine, yerleşim yerine, sınıf düzeyine ve barınma durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. İlişkisel tarama modeline uygun olarak düzenlenen bu çalışma, 2015-2016 Eğitim-Öğretim yılının bahar yarıyılında, Konya il merkezindeki bir üniversitenin Eğitim Fakültesinde öğrenim gören 226 Okul Öncesi Öğretmeni adayı ile yürütülmüştür.
Araştırma verilerini toplamak için Okul Öncesi Öğretmeni adaylarına 3 farklı ölçek uygulanmıştır. Okul Öncesi Öğretmeni adaylarının değer önceliklerini belirlemek için "Schwartz Değerler Ölçeği", etik olmayan bilişim teknolojileri kullanım davranışlarını belirlemek için "Etik Olmayan Bilgisayar Kullanım Davranışları Ölçeği" ve denetim odaklarını belirlemek için de "Rotter'in İç-Dış Kontrol Odağı Ölçeği"nden yararlanılmıştır. Okul Öncesi Öğretmeni adaylarından ölçekler aracılığıyla elde edilen verilerin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon analizi, ikili gruplar arasındaki farklılıkları belirlemek için bağımsız örneklem t-testi ve Mann-Whitney U testi, ikiden fazla olan gruplar arasındaki farklılıkları belirlemek için de tek yönlü ANOVA testi ve Kruskal-Wallis H testi kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda Okul Öncesi Öğretmeni adaylarının değer önceliklerinden ilk üçünü "Güvenlik", "İyiliksever" ve "Evrenselcilik" değerleri oluştururken; bilişim teknolojilerini etik dışı kullanımları çok düşük düzeyde bulunmuştur. Bunun yanında Okul Öncesi Öğretmeni adaylarının 83 (%36,7)'ü iç denetim odağına sahipken 143 (%63,3)'ünün de dış denetim odağına sahip oldukları saptanmıştır. Ayrıca, Etik Olmayan Bilgisayar Kullanım Davranışları Ölçeği'nin alt boyuları ile Schwartz Değerler Ölçeği'nin alt boyutları arasındaki ilişkilerin genel olarak negatif yönde olduğu ve Okul Öncesi Öğretmen adaylarının birey düzeyi değer tiplerinden aldıkları puanlar arttıkça etik olmayan bilişim teknolojileri kullanım davranışlarının azaldığı görülmüştür.
Okul Öncesi Öğretmeni adaylarının birey düzeyi değer tiplerine göre değer önceliklerinde denetim odağı ve cinsiyete göre gruplar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmazken; aile tipine göre "İyiliksever", "Evrenselcilik", "Güvenlik", "Geleneksellik", "Başarı" ve "Uyma" değer tiplerinde, bilgisayar sahipliğine göre sadece "Hazcılık" değer tipinde, bilgisayar kullanım düzeyine göre tüm değer tiplerinde, internet sahipliğine göre "İyiliksever", "Evrenselcilik", "Güvenlik", "Geleneksellik", "Başarı" ve "Uyma" değer tiplerinde,  internet kullanım düzeyine göre "uyarılım" değer tipi dışındaki tüm değer tiplerinde,  yerleşim yerine göre "Evrenselcilik", "Özyönelim", "Başarı", "Güç", "Uyarılım" ve "Hazcılık" değer tiplerinde, sınıf düzeyine göre ise "İyiliksever", "Güvenlik", "Özyönelim", "Geleneksellik" ve "Güç" değer tiplerinde, barınma durumuna göre "Geleneksellik", "Başarı" ve "Hazcılık" değer tiplerinde gruplar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmuştur.  
Okul Öncesi Öğretmeni adaylarının etik olmayan bilişim teknolojileri kullanım davranışlarınında ise denetim odağı, cinsiyet, aile tipi, bilgisayar sahipliği, bilgisayar kullanım düzeyi, internet sahipliği, sınıf düzeyi ve barınma durumuna göre gruplar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmazken; internet kullanım düzeyine göre sadece "Ağ doğruluğu" alt boyutunda, yerleşim yerine göre ise sadece "Toplumsal etki" alt boyutunda gruplar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
The general aim of this reasearch is to determine the Preschool teacher candidates' value priorities, unethical information technology use behaviors, locus of control, and to investigate the correlation between these variables. Besides, as part of this study, it is analized whether or not, the Preschool teacher candidates' value priorities and unethical information technology use behaviors differ according to locus of control, gender, family type, computer ownership, level of computer use, internet ownership, level of internet usage, settlement, grade level and housing situation. The study which is designed as relational survey model, was carried out with 226 Preschool teacher candidates, who studied in the spring semester of 2015-2016, in the Faculty of Education, at a university in the provincial centre of the city of Konya, Turkey. 
To collect the data of the study Preschool teacher candidates were conducted 3 different scales. To identify the value priorities of Preschool teacher candidates, "Schwartz's Value Survey"; to determine unethical information technology use behaviors, "Unethical Computer Using Behavior Scale" and to adjust their locus of control, "Rotter's Internal-External Locus of Control Scale" was used. Descriptive statistics, correlation analysis, independent sample t-test-for determining the differences between binary groups; Mann-Whitney U test, One-way ANOVA test- for determining the differences between groups which are more than two, and Kruskal-Wallis H test was used in the analysis of the data derived from Preschool teacher candidates.
There search findings show that Preschool teacher candidates' first three value priorities are "Security", "Benevolence" and "Universalism" while their unethical information technology use is very low. Moreover, it is found out that, 83 (%36,7) of the Preschool teacher candidates possess internal locus of control, while 143 (%63,3) of them possess external locus of control. It is also seen that the correlations between the sub-dimensions of "Unethical Computer Using Behavior Scale" and "Schwartz's Value Survey" are negative and as the Preschool teacher candidates' scores from individual level value type increase, their unethical information technology use behaviors decrease. 
In terms of locus of control and gender groups, it is concluded that there isn't a meaningful statistical difference in the value priorities of Preschool teacher candidates regarding individual level value type. Though there is a meaningful statistical difference between groups according to family type, in the value types of "benevolence", "universalism", "security", "traditionalism", "success" and "conformity"; according to computer ownership only in the value type of "hedonism"; according to level of computer use, in all the value types; according to internet ownership, in the value types of "benevolence", "universalism", "security", "traditionalism", "success" and "conformity"; according to level of internet usage, in all the value types except "stimulation"; according to settlement, in the value types of "universalism", "self-direction", "success", "power", "stimulation" and "hedonism"; according to grade level, in the value types of "benevolence", "security","self-direction", "traditionalism"and "power", and according to housing situation, in the value types of "traditionalism", "success"and "hedonism".
It is also seen that there isn't a meaningful statistical difference, in the unethical information technology use behaviors of Preschool teacher candidates in terms of groups regarding locus of control, gender, family type, computer ownership, level of computer use, internet ownership, grade level and housing situation. Yet, there is a meaningful statistical difference between groups only in terms of the "net integrity" sub-dimensions of the level of internet usage and the "social impact" sub-dimensions of settlement.