Doğu sahası tarihî Türk yazı dillerinde nezaket ve saygı bildiren söz varlığı
Respect and courtesy vocabulary in the eastern Turkic scriptural languages
Yazar: SÜMEYRA ALAN
Danışman: PROF. DR. MÜNEVVER TEKCAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk dinleri = Old Turkish religions ; Eski Türk inançları = Old Turkish beliefs ; Eski Türkler = Old Turks ; Eski Türkçe = Old Turkish ; Nezaket = Kindness ; Saygı = Respect ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu çalışmanın konusunu Doğu Sahası Tarihî Türk Yazı Dillerinde saygı ve nezaket söz varlığının araştırılması oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Orhun, Uygur, Karahanlı, Harezm ve Çağatay Türkçesi dönemlerinde yazılmış eserler taranmış, konuyla alakalı söz varlığı tespit edilmiş ve anlam ve kavram alanlarına göre kelimeler sınıflandırılmıştır.
Temelde iki bölüme ayrılan çalışmamızın ilk bölümünde söz varlığı incelenerek kelimeler tematik olarak tasnif edilmiş; ikinci bölümünde ise gramatikal hususiyetler dikkate alınarak bir sınıflandırılmaya gidilmiştir. Bunun ardından katmerli saygı, basit/birleşik sıfatla oluşturulan yapılar ve kalıp sözlerle/ifadelerle kurulan saygı ve nezaket ifadeleri de eklenerek çalışmamız zenginleştirilmiştir.
Anlam, şekil ve de köken bilgisi bakımlarından art zamanlı yöntemle karşılaştırmalı olarak incelenmeye çalışılan kelimelerin kullanıldığı döneme özgü biçimleri ve ifade ettiği anlamlar ele alınmış; incelenen söz varlığıyla alakalı, kelimelerin etimolojik açıklamaları Türk dilinin etimoloji sözlüklerinden referanslandırılmış; Türkçenin saygı ve nezaket bildiren söz varlığının zenginliği ve ifade gücünün gelişmişliği çalışmamız neticesinde sergilenmiştir.

Abstract:
The theme of this study is the investigation of Respect and Courtesy Vocabulary in the Eastern Turkic Scriptural Languages. In accordance with this purpose, the works written in Orkhon, Uighur, Karakhanid, Khorezm and Chagatay Turkish periods were examined, the vocabulary related to the subject was identified and the words were classified according to the meaning and concept areas. In the first phase of our study, which was mainly divided into two parts, the vocabulary was examined and the words were thematically classified; in the second phase a classification is made by taking grammatical features into consideration. Afterwards, our study was enriched by adding the layered respect, structures created with simple/combined adjectives, and expressions of respect and courtesy established with molded words/expressions.
In terms of information regading meaning, form and origin the forms of the words that are tried to be analyzed comparatively with the diachronic method and the meanings they express are discussed. The etymological explanations of the words related to the examined vocabulary are referenced from the etymology dictionaries of the Turkish language and the richness of Turkish vocabulary expressing respect and courtesy and the development of its power of expression have been demonstrated as a result of our study.