Fenilketonürili hastalarda esansiyel yağ asit düzeyleri ve klinik bulgular üzerine etkisi
Essential fatty acid levels in patients with phenylketonuria and their effect on clinical findings
Yazar: AYBERK SELEK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM ÜNAL UZUN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Çocuk Sağlığı ve Has. Hematoloji Onkoloji Eğt. Arş. Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Biliş = Cognition ; Fenilketonüri = Phenylketonuria ; Lipidler = Lipids ; Yağ asitleri = Fatty acids ; Yağ asitleri-esansiyel = Fatty acids-essential

Özet:
Fenilketonüri (FKÜ), fenilalanin hidroksilaz (PAH, EC 1.14.16.1) enzim eksikliğinden kaynaklanan, otozomal resesif geçişli bir metabolik hastalıktır. Hepatik enzim PAH, fenilalanin'in (FA) tirozine dönüşümü'nü katalize eder. Bu enzimatik reaksiyonda kofaktör olarak BH4 kullanılır. 1000'in üzerinde PAH gen varyantı tanımlanmıştır. PAH genindeki mutasyonlar, fenilketonüri'nin, klasik, orta, hafif formlarından, hafif hiperfenilalaninemi'ye (HFA)  kadar geniş bir fenotipik spektrumu ile sonuçlanır.
FKÜ'de güvenilir kan FA düzeylerini ( 12 yaş altı < 360 umol/L ( 3mg/dl), 12 yaş ve üstü < 600 umol/L (10mg/dl), gebelik dönemi boyunca <360 umol/L (3mg/dl)) sürdürebilmek için, fenilalanin içeriği zengin olan doğal proteinlerden kısıtlı diyet tedavisi hayat boyu sürdürülmelidir. Bu durum FKÜ' lü bireylerde esansiyel yağ asitlerinin diyetle yetersiz alımına yol açabilir.
Çalışmamızda, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi Çocuk Metabolizma kliniğinde en az 6 aydır takip edilen FKÜ'lü bireylerin esansiyel yağ asit düzeyleri ve klinik bulgulara etkisi'nin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma, tek merkezli kesitsel bir çalışmadır. Çalışmaya, 6 ay ile 18 yaş arası 43 FKÜ'lü hasta alınmıştır. Çalışmada hastaların almış oldukları diyet tedavileri, plazma esansiyel yağ asit düzeyleri, 25-OH-D2 ve D3 vitamini, kalsitonin, alkalen fosfataz (ALP), magnezyun (Mg), kalsiyum (Ca), potasyum, fosfor düzeyleri,  kemik mineral yoğunlukları (KMD) ve bilişsel fonksiyonları değerlendirilmiştir. Benzer yaş ve cinsiyet dağılımına sahip 16 sağlıklı kontrol grubu'nun esansiyel yağ asit düzeyleri referans olarak alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Fenilketonüri, Esansiyel yağ asitleri, KMD, Bilişsel değerlendirme, serum lipitleri

Abstract:
ABSTRACT
Phenylketonuria (PKU; OMIM 261600) is an autosomal recessive metabolic disease caused by a deficiency of phenylalanine hydroxylase (PAH, EC 1.14.16.1), a hepatic enzyme which catalyses the conversion of phenylalanine (Phe) to tyrosine, using tetrahydrobiopterin (BH4) as cofactör. More than 1000 PAH gen variants have been identified. Mutations at the PAH gene result in a wide spectrum of phenotypes, from the classic, moderate and mild forms of PKU to mild hyperphenylalaninemia.
In order to maintain reliable blood FA levels (<360 nmol / L, 12 years and older <600 umol / L, <240 mol / L during time of gestation), restricted dietary therapy from natural proteins rich in phenylalanine content, should be followed lifelong. However, this dietary restriction may be accompanied by insufficient dietary intake of long-chain polyunsaturated fatty acids (LCPUFA).
In our study, it has been aimed to evaluate the essential fatty acid levels of the patients with PKU, who has been followed for 6 months in Health Sciences University Ankara Child Health and Diseases Hematology Oncology Health Application and Research Hospital Child Metabolism Clinicand it's effect on clinical findings.
This study is single center cross sectional study. Fourty early diagnosid FKÜ patients (aged 6 months-18 years) were included in our study. Their dietary intake, plasma essential fatty acilds levels, vitamin D, calcitonin, alkaline phosphatase (ALP), magnesium (Mg), calcium (Ca), potassium, phosphorus levels, bone mineral density (KMD) and cognitive functions were assessed. Essential fatty acid levels of 16 healthy control group were taken as reference.
Keywords: Phenylketonuria, essential fatty acids, KMD, Cognıtıve Assessment, serum lipids.