Talasemi majorlü çocuklarda solunum fonksiyon testi ve bronşprovokasyon testi
Respiratory function test and bronchial provocation test in children with thalassemia major
Yazar: NESLİHAN ÖZKUL SAĞLAM
Danışman: UZMAN ARİF ŞAHİN KUT
Sağlık Bakanlığı / Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2001
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Beta talasemi major (TM) otozomal resesif geçişli genetik hastalıklardan dünyada en sık görülenidir ve ülkemizde de halen sağlık ve toplum sorunu olmaya devam etmektedir. TM' de dokulara oksijen dağılımında azalma, inefektif eritropoezve demir aşırı birikimi ile sonuçlanan anormal hemoglobin sentezi vardır. Güncel tedavisi eritrosit transfüzyonu ve desferrioksamin ile şelasyon tedavisi şeklindedir, gerektiğinde splenektomi yapılır. Transfüzyon dokularda ilerleyici demir birikimi ve organ hasarına yol açar. Hedef organlarda biri de akciğerlerdir.
Çalışmamızda TM'lü hastalardaki akciğer tutulumunun bir sonucu olarak oluşabilen solunum fonksiyon testi (SFT) bozukluğunun varlığını ve tipini, bronşial hiperreaktivitenin varlığını araştırmak amaçlandı.
Çalışmamız, hematoloji ünitesince en az iki yıldır izlenen, hipertransfüzyon ve şelasyon tedavisi alan, kronik akciğer hastalığı hikayesi ve bulgusu olmayan, 6 yaş ve üstündeki 15'i kız, 12'si erkek toplam 27 TM'li hasta üzerinde gerçekleştirildi. Yaş ortalaması: 11.3±3.81 yıl idi. Çalışma grubumuza, gerekli izin alındıktan ve gerekli anamnez verileri elde edildikten sonra hemoglobin, hematokrit ve ferritin seviyeleri bakılarak transfüzyon öncesinde SFT ve bronşprovokasyon testi uygulandı.
Daha önce yapılan çalışmalardaki verilerle uyumlu olarak bizim çalışmamızda da FVC ve PEF değerleri düşük bulunarak restriktif tipte solunum fonksiyon bozukluğu olduğu tespit edildi. Obstrüktif parametreler normal bulundu.
Santamaria ve Lands'in çalışmalarında transfüzyonun subklinik hiprreaktivitesi olan hastalarda küçük hava yolu obstrüksiyonu başlatabileceği tezinden yola çıkılarak 27 hastanın 19'una uyulanan metakolin bronşprovokasyon testi sonucunda bronşial hiperreaktivite tespit edilmedi.
 Yapılan istatistiki değerlendirmede yaş, transfüzyon alma süresi, kümülatif transfüze kan volümü ve hemoglobin seviyeleri ile FVC arasında ters orantı bulundu fakat bunlardan sadece yaş ile FVC arasındaki ilişki anlamlı idi (p=0.008). Splenektomi, hepatomegali ve ferritin seviyeleri ile FVC arasında ilişki saptanmadı. PEF, FEV1, FEV17FVC ve FEF50 ile bu parametreler arasında anlamlı bir ilişki yoktu (p>0.05)
Başka bi grup istatistiki değerlendirmede; FVC değerleri ≥% 80 ve <% 80 şeklinde iki gruba ayrılıp karşılaştırıldığında FVC ile yaş, boy Zskor, tartı Zskor,  tanı süresi, transfüzyon alma süresi, DFO alma süresi, kümülatif transfüze kan volümü, hemoglobin ve ferritin arasında ters orantı bulunurken bunlardan FVC ile yaş, boy ve tartı arasındaki ilişki anlamlı idi (p=0.01, 0.01, 0.02). Diğer SFT parametreleri ile karşılaştırılan parametreler arasında anlamlı bir ilişki yoktu (p>0.05).
TM'lü hastalarda ortaya çıkan SFT bozukluğunun etyolojisine yönelik araştırmalarda demirin depolanması ve dokularda birikimi nedeniyle oluşan doku hasarı en çok suçlanan faktör olarak göze çarpmaktadır. Yapılan postmortem otopsi incelemelerinde akciğerlerde demir birikimi gösterilmiştir fakat bu birkim ile pulmoner fonksiyonlar arasındaki ilişki tam olarak açıklığa kavuşmamıştır. Hastalığın kendisi ya da tedavisinden kaynaklandığı düşünülen solunum sisteminin postnatal gelişiminde dengesizlik, immünolojik mekanizmalar suçlanan diğer etyolojik faktörler arasındadır.  Sonuç olarak bbu olayın multifaktöryel olduğu düşünülmüştür.
Bizim çalışmamızda TM'lü hastalarda akciğer fonksiyon testlerinin bozulduğu, en sık görülen SFT paterninin restriktif tipte bozukluk olduğu ve bunun ciddiyetinin yaşla orantılı olarak arttığı kanısına varıldı. Ayrıca büyüme geriliği olan hastalarda restriksiyon daha belirgindi. Akciğerlerde demir birikiminin bu olaya katkıda bulunabileceği düşünüldü fakat tam olarak kanıtlanamadı. Çalışma grubumuzdaki hastalarda bronşial hiperreaktivite tespit edilmedi. Türkiye'de önemli bir hasta grubunu oluşturan TM'lü hastalarda akciğer fonksiyonlarını n takip edilmesi gerektiği, oluşan SFT bozukluğunun etyolojisi hakkında daha fazla ve ayrıntılı çalışmaya ihtiyaç olduğu kanısına varıldı.

Abstract:
Beta thalassemia major (TM) is the most common autosomal recessive genetic disease in the world and continues to be a health and social problem in our country. In TM, there is a decrease in oxygen distribution to tissues, ineffective erythropoiesis, and abnormal hemoglobin synthesis resulting in iron overaccumulation. Current treatment is erythrocyte transfusion and chelation therapy with desferrioxamine, and splenectomy is performed when necessary. Transfusion causes progressive iron accumulation in tissues and organ damage. One of the target organs is the lungs.
Our study aimed to investigate the presence and type of respiratory function test disorder and the presence of bronchial hyperreactivity that may occur as a result of lung involvement in patients with TM.
Our study was conducted on a total of 27 TM patients, 15 girls and 12 boys, aged 6 years and over, who were followed up by the hematology unit for at least two years, received hypertransfusion and chelation therapy, had no history or signs of chronic lung disease. Mean age: 11.3±3.81 years. After obtaining the necessary permission and obtaining the necessary anamnesis data, PFT and bronchial provocation tests were performed on our study group before transfusion by checking hemoglobin, hematocrit and ferritin levels.
Consistent with the data in previous studies, in our study, FVC and PEF values were found to be low and restrictive type respiratory dysfunction was detected. Obstructive parameters were found normal.
In the study of Santamaria and Lands, bronchial hyperreactivity was not detected as a result of the methacholine bronchial provocation test applied to 19 of 27 patients, based on the thesis that transfusion could initiate small airway obstruction in patients with subclinical hyperreactivity.
In the statistical evaluation, an inverse relationship was found between age, duration of transfusion, cumulative transfused blood volume and hemoglobin levels and FVC, but only the relationship between age and FVC was significant (p = 0.008). No relationship was found between splenectomy, hepatomegaly, ferritin levels and FVC. There was no significant relationship between PEF, FEV1, FEV17FVC and FEF50 and these parameters (p>0.05)
In another group statistical evaluation; When FVC values were divided into two groups as ≥ 80% and < 80% and compared, there was an inverse relationship between FVC and age, height Zscore, weight Zscore, duration of diagnosis, duration of transfusion, duration of DFO, cumulative transfused blood volume, hemoglobin and ferritin. The relationship between age, height and weight was significant (p=0.01, 0.01, 0.02). There was no significant relationship between the parameters compared with other PFT parameters (p>0.05).
In research on the etiology of PFT disorder occurring in patients with TM, tissue damage caused by iron storage and accumulation in tissues stands out as the most blamed factor. Postmortem autopsy examinations have shown iron accumulation in the lungs, but the relationship between this accumulation and pulmonary functions has not been fully clarified. Imbalance in the postnatal development of the respiratory system, which is thought to be caused by the disease itself or its treatment, and immunological mechanisms are among the other etiological factors that are accused. As a result, this event was thought to be multifactorial.
In our study, it was concluded that lung function tests were impaired in patients with TM, the most common PFT pattern was a restrictive type disorder, and the severity of this increased with age. Additionally, restriction was more pronounced in patients with growth retardation. It was thought that iron accumulation in the lungs might contribute to this phenomenon, but it was not fully proven. Bronchial hyperreactivity was not detected in the patients in our study group It was concluded that lung functions should be monitored in patients with TM, which constitute an important patient group in Turkey, and that more and detailed studies are needed on the etiology of the PFT disorder.