Kadı Abdulcebbar'da kelam yöntemi
The kalam method Of Al-Qadı Abd Al-Jabbar
Yazar: İBRAHİM ASLAN
Danışman: PROF. DR. İLHAMİ GÜLER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Abdulcebbar, Kelâm'da akılcı ve rasyonel çevre olarak bilinen Mutezile'nin son dönemkelamcıları arasında yer alır. Bu çalısma, onun kelam yöntemini üç temel sorun üzerindenbelirlemeyi amaçlamıstır.Birinci bölümde bilgi sorunu ele alınmıstır. Orada bilginin tanımı, mahiyeti, çesitleri vekaynakları gibi klasik epistemolojik çerçeve ortaya konmus, Abdulcebbar'ın nazarî(rasyonel) bilgi temellendirmesine yer verilmistir. Bilginin tanımında bir tür rasyonel sezgiyeyer veren Abdulcebbar, bu çerçeveyi `ma'nâ', `hâl', `sukûnu'n-nefs' ve `itikâd' kavramlarıüzerinden bilgi tanımına yansıtmıstır.kinci bölümde akıl-nakil iliskisi ele alınmıstır. Bu bölümde Abdulcebbar'ın, Kur'ân'ı birhaber olarak olgusal çerçeve içerisinde nasıl temellendirdigi ortaya konmus, daha sonra akılile dil arasındaki iliskinin temeli irdelenmistir. Bu baglamda akıl-nakil iliskisinin nasıl akıldililiskisine dönüstürüldügü sorununa yer verilmis ve bu baglamda sem'in bilgisel degeri,farklılasma dinamikleri, sem'in delâleti sorunu, din dili ve delâlet düzeyi, din dilinin yapısı,ilahî hitabın anlasılması ve yorumlanması gibi konular ele alınmıstır.Üçüncü bölümde ise Abdulcebbar'ın seriatı ve ahlakı nasıl temellendirdigi konusu elealınmıstır. Orada ahlakî degerlerin kaynagı ve seriat arasındaki iliski baglamında husunkubuhtartısması ele alınmıstır. Bu tartısmada Abdulcebbar, akla ve onun dogustan getirdigiahlakî bilgilere ve yönlere dayanmıs, seriatın buyruklarını bu rasyonel bilgileredayandırmaya çalısmıstır. Bu çaba, özü açısından, aklın ahlakî önermeleriyle seriatınhükümleri arasında uzlastırma arayısı olarak ortaya çıkmıstır. Bu baglamda Abdulcebbar,aklın hükümlerini kosulsuz ve kategorik oldugu için sabit; seriatın hükümlerini ise cüz'î vekosullu oldugu için dinamik olarak degerlendirmistir.

Abstract:
Abd al-Jabbar is one of the Mutazilite scholars known for their rational perspective. Thisstudy aims to explore his Kalam discussion method through analyzing three major issues.In the first chapter, the issue of knowledge is dealt with. Here, having put forward theepistemological framework such as the definition of knowledge, its nature and kinds, weexamined the way he grounds rational (nazari) knowledge. We pointed out that, placingsome kind of rational intuition in his definition of knowledge, Abd al-Jabbar projects thisframework through such concepts as `ma?na,? `hal,? `sukun al-nafs,? and `i?tikad.?Chapter II covers the relationship between reason and tradition/report. In this chapter, weinvestigated how Abd al-Jabbar considers the Quran as a report within a factual frameworkand discussed the foundation of the relationship between reason and language. In thisrespect, we have dealt with the problem of how the reason-report relationship wastransformed into a reason-language relationship. Moreover, issues such as theepistemological value of report (sem?), the dynamics of differentiation, the references of thereport, the religious language and its level of reference, the structure of religious language,the comprehension of divine speech and its interpretation.Finally, Abd al-Jabbar?s understanfing of the shariah and ethics is discussed in ChapterIII. This chapter also takes up the discussion of husn-qubh in connection with the sources ofethical values and the shariah. n his discussion of the matter, Abd al-Jabbar relies onreason and the knowledge of ethics that it produces naturally, and thus tries to base thecommandments of the shariah on this rational knowledge. Efforts to this effect turned out tobe a search, in essence, for reconciliation between the ethical propositions of reason and theprecepts of the shariah. In this respect, Abd al-Jabbar deems the propositions of reason asfirm/fixed on the ground that are unconditional and categorical, and the decrees of theshariah as dynamic on the ground that that are particular and conditional.