Kamu yatırım kararlarının finansal açıdan değerlendirilmesi ve Türkiye için bir model önerisi
The evaluation of public investment in financial perspective and a model for Turkey
Yazar: BURCU ZENGİN
Danışman: PROF. DR. METİN KAMİL ERCAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Muhasebe ve Finansman Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik fayda = Economic benefits ; Kamu yatırımları = Public investments ; Maliyet-sosyal fayda analizi = Social benefit-cost analysis ; Sabit sermaye yatırımları = Fixed capital investments ; Sosyal fayda = Social benefit

Özet:
Kamu yatırımları, toplumsal refahı arttırarak kalkınmayı sağlayan en önemli unsurlardan biridir. Özel yatırımları teşvik eden ve ekonomiyi düzenleyen bir yapıda olduğu için, kamu yatırım kararları özenli bir şekilde alınmalıdır. Bu karar süreci, kamu yatırımlarının kendilerine has özellikleri nedeniyle özel yatırımlardan ayrılmaktadır. Kamu yatırımları özel yatırımlardan farklı olarak kamu yararını gözetmektedir. Kamu yararını maksimize ederek toplumsal refahı arttırma amacı taşıyan kamu yatırımlarının değerlendirilmesinde fayda maliyet analizlerinden yararlanılmaktadır. Toplumsal değişimlerle birlikte, geleneksel fayda maliyet analizleri yeterli gelmemeye başlamış, analizler çevresel/kültürel fayda maliyet analizleri adını almıştır. Toplumsal bakış açısıyla, sadece ekonomik kaynaklar değil, doğal kaynaklar ve insan kaynakları da sınırlı kabul edilmiş ve analizler buna göre yapılmıştır. Buna göre, yatırım projesinin ekonomik fayda ve maliyetlerin yanı sıra sosyal/çevresel/kültürel fayda ve maliyetlerin de değerlendirilmesi gerekliliği doğmuştur. Çalışma kapsamında, çevresel/kültürel fayda maliyet analizi ile bulunan toplam katma değerler üzerinden değerlendirmeler yapılarak, bu analizlerde kullanılan değerler belirlenmiştir. Gelecek çalışmalarda kullanılmak üzere, Türkiye için sosyal iskonto oranı, gölge ücretler, standart dönüştürme faktörü ve diğer çevresel/kültürel fayda maliyet kalemleri saptanmıştır. Bu değerler üzerinden Erzincan Raylı Sistem Yatırım Projesi ve Kuzey Karaman Turizm Geliştirme Projesinin finansal, ekonomik, sosyal ve çevresel/kültürel fayda maliyet analizleri yapılarak, bulgular değerlendirilmiştir. Erzincan Raylı Sistem Yatırım Projesi'nde çevresel/kültürel fayda maliyetinde bulunan değerler, sosyal fayda maliyet analizinde bulunan değerlerden daha düşük belirlenmiştir. Ancak, projenin ekonomik ve gelir dağılımını düzenleyici etkisi projenin çevresel maliyetlerini kabul edilebilir hale getirmiştir. Kuzey Karaman Turizm Geliştirme Projesi'nde ise, projenin tarihi alan düzenlenmesi olması nedeniyle kültürel/çevresel etkisi projeyi sosyal ve ekonomik etkisinden çok daha fazla olumlu etkilemiştir. Her iki yatırım projesinin de, ekonomik, sosyal, kültürel ve çevresel kalkınmanın bir arada görüldüğü sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağladığı görülmüştür.

Abstract:
Public investments are one of the most important factors that ensure development by increasing social welfare. Since it has a structure that stimulates private investments and regulates the economy, public investment decisions should be taken conscientiously. This decision process differs from private investments due to the unique characteristics of public investments. Unlike private investments, public investments protect public benefit. Cost benefit analysis is used in the evaluation of public investments which aim to increase social welfare by maximizing public benefit. With the social changes, traditional cost benefit analysis started to be insufficient and the analysis was named as environmental/cultural cost benefit analysis. From a social point of view, not only economic resources, but also natural resources and human resources were supposed to be limited and analysis was made depending on this. Accordingly, it is necessary to evaluate the social/environmental/cultural benefits and costs as well as the economic benefits and costs of the investment project. Within the scope of the study, evaluations are made on the total economic values obtained by environmental/cultural cost benefit analysis and the values used in these analysis are determined. To be used in future studies, social discount rate for Turkey, shadow wages, standard conversion factors and other environmental/cultural cost benefit factors are determined. Based on these values, financial, economic, social and environmental/cultural cost benefit analysis of the Erzincan Rail System Investment Project and the North Karaman Tourism Development Project are applied and the findings are evaluated. In the Erzincan Rail System Investment Project, the values obtained in the environmental/cultural cost benefit are determined to be lower than the values in the social cost benefit analysis. However, the regulative effect of the project in the economic and income distribution make the environmental costs of the project acceptable. In the North Karaman Tourism Development Project, the cultural/environmental impact of the project has affected the project more positively than its social and economic impact, since it is a historical area arrangement. It is concluded that both investment projects contribute to sustainable development that economic, social, cultural and environmental development are observed together.