Genel işlem şartlarının hakim tarafından denetimi
Judicial supervision of the general terms and conditions
Yazar: EROL BOYRAZ
Danışman: PROF. DR. CEMAL OĞUZ
Çankaya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Denetim = Control ; Genel işlem şartları = General transaction conditions ; Hakimler = Judge ; Hukuki denetim = Legal rewiew ; Kanunlar 6098 sayılı = Laws 6098 numbered ; Türk Borçlar Kanunu = Turkish Code of Obligations ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations

Özet:
İnsanlık tarihi kadar eski olan sözleşmeler tarihi,
bireyler arasında yapılan basit
sözleşmeler ile başlamış, Sanayi Devrimi ile gelişen ve karmaşıklaşan üretim
zincirleri ile sözleşmeler de karmaşık bir hale gelmiştir. Hızlanan ticari yaşam ile
sadece üretim yaptığı alan ile ilgilenen büyük işletmeler, al anında elde ettiği bilgi
birikimi ile sözleşmeleri kendi lehine olacak şekilde düzenleyerek işletme riskini en
aza indirme çabasına girişmişlerdir. Sözleşme şartlarını kendi lehlerine olacak
şekilde düzenleyen işletmeler, zamanla sözleşmenin ekonomik olara k zayıf tarafı
olan tüketicileri daha güçsüz hale getirmişlerdir. Ekonominin temel unsurlarını
zayıflatan bu durum karşısında tüketicileri korumaya yönelik uygulamalar hukuk
dünyasında yerini almaya başlamıştır. Ülkemizde de bu durumun bir yansıması
olarak 6098 sayılı TBK'nın 20. 25. maddeleri arasında genel işlem şartlarına ilişkin
genel hükümler düzenlenmiştir. Genel hükümler ile birlikte diğer bazı kanunlarda da
genel işlem şartlarına ilişkin hükümler mevcuttur. 6502 sayılı TKHK'nın 5.
maddesinde "Haksız Şartlar" adıyla genel işlem şartlarına ilişkin hükümler
düzenlenmiştir. Türk hukukunda yer alan genel işlem şartlarına ilişkin genel ve özel
hükümler ışığında hakim tarafından genel işlem şartlarına ilişkin yapılabilecek
denetim tez konusu olarak ele alın mıştır.

Abstract:
The history of contracts, dating back as old as the history of humanity, had
commenced with the simple contracts made between individuals; [and evolved] as
the contracts became more complex with the complexified production chains
following the I ndustrial Revolution. With the accelerating speed of the commercial
life, major enterprises that are concerned solely with their production area showed
endeavours to minimise the management risks by formulating the contracts in their
own favour, using the know how they accumulated in years on their own production
area. These enterprises that formulate the contract terms in their own favour have
caused the consumers on the other side of the contract become weaker. In response
to this situation which under mines the basic principles of the economy, practices
towards protecting consumers have made an appearance in the legal world. As a
reflection of this movement in our Country, general provisions on general terms and
conditions have been regulated between A rticles 20 25 of the Turkish Code of
Obligations numbered 6098. Together with these general provisions, additional
provisions on general terms and conditions are codified in certain other laws. In
Article 5 of the Consumer Law numbered 6502, the provisio ns on general terms and
conditions are codified under the name "Unlawful Conditions". In light of the
general and specific provisions on general terms and conditions in Turkish Law, the
[scope of the] judicial supervision of the general terms and conditi ons is studied
hereunder as the subject of this thesis.