Yükseköğretim modelleri ve tarihsel analizi
Models and historical analysis of higher education
Yazar: BURCU TUĞAL
Danışman: DOÇ. DR. AYNUR ERDOĞAN COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Kent Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışmada tarihsel süreç içerisinde ortaya çıkan üniversite modelleri incelenmiş, bu modellerin nasıl şekillendikleri ve değişen ekonomik ve toplumsal koşullar altında geçirdikleri dönüşüm analiz edilmiştir. Yükseköğretim sisteminin gelişim süreci boyunca farklı modellerin etkisinin görüldüğü Türkiye'de 1980 tarihinden itibaren yükseköğretim sistemi büyük bir genişlemeye tanıklık etmiş, özellikle 2000'li yıllarda ciddi bir büyüme gerçekleşmiştir.  Bu genişleme sistemde bir modelleme ve kategorizasyon yapılması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu kapsamda bu çalışma bu tasnif süreci devam ederken 19. yüzyılda ortaya çıkan üniversite modellerinin doğdukları dönemden günümüze kadar olan değişimlerini incelemiş, Türkiye'de yükseköğretimin, tarihi boyunca hangi modellerden etkilendiğini ele almıştır. Çalışma yükseköğretim literatürünü kapsamlı bir şekilde değerlendirerek Türkiye'de devam eden bu süreç içinde konuyla ilgili literatüre bir katkı sağlamayı amaçlamıştır. Fransa, Almanya, İngiltere ve ABD olmak üzere dört ülkede ortaya çıkan modellerin incelendiği çalışmada farklı toplumsal ve ekonomik koşullar içerisinde doğan bu modellerin süreç içerisinde dünyadaki diğer modelleri etkilerken birbirlerinden de etkilendikleri görülmüştür. Özellikle küreselleşme süreciyle beraber üniversitelerden beklentilerin değişmesi doğrultusunda uygulanan politikalarda bir paralellik tespit edilmiştir. Sırasıyla Fransız, Alman ve Amerikan modellerinden etkilenmiş olan Türkiye yükseköğretimi de bu süreçten bağımsız değildir ve uygulanan reform çalışmaları aynı doğrultuda ilerlemektedir.
Anahtar kelimeler: Yükseköğretim Modelleri, Üniversite, Darülfünun, Üniversite Tarihi

Abstract:
This study examines the university models that have emerged in the historical process, analyses how these models have been shaped and the transformation they have undergone under changing economic and social conditions. In Turkey, where different models have been influential throughout the development process of the higher education system, the higher education system has witnessed a great expansion since 1980, with a significant growth especially in the 2000s. This expansion has necessitated a modeling and categorization of the system. In this context, this study examines the changes in the university models that emerged in the 19th century from the period of their birth to the present day, while this classification process continues, and discusses which models have influenced higher education in Turkey throughout its history. The study aims to provide a contribution to the literature on the subject within this ongoing process in Turkey by evaluating the higher education literature in a comprehensive manner. In the study analysing the models that emerged in four countries, namely France, Germany, the UK and the USA, it was observed that these models, which were born under different social and economic conditions, influenced other models in the world in the process and were also influenced by each other. There is a parallelism in the policies implemented in line with the change in expectations from universities, especially with the globalization process. Turkish higher education, which has been influenced by the French, German and American models respectively, is not independent from this process and the reform efforts are moving in the same direction.
Keywords: Higher Education Models, University, Darulfunun, History of the University