Elazığ ve çevresinde yetişen Teucrium polium L. (Lamiaceae) populasyonlarındaki morfolojik ve kimyasal varyasyonların araştırılması
Investigation on the morphological and chemical variations of Teucrium polium L. (Lamiaceae) populations grown in Elazig and vicinity
Yazar: MESUT DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. EYÜP BAĞCI
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışmada, Elazığ ve çevre illerde doğal olarak yetişen Teucrium polium L.'un morfolojik ve kimyasal varyasyonları araştırıldı. Çeşitli lokalitelerden toplanan Teucrium polium örneklerinden su distilasyonu ile elde edilen uçucu yağları GC ve GC-MS ile analiz edilmiştir. Bitkilerin uçucu yağ verimi Elazığ-I örneğinde 6ml, Elazığ-II örneğinde 7 ml, Elazığ-III örneğinde 7 ml, Malatya örneğinde 3 ml, Bingöl örneğinde 6 ml, Tunceli-I örneğinde 8 ml, Tunceli-II örneğinde 6 ml, Tunceli-III örneğinde 8ml ve Şanlıurfa örneğinde ise 4ml olarak saptanmış, sırasıyla altmış iki, kırk, kırk, elli dokuz, elli yedi, elli bir, kırk beş, kırk bir ve yirmi dokuz bileşen yaklaşık olarak yağın %96,96, %91,02, %90,81, %94,49, %91,91, %97,91, %93,12, %93,97 ve %89,88'ini oluşturacak şekilde tanımlandı. Teucrium polium'un ana bileşenleri Elazığ-I örneğinde, ? -pinen (%8,71), ? -pinen (%8,66), trans-karyofillen (%11,88), trans- ? -farnesen (%5,51), germakren D (%11,01), bisiklogermakren `%6,63) ve epi-bisikloseskuifellandren (%9,63); Elazığ-II örneğinde, trans-karyofillen (%12,10), germakren D (%11,65), bisiklogermakren (%5,56) ve epi-bisikloseskuifellandren (%8,40); Elazığ-III örneğinde, ? -pinen (%6,74), trans-karyofillen (%21,84), germakren D (%13,49), bisiklogermakren (%6,88) ve karyofillen oksit (%4,83); Malatya örneğinde, trans-karyofillen (%11,20), germakren D (%11,10) ve elemol asetat (%10,32); Bingöl örneğinde, ? -pinen (%8,48), ? -pinen (%8,42), trans-karyofillen (%11,64), trans- ? -farnesen (%5,52), germakren D (%11,83) ve bisiklogermakren (%6,66); Tunceli-I örneğinde, trans-karyofillen (%19,40), germakren D (%20,54), bisiklogermakren (%14,31), spatulenol (%5,16) ve ? -kadinol (%9,84); Tunceli-II örneğinde, trans-karyofillen (%12,88), germakren D (%10,20), bisiklogermakren (%4,03), epi-bisikloseskuifellandren (%5,89), elemol asetat (%7,22) ve pentakosan (%5,93); Tunceli-III örneğinde, ? -pinen (%9,07), ? -pinen (%6,93), limonen oksit (%9,19), cis- ? -bisabolen (%7,80), ?? -bisabolen (%10,99) ve ? -bisabolol (%8,82); Şanlıurfa örneğinde ise, ? -pinen (%9,43), ? -pinen (%7,63), dehidroseskuisineol (%9,87), cis- ? -bisabolen (%9,01), ? -bisabolen (%12,66) ve ? -bisabolol (%8,01) olduğu tespit edildi. Farklı lokalitelerden toplanan bu türün morfometrik ve morfolojik özellikleri Türkiye Florası'na göre ölçülüp, gözlemlendi ve yeni karakterler eklendi. Bu morfometrik karakterler, tür içi varyasyonu saptamak için kullanıldı. Genellikle morfolojik özelliklerin Türkiye Florası'na benzer bulunduğu söylenebilir, fakat internod ve brakte uzunluk karakterleri Türkiye Florası'ndaki betiminden farklıdır. Bazı populasyonlar ve tür içi varyasyonlar belirlenmiştir. Teucrium polium' a ait lokalite örnekleri arasında gövde uzunluğu, pedunkul ve brakte uzunluğu bakımından varyasyon görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Teucrium, Lamiaceae, Morfolojik ve Kimyasal Varyasyon, GC-MS, trans-karyofillen, germakren D

Abstract:
In this study, Morphologic and chemical variations of the Teucrium polium L. samples naturally grown in Elazığ and near cities were investigated. The essential oils composition of the aerial parts of Teucrium polium samples collected from different localities that hydro-distilled to produce the oils were determined by using GC and GC-MS system. Plants are determined as Elazig-I sample 0,6% (v/w), Elazig-II sample 0,7% (v/w), Elazig-III sample 0,7% (v/w), Malatya sample 0,3% (v/w), Bingöl sample 0,6% (v/w), Tunceli-I sample 0,8% (v/w), Tunceli-II sample 0,6% (v/w), Tunceli-III sample 0,8% (v/w) and Sanliurfa sample 0,4% (v/w) oil yields respectively, Its in return; sixty two, fourty, fourty, fifty nine, fifty seven, fifty one, fourty five, fourty one and twenty nine components were identified representing 96,96%, 91,02%, 90,81%, 94,49%, 91,91%, 97,91%, 93,12%, 93,97% and 89,88% of the oils, respectively. The major constituents of Teucrium polium were in Elazig-I sample, ? -pinene (8,71%), ? -pinene (8,66%), trans-caryophyllene (11,88%), trans- ? -farnesene (5,51%), germacrene D (11,01%), bicyclogermacrene (6,63%) and epi-bicyclosesquiphellandrene (%9,63); in Elazig-II sample, trans-caryophyllene (12,10%), germacrene D (11,65%), bicyclogermacrene (5,56%) and epi-bicyclosesquiphellandrene (8,40%); in Elazig-III sample, ? -pinene (6,74%), trans-caryophyllene (21,84%), germacrene D (13,49%), bicyclogermacrene (6,88%) and caryophyllene oxide (4,83%); in Malatya sample, trans-caryophyllene (11,20%), germacrene D (11,10%) and elemol asetate (10,32%); in Bingöl sample, ? -pinene (8,48%), ? -pinene (8,42%), trans-caryophyllene (11,64%), trans- ? -farnesene (5,52%), germacrene D (11,83%) and bicyclogermacrene (6,66%); in Tunceli-I sample, trans-caryophyllene (19,40%), germacrene D (20,54%), bicyclogermacrene (14,31%), spathulenol (5,16%) and ? -cadinol (9,84%); in Tunceli-II sample, trans-caryophyllene (12,88%), germacrene D (10,20%), bicyclogermacrene (4,03%), epi-bicyclosesquiphellandrene (5,89%), elemol asetate (7,22%) and pentacosane (5,93%); in Tunceli-III sample, ? -pinene (9,07%), ? -pinene (6,93%), limonene oxide (9,19%), cis- ? -bisabolene (7,80%), ?? -bisabolene (10,99%) and ? -bisabolol (8,82%), in also Sanlıurfa sample, ? -pinene (9,43%), ? -pinene (7,63%), dihydrosesquicineole (9,87%), cis- ? -bisabolene (9,01%), ? -bisabolene (12,66%) and ? -bisabolol (8,01%). Morphological and morphometrical features of this species collected from different localities were observed and measured according to the Flora of Turkey discription and new characters were added to this discription. Intraspesific variation was determined in by using these morphometric characters. In general, it is said that, the morphological features were found similar with the Flora of Turkey. But, the internode and bracte length characters were different from Flora of Turkey description. Some infra-populational and specific variation were determined. Stem length, peduncle and bracte length have showed variation among the locality samples. of Teucrium poliumKey words: Teucrium, Lamiaceae, Morphological and Chemical Variation, GC-MS, trans-caryophyllene, germacrene D