Radyoterapi alan meme kanseri kadınlarda iki farklı yöntemle uygulanan nefes egzersizinin yorgunluk ve uyku kalitesi üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of breathing exercise on fatigue and sleep quality applied with twi different methods among women with breast cancer undergoing radiotherapy: Randomized controlled study
Yazar: FATMA GÜNDOGDU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA KOÇAŞLI
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Kadınlar = Women ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Nefes egzersizleri = Breathing exercises ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Bu araştırma radyoterapi uygulanan meme kanserli kadınlarda iki farklı
yöntemle uygulanan nefes egzersizinin, yorgunluk ve uyku kalitesine etkisini
değerlendirmek amacıyla randomize kontrollü müdahale çalışması olarak
yapılmıştır.
Araştırma bir hastanenin radyasyon onkoloji ünitesinde, pranayama, derin nefes
egzersizi ve kontrol grubu ile (her bir grupta 20 hasta) toplam 60 hastada
yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında, Veri Toplama Formu, Yorgunluk VAS,
PYÖ, Uykusuzluk VAS ve PUKİ kullanılmıştır. Hastaların yorgunluk ve uykusuzluk
VAS puanları haftalık (toplam 6 kez) olarak, PYÖ ve PUKİ ölçekleri ise radyoterapi
öncesi ve radyoterapi bitiminde olmak üzere iki kez değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı
bulgular sayı, yüzde, ortalama, standart sapma ve en az-en çok şeklinde
gösterilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde, tek yönlü varyans analizi (ANOVA),
Kruskal-Wallis testi, Wilcoxon testi ve Ki-Kare testi kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda, yorgunluğun radyoterapinin dördüncü haftasında kontrol
grubunda, derin nefes egzersiz grubuna göre ve beşinci haftasında ise kontrol
grubunda tedavi öncesine göre anlamlı şekilde arttığı saptanmıştır (p<0,05).
Radyoterapinin üçüncü haftasında hem pranayama, hem derin nefes egzersiz
grubunda, dördüncü haftasında ise pranayama grubunda, kontrol grubuna göre
uykusuzluk şiddetinin azaldığı belirlenmiştir (p<0,05). Tedavi sonunda, tedavi
öncesine göre, hem pranayama grubunda hem derin nefes egzersiz grubunda,
uykusuzluk şiddetinin azaldığı (p<0,05) saptanmıştır.
Kanser hastasına bakım veren hemşire ve diğer sağlık çalışanları tarafından,
radyoterapiye bağlı yorgunluğun ve uykusuzluğun azaltılmasında hem pranayama,
hem derin nefes egzersizlerinin hastalara öğretilmesi, pranayama ve derin nefes
egzersizlerinin kliniklerde ve bireylerin evde uygulamalarına entegre edilmesi
önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, meme kanseri, nefes egzersizi, radyoterapi, uyku
kalitesi, yorgunluk

Abstract:
This research was conducted as prospective randomized controlled study to
assess the effect of breathing exercise on fatigue and sleep quality applied in two
different methods in women with breast cancer undergoing radiotherapy.
The research was carried out in the radiation oncology unit of a private
hospital, with pranayama, deep breathing exercise and control group (20 patients in
each group) on a total of 60 patients. Data Collection Form, Fatigue VAS, Piper
Fatigue Scale (PFS), Insomnia VAS and PSQI scales were used to collect data. The
severity of fatigue and insomnia in patients was assessed weekly (6 times in total),
while PFS and PSQI scales were evaluated twice before radiotherapy and at the end
of radiotherapy. Number, percentage, mean, standard deviation, min-max were used
as descriptive results. ANOVA, Kruskal-Wallis, Wilcoxon and Chi Square Test were
used for data analyses.
As a result of the study, it was found that fatigue increased significantly in the
control group in the fourth week compared to the deep breath exercise group and in
the fifth week in the control group before the treatment (p <0.05). It was determined
that insomnia severity decreased in the pranayama and deep breath exercise groups
in the third week of radiotherapy and in the pranayama group in the fourth week
compared to the control group (p <0.05). At the end of the treatment, insomnia
severity decreased in both pranayama and deep breathing exercise group compare to
the before the treatment (p <0.05).
It is suggested that both pranayama and deep breathing exercise should be tough
by nurse and other health professionals to decrease radiotherapy related fatigue and
insomnia and, pranayama and deep breathing exercises should be integrated into
clinics and home practices.
Keywords: Breast cancer, breathing exercise, fatigue, nursing radiotherapy, sleep
quality