Gaziantep'te bir aydın hareketi: Gaziantep kültür derneği ve Gaziantep kültür dergisi (1947-1973)
An intellectual movement in Gaziantep: Gaziantep cultural association and Gaziantep culture journal (1947-1973)
Yazar: AHMET ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN ÜNÜVAR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Gaziantep Kültür Derneği, 1947 yılında kurulmuş ve kapandığı 1973 yılına kadar Gaziantep'te Türk Ocağı ve Halkevi gibi kurumların ardından sosyal ve kültürel alanlarda faaliyet gösteren önemli bir merkez olmuştur. Dernek, Gaziantepli olup yurdun çeşitli yerlerinde öğrenim gören öğrencilerin yurt ihtiyacından, burslarına; onların kültür ve sanat alanındaki gelişmelerine katkılarının yanında Gaziantep özelinde kent tarihi araştırma merkezi hüviyetinde de çalışmalar yapmıştır. Özellikle de dernek başkanı Hulusi Yetkin öncülüğünde 1957 yılından itibaren Gaziantep merkezli bir "ansiklopedik" yayıncılık anlayışı etrafında dernek bünyesinde birçok kitap, dergi, gazete ve broşür yayınlanmıştır. Gaziantep Kültür Derneği Kitap ve Broşür Yayınları bünyesinde toplamda 61 adet kitap yayınlayan derneğin en uzun süren yayın faaliyeti ise Gaziantep Kültür dergisi olmuştur. Toplamda 157 sayı yayımlanan Gaziantep Kültür dergisi dönemin ruhunun kavranması ve anlaşılması hususunda önemli bir hafıza kaynağını teşkil etmektedir. Dergide Gaziantep özelinde halkbilimi, edebiyat, ekonomi, kalkınma, tarih, Antep Savunması konulu yazılara ve Gaziantepli önemli şahsiyetlere yer verildiği anlaşılmaktadır. Gaziantep merkezli bir "kent dergisi" olan Gaziantep Kültür dergisi geniş kadrosuyla yayınlandığı dönem itibarıyla fikir ve sanat dünyasında dikkat çekmiştir. Derginin yayınlandığı dönem dikkate alındığında Türkiye'de gençlik ve fikir hareketlerinin yoğun olduğu bir ortam olduğu görülmektedir. Bu sebeple de Gaziantep'te, başta Toplum ve Gerçek gazetesi olmak üzere, şehirde yayınlanan diğer basın-yayın organlarıyla fikir münakaşalarında da Gaziantep Kültür dergisinin yer aldığı görülmektedir. Bu durum derginin yayın politikasına da yansımış, ağırlıklı olarak "ansiklopedik" bir yayın çizgisini takip eden dergi, bir dönem fikir münakaşalarından dolayı sert bir tavır takınmış; ardından kapanıncaya kadar "sosyal bilgileri araştırma" başlığı altında Gaziantep'e dair kültür araştırmalarına ağırlık vermeye devam etmiştir. 
Bu çalışma Gaziantep özelinde faaliyet gösteren Gaziantep Kültür Derneği ve Gaziantep Kültür dergisi merkezinde Türkiye'de gerçekleşen kültür hareketlerini, kendi dönemi dâhilinde, anlamlandırmayı amaçlamaktadır. 26 yıl boyunca faaliyet göstermiş olan Gaziantep Kültür Derneği ve Gaziantep Kültür Dergisi'nin kent merkezli katkıları ve kent merkezli aydın hareketi içerisindeki konumunun tespiti sağlanmaya çalışılmıştır. Çalışma boyunca gerekli olan kaynaklar; Gaziantep Kültür dergisinin 157 sayıdan oluşan külliyatı ve Gaziantep'te aynı dönemde yayınlanan yerel gazeteler Toplum, Gerçek, Haber, Gaziyurt ile yerel dergilerden Başpınar, Mehter dergileri taranarak Gaziantep Kültür dergisinin yayınlandığı döneme geniş bir bakış açısı ile bakılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Gaziantep Cultural Association was founded in 1947 and until 1973, when it was closed, it became an important center operating in social and cultural fields in Gaziantep, following institutions such as the Turkish Center and the Community Center. The association provides dormitory needs and scholarships for students from Gaziantep studying in various parts of the country; In addition to his contributions to their development in the field of culture and art, he also carried out studies as an urban history research center in Gaziantep. Many books, magazines, newspapers and brochures have been published within the association, especially within the adventure that has developed around an "encyclopedic" publishing approach based in Gaziantep since 1957, under the leadership of the association's president, Hulusi Yetkin. The longest publishing activity of the association, which published a total of 61 books within the scope of Gaziantep Culture Association Book and Brochure Publications, was Gaziantep Culture magazine. Gaziantep Culture magazine, published in 158 issues in total, constitutes an important memory source in comprehending and understanding the spirit of the period. It is understood that the magazine includes articles on folklore, literature, economy, development, history, Antep Defense and important figures from Gaziantep. Gaziantep Kültür magazine, a "city magazine" based in Gaziantep, attracted attention in the world of ideas and art with its large staff since the time it was published. Conside ring the period in which the magazine was published, it can be seen that Turkey was an environment where intellectual movements were intense. Forth is reason, it is seen that Gaziantep Kültür magazine takes part in the discussions with the press and media in Gaziantep, especially the Community newspaper. This situation was also reflected in the publishing policy of the magazine. The magazine, which mainly followed an "encyclopedic" publishing line, took a harshattitude for a while due intellectual debates; It continued to focus on cultural research on Gaziantep under the title of "social studies research" until it was closed. This study aims to make sense of the cultural movements that took place in Turkey in the center of Gaziantep Culture Association and Gaziantep Culture magazine, which operate in Gaziantep, within its own period. The sources required through out the study; The corpus of Gaziantep Kültür magazine consisting of 157 issues and the local newspapers Toplum, Gerçek, Haber, Gaziyurt and the local magazines Başpınar and Mehter, which were published in Gaziantep in the same period, were scanned and an attempt was made to look at the period in which Gaziantep Kültür magazine was published from a broad perspective.