İngiliz belgelerinde Kıbrıs dış ticareti (1878-1960)
Cyprus foreign trade in British documents (1878-1960)
Yazar: SEVGİ KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. SADİYE TUTSAK
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution ; Uluslararası Ticaret = International Trade
Dizin: Deniz ticareti = Sea trade ; Dış ticaret =   ; Dış ticaret hacmi = Foreign trade volume ; Dış ticaret politikaları = Foreign trade policies

Özet:
Osmanlı Devleti 1877-78 Rus Harbi sonucunda yenilgiye uğrayarak, 1878
tarihinde Berlin Antlaşması'nı imzaladı. Kıbrıs adasının idaresi, Osmanlı Devleti'ni
Rusya'ya karşı desteklemek üzere, İngiltere'ye 4 Haziran 1878 tarihinde imzalanan
Kıbrıs Konvansiyonu ile devredildi. 1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasının
ardından, İngiltere Kıbrıs'ı tek taraflı ilhak etti. Savaşın sonucunda 1923'te imzalanan
Lozan Barış Antlaşması ile Kıbrıs'ın ilhakı kalıcı hale geldi. Kıbrıs 1925'te Britanya
Kraliyet sömürgesi statüsüne getirildi. Kıbrıs 1878-1960 yılları arasında İngiliz yönetiminde siyasi, idari, sosyal,
kültürel ve ekonomik değişimler yaşadı. Çalışmamız, 82 yıllık süreçte, Kıbrıs dış
ticaretinde yaşanan değişimlerin ele alındığı uzun bir dönemi kapsamaktadır. İngiliz
belgeleri doğrultusunda İngiliz idaresinde, Kıbrıs dış ticaretinin gelişimi, Akdeniz ve
uluslararası deniz ticaretindeki yeri ve önemi, transit bir liman olarak stratejik önemi
vurgulanmıştır. İngiliz sömürge politikaları, Kıbrıs politikaları, uluslararası ilişkiler,
uluslararası ticaret, dünya savaşları ve ekonomik kriz dönemlerinin Kıbrıs dış
ticaretine etkileri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmamız 8 bölümden
oluşmaktadır. Birinci bölümde Kıbrıs'ın kısa tarihine ve Osmanlı dönemindeki dış
ticarete değinilmektedir. İkinci bölümde, İngiliz idaresinin ilk yılları ile 1. Dünya
Savaşı döneminde Kıbrıs dış ticaretinde yaşanan gelişmeler incelenmektedir. Üçüncü
bölümde, iki dünya savaş arası dönem ve Büyük Buhran yıllarındaki ticari duruma dair
veriler yer alırken, dördüncü bölümde 2. Dünya Savaşı ve sonrasında Kıbrıs'ın dış
ticaretiyle ilgili veriler aktarılmaktadır. Altıncı bölümde, Kıbrıs limanları ve deniz
nakliyatındaki gelişmeler ele alınmıştır. Yedinci bölümde ulaşım ve altyapı
gelişmeleri; sekizinci bölümde ise bankacılık sistemi, gelir-gider dengesi ve mali durum hakkında bilgiler sunulmaktadır. Çalışma, Kıbrıs'ta dış ticaret ve ticari
ürünlerinin yanı sıra, savaş ve ekonomik kriz dönemlerinde yaşanan değişimlere ışık
tutmaktadır. Çalışmanın sonucunda, İngiliz idaresinde Kıbrıs dış ticareti yükselişini
sürdürmüştür. Kıbrıs tarihinin en yüksek dış ticaret hacmi, planlı kalkınma dönemi
olan 1946-1959 döneminde görülmüştür. Kıbrıs Adası'nda uygulanan 82 yıllık ticari
politikalar ve sonuçlarına dair bilgileri içeren çalışmamız, günümüzde ve gelecekte
tarihi kaynak olarak Kıbrıs'a katkıda bulunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Anahtar kelimeler: Kıbrıs, Dış ticaret, İthalat, İhracat, Yeniden İhraç,
Britanya.

Abstract:
The Ottoman Empire was defeated in the 1877-78 Russo-Turkish War and
signed the Berlin Treaty in 1878. The administration of the island of Cyprus was
transferred to England with the Cyprus Convention signed on June 4, 1878, in order to
support the Ottoman Empire against Russia. Following the start of World War I in
1914, England unilaterally annexed Cyprus. As a result of the war, the annexation of
Cyprus became permanent with the Treaty of Lausanne signed in 1923. Cyprus was
given the status of a British Crown colony in 1925.Cyprus experienced political, administrative, social, cultural and economic
changes under British rule between 1878 and 1960. Our study covers a long period in
which the changes in Cyprus foreign trade were addressed over a period of 82 years.
The development of Cyprus' foreign trade under British rule, its place and importance
in Mediterranean and international maritime trade, and its strategic importance as a
transit port are emphasized in line with British documents. The effects of British
colonial policies, Cyprus policies, international relations, international trade, world
wars and economic crisis periods on Cyprus foreign trade have been comparatively
examined. Our study consists of 8 sections. The first section addresses the brief history
of Cyprus and foreign trade during the Ottoman period. The second section examines
the developments in Cyprus foreign trade during the early years of British rule and the
period of World War I. The third section includes data on the commercial situation
during the interwar period and the Great Depression, while the fourth section provides
data on Cyprus' foreign trade during and after World War II. The sixth section covers
developments in Cyprus ports and maritime transportation. The seventh section
provides information on transportation and infrastructure developments, while the eighth section provides information on the banking system, income-expenditure
balance and financial situation. The study sheds light on the changes experienced
during war and economic crisis periods, as well as foreign trade and commercial
products in Cyprus. As a result of the study, Cyprus foreign trade continued to rise
during British rule. The highest foreign trade volume in the history of Cyprus was seen
in the period of 1946-1959, the planned development period. This study, which
includes information on the 82-year commercial policies implemented in the Island of
Cyprus and their results, has been prepared with the aim of contributing to Cyprus as
a historical source today and in the future.
Keywords: Cyprus, Foreign trade, Import, Export, Re-export, Britain