Yüksek riskli gebelik kliniğinde takipli, gebeliğinde COVİD--19 hastalığı geçirmiş kadınlarla geçirmemiş kadınların geç postpartum depresyon sıklığının karşılaştırması
Comparison of late postpartum depression prevalance of women with covid-19 disease in pregnancy and women without COVİD--19 disease in a high risk pregnancy clinic
Yazar: BÜŞRA TSAKIR
Danışman: DOÇ. DR. ELİF GÜL YAPAR EYİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Depresyon = Depression ; Depresyon-postpartum = Depression-postpartum ; Gebelik = Pregnancy ; Gebelik-yüksek riskli = Pregnancy-high-risk ; Kadınlar = Women

Özet:
Amaç: Çalışmamızda, postpartum depresyon risk faktörlerini belirleyerek, taramaların risk faktörlerine yönelik yapılması; riskli grupta ruh sağlığını korumaya yönelik önlemlerin alınması ve tedavilerin uygulanabilmesi hedeflendi. Aynı zamanda çalışmamızın gelecekte karşılaşılabilecek benzer durumlar için yol gösterici olması amaçlandı. 

Çalışmamızın amacı;
1) COVID-19 pandemisi sırasında postpartum kadınlarda depresyon sıklığını değerlendirmek 
2) COVID-19 hastalığı geçirmiş olmanın postpartum depresyona etkisini değerlendirmek 
3) Postpartum depresyon risk faktörlerini belirlemektir. 

Gereç ve Yöntem: Çalışma Türkiye Cumhuriyeti başkenti Ankara'da, COVID-19 pandemi sevk hastanesi, üçüncü basamak bir merkez olan 'Ankara Şehir Hastanesi' yüksek riskli gebelik kliniğinde yürütüldü. Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Anket çalışması olarak planlanmıştır. Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi 2 No'lu Klinik Araştırmalar Etik Kurul Başkanlığı'ndan 16.12.2020 tarihinde E2-20-84 karar nolu onay alındıktan sonra başlanmıştır. Anket 01.01.2021- 01.03.2021 tarihleri arasında polikliniğe başvuran postpartum kadınlara uygulandı. Çalışmaya katılımda gönüllülük esas alındı. Hastalardan yazılı ve sözlü onam alındıktan sonra veriler toplandı. Katılımcılara tek araştırmacı Dr. Büşra Tsakir tarafından anket formları dağıtıldı ve kendilerinin okuyup doldurmaları istendi. Katılımcılara önce çalışmamız için hazırladığımız 31 soruluk anket formu ardından 'Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği' (EPDS) soruları uygulandı. Formlar dağıtıldıktan 30 dk sonra geri toplandı. Anket çalışmaları 2 ay içinde tamamlandı.
Çalışmaya %80 power ve 0.05 yanılma düzeyinde, her grupta 105 kişi olmak üzere toplam 210 postpartum kadın alınması gerektiği hesaplandı. Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi perinatoloji kliniğinde doğum yapmış olan, postpartum 6. haftasını doldurmuş ve ilk 6 ay içindeki kadınlar alındı. Postpartum ilk 6 hafta içindeki kadınlar, okuma yazma bilmeyen, antenatal depresyon tanısı olan, değerlendirme sırasında psikiyatrik hastalığı mevcut olan ve/veya psikiyatrik ilaç kullanan kadınlar çalışma dışı bırakıldı. Değerlendirmelerde IBM SPSS Statistics 20 programı kullanıldı.

Bulgular: Çalışmaya 216 kadın alındı. Kadınların yarısı gebeliğinde COVİD-19 hastalığı geçirmişti. COVID-19 hastalığı geçiren gebelerin %43,4'ü hastalığı asemptomatik atlatmış olup, %35,8'i hafif şikayetlerle hastanede yatmıştı, %33,4'ü hastalık için ilaç kullanmıştı. Kadınların %56,5'inde baş ağrısı, %53,8'sinde tat kaybı, %52,8'inde koku kaybı, %51,9'unda kas ağrısı, %47'sinde öksürük, %41,7'sinde bel ağrısı, %36,1'inde ateş, %34,3'ünde boğaz ağrısı, %29,7'unda nefes alamama, %22,2'sinde bulantı/kusma/ishal görüldü.  
Kadınların EPDS puanları ortalama 7.50±6.04 olup, COVID-19 hastalığı geçiren kadınların ortalama puanı 8.39±6.30, geçirmeyen kadınların ortalama puanı 6.62±5.65 bulundu, EPDS puanları arasında fark saptandı (p<0.05). EPDS ≥12 puan postpartum depresyon tanısı için sınır olarak kullanıldığında kadınların %27,8'inde postpartum depresyon saptandı. Postpartum depresyon oranları COVID-19 hastalığı geçiren kadınlarda %34,3, hastalığı geçirmemiş kadınlarda %21,3 bulundu. COVID-19 hastalığı geçiren kadınların postpartum depresyonda olma oranı daha fazlaydı (p<0.05). COVID-19 için ilaç kullanan kadınlarda, ilaç kullanmayan kadınlara göre postpartum depresyon oranı daha fazlaydı (p<0.05). 
Çalışan kadınlarda, daha önce psikiyatrik hastalık öyküsü olan, adet öncesinde sinirlilik/gerginlik yaşayan, gebelikte, doğumda stresli olay yaşayan kadınlarda ve çocuk bakımında yardım almayan kadınlarda postpartum depresyon oranı daha fazlaydı (p<0.05). Ailesinde depresyon öyküsü olan kadınlarda postpartum depresyon oranı daha fazlaydı (p<0.01). Postpartum depresyonu olan kadınlarda eşi ile ve eşinin ailesi iletişiminin "çok iyi" olma oranı düşüktü (p<0.01). Postpartum depresyonu olan kadınlarda ölü doğum oranı daha fazlaydı (p<0.01). 
Postpartum depresyonu olan kadınlarla, olmayan kadınların; yaşları, eğitim durumları, gelir düzeyleri, aile şekilleri, kadınların gebelik yaşları ve gebelik sayıları, ek hastalık öyküsü, gebeliklerinin planlı olma durumu, bebeklerinin doğum haftası, doğum kilosu, cinsiyetleri, hastanede kalış süreleri, sezaryen veya vajinal yolla doğum yapmaları arasında fark bulunmadı (p>0.05).
COVİD-19 tedbirleri sorgulandığında kadınların %97,7'si gebeliği süresince ellerini daima sabunla yıkamış, %22,7'si daima evde maske takmış, %55,6'sı daima ortak eşya kullanmaktan kaçınmış, %21,3'ü daima ev halkıyla odasını ayırmış, %6,0'sı evini ayırmış olarak bulundu. Gebelikte evde kalma süresi sorgulandığında gebelerin %47,2'si 'dışarıya hiç çıkmadım' diye belirtti. Postpartum depresyonu olan kadınlarla, olmayan kadınların COVİD-19 tedbirleri açısndan fark bulunmadı (p>0.05). Postpartum depresyonu olan kadınların, gebeliğinde evde kalma süresi daha kısa saptandı (p<0.05). 
COVID-19 hastalığı geçiren kadınlarla geçirmeyen kadınların; preterm doğum ve düşük doğum ağırlığında bebek doğurma oranları, doğum şekli, gebelikte/doğumda stresli olay geçirme oranları, son doğumda erken doğum, ölü doğum, gelişim anormalliği yaşama oranları arasında fark bulunmadı (p>0.05). COVID-19 hastalığı geçiren kadınların aile bireylerinde COVID-19 hastalığı geçirme öyküsü daha fazlaydı (p<0.001).
Postpartum depresyon risk faktörlerinden anlamlı bulunan bağımsız değişkenlerle oluşturulan multivariate logistik model sonucunda; COVID-19 hastalığı geçirmenin postpartum depresyon sıklığını 2.101 kat artırdığı (p<0.05), eş ile iletişim şeklinin çok iyi olmamasının postpartum depresyon sıklığını 1.998 kat artırdığı (p<0.01), ailede depresyon öyküsü olmasının postpartum depresyon sıklığını 2.471 kat artırdığı (p<0.05), çocuk bakımında yardımsız kalmanın postpartum depresyon sıklığını 2.381 kat artırdığı (p<0.05) saptandı.

Sonuç: COVID-19 pandemisi sonrasında, öncesine göre postpartum kadınlarda EPDS depresyon puanları artmıştır. COVID-19 hastalığı geçirmek postpartum depresyon sıklığını 2,1 kat artırmaktadır. Eş ile iletişimin kötü olan, çocuk bakımında yardım alamayan ve ailede depresyon öyküsü olan kadınlar postpartum depresyon açısından en yüksek riskli grubu oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Postpartum depresyon, COVID-19 hastalığı, Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği

Abstract:
COMPARISON OF LATE POSTPARTUM DEPRESSION PREVALANCE OF WOMEN WITH COVID-19 DISEASE IN PREGNANCY AND WOMEN WITHOUT COVID-19 DISEASE IN A HIGH RISK PREGNANCY CLINIC

Aim: In our study, we aimed to determine the risk factors of postpartum depression, to apply postpartum depression screening according to risk factors, to take measures and protect mental health in the risky group, to be able to apply their treatments. At the same time, our study was aimed to be a guide for similar situations that may be encountered in the future. 

Purpose of the study;
1) To assess the frequency of depression in postpartum women during the COVID-19 pandemic
2) To evaluate the effect of having COVID-19 disease during pregnancy on postpartum depression
3) To determine the risk factors affecting postpartum depression scores.

Materials and Methods: The study was conducted in a tertiary center 'Ankara City Hospital', which is the COVID-19 pandemic referral hospital in Ankara, the capital of the Republic of Turkey. Our study is a prospective cross-sectional descriptive study. It was planned as a survey study. The study was initiated after the approval of the Ankara City Hospital No:2 Clinical Research Ethics Committee on 16.12.2020 with the decision number E2-20-84. The questionnaire was applied to postpartum women who applied to the outpatient clinic between January 01, 2021 and March 01, 2021. Participation in the study was based on volunteerism. Data were collected by obtaining written and verbal consents from the patients. Questionnaires were distributed to the participants by a single researcher Büşra Tsakir in the outpatient clinic and they were asked to read and complete the questionnaires themselves. First the 31-question questionnaire form which we prepared for our study followed by the 'Edinburgh Postpartum Depression Scale' questions were answered, and the forms were collected 30 minutes after they were distributed. Survey studies were completed within 2 months. 
It was calculated that a total of 210 postpartum women should be included in the study, 105 people in each group at 80% power and 0.05 error level. Women between 6th week postpartum and 6th month postpartum, who gave birth in Ankara City Hospital perinatology clinic were included in the study. Women in the first 6 weeks postpartum, illiterate women, women who has a psychiatric illness at the time of the study and using psychiatric drugs were excluded.IBM SPSS Statistics 20 program was used for evaluations.

Results: 216 women were included in the study. Half of the women had COVID-19 disease during their pregnancy. 43.4% of women had the disease asymptomatic, 35.8% were hospitalized with mild symptoms, 33.4% had used medication for the disease. Women who have had COVID-19 disease; 56.5% had headache, 53.8% had loss of taste, 52.8% had loss of smell, 51.9% had muscle pain, 47% had cough, 41.7% had back pain, 36.1% had fever, 34.3% had sore throat, 29.7% was unable to breathe and 22.2% had nausea/vomiting/diarrhea.
The mean EPDS score was 7.50±6.04, the mean EPDS score of the women who had COVID-19 disease was 8.39±6.30, the mean EPDS score of the women who did not have the disease was 6.62±5.65, and there was a significant difference between the EPDS scores (p<0.05). When ≥12 is used as a cut-off point, 27.8% of the women had depression. Depression rates were 34.3% in women who had COVID-19 disease and 21.3% in women who had not. Women who had COVID-19 disease were more likely to be depressed (p<0.05). Women taking medication for COVID-19 had a higher rate of depression than women who did not (p<0.05).
In working women, women with a previous history of psychiatric illness, who had stressful events during pregnancy and delivery and women who did not receive help in childcare, the rate of depression was higher (p<0.05). Women with a family history of depression had higher rate of depression (p<0.01). In depressed women, the rate of "very good" communication with their husbands and their families was lower (p<0.01). Stillbirth rate was higher in women with depression (p<0.01). 
Among women who had depression, and women who did not; no difference was found between their age, educational status, income levels, family types, gestational age and number of pregnancies, additional disease history, planned pregnancy status, birth week, birth weight and gender of their babies, length of hospital stay, cesarean or vaginal delivery (p>0.05).
During the pandemic period, 97.7% of the women always washed their hands with soap during pregnancy, 22.7% always wore a mask at home, 55.6% always avoided using common items, 21.3% separated their room with the household, 6.0% separated their homes. When asked about the duration of staying home during pregnancy, 47.2% of the pregnant women said "I have never been out". No difference was found among precautions of COVID-19, between women who had depression and women who did not (p>0.05). The average daily duration of staying at home was shorter for women with depression (p<0.05). 
When we compered women who had COVID-19 disease and women who did not, there was no significant difference between having a preterm delivery and low birth weight delivery, type of delivery, stressful events during pregnancy, premature birth, stillbirth, and developmental abnormality (p>0.05). Women who had COVID-19 disease had a higher rate history of COVID-19 disease in their family members. (p<0.001).
As a result of the multivariate logistic model created with independent variables that affect the presence of depression; having COVID-19 disease, communication with the husband, family history of depression and taking for help in childcare were found to be statistically significant. Having COVID-19 disease increases depression rate 2.101 times (p<0.05). When communication with the husband is not 'very good', depression rate increases 1.998 times (p<0.01). Having a 'family history of depression' increases depression rate 2.471 times (p<0.05). Not getting help in child care increases depression rate 2.381 times (p<0.05).

Conclusion: During the COVID-19 pandemic, EPDS depression scores increased in postpartum women. Having COVID-19 disease increases the frequency of postpartum depression by 2.1 times. Women who have poor communication with their husband, who cannot receive help in child care, and who have a family history of depression constitute the highest risk group for postpartum depression.

Keywords: Postpartum depression, COVID-19 disease, Edinburgh Postpartum Depression Scale