İdadi Mektepleri'nin tarihsel gelişimi
The Historical development of Senior High School (İdadi)
Yazar: HACI SALMAN
Danışman: PROF. DR. RECAİ DOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bil. Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Din = Religion

Özet:
Sözlükte "bir şeyi hazırlamaya mahsus yer" anlamına gelen idadi (i'dadi) kelimesi önceleri, Tanzimat döneminin ilk yıllarına kadar Batı tarzında açılan okulların hazırlık sınıflan için kullanılmış, 1847'de faaliyete geçen Rüşdiyelere hazırlamaya ayrılan Sibyan mekteplerine de idadi denilmiştir. İdadi terimi, 1869 Nizamnamesi 'yle açıklığa kavuşturulmuş ve ilk defa başlı başına ortaöğretimin bir kademesi olarak ele alınmıştır. Nizamnameye göre Müslüman ve Hıristiyan Osmanlı tebasını birbirine kaynaştırmak ve ortak bir kültürle yetiştirmek amacıyla 4 yıllık Rüşdiyelerin üstünde, öğretim süresi 3 yıl olacak idadi okullar belirlenmiştir. Maarif Nizamnamesi'nde hemen açılmaları öngörülen idadi mektepleri, 1873 tarihine kadar açıklamamıştır. Bu bu gecikmeye sebep olarak, maddi imkansızlıklar ve öğretmen yokluğu gerekçe gösterilebilir. Ancak 1872 tarihinde Maarif Nazır' in sadrazama bir tezkere yollayarak bir an evvel açılmasını istemesi dikkate alınmış ve 1873'te ilk Mülki idadi açılmıştır. idadi mekteplerin genel amacı, çocuklara milli terbiye, vatandaşlık terbiyesi ve iş terbiyesi kazandırmaktı. Özel amacı ise, talebelere orta tahsil seviyesinde bilgi vermek, onları hayat için lazım olan ticari, sanayi ve ziraat sahalarında, sanat sahibi yaparak çalışma hayatına "ara elemanı" ve devlete vasıflı katip olarak yetiştirmekti. İdadilerin açılması, Tanzimat Devri Eğitiminin temel unsuru olan Osmanlıcılık ilkesinin hayata geçirilmesi içinde gerekliydi. Zira bu ilkeye göre Müslim ve Gayri Müslim çocuklarının aynı çatı altında eğitim almaları gerekiyordu. Böylece farklı ırk ve dinlerden gelen gençler birbiriyle kaynaşarak, aynı duygulan paylaşan vatandaşlar olarak "Osmanlı Milleti"nin temelini oluşturacaktı. II. Abdülhamit döneminde idadilerde önemli gelişmeler alınmıştır. 1888'de idadilerin öğretim süresinin dört yıla çıkanlması, vilayet merkezlerinin gündüzlü olarak açılmış idadilerin köy ve kasaba çocuklarının görebilmesini sağlamak üzere yatılıya çevrilmesi kararlaştınlmıştır. II. Abdülhamit devri sonunda İstanbul'daki 80idadi sayısı dokuza (9) taşradakilerle birlikte Osmanlı topraklarındaki idadi sayısı 109' a çıkmıştır. Bunların doksan üçü (93) resmi, on dokuzu (19) özel ve beşi'de askeri idi. Bu okullardaki toplam öğrenci sayısı 20.000'e yaklaşmıştır. 1880 yılında İstanbul'da kızlar içinde bir idadi açılmıştır. Bu okulun programında genel kültür derslerinden başka Türkçe, Fransızca, Almanca, İngilizce, Mûsiki, el ve ev işleri gibi dersler bulunuyordu. Faaliyeti iki yıl süren İnas İdadisi devletin yaptığı tanıtım ve teşviklere rağmen halkın ilgisizliği yüzünden kapanmıştır. İlk askeri idadi için İstanbul'da Maçka' daki eski Mekteb-i Harbiyye binası tahsis edildi. Ancak bina tamire muhtaç olduğundan gerekli onarımlar bitinceye kadar askeri idadi Harbiye Mektebiyle birlikte Beşiktaş Sahilsarayı'ndaki Çinili köşk'e nakledildi. II. Abdülhamit döneminde İstanbul'da Mektebi Harbiyye-i Şöhane idadi ile Mekteb-i Tıbbiyye-i Şöhane idadisi taşrada baş askeri idadi mevcuttu. İdadinin amacı, kültürlü, ziraat, sanat ve ticarete vakıf olan eleman yetiştirmekti. Ancak idadi mezunları alacak devlet kurumları olmadığı için, mezunları imtihanla liselere kabul edilen ortaöğretimin bir basamağı olarak Cumhuriyet'e kadar kalmış ve Cumhuriyet döneminde de Liselere çevrilmiştir. 1923 yılında bütün genel ortaöğretim kurumlarına lise adının verilmesi kararlaştırılmıştır.

Abstract:
In the beginning, the word 'İdadi' which means 'the place which has the capability to prepare something' was used for the preparation classes of the schools which was opened as the West manner until the first years of the Reform Period. And also, The Sübyan Schools which were established to prepare to 'Rüşdiye' in 1847 were called as 'İdadi'. The term İdadi, was found out by 1869 Nizamname and firstly was thought on its own as a stage of secondary education. According to Nizamname, İdadi Schools which continue 3 years and upper than 4 years Rüştiye was determined to have the aim of combination of Moslem and Christian Ottoman citizen and of growing with a common culture. The İdadi Schools which are anticipated to open immediately in Maarif Nizamname was not opened until 1873. The reasons of this delay are the lack of money and lack of the teacher. But, the request of Maarif President about the opening of these schools in 1 872 by sending a memorandum to Grand Vizier was noticed and in 1873 the first 'Mülki İdadi' was opened. The general aim of the 'İdadi Schools' was to gain national breeding, citizenship breeding and work breeding to the children. The private aim of them was to give the information at the level of secondary education to the students. And also, to make them an work owner in the fields of commercial, industrial and agriculture as a necessary of the life and to grow a skilled clerk for the government as a middle person. Opening of the İdadi was needed for coming into the life of Ottoman basis which is the fundamental element of the Reform Period education. According to this basis, it was required that Moslem and Non-Moslem children must take the education under the same roof. In this way, the teenagers which are from different race and religion will be together and as being the citizen which shares the same emotions, they would build the basis of Ottoman Nation. 78In the period of II. Abdulhamit, the important development has occurred in İdadi Schools. It was decided that the education of Idadi schools has been increased to 4 years, the transforming of Idadi Schools which were opened for the daytime in the Centrum of provinces to boarding school to provide the education of village and town children. At the end of period of II. Abdulhamit, Idadi Schools reached to 9 in Istanbul and 109 in Ottoman country with the provinces together. 93 of them was official, 19 of them was private and 5 of them were military school. The total students in these schools were approached to 20000. In 1880, an Idadi School was opened in Istanbul for the girls. There were the lessons like Turkish, France, German, Music, handmade and housework except the general culture in the program of this school. Although government promotion and encouragement İnas İdadi which has continued 2 years was closed because of lack of the interest of the people. The old Mekteb-i Harbiyye building in Maçka was assigned for the first military İdadi in Istanbul. But, the building needed to some repairement and until the completing of these repairements it was moved to Çinili Palace in Beşiktaş CoastPalace with military İdadi Habiyye School together. During the period of II. Abdulhamit, there were two schools called Mekteb-i Harbiyye-i Şahane and Mekteb-i Tıbbiyye-i Şahane in İstanbul. In 1906, except these two schools, there were 5 military İdadi in the province. The aim of İdadi was, growing of the human who is cultured and have the capability to make agriculture, art and trading. But, because of the lack of the goverment associations which will not take the graduated person from İdadi, these schools were present as a stage of secondary education which accept the graduated people by examination and was transformed to lycee in the Period of Republic. 1923, it was decided that all general secondary education associations were called as lycee.