Farklı ploidi düzeyindeki buğdayların (Triticum) mikro element içeriği yönünden değerlendirilerek, ıslah çalışmalarında kullanılması
Wheat in different ploidy levels (Triticum) evaluated in terms of micro nutrient content for breeding studies
Yazar: BAYRAM ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. SAİME İKİNCİKARAKAYA
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Demir = Iron ; Kükürt = Sulfur ; Mikro elementler = Microelements ; Selenyum = Selenium ; Çinko = Zinc

Özet:
Bu araştırma; 2016-2017 ve 2017-2018 yetiştirme dönemlerinde, Ankara İli, Gölbaşı İlçesi, İkizce Köyü yakınlarında bulunan Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Araştırma ve Uygulama Çiftliği'nde yürütülmüştür. Çalışmada; 3 farklı ploidi düzeyindeki buğdayların yabani, yerel ve ticari çeşitler (16 farklı genotip) arasında beslenmede önem taşıyan mikro elementler yönünden farklılığın belirlenmesi amaçlanmışdır. Teasdüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak yürütülen araştırmada; başaklanma gün sayısı, bitki boyu, metrekarede fertil başak sayısı, birim alan tane verimi, birim alan hasat indeksi, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, protein oranı ve sedimentasyon (Zeleny), incelenmiştir. İncelenen tüm karakterler yönünden yıllar arası farklılık önemli bulunduğu için yıllar ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Denemenin birinci yılında; en yüksek birim alan tane verimi ortalamasını biyofortifikasyon uygulamasında 268 kg/da ile Kızıltan 91 çeşidi vermiş, bu çeşidi 255 kg/da ortalama ile Sönmez 01 çeşidi izlemiştir. En düşük birim alan tane verimi ortalamaları ise biyofortifikasyon uygulanmayan blokta Üveyik 2 çeşidinde 160 kg/da ve Sünter çeşidinde 139 kg/da olarak tespit edilmiştir. Denemenin ikinci yılında; en yüksek birim alan tane verimi ortalamasını 338 kg/da ile Bayraktar 2000 çeşidi göstermiş, bunu 286 kg/da ortalama ile Sönmez çeşidi izlemiştir. En düşük birim alan tane verimi ortalamaları; Üveyik 2 çeşidinde 180 kg/da, Sünter çeşidinde 141 kg/da olarak belirlenmiştir. Besin elementleri bakımından yerel ve yabaniler yüksek değerler verirken, tescilli çeşitlerle aralarındaki farklılık istatistiki yönden önemsiz bulunmuştur.

Abstract:
This research was carried out at the Research and Productıon Farm of Field Crops Central Research Institute located near İkizce Village in Ankara Province, Gölbaşı District, during the 2016-2017 and 2017-2018 growing seasons. In the study; It was aimed to determine the differences between wild, local and commercial varieties of wheat (16 different genotip) at 3 different ploidy levels in terms of microelement contents which are important in human diet. The experimental design was the split plots design with four replications and traits; heading days, plant height, number of fertile ears per square meter, grain yield per unit area, harvest index per unit area, thousand grain weight, hectoliter weight, protein content and sedimentation (Zeleny) were evaluated. Since the significant statistical difference between years was found for all the examined characters, the years were evaluated separately. In the first year of the trial; the variety named Kızıltan-91 had the highest unit area for grain yield with an average 268 kg/da in biofortification application, followed by the variety, Sönmez-01 with an average of 255 kg/da while Üveyik-2 cultivar with an average 160 kg/da and Sünter cultivar with an average 139 kg/da showed the lowest unit area for grain yield in the no-applied biofortification. In the second year of the trial; Bayraktar 2000 variety showed the highest unit area grain yield with an average 338 kg/da, followed by Sönmez variety with an average of 286 kg/da whereas Üveyik-2 with an average 180 kg/da and Sünter with an average 141 kg/da demostrated the lowest unit area for grain yield, respectively. In terms of microelement content, local and wild varieties had high values, while the difference for element content between varieties was statistically insignificant.