2-18 yaş arası çocuklarda içecek tüketim profilinin belirlenmesi
Determination of beverage consumption profile of children between 2 - 18 years old
Yazar: MEDİNE ÖZGE ÖZER
Danışman: PROF. DR. SALİHA ŞENEL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dr. Sami Ulus Çocuk Sağl. ve Has. Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Tüketim = Consumption ; Tüketim harcamaları = Consumption expenditures ; Çocuklar = Children ; İçecek sektörü = Beverage sector ; İçecekler = Beverages

Özet:
Amaç: Çocukların ve adölesanların beslenmesinde içecekler önemli yer tutmaktadır. İçecek tüketim profili toplumların kültürel ve sosyodemografik özelliklerine göre değişiklik göstermektedir.  Bu çalışma hastanemize başvuran çocukların ve adölesanların içecek tüketim tercihlerini ve miktarını öğrenebilmek amacıyla yapılmıştır. Elde edilen bilgiler ışığında çocuklarımızın ve gençlerimizin içecek tüketimlerinin sağlıklı beslenme önerilerine uygunluğunun değerlendirilmesi ve içecek tüketimleri ile vücut kitle indeksi arasında ilişkinin araştırılması hedeflenmiştir. Ülkemizde bu konu ile ilgili yapılmış yeterli çalışma yoktur. Çalışmamızın daha geniş ölçekli benzer çalışmalara öncü olacağı düşünülmektedir. 

Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Pediatri Polikliniklerinde 01.04.18-30.05.18 tarihleri arasında yürütüldü. Çalışmaya 2-18 yaş arası sağlıklı ve gönüllü olan 496 çocuk dahil edildi. Katılımcılara çoktan seçmeli ve boşluk doldurmalı sorulardan oluşan anket yüzyüze görüşme tekniği ile uygulandı. Anket formunda ailenin sosyodemografik özellikleri ve su, ayran, süt,  soda/maden suyu,  gazlı içecek, enerji içecekleri, hazır meyve suyu, taze sıkılmış meyve suyu, siyah çay, bitki çayı, soğuk çay, Türk kahvesi, çözünür veya filtre kahve ve  alkollü içecek tüketimlerine ilişkin sorular yer aldı. Boy ve kilo ölçümleri dijital tartı ile yapıldı. İstatistiksel analizler "Scientific Package for Social Science 20" (SPSS-20) programı ile yapıldı. İki bağımsız ölçüm grubunun karşılaştırılması için Ki-Kare testi kullanıldı ve p değeri 0,05'in altında anlamlı kabul edildi.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 496 çocuğun %48'i kız , %52'si erkekti ve ortalama yaşları 8,61±4,2 idi. Katılımcıların annelerinin %52'si, babalarının %41,1'i ilköğretim mezunuydu. Katılımcıların %52,8'nin ortalama aylık aile geliri 1500TL-5000TL arasında bulundu.  2-5 yaş çocuklarda içeceklerin tüketim yaygınlığının çoktan aza doğru sırasıyla su (%100), süt (%92,4), ayran (%90,5), hazır meyve suyu (%74,1), siyah çay (%68,1), taze sıkılmış meyve suyu, gazlı içecekler (%44), maden suyu ve soda, bitki çayı, soğuk çay ve kahve çeşitleri olduğu belirlendi. 5-12 yaş çocukların içecek profili de 2-5 yaş çocuklarınkine benzerdi. 12-18 yaş adölesanların tükettiği içeceklerin yaygınlığının sırasıyla çoktan aza doğru, su (%100), ayran (%86,6), hazır meyve suyu (%83), gazlı içecekler (%76,8), siyah çay (%75,9), süt (%73,2), maden suyu, soğuk çay, kahve türleri, taze sıkılmış meyve suyu, enerji içeceği, bitki çayları ve alkollü içecekler olduğu görüldü. Katılımcıların su tüketim oranı yaş ve VKI ile pozitif ilişkiliydi (p<0,05). Çalışmaya katılan çocukların ve adölesanların süt tüketim oranı, anne eğitimi ve gelir seviyesi ile pozitif ilişkili (p<0,05), taze sıkılmış meyve suyu tüketim oranı ise anne eğitimi, baba eğitimi ve gelir seviyesi ile pozitif ilişkiliydi (p<0,05). Çocukların ve adölesanların gazlı içecek tüketimleri, baba eğitimi ve gelir seviyesi ile negatif ilişkili (p<0,05), hazır meyve suyu tüketimleri anne eğitimi, baba eğitimi ve gelir seviyesi ile negatif ilişkili (p<0,05), siyah çay tüketimleri ise anne eğitimi ve baba eğitimi ile negatif ilişkiliydi (p<0,05). Çalışmaya katılan 12 yaş altındaki çocuklar hiç alkollü içecek tüketmemiş, adölesanların ise %9,8'i en az 1 kez tüketmişti.

Sonuç: Çalışmamızda çocukların sudan sonra en yaygın tükettiği içeceklerin süt, ayran ve hazır meyve suyu olduğu görüldü.  Adölesanların ise sudan sonra ayran, hazır meyve suları, ve gazlı içecekleri yaygın tükettiği ve su tüketimin diğer yaş gruplarına göre daha yetersiz olduğu tespit edildi. Siyah çay, süt, hazır meyve suyu ve taze sıkılmış meyve suyu tüketimlerinin özellikle anne ve babanın eğitim düzeyi olmak üzere ailelerin sosyodemografik özelliklerinden etkilendiği belirlendi. Bu nedenle ebeveynlerin ve çocukların içecekler konusundaki bilinç düzeyinin ve farkındalığının artması sağlıklı nesiller yetişmesinde faydalı olacaktır. 

Anahtar kelimeler: çocuk, adölesan, içecekler, su, süt, gazlı içecekler, sıcak içecekler, meyve suları, alkollü içecekler, ayran.

Abstract:
Aim: Drinks are important for children's and adolescents' diet. Drink consumption profile varies according to the cultural and sociodemographic characteristics of societies. This study was conducted in order to learn the preference and amount of beverage consumption of children and adolescents who applied to our hospital. In the light of information obtained, it is aimed to evaluate the appropriateness of beverage consumption of our children and young people to healthy nutrition recommendations and to investigate the relationship between beverage consumption and body mass index. There are not enough studies on this subject in our country. It is thought that our work will be a pioneer of similar work on a larger scale.

Materials and Methods: The study was carried out by the Health Sciences University Ankara Dr. Sami Ulus Maternity, Children Health and Diseases Training and Research Hospital, General Pediatrics Outpatient Clinics between 1 April 2018 and 30 May 2018. The study included 496 voluntary and healthy children whose ages were between 2 and 18 years. The questionnaire consisting of multiple-choice and gap-filling questions was applied with a face-to-face interview technique with participants. In the questionnaire, there were questions related to the sociodemographic characteristics and drinking habits (about water, ayran, milk, soda / mineral water, carbonated  beverages, energy drinks, ready-made fruit drinks, fresh fruit juice, black tea, herbal tea, iced tea, Turkish coffee, instant or filter coffee and alcohol) of the family and participants. Height and weight measurements were made with a digital scale. Statistical analyzes were performed with the program "Scientific Package for Social Science 20" (SPSS-20). Chi-square test was used to compare two independent measurement groups and p-value was considered to be significant when it was below 0.05.

Results: Of the 496 participants; 48% were female and 52% were male. The mean age was 8.61 ± 4.2 years. 52% of mothers and 41.1% of fathers were graduates of primary school. The average income was between 1500-5000 TL in 52.8% of the families. According to our results; between the ages of 2 to 5 years, the most commonly consumed drink was found to be water (%100) and that was followed by milk (%92.4), ayran (%90.5), ready-made fruit drinks (%74.1), black tea (%68.1), fresh fruit juice, carbonated drinks (%44), mineral water, herbal tea, cold teas and coffee respectively. The beverage profiles of children aged between 5-12 years were similar to the previous results. In addition, it was observed that between the ages of 12 -18 years, the most commonly consumed drink was water (100%), which was followed by ayran (86.6%), ready-made fruit drinks (83%), carbonated drinks (76.8%), black tea (75.9%), milk (73.2%), mineral water, cold tea, coffee, fresh fruit juice, energy drinks, herbal tea, coffee and alcoholic beverages respectively. The water consumption of the participants' was positively correlated (p<0,05) with age and BMI.  The milk consumption rate was positively correlated (p<0,05) with the mothers' educational level and family income. Also, the fresh fruit juice consumption rate was positively correlated (p<0,05) with mothers' and fathers' educational level and family income.  The carbonated beverages consumption rate was negatively correlated (p<0,05) with the fathers' educational level and income. The ready-made fruit drinks' consumption rates were negatively correlated (p<0,05) with mothers' and fathers' educational level and average family income and black tea consumption rate was negatively correlated (p<0,05) with mothers' and fathers' educational level. Fortunately, it was found that, the children who were younger than 12 years didn't drink alcoholic beverages at all, however 9.8% of adolescents had drunk alcoholic beverages at least one time.

Conclusion: In our study, it was observed that the most commonly consumed drinks after water were milk, ayran and ready-made fruit juices. Adolescents were found to drink mostly ayran, ready-made fruit juices and carbonated beverages after water and it was detected that water consumption was inadequate when compared to other age groups. It was determined that consumption of black tea, milk, ready-made fruit juices and  fresh fruit juice was influenced by the socio-demographic characteristics of their families, especially the educational level of the parents. Therefore; increasing the knowledge and awareness of the parents and children about beverages will be beneficial in raising healthy generations.

Keywords: Children, adolecents, beverages, water, milk, carbonated drinks, hot drinks, fruit juices, alcohol, ayran.