Yetişkin bireylerde ruh sağlığı okuryazarlığı'nın psikolojik yardım arama ve damgalama üzerine etkisi
The effect of mental health literacy on psychological help-seeking and stigma in adult individuals
Yazar: GAMZE KALKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA GÜNDOGDU
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Kendini damgalama = Self stigmatization

Özet:
Bu çalışma yetişkin bireylerde ruh sağlığı okuryazarlığının, psikolojik yardım arama ve damgalama üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı türde yapıldı. Araştırma Eskişehir ilinde bir Aile Sağlık Merkezinde 18 yaş ve üzeri bireylerle 1 Mayıs- 5 Temmuz 2024 tarihleri arasında yapıldı. Araştırmanın evrenini 10429 kişi oluşturmuş olup örneklemini 500 kişi oluşturdu. Bu çalışmada veriler 'Kişisel Bilgi Formu', 'Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği', 'Profesyonel Psikolojik Yardım Aramaya Yönelik Tutumlar-Kısaltılmış Form' ve 'Yardım Arayan Başkalarının Damgalanma Algıları Ölçeği' kullanılarak yüz yüze aile sağlığı merkezinde toplandı. Nicel verilerde karşılarştırmada parametrik ve nonparametrik teknikler kullanıldı. Korelasyon ve Regresyon analizi kullanıldı. Katılımcıların ruh sağlığı okuryazarlığı puan ortalamasının 64.6±310.63, psikolojik yardım aramaya yönelik tutum puan ortalamasının 20.60±5.55 puan, damgalama puan ortalamasının 50,47 ± 20,89 puan olduğu belirlendi. Ruh sağlığı okuryazarlığı ile profesyonel psikolojik yardım arama tutumları   arasında pozitif bir ilişki olduğu, Ruh sağlığı okuryazarlığı ile yardım arayan başkalarının damgalama algıları arasında ise negatif yönlü bir ilişki olduğu belirlendi.  Ruh sağlığı okur yazarlığı puanlarının psikolojik yardım aramaya yönelik tutum puanları üzerindeki etkisinde yardım arayan başkalarının damgalanma algılamaları puanlarının aracılık modeline göre ruh sağlığı okuryazarlığı, yardım arayan başkalarının damgalama algılarını düşürürken bu durum profesyonel psikolojik yardım aramaya yönelik tutumları arttırdığı saptandı. Bu çalışma sonucuna göre ruh sağlığı okuryazarlığının damgalama algısını düşürdüğü, profesyonel psikolojik yardım aramayı artırdığı belirlenmiş olup bireylerin ruh sağlığı okur yazarlığını arttırmaya yönelik çalışmaların yapılması önerilir.
Anahtar Kelimeler: Ruh Sağlığı Okuryazarlığı, Profesyonel Psikolojik Yardım Arama, Damgalama

Abstract:
This study was conducted as a descriptive and correlational study to evaluate the effect of mental health literacy on psychological help-seeking and stigmatization in adult individuals. The research was conducted between May 1 and July 5, 2024, with individuals aged 18 and older at a Family Health Center in Eskişehir. The study population consisted of 10,429 individuals, and the sample size was 500. Data were collected face-to-face at the family health center using the "Personal Information Form," "Mental Health Literacy Scale," "Attitudes Toward Seeking Professional Psychological Help-Short Form," and "Perceived Stigma of Help-Seeking by Others Scale." Parametric and non-parametric techniques were used for comparison in the quantitative data. Correlation and regression analyses were performed. The average score of participants on the mental health literacy scale was 64.6 ± 310.63, the average score on attitudes toward seeking psychological help was 20.60 ± 5.55, and the average stigma score was 50.47 ± 20.89. A positive relationship was found between mental health literacy and attitudes toward seeking professional psychological help, while a negative relationship was observed between mental health literacy and the perceived stigma of help-seeking by others. Regarding the effect of mental health literacy scores on attitudes toward psychological help-seeking, the mediation model showed that perceived stigma of help-seeking by others reduced stigma, which in turn increased attitudes toward professional psychological help-seeking. According to the results of this study, mental health literacy was found to reduce stigma and increase professional psychological help-seeking. It is suggested that efforts be made to improve individuals' mental health literacy. 

Keywords: Mental Health Literacy, Seeking Psychological Help, Stigma