Sait Faik Abasıyanık öykülerine psikanalitik bir yaklaşım
A psychoanalytic approach to Sait Faik Abasıyanık stories
Yazar: YASEMİN ÖSKEN
Danışman: DOÇ. DR. ŞEYMA BÜYÜKKAVAS KURAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Psikanalizin uygulama alanlarından biri; mekâna ve zamana göre şekillenen, ilk
çalışmalarının yapıldığı dönemde çok ses getirmiş, günümüzde geçerliliğini tartışmalı
olarak sürdüren karakter çözümlemeleridir. Psikanalitik kuram, davranış
bozukluklarının, tamamen taşınan genlerle ve organik yapıyla ilgili olmadığını;
bozuklukların ve nevrozların, çatışmaların ve çatışmalarla mücadele için geliştirilen
savunma mekanizmalarının etkisiyle ortaya çıktığını savunur. Psikanaliz mekânın,
zamanın, insanın hatta bazıları için sıradan görünen bir nesnenin insan psikolojisindeki
güçlü etkisini ortaya koyar. Mekân, zaman ve insanın etkisiyle yeni bir düşünce olarak
doğan psikanalizin edebiyattan bağımsız olduğu düşünülemez. Psikanaliz biliminin
kurucusu Freud; çocuk oyunlarının, düşler gibi cinsel isteklerin örtülü bir temsili
olduğunu ileri sürer ve "Yaratıcı Yazarlar ve Gündüz Düşleri" (1999) başlıklı
yazısında yaratıcı yazıların tıpkı bir gündüz düşü gibi çocukluktaki oyunların devamı
olduğunu savunur. Yazar bilinçaltını istemli ya da istemsizce haz ilkesinin dürtüsüyle
bir çocuk oyunu oynar ya da düş kurar gibi yazıya geçirir.
Sait Faik ABASIYANIK, öykülerine kendini en fazla yansıtan yazarlardandır.
Yazar, anlatıcısının ve karakterlerinin duygu durumlarını ve ruh çözümlemelerini
bazen açıkça bazen örtülü olarak sunarken, bir analist gibi psikanalizin inceleme
alanının içinde yer alan aşk, korku, endişe gibi duygu durumlarını anlatıcı ve
karakterlerle kurguya dahil eder. Bu bağlamda yazarın öykülerinin psikanalitik
incelemeye uygun olduğu tespit edilmiş, yazarın hayatı incelenmiş ve tüm öyküleri
taşıdıkları psikanalitik unsurlar bakımından kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir.
Yazarın hayatı, sanatı ve eserleriyle ilgili yapılmış çok sayıda çalışma olduğu ancak
öykülerinin tamamı taranarak yapılmış psikanalitik kuramsal bir çalışma olmadığı
görülmüştür. Bu çalışma, alandaki eksikliğe katkı sağlamak ve psikanalitik edebiyat
eleştirisi çerçevesinde yazarın öykülerine yeni bir bakış açısı kazandırmak amacıyla
yapılmıştır. Çalışmada edebiyat ve psikanaliz ilişkisi belirlenmiş, bu çerçevede
öykülerdeki anlatıcıların, karakterlerin ruh çözümlemeleri bilinç, bilinç öncesi,
bilinçdışı kavramları, savunma mekanizmaları, Jung'ın arketipleri (gölge, anne, süt
arketipi), ayna metaforu, narsisizm, anne-oğul ve baba-oğul dolantısı, yalnızlık olgusu,
hastalık ve ölüm korkusu bağlamında incelenmiştir. Bulgular yazarın biyografisiyle
psikanalitik kuram çerçevesinde ilişkilendirilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Psikanalitik edebiyat kuramı, Sait Faik Abasıyanık, Öykü, Carl
Gustav Jung, Sigmund Freud.

Abstract:
One of the application fields of psychoanalysis is the character analysis which
takes form according to time and place that is controversial at the present time, and
creating a big influence in the first time of the work. Psychoanalysis exhibits the strong
effect of time, place and human even an object which is thought as ordinary by some
in the human psychology. Psychoanalysis which has appeared as a new thought with
the effect of time, place and human can not be considered independent from literature.
While Freud who is the founder of psycoanalysis puts forward that childhood games
are hidden representatives of sexual desires like dreams, he supports the idea that
creative writings are the continuations of games during childhood like daydreams in
his essay "Creative Writers and Day Dreaming". The narrater writes the subconscious
either deliberate or unintentional driven by the pleasure principle as a child plays
games or dreams. Sait Faik Abasıyanık is one of those writers most-reflecting himself
in his stories. Sait Faik, while presenting his narrater's and chacarters' emotional states
and psycoanalysis either overt or covert, he includes such emotional states as love,
fear, worry which are part of psycoanalysis into the fiction like an analyst. In this
concept, the writer's stories have been found to be suitable for examination, the
writer's life has been inspected thoroughly and all his stories have been analyzed in
depth in terms of the psychoanalytic elements they contain. It has been observed that
there are many studies carried related to the writer's life, art and works; however, there
is no psychoanalytical theoretical study conducted by scanning the whole story. This
study has been conducted with the aim of making contributions to the deficiency in
the field and gain a new perspective to the writer's stories within the framework of
psychoanalytic literary criticism. In the study, the relation of literature and
psychoanalysis has been determined and in this frame the psychoanalysis, conscious,
preconscious, unconscious concepts have been analyzed in terms of defense
mechanisms, Jung's archetypes (shadow, mother, milk archetype), mirror metaphor,
narcissism, mother-son and father-son affairs of the narraters and characters in the
stories. The findings have been related with the author's biography within the
framework of psychoanalytic theory.
Keywords: Psychoanalytic literary theory, Sait Faik Abasıyanık, story, Carl Gustav
Jung, Sigmund Freud.