Kırgızistan Çolpon-Ata bölgesindeki petroglifleri çevresi ile birlikte koruma önerileri
Protection proposals with petroglyphs environment in the Cholpon-Ata region in Kyrgyzstan
Yazar: CHYNARA ALIEVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA KADERLİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kaya resimleri ve petroglifler dünyanın birçok bölgesinde farklı coğrafyalarda görülmektedir. Güney Amerika'dan Afrika'ya, Avustralya'dan Avrupa'ya Asya ya kadar dört bir yana dağılmış bulunan kaya resimleri üzerinde yer alan farklı semboller, kültürlerin inançlarının bir göstergesidir. Günümüzde Petroglifler üzerinde farklı perspektiflerden yapılan araştırmalarla üzerindeki sembollerin anlamları, yapan kültürlerin kökeni, resimlerin tarihlendirmesi gibi konular üzerinde durulurken bu anıtların korunmasına yönelik öneri ve çalışmalar da geliştirilmeye başlanılmıştır. Ancak bu anıtların tahribatında uygun olmayan iklim ve doğal koşulların yanında insan eliyle yapılan tahribatlar da oldukça fazladır. Kırgızistan'ın Issık-Göl'ün kuzey kıyısında, Çolpon-Ata şehrinin kuzey-batısında yaklaşık bin adet çeşitli boyutlarda petroglifler bulunmaktadır. Günümüzde bu alanın sadece bir bölümü tel çekilerek Anıtlar Çolpan Ata bulunan bir müze tarafından görevlendirilen bir bekçi ile koruma altına alınmaya çalışılmış ancak burada yer alan kaya resimleri ve balbal taşları olanaksızlıklardan ve farklı nedenlerden dolayı detaylı olarak belgelenmemiştir.
İnsanlık tarihinin önemli bir kültürel mirası olan bu anıtların gelecek kuşaklara aktarılması günümüz insanlarının ortak sorumluluğudur. Petroglifler ve diğer az sayıdaki anıtlar öncelikle belgelenerek değerlendirilmesi yapılmalı, tahrip derecelerine ve türlerine göre müdahale edilmeli, anıtlar özgün özellikleri ile korunarak, çevresi ile birlikte bir açık hava müzesine- arkeoparka dönüştürülmeli yakınındaki müze güncel sunum, tefriş olanakları ile donatılmalıdır. Bu çalışma kapsamında sürdürülebilinir bir proje kapsamında güncel teknolojik olanaklar ile tanıtımı yapılarak dünya kültürel mirasına dâhil edilerek bir korunma sağlanması hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Petroglifler, Kaya resimler, Arkeopark, Çolpan-Ata

Abstract:
Rock paintings and petroglyphs are observed at different regions of the world. From North America to Africa, Australia to Europe and Asia, they are widespread around the World. Different symbols on the rock paintings are an indication of the beliefs of cultures. Nowadays, while researches conducted from different perspectives on the topics like the meaning of petroglyph's symbols, origin of petroglyphs makers, dating of petroglyph's pictures seem slow down, there is a renewed interest on works dealing with the restoration of those monuments. In the destruction of those monuments, human factors appear more important than climate and environmental conditions. In the Northern Coast of the Kyrgyzstan's Issık-Lake; at the North-West of the city Cholpon-Ata, there is about a thousand of different sizes of petroglyphs. Nowadays, only a portion of this area and its monuments are isolated within a wire fence and under the monitoring of a guard assigned by one of the museum of Cholpon-Ata. Nevertheless, due to various reasons even a detailed documentation has not yet been done for the rocks paintings and balbal rocks inside that protected area.
As an important cultural heritage of the history of humanity, it is a collective responsibility to assure those monuments been transferred to the next generations. The petroglyphs and residual small number of monuments should be documented, evaluated, repaired according to the type and the severity of their destruction. Morever, by preserving the authenticity of the monuments and taking into account their surroundings the area should be converted to an open-air museum (archeopark) and be equipped with up-to date presentations and furnishing facilities. This work aims in the framework of a sustainable project, using latest technological possibilities to present the Cholpon-Ata petroglyphs and the proposition of their preservation according to the World Cultural Heritage principles.
Keywords: Petroglyphs, Rock paintings, Archeopark, Cholpon-Ata