Türkiye genelinde karayolu hizmet düzeylerinin belirlenmesi
Determination of highway service levels across Turkey
Yazar: MERT BECERİKLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ DELİCE ; PROF. DR. HALİT ÖZEN
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma ve Lojistik Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Hizmet düzeyi, ulaştırma sistemlerinde yol ve kavşak projelerinin değerlendirmesinde kullanılan bir ölçüttür. Bu ölçüt, pratik kapasitenin belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Hizmet düzeyi, sürücülerin ve yolcuların yolculukları sırasındaki trafik koşullarıyla ilgili performans değerini ifade etmektedir. Karayollarının hizmet düzeyi belirlenirken, yolun kent içi veya kırsal olması, şerit sayısı, kapasitesi, proje hızı, bölünmüş – bölünmemiş olması gibi parametrelere dikkat edilmektedir. Ayrıca, hız, ulaşım süresi, trafik akışı ve kısıtlamalar, manevra kabiliyeti, güvenlik ve taşıt işletme maliyetleri gibi faktörler göz önünde bulundurulmaktadır. Hizmet düzeyi genel olarak A, B, C, D, E ve F olmak üzere altı farklı şekilde tanımlanmıştır. A hizmet düzeyi, serbest akım koşullarının sağlandığı en iyi durumu gösterirken, F hizmet düzeyi ise trafikte tıkanmaların yaşandığı en kötü durumu göstermektedir.
Bu çalışmada ülkemiz genelindeki şehirlerarası karayollarının hizmet düzeylerinin ve darboğazların belirlenmesi amacıyla bir metodoloji geliştirilerek, Türkiye Ulusal Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı ulaşım modeli üzerinde uygulanmıştır.  Söz konusu metodolojiye göre hizmet düzeyi hesaplaması yapılırken, otoyol, bölünmüş devlet yolları ve bölünmüş il yolları için yoğunluk parametresi kullanılmıştır. Bölünmemiş devlet yolları ve bölünmemiş il yolları için serbest akım hızındaki değişim oranı; kent içi yollar, kırsal yollar, hemzemin kavşaklar ve kavşak kolları için trafik akım hızı dikkate alınarak hesaplama yapılmıştır. Bu şekilde ülkemiz için karayollarında hizmet düzeylerine ilişkin çalışmalarda kullanılması gereken sınır değerler belirlenmiştir. Elde edilen veriler ışığında, ülkemiz genelinde şehirlerarası yollarda yaşanan darboğazlar ortaya konularak, müdahale edilmesi ve kapasitenin artırtılması gereken karayolu kesimleri tespit edilmiştir.

Abstract:
Level of Service is used in the evaluation of road and intersection projects in transportation systems. This concept plays a crucial role in determining practical capacity. Service level refers to the performance value of drivers and passengers regarding the traffic conditions during their journey. When assessing the service level of highways, parameters such as whether the road is urban or rural, the number of lanes, capacity, project speed, and divided or undivided nature of the road are taken into consideration. Additionally, factors such as speed, travel time, traffic flow and restrictions, maneuverability, safety, and vehicle operating costs are also taken into account. Service level is generally defined in six different categories: A, B, C, D, E, and F. A service level represents the best condition where free flow conditions are ensured, while F service level indicates the worst condition with traffic congestion.
In this study, a methodology was developed to determine the service levels and bottlenecks of intercity highways throughout the country, and it was applied on the Turkey National Transportation and Logistics Master Plan transportation model. According to this methodology, density parameter was used for calculating the service level for highways, divided state roads, and divided provincial roads. For undivided state roads and undivided provincial roads, the change in free flow speed was calculated taking into account urban roads, rural roads, intersection, and intersection arms by considering traffic flow speed. In this way, the limit values that should be used in studies on service levels on highways for our country have been determined. In the light of the data obtained, the bottlenecks on intercity roads throughout our country were revealed and the highway sections that needed intervention and increased capacity were identified.