Türkiye'de kayıt dışı ekonominin iktisat sosyolojisi açısından analizi: Yaş sebze ve meyve toptancı hal uygulamaları
Analysis of informal economy in Turkey in terms of economic sociology: Fresh fruits and vegetables eholesalers applications
Yazar: KERİM BAYRAM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FATİH ÖZBAY
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ekonomi sosyolojisi = Economic sociology ; Eşitsizlik = Inequality ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Sosyal adalet = Social justice ; Toptancı hali = Wholesale market

Özet:
Kayıt dışı ekonomi, özellikle gelişmekte veya az gelişmiş ülkelerin en önemli problemlerinden biridir. Kayıt dışı ekonominin düzeyi, ülkelerin ekonomik olarak kalkınmışlık seviyelerine göre farklılıklar arz etmektedir. Kayıt dışı faaliyette bulunan kişiler devlete ve yasalara olan yükümlülüklerinden kaçınarak vergi sistemine dâhil olmadan kayıt dışı ekonominin artarak devam etmesini sağlamaktadırlar.
Kayıt dışı ekonominin var oluşu sosyolojik olarak toplumsal adalet ve gelir dağılımda eşitsizlik tartışmalarını da beraberinden getirmektedir. Bir taraftan iktisadi faaliyetlerini yasalar çerçevesinden gerçekleştiren, devlete olan vergi yükümlülüklerini yerine getiren, diğer yandan ise iktisadi faaliyetlerini yasal çerçevede gerçekleştirmeyen bireyler düşünüldüğü zaman hem devlet iktisadi anlamda zarar görmekte hem de haksız kazanç meşru hâle gelmektedir. Ayrıca devletin bireylere sağladığı kamu hizmetleri, vergilerin alınamaması veya denetimin sağlanamamış olması durumunda aksamaktadır. Bunun nihai olarak olumsuz sonuçları da topluma ve bireylere yansımaktadır. Ayrıca, iktisat sosyoloji bağlamında toplumsal adalet ve eşitlik, kayıt dışı iktisadi faaliyetlerle zarar görmektedir.
Ülkemiz topraklarında yetişen ürünlerin %30'u ancak hâllerde işlem görmekte, %70'e yakını ise kayıt dışı yollarla pazarlanmaktadır. Aynı zamanda Hâl Bildirim Sistemine dâhil olmadan piyasalara gayri resmi yollardan ulaşan ürünler hem gıda sağlığı ve hijyen açısından denetlenememekte hem de piyasalarda fiyat dalgalanmalarına sebep olarak üreticinin ve tüketicinin zarar görmesine sebep olmaktadır. Ülke ekonomisi açısından ise tarımsal pazarlama alanında kayıt dışı satışlar gün geçtikçe artarak devam etmektedir.
 Bu çalışmada toptancı hâllerindeki uygulamalardan, denetim eksikliklerinden ve gerekse pazarlama sisteminden kaynaklanan sorunlar, kayıt dışı ekonomi bağlamında ortaya konulmaya çalışılmıştır.



Anahtar Kelimeler: İktisat Sosyolojisi, Kayıt Dışı Ekonomi, Toptancı Halleri, SosyalAdalet, Eşitsizlik.

Abstract:
Shadow economy, is one of the most important problems of especially developing or enderdeveloped countries. Level of shadow economy, presents differences according to economical developmental levels of countries. Persons operating in shadow activites cause continuation of shadow economy increasingly by avoiding their obligations and not being included in tax system. Thus when people willing to operate by legal procedures fulfill their obligations, this situation causes an economic loss perception for them.    
Existence of shadow economy, accompanies inequality negotioations in the context of justice in income distribution and social justice sociologically. When one thinks individuals operating their economical activites in frame of laws, fulfilling their tax obligations on one hand, and the ones operating their economical activities not under legal means on the other hand, the government is damaged in terms of economical means and unfair profit  becomes legitimate. Besides, public services provided by the government are hindered in case of uncollectible taxes or unobtainable audit. In the context of economic sociology, social justice and equality are being damaged by shadow economic operations.
Only 30% of products growing in lands of our country are being processed in marketplaces, nearly 70% is being commercialised with shadow means. In the meantime, products reaching markets through informal means without being included in Marketplace Notification System, are not being controlled in terms of neither food health nor hygene and causes damages to producer and consumer by causing price fluctations in markets. From the point of Country economy, shadow sales in agricultural marketing area are continuing increasingly.
In this study, problems occured because of practices in wholesale marketplaces, control defficiencies and marketing system have been tried to be presented in the context of shadow economy.



Key Words: Economic Sociology, Informal Economy, Wholesale Market Places,Social Justice, Inequality