Yazılı basında linç saldırılarının temsili (2009-2019)
Representation of lynch attacks in the print media (2009-2019)
Yazar: BERFU DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NEVİN YILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kültürel Çalışmalar ve Medya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Basın = Press ; Basın ahlakı = Press ethics ; Linç = Lynching ; Medya = Media ; Saldırı = Intrusion ; Sosyal temsiller = Social representations ; Yazılı basın = Written press ; Şiddet = Violence

Özet:
Linç, toplumda yerleşik olan milli, dini ve ahlaki değerlerin ihlal edildiği veya ihlal
edildiği sanıldığı durumlarda halktan bir grubun suçlu bulduğu kişi veya grubu
cezalandırdığı bir şiddet biçimidir. Hukuk devletiyle örtüşmeyen bu saldırıların
paradoksal biçimde kanunda suç olarak işaretlenmemesi dolayısıyla cezasız
kalması linç saldırılarının önünü açarak olağanlaşmasına sebep olmaktadır. Linci
besleyen ve toplum nezdinde olağanlaşmasına sebep olan bir diğer unsur da saldırı
sonrasında siyasi ve idari yetkililerin medyada yer alan söylemleridir. Yetkililerin
söylemleri çoğunlukla, lincin önemsiz, 'basit bir adi' vaka ya da 'provokasyon'
olduğu yönündedir. Yazılı basın ise, resmi yetkililerin açıklamalarını destekleyen
bir söylem kullanmasının yanı sıra lincin üstünü kapatan ya da bir dizi gerekçeyle
haklı kılan dolayısıyla meşrulaştıran bir tutum sergilemektedir. Egemen ideolojinin
bir aracı olan medya, hâkim değerlerin ve normların yeniden üretilmesindeki
işleviyle bu değerlerin dışında kalan düşünceleri veya kimlikleri toplum için tehdit
oluşturan bir unsur olarak temsil ederek kimi zaman hedef göstermekte kimi zaman
bu gruplara yönelik şiddeti meşrulaştırmaktadır.
Bu çalışmada, lincin hedefi, nedenleri ve meşrulaştırılması gibi aşamaları içeren
linç sürecinin işletilmesinde medyanın rolünü sorgulamak amacıyla Türkiye'de
2009-2019 yılları arasında yazılı basında yer alan linç saldırılarının haberde temsil
edilme biçimleri incelenmiştir. Bu bağlamda Kemalist-laik basını temsilen
Cumhuriyet, ana akım-popüler basını temsilen Hürriyet, İslami-muhafazakâr basını
temsilen Yeni Şafak gazeteleri seçilmiştir. Seçilen gazetelerde yer alan haberler
önce nicel içerik çözümlemesiyle analiz edilmiş ardından örnek olay olarak
belirlenen dört linç vakasının yer aldığı haberler eleştirel söylem analizine tabi
tutulmuştur. Eleştirel söylem analizinde Ruth Wodak'ın 'pozitif biz' ve 'negatif
onlar' inşasını oluşturan söylem stratejilerinin yer aldığı söylem-tarihsel yaklaşımı
kullanılmıştır. Bu yaklaşım aynı zamanda olayın arka plan ve bağlam bilgisini analize dahil ederek, linç haberlerinin söylem analizi yapılırken lincin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan tarihsel arka planı açığa çıkarmaktadır.

Anahtar Sözcükler
Linç, meşru şiddet, kolektif şiddet, cezasızlık, medya, temsil.

Abstract:
Lynch is a form of violence in which a group of people punishes the person or group they
find guilty in cases where the national, religious and moral values in the society are
violated or believed to be violated. The fact that there attacks, which don't coincide with
the rule of law, paradoxiacally are not marked as crimes in the law, thus impunity, paves
the way for lyching attacks and causes them to become commonplace. Another factor that
feeds the lynching and causes it to become normal in the eyes of the society is the
discourses of the political and administrative officials in the media after the attack. The
statements of the authorities are mostly the lynching was a trivial, 'simple case' or a
'provocation'. The printed media, on the other hand not only uses a discourse that
supports the statements of the official authorities, but also exhibits an attitude that covers
the lynching or justifies it for a number of reasons, thus legitimizing it. As a tool of the
dominant ideology, the media, with it is function in the reproduction of dominant values
and norms represents thoughts or identities that are outside these values as a threat to the
society, sometimes targeting them and sometimes legitimizing violence against these
groups.
In this study, the representation of lynching attacks in the news in Turkey between 2009-
2019 was examined in order to question the role of the media in the operation of the
lynching process, which includes stages such as the target, reasons and legitimation of
the lynching. In this context, Cumhuriyet was chosen to represent the Kemalist-secular
press, Hürriyet to represent the mainstream-popular press, and Yeni Şafak to represent
the Islamic-conservative press. The news in the selected newspapers were first analyzed
with quantitative content analysis, then the news that included four lynching cases
determined as case studies were subjected to critical discourse analysis. In critical
discourse analysis, Ruth Wodak's discourse-historical approach, which includes
discourse strategies that constitute the construction of 'positive us' and 'negative them',
was used. This approach also includes the background and context information of the incident in the analysis, revealing the historical background that paved the way for the emergence of the lynching while the discourse analysis of the lynching news was made.

Keywords
Lynch, legitimate violence, collective violence, impunity, media, representation.