Salgın hastalıklarda hasta güçlendirme: Öncüllerin ve sonuçların COVID-19 üzerinden karşılaştırmalı araştırılması
Patient empowerment in epidemic diseases: A comparative research of antecedents and consequences on COVID-19
Yazar: GÖKHAN COŞKUN
Danışman: PROF. DR. SEZER KORKMAZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Epdemi = Epidemics ; Hasta davranışı = Patient behavior ; Hasta güçlendirme = Patient empowerment ; Pandemiler = Pandemics ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Öz belirleme = Determination of essense

Özet:
Hastaların kendi hastalıklarıyla ilgili özerklik ve yeterlilik geliştirmeye yönelik bireysel ihtiyaçlarına dayalı olarak kendi belirlediği davranışlar kümesi olarak bilinen hasta güçlendirme Dünya Sağlık Örgütü tarafından ana konulardan biri olarak görülmekte ve günümüzde sağlık hizmetlerinde hasta merkezli yaklaşımın kilit bir bileşeni olarak kabul edilmektedir. Ne yazık ki, araştırmalar hasta güçlendirmenin itici güçleri, bunun tedavi uyumu ile ilişkisi ve salgın hastalıklardaki rolü konusunda net bir anlayışa sahip değildir. Bu araştırmanın amacı salgın hastalıklarda hasta güçlendirme öncüllerinin ve sonuçlarının Covid-19 geçiren hastaların tedaviye uyumları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Hasta güçlendirmenin tedaviye uyum üzerindeki etkisinde demografik değişkenlerin rolü araştırılmıştır. Ayrıca, hasta güçlendirme öncüllerinin tedaviye uyum üzerindeki etkisinde hasta güçlendirmenin aracılık rolü incelenmiştir. Bunun yanında hasta güçlendirme ve öncüllerinin tedaviye uyum üzerindeki etkisinde hastalığa yakalanma ve aşı sayısının düzenleyici etkisi araştırılarak, literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu kapsamda Amasya, Samsun, Tokat ve Çorum illerinde, Covid-19'dan muzdarip 554 kişinin katılımı ile bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Veriler elektronik anket yöntemi ile toplanarak istatistikî analize tâbi tutulmuştur. Frekans tabloları, yapısal eşitlik modellemesi, hipotez testleri, regresyon ve korelasyon analizi ile düzenleyici ve aracılık etki analizi sonuçları özetlenerek sunulmuştur. Çalışma neticesinde hasta güçlendirmenin hasta güçlendirme öncülleriyle tedaviye uyum arasında aracılık etkisinin olduğu görülmüştür. Hasta güçlendirme öncülleri ile tedaviye uyum arasında doğrudan ve pozitif, hasta güçlendirme ile tedaviye uyum arasında ise doğrudan ve negatif bir etki vardır. Benzer şekilde hasta güçlendirme öncüllerinin hasta güçlendirme üzerinde etkisinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca hasta güçlendirme öncüllerinin tedaviye uyum üzerindeki etkisinde aşı sayısının düzenleyici rolünün olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlardan yola çıkarak konuya ilgisi olan araştırmacılara, yöneticilere ve otoritelere öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Patient empowerment, known as a set of self-determined behaviors based on patients' individual needs to develop autonomy and competence related to their own diseases, is seen as one of the main issues by the World Health Organization and is now recognized as a key component of the patient-centered approach in healthcare. Unfortunately, research lacks a clear understanding of the drivers of patient empowerment, its relationship to treatment adherence, and its role in epidemics. The aim of this research is to reveal the effects of patient empowerment antecedents and results in epidemic diseases on the treatment compliance of patients with Covid-19. The role of demographic variables in the effect of patient empowerment on adherence to treatment was investigated. In addition, the mediating role of patient empowerment in the effect of patient empowerment antecedents on adherence to treatment was investigated. On the other hand, it is aimed to contribute to the literature by investigating the regulator effect of the number of people contracting the disease and vaccinations on the effect of patient empowerment and antecedents on adherence to treatment. In this context, a research was conducted with the participation of 554 people suffering from Covid-19 in the provinces of Amasya, Samsun, Tokat and Çorum. The data were collected by electronic survey method and subjected to statistical analysis. The results of frequency tables, structural equation modeling, hypothesis tests, regression and correlation analysis, and regulator and mediator effect analysis are summarized and presented. In consequence of the study, it was observed that patient empowerment had a mediating effect between patient empowerment antecedents and adherence to treatment. There is a direct and positive effect between patient empowerment antecedents and adherence to treatment, and a direct and negative effect between patient empowerment and adherence to treatment. Similarly, it has been determined that patient empowerment antecedents have an effect on patient empowerment. In addition, it has been determined that the number of vaccinations has a regulatory role in the effect of patient empowerment antecedents on adherence to treatment. Based on these results, suggestions were presented to researchers, managers and authorities who were interested in the subject.