Farklı bitkisel ekstrakt banyosuna tabi tutulan gökküşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) yumurtalarında üreme başarısı
Reproductive success in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) eggs subjected to different herbal extract bath
Yazar: RIDVAN HÜSEM
Danışman: PROF. DR. MURAT ARSLAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı / Su Ürünleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Alabalıklar = Trouts ; Balık üretimi = Fish production

Özet:
Amaç: Ülkemizde su ürünleri yetiştiriciliği ve alabalık üretimi giderek artmaktadır. Özellikle son yıllarda Karadeniz'de kafes sistemlerinin gelişmesi ve Türk Somonu ihracatının artması ile birlikte somon adaylarının üretilebilmesi için milyonlarca yumurta ve yavru alabalığa ihtiyaç duyulmaktadır. Gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) yumurtaları farklı bitkilerden (kırmızılahana Brassica oleracea var. capitata f. rubra, karadut Morus rubra, kırmızı soğan Allium cepa ve turp Raphanus sativus) elde edilen ekstrakt banyosuna tabi tutularak özellikle antioksidan maddeler bakımından zenginleştirilmesi ve böylece erken gelişim dönemindeki yaşama oranı ve üreme başarısının arttırılması hedeflenmiştir.
Yöntem: Taze olarak temin edilen karadut, kırmızılahana, kırmızı soğan ve turp gibi sebze/meyvelerinden 500 g örnekler blenderda parçalanarak soğuk presleme ile suları ekstrakte edilmiştir. Döllenmiş yumurtalar, filtre edilmiş her bir ekstrattan kuluçkahane suyu kullanılarak hazırlanan 0,5, 1 ve 2 mL/L'lik konsantrasyonlardaki zenginleştirme solüsyonları içerisinde 2 saat bekletildikten sonra temiz su ile yıkanarak kuluçkalanmışlardır. Çalışma 2 tekerrürlü olarak gerçekleştirilmiş, her bir uygulama için 200 adet yumurta ve 500 mikrolitre sperm kullanılmıştır. Çalışmada kuru dölleme metodu uygulanmıştır. 
Bulgular: Döllenme oranı gruplar arasında farklılık göstermemiş ve %99'un üzerinde gerçekleşmiştir. Gözlenmiş embriyo dönemindeki yaşama oranı deneysel uygulamalardan önemli derecede etkilenmiştir (P<0,05). Bu dönemde, herhangi bir işleme tabi tutulmayan kontrol grubunun yaşama oranı %63,8 iken turptan elde edilen ekstraktın bütün konsantrasyonlarında %100'lük yaşama oranı kaydedilmiştir. Kırmızı soğan eksraktına tabi tutulan yumurtalarda 0,5, 1 ve 2 mL/L konsantrasyonlar için yaşama oranı sırasıyla %99,0, 98,3 ve 98,8 olarak tespit edilmiştir. Karadut ekstaktı banyosuna tabi tutulan yumurtalarda yaşama oranı konsantrasyon arttıkça düşme eğilimi göstermiştir. En düşük konsantrasyonda (0,5 mL/L) %98,5 olan yaşama oranı 2 mL/L'lik konsantrasyonda %92,3'e düşmüştür. Kırmızılahana ile banyo edilen yumurtalarda en yüksek yaşama oranı (%77.0) 2 mL/L'lik konsantrasyonda görülürken 0,5 ve 1 mL/L'lik konsantrasyonda kaydedilen yaşama oranları kontrol grubundan önemli derecede düşük bulunmuştur (sırasıyla %49,5 ve 48,3). E vitamini seviyesi yaşama oranı ile paralel bir seyir gösterirken, lipit peroksidasyon seviyesi yaşama oranına zıt olarak seyretmiştir. Antioksidan enzim aktiviteleri (süperoksit dismutaz ve katalaz) deneysel uygulamalara ve hayatta kalma oranına göre değişiklik göstermemiştir.
Sonuç: Mevcut sonuçlara göre kırmızılahananın 0,5 ve 1 mL/L'lik konsantrasyonları hariç diğer bütün uygulamalarda kontrol grubuna göre daha yüksek yaşama oranı görülmüştür. Karadut, kırmızılahana, kırmızı soğan ve turp ekstraktlarının kullanılacakları konsantrasyonlara bağlı olarak kuluçka aşamasında yumurta kalitesini iyileştirebileceği ve böylece üreme başarısını arttırabileceği düşünülmektedir.  
Anahtar Kelimeler: Gökkuşağı alabalığı, bitkisel ekstrakt, yumurta banyosu, üreme başarısı

Abstract:
Purpose: Aquaculture and rainbow trout production are increasing in Türkiye. Especially in recent years, with the development of cage systems in the Black Sea and the increase in Turkish Salmon exports, millions of eggs and young rainbow trout are needed to produce salmon candidates. Rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) eggs were subjected to a bath of extracts obtained from different plants (red cabbage Brassica oleracea var. capitata f. rubra, black mulberry Morus rubra, red onion Allium cepa and radish Raphanus sativus) to enrich them especially in terms of antioxidant substances and thus improve reproductive success.
Method: 500 g samples of freshly obtained vegetables/fruits such as black mulberry, red cabbage, red onion and radish were chopped in a blender and their juices were extracted by cold pressing. Fertilized eggs were soaked in enrichment solutions at concentrations of 0.5, 1 and 2 mL/L for 2 hours then washed with clean water and incubated. The study was carried out in two replicates, and 200 eggs and 500 microliters of sperm were used for each application. The dry fertilization method was applied in the study.
Findings: Fertilization rate did not differ between groups and was over 99%. Survival rate at eyed-stage embryos was significantly affected by experimental practices (P<0.05). During this period, while the survival rate of the control group, which was not subjected to any treatment, was 63.8%, a 100% survival rate was recorded in all concentrations of the extract obtained from radish. The survival rate for eggs exposed to onion extract at concentrations of 0.5, 1 and 2 mL/L was determined as 99.0, 98.3 and 98.8%, respectively. The survival rate of eggs exposed to black mulberry extract bath showed a tendency to decrease as the concentration increased. The survival rate, which was 98.5% at the lowest concentration (0.5 mL/L), decreased to 92.3% at 2 mL/L concentration. While the highest survival rate (77.0%) in eggs bathed with red cabbage was observed at a concentration of 2 mL/L, the survival rates recorded at concentrations of 0.5 and 1 mL/L (49.5 and 48%, respectively) were significantly lower than the control group. While the vitamin E level showed a similar tendency with the survival rate, the lipid peroxidation level coursed opposite to the survival rate. Antioxidant enzyme activities (superoxide dismutase and catalase) did not vary according to experimental treatments and survival rate.
Results: According to the results, a higher survival rate was observed in all applications, except the 0.5 and 1 mL/L concentrations of red cabbage, compared to the control group. It is thought that black mulberry, red cabbage, red onion and radish extracts may improve egg quality during the incubation stage and thus increase reproductive success, depending on their concentrations. 
Keywords:  Rainbow trout, herbal extract, egg bathing, reproductive success