II. Abdülhamid dönemi vergi ayaklanmaları (1903-1907)
Second Abdulhamid period tax rebellions (1903-1907)
Yazar: NURULLAH NEHİR
Danışman: PROF. DR. AHMET EFİLOĞLU
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Osmanlı Devleti mali bürokrasisi, 1903 yılında iki yeni vergi ihdas edilmesine karar vermiştir. Hükümet; Ağnam vergisi dışında evde beslenen inek, manda, camış, at ve eşek gibi hayvanlardan Hayvanat-ı Ehliye vergisini, ahaliden ise Şahsi Vergiyi toplamaya karar vererek bu vergilerden elde edilen kaynaklarla bütçe açığını kapatmayı hedeflemiştir. Hazinenin ihtiyacı olan nakit ihtiyacını kendi imkânlarıyla karşılamak suretiyle yeni bir dış borç alımının önüne geçmek isteyen hükümetin bu planı başarıya ulaşmamıştır.  Zira teoride uygulanabilir gibi görünen Hayvanat-ı Ehliye vergisi ve Şahsi Verginin tahsisi ile imparatorluğun pek çok bölgesinde halkın yoğun tepkisiyle karşılaşılmıştır. Halkın tepkisini azaltmak ve hedeflenen meblağı toplamak için her iki verginin nizamnamelerinde revizeler yapan hükümetin attığı bu adımlar da tepkileri azaltmaya yetmemiştir.
Vergilere tepki gösteren halkın talepleri, yalnızca mali alanla sınırlı kalmamıştır. Vergilerin tahsili sürecinde dönemin siyasi ve sosyal sorunları, daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Balkanlarda Makedonya ıslahatı mevzusuyla uğraşan II. Abdülhamid bürokrasisi, vergilerin yürürlüğe girmesiyle bu bölgede ciddi bir vergi mukavemetiyle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Avusturya'nın bölgedeki yayılma stratejisine ek olarak Arnavutların ıslahatlara karşı takındıkları olumsuz tavrı vergiler üzerinden aktarmaları, söz konusu vergilerin Balkanlarda toplanmasını zorlaştırmış; yaşanan gelişmelere bağlı olarak önemli toplumsal olayların yaşanmasına neden olmuştur. 
Vergilere karşı gösterilen tepkiler, Balkanlarla sınırlı kalmayıp Anadolu'da da etkisini göstermiştir. Hâlihazırda türlü sebeplerle maddi zorluklar yaşayan Anadolu halkının ilave vergilere karşı gösterdiği tepkiler, Kastamonu ve Erzurum'da yoğunlaşmıştır. Erzurum'da yaşanan vergi ayaklanmaları ise salt mali kaynaklı olmamıştır. Zira halkın vergiye gösterdiği tepki, ittihatçılar tarafından yönetime karşı siyasi bir ayaklanmaya dönüştürülmek istenmiştir. Hayvanat-ı Ehliye vergisine ve Şahsi Vergiye karşı yaşanan bir diğer mukavemet ise Arap vilayetlerinde meydana gelmiştir. Bu vilayetlerin merkeze uzaklıkları ve feodal düzenin etkisi altında bulunmaları, her iki verginin de buralarda tatbikini zorlaştırmıştır. Tüm bu olayların sonucunda 1903 yılında yürürlüğe konulan Hayvanat-ı Ehliye vergisi ve Şahsi Vergi, imparatorluk genelinde uygulanamadığı gerekçesiyle 1907 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu çalışmada Hayvanat-ı Ehliye ve Şahsi Vergi nizamnamelerinin değişim ve gelişim aşamaları ile beraber her iki vergiye karşı gösterilen tepkiler, dönemin siyasi koşulları eşliğinde ve bölgesel bazda incelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: II. Abdülhamid, Hayvanat-ı Ehliye Vergisi, Şahsi Vergi, Ayaklanma, Erzurum.

Abstract:
The financial bureaucracy of the Ottoman Empire decided to create two new taxes in 1903. Government; Apart from the Ağnam tax (the tax for sheep), it decided to collect the Livestock Licence Tax on domestic animals such as cows, buffaloes, horses, and donkeys, and the Personal Tax from the public, aiming to close the budget deficit with the resources obtained from these taxes. This plan of the government, which wanted to prevent a new foreign debt by defraying the cash needs of the treasury with its own means, was not successful. Because the allocation of the Livestock License Tax and Personal Tax, which seemed to be applicable in theory, was met with intense public reaction in many regions of the empire. These steps taken by the government, which revised the regulations of both taxes in order to reduce the public's reaction and collect the targeted amount, were not enough to reduce the reactions.
Demands of the people reacting to taxes, It is not only limited to the financial field. In the process of allocation taxes, the political and social problems of the period emerged more clearly.  The second Abdulhamid bureaucracy who, was dealing with the reform of Macedonia in the Balkans, had to deal with a serious tax resistance in this region with the introduction of taxes. In addition to Austria's expansion strategy in the region and the fact that Albanians conveyed their negative attitude towards reforms through taxes made it difficult to collect these taxes in the Balkans; It has caused important social events to occur depending on the developments. Reactions against taxes were not limited to the Balkans but also had an impact in Anatolia. The reactions of the Anatolian people, who were already experiencing financial difficulties for various reasons, to additional taxes, It is concentrated in Kastamonu and Erzurum. The tax riots in Erzurum were not solely of financial reasons. Because the people's reaction to the tax was intended to be turned into a political uprising against the government by the Unionists. Another resistance against the Livestock Tax and Personal Tax occurred in Arab provinces. The distance of these provinces from the center and their being under the influence of the feudal order has made it difficult to apply both taxes here. As a result of all these events the Livestock License Tax and Personal Tax, which were put into effect in 1903,  It was abolished in 1907 on the grounds that it could not be implemented throughout the empire. In this study, The stages of change and development of the Livesstock and Personal Tax Regulations and the reactions to both taxes were tried to be examined on a regional basis and in the context of the political conditions of the period.

Key Words: The Second Abdulhamid, The livestock Tax, The Personal Tax, Rebellion, Erzurum