Küçükasya'daki roma dönemi köprüleri: Tipolojik bir araştırma
Roman bridges in asia minor: A Typological research
Yazar: YUSUF KILIÇ
Danışman: PROF. DR. MUSA KADIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Roma Dönemi = Roman Period ; Tarihi köprüler = Historical bridge ; Taş köprü = Masonry bridge

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca en temel ihtiyaçlardan biri olan iki nokta arasında ulaşımı sağlayan yollar medeniyetin en temel göstergelerindendir. Güzergâhlar üzerindeki engelleri aşarak devamlılığı sağlayan köprüler ise yolların vazgeçilmez parçasıdır. Köprülerin inşası için arazi yapısından malzeme özelliklerine, çevresel etkenlerden üzerine kurulduğu nehir ya da akarsuyun mevsimsel değişimlerine kadar birçok bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Sahip oldukları geniş coğrafyayı kontrol edebilmek için yol ve köprü yapımına oldukça önem veren Romalıların gelişmiş mühendislik ve mimarlık bilgileri bu köprülerin inşasına olanak sağlamıştır. Tekne-köprüler gibi geçici çözümlerin dışında Antik Dönem köprüleri temelde ahşap ve taş olmak üzere iki grup altında toplanmaktadır. Askerî amaçlı kullanımlarının yanı sıra pratikliğinden ötürü gerekli olduğunda hızlıca inşa edilmiş olan ahşap köprüler kısa zamanda tahrip olduğu için zamanla yerini taş köprülere bırakmıştır. Doğu-batı medeniyetleri arasında hem ekonomik hem de kültürel ilişkilerin gelişiminde köprü vazifesi gören Anadolu'da çok sayıda tarihi köprü kalıntısı bulunmaktadır. Bu köprülerin mimari özellikleri ve geçirdikleri değişimlerin ortaya konduğu tipolojik bir araştırmanın bulunmayışı bu çalışmaya olan ihtiyacı göstermektedir. Bu eksikliğin giderilmesi için hazırlanan tezde Anadolu'daki köprüler ve yol ağları üzerine yapılan araştırmaların tarihi, bu araştırmalarda yapılmış olan tespitler, yazılı kaynaklar ışığındaki tarihlemeler, kullanılan malzemeler, uygulanan inşa teknikleri ve tasarımlarıyla köprüler değerlendirilmiş ve tipolojik gelişimleri incelenmiştir. Araştırmamızı zorlaştıran engellerin başında akarsuların aşındırıcı etkisine maruz kalan köprülerin tahrip olmuş olmaları ve onarım ya da yeniden inşa evrelerinde geçirdikleri köklü değişimlerden dolayı orijinal özelliklerini kaybetmeleri gelmektedir. Anadolu'daki Roma Dönemi köprülerinin incelendiği bu tezde mimari özellikler karşılaştırılarak yapılan sınıflandırmalar sayesinde köprülerde uygulanan mimari tasarımlar ve yapılan değişiklikler anlaşılabilmektedir.

Abstract:
Roads that provide transportation between two points, which has been one of the most basic needs throughout human history, are one of the most basic indicators of civilization. Bridges, which ensure continuity by overcoming obstacles on the routes, are indispensable parts of the roads. A lot of information is needed for the construction of bridges, from land structure to material properties, from environmental factors to seasonal changes in the river or stream on which they are built. The advanced engineering and architectural knowledge of the Romans, who attached great importance to the construction of roads and bridges in order to control their wide geography, enabled the construction of these bridges. Apart from temporary solutions such as boat bridges, ancient bridges are basically divided into two groups: wooden and stone. Wooden bridges, which were built quickly when necessary due to their practicality as well as their military use because they were quickly destroyed, were replaced by stone bridges over time. There are many ruins of historical bridges in Anatolia that served as a bridge in the development of both economic and cultural relations between east and west civilizations. The lack of research revealing the typology of the architectural features of these bridges and the changes shows the need for this study. In the thesis prepared to eliminate this deficiency, the history of the research on bridges and road networks in Anatolia, the findings made in these studies, the dating in the light of written sources, the materials used, the applied construction techniques and designs were evaluated and their typological developments were examined. The main obstacles that make our research difficult are the destruction of bridges exposed to the erosive effects of rivers and their loss of their original features due to the radical changes they undergo during the repair or reconstruction phases. In this thesis, which examines the bridges of the Roman Period in Anatolia, the architectural designs and changes made on the bridges can be understood thanks to the classifications made by comparing the architectural features.