Non-sirotik portal hipertansiyonda splenorenal şantyapılan hastalarda hipersplenizmin klinikdeğerlendirilmesi
Clinical evaluation of hypersplenism in patients undergoing splenorenal shunt for non-cirrhotic portal hypertension
Yazar: SERDAR ŞEN
Danışman: PROF. DR. AYDIN DALGIÇ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Genel Cerrahi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery
Dizin: Hipertansiyon-portal = Hypertension-portal

Özet:
Giriş ve Amaç: Portal Hipertansiyon (PHT); normal koşullarda; 5-7 mm-Hg olan 
Portal Ven (PV) basıncının patolojik nedenler ile 10 mm-Hg'nın üzerine ve 
Hepatik Venöz Basınç Gradientinin (HVPG) ise 6 mm-Hg'nın üzerine çıkmasıdır.
Ekstrahepatik portal ven obstruksiyonu (EHPVO) non-sirotik portal 
hipertansiyon etiyolojisinde önemli bir yere sahiptir ve özellikle pediatrik 
populasyonda %70'e varan oranlarda idiyopatik olarak görülür. 
EHPVO, non-sirotik pediatrik populasyonda klinikte sıklıkla özefagus 
varis kanaması olarak presente olmaktadır ve varis kanaması ile beraber görülen 
en sık klinik presantasyon hipersplenizmdir. Hipersplenizmin yanısıra bir veya 
daha fazla klinik semptomun (anemi nedenli yorgunluk, halsizlik, okul başarısında 
düşme veya gastrointestinal kanama olmaksızın kan transfüzyon ihtiyacı veya 
hemoraji, ekimoz, peteşi, epistaksis, diş eti kanamaları gibi kanama diyatezleri ile 
tekrarlayan enfeksiyonlar) bir arada olması olarak kabul edilmektedir. 
Proksimal splenorenal şant (PSRS) cerrahisinin gastrik varisler nedeniyle 
kanayan hastalarda yeniden kanamanın önlenmesi ve hipersplenizmin önlenmesi 
açısından kabul edilebilir morbidite ve mortalite oranları ile oldukça etkin bir 
tedavi yöntemi olduğu gösterilmiştir.. Proksimal splenorenal şant (PSRS) 
cerrahisinin hastaların prognozu üzerine olumlu etkilerinden biri hipersplenizm 
tablolarında olumlu yönde gelişme görülmesidir. 
Bu çalışmada, proksimal splenorenal şant cerrahisi uygulanan hastaların 
cerrahi uygulaması sonrasında hipersplenizm durumu ile ilgili klinik 
parametlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırmada 2018-2023 yılları arasında Gazi Üniversitesi 
Tıp Fakültesi Hastanesi Genel Cerrahi Kliniğinde proksimal splenorenal şant 
cerrahisi uygulanan 25 hastanın kayıtları retrospektif olarak değerlendirilmiş; 
ameliyat öncesi, ameliyat sonrası 1. ay ve ameliyat sonrası 1. yıl değerleri ve 
klinik özellikleri değerlendirilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya dahil edilen 25 adet hastanın ortalama yaşı 12.6 (min.6, 
max.32; ±12.6) olup hastaların 16'sı (%64) erkek; 9'u (% 36) kadın cinsiyettedir. 
Hastaların post-op biyokimyasal değerleri incelendiğinde ALT, GGT, ALP, 
total-direkt ve indirekt bilirubin değerlerinde ameliyat öncesi dönemdeki değerler 
ile ameliyat sonrası değerler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık 
mevcuttu. Hastaların tamamında ameliyat sonrası trombositopeni ve lökopeni 
tablosu düzelmiş olup 3 (%12) hastada anemi devam etmiştir.
Hastaların ameliyat öncesi hemoglobin değerleri ile ameliyat sonrası 1. yıl 
değerleri arasında; ameliyat öncesi trombosit değerleri ile ameliyat sonrası 1.yıl 
trombosit değerleri arasında ve ameliyat öncesi lökosit değerleri ile ameliyat 
sonrası 1. yıl lökosit değerleri arasında anlamlı farklılık mevcuttu. 
Hastaların hiçbirinde mortalite izlenmemiş olup ameliyat sonrası 
ensefalopati tablosu hiçbir hastada gözlenmemiştir. 4 hastada (%16) 
gastroözefageal varis kanamasına bağlı gastrointestinal sistem kanaması izlenmiş;
54
ancak bu kanamalar transfüzyon ihtiyacı olmayan ve konservatif olarak tedavi 
edilebilen kanamalar olmuştur. 
Sonuç: Portal sistem basıncının düşürülmesi ile proksimal splenorenal şant, 
tekrarlayan varis kanamalarına ve hipersplenizmine tek-adımda çözüm sunan 
tedavi modalitesi olarak karşımıza çıkmakta ve kabul edilebilir mortalite ve 
morbidite oranları ile yaygınlaşmaktadır. Tekrarlayan kanamalı olgularda medikal 
tedavilerde ısrarcı olunması ve cerrahi tedavinin gecikmesi portal hipertansiyon 
ilişkili sorunların derinleşmesine ve özellikle deneyimli sağlık merkezlerine 
erişim sorunu yaşanan bölgede mortalite riskinin artmasına neden olabilir.
Özellikle non-sirotik portal hipertansiyon olgularında seçilecek uygun 
cerrahi şant ameliyatları ile mortalite ve morbidite önlenebilir.
Anahtar kelimeler: portal hipertansiyon, hipersplenizm, proksimal splenorenal 
şant

Abstract:
Introduction and Aim: Portal hypertension (PHT) is defined as the elevation of 
Portal Vein (PV) pressure, which under normal circumstances ranges between 5-7 
mm-Hg, due to pathological reasons surpassing 10 mm-Hg, along with an 
increase in Hepatic Venous Pressure Gradient (HVPG) above 6 mm-Hg. 
Extrahepatic portal vein obstruction (EHPVO) holds significant etiological 
importance in non-cirrhotic portal hypertension and is particularly observed 
idiopathically in up to 70% of the pediatric population. EHPVO commonly 
presents clinically as esophageal variceal bleeding in non-cirrhotic pediatric 
population and is often associated with hypersplenism, which is the most frequent 
clinical presentation seen alongside variceal bleeding. Besides hypersplenism, it is 
considered as the presence of one or more clinical symptoms (such as fatigue due 
to anemia, weakness, decline in school performance, or the need for blood 
transfusion or hemorrhage without gastrointestinal bleeding, along with bleeding 
diatheses such as ecchymosis, petechiae, epistaxis, gum bleeding, and recurrent 
infections). Proximal splenorenal shunt (PSRS) surgery has been shown to be a 
highly effective treatment method with acceptable morbidity and mortality rates 
for preventing re-bleeding in patients bleeding from gastric varices and for 
preventing hypersplenism. One of the positive effects of proximal splenorenal 
shunt (PSRS) surgery on patient prognosis is the positive improvement observed 
56
in hypersplenism cases. This study aims to evaluate clinical parameters related to 
hypersplenism following the surgical application of proximal splenorenal shunt.
Materials and Methods: In this study, the records of 25 patients who underwent 
proximal splenorenal shunt surgery in the General Surgery Clinic of Gazi 
University Faculty of Medicine Hospital between 2018-2023 were retrospectively 
evaluated. Preoperative, postoperative 1st month, and postoperative 1st year 
values and clinical characteristics were assessed.
Results: The mean age of the 25 included patients was 12.6 (min.6, max.32; 
±12.6) years, with 16 (64%) being male and 9 (36%) being female. When the 
postoperative biochemical values of the patients were examined, there was a 
statistically significant difference between the values before surgery and the 
values after surgery in ALT, GGT, ALP, total-direct, and indirect bilirubin levels. 
Thrombocytopenia and leukopenia improved in all patients after surgery, with 
anemia persisting in 3 (12%) patients. There was a significant difference between 
preoperative hemoglobin values and postoperative 1st year values, preoperative 
platelet values and postoperative 1st year platelet values, and preoperative 
leukocyte values and postoperative 1st year leukocyte values. There was no 
mortality observed in any of the patients, and postoperative encephalopathy was 
not observed in any patient. Gastrointestinal bleeding associated with 
gastroesophageal variceal bleeding was observed in 4 patients (16%); however, 
these bleedings were transfusion-independent and managed conservatively.
57
Conclusion: Proximal splenorenal shunt, by reducing portal system pressure, 
emerges as a treatment modality that provides a one-step solution for recurrent 
variceal bleeding and hypersplenism, with acceptable mortality and morbidity 
rates. Insistence on medical treatments in cases of recurrent bleeding and delay in 
surgical treatment may deepen portal hypertension-related issues and increase 
mortality risk in regions where access to experienced healthcare centers is limited. 
Mortality and morbidity can be prevented, especially in cases of non-cirrhotic 
portal hypertension, with appropriate surgical shunt selections. 
Keywords: portal hypertension, hypersplenism, proximal splenorenal shunt