Siyasetnameler bağlamında siyasi anlatı -felsefi bir analiz-
Political narrative in the context of islamic mirrors for princes -a philosophical analysis-
Yazar: MUHAMMED NURULLAH TURAN
Danışman: PROF. DR. BURHANETTİN TATAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam siyaset düşüncesine ilişkin çağdaş çalışmaların genellikle metafiziksel bir
perspektiften kurgulanan kavramsal analizlerden hareketle yapılması dikkat
çekmektedir. Oysa klasik İslam düşüncesi, kavramsal yaklaşımla ele alınması güç olan
zengin bir siyasi edebiyat geleneğini ihtiva etmektedir. Söz konusu siyasi edebiyat
birikimi, başta ayet ve hadis gibi kutsal metin parçalarının yanı sıra şiir, kıssa, fabl,
özdeyiş gibi farklı anlatı türlerinin kendine özgü bir derlemesi ile oluşturulmuş ve
yüzyıllar boyunca klasik İslam düşüncesinin ana düşünsel geleneklerinden birine
karşılık gelmiştir. Siyasetname ve nasihatname olarak öne çıkan bu geleneğin siyasi
teolojisi, ancak anlatısal karakteri odağa alınarak incelenebilir. Çünkü anlatılar, siyasi
edebiyatın ne söylediğini açığa çıkarmanın ötesinde siyaset ediminin ve siyasi olanın
karakterini ortaya çıkarmak açısından kritik bir rol oynamaktadır. Siyasi anlatılar,
beşeri bir tecrübe olarak siyasetin dilsel ve muhayyileye dayalı boyutlarını ifşa etmekte
ve siyasi olanın esasen metaforik bir inşa sürecine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Klasik siyasi düşüncenin nasıl bir konuma sahip olduğunu ve ne söylediğini ortaya
koyabilmek için anlatılar, bize önemli bir hermenötik imkân sağlamaktadır.
Klasik siyasi düşünce, fragmanlar halinde sunulan mikro anlatıların belirli
temalar çerçevesinde gruplandırılması yoluyla birtakım üst anlatılar oluşturmaktadır.
Adalet konusu, "adalet dairesi" olarak bilinen ve konjonktürel ekonomik-politik
düzeni temsil eden yaygın bir anlatı üzerinden ele alınırken otorite meselesi "din ile
siyasetin ikiz kardeşliği" anlatısından hareketle tartışılmaktadır. Edebi bir eserin
kendine özgü muhayyel bir kronotop düzlemi oluşturması gibi, siyasi anlatıların
kolektif muhayyile için geçerli mitik zaman ve mekân anlatıları oluşturduğu
gözlemlenmektedir. Öte yandan düzen ve meşruiyet meseleleri ise bütün üst anlatılarla
irtibatlı olmalarının yanı sıra muhtelif mikro anlatı formları ile oluşturulduğu için
bütüncül bir yapı arz etmemekte, bu açıdan kendi içinde siyaset felsefesine ilişkin
temel sorunları tartışmayı mümkün kılmaktadır. İktidarın temerküzü çabası ile
sınırlandırılması arasındaki daimi diyalektik ve ideal ile gerçek arasında yer yer gün
yüzüne çıkan gerilim, siyasi edebiyat metinlerinde gördüğümüz temel izlekler olarak
göze çarpar. Bu bakımdan siyasetname türünün siyasi bir konumlanma ve tatbikatın
fiilen parçası olduğu ve siyaset sahnesinde kendine özgü bir tür otoriteyi temsil ettiği
gerçeği de ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
It is noteworthy that contemporary studies on Islamic political thought are
generally based on conceptual analyzes constructed from a metaphysical perspective.
However, classical Islamic thought includes a rich tradition of political literature that
is difficult to deal with with a conceptual approach. The political literature in question
has been formed by a unique compilation of different narrative genres such as poetry,
parables, fables, aphorisms, as well as pieces of sacred texts such as verses and hadiths,
and has corresponded to one of the main intellectual traditions of classical Islamic
thought for centuries. The political theology of this tradition, which came to the
forefront as siyasatnama (mirror for princes) and an advice book, can only be studied
by focusing on its narrative character. Because narratives, beyond revealing what
political literature says, play a critical role in revealing the character of the political act
and the political. Political narratives reveal the linguistic and imaginative dimensions
of politics as a human experience and reveal that the political has a fundamentally
metaphorical construction process. The narratives provide us with an important
hermeneutic possibility in order to reveal the position of classical political thought and
what it says.
Classical political thought creates some meta-narratives by grouping micronarratives presented in fragments within the framework of certain themes. While the
issue of justice is handled through a common narrative known as the justice circle and
representing the conjunctural economic-political order, the issue of authority is
discussed based on the "twin brotherhood of religion and politics" narrative. It is
observed that political narratives form mythical time and space narratives, just as a
literary work creates an imaginary chronotope plane of its own. On the other hand, the
issues of order and legitimacy do not have a holistic structure since they are related to
all meta-narratives and are formed with micro-narrative forms, and in this respect, it
makes it possible to discuss the basic problems of political philosophy. The constant
dialectic between the effort to concentrate and the limitation of power, and the tension
between the ideal and the reality that comes to light from time to time, stand out as the
main themes we see in the texts of political literature. In this respect, the fact that the
type of politics is actually a part of a political positioning and practice and that it
represents a kind of authority on the political scene also emerges.