Çakal eriği (Prunus spinosa) ve bazı badem (Prunus amygdalus) anaçlarının geç çiçeklenen badem çeşitleri için anaç olarak kullanılabilirliği
Usability of blackthorn (Prunus spinosa) and some almond (Prunus amygdalus) rootstocks as rootstock for late flowering almond cultivars
Yazar: LEVENT KIRCA
Danışman: PROF. DR. TURAN KARADENİZ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anaçlar = Rootstocks ; Aşı uyuşması = Graft unions ; Klon anaç = Clon rootstock ; Uyuşmazlık = Incompatibility

Özet:
Bu çalışmada, GF-677 anaçlı, Prunus spinosa ara anaçlı Ferraduel, Ferragnes, Makako, Tarraco ve Vairo badem çeşitlerinin aşı uyuşma durumlarının erken dönemde belirlenmesi amaçlanmıştır. GF-677 anacı üzerine ara anaç olarak kullanılan P. spinosa dilcikli kalem aşısı metodu, P. spinosa üzerine badem çeşitleri ise yongalı göz aşısı metodu kullanılarak aşılanmıştır. Göz aşılarında, aşılamadan 15, 30, 45, 60, 90 ve 120 gün sonra, kalem aşısında ise aşılamadan 150 gün sonra aşı örneklerinin kesitleri alınmıştır. Alınan aşı kesitleri anatomik ve histolojik olarak incelenmiştir. Göz aşılarında en yüksek aşı başarısı %96,66 ile P. spinosa/Makako kombinasyonunda, en düşük aşı başarısı ise %83,33 ile P. spinosa/Ferraduel kombinasyonunda bulunmuştur. Kalem aşısında ise GF-677/P. spinosa kombinasyonunda aşı başarısı %96,50 olarak tespit edilmiştir.
Alınan aşı kesitlerinin incelenmesi sonucunda, aşılamayı takip eden 15. günde kallus oluşumunun başladığı görülmüştür. Daha önce oluşmuş olan kallusun 30. günde daha da gelişerek kambiyal farklılaşmanın başladığı saptanmıştır. 45. günde aşı elemanları arasında kambiyum bağlantısının kurulduğu ve aşı elemanları arasında belirgin bir kallus köprüsünün meydana geldiği tespit edilmiştir. 60. günde anaç ile kalem arasında birleşmenin tamamlandığı, anaç ile kalem arasını kallus dokusunun bir önceki döneme göre daha fazla doldurduğu ve kallus dokusunun çoğunun ksilem hücrelerine dönüştüğü belirlenmiştir. 90. günde yeni farklılaşan kambiyum dokusunun tüm aşı yüzeyi boyunca devamlılığını sürdürerek yeni iletim dokularını ürettiği, bu dokular arasında düzenli bir yapıya sahip parankimatik hücrelerin oluştuğu, yeni oluşan iletim elemanlarının aşı elemanları arasındaki işlevlerini yerine getirdiği saptanmıştır. 120. günde kombinasyonların çoğunda (%60) aşı kaynaşmasının devam ettiği, bazı kombinasyonlarda ise (%40) aşı kaynaşmasının tüm aşamalarının gerçekleştiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak kombinasyonlarda aşı uyuşmazlığına dair herhangi bir belirtiye rastlanmamıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the graft compatibility status of Ferrduel, Ferragnes, Makako, Tarraco, and Vairo almond cultivars with GF-677 rootstock and Prunus spinosa inter-stock at early stage. P. spinosa used as inter-stock was grafted onto GF-677 rootstock using tongue cleft grafting method, while almond cultivars were grafted onto P. spinosa using chip budding grafting method. Sections of graft samples were taken 15, 30, 45, 60, 90, and 120 days after grafting in budding grafts and 150 days after grafting in cleft graft. The taken sections were anatomically and histologically examined. In budding grafts, the highest graft success was found in P. spinosa/Makako combination with 96.66%, while the lowest graft success was found in P. spinosa/Ferraduel combination with 83.33%. In cleft graft, graft success in GF-677/P. spinosa was determined as 96.50%.
When examined the taken graft sections, it was observed that callus formation started on the 15th day after grafting. It was determined that the previously formed callus developed further and cambial differentiation started on the 30th day. It was detected that the cambium connection was established between the graft elements and a distinct callus bridge was formed on the 45th day. It was observed that union between rootstock and scions was completed, callus tissue filled the space between rootstock and scions more than the previous period, and most of the callus tissue was differentiated to xylem cells on 60th day. It was determined that the newly differentiated cambium tissue produced new vascular tissues by maintaining its continuity along the entire graft surface, parenchymatic cells with a regular structure were formed between these tissues, and the newly formed vascular elements fulfilled their functions among the graft elements on the 90th day. It was detected that the graft union continued in majority of the combinations (60%), while all stages of the graft union occurred in some combinations (40%) on the 120th day. In conclusion, no indication of the graft incompatibility was encountered in the combinations.