Mizah dergileri ölçeğinde Türkiye'de İslamofobi
Islamophobia in Turkey: In the scale of satirical magazines
Yazar: MUSTAFA SAMİ MENCET
Danışman: PROF. DR. NURDAN AKINER
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Gösterge bilim = Semiotics ; Karikatür = Caricature ; Mizah = Humour ; Mizah dergisi = Mizah journal ; Sekülerizm = Secularism ; İslamofobi = Islamophobia

Özet:
Gülmecenin altına ustalıkla gizlenmiş ideolojik yapıyı; okuyucularına üstünlük, uyumsuzluk
veya rahatlatma yöntemlerini kullanarak sunan karikatürler, bir toplumdaki muhalif ve egemen söylemlerin mücadelesinin izdüşümlerini özet ve çarpıcı bir biçimde yansıtabilmeleri bakımından son derece zengin bir araştırma alanıdır. Yaşanan tüm toplumsal değişimlerin, çekişmelerin, siyasi ve ideolojik mücadelenin yansıdığı bir "hayal perdesi" olarak tanımlayabileceğimiz mizah yayıncılığı, pozitivist paradigmadan beslenen Batılılaşma hareketinin etkisiyle doğmuş ve ülkemizdeki serüveni boyunca "dinsel düşünceyi insanlığın, toplumların evriminde ilkel bir düşünce olarak tanımlayan" Aydınlanmacı dünya görüşünün savunucusu olmuştur. Bu cepheden İslam'ın ve Müslümanların nasıl algılandığı ve "hayal perdesine" nasıl ve neden yansıdığının cevaplarının arandığı bu çalışmada, Türkiye'de de İslam'a karşı bir korku ya da nefretin varlığı ve nedenleri sorgulanmaktadır.

Çalışmada, ülkemizde yayımlanan ilk mizah dergilerinden bugüne rastgele örneklem yöntemiyle seçilen dergiler ile günümüzde en çok okunan üç mizah dergisinin 2014 yılında 
yayımlanan tüm sayıları olmak üzere toplam 321 dergideki yaklaşık 35.500 adet karikatür içerik analiziyle taranmış; içeriğinde dini simgelerin bulunduğu karikatürler, İslamiyet'in Batı'yla buluştuğu dönemden sömürgeciliğe, seküler çağdaki paylaşım savaşlarından medeniyetler çatışmasına uzanan bir tarihsel arka planın çerçevesinde, ilgili kitle iletişim ve mizah kuramlarının perspektifinde ve ülkemizdeki Batılılaşma serüveni ekseninde göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular karikatürlerde kullanılan klişelerin Batı'daki İslamofobik anlatıya çok yakın Self Oryantalist bir karakterde olduğunu, karikatürlerin tamamına yakınının "dine ait unsurların alaya alınma" ve "siyasi eleştirilerde dini ön plana çıkarma" başta olmak üzere Müslümanlığa ilişkin imgelerin sıklıkla taciz, terör, cinsel sapkınlık, gericilik ve sahtekârlıkla ilişkilendirildiğini göstermektedir.



Anahtar Kelimeler: Göstergebilim, İslamofobi, Mizah, Karikatür, Sekülerizm

Abstract:
Caricatures, which are presenting the ideological structure adroitly hidden under humor to 
its readers by using the superiority, incongruity or relieving methods, is a rich research field in terms of briefly and dramatically reflecting the projections of the struggle between the opposition and the dominant discourses in a society.We can define the humor broadcasting as a 'curtain of dream' where the entire social changes, conflicts, political and ideological struggles reflect on. It was born under the influence of westernization movement fed from the positivist paradigm. During its adventure in our country, it has been an advocate of enlightenment worldview which is "describing the religious thought as a primitive idea in the evolution of people and society". In this study, from this point 
of view, the answers are trying to be found about how Islam and Muslim People are detected 
and why they are reflected to this 'curtain of dream'. The presence and the causes of fear or hate against the Islam in Turkey are questioned too.
In the study, in our country, starting from the first magazines to present which are selected by random sampling method and all the series of the top three comics published in 2014 are browsed through content analysis. Total numbers of browsed caricatures are approximately 35.500 in 321 magazines. The caricatures containing religious symbols are analyzed by semiotic analysis method, in the context of the historical background starting from the era Islam met the western civilization to the colonization era, and starting from the wars of the secular age to the clash of civilizations. The findings show that stereotypes used in caricatures are carrying a self-orientalist character very similar to the Islamophobic narrative in the west. And also these findings show that almost in all the caricatures, the images related to Islam, mainly 'mocking religion' and 'highlighting the religion in political criticism', are associated to harassment, terror, sexual perversion, reaction and fraud.



Keywords: Semiotics, Islamophobia, Humor, Caricature, Secularism