Serbest ticaret anlaşmaları ve endüstri-içi ticaret: Türkiye üzerine bir inceleme
Free trade agreements and intra-industry trade: An analysis of Turkey
Yazar: SEVİLAY KÜÇÜKSAKARYA
Danışman: PROF. DR. S. RIDVAN KARLUK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Endüstri içi ticaret = Intra-industry trade ; Grubel-Lloyd endeksi = Grubel-Lloyd index ; Serbest ticaret = Free trade ; Serbest ticaret anlaşmaları = Free trade agreement ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Uluslararası dış ticareti ülkelerin farklılıklarına dayandıran geleneksel dış ticaret teorileri, ülkeler arasında gerçekleşen ve karmaşık bir yapıya sahip olan günümüz ticaret akımlarını açıklamada yetersiz kalmaktadır. Bu durum yeni dış ticaret teorilerinin gelişmesine neden olmuştur. Ülkelerin karşılıklı küresel ekonomik bağımlılıkla birlikte benzerliklerinin artması endüstri içi ticaret (EİT) kavramının ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Krugman (1979,1980), Lancaster (1980) ve Helpman (1981) tarafından geliştirilen "yeni" dış ticaret teorileri içinde EİT, eksik rekabet, ölçek ekonomileri ve mal farklılaştırması ile açıklanmaktadır. EİT benzer malların eşzamanlı ihracatı ve ithalatı olarak tanımlanır. Buradaki benzerlik ise aynı istatistiki ürün kategorisinde sınıflandırılmış olan mal veya hizmetlerdir. Bu tezde, öncelikle serbest ticaret anlaşmaları kavramı, gelişimi ve etkileri incelenmiş, daha sonrasında ise EİT'nin tanımı, ilk bulguları, kuramsal yaklaşımları ve ölçme yöntemleri açıklanmaya çalışılmıştır. Tezin analitik kısmında, 1990-2012 yılları arasında imalat sanayi endüstrileri için serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde Türkiye'nin EİT'sinin rolü ve belirleyicileri araştırılmıştır. Model 1993-2012 dönemi için panel veri analizi kullanılarak tahmin edilmektedir. Çalışmanın sonucunda Türkiye'nin ticaret ortaklarıyla arasında gerçekleşen ticaret şeklinin rekabetçi yapıdan ziyade tamamlayıcı yapıda gerçekleştiği saptanmıştır.



Anahtar Kelimeler: Serbest Ticaret Anlaşmaları, Endüstri-içi Ticaret, Grubel-Lloyd Endeksi, Dikey, Yatay, Marjinal Endüstri içi Ticaret

Abstract:
Traditional trade theories, based on differences in the countries', are inadequate in explaining contemporary trade flows with a complex structure between countries. This situation has led to the development of new trade theories. The increase of both economic global interdependence and similarities of countries give rise to the concept of intra-industry trade (IIT). The new trade theories are developed by Krugman (1979, 1980), Lancaster (1980) and Helpman (1981) explained IIT by imperfect competition, economies of scale and product differentiation. IIT is defined as the simultaneous export and import of similar products. Similarity is identified here by the goods or services being classified in the same statistical product category. In this dissertation, firstly the concept, evolution and impacts of free trade agreements are examined and then, the definition, initial findings, theoretical approaches and measuring methods of IIT are explained. The analytic part of the dissertation sets out to investigate the role and determinants of Turkey IIT in the framework of free trade agreements for manufacturing industries between the years 1990-2012. The model is estimated using a panel approach for the period 1993-2012. The model demonstrates that Turkey's trade between trading partners form complemaentry rather than a competitive structure.




Keywords: Free Trade Agreements, Intra-industry Trade, Grubel-Lloyd Index, Vertical, Horizontal, Marginal Intra-industry Trade