Romatoid artrit hastalarında kalkaneal entezit sıklığı ve ilişkili faktörler
The freqeuncy of calcaneus enthesitis and associated factors in patients with rheumatoid arthritis
Yazar: ZEYNEP HATIK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. METE PEKDİKER ; PROF. DR. EDİP UÇAR
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Romatoid artrit (RA), periferik eklemlerde kronik snovit ile seyirli multisistemik bir hastalıktır. Entezal tutulum RA'da beklenen bir bulgu değildir. Bu çalışmanın amacı entezal inflamasyonun sık görüldüğü bir alan olan kalkaneusta entezit sıklığını ve ilişkili faktörleri RA olgularında tanımlayarak bu konuya dikkat çekmektir.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli retrospektif çalışmamız, 2022 yılının son altı ayı içerisinde Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Romatoloji Polikliniği'ne başvuran RA olgularında gerçekleşitirildi. Yaşı >18 ve üzeri olan ve son bir yıla ait el-el bilek AP radyografisi bulunan olgular çalışmaya dahil edildi. Entezit ile ilişkili hastalığı olanlar çalışmadan çıkarıldı. Kalkaneal entezit (KE), sabah tutukluğunun eşlik ettiği inflamatuvar topuk ağrısının veya öyküsünün bulunması ve radyografide inflamatuvar entezit bulgularının eşlik etmesi olarak tanımlandı.
Bulgular: Toplam 616 RA olgusu incelendi; %75.8'i kadın (n=467) ve  %24.2'si erkekti (n=149). Hastaların ortalama yaşı 50.5 yıl ve ortalama hastalık süresi 7.5 yıldı. Hastaların %72.6'sında (n=447) romatoid faktör (RF) pozitifliği, %71.8'inde (n=442) anti-CCP pozitifliği, %92.2'sinde (n=568) RA tipi eroziv hastalık, %30.2'sinde (n=186) RA tipi ciddi eroziv hastalık mevcuttu.  Olguların %34'ü (n=210) biyolojik tedavi kullanmaktaydı. Kalkaneal entezit tespit edilen hasta oranı %4.4 (n=27) idi; KE (+) grupta dört olguda psöriyazis, bir olguda ülseratif kolit ve iki olguda ankilozan spondilit saptandı.  KE (+) grupta KE (-) gruba göre istatistiksel olarak anlamlı daha fazla kadın hasta (p=0.002) bulundu. İlk semptom yaşı daha yüksek (p=0.027), tanı gecikme süresi daha uzun (p=0.018), RF ve anti-CCP pozitivitesi daha düşük (p<0.001), ciddi erezyon oranı (p=0.007) ve biyolojik tedavi kullanımı daha düşük (p<0.001) saptandı. Lojistik regresyon analizinde ise ilk semptom yaşı (p=0.027), ciddi erezyon (p=0.016), romatoid faktör (p<0.001) ve anti-CCP'nin (p<0.001) her biri KE saptanması açısından prediktif değere sahipti.
Sonuç: Çalışmamızda RA hastalarında  KE (+) olguların biyolojik ajan ihtiyacı (dolayısıyla hastalık aktivitesi) daha düşük ve radyografik prognozu daha iyi saptandı. Olgulardaki KE'nin bir kısmı seronegatif spondiloartrit ile birlikteyken diğerlerinin RA'ya sekonder olması muhtemeldir. Romatoid artrit olgularının lokomotor sistem değerlendirilmesinde KE'nin göz önüne alınması gerektiği fikrindeyiz. Bu konunun aydınlatılması için entezitin daha sensitif yöntemlerle belirlendiği prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Entezit, kalkaneal entezit, radyografi, romatoid artrit

Abstract:
Aim: Rheumatoid arthritis (RA) is a multisystemic disease characterized by chronic synovitis in peripheral joints. Enthesal involvement is not typically associated with finding in RA. The aim of this study is to determine the frequency of enthesitis in the calcaneus, an area where enthesal inflammation is frequently seen among RA cases. Additionally, we aim to identify any related factors and bring attention to this issue.
Materials and Methods: This retrospective study was conducted at a single center, focusing on RA cases who presented at the rheumatology outpatient clinic of Hatay Mustafa Kemal University Hospital, Department of Internal Medicine, during last six months of 2022. Inclusion criteria encompassed patients aged 18 and above, possessing a hand-wrist AP radiograph within the last one year. Those with enthesitis-related disease were excluded from the study. Calcaneal enthesitis (CE) was defined as the presence or history of inflammatory heel pain accompanied by morning stiffness and radiographic evidence of inflammatory enthesitis.
Results: A total of 616 RA cases were examined; 75.8% were women (n=467) and 24.2% were men (n=149). The average age of the patients was 50.5 years, with an average disease duration was 7.5 years. Rheumatoid factor (RF) positivity in 72.6% (n=447) of the patients, anti-CCP positivity in 71.8% (n=442), RA type erosive disease in 92.2% (n=568), and RA type erosive disease in 30.2% (n=186). There was severe erosive disease of the RA type. A total of 34% (n=210) of the cases were undergoing biological treatment. CE was present in 4.5% (n=27) of the cases. In the CE group, psoriasis was detected in four cases, ulcerative colitis in one case, and ankylosing spondylitis in two cases. In the CE (+) group, there was a statistically significant increase in the female gender ratio compared to the CE (-) group (p = 0.002). Additionally, the age at first symptom was higher (p = 0.027), the diagnosis delay was longer (p = 0.018), RF and Anti-CCP positivity was lower (p<0.001), serious erosion rate (p=0.007) and biological treatment use was lower (p<0.001). In logistic regression analysis, age at first symptom (p=0.027), severe erosion (p=0.016), rheumatoid factor (p<0.001) and anti-CCP (p<0.001) were each found to have significant effects on determining CE.
Conclusion: In our study, CE (+) cases had a lower need for biological agents (and therefore disease activity) and a better radiographic prognosis. While some of the CE cases were associated with seronegative spondyloarthritis, others were likely secondary to RA. We believe that CE should be taken into consideration in the evaluation of the locomotor system of rheumatoid arthritis cases. In order to illuminate this subject, , prospective studies in which enthesitis is determined with more sensitive methods are needed.
Keywords: Enthesitis, calcaneal enthesitis, radiography, rheumatoid arthritis