Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde görev yapan paramedikler, olay yerinde, yetişkin vakalarda resüsitasyona başlamama veya resüsitasyonu sonlandırma kararı (Ölüm Kararı) vermeye hazır mı?
Is on-site paramedics ready to decide not to begin or end resuscitation (death decision) on-site, adult cases in pre-hospital emergency health services?
Yazar: HASAN BASRİ KIZILDAĞ
Danışman: PROF. DR. AHMET AK
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İlk ve Acil Yardım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Karar verme = Decision making ; Kardiyopulmoner reanimasyon = Cardiopulmonary resuscitation ; Paramedikler = Paramedics ; Reanimasyon = Resuscitation ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık personeli = Health personnel ; Ölüm = Death

Özet:
Bu araştırmada paramediklerin olay yerinde yetişkin vakalarda resüsitasyona başlamama veya sonlandırma kararı verme konusundaki bilgi, deneyim ve yaklaşım biçimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini, Ankara İl Ambulans Servisi Başhekimliği'ne bağlı Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonlarında görev yapan 204 paramedik oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında; "Bilgilendirilmiş Gönüllü Onam Formu", "Sosyo-Demografik Bilgi Formu" ve araştırmacının hazırlamış olduğu "Olay Yerinde Yetişkin Hastalarda, Resüsitasyona Başlamama veya Resüsitasyonu Sonlandırma Kararını Verme Yeterliliği Anketi" kullanılmıştır.
Araştırmaya katılan paramediklerin yaşı 30 ve altında olanların oranı %58,3 ve meslekte paramedik olarak çalışma yılı on yıl ve altında olanların oranı %67,6'dır. Katılımcıların çalıştıkları istasyonların konumuna göre %64,2'si merkez, %35,8'i ilçe istasyonlarında görev yapmakta, %59,3'ü evli ve %59,8'i erkektir. Bir yıl içerisinde karşılaşılan; kardiyak arrest olan ortalama vaka sayısı 30 ve altında olanlar %77,9, kesin ölüm bulguları olan ortalama vaka sayısı 10 ve altında olan %50,5, Triaj Kodu "Siyah Kod" olan ortalama vaka sayısı 10 ve altında olan %69,6'dır.
Çalışmada yasal mevzuat ve adli durumlar yönünden yapılan değerlendirmede paramediklerin mevcut mevzuata göre tüm ölüm durumlarında %49,5'i ölüm kararını verebileceğini ifade ederken, gerekli yasal düzenlemeler yapıldığı durumda ölüm kararı verebileceğini belirtenlerin oranı %85,3'e yükselmiştir. "Ölüm Kararı Vermek Yasal Olarak Paramediğin Yetki, Görev ve Sorumlulukları İçerisinde Olmalı mıdır?" sorusuna tamamına yakını (%92,2) "Evet" cevabını verirken, "Adli ölüm bulgularına sahip vakada ölüm kararını sizce kim vermelidir?" sorusuna %53,9'u "Olay Yerini Yöneten Paramedik" cevabını vermiştir. Öte yandan hasta yakınlarına ölüm haberinin verecek kişi seçiminde katılımcıların sadece 57,8'inin paramedik cevabını işaretlemesi dikkat çekicidir. Araştımamızda "Ölüm Kararını Vermede Karşılaşılabilecek Güçlüklere İlişkin Verilen Cevapların Dağılımı" incelendiğinde "Ölüm Kararı Verme Konusunda Eğitimimin Eksik Olduğunu Düşünürüm" cevabını "Hiçbir Zaman" olarak işaretleyenlerin oranı %50,5'tir. Buna karşın "Ölüm Kararını Hatasız Verebilmek İçin Aşağıdakilerden Hangisinin veya Hangilerinin Daha Gerekli Olduğunu Düşünürsünüz? sorusuna verilen cevaplar incelendiğinde "Ölüm Sonlandırma Modül Eğitimi" %68,6, "Ölüm Sonlandırma Algoritması" %72,1, "Paramediğin Ölüm Kararındaki Rolünü İçeren Çalıştay ve Sempozyumlar" %77,5 oranlarında tercih edilirken "Adli Ölüm-Olgu Eğitimi" %77,9 ve "Ölüm Kararının Yasal Boyutları Eğitimi" %79,9 ile eğitim bazlı seçeneklerin yüksek oranda tercih edildiği görülmüştür.
Ülkemizde, bilimin ve bilimin önerisiyle sosyokültürel yapının ve etik değerlerin dikkate alındığı uygulanabilir, değerlendirilebilir ve denetlenebilir bir ölüm kararı yasal dayanağına sahip olmak için geniş çaplı akademik ve teknik çalışmalara hızla başlanması önerilebilir.
Anahtar Sözcükler: Etik,Kardiyak Arrest, Kardiyopulmoner Resüsitasyon, Ölüm Kararı, Paramedik

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the knowledge, experience and approach of paramedics to decide not to start or stop resuscitation in adult cases at the scene. The sample of the study consisted of 204 paramedics working in Emergency Health Services Stations affiliated with Chief Physician of Ankara Provincial Ambulance Service / Ankara Provincial Ambulance Service Department. In collecting data; The "Volunteer Information and Consent Form", "Socio-Demographic Information Form" and "The questionnaire on the qualification of making the decision to not starting resuscitation or to end resuscitation in adult aatients at the scene" prepared by the researcher were used.
The proportion of the paramedics participating in the study who are under 30 years of age is 58.3% and who work ten years or less as paramedics in the profession is 67.6%. According to the location of the stations where the participants work, 64.2% are working in the central, 35.8% in the district stations and 59.3% are married and 59.8% are male. Proportion of cases encountered within a year; the average number of cases with cardiac arrest is 30 or less were 77.9%, the average number of cases with definite death findings is 10 and below were 50.5%, the average number of cases with the triage Code "Black" is 10 and below is 69.6%.
In the study, in the assessment made in terms of legal legislation and judicial situations, while the 49.5% of paramedics stated that for all deaths they can make the death decision according to the current legislation, the rate of those who stated that they could make a death decision when the necessary legal regulations were made increased to 85.3%. For the question of "Should making a death decision legally be within the authority, duties and responsibilities of a paramedic?" While almost all of them (92.2%) answered "Yes", and for the question of "Who do you think should make the decision of death in a case with forensic death findings?", 53.9% answered "Paramedic who managing the crime scene". On the other hand, it is noteworthy that only 57.8 of the participants marked the "Paramedic" answer in the selection of the person who would report death to the relatives of the patients. When the "distribution of the answers given for difficulties in making death decision making" is examined in our study, the rate of those who mark the answer "I think my education is incomplete about making death decision" as "Never" is 50.5%. On the other hand, When the answers to the question "Which of the following(s) do you think are more necessary to make a correct death decision?" are examined, "Death Termination Module Training" is 68.6%, "Death termination algorithm" is 72.1%.
In our country, it can be recommended to start large-scale academic and technical studies immediately in order to have a legal basis for a practical, evaluable and auditable death decision with that takes into account the science and sociocultural structure and ethical values with the suggestion of science.
Keywords:Ethics,Cardiac Arrest, Cardiopulmonary Resuscitation, Death Decision,Paramedic.