Aile Sağlığı Merkezine başvuran hastalarda COVID-19 aşı kararsızlığı değerlendirilmesi
Evaluation of COVID-19 vaccine hesi̇tancy in patients admitting to the Family Health Center
Yazar: YAĞMUR CANOĞLU
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; COVID 19 = COVID 19

Özet:
Amaç: Aşı kararsızlığı son yıllarda ülkemizde artan ve insan sağlığını ciddi
olarak tehdit eden bir halk sağlığı sorunudur. Toplum bağışıklığını oluşturabilmek için
yüksek aşı kabulüne ihtiyaç vardır. Bu çalışmamızda İstanbul Sancaktepe'de bir Aile
Sağlığı Merkezine başvuran hastaların, COVID-19'a bağlı aşı kararsızlığı sıklığını ve
olası nedenlerini belirlemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız İstanbul Sancaktepe Kenan Güler Aile Sağlığı
Merkezine başvuran hastalara yönelik, anket çalışması olarak tasarlandı ve çalışmaya
toplam 1050 kişi dahil edildi. Veri toplama için güncel literatür referans alınarak anket
soruları hazırlandı. Anket formları katılımcılar tarafından yüz yüze, kağıt üzerinden,
hekim yardımı ile dolduruldu. Ankette sosyodemografik verilerin ve COVID-19'a
özgü diğer bilgilerin sorgulandığı 26 soru yer alırken; devamında hastalık ve aşı ile
ilgili 23 adet üçlü Likert sorusu bulunmaktadır. Tutum ve görüşlerin incelendiği 23
sorunun COVID-19 aşısı olma üzerine etkileri lojistik regresyon analizi ile
değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda COVID-19 aşı reddi sıklığı %8,6 olarak
bulunmuştur. Bekar olma (p=0,009), >50 yaş olma (p=0,001), yüksek gelir düzeyi
(p=0,006), sağlık çalışanı olma ya da yönetici/yardımcı profesyonel/kanun yapıcı
meslek grubunda çalışma (p=0,017), grip aşısı yaptırma (p=0,001), çocuğuna COVID-
19 aşısı yaptırmak isteme (p=0,001) ve COVID-19'a karşı ulusal aşı yaptırmak isteme
(p=0,001), eşlik eden astım/KOAH (p=0,047), hipertansiyon/KAH varlığı(p=0,04),
maske, sosyal mesafe, dezenfeksiyon kurallarına uyma (sırasıyla p=0,014; p=0,023;
p=0,035), COVID-19 ile ilgili bilgi ve tavsiyeleri konusunda Aile hekimine/Sağlık
Bakanlığı açıklamalarına güvenmenin (sırasıyla p=0,028; p=0,001) aşı kabulünü
olumlu yönde, emzirme/gebelik (p=0,001), evde çocukla yaşama (p=0,015), geriye
dönecek olsa çocukluk çağı aşılarını yaptırmak istememe (p=0,001), COVID-19 ile
ilgili bilgi ve tavsiyeleri konusunda dini liderlere güvenmenin (p=0,019) ise olumsuz
yönde etkileyen faktörler olduğu saptandı.
Yapılan lojistik regresyon analizine göre; aşının, COVID-19 hastalığını ve
salgını önlediğini düşünme 2 kat (%95 CI: 1,408-2,966; p=0,000), herkes için zorunlu
olması gerektiğini düşünme 1,8 kat (%95 CI: 1,154-2,898; p=0,010), işyerlerinin,
okulların aşı kartı ya da negatif PCR testi istemi uygulaması 2,7 kat (%95 CI: 1,679-
4,406; p=0,000), aşı yaptırarak COVID-19 salgınından önceki hayata dönelebileceğine
inanma 1,9 kat (%95 CI: 1,189-2,953; p=0,07), yurt içi/dışı seyahat kısıtlamalarının
kalkacağına dair olan inanç 3,4 kat (%95 CI: 2,007-5,770; p=0,000) ve aşı hakkında
daha fazla bilgi edinme ihtiyacının 2 kat (%95 CI:1,327-3,139;p=0,001), bağımsız risk
faktörü olarak aşı kabulünü arttırdıkları saptanmıştır.
Etraftakilerin/tanıdıkların aşı ile ilgili olumsuz tutumlarından etkilenme 0,5 kat
(%95CI: 0,297-0,833; p=0,08), genel olarak aşıya karşı olma 0,4 kat (%95 CI: 0,251-
0,719; p=0,01), aşı geliştiren şirketlere güvenmeme 0,5 kat (%95 CI: 0,305-0,687;
p=0,000), aşının içeriğinin güvenli olmadığını düşünme 0,5 kat (%95 CI: 0,362-0-795;
p=0,02) ve aşının etkili olmayabileceğinden endişelenmenin ise 0,6 kat (%95 CI:
0,381-0,900; p=0,015) bağımsız risk faktörleri olarak aşı kabulünü azalttıkları
bulunmuştur.
Sonuç: Ülkemizde aşı kararsızlığının azaltılması için toplum, aşının içeriği,
güvenilirliği, olası yan etkileri ve salgın üzerindeki etkililiği konusunda olumlu yönde
bilgilendirilmelidir. Zorunlu aşı uygulaması yerine toplumsal sorumluluk bilinci
oluşturulması önerilmektedir. Bireylerin aşı kabulü üzerinde olumlu etkileri olan Aile
Hekimlerinin, bu mücadelede katkısı büyük olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Aşı Kararsızlığı, COVID-19

Abstract:
Aim: Vaccine hesitancy is a public health problem that has increased in our
country in recent years and seriously threatens human health. High vaccine acceptance
is needed to create herd immunity. In this study, we aimed to determine the frequency
and possible causes of vaccine hesitancy due to COVID-19 in patients applying to a
Family Health Center in Sancaktepe, Istanbul.
Material and Method: Our study was designed as a survey study for patients
applying to Istanbul Sancaktepe Kenan Güler Family Health Center and a total of 1050
people were included in the study. For data collection, survey questions were prepared
with reference to current literature. The survey forms were filled out by the participants
face to face, on paper, with the help of a physician. The survey includes 26 questions
questioning sociodemographic data and other information specific to COVID-19,
followed by 23 triple Likert questions related to the disease and vaccine. The effects
of 23 questions examining attitudes and opinions on getting the COVID-19 vaccine
were evaluated with logistic regression analysis.
Results: In our study, the frequency of COVID-19 vaccine rejection was found
to be 8.6%. Being single (p=0.009), being >50 years of age (p=0.001), high income
level (p=0.006), being a healthcare worker or working in a managerial/assistant
professional/legislative professional group (p=0.017), flu vaccination (p=0.001),
wanting to have your child vaccinated against COVID-19 (p=0.001) and wanting to
get the national vaccine against COVID-19 (p=0.001), accompanying asthma/COPD
(p=0.047), hypertension/CAD presence (p=0.04), compliance with mask/social
distance/disinfection rules (p=0.014, p=0.023, p=0.035; respectively), trusting the
family doctor/Ministry of Health statements regarding information and
recommendations regarding COVID-19 (p=0.028, p=0.001; respectively) positive
vaccine acceptance, breastfeeding/pregnancy (p=0.001), living with the child at home
(p=0.015), not wanting to get childhood vaccines if they were to return (p=0.001),
COVID-19 related Trusting religious leaders for their information and advice
(p=0.019) was found to be a negative factor.
According to the logistic regression analysis; thinking that the vaccine prevents
COVID-19 disease and epidemic 2 times (95% CI: 1.408-2.966; p=0.000), thinking
that it should be mandatory for everyone 1.8 times (95% CI: 1.154-2.898; p=0.010),
thinking that workplaces should, schools requiring a vaccination card or a negative
PCR test increased 2.7 times (95% CI: 1.679-4.406; p=0.000), believing that one could
return to life before the COVID-19 outbreak by getting vaccinated 1.9 times (95% CI:
1.189-2.953; p=0.07), the belief that domestic/international travel restrictions will be
lifted 3.4 times (95% CI: 2.007-5.770; p=0.000) and the need to learn more about the
vaccine 2 times (95% CI: 1.327-3.139; p=0.001) were found to increase vaccine
acceptance as an independent risk factor.
Being affected by the negative attitudes of people around/acquaintances about
the vaccine was 0.5 times (95% CI: 0.297-0.833; p=0.08), being against vaccination
in general was 0.4 times (95% CI: 0.251-0.719; p=0.01), not trusting companies
developing vaccines 0.5 times (95% CI: 0.305-0.687; p=0.000), thinking that the
content of the vaccine is not safe 0.5 times (95% CI: 0.362-0-795; p=0.02) and
worrying that it may not be effective was found to reduce vaccine acceptance by 0.6
times (95% CI: 0.381-0.900; p=0.015) as independent risk factors.
Conclusion: In order to reduce vaccine hesitancy in our country, the public
should be positively informed about the content of the vaccine, its safety, possible side
effects and its effectiveness on the epidemic. It is recommended to create social
responsibility awareness instead of compulsory vaccination. Family Physicians, who
have a positive impact on individuals' vaccine acceptance, will contribute greatly to
this fight.
Keywords: COVID-19, Family Practice, Vaccination Hesitancy