Avârız defterlerine göre Biga Sancağı'nda iskân ve nüfus
Settlement and population in the sanjak of Biga according to Avâriz defters
Yazar: MEHMET ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. AŞKIN KOYUNCU
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Avarız Defteri = Avarız Register ; Biga Sancağı = Biga Sanjak ; Nüfus = Population ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; İskan = Settlement

Özet:
Avârız vergisi ilk ortaya çıktığı zamanlarda sadece olağanüstü durumlarda ve ihtiyaç vukuʻunda (savaş, doğal afet vs.) toplanmaktaydı. Zamanla, siyasî sorunların beraberinde getirdiği malî bunalım, bu verginin düzenli bir şekilde her yıl toplanmasına yol açmıştır. İlk başlarda aynî olarak tahsil edilen bu vergi sonradan nakdîye dönüştürülmüştür. Aynı doğrultuda, nüzûl ve sürsat adlı vergiler ihdâs edilmiştir. Avârız vergisinin sürekli hale getirilmesi, halk üzerindeki ekonomik baskıyı arttırmıştır.

Yerel tarih çalışmalarının ana kaynaklarından biri olan tahrir defterleri, bölgenin sosyo-ekonomik durumu, nüfusu ve idarî yapısı gibi konularda önemli bilgiler içermektedir. Tımar sisteminin bozulmasıyla klasik tahrir sistemi de terk edilmiş ve bunun yerine avârız defterleri ortaya çıkmıştır. Bu defterler, tahrir defterlerinde bahsedilen konular hakkında daha kısa bilgiler vermektedir.

Avârız sayımlarının yapılmasının en önemli nedeni, 16. yüzyılın sonlarından itibaren başlayan Celali İsyanları'dır. Bu isyanlar, Anadolu coğrafyasını harap hale getirmiş, büyük nüfus hareketlerine sebebiyet vermiştir. "Büyük Kaçgun" olarak adlandırılan bu göç dalgaları Anadolu'nun demografik yapısını değiştirmiştir. Böylece, toprağını terk edenlerden vergi alınamadığı gibi, kalanlardan da vergi tahsil edilememiştir. Bundan sonra, kaynak yaratmak için avârız sayımları başlamış ve bahsini ettiğimiz avârız defterleri ortaya çıkmıştır. Bu açıdan çalışmamızda Biga Sancağına ait H. 1070/ M. 1660- H. 1117/ M.1705 yılları arasındaki avârız defterleri incelenerek sözü edilen sancağın idarî yapısı, sosyo-ekonomik durumu ve nüfusu ile ilgili bilgiler ortaya konulmaya gayret edilmiştir.

Abstract:
The tax of avârız was collected only on extraordinary occasions (war, natural disaster etc.) in the beginning. In time, the financial crisis brought by the political problems caused this tax to be collected regularly every year. This tax collected in kind in the beginning was later converted to a tax collected in cash. Taxes named nüzûl and sürsat were created in the same direction. The conversion of the avârız tax into a regularly collected tax caused a tremendous pressure on the people in the economic sense.

The tahrir defters, which are one of the main sources of local history studies, contain important data regarding the socio-economic situation, population and administrative structure of the region. The classical tahrir system has been abandoned following the deterioration of the tımar system and the tahrir defters have been replaced by the avârız defters. These defters provide briefer data regarding the aforementioned topics.

The most important reason for the conduction of avârız counting has been the Celali Rebellions that started during the end of the 16 th Century. These rebellions devastated Anatolia and caused major population movements. Named as the "Büyük Kaçgun", these migration waves changed the demographic structure of Anatolia. Thus, no taxes could be collected from the people who abandoned their lands, while there were no opportunities left to collect taxes from the remaining population. Next, avârız counts began to create resources and the aforementioned avârız defters emerged. From this viewpoint, the avârız defters of the Sanjak of Biga between the years 1070/1660 - 1117/1705 have been examined in our study and an effort has been made to present data regarding the administrative structure, socio-economic situation and population of the aforementioned sanjak.