Münyet'ül Mübtedi, Farsça-Türkçe sözlük, inceleme – metin – dizin /
Yazar: SHIBA TALASH
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NASRİN ALTUN ; PROF. GÜLDEN SAĞOL YÜKSEKKAYA
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Münyetü'l-Mübtedi, Eski Anadolu Türkçesi alanında kaleme alınmış önemli bir 
eserdir. Bu mensur sözlük, Süleymaniye Kütüphanesi Kadızade Mehmed 543/2 
koleksiyonundaki 87b-192b yaprakları arasında yer alır ve üç bölümden oluşur. Eserin 
önsözünde adı Münyetü'l-Mübtedi olarak geçer, fakat yazarı ve yazıldığı tarih 
belirtilmemiştir. Dil ve imla özellikleri açısından Eski Anadolu Türkçesi döneminde 
yazıldığı düşünülebilir, ancak bilindiği üzere geleneksel imla eserlerin tarihlendirilmesini 
zorlaştırmaktadır. Eserin tarihle ilgili bir başka önemli ipucu, eski Farsça imla 
özelliklerinin kullanılmasıdır. Yazım kuralları ve dilin evrimi zaman içinde değişir ve bu 
nedenle belirli bir döneme ait eserlerin dil özellikleri ve imla kuralları yazıldıkları döneme 
dair ipuçları sunabilir. Bu eserin önsözünde bulunan eski Farsça imla özellikleri, XV. 
yüzyılın ilk yarısında Anadolu'da Farsçanın yazılı bir şekilde kullanıldığı döneme işaret 
ediyor olabilir. Bu çalışma, eğitim hayatına yeni başlayan çocuklar için hazırlanmış bir 
lügat mecmuası niteliğindedir. Eser, Farsça bir önsözle başlar ve ardından asıl sözlük 
bölümü gelir. Bu bölümde, Farsça fiiller, kısaca Farsça gramer bilgileri ve isimler yer 
almaktadır ve Türkçe karşılıkları kelime altına, üstüne ya da yanına not edilmiştir. Türkçe 
karşılık verilen 517 fiil ve 4453 isim vardır. Bir kelimeye birden fazla kelime karşılık 
verilmesi dolayısıyla karşılıklar dizininde toplamda 5413 madde bulunmaktadır. Sözlük, 
sık kullanılan ve modern Farsçanın yaşayan kelimelerini derlemeye çalışmıştır. Ancak, 
çok yaygın ve bilinen Farsça kelimelerin karşılıkları verilmemiştir. Türkçeye geçmiş 
Farsça kelimelerden bazı örnekler, "āb" (su), "dest" (el), "āb-u dest" (el suyu, avuç suyu), 
"ābdest", "ba" (yemek), "zar" (yer), "bazar" ve "pazar" şeklindedir. Bu tür kelimeler için 
genellikle yalnızca "ma'rûf" notu düşülmüştür. Münyetü'l-Mübtedi, dilbilgisi ve dil 
öğretimi alanında çalışmalar yürütenlerin yanı sıra, Türk dil tarihi ve kültürüne ilgi 
duyanlar için de büyük bir öneme sahiptir. Eser, Eski Anadolu Türkçesi dönemi kelime 
hazinesi hakkında veriler sunar ve bu alandaki çalışmalara önemli bir katkı sağlar.
Anahtar kelimeler: Münyetü'l-Mübtedi, Eski Anadolu Türkçesi, Sözlük, Farsça, 
Lügat Mecmuası, Fiil, İsim, Türkçe-Farsça, Dilbilgisi, Dil Öğretimi, Türk Dil Tarihi, 
Terminoloji

Abstract:
Münyetü'l-Mübtedi is an important work in the field of Old Anatolian Turkish. This 
prose dictionary is located among the leaves 87b-192b in the collection of Kadızade 
Mehmed 543/2 at the Süleymaniye Library and consists of three sections. The preface of 
the work mentions its name as Münyetü'l-Mübtedi, but the author and the date it was 
written are not specified. The presence of a preface in Persian and the inclusion of old 
Persian spelling features give the impression that the work was written no later than the 
first half of the 15th century. Another important clue regarding the date of the writing of 
the work is the use of old Persian spelling features. Spelling rules and the evolution of 
language change over time, and therefore, the language features and spelling rules of 
works from a specific period can provide clues about historical eras. The old Persian 
spelling features in the preface of this work may indicate a period in the early 15th century 
when Persian was used in written form in Anatolia. This study serves as a glossary 
compendium prepared for children who are just starting their education. The work begins 
with a Persian preface, followed by the main dictionary section. In this section, Persian 
verbs and nouns are listed, and their Turkish equivalents are noted below, above, or beside 
the word. There are a total of 5,413 entries, including 517 verbs and 4,453 nouns that 
have Turkish equivalents. The dictionary attempts to compile commonly used and living 
words in modern Persian. However, the equivalents of very common and well-known 
Persian words are not provided. Examples of such words that have entered Turkish from 
Persian include "āb" (water), "dest" (hand), "āb-u dest" (handwater or palm water), 
"ābdest," "ba" (food), "zar" (place), "bazar," and "pazar." Münyetü'l-Mübtedi is of great 
importance not only for those working in the fields of grammar and language instruction 
but also for those interested in Turkish language history and culture. The work provides 
data about the vocabulary of the Old Anatolian Turkish period and contributes 
significantly to research in this field.
Keywords: Münyetü'l Mübtedi, Old Anatolian Turkish, Dictionary, Persian, 
Glossary Compilation, Verb, Noun, Turkish-Persian, Grammar, Language İnstruction, 
Turkish Language History, Terminology.