Bir üniversite hastanesinde yatan kanserli çocukların ebeveynlerinin sosyal işlevsellik durumlarının ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
Determination of social functioning status and related factors of parents of children with cancer hospitalized in an university hospital
Yazar: BİHTER KARABULUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMAL KOÇAK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Kanser gibi uzun dönem tedavi ve takip gerektiren hastalıklarda, hastaların bakımları büyük ölçüde aile üyelerine düşmektedir. Hastanede yatan kanserli çocuğuna primer olarak bakım veren ebeveynlerin; çocuğun semptomlarını izleme, tedaviyi takip etme, hijyenini sağlama, çocuk için uygun çevre oluşturma, duygusal ve psikolojik destek verme, sağlık ekibi ile iletişim gibi birçok sorumluluğu vardır. Bu süreçte ebeveynler; halsizlik, iştahsızlık, uykusuzluk, algılama güçlüğü, stres, anksiyete, umutsuzluk ve çocuğunu kaybetme korkusu yaşamaktadır. Bu araştırma, tedavi gören kanserli çocukların ebeveynlerinin sosyal işlevsellik durumlarının ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma kesitsel tipte olup 15 Şubat 2023- 15 Şubat 2024 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hematoloji-Onkoloji Servisi'nde yatan 60 çocuğun ebeveyni ile yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik verilere ulaşmak için "Kişisel Bilgi Formu" ve sosyal işlevsellik düzeyini belirlemek için "Sosyal Uyum Kendini Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Analizler SPSS 26 programı aracılığıyla yapılmış olup anlamlılık düzeyi p<0,05 alınmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği eğitim ve idari sorumlusundan yazılı izin ve Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Uygulama Araştırma Merkezi'nden E-50687469-799209079845 sayılı, 09.02.2023 tarihli karar ile onay alınmıştır. SBÜ Gülhane Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan ise 2023/44 sayılı, 15.03.2023 tarihli etik kurul izni alınmıştır. Sosyal Uyum Kendini Değerlendirme Ölçeği'nin kullanımı için geliştirici kişilerden e-mail yoluyla izin alınmıştır. Araştırmaya katılacak ebeveynlere çalışma hakkında bilgi verildikten sonra yazılı aydınlatılmış onamları alınmıştır. Ebeveynlerin sosyal işlevsellik puan ortalamasının 40,9 ± 6,6 olduğu görülmüştür. Sosyal işlevsellik ölçek puanların, tedavi süresince maddi ve manevi destek alma durumları (p:0,040) ve yaşayan çocuk sayısı (p:0,047) ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. Ebeveynlerin %81,7'sinin normal sosyal işlevselliğe sahip olduğu, %18,3'ünün ise azalmış sosyal işlevselliğe sahip olduğu bulunmuştur. Azalmış sosyal işlevsellik sıklığı, yaşayan çocuk sayısı 3 ve üzeri olan ebeveynlerde (%27,3), yaşayan çocuk sayısı 1 ve 2 olan ebeveynlere (%7,4) göre; maddi ve manevi destek almayan ebeveynlerde (%28,6), alabilen ebeveynlere (%4,0) göre daha yaygındır (p<0,05). Yaşayan çocuk sayısı 1 arttıkça, sosyal işlevselliğin azalmış olma ihtimalinin 1,83 (1,02-3,28) kat, maddi-manevi destek almayanlarda, alanlara göre sosyal işlevselliğin azalmış olma ihtimalinin ise 15,24 kat daha fazla olduğu görülmüştür (p<0,05). Kanserli çocukların ebeveynlerinin yaşadığı sosyal işlevsellik bozukluğu, sağlık ekibi tarafından fark edilmeli, ebeveynler için fiziksel ve duygusal olarak rahatlayabilecekleri ortamlar oluşturulmalı ve bu kişiler psikososyal olarak desteklenmelidir.

Abstract:
In diseases such as cancer that require long-term treatment and follow-up, the care of patients largely falls on family members. Parents who provide primary care to their hospitalized child with cancer have many responsibilities such as monitoring the child's symptoms, following the treatment, ensuring hygiene, creating a suitable environment for the child, providing emotional and psychological support to the child and communicating with the healthcare team. In this process, parents experience weakness, loss of appetite, insomnia, difficulty in perception, stress, anxiety, hopelessness and fear of losing their child. This research was conducted to determine the social functioning status and related factors of parents whose children with cancer are being treated. The research is cross-sectional and conducted with the parents of 60 children hospitalized in the Pediatric Hematology-Oncology Service of Health Sciences University (HSU) Gülhane Training and Research Hospital between 15 February 2023 and 15 February 2024. As a data collection tool, "Personal Information Form" was used to obtain sociodemographic data and "Social Adaptation Self-Assessment Scale" was used to determine the level of social functionality. Analyses were conducted using SPSS 26 program and significance level was taken as p<0.05.  In order to conduct the research, written permission was obtained from the education and administrative officer of HSU Gülhane Training and Research Hospital Child Health and Diseases Clinic and approval was received from Gülhane Training and Research Hospital Health Application Research Center with the decision numbered E-50687469-799209079845, dated 09.02.2023. Ethics committee permission numbered 2023/44, dated 15.03.2023, was obtained from HSU Gülhane Faculty of Medicine Clinical Research Ethics Committee. Permission was received via e-mail from the developers for the use of the Social Adaptation Self-evaluation Scale. Written informed consent was obtained from the parents who would participate in the study after they were informed about the study. It was observed that the parents' mean social functioning score was 40.9 ± 6.6. It was found that social functionality scale scores were related to the status of receiving material and moral support during the treatment (p:0.040) and the number of living children (p:0.047). It was found that 81.7% of the parents had normal social functioning and 18.3% had reduced social functioning. The frequency of decreased social functioning was found more common in parents with 3 or more living children (27.3%) compared to parents with 1 and 2 living children (7.4%) and more common in parents who do not receive material and moral support (28.6%) compared to parents who can (4.0%) (p<0.05). It was observed that as the number of living children increased by 1, the probability of decreased social functionality was 1.83 (1.02-3.28) times higher, and the probability of decreased social functionality was 15.24 times higher in those who did not receive material and moral support compared to those who did (p< 0.05). The social dysfunction experienced by parents of children with cancer should be recognized by the healthcare team, environments where parents can relax physically and emotionally should be created, and these people should be supported psychosocially.