Türkiye'de din özgürlüğüne ilişkin anayasal güvence
Freedom of religion under Turkish constitution
Yazar: HASAN SAYİM VURAL
Danışman: PROF. DR. YAVUZ SABUNCU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Anayasa = Constitution ; Din hürriyeti = Religious freedom ; İnanç özgürlüğü = Belief freedom ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de din özgürlüğüne ilişkin anayasal güvencenin bir incelemesini sunmak amaçlanmıştır. Alandaki bilimsel yazın, hukuk öğretisi ve yargı içtihadının mevcut birikiminin, konuyu anayasanın bütünlüğünü dikkate alan ve hakları ciddiye alan bir yaklaşımla ele almakta ne şekilde yol gösterebileceği ortaya konularak; konuyu anayasa hukuku dogmatiği yönüne ağırlık vererek ve öznel hakları merkeze alarak sorunsallaştırmanın alandaki birikime olumlu katkı yapabileceği düşüncesi doğrultusunda hareket edilmiştir.İncelemenin ortaya koyduğu temel haklar yorumunda, anayasal özgürlük güvencesi, nesnel düzeni belirleyici ve öznelere haklar tanımlayıcı işlevlerdeki anayasa normları yardımıyla kişilerin dinsellik konusunda baskıdan ve gayrımeşru müdahaleden özgür olmalarına ilişkin hukuk güvencesi olarak kavranmıştır. Bu güvencenin en genel çerçevesi, Cumhuriyetin insan haklarına saygılı laik hukuk devleti nitelikleriyle belirlenmiştir. Bu çerçeve içinde, din özgürlüğüne ilişkin hakların içeriği, özneleri, yükümlüleri, kapsam ve sınırları bakımından ele alınmıştır.Bu çalışmada, Robert Alexy'nin temel haklar kuramına dayanılarak, din özgürlüğü güvencesini oluşturan anayasa normlarının bütünü Din Özgürlüğü İlkesi olarak nitelenmiş ve bu bütünde yer alan normların yorumunda ilkeler-ve-kurallar modeli uygulanmıştır. Bu model aynı zamanda, din özgürlüğüne ilişkin öznel hakları kapsamı ve sınırları incelemesinde varılan sonuçlar için de belirleyici olmuştur.

Abstract:
This study aims at analyzing the constitutional protection of freedom religion in Turkey. Based on a critical evaluation of the literature, legal doctrine and jurisprudence on the issue, this study adopts an approach, which aims at taking rights and the integrity of constitution seriously; by employing a method focused on the legal analysis (rechtsdogmatik) of the subjective rights concerning freedom of religion.The protection afforded to the freedom of religion by the Constitution is conceptualized as a guarantee under the rule of law for persons to be free from coercion and illegitimate intervention pertaining to the field of religiosity. The guarantee is built by a host of constitutional norms functioning as determinants of the objective legal order, as well as the legal basis for various subjective rights claims. The basic tenets of the Republic (a secular state respectful to human rights under the rule of law) define the basic framework, within which such guarantee operates.The subjects of the rights, the respondents thereof and their respective responsibilities emerging from such rights, the scope and the limits of rights concerning freedom of religion are studied within the above mentioned understanding. Robert Alexy's theory of constitutional rights and particularly his model of principles-and-rules is adopted here in order to introduce an approach, which will enable us to analyze the complex legal issues arising from the need to determine the scope and the limits of freedom of religion, which, under the relevant constitutional regime, cannot be limited by statutory law.