Petrol dışı sektörlerde ihracat potansiyelinin geliştirme yöntem ve hedefleri: Azerbaycan örneği
Methods and objectives of the development of export potential in non-petroleum sector: zerbaijan case
Yazar: AZAR ASGAROV
Danışman: DOÇ. DR. ELİF HAYKIR HOBİKOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Teknoloji ve Sanayi İktisadı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Endüstri ekonomisi = Industrial economics ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Hazar petrolü = Caspian petroleum ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Petrol sektörü = Petroleum sector ; Tarım = Agriculture ; İhracat teşvikleri = Export promotion

Özet:
Son dönemlerde petrol fiyatlarındaki düşüş ekonomisi petrole bağlı birçok ülkeler
gibi, Azerbaycan'ın da mali kaynaklarının azalmasına ve ekonomik açıdan zayıflamasına
neden oldu. Bütçe gelirlerinin yaklaşık %85'ni petrol ve petrol ürünlerinden temin eden
Azerbaycan'da 3 kat düşen petrol fiyatları, petrol gelirlerinin zamanında doğru ve stratejik
bir şekilde kullanılmaması, petrol dışı sektörlere gerekli ilginin gösterilmemesinin de
etkisiyle para birimi ilk olarak %34, ikinci aşamada ise %48 değer kaybetti. Bu durumdan
çıkabilmek adına Azerbaycan'ın petrol dışı sektörlerin gelişimine önem vermesi, bu
sektörlerde ihracatın geliştirilmesinin sağlanması büyük öneme sahiptir. Tez çalışmasında
ülke ekonomisinin temelini oluşturan petrol dışı sektörlerin mevcut durumu incelenmiş, bu
alanların geliştirilmesi için öneriler sunulmuş, tavsiyeler verilmiştir.
Çalışmanın ilk bölümünde petrol dışı sektörlerin geliştirilmesinin teorik temelleri
detaylı olarak incelenmiş, bu sektörlerin Azerbaycan ekonomisindeki yeri ve önemi
araştırılmıştır. İkinci bölümde, öncelikle, Azerbaycan'da petrol dışı sektörlerinin temel
göstergeleri analiz edilmiş, olumlu ve olumsuz özellikleri belirtilmiştir. Üçüncü bölümde
petrol dışı sektörlerde ihracat potansiyelinin geliştirilmesinin yöntem ve hedefleri bilimsel
temellere dayanarak araştırılmıştır. Bu bölümde SWOT analizi yapılarak sektörlerin mevcut
durumunun yabancı yatırımcılar için yarattığı fırsatlar ve tehditler analiz edilmiştir. Tezin
uygulama aşamasında petrol dışı sektörler arasında ihracat potansiyeli en yüksek olan Tarım
ve Metalürji sektörlerinde ihracat tutarlarının GSMH'ye etkileri incelenmiştir. Uygulama
Eviews 9 programı kullanılarak yapılmış, sonuçlar tablo ve grafiklerin yardımıyla
yorumlanmıştır. Çalışmanın son kısmında ise araştırma sonucunda elde edilen bilimsel
temellere dayanarak Azerbaycan'da petrol dışı sektörlerde ihracat potansiyelinin
artırılmasına yönelik teklif ve öneriler yer almıştır. Petrol dışı sektörlerde olan sorunların ele
alınması, incelenmesi, üretim ve ihracat potansiyelinin artırılması için teklif edilen
yöntemler bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Sözcükler: Azerbaycan Ekonomisi, Petrol Dışı Sektörler, İhracat, Panel Veri
Analizi

Abstract:
The rapid decline in oil prices in recent times has led to the reduction of the
financial resources of Azerbaijan and weakened its economy like many other oildependent
countries. Azerbaijan gets about 85% of the budget revenues from the oil
and petroleum-products and the fall of oil prices three times, the oil revenues not
being used in a timely and strategic manner and the lack of interest in non-oil sectors
lead to depreciation of the currency by 34% in the first wave and further 48%
depreciation in the second. In order to get out of this situation, it is of great
importance for Azerbaijan to attach significance to the development of non-oil
sectors, and the provision of export improvement in these sectors. In the thesis study,
the current situation of the non-oil sectors that constitute the basis of the country's
economy is examined, suggestions for the development of these areas are presented,
and recommendations are given.
In the first part of the study, the theoretical bases of the development of nonoil
sectors were examined in detail and the importance of these sectors in the
Azerbaijani economy was analyzed. In the second chapter, firstly, the basic
indicators of non-oil sectors in Azerbaijan are analyzed and their positive and
negative features are mentioned. In the third chapter, the methods and targets of the
improvement of the export potential in the non-oil sectors were researched on the
scientific basis. In this section, SWOT analysis was conducted to analyze the
opportunities and threats of the current situation of the sectors for foreign investors.
In the application phase of the thesis, the effects of export amounts of agricultural
and metallurgical sectors - which have the highest export potential among non-oil
sectors - on GDP are examined. The application was made using Eviews 9 program
and the results were interpreted with the help of tables and graphs. In the last part of
v
the study, based on the scientific foundations obtained as a result of the research,
recommendations for increasing the export potential in non-oil sectors in Azerbaijan
were included. The proposed methods for addressing, exploring, and increasing the
potential of production and export in the non-oil sectors reveal the importance of
this work.
Keywords: Azerbaijan Economy, Non-Petroleum Sectors, Export, Panel-Data
Analysis