Dikkatin belleği güçlendirici etkisinde duygusal uyarılmanın rolünün incelenmesi
Investigation of the role of emotional arousal in the attentional boost effect
Yazar: GÜLİN KAÇA
Danışman: PROF. DR. SONİA AMADO
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Açık bellek = Open memory ; Bellek = Memory ; Bellek gelişimi = Memory growth ; Bölünmüş dikkat = Divided attention ; Dikkat = Attention ; Duygusal uyaran = Affective stimulus ; Güçlendirme = Empowerment ; Resim tanıma = Picture recognition ; Uyarım = Stimulation

Özet:
Kodlama sırasında dikkatin bölünmesinin bellek üzerinde olumsuz etkilerinin olduğu bilinmektedir. Dikkatin belleği güçlendirici etkisi (attentional boost effect, Swallow ve Jiang, 2010) bu bulgulara bir istisnadır. Bu etkiye göre bölünmüş dikkat görevinde, hedefle birlikte sunulan uyaranlar, çeldirici ile birlikte sunulanlardan daha iyi hatırlanır. Hedefin tespiti ile bellekte gözlenen artışın, uyarılmadan kaynaklanmadığı gösterilmiştir (Swallow ve Jiang, 2010; 2012). Ancak bu çalışmalarda uyarılma, duygusal bağlamda ele alınmamıştır. Duygusal uyarılmanın, dikkat ve bellek üzerinde çelişkili etkilerinin olduğu bilinmektedir. Mather ve Sutherland (2011), uyarılmanın neden bazen dikkat ve belleği bozarken bazen de iyileştirdiğini uyarılmaya dayalı rekabet (arousal biased competition) teorisi ile açıklamışlardır. Bu çalışmanın amacı dikkatin belleği güçlendirici etkisinde duygusal uyarılmanın rolünün, uyarılmaya dayalı rekabet teorisi kapsamında incelenmesidir. Dikkatin belleği güçlendirmesi paradigmasında sunulan hedef ve çeldirici uyaranların, uyarılma düzeyleri bakımından rekabete neden olmasının bellek üzerindeki bu güçlendirici etkiyi bozabileceği öne sürülmüş ve test edilmiştir. Deneylerde düşük ve yüksek uyarılma düzeyine sahip olma özellikleri temelinde, şematik yüzler (deney 1), gerçek yüz ifadeleri (deney 2) ve duygusal nitelikli fotoğraflar (deney 3) hedef / çeldirici uyaran olarak kullanılmıştır. Şematik yüzler (deney 1) kullanıldığında dikkatin belleği güçlendirici etkisinin bozulmadığı ancak gerçek yüz (deney 2) ve duygusal nitelikli uyarıcı resimler (deney 3) kullanıldığında bu etkinin ortadan kalktığı bulunmuştur. Şematik yüzlerin kullanıldığı ve dikkatin belleği güçlendirici etkisinin gözlendiği ilk deneyde bu etki duygudan bağımsız ortaya çıkmıştır. İkinci ve üçüncü deneyde de duygusal uyarılmanın etkisinin olmadığı görülmüştür. Sonuçlar, dikkatin belleği güçlendirici etkisinde duygusal uyarılmanın bir etkisinin olmadığına işaret etmektedir. Şematik ya da gerçek uyaran kullanmaya bağlı olarak dikkatin belleği güçlendirici etkisinde gözlenen farklılaşmanın ise gerçek uyaranların algısal yükünün daha fazla olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.

Abstract:
Divided attention during encoding is known to have impairing effect on memory. The attentional boost effect (AB, Swallow and Jiang, 2010) it is an exception to this usual findings. According to this effect, in the divided attention task, the stimuli presented with the target are better remembered than the stimuli presented with the distractor. It is demonstrated that the memory enhancement associated with target detection is not caused by arousal (Swallow and Jiang, 2010; 2012). In these studies, however, arousal is not addressed in the emotional context. It is known that emotional arousal has contradictory effects on attention and memory. Mather and Sutherland (2011) explained why arousal sometimes enhanced attention and memory, and sometimes impaired them by arousal biased competition (ABC) theory. The aim of this study is to examine the role of emotional arousal on the AB effect in the context of ABC theory. It has been suggested that target and distracting stimuli can lead to competition in terms of levels of arousal that may impair the AB effect. Schematic faces (experiment 1), real faces (experiment 2) and affective pictures (experiment 3) were used as stimuli on the basis of the characteristics of having low and high arousal level in the experiments. The results showed that when the schematic faces were used, the AB effect was not impaired, but this effect was eliminated when real faces and affective pictures were used. In the first experiment using schematic faces, the AB effect emerged regardless of the level of arousal. In the second and third experiments, emotional arousal had no effect. The results indicate that emotional arousal does not have any effect on the AB effect. It is thought that the difference observed in the AB effect due to the use of schematic or real stimuli is due to the higher perceptual load of real stimuli.