Âşık Mahperi Irmak (hayatı, sanatı, şiirleri)
Minstrel Mahperi Irmak (her life, art, poems)
Yazar: MERYEM BEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEZİH TATLICAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk kültür tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olan âşıklık geleneğini köken olarak kamlık kurumu ile ilişkilendirmektedir. Tarihsel süreçte ilk temsilcilerinin 16. yüzyılda ortaya çıktığı düşünülen bu gelenek yüzyıllardır Anadolu coğrafyasında hüküm sürmektedir. Bu geleneğin mensubu olan âşıklar ise içerisinde bulundukları toplumun çeşitli duygu ve düşüncelerinin yansıtıcısı olmuşlar aynı zamanda kültürel belleğin yaşatılması ve aktarılması noktasında önemli görevler üstlenmişlerdir. 
Anadolu sahasındaki âşıklık geleneğine bakıldığında bu geleneğin en güçlü olduğu coğrafyalardan birinin de Doğu Anadolu Bölgesi olduğu öne sürülebilir. Bu coğrafyada günümüzden evvel yaşamış âşıkların ortaya koymuş olduğu geleneğin günümüz âşıklarına da etki ettiği ve bu etkilenmenin Âşık Mahperi Irmak'ta da karşılık bulduğu öne sürülebilir. Yaşam hikâyesine bakıldığında önemli ölçüde Doğu Anadolu âşıklarından etkilenen Âşık Mahperi Irmak daha sonra yerleştiği İzmir'de bu geleneği sürdürmüş ve yerleştiği yeni coğrafyada sanatsal söylemini geliştirmeye çalışmıştır.
Anadolu sahasında yaşayan az sayıdaki kadın âşığımızdan olan Âşık Mahperi Irmak üzerine hazırlanan bu çalışmanın giriş bölümünde tarihsel açıdan âşıklık geleneği, Ardahan yöresi âşıklık geleneği hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Âşık Mahperi Irmak'ın hayatı ve âşıklığına değinilmiştir. İkinci bölümde Âşık Mahperi Irmak'ın şiirleri konu ve şekil açısından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde Âşık Mahperi Irmak'ın yazıya aktardığı şiirlerine yer verilmiştir.

Abstract:
The minstrel tradition, which holds an important place in Turkish cultural history, is often associated with the institution of kam (shamanism) in terms of its origins. Historically, this tradition is thought to have first emerged in the 16th century, and it has continued to thrive in the Anatolian region for centuries. The minstrels, who are members of this tradition, have not only reflected the various emotions and thoughts of the society in which they lived but have also played a significant role in preserving and transmitting cultural memory.
When examining the minstrel tradition in the Anatolian region, it can be argued that one of the areas where this tradition is most deeply rooted is Eastern Anatolia. The tradition established by minstrels who lived in this region in the past is said to have influenced contemporary minstrels as well, and this influence can be observed in the case of Âşık Mahperi Irmak. When we look at her life story, it becomes clear that Âşık Mahperi Irmak was significantly influenced by the minstrels of Eastern Anatolia. After moving to İzmir, she continued this tradition and worked on developing her artistic expression in her new environment.
This study, which focuses on Âşık Mahperi Irmak, one of the few female minstrels in the Anatolian region, begins with an introduction that provides historical information about the minstrel tradition and the minstrel tradition of the Ardahan region. In the first chapter, the life and minstrel work of Âşık Mahperi Irmak are discussed. In the second chapter, her poems are analyzed in terms of themes and form. The third chapter presents the poems she has transcribed.