Alevilikte dini otorite: Değişim ve süreklilik (Adıyaman örneği)
Religious authority in alevism: Change and continuity  (Adıyaman sample)
Yazar: YILMAZ ARI
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP TAŞTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adıyaman = Adıyaman ; Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Dedelik = Dedelik ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Otorite = Authority

Özet:
Bu çalışmada Adıyaman yöresinde yaşayan Alevilerin dini ve sosyal hayatının merkezinde yer alan dini otorite mekanizmasının işleyişi ve bu otoritenin süreç içerisinde uğradığı değişim/süreklilik ilişkisi incelenmiştir. Alevilerin inanç ve yaşayış bakımından dini önderlik pozisyonunda bulunan dedelik kurumu, bu kurumu temsilen bir dini otorite tipi olarak dedenin topluluk üzerindeki etkileri, denetleme ve uzlaştırma fonksiyonları temel bir problem olarak ele alınmıştır. Bunun yanı sıra, genel sosyal değişme bağlamında, topluluk üyeleri arasında özelliklede kentlerde yaşayan gençlerin dedelere karşı tutumları ve onları bir otorite olarak görüp görmedikleri tartışılmıştır. 
Alevilik, yer yer İslam öncesi geleneksel Türk inanç ve pratikleriyle, İslamlaşma sonrası kazanılan İslami inanç, değer ve pratiklerin adeta bir sentezini sunmaktadır. Burada daha çok sözlü kültüre özgü dini anlatılar, efsaneler ve pratikler öne çıkmaktadır. Dedelik kurumu da bu inanç sisteminin merkezinde yer almaktadır.  Dedelik kurumu, ocak kültü ve musahiplik gibi asli kuruluşlarla hem dedelerin rolünü ve etkinliğini meşrulaştıran hem de topluluk üzerinde otorite ve denetleme gücü kazandıran bir mekanizma olarak çalışmaktadır. 
Toplumsal değişme sürecinde araştırma alanındaki dedelerin rolünde ve etkinliğinde bir farklılaşmanın olduğu görülmüştür. Kırsal alanlarda bu etkiler daha çok sosyal alanlarda uzlaştırıcı bir rol oynarken, kentlerde ve eğitim düzeyi yüksek kesimlerde dedelerin dini bir otorite olarak görülmesi geleneksel Alevi kimliği için sembolik bir değer taşımaktadır. Bunun yanında, araştırma alanına yansıyan şekliyle, özellikle genç kuşaklarda geleneksel alevi kültürüne ve ritüellerine bir eğilim görülmekle birlikte, dedelerin küresel çağda 'kendilerini yenileyememiş' olmalarına atfedilen bir otorite kaybından da söz edilebilir. Araştırmada nitel yöntem esas alınmış, veri toplama tekniklerinden katılımlı gözlem, derinlemesine görüşme ve literatür incelemesi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Alevilik, Dini Otorite, Dedelik, Değişim, Süreklilik

Abstract:
In this study, the functioning of the religious authority mechanism at the center of the religious and social life of Alevis living in Adıyaman region and the relationship between this authority and change in the process are examined. As a representative figure of religious authority,  Dedelik institution, which is in the position of religious leadership in terms of faith and living of Alevis, has been considered as an important problem in controlling and reconciling the effects of the dede on the society. In addition, in the context of general social change, it was discussed whether the members of the community, especially the young people living in cities, viewed their attitudes towards dede as an authority or not. 
	Alevism, with its traditional Turkish beliefs and practices before Islam, provides a synthesis of Islamic beliefs, values and practices gained after Islamization. Here, more religious narratives peculiar to the oral culture,  legends and practices are prominent. The grandfather institution is located at the center of this belief system. Dedelik institution works as a mechanism that legitimizes the relativity and effectiveness of the grandfathers and gives authority and control over the community with the main institutions such as Ocak cult and brotherhood. 
	In the process of social change, it has been seen that there is a differentiation in the role and effectiveness of the grandparents in the research field. In rural areas, these influences play a conciliatory role in social areas, whereas in rural areas and in high-educated areas, seeing dede as a religious authority has a symbolic value for traditional Alevi's identity. In addition, although there is a tendency for general alevi culture and rituals, especially in young generations, as reflected in the field of research, there is a loss of authority attributed to the dede that they have not renewed themselves in the global age. In the study, qualitative method is taken as the basis, participatory observation, in-depth interview and literature review is used. 

Keywords: Alevism, Religious Authority, Dedelik İnstitution, Change, Continuity