Çalışanların mesai içi ve dışı boş zaman davranışlarının iş performansı ve ruhsal sağlıkları üzerindeki etkisi
The effect of employees' workplace and out of workplace leisure behaviours over their job performance and mental health
Yazar: ZÜBEYİR ÖZÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. EBRU AYKAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Boş zamanları değerlendirme = Leisure activities ; Performans = Performance ; Ruh sağlığı = Mental health ; Sağlık = Health ; Çalışanlar = Workers ; İş performansı = Job performance ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı; örgüt çalışanlarının mesai içi ve dışı boş zaman davranışlarının, çalışanların performanslarına ve ruhsal sağlıklarına etkilerinin belirlenmesidir. Gerçekleştirilen bu çalışma, ilk iki bölümü teori ve son iki bölümü uygulama olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; boş zaman kavramının bilimsel araştırma alanının tarihsel süreç içerisindeki gelişimi farklı yaklaşımlarla ele alınmıştır. İkinci bölümde; ruhsal sağlık ve alt boyutlarını içeren anksiyete, depresyon, duygusal kontrol ve pozitif duygular kavramları açıklanmış, iş performansı ve alt boyutları olan görev performansı ve bağlamsal performans üzerinde durulmuştur. Bu bölümde ayrıca iş performansı, ruhsal sağlık ve boş zaman davranışları arasındaki ilişkiler ikili olarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde; beyaz yakalı çalışanların boş zaman davranışları dikkate alınarak mesai içi boş zaman davranış ölçeği ve mesai dışı boş zaman davranış ölçeği olmak üzere, Türk çalışma kültürünü yansıtan özgün iki ölçek geliştirilmiştir. Dördüncü bölümde; çalışanların mesai içinde ve dışındaki boş zaman davranışlarının, iş performansı ile alt boyutları olan görev performansı ve bağlamsal performans ile ruhsal sağlık ile alt boyutları olan; anksiyete, depresyon,  pozitif duygular, duygusal kontrol üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla, Ankara'da özel sektörde çalışan beyaz yakalılar ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda mesai içi ve dışı boş zaman davranışlarının iş performansı ve ruhsal sağlığı olumlu yönde etkilediği, değişkenler arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca işletme yöneticilerine ve bu konularda araştırma yapmak isteyen araştırmacılara mesai içi ve dışında gerçekleşen boş zaman davranışlarının nasıl ele alınabileceğine dair önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Basic aim of this study is to identify the effect of workplace and out of workplace leisure behaviours over performance and mental health outcomes of individuals in an organization. This study consists of two parts that are theory and application parts and each part has two subdivisions. In the first part, scientific research field development and historical development of leisure concept is discussed with indifferent approaches.  In the second part, mental health which measure sitssub-dimensions, anxiety, depression, emotional control and general positive effect terms are explained. Job performance and its sub-dimensions which are task performance and contextual performance terms are emphasized.  In this part, also the relationship between job performance, mental health and leisure behaviours were analyzed binary. In the third part, leisure behaviours of white-collar staff were considered and two original scales were developed in the framework of Turkish working culture, one of which is workplace leisure behaviour scale and the other one is out of workplace leisure behaviour scale. In the fourth part, a questionnaire study was carried out to determine the effect of leisure behaviour cluster during workplace and out of workplace leisure behaviours over mental health, and its sub-dimensions anxiety, positive effect, depression, emotional control and the effects over job performance and its sub-dimensions that are task performance and contextual performance. A questionnaire study was conducted with white collar workers working in the private sector in Ankara. According to the results of analysis, it was found that workplace and out of workplace leisure behaviours have effect on job performance and mental health in a positive way and significant relationships were found between the variables. In the study, proposals were also made about how to manage leisure behaviors both in and out of the workplace for business managers and researchers who want to conduct research in these subjects.