2000'li yıllarda Türkiye inşaat sektörü ve ekonomi arasındaki ilişki
The relationship between the Turkish construction sector and the economy in the 2000s
Yazar: FARUK BÜYÜKYORAN
Danışman: PROF. DR. HAKAN YAMAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Bina yapımı = Building construction ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects ; Makroekonomik modeller = Macroeconomic models

Özet:
1999 Marmara Depreminin ve 2001 krizinin etkileriyle yeni binyıla başlayan Türkiye
ekonomisi, 2007-2008 krizine kadar ağırlıklı olarak kamu kesiminin konut ve altyapı
yatırımlarının ön plana çıktığı, sonrası dönemde ise "kentsel dönüşüm" furyası ve
Kamu-Özel Sektör İş Birlikleri ile finanse edilen "mega-projeler" ile özel sektörün de
sürece dahil olduğu bir dönem geçirmiştir. Bu dönemde inşaat sektörü mekânsal,
çevresel ve sosyal tartışmaların gölgesinde ekonomik büyüme ve kalkınma
politikalarının merkezine oturmuştur. Ancak 2018 yılında başlayan kur şokları,
sektörün yüksek dış borcu ve uygulanan tartışmalı para politikaları sonucu bozulan
makroekonomik denge inşaat sektörünün etkinliğini kaybetmesine neden olmuştur.
Covid-19 salgının etkisiyle bu süreç daha da yıkıcı bir hal almıştır.
Bu bağlamda doktora tezinde, 2000'li yıllarda Türkiye'de inşaat sektörünün
ekonomiyle olan ilişkisi kapsamlı ve bütüncül bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Tezin
ana amacı, inşaata dayalı bir ekonomik büyüme modeliyle sürdürülebilir ekonomik
büyüme ve kalkınmanın sağlanıp sağlanamayacağı sorusuna yanıt aramaktır. Bu
soruya yanıt ararken uygulanan politikaların sonuçlarını ortaya koymak, sektör ile
ekonomi arasındaki sorunlu alanları tespit etmek ve sektörün sürdürülebilir büyüme
bağlamında ekonomiye olan katkısını arttırmak için izlenmesi gereken politikalara
katkı sunmak diğer amaçlar olarak belirlenmiştir.
Bunun için öncelikle tanımlayıcı istatistik araçları, zaman ve dağılım diyagramları
kullanılarak sektörün ekonomiyle olan ilişkisindeki eğilim, desen ve kalıpları tespit
amacıyla büyüme, istihdam, üretim, ciro, girdi maliyetleri, parasal ortam ve yatırımlar
gibi temel makroekonomik göstergelerle ilişkisi incelenmiştir. Daha sonra büyüme ve
sektörel çıktı ile işsizlik ve sektörel istihdam arasında eşbütünleşim ve nedensellik
testleriyle analizler yapılarak sektörün ekonominin iki temel göstergesiyle kurduğu
uzun ve kısa vadeli ilişki ve bu ilişkinin yönü tespit edilmiştir. Son olaraksa, inşaat
sektörünün diğer sektörlerle olan etkileşimini ortaya koymak için enflasyona göre
uyarlanmış girdi-çıktı tabloları kullanılarak sektörün arz ve talep yönlü bağlantıları
tespit edilmiştir.
Tüm bu analizler sonucu elde edilen bulgular literatürde yer alan teorilerle
sentezlenerek, 2000'li yıllarda Türkiye ekonomisinin ve sektörün yaşadığı somut
gelişmeler üzerinden tartışmaya açılmıştır. Bu tartışma sonucu sorunlu alanlar tespit
edilmiş ve politika önerileri geliştirilmiştir. Sonuç olarak karar vericilerin,
araştırmacıların ve sektör içinde yer alan diğer aktörlerin sektörün ekonomiyle
kurduğu çok katmanlı ve dinamik ilişkiyi anlamasını sağlayacak bir kavramsal çerçeve
oluşturulmuştur.
İnşaat sektörünün ekonomiyle ilişkisinde sektörün kırılgan yapısı, verimli olmayan
üretim süreçleri, diğer sektörler üzerindeki asimetrik etkisi, kamu yatırımlarını finansexxii
etmek için yüksek oranda yabancı kaynaklara bağımlılığı ve kayıt dışı istihdam gibi
sorunlu alanlar tespit edilmiştir. Bu tespitler, makroekonomik denge ve ekonomik
kapasite göz ardı edilerek büyüme politikalarının merkezine inşaat sektörünün
konmasının beklenen ekonomik büyümeyi sağlamayacağını, hatta ekonomi üzerinde
ciddi olumsuz etkiler yaratacağını göstermiştir. Bu sorunlara çözüm için döngüsel
ekonomi uygulamalarının ve içsel büyüme pratiklerinin geliştirilmesi,
makroekonomik denge politikalarının izlenmesi, yatırımların çeşitlendirilmesi ve
mevzuat çalışmaları yapılması gibi öneriler tartışılmıştır.
Sonuç olarak, doktora tezi, inşaat sektörünün Türkiye ekonomisin önemli bir birleşeni
olmasına rağmen, sürdürülebilir ekonomik büyüme ve kalkınma için ana itici güç
olarak görülmemesi gerektiğinin altını çizmektedir.

Abstract:
Starting the new millennium affected by the 1999 Marmara Earthquake and the 2001
crisis, the Turkish economy went through a period until the 2007-2008 crisis where
primarily public sector's housing and infrastructure investments were highlighted. In
the subsequent period, the private sector was also involved in the process with the
"urban transformation" frenzy and "mega-projects" financed by Public-Private Sector
Partnerships. During this period, the construction sector has been at the center of
economic growth and development policies amidst spatial, environmental, and social
debates. However, the currency shocks that started in 2018, the sector's high foreign
debt, and the deteriorating macroeconomic balance due to controversial monetary
policies have led to the loss of the sector's effectiveness. The impact of the Covid-19
pandemic has made this process even more destructive.
In this context, the PhD thesis provides a comprehensive and holistic analysis of the
relationship between the construction sector and the economy in Turkey during the
2000s. The main aim of the thesis is to explore whether sustainable economic growth
and development can be achieved with an economic growth model based on
construction. While answering this question, the objectives were set to reveal the
outcomes of the implemented policies, identify problematic areas between the sector
and the economy, and contribute to the policies that should be followed to enhance
the contribution of the sector to the economy in the context of sustainable growth.
For this purpose, descriptive istatistiğial tools, time series, and distribution diagrams
have been used to identify trends, patterns, and structures in the relationship between
the sector and the economy through key macroeconomic indicators such as growth,
employment, production, turnover, input costs, monetary environment, and
investments. Subsequent analyses using cointegration and causality tests have been
conducted to determine the long-term and short-term relationships between growth
and sectoral output, and unemployment and sectoral employment, as well as the
direction of these relationships within the sector. Finally, the sector's supply and
demand linkages were identified by using inflation-adjusted input-output tables to
demonstrate the sector's interaction with other sectors.
The findings obtained from all these analyses have been synthesized with theories in
the literature and discussed in light of the concrete developments experienced by the
Turkish economy and the sector during the 2000s. As a result of this discussion,
problematic areas were identified and policy recommendations were developed. In
conclusion, a conceptual framework has been established that will enable decisionmakers, researchers, and other actors in the sector to understand the multi-layered
and dynamic relationship that the sector forms with the economy.Problematic areas in the relationship between the construction sector and the economy, such as the sector's fragile structure, inefficient production processes, its
asymmetric impact on other sectors, its high dependency on foreign resources to
finance public investments, and informal employment, have been identified. These
findings show that centering growth policies on the construction sector, without
considering macroeconomic balance and economic capacity, will not achieve the
expected economic growth and may even create serious negative impacts on the
economy. Solutions for these problems have been discussed, such as developing
circular economy practices and endogenous growth practices, following
macroeconomic balance policies, diversifying investments, and conducting
legislative studies.
In conclusion, the doctoral thesis emphasizes that although the construction sector is
an important component of the Turkish economy, it should not be seen as the main
driving force for sustainable economic growth and development.