Tarihten bugüne Türk makam müziğinde kullanılan nota yazım teknikleri ve udi Ahmed Rıfat'ın Miftah-ı Nota'sı (Tahkik ve transliterasyon) /
Yazar: AHMET BÜLBÜL
Danışman: PROF. DR. FAZLI ARSLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahmed Rifat Efendi = Ahmed Rifat Efendi ; Hamparsum notası = Hamparsum notation ; Makamlar = Modes ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Nota = Note ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk müziği = Turkish music

Özet:
Bu çalışmada, Türk Müziği'nde tarihten bugüne kullanılmış olan notalama teknikleri açıklanmış ve Udi Ahmed Rıfat'ın Miftah-ı Nota adlı eski Türkçe eseri latinize edilmiş ve incelenmiştir. Fonetik ve Diyastematik notalar olarak iki başlıkta kronolojik olarak incelenen bu notasyon teknikleri detaylarıyla birlikte açıklanmıştır. "Miftah-ı Nota" adlı eserde önerilen yöntem, ses sistemi ve nota özellikleri bakımından incelenerek tarihsel süreçte bu sınıflandırmanın neresine düştüğü, Türk Müziği'ni anlatma konusunda yeterlilikleri ve diğer nota teknikleriyle benzerik ve faklılıkları ortaya konmuştur. Türk Müziği'ni kağıda dökme konusunda kullanılan notasyon tekniklerinin yeterlilikleri üzerine vuku bulan tartışmalar yeni değildir. Son bin yılda Kindî ile başlayan ebced harf notası ve varyasyonlarıyla birlikte Osmanlı İmparatorluğu bünyesindeki müslüman ve gayrı müslim müzikologların geliştirdiği değişik yapıda harf ve şekil notaları ve 19. yüzyılda müzik hayatımızda yerini sağlamlaştıran porteli Batı notasını kapsayan öneriler ve denemeler olmuştur. Bu bağlamda Miftah-ı Nota, yazıldığı döneme damgasını vuran porteli Batı notasının Türk Müziği için uygun hale getirilmesi çabalarının bir parçası olarak önemli bir yere sahiptir.

Abstract:
In this study, notation techniques developed and used in traditional Near Eastern Makam Music -and more specifically in traditional Turkish Makam Music - have been thoroughly explained and the musical tratise of Ahmed Rıfat in Ottoman Turkish, "Miftah-ı Nota" (Clef of Notation) has been transliterated in modern Turkish alphabet with an analysis. These notation techniques have been explained under two categories, namely phonetic and diastematic notations. After establishing the context, the notation system of "Miftah-ı Nota" has been analyzed in detail and its features have been assessed to identify which category this notation technique falls into. Besides, its efficiency in representing Turkish Makam Music on paper has been discussed. Although seemingly a recent phenomenon, debates over the perfect notation for Turkish Makam Music has a long history. Over the past millenium, ranging from Kindî's abjad phonetic notation in the 10th century and its variations to various other phonetic notations developed by muslim and non-muslim musicologists in the Ottoman Empire and the Western notaion which consolidated its supremacy over all others especially in the 19th century, countless notation techniques have been developed and offered to write this music. In this context, "Miftah-ı Nota" has an important place in representing the attempts to adapt Western notation in order to obtain a notation method sufficiently Turkish but also Western at the same time.