Fosforlu gübrelemenin ekinezya türlerinde (Echinacea purpurea (L.) Moench, Echinacea pallida, (Nutt.) Nutt.,) bazı bitkisel ve kalite özellikleri üzerine etkisi
The effect of phosphorous fertilization on some plant and quality characteristics in echinacea species (Echinacea purpurea (L.) Moench, Echinacea pallida, (Nutt.) Nutt.)
Yazar: MUSTAFA ENES MUKTAR
Danışman: PROF. DR. FİLİZ AYANOĞLU
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada; 2019 yılında, Hatay ekolojik koşullarında, farklı ekinezya türlerinin (Echinacea pallida, (Nutt.) Nutt. ve E. purpurea (L.) Moench) yetiştirilebilme olanakları araştırılmıştır. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede faktör olarak farklı ekinezya türleri ve fosforlu gübre dozları kullanılmıştır. Türlere ait fideler 50x50 cm dikim sıklığında 64 m2 (8x8)'lik parsellere dikilmiştir. Dikim öncesi parsellere 0, 4, 8, 12, 16 kg fosfor gelecek şekilde 18-46 DAP (%18N ve %46 P2O5) gübresi uygulanmıştır. Ana parsellere ekinezya türleri alt parsellere fosforlu gübre dozları yerleştirilmiştir. Değişken fosfor dozları için DAP gübresinin kullanıldığı tüm parsellerde nitrojen dozlarını sabitlemek için amonyum sülfat (% 21 N) gübresi eklenmiştir.
Elde edilen verilere göre, E. purpurea türünde bitki boyu 31.84-45.44 cm, ana dal uzunluğu 27.96-39.16 cm, ana dal sayısı 1.3-1.88 adet/bitki, yan dal sayısı 3.71-5.53 adet/bitki, çiçek sayısı 11.24-34.68 adet/bitki, bitki başına taze çiçek verimi 73-224 g/bitki, drog çiçek verimi 13-46 g/bitki, taze herba verimi 536.02-1558.99 kg/da, kuru herba verimi 136.53-390.56 kg/da, uçucu yağ oranı % 0.14-0.24 ve uçucu yağ verimi 0.07-0.25 L/da arasında değişmiştir. E. pallida türünde ise bitki boyu 14.50-22.41 cm, ana dal uzunluğu 14.50-22.16 cm, ana dal sayısı 0-1 adet/bitki, yan dal sayısı 0-0.75 adet/bitki, çiçek sayısı 1.58-2.41 adet/bitki, taze çiçek verimi 10-21 g/bitki, drog çiçek verimi 1-2 g/bitki, taze herba verimi 199.66-498.53 kg/da, kuru herba verimi 38.55-111.47 kg/da ve uçucu yağ oranı % 0.06-0.44 arasında değişmiştir.
Farklı fosfor gübresi uygulaması E. purpurea türünün bitki boyunda ortalama %14.8, ana dal uzunluğunda %20, bitki başına çiçek veriminde %78.4, drog çiçek veriminde %92, taze herba veriminde %40 ve uçucu yağ oranında %20 oranında artış sağlamıştır.
E. purpurea tarlaya şaşırtıldığı ilk yıl çiçeklenmiştir. E. pallida türünün ise daha ziyade ikinci yıl çiçeklendiği gözlemlenmiştir. E. purpurea türünün tamamlayıcı tıpta kullanılan çiçek ve kuru herba verimi yönüyle ticari anlamda Hatay ekolojisinde önemli bir pazar payı oluşturabileceği ortaya çıkmıştır. Aynı zamanda Ağustos ayı ortasından Kasım ayı sonuna kadar çiçeklenme peryoduna sahip olan E. purpurea türünün Hatay koşullarında yüksek sıcaklıklar altında gün boyu canlılığını sürdürmesi ile peyzaj ve kesme çiçekçilikte kullanılmasının da mümkün olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Echinacea sp., pembe koni çiçeği, uçucu yağ, verim, gübreleme

Abstract:
In this study, the cultivation possibilities of different echinacea species (E. pallida, (Nutt.) Nutt. and E. purpurea (L.) Moench) were investigated in the ecological conditions of Hatay in 2019. The experiment was carried out according to the split plots on randomized complete blocks design with 4 replications. Different types of echinacea and phosphorus fertilizer doses were used as factors in the experiment. Seedlings of the species were planted in 64 m2 (8x8) parcels with a planting density of 50x50 cm. Before planting, 18-46 DAP (18% N and 46% P2O5) fertilizer was applied to the plots with 0, 4, 8, 12, 16 kg of phosphorus. Echinacea species were placed in the main plots, and phosphorus fertilizer doses were placed in the sub plots. Ammonium sulphate (21% N) fertilizer was added to stabilize nitrogen doses in all plots where using DAP fertilizer for variable phosphorus doses.
According to the data obtained; In E. purpurea species, plant height 31.84-45.44 cm, main branch length 27.96-39.16 cm, main branch number per plant 1.3-1.88, side branch number per plant 3.71-5.53, number of flowers per plant 11.24-34.68, fresh flower yield per plant 73-224 g, drog flower yield per plant 13-46 g, fresh herb yield 536.02-1558.99 kg/da, dry herb yield 136.53-390.56 kg/da, essential oil ratio 0.14-0.24% and essential oil yield varied between 0.07-0.25 L/da. In the species E. pallida plant height 14.50-22.41 cm, main branch length 14.50-22.16 cm, main branch number per plant 0-1, side branch number per plant 0-0.75, flower number per plant 1.58-2.41, fresh flower yield per plant 10-21 g, drog flower yield per plant 1-2 g, fresh herb yield 199.66-498.53 kg / da, dry herb yield 38.55-111.47 kg / da and essential oil ratio varied between 0.06-0.44%.
Different phosphorus fertilizer application resulted in an increase of 14.8% in plant height, 20% in main branch length, 78.4% in flower yield per plant, 92% in drog flower yield, 40% in fresh herb yield and 20% in essential oil rate of E. purpurea species.
E. purpurea bloomed in the first year of transplanting into the field. E. pallida species was observed to bloom in the second year. It has been revealed that E. purpurea can constitute an important market share in the ecology of Hatay in terms of its flower and dry herb yield used in complementary medicine. At the same time, it has been determined that E. purpurea, which has a flowering period from mid-September to the end of November, can be used in landscaping and cut floriculture as it continues its vitality under high temperatures in Hatay conditions.

Key Words: Echinacea sp., pink cone flower, essential oil, yield, fertilization