İsmâil Hakkı Bursevî'nin Rûhu'l-Beyân isimli eseri bağlamında tevhid
Tawhid in the context of Ismail Haqqi Barousawi's Ruh al-Bayan
Yazar: HÜDA NUR DURAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESMA ÖZTÜRK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Tevhid, İslâmiyet'in tebliğ ettiği ilk esastır. İslâm'ın itikad sahasına karşılık gelen tevhid esası; Allah'ın birlenmesi ve O'na rubûbiyette ortak tanınmaması anlamına gelir. Bu meyanda, ancak tevhide iman edebilen bir kula Müslüman sıfatı kazandırılır. İslâmî düşünce yapısında farklı ekollerin, farklı arayış anlamları sonucu birtakım muhtelif fikirlerin ortaya çıktığı aşikârdır. Bu yönden tasavvufî düşünce yapısı da İslâm'dan beslenen derin fikirlere sahne olmuştur. Tevhid konusu; tasavvufî düşünce yapısında farklı anlam ve izahları içerir. Bu çalışmada belirlenen izahlar, farklı tasavvurlar şeklinde sunulmaya gayret edildi. Bunun için gerek müteahhirin gerek mütekaddimun dönem bazı âlimlerin görüşleri incelenilerek zihnimizde oluşan tasavvurlara bilgi birikimi elde edilmiş olundu. Tezimizin ana düşüncesini oluşturan tevhid kavramı; işâri tefsir olması hasebiyle tasavvuf açısından önemli bir tefsir olan Bursevî'nin Ruhû'l-Beyân isimli eseri taranarak ortaya çıkarıldı. Bu kavram süremizin sınırlı olması ve bu eserin yoğun hacmi sebebiyle sadece Ruhû'l-Beyân özelinde araştırılmıştır. Bize yansıyan tasavvurlardan biri tevhidin aklî çıkarımlar muhtevalı zâhirî yönünü yansıtırken; diğeri ise muhakeme gücünün yanında ilham ve keşfin çıkarımlarını ihtiva eden bâtınî yönünü yansıtır. Bu noktada dikkat çekici olan, mutasavvıfların İslâmî düşünce yapısına kazandırmış olduğu bâtınî tasavvurdur. Onlar nezdinde tevhid; aklen istidlal getirilebilecek bir olgu olmaktan ziyade; yakînen müşahede edilebilen ve müşahede seviyesine göre tevhitte belirli mertebelere karşılık gelen bir yapıdadır.  Bu yönden özellikle bu tasavvur altında şekillenen konulara temas edildi. "İsmâil Hakkı Bursevî'nin Rûhu'l-Beyân İsimli Eseri Bağlamında Tevhid" konulu tezimizin ilk bölümünde tevhid kavramı değerlendirildi. İkinci bölümünde ise tasavvufî düşünce yapısındaki tevhid tasavvurları incelendi. Son bölümde; Rûhu'l-Beyân isimli eser ekseninde Bursevî'nin tevhid konusunda naklettiği rivayetler ve aktardığı düşünceler ortaya koymaya çalışıldı.

Abstract:
Tawhid is the first principle conveyed by Islam. The principle of tawhid, which is connected to the field of belief in Islam, means the uniqueness of Allah and not recognising anyone or anything as an equal to Allah. So, only a human being who can believe in tawhid is can be identified as Muslim. That is evident that some different ideas emerge as a result of different school's different meanings of search. Consequently, sufistic thought structure has witnessed some deep ideas that nourishes from Islam. The subject of tawhid contains sufism in different meaning of explanations in the structure of thought. We have tried to show these explanations in the form of different conceptions. The concept of Tawhid;  which forms the main idea of our thesis, is derived from Bursevî's Ruh al-Bayan, an important tafsir in terms of sufism due to its ishari tafsir. While one of the visions reflected to us reflects the outward aspect of tawhid with rational implications; the other reflects its esoteric side, which includes the implications of inspiration and discovery as well as reasoning power. What is remarkable at this point is the esoteric imagination that mystics have brought to the structure of Islamic thought. Tawhid before them; rather than being a phenomenon that can be rationally invoked; it is a structure that can be observed closely and corresponds to certain levels in tawhid according to the level of observation. We also touched upon the issues shaped under this imagination. In the first part of our thesis titled "Tawhid in the Context of Ismail Haqqi Barousawi's Ruh al-Bayan", we evaluated the concept of tawhid. In the second part, we examined the concepts of tawhid in the structure of mystical thought. In the last part; We tried to reveal the narrations that Bursevî conveyed on the subject of tawhid and his thoughts on the axis of the work named Ruh al-Bayan.