19. yüzyılın ikinci yarısında İskenderun Limanı'nın oluşumu
The formation of Alexandretta (Iskenderun) Port in the second half of the nineteenth century
Yazar: EMİNE EREN ÇAĞLAR
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Hatay-İskenderun = Hatay-İskenderun ; İskenderun Körfezi = İskenderun Bay ; İskenderun Limanı = İskenderun Port

Özet:
"19. Yüzyılın İkinci Yarısında İskenderun Limanı'nın Oluşumu"
tezimizin konusunu kapsamaktadır. İskenderun, 16. yüzyıldan itibaren Avrupalılar için
ticaret açısından giderek önem kazanmaya başlamıştır. İskenderun'un coğrafi olarak
sahip olduğu pek çok avantaj, Halep'e olan yakınlığı gibi sebeplerle Avrupalıların bu
bölgedeki ticaret için özellikle İskenderun Körfezi'ni kullanmaya başlamaları ve
gemilerini burada demirlemeyi tercih etmeleri, bu bölgede hareketliliğe ve sonuç
olarak İskenderun'un bazı önemli gelişmelere sahne olmasına sebep olmuştur.
Bulunduğu coğrafi konum ve iktisadi özellikleri İskenderun'un tarih boyunca
pek çok uygarlığa sahne olmasına sebep olmuş, Osmanlılar dönemi boyunca da
Müslüman ve gayrimüslim nüfusun birlikte yaşadığı bir bölge olarak karşımıza
çıkmıştır. Bölgenin gerek ticari gerek kültürel özellikleri sebebiyle Osmanlı
Devleti'nin son dönemlerine kadar yabancı tüccarların ve çeşitli ülkelerin ilgi alanı
içinde kalmaya devam etmiştir. Arap yarımadasının eşiği sayılan Halep'e olan
yakınlığı ile daima ticaretin geçiş kapısı konumunda olmuştur. Bölgedeki ekonomik
amaçlar doğrultusunda burada pek çok iskele inşa edilemeye ve bölge ticarete daha
elverişli hale getirilmeye çalışılmıştır.
Bu amaçla hazırlanan tez, giriş bölümünün ardından gelen üç ana bölümden
oluşmaktadır. Giriş bölümünde, genel olarak bölgenin coğrafi yapısı, genel özellikleri,
tarihi süreçteki önemi bilgileri yer almaktadır. Birinci bölümde liman için kullanılacak
iskelelerin inşa edilmesi süreçleri, bu iskelelerin neden gerekli olduğu ve inşasında
yaşanılan zorluklar anlatılmıştır. İkinci bölümde, limanda gerçekleşen faaliyetlere ve
limanın yapılanmasına değinilmiştir. Son bölümde ise limanda gerçekleşen ticari
faaliyetler ve yer almıştır. Araştırmada elde edilen bazı veriler, tablo ve grafiklerle de
desteklenmeye çalışılmıştır.
İskenderun Limanı'nı anlatan kaynak sayısı oldukça azdır. Konuya değinen
kaynaklar da özet halinde ve birbirinin tekrarı niteliğindedir. Bu nedenle literatürden
daha çok konunun birebir birinci elden kaynağı olan arşiv belgelerinden
yararlanılmıştır ve çalışma büyük ölçüde Osmanlı Arşivi belgelerine dayanılarak
yapılmıştır. Arşiv belgeleri dışında dönemle ilgili yazarların kitap, kaynak inceleme
eserleri ve makalelerinden de faydalanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İskenderun, Liman, İskele, Halep, Konsolos, Deniz Taşımacılığı

Abstract:
The present thesis concerns "The Formation Of Alexandretta in the Second
Half of the 19th Century." Alexandretta started to gain gradual commercial importance
for Europeans from the 16th century onwards. Several geographical advantages, as
well as its proximity to Aleppo, caused the Europeans to use the Gulf of Alexandretta
for regional commerce and especially for anchoring their ships there, thus resulting in
mobility in the region and yielding important advances in Alexandretta.
Alexandretta became the cradle of civilizations thanks to its geographical status
and economical features throughout the history, along with the fact that Muslim and
non-Muslim populations co-existed during the Ottoman sovereignity. Commercial
qualifications, as well as cultural characteristics, of the region caused Alexandretta to
stay in the zone of interest of foreign merchants and various countries. Being proximal
to Aleppo, the threshold of the Arabic peninsula, it had constantly been an entry point
for commercial relations. Regarding the economic purposes and for qualifying the
region more for commerce, several docks were constructed in the region.
The thesis, aimed at the study of the aforementioned facts, consists of three
main parts following the Introduction. In the Introduction, general information
concerning the geographical structure, general characteristics, and the historial
importance of the region are given. The first part of the thesis deals with the
construction processes of the docks used for the construction of the Port of
Alexandretta, the relevances of them, and the challenging difficulties in their
constructions. The second part of the thesis concerns the services and the settlement
of the Port of Alexandretta. Underpinning data so-obtained are provided with tables
and charts.
Resources relevant to the Port of Alexandretta are quite a few and as such they
are mainly in the form of summaries that are repetitions of each other. Due to this
nature of the resources, primary archive data collected from the Ottoman Archives is
used and the thesis is mainly based on them. Apart form these, books, papers, and
works reviewing the resources are also benefitted.
Keywords: Alexandretta, Port, Pier, Aleppo, Consul, Marine Transportation.