COVID-19'un gıda satın alma, yeme davranışı ve gıda güvenliği algısı üzerine etkisi
The effect of COVID-19 on food purchasing, eating behavior and food safety perception
Yazar: YUSUF PİLAVCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA OĞUR
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gıda Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Beslenme davranışı = Feeding behavior ; COVID 19 = COVID 19 ; Gıda güvenliği = Food safety ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Tüketiciler = Consumers ; Yeme davranışı = Eating behaviour ; Yiyecek satın alma = Food purchasing

Özet:
Covid-19 salgını toplum sağlığının yanı sıra gıdaya erişim, gıda satın alma, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyi dahil olmak üzere insanların yaşam tarzlarını doğrudan etkilemiştir. Gastrointestinal sistemden bulaşmayan, solunum yoluyla bulaşan bir hastalık olmasına rağmen tüketiciler Covid-19'un gıda yoluyla bulaşabileceği konusunda kaygılanmakta ve gıda güvenliği endişeleri yaşamaktadır.
Bu çalışmada, Covid-19 salgını süresince ülkemizdeki tüketicilerin gıda satın alma, yeme davranışı ve gıda güvenliği algısındaki değişimi tespit etmek amaçlanmıştır. Kesitsel tarama modeli ile yürütülen çalışmada Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesindeki 18-65 yaş arası bireyler evren olarak kabul edilmiş ve örneklemin hesaplanmasında tabakalı örnekleme metodu kullanılmıştır. 733 kişinin katıldığı çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen çevrimiçi anket kullanılmıştır. Elde edilen veriler uygun analiz metotlarıyla istatistiksel olarak değerlendirilmiştir
Katılımcıların %51,16'sı alışveriş için markette daha az zaman harcadığını, %32,33'ü normalden daha fazla paketlenmiş gıda satın aldığını, %33,02'si daha fazla gıda stoğu yaptığını, %20,3'ü gıda alışverişi için internetten sipariş vermeye başladığını belirtmiştir. Katılımcıların %57,44'ü daha fazla ev yemeği tercih ettiğini, %42,16'sı normalden daha fazla sağlıklı yiyecekler yediğini ve %27,3'si daha fazla atıştırmalık tükettiğini ifade etmiştir.
Katılımcıların çoğu, gıda alışverişlerinde alışveriş yapan diğer kişilerin ve market çalışanların sağlığından endişelendiğini belirtmiştir. Katılımcıların gıda alışverişlerinde çalışanlardan öncelikli olarak maske kullanmasını ve fiziksel mesafe kurallarını sağlamalarını talep ettikleri saptanmıştır. Katılımcıların gıda alışverişlerini güvenli hale getirmek için başta elleri yıkama, yüzeylere daha az dokunma, dezenfektan kullanımı, taze ürünleri yıkama olmak üzere, markete daha az gitme ve daha sakin vakitlerde alışveriş yapma, temassız ödeme sistemi kullanma gibi kişisel tedbirler aldığı belirlenmiştir. Katılımcıların %53,89'unun satın aldığı gıdanın güvenliği olduğunu düşündüğü, ancak %30,96'sının gıda güvenliğinden şüphe ettiği tespit edilmiştir. Katılımcıların %62,21'inin yeterli gıda tedariki sağlayabilme konusunda gıda üreticilerine güvendiği bulunmuştur.
Yürütülen çalışma neticesinde Covid-19 pandemi sürecinde gıda satın alma, yeme davranışı ve gıda güvenliği algısı açısından tüketici tutum ve davranışlarının değiştiği, toplum sağlığı ve gıda güvenliği kavramlarının önem kazandığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The Covid-19 pandemic has directly affected people's lifestyles, including access to food, food purchasing, eating habits and level of physical activity, as well as public health. Although it is a respiratory disease that is not transmitted from the gastrointestinal tract, consumers are worried about the possibility of Covid-19 being transmitted through food and are experiencing food safety concerns.
This study is aimed to determine the change in the perception of food purchasing, eating behavior and food safety of consumers in our country during the Covid-19 outbreak. The study is conducted with the cross-sectional screening model with individuals between the ages of 18-65 in seven geographical regions of Türkiye, who were accepted as the universe and stratified sampling method was used to calculate the sample. In this study an online questionnaire developed by the researcher was used as a data collection tool in which 733 people have participated. The obtained data were statistically evaluated by appropriate analysis methods.
Based on the statements of the participants; 51.16% are spending less time in the store for shopping, 32.33% are buying packaged food more than usual, 33.02% are stocking up more food, and 20.3% of them started to order online for food shopping, 57.44% are preferring more home-cooked meals, 42.16% are eating more healthier food than typical, and 27.3% are consuming more snacks.
Most of the participants are concerned about the health of other shoppers and grocery store workers while food shopping. Participants primarily request that employees wear masks and follow physical distance rules in stores. Participants take personal precautions such as washing hands, avoiding touching surfaces, using sanitizer, washing fresh products, going to store less, shopping during less busy times, using contactless payment system in order to make food shopping safe. 53.89% of the participants think that the food they buy is safe, but 30.96% doubt the safety of the food they buy. 62.21% of respondents trust that food manufacturers can provide adequate food supply.
As a result of the study, it was concluded that consumer attitudes and behaviors have changed in terms of food purchasing, eating behavior and food safety perception during the Covid-19 pandemic, and the concepts of public health and food safety have gained importance.