Davranışsal inhibisyon ve davranışsal aktivasyon sistemleri ile çocukluk çağı travmalarının kişilik bozukluklarındaki yordayıcı etkilerinin incelenmesi
Investigation of the predictor effects of behavioral inhibition and behavioral activation systems and childhood trauma on personality disorders
Yazar: İSA ÇAKIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF BİLGE
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Davranışsal aktivasyon sistemi = Behavioral activation system ; Davranışsal inhibisyon sistemi = Behavioral inhibition system ; Kişilik bozuklukları = Personality disorders ; Pekiştireç Duyarlılık Kuramı = Reinforcing Sensitivity Theory ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada Gray'in Pekiştireç Duyarlılık Teorisinde yer alan Davranışsal İnhibisyon ve Davranışsal Aktivasyon sistemleri ve çocukluk çağı travma türlerinin kişilik bozuklukları üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 18-65 yaş arası %50,9'u kadın, yaş ortalaması 31,66 (Ss. = 11,29) olan 324 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılara Bilgilendirilmiş Onam, Demografik Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (Şar, Öztürk ve İkikardeş, 2012), Coolidge Eksen İki Envanteri + Türkçe Kısa Formu (Bilge, 2018) ve Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçekleri (Şişman, 2012) doldurtulmuş ve elde edilen veriler araştırma soruları doğrultusunda IBM SPSS 25 kullanılarak çeşitli parametrik (t-testi, Tek Yönlü ANOVA, post hoc, Pearson Korelasyon Analizi, Çoklu Doğrusal Regresyon) ve non-paramentik (Mann Whitney U, Kruskal Wallis Testi, Spearman Korelasyon Analizi) testler kullanılarak analiz edilmiştir. Analizler sonucunda DİS hiçbir ÇÇTÖ alt ölçeği ile ilişkili çıkmamıştır. Fiziksel İhmal sadece Dürtüsellik ile, Duygusal İhmal Ödüle Duyarlılık ve Eğlence Arayışı ile, Duygusal İstismar yalnızca Eğlence Arayışı ile, Cinsel İstismar ise yalnızca Ödüle Duyarlılık ile ilişkili çıkmıştır. Fiziksel İstismar hiçbir DİS/DAS alt boyutu ile ilişkili çıkmamıştır. DİS'in C kümesi ile, Eğlence Arayışı ve Dürtünün B ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Ödüle duyarlılık ile arasında ilişki çıkan hiçbir KB kümesi yoktur. Ödüle Duyarlılığın Şizotipal, Şizoid ve Antisosyal KB ile negatif ve anlamlı bir ilişkisi vardır. İstismar türü ÇÇT geçmişi olan katılımcılar çoğu KB'den geçmişi olmayanlara kıyasla daha yüksek puanlar almışlardır. Duygusal İstismar için Histriyonik ve Narsisistik KB, Fiziksel İstismar için ise Çekingen KB hariç bütün alt boyutlar arası istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde gruplar arası farklılık gözlenmiştir. A kümesi KB'lerinin genel olarak istismar alt ölçeklerince yordandığı gözlenmiştir. Üç KB'de de duygusal istismar etkin rol oynamıştır. Antisosyal KB hariç B kümesi KB'lerinin hepsini davranışsal aktivasyon sisteminin bir alt boyutu olan eğlence arayışı yordamaktadır. C kümesi literatüre uygun bir şekilde daha çok DİS tarafından yordanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kişilik Bozuklukları, Pekiştireç Duyarlılık Teorisi, Davranışsal İnhibisyon Sistemi, Davranışsal Aktivasyon Sistemi, Çocukluk Çağı Travmaları

Abstract:
In this research, the effects of Behavioral Inhibition and Behavioral Activation systems, which are the concepts of Gray's Reinforcement Sensitivity Theory, and the Childhood Traumas on Personality Disorders and the relationships between them were examined. The sample of the study consists of 324 participants between the ages of 18-65, 50.9% of whom are women, with an average age of 31.66 (Ss. = 11.29). Participants were filled with Informed Consent, Demographic Information Form, Childhood Trauma Questionnaire (Şar, Öztürk & İkikardeş, 2012), Coolidge Axis Two Inventory + Turkish Short Form (Bilge, 2018) and Behavioral Inhibition System / Behavioral Activation System Scales (Şişman, 2012). In line with the hypotheses, various parametric (t-test, One-Way ANOVA, post hoc, Pearson Correlation Analysis, Multiple Linear Regression) and non-paramentic (Mann Whitney U, Kruskal Wallis Test, Spearman Correlation Analysis) analyses were performed with using IBM SPSS 25.
As a result of the analysis, BIS was not found to be associated with any CTQ subscale. Physical Neglect was associated with only Impulsivity, Emotional Neglect with Sensitivity to Reward and Seeking Fun, Emotional Abuse only with Fun Seeking, and Sexual Abuse only with Reward Sensitivity. Physical Abuse was not associated with any BIS/BAS sub-dimension. It shows that while BIS is associated with cluster C PDs, Fun Seeking and Impulse are associated with cluster B PDs. There is no PD cluster associated with reward sensitivity. Reward Sensitivity has a negative and significant relationship with Schizotypal, Schizoid and Antisocial PD. Most of the participants with a history of abuse type trauma scored higher than those without a trauma history. Statistically significant differences were observed between all sub-dimensions except Histrionic and Narcissistic PD for Emotional Abuse and Avoidant PD for Physical Abuse. It has been observed that the cluster A PDs are generally predicted by the abuse subscales. Emotional abuse played an active role in all three PDs. Fun seeking, which is a sub-dimension of the behavioral activation system, predicts all of the B cluster CDs except antisocial PD. C cluster has been predicted mostly by DIS in accordance with the literature.

Key Words: Personality Disorders, Reinforcing Sensitivity Theory, Behavioral Inhibition System, Behavioral Activation System, Childhood Traumas