Remisyon dönemindeki bipolar bozukuk tanılı hastalar ile sağlıklı kardeş ve kontrol grubunda dürtüsellik, biyolojik ritim ve affektif mizaç özellikleri
Impulsivity, biological rhythm andaffective temperaments in bipolar patients in remission, healthy siblings and healthy controls
Yazar: NERİMAN FİDANLI
Danışman: PROF. DR. EROL GÖKA ; DR. HASAN KAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Affektif semptomlar = Affective symptoms ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Biyolojik ritim = Periodicity ; Dürtüsel davranış = Impulsive behavior ; Kardeşler = Brothers ; Mizaç = Temperament ; Remisyon = Remission

Özet:
Giriş ve amaç: Bipolar bozukluk belirli bir düzen olmaksızın tekrarlayan, manik,
hipomanik, karma ve depresif dönemlerin görüldüğü, ciddi sosyal ve mesleki
işlevsellik kaybına yol açabilen süreğen bir hastalıktır. Bipolar bozuklukta kişi, bu
dönemler arasında tamamen sağlıklı duygudurum(ötimi) haline dönebildiği gibi
eşikaltı belirtiler de gösterebilmektedir. Çalışmamızın amacı remisyon dönemindeki
bipolar bozukluk tanılı hastalarda dürtüsellik, biyolojik ritim ve mizaç özelliklerini
araştırmak ve bu özelliklerin hastalığın kliniğine olan etkisini incelemektir. Ayrıca
çalışmamızda bipolar bozukluk hastalarının kardeşlerinde olası bir endofenotip olarak
dürtüsellik, biyolojik ritim ve mizaç özelliklerini araştırmak ve kardeş grubunda bu
özellikleri sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırmak amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmamıza, DSM-5 tanı ölçütlerine göre bipolar bozukluk (BP) tanısı
konmuş, remisyon döneminde olan 82 hasta alınmıştır.Kardeşlerinde bipolar
bozukluk tanısı olan 57 etkilenmemiş birey ve kontrol grubu için 70 sağlıklı gönüllü
de çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya seçilen hasta grubuna SCID-V,
sosyodemografik bilgi ve hastalığa ait özellikler veri formu, Young Mani
Derecelendirme Ölçeği, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği, Temps-A
(Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris, San Diego Autoquestionaire )
Mizaç Ölçeği, Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi(BRDG), Barratt Dürtüsellik
Ölçeği-11 ( BDÖ-11 ) uygulanmıştır. Çalışmaya dahil edilen sağlıklı kardeşlere ve
sağlıklı gönüllülere ise sosyodemografik veri formu, Temps-A (Temperament
Evaluation of Memphis, Pisa, Paris, San Diego Autoquestionaire ) Mizaç Ölçeği,
Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi, Barratt Dürtüsellik Ölçeği ( BDÖ-11 )
uygulanmıştır ve SCID-V görüşmesi ile majör psikiyatrik tanılar dışlanmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza 209 katılımcı dahil edilmiştir. 209 katılımcının, 82'si
(%39,2) hasta, 57'si (%27,3) kardeş ve 70'i (%33,5) kontrol grubunu oluşturmaktadır.
Katılımcıların yaş ortalaması 39,71±11,74 yıldır. Eğitim sürelerine bakıldığında
kontrol grubu eğitim süresi(14.9 yıl) ortalamasının hasta(12.4 yıl) ve kardeş(12.6 yıl)
grubu ortalamalarından anlamlı derecede yüksek olduğu görülmektedir. Grupların
çalışma durumları karşılaştırıldığında hasta grubunda çalışmayan sayısının (%59,8)
kontrol grubunda ise çalışan sayısının (%75,7) yüksek olduğu görülmüştür. Hasta
grubunun ortalama 12.9 yıldır hastalık tanısı olduğu, 4.3 manik epizod , 1.1 depresif
epizodu geçirdiği, 2.5 kez hastaneye yattığı ve hastaların %23.1'ine EKT uygulandığı
tespit edildi. TEMPS-A mizaç ölçeğinde mizaçlar kesim noktalarına göre
değerlendirildiğinde gruplar arasında anlamlı fark olmadığı gözlendi. TEMPS-A
ölçeğinde ham puanlar karşılaştırıldığında ise depresif mizaç, siklotimik mizaç ve
anksiyöz mizaç puanları arasında anlamlı fark bulundu. Depresif, siklotimik ve
anksiyöz mizacın hasta grubunda kardeş ve kontrole göre yüksek olduğu, irritable
mizacın hasta grubunda sadece kontrole göre yüksek olduğu gözlendi. Biyolojik ritm
değerlendirme görüşmesine ait alt faktörler ve ayrıca Barratt Dürtüsellik ölçek skorları
karşılaştırıldığında, gruplar arasında anlamlı fark olmadığı sonucuna ulaşıldı. Hasta
grubundaki klinik özellikler ile ölçeklerin korelasyonları incelendiğinde manik epizot
sayısını Barrat plan (r:0.306) ve BRDG uyku -yeme (r:0.296); depresif epizot sayısı
ile BDÖ-11 motor (r:0.262), dikkat (r:0.257) ve toplam dürtüsellik (r:0.260) puanları
arasında korelasyon olduğu gözlenmiştir. Hastalığın başlangıç yaşı ile siklotimik
mizaç (r:0.231, p:0.05), BDÖ-11 planlama (r:0.402), motor (r:0.201) ve dikkat 
vi
(r:0.310), BRDG uyku ve yeme (r:0.340) ile kişilerarası ilişkiler (r:0.312) alt ölçek
puanları arasında korelasyon gözlenmiştir
Tartışma ve sonuç: Eğitim sürelerine bakıldığında kontrol grubu eğitim süresi
ortalamasının hasta ve kardeş gruplarından anlamlı derecede yüksek olduğu, çalışma
durumları karşılaştırıldığında ise hasta grubunda çalışmayan sayısının, kontrol
grubunda ise çalışan sayısının yüksek olduğu görülmüştür. Ülkemizde yapılan
çalışmalarda büyük şehirlerde bipolar olguların eğitim yılı ortalaması görece yüksek
olarak izlenirken, orta ölçekli şehirlerde yapılan çalışmalarda eğitim yılı ortalamasının
düştüğü görülmüştür. Bizim çalışmamızda çıkan sonuçlar da bu çalışmalarla
uyumludur.
Çalışmamızda TEMPS-A mizaç ölçeğine göre mizaçlar kesim noktalarına göre
değerlendirildiğinde gruplar arasında anlamlı fark olmadığı gözlendi ama ham puanlar
karşılaştırıldığında depresif mizaç, siklotimik mizaç ve anksiyöz mizaç puanları
arasında anlamlı fark bulundu. Depresif, siklotimik ve anksiyöz mizacın hasta
grubunda kardeş ve kontrole göre yüksek olduğu gözlendi. İrritable mizacın hasta
grubunda sadece kontrole göre yüksek olduğu gözlendi. Kardeş grubunun mizaç
özellikleri incelendiğinde depresif,hipertimik,siklotimik, irritable ve anksiyöz mizaç
puanı ortalamalarının kontrol grubundan yüksek olduğu ama bunun istatistiksel
anlamlılığa ulaşmadığı gözlemlenmiştir.
Biyolojik ritim değerlendirme görüşmesine ait alt faktörler ve BDÖ-11 skorları
karşılaştırıldığında, gruplar arasında anlamlı fark olmadığı görüldü. BRDG ve BDÖ11 ölçek puanları ile hastalığın kliniği arasındaki ilişki araştırıldığında ise BRDG'nin
uyku ve yeme alt ölçek puanı ve toplam BRDG ölçek puanı ile manik epizot sayısı
arasında pozitif yönde bir ilişkiye rastlanmıştır. BDÖ-11'in motor alt ölçeği, dikkat alt
ölçeği ve toplam BDÖ-11 puanları ile depresif epizot sayısı arasında, BDÖ-11 plan
(r:0.306) alt ölçeği ile ise manik epizot sayısı arasında pozitif yönde bir ilişkiye
rastlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bipolar bozukluk, Mizaç, biyolojik ritim, dürtüsellik, endofenotip

Abstract:
Objective: Bipolar disorder is a disease with manic, hypomanic, mixed and
depressive episodes, and it can lead to serious loss of social functionality. In bipolar
disorder, the person can return to a completely healthy mood (euphoria) between these
periods but also can show residue symptoms. The aim of our study is to investigate the
characteristics of impulsivity, biological rhythm and temperament in patients with
bipolar disorder in remission and to examine their effects on the clinical feature. In
addition, our study aimed to investigate the characteristics of impulsivity, biological
rhythm and temperament as a possible endophenotype in siblings of bipolar disorder
patients and to compare these characteristics in the sibling group with the healthy
control group.
Method: Our study included 82 randomly selected patients in remission, 57 siblings
selected among healthy siblings of patients with bipolar disorder, and 70 healthy
controls. SCID-V, sociodemographic data form, Young Mania Rating Scale, Hamilton
Depression Rating Scale, Temps-A (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa,
Paris, San Diego Autoquestionaire) Temperament Scale, Biological Rhythms
Interview of Assessment in Neuropsychiatry (BRIAN) , Barratt Impulsivity Scale
(BIS-11) was given to the patients that selected to the study. Sociodemographic data
form, Temps-A (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris, San Diego
Autoquestionaire) Temperament Scale, Biological Rhythm Evaluation Interview, BIS11 were applied to healthy siblings and healthy volunteers included in the study and
major psychiatric diagnoses were excluded by the SCID-V interview.
Results: 209 participants were included in our study. Of the 209 participants, 82
(39.2%) were patients, 57 (27.3%) were siblings and 70 (33.5%) were the control
group. The average age of the participants is 39.71 ± 11.74 years. Considering the
duration of education, it is seen that the average education period of the control group
(14.9 years) is significantly higher than the average of the patient (12.4 years) and
sibling (12.6 years) groups. When the working conditions of the groups were
compared, it was observed that the number of unemployed in the patient group (59.8%)
was higher than control group. It was observed that the patient group had been
diagnosed with the disease for an average of 12.9 years, had 4.3 manic episodes, 1.1
depressive episodes, were hospitalized 2.5 times and ECT was applied to 23.1% of the
patients. When temperaments were evaluated according to cut-off points according to
the TEMPS-A temperament scale, it was observed that there was no significant
difference between the groups. When the TEMPS-A scale scores were compared, a
significant difference was found between depressive temperament, cyclothymic
temperament and anxious temperament scores. It was observed that depressive,
cyclothymic and anxious temperaments were higher in the patient group compared to
siblings and control, and irritable temperament was higher in the patient group than
control group. When the sub-factors of the BRIAN and BIS-11 scale scores were
compared, it was concluded that there was no significant difference between the
groups. When the correlations between the clinical features and the scales in the patient
group were examined, the number of manic episodes was determined by BİS-11 plan
(r: 0.306) and BRİAN sleep-eating (r: 0.296); It was observed that there was a
correlation between the number of depressive episodes and the scores of BİS-11 motor
(r: 0.262), attention (r: 0.257) and total impulsivity (r: 0.260) . A correlation was 
viii
observed between the age of onset of the disease and cyclothymic temperament (r:
0.231, p: 0.05) and subscale scores of BRİAN interpersonal relationships, planning (r:
0.402), motor (r: 0.201) and attention (r: 0.310), sleep and eating (r: 0.340) (r: 0.312).
Conclusion: Considering the duration of education, it was observed that the average
duration of education in the control group was significantly higher than the patient and
sibling groups. When the working conditions of the participants were compared, it was
seen that the number of nonworkers in the patient group was higher than the control
group. According the studies in our country, it has been observed that the average of
education years has decreased in studies conducted in medium-sized cities. In our
study, when temperaments were evaluated according to the cut-off points according to
the TEMPS-A temperament scale, it was observed that there was no significant
difference between the groups, but when the scores were compared, a significant
difference was found between depressive temperament, cyclothymic temperament and
anxious temperament scores. Depressive, cyclothymic and anxious temperaments
were observed to be higher in the patient group compared to siblings and controls.
Irritable temperament was observed to be higher in the patient group only compared
to the control. When the temperament characteristics of the sibling group were
examined, it was observed that the mean scores of depressive, hyperthymic,
cyclothymic, irritable and anxious temperaments were higher than the control group,
but the results were not statistically significant. When the sub-factors of the BRİAN
and BİS-11 scores were compared, it was observed that there was no significant
difference between the groups. When the relationship between BRIAN and BİS-11
scores and the clinical picture of the disease was investigated, there was a positive
relationship between the BRIAN's sleep and eating subscale score and the number of
manic episodes. Also a positive relationship was found between BİS-11's motor
subscale, attention subscale, and total BİS-11 scores and the number of depressive
episodes.
Key Words: Bipolar disorder, Temperament, Biological Rhythm, İmpulsivity,
endophenotype