Nöroloji kliniğinde antiepileptik tedavi takibi yapılan hastaların nöbet kontrollerinin klinik eczacılık yaklaşımıyla retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of seizure controls of patients undergoing antiepileptic treatment in the neurology clinic using a clinical pharmacy approach
Yazar: İSKENDER SAY
Danışman: PROF. DR. EMEL ÖYKÜ ÇETİN UYANIKGİL
Ege Üniversitesi / Eczacılık Fakültesi / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı / Klinik Eczacılık Bilim Dalı
Derece: Eczacılıkta Uzmanlık, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Epilepsi, dünyada en sık görülen nörolojik hastalıklardan biridir. Yapılan pek çok çalışmada klinik eczacının epilepsi hastasında nöbet kontrolündeki katkısı ve artan hasta uyuncu gösterilmiştir. Bu çalışmada epilepsi tanılı hastaların başvuruları retrospektif olarak incelenerek nöbet kontrolünü etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve klinik eczacılık yaklaşımının nöbet kontrolündeki öneminin vurgulanması amaçlanmıştır.Yöntem: Çalışmamıza 2020-2023 tarihleri arasında epilepsi tedavisi nedeniyle ≥3 aydır takip edilen ≥2 antiepileptik ilaç kullanan, ≥18 yaş hastalar dahil edildi. Hastaların demografik, hastalık ve ilaçla ilgili verileri kaydedildi. Son bir ayda en az bir nöbet geçiren hastalar nöbet kontrolsüz olarak sınıflandırıldı. İlaç etkileşimleri Lexicomp® veri tabanı kullanılarak değerlendirildi ve klinik eczacı tarafından nöbet ile ilişkili olabilecek veya klinik olarak anlamlı etkileşimler olarak sınıflandırıldı. Bulgular: Yaş ortalaması 36,21±1,34 olan 180 hastanın 94'ü erkekti. Hasta başına kullanılan ilaç sayısı medyanı 2 (2-6) ve mevcut ilaç etkileşimi sayısı medyanı 1 (1-5)'di. Hastaların yaşı ve hastalık sayısı ile ilaç etkileşimi sayısı arasında sırasıyla orta ve güçlü pozitif korelasyon saptandı (rs=0,438, rs=0,742, p= 0,000). Nöbet ile ilişkili olabilecek en sık kullanılan antiepileptik ilaç kombinasyonu valproik asit-lamotrijin olarak belirlendi. Hastaların 8'inde (%4,4) nöbetle ilişkili olabilecek etkileşim, 7 hastada (%3,89) klinik anlamlı etkileşim saptandı. Nöbet ile işkili olabilecek etkileşimi olan hastaların yaş ortalaması olmayanlardan daha yüksekti (55,38 ±11,21 ve 35,32 ±1,27, p<0,01). Kırk hasta nöbet artışı ile başvururken, 123 hastada kullanılan antiepileptik ilaçlar NICE kılavuzuna uygun olmasına karşın nöbetleri kontrol altında değildi. En az nöbet kontrolünün juvenil miyoklonik nöbet geçiren hastalarda, en iyi nöbet kontrolünün ise tonik klonik nöbet geçiren hastalarda olduğu saptandı (p<0,01). İlaca bağlı olabilecek en sık şikâyet olan tremor valproik asit ile ilişkilendirildi. Cinsiyet, yaş artışı ve yaşın ≥65 olmasının son 1 ayda geçirilen nöbet sayısını etkilemediği, komorbidite sayısı, ilaç sayısı ve polifarmasi varlığının ise nöbet kontrolünü etkilemediği belirlendi. İlaca bağlı olabilecek şikâyeti olan hastalarda şikâyeti olmayan hastalara göre daha iyi nöbet kontrolü sağlandığı saptandı (p<0,05). Sonuç: Bu çalışmayla elde ettiğimiz sonuçlara göre ilaca bağlı olabilecek şikâyet varlığı ile nöbet kontrolünün sağlanması arasında anlamlı bir korelasyon saptanmıştır. Buna ek olarak hastaların ilaçlarında nöbet ile ilişkili olabilecek etkileşim varlığı ile nöbet artışı nedeniyle başvuru yapan hasta sayısı arasında anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Mevcut ilaç etkileşimlerinin önemli bir kısmı nöbet artışı sonucu hasta başvurusuyla ilişkilendirilmiştir. Bu durum ileri yaştaki ve komorbidite sayısı yüksek olan hastalar başta olmak üzere antiepileptik ilaç tedavisi alan hastaların yakın takip gerektirdiğine ve tedavi yönetiminde klinik eczacılık hizmetlerinin önemine işaret etmektedir.Anahtar kelimeler: Klinik Eczacılık, Epilepsi, İlaç-ilaç Etkileşimleri, Klinik Anlamlı Etkileşim, Nöbet.

Abstract:
Aim: Epilepsy is one of the most common neurological diseases in the world. In many studies, the clinical pharmacist's contribution to seizure control in epilepsy patients and increased patient compliance have been demonstrated. In this study, it was aimed to determine the factors affecting seizure control by retrospectively examining the applications of patients diagnosed with epilepsy and to emphasize the importance of the clinical pharmacy approach in seizure control. Methods: Patients aged ≥18 who used ≥2 antiepileptics and were followed for ≥3 months due to epilepsy between 2020 and 2023 were included in our study. The patients' demographic, disease and medication related data were recorded. Patients who had ≥1 seizure in the last month were classified as uncontrolled seizure. Drug interactions were evaluated using the Lexicomp® database and were classified as an interaction that could be related to seizures or clinically significant by the clinical pharmacist.Results: Mean age of patients were 36.21±1.34 and 94 of 180 patients were male. The median number of medications used per patient was 2 (2-6) and the median number of drug interactions was 1 (1-5). The number of drug interactions were moderately and strongly positively correlated to the age and number of diseases of the patients, respectively (rs = 0.438, rs = 0.742, p = 0.000). The most used antiepileptic drug combination that could be associated with seizures was determined to be valproic acid-lamotrigine. An interaction that could be related to seizures was detected in 8 patients (4.4%), and a clinically significant interaction was detected in 7 patients (3.89%). The mean age of patients with seizure-related interaction was higher than those without (55.38 ±11.21 vs. 35.32 ±1.27, p<0.01). Forty patients presented with increased seizures, and in 123 patients, seizures were not under control even though the antiepileptic drugs used were in accordance with the NICE guideline. It was determined that the least seizure control was in patients with juvenile myoclonic seizures, and the best seizure control was in patients with tonic-clonic seizures (p<0.01). Tremor, which is the most common drug-related complaint, was associated with valproic acid. It was determined that gender, increasing age and being ≥65 years old did not affect the number of seizures in the last month, while the number of comorbidities, number of medications and the presence of polypharmacy did not affect seizure control. It was determined that better seizure control was achieved in patients with complaints that could be drug-related than in patients without complaints (p<0.05). Conclusion: The results of this study revealed a significant correlation between the presence of complaints that could be drug-related and seizure control. Additionally, a significant correlation was found between the presence of could be seizure-related interactions and the number of patients presenting due to increased seizures. A significant portion of existing drug interactions have been associated with patient presenting with increased seizures. This indicates that antiepileptic drug treatment requires close monitoring especially in patients with advancing age and high number of comorbidities and the importance of clinical pharmacy services in treatment management. Key words:Key words: Clinical Pharmacy, Epilepsy, Drug-Drug Interactions, Clinically Significant İnteraction, Seizure