İnönü ovası (Eskişehir) akiferinin kirlenme hassasiyetinin belirlenmesi
Determination of pollution vulnerability of İnönü Plain (Eskişehir) aquifer
Yazar: ÖZLEM GÜLLÜ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇELİK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: AHP =   ; DRASTIC = DRASTIC ; Kirlilik = Pollution ; Su kalitesi = Water quality ; Yer altı suları = Ground waters

Özet:
Günümüzde artan nüfus ve sanayileşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkan çevre sorunlarından biri de yeraltı suyu kirliliğidir. Yeraltı sularının kirliliğinin önlenmesi ve giderimi konusunda altyapı oluşturabilecek çalışmalardan bir tanesi de yeraltı sularının kirlenme potansiyelinin belirlenmesidir. Bu çalışmada da kuzeybatı Orta Anadolu'da, Eskişehir İli'nin batısında yer alan İnönü Ovası (Eskişehir) akifer sisteminin kirlenme potansiyelinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
İnönü İlçesi artan nüfusu, endüstriyel ve tarımsal faaliyetleri ile su gereksinimi günden güne fazlalaşan bir ilçedir. İlçede, mevcut su potansiyelinin devamlılığını sağlayabilmek için yüzeysel ve yeraltı sularının korunması oldukça önemlidir. Bu bağlamda, yapılan bu tez çalışması ile İnönü Ovası'ndaki yeraltı sularının mevcut kalite durumları belirlenmiş ve bölgedeki kirletici kaynakların yeraltı suyu kalitesini etkileme potansiyelleri ortaya konulmuştur. Oksijen-18 (‰ -9,15-‰-11,17), döteryum (‰-65,16-‰-77,89) ve trityum (1.89-6.11 TU) duraylı izotop analiz sonuçları yeraltı sularının elektriksel iletkenlik değerleri ile karşılaştırıldığında bu sığ akifer sisteminin yağışlar, Sarısu Deresi ve kaynaklarla beslenen sığ dolaşımlı sulardan oluştuğunu göstermektedir. Suların hidrokimyasal fasiyesleri daha çok Ca-Mg-HCO3 karakterdedir. Yeraltı sularında yapılan kirlilik analizleri, pestisit analizleri ve antibiyotik analizleri, akifer sistemin lokal olarak kirlenmeye maruz kaldığını göstermiştir. Bu lokal kirlilikler, tarımsal faaliyetlerin sürdürüldüğü alanlarda Malathion, Azinphos Methyl ve Chlorpyrifos (organofosforlu) pestisit türlerinin varlığı ile yerleşim yerlerinde ise daha çok hayvancılık faaliyetleri sonucu nitrat, nitrit ve Oksitetrasiklin grubu antibiyotik kalıntıları ile kendini belli etmektedir. 
Ovada yapılan jeolojik, hidrojeolojik, hidrojeokimyasal, izotop ve kirlilik çalışmalarından elde edilen sonuçlar, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılarak ikili karşılaştırma matrisleri oluşturulmuş ve DRASTIC Yöntemi yardımıyla ovaya ait kirlilik hassasiyet haritası elde edilmiştir. Elde edilen hassasiyet indeks haritası, ovada 5 adet (çok düşük, düşük,  orta, yüksek ve çok yüksek) hassasiyet alanının varlığını ortaya koymuştur. Buna göre, İnönü Ovası'nda sığ akifer sistemin bulunduğu orta kısmın tarımsal kirliliğe karşı çok yüksek hassasiyete sahip olduğu ve alınacak koruma tedbirlerinin bu alandan başlanarak ovanın tamamında gerçekleştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır.  
Eylül 2014, 180 sayfa
Anahtar Kelimeler: İnönü Ovası, AHS, DRASTIC, yeraltı suyu kirlenme hassasiyeti, yeraltı suyu kirliliği, yeraltı suyu kalitesi.

Abstract:
One of the environmental problem as the result of increasing population and industrialization is groundwater pollution. One method to provide infrastructure is to inhibite and removal of groundwater pollution is to determine the pollution potential of groundwaters. Determination of groundwater pollution potential is one of the studies to provide infrastructure to inhibite and removal of groundwater pollution. This study aims to determine the pollution potential of Inonu Plain which is located in the west of Eskisehir City in Central Anatolia.
Inonu County's water requirements increases day by day due to industrial and agricultural activities. By this means, it is important to protect the water sources and to ensure availability to water continiously. In this context, this PhD thesis aims to determine current water quality of groundwaters and to reveal the effect of pollution sources to the water quality of groundwaters of Inonu Plain . 
If oxygen-18 (‰ -9,15-‰-11,17), deuterium (‰-65,16-‰-77,89) and tridium (1.89-6.11 TU) stable isotope analyse results compared to Electrical Conductivity values of groundwaters, it shows that this shallow aquifer system is composed of shallow circulated waters which are fed from upper elevations. Performed pollution, pesticide and antibiotic analyses from Ca-Mg-HCO3 characterized groundwaters of the water facies show that the system is exposed to pollution locally.
This local pollution is observed as Malathion, AzinphosMethyl and Chlorpyrifos type pesticides in agricultural areas and observed as nitrate, nitrite and Oxitatracycline group antibiotic residues as the result of livestocking activities in settlemental areas. 
Obtained geological, hydrogeological, hydrogeochemical, isotopic and pollution analysis results are used to generate binary comparison matrices by using Analytical Hierarchy Process and to prepare pollution vulnerability map of the Inonu Plain by using Drastic Method.
Obtained vulnerability index map shows the presence of 4 (very low, low, moderate, high and very high) vulnerability areas in the study area. With reference to this, middle parts of Inonu Plain where shallow aquifer system is present has very high sensivity to pollution and conservation process should begin from the middle parts of the Inonu plain and continue throughout the whole plain.

September 2014, 180 pages
Keywords: İnönü Plain, AHP, DRASTIC, groundwater pollution vulnerability, groundwater pollution, groundwater quality.