Orchis sancta l. ve serapias vomeracea (BURM. F.) briq. türlerinin bitki doku kültürü yöntemiyle üretimi
Micropropagation of orchis sancta l. ve serapias vomeracea (BURM. F.) briq. species (Orchidaceae) via plant tissue culture techniques
Yazar: ERSAN BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ATALAY SÖKMEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Botanik = Botany

Özet:
Bu doktora tezinde Orchidaceae familyasından Orchis sancta L. ve Serapias vomeracea (Burm. F.) Briq. türlerinin in vitro koşullarda üretimi ve oluşan fidelerin toprak koşullarına adaptasyonu ve ayrıca sentetik tohumlarının üretilmesi ve çimlendirilmesi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. O. sancta ve S. vomeracea olgun tohumlarının asimbiyotik çimlendirilmesi çalışmalarında en etkili besi ortamının her iki türde de Orchimax aktif kömürlü besi ortamının olduğu belirlenmiştir. Çeşitli bitki büyme düzenleyicilerinin ve farklı derişimlerinin çimlenme üzerindeki etkilerine bakıldığında, O. sancta'nın 1,0 mg/L ZEA, S. vomeracea'nin 2,0 mg/L 6-BA içeren ortamlarda en yüksek çimlenme yüzdelerine sahip oldukları görülmüştür. En yüksek sürgün uzama miktarı O. sancta'da (53,24 mm) ve S. vomeracea'de (42,88 mm) 0,25 mg/L TDZ içeren ortamlarda gözlenmiştir. O. sancta'da 1,0 ve 2,0 mg/L KİN içeren ortamlarının, S. vomeracea'de 2,0 mg/L IBA içeren ortamların yaprak oluşumunda daha etkili oldukları belirlenmiştir. O. sancta ve S. vomeracea'nin köklerinin oluşumunda ve uzamasında IBA'nın denenen yüksek derişimlerinin etkili olduğu gözlenmiştir. Türlere ait tuberlerin oluşmasında ve bu tuberlerin içerdikleri glukomannan miktarlarında 2,0 mg/L ZEA içeren ortamların daha olumlu etkileri olduğu görülmüştür. İn vitro koşullarda gelişen her iki türe ait fidelerin toprak koşullarına adaptasyonları başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Oluşturulan sentetik tohumlar ise besi ortamlarında ve toprak koşullarında yüksek oranlarda çimlendirilmiştir. Bu çalışma, O. sancta ve S. vomeracea'nin bitki doku kültürü yöntemiyle üretilebileceğini göstermiştir.

Abstract:
In this thesis, the in vitro production of Orchis sancta L. and Serapias vomeracea (Burm. F.) Briq., belonging to the Orchidaceae family, acclimatization of in vitro produced plantlets as well as production and germination of their synthetic seeds were studied. Orchimax including activated charcoal was the best germination medium for the mature seeds of O. sancta and S. vomeracea. The highest germination rates were observed on Orchimax medium supplemented with 1.0 mg/L ZEA and 2.0 mg/L 6-BA. The medium containing 0.25 mg/L TDZ gave the superior shoot elongation in O. sancta and S. vomeracea with the values of 53.24 and 42.88 mm, respectively. The most effective leaf formation was obtained from O. sancta cultures maintained in the medium supplemented wih 1.0-2.0 mg/L KIN whilst that of S. vomeracea was 2.0 mg/L IBA. Amongst all plant growth regulator concentrations tested, high concentrations of IBA enhanced the root formation and elongation for both species. The highest tuber formation as well as their glucomannan contents extracted from in vitro growing O. sancta and S. vomeracea plantlets were detected in the medium supplemented with 2.0 mg/L ZEA. Plantlets of O. sancta and S. vomeracea were carefully taken from their growth media and successfully acclimatized in the soil. Synthetics seeds of O. sancta and S. vomeracea were prepared and succefully germinated in growth medium and also in commercially available torf medium. This study shows that O. sancta and S. vomeracea can be produced by plant tissue culture techniques.