Ebu'l-Fazl Muhammed b. Ca`fer el-Herevî'nin Mefâhıru'l-Makâl fi'l-Mesâdiri ve'l-Ef`âl adlı yazma eserinin 191. varaktan sonuna kadar tahkiki
Verification of the handwritten book of Ebu?l-Fazl Muhammed b. Ca'fer el-Herevî Mefâhiru?l-Makâl fi?l-Mesâdiri ve?l-Ef`âl from 191 page to the end
Yazar: UĞUR GÜLBİL
Danışman: PROF. DR. TACETTİN UZUN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Ebu`l-Fazl Muhammed b. Ca`fer el-Herevi = Ebu`l-Fazl Muhammed b. Ca`fer el-Herevi ; Mefahıru`l-Makal fi`l-Mesadiri ve`l-Ef`al = Mefahiru`l-Makal fi`l-Mesadiri ve`l-Ef`al ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Biz bu çalışmamızda hicrî IV. asrın önemli müelliflerinden biri olan Ebu'l-Fa?l Muhammed b. Ca'fer el-Munzirî el-Herevî (ö. 329/940)'yi ve ona ait olan Mef?hiru'l-Mak?l fi'l-Mes?diri ve'l-Ef'?l adını taşıyan eseri tahkik etmeye ve eserin bir sözlük olması hasebiyle sözlükbilim hakkında kısaca bilgi vermeye çalıştık. Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır.Giriş bölümünde, eser bir sözlük olması nedeniyle ve eserin daha iyi anlaşılması için genel olarak sözlük ve sözlükbilim, ve Arap dili ve edebiyatında sözlük ve sözlük türleri hakkında bilgi vermeye çalıştık.Birinci bölümde, müellifin şahsi ve ilmi kişiliğini araştırdık ve inceledik. Gördük ki, Ebu'l-Fa?l Muhammed b. Ca?fer el-Herevî, pek fazla tanınmayan ancak zamanının en ünlü hocalarından dersler alan, Arap dili ve edebiyatına vâkıf ve bu alanda eserler veren bir müelliftir.Ebu'l-Fa?l Muhammed b. Ca?fer el-Herevî, tamamı Arap dili ve edebiyatıyla ilgili olan dört adet eser yazmıştır. Bu eserlerden sadece tahkikini yaptığımız bu esere ve onun da İstanbul Köprülü Kütüphanesi'nde bulunan tek nüshasına ulaşabildik. Diğer eserlerininde, bu denli kapsamlı ve geniş eserler olduğunu ve Arap dili ve edebiyatında bir boşluğu kapatacağını düşünmekteyiz.İkinci bölümde, tahkîkini yaptığımız Mef??iru'l-Ma??l fi'l-Me??diri ve'l-Ef??l adlı eser hakkında bilgi vermeye çalıştık. Eser, Muhammed b. Ca?fer el-Herevî tarafından, kendisinden bu alanda çalışma yapılması istenmesi üzerine, döneminin ilmi birikimiyle, son harfine göre hazırlanan, bablara göre kısımlandırılan alfabetik bir sarf sözlüğüdür. Müellif, bu eserde az kullanılan, ?arib ve ilk bakışta anlaşılamayan kelimeleri sarf babları altında ve son harf sistemine göre inceleyerek yazmıştır. Kelimelerin önce tanımlarını vermiş sonra da bu kelimenin geçtiği ayet, hadisleri, sahabe ve tabiin sözlerini kısaca, iki üç kelimeyle zikretmiştir. Müellif şahit getirirken de döneminin özelliği gereği kaynak göstermemiştir.Üçüncü bölümde ise eserin tahkikini yaparak çalışmamızı tamamladık. Bu tahkiki yaparken yazma eserler ve tahkik yolları hakkında ön bilgiler edindikten sonra, ilmi kriterlere uygun olarak yapmaya özen gösterdik.Araştırmamızın, inceleme ve tahkikimizin birinci hedefi bu eseri gün yüzüne çıkarmak idi. Bunu ne kadar muhkem ve mükemmel bir şekilde ilim dünyasının kazandırabilirsek kendimizi o kadar başarılı sayabiliriz.

Abstract:
In this study, we tried to mention about Muhammad b. Abu'l-Fazl Ja'fari Munzir el-Herevi (d. 329/940) which was one of the important writer of the IV.century, and verify his work ?Mef?hiru'l-Makal Fi'l- Mes?diri vel-Ef'?l? and tried to give an overview of `sözlükbilim? because it is a dictionary. Thesis consists of three parts with the introduction.In the introduction part, we tried to provide information about the dictionary and lexicology in general to make the work understood better because it is a kind of dictionary,and also mentioned about dictionary and the types of dictionary in Arabic language and literature.In the first section, we have examined and investigated the writer's personal and scientific personalities. We have seen that, Abu'l-Fazl Muhammad b. Ja'far al-HEREVI, a writer which was not much recognized, but got education from the most famous teacher of his time, was aware of the Arab language and literature and had works in this area.Abu'l-Fazl Muhammad b. Ja'far al-HEREVIN, had written four works all that is associated with the Arab language and literature.We were able to reach only this work which we tried to verify and the only copy of it which is kept in İstanbul Bridge Library .We think that his other works,that such comprehensive and extensive works, will bridge a gap in Arab language and literature.In the second part, we tried to provide information about the work named ?Mef?hiru'l-Makal Fi'l -Mes?diri vel- Ef?l?. The work, is an alphabetical dictionary which is divided into chapters ,and prepared according to the last letter with the accumulation of knowledge of his period, by Muhammad b. Ja'far al-HEREVI for the request upon this field of study. Author wrote the words which are freak and can not be obvious at first glance with the last letter system according to the chapter, rarely used in this work. He, at first gave the definitions of words, then mentioned the verses, hadith, sahaba and tabi?un speeches briefly with two or three words which it took place. Author did not show the source as the characteristics of the period while bringing a witness.In the third section of the work we have completed our work by doing the verification. While writing these works, we paid attention to do it in accordance with scientific criteria after gaining advance information about verification ways and handwritten works.The first goal of our research, review and verification is to bring this work to light. How perfectly we can bring this work into science world, so much we can accept ourselves as successful.