İzmit (Nikomedeia) su yolları
Nicomedeia's aqueducts
Yazar: TANER AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. DOÇ.DR. ERHAN ÖZTEPE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Kocaeli-İzmit = Kocaeli-İzmit ; Nikomedeia = Nikomedeia ; Su mimarisi = Aqua architecture ; Su mühendisliği = Water engineering ; Su sistemleri = Water systems ; Su yolu = Waterways

Özet:
Nikomedeia Asya ile Avrupanın birleştiği, stratejik olarak çok önemli bir geçiş yolu üzerinde, Astakenos (İzmit) Körfezinin en korunaklı kısmında kurulmuş bir antik yerleşimdir. Bithynia Krallarından I.Nikomedes tarafından İÖ 264 yılında kurulmuş ve kral kente kendi ismini vermiştir. Bithynia Krallığının başkenti olan kent daha sonra stratejik konumu sayesinde gelişerek önemini artırmıştır. İÖ 74 yılında Nikomedeia'nın Roma hâkimiyetine girmesi, kentin gelişiminde olumlu rol oynamış ve kent Roma İmparatorluk döneminde Roma, Antiokheia ad Orontes (Antakya) ve Alexandria (İskenderiye) kentleri ile beraber imparatorluğun en büyük kentlerinden biri ve Asyadaki yönetim merkezi haline gelmiştir.
Nikomedeia'da kenti kuruluş tarihi olan İÖ 264 tarihinden itibaren su temini ile ilgili başta kuyu ve sarnıçlar olmak üzere kent merkezinde yer alan su kaynaklarından elde edilen suların kullanıldığı su sistemine sahiptir. Bununla beraber kentin suyollarının gelişimi kentte Roma hâkimiyeti ile beraber hız kazanmıştır. Doktora proğramında yapılan çalışmalar sonucunda; Nikomedeia'nın su ihtiyacının Paşasuyu suyolu, Topçuoğlu suyolu, Kayapınarı suyolu ve Yenimahalle suyolundan oluşan 4 suyolu ile karşılandığı tespit edilmiştir. Örgü kanallar, kayaç-örgü kanallar, havalandırma bacaları, su köprüleri ve pişmiş toprak borular gibi çeşitli sistem türlerinden oluşan suyolları özellikle İS 2.yy.da büyük gelişim göstermiş ve çok uzun bir dönem boyunca aktif olarak kullanılmışlardır. Günümüze ulaşan anıtsal su köprülerine ait kalıntıları, örgü ve kayaç-örgü kanalları ile Nikomedeia suyolları Ortaçağ'dan bugüne insanların dikkatini çekmiş ve antik çağın görkemli Nikomedeia'sının hatıraları olarak görülmüşlerdir. Ancak bu kalıntılar üzerine yapılan bilimsel çalışmalar çok az sayıda olmuştur. Oysa Nikomedeia'nın bu gelişmiş ve Roma hidrolik mühendisliğinin önemli örneklerinden birini oluşturan suyolları ağı Nikomedeia tarihi yanı sıra, hem mimarlık hem de su mühendisliği tarihi açısından çok önemli bir kaynak niteliğindedir.

Abstract:
Nicomedeia is an ancient settlement site established at the most sheltered section of the Gulf of Izmit, on the strategically important transit way where Asia and Europe meet. It was found in 264 BC by Nicomedes I of the Bithynian kings and named after him. The city, which became the capital of the Bithynia Kingdom, grew to prominence thanks to its strategic location. The entrance of Nicomedeia under Roman reign played an important role in the development of the city and it became one of the greatest cities of the kingdom and administrative centrum in Asia alongside with Rome, Antiokheia and Alexandria  From the foundation date of 264 BC on, there has been a water supply system in connection with the water supply in Nicomedeia in which, wells and cisterns in the first place, the water obtained from the springs in the city center was used. Nevertheless, the development of the city aqueducts gathered speed with the Roman reign. Following the studies taking place within the dissertation program, it was found that the water need of Nicomedeia was met by means of 4 aqueducts consisting of Pasasuyu, Topcuoglu, Kayapinari and Yenimahalle. The aqueducts comprising of construction components such as stone-bonded and cut-in canals, ventilation shafts, arched aqueduct bridges and terracotta pipes represented a great progress especially in the 2. Century AD and were actively used for a long period. With the ruins of monumental arched aqueducts, cut-in and stone-bonded canals, which have survived to the present day, the aqueducts of Nicomedeia have drawn attention from the Middle Ages and been considered a token of the grandiose Nicomedeia of the ancient era. However, there have been very few scientific research works carried out on these ruins. Notwithstanding, this improved aqueduct net of Nicomedeia, also one of the outstanding samples of the Roman water management, is a very significant source for the history of Nicomedeia as well as for architecture and water management history.