17. yüzyılda Osmanlı Devletinde Istabl-ı Amire (has ahûr) teşkilâtı
The royal stables (has ahûr) organization in the Ottoman State in the senveteenth century
Yazar: FATİH ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ALKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Istabl-ı Amire = Istabl-ı Amire ; Kurumlar tarihi = Corporate history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Kuruluşundan itibaren Osmanlı Devleti'nde birçok müessese tesis edilerek devlet teşkilatlanması oluşturulmuştur. Osmanlı Devleti'nin kurmuş olduğu en önemli teşkilatlardan birisi de Istabl-ı Âmire Teşkilâtıdır. Osmanlı Devleti'nde Istabl-ı Âmire (has ahûr) teşkilatı; ulaşım, haberleşme, sefer, ordu, tören, şenlik, spor ve de avcılık gibi birçok alanda çok önemli görevler üstlenmiştir. Bu çalışmada bu kadar önemli görevler üstlenen Istabl-ı Âmire Teşkilatı'nın 17. yüzyıldaki idari yapısı, teşkilatta yer alan bölükler ve personel sayıları ve personelin aldıkları günlük ücret miktarları, bölükbaşılarının isimleri, aldıkları ücret miktarları ele alınmıştır. Sefere katılan Istabl-ı Âmire teşkilatı personeli sayıları, Sarayın Enderun ve Birun halkının kullanmakta olduğu hayvan sayıları ve türleri ayrıca Istabl-ı Âmire'de yer alan hayvan sayıları ve türleri de ortaya konulmuştur. Taycılık konusunda önemli bir görev üstelenen Sultanönü Sancağı, sarayın nitelikli at ihtiyacını karşılamasında önemli bir yere sahiptir. Sultanönü Sancağı taycı çiftliklerinde üretimi yapılan tay sayıları taycı kanunnamesine göre değerlendirilmiştir. Tay yetiştiriciliği dışında Istabl-ı Âmire'ye ne şekilde hayvan temin edildiği, Istabl-ı Âmire'ye verilen hayvanların bahaları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anadolu ve Rumeli coğrafyasında sistemli bir şekilde teşkilatlananan Istabl-ı Âmire'ye bağlı ocaklarda bakımı yapılan hayvanlar, ocaklarda yer alan görevliler, koru, çayır, kışlak, yaylak, ahır ve anbar sayıları verilmiştir. Istabl-ı Âmire koru ve ocakları mahsulatının ne miktarda olduğu belirtilmiştir. Istabl-ı Âmire hayvanlarına ihtiyaç halinde saman, arpa ve otun ne şekilde temin edildiği ve zahirenin masraflarının nereden nasıl karşılandığı ifade edilmiştir. Istabl-ı Âmire'de kullanılmak üzere alımı yapılan malzemelerin neler olduğu ve tamirat masraflarının tespiti yapılmıştır. Istabl-ı Âmire 'ye bağlı olan raht hazinesi görevlileri, hazinede yer alan eşyaların neler olduğu ve sayıları, ne şekilde temin edildiği, eşyaların yapımında uygulanan sanatlar ve motifler tespiti yapılarak açıklanmıştır.

Abstract:
Many establishments were formed in the Ottoman State to form the organization of the state starting from its foundation. One of the most important establishments formed by the Ottoman State is the Royal Stables organization. The Royal Stables (Has Ahûr) of the Ottoman State had undertaken many important duties including transportation, communication, campaigns, military services, ceremonies, festivals, sports and hunting. In this study, administrative structure of the Royal Stables organization in the seventeenth century, number of troops and numbers of personnel, daily allowances of personnel, and names of troop chiefs and their fees are studied. Number of personnel of the Royal Stables taking place in the campaigns, numbers and types of animals used by the Enderun and Birun members of the Palace, and also numbers and types of animals kept in the Royal Stables are established Sultanönü Sanjak, which had undertaken an important duty in breeding of foals, has a significant place in supplying quality horses for the Palace. Numbers of foals bred in Sultanönü Sanjak foal farms were evaluated based on the foal breeding codex. In addition to foal breeding, it was attempted to determine the way of procuring animals to the Royal Stables, and sires of animals delivered to the Royal Stables. Animals bred in the centers connected to Royal Stables, which had organized in Anatolian and Rumelian regions systematically, personnel in these centers, and numbers of woods, meadows winter quarters, summer pastures, stables, stables and barns were given. Products and amounts of products of the woods and centers of the Royal Stables are stated. Way of supplying chaff, barley and weeds supplied for the animal bred in the Royal Stables and related expenses are stated. Materials purchased to be used in the Royal Stables and repair expenses are determined. The personnel of the Royal Harness Inventories under the Royal Stables, objects found in the Inventories and their numbers, ways of acquisition of these objects, arts used in the manufacturing of these objects and motifs used has been determined and explained.