Farklı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinde sekonder metabolit üretimine uygun kallus üretimi ve rejenerasyon çalışmaları
Callus  induction for secondary metabolite production and adventitious shoot regeneration studies in different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.)
Yazar: MELİKE İNCETEKİN
Danışman: PROF. DR. SERKAN URANBEY
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kallus oluşumu = Callus formation ; Rejenerasyon = Regeneration ; Çemen = Fenugreek ; İn vitro = In vitro

Özet:
Çemen bitkisi geleneksel tıpta kullanılan bir tıbbi bitkidir. Çemen tohumları yaygın olarak lezzet verici olarak kullanılır ve farklı alkoloid, saponin ve sabit yağ içeriğine sahiptir. Trigonellin ve diosgenin bileşenleri anti-kanser, kolestrolü ve kan şekerini düşürücü etkisiyle bilinir. In vitro koşullar altında sekonder metabolit üretimini artırmanın ilk adımı kallus üretimi sağlamaktır. Bu amaca ulaşmak için kök, petiol ve kotiledon gibi farklı eksplant tipleri kullanılmıştır. Bu çalışmada, Güraslan ve Çiftçi çemen çeşitleri bitkisel materyal olarak kullanılmış olup, sekonder metabolit üretimine uygun kallus üretiminin elde edilebilmesi için 2,4-D'nin farklı konsantarsyonlarını (0 µM, 1.13 µM, 2.26 µM, 4.52 µM, 9.05 µM, 18.10 µM) içeren besin ortamları kullanılmıştır. Eksplant tipleri ve besin ortamlarının kallus oluşumuna etkileri incelenmiştir. İncelenen parametrelerden yüzde kallus oluşumu, 30. Gün, 60. Gün ve 90. Gün kallus ağırlıkları parametrelerinin varyans kaynakları üzerine etkisi istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Birim ağırlık yönünden ortalama en yüksek kallus ağırlığı Gürarslan çeşidinde 90. gün, petiol eksplant tipinin kullanıldığı 1.13 µM 2,4-D içeren besin ortamından elde edilirken; Çiftçi çeşidinde 90. gün, kotiledon eksplant tipinin kullanıldığı 2.26 µM 2,4-D içeren besin ortamından elde eldilmiştir.

Abstract:
Fenugreek is a medicinal plant used in traditional medicine. Fenugreek seeds are widely used as flavoring and have different alkaloid, saponin and fixed oil contents. Trigonellin and diosgenin components are known for their anti-cancer, cholesterol and blood sugar lowering effects. The first step to increase secondary metabolite production under in vitro conditions is callus production. Different explant types such as roots, petioles and cotyledons were used to achieve this goal. In this study, Güraslan and Çiftçi fenugreek varieties were used as plant material and nutrient media containing different concentrations of 2,4-D (0 µM, 1.13 µM, 2.26 µM, 4.52 µM, 9.05 µM, 18.10 µM) were used to obtain callus production suitable for secondary metabolite production. The effects of explant types and nutrient media on callus formation were analyzed. Among the parameters examined, the effect of percent callus formation, 30th day, 60th day and 90th day callus weights on variance sources were found statistically significant. The highest average callus weight in terms of unit weight was obtained from the nutrient medium containing 1.13 µM 2,4-D in Gürarslan variety on the 90th day, in which petiol explant type was used; while the highest average callus weight was obtained from the nutrient medium containing 2.26 µM 2,4-D in Çiftçi variety on the 90th day, in which cotyledon explant type was used.