Ermeni halkının yazı tarihi
Writing history of the armenian people
Yazar: FATMA HABER
Danışman: DOÇ. DR. TELLİ AKHUNDOVA KORKMAZ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Asırlar boyunca farklı topluluk ve milletlerin içinde var olma mücadelesini sürdürmeyi başaran Ermeniler kendi kültürlerini korumak için de büyük savaşlar vermişlerdir. Milli kimliklerini devam ettirebilmek adına gerekli olan alfabe konusunda da yeni bir isim ortaya çıkmıştı, Mesrop Maştots. Yunan dili ve edebiyatındaki bilgisinden dolayı adından söz ettirmeyi başaran Mesrop, saray hizmetine alınmıştır. Saraydaki hizmeti çok uzun sürmemiş ardından rahiplik mertebesine geçerek Hristiyan dininin öğreticisi olmayı seçmiştir. Hristiyanlık dininin Ermeniler arasında anlaşılmadığını fark edince de dillerini ve kültürlerini uzun yıllar koruyabilecekleri en sağlam araç olan alfabeyi bulmuş ve yeni bir dönem başlatmıştır. MS. V. yüzyılda icat edilen alfabe ile milli kimliklerini korumayı başarabilmişlerdir. Yazı dili olarak ortaya çıkan alfabe Klasik Ermenice, Orta Ermenice ve Yeni Dönem Ermenicesi olarak üç evre geçirmiştir. Halk dilinde Krapar olarak adlandırılan Klasik Ermenice dönemi Kilise dili olarak kullanılmaya başlanmıştır. Aynı zamanda kilise öğretilerinin alfabenin ilk şekli ile yazıldığı dönem olarak da tarihe geçmiştir. Orta Ermenice dönemi Alfabenin gelişmeye başladığı ve bazı harf eklemelerinin yapıldığı döneme denk gelmektedir. Bazı seslerin eklenmesi ile alfabe artık Ermeni halkının konuştuğu dilin karşılığını vermekte usta bir konuma yükselmiştir. Halk edebiyatının da ortaya çıkması bu yüzyıllara denk gelmiştir. Yeni dönem Ermenicesi olarak adlandırılan dönem ise farklı şivelerin oluşması ile Ermenicenin Doğu ve Batı Ermenicesi olarak ayrıldığı şekli ile karşımıza çıktığı zaman dilimidir. Alfabenin geçirdiği bu dönemlerde görülüyor ki Ermenice ilerleme kaydetmiş ve halk arasında hızlı bir benimseyiş gerçekleştirmiştir. El yazması eserlerde artışlar yaşanmış, halk Hristiyanlık dininin öğretilerini daha rahat anlamaya başlamıştır. Alfabeden sonra aralarındaki bağları daha da güçlendiren Ermeniler, çeşitli alanlarda özgün yapıtlar vermeyi de ihmal etmemişlerdir.

Abstract:
Armenians, who have managed to continue their struggle to exist among different communities and nations for centuries, have also fought great wars to protect their own culture. A new name emerged regarding the alphabet necessary to maintain their national identity, Mesrop Mashtots. Mesrop, who managed to make a name for himself due to his knowledge of Greek language and literature, was taken into palace service. His service in the palace did not last long, and then he became a priest and chose to become an instructor of the Christian religion. When he realized that the Christian religion was not understood among the Armenians, he found the alphabet, which was the strongest tool to preserve their language and culture for many years, and started a new era. MS. They managed to preserve their national identity with the alphabet invented in the 5th century. The alphabet that emerged as a written language went through three phases: Classical Armenian, Middle Armenian and Modern Armenian. Classical Armenian, colloquially known as Krapar, began to be used as the language of the Church. It also went down in history as the period when church teachings were written in the first form of the alphabet. The Middle Armenian period coincides with the period when the alphabet began to develop and some letter additions were made. With the addition of some sounds, the alphabet has now become adept at representing the language spoken by the Armenian people. The emergence of folk literature also coincided with these centuries. The period called New Era Armenian is the period when Armenian was divided into Eastern and Western Armenian with the formation of different dialects. It is seen that during these periods of the alphabet, Armenian language made progress and gained rapid adoption among the people. There was an increase in the number of manuscripts, and the public began to understand the teachings of the Christian religion more easily. Armenians, who further strengthened the ties between them after the alphabet, did not neglect to produce original works in various fields.