Trafik kazalarına karışan araçların onarım sonrası piyasa rayicindeki değer kaybı ve kaza analizi
The value loss and accident analysis of the vehicles into traffic accidents after repair
Yazar: YAŞAR UYSAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜNAY DENİZ DURSUN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Değer kaybı = Loss of value ; Hasar tespiti = Damage detection ; Kaza analizi = Accident analysis ; Kazalar = Accidents ; Onarım = Repair ; Otomobil = Automobile ; Otomotiv sektörü = Automotive sector ; Piyasa değeri = Market value ; Trafik = Traffic ; Trafik kazaları = Traffic accidents

Özet:
Kaza analizi, hasar tespiti sigorta bilirkişilerin ve eksperinin kazaya ilişkin detaylı görüşlerini içeren bir rapor niteliğindedir. Kaza analizinin doğru ve detaylı yapılması kazadan doğan hasarların ve kusurların giderilmesinde önemli bir noktadadır. Bu kaza ve hasarların onarım sonucunda doğal olarak araçların ikinci el bedellerinde değer düşüklüğü meydana gelmektedir. Değer kaybı, kaza sonrasında onarılan aracın kaza öncesi ikinci el fiyatında ve piyasa rayicindeki azalma olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmanın temel amaçları kaza analizinde yer alan faktörlerin incelenmesi, değer kaybı kavramının bütün boyutlarıyla tartışılması ve değer kaybı noktasında ülkemizde uygulamada yer alan sorunların araştırılmasıdır. Sigorta eksperi ve bilirkişi olarak tarafımdan kaza analizi ve hasar tespiti yapılan 100 aracın ekspertiz raporlarının incelenmesi sonucunda istatistiksel olarak değer kaybı talebinde bulunan araçların çoğu için değer kaybı aralığının 0-2000 TL arasında, 2. el piyasa fiyatının 2015 yılı baz alındığında 10.000-60.000 TL arasında, genellikle arka bölümden hasar aldıkları, Renault ve Ford marka araçlar oldukları, değişim gören parça sayısının ortalama 1-3, km odometer aralıklarının 0-30.000 km olduğu görülmüştür. Değer kaybı bağlamında tarafımdan değer kaybı raporu hazırlanan araçların çoğunluğu Teminat Dışı Kalan Haller'den madde 2'de yığılım göstermiş olmasına karşın Danıştay 15. Dairesi Teminat Dışı Kalan Haller'den madde 2,4 ve 6'nın yürütmesini durdurmuş sadece madde 1 ve 3 yürürlüktedir. Ek olarak 20 aracın değer kaybı analizi Yargıtay'ın emsal alınan örnek kararlar ve yerleşik içtihatlerine (kazaya karışan aracın hasarsız ikinci el, piyasa rayici ile onarım sonrası piyasa rayici arasındaki bedel farkını baz alan yöntem) göre ve T.C Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından 14.05.2015 tarihli Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Genel Şartlarına ekli 'Değer Kaybı Hesaplama Yöntemi' genel tebliğe ekli skala ve hesaplama formülüne göre incelenip karşılaştırılması sonucunda istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu bulunmuştur. Kaza analizine örnek somut olayda tarafımdan hasar tespiti yapılan aracın kaza yerine, kaza esnasındaki sürücü ile birlikte gidilmiş trafik kazasına neden olan unsurlardan çevre, araç ve insan faktörleri ayrıntılı değerlendirilmiştir. Sigorta şirketlerine yapılan kurumsal ve bireysel değer kaybı başvurularının sigorta şirketleri tarafından kısmi ödeme veya sonuçsuz bırakılması neticesinde avukatların veya bireysel olarak Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulması ile başlayan yargılama sürecinin sonuçlanıncaya kadarki zaman dağılım yüzdelerinin betimsel istatistiklerle değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak kaza analizi kavramının ülkemizde sigorta sektöründe bilinmesine ve uygulanmasına karşın, değer kaybı açısından piyasa realitesine uygun, gerçek değer düşüklüğünün hesaplanmasında ve tespitinde çok değişkenli formüllerin kullanılmasına veya mevcut yöntemlerin rehabilite edilmesine, ağır vasıtadan, hafif ticari araçlara, binek otomotivden, motosiklete kadar geniş spektrumlu ülkemizin sosyoekonomik dokusuna uygun, sektör dinamiklerini gözeten 
ve sigorta penetrasyonunda genel kabul gören düzenlemeye gereksinim olduğu düşünülmüştür.

Anahtar kelimeler: kaza analizi, değer kaybı, trafik

Abstract:
Damage analysis is a report including experts' and surveyor  detailed views about the accident. Accurate and detailed damage analysis is an important point in eliminating the damages and defects caused by the accident. As a result of the accident and repair of damages, the second-hand value of the vehicle gets decreased. The loss of value is defined as the decrease in the second-hand price and the market rate of the repaired vehicle after the repair. The main aims of this study are to examine the factors involved in damage analysis, to discuss 'diminished value' concept in all dimensions and to investigate the problems in practice for our country. As a result of investigating the appraisal reports of 100 vehicle sexamined by surveyor, diminished value range for most of the vehicles is between 0-2000 TL. According to the second-hand market price was found between 10.000-60.000 TL based on 2015, it is seen these vehicles are generally damaged from the rear part, branded Renault and Ford, their average number of exchanged parts is between 1-3 and their km odometer intervals are between 0-30.000 km. In context of diminished value, although the majority of vehicles have shown clustered in article 2 of Out of Warranty Situation, 15th Chamber of Council of State was stayed of execution the article 2, 4 and 6 but only article 1 and 3 are in force. Diminished value analysis of 20 cars was investigated according to leading cases and settled case-laws (the method based on the price difference between the vehicle involved in the accident and the second hand, the market rail and the market rail after the repair) of Supreme Court and scale and calculate formula of 'Diminished value Calculate Method' that attached Highway Compulsory Automobile Liability Insurance (CALI) General Requirements that was published by T.C. Prime Ministry Undersecretariat of Treasury in 14.05.2015 and there was a statistically significant difference between the two methods. As an example for the damage analysis, environmental, vehicle and human factors leading the traffic accident were evaluated in detail and examined by the researcher. Descriptive analysis of time percent ages distribution that until the conclusion of the trial process that started with the application of lawyers or the insurance company to Insurance Arbitration Committee after the Corporate and individual diminished value applications that canceled or partial paymented by insurance companies was investigated. In conclusion, although the concept of accident analysis is known and applied in the insurancesector in our country, it was considered necessary that in terms of diminished values, suitable for market reality, use of multivariate formulas in the calculation and determination of realim pairment or rehabilitation of existing methods, observing the dynamics of the sector in accordance with the socio-economic fabric of our country with wide spectrum ranging from heavy vehicles to light commercial vehicles, from passenger cars to motorcycles and generally accepted edit in insurance penetration.

Keywords: accident analysis, loss of value, traffic.