Epilepsi hastalarında polikistik over sendromu ve insülin rezistansının prospektif olarak değerlendirilmesi
A prospective evaluation of polycystic ovary syndrome and insulin resistance in epilepsia patient
Yazar: NİLGÜN AKGÜL
Danışman: DOÇ. DR. FÜSUN FERDA ERDOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Androjenler = Androgens ; Antikonvülsanlar = Anticonvulsants ; Epilepsi = Epilepsy ; Karbamazepin = Carbamazepine ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; Prospektif çalışmalar = Prospective studies ; Valproik asit = Valproic acid ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Amaç: Reprodüktif endokrin bozukluklar epileptik kadınlarda normal populasyona göre daha sıktır. Bu bozukluklar epilepsinin kendisine veya kullanılan antiepileptik ilaçlara (AEİ) bağlı olabilir. Polikistik over sendromu (PKOS) premenapozal kadınların %6-8'ini etkiler, bu oran epileptik kadın hastalarda yüksek oranlarda bulunmuştur. PKOS bozulmuş glukoz toleransı ve tip 2 diabetes mellitus prevalansında artışla birlikte birçok endokrin-metabolik sonuçları olan bir bozukluktur. Bu çalışmada, epilepsi tanısı alan reprodüktif yaştaki kadın hastalarda valproik asit (VPA) ve karbamazepin (KBZ) kullanımı öncesi ve sonrası ovaryan fonksiyonlar, hipofiz hormonları, metabolik parametreler, PKOS sıklığı araştırıldı.Gereç ve yöntem: Bu çalışmaya idiopatik ve kriptojenik epilepsi tanısı ile VPA (n=13) veya KBZ (n=7) tedavisi başlanan 20 reprodüktif yaşta epileptik kadın hasta (ort. yaş 26.5) alındı ve veriler 15 sağlıklı kontrol grubununki (ort. yaş 26.1) ile karşılaştırıldı. Hasta ve kontrol grubunun klinik muayeneleri yapıldı, vücut kitle indeksileri (VKİ) hesaplandı. Menstrüel siklus paterni, epilepsi süresi, AEİ tedavi süresi, nöbet sıklığı, AEİ kullanımı sonrası kilo artışı, saç dökülmesi, akne kaydedildi ve hirsutizm skorları hesaplandı. Hasta ve kontrol grubuna transabdominal ultrasonografi incelemesi yapıldı. Bütün değerlendirmeler menstrüel siklusun foliküler fazında yapıldı. Bazal kan örnekleri TSH, sT4, DHEAS, PRL, kortizol, FSH, LH, SHBG, östradiol, 17-OHP androstenedion, serbest testosteron, total testosteron, insülin ve açlık kan şekeri ölçümü için alındı. Bütün katılımcılara oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapıldı. Ayrıca ovaryan steroidogenezisi araştırmak amacı ile buserelin testi yapıldı. Antiepileptik ilaç tedavisi başladıktan bir yıl sonra tüm testler tekrarlandı.Bulgular: VKİ ve ortalama yaş hasta ve kontrol grubunda benzerdi. Gruplar arasında, epilepsi süresi, nöbet sıklığı, AEİ tedavi süresi açısından fark yoktu. VPA kullanan hastalarda SHBG ve serbest testosteron seviyesi KBZ ve kontrol grubuna göre daha yüksek bulundu. Hasta grubunda 7 (%35) hastada PKOS tespit edildi. Bu hastaların 6 (% 30)'sı VPA, 1'i (% 5) KBZ kullanıyordu. Hasta grubunda tedavi öncesi PKO 8 (%40) hastada bulundu, tedavi sonrası VPA başlanan 2 hastada PKO saptandı. Bu hastaların 8'i (% 40) VPA ve 2'si (% 10) KBZ kullanıyordu. Hastaların tedavi öncesi 5'inde (%25) menstrüel bozukluk mevcuttu. Tedavi sonrası hastaların 1'inde amenore gelişti. Tedavi öncesi 2(% 10) hastada hirsutizm mevcuttu, tedavi sonrası hirsutizm oranında değişiklik saptanmadı. VPA kullanan hastaların 7'sinde (% 53,8), KBZ kullanan hastaların 2'sinde (% 28,6) hiperandrojenemi tespit edildi. KBZ alan hasta grubunda, total kolesterol, LDL kolesterol ve TSH düzeyleri VPA ve kontrol grubuna göre yüksek saptandı.Hasta grubu ve kontrol grubunun buserelin testi ve insülin direnci parametreleri karşılaştırıldığında farklılık saptanmadı.Sonuç: Bulgularımız VPA kullanan reprodüktif yaştaki epileptik kadın hastalarda PKOS, PKO, hiperandrojenemi ve obezite sıklığında artış olduğunu gösterdi. KBZ kullanan hastalarda ise total kolesterol, LDL kolesterol ve TSH düzeylerinde artış saptanmıştır. Genç epileptik hastalarda PKOS prevalansının artmış olması ve PKOS'nun tip 2 diabet için risk faktörü olması nedeniyle, hastalar glukoz intoleransı yönünden düzenli olarak takip edilmelidir. Ayrıca obezite ve PKOS birlikteliği kardiyovasküler hastalıklar için risk oluşturmaktadır. KBZ kullanan hastalarda saptanan dislipidemi de kardiyovasküler risk artışına neden olmaktadır.Anahtar kelimeler: Polikistik over sendromu, reprodüktif yaşta epileptik kadın hasta, valproik asit, karbamazepin, insülin direnci.

Abstract:
Objectives: Reproductive endocrine disorders are more common in women with epilepsy. These disorders have been attributed to epilepsy itself or could be related to antiepileptic drug therapy (AED). Polycystic ovary syndrome (PCOS) affects % 6-8 of premenopousal women and even more in epileptic women. PCOS is a disorder which causes impaired glucose tolerance and type II diabetes mellitus with multiple endocrine-metabolic responses. The aim of this study is to determine the ovarian function, the pituitary hormones, some metabolic parameters and the incidence of PCOS in epileptic women before and after the use of valproic asid (VPA) and carbamazepine (CBZ) treatment.Patients and Methods: Twenty female patients in reproductive age who treated with VPA (n=13) or CBZ (n=7) (mean age 26.5) and diagnosed with idiopathic or cryptogenic epilepsy were included in the study and the control group was composed of 15 healthy persons (mean age 26.1). The clinical assessments of the patient and the control groups were completed and also BMIs were calculated. The menstrual cycles regularity, epilepsy onset, AED therapy time intervals, frequency of seizures and weight gain, alopecia, acne formation after AED therapy were recorded and hirsutizm scoring was calculated. Transabdominal USG examining was performed to all cases in patient and control groups. All evaluations were performed in the follicular phase of the menstrual cycles. The basal blood samples were obtained for the determination of TSH, sT4, DHEAS, PRL, cortisol, FSH, LH, SHBG, estradiol, 17-OHP, androstenedion, free testosterone, total testosterone, insulin and blood glucose values. Oral glucose tolerance test (OGTT) was performed to each individual in both groups. Also buserelin tests were performed to investigate ovarian steroidogenesis. After one year antiepileptic drug therapy had started, all evaluations were performed.Results: BMI and mean age were similar in the control and patients groups. There were no significant differences in terms of epilepsy onset time, seizure frequency and treatment period between both groups. SHBG and testosterone levels in patients in VPA group were higher than controls. PCOS were diagnosed in 7 (%35) of the patients whom 6 (%30) of them were using VPA and 1 (%5) of them were under CBZ. Polycystic ovary (PCO) was diagnosed in 8 (%40) patients. After the treatment, PCO was developed in two patient taking VPA, too. Before treatment, five of the patients (%25) had menstrual disorders. After the treatment, amenorrhea was developed in one of the patients taking VPA. Hirsutizm were determined in 2 (%10) patients before treatment. There was no change in the rate of hirsutism after the treatment. Also hyperandrogenemia were determined in 7 (%53.8) of patients taking VPA and in 2 (%28.6) of patients taking CBZ. Total cholesterol, LDL cholesterol and TSH levels in patients in KBZ group were found higher than control and VPA group.There was no difference between patients and control group in buserelin test and insulin resistance parameters.Conclusion: Our findings revealed that the epileptic women in reproductive age using VPA are more likely to have PCOS, PCO, hyperandrogenemia and obesity than the normal population. Total cholesterol, LDL cholesterol and TSH levels were determined high in patients using KBZ. Because of PCOS is a risk factor for type 2 diabetes and young epileptic patients have an increased prevelance of PCOS, patients should be monitored for glucose intolerance. Additionally, the association of obesity with PCOS constitutes a risk for cardiovascular diseases. Also, dyslipidemia leads to increased cardiovascular risk in patients taking KBZ.Key Words: Polycystic ovary syndrome, reproductive-aged epileptic women, Valproic asid, carbamazepin, insulin resistance