Obsesif kompülsif bozukluğu olan hastalar ile sağlıklı bireylerin duygusal bellek açısından karşılaştırılması
Comparison of patients with obsesive compulsive disorder and healthy control group on the areas of emotional memory
Yazar: ÇİSEM UTKU
Danışman: PROF. DR. BANU CANGÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygusal bellek = Emetional memory ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Örtük bellek = Implicit memory

Özet:
Bu çalışmada, obsesif kompulsif bozukluğu (OKB) olan hastalar ile sağlıklı bireylerin duygusal bellek ve örtük bellek performansları karşılaştırılmıştır. Bunun için iki deney tasarlanmıştır. Deney I'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Kliniği'ne başvuran, DSM-IV kriterlerine göre OKB tanısı almış 30 hasta (15 kadın, 15 erkek) ile bu hastalarla yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve el tercihi açısından eşleştirilmiş 30 sağlıklı birey yer almıştır. Tüm katılımcılara tarama amacıyla Beck Depresyon Envanteri, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Derecelendirme Ölçeği ve Maudsley Obsesif Kompulsif Soru Listesi uygulanmıştır. Katılımcılara Uluslararası Duygusal Resim Sistemi (UDRS) seçilmiş 24 resim (8 iğrenç, 8 korkunç ve 8 nötr) ve Kaynak ve Cangöz'ün (2010) araştırmasında kullanılan 24 nötr kelime (her resmin altında bir kelime olacak şekilde birlikte) gösterilmiştir. Katılımcılar, her bir resim ve kelimeye 1-9 puan arasında puan vererek nahoşluk-hoşluk boyutunda değerlendirmişlerdir (kodlama aşaması). Uygulama bittikten sonra, hem resimleri hem de kelimeleri serbest hatırlamaları istenmiş (serbest hatırlama aşaması), en son olarak da çeldirici resimler arasından hedef resimleri ve çeldirici kelimeler arasında da hedef kelimeleri tanımaları istenmiştir (tanıma aşaması). Resim ve kelimelerin, duygusal değerlendirmesi esnasında (kodlama) ve tanınması aşamalarında ayrıca reaksiyon zamanı ölçümleri kaydedilmiştir.Deney II'de Deney I'den farklı 30 OKB hastası ve 30 sağlıklı birey, Deney I'deki gibi seçilip araştırmaya dahil edilmiştir. Bu deneyde Deney I'den farklı olarak sunum düzeyi (eşik altı ve eşik üstü) değişkeninin, örtük bellek performansı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Katılımcılar sunum düzeyine (eşik altı ve eşik üstü) göre iki gruba ayrılmıştır. Eşik üstü düzey Deney I'deki kodlama aşamasıyla aynı olup eşik altı düzeyde, resimlerin altındaki nötr kelimeler flaş olarak (70 msn) gösterilmiştir. Yapılan uygulamalar sonucunda, her iki gruba Kelime Kökü Tamamlama Testi (KKT) verilmiş ve doğru olarak tamamlanan hedef kelimeler kaydedilmiştir.Yapılan analizler sonucunda, Deney I'deki tüm katılımcıların, gerek kodlama, gerek hatırlama/tanıma aşamasındaki performansı ve reaksiyon zamanı ölçümlerinin resimlerle yaratılan duygusal bağlamdan etkilendiği görülmüştür. Tanıma, serbest hatırlama aşamaları ile kodlama ve tanıma aşamalarındaki reaksiyon zamanları açısından gruplar arasında (OKB ve kontrol) farklılıklar olduğu bulunmuştur. Ancak, uyarıcıların kodlanması ve duygusal bellek ölçümleri (tanınma, serbest hatırlama ve bunlara ilişkin reaksiyon zamanı ölçümlerin) açısından OKB ile kontrol grubu arasında fark saptanmamıştır.Deney II'den elde edilen bulgulara göre ise, KKT puanlarının duygusal içerikten etkilendiği, gözlenmiştir. En yüksek KKT performansı nötr duygusal içerikten elde edilmiştir. Üç duyguya ait resimlerin değerlendirilmesi ile bu değerlendirme sırasındaki reaksiyon zamanı ölçümlerine ilişkin sonuçları ise Deney I'in sonuçlarıyla tutarlıdır. OKB ve kontrol grupları arasında KKT puanı açısından fark vardır. Buna göre kontrol grubu OKB grubuna göre daha fazla kelimeyi tamamladığı bulunmuştur.Bu çalışmada, her iki deneyde de OKB'de duygusal bellek incelenirken (1) duygusal içerikli görsel uyarıcılar (resimler) ile sözel uyarıcılar (nötr kelimeler) eş zamanlı olarak sunulmuş; (2) Resimlerin duygusal değerlikleri (iğrenç, korkunç, nötr) kontrollü olarak değişimlenmiştir. Böylece OKB'li bireyler ile sağlıklı bireylerde duygusal içeriğin (bağlamın) nötr kelimelerin hatırlanmasını ne şekilde etkilediği incelenmiş ve gruplar bu açıdan karşılaştırılmıştır. Nötr kelimelerin duygusal içerikli resimlerin oluşturduğu bir bağlamda incelenmesi, çalışmanın yenilik boyutu olmuştur. Ayrıca tanıma, hatırlama, reaksiyon zamanı gibi birden fazla performans ölçümünün bir arada incelenmiş olması bağımlı ölçüm türlerini çeşitlendirmiş, literatüre farklı bir bakış açısı katmıştır.Anahtar Sözcükler : Obsesif-Kompulsif Bozukluk, duygusal bellek, örtük bellek, eşik altı sunum

Abstract:
In this study, patients with obsessive compulsive disorder (OCD) were compared with healthy control group on basis of emotional memory and implicit memory performance. Two experiments were designed for this purpose. In Experiment I, 30 patients (15 men, 15 women) who applied to Psychiatry Clinic of Gazi University Medical School and 30 healthy individuals as control group took part. The patients were diagnosed with OCD according to DSM-IV criteria as well. The control group consisted of exact matches for the patients in terms of age, gender, education level, and hand preference. Beck Depression Inventory, Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale and Maudsley Obsessive Compulsive Inventory were administrated to all participants for screening. 24 pictures -8 disgust, 8 fear, 8 neutral- from the International Affective Picture System (IAPS) and 24 neutral words taken from Kaynak and Cangöz?s study (2010) were displayed to the participants in such a way that there was one word below each picture. Participants rated each picture and word on a scale of 1-9 ranging from unpleasant to pleasant (coding phase). After the application, the participants were required to freely recall both the words and pictures (free recall phase), and finally were required to identify target pictures among distracting pictures and target words among distracting words (recognition phase). Additionally, reaction times during the emotional rating (coding) and recognition phases were recorded for pictures and words.In Experiment II, 30 patients with OCD and 30 healthy individuals that did not take part in Experiment I were selected in the same manner as Experiment I and were included in the study. In this experiment, differing from Experiment I, the effect of presentation level variable (sunum düzeyi) -subliminal and supraliminal- on implicit memory performance was measured. Participants were divided into two groups based on presentation level (subliminal and supraliminal). Supraliminal level is the same as coding phase in Experiment I. In subliminal level, neutral words under pictures were flashed in 70 milliseconds. At the end of the application, both groups were administered a word stem completion (WSC) and concreteness level of the words on word-stem completion scores were calculated.Analyses showed that performance and reaction time measurements of all participants in Experiment I, both at coding and remembering/recalling phases were affected by the emotional context created by pictures. Differences between groups ?OCD and control- in terms of recognition and free recall phase scores as well as reaction times at the coding and recognition phases were found. However, no differences between OCD and control groups were found in terms of coding of stimulants and emotional memory measures (recognition, free recall and related reaction times).The findings of Experiment II show that WSC scores are affected by emotional content. Highest WSC score was achieved by neutral emotional content. Results for rating of pictures for three affects and the measurement of reaction times during this rating are consistent with the results from Experiment I. There is a difference between OCD and control groups in terms of WSC score. It has been found that the control group completed more words than the OCD group.In this study, while examining emotional memory, (1) emotional visual stimulants -pictures- and verbal stimulants ?neutral words- were presented synchronously; (2) affective content of pictures (disgust, fear, neutral) were varied in a controlled manner in both experiments. Thus, the effect of emotional context over individuals with OCD and healthy individuals on the remembrance of neutral words was studied and groups were compared in this regard. The novelty of the study was the examination of neutral words in a context created by affective pictures. In addition, study of more than one performance measure such as recognition, remembering, and reaction time in a combined manner diversified dependent measure types and provided a new look on literature.Key Words: Obsessive-compulsive disorder, emotional memory, implicit memory, subliminal presentation