Mekânsal farklılıkların eğitimsel eşitsizliklere dönüşmesinin eğitim planlaması bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of the transformation of spatial differences into educational inequalities in the context of educational planning
Yazar: BİROL ALĞAN
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma uluslararası insan hakları belgelerinde kabul edilen eğitim hakkının ihlal edilmesine neden olan eşitsiz coğrafi gelişme ve mekânsal farklılaşmaya bağlı olarak ortaya çıkan eğitimsel eşitsizliklerin saptanması ve eğitim planlaması bağlamında değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Bu çerçevede farklı sosyoekonomik düzeydeki mekânda bulunan iki okulda veri toplamak üzere gözlem, görüşme ve doküman analizi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular, sosyoekonomik düzeyi düşük mekânın öğrencilerin eğitim süreçlerine ekonomik, kültürel ve sosyal bakımlardan yeterli katkıyı sunmadığını, onların eğitim olanaklarını sınırladığını göstermektedir. Düşük sosyoekonomik mekanlarda ailelerin öğrencilerin okul içi ve okul dışında eğitim yaşantılarına destekleri sosyoekonomik düzeyi yüksek olan mekâna göre düşüktür. Düşük sosyoekonomik mekânda bulunan Anadolu Lisesi'nde yükseköğretim sınavlarındaki başarı düzeyi ve yükseköğretime geçişler çok daha düşüktür ve kayıt olunan bölümler arasında farklılık belirgindir. Bu farklılık Genellik ve eşitlik, Fırsat ve imkan eşitliği ilkelerine aykırı bir durum oluşturmaktadır. İki okulun eşit donanımlara sahip olmaması olanakları eşitleyecek eğitim planlamasının yapılmadığının bir göstergesidir. Mekânlar arasındaki sosyoekonomik eşitsizliklerin kaldırılması, eğitim planlamalarının mekânsal eşitsizlikleri telafi edecek şekilde yapılması, yoksul mekanlarda yaşayan öğrencilerin daha nitelikli kamu okullarında eğitim görmesini engelleyen adrese dayalı kayıt sisteminin kaldırılması önerilmiştir.

Abstract:
This research was carried out in order to determine the educational inequalities that arise due to uneven geographical development and spatial differentiation, which causes the violation of the right to education accepted in international human rights documents, and to evaluate them in the context of education planning. Survey method was used in the research. In this framework, observation, interview and document analysis techniques were used to collect data in two schools located in different socioeconomic levels. The findings obtained in the research show that the place with low socioeconomic level does not provide sufficient contribution to the education processes of the students in terms of economic, cultural and social aspects, and limits their educational opportunities. In low socioeconomic places, families' support for students' education life in and out of school is lower than in places with a high socioeconomic level. In Anatolian High School, which is located in a low socioeconomic location, the level of success in higher education exams and transitions to higher education is much lower, and the difference between the registered departments is evident This difference constitutes a situation contrary to the principles of Generality and Equality, Opportunity and Equality of Opportunity. The fact that the two schools do not have equal equipment is an indication of the lack of educational planning to equalize the opportunities. In the research, removing the socioeconomic inequalities between places, making educational plans to compensate for spatial inequalities, abolishing the address-based registration system, which prevents students living in poor areas from receiving education in more qualified public schools were suggested.