Geç Osmanlı Döneminde İstanbul'a yapılan zorunlu göçlerin kent mekânları üzerinden incelenmesi
The examination of forced migrations to İstanbul during the late Ottoman Period Through urban spaces
Yazar: ELİF FATMA SALİHOĞLU
Danışman: PROF. DR. OYA ŞENYURT
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
19. yüzyılda yaşanan devletlerarası mücadele, siyasi çatışmalar ve savaşlar Dünya'da zorunlu göç dalgalarının ortaya çıkışını artmıştır.  Osmanlı Devleti, sadece kaybettiği topraklardaki göçmenlere değil, Türk veya Müslüman olmayan göçmenlere karşı da olumlu bir göç politikası sergilemiştir.  Bunun sonucunda Lehler gibi farklı etnik kimliklere mensup çok sayıda kişi Osmanlı topraklarına sığınmıştır.  Hedef ve transit ülke konumundaki Osmanlı Devleti'nin başkenti olan İstanbul; ulaşım ağlarındaki istasyon ve limanlarının jeopolitik konumu nedeniyle, geçici veya kalıcı olarak iskân etmek isteyenlerin akınına uğramıştır.  Üstelik kaybedilen topraklarla artan göç dalgalarına İstanbul'un işgal altında olduğu yıllarda Beyaz Rus göçleri de eklenmiştir. 
Tez kapsamında Geç Osmanlı Dönemi'nde gerçekleşmiş olan Leh, Rumeli, Kırım ve Kafkas ile Beyaz Rus göçleri ayrı bölümler içerisinde incelenmiştir.  Göçlerin incelendiği her bölüm, göçmenlerin ilişkili olduğu geçici, kalıcı ve sosyal mekânlar, Osmanlı, Cumhuriyet arşiv belgeleri, almanaklar, günlükler ve literatür kaynakları üzerinden araştırılmıştır. Elde edilen bulgular İstanbul'da geçici kullanılan birçok mekâna ait veriler sunmakla birlikte, yeni göçmen mahalle ve köylerinin ortaya çıktığını veya yeni yapıların inşa edildiğini göstermiştir. Tezin sonuç bölümünde tüm verilerin okunabilirliğini kolaylaştırmak ve verileri dijitalleştirmek amacıyla haritalar oluşturulmuştur.  
Tez çalışmasıyla göçlerin günümüz İstanbul sınırları içerisinde kalan kent mekânları üzerinden okunması sağlanmıştır.Ayrıca gerçekleştirilen araştırmalar İstanbul'un mevcut kozmopolit yaşamına eklenen yeni göçmen gruplarının, kent kültürü ve yaşamına olan etkilerini de ortaya çıkarmıştır.  Bu bağlamda interdisipliner bir araştırma konusu olan göçlerin, kentsel mekânlar üzerindeki etkileri ile mimarlık tarihi içerisindeki yeri araştırılıp tartışılması mümkün kılınmıştır.

Abstract:
Interstate struggles, political conflicts and wars in the 19th century increased the emergence of forced migration waves in the world.  The Ottoman Empire displayed a positive immigration policy not only towards immigrants from the lands it lost, but also towards non-Turkish or non-Muslim immigrants.  As a result, many people from different ethnic identities, such as Poles, took refuge in Ottoman lands.  Istanbul, the capital of the Ottoman Empire and a destination and transit country; Due to the geopolitical location of the stations and ports in the transportation networks, it has been flooded by people who want to settle temporarily or permanently.   Moreover, White Russian migrations were added to the migration waves that increased with the lost lands during the years when Istanbul was under occupation. 
Within the scope of the thesis, the Polish, Rumelia, Crimean, Caucasian and White Russian migrations that took place during the Late Ottoman Period were examined in separate sections. Under each section where migrations are examined, the temporary,  permanent and social spaces that immigrants are associated with have been researched through Ottoman,  Republic archive documents,  almanacs,  diaries and literature sources.  The findings provide data on many temporarily used spaces in Istanbul and show that new immigrant neighborhoods and villages have emerged or new buildings have been built.  In the conclusion section of the thesis, maps were created to facilitate the readability of all data and to digitize the data. 
The thesis study enabled to reveal the effects of migrations on the urban spaces within the borders of today's Istanbul. In addition, the research conducted has also revealed the effects of new immigrant groups added to the existing cosmopolitan life of Istanbul on urban culture and life.  In this context, it has been made possible to research and discuss the effects of migration, which is an interdisciplinary research subject, on urban spaces and its place in the history of architecture.