Elektif sezaryen vakalarında cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme (enhanced recovery after surgery; ERAS) protokolünün, postoperatif iyileşme süreçlerine, postpartum uyku kalitesine ve postpartum depresyona etkisi
The effect of enhanced recovery after surgery(ERAS) protocol on postoperative recovery processes, postpartum sleep quality and postpartum depression in elective cesarean secti̇on cases
Yazar: ELİF KELEŞ TAYFUR
Danışman: DOÇ. DR. DEHA DENİZHAN KESKİN
Ordu Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Giriş: Çalışmamızda; elektif sezaryen vakalarında, ERAS-CD (Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme-Sezaryen Doğumda) protokolü uygulamanın cerrahi sonrası erken dönemde iyileşmeye, postoperatif ağrı skoruna, postpartum uyku kalitesine ve postpartum depresyona etkisini değerlendirmek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Ordu Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Kliniğine 15 Aralık 2022 ve 15 Mayıs 2023 tarihleri arasında başvurup sezaryenle doğum yapmış, çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 294 hasta (147 ERAS-CD protokolü ve 147 standart perioperatif bakım protokolü) dahil edilmiştir. Hastalar; demografik özellikleri, preoperatif/intraoperatif/postoperatif klinik ve laboratuvar parametreleri, bulantı/kusma durumu, emzirme/mama desteği durumu, postoperatif ağrı, postpartum uyku kalitesi ve postpartum depresyona yatkınlıkları açısından değerlendirilmiştir.
Bulgular: ERAS-CD protokolü grubu ile kontrol grubu benzer demografik özellikler, gravide ve parite sayılarına sahiptir (p>0.05). Gebelik haftası, bebek doğum ağırlığı, APGAR 1. ve 5.dakika skor ortalamaları yönünden gruplar arasında istatistiksel olarak fark saptanmamıştır (p>0.05). ERAS-CD protokolü grubunda intraoperatif verilen sıvı ve Fentanyl® miktarı daha az olarak saptanırken (p<0.001, p<0.001), Dormicum® ve Efedrin® miktarı daha fazla olarak bulunmuştur (p<0.001, p<0.001). İntraoperatif sistolik ve diyastolik kan basıncı ortalamaları ERAS-CD protokolü grubunda daha yüksektir (p<0.001, p<0.001). İntraoperatif bulantı ve kusma ERAS-CD protokolü grubunda daha az izlenmiştir (p=0.006, p=0.017). Postoperatif 6. ve 24.saat glukoz değeri ile postoperatif 24.saat albümin değeri ERAS-CD protokolü grubunda daha yüksektir (p<0.001, p<0.001, p=0.031). Hastaların klinik seyirlerine bakıldığında; total sonda ile üriner drenaj, total açlık ve postoperatif gaz
iv
deşarj süresi ve taburculuğa hazır hissedilen süre ERAS-CD protokolü grubunda daha kısadır (p<0.001, p<0.001, p<0.001, p<0.001). ERAS-CD protokolü grubunda emzirme oranı daha yüksek ve mama desteği ihtiyacı daha az olarak saptanmıştır (p=0.021, p=0.003). Postoperatif VAS skorları ve şiddetli ağrı skorları ERAS-CD protokolü grubunda bütün komponentlerde daha düşük bulunmuştur (p <0.001). Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) total skoru, uyku süresi ve alışılmış uyku etkinliği alt bileşenleri skorları ERAS-CD protokolü grubunda anlamlı olarak daha az bulunmuştur (p=0.005, p=0.004, p=0.016). Ameliyat Sonrası İyileşme İndeksi (ASİİ) toplam skoru, bağırsak semptomları ve genel semptomlar alt bileşenleri skorları ERAS-CD protokolü grubunda istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha azdır (p=0.041, p=0.020, p=0.045). Edinburgh Postpartum Depresyon Ölçeği (EPDÖ) skoru ve depresyona yatkınlık skoru (EPDÖ skoru≥13) ERAS-CD protokolü grubunda daha düşük olarak saptanmıştır (p<0.001, p<0.001).
Sonuç: Literatürün geneli ile uyumlu olarak mevcut çalışma verileri neticesinde sezaryen doğumda ERAS-CD protokolü uygulamanın preoperatif, intraoperatif ve postoperatif sonuçlar üzerinde olumlu etkileri bulunduğu sonucuna varılmıştır. Özet olarak; çalışmamızda ERAS-CD protokolünün klinik iyileşme sürecini hızlandırdığı, postoperatif ağrıyı azalttığı, taburculuğu kolaylaştırdığı, postpartum uyku kalitesini pozitif yönde etkilediği ve postpartum depresyona yatkınlığı azalttığı sonuçlarına ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: ERAS, ERAS-CD, VAS, ASİİ, EPDÖ, PUKİ.

Abstract:
Introduction: The aim of this study is to evaluate the effect of ERAS-CD (Enhanced Recovery After Surgery- Cesarean Delivery) protocol on early recovery after surgery, postoperative pain score, postpartum sleep quality and postpartum depression in elective cesarean section cases.
Materials and Methods: The study included 294 pregnant women, who applied to Ordu University Medical Faculty Education and Research Hospital Department of Obstetrics and Gynecology and delivered by cesarean section between 15 December 2022 and 15 May 2023, and met the inclusion criteria of the study. Two groups were formed, each of included 147 randomly selected patients who received ERAS-CD protocol care or standard perioperative care. The patients were evaluated by using demographic characteristic properties, perioperative clinical and laboratory parameters, nausea and vomiting status, postoperative pain, breastfeeding ability, baby's need for formula, postpartum sleep quality and susceptibility to postpartum depression.
Results: The ERAS-CD protocol group and the control group had similar demographic characteristics, gravida and parity numbers (p>0.05). There was no statistical difference between the groups in terms of gestational week, baby birth weight, APGAR 1st and 5th minute score averages (p>0.05). In the ERAS-CD protocol group, the amount of intraoperative fluid and Fentanyl® administered was less (p<0.001, p<0.001), while the amount of Dormicum® and Ephedrine® was higher (p<0.001, p<0.001). The mean intraoperative systolic and diastolic blood pressures were higher in the ERAS-CD protocol group (p<0.001, p<0.001). Intraoperative nausea and vomiting were less common in the ERAS-CD protocol group (p=0.006, p=0.017). Postoperative 6th and 24th hour glucose values and postoperative 24th hour albumin values were higher in the ERAS-CD protocol group (p<0.001, p<0.001, p=0.031). Considering the clinical course of the patients; duration of urinary drainage
with catheter, total hunger time, postoperative gas discharge time and time to feel ready for discharge were shorter in the ERAS-CD protocol group (p<0.001, p<0.001, p<0.001, p<0.001). In the ERAS-CD group, the breastfeeding rate was higher and the need for formula support was less (p=0.021, p=0.003). Postoperative VAS scores and severe pain scores were lower in all components in the ERAS-CD group (p <0.001). Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) total score, sleep duration and habitual sleep efficiency subcomponents scores were significantly lower in the ERAS-CD group (p=0.005, p=0.004, p=0.016). Postoperative Recovery Index (PoRI) total score, bowel symptoms and general symptoms subcomponents score were statistically significantly lower in the ERAS-CD group (p=0.041, p=0.020, p=0.045). Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS) score and depression susceptibility score (>13) were found to be lower in the ERAS-CD group (p<0.001, p<0.001).
Conclucion: Consistent with the general literature, as a result of the available study data, it was concluded that the application of the ERAS-CD protocol in cesarean section has positive effects on preoperative, intraoperative and postoperative outcomes. In summary; we concluded that the ERAS-CD protocol accelerates the clinical recovery process, reduces postoperative pain, facilitates discharge, positively affects postpartum sleep quality and reduces susceptibility to postpartum depression.
Keywords: ERAS, ERAS-CD, VAS, PoRI, EPDS, PSQI