Türkiye'de endüstriyel olmayan grafik üretim
Non-industrial graphic production in Turkey
Yazar: MERYEM DİDEM DAYI TİREK
Danışman: PROF. SEMA ILGAZ TEMEL
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
ÖZET Endüstri Devrimi sonrası insanlığın geçirdiği en büyük değişimlerden biri hiç kuşkusuz tipografik insandan görsel insana geçiştir. Günümüzde büyük oranda imajlar ve simgeler üzerinden iletişim kuruyoruz. Bu çalışmada gelişen teknolojilerle ve ihtiyaçlarla grafik tasarımın genişleyen etkinlik alanına değinildikten sonra bireysel ve toplumsal özgürlükler çağı diyebileceğimiz 20. yy'ın 'Karşı Hareketler' inin doğuşuna, bu hareketlerin kent kültürü ortamında değerlendirilmesine ve yine bu hareketlerin grafik tasarım ile etkileşimine yer verilmiştir. Dünyada olduğu kadar Türkiye'de de özgürleşme hareketleri grafik tasarımın gücünden yararlanıyor ve zaman zaman bu hareketler tasarım ürünleri üzerinden kendi görsel dilini oluşturuyor. Türkiye'de karşı hareketler tek partili dönem sonrası siyaset temelinde şekilleniyorsa da, 80Terin sözü baskılayan ortamı aynı zamanda siyaset dışındaki karşı duruşların ve farklı üretimlerin de itici gücü oluyor. Alternatif grafik üretimleri üzerinden söz söyleme imkanı bulan karşı hareketler bu duruşlarını işlerine yansıtıyorlar. Özgürlüğün mekanı olan kentlerin ürettiği karşı hareketler, kent kültürü temelinde incelendikten sonra Yeraltı ve Altkültür kavramları, üretim ve karşılık geldikleri sosyal sınıf baz alınarak Türkiye ile dünyada karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu çalışmanın ana merkezi olan fanzin ve graffitiler alternatif medya kapsamında ele alınmış, dünyada fanzinlerin doğuşu ve punk kültürü ile, altkültür/karşı kültür ürünü olarak değerlendirilmiş ve tasarım tavırlarına ise belli tarzlar üzerinden bakılmıştır. IVTürkiye deki fanzin üretiminin dünya ile etkileşimi, görsel tarzları saptanmış ve ülkemizdeki ciddi üretimin altı çizilmeye çalışılmıştır. İnternetin yeni bir özgürlük alanı olması, fanzin üretiminin ve karşı kültürlerin örgütlenmelerinin yeni mekanı olmasına değinilmiş, punk kültürünün ve karşı tavırlı fanzin üretiminin belirleyici görsel tarzının kökeni olarak Dada ve Sitüasyonist Enternasyonal incelenmiştir. Yine bu çerçevede ortak bir görsel tarz olan altkültürlerin ağırlıklı olarak kullandığı, yüzyılımızın insan üzerindeki en büyük etkisi diyebileceğimiz yabancılaşma kapsamında kolaj, fotomontaj ve cut up teknikleri incelenmiş aynı tavrın uzantısı olarak fotokopi yöntemi ile üretilmiş afişler değerlendirilmiştir. Son bölümde ise graf fitinin doğuşu, yapılan işlerin tasarım kriterleri üzerinden değerlendirilmesi, bir altkültür ve karşı kültür grafik üretimi olarak stencil, stickerlar, graffiti kısaca sokak sanatı adı verilen oluşumun kökenlerinin incelenmesi yeralmaktadır. Türkiye'de graffıtinin bütün dünyada olduğu gibi yerel bir dile sahip olmaması fakat ciddi bir üretimin sözkonusu olması doğrultusunda karşı tavırlı üretimlerin dünya da olduğu gibi sticker ve stencil üretimi üzerinden gerçekleştirilmesine değinilmiş ve Türkiye'deki sokak sanatının durumu incelenmiştir.

Abstract:
SUMMARY After the Industrial Revolution, one of the important change that the mankind went through is definitely the transition from typographic man to visual man. In our era, we mostly communicate via images and symbols. In this study the graphic design's active area, which is expanding together with technology and needs, is mentioned. Afterwards the birth of the 'Opposing Movements", which we can call the 20th century's individual and community freedom era, and this movement's evaluation in the atmosphere of the city culture and again these movement's interaction with the graphic design is seeked. The freedom movements in Turkey, like as much as in the world, get the advantage of graphic design and from time to time these movements create its own visual language over the design products. Even if the Opposing Movements shaped in Turkey on the basis of politics after the mono-party period, the atmosphere of the 80' s supressing the speech at the same time become the repulsive power of the opposing positions out of politics and different products. Moreover they reflect their positions by finding the opportunity to have a word on the alternative graphic. The opposing movements that the cities, where freedom is the area of produce, the Underground culture and Counter culture concepts, after examined in the basic of city culture by considering the product and the social rank that they come from, are examined comparatively both in Turkey and in the world. Zines and graffities which are the main center of the study, are considered in the scope of media, and they are together with the birth of zines in the world and with the Punk Culture are evaluated as the product of Counter Culture/Underground Culture and their design attitudes are looked over some specific style. VIThe interaction of the production of zine in Turkey with the world and the zine's visual styles are identified and their serious production in our country is underlined. It is refered to internet's becoming a new freedom area and to zine's becoming a new area for production's and Opposing Culture's organization; Dada and Situationist International are examined as the origin determiner of the Punk Culture and the against attitude of zine production. Again under the same circumstances collage, photomontage and cut up techniques which are used mainly by Underground Culture which are a common visual style, and which we can say as have the most great effect on our people in our century are examined in the scope of alienation. The last part includes, the birth of graffiti, an evaluation of the things that have been done over design criterias, as a Subculture and Opposing Culture graphic production stencil, stickers, graffiti briefly the examination of the formation of the so called "Street Art's" origins. It is touched on that in Turkey graffities don't have a native language like it has in the whole world; however in the case of a serious production existance the against attitude production is sustained over sticker and stencil production like it is in the world and the condition of street of art in Turkey is examined. VII