Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa, salvia sericeotomentosa var. hatayica üzerinde fitokimyasal araştırmalar
Phytochemical research on salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa, salvia sericeotomentosa var. hatayica
Yazar: GÜLBAHAR ÖZGE ALİM TORAMAN
Danışman: PROF. DR. NUR TAN ; PROF. DR. GÜLAÇTI TOPÇU
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Farmakognozi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkiye için endemik olan Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa ve Salvia sericeotomentosa var. hatayica bitkilerinin toprak üstü ve kök kısımları Hatay'dan toplanmış, iki türün de köklerinden elde edilen diklorometan ekstreleri ve toprak üstü kısımlarından elde edilen su (infüzyon, dekoksiyon) ve etanol ekstreleri kimyasal içerikleri açısından incelenmiştir. Çalışılan iki Salvia varyetesinin kök diklorometan ekstrelerinden 7 diterpenoid, 2 steroid, 11 triterpenoid olmak üzere toplam 20 molekül izole edilmiş ve yapıları UV, IR, NMR ve Mass spektroskopik yöntemleri ile aydınlatılmıştır. Bu moleküllerden triterpen yapısındaki hatayik asit hem S. sericotomentosa var. sericeotomentosa'dan hem de S. sericeotomentosa var. hatayica'dan, kauren diterpen yapısındaki 4-asetil,15-hidroksi-norkauren-5-en bileşiği ise sadece S. sericotomentosa var. sericeotomentosa'dan yeni bir bileşik olarak izole edilmiştir. Ayrıca, S. sericeotomentosa var. sericeotomentosa'dan diterpenoid yapısındaki kaurenoik asit bu tez çalışmasında Salvia türlerinden ilk kez elde edilmiş, aktinidik asit ise Türkiye'de yetişen Salvia türlerinde ilk kez bulunmuştur. Toprak üstü kısımlarından hazırlanan polar ekstrelerin LC-HRMS analizleri yapılmış ve tüm ekstrelerin rozmarinik asit, salvianolik asit B, hispidulin-7-O-glukozit ve kafeik asit açısından zengin olduğu belirlenmiştir. Her bir ekstrenin ve izole edilen moleküllerin in vitro antikolinesteraz etkileri Ellman metoduyla incelenmiş ve sonuçlar galantamin ile kıyaslanmıştır. Hazırlanan ekstreler arasından S. sericeotomentosa var. hatayica kök diklorometan ve S. sericeotomentosa var. sericeotomentosa kök diklorometan ekstrelerinin AChE ve BChE'ye orta-iyi derecede aktivite gösterdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle diklorometan eksteresi üzerinde izolasyon çalışması yapılmış ve izole edilen bileşiklerden ursolik asit, hatayik asit, eritrodiol-3-asetat euscaphik asit AChE'ye karşı; 8,11,13-abieta-trien, ferruginol ve hatayik asit BChE'ye karşı galantamin ile kıyaslandığında iyi derecede aktivite gösterdiği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this thesis study, the aerial and root parts of Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa and Salvia sericeotomentosa var. hatayica plants, which are endemic to Turkey, were collected from Hatay. Dichloromethane extracts obtained from the roots and water (infusion and decoction) and ethanol extracts of both species obtained from the aerial parts were examined in terms of their chemical contents. A total of 20 molecules, including 7 diterpenoids, 2 steroids and 11 triterpenoids, were isolated from the root dichloromethane extracts of the two Salvia varieties studied, and their structures were elucidated by UV, IR, NMR and Mass spectroscopic methods. Among these molecules, hatayic acid, which has a triterpene structure, was isolated from both Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa and Salvia sericeotomentosa var. hatayica. The 4-acetyl,15-hydroxy-norkaurene-5-ene compound in the kaurene diterpene structure was isolated as a new compound only from Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa. In addition, kaurenoic acid in diterpenoid structure Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa was obtained from Salvia species for the first time in this thesis study, and actinidic acid was found for the first time in Salvia species growing in Turkey. LC-HRMS analyses of polar extracts prepared from aerial parts were performed and it was determined that all extracts were rich in rosmarinic acid, salvianolic acid B, hispidulin-7-O-glucoside and caffeic acid. In vitro anticholinesterase effects of each extract and isolated molecules were examined by the Ellman method and the results were compared with galantamine. Among the prepared extracts, it was determined that Salvia sericeotomentosa var. hatayica and Salvia sericeotomentosa var. sericeotomentosa root dichloromethane extracts showed moderate to good activity against AChE and BChE. For this reason, isolation studies were carried out on dichloromethane extract. Among the isolated compounds, it was determined that ursolic acid, hatayic acid, erythrodiol-3-acetate and euscaphic acid showed good activity against AChE compared to galantamine. Among the isolated compounds, 8,11,13-abieta-triene, ferruginol and hatayic acid were found to show good activity against BChE compared to galantamine.