Hutbelerde okunan ayetlerin bağlamsal yönden tahlili
Contextual analysis of the verses read in the sermons
Yazar: HASAN BASRİ KARADEMİR
Danışman: DOÇ. DR. HARUN BEKİROĞLU
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Bağlam = Context ; Hutbe = Khutbah ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Müslüman toplumun dini bilgi bağlamında en temel kaynağının Kur'an olduğunu söyleyebiliriz. Ayetleri halk kitlesiyle buluşturan hutbeler Kur'an'ın tanınıp anlaşılması bakımından büyük önem arz etmektedir. 2014 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı'nca yapılan Türkiye'de Dinî Hayat Araştırması'na göre erkek nüfusun %57,4'ü Cuma namazını her zaman kıldıklarını, %17,6'sı çoğunlukla ve %12,7'si ara sıra kıldıklarını belirtmiştir. Yılda Cuma ve Bayram olmak üzere ortalama 54 hutbenin yayınladığı göz önüne alındığında Kur'an'ın toplumun en geniş şekliyle buluştuğu kaynağın hutbeler olduğu anlaşılmaktadır.
Bu yönüyle yayınlanan hutbelerde okunan ayetlerin izahının en doğru şekliyle yapılması, gerek Kur'an'ın doğru anlaşılması gerekse toplumun Kur'an-ı Kerim'den azami ölçüde faydalanması açısından mühimdir.
Bağlam bilgisi kullandığı materyallerle ayetin indiği dönemdeki ilk anlaşıldığı anlamı tespit etme noktasında önemli bir yere sahiptir. İndiği toplumun karakteristik, sosyokültürel, ekonomik yapısını ve ayrıca dil bilgisi, esbâb-ı nüzûl gibi önemli veriler ile muradı ilahiyi anlama noktasında son dönemin dikkat çeken ve önem kazanan bir yaklaşımıdır.
Hazırlanan hutbe, Türkçe metinleri referans göstereceği ayetlerle bağlamsal açıdan bir tezat taşımamalıdır. Türkçe metinler, mahiyetindeki ayetlerin doğrultusunda hazırlanarak topluma sunulduğu takdirde önemli bir amaca hizmet edecektir. Konuya ayet bulmak yerine ayetler ışığında konu hazırlanmalıdır.
Hutbeler referans aldıkları ayetleri Kur'an'ın bağlamı doğrultusunda izah ettiği müddetçe önem arz edecektir ve etkili olacaktır. Aksi takdirde Kur'an'ın söylemediğini söyletmek gibi büyük bir yanılgıya düşülecektir.

Anahtar kelimeler: Tefsir, Kur'an, Hutbe, Bağlam, Siyak-Sibak

Abstract:
Certainly, the main source of the Muslim community is the Quran. Khutbah, which  offers the  verses to  the public has a great importance for the recognition and understanding of the Quran. According to the President of Religious Affair's study from 2014 of religious life in Turkey, ıt is stated that 57.4% of the male population perform the Friday prayer all the time, 17.6% mostly and 12.7% occasionally. Considering that an average of 54 khutbahs including Friday and Eid are published annually, ıt is understood that the widest form of source that brings together the Quran with society is the Khutbahs.
In this regard, it is important that explaining the verses read in the khutbahs in the most correct way in terms of both understanding the Quran correctly and benefiting the society from the Quran to the maximum extent.
Context knowledge with the materials used has an important place in determining the first understood meaning in the period when the verse was sent down. It is an approach that has gained importance recently in understanding the divine message with the characteristic, sociocultural and economic structure of the society to which it was sent, as well as important materials such as grammar, Asbab Al Nuzul.
The Turkish texts of the prepared khutbahs should not show any contextual contrast with the verses to be referred to. Turkish texts will serve an important purpose if presented to the public in accordance with the verses. Instead of finding a verse on the subject, the subject should be prepared in the light of verses.
Khutbahs will be important as long as the verses refer to are explained in line with the context of the Quran. Otherwise, it will be made a great mistake like to say that the Quran did not say.

Keywords: Commentary, Quran, Khutbah, Context, Siyaq-Sibaq