Muhasebede ihtiyatlılık kavramı: Borç sözleşmeleri, sürdürülebilirlik raporlaması ve kriz dönemlerinde bankaların kredi kapasitesi üzerinde ihtiyatlı muhasebe uygulamalarının analizi
The principle of accounting conservatism: Analysis of conservative accounting practices on debt contracts, sustainability reporting and banks' credit capacity in crisis periods
Yazar: DESTAN HALİT AKBULUT
Danışman: PROF. DR. İDİL KAYA
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Banka kredileri = Bank credits ; Borç sözleşmeleri = Debt contracts ; Finansal muhasebe = Financial account ; Koşula bağlı ihtiyatlılık = Conditional conservatism ; Kredi sözleşmesi = Credit agreement ; Mevduat bankaları = Deposit banks ; Muhasebe = Accounting ; Uluslararası Finansal Raporlama Standartları = International Financial Reporting Standarts ; Uluslararası Muhasebe Standartları = International Accounting Standarts ; İhtiyat = Precaution

Özet:
İhtiyatlılık kavramı muhasebe ve finansal raporlama temelinde önemli bir yer
tutmakta ve gelişimi, muhasebe tarihinde uzun yıllara dayanmaktadır. İhtiyatlılık
kavramının muhasebe ve ölçme yöntemlerindeki rolü ve önemi konusunda birçok
çalışma bulunmaktadır. Geçtiğimiz 20 yıldaki ampirik araştırmalar incelendiğinde
kavramının birçok farklı alanda şirketlerin daha iyi sonuçlara ulaşmasını sağladığı
görülmüştür.
Araştırma kapsamında muhasebede ihtiyatlılık kavramının gerek UFRS
Kavramsal Çerçeve gerekse akademik çalışmalar içerisindeki yeri incelenmiştir. 1989
yılında oluşturulan Uluslararası Muhasebe Standartları Kavramsal Çerçevesi'nde
ihtiyatlılık kavramı güvenilirlik ile ilişkili olarak ön planda tutulmuştur. Ancak, 2006
yılında yayınlanan tartışma metninde Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu ve
Amerikan Muhasebe Standartları Kurulu ihtiyatlılık kavramını finansal bilginin
niteliksel özellikleri arasında görmediğini belirtmiştir. Bu görüş hâkim kavramsal
çerçeveden farklı olmakla birlikte, finansal raporlamaya ilişkin çoğu standartta yer
alan ihtiyatlılık kavramının önemini azaltmamıştır.
IASB tarafından yapılan değişiklik ile UFRS kavramsal çerçeveden 2010
yılında ihtiyatlılık kavramı çıkarılmıştır. IASB bunun nedenini, ihtiyatlılığı
tanımlayarak teşvik etmenin önyargılı bir tutum sergilemek olacağını, ayrıca
muhasebe uygulamalarına yön verme olarak değerlendirilebileceğini, dolayısıyla
kaldırılması gerektiğini ifade etmiştir. Eylül 2010'da bir önceki kavramsal çerçeveden
tarafsızlık ilkesi ile çeliştiği gerekçesiyle çıkarılan ihtiyatlılık kavramı, Mart 2018'de
IASB'nin yayınladığı kavramsal çerçevede ihtiyatlı davranışın tarafsızlık ilkesini
desteklediğine vurgu yapılarak ve gerçeğe uygun sunum altında karşımıza
çıkmaktadır.
İhtiyatlılık ilkesi, literatürde muhasebenin niteliksel özelliklerinden biri olmakla
kalmayıp, muhasebenin işleyişini sağladığı, "raporlama" ve "ölçme" kavramlarının
gövdesini oluşturduğu şeklinde açıklanmaktadır. Raporlama ve ölçme muhasebenin
temelini oluşturmakla birlikte, finansal durum tablolarında nelerin yer alacağının ve
hangi tutarda olacağının belirlenmesinde esas görev almaktadır. Kavramsal çerçevenin
bu konuda zayıf konumda yer alması açısından eleştirilmiştir. Kavramsal çerçevede
yer alan "ihtiyaca uygunluk" (relevance), "gerçeğe uygun sunum" (faithful
representation) ve "karşılaştırılabilirlik" (comparability) gibi niteliksel özellikler ile
açık, kesin bilgi sunmak için bir rehber olmada zayıf ve uygulamaya yönelik
problemleri çözmede yetersiz kalmakta olduğunun ayrıca altı çizilmektedir.
Tezin birinci bölümünde muhasebede ihtiyatlılık kavramı ile ilgili tanımlar,
tarihsel süreçte ihtiyatlılık kavramı, muhasebe doktrinindeki yeri ve öneminin
değerlendirilmesi yapılmıştır. İhtiyatlılık alanında yapılan akademik çalışmalar son
yirmi yıl üzerinden konularına göre incelenip, literatür taramasına yer verilmiştir. Son yirmi yılda yapılan çalışmalar incelendiğinde ihtiyatlılık konusunda birçok alanda
çalışıldığı görülmektedir. Bunlara örnek olarak ihtiyatlılık seviyesinin firmaların daha
etkin iç kontrol sistemleri ile ilişkili olduğu, denetçinin güvence sağlaması ve denetim
kalitesinin şirketlerin ihtiyatlılık raporlamasına olan olumlu etkileri, şirketlerin daha
etkin yatırımlar yapmasını sağlaması, yönetimsel riskler ile daha etkin mücadele
edilmesi, benzer şekilde kar yönetimi uygulamaları ile olan ilişkisi sayılabilir. Ayrıca,
ulusal kültürün muhasebe ihtiyatlılığını etkilemesi, muhasebe ihtiyatlılığı ile
CEO'ların aşırı güven sorunları, ihtiyatlılığın makroekonomik göstergeler ve para arzı
üzerindeki etkileri, UFRS uygulamaları ile olan ilişkisi üzerinde de çalışmalar
yapılmıştır.
Birinci bölümün devamında, çalışmanın araştırma kısmına dayanak oluşturacak
ihtiyatlılık seviyesinin belirlenmesinde kullanılan ölçüm yöntemleri incelenmiştir.
Birinci yöntem, Basu (1997) tarafından geliştirilen panel veri regresyon yöntemi ile
oluşturulmuş asimetrik zamanlılık ölçüm yöntemidir. Asimetrik zamanlılık
(asymmetric timeliness) olarak isimlendirilen bu ölçüm yöntemi ihtiyatlılık
seviyesinin tespitinde şirket karlarının veya zararlarının, kötü haberlerden iyi haberlere
kıyasla daha çabuk etkilenmesi esasına dayandırılmıştır. Bu yöntem ile şirket karının,
negatif getirilere olan eş zamanlı duyarlılığının pozitif getirilere kıyasla iki ile altı kat
arasında değişen bir oranla daha fazla çıkması ile ihtiyatlılık seviyesini açıklamaktadır.
Yöntemin içinde barındırdığı sınırlılıkların ve kısıtlarının iyileştirilmesi üzerine birçok
çalışma geliştirilmiş olmakla beraber; yöntem ihtiyatlılık seviyesinin ölçümünde temel
dayanak olması bakımından önemlidir.
Şirketlerin ihtiyatlılık seviyesinin belirlenmesinde yaptığımız gruplandırmada
ikinci yöntem defter değeri/pazar değeri ölçüm yöntemidir. Bu yöntem ilk olarak
Beaver ve Ryan (2000) tarafından geliştirilmiştir. Yöntem esasen defter değerindeki
değişimlerin gelecekteki özsermaye getirisinin tahminlenmesinde farklı etkilere sahip
olan iki önemli nedene bağlı olduğunu ifade etmiştir. Bu iki nedeni sapmalar (bias) ve
gecikmeler (lags) olarak sıralamıştır. Sapma ve gecikmelerin defter/pazar değerine
olan etkisi ve özsermaye getirisini tahmin etmedeki rolü irdelenmiştir. Sapma olarak
defter değerinin pazar değerinin üzerinde (altında) olması dolayısıyla defter-pazar
değeri oranının yüksek (düşük) hesaplanmasından kaynaklı sapmalar açıklanmıştır.
Sapmaların raporlama kaynaklı faktörler -tarihi maliyet ya da ihtiyatlılık- veya
ekonomik çevresel faktörler -beklenen bugünkü değer hesaplaması ya da enflasyonkaynaklı olabileceği belirtilmiştir.
Gecikmeler ise beklenmeyen ekonomik karların (zararların) hemen değil zaman
içinde raporlanmasından kaynaklanan defter değerine olan etkiler olduğunu ifade
etmiştir. Bu sebeplerle defter/pazar değeri gerçek ortalamalarından yüksek (düşük)
hesaplanmaktadır. Gecikmelerin defter/pazar değeri üzerinde oluşturduğu geçici
etkilerin sapmalar ile benzer şekilde hem raporlama hem de ekonomik ve/veya
çevresel faktörlerden kaynaklı ortaya çıkabileceğini açıklamıştır.
Üçüncü yöntem ise faaliyetlerden kaynaklanan tahakkuklar ve nakit akışlarıdır.
Givoly ve Hayn (2000) tarafından oluşturulan bu yöntem, muhasebede ihtiyatlılık
kavramını ölçmek amacıyla faaliyetlerden kaynaklanan tahakkuklar ile nakit
akışlarının ilişkisini incelemiştir. İhtiyatlılık gelir ve karların muhasebeleştirilmesini
yavaşlatan, gider ve zararların muhasebeleştirilmesini hızlandıran ve varlıkları düşük,
yükümlülükleri yüksek göstermek amacıyla muhasebe politikalarının seçilmesi olarak
tanımlanmıştır. İhtiyatlılık ölçümü ile ilgili olarak birikmiş faaliyet dışı tahakkuklar (accumulation of nonoperating accruals), iyi haberlere ve kötü haberlere göre
kazançların zamanlılığı, kazançların dağılımı ve piyasa/defter değeri ölçüm
yöntemlerini incelemiştir. İhtiyatlı bir raporlamada kazançların dağılımsal olarak
negatif eğilim (skewness) ve değişkenlik (variability) göstermesi beklendiği ifade
edilmiştir. İhtiyatlı bir finansal raporlamanın karlılığın düşmesine ve birikmiş negatif
tahakkukların artmasına neden olabileceği savunulmuştur.
Tezin üçüncü ve dördüncü bölümleri ihtiyatlılık üzerine üç alanda araştırma
yapılmıştır. Bu alanlar borç sözleşmeleri, sürdürülebilirlik raporlaması ve bankaların
kredi kapasiteleri olarak sıralanabilir. Borç sözleşmeleri konusunda ihtiyatlılık
seviyesi yüksek olan şirketlerin borç sözleşmesi açıklaması yapma olasılığı daha
yüksek olup, olmadığı test edilmiştir. Ardından şirketlerin ihtiyatlılık seviyeleri
yükseldikçe borç sözleşmelerini yeniden yapılandırma açıklaması yapma olasılığı test
edilmiştir. Araştırma kapsamında ilk olarak Borsa İstanbul'da yer alan finans sektörü
dışındaki şirketlerin ihtiyatlılık seviyelerinin değerlendirilmesi amacıyla 290 şirkete
ait 3.931 şirket-yıl gözlemi üzerinden Basu (1997) modeli üç farklı dönemde
ihtiyatlılık seviyelerinin dönemsel karşılaştırılması amacıyla 9 farklı seviyede test
edilmiştir.
Aynı veri setine Khan ve Watts (2009) tarafından geliştirilen bir firma-yıl için
ihtiyatlılıktaki değişimi ve ihtiyatlılık seviyesindeki yıl bazlı kesitsel çalışma (crosssectional) ile değişimleri gösterecek ölçme yöntemi uygulanmış ve araştırmanın hem
borç sözleşmeleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması bölümünde kullanılacak olan
firma-yıl bazlı ihtiyatlılık puanları 2000-2019 dönemini kapsayan 19 yıl için
hesaplanmıştır. Bu bağlamda yapılan araştırma uluslararası çalışmalarda kullanılan
asimetrik zamanlılık yönteminin Türkiye'de geniş kapsamlı incelenmesini sağlaması
açısından oldukça önemlidir. Asimetrik zamanlılık araştırması sonucucunda
Türkiye'deki şirketlerin ihtiyatlılık seviyesinin kötü haberlerin iyi haberlere duyarlılığı
bağlamında 1,5 ile 2 kat arasında değiştiği görülmüştür. 2000 – 2019 yıllarının
incelendiği modellerde farklı hisse fiyatı seviyelerinde ihtiyatlılık düzeyinin 1,8 kat
olduğu 0,01 anlamlılık düzeyinde görülmüştür. 2000 – 2008 yılları incelendiğinde ise
ortalama fiyat dışında mart ayı ve aralık ayı hisse fiyatlarına göre ihtiyatlılık
seviyesinin 1,5 ile 0,8 kat olduğu görülmektedir. Son olarak 2009 – 2019 dönemi
incelendiğinde negatif kazançların pozitif kazançlara göre hassasiyet seviyelerini ifade
eden ihtiyatlılık seviyesinin benzer şekilde 1,2 ile 1,8 kat arasında değiştiği
görülmektedir. Uluslarası literatürdeki çalışmalar ile karşılaştırıldığında Türkiye'de
kötü haberlerin iyi haberlere duyarlılığı bağlamında ihtiyatlılık seviyelerinin daha
ılımlı olduğu görülmektedir. Ayrıca, asimetrik zamanlılık yönteminin varsayımları
altında bu sonuçlara ulaşıldığı göz önünde tutulmalıdır. Borç sözleşmeleri ve
ihtiyatlılık ilişkisinin incelendiği araştırma sonucunda ise 2009 – 2019 yıllarını
kapsayan dönemde şirketlerin ihtiyatlılık düzeyleri ile sözleşme açıklamaları yapma
olasılıkları arasında %5 anlamlılık seviyesinde pozitif ilişki bulunmuştur. Ancak
şirketlerin kredilerini ve borç sözleşmelerini yeniden yapılandırma, refinansman
sağlamaları ile ihtiyatlılık puanları arasında ilişki görülmemiştir.
İhtiyatlılık ve kurumsal sosyal sorumluluk raporlamasının incelenmesi bir diğer
araştırmayı oluşturmaktadır. Kurumsal sosyal sorumluluk kavramı bir şirketin toplum
ve çevre üzerindeki sorumluluklarını; topluma ve çevreye olan etkilerini
değerlendirmek, yürütmek ve yönetmek için gerçekleştirdiği tüm kurumsal faaliyetler
ve politikalar bütünü olarak tanımlamıştır. Tez kapsımda, KSS çalışmalarının tarihi
süreç içerisindeki gelişimi, boyutları, ihtiyatlılık ile olan ilişkisine yer verilmiştir. Ayrıca, KSS araştırmalarına ekonomik açıdan yaklaşan çalışmaların temel aldığı
vekâlet teorisi ve paydaş teorisi açıklanmıştır. Paydaş teorisi kapsamında finansal veya
finansal olmayan tüm paydaşlara eşit duruş sergilenerek ihtiyatlı raporlama ile KSS
raporlaması arasında pozitif ilişki olduğu öne sürülmektedir. Vekâlet teorisi ise
ihtiyatlı finansal raporlama ile KSS raporlaması arasında negatif bir ilişki olduğunu
ileri sürmektedir. Özetle, vekâlet teorisi açısından şirketlerin KSS performansları ve
ihtiyatlı raporlamaları arasında paydaş teorisinin tersi bir ilişki söz konusudur. Teorik
çerçevenin oluşturulmasının ardından KSS performansı ile ihtiyatlılık arasındaki
ilişkiyi konu alan çalışmalar kapsamında araştırma hipotezi oluşturulmuştur.
Araştırma kapsamında şirketlerin sürdürülebilirlik raporlaması performansının koşullu
ihtiyatlılıkla olan ilişkisi panel veri regresyon analizi ile test edilmiştir. Regresyon
modeli kapsamında 40 firmadan 222 firma-yıl için 2008 ile 2019 yılları kapsayan
dönemde test edilmiştir. Çalışma sonucunda paydaş teorisi ile paralel olarak KSS
raporlamaları ile ihtiyatlılık seviyeleri arasında pozitif ilişki bulunmuştur.
Son araştırma ise Türk Bankacılık Sektörü kriz dönemlerinde bankaların kredi
verme kapasitelerinin ihtiyatlılık seviyeleri ve banka büyüklükleri ile olan ilişkisi
üzerine olmuştur. Kredi veren taraf olarak bankalar temel alındığında kriz
dönemlerinde kredi kapasiteleri ve ihtiyatlılık seviyeleri ilişkisi oldukça önem
taşımaktadır. Bu bölüm kapsamında Türk Bankacılık Sektörü kriz dönemlerinde
bankaların kredi verme kapasitelerinin ihtiyatlılık seviyeleri ve banka büyüklükleri ile
olan ilişkisi incelenmiştir. Bankaların finansal kriz dönemlerinde kredi vermeye dönük
politikalarının değişmesi, verdikleri kredi miktarlarının çoğunlukla azalma eğilimi
olması ile muhasebe ihtiyatlılığı ve banka büyüklüklerinin buna etkileri
değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında üç hipotez testi yapılmıştır. İlk olarak
bankaların kriz dönemlerinde kredi verme kapasiteleri düşme eğilimi incelenmiştir.
Ardından, kriz dönemlerinde bankaların kredileri verme düzeyleri, daha fazla
ihtiyatlılık düzeyine sahip bankalar için daha az ihtiyatlılık düzeyindeki bankalara göre
daha fazla olup olmadığı test edilmiştir. Üçüncü ve son hipotez ise büyük bankaların,
banka kredileri verme düzeyleri ve ihtiyatlılık arasında ilişki üzerinedir. Bankaların
asimetrik zamanlılık ölçümü 1999-2019 yılları arasında toplam 9 bankaya ait 175
banka-yıl verisine, kredi değişimin kriz dönemlerinde ihtiyatlılık üzerindeki etkileri
ise 29 bankaya ait 396 banka-yıl gözlemine uygulanmıştır. Çalışma sonucunda kriz
dönemlerinde bankaların kredi kapasitelerinin daraldığı ve ihtiyatlılık seviyesi yüksek
olan bankaların bu daralmadan daha az etkilendiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The accounting conservatism principle occupies an important place in the basis
of accounting and financial reporting. The development of prudence dates back to
many years in accounting history. There are many studies on the role and importance
of prudence in accounting and measurement methods. When empirical studies in the
past 20 years are examined, it is seen that the concept of prudence enables companies
to achieve better results in many different fields.
Within the scope of research, the place of conservatism in accounting was
examined both in the IFRS Conceptual Framework and in academic studies. In the
Conceptual Framework of International Accounting Standards created in 1989,
accounting conservatism has been prioritized concerning reliability. However, in the
Discussion Paper of 2006, the International Accounting Standards Board and the
American Accounting Standards Board stated that the concept of prudence is not
among the qualifications of financial reporting information. Although this view differs
from the dominant Conceptual Framework, it has not diminished the importance of
prudence-based opinion in most standards on financial reporting.
With the amendment made by the IASB, the concept of prudence was removed
from the IFRS conceptual framework in 2010. The IASB stated that this would be to
demonstrate a biased attitude by defining and encouraging prudence and that it could
be considered guiding accounting practices and, therefore, should be removed. The
accounting conservatism, which was derived from the previous conceptual Framework
in September 2010 because it contradicts the principle of neutrality, emphasizes that
the prudent behavior supports the principle of neutrality in the Conceptual Framework
published in March 2018 appears under the realistic presentation in the new
Conceptual Framework.
It has been stated that the conservatism principle is not only one of the qualitative
characteristics of accounting but also constitutes the body of the concepts of
"reporting" and "measurement" and the function of accounting. While "reporting" and
"measurement" constitute the basis of accounting, it is the main task in determining
what will be included in the statements of financial position and what will be
amounted. It was emphasized that the Conceptual Framework is in a weak position in
this regard. It is underlined that the Conceptual Framework, with its qualitative
characteristics such as "relevance," "faithful representation," and "comparability," is
weak in being a guide to present clear, precise information and is insufficient in solving
practical problems.
In the first part of the thesis, definitions related to accounting conservatism, its
historical process, place, and importance of Conceptual Framework have been
evaluated. Academic studies in conservatism have been examined according to their
subjects over the last twenty years. When the studies conducted in the last two decades
are examined, it is seen that many areas of conservatism have been studied. For
example, the level of conservatism is related to the more effective internal control
systems of the companies, the positive effects of the auditor's assurance and audit
quality on the conservative reporting, enabling companies to make more effective
investments, dealing with managerial risks more effectively, similarly effects of the
earnings management can be considered. In addition, studies have been carried out on
the effect of national culture on conservatism, and overconfidence problems of CEOs,
the effects of conservatism on macroeconomic indicators and money supply, and its
relationship with IFRS applications.
Subsequently, the measurement methods used in determining the level of
conservatism that will be a basis for the research part of the study were examined. The
first method is the asymmetric timeliness measurement, which used the panel data
regression method developed by Basu (1997). This measurement method, called
asymmetric timeliness, is based on the principle that company profits or losses are
affected more quickly by bad news than good news in determining the level of
conservatism. With this method, the level of conservatism is explained by the fact that
the simultaneous sensitivity of the company profit to negative returns is two to six
times higher than positive returns. Although many studies have been developed on
improving the limitations and constraints of the method; The method is important in
that it is the primary basis for measuring the level of accounting conservatism.
The second method in determining the conservatism level of companies is the
book-to-market value measurement method. This method was first developed by
Beaver and Ryan (2000). The method essentially stated that the changes in the book
value are due to two crucial reasons that have different effects in predicting the future
return on equity. They listed these two reasons as bias and lags. The effects of bias and
lags on book-to-market value and their role in predicting return on equity are
discussed. The bias, the bias arising from the high (low) calculation of the book-market
value ratio due to the book value being above (below) the market value, was explained.
It was stated that the bias could be due to reporting factors such as historical cost or
conservatism or economic, environmental factors such as expected present value
calculation or inflation.
The lags expressed that unexpected economic profits (losses) affect the book
value arising from reporting over time rather than immediately. For these reasons,
book-to-market value is calculated higher (lower) than their actual average. They
explained that the temporary effects of lags on book-to-market value, similar to bias,
may arise from both reporting and economic and/or environmental factors.
The third method is accruals, and cash flows from activities. This method, which
was created by Givoly and Hayn (2000), examined the relationship between accruals
and cash flows from activities and in order to measure the concept of conservatism.
Conservatism is defined as selecting accounting policies that slow down the
recognition of income and profits, accelerate the recognition of expenses and losses,
and show assets understated and liabilities overstated. Concerning the conservatism measurement, they examined the accumulation of non-operating accruals, timeliness
of earnings according to good news and bad news, distribution of earnings, and
market-book value measurement methods. It was stated in conservative reporting that
earnings are expected to show negative skewness and variability as a distribution. It
has been argued that conservative financial reporting may lead to a decrease in
profitability and an increase in accumulated negative accruals.
The third, and fourth chapters of the thesis are devoted to research on
conservatism. These issues can be listed as debt agreements, credit capacities of banks,
and sustainability (corporate social responsibility) reporting. First of all, regarding
debt contracts, it was tested whether companies with a high level of conservatism are
more likely to declare debt contracts. Then, the probability of companies to restructure
their debt contracts as their conservatism level increases was tested. Within the scope
of the research, the Basu (1997) model was tested at nine different levels to compare
the conservatism levels in three different periods, based on 3.931 company-year
observations of 290 companies to evaluate the conservatism levels of non-financial
sector public companies operating in Turkey.
The year-based cross-sectional measurement method developed by Khan and
Watts (2009) was applied to the same dataset. The conservatism scores will be used in
both the debt contracts and sustainability reporting part of the research. The
conservatism scores were calculated for 19 years, covering the period 2000-2019. In
this context, the research is critical in terms of providing a comprehensive examination
of the asymmetric timeliness method used in international studies for Turkey. As a
result of the asymmetric timeliness research, it was seen that the conservatism level of
the companies in Turkey varied between 1.5 and 2 times in terms of the sensitivity of
bad news to good news. In models where the years 2000 - 2019 were examined, it was
observed that the conservatism level at different stock price levels was 1.8 times (at
the level of 0.01 significance). When the years 2000 - 2008 are analyzed, it is seen that
the conservatism level is 1.5 to 0.8 times compared to March and December share
prices, except for the average price. Finally, when the period of 2009 - 2019 is
examined, it is seen that the conservatism level, which expresses the sensitivity levels
of negative earnings compared to positive earnings, similarly varies between 1.2 and
1.8 times. When compared with the studies in the international literature, it is seen that
the level of conservatism is more moderate in terms of the sensitivity of bad news to
good news in Turkey. It should also be noted that these results are achieved under the
assumptions of the asymmetric timeliness method. As a result of the study examining
the relationship between debt contracts and conservatism, a positive relationship was
found at a 5% significance level between the conservatism levels of companies and
the probability of making contract announcements in the period between 2009 and
2019. However, there was no relationship between companies' restructuring their loans
and debt contracts and conservatism scores.
In the research part of the thesis, conservatism and corporate social responsibility
reporting are also examined. The concept of corporate social responsibility (CSR)
includes the responsibilities of a company over society and the environment; It has
defined as a set of all corporate activities and policies it carries out to evaluate, execute
and manage their impact on society and the environment. In the scope of the thesis,
the development of CSR studies in the historical process, its dimensions, and its
relationship with conservatism are examined. In addition, agency theory and
stakeholder theory are explained based on studies approaching CSR research from an economic perspective. Within the scope of stakeholder theory, it is assumed that there
is a positive relationship between conservative reporting and CSR reporting by
showing an equal stance to all financial and non-financial stakeholders. The agency
theory suggests that there is a negative relationship between conservative financial
reporting and CSR reporting.
In summary, in terms of agency theory, there is an opposite relationship to the
stakeholder theory between CSR performance and conservative reporting of
companies. After the theoretical Framework was formed, a research hypothesis was
created within the studies on the relationship between CSR performance and
conservatism. Within the scope of the research, the sustainability reporting
performance of companies and its relationship with conditional conservatism was
tested with panel data regression analysis. Within the scope of the regression model,
222 firm-years from 40 firms were tested in the period between 2008 and 2019. As a
result of the study, similar to the stakeholder theory, a positive relationship was found
between CSR reporting and conservatism levels.
In the fourth part of the thesis, the relationship between banks' lending capacity
and conservatism levels and bank sizes during the crisis periods of the Turkish
Banking Sector is analyzed. The relationship between credit capacities and
conservatism levels in times of crisis is significant when banks are taken as a lender.
The changes in banks' lending policies in times of financial crisis, the tendency of the
amount of loans they give mostly to decrease, accounting conservatism, and the effects
of bank sizes are evaluated. Three hypothesis tests were conducted within the scope of
the research. Firstly, the tendency of banks' lending capacity to decrease in crisis
periods is analyzed. Then, in crisis periods, it was tested whether the lending levels of
banks are higher for banks with more conservative levels than banks with less
conservative levels. The third and final hypothesis is on the relationship between the
level of bank lending and conservatism of large banks. Asymmetric timeliness
measurement of banks was applied to 175 bank-year data of 9 banks between 1999-
2019. The effects of credit changes on conservatism during crisis periods were applied
to 396 bank-year observations of 29 banks. Within the scope of the study, it was
concluded that the credit capacities of banks shrank during crisis periods and banks
with a high level of conservatism were less affected by this crunch.






Le principe de conservatisme comptable occupe une place importante dans la
base de la comptabilité et de l'information financière. Le développement de la
prudence remonte à de nombreuses années dans l'histoire de la comptabilité. Il existe
de nombreuses études sur le rôle et l'importance de la prudence dans les méthodes
comptables et d'évaluation. Lorsqu'on examine les études empiriques des 20 dernières
années, on constate que le concept de prudence permet aux entreprises d'obtenir de
meilleurs résultats dans de nombreux domaines différents.
Dans le cadre de la recherche, la place du conservatisme en comptabilité a été
examinée à la fois dans le Cadre Conceptuel IFRS et dans les études académiques.
Dans le Cadre Conceptuel des Normes Comptables Internationales créé en 1989, le
conservatisme comptable a été privilégié en ce qui concerne la fiabilité. Cependant,
dans le Document de Travail de 2006, l'International Accounting Standards Board et
l'American Accounting Standards Board ont déclaré que le concept de prudence ne fait
pas partie des réserves de l'information financière. Bien que ce point de vue diffère du
cadre conceptuel dominant, il n'a pas diminué l'importance de l'opinion fondée sur la
prudence dans la plupart des normes sur l'information financière.Avec la modification
apportée par l'IASB, le concept de prudence a été retiré du Cadre Conceptuel des IFRS
en 2010. L'IASB a déclaré qu'il s'agirait de démontrer une attitude biaisée en
définissant et en encourageant la prudence et qu'il pourrait être considéré comme
orientant les pratiques comptables par conséquent, doit être supprimé. Le
conservatisme comptable, dérivé du précédent Cadre Conceptuel en septembre 2010
parce qu'il contredit le principe de neutralité, souligne que le comportement prudent
soutient le principe de neutralité dans le cadre conceptuel publié en mars 2018 apparaît
sous la présentation réaliste dans le nouveau Cadre Conceptuel.
Il a été affirmé que le principe de prudence n'est pas seulement l'une des
caractéristiques qualitatives de la comptabilité, mais constitue également le corps des
notions de «Reporting» et de «Mesure» et la fonction de la comptabilité. Si le
«Reporting» et «l'Evaluation» constituent la base de la comptabilité, c'est la tâche
principale qui consiste à déterminer ce qui sera inclus dans les états de la situation
financière et ce qui sera calculé. Il a été souligné que le cadre conceptuel est dans une
position faible à cet égard. Il est souligné que le Cadre Conceptuel, avec ses
caractéristiques qualitatives telles que «pertinence», «représentation fidèle» et
«comparabilité», est faible en tant que guide pour présenter des informations claires et
précises et est insuffisant pour résoudre des problèmes pratiques.
Dans la première partie de la thèse, les définitions liées au conservatisme
comptable, son processus historique, sa place et son importance dans les termes
international et turc en termes de Cadre Conceptuel ont été évaluées. Les études
universitaires en conservatisme ont été examinées en fonction de leurs sujets au cours
des vingt dernières années. Lorsque les études menées au cours des deux dernières
décennies sont examinées, on constate que de nombreux domaines de conservatisme
ont été étudiés. Par exemple, le niveau de prudence est lié aux systèmes de contrôle
interne plus efficaces des entreprises, aux effets positifs de l'assurance de l'auditeur et
de la qualité de l'audit sur le reporting prudent, permettant aux entreprises de réaliser
des investissements plus efficaces, de mieux gérer les risques de gestion, de même, les
effets de la gestion des résultats peuvent être pris en compte. En outre, des études ont
été menées sur l'effet de la culture nationale sur le conservatisme, et les problèmes de
confiance excessive des PDG, les effets du conservatisme sur les indicateurs
macroéconomiques et la masse monétaire, et sa relation avec les applications des IFRS.
Par la suite, les méthodes de mesure utilisées pour déterminer le niveau de
conservatisme qui servira de base à la partie recherche de l'étude ont été examinées.
La première méthode est la mesure asymétrique de l'actualité, qui a utilisé la méthode
de régression des données de panel développée par Basu (1997). Cette méthode de
mesure, appelée rapidité asymétrique, repose sur le principe selon lequel les bénéfices
ou les pertes des entreprises sont affectés plus rapidement par les mauvaises nouvelles
que par les bonnes nouvelles pour déterminer le niveau de conservatisme. Avec cette
méthode, le niveau de prudence s'explique par le fait que la sensibilité simultanée du
profit de l'entreprise aux rendements négatifs est de deux à six fois plus élevée que les
rendements positifs. Bien que de nombreuses études aient été développées sur
l'amélioration des limites et des contraintes de la méthode; La méthode est importante
en ce qu'elle constitue la base principale pour mesurer le niveau de prudence
comptable.
La deuxième méthode pour déterminer le niveau de prudence des entreprises est
la méthode d'évaluation de la valeur comptable à la valeur de marché. Cette méthode
a été développée pour la première fois par Beaver et Ryan (2000). La méthode indique
qu'essentiellement les variations de la valeur comptable sont dues à deux raisons
cruciales qui ont des effets différents sur la prévision du rendement futur des capitaux
propres. Ils ont énuméré ces deux raisons comme étant des biais et des retards. Les
effets des biais et des retards sur la valeur comptable à la valeur de marché et leur rôle
dans la prévision du rendement des capitaux propres sont discutés. Le biais résultant
du calcul élevé (faible) du ratio de la valeur comptable sur le marché en raison du fait
que la valeur comptable est supérieure (inférieure) à la valeur de marché, a été
expliqué. Il a été déclaré que le biais pouvait être dû à des facteurs de déclaration tels
que le coût historique ou le conservatisme ou à des facteurs économiques et
environnementaux tels que le calcul de la valeur actuelle prévue ou l'inflation.
Les décalages ont montré que les profits (pertes) économiques imprévus
affectent la valeur comptable résultant de la déclaration au fil du temps plutôt
qu'immédiatement. Pour ces raisons, la valeur comptable au marché est calculée
supérieure (inférieure) à leur moyenne réelle. Ils ont expliqué que les effets
temporaires des retards sur la valeur comptable à la valeur de marché, similaires au
biais, peuvent résulter à la fois de la déclaration et de facteurs économiques et / ou
environnementaux.
La troisième méthode est la comptabilité d'exercice et les flux de trésorerie liés
aux activités. Cette méthode, créée par Givoly et Hayn (2000), a examiné la relation
entre les régularisations et les flux de trésorerie liés aux activités et afin de mesurer le
concept de conservatisme. Le conservatisme se définit comme la sélection de
méthodes comptables qui ralentissent la comptabilisation des revenus et des bénéfices,
accélèrent la comptabilisation des charges et des pertes et montrent des actifs sousévalués et des passifs surévalués. En ce qui concerne la mesure du conservatisme, ils
ont examiné l'accumulation des charges à payer hors exploitation, la ponctualité des
bénéfices selon les bonnes et les mauvaises nouvelles, la répartition des bénéfices et
les méthodes de mesure de la valeur comptable. Il a été indiqué dans des rapports
prudents que les bénéfices devraient montrer une asymétrie et une variabilité négatives
en tant que distribution. Il a été soutenu que des rapports financiers prudents peuvent
entraîner une diminution de la rentabilité et une augmentation des charges à payer
négatives accumulées.
Les troisième et quatrième chapitres de la thèse sont consacrés à la recherche sur
le conservatisme. Ces questions peuvent être répertoriées comme des accords de dette,
des capacités de crédit des banques et des rapports sur la durabilité (responsabilité
sociale des entreprises). Tout d'abord, concernant les contrats de dette, il a été testé si
les entreprises avec un niveau élevé de prudence sont plus susceptibles de déclarer des
contrats de dette. Ensuite, la probabilité des entreprises de restructurer leurs contrats
de dette à mesure que leur niveau de prudence augmente a été testée. Dans le cadre de
la recherche, le modèle de Basu (1997) a été testé à neuf niveaux différents pour
comparer les niveaux de conservatisme sur trois périodes différentes, sur la base de
3.931 observations année-entreprise de 290 entreprises pour évaluer les niveaux de
conservatisme du secteur public non financier entreprises opérant en Turquie.
La méthode de mesure transversale basée sur l'année développée par Khan et
Watts (2009) a été appliquée au même ensemble de données. Les scores de
conservatisme seront utilisés à la fois dans les contrats de dette et dans les rapports de
durabilité de la recherche. Les scores de conservatisme ont été calculés sur 19 ans,
couvrant la période 2000-2019. Dans ce contexte, la recherche est essentielle pour
fournir un examen complet de la méthode de rapidité asymétrique utilisée dans les
études internationales sur la Turquie. À la suite de la recherche sur la rapidité
asymétrique (asymmetric timeliness), il a été constaté que le niveau de conservatisme
des entreprises en Turquie variait entre 1,5 et 2 fois en termes de sensibilité des
mauvaises nouvelles aux bonnes nouvelles. Dans les modèles où les années 2000-2019
ont été examinées, il a été observé que le niveau de conservatisme à différents niveaux
de prix des actions était de 1,8 fois (au niveau de signification de 0,01). Lorsque les
années 2000 - 2008 sont analysées, on constate que le niveau de conservatisme est de
1,5 à 0,8 fois par rapport aux cours des actions de mars et décembre, à l'exception du
prix moyen. Enfin, lorsque l'on examine la période 2009-2019, on constate que le
niveau de prudence, qui exprime les niveaux de sensibilité des bénéfices négatifs par
rapport aux bénéfices positifs, varie également entre 1,2 et 1,8 fois. Par rapport aux
études de la littérature internationale, on constate que le niveau de conservatisme est
plus modéré en termes de sensibilité des mauvaises nouvelles aux bonnes nouvelles en
Turquie. Il convient également de noter que ces résultats sont obtenus sous les
hypothèses de la méthode de rapidité asymétrique. À la suite de l'étude examinant la
relation entre les contrats de dette et le conservatisme, une relation positive a été
trouvée à un niveau de signification de 5% entre les niveaux de conservatisme des
entreprises et la probabilité d'annoncer des contrats entre 2009 et 2019. Il n'y avait aucun lien entre la restructuration des prêts et des contrats de dette des entreprises et
les scores de conservatisme.
Dans la récherche partie de la thèse, le conservatisme et les rapports sur la
responsabilité sociale des entreprises sont examinés. Le concept de responsabilité
sociale des entreprises (RSE) comprend les responsabilités d'une entreprise vis-à-vis
de la société et de l'environnement; Il s'est défini comme un ensemble de toutes les
activités et politiques d'entreprise qu'il mène pour évaluer, exécuter et gérer leur impact
sur la société et l'environnement. Dans le cadre de la thèse, le développement des
études de RSE dans le processus historique, ses dimensions et sa relation avec le
conservatisme sont examinés. En outre, la théorie de l'agence et la théorie des parties
prenantes sont expliquées sur la base d'études abordant la recherche sur la RSE d'un
point de vue économique. Dans le cadre de la théorie des parties prenantes, il est
supposé qu'il existe une relation positive entre le reporting prudent et le reporting RSE
en montrant une position d'égalité envers toutes les parties prenantes financières et non
financières. La théorie de l'agence suggère qu'il existe une relation négative entre les
rapports financiers prudents et les rapports sur la RSE.
En résumé, en termes de théorie de l'agence, il existe une relation opposée à la
théorie des parties prenantes entre la performance RSE et le reporting prudent des
entreprises. Une fois le cadre théorique formé, une hypothèse de recherche a été créée
au sein des études sur la relation entre la performance RSE et le conservatisme. Dans
le cadre de la recherche, la performance des rapports de développement durable des
entreprises et sa relation avec le conservatisme conditionnel ont été testées avec une
analyse de régression des données de panel. Dans le cadre du modèle de régression,
222 années-entreprises de 40 entreprises ont été testées entre 2008 et 2019. À la suite
de l'étude, similaire à la théorie des parties prenantes, une relation positive a été trouvée
entre les rapports de RSE et les niveaux de conservatisme.
Dans la quatrième partie de la thèse, la relation entre la capacité de prêt des
banques et les niveaux de prudence et la taille des banques pendant les périodes de
crise du secteur bancaire turc est analysée. La relation entre les capacités de crédit et
les niveaux de prudence en temps de crise est significative lorsque les banques sont
prises comme prêteuse. Les changements dans les politiques de prêt des banques en
période de crise financière, la tendance à la baisse du montant des prêts qu'elles
accordent principalement, le conservatisme comptable et les effets de la taille des
banques sont évalués. Trois tests d'hypothèse ont été menés dans le cadre de la
recherche. Premièrement, la tendance de la capacité de prêt des banques à diminuer en
période de crise est analysée. Ensuite, en période de crise, il a été vérifié si les niveaux
de crédit des banques étaient plus élevés pour les banques avec des niveaux plus
conservateurs que pour les banques avec des niveaux moins conservateurs. La
troisième et dernière hypothèse porte sur la relation entre le niveau des prêts bancaires
et le conservatisme des grandes banques. La mesure asymétrique de l'actualité des
banques a été appliquée à 175 données par année bancaire de 9 banques entre 1999 et
2019. Les effets des changements de crédit sur le conservatisme pendant les périodes
de crise ont été appliqués à 396 observations par année bancaire de 29 banques. Dans
le cadre de l'étude, il a été conclu que les capacités de crédit des banques se sont
rétrécies pendant les périodes de crise et que les banques à haut niveau de
conservatisme ont été moins affectées par ce resserrement.