Bulanık analitik hiyerarşi prosesi
Fuzzy analytical hierarchy process
Yazar: TAMER ÜZGÜN
Danışman: PROF. DR. FATMA TİRYAKİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Matematik = Mathematics

Özet:
Günümüzde hayat şartlarının zorluğu, seçeneklerin çokluğu gibi birçok sebepten dolayıözellikle iş hayatında doğru kararlar verebilmek ve bu doğru kararlar ışığında başarılı olmakçok önemlidir. İnsanlar karar verme aşamasında genelde içgüdüsel hareket etmektedirler.Fakat bazen karşımıza o kadar kompleks durumlar çıkar ki karar verirken neyi nasılkarşılaştıracağımızı bilemeyiz. Bu gibi durumlarda işimizi kolaylaştırmak için durumubaşlıklar halinde maddelendirip bu maddeleri de alt başlıklara indirgeyebilmek gerekir. İştekarar verme sürecinde bu işlemi yaptıktan sonra alt maddelere indirgediğimiz durumun bu altmaddelerini kendi aralarında daha sonra üst başlıklarını ve asıl hedefimiz kapsamında bu üstbaşlıkları kendi aralarında mukayese etmek daha kolaydır. Bu mukayeselerde 1970'lerde T.L.Saaty tarafından geliştirilen Analitik Hiyerarşi Prosesini kullanmak uygun olacaktır. Kararvericilerin değerlendirmelerinde kesin sayılardan ziyade belirsizliği bulanık sayılar ile ifadeetme istekleri sonucu bulanık kavramlar katılarak AHP bulanık çerçeveye genişletilmiştir.Böylece karar verme aşamasında kişi ya da kurumların verecekleri önemli bir karar dahaayrıntılı analiz edilebilir.Bulanık Analitik Hiyeraşi Prosesi başlıklı bu çalışmada altı farklı yöntem ayrıntılı bir şekildeele alınmıştır. Bu metodlar için öncelikle gerekli olan temel bulanıklık kavramı, bu kavramaltında yapılan işlemler, kümeler ve özellikleri verilmiştir. Ayrıca incelenen bulanık analitikhiyerarşi metodlarının avantaj ve dezavantajları ile genel değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonolarak bu tezde, Enea ve Piazza'nın önerdiği iki yaklaşımdan birincisinin Java programlamadili ile yazdığımız programı bulunmaktadır.Anahtar Kelimeler: Karar verme, analitik hiyerarşi prosesi, bulanık analitik hiyerarşiprosesi, çok kriterli karar verme, çok amaçlı karar verme.vi

Abstract:
Especially for business life, it?s very hard and important to make right and good decisions andbe succesfull, because there are a lot of difficulties of life and choices. Human moves with hissense at decision period but sometimes there can be very complex situations that we can?tknow how to compare which of these criteria and candidates with others. At that time we haveto reduce the problem into little parts to see it easly. Then now, after these reduction we cancompare all these little parts, (criteria, candidates) one by one with others under our maingoal. It is convenient to use Saaty?s Analytical Hierarchy Process approach in thesecomparement. Since decision makers need to express uncertainty with fuzzy numbers insteadof real numbers, this approach extended to fuzzy environment. Thus we can analyse thisimportant decision more detailed.In this project under Fuzzy Analytical Hierarchy Process subject, there are six methodsstudied. Fuzziness, fuzzy operators, fuzzy sets and properties, detailed desciriptions of studiedmethods are subjects of this project. Also the advantages and disadvantages of these methodsare judged. Finally there is a program written in Java for Enea and Piazza?s I. method.Keywords: Decision making, analytical hierarchy process, fuzzy analytical hierarchy process,multi-criteria decision making, multi-objective decision making.vii