Kayseri'de toplum içerisinde yaşayan yaşlılarda sağlığı geliştirmek,  korumak ya da hastalıkları tedavi etmek için kullanılan ilaç dışı yöntemlerin araştırılması
Investigation of non-medication methods used to improve, protect, or treat diseases in elderly community lives in Kayseri̇
Yazar: TÜRKAN FEDAKAR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MÜMTAZ MAZICIOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışma Kayseri'de toplum içerisinde yaşayan yaşlıların sağlıklarını geliştirmek, korumak ya da hastalıklarını tedavi etmek için kullandıkları ilaç dışı geleneksel, tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerinin araştırılması amacıyla planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı ve analitik özellikte olan bu çalışma Haziran 2020- Kasım 2020 tarihleri arasında 53 Aile Sağlığı Merkezinde yüz yüze anket uygulaması şeklinde yapıldı. Sosyodemografik özelliklerini, çeşitli sağlık verilerini, geleneksel, tamamlayıcı ve alternatif tıp (GETAT) yöntemleri ile ilgili duyma/kullanma oranları, amaçları vb. faktörleri sorgulayan anket formu, kognitif fonksiyonlarını değerlendirmek için Standardize Mini Mental Durum Testi, depresyon düzeylerini ölçmek için Geriatrik Depresyon Ölçeği, yaşam doyumlarını ölçmek için Yaşam Doyumu Ölçeği  ve günlük aktivite düzeylerini ölçmek için Yaşlılar için Katz Günlük Yaşam Aktivite Ölçeğini yüz yüze görüşme ile uygulanmıştır. Demografik açıdan yaşlıları tanımlayıcı veriler ve yaşlılara uygulanan ölçekler anket formuna araştırıcı tarafından kaydedilmiştir. Anket formu ve ve uygulanan ölçeklerden elde  edilen veriler TURCOSA (Turcosa Analytics Ltd Co, Turkey, www.turcosa.com.tr) ile analiz edilmiştir. Bu veriler üzerinden tanımlayıcı  bilgiler toplanarak yaşlıların GETAT kullanıp kullanmamama durumlarını etkileyen bağımsız değişkenler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Değişkenlerin normal dağılımına uygunluğu histogram ve olasılık grafikleri ve Shapiro-Wilk testi ile incelenmiştir. Tanımlayıcı istatistiksel verilerde sayısal olanları ortalama, standart sapma ortanca, minimum ve maksimum şeklinde, nominal verilerde ise sayı ve yüzde şeklinde belirtilmiştir.  Düzgün dağılım göstermeyen veriler olursa logaritmik dönüşüm yapılarak parametrik analiz yapılmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerin istatistik analizleri Nonparametrik testlerden Pearson Chi-Square, Fisher's Exact Test ve Mann-Whitney U test kullanılarak gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada ki istatistiksel analizlerde p<0.05'in altındaki değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. 
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen yaşlıların yaşlılara sağlıklarını korumak ya da geliştirmek için aklına gelen bir yöntem olup olmadığı açık uçlu soruyla sorgulandığında tüm yaşlıların %39'u evet yanıtı verdi. Bu soruya en sık verilen yanıt bitkiler/fitoterapi oldu. GETAT yöntemleri isim isim sorulduğunda en az birini duyma oranı %99'du. Çalışmamızda GETAT kullanan yaşlıların en çok tercih ettikleri %91 oranla bitki ve bitki özü içeren ürünlerdi, %85 ibadet ve %62 kaplıca kullanım oranlarıydı. En az tercih edilen yöntemler ise ozon terapisi, müzik ve arı zehri tedavileriydi. Çalışmamızda yaşlıların en sık tercih ettiği ilk beş bitki sırasıyla; ıhlamur, kuşburnu, limon, siyah çay ve naneydi. Çalışmamızda bitki özü içeren ürün kullanımına kendi içinde baktığımızda ilk üç sırada sırasıyla bal, zeytinyağı ve sirkeydi. Hayvansal içerikli ürün kullanımında ise en sık yoğurt tercih edildi. Yaşlılar %70,5 oranında bitkileri içecek olarak kullanıyorlardı. GETAT yöntemlerini yaklaşık 3 yaşlıdan biri tedavi amacıyla kullanıyordu. Yaşlıların %15'i kullandığı GETAT yöntemi hakkında doktoruna bilgi veriyordu. Yaşlıların doktorlarının %4,5'i GETAT kullanım durumunu sorgulamıştı. GETAT yöntemlerini kullanan yaşlılardan %34,7' si etrafına önerdiğini belirtti. Yaşlıların yaklaşık dörtte birinin kendine ait bir GETAT yöntemi vardı ve bunların çoğu bitkisel karışımlardı. GETAT kullanan yaşlıların %49,7'si ailelerinden öğrendiklerini belirtti.
Sonuç: Yaşlı popülasyonda geleneksel, tamamlayıcı ve alternatif tıp yöntemleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Yaşlı hastaları değerlendirirken, reçete düzenlerken bu detayın akılda tutulması gerekir.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel Tıp, Tamamlayıcı Tıp, Alternatif Tıp, Yaşlılık

Abstract:
Background: This study was planned to investigate non-pharmacological traditional, complementary and alternative treatment methods used by the elderly living in the community in Kayseri to improve their health, protect or treat their diseases. 
Materials and Methods: This cross-sectional, descriptive and analytical study was conducted as a face-to-face survey in 53 Family Health Centers between June 2020 and November 2020. Sociodemographic characteristics, various health data and rates of hearing/use, purposes, etc. about traditional, complementary and alternative medicine (TCAM) methods. We applied a questionnaire to question the factors, the Standardized Mini-Mental State Test to assess their cognitive functions, the Geriatric Depression Scale to measure depression levels, the Life Satisfaction Scale to measure their life satisfaction, and the Katz Daily Life Activity Scale for the Elderly to measure their daily activity levels through face-to-face interviews. Descriptive data for the elderly in terms of demographics and the scales applied to the elderly were recorded in the questionnaire form by the researcher. The data obtained from the questionnaire form and the applied scales were analyzed with TURCOSA (Turcosa Analytics Ltd Co, Turkey, www.turcosa.com.tr).  By collecting descriptive information from these data, it was tried to reveal the independent variables that affect the elderly people's use of TCAM or not. The conformity of the variables to the normal distribution was examined by histogram and probability plots and the Shapiro-Wilk test. In descriptive statistical data, numerical ones are stated as mean, standard deviation as median, minimum and maximum, and as number and percentage in nominal data. If there are data that do not show uniform distribution, parametric analysis is tried to be made by performing logarithmic transformation. Statistical analyzes of the obtained data were tried to be carried out using Pearson Chi-Square Test, Fisher's Exact Test and Mann-Whitney U test, which are nonparametric tests. Values below p<0.05 were considered statistically significant in the statistical analyzes in the study.
Results: When the elderly included in the study were questioned with an open-ended question whether it was a method that came to their minds to protect or improve their health, 39% of all elderly people answered yes. The most frequent answer to this question was herbs/phytotherapy. The rate of hearing at least one of the TCAM methods when asked name was 99%. In our study, the most preferred products by the elderly using TCAM were plants and plant extracts with a rate of 91%, worship rates were 85% and spa use rates were 62%. The least preferred methods were ozone therapy, music and bee venom treatments. In our study, the top five plants most frequently preferred by the elderly are respectively; It was linden, rosehip, lemon, black tea and mint. When we look at the use of products containing plant extracts in our study, honey, olive oil and vinegar were in the first three places, respectively. Yogurt was preferred most frequently in the use of animal products. The elderly used plants as a beverage at a rate of 70.5%. Approximately one in three elderly people were using TCAM methods for treatment. 15% of the elderly were informing their doctor about the TCAM method they used. 4.5% of the doctors of the elderly questioned the use of TCAM. 34.7% of the elderly who use TCAM methods stated that they recommend it. About a quarter of the elders had their own TCAM method, and most of them were herbal blends. 49.7% of the elderly using TCAM stated that they learned from their families.
Conclusion: Traditional, complementary and alternative medicine methods are widely used in the elderly population. This detail should be kept in mind when evaluating and prescribing elderly patients. 
Keywords: Traditional Medicine, Complementary Medicine, Alternative Medicine, Elderly