Sağlık ile ilgili lisans eğitimi alan üniversite öğrencilerinde dijital bağımlılık ve uyku kalitesinin gündüz aşırı uykululuğuna etkisi
The effect of digital addiction and sleep quality on excessive daytime sleepiness in health-related undergraduate students
Yazar: MERVE GÜVEN
Danışman: PROF. DR. ERSİN USKUN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu çalışmanın amacı lisans düzeyi sağlık alanı öğrencilerinde sosyodemografik faktörlerin, uyku kalitesinin ve dijital bağımlılığın gündüz aşırı uykululuğu (GAU) üzerine etkilerini saptamaktır.
Kesitsel tipteki çalışma Ağustos 2022-Eylül 2024 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Evreni 2022-2023 Eğitim Öğretim yılında Süleyman Demirel Üniversitesi'ndeki sağlık alanında eğitim veren fakültelerde eğitim alan lisans seviyesi 4241 öğrenci oluşturmuştur. Örnek büyüklüğü OpenEpi programı ile; sıklık (p) %14 ve sıklığa ait dağılım aralığı (d) %2 alınarak, %5 hata payı (α), ve %95 güven aralığında 909 hesaplandı, 1088 kişiye ulaşılarak çalışma tamamlandı. Araştırmanın bağımlı değişkeni GAU görülme durumu, bağımsız değişkenleri sosyodemografik değişkenler, uyku kalitesi ve dijital bağımlılıktı. GAU için Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ), uyku kalitesi için Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), dijital bağımlılık için Dijital Bağımlılık Ölçeği (DBÖ) kullanıldı. Online veri toplama yöntemiyle toplanan veriler SPSS 24.0 (Statistical Package for the Social Sciences,) programı ile analiz edildi. Veri analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, minimum-maksimum (min-maks) değerler, ki-kare testi, bağımsız gruplarda t testi, lojistik regresyon analizi kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık için sınır değer p<0,05 kabul edildi.
Bu araştırmada GAU prevalansı %25,5 olarak bulunmuştur. GAU görülme düzeyi kadınlarda, istediği alanda eğitim görmeyenlerde, genellikle yatmadan önce yemek yiyenlerde, kötü uyku kalitesine sahip olanlarda ve dijital bağımlılığı yüksek öğrencilerde daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca kötü sağlık düzeyi algısına ve yüksek stres düzeyi algısına sahip olanlarda, yaşadığı yer gürültülü olanlarda, uyku ritüeline sahip olanlarda, düzenli spor yapmayanlarda ve uykuya dalma sürecinde elektronik cihaz kullananlarda da GAU düzeyleri daha yüksek olarak tespit edilmiştir.
Isparta'daki her dört sağlık alanı öğrencisinden bir tanesinde GAU görüldüğü saptanmıştır. GAU'nun olumsuz etkilerini azaltmak için GAU ile ilgili farkındalığın artırılması ve etkileyen faktörler ile ilgili düzenlemeler yapılması önerilmektedir.
Anahtar Sözcükler:	Epworth Uykululuk Ölçeği, Gündüz Aşırı Uykululuğu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Sağlık Alanı Öğrencileri, Uyku Bozuklukları

Abstract:
The aim of this study is to determine the effects of sociodemographic factors, sleep quality, and digital addiction on excessive daytime sleepiness (EDS) among undergraduate students in the field of health sciences.
This cross-sectional study was conducted between August 2022 and September 2024. The population consisted of undergraduate students enrolled in health-related faculties at Süleyman Demirel University during the 2022-2023 academic year, totaling 4,241 students. The sample size was calculated using the OpenEpi program, with a frequency (p) of 14% and a distribution range (d) of 2%, resulting in 909 individuals for a 5% error margin (α) and a 95% confidence interval. A total of 1088 participants were reached, and the study was completed. The dependent variable was the occurrence of EDS, while the independent variables were sociodemographic factors, sleep quality, and digital addiction. The Epworth Sleepiness Scale (ESS) was used to assess EDS, the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) was used to measure sleep quality, and the Digital Addiction Scale (DAS) was used to evaluate digital addiction. Data collected through online survey were analyzed using SPSS 24.0 (Statistical Package for the Social Sciences), employing descriptive statistics, chi-square test, independent t-test, and logistic regression analysis. A significance level of p<0.05 was adopted.
The prevalence of EDS in this study was found to be 25.5%. Higher levels of EDS were observed among females, those not receiving education in their desired field, individuals who typically ate before bedtime, those with poor sleep quality, and students with high levels of digital addiction. Additionally, higher levels of EDS were associated with poor perceived health status, high perceived stress levels, noisy living environments, having a bedtime routine, lack of regular physical exercise, and using electronic devices during the sleep onset process.
It was determined that one out of every four health sciences students in Isparta experienced EDS. Increasing awareness about EDS and implementing regulations regarding influencing factors are recommended to mitigate its adverse effects.
Keywords: Epworth Sleepiness Scale, Excessive Daytime Sleepiness, Pittsburgh Sleep Quality Index, Health Sciences Students, Sleep Disorders