Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın Fahreddîn er-Râzî'den etkilenmesi ve yararlanması
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır's being influenced and benefit from Fahreddin er-Razi
Yazar: VENHAR ÖZER
Danışman: PROF. DR. LÜTFULLAH CEBECİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dirayet = Comprehension ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Razi = Razi ; Tefsir = Commentary ; Yazır, Muhammed Hamdi = Yazır, Muhammed Hamdi ; İslamiyet = Islam

Özet:
VI./XII. asrın en önemli İslâm âlimlerinden birisi olan Fahreddîn er-Râzî, tefsîr, kelâm, fıkıh, nahiv gibi İslâm ilimleri alanında birçok eser kaleme almıştır. O, tefsîr ilmi alanında geniş bir içeriğe sahip olan "Mefâtîhu'l-Gayb" adlı eseriyle büyük bir üne kavuşmuştur. Kendisinden sonra gelen müfessirler onun görüşlerinden az ya da çok etkilenmiştir. Osmanlı döneminde yetişen müfessir Elmalılı Hamdi de "Hak Dîni Kur'ân Dili" adlı eserinde Râzî'nin tefsîrinden çokça yararlanmıştır.
Çalışmamızda; dirâyet tefsîrinin en önemli temsilcisi olan Fahreddîn er-Râzî ve ondan etkilenen müelliflerden Elmalılı Hamdi'nin hayatları, görüşleri, tefsîrleri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Fahreddîn er-Râzî ve Elmalılı Hamdi'nin Kur'ân ayetlerine yaptıkları yorumlar kapsamlı bir şekilde ele alınmış, Elmalılı'nın Râzî'den etkilendiği ve farklı olan görüşleri tespit edilmiş ve değerlendirmelere yer verilmiştir. 
Her iki eser de dirâyet tefsîri olmasından dolayı, âlimlerimiz ayetlerle ilgili rivâyetleri aktarmakla birlikte aklî, fennî ve sosyal ilimleri de yorumlarında kullanmışlardır. Elmalılı Hamdi, tefsîrinde Fahreddîn er-Râzî'nin görüşlerinden sıkça yararlanmış, bunun yanı sıra birçok farklı görüşte de bulunmuştur. Bu farklılıklar, ayetler hakkında aktarılan rivâyetlerin çokluğu, lafızların birden çok manayı içermesi, âlimlerin aldıkları eğitim farkı, çeşitli örfî uygulamalar, mezhep farklılıkları, dönemin bilimsel gelişmelerinin yorumlarına yansıması gibi sebeplerden kaynaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Râzî, Elmalılı, tefsîr, dirâyet.

Abstract:
VI./XII. Fahreddin er-Razi, one of the most important Islamic scholars of the century, he wrote many works in the field of Islamic sciences such as tafseer, kalam, fiqh, nahiv. He, with his work named "Mefâtîhu'l-Gayb", which has a wide content in the field of tafseer, has gained a reputation. The commentators who came after him were more or less influenced by his views. Elmalılı Hamdi, a commentator who grew up in the Ottoman period, he benefited a lot from Razi's tafseer in his work titled "Hak Dini Kur'an Dili". 
In our study; Fahreddin er-Razi, who is the most important representative of the diraya interpretation and the lives, views and works of Elmalılı Hamdi, one of the authors affected by him has been studied in detail. The interpretations of Fahreddin erRazi and Elmalılı Hamdi on the Qur'anic verses have been comprehensively discussed, the views that Elmalılı was influenced by Razi, and their different views have been determined and evaluations have been given.
Since there are diraya interpretations in both of works, our scholars have used mental, scientific and social sciences in their interpretations as well as conveying the narrations about the verses. Elmalılı Hamdi took advantage of the views of Fahreddin er-Razi frequently as well as making a lots of different views in his interperation. These differences resulted from reasons such as the abundance of narrations about the verses, the fact that the words contain more than one meaning, the difference in the education of the scholars, many customary practices, sectarian differences, and the reflection of the scientific developments of the period on their interpretations.

Keywords: Qur'an, Râzî, Elmalılı, tafseer (commentary), diraya