Türk Beşikdevri basmalarında yazma kitap geleneğinin etkileri ve iç kapağın gelişimi
The affects of imprint book tradition and progress of inside cover in the Turkish Incunable
Yazar: MEHMET ALİ AKKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TUBA Ç. KARATEPE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kütüphanecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Kitaplar = Books ; Yayınevleri = Publishers ; Yazma eserler = Manuscripts ; İbrahim Müteferrika = İbrahim Müteferrika ; İç kapak = Inside cover

Özet:
oz Bu çalışmanın amacı, Türk beşikdevrinde yaşanan tecrübeleri, yazmanın basma geleneğindeki etkilerini ortaya koymak, bunların ışığında basma tekniğinden sonra kullanılmaya başlayan bir yenilik olarak iç kapağın gelişim seyrini tespit etmek olmuştur. Amaca ulaşmak için belge analizi ve betimleme yöntemleri seçilmiş ve uygulanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda yazma kitap, özellikleri ve basma kitap geleneğine geçişi, iç kapak özellikleri; ayrıca bu çalışmada Üsküdar Basımevi'nin bastığı Risale-i Bigivi kitabının Türk beşikdevrinin sonu olarak değerlendiriliş gerekçeleri ele alınmıştır. Beşikdevri dönemi, her ülkenin basımevini kullanmaya başladığı kendi kültürel, sosyal özellikleri doğrultusunda belirlenebilir. Osmanlı Türkleri'nin basımevini Batı' dan 250 yıl sonra kullanmaya başlama nedenleri yanında, beşikdevrini saptama da aynı yaklaşımları gerektirmiştir. Bu yaklaşımın başında da Osmanlı İmparatorluğu'nda din kitabı basmama geleneğinin değişmesi gelmektedir. Türk basımcılığı beşikdevri 1729-1803 yıllan arasında basılan kitapları içermektedir. İlk kitap Vankulu Lügati, son kitap da Risale-i Birgivi olarak belirlenmiş ve kanıtlama yoluna gidilmiştir. ABSTRACT The aim of this study is to investigate facts of experiences and affects of handwritten manuscripts in printing tradition in the incunable, in accordance with this to determine development progress of inside cover that has been used as a new style after printing technics started. To reach this aim, document analysis and description methods were used. Handwritten manuscripts in Ottoman Empire and their characteristics transition to imprint book tradition; evaluation the Risale-i Birgivî, published by Üsküdar Printing House, and the reasons to evaluate this title as end of the Turkish incunable are used in this study, incunable for each country is to be determined according to their cultural and social circumtances at the time of using printing houses. One of the main approaches to why Ottoman Empire has started using the printing technology 250 years later than West is due to changing tradition which is not to print religious books those days. That is why the Turkish incunable is exactly the period when the Ottoman Empire used the printing tecnology. Turkish incunable covers the books published between 1729-1803. This study claims that the first handwritten manuscripts is Vankulu Lügati, and the last handwritten manuscripts is Risale-i Birgivî and tries to prove this thesis. iii

Abstract:
oz Bu çalışmanın amacı, Türk beşikdevrinde yaşanan tecrübeleri, yazmanın basma geleneğindeki etkilerini ortaya koymak, bunların ışığında basma tekniğinden sonra kullanılmaya başlayan bir yenilik olarak iç kapağın gelişim seyrini tespit etmek olmuştur. Amaca ulaşmak için belge analizi ve betimleme yöntemleri seçilmiş ve uygulanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda yazma kitap, özellikleri ve basma kitap geleneğine geçişi, iç kapak özellikleri; ayrıca bu çalışmada Üsküdar Basımevi'nin bastığı Risale-i Bigivi kitabının Türk beşikdevrinin sonu olarak değerlendiriliş gerekçeleri ele alınmıştır. Beşikdevri dönemi, her ülkenin basımevini kullanmaya başladığı kendi kültürel, sosyal özellikleri doğrultusunda belirlenebilir. Osmanlı Türkleri'nin basımevini Batı' dan 250 yıl sonra kullanmaya başlama nedenleri yanında, beşikdevrini saptama da aynı yaklaşımları gerektirmiştir. Bu yaklaşımın başında da Osmanlı İmparatorluğu'nda din kitabı basmama geleneğinin değişmesi gelmektedir. Türk basımcılığı beşikdevri 1729-1803 yıllan arasında basılan kitapları içermektedir. İlk kitap Vankulu Lügati, son kitap da Risale-i Birgivi olarak belirlenmiş ve kanıtlama yoluna gidilmiştir. ABSTRACT The aim of this study is to investigate facts of experiences and affects of handwritten manuscripts in printing tradition in the incunable, in accordance with this to determine development progress of inside cover that has been used as a new style after printing technics started. To reach this aim, document analysis and description methods were used. Handwritten manuscripts in Ottoman Empire and their characteristics transition to imprint book tradition; evaluation the Risale-i Birgivî, published by Üsküdar Printing House, and the reasons to evaluate this title as end of the Turkish incunable are used in this study, incunable for each country is to be determined according to their cultural and social circumtances at the time of using printing houses. One of the main approaches to why Ottoman Empire has started using the printing technology 250 years later than West is due to changing tradition which is not to print religious books those days. That is why the Turkish incunable is exactly the period when the Ottoman Empire used the printing tecnology. Turkish incunable covers the books published between 1729-1803. This study claims that the first handwritten manuscripts is Vankulu Lügati, and the last handwritten manuscripts is Risale-i Birgivî and tries to prove this thesis. iii