Siyasal kavramı, siyasal birliğin yapısı ve düşmanlık formları: Schmittyen bir Türkiye okuması (1973-1980)
The concept of the political, structure of political unity and forms of enmity: A Schmittian reading of Türkiye (1973-1980)
Yazar: TURGAY KAHVECİ
Danışman: PROF. DR. NAZAN ÇİÇEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
1970'li yıllar, Türkiye siyasi tarihinde en çalkantılı dönemlerden biridir. Bu
dönemde 12 Mart sürecinden çıkışla birlikte sivil siyaset, CHP-MSP Hükümeti ile
tekrar başlamıştır. CHP-MSP Hükümeti döneminde 1974 Genel Af Kanunu ve Kıbrıs
Barış Harekâtı gibi önemli iki hadise gerçekleşmiştir. 1975'ten itibaren ise Milliyetçi
Cephe iktidarları döneminden başlayarak 12 Eylül darbesi ile sonlanan süreçte özellikle
aşırı politizasyon ve ideolojik kitlelerin militan mücadeleleri döneme damga vurmuştur.
1970'lerin ortalarından itibaren görülebilecek diğer baskın tema ise devletin egemenlik
ve karar kapasitesindeki fragmantasyondur.

Tüm bu olgular, dönemi Carl Schmitt'in kavram seti çerçevesinden analiz
edilebilir bir araştırma nesnesi kılmaktadır. Bu dönemi basit bir kronolojik tarihsel
anlatı biçiminde değil de Schmittyen kavramsal okuma ekseninde anlamaya çalışmak
hem tarihsel olgulara yeni bir yorum getirmeyi hem de dönemin dinamiklerini
kavramayı güçlendirecek bir düşünsel şablon çıkarmayı mümkün kılar. Bu bakımdan
Türkiye'nin 1973-1980 arası dönemini incelerken Schmitt'e ait "siyasal olan" kavrayışı
çerçevesinde dost-düşman karşıtlığının kategorik unsurları olan üç adet düşmanlık
formu, siyasal birlik/devlet ile içsel ilişkisi dâhilinde analize tabi tutulmuştur.

Schmitt'in "iç düşman" adını verdiği, bir halkın kamusal düşmanını ifade eden
ve yer yer egemen hukuk aracılığıyla hukuksal haklardan tecrit etme biçiminde işleyen
iç düşmanlık, 1974 Genel Affı çerçevesinde TCK'nın 141.-142. maddeleri üzerinden
yürütülen hukuki izolasyon bağlamında analiz edilmiştir. Komünist mahkûmları Genel
Af'tan mahrum etme ve hukuk yoluyla izole etme, Schmitt'in iç düşman formuna denk
düşer mi sorusu sorguya açılmıştır. Yine bu dönemde Schmitt'in siyasal birlik adını
verdiği devletin karar kapasitesi sorgulanmıştır. Devam eden süreçte Kıbrıs çıkarması,
bu kez "dış düşman" çerçevesinde sorguya açılmıştır. Schmitt'in geleneksel düşman
adını da verdiği dış düşman formunda siyasal birliğin karar kapasitesi incelenmiş ve
"siyasal olan"ın izi sürülmüştür. Son olarak CHP-MSP Hükümeti'nin dağılmasından,
MC Hükümetlerinin uzun süre iktidarda olduğu 1980 yılına kadar uzanan süreç,
toplumsal grupların "ahlaki kötü" metaforları çerçevesinde Schmitt'in "mutlak düşman"
adını verdiği düşmanlık formu ile ilişkilendirilmiştir. Mutlak düşmana dair imge ve
metaforlar dönemin sosyokültürel araçları, basın-yayın üzerinden incelemeye tabi
tutulmuştur.

Mutlak düşmanlık, Schmitt'in haklı savaş adını verdiği iç savaşa sebep olan bir
düşmanlık formudur. Türkiye'nin 1980'e doğru ilerleyen döneminde mutlak düşmanlık,
toplumsal grupların şiddet sarmalına girerek bir iç savaş atmosferi yaratmalarına neden
olacaktır. Yoğun ahlaki ve normatif kategorilerle doldurulmuş mutlak düşmanlık
kapsamında topumsal gruplar arasındaki iç savaş hali, 1980'e doğru siyasal birliğin
egemenlik ve karar kapasitesini yıkıma uğratmıştır. Aynı zamanda mutlak düşman
kategorisinin incelenmesi, dönemin Türk sağının ve Türk solunun 'öteki'
kurgularındaki benzerliği göstermesi bakımından dönemin bir zihniyet haritasını
çıkarmayı da mümkün kılmaktadır.

Abstract:
The 1970s stand out as one of the most turbulent periods in Turkish political history.
Following the aftermath of the March 12 period, civilian politics resumed with the CHPMSP Government. During the CHP-MSP Government era, two significant events occurred:
the 1974 General Amnesty Law and the Cyprus Peace Operation. From 1975 onwards,
particularly during the Nationalist Front governments era, culminating in the September 12
coup, hyper-politicization and the militant struggles of ideological masses left a mark on the
period. Another prominent theme emerging from the mid-1970s onwards was the
fragmentation of the state's sovereignty and decision-making capacity.

All these phenomena render the period an object of analysis within Carl Schmitt's
conceptual framework. Attempting to understand this period not through a simple
chronological historical narrative but through a Schmittian conceptual lens enables the
formation of a new interpretation of historical facts and strengthens the comprehension of
the period's dynamics by providing a new intellectual template. Therefore, when examining
the period between 1973 and 1980 in Turkey, within the framework of Schmitt's conception
of "the political," three forms of enmity, which are categorical elements of the friend-enemy
distinction, have been subjected to analysis within the context of their relationship with
political unity/state.

Schmitt's concept of the "internal enemy," referring to a public enemy of the people
and occasionally operating through isolating individuals from legal rights via sovereign law,
has been analyzed within the framework of legal isolation carried out through Articles 141-
142 of the Turkish Penal Code in the context of the 1974 General Amnesty. The question of
whether depriving communist prisoners from the General Amnesty and legally isolating
them corresponds to Schmitt's notion of the internal enemy has been investigated. At the
same, during this period, the decision-making capacity of the state, referred to as political
unity by Schmitt, has been scrutinized. In the ongoing process, the Cyprus landing
operation has been examined within the framework of "external enemy." In the context of
Schmitt's traditional enemy concept, the decision-making capacity of political unity has
been explored and the traces of "the political" have been traced. Finally, the period from the
dissolution of the CHP-MSP Government until 1980, when the MC Governments were in
power for a long time, was associated with concept of enmity termed by Schmitt as the
"absolute enemy," within the framework of the "moral evil" metaphors of social groups.
Images and metaphors related to the absolute enemy have been subjected to examination
through the socio-cultural tools of the period, particularly through press and media.

Absolute enmity is a form of hostility that Schmitt termed as justifying war, leading
to an internal conflict. As Turkey progressed towards 1980, absolute enmity would result in
social groups entering a spiral of violence, creating an atmosphere of civil war. The state of
civil war between social groups within the scope of absolute hostility filled with intense
moral and normative categories destroyed the sovereignty and decision-making capacity of
the political unity towards 1980. At the same time, examining the absolute enemy category
makes it possible to map the mentality of the period in terms of showing the similarity in
the 'other' constructs of the Turkish right and the Turkish left.