Cari açığın finansman kalitesi ve vergi politikalarının rolü: Türkiye örneği
Finance quality of current account deficit and role of tax policies: Sample of Turkey
Yazar: HAKAN BAŞER
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ARIKAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Cari açık = Current account deficit ; Finansal kaynaklar = Financial resources ; Finansman = Financing ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergiler = Taxes

Özet:
Uluslararası ticaretten bazı ülkeler alacaklı, bazı ülkeler borçlu
çıkmaktadır. Bu durumun sonucunda borçlu ülkeler açısından uluslararası
ticaretin finansmanı kavramı gündeme gelmektedir. Bu finansmanın teşviğinde
birçok vergi politikası kullanılabilir.
Cari açık ödemeler dengesinin alt hesaplarından biri olan cari işlemler
hesabında görülen açığı, cari işlemler hesabı ise bir ekonominin diğer
ekonomiler ile gerçekleştirmiş olduğu mal ve hizmet ticareti sonucunu ifade
etmekte olup, buradaki açık bu işlemler sonucunda diğer ekonomiye karşı
borçlu durumda kalındığını göstermektedir. Açığın finansmanı ise ekonomiye
giriş yapan sermaye ve finans kaynakları vasıtasıyla sağlanmaktadır.
Finansman kalitesi bu finansmanın vadesi ve şekline bağlı olmakta, uzun
vadeli gerçekleşen finansmanın kalitesinin kısa vadeli finansmana göre daha
yüksek olduğu kabul edilmektedir. Kaliteli finansmanın ödemeler dengesindeki
göstergesi ise sermaye ve finans hesabında yer alan doğrudan yabancı
yatırımlardır.
Ödemeler dengesine ilişkin teorik çerçeve ve tanımlamaları ortaya
koyarak Türkiye'de ödemeler dengesi gerçekleşmelerinin yıllar itibarıyla seyrini
ekonomik büyüme verileri ile birlikte izlemek ve dönemsel değişiklikleri ayırt
etmek geliştirilebilecek politika önerileri açısından faydalıdır. Tezin birinci
bölümünde bu hususlar ele alınmıştır.

v

İçerisinde doğrudan yabancı yatırımları teşvik bağlamında
değerlendirilebilecek hükümler bulunan yürürlükte olan veya geçmişte
uygulanan düzenlemeler tezin ikinci bölümünde incelenmiştir. Bahse konu
düzenlemeler Türkiye'de uygulanan veya geçmişte uygulanmış vergi
politikalarını göstermek açısından önemlidir.
Doğrudan yabancı yatırımları etkileyen çok sayıda faktör bulunmaktadır.
Tezin üçüncü bölümünde Türkiye ödemeler dengesi gerçekleşmeleri de dikkate
alınmak suretiyle doğrudan yabancı yatırımlar üzerinde etkili olan ve vergi
politikaları ile teşvik edilebilecek olan faktörler tespit edilmiş ve bunlara yönelik
vergi politikası önerileri geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ödemeler Dengesi, Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Vergi
Cennetleri, Uluslararası Ticaret Anlaşmaları, Uluslararası Ekonomik
Yaptırımlar, Politik İstikrar, Sürekli Ekonomik Büyüme, Vergisel Teşvikler.

Abstract:
In international trade, some countries are creditors and some are
debtors. As a result of this situation, the concept of financing international trade
comes to the fore in terms of borrower countries. Many tax policies can be used
in the promotion of this financing.
The current account simply represents the result of trading of goods and
services that an economy has realized with other economies, and if this
economy has current account deficit it clearly shows that it is owed to other
economies as a result of these transactions. The financing of the deficit is
provided through the capital and financial resources that enter the economy.
The quality of financing depends on the maturity and shape of financing

and the quality of long-term financing is considered to be higher than short-
term financing. Foreign direct investment in the capital and finance account is

an indication that represents the finance quality in balance of payments.
Observing the trend over the years of balance of payments and
economic growth results with taking into consideration the theoretical
framework and definitions and discovering the periodical changes is beneficial
for developing policy recommendations. The first part of the thesis deals with
these issues.

vii

The current or past legislations which have provisions that can be
assessed in the context of encouraging foreign direct investment were
examined in the second part of the thesis. These legislations are important to
show that tax policies which are in force or applied in the past in Turkey.
There are a number of factors that affect foreign direct investment. In the
third part of the thesis, the factors that are influential on foreign direct
investments and which can be encouraged by tax policies have been identified
by considering the balance of payments results of Turkey and tax policy
proposals have been developed for them.

Keywords: Balance of Payments, Direct Foreign Investments, Tax Havens,
International Trade Agreements, International Economic Sanctions, Political
Stability, Sustainable Economic Growth, Tax Subsidies.