Çağdaş Batı tiyatrosu'nda oryantalist eğilim
Orientalist tendency in contemporary Western theatre
Yazar: DUYGU KANKAYTSIN ÇELENK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN SEVİM SALMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Oryantalizm, genel anlamıyla Batı'nın kendini merkez yaptığı ve dışında kalanları yine kendini konumlandırmak üzere tanımladığı bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım akademik birikim aracılığıyla sadece coğrafi bir ayrımı ifade etmez, kültürel, politik ve ekonomik bir ayrımı da barındırır. Bu bağlamda "Batı"yı ifade eden Avrupa'nın, Rönesans'la birlikte oluşturduğu yeni ekonomik ve kültürel düzen içerisinde "Doğu"yu bir sömürge ve aynı zamanda pazar olarak görmesi oryantalizmi güçlendiren temel itkidir. Bu yeni ekonomik ve kültürel düzenin alt yapısı ve temel paradigması olarak oryantalizm gerek akademik çevrede gerekse kültür siyasetinde daha çok ilgi görmeye başlar. Özellikle 20. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren "Öteki" meselesi odağında kimlik politikaları içerisinde "Ben ve Öteki", "Biz ve Onlar" kavramlarına Doğu ve Batı üzerinden yaklaşılır.
Edward W. Said ise oryantalizmi Foucault'nun bilgi-iktidar söylemine dayandırarak Batı'nın Doğu'yu ötekileştirmesinin yanında Doğu'nun da kendini ötekileştirmesi olarak ortaya koyar. Kültürel hegemonyanın ivmesiyle gündeme gittikçe daha yaygın olarak oturan bu konu tarihsel süreç içinde sanatın, resmin, edebiyatın, sinemanın ve özelde tiyatronun da değişmez konusu haline gelir. Bu çerçevede, çalışmada hegemonik yapılanmayı tanımlayan dilin peşinde çağdaş Batı sahnesinde oryantalizmin nasıl işlediği araştırılmıştır. Kültür ve tiyatro ilişkisi bazında, oyunları estetik ölçüde etkileyen oryantalist izlerin peşine düşülmüştür. Bu amaçla ele alınan oyunlarda Doğu-Batı kavramlarının yanı sıra Doğulu olmak meselesine ağırlıklı olarak odaklanılmıştır.  Çalışmada ele alınan metinlerin yazarlarının verili oryantalist algıyı oyun kişileri yoluyla pekiştirdikleri görülmektedir.

Abstract:
Orientalism, in the most general sense of the term, is an approach in which the West makes itself the center and defines the others only to situate itself. This approach does not denote a geographical distinction through an academic accumulation only; it also includes a cultural, political, and economic differentiation. In this sense, the main urge that consolidates orientalism is for Europe, which indicates "the West" in the new economic and cultural order it established with the Renaissance, to see "the East" as a colony as well as a market. As the basis and main paradigm of this new economic and cultural order, orientalism begins to attract more attention in both academic environments and cultural politics. Especially after the second half of the twentieth century, with regards to identity politics regarding the issues of "the Other," concepts of "I and the Other" and "Us and Them" become matters of the East and the West.
Edward W. Said approaches orientalism through Foucault's discourse of knowledge-power and unravels that in addition to the othering imposed on the East by the West, orientalism is the self-othering of the East, too. This issue remains a persistent topic in fine arts, literature, cinema, and especially theater, as it gains widespread recognition over time with the momentum of cultural hegemony. In this regard, this research investigates how orientalism functions on the modern Western stage by paying attention to language that determines the hegemonic structure. Based on the relationship between culture and theatre, it explores the orientalist traces that impact the plays aesthetically. For that reason, it heavily focuses on matters of being Eastern in addition to concepts of the East and the West in the plays at hand. This study demonstrates that the playwrights of the plays in question reinforce orientalist perception through the characters in the plays.