IX. yy Bozburun batığı ahşap amfora tıpalarının tipolojisi, bozulma durumlarının tespiti, konservasyon yönteminin araştırılması ve koruma onarım uygulamaları
The typology of the wooden amphora stoppers from the IX. century Bozburun shipwreck: the determination of their investigation,conservation method research and application of preservation and conservation
Yazar: FATMA ESRA ALTINANIT
Danışman: DOÇ. DR. UFUK KOCABAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: 9. yüzyıl = 9. century ; Amforalar = Amphoras ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Batık = Shipwreck ; Bizans eserleri = Byzantine works ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Korunma = Protection ; Muğla-Datça-Bozburun = Muğla-Datça-Bozburun ; Su altı = Underwater ; Su altı kazıları = Underwater excavations

Özet:
Marmaris'in Selimiye Köyü yakınlarında ortaya çıkarılan ve MS.9. yy'a tarihlenen Bizans Batığı kazısı, 1995- 1998 yılları arasında Sualtı Arkeoloji Enstitüsü (INA) tarafından, Dr. Frederick M. Hocker başkanlığında gerçekleştirilmiştir. Büyük bir bölümü kuma gömülü olduğu için hem kargosu, hem de geminin gövdesini oluşturan ahşaplar iyi korunmuştur. Organik ve inorganik buluntuların ele geçirildiği bu batıkta toplam 430 adet mantar amfora tıpası bulunmuştur. Pişmiş toprak tıpaların yanı sıra, içlerinde taşınan şarabın veya zeytinyağının bozulmaması için amforaların ağızları mantar tıpalar ile kapatılmıştır. Ağaçların dış kabuğundan elde edilen esnek, hafif ve gözenekli yapıya sahip olan bu mantar tıpalar geçirgen olmaması nedeniyle tercih edilmiştir. Test amaçlı olarak alınan 5 adet mantar amfora tıpasının cins tayinleri yapıldıktan sonra içerdikleri maksimum su miktarları ölçülerek, her birinin bozulma dereceleri tespit edilmiştir. Farklı konservasyon yöntemleri denenmiş, sonuç olarak boyut değişiklikleri, çarpılma, burkulma, çekme ve renk değişimleri göz önüne alınarak en uygun olan konservasyon yöntemi tespit edilmiştir. Tıpaların boyutlarındaki stabilizasyonu sağladığı, eserin hemen hemen orijinal rengini koruduğu, çok az higroskopik olduğu, uygulama sırasında karmaşık ve pahalı bir ekipmana, ısıtmaya ihtiyaç olmadığı için en uygun olan yöntemin şeker uygulaması olduğuna karar verilmiştir. Ayrıca şekerin daha ekonomik, zehirsiz, içeriğinde korozyona neden olacak herhangi bir madde barındırmaması ve emdirmeden sonra temizliğinin kolay olması, bu uygulamanın tercih edilmesinin diğer nedenlerindendir.

Abstract:
The underwater excavation of a Byzantine shipwreck in Bozburun, near Selimiye village of Marmaris (Turkey), dated on the 9th century BC was carried out between 1995 and 1998 by the Institute of Nautical Archaeology (INA) under the direction of Dr . Frederick M. Hocker. Since most of the ship was buried in the sand, both her cargo and her wooden  hull were well preserved to a large extent. In this shipwreck lots of inorganic and organic materials have been obtained, among them many amphora stoppers, 430 of which are made of cork and are the subject of this thesis. These cork stoppers were crafted from tree bark and used to close the amphora mouths in order to prevent the amphora contents from decaying. The bark natural qualities, as flexibility, porousity, lightness and impermeability, made it an ideal material for this usage.
Five cork stoppers were taken as examples for testing.  After their botanical species were identified, the deterioration degree for each of them was determined by measuring the maximum water amount in them.  Different conservation methods were applied for each one, considering their dimension changes, warping, straining, shrinking and discolorations, and according to the results the most appropriate conservation method was determined. As a result, it was decided that sugar application was the most appropriate method for this type of material since it provides stabilization on the dimensions of the stoppers, it is economical, nontoxic, less hygroscopic;  it doesn't contain any materials which will cause corrosion; it does not need expensive equipment and heating, it almost preserves original color of the cork and it is easy to clean after impregnation.