Epizodik gelecek düşünme egzersizleri:Tütün kullanım bozukluğunda gecikme indirimi temelli bir yaklaşım
Episodic future thinking exercises: A delay discounting based approach to tobacco use disorder
Yazar: HAKAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMRAH KARADERE
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Optimal tedavilerle dahi sigarayı bırakmayı deneyenlerin ancak %25'inin 1 sene 
boyunca sigaradan uzak durabildiği tahmin edilmektedir. Ödülün zamansal düzlemde 
sübjektif değerindeki devalüasyonu gösteren gecikme indirimi çeşitli klinik durumlarla 
ilişkilendirilmiştir. Sigara içenlerde, sigarayı bırakanlara ve sigara kullanmayanlara kıyasla 
daha yüksek gecikme indirimi oranları saptanmaktadır. Mevcut çalışmada sigara bırakma 
tedavisine başlayan kişilerde gecikme indirimi temelli bir müdahale olarak epizodik gelecek 
düşünmesi (EGD) egzersizlerinin olağan tedaviye eklenmesinin birinci aydaki tedavi sonucu 
üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi Eylül 2022 – Nisan 
2023 tarihleri arasında Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi'ne sigarayı 
bırakmak için yardım almak maksadıyla başvuran ve farmakoterapi başlanan hastalar 
arasından seçilmiştir. Araştırmada aktif müdahale olarak EGD, kontrol müdahalesi olarak 
epizodik yakın zaman düşünmesi (EYD) kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak 
sosyodemografik bilgilere yönelik veri formu, gecikme indirimi oranlarını tespit etmeye 
yönelik 27 Maddelik Parasal Seçim Anketi, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği 21, 
Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT), Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu ve 
zaman tahmini testi kullanılmıştır. Araştırmaya değerlendirme testlerini tamamlayan 30 kişi 
EGD, 30 kişi EYD grubunda olacak şekilde toplam 60 katılımcı dahil edilmiştir. İlk 
müdahale sonrasında EGD grubunda gecikme indirimi oranları -1,64 (±0,53)'ten -1,87 
(±0,55)'ye düşerken (p=0,009); EYD grubunun oranlarında müdahale öncesi ve sonrasında 
anlamlı değişim olmamıştır. Ancak bir aylık süreçteki gecikme indirimi oranlarının 
değişimine bakıldığında EGD grubunda anlamlı değişim gözlenmemiş, EYD grubunda ise anlamlı şekilde düşüş saptanmıştır (p=0,011). Birinci ayda iki grup arasındaki sigara 
bırakma oranlarında anlamlı fark saptanmazken, EGD grubunun FNBT skorlarının medyan 
değeri 6'dan 5'e düşmüştür (p=0,019). Birinci ay değerlendirme formlarını tamamlama 
oranlarının ve egzersiz uyumu puanlarının EGD grubunda EYD grubuna kıyasla daha 
yüksek olduğu görülmüştür (sırasıyla p=0,038; p=0,006). Ancak yine de EGD grubundaki 
egzersiz uyumunun 5 üzerinden medyanı 2 olacak şekilde puanlandığı gözlenmiştir. Sigarayı 
bırakanların başlangıç gecikme indirimi oranlarının sigara kullanımına devam edenlere 
kıyasla anlamlı derecede düşük olduğu (p=0,049) ve ayrıca sigarayı bırakanların gecikme 
indirimi oranlarının birinci ayda anlamlı derecede düştüğü tespit edilmiştir (p=0,007). 
Zaman tahmini testinde iki grubun başlangıç skorları benzerlik göstermiş, birinci ayda da 
anlamlı değişim gözlenmemiştir. Çalışmada kullanılan herhangi bir farmakoterapi 
seçeneğinde başlangıç ve birinci ay gecikme indirimi oranlarında anlamlı değişim 
oluşmamıştır. Yaş, cinsiyet, eğitim, kullanılan farmakoterapi ve ölçülen psikolojik özellikler 
gibi faktörlerin sigaraya devam etme riskiyle ilişkisi incelenmiş ancak anlamlı ilişki 
saptanmamıştır. Mevcut çalışmada sigara bırakmaya yönelik olağan tedaviye ek olarak 
uygulanan EGD egzersizlerinin sigara bırakma oranlarını artırmadığı görülse de tedavi 
sürecinde farklı alanlarda katkı sağlayabileceği değerlendirilmiştir. İleri araştırmalarda 
EGD'nin uygulanabilirliğinin geliştirilmesi, klinik etkisinin ve kullanım alanlarının da 
belirginleşmesine yardımcı olacaktır.

Abstract:
It is estimated that only 25% of those who attempt to quit smoking even with optimal 
treatments can stay smoke-free for one year. Delay discounting, which demonstrates the 
devaluation of subjective value of rewards over time, has been associated with various 
clinical conditions. Among smokers, higher delay discounting rates have been observed 
compared to those who have quit smoking and those who do not use tobacco. The aim of the 
current study was to examine the effect of episodic future thinking (EFT) exercises as a delay 
discounting-based intervention, in addition to standard treatment, on treatment outcomes 
during the first month in individuals starting smoking cessation pharmacotherapy. The 
sample of the study was selected among patients who sought assistance to quit smoking and 
initiated pharmacotherapy at Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital between 
September 2022 and April 2023. EFT was used as the active intervention, while episodic 
recent thinking (ERT) was used as the control intervention in the study. The data collection 
instruments included a demographic information form, 27-item Monetary Choice 
Questionnaire to assess delay discounting rates, Depression Anxiety Stress Scale-21,
Fagerström Test for Nicotine Dependence (FTND), Barratt Impulsiveness Scale-Short 
Form, and a time estimation task. A total of 60 participants, who completed the assessment 
tests, were included in the study, with 30 participants in the EFT group and 30 participants 
in the ERT group. After the initial intervention, the delay discounting rates in the EFT group 
decreased from -1.64 (±0.53) to -1.87 (±0.55) (p=0.009), while there was no significant 
change in the rates of the ERT group before and after the intervention. However, when 
examining the changes in delay discounting rates during the one-month period, no significant 
change was observed in the EFT group, whereas a significant decrease was found in the ERT group (p=0.011). Although there was no significant difference in smoking cessation 
rates between the two groups in the first month, the median value of FTND scores in the 
EFT group decreased from 6 to 5 (p=0.019). The completion rates of the first-month 
evaluation forms and the exercise adherence scores were higher in the EFT group compared 
to the ERT group (p=0.038 and p=0.006, respectively). However, the exercise adherence in 
the EFT group was still rated with a median of 2 on a scale of 5. It was found that the initial 
delay discounting rates of those who quit smoking were significantly lower compared to 
those who continued smoking (p=0.049), and furthermore, the delay discounting rates of 
those who quit smoking significantly decreased in the first month (p=0.007). The baseline 
scores of the two groups in the time estimation task were similar, and no significant change 
was observed in the first month. There was no significant change in delay discounting rates 
in any of the pharmacotherapy options used in the study. Factors such as age, gender, 
education, pharmacotherapy used, and measured psychological characteristics were 
examined for their relationship with the risk of smoking continuation, but no significant 
relationship was found. Although the EFT exercises applied as an adjunct to standard 
treatment did not increase smoking cessation rates in the current study, it was evaluated that 
they could contribute to different aspects of the treatment process. Further research 
improving the feasibility of EFT will be beneficial for clarifying its clinical effects and areas 
of use.