Direkt etkili antiviral tedavi alan kronikhepatit C hastalarında non-invaziv indirektfibrozis sonuçlarının değerlendirilmesi
Evaluation of non-invasive index fibrosis results inchronic hepatitis C patients received directly actingantiviral treatment
Yazar: NEZİHA NAZLI SUNGUR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ENGİN ALTINKAYA
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş ve amaç: Hepatit C virüsü (HCV) enfeksiyonu, dünya çapında yaklaşık 71
milyon kronik enfekte bireyle birlikte kronik karaciğer hastalığının önemli bir
nedenidir. Hepatit C virüsü (HCV) hem akut hem de kronik hepatite neden olabilir.
Başarılı bir antiviral tedavi kronik karaciğer hastalığı ile ilgili morbidite ve mortaliteyi,
hepatosellüler karsinom (HCC) insidansını ve karaciğer nakline olan ihtiyacı belirgin
olarak azaltmaktadır. Kronik hepatit C' de (KHC) hepatik fibrozisin evrelemesi önemli
bir unsurdur, çünkü fibrozis hastalığın seyrinin en önemli belirleyicisidir ve antiviral
tedavi endikasyonunu etkiler. Kronik hepatit C hastalarında karaciğer biyopsisinin
histopatolojik incelemesi şu anda hepatik fibrozisin evrelemesinde altın standarttır.
Ancak ciddi komplikasyonları olabilen, doğruluğu gözlemciler arası değişkenlik
gösterebilen ve örnekleme hataları olabilen, invaziv bir yöntemdir. Bu nedenle son
dönemlerde fibrozisi değerlendirmek için noninvaziv tanı yöntemleri geliştirilmiştir.
APRI ve FIB-4, karaciğer hastalığı olan tüm hastalar için hazır ve rutin olarak yapılan
testleri içeren iki biyobelirteç panelidir. Her ikisinin de karaciğer biyopsilerinde
fibrozis evresini öngörmede anlamlı olduğu doğrulanmıştır. Çalışmamızın amacı;
kronik hepatit C tanılı hastalarda doğrudan etkili antiviral ilaç tedavisi sonrasında
noninvaziv fibroz markerlarında (APRI ve FIB-4) olumlu veya olumsuz yönde
değişim olup olmadığını saptamaktır.
Materyal ve metod: Çalışmamızda Ocak 2016 ile Ocak 2019 tarihleri arasında
Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Bilim Dalı Polikliniği' nde
değerlendirilip kronik hepatit C tanısı ile direkt etkili antiviral tedavi başlanan 250
hastanın verileri retrospektif olarak incelenmiştir. Hastaların demografik verileri,
tedavi öncesi ve sonrası APRI ve FIB-4 skorları ile biyokimyasal, moleküler verileri
kaydedilmiştir. Hastalar aldıkları DEA tedavilerine göre; Sofosbuvir/Ledipasvir ±
Ribavirin tedavisi alan hastalar 1. grup (n=110), Paritaprevir + Ritonavir/Ombitasvir
± Dasabuvir ± Ribavirin tedavisi alan hastalar 2. grup (n=140) olarak iki ana grupta
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların tedavi öncesinde ve tedavi bitiminde
ortalama APRI değerleri sırasıyla 1.31±1.38 ve 0.48±0.46 olarak saptanmış ve tedavi
bitiminde APRI değerlerinde anlamlı gerileme olduğu görülmüştür (p<0.001).
Hastaların tedavi öncesinde ve tedavi bitiminde ortalama FIB-4 değerleri sırasıyla
3.44±3.11 ve 2.27±2.06 olarak saptanmış ve tedavi bitiminde FIB-4 değerlerinde
anlamlı gerileme olduğu görülmüştür (p<0.001).
Sonuç: Çalışmamızda kronik hepatit C tanılı hastalarda güncel antiviral tedaviler ile
APRI, FIB-4 değerlerinde gerileme olduğu saptanmış ve DEA ile tedavi sonrası erken
dönemde fibroziste anlamlı iyileşme olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Kronik hepatit C, direkt etkili antiviral ajanlar, APRI, FIB-4.

Abstract:
Objective: Hepatitis C virus (HCV) infection is a major cause of chronic liver disease
with approximately 71 million chronic infected individuals worldwide. Hepatitis C
virus (HCV) can cause both acute and chronic hepatitis. Successful antiviral therapy
significantly reduces morbidity and mortality associated with chronic liver disease,
incidence of hepatocellular carcinoma (HCC) and the need for liver transplantation.
Staging of hepatic fibrosis in chronic hepatitis C (CHC) is an important factor because
fibrosis is the most important determinant of the course of the disease and affects the
indication for antiviral therapy. Histopathological examination of liver biopsy in
patients with chronic hepatitis C is currently the gold standard for staging of hepatic
fibrosis. However, it is an invasive method that may have serious complications,
accuracy may vary between observers and sampling errors may occur. Therefore,
noninvasive diagnostic methods have been developed recently to evaluate fibrosis.
APRI and FIB-4 are two biomarker panels that include routine tests for all patients
with liver disease. Both were confirmed to be significant in predicting the stage of
fibrosis in liver biopsies. The aim of our study; to determine whether there is a positive
or negative change in the noninvasive fibrosis markers (APRI and FIB-4) after direct
acting antiviral drug treatment in patients with chronic hepatitis C.
Methods: In this study, the data of 250 patients with chronic hepatitis C who
underwent direct acting antiviral treatment between January 2016 and January 2019 in
Gastroenterology Department of Cumhuriyet University Faculty of Medicine were
evaluated retrospectively. The demographic datas, APRI and FIB-4 scores before and
after treatment, biochemical and molecular data of the patients were recorded. Patients
were evaluated in 2 main groups according to the DAA treatments they received;
patients receiving Sofosbuvir + Ledipasvir ± Ribavirin treatment were the first group
(n =110) and the patients receiving Paritaprevir + Ritonavir/ Ombitasvir ± Dasabuvir
± Ribavirin treatment were the second group (n =140).
Reslults: The mean APRI values of the patients included in the study before and at the
end of treatment were 1.31±1.38 and 0.48±0.46, respectively, and there was a
significant decrease in APRI values at the end of treatment (p<0.001). The mean FIB4 values of the patients before and at the end of treatment were 3.44±3.11 and
2.27±2.06, respectively, and there was a significant decrease in FIB-4 values at the end
of treatment (p<0.001).
Conclusion: In our study, it was found that APRI, FIB-4 values decreased with current
antiviral treatments in patients with chronic hepatitis C and it was observed that
fibrosis was improved in early period after treatment with DAA.
Keywords: Chronic hepatitis C, direct acting antiviral agents, APRI, FIB-4.