Siyez buğday (Triticum monococcum) ıslahında kullanılabilecek gen kaynaklarının agro-morfolojik ve moleküler karakterizasyonu
Agro-morphological and molecular characterization of gene resources to be used in einkorn wheat (Triticum monococcum) breeding
Yazar: İBRAHİM KARAHAN
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu çalışma 90 adet siyez buğday genotipini hem fenotipik hem de genotipik olarak karakterize etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma ile ilgili tarla denemeleri, farklı ülkelerden toplanmış toplam 90 adet siyez buğday genotipi kullanılarak 2016-2017 ve 2017-2018 yılları olmak üzere iki yetiştirme sezonunda tesadüf blokları deneme desenine göre Çukurova koşullarında yürütülmüştür. 
Siyez buğday genotiplerinde yapılan DNA analizleri sonucunda kromozom lokasyonu tespit edilmiş 1219 adet SNP markörü belirlenmiştir. Bu markörlerle yapılan dendograma göre, incelenen 90 genotip üç ana gruba ayrılmıştır. Bu grupların oluşmasında siyez buğday genotiplerinin orijininin bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Aynı zamanda incelenen siyez buğday genotiplerinin bazılarının genetik olarak birbirleri ile benzer olduğu belirlenmiştir.
İncelenen siyez genotiplerinin agro-morfolojik karakterizasyonu için; bitki boyu, üst boğum arası uzunluğu, başak uzunluğu, başakta başakçık sayısı, başakta dane sayısı ve başak verimi gibi bitkisel özellikler incelenmiş ve elde edilen veriler tesadüf blokları deneme desenine göre analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda 90 siyez buğday genotipinden 64 adedinin Çukurova koşullarında yetişebileceği belirlenmiştir. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde, incelenen siyez buğday genotiplerinin üst boğum arası uzunluğu, başak uzunluğu, başakta başakçık sayısı, başakta dane sayısı ve başak verimi özellikleri bakımından geniş bir varyasyona sahip olduğu belirlenmiştir.
Elde edilen fenotipik ve genotipik veriler değerlendirildiğinde, incelenen genotiplerin siyez buğday ıslahında kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to characterize 90 einkorn wheat genotypes both phenotypically and genotypically. The field experiment was carried out under Çukurova conditions according to randomized block experiment design during the growing seasons of 2016-2017 and 2017-2018.
As a result of DNA analysis of einkorn wheat genotypes, 1219 SNP markers were determined. According to the dendrogram, the 90 einkorn genotypes were divided into three main groups. It was found that they did not divide according to their origins. Interestingly, some genotypes showed similar genetic background based on SNP analyses
For the purpose of the agro-morphological characterization, some plant characteristics such as plant height, length of the upper internode, spike length, number of spikelets per spike, grain number per spike and spike yield were studied, and the obtained data were analyzed according to randomized block experiment design. As a result of the study, it was determined that 64 of 90 einkorn wheat genotypes were suitable for Çukurova conditions. Agro-morphological data showed that the examined einkorn wheat genotypes had a wide variation in terms of spike length, spike number per spike, grain number per spike and spike yield. From the results of the phenotypic and genotypic data, it was concluded that the genotypes studied could be used in the breeding programs of einkron wheat.