Siyer-tefsir ilişkisi bağlamında Ibn Kesîr tefsiri -Medine Dönemi müşriklerle ilişkiler-
Ibn Kathîr's tafsir in the context of the sirah-tafsir relationship -relations with the polytheistsin Madinah Period-
Yazar: ORHAN GÜNGÖR
Danışman: DOÇ. CAFER ACAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Memlükler devrinde (1250-1517) yaşamış olan Ebü'l-Fidâ İbn Kesîr (ö. 774/1373) tarih, tefsir ve hadis alanında verdiği eserleriyle tanınmaktadır. Özellikle el-Bidâye ve'nihaye isimli eseri onun büyük tarihçiler arasında yer almasını sağlayan eserdir. On dört ciltlik umumî bir İslam tarihi niteliğine sahip eserde başlangıçtan 1365-1366 yılına kadar yaşanan olaylar kronolojik sıraya göre anlatılır. Onun Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm eseri ise rivâyet tefsirin en güzel örneklerinden biridir. İbn Kesîr eserinde yöntem olarak ayetleri tefsir ederken öncelikle, benzer nitelikte olan ayetleri kullanir. Daha sonra ayetlerin sebebi nüzûllerini ihtiva eden pek çok rivayeti nakleder. Ancak sadece rivayetleri nakletmekle kalmayan müellif, metin ve senet yönünden degerlendirmelerde bulunarak sahihini zayıfından ayırma çabasında olur. Bu da eserin kıymetini ve güvenilirligini artırmaktadır. Eserin diğer bir önemi ise Siyer açısından zengin bir muhtevaya sahip olmasıdır. Nitekim Rasûlullah'ın hayatı, teblig ve tebyin sürecinde karşılaştığı zorluklar, ashabıyla ilişkileri, gazveleri, yapılan anlaşmalar, müminlerin kendi hususiyetleri, münafık, müşrik ve ehl-i kitap ile ilişkiler vb. hakkında önemli bilgiler içeren Kur'ân, siyerin en önemli kaynağıdır. Bu sebeple Hz. Peygamber'in hayatının doğru ve tam olarak anlaşılabilmesi için Kur'ân'ın
İyi bir şekilde anlaşılması elzemdir. Bu minvalde çalışmanın temelini İbn Kesîr'in Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm isimli eserin siyer açısından değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Böylece eserin verdiği siyer bilgileri bağlamında siyer-tefsir ilişkisinin ortaya konması amaçlanmıştır. İbn Kesir'in hayatının, hocalarının, öğrencilerinin, eserlerinin, tarihçiliği ve tefsirciliğin de işlendiği tezin asıl çerçevesini siyerin büyük bir bölümünü kapsayan müşriklerle ilişkiler oluşturmuştur. Dönemsel olarak ise Medine dönemi müşriklerle ilişkiler seçilmiştir. Burada Medine dönemi müşriklerle ilişkiler hakkında genel tespitler ve tefsire yansıyan konulara işaret edilmiştir. Ayrıca Medine döneminde Ehl-i Kitap ve münafıklar çalışmamızın sınırları dışında olduğu için yer verilmemiştir. Ancak Hendek Savaşı gibi bazı bölümlerde yaptıkları ihanetlerden ötürü yer yer temas edilmiştir. Çalışma neticesinde ulaşılan en önemli sonuç ise siyer alanında yapılacak çalışmalarda mutlaka tefsir kaynaklarına da başvurulması gerektiğidir. Çünkü siyer ve tarih eserlerindeki boşlukları, tefsir kaynaklarına gidilerek kapatılabilme imkanını araştırmacılara sunduğu görülmüştür.

Abstract:
Abū al-Fidā' Ibn Kathīr, who lived during the Mamluk period (1250-1517), is known for his works in history, tafsir, and hadith. His work, particularly "Al-Bidayah wa'n-Nihayah", has made him prominent among great historians. This work, consisting of fourteen volumes, is a comprehensive history of Islam, narrating the events chronologically from the beginning until 1365-1366. His work "Tafsir al-Qur'an al-Azim" is considered one of the finest examples of narrated tafsir. Ibn Kathīr, in his work, primarily uses similar verses as a method to interpret the verses. He then narrates various reports that contain the reasons for the revelation of the verses. However, the author not only narrates the reports but also evaluates them in terms of text and chain of narrators, aiming to distinguish the authentic from the weak. This enhances the value and reliability of the work. Another importance of the work is its rich content related to Siyer. Indeed, the Qur'an contains important information about the life of the Prophet Muhammad, the challenges he faced during the propagation and clarification process, his relationships with his companions, the battles he participated in, the treaties made, the specific qualities of the believers, and his interactions with hypocrites, polytheists, and the People of the Book. Therefore, the Qur'an is the most important source of Sirah. In order to understand the life of the Prophet accurately and comprehensively, it is essential to have a good understanding of the Qur'an. In this regard, the evaluation of Ibn Kathīr's al-Qur'an al-Azim in terms of Sirah forms the basis of this study. Thus, the aim is to reveal the Sirah-Tafsir relationship within the context of the Sirah information provided by the work. The main framework of the thesis includes Ibn Kathīr's life, his teachers, his students, his works, his role as a historian and commentator, and it mainly focuses on the relationships with the polytheists, which cover a significant part of Siyer. In terms of periodization, the focus is on the relations with the polytheists during the Medina period. General observations about the relations with the polytheists during the Medina period are mentioned, as well as the topics reflected in the tafsir. However, the study does not include the People of the Book and the hypocrites in the Medina period, as it is beyond the scope of the research. Nevertheless, in some sections, such as the Battle of the Trench, their betrayals are mentioned to some extent. The most important result reached in iv the study is that tafsir sources should be consulted in Sirah studies. Because it is observed that tafsir sources provide researchers with the opportunity to fill the gaps in Sirah and history works.