Ortaöğretim MEB biyoloji ders kitabı etkinliklerinin çevre eğitimi açısından incelenmesi
Investigetion of secondary education Ministry of National Education biology textbook activities in terms of enviromental education
Yazar: HATİCE BÜŞRA GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biyoloji dersi = Biology lesson ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Biyoloji öğretimi = Biology teaching ; Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim etkinliği = Effectiveness of training ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Çevre sorunları insan faaliyetleriyle her geçen gün biraz daha artmakta ve küresel bir boyuta ulaşmaktadır. Çevre sorunlarının önüne geçmek için yürütülen faaliyetlerde, çevre eğitiminin evrensel olarak kabul edilen amaçlarıyla ve özel hedef seviyeleri ile ele alındığında etkili şekilde yürütülebilir. Çevre eğitiminin etkinliğini arttıran yöntemler ve teknikler incelendiğinde etkinlik temelli yaklaşımın yeri çok önemli bir yere sahiptir. Bu araştırmada, ortaöğretim biyoloji ders kitaplarında yer alan çevre ünitelerindeki etkinlikler ve yönlendirmeler, Tiflis Bildirgesi'nde (1978) belirtilen çevre eğitiminin amaçları, IEPP himayesinde Hungerford ve arkadaşları (1992) tarafından hazırlanan 4 seviyeli özel hedefleri açısından incelenmiştir. Araştırmada çevre ünitelerin de yer alan etkinliklerin ve yönlendirmelerin çevre eğitiminin tüm dünyada kabul edilen amaçlarına ve özel hedef seviyelerine yer verilme durumunun niteliksel olarak tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır ve veri analizi de betimsel analiz yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu "Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulunun 2018-2019 Öğretim Yılından itibaren beş yıl süre ile ders kitabı olarak kabul edilen 9, 10, 11 ve 12. sınıfta okutulan biyoloji ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan dokümana MEB'in resmi internet sitesinden ulaşılmıştır. Araştırmanın güvenilirliğini sağlamak için Miles Huberman (1994) güvenilirlik formülü kullanılmış ve çalışma güvenilir (%80,8) kabul edilmiştir. Ortaöğretim biyoloji ders kitaplarında yer alan çevre ünitelerindeki etkinlik ve yönlendirmeler çevre eğitiminin amaçları ve özel hedeflerini içerme durumuna göre yorumlanmıştır. Edinilen bulgularda, çevre eğitiminin en etkin olarak yürütüldüğü sınıf kademesinin 10. sınıf ders kitaplarında yer alan etkinlikler olduğu ve çevre eğitimi amaçlarını yüksek düzeyde desteklediği görülmüştür. En az desteklenen sınıf kademesi birbirine yakın oranda (orta düzeyde) olduğundan, 12. sınıf düzeyinde ve 9. sınıf düzeyinde okutulan ders kitabında etkinlikler ve yönlendirmeler olduğu görülmüştür. 11. sınıf biyoloji ders kitabında yer alan etkinlikler ve yönlendirmelerde, çevre eğitiminin amaçlarının orta düzeyde yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada, biyoloji ders kitaplarında yer alan etkinlik ve yönlendirmelere yer verilerek her biri detaylıca yorumlanmıştır. Çevre eğitiminin etkinliğinin arttırılması için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Environmental problems are increasing day by day with human activities and reach a global dimension. The activities carried out to prevent environmental problems can be carried out effectively when considered with the universally accepted objectives of environmental education and with specific target levels. When the methods and techniques that increase the effectiveness of environmental education are examined, the activity-based approach has a very important place. In this research, the activities and directions in the environmental units in the secondary school biology textbooks, the objectives of environmental education stated in the Tbilisi Declaration (1978), and the 4-level specific objectives prepared by Hungerford et al. (1992) under the auspices of IEPP were examined. In the research, it is aimed to determine qualitatively the situation of the activities and orientations in the environmental units to include the aims and special target levels of environmental education accepted all over the world. In this research, document analysis, one of the qualitative research methods, was used and data analysis was carried out using descriptive analysis method. The study group of the research consists of the biology textbooks taught in the 9th, 10th, 11th and 12th grades, which are accepted as textbooks for five years starting from the 2018-2019 academic year of the Ministry of National Education Board of Education and Discipline. The document used in the research was accessed from the official website of the Ministry of National Education. To ensure the reliability of the study, the Miles Huberman (1994) reliability formula was used and the study was accepted as reliable (80.8%). The activities and directions in the environmental units in the secondary school biology textbooks were interpreted according to the objectives and special objectives of environmental education. In the findings, it was seen that the activities in the 10th grade textbooks of the classroom level where environmental education is carried out most effectively support the environmental education objectives at a high level. Since the least supported grade levels are close to each other (intermediate level), it has been observed that there are activities and directions in the 12th grade and 9th grade textbooks. It has been concluded that the aims of environmental education are at a moderate level in the activities and directions in the 11th grade biology textbook. In the research, activities and directions in biology textbooks were included and each of them was interpreted in detail. Suggestions were made to increase the effectiveness of environmental education.