93 Harbi'nden Balkan Savaşlarına Osmanlı Devleti'nde muhacirlerin eğitimi (1877-1913)
Education of immigrants in the Ottoman Empire from the Ottoman-Russian War to the Balkan Wars (1877-1913)
Yazar: MERYEM KARABEKMEZ
Danışman: PROF. DR. FATİH MEHMET SANCAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
93 Harbi ve Balkan Savaşlarının Osmanlı Devleti için politik, ekonomik ve toplumsal yönlerden sarsıcı sonuçları olmuştur. Önemli etkilerinden birisi Osmanlı topraklarına çok sayıda insanın göç etmesidir. Bu çalışmada 1877 ve 1913 yılları arasında Anadolu topraklarına Kafkasya'dan ve Balkanlar'dan gelen muhacirlerin Osmanlı Devleti'nin eğitim sistemine dâhil olma süreci incelendi. İlk olarak Osmanlı bürokrasisinin muhacir yetim çocuklara yönelik tutumuna dair tespitler yapıldı. Muhacirlerin resmi makamlara yazdıkları arzuhaller üzerinden eğitime dair talepleri ve kazanımları gün yüzüne çıkarıldı ve muhacir-devlet ilişkisine ışık tutuldu. Muhacir çocukların yerleştirildikleri okullar ele alındı. Bu bağlamda muhacir yetim çocuklar için kurulmuş olan Edirne Hamidiye Mektebi'nin kuruluş serüveni ilk defa bu çalışmada detaylandırıldı. Muhacirlerin mahallelerindeki cami-mektep yapım sürecinde muhacirlerden oluşan ihtiyar heyeti ile Osmanlı bürokrasisi arasında dinamik bir ilişkinin varlığı tartışıldı. Hem resmi yollarla eğitim kurumlarına başvurmaları hem de fiziksel güçlerini kullanarak eğitim kurumu inşa etme çabaları, muhacirlerin Osmanlı eğitim dünyasında sahip oldukları dönüştürücü etkiyi ortaya çıkarmıştır. Son olarak Osmanlı topraklarına gelen muhacir muallimlerin ve muallimelerin başka bir yerde göreve başlama imkânları ve maaşlarını alma durumları açıklanmış; muhacir muallimlerin farklı vilayetlerdeki muallim ihtiyacını karşıladıkları tespit edilmiştir. Tez Osmanlı Devleti'nin son yıllarında tecrübe ettiği göç hareketlerinin tarihini, eğitim tarihiyle paralel ve birbirine etkisini ortaya çıkaracak şekilde ele almaya çalışarak Osmanlı tarih yazımına farklı bir perspektif ile katkıda bulunmuştur.

Abstract:
There were jarring results of the Ottoman-Russian War (1877-1878) and Balkan Wars in terms of policy, economy and social ways. One of significant effects was that lots of people immigrated to the Ottoman State. Integration process of immigrants, who had come from Caucasian and Balkans to Anatolia between 1877 and 1913, into education system of the Ottoman State was investigated in this study. Firstly the attitude of the Ottoman bureaucracy towards immigrant orphan children was determined. Through the petitions written by immigrants to the official authorities, their educational demands and achievements were unearthed and shed light on the immigrant-state relationship. Schools where immigrant children were placed discussed. In this context, the foundation process of Edirne Hamidiye School, which was established for the orphaned children of immigrants, is detailed for the first time in this study. The existence of a dynamic relationship between the selected committee consisting of immigrants and the Ottoman bureaucracy in the process of school-mosque construction in the neighborhoods of immigrants was discussed. Both their application to educational institutions through official channels and their efforts to build educational institutions by using their physical strength revealed the transformative effect that immigrants had on the Ottoman educational world. Finally, the opportunities for immigrant teachers who arrived in Ottoman territories to start working elsewhere and their situations regarding receiving salaries have been explained; it has been determined that immigrant teachers have met the demand for teachers in different provinces. The thesis addresses the history of the migration movements experienced by the Ottoman Empire in its last years in parallel with the history of education and in a way reveals the impact of each other to contribute to the Ottoman historiography with a different perspective.