Ankara koşullarında yazlık kolza (Brassica napus ssp. oleifera L.)'nın kantitatif ve kalitatif özelliklerine leonarditli ortamda farklı humik asit dozlarının etkileri
The role of differential humic acid levels on quantative and qualitive characteristics of summer rapeseed plant (Brassica napus ssp. oleifera L.) : an investigation of leonardite under ankara conditions
Yazar: MEHTAP GÜRSOY
Danışman: PROF. DR. ÖZER KOLSARICI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Hümik asit = Humic acid ; Kolza = Rape ; Tohum verimi = Seed yield ; Yağ asitleri = Fatty acids

Özet:
Bu araştırma, Ankara koşullarında leonarditli ortamda farklı gelişme dönemlerinde uygulanan humik asit dozlarının yazlık kolzanın verim ve verim ögeleri ile tanenin yağ oranı ve yağ asitlerine etkisini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, 2014 ve 2015 yıllarında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme arazisinde kurulmuştur. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak yürütülen çalışmada Heros yazlık kolza çeşidi materyal olarak kullanılmıştır. Ayrıca humik asit olarak, humik asit + fulvik asit + suda çözünmüş potasyum oksit içerikli sıvı formda preparat kullanılmıştır. Ekim öncesi toprağa katı formda leonardit uygulanmıştır. Bitkilerin farklı gelişim dönemlerinde (Z1= çıkıştan sonra bitki 6-8 yapraklı rozet oluşumunda, Z2= sapa kalkma zamanı ve Z3= çiçeklenme zamanı), humik asitin 4 dozu (0, 500, 1000 ve 2000 ml/da) uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, leonarditli ortamda farklı gelişme dönemlerinde uygulanan humik asit dozları yazlık kolza çeşidi olan Heros'un bitki boyu, ana sapa bağlı yan dal sayısı, ana sapta kapsül sayısı, kapsülde tohum sayısı, bin tohum ağırlığı, tohum verimi, yağ oranı ve yağ verimi gibi özelliklerini etkilemiştir. Bitki boyu 101.1-120.0 cm, ana sapa bağlı yan dal sayısı 4.59- 6.56 adet, ana sapta kapsül sayısı ise 31.20 - 44.86adet arasında değişmiştir. Tohum verimi 2015 yılında 165.8 kg/da ile sapa kalkma döneminde ve 1000 ml/da en yüksek değeri göstermiştir. Yağ oranının % 46.47 – 50.13 arasında değiştiği belirlenmiştir. En yüksek yağ oranı 1000 ml/da humik asit uygulaması ve sapa kalkma döneminde elde edilmiştir. Yağ asitlerinden oleik asit oranı en yüksek % 69.55 ile 2000 ml/da dozunda ve 2015 yılında, linoleik asit oranı ise % 18.83 ile kontrol parselinde elde edilmiştir. Erusik asit oranı ise en düşük % 0.038 ile sapa kalkma döneminde ve 500 ml/da elde edilmiştir. Çalışma sonucuna göre genel olarak en yüksek değerler sapa kalkma döneminde ve 1000 ml/da humik asit uygulamasından elde edilmiştir.

Abstract:
This research was conducted to determine the effect of humic acid doses applied at different development stages of summer rapeseed along with leonardit under Ankara conditions on grain yield, yield components including oil percentage and fatty acid components. The research was conducted during 2014 -2015 at the experimental area of the Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, Ankara University. The study was established using split plot randomised complete block design with three replications. The summer rapeseed cultivar Heros and liquid humic acid as commercially available humic acid + fulvic acid + potassium oxide solved in water were used as material. The solid leonardite was laid as base before sowing. The experiment contained three different application times (Z1 = plants with 6-8 leaves stage after emergence, Z2 = jointing time and Z3 = flowering time) and  four different doses of humic acid (0, 500, 1000 and 2000 ml/da) were applied. The results of the study showed that different humic acid doses administered during the period on summer rapeseed cv. Heros on leonardite affected characteristics like plant height, number of lateral branches, number of capsules on main stem, number of seeds per capsule, thousand seed weight, seed yield, oil percentage and oil yield. Results showed that plant height, number of branches on main stem and  number of capsules per plant ranged 101.1 -120.0 cm, 4.59- 6.56 number/plant, 31.20 - 44.86 number/plant, respectively. Maximum seed yield was 165.8 kg/da at jointing time and 1000 ml/da in 2015. Oil content ranged 46.67 – 50.13 %.  Maximum oil yeild was noted after application of 1000 ml/da humic acid during jointing time. The fatty acids, highest 69.55% oleic acid and 2000 ml/da dose and in 2015, The ratio of linoleic acid were obtained with 18.83% in the control plot, The erucic acid content of 0.038% with the lowest jointing time and 500 ml/da was obtained. According to the results of the study, jointing time  and 1000 ml/da humic acid  humic acid applications had maximum positive effects.