Vardiyalı ve sabit düzende çalışan sağlık personelinde sirkadiyen ritim ile beslenme alışkanlıkları ve metabolik sendromun değerlendirilmesi
Determine of nutritional habits and metabolic syndrome with circadian rhythm in healthcare workers working in shifts and non shift
Yazar: ŞERİFE AYTEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURAL ERZURUM ALİM
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Pittsburg uyku kalitesi ölçeği = Pittsburg sleep quality index ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Vardiya sistemi = Shiftwork system

Özet:
Bu çalışma; vardiyalı ve sabit düzende çalışan sağlık personelinde sirkadiyen ritim, beslenme alışkanlıkları ve metabolik sendrom (MetS) arasındaki ilişkinin saptanması amacıyla planlanmıştır. 
Çalışma, Kasım 2019 - Ocak 2020 tarihleri arasında Osmaniye Devlet Hastanesi'nde sağlık personeli olarak çalışan, 33 vardiyalı (VG) ve 37 sabit düzende (KG) çalışan toplam 70 birey üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bireylerin genel özellikleri, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları ve çalışma şekline ilişkin bilgileri saptamak amacıyla anket formu araştırmacı tarafından yüzyüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Bireylerin uyku kalitesini ölçmek için Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), fiziksel aktivite düzeyini belirlemek için Uluslararası Fiziksel Aktivite (IPAQ) kullanılmıştır. Günlük enerji ve besin ögesi alımını belirlemek için 3 günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Tüm bireylerin vücut kompozisyonları BİA kullanılarak ölçülmüştür. Antropometrik ölçümler, araştırmacı tarafından alınmıştır. MetS durumunun değerlendirilmesi için kan parametreleri ve kan basıncı ölçümleri analiz edilmiştir. VG'deki bireylerin yaş ortalaması 37.45±8.96 yıl, KG'dekilerin ise 39.32±7.22 yıl olarak bulunmuştur. İki grubun da fiziksel aktivite düzeylerinin düşük olduğu belirlenmiştir. Hafif şişman olanların sıklığı VG'de %53.1, KG'de % 38.9'dur (p>0.05). VG'de MetS görülme sıklığının daha yüksek olduğu saptanmıştır  (VG: % 48.5, KG: % 24.3) (p<0.05). VG'deki bireylerde vardiya ve izin gününde, KG'dekilere göre daha yüksek doymuş yağ asit alımı olduğu bulunmuştur (p<0.05). VG'deki bireylerin % 68.8'inin, KG'dekilerin ise % 24.3'ünün kötü uyku kalitesine sahip olduğu saptanmıştır (p<0.05). KG'de iyi uyku kalitesine sahip bireylerin % 50'sinin normal, kötü uyku kalitesine sahip olanların % 44.4'ünün hafif şişman olduğu belirlenmiştir (p<0.05). VG ve KG'de uyku kalitesi ve MetS arasında ilişki saptanmamıştır. VG'de PUKİ puanının, vardiya günü için C vitamini, izin günü için protein ve triptofan ile negatif korelasyon gösterdiği bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç olarak; vardiyalı çalışmanın; sirkadiyen ritim, uyku ve beslenme alışkanlıkları üzerindeki olumsuz etkisiyle MetS gelişimine neden olduğu belirlenmiştir. Vardiyalı çalışan bireyler, uyku ve beslenme yönünden izlenmeli, özel gereksinimlerine uygun, sağlıklı ve dengeli bir diyet tüketmeleri sağlanmalıdır. 
Anahtar Kelimeler: Sirkadiyen ritim, uyku kalitesi, beslenme, metabolik sendrom

Abstract:
This study is planned to determine the relationship between circadian rhythm, nutritional habits and metabolic syndrome (MetS) in healthcare personnel that working shift and non shift.  
The research was carried out on 70 people working as 33 shifts and 37 non shift health personnel at Osmaniye State Hospital between November 2019 and January 2020. The questionnaire form was applied by the researcher by face-to-face interview in order to determine the general characteristics, health information,  nutritional habits and working style of the individuals. Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) was used to measure the sleep quality of individuals and International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) was used to determine the level of physical activity. 3-day food consumption record was taken to determine the daily energy and nutrient intake. Body composition was measured using BIA. Anthropometric measurements were taken by the researcher. Blood parameters and blood pressure measurements were analyzed to evaluate the MetS status. The average age of individuals in VG is 37.45 ± 8.96 years and 39.32 ± 7.22 years in KG. The physical activity levels of both groups are low. The frequency of those who are overweight is 53.1% in VG and 38.9% in KG (p> 0.05). The frequency of MetS was higher in VG (VG: 48.5%, KG: 24.3%) (p <0.05). It was found that individuals in VG had higher saturated fatty acid intake on the day of shift and leave than those in KG (p<0.05). 68.8 % of individuals in VG and 24.3% of those in KG have poor sleep quality (p <0.05). 50 % of individuals with good sleep quality in KG are normal and 44.4% of those with bad sleep quality are slightly obese (p<0.05). No relationship was found between sleep quality and MetS in VG and KG. The PSQI score in VG was found to have a negative correlation with vitamin C for shift day, protein and tryptophan for leave day (p <0.05). 
As a result; it was understood that shift work caused MetS development with its negative effect on circadian rhythm, sleep and feeding habits. People working in shifts should be monitored in terms of sleep and nutrition and they should be provided with a healthy and balanced diet that suitable their special needs.
Keywords: Circadian rhythm, sleep quality, nutrition, metabolic syndrome