Türk idari yargılama hukukunda temyiz
Appeal in Turkish administrative jurisdiction
Yazar: OĞUZHAN GÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA AYHAN TEKİNSOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Mahkeme kararlarının hukuka aykırı olma ihtimalleri sebebiyle mahkeme kararlarının denetimi gereklidir. Bu denetim kanun yolları vasıtasıyla yerine getirilmektedir. Teknik anlamıyla kanun yolu, mahkemelerin kesinleşmemiş olan nihai kararlarının bir üst mahkeme tarafından denetlenmesini ifade eder. Temyiz, mahkeme kararlarının hukuka uygunluğu açısından doğruluğunun denetlendiği bir kanun yoludur. 
6545 sayılı Kanun ile idari yargılama hukukunda temyiz "ilk kez" üçüncü derece bir yargılama aşaması olarak da düzenlenmiştir. 6545 sayılı Kanun'a göre, temyiz edilebilecek Bölge İdare Mahkemesi kararları, davaların parasal sınırları ve konularına göre belirtilmiştir. Kanun'da belirtilen konular dışındaki Bölge İdare Mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolu kapalıdır. 
Anayasa Mahkemesi, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda temyize başvuru için parasal sınırı belirleyen hükmü iptal etmiştir. Anayasa Mahkemesinin içtihadı sebebiyle hukuki boşluklar ve uygulamada tereddütler ortaya çıkmıştır. Ayrıca Anayasa Mahkemesinin içtihadındaki gerekçeler doğrultusunda, 6545 sayılı Kanun hükümleri ile getirilen temyiz sisteminin Anayasa'ya uygunluğu sorgulanmalıdır. Yine temyize tabi olabilecek kararlar hakkında Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay kararlarında istikrar bulunmamaktadır. Bu sorunlar kapsamında tezde, temyize konu olabilecek kararların öngörülebildiği, bu konuda farklı yöndeki Danıştay kararları arasında istikrarın sağlandığı ve kanun yoluna başvurma hakkının güvence altına alındığı bir temyiz sistemine geçilmesi gerektiği iddia edilmektedir. Tezde böyle bir temyiz sistemi için öneriler sunulmaktadır. Bu öneriler şöyle özetlenebilir. Öncelikle temyize başvurulabilecek kararlarla ilgili yasal düzenlemeler sadeleştirilmeli ve bu hükümler katı ve şekilci bir tutumdan kaçınılarak yorumlanmalıdır. Bir diğer önerimiz ise idari yargıda değere bağlı temyiz sisteminden kısmen vazgeçilmesidir. Bu kapsamda Kanun ile belirlenecek sınırlı sayıda uyuşmazlığa karşı temyize başvurulabilir. Ancak bu uyuşmazlıklar dışında Danıştayın temyiz izni verdiği kararlara karşı da temyize başvuru mümkün olmalıdır. Bu fikirler çerçevesinde tez iki ana bölümden oluşmaktadır. 
Tezin birinci bölümünde, öncelikle bir kanun yolu olarak temyiz kavramı detaylarıyla açıklanmış, kanun yoluna başvurma hakkının sınırlandırılması Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında anlatılmış, temel kanun yolu sistemleri tanımlanmış, bazı Avrupa ülkelerindeki kanun yoluna konu olabilecek kararların sınırlandırılması ilgili yasal düzenlemeler alıntılanarak incelenmiştir. Akabinde idari yargıda kanun yolları ve temyizin Türkiye'deki tarihi gelişimi mülga ve yürürlükteki yasal düzenlemeler kapsamında ele alınmıştır. 
Tezin ikinci bölümünün konusu, idari yargılama hukukunda temyize konu olabilecek kararlardır. Bu bölümde; Danıştay dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararlar, ivedi yargılama usulüne tabi davalarda verilen kararlar, merkezî ve ortak yargılama usulüne tabi davalarda verilen kararlar ve bölge idare mahkemelerinin İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde belirtilen davalar hakkında verdiği kararlar öğretideki görüşler ve güncel Danıştay içtihatları doğrultusunda derinlemesine analiz edilmiştir.

Abstract:
It is necessary to review court decisions due to the possibility that court decisions may be unlawful. This review is carried out through appeal. In technical terms, appeal refers to the review of the final decisions of the courts that are not finalized by a higher court. In the appeal process, the correctness of court decisions in terms of compliance with the law is reviewed. 
Law No. 6545 regulates the appeal "for the first time" as a third-degree stage in administrative proceedings law. According to Law No. 6545, District Administrative Court decisions that can be appealed are specified according to the monetary limits and the subjects of the cases. Except for the matters specified in the Law, the way of appeal against the decisions of the District Administrative Court is closed.
The Constitutional Court annulled the provision of the Administrative Procedure Law foreseeing the monetary limit for appeal. Due to the case law of the Constitutional Court, legal gaps and ambiguities in practice have emerged. In addition, in line with the justifications in the case law of the Constitutional Court, the constitutionality of the appeal system introduced by the provisions of Law No. 6545 should be questioned. Also, there is no consistency in the decisions of the District Administrative Court and the Council of State regarding the decisions that may be subject to appeal. Within the scope of these problems, the dissertation argues that an appeal system should be adopted in which the decisions that may be subject to appeal can be foreseen, stability is ensured between different decisions of the Council of State and the right to appeal is guaranteed. The dissertation offers suggestions for such an appeal system. These suggestions can be summarized as follows. First of all, the legal provisions regarding the decisions that can be appealed should be simplified and these provisions should be interpreted by avoiding a rigid and formalistic attitude. Another recommendation is to partially abandon the value-based appeal system in administrative jurisdiction. In this context, appeals may be filed against a limited number of disputes to be determined by law. However, apart from these disputes, it should also be possible to appeal against the decisions that the Council of State has granted permission to appeal. Within the framework of these ideas, the dissertation consists of two main parts.
In the first part of the dissertation, firstly, the concept of appeal is explained in detail, the limitation of the right to appeal is explained in the light of the decisions of the Constitutional Court and the European Court of Human Rights, the main appeal systems are defined, and the limitation of the decisions that can be subject to appeal in some European countries is evaluated by quoting the relevant legal regulations. Subsequently, the historical development of appeals in administrative jurisdiction in Türkiye is discussed within the scope of the former and current legal regulations.
The subject of the second part of the dissertation is the decisions that may be subject to appeal in the administrative jurisdiction law. In this chapter, the decisions rendered by the Council of State departments as courts of first instance, the decisions rendered in cases subject to the expedited procedure, the decisions rendered in cases subject to the centralized and common procedure, and the decisions rendered by the district administrative courts on the cases specified in Article 46 of the Administrative Procedure Law are analyzed in depth in line with the scholar opinions and the current case law of the Council of State.