Azerbaycan turizm gelirlerinin makroekonomik göstergelere etkisi; 1995-2016 yılı analizi
The impact of tourism income on the macroeconomic indicators of Azerbaijan; Analysis of the 1995-2016 period
Yazar: NAZRİN AMANOVA
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM DURGUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Teorisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Turizm = Tourism
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Hizmet sektörü = Service sector ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies ; Makroekonomik programlar = Macroeconomic programs ; Turizm = Tourism ; Turizm faaliyetleri = Tourism activity ; Turizm gelirleri = Tourism incomes

Özet:
Bir hizmet sektörü olarak turizmin, dünya genelinde çok büyük bir hızla gelişme gösterdiği görülmektedir. Turizm, dünyada en hızlı büyüyen ikinci sektör konumundadır. Bununla birlikte konuya ilişkin yapılan teorik ve ampirik çalışmalardan, turizmin makroekonomik göstergeler üzerinde olumlu bir etkisi olduğu anlaşılmaktadır. Turizm ülke ekonomileri için hem en büyük döviz girdisi sağlayan hem de istihdam yaratan sektör olması bakımından önemli bir sektördür. Bu sebepler turizm ve ekonomi ilişkisini, turizmin ekonomiye olan etkisini araştırmayı önemli hale getirmektedir. Bundan başka, dış ödemeler dengesi, gelir düzeyi be bölgesel kalkınma gibi konularda sağladığı katkılar, ülkelerin turizm gelirlerinden elde ettikleri payı daha da büyütmek için çalışmalar yapmaya yönlendirmektedir.
Bu çalışma, 1995-2017 yılları arası Turizm gelirlerinin Azerbaycan ekonomisinin temel makroekonomik göstergelerle olan ilişkisini ve bu göstergeler üzerindeki etkisini ölçmeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında Azerbaycan devlet İstatistik Kurumu, Azerbaycan Cumhuriyyeti Merkez Bankasının yayınladığı yıllık raporlardan elde edilen veriler ekonometrik analizie tabi tutulmuştur. Azerbaycan ekonomisi bağlamında turizm sektöründen elde edilen gelirlerin makroekonomik göstergeleri olumlu yönde etkilediği hipotezi sırasıyla Philip Peron birim kök testi, ARDL modeli, VAR analizi , etki-tepki ve varyans ayrıştırması fonksiyonları ile araştırılmıştır. Turizm gelirlerinin, enflasyon ve işsizlik oranıyla ters yönlü ve zayıf ilişkisi olduğu, GSYİH ve bütçe gelirleri ile ise pozitif yönde ve kuvvetli bir ilişkisinin belirlenmesi ile birlikte GSYİH değişkeni üzerinde artan etkisinin uzun dönemde yüzdesel olarak artma eğiliminde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Turizm gelirlerinin ülkenin temel ekonomik faktörlerini etkilemesi, bu sektörün ülke ekonomisinin petrol dışı gelirlerini artmasında önemli bir etken olduğu anlaşılmıştır.
Anahtar kelimeler: Azerbaycan ekonomisi, turizm sektörü, VAR analizi, makroekonomik göstergeler.

Abstract:
Tourism, as a service sector, has shown a rapid growth throughout the world. Tourism is the second-fastest growing sector in the world. The contribution of the tourism sector to the eonomy can not be calculated precisely because it is associated with many large and small sectors in the economy. However, it is understood from the theorical and empirical studies done in the literature that, tourism has a positive effect on macroeconomic indicators.
Tourism is an important sector in tems of being sector which provides the biggest foreign currency in flow and creates employement for the economies of the country. Furthermore, with its contributions to the foreign payment balance, income level and regional development countries are trying to increase their portion of tourism revenues.
Aim of this case to measure impact and relationship of tourism revenues on macroeconomic factors of Azerbaijan between 1995-2017 years. Scope of topic, database have been obtained from Azerbaijan Statistics Committee, Central Bank of Azerbaijan Republic' annual reports and this data have been subjected to econometric analysis. The hypothesis, tourism revenues effects positively of Azerbaijan economy was analyzed Philip Peron unit root, ARDL model, Var analysis, impulse-response and variance decomposition functions, respectively. It has been concluded that tourism revenues have an inverse and weak relationship with inflation and unemployment rate, and with a positive and strong relationship with GDP and budget revenues, while the increasing effect on the GDP variable tends to increase in the long term.It was accepted that tourism incomes affected to main economic indicators of country,  and this sector play a crucial role of increasing non-petrol revenues.
Keywords: Economy of Azerbaijan, sector of tourism, VAR analysis, macroeconomic factors.