Yapı işlerinde yüksekte çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi performanslarının ölçülmesi için model geliştirilmesi
Developing a model for measuring occupational health and safety risk assessment performances in work at height in construction works
Yazar: AHMET ESAT KORKUT
Danışman: PROF. DR. MÜRSEL ERDAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kazalar = Accidents ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İnşaatlar çok tehlikeli sınıfta yer alan çalışma ortamlarıdır ve ülkemizde en fazla ölümlü iş kazası inşaat sektöründe gerçekleşmektedir. İşyerlerinde; kazaların azaltılmasında risk değerlendirilmesi yapılmasının önemli rol oynadığı bilinmektedir. Bu çalışmada, risk değerlendirmesi performanslarının ölçülmesi, risk değerlendirmesi adımlarının işyerlerinde uygulanma düzeylerinin belirlenmesi ve risk değerlendirmesi adımları ile risk değerlendirmesi performansı arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, mevzuat ve literatür taraması yoluyla risk değerlendirmesi uygulama adımları öğeleri listesi hazırlanmış ve risk değerlendirmesi performansını belirlemek için puanlama yapabilen sistematik bir model geliştirilmiştir. Modelde, yapı işlerinde yüksekte çalışma konusunda kontrol listesi hazırlanmış, kontrol listesinde yer alan kriterlerin ağırlıklandırılması için Delphi yöntemi, konu başlıklarının ağırlıklandırılması için ise Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmanın etkinliğini ve verimliliğini doğrulamak için hazırlanan anket, Ankara ilinde faaliyet gösteren 43 adet inşaat işyerine uygulanmış ve bu işyerlerinin hazırladıkları risk değerlendirmelerinin analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan anket ve analizler sonucunda; işyerlerinde genel olarak risk değerlendirme adımlarının uygulanma düzeylerinin düşük olduğu,  risk değerlendirmesi performanslarının 100 üzerinden 11,3 ila 81,7 değerleri arasında değiştiği ve risk değerlendirmelerinin niteliklerinin tehlike tanımlama seviyeleri bağlamında oldukça düşük olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte bu çalışmada, doğrusal regresyon analizi kullanılarak risk değerlendirme uygulama adımları ile risk değerlendirmesi performansı arasındaki ilişkinin varlığı ve derecesi belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma ile işverenler ve iş güvenliği profesyonelleri, belirlenen adımları takip ederek ideal bir risk değerlendirmesi dokümanı hazırlayabilecek, risk değerlendirmesinin niteliği ile kapsamını ölçebilecek ve risk değerlendirmesinde geliştirilmesi gereken alanları belirleyebilecektir.

Abstract:
Constructions are working environments in the very dangerous class and the highest number of fatal occupational accidents occur in the construction sector in our country. In workplaces; it is known that performing risk assessment play an important role in reducing accidents. In this study, it is aimed to measure the performances of risk assessment, to detect the level of application of risk assessment steps in workplaces and to determine the relationship between risk assessment steps and risk assessment performance. To this end, a list of risk assessment implementation steps items was prepared through legislation and literature review and a systematic model that can score was developed to determine the performance of risk assessment. In the model, a checklist was prepared for working at height in construction works, the Delphi method was used to weight the criteria in the checklist and the Analytical Hierarchy Process (AHP) method was used to weight the titles. The questionnaire prepared to verify the effectiveness and efficiency of this study was applied to 43 construction workplaces operating in the province of Ankara and analyzes of the risk assessments prepared by these workplaces were carried out. In order to verify the effectiveness and efficiency of this study, a questionnaire was applied to 43 construction workplaces in the province of Ankara and the analysis of the risk assessments they prepared was carried out. As a result of the surveys and analyzes, it has been determined that the general level of implementation of risk assessment steps in workplaces is low, risk assessment performances vary between 11.3 and 81.7 out of 100, and the quality of risk assessments is quite low in terms of hazard definition levels. Furthermore, in this study, the existence and degree of the relationship between risk assessment application steps and risk assessment performance were determined using lineer regression analysis. As a result, with this study, employers and occupational safety professionals will be able to prepare an ideal risk assessment document by following the determined steps, measure the quality and scope of risk assessment and identify areas that need improvement in risk assessment.