Bergama Kızıl Avlu ve çevresinin kentsel arkeolojik miras bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of the Bergama Red Hall and its surroundings in the context of urban archaeological heritage
Yazar: EVŞEN OCAK
Danışman: PROF. DR. DEMET BİNAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bergama (Pergamon), sahip olduğu üstün evrensel değerleriyle 22.06.2014 yılı itibariyle UNESCO Dünya Miras Listesi'ne Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı olarak dahil edilmiştir. Tarihsel süreç boyunca kentin odağında yer alan bir kutsal alan olup; Mısır tanrılarına adanmış bir tapınak, sinagog, kilise ve cami kullanım alanı olan Kızıl Avlu ve çevresi; kent dokusu içindeki özgün tarihi kimliği ve bütüncül miras değerleri çerçevesinde incelenmiş; çok katmanlı kent dokusu olan alanın, kentsel arkeolojik miras bağlamında korunması ve sürdürülebilir gelişimi için değerleri ortaya konmuştur.
Tezin giriş bölümünde; Çalışmanın amacı, kapsamı ve sınırları, yöntem ve yapısı, literatür özeti başlıklarına yer verilmiştir. 2.Bölümde; Bergama'nın konumu ve fiziksel özellikleri tanımlanmıştır. 2011 yılında geçici, daha sonra 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren Bergama kent dokusu merkezinde yer alan Kızıl Avlu ve çevresinin gelişimi incelenmiş, kentsel arkeolojik miras bağlamında tanımlanmıştır. 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı içinde yer alan çok katmanlı kültürel peyzaj alanının tarihsel dönemleri araştırılmıştır. Dünya Mirası bağlamında Kızıl Avlu'nun sahip olduğu değerler tanımlanmaya çalışılmıştır. 3.Bölümde; Kızıl Avlu'nun özgün mimari özellikleri ve tarihsel süreçteki değişimi incelenmiş, plan özellikleri, cephe özellikleri, yapım sistemi ve malzeme özelliklerimden kısaca bahsedilmiştir. Kızıl Avlu'da gerçekleşen koruma ve restorasyon uygulamaları incelenmiştir. 4.Bölümde; Çalışma alanının planlama ve koruma süreci araştırılmış, planlama ve koruma süreçleri kapsamlı bir şekilde ele alınmış; Koruma Kurulu kararları, sit sınırlarının zaman içerisindeki gelişimi ve Koruma Amaçlı İmar Planı kararlarının geleneksel kent dokusu üzerindeki etkileri detaylı olarak incelenmiştir. Bu kapsamda ayrıca Bergama'nın UNESCO Dünya Miras Listesi'ne girme sürecinde hazırlıklarına başlanıp, 2017 yılında onaylanan ve 2023 yılında revize edilen Alan Yönetim Planları da Kızıl Avlu ve çevresi bağlamında irdelenmiştir. Kızıl Avlu çevresinde mekânsal doku analizleri oluşturularak yapıların, mevcut doku ile uyumları, kat adetleri, işlevleri, yapım teknikleri, sağlamlık durumları, özgünlük durumları, tescil durumları tespit edilmiştir. Ulaşılan verilerle yapıların korunmuşluk durumları değerlendirilmiş, dokuyla uyumlu geleneksel yöntemlerle yapılan veya dokuya uyumlu olan yapılar envanter çalışmalarıyla tespit edilmiştir. 5.Bölümde; Bergama geleneksel kent mimarisi içerisinde, çalışma alanındaki yapıların mimari özellikleri kısaca ortaya konmuş, bozulma ve değişim tespitleri yapılmıştır. 6.Bölümde; Kızıl Avlu'nun sahip olduğu değerler, karşılaştığı koruma sorunları ile bozulma ve değişimlerinin belgelemesi yapılmıştır. Bu bağlamda, bütüncül ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımı çerçevesinde değerlendirilmesine yönelik sunulan veriler temel alınarak öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Bergama (Pergamon), with its outstanding universal values, was included in the UNESCO World Heritage List as a Multi-Layered Cultural Landscape Area as of June 22, 2014. Throughout history, the Red Hall and its surroundings, which have been a sacred site at the heart of the city, including a temple dedicated to the Egyptian gods, a synagogue, a church, and a mosque, have been studied within the context of the city's unique historical identity and holistic heritage values. The values of the multi-layered urban fabric of the area have been identified for its preservation and sustainable development in the context of urban archaeological heritage. The introduction of the thesis includes the aim, scope, and boundaries of the study, methodology and structure, and a summary of the literature. In Chapter 2, the location and physical characteristics of Bergama are defined. The development of the Red Hall and its surroundings, located in the center of the Bergama urban fabric, which was added to the UNESCO World Heritage List in 2011 as a temporary site and in 2014 as a permanent site, is examined and defined in the context of urban archaeological heritage. The historical periods of the multi-layered cultural landscape within the 1st-degree Archaeological Site are explored. The values of the Red Hall in the context of World Heritage are also defined. In Chapter 3, the original architectural features and changes of the Red Hall throughout history are examined, including its plan, facade characteristics, construction system, and material properties. The conservation and restoration practices carried out at the Red Hall are also studied. In Chapter 4, the planning and conservation processes of the study area are researched in depth, with a detailed examination of the planning decisions, the development of site boundaries, and the impact of Conservation Property decisions and the Conservation-Oriented Zoning Plan decisions on the traditional urban fabric. In this context, the preparation for Bergama's inclusion in the UNESCO World Heritage List, which began with the Area Management Plans approved in 2017 and revised in 2023, is discussed in relation to the Red Hall and its surroundings. Spatial fabric analyses around the Red Hall were created, identifying the buildings' harmony with the current fabric, number of floors, functions, construction techniques, structural integrity, originality, and registration status. Based on the data obtained, the preservation conditions of the buildings were assessed, and structures that were built with traditional methods or are compatible with the fabric were identified through inventory studies. In Chapter 5, the architectural characteristics of the buildings within the traditional urban architecture of Bergama are outlined, and deterioration and changes are identified. In Chapter 6, the values of the Red Hall, along with the conservation issues it faces and its deterioration and changes, are documented. Based on the data presented in the context of a holistic and sustainable conservation approach, suggestions for improvement are developed.