Anadolu sahası Türk hâlk edebiyatı metinlerinde kölelik ve esaret izlekleri
The themes of slavery and captivity in Anatolian field Turkish folk literature texts
Yazar: EKİN PINAR
Danışman: DOÇ. DR. REYHAN GÖKBEN SALUK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cariyeler = Bondwomans ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Kölelik = Slavery ; Tutsak = Captive ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories

Özet:
Kölelik insanlık tarihinin en eski hikâyelerinden biri olan sosyolojik, felsefi ve ontolojik bir mevzudur. Eski medeniyetlerde yaygın bir olgu olarak görünen bu toplumsal yapı, Türklerin yerleşik hayata geçmeleriyle ve başka bazı medeniyetlerden, kültürlerden ve yaşam biçimlerinden etkilenmeleri suretiyle toplumsal yapının içinde yer etmiş görünmektedir. Osmanlı Devleti zamanında kölelik toplumsal yapıda aktif bir şekilde işlerken, Fransız İhtilali'nden sonra yenileşme hareketlerini takiben birtakım sosyolojik dönüşümlere uğramıştır. Tanzimat Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi ilk dönem edebî eserlerinde kölelik, câriyelik ve esaret gibi konular, bu mevzunun toplumsal ve bireysel hayata etkileri edebiyatta sıklıkla işlenmiştir. Kölelik sistemi oldukça kapsamlı bir mevzudur. Köle kaynaklı savaşlar, kendini köle olarak satma, hediye edilme, esir pazarında bende olmak gibi konular bu yapının fenomenleridir. İslam devletlerinde kölelik ve bu müessesenin yarattığı toplumsal yaralar dolayısıyla İslam hukuku, kölelik sistemi hakkında insanlık onuruna uygun çözümler aramıştır. İnsanlık tarihinde oldukça etkili ve yaygın bir sistem olmasından ötürü, Anadolu sahası Türk hâlk edebiyatı metinlerinde kölelik ile ilgili kavramlara da rastlamak mümkündür.

Abstract:
Slavery is a sociological, philosophical and ontological system, one of the oldest stories in human history. This system, which appears to be a common phenomenon in ancient civilizations, seems to have settled down with the Turks' sedentary life and being influenced by some other civilizations, cultures and lifestyles. While slavery was active during the Ottoman Empire, it underwent some sociological transformations following the reform movements after the French Revolution. In the literary works of the Tanzimat Period and the first period of the Republic, subjects such as slavery, concubine and captivity, and the effects of this subject on social and individual life were frequently discussed in literature.The slavery system is a very broad subject. Subjects such as slave-based wars, selling oneself as a slave, being given gifts, being in the slave market are related to this issue. Due to slavery in Islamic states and the social wounds created by this institution, Islamic law sought solutions for the slavery system in accordance with human dignity. Due to the fact that it is a very effective and widespread system in the history of humanity, it is possible to come across concepts related to slavery in the texts of Turkish folk literature in the Anatolian field.