Etnik radikalleşmenin sosyal inşası ve dini deneyimlerle ilişkisi: Şırnak örneği
The social construction of ethnic radicalization and its relationship with religious experiences: The case of Şırnak
Yazar: İSMAİL ZEYREK
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN GÜNGÖR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Toplumun yapı taşı olan birey, dünyaya geldiği andan itibaren çevresiyle etkileşime girerek kimlik inşasına başlar. Bu süreçte dış etkenler büyük önem taşır. Çalışmamız, etnik radikal kimlik edinimini etkileyen unsurların dini bağlamda nasıl ele alınabileceği ve Şırnak özelinde etnik kökenli radikalizmin önlenmesi ile barışçıl bir toplum inşasına nasıl katkıda bulunabileceği sorununu ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, etnik motifli radikal kimlik inşasında bireylerin maruz kaldığı temel faktörleri, radikal eğilimlerin hangi durumlarda arttığını ve din ile nasıl bir etkileşime girdiğini bu süreçlerin sonunda nasıl bir etnik tipoloji oluşturduğunu anlamaktır.
Çalışmanın bulguları, nitel araştırma yöntemleri kullanılarak elde edilmiştir. Fenomenolojik çözümleme yöntemlerinden yararlanılan bu araştırmada, 14'ü kadın olmak üzere toplam 41 kişiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Katılımcılar, çalışmanın odağında bulunan Şırnak ilinden seçilmiştir. Elde edilen bilgiler, katılımcıların etnik radikal kimlik inşasının din ile ilişkisini, etnik kimlik algılarını ve bu algının oluşturduğu siyasal düşünce biçimlerini içermektedir. Bilgilerin analizi, görüşme dökümleri üzerinden yapılmış ve elde edilen katılımcı görüşleri betimlenmiş ve yorumlanmıştır. Ancak, elde edilen sonuçlar genelleştirilmemiş, araştırmanın katılımcı grubuyla sınırlı tutulmuştur. Bu özgül örneğin etnik kimlik, din ve radikalleşme konularında sürdürülen tartışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca, katılımcıların beyanlarının yanı sıra ikincil veri kaynaklarından da faydalanılmıştır.
Sonuçlar, çalışmanın katılımcı grubunu oluşturan bireylerde kolektif kimlik inşasının yanı sıra ailenin de etnik radikalleşme sürecinde önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de etnik kimlik inşa sürecinde dini olguların kimi zaman engelleyici kimi zaman da destekleyici olduğudur. Çalışmada ele alınan katılımcı grubunun radikalleşme eğilimleri, literatürdeki radikalleşme teorileriyle uyumlu bir paralellik göstermektedir. Genel bir perspektiften bakıldığında, dengeli bir gelir dağılımına sahip, demokratik, özgürlükçü, eşitlikçi ve hukukun üstünlüğünü öne çıkaran bir toplum modeli, radikal eğilimleri büyük ölçüde azaltabilir. Bu tür bir toplumsal yapı, diğer ülkelerden edinilen tecrübelerle de desteklenmektedir.

Abstract:
The individual, who is the building block of society, starts to construct identity by interacting with his/her environment from the moment he/she is born. External factors are of great importance in this process. Our study addresses the problem of how the factors affecting the acquisition of ethnic radical identity can be addressed in a religious context and how it can contribute to the prevention of ethnic radicalism and the construction of a peaceful society in the specific case of Şırnak. The main aim of the study is to understand the main factors that individuals are exposed to in ethnically motivated radical identity construction, in which situations radical tendencies increase and how they interact with religion, and what kind of ethnic typology is formed at the end of these processes.
The findings of the study were obtained using qualitative research methods. In this study, which utilized phenomenological analysis methods, semi-structured interviews were conducted with a total of 41 people, 14 of whom were women. The participants were selected from Şırnak province, which is the focus of the study. The information obtained includes the relationship of the participants' ethnic radical identity construction with religion, their perceptions of ethnic identity and the political thought patterns formed by this perception. The information was analyzed through the transcripts of the interviews and the views of the participants were described and interpreted. However, the results obtained were not generalized and were limited to the participant group of the research. This specific example is thought to contribute to the ongoing debates on ethnic identity, religion and radicalization. In addition to the participants' statements, secondary data sources were also utilized.
The results show that in addition to collective identity construction, family is also an important factor in the process of ethnic radicalization. One of the important results of the study is that religious phenomena are sometimes inhibitory and sometimes supportive in the process of ethnic identity construction. The radicalization tendencies of the participant group in the study show a parallelism with the radicalization theories in the literature. From a general perspective, a democratic, libertarian, egalitarian, egalitarian and rule of law-oriented society with a balanced income distribution can reduce radical tendencies to a great extent. Such a social structure is also supported by experiences from other countries.
Keywords: Sociology