İç hastalıkları kliniğinde yatan ve ayaktan basvuran Tip 2 diabetes mellitus hastalarda, hedefe ulaşılamayan hiperlipidemi prevelansı ve ilişkili risk faktörleri /
Yazar: EMRAH ATAY
Danışman: PROF. DR. REFİK DEMİRTUNÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Dislipidemi = Dyslipidemia ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Kolesterol-LDL = Cholesterol-LDL ; Prevalans = Prevalence ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Amaç: Ülkemizde DM sayısı giderek artarak, 2010 da yapılan TURDEP II
çalışmasına göre erişkinde %13,7 olarak saptanmıştır. Diyabetli hastalarda, miyokard
infaktüsü riski diyabeti olmayanlara göre 3-5 misli fazladır ve tip-2 DM de en önemli
ölüm nedenidir. Tip 2 DM insülin direncine bağlı olarak lipoprotein metabolizması
anormallikleri oluşmakta ve diyabete özgü diyabetik dislipidemi oluşmaktadır.
Diyabetli hastalarda hipertrigliseridemi, HDL-kolesterol düşüklüğü, küçük dens LDL
parçacıklarında artma görülmektedir. Buna bağlı olarak koroner ateroskleroz oluşumu
hızlanmıştır. Primer ve sekonder koruma olarak LDL-K düşürücü tedaviler istatistiksel
olarak belirgin ve klinik olarak miyokard enfaktüsü, yeni anjina vakaları, koroner
bypass ihtiyacı ve inme yi azalttığı bilinmektedir.
Belli başlı statin çalışmalarının sonuçları, Tip 2 DM diyabetlilerin kardiyovasküler
korunma açısından statin tedavisinden büyük fayda gördüklerini ortaya koymaktadır(1).
Metaanalizler, statin tedavisi ile LDL-K düzeyinde sağlanan her 40mg/dl düşmenin 5
yıllık major kardiyovasküler olay riskini %23 oranında azalttığını göstermektedir(1).
Diğer bir çalışmada LDL-K de 14.7 mg/dl düşüş major koroner olayları %27 düşürdüğü
bildirilmiştir. (2). ASCOT çalışmasında atorvastatin kardiyovasküler hastalık riskini
%36, JUPİTER çalışmasında rosuvastatin myokard enfaktüsü, stroke, anstabil anjina,
kardiyovasküler hastalığa bağlı ölümleri %24 azalttığı bildirilmiştir.
Diabetes mellitusta hiperglisemi tedavisi yanında LDL-K düşürücü tedavi aynı
şekilde önem kazanmaktadır.
TEMD VE ADA önerilerine göre:
Çok yüksek riskli diyabet hastalarında hedef LDL-K <55 mg/dl olmalıdır. Bu
hastalarda LDL-K %50 den fazla düşürülmelidir.
Yüksek riskli hastalarda : hedef LDL-K <70 mg/dl olmalıdır. Bu hastalarda
LDL-K %50 den fazla düşürülmelidir.
Orta riskli hastalarda LDL-K < 100 mg/dl olmalıdır.
Bu bilgilerin ışığında antilipid tedavisi başlama yanında hedef LDL-K e
ulaşmakta çok önemlidir. Yüksek LDL'ye sahip diyabetli hastalarda hekimlerin,
tedaviye başlarken en büyük endişesi hastaların hedef LDL-K değerine ulaşmamasıdır.
ix
.ABD ve Avrupada yapılan birçok çalışmada diyabetlilerin çoğunda, hedef LDL-K
değerine ulaşılamadığı bildirilmiştir. Ülkemizde bununla ilgili çalışmalar çok azdır. Bu
çalışmamızda iç hastalıkları kliniğinde yatan ve polikliniğine başvuran diyabetik
hastalarda, hedef LDL-K değerinde ve hedef değerde olmayan hasta oranını, kontrolsüz
hasta prevelansını, kontrolsüz hastalardaki risk faktörlerini belirlemeyi amaçladık.
Ayrıca daha önce ölçüm yapılmadığı için saptanmamış veya ölçüm yapılmasına rağmen
tedavi almamış hedef LDL-K üstü diyabetik hasta sıklığını belirlemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: SBÜ Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma
Hastanesinde 07/04/2022-07/07/2022 tarihleri arasında İç hastalıkları servisinde yatan
ve İç hastalıkları polikliniğinde takipli diyabetes mellitus tip 2 tanısı konulmuş
hastalarda tam kan sayımı, kan glukozu, HbA1c, LDL, HDL, TG, BUN, Kreatinin, spot
idrar albümin düzeyleri hastanemiz Health İnformation System kullanılarak kayıt edildi.
Hastaların hedef LDL-K düzeyini hesaplamak için öncelikle toplam kardiyovasküler
riski ESC (European Society of Cardiology)'nin ESC HeartSCORE 10 yıllık ölümcül
KVH risk kategorisi hesaplayıcısı ile hesaplandı. Daha sonra TEMD klavuzunda
belirtilen ASKVH risk kategori kriterlerine göre : Çok yüksek riskli hastalar, Yüksek
riskli hastalar, Orta düzeyde riskli hastalar olarak 3 guruba ayrılarak hedef LDL-K
düzeyi belirlendi, çok yüksek riskli hastalar için hedef LDL-K: <55mg/dl, yüksek riskli
hastalar için hedef LDL-K: <70mg/dl, orta riskli hastalar için hedef LDL-K: <100mg/dl
olarak belirlendi. Düşük riskli hastalar için hedef belirtilmemişti. Hastaların belirlenen
hedef LDL-K düzeyinde olup olmadığı saptandı. Hastaların antihiperlipidemik ilaç
kullanımlarına uyumu, Morisky ilaç tedavi uyum ölçeği ile değerlendirildi. Komorbidite
şiddeti açısından Charlson skoru kullanıldı. Ayrıca hastanın yaşı, cinsiyeti, almış olduğu
antihiperlipidemi tedavisi, kullandığı diğer ilaçlar ve eşlik eden hastalıkları sorgulanıp
kayıt altına alındı.
Diyabetin kronik komplikasyonları (diyabetik retinopati, nefropati, nöropati,
kardiyovasküler hastalık) varsa kaydedildi.
Çalışma evreninden basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile örneklem genişliği
hesaplaması yapıldığında, 600 hasta evren kabul edildiğinde gerekli değerler formülde
yerine konulduğunda çalışmaya alınması gereken minimum hasta sayısı 234 olarak
hesaplanmıştır.
x
Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için
IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanılacaktır. Parametrelerin
normal dağılıma uygunluğu Shapiro Wilks testi ile değerlendirildi. Nicel veriler
ortalama ± standart sapma ve medyan, nitel veriler ise frekans ve yüzdelik olarak ifade
edildi. Normal dağılım gösteren parametrelerin iki grup arası karşılaştırmalarında
Student t test, normal dağılım göstermeyen parametrelerin iki grup arası
karşılaştırmalarında Mann Whitney U test kullanıldı. Normal dağılıma uygunluk
gösteren parametreler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde Pearson korelasyon analizi,
normal dağılıma uygunluk göstermeyen parametreler arasındaki ilişkilerin
incelenmesinde Spearman's rho korelasyon analizi kullanıldı. Niteliksel verilerin
karşılaştırılmasında ise Ki Kare testi kullanıldı. Anlamlılık p<0.05 düzeyinde
değerlendirildi.
Sonuç: İç hastalıkları klinik ve polikliniklerinde takip edilen diyabetik
hastalarda hedefe ulaşılmayan LDL-K prevelansı yüksektir ve yüksek LDL-K risk
faktörleri ve komorbidite ile ilişkilidir.
Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus, Dislipidemia, LDL-K(Low density
lipoprotein cholesterol )

Abstract:
Objective : Frequency of Diabetes Mellitus has been increasing gradually in our
country, it was found that 13.7% of adult population have Diabetes Mellitus according
to TURDEP II study conducted in 2010. Risk of myocardial infarction is 3 to 5 times
higher in patients with diabetes comparing to those without diabetes and myocardial
infarction is the most common cause of mortality in type 2 diabetes. İnsulin resistance
which is hallmark of type 2 diabetes mellitus leads to lipoprotein metabolism
abnormalities and diabetes specific dyslipidemia. İncrease in serum triglycerides and
small density lipoproteins concencentration and decrease in high density lipoprotein
levels observed in patients with diabetes which accelerates development of coronary
atherosclerosis. LDL-Cholesterol lowering agents which are used in primary and
secondary prevention are known to reduce statistically and clinically number of
myocardial infarction, new cases of angina, need for coronary bypass and stroke cases.
The results obtained from major statin related studies reveal that people with
Type 2 diabetes benefit greatly from statin therapy in regards to cardiovascular
protection (1). Meta-analytic studies demonstrated that each 40mg/dl reduction in LDLCholesterol level with statin therapy reduces the 5-year risk of major cardiovascular
events by 23% (1). 14.7 mg/dl reduction in LDL-Cholesterol level was reported to
reduce major coronary events by 27% revealed in another study (2). ASCOT study
reported that risk of cardiovascular disease reduces 36% with atorvastatin treatment, and
JUPITER study have shown that deaths due to myocardial infarction, stroke, unstable
angina, and cardiovascular disease decreased by 24% with rosuvastatin treatment. In
addition to treating hyperglycemia, reducing LDL-Cholesterol level is also important in
diabetes mellitus.
According to TEMD AND ADA recommendations:
- İn very high-risk patients: target values of LDL-Cholesterol level should be <55
mg/dl. LDL- Cholesterol levels should be lowered by more than 50% in these patients.
- In high-risk patients: target LDL-C should be <70 mg/dl. LDL-Cholesterol
should be lowered by more than 50% in these patients.
- In moderate-risk patients: LDL-C should be < 100 mg/dl.