Türkiye'deki uluslararası bakalorya okullarındaki okul yöneticilerinin stratejik liderlik davranışları ve değişim yönetimi yeterlilikleri arasındaki ilişki
The relationship between strategic leadership behaviors and change management abilities of school administrators in international baccalaureate schools in turkey
Yazar: İSMAİL ÇAĞRI DAĞLI
Danışman: PROF. DR. SEMİHA ŞAHİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı /  Eğitim Yönetimi ve Denetçiliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'deki Uluslararası Bakalorya (UB) Okullarındaki okul yöneticilerinin stratejik liderlik davranışları ve değişim yönetimi yeterlilikleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak tasarlanmıştır. Araştırma evrenini, 2024 yılı itibari ile Türkiye'deki 119 UB okulunda görev yapmakta olan öğretmen ve okul yöneticileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini bu okullar arasından basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle ulaşılabilen 170 öğretmen ve 40 okul yöneticisi oluşturmaktadır. Araştırmada veriler; katılımcıların demografik bilgilerini öğrenebilmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu, Pisapia'nın (2009) geliştirdiği "Stratejik Liderlik Ölçeği" ve Dağlı ve Şahin (2024) tarafından geliştirilen "Değişim Yönetimi Yeterlilikleri Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 29.0 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistik analizleri, t-testi, ANOVA, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U, Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi ve hiyerarşik regresyon analizi teknikleri kullanılmıştır. 
Araştırma sonucuna göre, Türkiye'deki UB okullarında görev yapmakta olan okul yöneticileri; en yüksek düzeyden en düşük düzeye doğru yönetsel, etik, politik, dönüşümcü ve ilişkisel stratejik liderlik davranışlarını göstermektedirler. UB okullarında görev yapmakta olan okul yöneticilerinin stratejik liderlik davranışlarının, öğretmen algılarının öğretmenlerin UB okullarındaki hizmet süreleri, öğretmenlerin UB'nin sağlamış olduğu mesleki gelişim etkinliklerine katılım sayıları ve pozisyon değişkenlerine göre incelendiğinde anlamlı bir fark göstermediği görülmüştür. Ancak branş, öğrenim düzeyi, hizmet süresi katılınan UB mesleki gelişim etkinliği türleri ve kadrolarına göre farklılıklar geliştiği gözlemlenmiştir. Öğretmen algılarına göre Türkiye'deki UB okullarındaki yöneticilerin değişim yönetimi yeterliliklerinden en yüksek algılanan boyuttan en düşük algılanan boyuta doğru sıralaması değişimi yönlendirme komitesinin kurulması, değişimin kurumsallaşması kalıcı hale getirilmesi, aciliyet duygusu yaratma, kısa dönem kazanımlar belirleme, stratejik vizyon ve girişimlerin oluşturulması, değişim ivmesinin sürdürülebilmesi, gönüllü toplulukların kurulması ve değişimin önündeki engellerin kaldırılması olarak ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin algılarına göre UB okul yöneticilerinin değişim yönetimi yeterlilikleri UB okullarındaki hizmet süresi ve pozisyon değişkenlerinin anlamlı farklılıklar oluşturmadığı; ancak branş, öğrenim düzeyi, toplam hizmet süresi, UB'nin sağladığı mesleki gelişim etkinliklerinin türü, mesleki gelişim etkinliklerinin sayısı ve kadro değişkenlerine göre ise anlamlı farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir. 
UB okul yöneticilerinin stratejik liderlik davranışları ve değişim yönetimi yeterlilikleri arasındaki ilişkiye ilişkin Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi sonuçları, stratejik liderlik davranışlarının tüm boyutları ile değişim yönetimi yeterlilikleri boyutları arasında pozitif yönlü genelde güçlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. Son olarak hiyerarşik regresyon analizi sonucuna göre ilişkisel ve politik stratejik liderlik boyutlarının değişim yönetimi yeterlilikleri boyutlarından aciliyet duygusu geliştirme, değişimi yönlendirme komitesinin kurulması, stratejik vizyon ve girişimlerin oluşturulması, değişim süreci önündeki engellerin kaldırılması boyutlarını; ilişkisel ve dönüşümcü boyutlarının, gönüllü toplulukların kurulması ve değişim süreci önündeki engellerin kaldırılması, kısa dönem kazanımlar belirleme, değişim ivmesinin sürdürülebilmesi boyutlarını; ilişkisel politik ve dönüşümcü stratejik liderlik boyutlarının  ise birlikte değişimin kurumsallaştırılması kalıcı hale getirilmesi boyutunu yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlar, öğretmen algılarına göre, UB okul yöneticilerinin, değişim yönetimi yeterliliklerini en fazla açıklayan stratejik liderlik davranışlarının ilişkisel, politik ve dönüşümcü stratejik liderlik davranışları olduğunu göstermektedir. UB okul yöneticilerinin sergilediği etik ve yönetsel stratejik liderlik davranışlarının ise değişim yönetimi yeterlilikleri üzerinde öğretmen algılarına göre bir açıklayıcılığı bulunmamaktadır. UB okul yöneticilerinin ilişkisel, politik ve dönüşümcü liderlik davranışlarının sergilenme düzeyleri üzerine yoğunlaşmalarının, UB okullarında değişimi daha etkin kılacağı düşünülmekte ve önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this research is to determine the relationship between the strategic leadership behaviors of school administrators and their change management competencies in International Baccalaureate (IB) schools in Türkiye. The study was designed using the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The population of the study consists of teachers and school administrators working in 119 IB schools in Türkiye as of 2024. The sample of the research comprises 170 teachers and 40 school administrators, selected using simple random sampling method from these schools. Data were collected through a personal information form developed by the researcher to obtain demographic information of the participants, the Strategic Leadership Scale developed by Pisapia (2009), and the "Change Management Competencies Scale" developed by Dağlı and Şahin (2024). The obtained data were analyzed using SPSS 29.0 software. Descriptive statistical analyses, t-test, ANOVA, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U, Pearson product-moment correlation analysis, and hierarchical regression analysis techniques were used in the analysis of the data.
According to the research findings, school administrators in IB schools in Türkiye demonstrate strategic leadership behaviors in the order as managerial, ethical, political, transformational, and relational respectively. It was observed that the strategic leadership behaviors of school administrators in IB schools do not show a significant difference according to the perceptions of teachers based on their tenure in IB schools, the number of professional development activities provided by the IB they participated in, and their positions. However, differences were observed according to branch, educational level, length of service, types of IB professional development activities attended, and roles. According to teachers' perceptions, the ranking of school administrators' change management competencies in IB schools in Türkiye from the most to least perceived is as follows: establishing a change steering committee, institutionalizing and making the change permanent, creating a sense of urgency, determining short-term wins, forming strategic vision and initiatives, maintaining the momentum of change, forming volunteer communities, and removing obstacles to change. It was determined that teachers' perceptions of the change management competencies of IB school administrators did not show significant differences according to their tenure in IB schools and position variables; however, significant differences were found according to branch, educational level, total length of service, the types of IB professional development activities provided, the number of professional development activities, and role variables.
The aim of this research is to determine the relationship between the strategic leadership behaviors of school administrators and their change management competencies in International Baccalaureate (IB) schools in Türkiye. The study was designed using the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The population of the study consists of teachers and school administrators working in 119 IB schools in Türkiye as of 2024. The sample of the research comprises 170 teachers and 40 school administrators, selected using simple random sampling method from these schools. Data were collected through a personal information form developed by the researcher to obtain demographic information of the participants, the Strategic Leadership Scale developed by Pisapia (2009), and the "Change Management Competencies Scale" developed by Dağlı and Şahin (2024). The obtained data were analyzed using SPSS 29.0 software. Descriptive statistical analyses, t-test, ANOVA, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U, Pearson product-moment correlation analysis, and hierarchical regression analysis techniques were used in the analysis of the data.
According to the research findings, school administrators in IB schools in Türkiye demonstrate strategic leadership behaviors in the order as managerial, ethical, political, transformational, and relational respectively. It was observed that the strategic leadership behaviors of school administrators in IB schools do not show a significant difference according to the perceptions of teachers based on their tenure in IB schools, the number of professional development activities provided by the IB they participated in, and their positions. However, differences were observed according to branch, educational level, length of service, types of IB professional development activities attended, and roles. According to teachers' perceptions, the ranking of school administrators' change management competencies in IB schools in Türkiye from the most to least perceived is as follows: establishing a change steering committee, institutionalizing and making the change permanent, creating a sense of urgency, determining short-term wins, forming strategic vision and initiatives, maintaining the momentum of change, forming volunteer communities, and removing obstacles to change. It was determined that teachers' perceptions of the change management competencies of IB school administrators did not show significant differences according to their tenure in IB schools and position variables; however, significant differences were found according to branch, educational level, total length of service, the types of IB professional development activities provided, the number of professional development activities, and role variables.
The results of the Pearson product-moment correlation analysis regarding the relationship between the strategic leadership behaviors of IB school administrators and their change management competencies indicate a generally strong positive correlation between all dimensions of strategic leadership behaviors and change management competency dimensions. Furthermore, hierarchical regression analysis results show that the relational and political strategic leadership dimensions predict the change management competency dimensions of developing a sense of urgency, establishing a change steering committee, forming strategic vision and initiatives, and removing obstacles to change. The relational and transformational dimensions predict the establishment of volunteer communities, removal of obstacles to change, identification of short-term wins, and maintaining change momentum. The relational, political, and transformational strategic leadership dimensions collectively predict the institutionalization and sustainability of change. The results suggest that, according to teachers' perceptions, the strategic leadership behaviors of IB school administrators that most significantly explain change management competencies are relational, political, and transformational strategic leadership behaviors. The ethical and managerial strategic leadership behaviors showed by IB school administrators do not significantly explain change management competencies according to teachers' perceptions. It is suggested that UB school administrators focus on enhancing the levels of their relational, political, and transformational leadership behaviors to make change more effective in IB schools.