Kültürel miras alanlarında kentsel arama ve kurtarma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi, İskenderun örneği
Urban search and rescue in cultural heritage areas, 6 February 2023 Kahramanmaraş Earthquake, İskenderun example
Yazar: ALPER TUNA
Danışman: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kültürel miras alanlarında kentsel arama ve kurtarma (KAK), yeni oluşmakta olan bir disiplindir. 20. yüzyılın sonlarına kadar, meydana gelen afetlerde arama ve kurtarma çalışmaları, öncelikle insan hayatını kurtarmaya odaklanmış ve tarihi eserlere ve yapılara yeterince önem verilmemiştir. Zamanla, kültürel mirasın önemi ve korunması ihtiyacı fark edilmeye başlanınca, UNESCO tarafından 1972'de kabul edilen Dünya Mirası Sözleşmesi, bu farkındalığın artmasında önemli rol oynamıştır. Sözleşme, ülkeleri dünya miras alanlarını korumaya ve gelecek nesillere aktarmaya teşvik etmiştir. Türkiye de 14.04.1982 tarihli ve 2658 no'lu kanun maddesi ile bu sözleşmeye katılmıştır.
1980'lerde ve 1990'larda, kültürel miras alanlarında KAK konusunda birçok araştırma ve eğitim programı başlatılmıştır. Bu programlar, arama ve kurtarma ekiplerinin tarihi eserlere ve yapılara zarar vermeden çalışmasını sağlayacak özel teknikler ve prosedürler geliştirmeye odaklanmıştır. 1999 yılında, Birleşmiş Milletler tarafından kurulmuş olan Uluslararası Arama Kurtarma Danışmanlık Grubu (INSARAG) tarafından "Kültürel Mirasın Afetlerden Korunması: Acil Durum Hazırlığı ve Müdahale Rehberi" yayınlanmıştır. 2000'li yıllarda, birçok ülke KAK konusunda yasal düzenlemeler yapmaya başlamış, bu düzenlemeler, afetlerde kültürel mirasın korunması için gerekli çerçeveyi oluşturmuştur. Kültürel miras alanlarında KAK, günümüzde hala gelişmekte olan bir disiplindir. Bu alandaki çalışmalar, tarihi eserlerin ve yapıların afetlerde daha iyi korunmasını sağlayacak yeni teknikler ve prosedürler geliştirmeye odaklanmaktadır.
Bu çalışma, Kültürel miras alanlarında kentsel arama ve kurtarma'nın (KAK) tarihi ve kültürel değerlerin korunması için önemini vurgulayıp, ekiplerin karşılaştığı zorlukları ve ihtiyaçları belirledikten sonra, KAK'ın geliştirilmesine katkıda bulunarak, tarihi ve kültürel değerlerin korunmasına önemli bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
6 Şubat 2023 yılında Türkiye ve Suriye'de meydana gelen, 7.8Mw ve 7.5Mw büyüklüğünde 2 deprem sonucunda resmi rakamlara göre ülkemizde 53.537 kişi hayatını kaybederken 122binden fazla kişi de yaralanmıştır. Büyük bir bölgeyi etkisi altına alan bu iki deprem sonucunda, ülkemizde 13, Suriye'de ise 3 Dünya miras listesinde yer alan yer hasar görmüştür.
Ayrıca; 1997'den beri Arama kurtarma ekiplerinde birçok afet ve sonrasında görev yaptığım için bu konunun tanıtılması ve öneminin kavranması benim için önemliydi. Arama kurtarma ekiplerinde mimarların yer almasının da önemli olduğu bilinmeli ve bunun faydaları açıklanmalıdır. 6 Şubat 2023 Depremi sonrasında da İskenderun'da arama kurtarma ekibinde çalıştığım için en iyi orada yaşananları anlatabileceğimi düşündüm.
Bu tezin amacı; 6 Şubat 2023 Depremi sonrası bölgede hasar görmüş mimari kültürel varlıkların tespit edilerek, depremden sonra İskenderun özelinde yapılan arama ve kurtarma çalışmaları ve sonrasında yapılmakta olan çalışmaların incelenmesi ile kültürel miras alanlarında arama, kurtarma ve korumanın geliştirilmesi için önerilerde bulunmaktadır.

Abstract:
Urban search and rescue (USAR) in cultural heritage sites is an emerging discipline. Until the end of the 20th century, search and rescue efforts in disasters focused primarily on saving human lives, and sufficient importance was not given to historical artifacts and structures. The growing recognition of cultural heritage's significance and the imperative for its safeguarding necessitated the development of robust international frameworks. In this context, the WHC, played a critical role in fostering heightened global awareness. The Convention urges countries to safeguard world heritage sites and transmit them to future generations. Türkiye also acceded with the Convention on Protection of World Cultural & Natural Heritage, no. 2658 dated 14.04.1982.
In the late 1980s and 1990s, many research & training programs on USAR in cultural heritage sites were initiated. These programs focus on developing specific techniques and procedures that will enable search and rescue teams to work without damaging historical artifacts and structures. In 1999, "Protection of Cultural Heritage from Disasters: Emergency Preparedness and Response Guide" was published by INSARAG, established by UN. In 2000s, many countries began to make legal regulations on USAR, and these regulations created the necessary mechanisms to protect cultural heritage in disasters. USAR methodologies are being increasingly adapted for use in cultural heritage emergencies. Studies in this field focus on developing new techniques and procedures that will ensure better protection of historical artifacts and structures in disasters.
This research seeks to contribute to the protection of historical and cultural values by emphasizing the importance of USAR in cultural heritage areas for preservation of historical & cultural values. After identifying the challenges and needs faced by teams, by contributing to the development of USAR.
According to official figures, as a result of earthquakes of 7.8Mw and 7.5Mw magnitude that take place in Turkey and Syria on 6th of February, 2023, 53,537 people lost their lives. More than 122.000 people were injured in our country. As a result of these 2 earthquakes, which affected a large region, 13 World Heritage sites in our country and 3 in Syria were damaged.
Furthermore, since I have been serving in search and rescue teams in many disasters and their aftermaths since 1997, it was important for me to promote and emphasize the significance of this issue. It should be acknowledged that having architects in search and rescue teams is crucial, and the benefits of this should be explained. After the earthquake on February 6, 2023, I thought I could best describe the experiences there, as I worked in the search and rescue team in İskenderun.
The aim of this thesis is; Architectural and cultural assets damaged as a result of the earthquake in the region will be identified, the SAR efforts after the earthquake and work being carried out afterwards will be exemplified, and suggestions will be made to improve search, rescue and protection in cultural heritage areas.