Marketlerden toplanan tereyağlarındaki aflatoksin m1 miktarının mevsimsel olarak araştırılması
Seasonal investigation of aflatoxin m1 amount in butter collected from the markets
Yazar: DAMLA DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. MELTEM UZUN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı /  Tıbbi Mikrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mikrobiyoloji = Microbiology

Özet:
Mikotoksinler tarladan tüketime tüm aşamalarda, nem ve sıcaklığa bağlı olarak oluşan 
Aspergillus, Penicillium, Fusarium cinsi bazı küfler tarafından oluşturulan sekonder 
metabolitleridir. Aflatoksin M1 (AFM1); aflatoksin B1 (AFB1)'le kontamine olan yemle 
beslenen hayvanların sütlerinde bulunan hepatokarsinojenik bir metabolit olup; pastörizasyona 
ve sterilizasyona direçlidir, bu sebeple AFM1 bulunan sütlerden elde edilen süt ürünlerinin 
tümü toksin içerir. Bunun yanında, bu ürünlerde AFM1 düzeyleri mevsimsel değişiklikler de 
gösterir. Bu sebeple yapılan bu çalışmada Türkiye'deki yasal toksin sınırı (50 ng/L) temel 
alınarak çeşitli marketlerden 42'si kış ve 42'si ilkbahar mevsiminde toplanan 84 tereyağı 
örneğinde AFM1 düzeyleri belirlenmiştir. İncelenen 84 tereyağı örneğinin 79' unda (%94) 
farklı düzeylerde AFM1 varlığı saptanırken, bu örneklerinin 67'sinde (%79,7) yasal sınırın 
aşıldığı belirlenmiş ve beş (%5,9) örnekte toksine rastlanmamıştır. Sonuçlar mevsimsel açıdan 
değerlendirildiğinde, kış mevsimine ait 42 tereyağı örneğinin 37'sinin (%88,1) saptanabilir 
düzeylerde AFM1 ile kontamine olduğu belirlenmiş ve örneklerin 32'sinde (%76) sınır değerin 
(0,05ng/L) aşıldığı görülmüştür. Beş örnekte ise sınır değerinin altında AFM1 saptanırken 
(%12), beş örnekte (%12) toksine rastlanmamıştır. İlkbahar mevsiminde toplanan tereyağı 
örnekleri değerlendirildiğinde, 42 tereyağı örneğinin tümünde (%100) çeşitli düzeylerde AFM1 
belirlenmiştir. Otuz beş örnekte sınır değerinin aşıldığı (%83.3) saptanırken, örneklerin 10'unda 
(%23,8) çok yüksek düzeyde (>100,00) toksin belirlenmiştir. Yedi (%16.6) örnekte sınırın 
altında AFM1 saptanmıştır. Çalışma sonucunda, tereyağlarında belirlenen AFM1 düzeylerinin 
ciddi halk sağlığı sorunu oluşturabileceği, bu duruma sebep olabilecek hayvan yemlerinin AFB1 
düzeylerinin ve bu yemlerin saklandığı depo koşullarının düzenli kontrolünün sağlanması
gerektiği düşünülmüştür. İlkbaharda toksin düzeylerinin kış mevsimine göre daha yüksek 
olması, hava koşulları nedeniyle hayvanların meraya çıkamadığı ve hala depo yemlerle 
beslenmiş olabilecekleri şeklinde yorumlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Aflatoksin, Aspergillus, Mikotoksin, AFM1, Tereyağı

Abstract:
Mycotoxins are secondary metabolites produced by some molds of the genus Aspergillus, 
Penicillium, Fusarium, which are formed in all stages from field to consumption, depending on 
humidity and temperature. Aflatoxin M1 (AFM1) is a kind of hepatocarcinogenic metabolite 
found in the milk of animals fed with feed contaminated with aflatoxin B1 (AFB1); resistant to 
pasteurization and sterilization, so all dairy products made from milk containing AFM1 also 
contain toxin. In addition, AFM1 levels in these products also show seasonal variations. 
Therefore, in this study, AFM1 levels were determined in 84 butter samples collected from 
various markets, 42 in winter and 42 in spring, based on the legal toxin level (50 ng/L) in 
Turkey. While different levels of AFM1 were detected in 79 (94%) of 84 butter samples 
examined, the legal limit was found to be exceeded in 67 (79.7%) of these samples, and no 
toxin was found in five (5.9%) samples. When the results were evaluated seasonally, it was 
determined that 37 (88.1%) of 42 butter samples collected in winter were contaminated with 
detectable levels of AFM1 and the legal limit value (0.05ng/L) was exceeded in 32 (76%) of the 
samples. While AFM1 was found below the cut-off value in five samples (12%), no toxin was 
found in five samples (12%). When butter samples collected in the spring were evaluated, 
various levels of AFM1 were determined in all 42 butter samples (100%). While it was 
determined that the legal limit value was exceeded in 35 samples (83.3%), very high levels of 
toxin (>100.00) were detected in 10 (23.8%) samples. In seven samples AFM1 was detected 
below the legal limit (16.6%). Consequently the study, it was observed that the AFM1 levels 
detected in butters could pose a serious public health problem and therefore, it was thought that 
AFB1 degrees in animal feeds also storage conditions of feed and products should be checked 
regularly. The fact that the toxin amounts were higher in the spring than in the winter was 
interpreted as the animals could not go out to the pasture due to weather conditions and they still 
may have been fed with stored feed.
Key Words: Aflatoxin, Aspergillus, Mycotoxin, AFM1, Butter