Türkiye'nin turizm gelirlerinin ödemeler dengesine katkısının analizi: 2000-2019 yılları arasında ampirik bir uygulama
Analysis of the contribution of Turkey's tourism revenues to the balance of payments: An empiric application between 2000-2019
Yazar: SADIK GÜNDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÇEKEN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Turizm = Tourism
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; En küçük kareler yöntemi = Least squares method ; Turizm = Tourism ; Turizm gelirleri = Tourism incomes ; Turizm harcamaları = Tourism expenditures ; Uluslararası turizm = International tourism ; Ödemeler bilançosu = Payments balance ; Ödemeler dengesi = Balance of payments

Özet:
Dünya genelindeki toplam gelirin 1/10'unu oluşturan turizm, döviz sağlayıcı etkisiyle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için büyük bir önem arz etmektedir. Sektörün beraberinde getirmiş olduğu döviz akımı, ilk olarak ödemeler dengesinde gerçekleşen dış aktif ve dış pasif turizm hareketleri üzerinde görülmektedir. Özellikle Türkiye gibi sürekli olarak dış ticaret açığı veren ülkeler, bu açığın finansmanın sağlanmasında dış aktif turizm hareketlerine ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle çalışmada Türkiye'nin 2000 ila 2019 yılları arasındaki son 20 yıllık döneminde dış turizm gelirlerinin ödemeler dengesine katkısı tespit edilmiştir. Buna ek olarak ödemeler bilançosu üzerinde en çok ihtiyaç duyulan sermayeyi yani turizm gelirlerini artırmanın yolları da araştırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre turizm gelirlerini artırmanın temel yolu; Türkiye'yi ziyaret eden turistlerin yapmış oldukları ortalama harcama miktarını artırmaktır. Bu nedenle çalışmada 2002 ile 2019 yılları arasındaki son 18 yıllık dönemde Türkiye'ye gelen turistlerin ortalama harcama miktarını etkileyen değişkenler araştırılmıştır. Söz konusu olan yıllarda; "reel efektif döviz kuru, Türkiye'ye en çok turist gönderen Almanya'da kişi başına düşen millî hasıla miktarı, ortalama geceleme sayısı, toplam turist sayısı ve turistik yatak kapasitesi" değişkenleri analize dahil edilmiştir. Çalışmada bağımlı ve bağımsız değişkenlere ait yıllık veriler üzerinden tek denklemli ekonometrik model kurulmuştur. Model tahmini için En Küçük Kareler yöntemi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda reel efektif döviz kuru ile Almanya'da kişi başına düşen millî hasıla endeksinin, Türkiye'de kişi başına düşen ortalama harcama miktarını etkilediği belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre reel efektif döviz kurunun 1 birim artması sonucunda kişi başına düşen ortalama harcama miktarı 3 birim artmaktadır. Buna ek olarak Almanya kişi başına düşen millî hasıla endeksinin 1000 birim artması, beraberinde kişi başına düşen ortalama harcama miktarını 3.8 birim azaltmaktadır.

Abstract:
Tourism, which constitutes 1/10 of the total income in the world, is of great importance for developed and developing countries with its foreign exchange provider effect. The foreign currency through brought by the sector is first seen on the foreign active and foreign passive tourism movements in the balance of payments. In particular, countries such as Turkey, which constantly have foreign trade deficit, need active foreign tourism movements to finance this deficit. For this reason, in the study, the contribution of foreign tourism revenues to the balance of payments was determined in the last 20 years of Turkey between 2000 and 2019. In addition, ways to increase the most needed capital, called tourism revenues, on the balance of payments were also investigated. According to the analysis results, the main way to increase tourism revenues; To increase the average expenditure of tourists visiting Turkey. For this reason, the variables affecting the average expenditure amount of tourists coming to Turkey in the last 18 years between 2002 and 2019 were investigated in the study. In the years in question; The variables of "real effective exchange rate, the amount of national product per capita in Germany, which sends the most tourists to Turkey, the average number of overnight stays, the total number of tourists and tourist bed capacity" are included in the analysis. In the study, a single equation econometric model is established based on general data of dependent and independent variables. Least Squares method was used for model estimation. As a result of the study, it was determined that the real effective exchange rate and the index of national product per capita in Germany affect the average expenditure per capita in Turkey. According to the findings of the study, as a result of 1 unit increase in real effective exchange rate, average expenditure per person increases by 3 units. In addition, the 1000 unit increase in the German GDP per capita index decreases the average expenditure per capita by 3.8 units.