Tarihi çevrede 'yeni' kavramı ve fenomenolojik mimari yaklaşımı
The concept of 'new' in the historical environment and phenomenological architecture approach
Yazar: AYTEN MALTEPE
Danışman: PROF. DR. SENNUR AKANSEL
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi çevrede yeni yapı tasarımı, İkinci Dünya Savaşı'nı takip eden yıllardan günümüze kadarki süreçte mimarlık, koruma ve kentsel tasarım alanlarında ele alınan ve tartışılan bir konudur. Tarihi çevrede eski ve yeni arasındaki ilişkinin nasıl kurulacağı sorusu, 'eskiyi taklit eden yeni' ya da 'tarihi gölgeleyen yeni' şeklinde iki uç noktada tanımlanan düşüncelerle yanıt bulur. Bu yaklaşımların, yeni yapının eski yapıyla benzerlik derecesine göre farklılaştığı görülmektedir. Yeni yapı, eski olanın bir taklidi olabilir, çağdaş tasarımıyla tarihi sürekliliği sağlayabilir ya da karşıtlık yaratarak çevrenin bağlamına uyum sağlayabilir.
Modern hareketle birlikte, tarihi özelliklerin yeni yapının tasarımında girdi olarak ele alındığı ve 'yeni' kavramının yerin ruhu, eylemsel tarih, ortak bellek gibi bağlamla ilişkili soyut kavramlar etrafında yeniden değerlendirildiği görülmektedir. Kenti, halkın kolektif hafızasının odağı olarak ele alan bu yöntemin temelinde, aynı dönemde mimarlık sahnesine konu olan fenomenoloji yaklaşımı bulunmaktadır. Mimarlıkta, anlamın sorgulanması ve insan çevre ilişkilerinin anlaşılması amacıyla bir yöntem olarak ele alınan fenomenoloji, 'bağlam'dan oluşan 'anlam'a odaklanır; mimarlık ürünü olan mekânı, çevreye dair fiziksel kabüllerden uzaklaşarak ve deneyime öncelik tanıyarak anlamlandırmayı hedefler. Yaklaşımın temel amacı, 'yer'in özünün bedenleşen zihin aracılığıyla algılanmasıdır.
Tarihi çevrede yeni yapı tasarımı sorununu, 'yer'in 'zaman' ve 'mekân'la ilişkisini sorgulayarak çözümleyen fenomenoloji yaklaşımı, form, malzeme, mekân aracılığıyla kentin ve çevrenin hafızasının yeniden okunmasını sağlar. Fenomenoloji yaklaşımıyla tasarlanan yeni yapı, yerin ruhunun bir parçası ve tarihi çevrenin özünü açığa çıkaran çağdaş bir anahtardır. 
Fenomenolojik mimariyle, 'yerin ruhu' kavramı yeniden tanımlanmıştır. Bu kavram, tarihi çevreyle doğrudan ilişkilidir ancak; fenomenoloji, literatürde doğrudan yeni yapı tasarım yaklaşımı olarak ele alınmamıştır. Bu çalışmada, tarihi çevrede yeni yapı tasarımı konusu, mimarlıkta fenomenoloji yöntemi açısından tartışılmaktadır. 
Çalışmanın amacı, fenomenoloji yöntemini, tarihi çevrede yeni yapı konusu çerçevesinde mevcut yaklaşımlara alternatif bir tasarım stratejisi olarak ele almaktır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, tarihi çevrede yeni tasarım örnekleriyle, yeni ve eski arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Çalışmada, örnek yapıların seçilmesi ve kuramsal altyapıyı oluşturacak bilgilerin elde edilmesi için yazılı ve elektronik kaynaklardan yararlanılmıştır. Örneklerin tasarım özelliklerinin irdelenmesiyle, çalışmanın sonucunda fenomenoloji ve tarihi çevre ilişkisinin yeniden yorumlanması beklenmektedir.

Abstract:
The design of new buildings in the historical environment is a topic that has been discussed in the fields of architecture, conservation and urban design from the years following the Second World War to the present. The question of how to establish the relationship between the old and the new in the historical environment has been answered by the ideas defined at two extremes as 'the new that imitates the old' or 'the new that overshadows the history'. These approaches differ according to the degree of similarity of the new building with the old one. New building can be a replica of the old one, provide historical continuity with contemporary design, or blend in with the surroundings by creating contextual contrast. 
Along with the modern movement, it is seen that historical features are considered as inputs in the design of the new building and the concept of 'new' is re-evaluated around abstract concepts related to the context such as the sense of place, actional history and collective memory. The basis of this method, which considers the city as the focus of the collective memory of the people, is the phenomenological approach, which was the subject of the architectural scene in the same period. In architecture, phenomenology, which is considered as a method for questioning meaning and understanding human-environment relations, focuses on 'meaning' consisting of 'context'; It aims to explain the meaning of space, which is a product of architecture, by excluding physical assumptions about the environment and giving priority to experience. The main aim of the approach is to perceive the essence of the 'place' through the embodied mind.
The phenomenological approach, which construe the problem of new building design in the historical environment by questioning the relationship of 'place' with 'time' and 'space', enables the memory of the city and the environment to be re-interpreted through form, material and space. The new building, designed with a phenomenological approach, is part of the sense of the place and a modern key that reveals the phenomen of the historical environment.
With the phenomenological architecture, the concept of 'sense of the place' has been redefined. This concept is directly related to the historical environment, but; phenomenology has not been directly addressed as a new building design approach in the literature. In this study, the issue of new building design in the historical environment is discussed in terms of the phenomenology method in architecture.
The aim of the study is to consider the phenomenology method as an alternative design strategy to existing approaches within the framework of new construction in the historical environment. For the purpose of the study, the relationship between the new and the old was evaluated with new design cases in the historical environment. In the study, written and electronic sources were used for selection of case buildings and obtain information that will form the theoretical background. By examining the design features of the cases, it is expected that the relationship between phenomenology and historical environment will be reinterpreted as a result of the study.