Günümüz türkiye'sinde protestanlık
Protestanism in today's turkey
Yazar: MUSTAFA NUMAN MALKOÇ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ ARSLANTÜRK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History

Özet:
1517'de Martin Luther'in Katolik Kilisesi'ne karsı protestosuyla baslayan reformhareketi Zürih'te Ulrich Zwingli, Cenevre'de John Kavlin, skoçya'da John Knox,ngiltere'de Thomas Cranmer öncülügünde yayılmıstır. Speyer Meclisi'nden sonraProtestanlık adını alan reform hareketi zaman içinde bölünmelere ugramıs, Lüteryen,Presbiteryen, Baptist, Anglikan gibi birçok farklı kilise ortaya çıkmıstır. Protestanlıgın XVIII.ve XIX. yüzyıllarda güçlenmesiyle birlikte misyonerlik teskilatları kurulmus ve ncil'indünyaya yayılması için çalısılmıstır.XIX. yüzyılın baslarında Anadolu'ya gelen Protestan misyonerler Müslümanlar veYahudiler arasında basarılı olamayınca çalısmalarını Rum, Süryani ve Ermeni azınlıklarüzerinde yogunlastırmıs ve Ermeniler arasında Protestan bir topluluk olusmasınısaglamıslardır. XX. yüzyılın baslarında sayıları 50.000'i asan Protestan Ermeniler I. DünyaSavası ve Kurtulus Savası yıllarında Avrupa ve ABD basta olmak üzere dünyanın birçokyerine göç etmislerdir. Bu yıllarda, Protestan misyonerler tarafından açılan okul, hastane,yetimhane gibi birçok kurum kapanmıstır.Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Türkiye'de çalısma alanları iyice daralan misyonerler,bu dönemden sonra açık kalabilen az sayıdaki kurumlarını laik bir yapı içinde devamettirmislerdir. Protestan nüfusun azalması, Protestan kurumlarının kapanması ve propagandaiçin uygun bir ortam bulunamaması yüzünden Protestanlık açısından Türkiye'de 1960'larakadar durgun bir dönem yasanmıstır. Bu tarihten sonra Protestanların hızlanan çalısmaları1980'den sonra Türkiye'de yeni Protestan Kiliselerinin kurulmasına yol açmıstır. Bu tarihtengünümüze kadar Türkiye genelinde altmısın üzerinde Protestan Kilisesi kurulmustur. Bukiliselerin arasında ilahiyat, kilise yönetimi ve uygulamalar konusunda farklılıklar vardır.Günümüzde Türkiye'deki Protestanlar kurumsallasmaya baslamıslar, vakıf vedernekler kurmuslardır. Ayrıca radyo-televizyon, internet, dergi ve yayıncılık gibi yollarlabaglılarını bilgilendirmekte ve Hıristiyanlıgın yayılmasına yönelik propaganda çalısmalarıyürütmektedirler.

Abstract:
The Reformation Movement that commenced by Martin Luther?s protest againstRoman Catholic in 1517 and had become widespread by the works pioneered by UlrichZwingli in Zurich, by John Calvin in Geneva, by John Knox in Scotch and by ThomasCranmer in England. Named Protestantism following Speyer Council the ReformationMovement had been divided through time into Lutheran, Presbyterian, Baptist, Anglican andmany like. By the resurgence of Protestantism in XVIII and XIX centuries missionaryorganizations had become widespread and Gospels had started to be circulated around theworld.In the beginning of the XIX century Protestant missionaries who have arrived toAnatolia focused their work on Greeks, Syrians and Armenians as they failed to succeedamongst Muslims and Jews, and they succeeded to create a Protestant community amongstArmenians. By the early XX century Protestant Armenians exceeded 50.000 and immigratedto many parts of the world, mainly to Europe and USA during the First World War and TheWar of Liberation in Turkey. During these years many institutions like school, hospital andorphan?s home were closed down.Missionaries whose work narrowed by the promulgation of the Republic sustainedtheir small number of institutions through the secular system. Because of the reasons such asthe decline of Protestant population, closure of Protestant institutions and deprivation ofsuitable environment for propagation a period of deadlock had been experienced in Turkeyuntil 1960s. Works of the Protestants that accelerated following this period gave rise to thefoundation of new Protestant Churches after 1980s. Since then to our present time ProtestantChurches has been founded reaching over 60. There are indeed disparities among thesechurches with respect to theology, church administration and practices.Today Protestants in Turkey has started to institutionalize and they established manyassociations and foundations. Besides they inform their community through radio and TV,internet, journal and publishing, and pursue their propaganda work of Propagation ofProtestantism.