Ankara'da bir üniversite hastanesinde COVID-19 pandemisi sürecinde görev yapan tıpta uzmanlık öğrencilerinde tükenmişlik durumu, COVID-19 korkusu ve ilişkili etmenler
Burnout, COVID-19 fear and related factors of residents working at A university hospital in Ankara during the COVID-19 pandemic
Yazar: HALİT EMİN ALICILAR
Danışman: PROF. DR. MELTEM ÇÖL
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ankara = Ankara ; Araştırma görevlileri = Research assistants ; COVID 19 = COVID 19 ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Korku = Fear ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Ruh sağlığı = Mental health ; Tükenmişlik = Burnout ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, Ankara'da bir üniversite hastanesinde COVID-19 pandemisi sürecinde görev yapan tıpta uzmanlık öğrencilerinin tükenmişlik ve COVID-19 korkusu düzeylerini değerlendirmek ve ilişkili olabilecek etmenleri saptamak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel tipte olup Eylül-Kasım 2021 ayları arasında yürütülmüştür. Evreni Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina ve Cebeci Hastanelerinde görev yapan 854 tıpta uzmanlık öğrencisi oluşturmuştur. Minimum örneklem hacmi 266 olarak hesaplanmıştır. Çalışmada 400 kişiye ulaşılması hedeflenmiş olup 324 kişiyle sonuçlanmıştır (%81). Veriler Google Forms üzerinden çevrim içi olarak, 51 soruluk Tanımlayıcı Bilgi Formu, 22 soruluk Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) ve 7 soruluk Koronavirüs (COVID-19) Korkusu Ölçeği (KKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Maslach ve Jackson tarafından 1981 yılında geliştirilen, Ergin tarafından Türkçeye uyarlanan MTÖ, 5'li likert tipinde olup tükenmişliği duygusal tükenme (DT), duyarsızlaşma (D) ve kişisel başarı (KB) alt boyutlarıyla değerlendirir. DT ve D puanlarının yüksek, KB puanının düşük olması yüksek tükenmişlikle ilişkilidir. Ahorsu ve ark. tarafından 2020'de geliştirilen, Bakioğlu ve ark. tarafından Türkçeye uyarlanan KKÖ ise 5'li likert tipinde olup COVID-19 korkusunu değerlendirmektedir. Ölçekten alınan puan arttıkça korku artmaktadır. Araştırma için Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Etik Kurulundan onay alınmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler ortalama, standart sapma, ortanca, 1.çeyrek, 3.çeyrek, en küçük ve en büyük değer; frekans ve yüzdeler şeklinde hesaplanmıştır. Tekli analizlerde Student t, Mann-Whitney U, ANOVA ve Kruskal-Wallis testleri; korelasyon analizinde Spearman korelasyon testi kullanılmıştır. Anlamlı fark saptanan değişkenlerle çoklu lineer regresyon analizi uygulanmıştır.
Bulgular: Araştırma kapsamındaki öğrencilerin yaş ortalaması 28,03±2,48 olup, %59'u kadın, %65,1'i bekardır. Ortalama asistanlık süresi 21,93±17,15 aydır. Katılımcıların %34'ü COVID-19 tanısı almıştır. Mesleğini değiştirmeyi düşünenler %62,3, uzmanlık alanını değiştirmeyi düşünenler %32,7 oranındadır. MTÖ alt boyutlarından alınan puanlar DT için 19,20±7,88, D için 8,00±4,11, KB için 18,48±4,78'dir. KKÖ'den alınan puan 15,72±5,06'dır. Çoklu analiz sonuçlarına göre cerrahi bilimlerde (p=0,005), mesleğini (p<0,001) ve uzmanlığını değiştirmeyi düşünenlerde (p=0,001), maaşını yeterli bulmayanlarda (p=0,021), haftalık 80 saatten fazla çalışanlarda (p=0,010), amir baskısı hissedenlerde (p=0,008), psikolojik destek ihtiyacı olanlarda (p=0,002) DT puanı daha yüksek olup KKÖ puanı arttıkça DT puanı artmaktadır (p=0,006). Cerrahi bilimlerde (p=0,007), mesleğini (p<0,001) ve uzmanlığını değiştirmeyi düşünenlerde (p=0,005), hastalar tarafından şiddete maruz kalanlarda (p=0,010), amir baskısı hissedenlerde (p=0,013) ve alkol kullananlarda (p=0,020) D puanı daha yüksektir. Dahili (p=0,004) ve cerrahi bilimlerde (p=0,003), meslekte 2-4 yıl (p=0,044) ve 5 yıldan fazla süre geçirenlerde (p=0,010) ve COVID-19 görevi yapanlarda (p=0,009) KB puanı daha yüksek, mesleğini değiştirmeyi düşünenlerde (p<0,001) KB daha düşüktür. Yaş arttıkça KKÖ puanı artmaktadır (p<0,001). Kadınlarda (p<0,001), evde kronik hastalığı olan ya da 65 yaş ve üzeri biriyle yaşayanlarda (p<0,001), pandemi döneminde aileden ayrılmak zorunda kalanlarda (p=0,028) ve uyku düzeni bozulanlarda (p=0,030) KKÖ puanı daha yüksek, COVID-19 görevi yapanlarda (p=0,035) daha düşüktür.
Sonuç: Tıpta uzmanlık öğrencilerinde tükenmişlik önemli bir sorun olmayı sürdürmektedir. Pandemi döneminde bu soruna COVID-19 korkusunun olumsuz etkileri de eklenmiştir. Tükenmişlik ve korkuyla mücadele etmek için iş yükünün ve stresin azaltılması, adaletli iş dağılımı yapılması, çalışma sürelerinin kısıtlanması, maddi olanakların iyileştirilmesi, sağlıkta şiddetin çözümlenmesi, pandemi nedeniyle yaşanan belirsizliklerin giderilmesi, ruh sağlığı hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ve baş etme becerilerini geliştirecek eğitimler verilmesi önerilmiştir. 
Anahtar Sözcükler: COVID-19 korkusu, tükenmişlik, tıpta uzmanlık öğrencileri

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to evaluate the burnout and fear of COVID-19 of residents working at a university hospital in Ankara during the COVID-19 pandemic and to determine the factors that may be related.
Materials and Methods: This cross-sectional study was carried out between September-November 2021. The population consisted of 854 residents working in Ankara University Faculty of Medicine İbni Sina and Cebeci Hospitals. The minimum sample size was calculated as 266. It was aimed to reach 400 people and study was completed with 324 people (81%). Data were collected online via Google Forms using Descriptive Information Form with 51 questions, Maslach Burnout Inventory (MBI) with 22 questions and Fear of Coronavirus (COVID-19) Scale (FCS) with 7 questions. Developed by Maslach and Jackson in 1981, adapted into Turkish by Ergin, MBI is 5-point Likert type and evaluates burnout with sub-dimensions of emotional exhaustion (EE), depersonalization (DP) and personal accomplishment (PA). High EE and DP and low PA scores are associated with higher burnout. Developed by Ahorsu et al in 2020, adapted into Turkish by Bakioğlu et al, FCS is 5-point Likert type and assesses the fear of COVID-19. As the score increases, fear increases. Approval for the research was obtained from the Ethics Committee of Ankara University Rectorate. SPSS 26.0 was used in analysis of the data. Descriptive statistics were calculated as mean, standard deviation, median, 1st quartile, 3rd quartile, minimum and maximum value; frequencies and percentages. Student t, Mann-Whitney U, ANOVA and Kruskal-Wallis tests were used for single analyses, Spearman correlation test was used for correlation analysis. Multiple linear regression analysis was applied with the variables found to be significantly different.
Results: The average age of residents is 28.03±2.48, 59% of them are female, 65.1% are single. The mean residency period was 21.93±17.15 months. Those diagnosed with COVID-19 are 34%. Those who think about changing their profession are 62.3%, changing their speciality are 32.7%. The scores obtained from MBI sub-dimensions were 19.20±7.88 for EE, 8.00±4.11 for DP, and 18.48±4.78 for PA. The FCS score is 15.72±5.06. According to the multiple analysis, surgical sciences (p=0.005), those who are considering changing their profession (p<0.001) and specialization (p=0.001), those who don't find their salary sufficient (p=0.021), those who work more than 80 hours per week (p=0.010), those who feel pressure from supervisor (p=0.008), those who need psychological support (p=0.002) have higher EE score; and as FCS score increases, EE score increases (p=0.006). Surgical sciences (p=0.007), those who are considering changing their profession (p<0.001) and specialization (p=0.005), those exposed to violence by patients (p=0,010), those who feel pressure from supervisor (p=0.013), those who drink alcohol (p=0,020) have higher DP score. Medical (p=0,004) and surgical sciences (p=0,003), those who have spent 2-4 years (p=0,044) and more than 5 years in proffession (p=0,010) and those who performed duties related to COVID-19 (p=0,009) have higher PA score; those who are considering changing their profession (p<0.001) have low PA. As age increases, FCS score increases (p<0,001). FCS scores were higher in women (p<0.001), those living with someone with chronic disease or aged 65 and over at home (p<0.001), those who had to leave their families during the pandemic (p=0.028), those whose sleep patterns were disturbed (p=0.030); it is lower in those who performed duties related to COVID-19 (p=0.035).
Conclusions: Burnout continues to be an important problem in residents. During the pandemic, the negative effects of the fear of COVID-19 were added to this problem. In order to handle burnout and fear, it has been suggested to reduce workload and stress, to distribute work fairly, to limit working hours, to improve financial opportunities, to resolve violence in health, to eliminate uncertainties due to pandemic, to facilitate access to mental health services and to provide trainings to improve coping skills.
Key Words: COVID-19 fear, burnout, residents