Erich Fromm'da insan, tanrı, din bağlamında ateizm
Atheism in the context of man, god and religion according to Erich Fromm
Yazar: KIYMET GEDİK
Danışman: PROF. DR. EYÜP ERDOĞAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ateizm = Atheism ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Fromm, Erich = Fromm, Erich ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; İnsan = Human

Özet:
Bu araştırmanın amacı Erich Fromm'un ateizm anlayışını incelemektir. Araştırmada
ateizmin genel çerçevesine ve Erich Fromm'un insan, din ve Tanrı yaklaşımlarına yer
verilmektedir. Ateizm, ilk çağlardan bu yana tartışıla gelen temel ontolojik ve metafizik
konulardan biri olarak gözlemlenmiştir. Bu nedenle ateizmin temel eleştiri konularından birini
ahlak teması oluşturmuştur. Ahlakın temel kaynaklarının dinin ve Tanrı'nın benimsendiği ateist
yaklaşımlarda ahlak sorunun temellendirilmesi farklı düşünür ve ekollerce tartışılmıştır. Ancak
ahlakın tek kaynağının din olmadığı Fromm gibi düşünürlerce ifade edilmektedir. Erich
Fromm'un ateizm görüşü kurumsallaşmış dinler ve bu dinlerin getirdiği otoriter ahlakları
reddeder. Bu nedenle Fromm'a göre öne çıkan ahlak anlayışı hümaniter ahlaktır. Bu ahlaki
yaklaşımda; zihinsel bağımsızlık, akıl, sevgi ve hümanist ögeler ön plana çıkmaktadır. Fromm'un
ateizm anlayışına göre Tanrı soyutlaşma süreci içinde zihinsel bir aşamadır. Bu bireyin
otoritelerin tutsağı olmadığı, kendi üzerinde bilinçli farkındalığı olan ve davranışlarına
kendisinin yön verdiği bir aşamadır. Erich Fromm'un ateizm anlayışı sevgi ve hümanist
değerlerle örülüdür. Bunun sonucu olarak da O, mistik bir ateist olarak değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Erich Fromm, Ateizm, Ahlak, Din, Tanrı.
Danışman: Prof. Dr. Eyüp ERDOĞAN, Felsefe Anabilim Dalı, Mersin Üniversitesi, Mersin.

Abstract:
The aim of this study is to examine Erich Fromm's understanding of atheism. In this
research, the general understanding of atheism and Fromm's approach to human, religion and
God are given in the context of this basic purpose. It has been observed that atheism has been
one of the fundamental ontological and metaphysical topics discussed since the early ages. In
this context, one of the main criticisms of atheism was the theme of morality. As a matter of fact,
the basic sources of morality and the atheistic approach of the religion of God is based on
different approaches and arguments. However, it is expressed by thinkers such as Fromm,
where the only source of morality is not religion. Fromm's atheism rejects the institutionalized
religions and the authoritarian ethics brought by these religions. In this context, the moral
approach that comes to the fore in the thought of Fromm is humanitarian ethics. In this moral
approach, mental independence, reason, love and humanist elements come to the fore. Fromm's
approach to atheism, which develops an important morality in atheism, is a mental stage in the
process of God's abstraction. As a matter of fact, this is a stage where the individual is not a
prisoner of the authorities, he / she has conscious awareness on himself and he / she directs his
/ her behaviors. Fromm's understanding of atheism is endowed with love and humanist values.
In this context, he is considered a mystic atheist.
Keywords: Erich Fromm, Atheism, Morality, Religion, God.
Advisor: Prof. Dr. Eyüp ERDOĞAN, Departmen of Philosophy, University of Mersin, Mersin.