II. Meşrutiyet dönemi mizah basınında Osmanlı modernleşmesi ve eleştirel kodlar: Kalem ve Cem Dergileri üzerinden
Ottoman modernization and critical codes in second constitutional period humor press: Over Kalem and Cem Magazines
Yazar: EBRU DAVULCU AKBABA
Danışman: PROF. DR. HAMZA ÇAKIR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Mizah gazetesi = Mizah newspaper ; Modernleşme = Modernization

Özet:
17. yüzyılın sonlarından itibaren yaklaşık bir asırlık dönemde Osmanlı Devleti?nin sürekli toprak kaybetmesi ve zayıflaması, merkezi yönetimi güçlendirmeyi ve modern donanıma sahip bir askeri örgütlenmeyi zorunlu kılmıştır. Bu nedenle askeri alanda ve devlet aygıtında başlayan değişim ve dönüşüm hareketleri; Tanzimat ile birlikte siyasi, ekonomik, kültürel, hukuksal bir boyut kazanmıştır. Ancak batı ile arasındaki ekonomik, siyasi, toplumsal, kültürel farklar; Osmanlı Devleti?nin yalnızca biçimsel bir dönüşüm geçirmesine neden olmuştur.  
Osmanlı Devleti?nde yaşanan modernleşme hareketleri, modernleşmenin merkez tarafından bir nevi dayatılması ve batıdaki gibi içselleştirilememesi nedeniyle eleştirilmiştir. Bu eleştirinin aracılardan biri, protesto etme ve rahatlatma özelliklerine sahip olan mizahtır. Mizah, eleştirel niteliği nedeni ile merkezî yönetim tarafından baskı altında tutulsa da II. Meşrutiyet?in ilan edilmesi ile esen özgürlük havasından nasibini almıştır. Bu dönemin ilk sekiz ayında sayısız mizah gazete ve dergisi, sansürsüz yayınlanmıştır. 
Bu çalışmada, II. Meşrutiyet?in ilanı ile yayım hayatına başlayan Kalem ve Cem dergileri üzerinden modernleşme hareketlerine ilişkin değerlendirme yapılmıştır. Amaç, II. Meşrutiyet Dönemi mizahını sosyokültürel bağlamda çözümlemektir. Literatür taraması ve göstergebilimsel analizin yapıldığı çalışmada, mizah dergilerinin yaşanan dönüşümü, hem geleneksel olanı tutucu ve bağnaz göstererek yücelttiği hem de modern olanın ahlaken yozlaşmaya sebep olacağı düşüncesi ile yerdiği saptanmıştır.



Anahtar Kelimeler: Osmanlı Modernleşmesi, Osmanlı Mizah Basını, Kalem Dergisi, Cem Dergisi

Abstract:
Ottoman Period had lost its soils and weakened in about one century period as of the end of 17th century and this situation obliged to strengthen the centralized management and to have a military organization having modern equipment. For this reason, change and transformation movements started in military field and state apparatus gained a political, economical, cultural and legal dimension together with Tanzimat (Ottoman Reform Period). However, economical, political, social and cultural differences between Ottoman and West caused Ottoman Empire to undergo only formal transformation. 
Modernization movements experienced in Ottoman Empire were criticized due to the fact that modernization was imposed in some way and it could not be internalized as was in the West. One of the means of this criticism is humor having features of protesting and relieving. Even if humor was kept under pressure by centralized management due to its critical nature, it got its share from freedom atmosphere blowing with declaration of Second Constitutional period. Numerous humor gazette and magazines were published without censor in the first eight months of this period. 
In this study, evaluation was made regarding modernization movements over Kalem and Cem magazines which started publication life with declaration of Second Constitutional Period. The aim of this study is to analyze humor of that period in context of socio-cultural. In the study in which literature scanning and semiotic analysis were conducted, it was found that humor magazines both glorified the transformation experienced by showing traditional as conservative and puritan and reviled the modern one with the idea of leading to moral corruption.



Key Words: Ottoman Modernization, Ottoman Humor Press, Kalem Magazine, Cem Magazine