Lise biyoloji, fizik ve kimya ders kitaplarında kullanılan bilim tarihi hikâyelerinin niteliksel incelenmesi
High school biology, physics and chemistry qualitative analysis of science history stories used investigation
Yazar: YASEMİN SARIBAŞ
Danışman: PROF. DR. SERHAT İREZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Bilimin doğası = Nature of science ; Biyoloji = Biology ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Ders kitapları = Textbooks ; Fizik = Physics ; Hikaye edici metin = Narrative text ; Kimya dersi = Chemistry lesson ; Kimya eğitimi = Chemistry education ; Kitaplar = Books

Özet:
Fen eğitiminde bilim tarihinin eğitimde kullanımının önemi pek çok makale, tez ve doktora
çalışmalarıyla birlikte birçok eğitimci tarafından dile getirilmektedir. Pek çok fen bilimleri
eğitimcisi bilim tarihinin bilimsel içeriğin ve bilimsel bilginin doğasının öğretilmesinde
potansiyel bir kaynak ve etkin bir bağlam olarak kullanılabileceğini düşünmektedir. Bilim
tarihi öğrencilerin bilimin doğasını, bilimsel model, teori ve kanunları, bilimsel bilginin
değişkenliğini ve yanlışlanabilirliğini anlamalarına yardımcı olmasının yanında bilimin ve
bilim insanlarının sosyal ve kültürel çevreden nasıl etkilendiğini, bilimin ortak bir kültürel
miras olduğunu ve bilimin toplumun refah ve gelişimini nasıl etkilediğini anlamalarına da
yardımcı olmaktadır.
Eğitimde bilim tarihi kullanımında ders kitaplarının rolü çok büyüktür. Ders kitapları eğitimöğretim
programının temsilcisi ve öğretmenin rehberidir. Öğrenme ortamı ve sürecinde ders
kitapları öğretmenden sonra en önemli faktörlerden biridir. Ders kitapları, müfredatı öğrenme
ortamına yansıtan öğretim materyalleridir. Yıllardır fen öğretiminde, fen ders kitapları baskın
öğretim materyali olarak bilinmektedir ve binlerce sınıfta öğretimin içeriğinin belirlenmesi ve
öğretim sürecinin planlanması bu kitaplara göre yapılmaktadır.
Bu çalışmada; Milli Eğitim Bakanlığı tarafından liselerde ders kitabı olarak okutulması uygun
görülmüş lise biyoloji, kimya ve fizik ders kitaplarında bulunmakta olan bilim tarihi
hikâyeleri incelenerek bilim tarihinin ne kadar ve ne nitelikte kullanıldığı incelenmektedir.
Araştırma yaklaşımı nitel araştırma ve çalışma deseni ise doküman analizidir. Lise ders
kitapları incelenirken öncelikle her ders kitabında bulunmakta olan bilim tarihi hikâyeleri
içeren ünite ve bölümler belirlenmiş; ardından bilim tarihi hikâyelerinin içerik ve niteliği
kavramsal, prosedürel ve bağlamsal anlayış açısından 13 ölçüt kullanılıp puanlanarak
incelenmiştir.
Araştırma sonucunda lise biyoloji, fizik ve kimya ders kitaplarında bulunmakta olan bilim
tarihi hikâyelerinin sadece kavramsal anlayış açısından yeterli seviyede olduğu belirlenmiştir.
Bilim tarihi hikâyelerinde prosedürel ve bağlamsal anlayış açısından bilim tarihi kullanımına
istenilen seviyede yer verilmemiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar alanyazınla hemen
hemen benzer sonuçlar içermektedir.

Abstract:
The importance of the use of the science history in science education is voiced by many
science educators. Many science educators think that the history of science can be used as a
potential resource and an effective context for teaching scientific content and the nature of
scientific knowledge. Accordingly, the history of science not only helps students understand
the nature of science, scientific models, theories and laws, science variability and falsibiality,
but also how science and scientists are influenced by the social and cultural environment, that
science is a common cultural heritage and how science affects the welfare and development of
society.
The role of textbooks in the use of the history of science in education is enormous. The
textbooks are representative of the curriculum and the teacher's guide. Textbooks are one of
the most important factors after the teacher in the learning environment and process.
Textbooks are teaching materials that reflect the curriculum to the learning environment. In
science teaching for many years, science textbooks have been known as the dominant
teaching material, and in thousands of classes, the determining of the content of teaching and
the planning of the teaching process are made according to these books.
To this end, this study examined how and how often the history of science was used in the
high school biology, chemistry and physics textbooks, which were approved by the Ministry
of National Education as a textbook in high schools.
A qualitative research approach was utilized and the study design was document analysis.
While examining the high school textbooks, firstly units and departments containing the
stories of science history in each textbook were determined; then, the content and quality of
science history stories were examined by scoring 13 criteria in terms of conceptual,
procedural and contextual understanding.
As a result of the research, the history of science stories found in high school biology, physics
and chemistry textbooks were sufficient only for conceptual understanding. The procedural
and contextual understanding in the history of science stories in the textbooks were found to
be neglected. The results obtained from the research are almost similar to the literature.