Nâsıbî olmakla itham edilen hadis râvîleri: Hicrî ilk üç asır
The hadith narrators who accused of being Nâsibî: First three centuries of Hijri
Yazar: MUHAMMED MUSTAFA ÇAMUR
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Hz. Ali'ye buğz ve düşmanlıkla yahut en azından Hz. Osman taraftarı diye itham edilen Nâsıbî râvîler hakkında yaptığımız çalışma bir giriş olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yani girişte konunun amacı, önemi ve kapsamı hakkında bilgi verilip konu ile alakalı kaynaklar zikredilmiştir. İkinci bölümde ehl-i bid'atin tanımı, ehl-i bid'at'e yönelik cerh ve ta'dîl faaliyetleri, Nâsıbîliğin doğuşu ve Nâsibîlere yönelik cerh ve ta'dîl örnekleri zikredilmiştir. Üçüncü bölümde ise hicrî ilk üç asrı kapsayacak cerh ve ta'dil faaliyetleri hakkında değerlendirmelere yer verilip, söz konusu asırda Nâsıbîlikle müttehem râvîlerin kısa biyografileri ve cerh ve ta'dîl otoritelerinin onlar hakkındaki görüşleri serdedilmiştir.
Sonuç itibariyle hicrî ilk üç asırda ilk planda pek göz alıcı olmasa da kaynaklar detaylı tetkik edilince Nâsıbî olmakla itham edilen zevâtın yekûnu ve hadîs sahasındaki faaliyetleri belli bir safhadadır. Toplamda Nâsıbîlikle itham edilen râvîlerin sayısı 41'dir. Bunlar arasında Kütüb-i sitte'nin tamamına hadisleri alınanlar olduğu (15 râvî) gibi Kütüb-i sitte'de yer alıpta sadece Buhâri'nin (5 râvî) veya Müslim'in (7 râvî) almadığı kişiler de vardır. Yine sahîhayn hariç Kütüb-i sitte'de rivayetlerine yer verilenler (7 râvî) bulunmaktadır. Bunlarla beraber sadece Kütüb-i tis'a' (2 râvî) ve diğer hadis kaynaklarında (5 râvî) rivâyetlerine rastlayabileceklerimiz söz konusudur. Diğer taraftan ehli bid'at'ten husûsan Nâsîbîler'den olmakla itham edilen muhaddislerin, cerh ve ta'dîl otoritelerince eleştirilip, rivâyetlerinin red veya kabul edilmesinin ekseriyetle izafi olduğu anlaşılmıştır. Şöyle ki, eğer râvî münekkitler tarafından hadis rivâyetinde mutkîn, güvenilir yani "Sika-Sâduk" lafızlarıyla ele alınmış ise, o muhaddise Nâsıbiyye'den olması herhangi bir halel getirmemiştr. Bu bağlamda bidatçı olarak anılması sadece onun bu durumunu belirtmek ve zihinlerde oluşabilecek çeşitli soru işaretlerini giderme düşüncesiyle zikredilmiş olması muhtemeldir ki, zabt yönlerinin kuvvetli bulunduğu râvîlerin hadisleri gönül rahatlığı ile aktarılmıştır. Bazen de eğer râvî zayıf ve güvenilir değil ise bu durumlarına vurgu yapılarak, râvînin bid'at mezheplerden Nâsıbî olmasına da dikkat çekilmiştir. Dolayısıyla ehli bid'atin özelde Nâsıbîlerin hadislerinin kabul edilmesi veya reddedilmesi meselesi, salt râvînin bid'at ehline mensûbiyetini ortaya koymakla halledilebilecek bir yapı arzetmediği tebellür etmiş ve durumun ekseriyetle râvînin propagandacı olup olmadığı veyahut zabt açısından ta'n'a uğrayıp ugramıdığı gibi birçok husus ile bağlantılı olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Our study on the Nâsibî narrators who were accused of hatred and enmity againts Prophet Ali or at least of being partial to prophet Osman, consists of an introduction and two chapters. In the first part: in the introduction, information about the purpose, importance and scope of the subject is given and the relevant sources are mentioned. In the second part, the definition of Ahl al-Bid'ah, the activities of jarh and ta'dîl against Ahl al-Bid'ah, the birth of Nâsibism and examples of jarh and ta'dîl againts Nâsibî are mentioned. In the third part, evaluations about the jarh and ta'dîl activities of the first three centuries of the hijr are included, and short biographies of the narrators who were allied with the Nâsibî and the opinions of the jarh and ta'dîl authorities about them are presented. 
As a result, although the first three centuries of the hijr are examined in detail, the number of people accused of being al-Nâsibî and their activities in the field of hadith are at certain stage. In total, the number of narrators accused of being Nâsibî is 41. Among these, there are those whose hadiths were included in all the boks of the Qutub al-sitta (15 narrators), as well as those whose hadiths were included in the boks of the Qutub al-sitte but not included by Bukhâri (5 narrators) or Muslim (7 narrators). Again, there are those whose narrations are included in the Qutub al-sitta except Sahihayn (7 narrators). On the other hand, it has been understood that the criticism and rejection or acceptance of the narrations of the muhaddisîn who are accused of being from the Ahl al-bid'ah, especially from the Nâsibîlik, by the authorities of jarh and ta'dîl are mostly relative. That is to say, if the narrator was considered by the munakkîs to be mutqîn, reliable, "Sika-Sadûk" in the narration of hadith, the fact that he was from the Nâsibiyya did not prejudice him in any way. In this context, it is possible that the fact that he was mentioned to indicate his status and to remove various question marks that may arise in the minds, so that the hadith of the narrators whose zabt was strong were transmitted with peace of mind. Sometime, if the narrator was weak and unreliable, this was emphasized, and attention was drawn to the fact that the narrator was a Nâsibî from the bid'ah sect. Therefore, it has become clear tha the issue of accepting or rejecting the hadith of the people of bid'ah especially the Nâsibish, is not a matter that can be resolved by simply revealing the narrator's affiliation to the people of bid'ah, and it has been determined that the situation is often related to many issues such as whether the narrator is a propagandist or not, or whether he is subjected to ta'n in terms of zabt.