İlhanlı sikkeleri
İlkhanid coins
Yazar: EMRE GÜNAY
Danışman: PROF. DR. GÜLSEN BAŞ TERZİOĞLU
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Moğollar = Mongoşs ; Sikke = Coin ; İlhanlı Devleti = Ilkhanid State ; İlhanlılar = Ilkhans

Özet:
Moğol İmparatorluğu'nun batıdaki temsilcisi konumundaki İlhanlı Devleti, Cengiz
Han'ın torunu Hülagü tarafından kurulmuştur. Moğol Büyük Kağanı Mengü, 1253
yılında kurultay kararıyla kardeşi Hülagü'yü İran, Irak, Suriye, Mısır Kafkasya ve
Anadolu bölgelerini "İlhan" olarak idare etmek üzere görevlendirmiştir. Böylelikle
Moğolların devamı niteliğinde olan bu devlet, Hülagü Han'ın taşıdığı ilhan unvanına
nispetle İlhanlılar adıyla anılmıştır.
İlhanlılar; çok geniş bir coğrafyada, oldukça değişik kültürler ve farklı dini sistemlerle
temasa geçmişlerdir. Zengin bir kültür mirasına sahip olan İlhanlı sikkelerinde görülen
etkiler, birkaç kaynaktan ileri gelmektedir. Bunlar bulundukları bölgede kendilerinden
önce hüküm süren devletlerin etkisi, iletişim halinde olunan topluluklarla aralarındaki
kültürel alışveriş ve Orta Asya'dan getirilen sürekliliklerdir. Bu sebeple etkileşim
alanlarının fazla olduğu bu dönemde İlhanlılar, Moğol sikkelerinden aldıkları
gelenekselleşen bazı özellikler ile hakimiyet kurdukları coğrafyalara ait yerel üslupları
sentez halinde kullanarak zaman içinde kendi sikkeleri üzerinde çok yönlü bir gelişim
programı ortaya koymuşlardır. Ayrıca İlhanlı sikkelerinin bu tesirlerin yanında,
hükümdarların kendi inanç ve düşünceleri ile de darp edildiği anlaşılmaktadır.
Tez çalışmasında İlhanlı sikkeleri; ölçü birimleri, malzeme, darp tekniği, basıldığı
darphaneler ve sikkelerde yer alan düzenlemeler bakımından ayrı başlıklar halinde
değerlendirilmiştir. Sikkelerden İlhanlıların siyasi yapısı, yönetim biçimleri, yerleşim
yerleri, dini inançları, hükümdarların kimliği, saltanat süreleri, ekonomik yapı ve
sistemleri ile ilgili önemli bilgiler edinilmektedir. Ayrıca bu çalışma, İlhanlı
sikkelerinin tarihi süreç içerisinde farklı kültürleri etkileme ve onlardan etkilenme boyutunu, hükümdarlara ve darphanelere göre üslup gelişimini ve değişimini ortaya koymayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler : İlhanlı, Moğol, Sikke, Nümizmatik, Müze, Koleksiyon

Abstract:
The Ilkhanid State, the western representative of the Mongol Empire, was founded by
Hülagü, the grandson of Genghis Khan. In 1253, the Mongol Great Khan Mengü
appointed his brother Hülagü to govern Iran, Iraq, Syria, Egypt, the Caucasus and
Anatolia as "Ilkhan" with the decision of the congress. Thus, this state, which was the
continuation of the Mongols, was named as Ilkhanids in reference to the title of Ilkhan
carried by Hülagü Khan.
The Ilkhanids came into contact with a wide range of cultures and religious systems in
a vast geography. The influences seen on Ilkhanid coins, which have a rich cultural
heritage, stem from several sources. These are the influence of the states that ruled in
the region before them, the cultural exchange with the communities they were in
contact with, and the continuities brought from Central Asia. For this reason, in this
period of high interaction, the Ilkhanids synthesized some of the traditional features of
the Mongol coins with the local styles of the geographies they dominated, and over
time, they put forward a multifaceted development program on their own coins. In
addition to these influences, it is also understood that the Ilkhanid coins were minted
with the rulers' own beliefs and thoughts.
In this thesis, the Ilkhanid coins were evaluated under separate headings in terms of
the mints where they were minted, minting technique, material, unit of measurement
and measurements, and the arrangements on the coins. The coins provide important
information about the political structure of the Ilkhanids, their form of government,
settlements, religious beliefs, the identity of the rulers, the duration of their reign,
economic structure and systems. In addition, this study aims to reveal the extent to
which Ilkhanid coins influenced and were influenced by different cultures in the historical process, and their stylistic development and change according to the rulers and mints.

Key Words: Ilkhanid, Mongolian, Coin, Numismatics, Museum, Collection