Karaman halk inanışları ve uygulamaları
Folk beliefs and practises in Karaman
Yazar: ŞEYDA AYTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. ONUR AYKAÇ
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Batıl inançlar = False religions ; Halk dini = Folk religion ; Halk inançları = Public beliefs ; Karaman = Karaman ; Yarı yapılandırılmış görüşme = Semistructured interview ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışma Karaman/Merkez'de hâkim olan halk inanışlarını ve bu inanışlar etrafında yüzyıllardır yaşatılan uygulamaları konu edinmektedir. Bu tez vesilesiyle Karaman halk inanışları hem sözlü kültürden alınıp yazılı ortama aktarılmış hem de yerel halkın değer yargılarının oluşmasında halk inanışlarının rolü ortaya konulmuştur.
Karaman'da ikamet eden ve temsil kabiliyeti yüksek olan 25 kaynak kişiden yarı yapılandırılmış görüşme yöntemiyle elde edilen veriler, çalışmamızı şekillendirmiştir. Görüşmecilerimizden 17'si kadın, 8'i erkektir. Kadın görüşmecilerin en çok veri sundukları konular "cinlerle, doğum öncesi ve sonrasıyla" ilgili inanış ve uygulamalardır. Erkek görüşmecilerin en çok bilgi verdikleri konular ise "düğün esnasıyla, hayvanlarla, nazar ve nazardan korunmayla, sayılarla" ilgili inanış ve uygulamalardır. Bilgisine müracaat edilen çoğu erkek görüşmecinin "halk inanışları ve uygulamaları" bahsini üzerinde konuşmaya değer bir mesele olarak görmediklerini de burada ifade etmek gerekir.
Çalışmamızda "ölümle, ev, eşik ve ocakla, düğünle, kurbanla" ilgili inanış ve uygulamalara dair veriler yaşça ileri olan görüşmecilerden elde edilirken; "sayılarla, halk hekimliğiyle/ sağaltma ocaklarıyla, rüyayla" ilgili inanış ve uygulamalara dair malumata daha düşük yaş gruplarından da ulaşılabilmiştir.
Araştırmaya dâhil edilen görüşmecilerin eğitim durumlarına baktığımızda ilkokul mezunu görüşmecilerin en çok "doğumla, nazar ve nazardan korunmayla" ilgili inanış ve uygulamalara dair; lise mezunu görüşmecilerin en çok "düğünle, cinlerle" ilgili inanış ve uygulamalara dair; üniversite mezunu görüşmecilerin ise en çok "cinlerle, halk hekimliğiyle/ sağaltma ocaklarıyla, doğumla, albastı, alkarısı, karabasanla" ilgili inanış ve uygulamalara dair bilgi sahibi oldukları görülmüştür. Okuryazar olmayan görüşmeciler ile ortaokul mezunu görüşmecilerin ise herhangi bir alanda/ konuda uzmanlığıyla öne çıkmadığı dikkati çekmiştir.

Anahtar Kelimeler: Karaman, halk inanışları ve uygulamaları, yarı yapılandırılmış görüşme, veri analizi.

Abstract:
This study deals with the popular beliefs prevailing in Karaman/Center and the practices that have been kept alive for centuries around these beliefs. With this thesis, Karaman folk beliefs were taken from oral culture and transferred to written media, and the role of folk beliefs in the formation of value judgments of local people was revealed.
The data obtained by semi-structured interview method from 25 source people residing in Karaman and having high representative ability shaped our study. 17 of our interviewees are female and 8 are male. The subjects on which the female interviewees present the most data are the beliefs and practices related to "the demon, before and after birth". The subjects that male interviewees give the most information are the beliefs and practices related to "during the wedding, animals, protection from the evil eye and evil eye, numbers". It should be noted here that most male interviewees, whose knowledge was consulted, do not see the issue of "popular beliefs and practices" as a matter worth discussing.
In our study, while data on beliefs and practices related to "death, home, threshold and hearth, wedding, sacrifice" were obtained from the elderly interviewees; information on beliefs and practices related to "numbers, folk physician /healing furnaces, dream" was also available from lower age groups.
When we look at the educational status of the interviewees included in the research, the primary school graduate interviewees mostly have beliefs and practices related to "birth, protection from the evil eye and evil eye"; the beliefs and practices of the high school graduate interviewees about "wedding and demon"; on the other hand, university graduate interviewees were found to have the most knowledge about beliefs and practices related to "demons, folk physician/healing furnaces, birth, puerperal fever, goblin, nightmare". It was noted that illiterate interviewees and secondary school graduates did not stand out with their expertise in any field/subject.

Key Words: Karaman, folk beliefs and practices, semi-structured interview, data analysis.