Demir eksikliği anemisi olan 8-18 yaş arasındaki çocuklarda çölyak hastalığı taraması gerekliliğinin araştırılması
Investigation of the need for celiac disease examining in children between 8-18 years with iron deficiency anemia
Yazar: ŞEYDANUR ÖZER KANAT
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP YILDIZ YILDIRMAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Demir eksikliği anemisi ülkemizde ve dünyada en sık görülen anemi sebebidir. Özellikle adölesan yaş grubunda beslenme alışkanlıklarının değişmesi, sosyoekonomik şartların kötüleşmesi gibi nedenlerden dolayı nutrisyonel anemiler önemli bir sağlık problem haline gelmiştir. Çölyak hastalığı ise hem çocuk hem de yetişkin yaş grubunda klinik semptomlarının çok çeşitli ve atipik olması nedeniyle tahmin edilen prevalansından daha az sıklıkla tanıyabildiğimiz otoimmün bir hastalıktır. Ülkemizde demir eksikliği anemisi tanılı çocukların çölyak hastalığı yönünden taranması Pediatrik Hematoloji Kılavuzunda önerilmezken Pediatrik Gastroenteroloji kılavuzlarında önerilmektedir. Bu çalışmada adolesan yaş grubunda demir eksikliği anemili hastaların çölyak hastalığı yönünden tetkik etmenin gerekliliğini araştırmayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli prospektif olarak yürüttüğümüz bu çalışmada 8-18 yaş aralığındaki demir eksikliği anemili 91 hasta değerlendirildi. Kontrol grubu olarak kronik hastalığı olmayan 178 çocuk incelendi. Olgular antropometrik ölçümler, fizik muayene bulguları, hematolojik parametreler, doku transglutaminaz IgA düzeyleri ve beslenme alışkanlıklarının sorgulandığı anketler ile değerlendirildi. 
Bulgular: Demir eksikliği anemisi grubunun kilo (SDS), boy (SDS), VKI (SDS) ortalamaları kontrol grubundan anlamlı olarak düşük bulundu. Demir eksikliği grubundaki malnütre hasta sayısı kontrol grubundan anlamlı derecede fazla iken Hemoglobin, MCV ve ferritin ortalamaları kontrol grubundan anlamlı olarak düşüktü. Doku transglutaminaz IgA düzeyi demir eksikliği grubundaki iki hastada pozitif bulundu, kontrol grubundaki çocukların tamamında negatif idi. Demir eksikliği grubunun % 24'ünün dirençli demir eksikliği anemisi olduğu görüldü. Demir eksikliği anemisi olan hastalarda kırmızı et tüketim sıklığı kontrol grubuna göre düşük bulundu. 
Sonuç: Demir eksikliği tanılı hastaların beslenme alışkanlıkları sağlıklı popülasyona göre yetersizdir ve buna bağlı olarak bu hastalarda malnütrisyon riski daha fazladır. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de özellikle adölesan dönemdeki beslenme yetersizlikleri ve vejeteryan beslenme alışkanlığındaki artış bu yaş grubunda demir eksikliği anemisi riskini arttırmaktadır. Demir içeren gıdalar yönünden yetersiz beslenen demir eksikliği anemili çocuklarda Çölyak hastalığı düşündürecek klinik bulgular yoksa bu hastalığın serolojik olarak taranmasının gerekli olmadığı, demir tedavisi sonrasındaki takiplerde gerekli görülürse bu testlerin istenmesinin sağlık harcamalarını azaltacağı görüşündeyiz. 
Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı, demir eksikliği anemisi, nutrisyonel anemi

Abstract:
Aim: Iron deficiency anemia is a type of anemia that is seen most frequently in our country and in the world. Nutritional anemias have become a significant health problem because of some reasons such as; increasing in the change of the eating habits during adolescence and worsening of the socioeconomic conditions. On the other hand, celiac disease is an autoimmune disease which is diagnosed less frequently in children and adults rather than the estimated prevalence because it has a variety of clinical symptoms and atypical. In our country, examining children with iron deficiency anemia in terms of celiac disease is not suggested in Pediatric Hematology Guides, however; it is suggested in Pediatric gastroenterology guides. In this study, we aimed to investigate the necessity of examining patients with iron deficiency anemia in the adolescent age group for celiac disease. 
Materials and Methods: In this single-center prospective study, 91 patients with iron deficiency anemia aged between 8-18 years were examined. In the control group, 178 children who have no chronic disease were examined. The cases were evaluated through questionnaires in which anthropometric measurements, physical examination findings, hematological parameters, tissue transglutaminase IgA levels and nutritional habits were questioned. 
Findings: The mean of weight (SDS), height (SDS), BMI (SDS) of the iron deficiency anemia group were found to be significantly lower than the control group. While the number of malnourished patients in the iron deficiency group was significantly higher than the control group, the mean of Hemoglobin, MCV and ferritin were significantly lower than the control group. Tissue transglutaminase IgA level was positive in two patients in the iron deficiency group, it was negative in all of the children in the control group. It was detected that 24% of the iron deficiency group had resistant iron deficiency anemia. The frequency of red meat consumption in the patients with iron deficiency anemia was found to be lower than the control group. 
Results: Eating habits of the patients diagnosed with iron deficiency are insufficient compared to the healthy group therefore; the risk of malnutrition in these patients is higher. As in the rest of the world, nutritional disorders and increase of vegetarian eating habits in adolescence increase the risk of iron deficiency anemia in this age group in our country as well. If there are no clinical findings suggestive of celiac disease in children with iron deficiency anemia who are malnourished in terms of iron-containing foods, re-evaluation of this disease in the follow-ups after iron treatment, where serological screening is not necessary, will also prevent additional financial burden. 
Key words: celiac disease, iron deficiency anemia, nutritional anemia.