Ahameniş Dönemi yazıtları ve Persler
Inscriptions of Achaemenid and Persians
Yazar: GÜL ZEYNEP MUSLU
Danışman: DOÇ. DR. RECEP ÖZMAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Ahameniş = Ahamenis ; Persler = Persians ; Yazıtlar = Inscriptions ; İran = Iran

Özet:
Persler hakkında bilinen ilk kayıtlara Asurlulara ait MÖ 844 tarihli kitabelerde
rastlanılmaktadır. Bu belgelerde Parsu olarak bahsedilen Persler Urmiye Gölü etrafında
Medler ile birlikte bulunmuşlar, uzun bir süre Med hâkimiyetinde yaşamışlardır. Med
kralı Astyages'in kızı ile I.Kambyses'in (MÖ 590-559) evliliğinden doğan ve daha
sonraları 'büyük' ünvanını alacak olan II. Kyros, Persleri İmparatorluğa dönüştüren ve
MÖ 558'de dağılma emareleri gösteren hanedanlığı toplayan isim olmuştur.
II. Kyros, Mısır hariç bütün Yakındoğu'yu fethederek gücünü Orta Asya'ya kadar
yaymıştır. Mısır da, II. Kyros'un oğlu II. Kambyses (MÖ 530-522) tarafından
imparatorluk topraklarına katılmıştır. Onun halefi olan I.Dareios'un (MÖ 522- 486) iç
isyanları bastırıp Pers egemenliğini daha da büyüttüğü ve hanedanın MÖ 331'de Büyük
İskender tarafından yıkılana kadar hüküm sürmesini sağlayan yapıyı kurduğu
bilinmektedir.
Geniş bir İmparatorluğa sahip olan Ahameniş kralları, güçleri ve büyüklükleriyle
uyumlu büyük anıtlar kurdurmuşlardır. Günümüzde bu anıtlardan geriye başkentlerde
görülen saray harabeleri, mezarlar, kabartmalar ve yazıtlar kalmıştır. Uzun yıllar bu anıt
ve yazıtlarla ilgili bilgisiz kalınmış ancak, XIX. yüzyılda yapılan bilimsel kazılar
sonucunda kalıntıların ortaya çıkarılmasıyla bu konu aydınlanmaya başlamıştır.
Ahameniş döneminden kalan anıtların tarihleri kesin bir şekilde tespit edilememiş
bu nedenle ait oldukları hükümdarların zamanına göre tarihlenmiştir. Perslerin
kullandığı yazılar uzun çabalar sonucunda çözülmüş ve bu konuda çok sayıda çalışma
yapılmıştır. Yazıtlar, imparatorluk sınırlarına ilişkin kullanışlı bir satrap listesi
içermekte, dönem hakkında bilgi verdiği gibi Pers dili hakkında da oldukça önemli
bilgiler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: İran, Ahameniş, Yazıt, Pers

Abstract:
The first known records about Persian were found in Assyrian's inscriptions
which were dated in 844 BC. In these documents, Persians mentioned as Parsu, resided
around Urmiye Lake with Meds. They lived under Med's domination for a long time. II.
Kyros was the name, that was born of the Med king's daughter Astyasges and I.
Kambyses's marriage, and then get name of "Great", converted the Persians to empire
and gathered the dynasties which was shown dissolution signs in 558 BC.
Kyros spread his power up to Central Asia by conquering the whole Near East
except Egypt. Egypt was also joined to the empire territory by Kyros's son, Kambyses.
His successor, I. Dareios was known as who suppressed the internal rebellion and
enlarged the Persian's sovereignty and built the structure which provides the reign of
dynasty until its demolition by Alexander the Great in 331 BC.
The Ahamenis Kings who had a large empire, built great monuments that were
consequent with their power and greatness. Today, palace ruins, graves, reliefs and
inscriptions which are seen in capitals, are remained from these monument. For many
years, there is no information about these monuments and inscriptions, but the subject
was brightened when the ruins were uncovered by scientific excavation in 19th century.
The dates of the monuments that were remained period of Ahamenis, weren't
identified precisely therefore they were date on their emperors. The inscriptions used by
Persians ere solved as a result of long efforts and lots of studies are made about this
subject. The inscriptions gave information about their epoch owing to empire borders
and useful satrap list and also crucial for Persian Language.

Keywords: Iran, Ahamenis, Inscription, Persian