5. sınıf öğrencilerinin sosyal medya kavramına ilişkin bilişsel yapılarının metaforlar yoluyla incelenmesi: Sosyal bilgiler dersi örneği
Examining of the cognitive structures of 5th grade students regarding the concept of social media through metaphors: Social sciences course example
Yazar: FEYZA ZEYTİNLİ
Danışman: PROF. DR. GÜLAY EKİCİ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel yapı = Cognitive structure ; Metafor = Metaphor ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Sosyal medya = Social media ; Yazım = Writing ; Çizim = Drawing

Özet:
Bu araştırmada, 5.sınıf öğrencilerinin Sosyal Bilgiler dersinde öğrendikleri sosyal medya kavramına ilişkin bilişsel yapılarının metaforlar yoluyla incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, 5.sınıf öğrencilerinin sosyal medya kavramına ilişkin oluşturdukları metaforlar, çizimler ve kompozisyonlar incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma modeli kapsamında olgu bilim (fenomenoloji/phenomenology) ve durum çalışması (case study) deseni ile araştırmanın niteliği, geçerlik ve güvenirliğini artırma amacıyla yöntemsel çeşitleme ve veri çeşitlemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örnekleme tekniklerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Çalışma grubu 2018-2019 yılı güz döneminde Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesinde bulunan Sami Sipahi, Murat Atılgan, Şehit Ali Gaffar Okkan ve Orgeneral Halil Sözer Ortaokulu 5.sınıfında öğrenim görmekte olan 403 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak üç bölümden oluşan bir veri toplama formu kullanılmıştır. Birinci bölümde ''Sosyal medya ……………………….. gibidir. Çünkü …… .'' sorusu, ikinci bölümde ''Sosyal medya kavramının size hatırlattıklarını çizim yaparak anlatınız.'' sorusu ve üçüncü bölümde ise ''Sosyal medya kavramı konusunda düşüncelerinizi kısa bir kompozisyon olarak belirtiniz.'' sorusu yer almaktadır. Hazırlanan ölçme aracının geçerlilik ve güvenirliğinin belirlenmesi amacıyla 5.sınıfta öğrenim gören toplam 105 öğrenciyle araştırmanın pilot uygulaması gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubundan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ve yorumlanmasında içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın güvenirliğine ilişkin uzmanlar arası uyum katsayısı birinci bölüm için %95.00, ikinci bölüm için %97,18 ve üçüncü bölüm için %100.00 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel istatistiklerden frekans değerleri ve yüzdelik değerleri verilerek tablolaştırılmıştır. Veri toplama formunun ilk bölümünde 5.sınıf öğrencileri tarafından oluşturulan metaforlar ortak özellikleri dikkate alınarak 12 kavramsal kategori altında toplanmıştır. Bu kapsamda 5.sınıf öğrencilerinin sosyal medya kavramıyla ilgili metaforlarının en fazla ''kullanım özellikleri olan ve bilgi edinmeyi sağlayan'' kategorilerinde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Veri toplama formunun ikinci bölümünde 5.sınıf öğrencileri tarafından sosyal medya kavramıyla ilgili olarak yaptıkları çizimlerin benzer ögeleri dikkate alınarak 5 kavramsal kategori altında toplanmıştır. Bu kapsamda 5.sınıf öğrencilerinin sosyal medya ile ilgili çizimlerinin en fazla ''bilinçli kullanım ve sosyal medya araçlarının kullanımı'' kategorilerinde yoğunlaştığı belirlenmiştir. 5.sınıf öğrencileri tarafından sosyal medya kavramına ilişkin oluşturulan metaforların ve çizimlerin ortak noktaları belirlenerek birlikte ele alınması durumunda ise 78 öğrencinin oluşturdukları metaforu destekleyecek şekilde çizim yaptığı tespit edilmiştir. Ayrıca 5.sınıf öğrencilerinin sosyal medya kavramıyla ilgili metaforları ile çizimlerinin ortak noktalar açısından en fazla ''bağımlılığa neden olan, oluşan hastalıklar ve bilinçli kullanım'' kategorilerinde yoğunlaştığı belirlenmiştir Veri toplama formunun üçüncü bölümünde ise 5.sınıf öğrencileri tarafından sosyal medya kavramıyla ilgili olarak yazdıkları kompozisyonların ortak özelikleri dikkate alınarak 6 kavramsal kategori altında toplandığı görülmüştür. Bu kapsamda 5.sınıf öğrencilerinin sosyal medya kavramıyla ilgili kompozisyonlarının en fazla '' sosyal medya araçlarının kullanımı, bilinçli kullanım ve oluşan tehlikeli durumlar'' kategorilerinde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Araştırmada Sosyal Bilgiler ders kitabında teknoloji, internet ve sanal ortam kavramlarının dışında sosyal medya kavramı kapsamlı şekilde verilmiş olsa da sosyal medyanın tanımı ve uygulamaları yer almadığından 5.sınıf öğrencilerinin sosyal medya kavramına ilişkin kavram yanılgısına sahip oldukları tespit edilmiştir. Araştırmada kullanılan her üç veri toplama aracında da öğrencilerin bilişsel yapılarını çok rahatlıkla, başarılı ve detaylı bir şekilde ifade edebildikleri görülmüştür. Kısacası sosyal medya kavramına yönelik 5.sınıf öğrencilerinin zengin bilişsel yapılarının olduğu belirlenmiştir. Bu noktada Sosyal Bilgiler dersinin etkisinin de oldukça fazla olduğu söylenebilir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the cognitive structures of 5th grade students regarding the concept of social media, which they learned in the Social Studies courses, through metaphors. For this purpose, the metaphors, drawings, and compositions of 5th grade students related to the term social media have been examined. Data variation and methodological variation techniques such as phenomenology (within the scope of qualitative research model) and case study methods have been used in order to increase the quality, validity and reliability of this study. The study group was determined by criterion sampling of the purposeful sampling techniques. The study group consists of 403 5th grade students who were in their fall semester in the 2018-2019 educational year and were studying at 'Sami Sipahi', 'Murat Atilgan', 'Sehit Ali Gaffar Okkan', and 'Orgeneral Halil Sozer' secondary schools in Odunpazari region of Eskisehir. A questionnaire consisting of three parts has been used as a means of data collection. In the first part, the participants were asked to fill in the blanks as follows: "Social media is like…, because …". In the second part, they were asked to explain the connotations of the social media term by drawing and illustrating. In the third part, they were asked to express their opinions on the social media term through writing a short essay. For the purpose of determining the validity and reliability of the measurement tool, a pilot study was conducted with 105 5th grade students. The content analysis method has been used to analyze and interpret the data gathered from the study group. The coefficient of agreement among experts regarding the reliability of the study has been calculated as 95.00% for the first part, 97.18% for the second part, and 100.00% for the third part. The gathered data have been tabulated by giving them frequency and percentage values. The metaphors created by the students in the first part have been collected under 12 conceptual categories by taking their commonalities into consideration. As a result, it has been found that the metaphors of students concentrated mostly in the categories "have utilization features" and "providing information". The drawings about the term "social media" made by students for the second part of the questionnaire has been collected under 5 conceptual categories in terms of similarities. Consequently, it has been determined that the drawings of students fall mostly in the categories "conscious use" and "use of social media tools". In the cases where the metaphors and drawings created by 5th grade students regarding the concept of social media were examined together by identifying their commonalities, it has been observed that 78 students made drawings in a way that supports the metaphor they had created before. Besides, it has been determined that the metaphors and drawings of 5th grade students concerning the concept of social media are mostly concentrated in the categories "addiction conducing", "illness conducing" and "conscious use" in terms of commonalities. The essays written by the 5th grade students regarding the social media for the third part of the questionnaire have been grouped under 6 conceptual categories regarding their commonalities. As a result, it has been detected that the writings of students fall mostly into the categories "use of social media tools", "conscious use", and "dangerous situations caused by social media". In addition, it has been found that, even though the term social media – together with the "technology", "internet", and "virtual environment" notions – has been comprehensively covered in the Social Studies course, the students have a misconception of the term 'social media' due to the fact that the description and applications of social media were not included in the coursebook. It has been observed that the students could express their cognitive structures very easily, successfully and in detail in all three data collection tools used in the study. In short, it has been determined that 5th grade students have a rich cognitive structure regarding the term social media. It can be said that Social Studies lesson have a significant role in this.