Fatih ve Baykara'nın gazellerinde dini unsurların karşılaştırılması
The comparison religious elements in the Ghazals of Sultan Mehmed II and Sultan Husayn Bayqara
Yazar: MUHAMMED LÜTFÜ AVCI
Danışman: DOÇ. DR. RECAİ KIZILTUNÇ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Gazeller = Ghazals ; Hüseyin Baykara = Hüseyin Baykara ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Mehmed II = Mehmed II ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yaratıcılık = Creativity ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Klasik şiir, akraba Türk topluluklarının ortak belleğini inşa eden tarihi ve kültürel
unsurlardan biridir. Amacımız bu ortak belleği, birbirinin çağdaşı olan iki hükümdarın dilinden
ortaya koymaktır.
Çalışmamızda Fatih ve Baykara'nın şiirlerini derli toplu olarak içermeleri nedeniyle iki
kaynağı temel aldık. Bunlardan ilki Muhammed Nur Doğan'ın, çeşitli nüshalardan yararlanarak
oluşturduğu "Fatih Dîvânı ve Şerhi" adlı çalışmasıdır. Bu çalışmada çeşitli mecmualarda Fatih'e
atfedilen metinleri de dahil ettiği Avni mahlasıyla yazılmış 74 gazel 2 kıt'a, 1 murabba, 6 beyit
ve 1 mısradan oluşan toplam 84 şiir mevcuttur. Temel kaynaklardan diğeri, Talip Yıldırım'ın
Türkiye'de bulunan tüm nüshalarıyla ortak bir metin hazırladığı "Baykara Divanı" adlı doktora
çalışmasıdır. Çalışmada, Baykara'ya ait Hüseynî mahlasıyla yazılmış 201 gazel, 2 muhammes, 6
rubai ve 3 beyitten müteşekkil 212 adet şiir metni bulunmaktadır.
Karşılaştırmayı esas alan çalışmamızda, öncelikle konu başlıklarına uygun beyitleri tespit
ettik. Ardından bu beyitleri, klasik şerh yönteminin aşamalarına göre Türkiye Türkçesine
aktardık. Beyitlerin anlatım düzenlerini tablo halinde haritalandırdık. Beyitler üzerine
uyguladığımız bu haritalandırmayla, anlamsal olarak kilit öneme sahip kelimelerin bağlamlarını
tespit etmeyi amaçladık.
Giriş bölümünde çalışmanın amacına dair kısa bir değerlendirme yaptıktan sonra ana
hatlarıyla teorik ve metodik çerçeveyi izah etmeye çalıştık. Ardından çalışmada kullandığımız
ana kaynaklar hakkında bilgi verdik. Son olarak Fatih ve Baykara'nın sanat anlayışları ve şiir
telakkileriyle ilgili kısa bir değerlendirmede bulunduk. Asıl metinde ise iki divanda tespit
ettiğimiz ortak kullanımlar üzerinden bağlamsal karşılaştırmayı tamamladık. Bu kısımda elde
ettiğimiz bulguları sonuç bölümünde değerlendirdik.
Anahtar Kelimeler: Hüseyin Baykara, Fatih, Klasik Şiir, Dini Motifler, Karşılaştırma

Abstract:
Classical poetry is one of the historical and cultural elements that build the common
memory of related Turkish communities. Our aim is to present this common memory through the
poems of two contemporary sultans.
In our study, we have based on two works because they contain the poems of Fatih and
Baykara extensively. The first of these is Muhammed Nur DOĞAN's work called "Dīvān of
Sultan Mehmed II with Commentary" which was created by making use of various copies. In this
study, 84 poems are consisting of 74 gazels, 2 continents, 1 murabba, 6 couplets and 1 verse
written in the Avni pseudonym, including the texts attributed to Fatih in various magazines. The
other is the basic source of the Talip Yıldırım prepared a joint text with all copies in Turkey "
Dīvān of Hussein Baykara" says the doctoral studies. In the study, there are 212 poetry texts
composed of 201 ghazal, 2 muhammes, 6 rubai and 3 couplets, written in the pseudonym Hussein
Baykara.
In our study based on the comparison, we first identified couplets that were appropriate to
the subject headings. Then we have transferred these couplets with the conventional explain
method to Turkey Turkish language. We have mapped the couplets' narrative patterns into tables.
With this mapping we applied on couplets, we aimed to determine the contexts of keywords in
terms of semantics.
In the introduction, after a brief evaluation of the purpose of the study, we tried to explain
the theoretical and methodical framework. Then we gave information about the main sources we
used in the study. Finally, we made a short evaluation about Fatih's and Baykara's understanding
of art and poetry conjectures. In the original text, we completed the contextual comparison based
on the common uses we identified in the two divans. We evaluated the findings in this section in
the conclusion section.
Key Words: Husayn Bayqara, Fatih Mehmet II, Classical Poetry, Religious Motifs, Comparison