Bağımsız denetim talebi: Halka açık olmayan KOBİ lerde bir araştırma
Audit demand: A research in non-public SMES
Yazar: SERHAT ŞAMİL
Danışman: PROF. DR. ŞABAN UZAY
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Denetim = Control ; KOBİ = Small and Medium Sized Firms

Özet:
Zorunlu bağımsız denetimin gerekliliği ve kapsamı hem akademisyenler hem de yasal düzenleyici kurumlar tarafından fayda maliyet değerlendirmeleriyle tartışılagelen bir konudur. Bu konu çerçevesinde zorunlu olmadıkları halde bağımsız denetimi talep eden şirketlerin karakteristik özellikleri de önem arz etmektedir. Bu çalışma ile zorunlu bağımsız denetim ve bağımsız denetim talebi eksenindeki tartışmalara Türkiye örneğiyle katkı sunmak amaçlamaktadır.
Çalışmada, ilk olarak bağımsız denetim ve bağımsız denetim talebiyle ilişkilendirilebilecek kavramsal, teorik, kurumsal ve sosyal boyutlar ele alınmıştır. Daha sonra ise, Türkiye'de faaliyet gösteren ve zorunlu bağımsız denetimden muaf tutulan Halka Açık Olmayan KOBİ'lerde bağımsız denetim talebi, deneysel olmayan bir tasarımla araştırılmıştır. Çalışmada, Dünya Bankası'nın Girişim Araştırması (Enterprise Survey-ES) anketleri aracılığıyla toplanan veriler kullanılmıştır. Söz konusu veriler ile bağımsız denetimi talep eden şirketlerin farklılaşan karakteristik özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Literatürde daha önce ele alınmış boyutlar ve bağımsız denetim talebiyle ilişki içerisinde olabileceği öngörülen diğer boyutlar, 998 adet halka açık olmayan KOBİ'lere ait veriyle istatistiksel olarak test edilmiştir. 
Bağımsız denetim talebi ile şirket büyüklükleri, sahiplik yapıları ve finansman ilişkileri arasında literatürle de paralel bir şekilde istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. Bunların yanı sıra elde edilen bulgular, bağımsız denetim talebi ile Ar-Ge yatırımları, uluslararasılaşma durumları ve yasal düzene ilişkin algı arasında öngörülen ilişkileri anlamlı bir şekilde destekler niteliktedir.

Abstract:
The necessity and scope of mandatory auditing is a subject that is discussed by both academics and regulatory bodies with benefit-cost evaluations. In this context, the characteristics of the companies that demand audit, although they are not mandatory, are also important. With this study, it is aimed to contribute to the discussions on the axis of mandatory audit and audit demand with the example of Turkey.
In the study, conceptual, theoretical, institutional, and social dimensions that could be associated with audit and audit demand are discussed. Then, an empirical study has been conducted on the audit demand in Non-Public SMEs operating in Turkey and exempt from mandatory auditing. Then, the audit demand in Non-Public SMEs operating in Turkey and exempt from mandatory auditing was investigated with a non-experimental research design. Data collected through the World Bank's Enterprise Survey (ES) surveys were used in the study. With the analysis of the data, the differentiating characteristics of the companies demanding the audit were tried to be revealed. The explanatory variables previously discussed in the audit demand literature and the hypotheses developed on the new variables specific to this study were statistically tested with data from 998 Non-Public SMEs. 
In parallel with the literature, statistically significant results were obtained between the audit demand and company sizes, ownership structures and financing relations. In addition, the findings significantly support the predicted relations between the audit demand and R&D investments, internationalization, and the perception of companies regarding the legal order.