COVİD-19 pandemi döneminde Harran Üniversitesinde sağlık alanında ve sağlık alanı dışında öğrenim gören öğrencilerin akılcı ilaç kullanımı hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Assessment of knowledge, attitudes and behaviors about rational drug use of students studying in the health and non-health departments at Harran University during the COVID-19 pandemic period
Yazar: MAHMUT KÖYLÜ
Danışman: DOÇ. DR. OLCAY KIROĞLU
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Covid-19 Pandemi Döneminde üniversite öğrencilerinin aldıkları standart sağlık hizmetlerinin aksadığı ve ilaç kullanma alışkanlıklarının değiştiği görülmüştür. Çalışmada Harran Üniversitesinde Pandemi Dönemi Öncesi (PDÖ) ve Pandemi Dönemi (PD)'nde, Sağlık Alanı (SA) ve Sağlık Alanı Dışı (SAD)'ndaki fakültelerde öğrenim gören öğrencilerin Akılcı İlaç Kullanımı (AİK) konusunda bilgi, tutum ve davranışlarının incelenmesi amaçlanmıştır. 
Çalışma Harran Üniversitesinde 600 (SA 300 ve SAD 300) öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Anket; katılımcıların demografik özelliklerini, PDÖ ve PD'nde AİK ile ilişkili bilgi tutum ve davranışlarını ölçen 46  sorudan oluşmaktadır. Anket kesitsel araştırma yöntemi ile online uygulanmıştır. Veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir.  
Çalışmada öğrencilerin hastalandıklarında ilk doktora başvurma oranı PDÖ+PD'nde %68,2 bulunmuştur. PD'nde SA'ndaki öğrencilerin SAD'ndaki öğrencilere göre başvuru oranı daha yüksek tespit edilmiştir. PD'nde öğrencilerin %24,83'ü eczacıların ilaç önerisinde bulunamayacağını düşünmektedir. Bu oran SAD'ndaki öğrencilerde daha fazla görülmüştür. PDÖ+PD'nde SA ve SAD'ndaki öğrencilerin üçte birinin reçetesiz ilaç kullandığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin hastalandıklarında ilaç dışı uygulamalardan ilk bitkisel ürün ve karışımları yüksek oranda (%73,8) kullandığı belirlenmiştir. SA'ndaki öğrencilerin (%78,4), SAD'ndaki öğrencilere (%69,4) göre daha fazla bitkisel ürün kullandığı tespit edilmiştir. Öğrenciler en çok bal, zencefil, keçiboynuzu ve zerdeçal kullanmayı tercih etmiştir. PD'nde antidepresan ilaç kullanımı artmıştır. PD'nde C vitamini kullanımı SAD'ndaki öğrencilerde, D vitaminin kullanımı ise her iki alandaki (SA-SAD) öğrencilerde artış göstermiştir.
Sonuç olarak, Harran Üniversitesinde SA ve SAD'nda eğitim gören öğrencilerin PD'nde PDÖ'ne göre AİK'na uygun olmayan birçok davranışlarının olduğu tespit edilmiştir. Gelecekte olası pandemi dönemlerinde AİK'nın doğru şekilde oluşturulması için üniversite öğrencilerine konu ile ilgili çeşitli eğitim ve seminer programlarının düzenlenmesi gerekmektedir.

Abstract:
During the Covid-19 pandemic, students access to healthcare services and medication usage habits  changed. We examined Health Area (HA) and Non-Health Area (NHA) students in regards to Rational Drug Use (RDU) before Pandemic Period (BPP) and during Pandemic Period (PP). The study was conducted with 600 students at Harran University (300 in HA and 300 in NHA). The survey had 46 questions measuring participants' demographic characteristics and RDU-related knowledge, attitudes, and behaviors during BPP and PP.The survey was administered online using a cross-sectional research method, and the data were analyzed using the SPSS program.
The study found that 68.2% of students visited a doctor when feeling ill during BPP and PP. In PP, students in the HA exhibited a higher rate of doctor visits compared to NHA students. In PP, 24.83% of students believed that pharmacists couldn't provide medication recommendations, with this belief being more prevalent among NHA students. During BPP and PP, one-third of students in both HA and NHA used non-prescription drugs. 73.8% of students used herbal products and mixtures. HA students used herbal products more than NHA students, preferring honey, ginger, carob, and turmeric. Antidepressant and Vitamin D usage increased among both groups of students, while NHA students resorted to Vitamin C.
In conclusion, we identified that students in both groups at Harran University exhibited behaviors inconsistent with RDU during PP. To establish proper RDU during potential future pandemic periods, it is essential to organize various educational and seminar programs for university students on this topic.