Türkiye'de yetişen oleaceae familyası taksonlarının ekolojik odun anatomisi
Ecological wood anatomy of oleaceae in Turkey
Yazar: FUNDA ERŞEN BAK
Danışman: PROF. DR. NESİME MEREV
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Botanik = Botany ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Oleaceae familyasının Türkiye'de doğal olarak yetişen 7 cins ve 14 taksonuna ait odunanatomisi özellikleri incelenmiştir. Odun örnekleri Türkiye'nin farklı bölgelerinden yaklaşık100 m yükselti farkı ile toplanmıştır.Odun örneklerinin: trahe teğetsel ve radyal çapı, 1 mm2 deki trahe sayısı, trahe hücreuzunluğu, lif uzunluğu ve genişliği, lif lümen genişliği ve lif çeper kalınlığı, 1 mm de özışınısayısı, özışını yüksekliği ve genişliği gibi anatomik özelliklere ait kantitatif verileri ve yıllıkhalka durumu, trahe gruplaşması, helikal (spiral) kalınlaşma, perforasyon tablası tipi,vasisentrik veya vasküler traheitlerin varlığı, boyuna paranşimin konumu, trahe çeper yadageçitlerinde örtü oluşumu (vesturing), kristaller, perforasyonlu özışını hücreleri gibi kalitatifözellikleri tespit edilmiştir.Trahe hücre özellikleri kullanılarak ?Vulnerabilite oranı? (trahe çapının birim alandakisayısına bölümü) ve ?Mezomorfi değeri? (vulnerabilite oranının trahe hücre uzunluğu ileçarpımı) hesaplanmıştır. Sonuç olarak, Oleaceae familyası çalı taksonlarının ağaçlardan dahakseromorfik olduğu saptanmıştır.Anatomik ve anatomik olmayan özellikler yükselti ile ilişkiye getirilmiş, yükselti faktörününanatomik özellikler üzerine etkisi tür (intraspesifik), cins ve familya (interspesifik) düzeyindeincelenmiş, ve odun anatomisi varyasyonları belirlenmiştir. Ayrıca, yükseltinin cins vefamilya düzeyinde anatomik özelikler üzerinde daha etkili olduğu saptanmıştır. Türdüzeyinde en fazla ilişki F. angustifolia'da saptanmıştır.Trib, cins, tür ve bölge trendlerinde, yükselti ile trahe teğetsel ve radyal çapı, trahe hücreuzunluğu, trahe gruplaşma oranı, lif uzunluğu, lif genişliği ve lif lümen genişliği, özışınıyüksekliği ve genişliği arasında negatif yönde bir ilişki vardır. Yükselti artarken buelemanların boyutları azalmaktadır. Bunun aksine, 1 mm2 de trahe sayısı ve 1 mm de özışınısayısı ise yükselti ile artmaktadır. Ligustrum vulgare, Olea europaea, Phillyrea latifolia'daperforasyonlu özışını hücresi; bazı Fraxinus taksonlarının özışını paranşim hücrelerindesferoidal kristaller, intervasküler geçitler ve trahe hücre çeperinde (F. pallisae) vesturingoluşumları tanımlayıcı karakterler olarak saptanmıştır.

Abstract:
The wood anatomical features of 14 native taxa in 7 genera belong to Oleaceae family inTurkey were studied. Wood samples were collected in different regions of Turkey with 100 minterval at altitudes.Data were gathered on anatomical features: tangential and radial pore diameters, numberof vessels per mm2, length of vessel elements, fibres (lengths, widths, thickness of cell walls,lumen diameters), number of rays per mm, ray width and height such as quantitativecharacters; features of growth rings, of vessel grouping, helical sculpture, type of theperforation plates, presence of vasicentric tracheids and vascular tracheids, features of axialparenchyma, vesturing, warty-layer, crystals and perforated ray cells such as qualitative ones.By using vessel member features, ?Vulnerability? ratio (pore diameter divided by numberof vessels per mm2) and ?Mesomorphy? indices (?Vulnerability? multiplied by vesselelements length) was calculated. Consequently, it founds that shrubby taxa is the morexeromorphic than the others in Oleaceae family.Anatomical and non-anatomical features were correlated with altitudes, and effects of thisfactor on the anatomical features were investigated in the level species (intraspecific), genera,tribe and family (interspecific), and wood anatomical variations were determined. Besides,altitudes were found more effective on the anatomical features as a level of family and generavariation. As the intraspecific variation the most related taxa was found in F. angustifolia.In the trends of tribe, genera, taxa and region there is a negative correlation betweenaltitude and radial and tangential diameter of vessel, length of vessel elements, vesselgrouping ratio, fibre lengths and widths, fibre of lumen diameters, ray widths and height.While altitudes are increased, these elements dimensions are decreased, but on the contrarynumber of vessels per mm2 and number of rays per mm increased with altitudes.It was determined that perforated ray cells (Ligustrum vulgare, Olea europaea andPhillyrea latifolia), spherical crystals in ray cells and presence of vesturing (some Fraxinustaxa), and warty layers (F. pallisae) were formed as the identification characters.