Cenâbî Ahmed Paşa'nın hayatı, hayratı ve eserleri
Cenâbî Ahmed Pasha's life, waqfs and works
Yazar: FATMA ATLIHAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÇINAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Cenab-ı Ahmet Paşa Camii = Cenab-ı Ahmet Paşa Mosque ; Cenabi Ahmed Paşa = Cenabi Ahmed Pasha ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Paşalar = Pashas

Özet:
Ahmed Paşa,"Cenâbî", "Hayâlî", "Hayâtî" lakapları ile de meşhur olan ve Anadolu beylerbeyliği görevinde de bulunan XVI. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarındandır. Küçük yaşta Topkapı Sarayı, Enderun Mektebi'ne giren Ahmed Paşa, burada eğitimini ve terbiyesini tamamlamış ve çeşitli vazifeleri yerine getirmiştir.  Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanat yıllarında, yaklaşık yirmi yıl Anadolu beylerbeyliği görevinde bulunmuştur. Ahmed Paşa'nın beylerbeyi olduğu yıllarda, Anadolu beylerbeyliğinin merkezi Ankara'dır.
Çevresinde dürüst ve güvenilir biri olarak bilinen Ahmed Paşa, âdil, ince ruhlu ve sanatsever bir şahsiyet olarak tanınmaktadır. Kanuni'nin oğulları arasında çıkan taht mücadelesinde etkin rol oynayan Ahmed Paşa'nın, Kanun Sultan Süleyman'ın oğlu Şehzade Mustafa'nın kızı Nergisşah Sultan ile evlendiği yönünde görüşler mevcuttur. Yaygın lakabı "Cenâbî" olan Ahmed Paşa, edebî kişiliği ile de öne çıkmaktadır. Paşa'nın bir de  Divan'ı bulunmaktadır. Şiirlerinde Cenâbî ve Harfî mahlaslarını kullanmıştır. Ahmed Paşa, uzun bir süre beylerbeylik yaptığı Ankara'da, Mimar Sinan ya da onun ustaları tarafından yapıldığı kabul edilen, halk arasında ve arşiv kayıtlarında "Cenâbî Ahmed Paşa", "Hayâlî Ahmed Paşa", "Hayâtî Ahmed Paşa", "Yeni Cami" gibi adlarla anılan camiyi yaptırmış ve onun etrafında bir takım hayratın oluşmasına vesile olmuştur. Paşa'nın hayratı içinde hamam, çeşme ve türbe yer alırken, daha sonra avlu içerisine inşa edilen Mevlevîhâne ile bu yapılar topluluğu bir külliye görünümünü almıştır. Ahmed Paşa'nın buradaki hayrata ve özellikle camiye ait doğrudan bir vakfiyesine ne Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde ne de Devlet Arşivleri Başkanlığı'nda rastlanmıştır. Ancak cami ve türbe ile ilgili çeşitli zamanlarda kurulan, özellikle camideki görevlendirme ve tamirlerle ilgili vakıflara rastlanmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Cenâbî Ahmed Paşa, Cenâbî Ahmed Paşa Camii, Yeni Camii,  Anadolu Beylerbeyliği, Ankara Tarihi, Vakıf.

Abstract:
Ahmed Pasha, "Cenâbî", "Hayâlî", "Hayâtî" also known as the nicknames and served as a Beylerbeylik of Anatolia. He was one of the Ottoman statesmen of XVI. Century Ahmed Pasha entered the Enderun School, Topkapi Palace at a young age, and completed his education and training here and performed various duties. During the reign of Suleiman the magnificent, he served as the Beylerbeylik of Anatolia for nearly twenty years. During the years when Ahmed Pasha was a beylerbeyi, the center of the Beylerbeyi of Anatolia was Ankara.
Ahmed Pasha, known as an honest and trustworthy person around him, is known as a fair, thin-spirited and art-loving personality. There are opinions that Ahmed Pasha, who played an active role in the struggle for the throne between Kanuni's sons, married Nergisshah Sultan, daughter of Prince Mustafa, son of Kanuni, whose common nickname is "Cenâbî", is also prominent with his literary personality. It has a Divan. In his poems, he used Cenâbî and the letter mahlas. Ahmed Pasha, a long time did beylerbeylik in Ankara, Mimar Sinan, made by his masters or accepted, among the public records and archival resources. Almighty "Cenâbî Ahmed Paşa", "Hayâlî Ahmed Paşa", "Hayâtî Ahmed Paşa", "new mosque" referred to with names like mosque and built a team around him has been instrumental to the formation of the sponsor. While Hayrat has a bath, fountain and mausoleum, Mevlevihâne was built in the courtyard and this community of buildings has taken on the appearance of a complex. No direct foundation of Ahmed Pasha belonging to the waqfs and especially the mosque was found neither in the archives of the General Directorate of Foundations nor in the Directorate of State Archives. However, there are waqfs established at various times related to the mosque and the mausoleum, especially related to the assignments and repairs in the mosque.

Keywords: Cenâbî Ahmed Pasha, His Mosque, New Mosque, Beylerbeylik of Anatolia, History of Ankara, Waqf.