İslamcı hareketlerin Mısır siyasetindeki yeri: Müslüman Kardeşler örneği
The role of Islamic movements in Egyptian politics: The case of the Muslim Brotherhood
Yazar: CİHANGİR BÜNYAMİN AKSAKAL
Danışman: PROF. DR. GONCA BAYRAKTAR-DURGUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Müslüman Kardeşler = Muslim Brotherhood ; Mısır = Egypt ; İslami hareketler = Islamic movements

Özet:
1970'lerden itibaren İslamcı hareketler, başta Mısır olmak üzere, birçok Ortadoğu ülkesinin en etkili siyasal hareketleri haline gelmiştir. İslamcı hareketlerin bu yükselişi üzerine yapılan değerlendirmeler ana hatları ile iki teorik yaklaşım çerçevesinde ortaya çıkmıştır: "kültürcü yaklaşım" ve "ekonomi politik yaklaşım". Kültürcü yaklaşım bu yükselişi Müslümanların dini değerleri ve kültür özellikleri ile açıklamaya çalışırken, ekonomi politik yaklaşım maddi değişkenler ve sınıf analizinin üzerinde durmuştur. Bu yaklaşımlara karşı alternatif bir bakış açısı öneren bu çalışma, İslamcı hareketlerin Mısır siyasetindeki gücünü ve bu gücün kaynağını Müslüman Kardeşler örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. 1928 yılında Hasan el-Benna tarafından kurulan Müslüman Kardeşlerin geçirdiği tarihsel tecrübe göz ardı edilmeden, ideolojisi, örgütlenmesi ve rejimle olan ilişkisinde belirgin bir hareket tarzı ortaya koyduğu - 1981'deki Sedat suikastı ile başlayan ve Arap Baharı ile sona eren - 30 yıllık Hüsnü Mübarek dönemine odaklanılmıştır. Tarihsel dönemler arasında karşılaştırmalara olanak sağlaması ile teori ve tarih arasında ilişki kurulmasına izin vermesi nedeniyle çalışmanın yöntemi karşılaştırmalı tarihsel analiz olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, giriş bölümünün ardından ikinci bölüme siyasal hareketler literatürü taranarak başlanmış, İslamcılığın kökeni ve post-kolonyal dönemdeki yükselişi ile devam edilmiştir. Bu bölümde ayrıca kültürcü ve ekonomi politik yaklaşımlara karşı İslamcıların örgütlenme stratejisine odaklanan alternatif bir bakış açısı önerilmiştir. Üçüncü bölümde, Müslüman Kardeşlerin Arap Baharına kadarki tarihsel tecrübesi ile Mısır'da ortaya çıkan diğer İslamcı hareket ve gruplar incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, bir siyasal hareket olarak Müslüman Kardeşlerin özellikleri, Mısır dışındaki ulus-ötesi etkisi ve Mübarek rejimi ile olan ilişkisi tartışılmıştır. Müslüman Kardeşlerin Mısır siyasetindeki yeri ve öneminin analizi ile çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
Since the 1970s, Islamic movements have become the most influential political movements in many Middle Eastern countries, especially in Egypt. There are two main theoretical approaches concerning this phenomenon: "culturalist approach" and "political economy approach". While the culturalist approach tries to explain this phenomenon by emphasizing the religious values and cultural characteristics of Muslims, the political economy approach focuses on material variables and class analysis. This thesis suggests an alternative perspective against these approaches and aims to examine the power of Islamic movements in Egyptian politics, and also the source of their power through the case of the Muslim Brotherhood. The Muslim Brotherhood established by Hasan al-Banna in 1928 manifested a distinct manner in terms of ideology, organization and the relations with the regime during the 30-year Hosni Mubarak period. Without ignoring the historical experience of the Brotherhood, this study focuses on this period that started with the Sadat assassination in 1981 and ended with the Arab Spring. The method of this study is comparative historical analysis that gives opportunity to make comparisons between historical periods and allows moving back and forth between theory and history. Within this framework, after the introduction, the second chapter starts with the literature review on political movements and continues with the origins of Islamism and its rise in the post-colonial period. This chapter also proposes an alternative perspective, based on the organizational strategy of Islamists, against both culturalist and political economy approaches. The third chapter contains the Muslim Brotherhood's historical experience until the Arab Spring, and other Islamic movements and groups emerged in Egypt. Main characteristics of the Muslim Brotherhood as a political movement, its trans-national influence outside Egypt, and its relations with the Mubarak regime are discussed in the fourth chapter. The thesis is concluded with the analysis of the role and importance of the Muslim Brotherhood in Egyptian politics.