Akut lösemi tanılı allojenik kök hücre nakli yapılan hastalarda hepatik veno-okluzif hastalık sıklığı ve risk faktörleri
Incidence and risk factors of hepatic veno-occlusive disease in patients diagnosed with acute allogenic stem cell transplantation
Yazar: EKİN AREL YEŞİLOĞLU
Danışman: PROF. DR. ZÜBEYDE NUR ÖZKURT
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Lösemi = Leukemia ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sinüzoidal obstrüksiyon sendromu = Sinusoidal obstruction syndrome ; Ölçekler = Scales

Özet:
Çalışmamızda akut lösemi nedeni ile AKHN yapılan hastalarda SOS insidansı ve risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Erişkin Kök Hücre Nakli Biriminde 2006-2022 yılları arasında AKHN yapılmış akut lösemili 18 yaşın üzerindeki 309 hasta geriye dönük olarak olarak incelenmiştir. SOS tanımlanmasında modifiye Seattle kriterleri kullanılmıştır.
       Çalışmamız popülasyonunda SOS insidansı; SOS profilaksisinde Defibrotid kullanılmaya başlanmadan önce %26,1, Defibrotid kullanılmaya başlandıktan sonra %13,5 olarak görülmüştür (ortalama %20,1). Ortanca 18 aylık bir takip süresiyle izlenen hastalarda SOS tanımlanan hastaların genel sağkalımı %26,7, 100.gün sağkalımı %58,3 görülmüştür. Miyeloablatif rejim (OR:2,224; p=0,028), ALL (OR:2,557; p=0,002) ve karnofsky performans skoru (OR:4,520; p<0,001) SOS açısından risk faktörü olarak saptanmıştır. Amfoterisin B (OR:3,068; p=0,011) ve kaspofungin (OR:4,672; p=0,017) kullanımı ile SOS birlikteliği anlamlı olarak sık bulunmuştur. Cinsiyet, yaş, donör tipi, komorbiditesi olması, nakil sayısı, OKHN öyküsü risk faktörü olarak bulunmamıştır. AKHN öncesinde alınan rejim sayısının fazlalığı (OR:1,225; p=0,071) SOS sıklığında anlamlılığa yakın ve 100.gün sağkalımda etkili saptanmıştır (HR:1,296; p=0,006). VKİ düşüklüğü (p=0,062), akut lösemi tanısından HKHN'ye kadar geçen sürenin fazlalığı (p=0,078) SOS riski açısından anlamlılığa yakın etkili bulunmuştur. Hazırlık rejiminde thiotepa kullanımı (p=0,001), GVHD profilaksisinde MTX kullanımı (p=0.019), hiperakut GVHD gelişimi (p=0,011) SOS riskini artıran faktörlerdendi. Nakil gününde hesaplanan EASİX skorları ve hazırlık rejimi öncesine göre artan EASIX skorlarının SOS gelişen hastalarda belirgin yüksek bulunmuştur (p=0.047 ve p<0.001).
       Sonuç olarak, SOS'nin multifaktöryel olması nedeniyle nakil öncesi ve nakil sürecinde risk faktörlerinin iyi irdelenmesi, belirti ve bulguların erken fark edilmesi önemlidir. Son yıllarda SOS riski yüksek hastalarda Defibrotid proflaksisisin eklenmesi ile SOS sıklığında azalma kaydedildiği düşünülebilir. Yüksek riskli hastanın belirlenmesinde hazırlık rejiminden hemen önce ve kök hücre infüzyonundan hemen önce hesaplanan EASIX skorundaki değişim etkin bir belirteç olabilir. Hazırlık rejimi ile artan endotel disfonksiyonunun belirlenmesi ve SOS gelişiminin öngörülmesi ile SOS için yüksek riskli kabul edilen hastalara ek proflaktik önlemler alınabilir.

Abstract:
In our study, it was aimed to determine the incidence of SOS and risk factors after allogeneic hematopoietic stem cell transplantation (HSCT) in patients with acute leukemia. 309 adult patients with acute leukemia who underwent allogeneic HSCT at Gazi University Faculty of Medicine between 2006 to 2022 were retrospectively analyzed. Modified Seattle criteria were used to define SOS.
       In our study, the incidence of SOS was 20,1% after allogeneic hematopoietic stem cell transplantation in patients with acute leukemia. The incidence of SOS was 26,1% before Defibrotide was used in prophylaxis, and 13,5% after Defibrotide was used. During a median of 18 months follow-up, the overal survival of patient with SOS was 26,7%, and the 100-day survival was 58,3%. Myeloablative regimen (OR:2,224, p=0,028), acute lymphoblastic leukemie (OR:2,557, p=0,002), and karnofsky performance score (OR:4,520, p<0,001) were determined as risk factors for SOS. The association of SOS with the use of amfoterisin B (OR:3,068; p=0,011) and kaspofungin (OR:4,672; p=0,017)  was found to be significantly more frequent. Age, sex, donor type, comorbidity, number of transplants, and history of autologous HSCT were not considered as risk factors for SOS. The number of different regimens taken before HSCT was observed to be close to significant (OR:1,225, p=0,071), and it was also found to be effective on 100-day survival (HR:1,296, p=0,006). The low BMI (p=0,062) and the long time from the diagnosis of acute leukemia to HSCT (p=0,078) were found to be close to significant for SOS risk factors. The use of thiotepa in the conditioning regimen (p=0,001), the use of methotrexate in the prophylaxis of graft versus host disease (GVHD) (p=0,019), the development of hyperacute GVHD (p=0,011) were also seen as risk factors of SOS. EASIX scores calculated on the day of transplantation and increased EASIX scores before the conditioning regimen were found to be significantly higher in patients with SOS (p=0,047 and p<0,001).
       In conclusion, due to the multifactorial nature of SOS, it is important to examine risk factors well before and during transplantation, and early recognition of signs and symptoms. In recent years it can be thought that the frequency of SOS decreased with the addition of Defibrotide prophylaxis in patient with high SOS risk. The change in the EASIX score, calculated just before the conditioning regimen and just before the stem cell infusion, can be an effective marker in identifying the high-risk patient. Additional prophylactic measeures can be taken for patients considered high risk for SOS by identifying increased endothelial dysfunction and predicting the development of SOS with the conditioning regimen.