Dış politika yapım sürecinde enerji kaynaklarının rolü: İran örneği (1979-2019)
The role of energy resources in foreign policy making process: The case of Iran (1979-2019)
Yazar: MELİS İLAYDA YARŞI
Danışman: DOÇ. DR. AZİME TELLİ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji politikaları = Energy policies ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
Enerji kavramı, Soğuk Savaş'ın bitimiyle birlikte devletlerin dış politikalarında etkisini arttıran bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu noktada; devletler için enerjinin ekonomik çıkarlar veya yatırım amacıyla düşünülmesinin yanı sıra politik bir unsur olarak ele alınması mümkün olmaktadır.  
1991 yılında Soğuk Savaş'ın sonlanmasıyla birlikte güvenlik algısında meydana gelen değişim, enerji ve enerji güvenliğinin farklı bir boyuta geçmesine yol açmıştır. Bu bağlamda, güvenlik algısı askeri alanda değerlendirilirken, Soğuk Savaş'tan sonraki dönemde diğer alanlar da güvenlik bağlamında değerlendirilmeye başlamıştır. Bu noktada öne çıkan enerji güvenliği; enerji nakil hatlarının güvenliği, enerjinin sürdürülebilirliği, kesintisizliği gibi etkenlere bağlı olarak ele alınmıştır. 
Enerji kaynaklarının varlığı kimi zaman avantaj kimi zaman dezavantaj olarak yorumlanmaktadır. Bu çalışmada, enerjinin devletler açısından avantaj veya dezavantaj olarak değerlendirilebilmesine örnek olarak İran İslam Cumhuriyeti verilecek ve ''avantaj mı, dezavantaj mı?'' sorusunun cevabı aranacaktır. 
İran İslam Cumhuriyeti'nin enerji zengini bir devlet olduğunu görmekteyiz. İran'ın enerji zenginliği jeopolitik konumunun da etkisiyle İran'ı üzerinde düşünülen bir devlet haline getirmiştir. Batıdan Basra Körfezi'ne komşu olan, kuzeyinde ise Hazar bulunan İran jeopolitik bir güç olarak değerlendirilmektedir. Aynı zamanda Doğu ile Batı arasındaki enerji geçiş noktalarının üzerinde bulunması İran'ın jeopolitik önemini desteklemektedir. 
1979 yılında meydana gelen ve İran'ın dış politikasında önemli bir kırılma olan İran İslam Devrimi'ne kadarki süreçte ABD'nin Ortadoğu Bölgesi'ndeki müttefiki olarak değerlendirilen ve Batı yanlısı politikalar izleyen İran'da, bu tarihten itibaren siyasi kararlarında değişimler gözlenmiştir. Fakat değişen dış politika çizgisine rağmen, İran enerji politikasının tek bir çizgide ilerlediğini söylemek mümkündür. İran'ın diğer bir önemi ise sahip olduğu nükleer güçtür. Nükleer güce bağlı olarak İran yaptırımlara maruz kalmıştır. AB tarafından da uygulanan ve İran'ın enerjisini hedef alan yaptırımlar konusunda anlaşmaya varılmış ve P5+1 devletleri ile barış süreci başlamıştır.

Abstract:
With the end of the Cold War, the concept of energy comes across as a factor that increases the influence of states in their foreign policies. At this point, it is possible for states to consider energy as a political element as well as for economic interests or investment purposes.
 With the end of the Cold War in 1991, the change in security perception led to a different dimension of energy and energy security. In this context, while the perception of security was evaluated in the military area, other areas began to be evaluated in the security context in the period after the Cold War. At this point, the energy security that stands out has been taken into consideration due to factors such as the security of energy transmission lines, sustainability of energy, and non-interruption.As mentioned above, the existence of energy sources is sometimes interpreted as an advantage and sometimes a disadvantage. In this study, the Islamic Republic of Iran will be given as an example of how energy can be considered as an advantage or disadvantage in terms of states and the answer to this question '' advantage or disadvantage'' will be sought. 
The existence of energy sources is sometimes interpreted as an advantage and sometimes a disadvantage. In this study, the Islamic Republic of Iran will be given as an example of how energy can be considered as an advantage or disadvantage for states and 'advantage or disadvantage?"the answer to his question will be sought.
We see that the Islamic Republic of Iran is an energy-rich state. Iran's energy wealth has made Iran a considered state due to its geopolitical position. Iran, which borders the Persian Gulf to the west and the Caspian to the North, is considered a geopolitical power. At the same time, its presence on the energy transition points between East and West supports Iran's geopolitical importance.
In Iran, which was considered an ally of the United States in the Middle East in the period up to the Islamic Revolution, which occurred in 1979 and was a major break in Iran's foreign policy, and followed pro-Western policies, changes in its political decisions have been observed since then. But despite the changing foreign policy line, it is possible to say that Iran's energy policy is moving along a single line.Another important thing for Iran is its nuclear power. Iran has been subject to sanctions due to its nuclear power. An agreement has been reached on sanctions imposed by the EU, targeting Iran's energy, and a peace process has begun with the P5+1 States.