Zihin kuramına dayalı eğitim programının 48-60 aylık çocukların bilişsel bakış açısı becerileri ve prososyal davranışları üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the theory of mind based training program?s effects on the 48-60 months-old children?s cognitive perspective taking skills and prosocial behaviors
Yazar: ÖZLEM GÖZÜN KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE B. AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel özellikler = Cognitive characteristics ; Eğitim programları = Education programs ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Bu araştırmanın amacı, zihin kuramına dayalı eğitim programının 48-60 aylık çocukların bilişsel bakış açısı becerileri ve prososyal davranışları üzerindeki etkisini incelemektir. Bu araştırmada yarı deneme modellerinden, eşitlenmemiş kontrol gruplu model kullanılmıştır. Deney grubunda 20 çocuk, kontrol grubunda 18 çocuk olmak üzere toplam 38 çocuk çalışma grubunu oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplamak için Kişisel Bilgi Formu, Zihin Kuramı Ölçeği, Prososyal Davranışları Değerlendirme Ölçeği (Öğretmen Formu), yardımlaşma ve paylaşma davranışlarının bireysel değerlendirmesi için de durumsal testler kullanılmıştır. Bu çalışma kapsamında okul öncesi çocuklar için Zihin Kuramı Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlama çalışması yapılmış ve güvenirlik katsayısı KR-20 değeri. 50 ve test tekrar test güvenirliğine ilişkin korelasyon katsayısı. 777 olarak bulunmuştur. Uygulama sürecinin ilk aşamasında deney ve kontrol grubundaki çocuklara ön test uygulaması yapılmıştır. Daha sonra deney grubundaki çocuklara 12 oturumluk Zihin Kuramı'na dayalı eğitim programı uygulanmıştır. Zihin Kuramı'na Dayalı Eğitim Programı; farklı istek, farklı inanç, bilgi erişimi, yanlış inanç ve duyguları anlama gibi zihin kuramı becerilerini ve algı, dikkat, bellek, problem çözme gibi bilişsel becerileri içermektedir. Kontrol grubundaki çocuklara ise araştırmacı tarafından herhangi bir eğitim verilmemiştir. Eğitim programının uygulaması tamamlandıktan hemen sonra deney ve kontrol grubundaki çocuklara son test uygulamaları yapılmıştır. Uygulamanın en son aşamasında; son test uygulamasından dört hafta sonra, deney grubundaki çocuklara kalıcılık testi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda, deney grubunun zihin kuramı görevlerine ilişkin performanslarının ön testten son teste anlamlı bir şekilde arttığı görülürken (p<.05), kontrol grubunun bilgi erişimi görevi hariç diğer zihin kuramı görevlerindeki performanslarında anlamlı bir artış görülmemiştir (p>.05). Deney grubunun zihin kuramı görevlerine ilişkin son test ve kalıcılık puanları arasında da anlamlı bir farklılığın olmadığı görülmüştür (p>.05). Deney grubunun prososyal davranışlara ilişkin ön test-son test puan ortalamaları arasında anlamlı bir artışın olduğu saptanmıştır (p<.05). Ancak, kontrol grubunun prososyal davranışlarına ilişkin ön test-son test puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık görülmemiştir (p>.05).

Abstract:
The purpose of this research was to investigate the effects of the theory of mind based training programs on the 48-60 months-old children?s cognitive perspective taking skills and prosocial behaviors In this research, the non-equalized control group model among the quasi-experimental models was employed. A total of 38 children including 20 children in the experimental group and 18 children in the control group were the participant groups of this research. Personal Information Form, Theory of Mind Scale, Prosocial Behavior Assessment Scale (Teacher Form) and the situational tests to assess each child?s cooperative and sharing behaviors were used to collect the data for this research. Within the scope of this investigation, the Theory of Mind Scale for pre-school children was adapted into Turkish and the KR-20 reliability coefficient was .50 and the test-retest correlation coefficient was .777. At the beginning stage of the investigation process, the pre-test was applied to the children both in the experimental and control groups. Then, twelve-session training program based on the Theory of Mind was applied to the children in the experimental group. The training program based on the Theory of Mind consists of theory of mind skills such as appreciation of diverse desires, diverse beliefs, knowledge access, and false belief and feelings; cognitive skills such as perception, attention, memory, and problem solving. The children in the control group were not given any education by the investigator. Immediately following the implementation of the training program, the post-tests were applied to the children both in the experimental and control groups. After four weeks following the post-test implementation, the retention test was applied to the children in the experimental group. As the result of this investigation, it was found that the performances of the experimental group on the theory of mind tasks were significantly (p<.05) higher on the post-test compared to pre-test; whereas there were no any significant (p<.05) increase of the post test scores compared to pre test scores on the theory of mind tasks except the information retrieval tasks. It is also found that there was no any significant difference between the post-test and retention test scores on the theory of mind tasks of the experimental group (p>.05). There was a significant increase between the pretest and post test mean scores of the experimental group on the prosocial behaviors (p<.05). However, there was no significant difference between the mean scores of the pre-test and post-test for the control group on the prosocial behaviors (p>.05).