Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.)'nde sedir kozalak kelebeği (gravitarmata osmana obraztsov, 1952) zararının terpen profilleri ile olan ilişkisinin belirlenmesi
Determination of the relationship between terpene profiles and gravitarmata osmana(obraztsov, 1952) damage in Cedrus libani A. Rich
Yazar: HARİKA AKKUZU
Danışman: PROF. DR. GÜRKAN SEMİZ
Pamukkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Türkiye, dünya genelinde orman varlığını artırabilen ülkelerden biri olma
özelliğine sahiptir. Fakat yangın, iklim değişimi, otlatma, kaçakçılık gibi nedenler
orman alanlarında tahribatlara sebep olmakta ve orman varlığını tehdit etmektedir.
Böcek ve hastalık etmenleri de bitkilere zarar vermekte, büyüme ve gelişmesini
engellemekte ve zaman zaman epidemi nedeniyle bitkilerin ölümüne neden
olmaktadır. Lepidoptera türleri, özellikle iğne yapraklı ağaçlarda zarar yapanlar,
üzerinde durulması gereken önemli zararlara neden olmaktadır. Lepidoptera türleri
sayısı fazla olmamasına rağmen Türkiye ormanlarının en önemli zararlıları
arasındadır. Sedir kozalak kelebeği olarak bilinen Gravitarmata osmana (Obraztsov,
1952), gelişiminin ilk yıllarında Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) kozalaklarının
tohum ve pullarını yiyerek bitkiye zarar verir. Bu beslenme şekli kozalakta açıklıklar
şeklinde deformasyonların oluşmasına neden olur. Böcek istilasının kozalak
üzerindeki diğer belirtileri ise renk değişikliği, öğüntü ve sızıntıdır. Koniferler değişen
çevre koşullarına karşı savunma stratejileri geliştirmekte ve çeşitli kimyasallar
üreterek kendilerini korumaya çalışmaktadırlar. Bu savunma mekanizmasında yer alan
başlıca kimyasallar terpen türevli bileşiklerdir. Bu çalışmanın amacı, Gravitarmata
osmana konakçı tercihinde sedir kozalak içeriklerinin etkisinin araştırılmasıdır. Bu
amaç doğrultusunda böcek istilasının gözlendiği Denizli/Acıpayam ve böcek
istilasının gözlenmediği Antalya/Elmalı lokalitelerinde yer alan sedir ormanlarından
kozalak örneklemesi rastgele olarak yapılmıştır. Kozalak örneklerinin terpen
profillerini belirlemek için GC-MS analizleri yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda iki
grubun (Acıpayam ve Elmalı) α-pinene bileşikleri arasında istatistiksel olarak anlamlı
bir fark (p<0.05) bulunmuştur.
ANAHTAR KELİMELER: Cedrus libani, Gravitarmata osmana, Kozalak, Terpen,
GC-MS, Lepidoptera, Denizli, Türkiye

Abstract:
Turkey has the status of being one of the countries with the potential to expand the
presence of forests in the world. Unfortunately, factors such as fire, climate change,
grazing and smuggling devastate forest ecosystems and threatens the existence of
forests. Insect and disease factors also harm plants, preventing growth and
development and, in certain cases, causing plant mortality owing to epidemics.
Lepidoptera species, particularly those that damage coniferous trees, cause significant
economic losses that should be emphasized. Although the presence of Lepidoptera
species is minor in Turkey, it is the most important forest pest in the country.
Gravitarmata osmana (Obraztsov, 1952), known as the cedar cone pest, damages the
plant by eating the seeds and scales of Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.) cones in
the early stages of its development. This feeding method causes deformations in the
form of galleries on the cone axis. Other signs of insect infestation on cones are
discoloration, interior deformation and leakage. Conifers evolve defensive
mechanisms in response to changing environmental conditions and attempt to protect
themselves by producing a variety of chemicals. The main chemicals involved in this
defense mechanism are mostly terpene-derived compounds. The main objective of this
study is to explore the effect of Cedar cone contents on the host preference of
G.osmana. For this purpose, cones were randomly sampled from cedar forests located
in Denizli/Acıpayam, where insect infestation was observed, and Antalya/Elmalı,
where the infestation was not observed. The terpene profiles of cone samples were
characterized using GC-MS analyses. As the result of this study, a significant
difference was found statistically (p<0.05) within the α-pinene compounds of two
groups (Acıpayam, Elmalı).
KEYWORDS: Cedrus libani, Gravitarmata osmana, Cone, Terpene, GC-MS,
Lepidoptera, Denizli, Turkey