Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı olan bireylerde diyet antioksidan kalitesi ve kapasitesi ile kardiyometabolik risk arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Evaluation of the relationship between diet antioxidant quality and capacity and cardiometabolic risk in individuals with non-alcolic fatty liver disease
Yazar: ESMA NUR CAN
Danışman: DOÇ. DR. DUYGU AĞAGÜNDÜZ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) karaciğerde alkol tüketimine bağlı olmayan aşırı yağ birikimi olarak tanımlanmaktadır. Beslenme alışkanlıkları; NAYKH'nın ve ilişkili bozuklukların başlangıcı, prognozu ve tedavisinde kilit bir rol oynamaktadır. Bu çalışma NAYKH'lı bireylerde diyet antioksidan kalitesi ve kapasitesi ile kardiyometabolik risk arasındaki ilişkinin kontrol grubu ile karşılaştırılması amacıyla yürütülmüştür. Çalışmaya Temmuz 2023- Haziran 2024 tarihleri arasında Bilecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyet Polikliniği'ne başvuran 30-65 yaş arasındaki ve çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan 67 NAYKH'li ve 67 kontrol grubu olmak üzere toplam 134 birey katılmıştır. Bireylere uygulanan anket formunda; bireylerin yaşam tarzı alışkanlıkları, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri, 2 günlük besin tüketim kayıt formu, Akdeniz diyeti bağlılık ölçeği (MEDAS) ve uluslararası fiziksel aktivite anketine yer verilmiştir. Bireylerin diyet antioksidan kalitesini saptamada 'Diyet Antioksidan Kalite Skoru (DAKS) ve Diyet Antioksidan İndeksi (DAİ)' değerleri, diyet antioksidan kapasitesini hesaplamada ise 'Diyet Toplam Antioksidan Kapasitesi (DTAK)' değeri hesaplanmıştır. Bireylerin kardiyometabolik riskini hesaplamada ise 'Framingham risk skoru', 'MetS Z skor' ve 'kardiyometabolik indeks' olmak üzere 3 farklı kardiyometabolik risk skoru hesaplanmıştır. Diyet antioksidan kalitesi ve kapasitesi skorları (DTAK, DAKS, DAİ) için vaka (sırasıyla; 3524,9±2304,73 µmol trolox ekivalan/mL; 3,7±1,27 ve -0,3±3,16) ve kontrol (sırasıyla; 3500,1±2445,21 µmol trolox ekivalan/mL; 3,7±1,34 ve 0,3±3,67) grupları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Vaka grubunun Framingham risk skoru (4,3±3,48), MetS Z skoru (34,4±198,27) ve kardiyometabolik indeks (2,1±1,38) skorlarının üçü de kontrol grubundan (sırasıyla; 3,3±3,14; -0,2±0,68; 1,2±0,86)  yüksek bulunmuştur (p<0,05). Vaka grubunun hepatosteatoz derecesi MetS Z skoruyla pozitif ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Kardiyometabolik risk skorları ile diyet antioksidan kalitesi ve kapasitesi arasındaki ilişki anlamlı değildir (p>0,05). Akdeniz diyeti bağlılık düzeyi (MEDAS) skorları ise vaka grubunda kontrol grubundan anlamlı şekilde düşük bulunmuştur (vaka: 5,0±1,43; kontrol: 5,8±1,92; p<0,05). Sonuç olarak, bu çalışmada NAYKH'lı bireylerde diyet antioksidan kalitesi ve kapasitesinden ziyade NAYKH'na ilişkin bazı biyokimyasal bulguların bu bireylerin kardiyometabolik riskiyle ilişkili olduğu ve ayrıca bu bireylerin Akdeniz diyeti bağlılık düzeylerinin de düşük olduğu bulunmuştur. Bu kapsamda basit şeker ve doymuş yağdan kısıtlı, antioksidan besinlerden zengin Akdeniz tipi diyetin, NAYKH ve bununla ilişkili artan kardiyometabolik riski azaltmada etkili olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) is defined as excessive fat accumulation in the liver that is not due to alcohol consumption. Nutrition habits; It plays a key role in the onset, prognosis and treatment of NAFLD and related disorders. This study was conducted to compare the relationship between dietary antioxidant quality and capacity and cardiometabolic risk in individuals with NAFLD with the control group. A total of 134 individuals, 67 with NAFLD and 67 in the control group, aged between 30 and 65, who applied to Bilecik Training and Research Hospital Diet Polyclinic between July 2023 and June 2024 and met the inclusion criteria for the study, participated in the study. In the survey form applied to individuals; Individuals' lifestyle habits, nutritional habits, anthropometric measurements, 2-day food consumption record form, Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS) and international physical activity survey are included. 'Dietary Antioxidant Quality Score (DAKS) and Dietary Antioxidant Index (DAI)' values were used to determine the dietary antioxidant quality of individuals, and 'Dietary Total Antioxidant Capacity (DTAK)' value was used to calculate dietary antioxidant capacity. In calculating the cardiometabolic risk of individuals, 3 different cardiometabolic risk scores were calculated: 'Framingham risk score', 'MetS Z score' and 'cardiometabolic index'. No significant difference was found between the case (3524.9±2304.73 µmol trolox equivalent/mL; 3.7±1.27 and -0.3±3.16, respectively) and control (3500.1±2445.21 µmol trolox equivalent/mL; 3.7±1.34 and 0.3±3.67, respectively) groups for dietary antioxidant quality and capacity scores (p>0.05). Framingham risk score (4.3±3.48), MetS Z score (34.4±198.27) and cardiometabolic index (2.1±1.38) scores of the case group were all higher than those of the control group (3.3±3.14; -0.2±0.68; 1.2±0.86, respectively) (p<0.05). The degree of hepatosteatosis in the case group was found to be positively associated with the MetS Z score (p<0.05). The relationship between cardiometabolic risk scores and dietary antioxidant quality and capacity is not significant (p>0.05). Mediterranean diet adherence level (MEDAS) scores were found to be significantly lower in the case group than in the control group (case: 5.0±1.43; control: 5.8±1.92; p<0.05). In conclusion, this study found that some biochemical findings related to NAFLD, rather than dietary antioxidant quality and capacity, were associated with the cardiometabolic risk of these individuals and that these individuals also had low adherence to the Mediterranean diet. In this context, it is thought that a Mediterranean diet, limited in simple sugars and saturated fat and rich in antioxidant nutrients, may be effective in reducing NAFLD and the increased cardiometabolic risk associated with it.