Hint alt kıtasında fetva geleneği
Fatāwā tradition in the Indian subcontinent
Yazar: MOHAMMAD MARUF HOSSEN SARDER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BAŞARAN MANAV
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Hint alt kıtasında fetva faaliyetlerinin sosyal, siyasî ve dinî şartların bir sonucu olarak gelişim gösterdiği söylenebilir. Müslümanların hâkim olduğu Delhi Sultanlığı ile Bâbürlüler döneminde daha çok pratik fayda sağlamak, İslâm hukukunu yaygınlaştırmada önemli bir işlevinin olması, tarihsel olayların etkisi, zamanla değişen şartlar ve yeni sorunların ortaya çıkması gibi değişkenler toplumun fetva faaliyetlerine yönelmesine neden olmuştur. Namazda kıraatin Arapça dışındaki bir dilde okumanın câiz olup olmaması, güvenlik nedeniyle farz olan hac ibadetinin düşmesi, Sûfîlerin müzik dinlemesinin câiz olup olmadığı,  Kȃdiyȃnîlerle evlenmenin câiz olup olmaması gibi fetvalar toplumun karşılaştığı dinî-ictimaî problemlere önemli birer örnek teşkil etmektedir. Dönemin ulemâsı, hükümdarlar ve medreseler fetva faaliyetlerinin merkezinde yer almıştır. Gayri müslimlerin hâkim olduğu İngiliz sömürgeciliği döneminde fetva geleneği derinden etkilenmiştir. İngilizlerin kendi hukuk sistemini dayatma çabaları, idarî yapı ve eğitim sistemindeki değişiklikler, Müslümanların dinî hayatını olumsuz yönde etkilemiştir. Bu ve buna benzer gelişmeler dönemin fetva faaliyetlerinin şekillendirmesinde etkili olmuştur. Bu dönemde farklı İslâmî hareketlerin ortaya çıkması, Müslümanların yeni duruma uyum sağlama çabalarının bir yansıması olarak görülebilir. Bu çalışmada zikredilen üç dönem özelinde Hint alt kıtasında oluşan ve gelişen fetva geleneği incelenmiştir.

Abstract:
It can be said that the development of fatwa activities in the Indian subcontinent emerged as a result of social, political, and religious conditions. Factors such as providing practical benefits, playing a significant role in disseminating Islamic law during the Muslim ruled Delhi Sultanate and Mughal periods, the impact of historical events, changing circumstances over time and the emergence of new issues led society to turn to fatwa activities. Fatwas concerning whether it is permissible to recite prayers in a language other than Arabic, Be exempted of the obligatory Hajj pilgrimage due to security concerns, whether the permissibility of Sufis listening to music and the permissibility of marrying with Qadiyanis significant examples of the socio-religious problems faced by the society. The ulama (scholars), rulers, and madrasas of the time were at the center of fatwa activities. During the British colonial period, when non-Muslims were in power, the fatwa tradition was deeply affected. The British efforts to impose their legal system, changes in administrative structure and the education system negatively impacted the religious lives of Muslims. These and similar developments played a role in shaping the fatwa activities of the period. The emergence of different Islamic movements during this time can be seen as a reflection of Muslim's efforts to adapt to the new situation. This study examines the fatwa tradition that emerged and developed in the Indian subcontinent, focusing specifically on the three periods mentioned.