Açık ve uzaktan öğrenmede etkileşimli video tasarımı sürecinin değerlendirilmesi: Tasarım tabanlı bir araştırma örneği
Evaluation of the interactive video design process in open and distance learning: A design-based research example
Yazar: CAN GÜLER
Danışman: PROF. DR. TEVFİK VOLKAN YÜZER
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uzaktan Eğitim Ana Bilim  Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Açık eğitim kaynakları = Open educational resources ; Açıköğretim = Open education ; Açıköğretim sistemi = Open education systems ; Tasarım = Design ; Tasarım tabanlı öğretim programı = Design based curriculum development ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Uzaktan öğrenme = Distance learning ; Video = Video ; Video destekli öğretim = Video supported teaching

Özet:
XXI. yüzyılın ilk çeyreğinin sonlarına doğru, enformasyon ve iletişim teknolojilerindeki ilerlemelerin yansımaları her alanda olduğu gibi Açık ve Uzaktan Öğrenme (AUÖ) alanında da yoğun bir şekilde görülebilmektedir. Bunun açık bir nedeni teknolojinin, AUÖ' nün temel bileşenlerinden biri olmasıdır. AUÖ ortamlarındaki teknoloji bileşeni, AUÖ' deki etkileşimli yapıların (öğrenen-öğrenen, öğrenen-öğreten, öğrenen-içerik vb.) varlığına işaret eder. Bu nedenle, AUÖ' nin başarısı için alanyazında ön plana çıkarılan öğrenen-içerik etkileşimli yapısını destekleyecek tasarımların geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda çalışma, açıköğretim sisteminde bulunan bir derse yönelik etkileşimli video tasarım sürecinin değerlendirilmesini kapsamaktadır.
Kuramsal çerçeve; mevcut alanyazında yer alan çoklu ortam öğrenmesi, yetişkin öğrenmesi ve insan bilgisayar etkileşimi kapsamında yapılandırılmıştır. Çalışma, nitel ve nicel yöntemleri birleştiren karma yöntem araştırmasıdır; ayrıca, çok aşamalı desen uygulanmıştır. Çalışmada, tasarım tabanlı araştırma (TTA) (I. tur - alan uzmanı değerlendirmesi, II. ve III. tur - öğrenen değerlendirmesi) modelinden yararlanılmıştır.
TTA' nın I. turunda, etkileşimli video çalışmaya katılan altı alan uzmanı tarafından değerlendirilmiştir. Bunun için çoklu ortam öğrenmesi ve yetişkin öğrenmesi kapsamında oluşturulan yarı yapılandırılmış sorular kullanılarak, çevrimiçi bireysel görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen nitel verilerin analizi sonucunda, katılımcıların beş ana kategoriye (rehberlik, hazırbulunuşluk, motivasyon, katılım ve kişiselleştirilmiş öğrenme) odaklandığı görülmüştür. 
Geliştirilen etkileşimli videonun TTA' nın II. ve III. turunda değerlendirilmesi insan bilgisayar etkileşimi kapsamında yapılmıştır. II. turda 175 öğrenen ve III. turda ise 176 öğrenen çalışmaya katılmıştır.  Veri toplama aracı olarak II. ve III. turda; Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği, Öğrenciler için Öğrenme Nesnesi Değerlendirme Ölçeği ve e-Öğrenmede İçsel Motivasyon Anketi kullanılmıştır. TTA' nın II. ve III. turunda elde edilen nicel verilerin analizi sonucunda etkileşimli videonun; kullanılabilirliğe, algılanan öğrenmeye, kaliteye, katılıma ve içsel motivasyona etkisinin olumlu olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, iyileştirme döngülerinde gerçekleştirilen geliştirmelerin öğrenenler tarafından uygun görüldüğünü göstermektedir. TTA' nın II. ve III. turunda, nicel verilerin yanında nitel veriler de elde edilmiştir. II. turdaki nitel verilerin analizi sonucunda etkileşimli video ile ilgili beğenilen durumlar (anlatım biçimi, etkileşimli yapı, sunum tekniği ve kullanılabilirlik) ve beğenilmeyen durumlar (öğretim tasarımı sorunları ve kullanılabilirlik sorunları) ortaya çıkarılmıştır. TTA'nın III. turunda elde edilen nitel verilerin analiz sonuçları da aynı kategorileri ortaya çıkarmıştır. III. turda elde edilen nicel verilerin analiz sonuçları ise aritmetik ortalamaların II. tura göre arttığını ancak bunun anlamlı bir fark oluşturmadığını göstermiştir. III. turda elde edilen verilerin doygunluğa ulaşması nedeniyle TTA, III. turda sonlandırılmıştır.
Araştırmada, açık ve uzaktan öğrenmede etkileşimli video kullanımının; kullanılabilirlik, algılanan öğrenme, kalite, katılım ve içsel motivasyonu olumlu etkilediği belirlenmiştir. Ancak başarılı bir eğitsel etkileşimli video tasarım süreci için rehberlik, hazırbulunuşluk, motivasyon, katılım ve kişiselleştirilmiş öğrenme noktalarının dikkate alınması gerektiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Towards the end of the first quarter of the 21st century, the reflections of the advances in information and communication technologies can be seen considerably in the field of Open and Distance Learning (ODL) as in every other field.  The main reason for this is that technology is one of the key components of ODL. The technology component in ODL environments indicates the presence of interactive structures (learner-learner, learner-instructor, learner-content, etc.). Therefore, there is a need to develop designs that will support the learner-content interactive structure which is highlighted in the literature for the success of ODL. This study, within this context, involves the evaluation of the interactive video design process for a course in the open education system of Anadolu University.
The theoretical framework is structured within the scope of multimedia learning, adult learning, and human-computer interaction. The study is a mixed method research combining qualitative and quantitative research methods. in addition, multiphase design was applied. In the study, the design-based research (DBR) (phase I. evaluation by instructor; phase II. and III. - evaluation by learner) model was used.
In the first phase of the DBR, the interactive video was evaluated by six field experts participating in the study. For this purpose, online individual interviews were conducted using semi-structured questions created within the scope of multimedia learning and adult learning. The data obtained through the analysis of qualitative data show that the participants focused on five main categories (guidance, readiness, motivation, engagement and personalized learning).
The evaluation of the developed interactive video in the second and third phases of the DBR was made within the scope of human-computer interaction. 175 learners in the second phase and 176 learners in the third phase participated in the study. In the second and third phases of the study, System Usability Scale, Learning Object Evaluation Scale for Students and Intrinsic Motivation in e-Learning Questionnaire were used as data collection tools. As a result of the analysis of the quantitative data collected in the second and third phases of DBR, the effect of interactive video on usability, perceived learning, quality, engagement, and intrinsic motivation was found to be positive. These findings show that learners approved of interventions in improvement cycles. In the second and third phases of DBR, both qualitative and quantitative data were obtained. As a result of the analysis of the qualitative data in the second phase, likes (narration style, interactive structure, presentation technique and usability) and dislikes (instructional design problems and usability problems) about the interactive video were revealed. The results of the analysis of the qualitative data collected in the third phase of the DBR revealed the same categories. The results of the analysis of the quantitative data collected in the third phase showed that the arithmetic means increased compared to the second phase, but this did not make a significant difference. Due to the saturation of the data collected in the third phase, DBR was terminated in the third phase.
In the research, it was determined that the use of interactive video in ODL positively affects usability, perceived learning, quality, engagement and intrinsic motivation. However, it has been determined that guidance, readiness, motivation, engagemnet, and personalized learning points should be taken into account for a successful educational interactive video design process.