İstanbul Tarihi yarımadada bulunan han yapıları ve avlulu hanların koruma sorunları
The hans in İstanbul Historical peninsula and the conservation problems of the hans with courtyards
Yazar: GÜLHAN BENLİ
Danışman: PROF.DR. REHA GÜNAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Koruma = Conservation ; Restorasyon = Restoration ; Tarihi yarımada = Historical peninsula ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Günümüz toplumlarında ekonomide, teknolojide, fiziksel ve sosyo-kültürel alanlardakigeçmişten farklı olarak yaşanan değişimler, ticaret ve alışveriş alışkanlıklarında da kendinigöstermektedir. Kapalıçarşı bölgesini de içine alan Eminönü - Unkapanı - Beyazıd üçgenindeyer alan tarihi ticaret hanları, taşımış olduğu tarihi ve ticari kimlik ile Tarihi Yarımada'nın veİstanbul'un en önemli ve canlı ticaret merkezlerinden biridir. Ancak bölge denetimsiz olarakkullanımının yanısıra, yapısal, fiziksel ve sosyo- kültüreI farklılaşmalardan kaynaklanan birçok olumsuz etkeni de içinde barındırmaktadır.Son 25-30 yılda toplu alışveriş imkanı sunan büyük ölçekli işletmelerin ortaya çıkması,sanayicilerin yönetimde ve planlamada söz sahibi olması, modern teknolojinin imkanlarındandaha fazla faydalanabilme, kişilerin daha iyi bir çevrede bulunma isteği gibi dahasayılabilecek pek çok gelişmelerden etkilenen ?ticaret fonksiyonu? şehirsel mekanda biçimdeğiştirerek farklı bir boyut kazanmış ve büyük ölçekli plazalar ile alışveriş merkezlerinetaşınmıştır. İstanbul'un önemli bir ticaret bölgesi olan Kapalıçarşı ve çevresindeki hanlaroluşmaya başladığı günden bu yana her dönemde önemini korusa da, çağımızın üretim, satışve müşteri bağlantılarından olumsuz yönde etkilenmektedir. Kentteki ticaret odaklarının,üretim şekillerinin ve alışveriş merkezlerinin yer değiştirmesi, alışverişin biçim değiştirmesi,bahsi geçen bu ticaret bölgesinde önemli değişimlere neden olmuştur.Bölgede bulunan tarihi hanlar, zaman içerisinde dokuya uygun olmayan fonksiyonların,özellikle imalatın buralarda yer almasıyla fiziki eskimeye maruz kalmıştır. Hanların bir çoğukenarlarına ya da avlularına yapılan eklerle (betonarme v.b.) özgün mimarilerinikaybetmişlerdir.Hanlardaki geleneksel plan ve mekan anlayışının korunması, sahip olunan mimari yapı vedetaylarının sürdürülebilmesi, sağlıklı yaşanabilir ortamlara dönüşmesi gibi amaçlarla, anıteserlerin korunmaya değer olmayan eklentilerinden arındırılması, tarihi kimliği ile uyuşmayanfonksiyonların belirlenerek kaldırılması gereklidir. Hanların avlu sistemi korunarak, özgünmimarisinde bulunan ancak günümüzde kayıp olan kısımlarının aslına uygun şekildetamamlanması, bölgenin özgün sokak dokusu ile kaplamasının korunması ve yaya ağırlıklıdüzenlenmesi uygun olacaktır.Anahtar Kelimeler: Hanlar Bölgesi, Avlulu hanlar, koruma ve kullanma sorunları, korumayasaları

Abstract:
The changes experienced differently from the past in economics, technology, physical andsocio-cultural fields in our modern society show itself in trade and shopping habits, too. Thehistorical commercial buildings in Eminönü-Unkapanı-Beyazıd triangle including CoveredBazaar area are located in the very active area in terms of trade activity. However, it alsocontains negative factors that spring from structural, physical and socio-culturaldifferentiation along with the use of the area without inspection.?Trade function? that has been affected by the appearing of large scale enterprises presentingintegrated shopping opportunity for the past 25-30 years, manufacturers? being closelyinvolved with the decisions on management and planning, taking the advantages of moderntechnology facilities more, and people?s desire of being in a better circumstances and so on,has gained a different dimension in urban life by changing style and moved to large scaleplazas and shopping centers. Although Covered Bazaar and surrounding city hans located inan important commercial area of İstanbul have always kept their importance since the earlybeginning of their formation, they have been badly affected by the production, sales andcustomer relations of our modern times. Trade points in the city, moving of productionmethods and shopping centers, and the changes in shopping style has caused importantchanges in the trade area mentioned above.As time passes historic hans in the region physically worn out because of the functions thatare not appopriate to the historic structure of the area and the location of manufacture field.Majority of the hans lost their unique architectonic feauters due to concrete additions built bytheir sides and courtyards.It is necessary to decentralize the monumental constructions as determining the functions arenot appopriate to historic identity and remove the additions do not worth to preserve in orderto conserve traditional plan and space conception and increase the visual puality in hansrebuilt their lost parts in accordance with the original construction, conserve the unique streetcover of the area and arrange it mostly for the pedestrian usage.Keywords: Area of hans, hans with courtyards, the problems of conservation and usage,conservation laws.