Güncel ekmeklik buğday çeşitlerinde azot alım ve kullanımının yüksek sıcaklıktan etkilenişi
Nitrogen uptake and use of current bread wheat cultivars in response to higher temperatures
Yazar: MEHMET CENGİZ
Danışman: PROF. DR. MÜJDE KOÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çukurova bölgesi güncel ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerindeazot alım ve kullanımı ile bu yönden çeşitlerin yüksek sıcaklığa tepkisini araştırmaküzere 14 çeşit tarla koşullarında iki sıcaklık rejiminde (normal ekim zamanı: normalsıcaklık rejimi ve geç ekim zamanı: yüksek sıcaklık rejimi) su ve bitki besinelementlerinin sınırlayıcı olmadığı koşullarda 2005/2006 yetiştirme mevsimindeincelemeye alınmıştır.Çalışma sonucunda yüksek sıcaklığın; steril sap kuru madde ağırlıklarındaartışa neden olurken diğer bitki organlarının kuru madde ağırlıklarında azalmalaraneden olduğu görülmüştür. Sıcaklığın tüm çeşitlerin dane ağırlığı ve dane sayılarındaönemli düzeyde azalmalara neden olduğu saptanmıştır. Dane verimi normal sıcaklıkkoşularında 492 g m-2 (Cumhuriyet-75) ile 679 g m-2 (Adana-99)' arasında çeşitleregöre önemli bir değişim göstermiştir. Yüksek sıcaklık rejiminde dane verimi tümçeşitlerde önemli olmak üzere ortalama %50 oranında düşüş göstermiştir. Verimyönünden sıcaklığa tepkileri farklı olan çeşitlerden en duyarlısı Sagittario, entoleranslısı ise Balattila olmuştur. Verimdeki bu düşüşler dane ağırlığından çokdane sayısındaki azalmalar sonucunda gerçekleşmiştir. Azot beslenmesi ile ilgiliincelenen özellikler (N konsantrasyonu, N alımı, organlara göre dağılımı, alım vekullanım etkinliği) yönünden de önemli çeşit farkları ortaya çıkmıştır. Yükseksıcaklıkta bitki organlarında N konsantrasyonu artmış olmasına rağmen özellikledanelerdeki ağırlık azalmaları nedeniyle N alımı olumsuz etkilenmiştir. Bu yöndenortaya çıkmış olan çeşit farkları da N konsantrasyonundaki varyasyondan çokağırlıktaki varyasyondan kaynaklanmıştır.Anahtar kelimeler: Ekmeklik buğday, verim, azot alımı, azot hasat indeksi, yükseksıcaklık

Abstract:
14 current bread wheat cultivars (Triticum aestivum L.) of Çukurovawere evaluated for differences in nitrogen uptake and utilization under twotemperature regimen, normal temperature (normal sowing time) and hightemperature (late sowing time), without water and nutritional limitation underfield conditions during the 2005/2006 growing season.High temperature resulted in increases in sterile culms dry weighthowever decreases of dry weight of other plant parts, including grains. Hightemperature significantly decreased grains and grain weight of all cultivars.Grain yield of the cultivars under normal temperature conditions changedsignificantly between 492 g m-2 (Cumhuriyet-75) and 679 g m-2 (Adana-99).Grain yield under high temperature compared to normal temperaturedecreased in all of the cultivars with an average of 50%. In respect to grainyield response of cultivars to higher temperature, Sagittario was the mostsensitive and Balattila the most tolerant cultivar. Grain yield decreases wereresulted more in grain number losses than in grain weight decreases. All of theinvestigated traits related to the N uptake and distribution showed significantcultivar differences in both regimes. In spite of substantial tissue Nconcentration rises under high temperature, N uptake reduced significantly dueto dry weight decreases of most of the organs especially of grains. Significantvariations were observed among cultivars in percentage reductions. Differencesin N uptake among cultivars were also related more to the variation to drymatter than that of N concentration variation.Key words: Bread wheat, yield, nitrogen uptake, nitrogen harvest index, hightemperature