Finansal raporlamada hile denetimi ve hile tespit yöntemlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of fraud audit and fraud detection methods in financial reporting
Yazar: CELİL DUMAN
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN KAYALI
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bir işletmenin performansı finansal raporlama ile ortaya konulur. Söz konusu finansal raporun, doğru ve gerçek bilgileri sunması işletmenin bütün taraflarının menfaatleri açısından önem arz eder. Ancak şirket içerisinde kötü niyetli çalışanlar veya yöneticiler, şirkete dair finansal raporlamada birtakım hilelere başvurabilmektedir. Hileli finansal raporlama olarak adlandırılan bu durum; kelebek etkisi yaratarak, büyük felaketlere ve kayıplara sebep olabilmektedir. Bu nedenle işletmelerde finansal raporlamada hilenin tespiti, önlenmesi için etkin bir denetim mekanizmasının varlığı gerekli ve önemlidir. 
Finansal raporlamada hile denetimi ve hile tespit yöntemlerinin değerlendirilmesine yönelik yapılan bu çalışmada hem nitel hem nicel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada nicel araştırma kapsamında 112 SMMM, 7 YMM ve 33 Bağımsız Denetçi olmak üzere toplamda 152 katılımcıya anket uygulanmıştır. Nitel araştırmada ise 3 YMM, 3 bağımsız denetçi ve 4 SMM ile mülakat yapılarak, finansal raporlamada hile denetimine yönelik görüş ve önerileri içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir.
Nicel araştırma sonucuna göre katılımcıların hata ve hileleri tespit etme ve önlemeye yönelik tutum ve hile prosedürü puanları cinsiyete, yaşa,  mesleki tecrübeye, mesleki sertifikaya, çalışma şekline, yıllık müşteri sayısına göre değişmemektedir. Mezuniyet derecesine göre hile prosedürü arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmiş, lisans mezunlarının hile prosedürü puan ortalamalarının daha yüksek olduğu ortaya konmuştur. Hata ve hileleri önlemeye yönelik tutum ve hile prosedürü arasında pozitif yönlü ilişki tespit edilmiştir. Nitel araştırma sonuçlarına göre muhasebe meslek mensuplarının hile denetimi ve hile tespit yöntemleri hakkında yeterli bilgiye sahip olduğu, yasal mevzuatın finansal raporlamada hile önlenmesinde yeterli olduğu ancak muhasebe hilesinin tespiti ve önlenmesi kapsamında uygulama aşamasında problemler yaşandığı çalışmada ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler: Muhasebe Hilesi, Hile Denetimi, Hileli Finansal Raporlama, Hile Tespit Yöntemleri

Abstract:
The performance of a company is demonstrated by financial reporting. It is important for the interests of all parties of the business that the financial report presents accurate and true information. However, malicious employees or managers within the company may resort to some fraud in the financial reporting of the company. This situation, which is called fraudulent financial reporting, can create a butterfly effect and cause great disasters and losses. For this reason, the existence of an effective control mechanism is necessary and important for the detection and prevention of fraud in financial reporting in companies.
Both qualitative and quantitative research methods were used in this study, which was conducted to evaluate fraud auditing and fraud detection methods in financial reporting. In the study, a questionnaire was applied to a total of 152 participants, including 112 CPA, 7 CPA and 33 Independent Auditors within the scope of quantitative research. In the qualitative research, interviews were conducted with 3 CPAs, 3 independent auditors and 4 SMMs, and their opinions and suggestions on fraud auditing in financial reporting were analyzed by content analysis method.
According to the results of the quantitative research, the attitudes and fraud procedure scores of the participants towards detecting and preventing mistakes and frauds don't change according to gender, age, professional experience, professional certificate, working style, and annual number of customers. A significant difference was found between the fraud procedure according to the degree of graduation, and it was revealed that the fraud procedure score averages of undergraduate graduates were higher. A positive correlation was found between the attitude towards preventing errors and frauds and the fraud procedure. According to the results of the qualitative research, it has been revealed in the study that the accounting professionals have sufficient knowledge about fraud auditing and fraud detection methods, that the legal regulations are sufficient to prevent fraud in financial reporting, but there are problems in the implementation phase within the scope of detection and prevention of accounting fraud.

Keywords: Accounting Fraud, Fraud Auditing, Fraudulent Financial Reporting, Fraud Detection Methods.