Göç ve kente uyum sürecinde kimlik inşası ve din: Zeytinburnu Afganistan Özbekleri örneği
Identity construction and religion in the process of migration and adaptation: The case of Zeytinburnu Afghanistan Uzbeks
Yazar: ENSAR GÖÇMEZ
Danışman: PROF. DR. CELALEDDİN ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Din = Religion ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Kimlik inşası = Identity formation ; Kültürleşme = Acculturation ; Sosyal uyum = Social adjustment ; Uyum = Adaptation ; Özbekler = Uzbeks ; İstanbul-Zeytinburnu = İstanbul-Zeytinburnu

Özet:
Bu tez, göçmen Özbeklerin göç ve kente uyum süreçleri bağlamında ortaya çıkan kimlik değişimi ve din ilişkisinin Zeytinburnu örneğinde incelenmesini konu edinmiştir. 1979 yılında Rusya'nın Afganistan'ı işgali nedeniyle Afganistan Türklerinden olan Özbekler, 1982 yılında zorunlu kitlesel ulusaşırı göçle getirilerek Hatay'ın Ovakent mahallesinde iskân edilmiştir. Söz konusu aynı kuşak göçmen grubun bir kısmı özellikle 1990'ların ikinci yarısından itibaren buradan Zeytinburnu'na farklı zamanlarda gönüllü, bireysel, ekonomik amaçlı kırdan kente göç etmişlerdir. Göçmenlerin ilk iskân edildikleri Ovakent, dinin sosyal hayat içinde en etkin faktör olarak belirdiği, diğer sosyokültürel ve ekonomik faaliyet alanlarının tamamını etkisi altında bulundurduğu geleneksel bir toplum özelliği taşıyan ve buna bağlı olarak dini kimliğin ön plana çıktığı kırsal bir yerleşim özelliği taşımaktadır. Günümüzde aynı göçmenlerin birçoğu Zeytinburnu'na göç ederek modern bir kentin değerlerine ve yaşam kalıplarına ayak uydurmaya çalışmaktadır. Bu çalışmada göçmenlerin kente uyumu (kültürleşmeleri), kent yaşamında kimliklerini nasıl inşa ettikleri, kimlik değişimlerini anlama ve yorumlamaya gidilmesi yönünde bir strateji izlenmiştir. Araştırmanın evrenini, 1982 yılında Türkiye'ye gelip Ovakent'te iskân edilen aynı göçmen kuşağından daha sonraki tarihlerde Ovakent'ten Zeytinburnu'na göç eden göçmenler oluşturmuştur. Çalışma, gelişmiş karma yöntemlerden iç-içe karma araştırma yöntemler deseni üzerinden yürütülmüştür. Göçmenlerin kente uyumu (kültürleşmeleri) nicel, kentteki kimlik inşaları ise nitel araştırma teknikleri ile incelenerek sonuç kısmında birlikte yorumlanmıştır. Çalışma sonucunda, göçmenlerin kente uyum süreçlerini ele alan kültürleşme ölçeğinin alt boyutlarının büyükten küçüğe doğru asimilasyon, ayrışma, marjinalleşme ve bütünleşme şeklinde sıralandığı, göç öncesi güçlü olan dini otoritelerin/referansların azaldığı, dini kimliğin Zeytinburnu'na göçten sonra zayıfladığı; buna karşın etnik kimliğin ön plana çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Göç, Kente Uyum, Kültürleşme, Kimlik, Din

Abstract:
This thesis examines the relationship between identity change and religion in the context of immigration and immigrants' adaptation to the city, in the case of Zeytinburnu. Uzbeks, who were among the Turks of Afghanistan, were forced for mass transnational migration in 1982 and settled in the Ovakent neighborhood of Hatay due to the Russian invasion of Afghanistan in 1979. Some of these immigrants have migrated voluntarily and individually from the country to the city of İstanbul, Zeytinburnu for economic purposes, and at different times, especially since the second half of the 1990s. Ovakent, where the immigrants were first settled, has the characteristics of a rural settlement in which religion appears as the most effective factor in social life, has the characteristics of a traditional society in which all other socio-cultural and economic activity areas are under its influence, and accordingly, religious identity comes to the fore. Today, many of these immigrants migrate to Zeytinburnu and try to keep up with the values and lifestyles of a modern city. In this study, we aimed to understand and interpret how these immigrants adapt to the city (acculturation of immigrants), how they build their identities in urban life, and how their identities change. The population of the research consisted of the immigrants who migrated from Ovakent to Zeytinburnu in later dates from the same immigrant generation who came to Turkey in 1982 and settled in Ovakent. The study was carried through the embedded mixed design, which is one of the advanced mixed methods. Thus, the adaptation of immigrants to the city (culturalization) is examined quantitatively while their identity constructions in the city are examined with qualitative research techniques and then both results are interpreted together in the conclusion part. As a result of the study, it concludes that the sub-dimensions of the acculturation scale, which deals with the adaptation processes of immigrants to the city, are listed as assimilation, separation, marginalization, and integration from large to small, religious authorities/references that were strong before migration decreased, and religious identity weakened after migration to Zeytinburnu. Moreover, it was concluded that ethnic identity came to the fore.
Keywords: Migration, Adaptation to the City, Acculturation, Identity, Religion