Siklonlara karşı kentsel dirençlilikte mekansal planlamanın rolü: İdai siklonu ve  Mozambik'deki Beira kenti
The role of spatial planning in urban resilience to cyclones: Cyclone Idai and Beira city in Mozambique
Yazar: TENDAI SYLVESTER MHLANGA
Danışman: PROF. DR. BURCU HALİDE ÖZÜDURU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Afet yönetimi = Disaster management ; Kentsel dirençlilik = Urban resilience ; Mekan planlaması = Space planning ; Mozambik = Mozambique ; Siklon = Cyclone

Özet:
Hızlı kentleşme ve iklim değişikliğinin tehdit edici etkileri, şehirlerin çeşitli afetlere karşı dirençliliğini arttırmalarını gerektirmektedir. Kentsel dirençlilik son zamanlarda kentsel  planlama çalışmaları ve uygulamalarında büyük ilgi kazanmıştır. İklim değişikliği ile ilgili kentsel dirençlilik, politika, altyapı tasarımı ve daha yakın zamanda pandemi sırasında dirençlilik konusu uzerinde çalışmalar artmıştır; ancak mekansal planlamanın kentsel dirençliliği arttırmadaki rolü marjinal kalmaktadır. Bu nedenle, bu çalışma, kıyı kentlerinde siklonlara karşı kentsel dirençliliği oluşturmada mekansal planlamanın rolünü incelemektedir. Çalışma, Mart 2019'da Mozambik'te Idai siklonundan etkilenen Beira şehrini vaka çalışması olarak ele almaktadır. Beira şehri, coğrafi konumu ve tropikal siklonlara karşı yüksek seviyedeki savunmasızlığı nedeniyle seçilmiştir. Çalışma, mekansal planlamanın siklon direncini oluşturmak için nasıl bir araç olarak kullanılabileceğini  Beira kenti üzerinden tartışmaktadır. Bu çalışmada, kentin fiziksel (kentsel arazi kullanımı, kentsel tasarım ve kentsel biçim) ve ülkenin kurumsal yapısına (kurumlar, arazi kullanımlarının planlanması ve yönetiminde kentsel politika) daha fazla vurgu yapılarak, Beira'nın kentsel arazi kullanımı ve politikaları ile mekansal planlamanın çeşitli boyutları ARUP tarafından geliştirilen Kensel Dirençlilik Çerçevesi kapsamında analiz edilmektedir. Bu hedefe ulaşmak için, çalışmada hem nitel hem de nicel araştırma yöntemleri kullanılmaktadır. Çevrimiçi olarak konu ile ilişkili uzmanlarla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca, vaka çalışması analizi, anketler ve arşiv taraması yapılmıştır. Arazi kullanım verilerini toplamak ve analiz etmek için Coğrafı Bilgi Sistemleri (CBS) ve Google Earth gibi uygulamalar kullanılmıştır. Nitel veri analizinde Nvivo programı kullanılmıştır. Çalışma bulguları kapsamında toplanan bilgilerden yapılan ilişkisel analizlerle de desteklenerek mekansal planlamanın kıyı kentlerinde siklonlara karşı kentsel direncin arttırılmasında önemli bir rol oynadığı sonucuna varılmıştır. Beira'daki konut geliştirmelerinin çoğu, resmi olarak planlanmış kentsel gelişme alanlarının dışında gelişmiştir. Mekansal planlama güçlü afet yönetim desteği ile afetlere karşı kentsel dirençliliği arttırabilecek kapasiteye sahiptir.

Abstract:
Rapid urbanization and threatening impacts of climate change require cities to increase their resilience capacities against various disasters. Urban resilience has recently gained much influence in urban research and planning practice. Much effort has been put in climate change-related urban resilience, policy, infrastructure design, and more recently pandemic resilience, however, the role of spatial planning in building urban resilience capacity remains marginal. Therefore, this study examines the role of spatial planning in building urban resilience to cyclones in coastal cities. The study used the case study of Beira, Mozambique that was extremely affected by the catastrophic cyclone Idai in March 2019. Beira was chosen because of its geographical location and its high vulnerability to tropical cyclones. The study discusses how spatial planning can be used as a tool for building cyclone resilience in Beira. This was done through the analysis of the urban spatial structures, with more emphasis on the physical structure (urban land-use, urban design and urban form), and institutional structure (institutions, urban policy in planning and management of land-uses). The urban land-use, design, form, and policies of Beira were analyzed with various dimensions of spatial planning and City Resilience Framework developed by ARUP. To achieve this, qualitative research methods in particular online expert interviews, case study analysis and archive research are adopted. GIS and Google Earth were used to collect and analyze land-use data. NVivo was used for qualitative data analysis. The study, along with relational inferences from the findings, concludes that spatial planning plays an important role in increasing urban resilience to cyclones in coastal cities however coastal infrastructure protection is also equally important. Most of the residential developments in Beira have emerged outside of planned urban development areas. Spatial planning along with strong disaster management support has the capacity to increase urban resilience.