Okul öncesi çocuklarının duygusal-davranışsal bozukluklarında öğretmenlerin farkındalıklarının ve kişilik özelliklerinin yetkinlikleri açısından incelenmesi
The investigation of teachers' awareness on preschool children's emotional and behavioral problems through personality traits and efficacy
Yazar: ZELİHA ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN KARAMAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Davranış bozuklukları = Behavioral disorders ; Duygusal davranışsal bozukluklar = Emotional and behavioral disorders ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency

Özet:
Bu araştırmanın amacı okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin, çocuklardaki duygusal ve davranışsal bozukluklara ilişkin farkındalıklarının öğretmenin kişilik özellikleri ve öğretmen yetkinlikleri aracılığıyla belirlenmesidir. Araştırmada elde edilen verilerin toplanması, analizi ve yorumlanmasında karma araştırma yöntemlerinden eş zamanlı dönüşümsel desen kullanılmıştır. 2017-2018 eğitim öğretim yılı Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı, 12 resmi, 6 özel anaokulu ve 2 ilkokula bağlı anasınıfında görev yapan 85 okul öncesi öğretmeni gönüllülük esasıyla uygun örnekleme metodu kullanılarak araştırmaya dâhil edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri öğretmenlerin çocukların duygusal ve davranışsal bozukluklarına ilişkin farkındalıklarını belirlemek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan ve içeriğinde senaryolar ve açık uçlu sorulardan oluşan Öğretmen Değerlendirme Formu, öğretmene ait kişisel bilgileri edinmek için hazırlanan Kişisel Bilgi Formu ile toplanmıştır. Ayrıca araştırmanın nicel kısmında öğretmenlerin kişilik özelliklerinin ve öğretmen yetkinliğinin çocukların duygusal ve davranışsal bozukluklarına ilişkin farkındalığının anlamlı bir yordayıcısı olup olmadığını belirlemek amacıyla Beş Büyük Kişilik Faktör Envanteri ile Ohio Öğretmen Yetkinlik Ölçeği kullanılarak veriler toplanmıştır. Araştırmada öğretmenlerin DDB'ye ilişkin farkındalıklarının bir sorun olduğunu hissetme ile sınırlı olduğu sonucuna varılmıştır. Öğretmenlerin sorunu hissetmelerine rağmen sorunun ne olduğunu tanımlarken zorluk yaşadıkları görülmüştür. Öğretmenlerin DDB ile karşılaştıklarında kendi yaşam deneyimlerinden yola çıkarak sorunun olası nedenleri hakkında varsayımlar yürüttükleri ve bu varsayımların çocuğun problemini kişiselleştirmek, çocuğun gelişim özelliklerini göz ardı edip yetişkinden beklenen davranışları beklemek gibi farkındalıklarını olumsuz etkilediği görülmüştür. Öğretmenlerin DDB ile karşılaştıklarında nereye yönlendireceklerini bilme ve yönlendirme kararı alma noktasında düşük farkındalığa sahip oldukları belirlenmiştir. Ayrıca sonuçlar, öğretmenin kişilik özellikleri ve öğretmen yetkinliğinin öğretmenin duygusal ve davranışsal bozukluklara ilişkin farkındalığının bir yordayıcısı olmadığını göstermektedir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate early childhood teachers' awareness level on understanding children's emotional and behavioral problems through teachers' personality traits and teachers' efficacy. Mixed research method and concurrent transformative design were used in this research. 85 preschool teachers were included voluntarily in the study by using convenient sampling method. The Big Five Inventory was implemented to determine early childhood teachers' personal traits, and Ohio State teacher efficacy scale (OSTES) was used to determine teachers' efficacy beliefs.  An assessment form was developed by the researcher for getting information on teachers' awareness to children's emotional and behavioral problems. According to results of this study, preschool teachers' awareness to the problems was low. Although teachers can feel that the children have a problem, they have difficulties to identify what the problem is. Moreover, teachers have low awareness about making appropriate referral decisions. They do not know enough about services they will refer to children with emotional and behavioral problems. The results also showed that teachers' awareness is affected negatively when they start to assess children's emotional and behavioral conditions by making some assumptions based on their own experience in their life. The study suggested that these assumptions cause teacher to take children's behavior personally and to ignore children's developmental characteristics. Besides, there is no significant evidence that teachers' efficacy was found to be significant predictors of teachers' personality traits towards teachers' awareness on children's emotional and behavioral problems.