İslam felsefesinde metaforik üslûp (İbn Tufeyl (Ö.581/1185)'in "Hay İbn Yakzan" eseri örneği)
Metaphorical style in islamic philosophy (İbn Tufeyl's (581/1185) "Hay İbn Yakzan" as a case study)
Yazar: MEHMET HARMANCI
Danışman: PROF. DR. HÜSAMEDDİN ERDEM
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Bölümü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Metafor = Metaphor ; İbn Tufeyl = İbn Tufeyl ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Metafor, Türkçenin gündelik konuşma dağarcığında kendisine giderek daha sağlam bir yer edinmektedir; ancak Türkçe felsefe literatüründe de kullanılageldiği bilinmektedir. Metafor, bu kullanımlarda zaman zaman istiare ya da eğretilemenin yerine, zaman zaman da bu sözcüklerle beraber kullanılmaktadır.Bir sözcüğün felsefi anlamda lügatte yer alması, felsefeye ait kılınabilmesi içinse anlamının ve kullanım yerinin netlik kazanmış olması, içeriğinin derinlik kazanmış olması, felsefeye özel bir niteliğe sahip olması aranır.İstiare/Eğretileme/Metafor şeklinde çoğunlukla bir arada ya da birbirinin yerine kullanılan bu sözcükleri, hem kelime düzeyinden terim düzeyine taşıdıkları anlamları ile incelemek, hem de ?metafor?un felsefe içinde, felsefeye mahsus olan niteliğiyle ifade ettiği hususiyetleri ayrıştırarak, Türkçe felsefe literatürü içindeki yerini belirlemek yerinde olacaktır.Bu aşamadan sonra felsefi yazım ve anlatım içinde kullanılan bu kavramsalın felsefenin üslubuna kattıklarını, işgal ettiği yeri İslam felsefesi üzerinden, İbn Tufeyl'in ?Hay b. Yakzan? eseri dolayımında ele alınmaktadır.Felsefi retorik ve üslûbun bir parçası olarak bir kısım felsefe eserlerinde çeşitli filozofların yararlandığı ?metaforik anlatım? İslam felsefesi ve filozoflarının da kullandıkları bir yöntem olmuştur.Bu üslûbu en geniş ve çarpıcı haliyle İbn Tufeyl'in ?Hay b. Yakzan? eserinde bulmak mümkündür.İbn Tufeyl bu eserinde bir tek metaforik hikaye ile, din felsefesinden siyaset düşüncesine, nübüvvet meselesinden evrenin ve insanın varoluşuna dair pek çok konuya cevaplar içerecek bir muhteviyatı aktarmayı başarmıştır.Gelecek için de metaforik anlatımın, felsefeye mahsus bu üslûbun kullanılması insanlık için eski yeni pek çok felsefe probleminin açıklık kazanmasında yarar sağlayacaktır.

Abstract:
Metaphor has gradually been gaining a stronger hold for itself in Turkish verbal repertoire; yet it is known that it has been used in Turkish philosophical literature, as well. In these usages metaphor is used time to time instead of ?istiare? or ?eğretileme? and occasionally used together with these words.In order to make a word to take place in glossary in terms of philosophy and make it belonged to philosophy; its meaning and place of use should become clear, its content should gain depth and it should has a quality that is special for philosophy.İstiare/eğretileme/metaphor are the words mostly used together or used one instead of the other. It would be convenient to analyze these words with their meanings they carried from word level to term level. Also, it would be convenient to designate the place of metaphor in Turkish philosophical literature by dissociating the features of metaphor in philosophy and features that are expressed by its quality peculiar to philosophy.After this stage the contributions of this concept, which is used in philosophical writing and expression, to the style of philosophy and the place it occupies are handled in the mediation of İbn Tufeyl?s ?Hay b.Yakzan? in terms of Islamic philosophy.As a part of the philosophical rhetoric and style ?metaphorical expression?, used by various philosophers in their philosophical works had been a method used by Islamic philosophy and philosophers, as well.It is possible to find this style with its widest and striking state in İbn Tufeyl?s ?Hay b.Yakzan.İbn Tufeyl, in his work has succeeded to narrate a content which includes answers to many subjects from religion philosophy to political thought, from prophetical issues to the being of universe and human by a single metaphorical story.For the future, the usage of metaphoric expression and this style special to philosophy would be beneficial in clarifying many old and new problems of philosophy.