Erzurum kentsel açık yeşil alanlarında meyve ağaçlarının kullanımı ve kente sağladığı görsel kalite etkisi
The use of fruit trees in urban open green areas of Erzurum and the visual quality effect provided in the city
Yazar: BETÜL AYKUN DİKMEN
Danışman: PROF. DR. HASAN YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Açık ve yeşil alanlar; kentlerde yaşayan toplumun ruhsal ve fiziksel gereksinimlerini karşılanmasına, doğal zenginliklerin korunmasına, turizmin gelişmesine, konut ile ticaret ve sanayi alanları arasında tampon bölgeler oluşturulmasına, yaya ve taşıt dolaşımını kolaylaştırmaya varıncaya kadar pek çok işlev üstlenmiştir.
Yaşanan nüfus artışına ek olarak kentlerde çarpık bir yapılaşma ortaya çıkmasından dolayı, kent halkı günden güne doğadan uzaklaşmaktadır.  Rekreasyon ihtiyacını karşılamak isteyen fakat kentsel yaşam alanlarında fırsat bulamayan kent halkı için, açık yeşil alan sistemi içinde yer alan konut bahçeleri, çocuk oyun alanları, parklar, botanik bahçeleri vb. önemli bir görev üstlenmektedir. Bu alanlarda kullanılan bitki örtüsü de doğal ortam sağlamaları için vazgeçilmez öğeler olarak görülmektedir.
Bu amaçla Erzurum kentinde belirlenen kentsel açık-yeşil alan sistemini oluşturan ana cadde, kamu kurum bahçeleri, park ve rekreasyon alanları, villa bahçeleri, müstakil konut bahçeleri ve site-toplu konut bahçeleri bitkisel tasarım uygulamalarında kullanılan bitki materyali analiz edilmiş ve bu bitkiler içinde kullanılan meyve ağaçlarının oranı ortaya konması hedeflenmiştir. Kentsel farklı açık-yeşil alan kullanımlarında değişik bitkisel tasarım senaryoları üretilerek, daha yaşanabilir kentsel mekanlar oluşturulmasına yönelik sonuçlar ortaya konması amaçlanmıştır. Uygulanan anket çalışmasıyla meyvesi yenilebilir ağaçların ve diğer dış mekân bitkilerinin kente sağladıkları görsel kalite etkisi incelenmiştir. Yapılan çalışma ile Erzurum kentinde meyve ağaçları kullanımına yönelik tespitlerde bulunulmuş olup, kente ve kent estetiğine katkısı tartışılmıştır. Bu kapsamda yapılanlar analizler sonucunda, çalışma yapılan 6 farklı alan kullanım tipinde 14932 adet ağaç sayımı yapılmıştır. Çalışma yapılan alanlardan ana caddede kullanılan 4292 adet bitkiden 1716 adeti, kamu kurumu bahçesinde 3426 adet bitkiden 910 adeti, park ve rekreasyon alanında 3289 adet bitkiden 615 adeti, villa bahçesinde 949 adet bitkiden 476 adeti, müstakil konut bahçesinde 445 adet bitkiden 311 adeti ve site-toplu konut bahçesinde 2531 adet bitkiden 1114 adeti meyvesi yenilebilir ağaç olduğu belirlenmiştir. Tüm alan kullanım tiplerinde geniş yapraklı ağaçlar içerisinde yenilebilir meyvelere sahip ağaç kullanım oranı %48,85, ana caddelerde %43,88, kamu kurumu bahçelerinde %50,50, park ve rekreasyon alanlarında %30,40, villa bahçelerinde %76,77, müstakil konut bahçelerinde %84,64, site-toplu konut bahçelerinde %61,68 olduğu bulunmuştur. Bu durum müstakil yaşam alanlarında meyvesi yenebilen ağaçların gelire bağlı olmaksızın tercih edildiği sonucunu ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
Open and green areas; have been undertaken many functions such as meeting the spiritual and physical needs of the society who lives in the city, preserving the natural wealth, developing tourism, creating buffer zones between the housing and commercial and industrial areas, and facilitating pedestrian and vehicle circulation.
As in many countries, as a result of the rapid population growth in Turkey, distorted urbanization occurs in cities. Due to this process, the people of the city are becoming deprived of nature day by day. For the urban people who want to find opportunities to meet the need for recreation but cannot find it in urban living spaces, residential gardens, children playgrounds, parks, botanical gardens and such places located in outdoor green area systems, these places undertake a significant role. The vegetation used in these areas seen as an essential element for providing a natural environment.
In this study, plant materials used in plant design applications which constitute the urban open-green area system determined in Erzurum city, the plant material used in the main streets, public institution gardens, park and recreation areas, villa gardens, detached residential gardens and site-public housing gardens, were analyzed. Thus it was aimed to reveal the ratio of fruit trees used in these plants. With the usages of urban different open-green areas, with producing different plant design scenarios, it has aimed to reveal the results for the creation of more livable urban spaces. Within the survey study conducted, the visual quality effects of fruit trees and other outdoor plants to the city investigated. With this study, the usage of fruit trees in Erzurum city determined and its contribution to the city and its aesthetics discussed. As a result of the analyzes carried out in this scope, 14932 plants counted in 6 different area usage types. 1716 out of 4292 plants used in the main streets, 910 out of 3426 plants in public institution gardens, 615 out of 3289 plants in park and recreation areas, 476 out of 949 plants in villa gardens, 311 out of 445 plants in detached residential gardens, 1114 out of 2531 plants in site- public housing gardens  were determined to be fruit trees. In all land use types, it investigated that fruit tree usage rate among broadleaf trees is %48,85, %43,88 in main streets, %50,50 in public gardens, %30,40 in park and recreation areas, %76,77 in villa gardens %84,64 in detached residential gardens and %61,68 in site-public housing gardens. Research results show that fruity trees are preferred in independent living spaces regardless of income.