Kahramanmaraş ili kentsel alanda süt ve süt ürünlerine ilişkin tüketici davranışlarının belirlenmesi
Determınation of consumers? behavior related milk and milk products in the urban areas of Kahramanmaras province
Yazar: EBRU AYBEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MÜCAHİT PAKSOY
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Süt ve süt ürünleri, bileşiminde çok sayıda besin öğelerini bulundurması nedeniyle insan yaşamının her evresinde tüketilmesi gereken temel bir gıda maddesidir. Tüketicilerin sosyo-ekonomik ve demografik yapıları, diğer gıda ürünlerinde olduğu gibi, süt ve süt ürünleri tüketimini de etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, Kahramanmaraş ili kentsel alanda süt ve süt ürünlerine ilişkin tüketici davranışlarının belirlenmesidir. Ana kütle oranlarına dayalı kümelendirilmemiş tek aşamalı basit tesadüfî olasılık örneklemesi yöntemiyle, gelir gruplarına göre ayrılmış 15 mahalleden toplam 196 aileden, anket yoluyla yüz yüze görüşme yapılarak veriler elde edilmiştir. Ailelerin ortalama genişliği 4.22 kişi, ortalama çocuk sayısı ise 2.4'tür. Araştırma alanında genç nüfus oranı Türkiye genelinden yüksek olmaktadır. Aile reislerinin eğitim düzeyleri, yaklaşık olarak üniversite mezunları %40, ortaöğretim mezunları %38, ilkokul mezunları ve okuryazar olanlar ise %22'dir. Aile reislerinin büyük bir çoğunluğu memur ve işçidir. Ele alınan 196 ailenin, aylık gelir düzeyleri 5 gruba ayrılmıştır. Aylık gelirleri `900 TL ve daha az' ?1. grup?, `901-1800 TL' ?2. grup?, `1801-2700 TL' ?3. grup?, `2701-3500 TL' ?4. grup? ve `3500 TL'den daha fazla' ?5. grup? olarak oluşturulmuştur. Toplam ailelerin %20.4'ü 1. grupta, %32.1'i 2. grupta, %18.9'u 3. grupta, %14.8'i 4. grupta ve %13.8'i 5. grupta yer almaktadır. Ailelerin aylık gelirleri; en az 450, en fazla 7000 ve ortalama 2082.89 TL'dır. Ailelerin aylık gıda harcamaları, gelir arttıkça mutlak olarak artmakla beraber, oransal olarak azalma göstermektedir. Ailelerde süt tüketim harcamaları (4. grup hariç), gelir düzeyi arttıkça mutlak olarak artış, oransal olarak ise azalış göstermektedir. Aylık ortalama süt tüketim harcamaları, toplam gıda harcamalarının %4.74'ü ve toplam gelirin ise %1.32'sidir. Yıllık kişi başına süt (açık+ambalajlı) tüketimi 57 kg, yoğurt tüketimi 56.01 kg, peynir (beyaz+kaşar) 14.2 kg ve tereyağı tüketimi 5.59 kg olarak bulunmuştur. Yapılan F-testi analizine göre, gelir grupları ile; ambalajlı süt tüketimi arasındaki ilişki P<0.001 düzeyinde önemli, yoğurt, kaşar peyniri arasındaki ilişki ise P<0.05 düzeyinde önemli bulunmuştur. Süt ve süt ürünlerinin satın alınmasını veya karar verilmesini; %40.82 baba, %27.04 anne, %31.12 anne ve baba birlikte ve %1.02 çocuklar gerçekleştirmektedirler. Ailelerin gelir düzeyi arttıkça baba ve annenin birlikte satın alma veya karar verme oranları artmaktadır. Aileler en fazla açık sütü (%47.5) köylerden alırken, ambalajlı sütü (%91.4) marketlerden almaktadır. Ailelerin %58.2'si yoğurdu marketlerden satın alırken, bakkallardan satın alanların oranı %15.7'dir. Diğer süt ürünlerinden beyaz peynir, kaşar peyniri ve tereyağının satın alınma yerleri en fazla marketlerden gerçekleştirilmektedir. Aileler, süt, yoğurt, beyaz peynir alımlarını çoğunlukla haftalık, kaşar peyniri ve tereyağı alımlarını ise genellikle aylık olarak yapmaktadırlar. Aileler bu ürünleri tüm mevsimlerde eşit olarak tüketmektedirler. Süt ve süt ürünlerinin satın alınmasında tüketicilerin dikkat ettikleri önemli faktörler, ürünlerin fiyatı, kalitesi, markası ve doğal olmasıdır. Aile reislerinin eğitim düzeyleri ile ailelerin süt tüketimleri arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunmaktadır (X2 = 17.985; P=0.000). Ailelerdeki çocuk sayısı ile süt tüketimi arasında pozitif bir bağıntı bulunmaktadır (X2 = 3.771; P = 0.038). Ailelerin gelir grupları ile süt tüketimleri arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunmaktadır (X2 = 13.815; P = 0.002). Kişi başına yıllık süt tüketimi, ailedeki birey sayısından bağımsızdır. Ailelerde kişi başına yıllık yoğurt ve peynir tüketimi ile aile genişlikleri, çocukların sayısı, arasında istatistiksel olarak pozitif bir bağıntı bulunmaktadır. Kişi başına yıllık yoğurt ve peynir ve tereyağı tüketimi, ailelerin gelirlerinden bağımsız olduğu belirlenmiştir. Ele alınan ailelerin demografik ve ekonomik özellikleri ile süt harcamaları arasında pozitif bir bağıntı bulunmaktadır.

Abstract:
Milk and milk products are essential foods, which should be consumed at every phase of human life, because they contain many nutritional elements. Socioeconomic and demographic characteristics of consumers play a role in consumption of milk and milk products just like other food products do. Objective of this study is to determine consumers? behaviors relating to milk and milk products in urban area in Kahramanmaraş Province. Data were collected through a survey by making face-to-face interviews with 196 families from 15 districts, which were categorized according to income levels, through single-stage simple random probability sampling method non-clustered based on mass ratios. Average family size is 4.22 person and average number of children is 2.4. Young population ratio in the area under study is higher in general in Turkey. Considering educational levels of heads of families, university graduates account for 40%, high school graduates account for 38%, primary school graduates and literates account for 22%. Most of heads of families are civil servants and labors. According to monthly income levels,196 families under study were divided into 5 groups. Families with monthly income `900 TL and less? were placed in ?1st group?, with `901-1800 TL? in ?2nd group?, with `1801-2700 TL? in ?3rd group?, with `2701-3500 TL? in ?4th group?, and with `higher than 3500 TL?? in ?5th group?. 20.4% of the families take place in 1st group, 32.1% in 2nd group, 18.9% in 3rd group, 14.8% in 4th group, and 13.8% in 5th group. Monthly net incomes of these families range between minimum 450 TL and maximum 7000 TL while the average is 2082.89 TL. Families? monthly food expenses absolutely increase as income increases; however, it shows a proportional decrease. Milk consumption expenses of families absolutely increase as income increases; however, it shows a proportional decrease (except the 4th group). Monthly average milk consumption expenses account for 4.74% of total food expenses and 1.32% of total income. Annual milk (unpacked + pasteurized) consumption per person is 57 kg while this was found as 56.01 kg for yoghurt, 14.2 kg for cheese (feta + cashcaval) and 5.59 kg for butter. According to the conducted F-test, correlation between income groups and pasteurized milk consumption was found significant at a level of P<0.001 while it was found significant at a level of P<0.05 for yoghurt and cashcaval cheese. Fathers (40.82%), mothers (27.04%), parents (31.12%) mutually, and children (1.02%) purchase or agree to purchase milk and milk products. As income levels of families increase, the ratio in purchase or resolve to purchase milk and milk products by parents? mutual agreements increases. Families mostly buy unpacked milk from villages (47.6%) while they buy pasteurized milk (91.3%) from supermarkets. 58.2% of families buy yoghurt from supermarkets while 15.8% of them buy it from grocers. Other milk products like feta, cashcaval cheese, and butter are generally bought from supermarkets. Families mostly buy their milk, yoghurt, and feta cheese once a week while they buy cashcaval cheese and butter once a month. Families mostly consume these foods in equal amounts in all seasons. Most important factors considered by consumers are price, quality, brand, and naturalness of these products. There is a statistically significant correlation between educational levels of heads of families and their milk consumption (X2 = 17.985; P=0.000). There is a positive correlation between number of children in families and milk consumption (X2 = 3.771; P = 0.038). There is a statistically significant correlation between income levels and milk consumption of families (X2 = 13.815; P = 0.002). Annual milk consumption per person is independent from number of family members. Annual yoghurt and cheese consumption per person is statistically positively correlated with family size and number of children. Annual yoghurt, cheese, and butter consumption per person is independent from incomes of families. There is a positive correlation between demographic and economic characteristics of the families under survey and their milk expenses.