İran ve Suudi Arabistan rekabetinin Afganistan üzerindeki etkisi
The effect of iran and saudi arabia competition on afghanistan
Yazar: NASER ALİ BARATİ
Danışman: DOÇ. DR. MUHARREM HİLMİ ÖZEV
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Rekabet = Competition ; Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Uluslararası rekabet = International competition ; İran = Iran

Özet:
Afganistan'ın son yılları iç savaşlar ve siyasi kargaşalar ile geçmiştir.  Mevcut durumun meydana gelmesine dış güçler iç faktörler, çok sayıda bölgesel ve uluslararası güçleri, önemli derecede rol oynamıştır. Afganistan'da Komünist partilerin iktidarı ele geçirmesi ve Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahelesi, ABD, Pakistan, İran ve Suudi Arabistan'ın Komünizm ile mücadele etmesine ve Sovyetler Birliği'ni dize getirmek için Mücahit grupları desteklemesine neden olmuştur. Kızıl Ordu'nun Afganistan'dan çekilmesi ve Afganistan'da Komünist hükümetin yıkılışının ardından, Afganistan iç savaşlara sürüklenmiştir. Bu dönemde Suudi Arabistan ve İran her iki ülkenin çıkarlarını savunan grupları güçlendirmeye çalışmıştır. Taliban örgütü Suudi Arabistan'ın mali yardımları ile mücahitlerin hükümetine karşı kurulmuştur.Taliban sonrası dönemde, ABD'nin Afganistan'da askeri varlığı ile beraber Suudi Arabistan ve İran mezhep ve istihbarat faktörlerini kullanarak hala etkisini etkin bir şekilde göstermektedir. Suudi Arabistan ve İran'ın Afganistan'da farklı çıkarları bu iki ülkeyi karşı karşıya getirmiştir. Bu karşı karşıya gelme, her iki ülkenin arasındaki şiddetin artmasına, dini köktenciliğin yükselmesine, savaş ve istikrarsızlığa neden olmuştur. İran, daima Rusya ve Hindistan ile beraber hareket edip kuzey mücahit grupları, Şiileri ve Fars kökenlileri desteklemiştir. Öte yandan, Suudi Arabistan, Pakistan ile beraber Peştun kökenli aşırı radikal grupların destekçisi olmuştur.

Abstract:
Afghanistan has been dealing with civil war and instability in the last few decades and in addition to the internal factors, regional and international actors and powers has played their role in creation of the current situation. Following the communist parties coming into power in Afghanistan and the Russian invasion in Afghanistan, the United States of America, Pakistan, Iran and Saudi Arabia started to support and equip different Mujahidin groups against the Afghan government and the Soviet army in order to challenge the Soviet Union and to fight Communism. Following the Soviet army withdrawal from Afghanistan and collapse of the Communist government, the civil war started in Afghanistan. During the civil war, Saudi Arabia and Iran sought to support loyal groups to them to gain power, which resulted in formation of Taliban group against the Mujahidin government with financial support of Saudi Arabia. During the post-Taliban period and with the military presence of the United States of America, Saudi Arabia and Iran still have their special influence in Afghanistan using intelligence and religious factors. Having different and conflicting interests have caused clashes and encounters between Saudi Arabia and Iran in Afghanistan. This confrontation has been the reason for increasing violence, growth of religious fundamentalism, war and political instability in Afghanistan. Iran, along with India and Russia, has always tried to support and strengthen Shiite and Persian speaker groups and northern Mujahidin in Afghanistan. On the other hand, Saudi Arabia along with Pakistan have always been the main supporters of extremist Pashtun speaker groups.