Søren Kierkegaard'da rasyonalite soruşturması
The investigation of rationality in Søren Kierkegaard
Yazar: NİLÜFER YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA BERNA YILDIRIM
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Kierkegaard, Soren = Kierkegaard, Soren ; Paradoks = Paradox ; Rasyonellik = Rationality ; Varoluş = Existence ; Öznellik = Subjectivity

Özet:
Bu çalışma, Danimarkalı düşünür Søren Kierkegaard'ın varoluş felsefesi kapsamında rasyonalite
meselesini soruşturmayı amaçlamaktadır. Kierkegaard'ın felsefesinin temel gayesi olan bireyin
varoluşu bu tezin temel dayanağıdır. Hakikatin rasyonellikle bağdaştırıldığı 19. yüzyılda
Kierkegaard'ın "hakikat öznelliktir" iddiası ve paradoksal akıl anlayışı felsefe camiası tarafından
eleştirilmesine sebep olmuştur. Bu eleştiriler ağırlıklı olarak Kierkegaard'ın ve felsefesinin irrasyonel
veya rasyonellik karşıtı olduğu iddiasını içerir. Bu tezin amacı bu eleştirilerin ima ettiği gibi
Kierkegaard felsefesinin bir misoloji içerip içermediğini soruşturmaktır. Bu ima, Kierkegaard'ın
Hegel'e yönelik eleştirilerinden ve felsefesinde aklın paradoksu olarak işaret ettiği iman kavramını ele
almasından kaynaklanır. Oysa Kierkegaard'ın felsefesi salt bir imancılık eğilimden öteye geçer.
Kierkegaard'ın asıl amacı rasyonel fanatizmin bireyin öznelliğini ihmal ettiğini göstermektir. Bu
anlamda aklın kendisine değil, aklın tanrısallaştırılmasına karşı çıkan Kierkegaard'ın eleştirilerine bu
bağlamda dikkat çekmeye çalıştık. İlk bölümde 17. yüzyıldan başlayarak 19. yüzyıla dek
rasyonalitenin düşünce tarihindeki serüvenini genel hatlarıyla özetlemeye çalıştık. Bu bölümde kendi
dönemlerinin rasyonalizm temsilcileri olarak gördüğümüz Descartes, Kant ve Hegel'in felsefelerine
dikkatimizi vererek bu filozofların rasyonalite anlayışlarını ortaya koymaya çalıştık. İkinci bölümde
Kierkegaard'ın felsefesinin önemli kavramları olan ironi, kaygı, umutsuzluk ve iman anlayışını
serimleyerek, bireyin varoluş alanlarını detaylıca ele aldık. Üçüncü bölümde ise, Kierkegaard'ın
rasyonalite eleştirilerini göz önünde bulundurarak Kierkegaard felsefesinin bütününü irrasyonel veya
rasyonellik karşıtı saymanın sağlam bir temeli olmadığı ve böyle bir ayrımın esasen yapay bir
ayrımdan ibaret olduğu kanısına varmış olduk.

Abstract:
This study aims to investigate Danish philosopher Søren Kierkegaard's thoughts on rationality in the
context of existentialism. Individual's existence as the mail purpose of Kierkegaard's philosophy
forms the base of this thesis. Kierkegaard's approaches of "truth is subjective" and paradoxical ratio
was criticized in the 19th century when truth was considered in rational manner. These criticisms
consist of the claims that Kierkegaard's philosophy is irrational or anti-rationality. Thus, the aim of
this study is to investigate whether Kierkegaard's thought contains misology or not. This allusion is
based on Kierkegaard's criticisms on Hegel and the way he uses the term faith as a paradox of the
ratio. However, Kierkegaard is far from the very intention of faith. His main purpose is to show that
the fanatism of rationality neglects individual's subjectivity. In this manner, Kierkegaard's object not
to the ratio itself but to the sanctifying of the ratio was discussed. In the first chapter, starting from the
17th century to 19th century we summarized the process of the rationality during the history of
thought. In this section, we tried to reveal the conception of rationality of these philosophers by giving
the attention to the approaches of Descartes, Kant, and Hegel, whom we see as the representatives of
rationalism of their time. In the second part, we discussed the existence areas of the individual in detail
by exposing the important concepts of Kierkegaard's philosophy, namely, irony, anxiety, hopelessness
and faith. In the third chapter, considering Kierkegaard's criticisms of rationalitt, we came to the
conclusion that there is no solid basis for considering the whole of Kierkegaard's philosophy as
irrational or anti-rational, and that such a distinction is essentially an artificial one.