Hâzâ Menâsik-i Hac-ı Sinân Efendi (İnceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım)
Hâzâ Menâsik-i Hac-ı Sinân Efendi (Analysis-text-dictionary-facsimile)
Yazar: ABDUSSAMED ORAL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN TUĞLUK
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Menasik = Menasik ; Menasik-i Hacc = Menasik-i Hacc ; Seyahatname = Seyahatname

Özet:
Toplumların kültürünü, milletlerin yaşam tarzlarını şekillendiren pek çok unsur vardır. Din bu unsurların başında gelmektedir.  Dinler, etkili oldukları milletlerin dil ve edebiyatlarına önemli ölçüde etki etmişlerdir.
İslam dininin esasları, Kur'an-ı Kerim'in ortaya koyduğu hükümler ve Hz. Muhammed'in insanlığa rol modeli oluşuyla birçok coğrafyada etkili olmuştur. Müslümanlar İslam dininin beş temel esasından biri olan hac ibadetini yerine getirmek için farklı coğrafyalardan kutsal sayılan topraklara seyahatler gerçekleştirmişlerdir. İslam toplumlarında hac ibadetinin daha kolay ve sağlıklı gerçekleştirilmesi için hac ibadetini konu edinen birçok eser yazılmıştır. Bu eserleri menâsik-i hac ve menâzil-i hac başlıkları altında toplamak mümkündür. 
Bu çalışmada 18. yüzyılda istinsah edilen 72 varaktan oluşan, müellifi Sinâneddîn Yûsuf b. Abdullâh Amâsî olan "Hâzâ Menâsik-i Hac-ı Sinân Efendi" adlı eser incelenmiştir. Eser, hacla ilgili ibadetlerin hangi sıraya göre ve ne şekilde yapılacağı ile ilgili usul ve esasları anlattığı için menâsik-i hac türünde bir eserdir.  Ayrıca eserin sonunda yolculuk esnasında bazı menziller ve suların bulunduğu yerler kısaca anlatıldığından eser, menâzil-i hac türüne de örnek teşkil etmektedir. Bu çalışmanın Anadolu sahasında 16. yüzyılda kaleme alınıp 18. yüzyılda istinsah edilen bir eserin dil özelliklerinin belirlenmesi yönüyle alan yazınına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
There are many factors that shape the culture of societies and the lifestyles of nations. Religion stands foremost among these factors. Religions have significantly influenced the languages and literatures of the societies they affect.
The principles of Islam, the decrees set forth in the Quran, and the role model of Prophet Muhammad have had a profound impact in many regions. Muslims have traveled to sacred lands from various geographical locations to fulfill the Hajj pilgrimage, one of the five fundamental principles of Islam. In Islamic societies, numerous works have been written to facilitate the easier and healthier performance of the Hajj pilgrimage. These works can be categorized under the titles of 'manasik-i hajj' (rituals of hajj) and 'menazil-i hajj' (stations of hajj).
In this study, the work titled "Hâzâ Menâsik-i Hac-ı Sinân Efendi," copied in the 18th century in a cursive script, consisting of 72 folios, authored by Sinâneddîn Yûsuf b. Abdullâh Amâsî, has been examined. The work is a work of menâsik-i hajj types that aims to change the procedures and principles regarding the order and manner of worship related to hajj. In addition, since some destinations and places where water is located are briefly described during the journeys at the end of the work, the work also serves as an example of the menâzil-i pilgrimage genre. It is thought that this study will contribute to the literature by determining the linguistic features of a work written in the Anatolian region in the 16th century and copied in the 18th century.