SOKÜM bağlamında kahvehanelerin şehir hayatındaki rolü: Antakya örneği
Intangible cultural heritage the role of coffeeshops in city life in the context: The case of Antakya
Yazar: CEMİL MURAT KURU
Danışman: DOÇ. DR. GÖNÜL REYHANOĞLU
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halk bilimi = Folklore ; Hatay = Hatay ; Kahvehaneler = Coffehouses ; Kamusal alan = Public space ; Kentsel yaşam = Urban life ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
Kahve bitkisi toplumsal hayata ilk olarak kahve satış dükkânlarıyla girmiştir.
1554 yılından sonra ise kahve içilen sohbet edilebilen toplumun diğer kesimlerinden
insanlarla bir araya gelinebilen dönemin cami, çarşı, hamam, bozahane, değirmen ve
tarla gibi diğer alanlarına nazaran müşterilerine daha serbest bir ortam sağlayan
mekânlardır. Ayrıca kahvehaneler Türk toplumunun ortaya çıkışından itibaren
gündeminden düşmeyen kimi müşterisinin arkadaşını görmek için gittiği kimi
müşterisinin müdavim olarak oyun ve eğlence gibi pek çok amaçla vakit geçirdiği
mekânlardır.
Çalışmamız yaklaşık 500 yıldır kamusal hayatta var olan kahvehaneleri, Hatay
ilinin Antakya şehrinde, somut olmayan kültürel miras bağlamında, bu şehrin kültürel
ve demografik özelliklerini taşıyıp taşımadığını, kahvehane geleneği içerisinde
müşterilerin ya da müdavimlerin hangi amaçlarla kahvehaneye gittiklerini araştırarak
kahvehanelerin çeşitli işlevlerini tespit etmiştir. Ayrıca çalışmamız kahvehane
işletmecileri ve müşterilerinin kahvecilik mesleğinin önemli noktalarını ve bu
mesleğin geleceğine dair düşüncelerini de incelemiştir.
Çalışmamıza Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler
Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Başkanlığından etik izni alınarak
başlanmıştır. Araştırmamızda bulguları toplama yöntemi olarak nitel araştırma
yöntemlerinden sahada derleme ve gözlem yöntemi tercih edilmiştir. İlk olarak
Antakya şehir merkezindeki kahvehanelere gidilmiş buradaki müşteriler ve kahvehane
sahipleriyle görüşülmüş bilgiler toplanmıştır. Derlenen bu bilgiler yazılı ve basılı
kaynaklarla desteklenmiş ve analizi gerçekleştirecek çalışmamıza işlenmiştir.
Araştırmamızda elde edilen bulgularda analiz yöntemi olarak ise son yıllarda yapılan
halk bilimi çalışmalarında kullanılan bağlam merkezli kuramların başında gelen
İşlevsel kuramın çözümleme yöntemi kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kahve, Kahvehane, Kahveci, Kamusal Alan, İşlev

Abstract:
The coffee plant first entered the social life with coffee shops. After 1554, they are
places that provide a more free environment to their customers compared to other areas
of the period, such as mosques, bazaars, Turkish baths, bozahanes, mills and fields,
where people from other segments of the society can have coffee and chat. In addition,
coffeehouses are places where some customers go to see their friend, some customers
spend time for many purposes such as games and entertainment as regulars.
Our study has determined the various functions of coffee houses by investigating the
coffee houses that have existed in public life for about 500 years, in the context of
intangible cultural heritage in the city of Antakya, Hatay province, whether this city
has the cultural and demographic characteristics of this city, for what purposes
customers or regulars go to the coffee house within the coffee house tradition. In
addition, our study has also examined the important points of the coffee house
operators and their customers and their thoughts on the future of this profession.
Our study started with the ethical approval of Hatay Mustafa Kemal University, Social
and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee. In our
study, field compilation and observation method, one of the qualitative research
methods, was preferred as the method of collecting the findings. First, coffee shops in
the city center of Antakya were visited, and information was gathered with customers
and coffee shop owners. This compiled information was supported by written and
printed sources and was included in our study that will carry out the analysis. In the
findings obtained in our research, the analysis methods of Performance and Functional
theory, which are the leading context-centered theories used in folklore studies in
recent years, were used as the analysis method.
Keywords: Coffee, Coffeehouse, Public Space, Function