Memlûk Devleti'nin oluşumu, yapısı ve dinî siyaseti (648-742/1250-1341)
The formation, structure and religious politics of the Mamluk State (648-742/1250-1341)
Yazar: YUSUF ÖTENKAYA
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN KAPANŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Devlet idaresi = State administration ; Devlet teşkilatı = State organization ; Din-devlet ilişkileri = Religion-state relationship ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Memlük Devleti = Mamluk State ; Memlükler = Mamluks ; Oligarşik = Oligarchic ; Otokrasi = Autocracy ; İslam devletleri = Islamic states

Özet:
Modern öncesi dönemde devlet, seküler bir tarifle izah edilebilecek bir vaziyette değildir. Dolayısıyla devlet başta din olmak üzere dine bağlı meşruiyet, iktidar, ideoloji, itaat vb. kavramlarla ilişki içerisindedir. Bu ilişki biçimi diyalektik bir işleyiş dâhilinde olup birbirlerinin varlığını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda Memlûkler'in de modern öncesi dönemin bir parçası olması hasebiyle, bu kavramların oluşturduğu diyalektik süreçten vareste değildir. Dolayısıyla Memlûk devlet oluşumu bir halka olarak düşünüldüğünde, bu halkanın her bir parçasında söz konusu olan kavramların birlikteliği mevzubahistir. 
Bu çalışmada müstakil bir devlet olmadan önce memlûklerin (kölemen hizipleri) hangi aşama ve süreçlerden geçtikleri ele alınarak onları müstakil bir devlet olmaya zorlayan/taşıyan gelişmelerden bahsedilmiştir. Bunun yanı sıra Memlûkler dönemine kadar olan süre zarfında, genel anlamda İslam devletlerinde nasıl bir devlet nazariyesi olduğu üzerinde durularak, Memlûkler dönemiyle birlikte geliştirilen teorilerin temel farklılıklarına, tarihsel konjonktürün bu farklılıklar üzerindeki etkisine değinilmiştir. Bununla birlikte iktidarın temellendirilmesi hususunda dinden nasıl istifade edildiğine ve dinî ıstılahın politik hadiseler doğrultusunda nasıl siyasileştirildiğine odaklanılmıştır. Son olarak Memlûk Devleti'nde oligarşi-otokrasi çatışması, saltanatın mahiyeti, mülkün akimliği gibi tartışmalar bağlamında devletin nasıl bir teorik yapıyı haiz olduğu değerlendirilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Devlet nazariyesi, Devletin yapısı, Din, Siyaset, Otokrasi-Oligarşi

Abstract:
The state in the pre-modern period is not in a situation to be explained by a secular description. Therefore, the state is in a relationship with concepts such as religion, legitimacy, power, ideology and obedience. This form of relationship is within a dialectic process and mandates the existence of each other. Accordingly, since the Mamlūks are part of the pre-modern period, they are not exempt from the dialectic process created by these concepts. Therefore, when the formation of the Mamlūk state is considered as a ring, the togetherness of the concepts is the issue in each part of this ring.  
In this study, the developments that made them independent were discussed by considering what stages and processes the mamlūks (mameluk faction) go through before becaming an independent state. In addition, the basic differences of the theories developed with the Mamlūk period and the impact of historical conjuncture on these differences in the period up to the Mamlūks have been expressed by emphasizing what kind of state it was in Islamic state in general. However, the focus is on how religion is used to base power and how religious concepts are politicized in line with political events. Finally, it has been evaluated what kind of theoretical structure of the state in the context of discussions such as the oligarchy-autocracy conflict, the nature of the reign (sultanate), the failure of the heredity in the Mamlūks.
Keywords: State theory, Structure of state, Religion, Politics, Autocracy-Oligarchy.