İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi'nde takip edilen HIV-pozitif bireylerde eşlik eden fırsatçı infeksiyonların ve HIV'le ilişkili malignitelerin sıklığının taranması ve takiplerinin sürece katkıları /
Yazar: SELVA ALA SELEK
Danışman: PROF. DR. ARİF ATAHAN ÇAĞATAY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
ÖZET
Amaç: Bu çalışmada İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve 
Klinik Mikrobiyoloji Kliniği'nde takip edilen HIV infeksiyonu tanılı kişilerde görülen fırsatçı 
infeksiyon (Fİ), AIDS tanımlayıcı malignite (ATM) ve geç dönemde başvuru sıklığının 
taranması, risk faktörlerinin belirlenmesi ve COVID-19 pandemisinin bu tablolara etkisinin 
araştırılması amaçlandı. 
Gereç ve yöntemler: Merkezimize 2013 başından 2022 sonuna kadar olan dönemde 
başvurmuş ve daha önce HIV infeksiyonu tanısıyla başka bir merkezde sağlık hizmeti 
almamış, başlangıç laboratuvar verilerine ulaşılabilen 18 yaşından büyük 389 kişi çalışmaya 
dahil edildi. Bu kişilerin demografik, laboratuvar ve klinik bilgileri toplandı. Fİ ve/veya ATM
gelişen ve geç dönemde başvuru yapan kişilerin tanı anındaki laboratuvar ve klinik bilgileri 
analiz edildi. Tüm veriler beş yıllık iki ayrı dönem, ikinci beş yıllık dönem de COVID-19 
pandemisinin ilan edildiği tarih olan 11 Mart 2020 temel alınarak pandemi dönemi öncesi ve 
sonrası olarak karşılaştırıldı.
Bulgular: HIV infeksiyonu tanılı kişilerin 86 (%22.6)'sında Fİ tespit edildi. En sık saptanan 
Fİ sırasıyla orofaringeal kandidiyaz, CMV hastalığı, Pneumocystis jirovecii pnömonisi (PCP)
ve tüberkülozdu. Fİ gelişen kişilerde yaş (p<0.001) ve tanı yaşı (p<0.001) daha ileri, vücut 
kitle indeksi (VKİ) (p<0.001) daha düşüktü, evli (p=0.011) oranı daha yüksekti. Komorbidite 
varlığı (p=0.026), hastaneye yatış (p<0.001) ve mortalite (p<0.001) oranı daha yüksek, ART 
uyumu (p<0.001) daha düşük, yatış süresi daha uzundu (p=0.049). Başvuru anındaki lökosit, 
trombosit, lenfosit, CD4+ T lenfositi, CD8+ T lenfositi sayısı, CD4/CD8 oranı ve hemoglobin
(Hb) düzeyi daha düşük, HIV viral yükü, AST, LDH ve CRP düzeyi daha yüksekti (tüm 
değerler için p<0.001). ART uyumu (p=0.035), takip türü (p<0.001), CD4+ T lenfositi 
sayısının <200 /µl (p=0.015) olması, CD8+ T lenfositi sayısı (p=0.011), Hb (p=0.013) ve 
LDH (p=0.025) düzeyi Fİ gelişimi için bağımsız öngörücü olarak bulundu. Kişilerin 26 
(%6.7)'sında AIDS tanımlayıcı malignite (ATM) tespit edildi. On beşi Kaposi sarkomu (KS), 
on biri Hodgkin dışı lenfoma tanılıydı. ATM gelişen kişilerde yaş (p<0.001) ve tanı yaşı
(p<0.001) daha ileri, VKİ (p<0.001) daha düşüktü, evli (p=0.013) oranı daha yüksekti. 
Komorbidite varlığı (p=0.007), hastaneye yatış (p<0.001) ve mortalite (p<0.001) oranı daha 
yüksek, yatış süresi (p=0.040) daha uzundu. Başvuru anındaki lenfosit, trombosit, CD4+ T 
lenfositi sayısı, CD4/CD8 oranı, Hb ve MCV düzeyi daha düşük, HIV viral yükü, AST ve 
CRP düzeyi daha yüksekti (tüm değerler için p<0.001). VKİ, ATM gelişimi için bağımsız 
2
öngörücü olarak bulundu (p=0.021). Geç dönemde başvuran 196 kişi vardı. Bu kişilerde yaş
(p<0.001) ve tanı yaşı (p<0.001) daha ileri, VKİ (p=0.017) daha düşüktü, evli (p=0.008) ve 
alkol (p=0.030) kullanma oranı daha yüksekti. Komorbidite varlığı (p<0.001), hastaneye yatış
(p<0.001) ve mortalite (p<0.001) oranı daha yüksek, ART uyumu (p<0.001) daha düşük, yatış 
süresi daha uzundu (p=0.004). Başvuru anındaki lökosit, trombosit, nötrofil ve lenfosit sayısı, 
CD4+ T lenfositi, CD8+ T lenfositi sayısı, CD4/CD8 oranı, Hb ve MCV düzeyi daha düşük,
HIV viral yükü, AST, LDH ve CRP düzeyi daha yüksekti (tüm değerler için p<0.001). ART 
uyumu (p=0.024) ve komorbidite (p=0.018) geç dönemde başvuru için bağımsız öngörücü 
olarak bulundu. COVID-19 pandemi dönemi, öncesiyle kıyaslandığında pandemi döneminde 
Fİ ve geç dönemde başvuru oranında azalma, ATM oranında artış saptandı. Pandemi dönemi 
sonrasındaysa Fİ (p=0.007), geç dönemde başvuru (p=0.897) ve ATM (p=0.565) oranında 
artış görüldü.
Sonuç: Günümüzde HIV infeksiyonu tanılı olgu sayısındaki artış devam etmekte ve bu artış 
ön planda erkek cinsiyet ve homoseksüel cinsel temas varlığında ve genç hasta grubunda 
görülmektedir. Tarama testi yapıldığı sırada şikâyeti olmayan kişi oranındaki yükseklik ülke 
özelinde tarama stratejilerinin geliştirilmesinin önemini ortaya koymakta, geç dönemde 
başvuran kişi oranındaki yükseklikse tarama testi yaklaşımının doğru kişi ve grupları 
hedeflemediğini, bu konuda yetersiz kalındığını düşündürmektedir. Geç dönemde başvuru 
oranının yüksek olması sebebiyle Fİ ve ATM ülkemiz için büyük bir problem olmaya devam 
etmektedir ve COVID-19 pandemisi sebebiyle sağlık hizmetine erişimin aksamış olması da 
bu duruma hizmet etmektedir. Cinsiyet ve cinsel yönelim farkı olmaksızın, yaşı ileri, evli, 
eğitim seviyesi ve VKİ düşük olan kişilerde Fİ ve ATM gelişme riski daha yüksektir. Fİ ve 
ATM'nin daha sık görüldüğü kişiler analiz edilerek risk faktörlerinin belirlenmesi, 
günümüzde COVID-19 pandemisi sebebiyle daha sık karşılaşacağımız bu kişilerin tespiti için 
yeni tarama stratejilerinin geliştirilmesini sağlayabilir.

Abstract:
ABSTRACT
Objective: In this study, we aimed to screen the frequency of opportunistic infections (OIs), 
AIDS-defining malignancies (ADM) and late presentation, identification of risk factors and 
investigate the effect of the COVID-19 pandemic in people with HIV infection followed by
Infectious Diseases and Clinical Microbiology Clinic of Istanbul University Istanbul Faculty 
of Medicine.
Materials and methods: 389 people older than 18 years of age, who applied to our center 
between the beginning of 2013 and the end of 2022,did not receive health care in another 
center due to the diagnosis of HIV infection whose baseline laboratory data available were 
included in the study. Demographic, laboratory and clinical information of these individuals 
were collected. Laboratory and clinical information at the time of diagnosis of people who 
developed OIs and/or ADM and who applied with the late presentation were analyzed. All 
data were compared in two separate five-year periods, and the second five-year period divided 
as pre-pandemic and post-pandemic period based on March 11, 2020, the date of the 
declaration of the COVID-19 pandemic.
Results: OIs were detected in 22.6% of people with HIV infection. The most common OIs 
were oropharyngeal candidiasis, CMV disease, Pneumocystis jirovecii pneumonia (PCP), and 
tuberculosis. Age (p<0.001) and age at diagnosis (p<0.001) were older, body mass index 
(BMI) (p<0.001) was lower, and the rate of married (p=0.011) was higher in individuals who 
developed OIs. Presence of comorbidity (p=0.026), hospitalization (p<0.001) and mortality 
(p<0.001) rates were higher, ART compliance (p<0.001) was lower and length of stay in 
hospital was longer (p=0.049). Leukocyte, platelet, lymphocyte, CD4+ T lymphocyte, CD8+ 
T lymphocyte counts, CD4/CD8 ratio and hemoglobin (Hb) levels were lower, HIV viral
load, AST, LDH and CRP levels were higher (p<0.001 for all values). ART compliance 
(p=0.035), type of follow-up (p<0.001), CD4+ T lymphocyte count <200 /µl (p=0.015), 
CD8+ T lymphocyte count (p=0.011), Hb (p=0.013) and LDH level ( p=0.025) was found to 
be an independent predictor for the development of OIs. ADM was detected in 6.7% of the 
people. Fifteen of them were diagnosed with Kaposi's sarcoma (KS), and eleven were 
diagnosed with non-Hodgkin's lymphoma. Age (p<0.001) and age at diagnosis (p<0.001) 
were higher, BMI (p<0.001) was lower, and rate of married (p=0.013) was higher in people 
who developed ADM. The presence of comorbidity (p=0.007), hospitalization (p<0.001) and 
mortality (p<0.001) were higher, and the length of stay in hospital (p=0.040) was longer. 
4
Lymphocyte, platelet, CD4+ T lymphocyte count, CD4/CD8 ratio, Hb and MCV levels were 
lower, HIV viral load, AST and CRP levels were higher (p<0.001 for all values). BMI was 
found to be an independent predictor fort the development of ADM(p=0.021). There were 196 
people who applied with the late presentation. In these individuals, age (p<0.001) and age at 
diagnosis (p<0.001) were higher, BMI (p=0.017) was lower, rate of married (p=0.008) and 
alcohol use(p=0.030) rates were higher. Presence of comorbidity (p<0.001), hospitalization 
(p<0.001) and mortality (p<0.001) rates were higher, ART compliance was lower (p<0.001), 
and stay in hospital was longer (p=0.004). Leukocyte, platelet, neutrophil and lymphocyte 
count, CD4+ T lymphocyte, CD8+ T lymphocyte count, CD4/CD8 ratio, Hb and MCV levels 
were lower, HIV viral load, AST, LDH and CRP levels were higher (for all values p< 0.001). 
ART compliance (p=0.024) and comorbidity (p=0.018) were found to be independent 
predictors for late presentation. Compared to the COVID-19 pandemic period, there was a 
decrease in the OIs and late presentation rate, and an increase in the ADM rate during the 
pandemic period. After the pandemic period, there was an increase in the rates of OIs 
(p=0.007), late presentation (p=0.897) and ADM (p=0.565).
Conlusion: Today, the increase in the number of HIV diagnosed cases continues and this 
increase is seen in the presence of male gender and homosexual sexual contact and youth 
groups. The high rate of people who have no complaints at the time of the screening test 
reveals the importance of developing screening strategies specific to the country, and the high 
rate of people who applied in the late presentation suggests that the screening test approach 
does not target the right people and groups and is insufficient in this regard. Due to the high 
rate of applications in the late period, OIs and ADM continue to be a major problem for our 
country, and the disruption of access to health services due to the COVID-19 pandemic also 
aggravated this situation. Regardless of gender and sexual orientation, the risk of developing 
OIs and ADM is higher in people who are older, married, have a low education level and 
BMI. Identifying risk factors by analyzing people with more frequent OIs and ADM can lead 
to the development of new screening strategies to detect these people, whom we will 
encounter more frequently due to the COVID-19 pandemic.