(İbn Mâze'nin el-Muhîtu'l-Burhânî adlı eserindeki mahzarlar ve siciller)
Record and registers in Ibn mâze's book named al- Muhît al- Burhânî
Yazar: İBRAHİM AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ESEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Davalar = Cases ; Hanefiler = Hanifies ; Hüküm = Judgement ; Mezhepler = Sects ; Sicil = Register ; İbn Maze = Ibn Maze ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır.
 Birinci bölümde, mahzar ve sicil kavramları, İbn Mâze'nin hayatı, ailesi, ilmi seviyesi, eserleri ve Hanefi mezhebindeki konumu hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde; her biri farklı fıkhi bir konuyu ele alan ve geçerli sayılan 63 mahzar ve sicil kaydı vardır. Bunlardan bazıları miras, şuf'a, icâre, nikâh akitlerini kapsamaktadır. 
Müellif, bu kayıtları ortaya koyarken önce mahzar kaydı, sonra sicil kaydı, ardından da varsa def kaydı şeklinde sıra takip etmiştir. Mahzarlar kayıt altına alınırken hüküm açıklanıncaya kadarki resmi olmayan kısım, kâdıya yardımcı olacak şekilde kayda geçirilmiş ve burada genellikle farazi hukuk esas alınmıştır. Sicil kısmında ise, hüküm açıklanarak, dâva resmiyet kazanmış ve hüküm taraflara bildirilmiştir. Bazı kayıtlarda da dâvalı, dâvacıya def dâvası açmıştır. 
Üçüncü bölümde, bir illet sebebiyle geçerli sayılmayan 66 mahzar ve sicil kaydı incelenmiştir. Burada, bir illet sebebiyle dâvacının iddiaları kabul edilmemiştir.
Ancak kâdı, def'e konu olan bu illet sebeplerini dikkate alarak hüküm vermiştir. Bu illet sebeplerini sonuç bölümünde maddeler halinde sıraladık.
Çalışmada toplam 129 mahzar kaydı incelenmiş ve bunlar aynı zamanda tercüme edilmiştir. Bölüm tasnifi yapılmış, tercüme edilen metne azami ölçüde bağlı kalınmıştır.
 Çalışmamızda Karahanlılar dönemine ait olan eserde Arapça ve Farsça tercümesini sunmuş olduğumuz mahzar ve sicil kayıtlarının derli toplu olması açısından ilk mahzar kayıtları olduğunu düşünüyoruz. Yaptığımız araştırmalar sonucunda Osmanlı dönemi mahzar ve sicil kayıtlarıyla alakalı çalışmaların yapıldığı; fakat Karahanlılar dönemi ve öncesini (m. 840-1212) kapsayan bir çalışmanın yapılmadığını gözlemledik.
Sonuç ve değerlendirme kısmında ise, mahzar ve sicillerde önemli görülen hususları değerlendirip örnekleriyle birlikte aktararak çalışmaya son verdik. 

Anahtar Kelimeler: İbn Mâze, mahzar, sicil, el-Muhîtu'l-burhânî, kâdı, dâva, hüküm.

Abstract:
This study consists of three parts.
In the first part, it ıs given information about record and register concepts, Ibn Mace's life, family, knowledge level, works and his position in Hanafi sect.
In the second part; there are valid 63 record and registries each of whıch deals with different legal issue. Some of them are: Heritage, preemption, ijâre and marriage contracts.
Revealing thise records, the author firstly follows records then registers finally defend records if any.  While documenting these records no official part is revealed until the part recorded in a way that will help the judge and the law is based on hypothetical here. In the Registry section, describing the provision the lawswit was being official and it was reported to sides. In these records the defendant sued the plaintiff for def case. 
In the third part, 66 records and registries not considered valid due to a malady have been examined. Here, because of the malady the claims of the plaintiff were not accepted.
However, Kadi made a judgement paying attention to reasons of the malady which subject to the defend. We have listed these reasons of the malady in the conclusion part.
In this study totally 129 records have been examined and translated. Section classification was made and it was depended on translated text highly.
In our study of the work belonging to Karahans period, we think that records and registers translated in both Arabic and Persian are the first records in terms of order. As a result of our study we have observed that there are some works about records and registeriers in Ottoman period but there are not any study including Karahans period or before (m. 840-1212)
In the final section, we evaluated important issues of the records and registiers and finished the study by transferring with their examples. 

Keywords: Ibn Mâze, record, register, al-Muhîtu'l-burhânî, Kadi, lawsuits, judgments.