BİST30 endeksinde işlem gören işletmelerin finansal riskaçısından türev ürün kullanımı: 2015-2022 yılları incelenmesi
Derivative instruments usage in terms of financial risk management: Analysis of businesses traded on BİST30 index between 2015-2020
Yazar: AYYÜCE BİKE AKDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN AYDIN
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Risk günümüzde gelişmekte olan piyasalar ve şirketler için kayıp unsuru olarak bilinmektedir ve planların dâhilinde amaçların önüne çıkan engellerdir. Geçmişte risklerin, şirket yönetiminin kontrolü dışında ortaya çıktığı düşünülürdü. Şimdi ise şirketlerin riskleri öngörmesi, bunları kontrol altına alıp yönetmesi söz konusudur. Şirketler söz konusu olan riskleri yönetmek için tercihen riskleri yönetme kurulu kurabilir ve kendi stratejileri doğrultusunda riskleri yönetebilir ya da 1980 yılında gelişme göstererek günümüzde de kullanımının oldukça artmasıyla bilinen türev araçlar şirketlerin karşılaştığı riskleri kontrol altına almak için kullandığı araçlar olabilir. Burada amaç riskleri en aza indirebilmek ya da yok etmek, ekonomik istikrarlığı sağlayarak kâr elde etmektir. Türev araçlar şirketlere birçok farklı sözleşme ve pozisyon sağlamaktadır. Şirketler karşılaştığı risklere göre sözleşme yapıp pozisyon alabilmektedir. Türev araçlar sözleşmeleri forward, futures, opsiyon ve swap işlemleri olarak birbirinden ayrılmaktadır. Her sözleşmenin kendine göre kuralı bulunmakla beraber pozitif veya negatif etkileri barındırmaktadır. Bu sözleşmeler tezgâh üstü ve organize piyasalarda işlem görmektedir. Tezgâh üstü piyasalar; borsada işlem gören ürünlerin borsa dışında alınıp satımının gerçekleşmesini sağlarken, Organize piyasalar da alıcı ve satıcı belirli kurallar çerçevesinde sözleşmelerini gerçekleştirmektedir. 
Bu çalışmada 2015-2022 yıllarında BİST30 endeksinde yer alan 28 işletmenin riskleri yönetmek için kullandığı türev araçlar incelenmiş. İncelenen 28 işletmenin çok az sayıda olan bir kısmının türev araç kullanmadığı ve risk yönetimini kendi şirketleri bünyesinde oluşturdukları risk yönetim kurulu tarafından yönetildiği görülmüş ve diğer türev araç kullanan şirketlerin 7 yılda türev araç kullanım farkındalığı artarak karşılaştığı riskleri yönettiği görülmüştür. Pozitif yönde olan bu artış karşılaşılan finansal risk yönetiminin geliştiğini ve ekonomik anlamda da istikrarı sağlamak için çalışmalar yapıldığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Türev Araç, BİST30, Risk.

Abstract:
Risk is known as a loss factor for emerging markets and companies today and is an obstacle to the goals within the plans. In the past, risks were thought to arise beyond the control of company management. Now it's up to companies to anticipate, control and manage risks. In order to manage the risks in question, companies can preferably establish a risk management board and manage risks in line with their own strategies, or derivative instruments, which are known to have developed in 1980 and are still widely used today, can be tools used by companies to control the risks they face. The aim here is to minimize or eliminate risks, to gain profit by providing economic stability. Derivative instruments provide companies with many different contracts and positions. Companies can make contracts and take positions according to the risks they face. Derivative instruments are divided into forward, futures, option and swap transactions. Although each contract has its own rules, it also has positive or negative effects. These contracts are traded in over-the-counter and organized markets. Over the counter markets; while enabling the buying and selling of products traded on the stock exchange outside the stock market. Organized markets; the buyer and the seller perform their contracts within the framework of certain rules.
In this study, the derivative instruments used by 28 companies in the BIST30 index to manage risks in the years 2015-2022 were examined. It has been observed that a very small number of the 28 companies examined do not use derivatives and their risk management is managed by the risk management board that they have established within their own companies, and it has been seen that other derivatives use companies have increased their awareness of derivatives use in 7 years and managed the risks they face. This positive increase indicates that financial risk management has improved and efforts are being made to ensure economic stability.


Keywords: Derivative İnstrument, BİST30, Risk