Rehabilitasyonda aile işlevselliği ölçeği'nin geliştirilmesi
Developing of The Family Functioning Scale in Rehabilitation
Yazar: HATİCE ABAOĞLU
Danışman: PROF. DR. ESRA AKI
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Aile = Family ; Aile işlevleri = Family functions ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Fizik tedavi = Physical therapy ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ailenin rehabilitasyon programlarındaki işlevselliğini değerlendiren geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmekti. Ölçülecek özelliklerin belirlenmesi için pediatrik rehabilitasyon alanında çalışan 100 birey ile yarı yapılandırılmış görüşme yapıldı. Verilerin analizi sonucu oluşturulan maddeler 14 uzman görüşüne sunularak kapsam geçerliği sağlandı. Uzman görüşü sonrası ölçek, 440 özel gereksinimi olan çocuğun ailesine uygulandı. Madde analizi ile ölçeğin iç tutarlığı değerlendirildi. Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek için Açıklayıcı Faktör Analizi teknikleri kullanıldı. Faktör analizi sonucunda, ölçek maddeleri faktör yüklerinin 0.492 ile 0.773 arasında değiştiği gözlendi. Faktör analizi sonucu, 48 maddeden oluşan ölçeğin, toplam varyansın %49.94'ünü açıklayan 4 faktörlü bir yapı gösterdiği görüldü. Bu faktörler; farkındalık, tutum ve davranış, toplumsal katılım ve rehabilitasyona katılım olarak tanımlandı. Ölçeğin güvenirlik hesaplamasında Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı 0.943 olarak bulundu. Test tekrar test yöntemi ile ölçeğin güvenirliğini belirlemek amacıyla,  örneklem grubundan 200 kişiye iki hafta sonra yapılan ikinci uygulamadan elde edilen veriler analiz edildi. İki uygulama sonuçları arasındaki Pearson Korelasyon Katsayısı .772 olarak bulundu. Bu değer Rehabilitasyonda Aile İşlevselliği Ölçeği'nin test tekrar test güvenirliğine yeteri düzeyde sahip olduğunu göstermektedir (p=0.000). Sonuç olarak, geliştirilmiş olan Rehabilitasyonda Aile İşlevselliği Ölçeği'nin özel gereksinimi olan çocukların ailelerinin rehabilitasyon programlarındaki rolünü incelemek için gerekli ölçütleri karşıladığı ve psikometrik özelliklerinin oldukça yeterli olduğu söylenebilir.

Anahtar kelimeler: Özel gereksinimi olan çocuk, rehabilitasyon, aile, işlevsellik, ölçek geliştirme

Abstract:
The aim of this study was to develop a reliable and valid instrument, which measures family functioning in rehabilitation programs. Semi-structured interviews were conducted with 100 individuals working in pediatric rehabilitation field in order to identify characteristics to be measured. Fourteen experts were given the scale to provide content validity of the items that was developed after analysis of qualitative data. The scale obtained from expert opinion evaluations was administered to 440 parents of children with special needs. Item analysis was performed for internal consistency of the scale. Exploratory Factor Analysis Techniques were applied to explore the construct validity of the scale. The factor loadings of items on the scale ranged from .492 to .773. Factor analysis revealed that the scale contains 48 items within four factors, representing 49.94 % of the total variance. These factors were identified as awareness, attitude and behaviour, community participation and engagement in rehabilitation. Internal consistency reliability of the scale was found .943 by using Cronbach Alpha Coefficient. Data, obtained from second administration to 200 people from the sample after a two-week interval, were analysed in order to evaluate test-retest reliability. Pearson correlation coefficient between two administrations was found to be  .772. This value indicates that Family Functioning Scale in Rehabilitation has an acceptable level of test-retest reliability. In conclusion, it can be said that the Family Functioning Scale in Rehabilitation meets the required criteria and has adequate psychometric properties to measure roles of families of children with special needs in rehabilitation programs. 

Key words: Children with special needs, rehabilitation, family, functioning, developing a scale