Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuğu olan ebeveynlerinin evlilik doyumu
Mari̇tal satisfaction of parents with children with autism spectrum disorder
Yazar: MUHARREM KOÇ
Danışman: DOÇ. ÖZLEM HASKAN AVCI
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı olan çocukların ebeveynlerinin evlilik doyumu, bakım yükü, ebeveynlik stresi, ebeveyn tükenmişliği ve algılanan sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkinin ortaya konulması ve ebeveynlerinin bakım yükünü ölçmek amacıyla Bakım Yükü Ölçeği'nin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya çocuğu Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı almış toplam 596 ebeveyn katılmıştır. Araştırma kapsamında ölçek geliştirme için elde edilen verilerin analizi için Mplus ve SPSS paket programları; tasarlanan modelin test edilmesi için Jamovi istatistik programı kullanılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi; cinsiyete göre evlilik doyum puanları arasındaki farkı belirlemek için bağımsız örneklemler için t-testi; bakım yükü, ebeveynlik stresi ve ebeveyn tükenmişliği ile evlilik doyumu arasındaki ilişkide algılanan sosyal desteğin aracı rolünü belirlemek için ise GLM Mediation Modeli kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular Bakım Yükü Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Ayrıca çalışmadan elde edilen bulgulara göre katılımcıların cinsiyetine göre evlilik doyumu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı; evlilik doyumu ile bakım yükü, ebeveynlik stresi ve ebeveyn tükenmişliği arasında negatif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu; evlilik doyumu ile algılanan sosyal destek arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu bulunmuştur. Son olarak algılanan sosyal desteğin evlilik doyumu ile bakım yükü, ebeveynlik stresi ve ebeveyn tükenmişliği arasında aracı rolünün olduğu bulgusu elde edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda araştırmacılara, psikolojik danışmanlara ve politika yapıcılara önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar sözcükler: otizm spektrum bozukluğu, evlilik doyumu, bakım yükü, ebeveynlik stresi, ebeveyn tükenmişliği, algılanan sosyal destek

Abstract:
The current study was aimed to investigate the relationship between the marital satisfaction, caregiving burden, parenting stress, parental burnout and perceived social support, among parents of children diagnosed with Autism Spectrum Disorder, and to develop the Caregiving Burden Scale to measure the levels of caregiving burden of these parents. A total of 596 parents with children with Autism Spectrum Disorder participated in the study. In the scale development process, SPSS and Mplus spftware packages were utilized for Exploratory Factor Analysis and Confirmatory Factor Analysis; for testing the designed model, the Jamovi statistical program was used. An independent samples t-test was used to determine difference between marital satisfaction scores by gender, and to determine the mediating role of perceived social support in the relationship between caregiving burden, parenting stress, parental burnout, and marital satisfaction, the GLM Mediation Model was used. The findings indicated that the Caregiving Burden Scale is a valid and reliable measurement tool. Furthermore, there is no statistically significant difference in marital satisfaction scores by gender; there are negative and statistically significant relationships between marital satisfaction and caregiving burden, parenting stress, and parental burnout; there are positive and statistically significant relationships between marital satisfaction and perceived social support. Finally, it was found that perceived social support has a mediating role in the relationship between marital satisfaction and caregiving burden, parenting stress, and parental burnout. Based on the findings, recommendations were made to researchers, psychological counselors, and policymakers.
Keywords: autism spectrum disorder, marital satisfaction, burden of disability, parenting stress, parental burnout, perceived social support