Türkiye'de kamu istihdamında partizanlık algısı ile politik yozlaşmanın nedenleri ve çözüm önerileri /
Yazar: HASAN KAYA
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER KOÇ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Kamu Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kamu politikaları = Public policies ; Kayırma = Favoritism ; Partizanlık = Partisanship ; Siyasal yozlaşma = Political corruption ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies ; İşe alma = Recruitment

Özet:
Küreselleşme süreci kamu yönetimi anlayışını derinden etkilemiştir. Özellikle modern ulus devletlerinde kamu yönetimleri artan kamusal hizmet taleplerine zamanında çözüm üretebilmek ve kamu kaynaklarını verimli yönetebilmek için daha çok insan kaynağına ve farklılaştırılmış personel yönetimlerine ihtiyaç duyar olmuşlardır. Bu kapsamda kamu kurumlarına insan kaynağı alınması süreçlerinde yaşanan sorunlar ve toplumda oluşan algılar istihdam politikalarını tartışmalı hâle getirmiştir. Siyaset kurumu ve bürokrasinin istihdam uygulamaları, kamu görevlerinde yükselme, nitelikli görevlere atama ve kamusal hizmetler gerçekleştirilirken kamu adına görev yapan personelin görevlerini ifâ ederken etik alanın dışına çıkması, kanunlara ve toplum kurallarına aykırı davranışlar göstermesi politik yozlaşmanın bir görünümüdür. 
Türk kamu yönetiminde politik yozlaşmanın en önemli göstergelerinden ve sebeplerinden biri de kamusal istihdamda ve kamu insan kaynakları yönetiminde hissedilen partizanlık, kayırmacılık  ve "torpil" ile devlet kurumlarına personel istihdam edilmesi gerçeğidir. Türkiye'de kamu kurumlarına insan kaynağı alımı süreçlerinde hissedilen partizanlık ve kayırmacılık algısı-olgusu ile kamu insan kaynağının verimsiz kullanımı kamu yönetimine duyulan güveni zedelemektedir. Partizanlık ve kayırmacılık süreçleriyle istihdam edilen ve kamu adına görev yapan personelin politik yapılarla ilişkisi vatandaşla devlet arasındaki ilişkileri olumsuz yönde etkilemektedir.
Bu çalışmada Türkiye'de bakanlıkların merkez ve taşra teşkilatlarında, belediyeler ile ilçe-il özel idareleri başta olmak üzere diğer yerel yönetimlerde, üniversiteler, KİT vb. ekonomik kurumlar ile bütün bölgesel-hizmet kurumlarının insan kaynağı alımı süreçlerinde ve personel yönetiminde hissedilen partizanlık-politik yozlaşma sorunu incelenmiştir. 
Türk kamuoyunda sıkça ifade edilen partizanlık-ayrımcılık yapılarak devlet kurumlarına adam yerleştirildiği algısı ile memuriyet imajı ve liyakat sorunu sebebiyle insan kaynaklarının verimsiz kullanımı konuları sosyo-ekonomik ve politik yönü ile değerlendirilmeye çalışılmıştır. Akademik çevrelerce yapılan saha çalışmalarında elde edilen bulgular kamusal istihdam süreçlerinde partizanlık ve kayırmacılık yapıldığına dair çok yaygın bir kanaatin olduğunu göstermektedir. 
Tez çalışmasının amacı, kamu yönetiminde partizanlık ve politik yozlaşma olgusunun nedenlerini incelemek, politik yozlaşmanın -özel bir görünümü olarak da- kamusal istihdam ve insan kaynakları yönetimi kapsamında toplumsal hafızada oluşan olumsuz algıyı izale etmek için alınabilecek önlemler ve uygulanabilecek çözüm önerileri üzerinde değerlendirmeler yapmaktır.
Tezin giriş ve birinci bölümünde kamu politikalarında hissedilen partizanlık ve politik yozlaşma algısı kavramsal çerçevede ifade edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Türk kamu yönetiminde ve kamusal istihdam süreçlerinde hissedilen politik yozlaşmanın sebepleri ve etkileri değerlendirilmeye çalışılmıştır. 
Türk bürokrasisinde politik yozlaşma olgusunun en etkili göstergelerinden biri olarak kabul edilen kamusal istihdam süreçleriyle ilgili toplumsal hafızaya yerleşen partizanlık algısı, adam kayırmaca ve politik yozlaşma konusu sebepleri ve etkileriyle değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda Türkiye'de yıllardır hissedilen ve son yıllarda daha sık ifade edilen kayırmacılık-partizanlık gerçeği kamu ekonomisi, kamu yönetimi, siyaset biliminin verileri ışığında ve Türk insanının kamuda görev alma algısı kapsamında ifade edilmeye çalışılmıştır. 
Türk siyasetinin kamu politikaları üretme ve uygulama süreçlerinde, kamu kaynaklarının kullanımında, kamuya insan kaynağı alımında ve insan kaynaklarının yönetiminde hissedilen partizanlık algısı ve ideolojik sorunlar 21.yy. Türkiye'sinin gerçekleriyle yorumlanmaya çalışılmıştır. 
Türk bürokrasisinde, kamuya insan kaynakları alımı ve yönetiminde uygulanan istihdam ilanlarında aranan şartlar; DMS, KPSS-A ve B kadroları için kurum sınavları, mülakat süreçleri, personel atama prosedürleri; kamu insan kaynakları yönetimindeki başarısızlığın ve verimsizliğin sebepleri, 1960'lı yıllara hitap eden 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, memuriyette hiyerarşi ilişkileri, bürokrasinin üst kadrolarına ve yönetim kademelerine geçişlerde yaşanan partizanlık-kayırmacılık olgusu, bu süreçlerde özellikle iktidar ve koalisyon partilerinin ilçe/il teşkilatlarının etkisi, parti aidiyeti taşıyan kişilerin "torpil" süreçleriyle istihdam edildiği iddiası/algısı, politik yönü belirginleşen sendikaların bürokratlar üzerinde olumsuz etki oluşturduğu algısı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Kamusal istihdam ve personel yönetimi süreçlerinde liyakat, ehliyet, emanet, kamusal görev ahlakı ilkelerinin nasıl aşındığı analiz edilmeye çalışılmıştır. 
Kamu kurumlarına istihdam süreçlerinde çok partili siyasal sistem ve hükümet dönemlerinde (1950-2020'ler) ekonomik-politik yönden güçlenen aktörlerin olumsuz rolü; Türkiye'de küçük nüfuslu ilçe/illerdeki nüfuzlu ailelerin vakıf, dernek, cemaat, sendika vb. sosyal yapıları vasıta yaparak yerel ve kamusal kurumlara kendilerine yakın insanları yerleştirme algısı; Türk siyasetinde var olduğu her zaman iddia edilen ancak son yıllarda sosyal medya araçlarıyla çok daha yoğun şekilde ifade edilen siyasetçilerin/bürokratların kendi yakın çevrelerini/akrabalarını kamu kurumlarına yerleştirdiği algısının sebepleri analiz edilmeye çalışılmıştır. 
Türkiye'de politik yozlaşmanın oluşmasında insan kaynakları unsurunun belirgin bir etken olduğu bilinmektedir. Kamusal hizmet planlaması (ihale, hizmet alımı), kamu politikaları üretme ve uygulama süreçlerinde var olduğu hissedilen/iddia edilen partizanlık ve sosyo-ekonomik yozlaşmanın en belirgin sebebinin, iktidar partilerinin kendi dönemlerinde kayırmacılık şeklinde kamusal istihdam yaptıkları algısının toplumsal hafızaya yerleştiği bilinmektedir. 
Türkiye'de 1980'ler sonrasında piyasa ekonomisine geçiş süreçlerinde özelleştirme ve büyük ölçekli altyapı hizmetlerinde belirginleşen partizanlık-politik yozlaşma algısı sosyal medya aracılığıyla daha yüksek sesle dillendirilir olmuştur. Özellikle halka yakın olan yerel ve bölgesel hizmet kurumlarında, belediyelerde, kamu iktisadi kuruluşlarında insan kaynağı alımı ve üst kadrolara atama süreçlerinde görüldüğü iddia edilen partizanlık, politik kayırmacılık, siyasilere yakınlık olgusu sebep ve sonuçları üzerinden değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırma yöntemi olarak bu alanda var olan kapsamlı literatürden ve yapılan saha çalışmalarında elde edilen bulgulardan yararlanılmıştır. Ayrıca konu ile ilgili yargı kararlarından faydalanılmıştır.  
Tez çalışmasının üçüncü bölümünde ağırlıklı olarak kamuya insan kaynağı alım süreçlerinde ve insan kaynakları yönetiminde yaşanan yozlaşma ve partizanlık durumunu düzeltici, etkili ve uygulanabilir çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır. "Kamusal istihdamda resmi referans sistemi"nin uygulanabilirliği düşüncesi tez çalışmasında özgün çözüm teklifi olarak ifade edilmeye çalışılmıştır.
Tez çalışmasının sonuç bölümünde ise Türk toplumunun siyaset algısı, parti aidiyeti gerçeği, iktidar partilerinin toplum nezdindeki cazibesi, vatandaş-kamu kurumu ilişkileri, siyasal iletişim ve siyaset sosyolojisi gerçeklerine uygun sunulan çözüm modellerinin başarılı olabilmesi için kamusal istihdam süreçlerinin nüfuzlu ailelerin etkisinden ve particilik aidiyetinden arındırılması; sendikaların baskısının azaltılması; cemaat, dernek-vakıf ve STK etkilerinin izâle edilmesi; kamusal istihdam ve insan kaynakları yönetiminde en belirleyici kriterler olarak  "liyakat, ehliyet, emanet, kamusal görev ahlakı ilkelerinin" savunulması ve uygulanması; kamu insan kaynağı alım ilanlarında, sınavlarda ve mülakat süreçlerinde şeffaflığın arttırılması; istihdam politikalarında bölge ve nüfus ölçekli kotaların uygulanabileceği; politik kayırmacılık sorununu aşabilmek için siyasetçilere ve konunun taraflarına toplumsal-hukuksal sorumluluk yükleyen "kamusal istihdamda resmi referans sistemi"nin uygulanabileceği konusu savunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Yozlaşma, Partizanlık algısı, Politik yozlaşma, Kayırmacılık, Kamusal istihdamda yozlaşma, Liyakat, Resmi referans sistemi

Abstract:
The process of globalization has deeply affected the understanding of public administration. Especially in modern nation states, public administrations need more human resources and differentiated personnel management in order to produce timely solutions to increasing public service demands and to manage public resources efficiently. In this context, the problems experienced in the process of recruiting human resources to public institutions and the perceptions formed in the society have made employment policies controversial. The employment practices of the political institution and bureaucracy, promotion in public duties, appointment to qualified positions and public services while performing their duties on behalf of the public, out of the ethical field, and behavior contrary to the laws and social rules is a manifestation of political corruption.
One of the most important indicators and causes of political corruption in Turkish public administration is the fact of employing personnel in state institutions with partisanship, favoritism and "torpil" in public employment and public human resources management. The perception-phenomenon of partisanship and favoritism in the recruitment processes of human resources to public institutions in Turkey and the inefficient use of public human resources damage the trust in the public administration. 

The relationship of the personnel employed by partisanship and nepotism processes and working on behalf of the public with the political structures negatively affects the relations between the citizen and the state. In this study, in Turkey, in the central and provincial organizations of ministries, municipalities and special district-provincial administrations, other local governments, universities, SEEs etc. The problem of partisanship-political corruption, which is felt in the human resource recruitment processes and personnel management of economic institutions and all regional-service institutions, has been examined. Partisanship, which is known to exist in public employment processes and is frequently expressed by the Turkish society, has been tried to be evaluated in terms of socio-economic and political aspects of the perception of placing employees in state institutions by making nepotism.

In the introduction and the first part of the thesis, the perception of partisanship and political corruption in public policies has been tried to be expressed in a conceptual framework. In the second part, the causes and effects of political corruption in Turkish public administration and public employment processes were tried to be evaluated qualitatively. The perception of partisanship, which has settled in the social memory regarding the public employment processes, which is accepted as one of the most effective indicators of the phenomenon of political corruption in the Turkish bureaucracy, has been tried to be evaluated with the causes and effects of nepotism and political corruption. In this context, the reality of favoritism-partisanship, which has been felt in Turkey for years and has been expressed more frequently in recent years, has been tried to be expressed in the light of the data of public economy, public administration, political science and within the scope of the perception of Turkish people to take part in the public sector. The perception of partisanship and ideological problems in the production and implementation processes of Turkish politics, the use of public resources, the recruitment of human resources to the public and the management of human resources. It has been tried to be interpreted with the realities of Turkey.                    

The aim of the thesis is to examine the causes of partisanship and political corruption in public administration, and to evaluate the measures that can be taken and the solutions that can be applied in order to eliminate the negative perception in the social memory within the scope of public employment and human resources management, as a special aspect of political corruption.

The conditions sought in the employment announcements applied to the public in the Turkish bureaucracy in the recruitment and management of human resources; Institutional exams, interview processes, personnel assignment procedures for DMS, KPSS-A and B staff; The reasons for the failure and inefficiency in public human resources management, the Civil Servants Law No. 657 appealing to the 1960s, the hierarchical relations in civil service, the partisanship-nepotism phenomenon experienced in the transition to the upper cadres of the bureaucracy and the management levels, the effect of the district/provincial organizations of the ruling and coalition parties in these processes. It has been tried to evaluate the allegation/perception that people with party affiliation are employed through torpedo processes, and the perception/allegation that unions with a clear political aspect have a negative impact on bureaucrats. It has been tried to analyze how the principles of merit, competence, trust and public duty ethics are eroded in the processes of public employment and personnel management. 
The negative role of the actors who became stronger economically and politically during the multi-party political system and government periods (1950-2020s) in the employment processes in public institutions; The perception of well-known families in small-populated towns and cities in Turkey to place people close to them in local and public institutions through politicians, which has always been claimed to exist in Turkish politics but has been expressed much more intensely in recent years through social media, is the perception of politicians/bureaucrats' own close circles, The perception/claim of placing first and second degree relatives in public institutions has been tried to be interpreted. It is known that the human resources factor is a significant factor in the formation of political corruption in Turkey. It is known that the most obvious reason for partisanship and socio-economic corruption, which is felt/claimed to exist in public service planning (tender, service procurement), public policy making and implementation processes, is the perception that the ruling parties made public employment in the form of nepotism in their own time. 

The perception of partisanship-political corruption, which became evident in the privatization and large-scale infrastructure services in the transition to a market economy in Turkey after the 1980s, has been voiced more loudly through social media. Partisanship, political favoritism and closeness to politicians, which are claimed to be seen in the processes of human resource recruitment and appointment to senior positions, especially in local and regional service institutions that are close to the public, in municipalities, public economic institutions, have been tried to be evaluated through their causes and consequences. As a research method, the extensive literature in this field and the findings obtained from the field studies were used. In addition, judicial decisions on the subject were used.
 
The extensive literature in this field and the findings obtained from the field studies were used. In addition, judicial decisions on the subject were used.
In the third part of the thesis, it has been tried to present effective and applicable solutions for the corruption and partisanship in the human resource procurement processes and human resources management to the public. 
The idea of applying the "official reference system in public employment" has been tried to be expressed as the most original solution proposal in the thesis study.In the conclusion part of the thesis, in order for the solution models presented in accordance with the Turkish society's perception of politics, the reality of party affiliation, the attraction of the ruling parties in the eyes of the society, citizen-public institution relations, political communication and political sociology to be successful, the public employment processes should be purged from the influence of influential families and party affiliation; Reducing the pressure on trade unions; Monitoring the effects of communities, associations-foundations and NGOs; Advocating and applying "merit, competence, trust, public duty ethics" as the most decisive criteria in public employment and human resources management; Increasing transparency in public human resource recruitment announcements, examinations and interview processes; It is possible to apply regional, population and gender quotas in employment policies; In order to overcome the problem of political favoritism, it has been argued that the "official reference system in public employment", which imposes social-legal responsibility on politicians and the parties to the issue, can be applied.

Keywords: Corruption, Perception of partisanship, Political corruption, Nepotism, Corruption in public employment, Merit, Official reference system.