Bilateral koklear implant kullanıcısı çocuklarda sözdizim-biçimbilgisi ediniminin incelenmesi
Investigation of syntax-morphology acquisition in children with bilateral cochlear implant users
Yazar: MÜBERRA DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞENUR KÜÇÜK CEYHAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Odyoloji Ana Bilim Dalı / Odyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Koklea hastalıkları = Cochlear diseases ; Koklear implantlar = Cochlear implants ; Kulak hastalıkları = Ear diseases ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales ; İşitme kaybı = Hearing loss

Özet:
İleri-çok ileri derecede işitme kaybı olan ve işitme cihazıyla konuşma seslerini algılayamayan çocuklar için koklear implant (Kİ) uygulaması yapılmaktadır. Bu cihazlar çocukların işitsel uyaranlara ulaşmasına ve sözel dili edinmesine yardımcı olmaktadır. Her dilin kendisine özgü dilbilgisel sistemi bulunmaktadır. Dilbilgisi (morfoloji ve sentaks) bir dile ait sözcüklerin köklerini-eklerini, bunların üretimlerini, sözcüklerin diziliş kurallarını ve birbirleriyle ilişkisini kapsayan kurallar bütünüdür. İşitme kayıplı çocuklarda dil edinim sürecinde kendi anadillerine ait dilbilgisel kuralları kavramakta bazı güçlükler görülmektedir. Bu çalışmanın amacı bilateral Kİ kullanan çocukların morfoloji-sentaks (morfosentaktik) gelişimi ile işitme yaşına göre eşleştirilmiş tipik gelişim gösteren çocukların dilbilgisel gelişimi arasındaki ilişkiyi karşılaştırmalı olarak incelemek ve Kİ'lı çocuklarla yapılan işitsel re/habilitasyon kapsamında önemini belirlemektir. Bu amaçla Kİ'lı ve tipik gelişim gösteren gruba Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL)'nin Cümle Anlama (CA), Cümle Tekrar Etme (CT) ve Biçimbirim Tamamlama (BT) alt testleri uygulanmıştır. Bununla birlikte her iki grubun ebeveynlerine çocuklarının dilbilgisel gelişim özelliklerini gözlemleyerek doldurmaları gereken Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri (TİGE-II) verilmiş, çocuklardan doğal bağlamda dil örneği alınarak transkripsiyon yapılmış ve analiz edilmiştir. Çalışmada 60-96 ay arasında (77,95 ± 3,03) tipik gelişim gösteren (TGG) 40 çocuk (17 kız, 23 erkek) ve kronolojik yaşı 77-107 ay arasında (102,74 ± 1,13) Kİ'lı 30 çocuk (16 kız, 14 erkek) katılımcıya ilişkin veriler toplanmıştır. Kİ'lı grup işitme yaşına göre Grup I, Grup II ve Grup III olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Çalışmanın tipik gelişim gösteren grubundaki çocuklar ise kronolojik yaşı Grup I ile uyumlu olanlar, Grup II ile uyumlu olanlar ve Grup III ile uyumlu olanlar olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Kİ'lı çocukların morfosentaktik gelişimi ile işitme yaşına göre eşleştirilmiş TGG grubun morfosentaktik gelişimi arasında anlamlı farklılık vardır (p<0,05). Kİ olan grup ile işitme yaşına göre eşleştirilmiş TGG grubun OSU değerleri arasında anlamlı ilişki bulunmaktadır (p<0,05). Ebeveyn değerlendirmelerinde, Kİ olan grubun işitme yaşı ile TİGE-II ebeveyn değerlendirme sonuçları arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Bununla birlikte Grup I (işitme yaşı en küçük olan grup) ve Grup III (işitme yaşı en büyük olan grup)'te Kİ'lı grup ile TGG akranlarının TİGE-II sonuçları arasında anlamlı farklılık görülmekle birlikte Grup II'de iki grup arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır (p>0,05).
Anahtar Kelimeler: Koklear implant, TODİL, OSU, TİGE, dilbilgisel gelişim

Abstract:
Cochlear implant application is performed for children with severe to severe hearing loss and who cannot perceive speech sounds with a hearing aid. These devices help children reach auditory stimuli and acquire verbal language. Each language has its own grammatical system. Grammar (morphology and syntax) is a set of rules that cover the roots-affixes of words belonging to a language, their production, the ordering rules of words and their relationship with each other. There are some difficulties in comprehending grammatical rules in the language acquisition process in children with hearing loss. The aim of this study is to comparatively examine the relationship between the morphology-syntax (morphosyntactic) development of children with hearing loss using cochlear implants and the grammatical development of children with hearing age-matched normal development and to determine its importance in the context of auditory rehabilitation with children using CI. For this purpose, the Test of Language Development-Primary-Fourth Editon: Turkish Version (TOLD-P:4 Turkish)'s Grammatic Understanding (CA), Sentence Imitation (CT) and Grammatic Completion (CT) tests were applied to the group using KI and showing typical development. In addition, the parents of both groups were given the MacArthur-Bates Communicative Development Inventory (MB-CDI), which they had to fill in by observing the grammatical development characteristics of their children, and  spontaneous language samples were taken, transcribed and analysed. In the study, 40 children (17 girls, 23 boys) with typical development between 60-96 months (77.95 ± 3.03) and 30 children with CI between 77-107 months of chronological age (102.74 ± 1.13) Data on child (16 girls, 14 boys) participants were collected. The group using CI was divided into three groups as Stage I, Stage II and Stage III according to hearing age. 
There is a significant difference between the morphosyntactic development of children using CI and the morphosyntactic development of the typical development group matched for hearing age (p<0.05). There was a significant correlation between the MLU values of the CI group and the typical development group matched for hearing age (p<0.05). There is a significant difference between the morphosyntactic development of children using CI and the morphosyntactic development of the group with typical development matched for hearing age (p<0.05). 
There was a significant correlation between the MLU values of the group with CI and the group with typical development matched for hearing age (p<0.05).
There was a significant difference between the MB-CDI parent evaluation results of the group using CI in Stage I and Stage III and their peers with typical development matched for hearing age, but no significant difference was found between the two groups in Stage II (p>0.05).
Keywords: Cochlear implant, TOLD-P:4 Turkish, MLU, MB-CDI, grammatical develop