Azerbaycan yükseköğretim sisteminde öğrenim gören öğrencilerin Bologna sürecine ilişkin görüşleri
Views of students studying in Azerbaijan higher education system of Bologna process
Yazar: AYTAN MAMMADOVA
Danışman: DOÇ. DR. KERİM KARABACAK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Yükseköğretim Yönetimi Ana Bilim Dalı  / Yükseköğretim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Bologna süreci = Bologna process ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Ulus devletler, günümüzde küreselleşmenin hayatın her alanında önemli olduğunun ve dünya ile bütünleşmek zorunda olduklarının farkındadırlar.  Bu devletler eğitimin bu küreselleşmenin en önemli etki alanlarından biri olduğunu göz önünde bulundurmak zorundadırlar. Bu nedenle devletler ve hükumetler çağın bu talebini karşılamak amacıyla eğitim sistemlerini birleştirmek çabasındadırlar. 1998 senesinde 29 Avrupa ülkesinin katılımıyla Bologna şehrinde imzalanan deklarasyonla ortak bir eğitim alanı yaratmak için ilk adım atılmıştır. Günümüzde 48 ülkenin katılımı olan Bologna Süreci devletlerin eğitim sisteminde bir ortaklık yaratmanın yanı sıra aynı zamanda her bir devletin eğitim sistemlerinin kendine özgü yanlarının da korunmasını sağlamaktadır. Azerbaycan'da sisteme katılmanın ilk adımları 2004 yılında atılmıştır. Sonuç olarak, 19 Mayıs 2005'te Norveç'in Bergen kentinde düzenlenen bir konferansta, Eğitim Bakanı Misir Mardanov Bologna Sürecine katılmakla ilgili resmi bir belge imzalamıştır. Bu belgenin ardından Azerbaycan Bologna Sürecine katıldı. Bologna Süreci Azerbaycan`da yükseköğretim politikalarına yeni bir itici güç getirmiş ve bununla beraber yeni zorlukları da getirmiştir. Azerbaycan'da Bologna Sürecinin ülkenin eğitim sistemine nasıl etki gösterdiğini anlatan özellikle öğrencilerin bu sistem hakkında neler düşündüklerini gösteren akademik çalışmalar yok denecek kadar az sayıdadır. Yapılmış olan bu araştırmada, Azerbaycan'daki kamu ve vakıf üniversitelerinde öğrenim gören öğrencilerin Bologna Süreci ile ilgili görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. 
Araştırmanın evrenini Bakü genelinde kamu ve vakıf üniversiteleri eğitim, sosyal bilimler, fen bilimleri, filoloji, iktisat fakültelerinde lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimi gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmada toplam 254 öğrenci katılım sağlamıştır. Öğrencilerin görüşlerini analiz etmek için SPSS 23 programı kullanılmıştır. Araştırmada istatistiksel işlemler olarak frekans dağılımı, betimsel istatistikler, bağımsız grupların ortalamalarını karşılaştırmak için T-testi ve One-Way ANOVA testi yapılmıştır. 
Araştırma bulgularına göre, Azerbaycan üniversitelerinde eğitim alan öğrencilerin Bologna Sürecinin öğrenciler için daha iyi fırsatların önünü açması, mezunlar için istihdamın artması, öğrencilerin başarısı üzerinde ve derse katılımı üzerinde etkilerine ve Eğitim Kalitesi üzerinde etkisine olumlu algılarının olduğu saptanmıştır. Bunun yanı sıra öğrenciler Bologna hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıklarını ifade etmiştir.
Araştırmada Azerbaycan üniversitelerinde öğrenim gören öğrencilerin Bologna Sürecine ilişkin görüşlerinde cinsiyete göre herhangi bir farklılığın olmadığı, üniversite türüne göre farklılığın olup, özel üniversitelerde öğrenim gören öğrencilerin Bologna Sürecine ilişkin görüşleri devlet üniversitelerinde öğrenim gören öğrencilere nazaran daha olumlu yönde olduğu, aynı zamanda alt boyutlar olan Sosyal Boyut, Olumsuz Algı boyutlarının da üniversite türüne göre özel üniversiteler lehine farklılaştığı, yaş farkına göre Sosyal Boyut ve Eğitim Kalitesi boyutlarında farklılığın olduğu, Bologna Süreci ile ilgili görüşlerin Olumsuz Algı boyutunun ise öğrencilerin yaşına göre farklılaşmadığı, geneline baktığımız zaman ise öğrencilerin yaşlarına göre Bologna Süreci ile görüşlerinin farklılaşmadığı, fakülte türüne göre her hangi bir farklılığın olmadığı ve eğitim kademelerine göre gruplar arasında Bologna Süreci ile ilgili görüşlerde farklılığın olduğu, Sosyal Boyuta ilişkin eğitim kademeleri farklarının lisans öğrencileri ile doktora öğrencileri arasında ve yüksek lisans öğrencileri ile doktora öğrencileri arasında olduğu görülmüştür.  Öğrencilerin yaş gruplarına göre Sosyal Boyut algısı arasındaki ilişkiye baktığımızda, doktora öğrencileri grubu Bologna Süreci ile ilgili Sosyal Boyuta ilişkin düşünce ve algısı en olumsuz grup iken, lisans öğrencileri Sosyal Boyut algısı en olumlu öğrenciler olduğu sonuçlarına varılmıştır.

Abstract:
Nation states are aware that globalization is important in every aspect of life and that they have to integrate with the world. And these states must consider that education is one of the most important areas of influence of this globalization. For this reason, states and governments are trying to unify their education systems to meet this demand of the age. With the declaration signed in the city of Bologna in 1998 with the participation of 29 European countries, the first step was taken to create a common education area. Today, the Bologna Process, with the participation of 48 countries, not only creates a partnership in the education system of the states, but also ensures the protection of the unique aspects of the education systems of each state. The first steps to join the system in Azerbaijan were taken in 2004. As a result, at a conference in Bergen, Norway, on 19 May 2005, Education Minister Misir Mardanov signed an official document on joining the Bologna Process. After this document, Azerbaijan joined the Bologna Process. The Bologna Process brought a new impetus to higher education policies in Azerbaijan and brought new challenges. There are hardly any academic studies in Azerbaijan that show how the Bologna Process has affected the country's education system, especially what students think about this system. In this research, the views of students studying at public and foundation universities in Azerbaijan about the Bologna System were determined. 
The population of the research consists of undergraduate, graduate, and doctoral students in education, social sciences, science, philology, and economics faculties of public and private universities in Baku. A total of 202 students participated in the study. It was done with the SPSS 16 program to analyze the students' views. Frequency analysis, factor analysis, T-test and ANOVA test were performed in the research.
According to the research findings, it has been determined that students studying at Azerbaijani universities have positive perceptions of the Bologna Process opening the way for better opportunities for students, increasing employment for graduates, its effects on students' success and participation in the course, and its impact on the quality of education. In addition, students stated that they did not have enough information about Bologna.
In the research, there is no difference according to gender in the views of the students studying at Azerbaijan universities about the Bologna Process, there is a difference according to the type of university, the views of the students studying at private universities about the Bologna process are more positive than the students studying at state universities. , The dimensions of negative perception also differ in favor of private universities according to the type of university, there are differences in the dimensions of Social and Educational quality according to the age difference, the negative perception dimension of the views on the Bologna process does not differ according to the age of the students, and when we look at the general view, it is seen that the opinions of the students with the Bologna process according to their age. There is no difference according to the type of faculty, and there is a difference in the views about the Bologna process between the groups according to the education levels, The education levels regarding the social dimension are different. It was observed that the bee was among undergraduate students and doctoral students, and between graduate students and doctoral students. When we look at the relationship between the social dimension perception of the students according to their age groups, it was concluded that the doctoral students' group had the most negative thoughts and perceptions about the Bologna Process regarding the Social dimension, while the undergraduate students were the students with the most positive perception of the Social dimension.