Karaciğer nakli olan hastalara sağlık inanç modeli doğrultusunda verilen video destekli eğitimin hastalığa uyum ve ilaç kullanımına etkisi
The Effect of Video-Assisted Education Given to Liver Transplant Patients in Line with the Health Belief Model on Disease Adaptation and Medication Use
Yazar: SEMA KÖMÜRKARA
Danışman: DOÇ. DR. ZELİHA CENGİZ
İnönü Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Hasta uyumu = Patient compliance

Özet:
Karaciğer Nakli Olan Hastalara Sağlık İnanç Modeli Doğrultusunda Verilen Video Destekli Eğitimin Hastalığa Uyum ve İlaç Kullanımına Etkisi
Amaç: Bu araştırma karaciğer nakli olan hastalara Sağlık İnanç Modeli (SİM) doğrultusunda ve standart olarak verilen video destekli eğitimin hastalığa uyum ve ilaç kullanımına etkisini incelemek amacıyla yapıldı.
Materyal ve Metot: Araştırma, randomize kontrollü deneysel tasarımda yürütüldü. Araştırmanın örneklemini güç analizi ile belirlenen 90 (30 SİM, 30 standart, 30 kontrol) karaciğer nakli hastası oluşturdu. Veriler "Hasta Tanıtım Formu", "Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği", "İmmünosüpresif İlaç Kullanımına Uyum Ölçeği" ve "Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği" kullanılarak ölçüldü. SİM grubuna SİM doğrultusunda hazırlanan, standart eğitim grubuna ise klasik yöntemle hazırlanan eğitim videoları, 1 ay süreyle haftada en az 1 gün izletildi. Randomizasyon sonrası tüm gruplarda ön test, girişimler sonrası ise son test ölçümleri yapıldı. 
Bulgular: Eğitim gruplarında kronik hastalığa ve immünosüpresif ilaç kullanımına uyum ve akılcı ilaç kullanımı son test puanlarının kontrol grubuna ve zamana göre daha yüksek olması istatistiksel olarak önemli bulundu (p<0.05). Tüm değişkenler açısından SİM grubu puanları standart eğitim grubundan daha yüksek olsa da sadece kronik hastalığa uyum ölçeğinin fiziksel alt boyutu açısından gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulundu. Kronik hastalığa uyum ölçeği fiziksel alt boyutunda SİM'e dayalı eğitimin daha etkili olduğu saptandı (p<0.05).
Sonuç: Araştırmada, SİM ve standartlaştırılmış video eğitimlerinin karaciğer nakli olan hastaların kronik hastalığa uyum, immünosüpresif ilaç kullanımına uyum ve akılcı ilaç kullanım düzeyini arttırdığı ve SİM'e dayalı verilen eğitimin kronik hastalığa uyum fiziksel alt boyutunda standart eğitimden daha etkili olduğu belirlendi.
Anahtar Kelimeler: Akılcı İlaç Kullanımı, Hastalığa Uyum, İlaç Uyumu, Karaciğer Nakli, Sağlık İnanç Modeli, Video Destekli Eğitim.

Abstract:
The Effect of Video-Assisted Education Given to Liver Transplant Patients in Line with the Health Belief Model on Disease Adaptation and Medication Use

Aim: This study was conducted to investigate the effects of video-supported education given to liver transplant patients in line with the Health Belief Model (HBM) and as a standard, on adaptation to the disease and medication use.
Material and Method: The study was conducted in a randomized controlled experimental design. The study sample consisted of 90 liver transplant patients (30 HBM, 30 standard, 30 control) determined by power analysis. Data were measured using the "Patient Identification Form", "Adjustment to Chronic Diseases Scale", "Adjustment to Immunosuppressive Drug Use Scale" and "Rational Drug Use Scale". The HBM group watched the educational videos prepared in accordance with HBM and the standard education group watched the educational videos prepared with the classical method at least 1 day a week for 1 month. After randomization, pre-test measurements were performed in all groups and post-test measurements were performed after interventions.
Results: It was found to be statistically significant that the post-test scores of adaptation to chronic disease and immunosuppressive drug use and rational drug use were higher in the education groups compared to the control group and over time (p<0.05). Although the HBM group scores were higher than the standard education group in terms of all variables, the difference between the groups was found to be statistically significant only in terms of the physical sub-dimension of the chronic disease adaptation scale. It was found that HBM-based education was more effective in the physical sub-dimension of the chronic disease adaptation scale (p<0.05).
Conclusion: In the study, it was determined that HBM and standardized video training increased the level of adaptation to chronic disease, adaptation to immunosuppressive drug use, and rational drug use in liver transplant patients, and that HBM-based training was more effective than standard training in the physical sub-dimension of adaptation to chronic disease.
Keywords: Rational Drug Use, Adaptation to Disease, Drug Adherence, Liver Transplantation, Health Belief Model, Video-Assisted Education.