Postmenopozal kadınların osteoporoz yönünden taranma durumunun ve fraktür risklerinin değerlendirilmesi
Assessment of screening status and fracture risks for osteoporosis in postmenopausal women
Yazar: BURHAN BALABAN
Danışman: UZMAN ZEYNEP AŞIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Kırıklar-kemik = Fractures-bone ; Menopoz = Menopause ; Nötrofil/lenfosit oranı = Neutrophil/lymphocyte ratio ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Osteoporoz-postmenopozal = Osteoporosis-postmenopausal ; Postmenopoz = Postmenopause

Özet:
Giriş ve Amaç: Yaşlanan nüfusun artmasıyla sıklığı giderek artan ve önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelen osteoporoz, özellikle kalça ve vertebra kırıklarına yol açarak, hastaların yaşam kalitesini düşürmektedir. Osteoporotik kırıkların tedavi maliyetinin çok yüksek olması, ülkelerin sağlık sistemleri üzerine ekonomik açıdan büyük maddi yük getirmektedir. Birinci basamakta 50-64 yaş aralığı ve 65 yaş ve üzeri postmenopozal kadınların osteoporoz yönünden taranma durumunun ve Kırık Riski Değerlendirme Aracı (FRAX, Fracture Risk Assessment Tool) Türkiye modeli ile 10 yıllık fraktür risklerinin değerlendirilerek,  uygun hastalarda uygun ve doğru yollarla taramanın önemini vurgulamak amacıyla bu araştırma planlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Gözlemsel ve kesitsel nitelikteki bu araştırmaya, Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran ve araştırmaya katılmayı kabul eden 50 yaş ve üzeri 243 postmenopozal kadın dahil edilmiştir. Hastalara açık ve kapalı uçlu 28 temel soru, yüz yüze anket doldurma şeklinde sorulmuştur. p<0,05 değerleri, istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Analizler IBM SPSS 23.0 paket programı (IBM Corp., Armonk, NY) ile yapılmıştır.
Bulgular: Kadınların yaş ortalaması 63,98±9,99 yıl (min:50, maks:101), FRAXTM risk değerlendirme aracı ile hesaplanan medyan 10 yıllık majör osteoporotik kırık riski %7,8 (min:1,8, maks:73), kalça kırık riski %1,7 (min:0,1, maks:71) bulunmuştur. Altmış beş yaş ve üzeri hastalarda dual enerji x ışını absorbsiyometrisi (DXA) yaptırma oranının istatistiksel olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0,013). Elli – 64 yaş aralığında 10 yıllık majör osteoporotik kırık riski olmadığı halde DXA yaptıranların oranı %55 (n=61) bulunmuştur. Elli – 64 yaş arasında olan hastalarda majör osteoporotik kırık riski olan hastaların DXA yaptırma yüzdesi (%70,8), olmayan hastalara göre (%29,2) daha yüksek gözlenmiştir. Ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0,153).
On yıllık majör osteoporoz kırık riski skoru ile yaş arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde (r=0,672; p<0,001), vücut kitle indeksi (VKİ) ile anlamlı negatif yönde (r=-0,172; p=0,007) ve hemoglobin (HGB) ile anlamlı negatif yönde (r=-0,218; p=0,002) bir korelasyon bulunmuştur.  Hastaların kalça kırık riski skorları ile VKİ (r=-0,223; p<0,001) ve HGB değerleri (r=-0,222; p=0,002) arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönde bir korelasyon olduğu görülürken, nötrofil-lenfosit oranı (NLR, Neutrophil-lymphocyte ratio) (r=0,164; p=0,020) ve platelet-lenfosit oranı (PLR, Platelet-lymphocyte ratio) değerleri (r=0,150; p=0,034) ile anlamlı pozitif yönde ve yaş (r=0,788; p<0,001) ile pozitif yönde yüksek düzeyde bir korelasyon olduğu belirlenmiştir.
Kırık riski olan grupta ailede kalça kırığı, kemik kırılması öyküsü, düşük etkili kemik kırığı, 45 yaşından sonra spontan kemik kırığı ve yaşamı boyunca spontan kemik kırığı öyküsü görülme oranları, kırık riski olmayan gruba göre istatistiksel olarak daha yüksek gözlenmiştir. Kırık riski olan hastalarda glukokortikoid kullanım oranı ve romatoid artrit görülme yüzdesi, kırık riski olmayan hastalara göre istatistiksel olarak daha yüksektir (p<0,001 ve p=0,001). Spontan kemik kırığı öyküsü olan hastaların HGB ortalamasının kırık öyküsü olmayan hastalara göre istatistiksel olarak daha düşük olduğu belirlenmiştir (p=0,006).  Hipogonadizm olan hastaların NLR değerlerinin daha düşük olduğu görülürken (p=0,002), glukokortikoid kullanmayan hastaların NLR değerleri, istatistiksel olarak daha düşük bulunmuştur (p=0,027). Hipogonadizm olan hastaların PLR değerlerinin daha düşük olduğu saptanmıştır (p=0,015).
Sonuç ve Öneriler: Osteoporoz ve osteoporoza bağlı gelişen kırıklar, önemli sağlık problemleridir. Postmenopozal kadınlarda osteoporozun erken teşhisi için, birinci basmakta veya ilk hastane başvurusunda; kırık riskinin hesaplanması, risk faktörlerinin belirlenmesi ve tarama yöntemlerinin zamanında ve doğru bir şekilde uygulanması ile yüksek riskli hastaların ilgili birimlere yönlendirilmesi, osteoporoza bağlı morbidite, mortalite ve sağlık harcamalarının azaltılmasında ve hastaların gereksiz radyasyona maruz kalmasının önlenmesinde  ve yaşam kalitesinin artırılmasında son derece önemlidir.

Abstract:
Introduction and Objective: Osteoporosis which is increasing in frequency with progressively aging populations and has become an important public health problem, decreases the quality of life of patients, especially leading hip and vertebral fractures. The treatment cost of osteoporotic fractures is very high. This situation impose a considerable financial burden on health services of countries. This research was aimed to emphasize the importance of screening in eligible patients with appropriate methods by evaluating the screening status of postmenopausal women aged 50-64 years and over 65 years for osteoporosis in primary care and fracture risks for ten years by using Fracture Risk Assessment Tool (FRAXTM) Turkey model.
Material and Method: Two hundred forty three postmenopausal women aged 50 and over who applied to Family Medicine outpatient clinics and agreed to participate in research were included to this observational and cross-sectional study. The patients were asked to fill face-to-face questionnaire which has 28 basic open and closed questions. P values less than 0.05 were considered statistically significant. Analyzes were made with IBM SPSS 23.0 package program (IBM Corp., Armonk, NY).
Results: The average age of women was 63.98±9.99 years (min:50, max:101). The median value of 10-year risk of major osteoporotic fractures calculated with the FRAXTM risk assessment tool was 7.8 (min:1.8, max:73) and hip fracture risk was 1.7 (min:0.1, max:71). It was found that the rate of dual energy x-ray absorptiomerty (DXA) scanning in patients aged 65 and over was statistically higher (p=0.013). Although there was no risk of major osteoporotic fractures in the age range of 50 to 64 years, the rate of those who had a DXA scan was 55% (n=61). Patients between the ages of 50 and 64 years had a higher percentage of DXA scanning (70.8%) than patients without the risk of major osteoporotic fractures (29.2%). However, this difference was not statistically significant (p=0.153).
A statistically significant positive correlation was found between the 10-year major osteoporosis fracture risk score and age (r=0.672; p<0.001). A significant negative correlation (r=-0.172; p=0.007) was found with the 10-year major osteoporosis fracture risk score and body mass index (BMI) and a significant negative correlation with hemoglobin (HGB) (r=-0.218; p=0.002). There was a statistically significant negative correlation between the hip fracture risk scores of the patients and their BMI (r=-0.223; p<0.001) and HGB values (r=-0.222; p=0.002) and also it was determined that there was a significant positive correlation between the hip fracture risk scores of the patients with neutrophil-lymphocyte ratio (NLR) (r=0.164; p=0.020) and platelet-lymphocyte ratio (PLR) values (r=0.150; p=0.034) and a high positive correlation with age (r=0.788; p<0.001).
In the group with fracture risk, the rates of hip fracture, a history of bone fracture, low-impact bone fracture, non-traumatic bone fracture and a lifetime spontaneous bone fracture history were statistically higher than the group without fracture risk. The rate of glucocorticoid use and the percentage of rheumatoid arthritis in patients with fracture risk is statistically higher than in patients without fracture risk (p<0.001 and p=0.001). It was determined that the hemoglobin mean of patients with a history of spontaneous bone fracture was statistically lower than patients without a history of fracture (p=0.006). While the NLR values of the patients with hypogonadism were lower (p=0.002), the NLR values of the patients who did not use glucocorticoids were found to be statistically lower (p=0.027). It was determined that patients with hypogonadism had lower PLR values (p=0.015).
Conclusion and Suggestions: It is extremely important to refer high-risk patients to relevant clinics by calculating the risk of fracture, determining risk factors and applying screening methods in a timely and accurate manner, to reduce morbidity, mortality and health expenses due to osteoporosis and to prevent unnecessary radiation exposure to patients for early diagnosis of osteoporosis in postmenopausal women in primary care setting or on first hospital admission.