Makinelerin demir yumruğu; 9 (Nine) animasyon filminin eleştirel söylem analizi
The iron fist of machines; Critical discourse analysis of 9 (Nine) animation film
Yazar: AHMET ŞENLİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAMER BAYRAK
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Yeni Medya ve İletişim Ana Bilim Dalı / Yeni Medya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Animasyon filmler = Animation movies ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Sinema = Cinema ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yeni medya = New media

Özet:
Teknolojik gelişmelerin tavan yaptığı günümüz dünyasının en önemli yeniliklerinden biri de yapay zekâdır. Öğrenme mekanizmasına sahip bir robot ya da makinenin muhtelif görevleri zeki canlılara benzer şekilde icra etmesi olarak tanımlanan yapay zekâ, yaşamın her alanına çeşitli biçimlerde girmiş/girmekte olan teknolojik gelişmeler neticesinde hayatlarımızı büyük oranda kolaylaştırmaktadır. Yapay zekâ sistemlerinin sağlamış olduğu kolaylıklar onları hayatlarımızın merkezine rahatça konumlandırmaktadır. Bu bağlamda hayatlarımızın hemen her alanına nüfuz eden teknoloji ve yapay zekâ sistemlerine körü körüne bağlanılmasının, onların art yöresinde olup bitenlerin iyice araştırılmamasının bir takım ön görülemez sonuçlara neden olabileceği de göz ardı edilmemelidir. Kültürel değerlerin ön plana çıkarılmasına yardım etmesi ve kitlesel yönünün güçlü olmasının etkisiyle toplumdaki olay ve olgulardan bağımsız olamayan sinema da bu duruma kayıtsız kalamamaktadır. Bu çerçeveden bakıldığında sinema bireyleri olmuş ya da olabilecek olaylar karşısında uyaran, bireylerin yaşamı sorgulamasına ve anlamlandırmasına yardım eden bir sanat dalı olarak dikkat çekmektedir.
Kapsamlı bir literatür taraması yapıldığında teknoloji ve yapay zekâyla ilgili çalışmaların çoğunlukla teknik açıdan ele alındığı görülmektedir. Bu çalışmada ise teknolojik gelişmelerin ve yapay zekânın olası zararları ilk kez bir animasyon filmi üzerinden sinemasal bakış açısıyla ele alınmaktadır. Araştırmanın temel problemini ise yeri geldiğinde gözlerimizi kör eden teknolojinin ve bağlamında yapay zekânın kontrolsüz ve bilinçsiz kullanılmasının olası zararlarını analiz etmek oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmada; Shane Acker'in yönetmenliğini üstlendiği, 2010 yapımı 9 (Nine) animasyon filminde geçen söylemlerin vermiş olduğu mesajlar Van Dijk'ın eleştirel söylem analizi yöntemi ve göstergebilimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçları incelendiğinde Nine (9) filmi, izleyicileri teknolojiyi ve onun bir uzantısı olan yapay zekâyı üretenlerin onları faklı ideolojik amaçlar için de kullanabileceği gerçeği hakkında düşünmeye davet etmektedir. Film, bireylerin kendilerine sunulan teknoloji ve teknolojik ürünleri sorgulamaksızın hayatlarının merkezine koyduğu bir dünya düzeninde "Gerçek, sadece söylenen ya da gösterilen değil, onun altında yatandır" görüşünü de izleyicilere aktarmaktadır.

Abstract:
One of the most important innovations of today's world, where technological developments are at its peak, is artificial intelligence. Artificial intelligence, which is defined as the ability of a robot or machine with a learning mechanism to perform various tasks similar to intelligent creatures, greatly facilitates our lives as a result of technological developments that have entered or are entering every aspect of life in various ways. The conveniences provided by artificial intelligence systems easily position them at the center of our lives. In this context, it should not be overlooked that blindly connecting to technology and artificial intelligence systems that permeate almost every aspect of our lives and not thoroughly investigating what is happening in their background may cause some unpredictable results. Cinema, which cannot be independent of the events and phenomena in the society with the effect of helping to bring cultural values to the fore and having a strong mass aspect, cannot remain indifferent to this situation. From this perspective, cinema draws attention as a branch of art that warns individuals about events that have happened or may happen, and helps individuals to question and make sense of life.
When a comprehensive literature review is made, it is seen that the studies on technology and artificial intelligence are mostly handled from a technical point of view. In this study, the possible harms of technological developments and artificial intelligence are discussed for the first time from a cinematic point of view through an animated film. The main problem of the research is to analyze the possible harms of blinding technology and the uncontrolled and unconscious use of artificial intelligence in its context. In this context, in the study; The messages given by the discourses in the 2010 animated movie 9 (Nine), directed by Shane Acker, were analyzed with Van Dijk's critical discourse analysis method and semiotic analysis method. When the results of the research are examined, the movie Nine (9) invites the audience to think about the fact that those who produce technology and artificial intelligence, which is an extension of it, can use them for different ideological purposes. The film conveys the view that "The truth is not just what is said or shown, but what lies beneath it" in a world order in which individuals put the technology and technological products offered to them at the center of their lives without questioning them.