Enerji yatırım uyuşmazlıklarında yetki sorunu ve esasa uygulanacak hukuk
Jurisdiction issue in energy investment disputes and the law applicable to substance
Yazar: HANDE ÜNSAL
Danışman: PROF. DR. BİLGİN TİRYAKİOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hukuk = Law ; İşletme = Business Administration
Dizin: Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Hukuki işlemler = Legal processes ; Hukuki uyuşmazlıklar = Legal disputes ; Hukuki uyuşmazlıklar = Legal disputes ; Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıkları Çözüm Merkezi = International Center for the Settlement  of Investment ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Yatırımlar = Investments ; Yetki = Authority ; Yetki paylaşımı = Power sharing

Özet:
II. Dünya Savaşı sonrası dönemin yeni uluslararası ekonomik düzeninde sermaye hareketinin temel vasıtası rolünü üstlenmiş bulunan doğrudan yatırımlarının sermaye ihraç eden ve sermaye ithal eden devletler bakımından taşıdığı değer, yatırımlar üstündeki denetimi, devletler arasında önemli bir mücadele alanı haline getirmiştir. Yatırımlar üzerindeki denetimin belirlenmesinde, yatırımlara uygulanacak hukuk ve yatırımlardan doğan uyuşmazlıkların çözümünde yetki, kritik iki konuyu işaret etmektedir. Bu nedenle, bu iki konu, yatırım hukukunun ortaya çıktığı 1950'li yılların başından beri yatırım hukukunun en tartışmalı alanlarını oluşturmaktadır. 
Çağdaş anlamda doğrudan yatırımların ilk örneklerinin verildiği 1900'li yılların başında yatırımların korunması, sömürgeci uygulamalar doğrultusunda askeri ve politik güç kullanımı ile sağlanmıştır. Bununla birlikte, sömürgeci dönemin sona ermesi ve askeri güç kullanımının tercih edilmeyen bir seçenek haline dönüşmesi, yatırımların korunmasında hukukî bir sistem oluşturulması arayışlarını ön plan çıkmıştır. Böylece, sermaye ihraç eden devletlerin ve uluslararası sermaye kurumlarının öncülüğünde "yatırım hukukunun" temelleri atılmıştır. 
Yatırım hukukunun oluşturulmasında temel kaydı, yatırımların, ev sahibi devletin egemenlik kaynaklı tasarruflarından bağımsız kılınarak, ev sahibi devletin denetim alanı dışına taşınmasıdır. Yatırımların ev sahibi devletin denetim alanı dışına çıkarılmasında yatırım anlaşmalarının maddî ve usulî hükümlerinden faydalanılmaktadır. Tezimizde, yatırım denetimine ilişkin mücadelenin yoğunlaştığı, "uygulanacak hukuk" ve "uyuşmazlıklarının çözümünde yetki" konuları, enerji yatırımları bağlamında inceleme konusu yapılmaktadır. 
Dört bölüm, giriş ve sonuç bölümlerinden oluşan tezimizin ilk bölümünde, yatırım hukukunun kurum ve vasıtalarının gelişimi, enerji yatırımlarına ilişkin kavramlar üzerinden ele alınmaktadır. İkinci bölümde, yetki ve uygulanacak hukukun tespitinde esas alınan temel kavramlar olmaları itibariyle, enerji yatırımların unsurları ve yatırım uyuşmazlığı kavramları değerlendirilmektedir. Üçüncü bölüm, enerji yatırımlarından doğan uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan çözüm yöntemlerinin ve çözüm sürecinde yer alan uyuşmazlık çözüm mercilerinin yetki koşullarının incelenmesine ayrılmıştır. Dördüncü ve son bölümde, uyuşmazlıkların çözümünde uygulanacak hukuk, uyuşmazlık kaynakları üzerinden inceleme konusu yapılmaktadır.

Abstract:
Foreign direct investment (FDI) became the ultimate way of trans-border capital flow in the "the new international economic order" which has been established in the post-war era. The significance of FDI both for capital importing and capital exporting states, transformed the control on these investments to a major field of dispute. "The applicable law" and "the jurisdiction on dispute resolution" composes two main pillars in the establishment of the control on the investments. Due to that, these two topics emerge as the most controversial areas of "law on foreign investment" since its foundation in the beginning of 1950's.
During the colonial era protection of FDI was provided by the use of political and military force. However, following the termination of colonialism, use of military force became an unviable option. Thus, seek for the protection of foreign investments by a legal regime accelerated and the "law on foreign investment" is established under the auspices of capital importing states and international capital institutions. 
The main concern in the establishment of law on foreign investments is to isolate the investments from the home state's interventions by the use of sovereign power and thus eliminate home state's control thereon. In the achievement of this goal, substantial and procedural clauses of investment treaties have been engaged. In the context of the thesis, "applicable law" and "the jurisdiction on dispute resolution" on which the struggle for control intensifies is evaluated with regard to energy investments. 
The thesis is composed of four parts, including introduction and conclusion. In the context of the first part evolution of the institutions and vehicles of investment law is conducted. In the second part, the elements of energy investments and the investment disputes which are deemed to be the main components of jurisdiction and the applicable law are dealt. In the third part, the dispute resolution methods of energy investments and the conditions of jurisdiction are researched. In the last part the applicable law to the investment disputes is evaluated.




Key Words: Foreign direct investment, bilateral investment treaties, arbitration, investment, jurisdiction, home state, host state, Energy Charter Treaty