İbn Sînâ'da retorik
Rhetoric in İbn Sînâ
Yazar: ABDULKADİR COŞKUN
Danışman: PROF. DR. ALİ DURUSOY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Mantık = Logic ; Retorik = Rhetoric ; Retorik sanatı = Rhetorical art ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Kendinden önceki retoriği eleştiren bunun yanında ondan faydalanan Aristoteles, kıyası retoriğe uygulayarak onu bir sisteme kavuşturmuştur. Retoriğin amacının iknanın yollarını aramak olduğunu belirten Aristoteles bu alanda yazdığı Rhetorica adlı eseriyle klasik retoriğin başlıca eserlerden birini ortaya koymuştur.Demokratik bir ortamda şekillenen Aristoteles'in retorik anlayışı Roma İmparatorluğu'nda yeterince değerlendirilmemiş, dolayısıyla Aristoteles'in diğer mantık metinlerinin İslam dünyasına geçişinde önemli bir merkez olan İskenderiye'de Aristoteles şarihleri tarafından Rhetorica üzerine hiç şerh yazılmamıştır.Süryanice üzerinden Arapçaya tercüme edilen Rhetorica'ya ilk şerhi Fârâbî yazmış ve ondan sonra da Ibn Sînâ ve diğer İslam filozofları onu takip etmiştir.Retoriğe dair iki metin kaleme alan İbn Sînâ retorik anlayışını genel olarak Meşşâî felsefe çizgisinde şekillendirmiş ancak gerek Rhetorica'nın Arapça tercümesinden gerekse Fârâbî'nin yaklaşımından farklı olarak kendine özgü fikirleriyle de klasik retoriğe katkılar sunmuştur.Retoriğin amacı olan iknayı gerçekleştiren yöntemleri kendinden öncekilerden daha ayrıntılı bir şekilde tasnif eden İbn Sînâ, sözlü olmayan ikna yöntemlerini daha geniş bir çerçevede değerlendirmiş ve teknik olmayan ikna yöntemlerinin teknik olarak da ele alınabileceğini göstermiştir.Fârâbî gibi hatip, dinleyici ve konuşmayla ilgili hünerleri teknik yöntemler çerçevesinde ele alan ibn Sînâ temel teknik yöntemlerin entimem ve örneklem olduğunu ifade etmiş ve entimem çeşitlerini daha açık bir şekilde ortaya koymuştur. Firâset adında bir entimem çeşidi daha belirleyen İbn Sînâ retoriğin öncülleri arasında yer alan maznunat, meşhurat ve makbulata diğer filozoflarda olmayan mütesâviyat adında bir öncül eklemiş ve bu öncüllerle yapılan bir entimem olduğunu belirtmiştir.Geçerliliği, mümkün bilgi derecesinde olan retorik kıyas, burhan sanatıyla birlikte en yararlı iki sanattan biridir.

Abstract:
Aristoteles, der die vorangehende Rhetorik sowohl kritisierte als auch davon profitierte, hat den Syllogismus auf die Rhetorik angewendet und systematisert. Das Ziel der Rhetorik ist nach Aristoteles, die Wege des Überzeugens zu suchen. Sein Werk Rhetorica stellt eines der grundlegenden Werke der klassischen Rhetorik dar.Aristoteles Auffassung der Rhetorik, die in einer demoktratischen Umgebung ausgestaltet wurde, erfuhr im Römischen Reich keine ausreichende Aufmerksamkeit. So liegen heute keine Kommentare von aristoteleschen Kommentatoren aus Alexandria über die Rhetorica vor, welches ein wichtiges Zentrum des Eintritts anderer Logik-Schriften von Aristoteles in die islamische Welt war.Den ersten Kommentar zu Rhetorica, das mittels des Syrischen ins Arabische übersetzt wurde, schrieb Fârâbî nieder, der von Ibn Sînâ und weiteren islamischen Philosophen gefolgt wurde.Ibn Sînâ verfasste zwei Werke über Rhetorik und prägte seine Auffassung in der peripatetischen Philosophierichtung aus. Darüber hinaus leistete er im Unterschied zur arabischen Übersetzung von Rhetorica sowie zu Fârâbî?s Ansatz durch seine eigene Sichtweise einen wichtigen Beitrag zur klassischen Rhetorik.Ibn Sînâ klassifizierte die Überzeungungsmethoden, die das Ziel der Rhetorik sind, im Vergleich zu seinen Vorgängern viel detaillierter. Er bearbeitete die nicht-verbalen Überzeugungsarten aus einer breiteren Perspektive und zeigte, dass die nicht-technischen Überzeugungsarten auch technisch behandelt werden können.Ibn Sînâ behandelte wie Fârâbî die Talente des Redners, des Zuhörers und des Redens im Rahmen der technischen Methoden. Er äußerte, dass die grundlegenden technischen Methoden das Enthymem und das Paradigma sind, und zeigte die Enthymemarten klar auf. Ibn Sînâ definierte `Firâset? als eine weitere Enthymemart und fügte den klassischen Prämissen der Rhetorik- geglaubte Prämissen, anerkannte Prämissen und akzeptierte Prämissen- die weitere Prämisse `mütesâviyat? (Zeichenschluss aus in gleicher Weise wie ihr Gegenteil der möglichen Prämissen) hinzu und bahauptete die Existenz eines Entyhmems mittels dieser Prämissen.Der rhetorische Syllogismus, dessen Modalität dem möglichen Wissen entspricht, ist eine der zwei nützlichsten Künste neben der Apodeiktik.