Kruvaziyer limanların kentsel kıyı mekanlarına etkileri: İstanbul Zeytinburnu Kazlıçeşme Ataport kruvaziyer limanı projesi örneği
The effects of cruise ports on the urban waterfront spaces: the case of Istanbul Zeytinburnu Kazlıçeşme Ataport cruise port project
Yazar: BİLGEHAN AKYÜZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ KILIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Çoğu liman kenti, özellikle son on yılda yük limanı faaliyetlerine alternatif olarak turizm ile ilgili faaliyetleri desteklemiştir. Bu faaliyetlerden biri olan kruvaziyer turizm, dünya turizmi içerisinde, dikkat çekici şekilde hızlı bir talep artış oranına sahiptir. Türkiye'de bulunan limanlar da son yıllarda kruvaziyer turizme hizmet etmeye başlamıştır. Genelde Türkiye, özelde ise İstanbul; doğal, tarihi ve kültürel yapısı ile kruvaziyer turizmi, limanlarına çekebilecek özelliklere sahiptir. Ancak diğer kıyı kentleri ile karşılaştırıldığında bu potansiyellerini yeterince kullanamamaktadır.Küresel sistemin yarattığı rekabet ortamının etkin üyeleri olabilmek için kentler rekabet ve yerel gelişim hedefli çeşitli politikalar geliştirmektedirler. Küreselleşme süreci ve mekan pazarlama uygulamaları her kentte farklı biçimde yaşanmaktadır. Bazı kentler küresel sistemde yer aldığı üst kademelerdeki konumunu güçlendirmeye çalışırken diğer kentler bir üst kademeye çıkma yarışı içerisindedirler. Bu anlamda kruvaziyer turizmi sektörü kentler için çekici bir sektördür. Kruvaziyer turizme bağlı olarak kentsel çevre kalitesinin artması, yerel ekonomiye olan katkısı gibi ekonomik, sosyal ve çevresel yararlarının yanı sıra; çevresel kirlilik, trafik sıkışıklığı gibi sorunlara yol açabilen olumsuzlukları da bulunmaktadır.Günümüzde kruvaziyer turizme hizmet eden yolcu gemileri yolcu kapasitelerinin artmasıyla birer yüzer hotel haline gelmiştir. Bu nedenle kruvaziyerlere hizmet veren limanların kent makroformunda nasıl yer seçtiği, bu limanların ve çevresinin kente nasıl entegre olacağı kent planlamanın çözmesi gereken sorunlardan biridir.İstanbul gerek kıyı kenti kimliğiyle gerekse de turizm kimliğiyle önemli bir kruvaziyer turizm potansiyeline sahiptir. Ancak geçmişte yaşanan gerek Galataport gerekse de Haydarpaşa Limanı ve çevresinin dönüşümüne yönelik süreçler, İstanbul'da kruvaziyer limanın kent makroformunda nerelerde konumlanacağı sorusunu ve kentsel kıyılarda önerilen işlevlerin niteliklerinin ve niceliklerinin sorgulanmasını gündeme getirmiştir.Tez çalışmasında, önemi gittikçe artan kruvaziyer turizm ve kente giriş kapıları olan kruvaziyer limanlar incelenmekte, bu limanların kent içindeki konum ve özellikleri, yerseçim kriterleri, arazi kullanış gereksinimleri, kentsel kıyı mekanına ve kent makroformuna etkileri ortaya konulmaktadır.Kentsel kıyı alanlarında yaşanan değişim sürecinin gerektirdiği kentsel yenileme olgusunun açıklanmasıyla beraber dünyanın birçok kentinde gerçekleştirilmiş ve gerçekleştirilmekte olan kruvaziyer limanların konumu, önemleri, kapsamları, büyüklükleri ve işlevlerinin benzer ve farklı yönleri ortaya konulmaktadır. Sonrasında İstanbul'da limanların gelişim süreci araştırılarak ülkemizde de yavaş yavaş beliren dönüşüm olgusunun beraberinde getirdiği İstanbul'da önerilen kruvaziyer limanlar(Galataport ve Haydarpaşaport) için geliştirilen kıyı alanlarındaki öneri dönüşüm projeleri incelenmektedir. İstanbul Metropoliten alanında Zeytinburnu İlçesi sınırları içerisinde Kazlıçeşme'de önerilen Ataport Deniz Turizm Tesisleri ve Kruvaziyer limanı projesi, dünyanın birçok büyük kentinde gerçekleştirilmiş ve gerçekleştirilmekte olan kruvaziyer liman projeleriyle karşılaştırılarak benzer ve farklı yönleri ortaya konulmaktadır.

Abstract:
Most port cities, particularly in the last decade, supported the tourism related activities of as an alternative to containerized cargo ship operations. The Cruise tourism is one of the fastest growing sectors of global tourism. Similarly the ports in Turkey, begun to service for cruise tourism in recent years. Turkey in general and İstanbul in particular, have the features that may attract their ports for cruise tourism with the natural, historical and cultural advantages. However, in comparison to other port cities, they couldn?t use their advantages.In order to be efficient members of the competition area created by the global system, cities have been developing different policies that aim local development. The globalization process have gained different forms in each city some cities struggle to strengthen their position on above levels in global system, while the other cities compete for the above level. In that sense, the cruise tourism industry is an attractive sector for the port cities. Cruise tourism provides many benefits such as the increase in urban environment quality, the relief on local economy and economic, social and environmental benefits, however problems may also arise from cruise tourism, for instance in terms of increased congestion and pollution.Today, with the increase of passenger capacities, cruise ships turned into floating hotels. For that reason, the questions of how the cruise ports select location in urban macroform, and how those ports and their environment may be adopted are the problems that are required to be solved by the urban planning.İstanbul, with its both coastal city and tourism identity, has an important potential for cruise tourism. However the processes that tend to the transiton of Galataport as well as Haydarapaşa Port in the past brought about the question of how the cruise port will be located in urban macroform of İstanbul and inquisiton of the qualities and quantities of functions that are proposed in urban waterfronts.In this study, the cruise tourism, which gains more and more significance and the cruise ports that are the gates into the cities are examined; the location and the features of those ports in the city, site selection criteria and land use requirements, the impacts on the urban waterfronts and the urban macroform are demonstrated.With the explanation of the urban renewal phenomenon that is required by the transition process where practiced in the urban waterfronts, location, importance, scope, magnitude and the similar and different aspects of the functionalities of cruise ports that are built and being built have been introduced. Afterwards the development process of İstanbul ports are researched and the proposed cruise ports of İstanbul (Galataport and Haydarpaşa port) created by the transformation event which appears slowly in Turkey. The Ataport cruise port project in Zeytinburnu, Kazlıçeşme where is located in İstanbul Metropoliten area are compared with the cruise port projects which are built and being built on many major cities of the world and the similarities and differences are examined.