Doğu Karadeniz'de hamsi (Engraulis encrasicolus, Linnaeus 1758) populasyonunun özellikleri ve stok miktarının tahmininde analitik yöntemlerin uygulanması
Determination of population parameters and stock assessment of european anchovy (Engraulis encrasicolus) in south-eastern Black Sea
Yazar: CENGİZ MUTLU
Danışman: PROF.DR. ERTUĞ DÜZGÜNEŞ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology
Dizin: Analitik yöntem = Analytical method ; Balıklar = Fishes ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Hamsi balığı = Anchouy ; Stok = Stock

Özet:
ÖZET 1996/97 ve 1997/98 hamsi av sezonunda Doğu Karadeniz'de (Fatsa-Hopa) yürütülen bu çalışmada, hamsi (Engraulis encrasicolus) populasyonunun büyüme ve ölüm parametreleri ile stok yönetimine ilişkin stratejilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ortalama boy ve ağırlık, 1996/97 av sezonunda 10.12 cm ve 6.59 g, diğerinde ise 10.81 cm ve 7.89 g'dır. Populasyonda dişilerin oram daha yüksektir. Ortalama oransal boy ve ağırlıkça büyüme oranlan sırası ile 1996/97 av sezonunda %18 ve %63, 1997/98 av sezonunda %17 ve %58 dir. Ortalama kondisyon faktörü her iki sezonda da 0.59'dur. Populasyondaki balıkların boy-ağırlık,yaş-boy ve yaş-ağırlık ilişkisi denklemleri: 1996/97 için: W=0.0073L290; L, = l7.00(l-e^3mı+2A60));Wt = 27.23(1 -e"0-310^2-161")2-903 1997/98 için; W=0.0055L303; Z,, =15.57(1 -^-417('+1S26)); W, =22.42(1 _«-">'("«*>)"» şeklindedir. Populasyondaki ortalama yaşama oranı (S), 1996/97 av sezonu için %19, 1997/98 av sezonu için ise % 14'tür. Anlık toplam, avcılık ve doğal ölüm oranlan ise sırasıyla; ilk sezonda Z=1.67, F=1.10 ve M=0.56, ikinci sezonda ise; Z=2.07, F=1.40 ve M=0.67'dir. İşletme oranı (E) sırasıyla 0.66 ve 0.68'dir. Boya dayalı yıl sınıfı (cohort) analizi sonuçlanna göre, denizde bulunan toplam balık miktan ilk sezon için 326 bin ton, ikinci sezon için 252 bin ton olarak hesaplanmıştır. Birim güçte av miktarları, her iki yılda da küçük ve orta boy gemilerde en yüksektir. Birim güçte av miktan bakımından 1996/97 av sezonu, diğerine göre daha verimlidir. Beverton-Holt'un yeni katılım başına verim (Y/R) ve Thompson-Bell yöntemine göre, her iki yılda da yetersiz avcılık yapıldığı, MSE düzeyine uygulanan av baskısından daha az bir F ile ulaşılacağı görülmektedir. Bu nedenle, Doğu Karadeniz'de hamsi avlayan balıkçılann iyi bir üretim planlaması ile av gücünü doğru bir şekilde kullanarak, daha az avlayıp yüksek gelir sağlamalan, stoklamı korunmasını ve daha sonra yine kendilerinin avlayacağı daha fazla miktarda biyokitlenin denizde bırakılmasını sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Hamsi {Engraulis encrasicolus), Populasyon Parametreleri, Karadeniz, Yıl Sınıfı (Cohort) Analizi, Bhattacharya, Beverton- Holt, Thompson-Bell Modelleri

Abstract:
SUMMARY Determination of Population Parameters and Stock Assessment of European Anchovy (Engraulis encrasicolus) in South-eastern Black Sea This study was conducted during 1996/97 and 1997/98 anchovy fishing seasons in South-eastern Black Sea (Fatsa-Hopa) and aimed collecting basic data on population parameters and developing stock management strategies of European anchovy {Engraulis encrasicolus). Mean length and weight values were 10.12 and 10.81 cm, and 6.69 and 7.89 g in 1996/97 and 1997/98 fishing season, respectively. Numbers of females in population seems to higher than those of males. Mean growth rates were estimated as 18% and 17% (length), and 63% and 58% (weight) during the first and second seasons, while the mean condition factor remained at 0.59 during the both seasons. Length-weight, age-length and age- weight relationship equations of the population are follow: W=0.0073L290; Lt = 17.00(1 -e^10^2160*);^ = 27.23(1 - ^«k^m»)"» m 1990/97 ^d W=0.0055L303; 4 = 15.57(1 -e^417^1^));^ =22.42(1 -^.4,7(t+I^))3027 in 1997/98. Data shows that mean survival rates (S) for 1996/97 and 1997/98 seasons were 19% and 14%, while total instantaneous, fishing and natural mortality rates were; Z=1.67, F=1.10 and M=0.56, and Z=2.07, F=1.40 and M=0.67 respectively. Fishing rates (E) on the population for the study periods have been estimated as 0.66 and 0.68. According to length based cohort analysis results size of the population has been assessed as 326 thousands tons in 1996/97 and 252 thousands tons. Catch for per unit fishing effort seemed to high for small and medium size vessels and the catch for per unit effort during 1996/97 fishing season was higher than that of the following season. Beverton-Holt's yield for per recruitment (Y/R) and Thompson-Bell approaches indicates that fishing rates were insufficient during both seasons and it seems to possible to reach MSE level with smaller F than actual fishing pressure. Therefore, it appears quite possible that well programmed fishing and rational utilisation of the fishing power may reduce catch, increase fishermen's income and sustain the anchovy fisheries in this area. Key Words: Anchovy, Engraulis encrasicolus, Black Sea, Population Parameters, Cohort Analysis, Bhattacharya, Beverton-Holt, Thompson-Bell Models VI