Histerektominin pelvik taban fonksiyonları, cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The impact of hysterectomy on pelvic floor functions, sexual functions, body perception and quality of life
Yazar: HANDE DÖNMEZ KÖKSAL
Danışman: PROF. DR. FULYA DÖKMECİ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Beden imajı = Body image ; Cinsel bozukluklar = Sex disorders ; Cinsel işlev bozuklukları-psikolojik = Sexual dysfunctions-psychological ; Cinsellik = Sexuality ; Histerektomi = Hysterectomy ; Pelvik taban = Pelvic floor ; Pelvik taban bozuklukları = Pelvic floor disorders ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Giriş ve Amaç: Histerektomi dünya genelinde en sık yapılan majör jinekolojik cerrahilerden biridir. Histerektominin pelvik taban fonksiyonları ve pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili cinsel fonksiyonlar üzerine kısa-orta-uzun vadede etkisi literatürde eskiden beri tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Histerektominin pelvik taban fonksiyonları ve pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili yaşam kalitesi ve cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve kadın genital benlik imajı, histerektomi sonrası hasta memnuniyeti ayrı ayrı çok defa ele alınıp tartışılmış olsa da tüm bunları birarada değerlendiren, boylamsal ileriye yönelik klinik bir çalışma yoktur. Bizim amacımız, kanser ve prolapsus dışı nedenlerle abdominal histerektomi planlanan kadınların, pelvik taban fonksiyonları, pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili yaşam kalitesi ve cinsel fonksiyonlar, beden algısı, kadın genital benlik imajı ve histerektomi sonrası hasta memnuniyetindeki değişimin bir yıllık takip sürecinde ortaya konulmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız boylamsal ileriye yönelik olarak tasarlanmıştır. Çalışmaya Mart 2022- Ekim 2022 arasında, kanser ve prolapsus dışı nedenlerle total abdominal (açık-laparoskopik) histerektomi yapılmak üzere AÜTF Cebeci Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği ve Lösante Çocuk ve Erişkin Hastanesi'ne yatışı yapılmış olan 18 yaş ve üzeri premenopozal ve postmenopozal dönemdeki 150 hasta çalışmaya dahil edildi. Total abdominal histerektomi (TAH) veya total laparoskopik histerektomi (TLH) yapılması planlanan kadınlardan dahil etme kriterlerine uygun olanlar seçildikten sonra toplam 130 hasta ile çalışma tamamlandı. Histerektomi için hastaneye yatışı yapılan hastaların, hemen operasyon öncesi ve sonrası 3, 6 ve 12. ay olmak üzere; pelvik taban fonksiyonları, pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili cinsel sağlık ve yaşam kalitesi, beden algısı, genital benlik imajı değerlendirmeleri Türkçe diline valide edilmiş anketler ile yapıldı. Bu amaçla; pelvik taban fonksiyonlarının değerlendirilmesinde, Pelvik Taban Bozukluk Envanteri Kısa Formu (Pelvic Floor Distress Inventory-Short Form; PFDI-20), pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili yaşam kalitesindeki değişimi değerlendirmek için, pelvik taban fonksiyonu ile ilişkili yaşam kalitesinin etkisini üriner inkontinans, kolorektal fonksiyonlar ve pelvik organ prolapsusu olmak üzere 3 alt boyutta irdeleyen Pelvik Taban Etki Anketi (Pelvik Taban Etki Ölçeği (Pelvic Floor Impact Questionnaire; PFIQ-7) kullanılmıştır. Pelvik taban fonksiyonlarıyla ilişkili cinsel fonksiyonların değerlendirilmesinde Pelvik Organ Prolapsusu/İnkontinans Cinsel Fonksiyon Anketi (Pelvic Organ Prolapse/Urinary Incontinence Sexual Questionnaire, PISQ-12), beden algısı ve genital benlik algısındaki değişimin değerlendirilmesinde Kadın Genital Benlik İmajı Ölçeği (The Female Genital Self-Image Scale, FGSIS) ve Beden Algısı Ölçeği (Body-Cathexis Skale, BCS) kullanılmıştır. Ayrıca bunlara ek olarak hastanın genel memnuniyeti, Hasta Memnuniyet Ölçeği (Patient Global Impression of Improvement; PGI-I) kullanılarak, histerektomi sonrası 3.,6.,12. ayda olmak üzere üç kez değerlendirildi. Ölçümler arasında takip zamanlarımız içerisindeki değişimi incelemek için Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi testi kullanıldı. Belirlediğimiz demografik veri ve klinik özellikler için anket skorlarının değişiminde fark olup olmadığına bakarken; Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis H testi kullanıldı. Nicel demografik veri ve klinik özellikler arasındaki ilişki incelenmek istendiğinde Spearman Korelasyon Katsayısı kullanıldı.
Bulgular: TAH veya TLH yapılmış, n=130 hastanın histerektomi öncesi ve hemen histerektomi sonrası 3.,6.,12. ayda olmak üzere 3 kez, belirlediğimiz anket ve ölçekler kullanılarak takibi yapılmıştır. PFDI-20 toplam ölçek puanı için preop ile histerektomi sonrası 3.,6. 12. ay arasında yapılan varyans analizi sonucu anlamlı fark bulundu (p<0,001). İkili takip zamanları arası farklara bakıldığında ise preop-3.ay puanları (77,52±52,56; 37,09±29,95, p0-3<0,001), preop-6.ay puanları (77,52±52,56; 37,16±32,34, p0-6<0,001) ve preop-12.ay puanları (77,52±52,56; 35,46±27,59, p0-12 <0,001) arasındaki fark anlamlı bulundu. POPDI-6 alt ölçeği için histerektomi öncesi ile histerektomi sonrası 3.,6. 12. ay arasında yapılan varyans analizi sonucu anlamlı fark bulundu (p<0,001). İkili takip zamanları arası farklara bakıldığında ise preop-3.ay (31,06±19,61; 10,58±9,30, p0-3<0,001), preop-6.ay (31,06±19,61; 8,91±11,23, p0-6<0,001) ve preop-12. ay (31,06±19,61; 8,65±11,48, p0-12 <0,001) puan farkları anlamlı bulundu. CRADI-8 alt ölçeği için preop ile histerektomi sonrası 3.,6. 12. ay arasında yapılan varyans analizi sonucu anlamlı fark bulundu (p<0,001). İkili takip zamanları arası farklara bakıldığında ise preop-3. ay (16,66±16,94; 10,46±10,61, p0-3<0,001), preop-6.ay (16,66±16,94; 11,51±11,90, p0-6=0,004) ve preop-12. ay arası (16,66±16,94; 11,11±9,12, p0-12=0,001) farklar anlamlı bulundu. UDI-6 alt ölçeği için preop ile histerektomi sonrası 3.,6. 12. ay arasında yapılan varyans analizi sonucu anlamlı fark bulundu (p<0,001). İkili zamanlar arası farklara bakıldığında ise preop-3.ay (29,81±25,88; 16,06±15,87, p0-3<0,001), preop-6. ay (29,81±25,88; 37,16±32,34, p0-6<0,001) ve preop-12. ay (29,81±25,88; 15,71±13,49, p0-12 <0,001) arası farklar anlamlı bulundu. Pelvik taban fonksiyonlarının total değerlendirilmesi ve her bir alt ölçeğinde 3.ayda tespit edilen iyileşme, 12. aya kadar devam etti. PFDI-20 ölçek puanındaki değişimi etkileyen tek parametre, POPDI-6 ölçeği ile uterus hacmiydi (r=0,186 ve p=0,034). Pelvik taban fonksiyonlarına bağlı yaşam kalitesini değerlendirdiğimiz PFIQ-7 toplam anket puanında histerektomi öncesi ve sonrası 1. yılda anlamlı değişim izlenmedi (37,88±46,98; 38,46±37,00, p>0,05). PISQ-12 anket puanlarında görülen, histerektomi sonrası 3.aydan itibaren başlayan iyileşme (preop-3.ay (31,36±5,55; 34,02±3,76, p0-3<0,001, 6.aya kadar devam etti (31,36±5,55; 33,48±3,85, p0-6<0,001). Fakat 1. yılda, histerektomi olmadan öncekiyle benzer anket ortalama puanları elde edildi (preop 31,36±5,55; 12. ay 31,23±7,26, p0-12 >0,05). Cinsel fonksiyonlardaki değişimde demografik veriler ve klinik parametrelerden, menopoz (p=0,003), sistemik ilaç kullanımı (p=0,036), çalışma durumu (p=0,015) ve intraoperatif salpenjektomi ve/veya salpingooferektomi (p=0,026) için anlamlı fark bulundu. PISQ-12 ile histerektomi sonrası 1.yıldaki VKİ ölçümü arasında düşük büyüklükte negatif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (r=-0,202 ve p=0,021). PISQ-12 ile yaş (r=-0,308 ve p<0,001), postmenopozal süre (r=-0,423 ve p=0,014), doğum sayısı (r=-0,304 ve p<0,001) orta büyüklükte negatif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu. Beden algısında 3., 6, 12. aylar arası hiçbir zaman aralığında anlamlı fark izlenmedi (p =0,075). Yapılan operasyonun tipi (TAH-TLH), beden algısındaki değişim ile ilişkili tek faktör idi. Kadın genital benlik imajında, 3. aya kadar anlamlı olmayan bir negatif etkilenme saptanırken, 3.aydan 12. aya doğru istatistiksel olarak anlamlı puan artışı saptandı (3-12. Ay (18,15±2,85; 19,18±2,82, p<0,001). Bir yıllık takip tamamlandığında ise histerektomi olmadan öncekiyle benzer ölçek puanları elde edildi. PGI-I ortalama puanlarına bakıldığında 3. aydan itibaren histerektomi sonrası memnuniyet seviyesinin yüksek olduğunu ve bu memnuniyetin 12. aya doğru arttığı saptandı.
Sonuç: Kanser ve prolapsus dışı endikasyonlarla yapılan abdominal histerektomi sonrası, bir yıllık takip sürecinde, histerektomi öncesine kıyasla, pelvik taban fonksiyonlarında iyileşme saptanmıştır. Bir yılın sonunda, pelvik taban fonksiyonlarıyla ilişkili yaşam kalitesinde değişim olmamaktadır. Histerektomi sonrası bir yılda, cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve kadın genital benlik imajı kötü yönde etkilenmemektedir. Beden algısındaki değişimde yapılan operasyon tipinin etkisi olabilmektedir. Histerektomi ameliyatı sonrası memnuniyet yüksektir.

Abstract:
Introduction and Objective: Hysterectomy is one of the most commonly performed major gynecological surgeries worldwide. The impact of hysterectomy on pelvic floor functions and its effects on sexual functions related to pelvic floor functions have been a long-standing and controversial topic in the literature over the short, medium, and long term. While the impact of hysterectomy on pelvic floor functions, quality of life and sexual functions related to pelvic floor functions, as well as body perception and women's genital self-image, have been discussed separately numerous times, there is currently no comprehensive longitudinal clinical study that evaluates all these aspects together. Our objective is to delineate the changes in pelvic floor functions, quality of life, sexual functions, body perception, women's genital self-image, and post-hysterectomy patient satisfaction over a one-year follow-up period in women planning abdominal hysterectomy for reasons other than cancer and prolapse.
Materials and Methods: Our study was designed as a prospective longitudinal investigation. Between March 2022 and October 2022, a total of 150 patients aged 18 and above, in the premenopausal and postmenopausal periods, who were admitted to the Department of Obstetrics and Gynecology at Ankara University Faculty of Medicine Cebeci Hospital and Lösante Children's and Adult Hospital for total abdominal (open-laparoscopic) hysterectomy due to reasons other than cancer and prolapse were included in the study. After selecting those who met the exclusion criteria among women planning to undergo total abdominal hysterectomy (TAH) or total laparoscopic hysterectomy (TLH), the study was completed with a total of 130 patients. Patients admitted to the hospital for hysterectomy underwent assessments four times during the one-year follow-up: immediately pre-operation, and postoperatively at the 3rd, 6th, and 12th months. The evaluations included pelvic floor functions, quality of life and sexual health related to the pelvic floor, body perception and genital self-image. Validated questionnaires in the Turkish language were utilized for these assessments. For this purpose, Pelvic Floor Distress Inventory-Short Form (PFDI-20) was used to assess pelvic floor functions. To evaluate the impact of pelvic floor functions on the quality of life associated with these functions, the Pelvic Floor Impact Questionnaire (PFIQ-7) was employed. The PFIQ-7 assesses the effect of pelvic floor functions on quality of life in three subdomains: urinary incontinence, colorectal functions, and pelvic organ prolapse. For the assessment of sexual functions associated with pelvic floor functions, the Pelvic Organ Prolapse/Urinary Incontinence Sexual Questionnaire (PISQ-12) was utilized. To evaluate changes in body perception and genital self-image, the Female Genital Self-Image Scale (FGSIS) and Body Cathexis Scale (BCS) were employed. Additionally, the patient's overall satisfaction was assessed three times post-hysterectomy at the 3rd, 6th, and 12th months using the Patient Global Impression of Improvement (PGI-I) scale. Repeated Measures Analysis of Variance was employed to examine changes in measurements across our follow-up time points. When investigating whether there was a difference in the change of questionnaire scores for identified demographic and clinical characteristics, the Mann-Whitney U test and Kruskal-Wallis H test were utilized. Spearman's Correlation Coefficient was used to explore the relationship between quantitative demographic data and clinical characteristics.
Results: A total of 130 patients who underwent TAH or TLH were followed up by administering the specified questionnaires and scales three times: pre-hysterectomy, immediately post-hysterectomy and at the 3rd, 6th, and 12th months post-hysterectomy. A statistically significant difference was found in the analysis of variance for the total PFDI-20 scale score between preoperative and postoperative assessments at 3, 6, and 12 months (p<0.001). When examining differences between paired time points, statistically significant differences were observed for preoperative to 3-month scores (77.52±52.56; 37.09±29.95, p0-3<0.001), preoperative to 6-month scores (77.52±52.56; 37.16±32.34, p0-6<0.001), and preoperative to 12-month scores (77.52±52.56; 35.46±27.59, p0-12<0.001). For the POPDI-6 sub-scale, a statistically significant difference was found between preoperative and postoperative assessments at 3, 6, and 12 months based on the analysis of variance (p<0.001). When examining differences between paired time points, statistically significant differences were observed for preoperative to 3-month scores (31.06±19.61; 10.58±9.30, p0-3<0.001), preoperative to 6-month scores (31.06±19.61; 8.91±11.23, p0-6<0.001), and preoperative to 12-month scores (31.06±19.61; 8.65±11.48, p0-12<0.001). For the CRADI-8 sub-scale, a significant difference was found between preoperative and postoperative assessments at 3, 6, and 12 months based on the analysis of variance (p<0.001). When examining differences between paired time points, statistically significant differences were observed for preoperative to 3-month scores (16.66±16.94; 10.46±10.61, p0-3<0.001), preoperative to 6-month scores (16.66±16.94; 11.51±11.90, p0-6=0.004), and preoperative to 12-month scores (16.66±16.94; 11.11±9.12, p0-12=0.001). For the UDI-6 sub-scale, a significant difference was found between preoperative and postoperative assessments at 3, 6, and 12 months based on the analysis of variance (p<0.001). When examining differences between paired time points, statistically significant differences were observed for preoperative to 3-month scores (29.81±25.88; 16.06±15.87, p0-3<0.001), preoperative to 6-month scores (29.81±25.88; 37.16±32.34, p0-6<0.001), and preoperative to 12-month scores (29.81±25.88; 15.71±13.49, p0-12<0.001). The improvement observed in the total assessment of pelvic floor functions and each sub-scale continued from the 3rd month to the 12th month. The only parameter influencing the change in the PFDI-20 scale score was the POPDI-6 scale and uterine volume (r=0.186 and p=0.034). When evaluating the quality of life related to pelvic floor functions using the PFIQ-7 total questionnaire score, no significant change was observed between pre-hysterectomy and the 1st year post-hysterectomy (37.88±46.98; 38.46±37.00, p>0.05). Improvement in PISQ-12 questionnaire scores began from the 3rd month post-hysterectomy (preop-3 months: 31.36±5.55; 34.02±3.76, p0-3<0.001) and continued until the 6th month (31.36±5.55; 33.48±3.85, p0-6<0.001). However, in the 1st year, similar average scores were obtained compared to pre-hysterectomy (31.36±5.55; 31.23±7.26, p0-12>0.05). In the analysis of changes in sexual functions, significant differences were found for menopause (p=0.003), systemic medication use (p=0.036), employment status (p=0.015) and intraoperative salpingectomy and/or salpingo-oophorectomy (p=0.026) among demographic data and clinical parameters. A statistically significant negative relationship of low magnitude was found between PISQ-12 and BMI measurement in the 1st year post-hysterectomy (r=-0.202 and p=0.021). Moderate-sized negative relationships with statistical significance were found between PISQ-12 and age (r=-0.308 and p<0.001), postmenopausal duration (r=-0.423 and p=0.014) and parity (r=-0.304 and p<0.001). There was no significant difference observed in body perception between the 3rd, 6th, and 12th months (p=0.075). The type of surgery performed (TAH-TLH) was the only factor associated with changes in body perception. Regarding women's genital self-image, a non-significant negative impact was detected up to the 3rd month, while a statistically significant score increase was observed from the 3rd month to the 12th month (3-12 months: 18.15±2.85; 19.18±2.82, p<0.001). At the completion of the one-year follow-up, similar scale scores were obtained compared to pre-hysterectomy. When examining the average scores of PGI-I, it was observed that the satisfaction level post-hysterectomy was high from the 3rd month onwards, and this satisfaction increased towards the 12th month.
Conclusion: Following abdominal hysterectomy performed for indications other than cancer and prolapse, improvement in pelvic floor functions was observed during the one-year follow-up compared to pre-hysterectomy. However, there was no significant change in the quality of life associated with pelvic floor functions at the end of one year. Over the course of one year post-hysterectomy, there was no adverse impact on sexual functions, body perception, and women's genital self-image. The type of surgery may play a role in changes in body perception. Overall, satisfaction is high after hysterectomy surgery.