Periferik arter hastalığı olan hastalara öz bakım modeli doğrultusunda hazırlanan algoritmayla verilen eğitimin bakım sonuçlarına etkisi
The effect of education on care outcomes with algorithm prepared according to self-care model in patients with peripheral arterial disease
Yazar: NEVRA KALKAN
Danışman: PROF. DR. MEVLUDE KARADAĞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algoritmalar = Algorithms ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta eğitimi = Patient education ; Periferik arter hastalığı = Peripheral arterial disease ; Özbakım = Self-care

Özet:
Araştırma, periferik arter hastalığı olan hastalara Öz Bakım Modeli doğrultusunda hazırlanan algoritmayla verilen eğitimin bakım sonuçlarına etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, nitel ve ön test-son test düzende yarı deneysel olmak üzere iki aşamadan oluşan karma yöntem araştırma dizaynı ile yapılmıştır. Birinci aşamada hastaların hastalığa ilişkin görüşlerini ve öz bakım gereksinimlerini belirlemek amacıyla, nitel aşama tasarımı kullanmış ve 10 hasta ile derinlemesine bireysel görüşmeler yapılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış, betimsel analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise Öz Bakım Modeli doğrultusunda hazırlanan algoritmayla verilen eğitimin bakım sonuçlarına etkisini değerlendirmek amacıyla ön test- son test yarı deneysel araştırma tasarımı kullanılmıştır. Bu bölümde araştırmanın örneklemini 30 hasta oluşturmuştur. Veriler; Tanıtıcı Bilgiler Formu, Sayısal Ağrı Ölçeği, KATZ Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği, Özbakım Gücü Ölçeği, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği, Yürüme Mesafesinin Azalması Ölçeği, Periferik Arter Hastalığına İlişkin Semptom Değerlendirme Formu uygulanarak toplanmıştır. Veri toplama formları eğitimden önce, eğitimden 1 hafta sonra ve 3 ay sonra olmak üzere yüz yüze ya da telefon görüşmesi ile toplam üç kez uygulanmıştır. Periferik arter hastalığı olan hastalara özgü algoritma eğitim kitapçığı, Orem'in Öz Bakım Modeli temel alınarak, nitel araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular ve literatür doğrultusunda hazırlanmıştır. Araştırmanın niteliksel araştırma bölümünde hastaların hastalığı algılaması, hastalığın hissedilen etkisi ve hastalıkla baş etme olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Hastaların en sık yaşadıkları sorunların ağrı, intermittent klaudikasyon, uyuşukluk, solukluk/morluk ve tırnaklarda kalınlaşma olduğu saptanmıştır. Ön test-son test yarı deneysel araştırma bölümünde ise hastaların eğitim sonrası ağrı puan ortalamalarının azaldığı (p=0,00); günlük yaşam aktiviteleri, özbakım gücü, yürüme mesafesi ve yaşam kalitesi puan ortalamalarının istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,00). Bu çalışmada Orem Öz Bakım Modeli temel alınarak hazırlanan algoritma eğitim kitapçığı ile verilen eğitimin hasta bakım sonuçlarına olumlu etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The study was conducted to evaluate the effect of education given with an algorithm prepared according to the Self-Care Model for patients with peripheral artery disease on care outcomes. The research was a mixed method research design carried out in two sections: qualitative and pretest-posttest quasi-experimental method. In the first qualitative research design section was carried out to determine the patients' views on the disease and their self-care needs, and in-depth individual interviews were conducted with 10 patients. The data were collected with a semi-structured interview form and emerged with descriptive analysis. In the second pretest-posttest quasi-experimental research design section was carried out to evaluate effect of education given with an algorithm prepared according to the Self-Care Model for patients on care outcomes. The sample of the study in this section consisted of 30 patients. Data was collected by using Personel Information Form, Numerical Rating Scale, KATZ Index of the Activities of Daily Living, Self-Care Agency Scale, Measure of World Health Organization Quality of Life, Walking Impairment Questionnaire, Symptom Assessment Form for Peripheral Arterial Disease, and Semi-structured Interview Form for Views on Peripheral Arterial Disease. Data collection forms were applied to patients with face-to-face or telephone interview at three time-points (at the beginning of the education, in the first week and third month following the completion of the education. The algorithm educational booklet specific to patients with peripheral artery disease was prepared basing on the Orem Self-Care Model, in line with the findings obtained as a result of qualitative research and the literature. As a result of the qualitative research section, three main themes were determined; the patients' perception of the disease, the felt effect of the disease and coping with disease. It was determined that the most frequently encountered problems were pain, intermittent claudication, numbness, pallor/bruising and thickening of the nails. In the pretest-posttest quasi-experimental section, it was found that the pain scores were decreased (p=0,00); independence in daily living activities, self-care ability, walking distance and quality of life were increased statistically significantly after the education (p=0,00). In this study, it was determined that given with the algorithm educational booklet based on the Orem Self Care Model had a positive effects on patient care outcomes.