Tahkim hukukunda ve uygulamada tanıkların çapraz sorgu
Cross-examination in arbitration law and practice
Yazar: MERVE ACAR
Danışman: PROF. DR. ALİ YEŞİLIRMAK
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası ve Mukayeseli Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Dünyanın hızlı küreselleşmesiyle artan milletlerarası uyuşmazlıkların çözümlenmesi için çeşitli hukuki yollar uygulanmaktadır. Bunların arasında en eski ve öncelikli olanı devlet yargılamasının yapıldığı mahkemelerdir. Fakat tarihi süreç içerisinde mahkemelerde yapılan yargılamalarda birtakım sorunlar oluşmaya başlamıştır. Bunların en başında hakimin ilgili devletin usul kurallarına bağlı olması, tarafların farklı uluslardan olması, hakimin her seçilen esas ilişkin hukukun diline hakim olmaması, yargılanmanın yavaş olması gibi sorunlar tarafların alternatif yargı yolları aramasına neden olmuştur. Alternatif olarak tercih edilen uyuşmazlık çözüm yöntemlerin başında tahkim gelmektedir. Tahkim yargılamasının temelinde irade özerkliği prensibi olduğu için kendisine özgü yapısı ve işleyiş şekliyle devlet yargılamasından daha avantajlıdır. Tahkim, tarafların irade özerkliği ilkesinin izin verdiği ölçüde yargılamanın tüm aşamalarındaki usul ve esasa ilişkin hukuku serbestçe seçebilecekleri bir uyuşmazlık yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Yargılamaya konu edilen uyuşmazlığın çözümünde tarafların üzerinden serbestçe tasarruf edebilecekleri konulardan biride delillerdir. Deliller, tahkim yargılamasında uyuşmazlığa konu edilen somut olayın ispatına ilişkin hususların tamamıdır. Bu hususlar delillerin toplanması, sunulması ve delil türleridir. Tarafların tahkim yargılamasında uygulanmak üzere atıf yapacağı hukuka göre bu hususlar farklılık göstermektedir. Her ne kadar ulusal ve uluslararası mevzuata tahkim yargılamasına ilişkin çok fazla yasal düzenleme olsa bile kuralların çoğunda delillere ilişkin detaylı bir düzenleme yapılmadığı görülecektir. Yargılamadaki usulü boşlukları doldurmak için irade özerkliği prensibi kısıtlamayacak şekilde tahkim yeri ve kurumsal tahkim kurallarında bir takım düzenlemeler yapılmışsa da detay bir düzenlenmeye yer verilmemiştir. Bu sorunu çözmek ve farklı hukuk sistemlerindeki taraflara adil ve etkin bir yargılama sağlamak amacıyla Milletlerarası Barolar Birliği tarafından Milletlerarası Tahkimde Delil İkamesi Hakkında IBA Kuralları ve Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde ise Prag Kurallarıyla yeknesak kurallar oluşturulmaya çalışmıştır.

Çalışmamızda, tahkim yargılamasında tanık delilline ilişkin düzenlemelerin incelenerek, tahkim yargılamasında duruşmadan önce tanık beyanlarının hazırlanması, duruşmada tanıkların sorgulanmasındaki temel ilkeleri, tanık delilline başvurmanın avantajları ve dezavantajları ilişkin hususlar açıklanmaya çalışılacaktır. Son olarak uygulamadaki ve mevzuattaki boşluklara ilişkin çözüm önerileriyle çalışma sonlandıracaktır.

Abstract:
With the rapid globalisation of the world, various legal instruments are used to resolve international disputes. The oldest and most prioritised of these are the courts where state proceedings are held.  Since there are some problems in court proceedings, the parties have sought alternative judicial remedies. Arbitration is one of the most preferred alternative dispute resolution methods. Since arbitration is based on the principle of autonomy of will, it is more advantageous than the state judiciary with its unique structure. Arbitration is a dispute resolution method in which the parties can freely choose the applicable procedural and substantive law. Evidence is one of the matters that the parties may freely dispose of. Evidence is all the matters related to the proof of the concrete event. These issues include the collection, presentation and types of evidence.  Although there are regulations in national and international legislation, most of them do not regulate the evidence in detail. In order to fill the procedural gaps in the proceedings, some regulations have been made so as not to restrict the principle of autonomy of will, but no detailed regulation has been included. In order to solve this problem and to provide convenience for parties in different legal systems, the International Bar Association has tried to establish uniform rules with the IBA Rules on the Taking of Evidence in International Arbitration and the Prague Rules in the Continental European Legal System.

In this study, the regulations on witness evidence in arbitration proceedings will be analysed and the basic principles regarding the preparation of witness statements before the hearing, the questioning of witnesses at the hearing, and the advantages and disadvantages of using witness evidence will be explained. Finally, the study will be concluded with suggestions for solutions to the gaps in practice and legislation.