Mizah penceresinden Birinci Dünya Savaşı (1914-1918)
World War One from the window of humor
Yazar: NİDA KIRÖMEROĞLU
Danışman: PROF. DR. ALİ ŞÜKRÜ ÇORUK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dünya Savaşı I = World War I ; Gazeteler = Newspapers ; Mizah = Humour ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Savaş = War ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk düşünce tarihi = Turkish thought history ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Birinci Dünya Savaşı ile ilgili bugüne kadar birçok çalışma yapılmıştır, yapılmaya devam etmektedir. Bu çalışmalar başta daha çok savaşın genel tarihi, nedenleri/sonuçları, askerî, siyasî ve toplumsal yönüyle ilgilidir. Sonraları savaşın propagandist, psikolojik, felsefî, görsel yönüyle de ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bu savaşta denizaltılar, uçaklar, zeplinler en geniş ve modernize edilmiş şekilde kullanılmış, ilk kez tank, gaz, gaz maskesi ve çapı genişletilmiş toplar sahne almıştır. Savaşta kullanılan bu mühimmatlarla ve araçlarla ilgili de farklı çalışmalar yapılmıştır.    
Biz bu çalışmamızda savaşın getirdiği sansür nedeniyle propaganda aracı olan Karagöz mizah gazetesinin savaşa yaklaşımını incelemeye çalıştık. Çalışmamızda Karagöz gazetesinin seçilmesinin en önemli sebebi savaş boyunca aralıksız çıkan tek mizah gazetesi olmasıdır. Güldürü ve savaş kavramının yan yana gelmesi de bizi bu çalışmaya iten diğer etkenlerden biridir. Çalışmamız sırasında savaşın başından sonuna kadar çıkan tüm gazeteler taranmış ve günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Yaptığımız araştırmalarda daha önce Karagöz'ün de içinde bulunduğu, savaşın mizahi yönüyle ilgili bir bölgeye veya cepheye dair birkaç çalışma yapıldığını gördük. Karagöz'ün Avrupa'da, Osmanlı'da, İran'da, Uzak Doğu'da, Afrika'da ve tüm denizlerde savaşa dair sütunlarına taşıdığı karikatürlerinden, manzum/mensur metinlerinden uygun görülenler çalışmamızda kullanılmıştır. Çalışmamız bu yönleriyle savaşın mizahî yönden incelendiği en geniş kapsamlı çalışmadır. Ayrıca gazetenin Osmanlı'nın savaşa girmeden önce ve girdikten sonraki iki farklı yaklaşımı da ortaya konmuştur. Gazete savaşın gerçek yüzünü önce siyasî ve askerî yönden, 1917'den sonra sansürün hafifletilmesiyle salgın hastalıklar, yokluk, hayat pahalılığı, harp fırsatçıları, haksız kazanç sağlayanlar yönünden de okurlarına duyurmuştur. Biz bunlar içerisinden savaşı askerî ve siyasî yönden inceleyerek derinlemesine bir inceleme yolunu tercih ettik. Çalışmamızın bölümlerini ise savaşın ilk yılından son yılına kadar senelik zaman dilimlerinden oluşturmayı uygun gördük. Böylece daha derli toplu bir çalışma sunmaya çalıştık.

Abstract:
Many studies on the World War One have been done and continue to be done so far. These studies are mostly related to the general history of the war, it's causes/consequences, it's military, political and social aspects. Later, studies were carried out on the propagandist, psychological, philosophical and visual aspects of the war. In this war, submarines, aircraft, airships were used in the most spacious and modernized way, and for the first time tanks, gas, gas masks and cannons with expanded diameter took the stage. Different studies have also been carried out on these ammunition and vehicles used in the war.    
In this study, we tried to examine the approach of Karagöz humor newspaper, which is a propaganda tool due to the censorship brought by the war, to the war. The most important reason for choosing Karagöz newspaper in our study is that it is the only humor newspaper that has been published continuously throughout the war. The juxtaposition of comedy and the concept of war is one of the other factors that push us to this study. During our study, all the newspapers that appeared from the beginning to the end of the war were scanned and transcripted to Turkish. In our research, we have seen that there have been number of studies on a region or front related to the humorous aspect of the war, including Karagöz. The caricatures and verse/prosaic texts that Karagöz carried to his columns about war in Europe, the Ottoman Empire, Iran, the Far East, Africa and all the seas were used in our study. In these aspects, our work is the most comprehensive study in which the humorous aspect of war is examined. In addition, the newspaper's two different approaches before and after the Ottoman entry into the war were revealed. The newspaper first announced the true face of the war to its readers politically and militarily, and after 1917, with the easing of censorship, in terms of epidemic diseases, poverty, cost of living, war opportunists and those who made unfair profits. Among these, we preferred the way of examining the war from a military and political point of view and examining it in depth. We considered it appropriate to form the parts of our work from the first to the last year of the war in annual time frames. In this way we tried to present a more compact study.