İşçinin ifade özgürlüğü
Employees' freedom of expression
Yazar: VUSLAT ÖZYURT
Danışman: PROF. DR. ÖMER EKMEKÇİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İfade özgürlüğü, bireylerin kendini gerçekleştirmesine, demokrasinin korunmasına ve sürdürülmesine ve gerçeğin açığa çıkmasına sağladığı katkılar nedeniyle önemi tartışılmaz bir temel haktır. Bu nedenle ifade özgürlüğü birçok ulusal ve uluslararası belgede koruma altına alınmıştır. İşçiler de temel hak ve özgürlüklere sahiptir ve bu hakların işyeri kapısından girmekle sona ermeyeceği kabul edilmektedir. İşçi, işyeri içinde veya dışında, yazılı veya sözlü olarak veya görünüşü yoluyla ya da sosyal medya aracılığıyla görüşlerini açıklayabilir. İşini ve işvereni, çalışma arkadaşlarını eleştirebilir, iş yaşamından tamamen bağımsız konularda düşüncelerini açıklayabilir.  İşçi, bir siyasi partiye üye olabilir, oy kullanabilir ve siyasi tartışmalara katılabilir. Yine işçi işyerinde ortaya çıkan hukuka ve etik kurallara aykırılıkları açığa çıkarabilir. 
İşçi sıfatıyla sahip olunan ifade özgürlüğü, vatandaş olarak sahip olunan ifade özgürlüğünden farklı bir kapsama sahiptir. Çünkü işçinin ifade özgürlüğünün kapsamının belirlenmesinde, tarafların iş sözleşmesinden kaynaklanan hak ve borçları da etkili olmaktadır. Şüphesiz ifade özgürlüğü sınırsız bir temel hak değildir. Özellikle ifade özgürlüğünü sınırlayabilen meşru nedenlerden biri olan "başkalarının şöhret ya da haklarının korunması" iş ilişkisinde de sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. İşveren de sadakat borcu uyarınca işçiden meşru menfaatlerini korumasını beklemektedir. Buradan yola çıkılarak doktora tez çalışmamızda, işçinin ifade özgürlüğünün kapsamının ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışmada, işçinin işveren tarafından herhangi bir yaptırıma uğramadan ifade özgürlüğünü kullanabileceği en geniş alan tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu süreçte, ifade özgürlüğünü sınırlamak için geçerli bir neden bulunmadığı sürece işçinin ifade özgürlüğünün korunmasının gerektiği ilkesiyle hareket edilmiştir.
İşçinin ifade özgürlüğünün korumasından yararlanıp yararlanamayacağı birçok ölçüte bağlı olarak değişmektedir. Sosyal medya ise kendine has özellikleri nedeniyle anılan ölçütler yanında bazı ek ölçütlere de başvurulmasını gerektirmektedir. İfade özgürlüğünün kapsamının belirlenmesinde ise kilit unsuru ifadenin içeriği oluşturmaktadır. Bu nedenle çalışmada sistematik olarak ifadenin içeriği esas alınmıştır. İçerik yönünden, işçinin düşünce açıklamaları ve eleştirileri, siyasi ifadeler ve bilgi uçurma olarak üç temel konu ele alınmıştır. Çalışma yapılırken Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları yanında başta Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık kararları olmak üzere ulusal yargı kararlarına yer verilmiştir. Çalışmada, ülkemiz bakımından bağlayıcı olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına ise ayrı bir önem verilmiştir.

Abstract:
Freedom of expression is a fundamental right of indisputable importance, as it contributes to the self-realization of individuals, the protection and maintenance of democracy and the disclosure of the truth. For this reason, freedom of expression is protected in many national and international documents. Employees are also entitled to fundamental rights and freedoms and it is recognized that these rights do not end with entering the workplace. The employee may express his or her views inside or outside the workplace, in writing or orally, or through his or her appearance or through social media. They can criticize their work, their employer, their colleagues and express their opinions on issues completely independent of working life. An employee can join a political party, vote and participate in political debates. Again an employee can reveal violations of the law and ethical rules that occur in the workplace.
Freedom of expression as an employee has a different scope than freedom of expression as a citizen. Because the rights and obligations of the parties arising from the employment contract are also effective in determining the scope of the employee's freedom of expression. Certainly, freedom of expression is not an unlimited fundamental right. In particular, "for the protection of the reputation or rights of others", which is one of the legitimate reasons that can limit freedom of expression, is frequently encountered in the employment relationship. The employer expects the employee to protect its legitimate interests pursuant to the duty of loyalty. Based on this, our doctoral thesis aims to reveal the scope of the employee's freedom of expression. This study has tried to determine the widest area where the employee can exercise his/her freedom of expression without being sanctioned by the employer. This process has been guided by the principle that the employee's freedom of expression should be protected unless there is a valid reason to limit it.
Whether the employee can benefit from the protection of freedom of expression depends on many criteria. Social media, on the other hand, requires some additional criteria in addition to the aforementioned criteria due to its unique characteristics. The key element in determining the scope of freedom of expression is the content of the expression. Therefore, the study is systematically based on the content of the statement. In terms of content, three main issues are addressed: statements and criticism of the employee's opinion, political statements and whistleblowing. In addition to the decisions of the Constitutional Court and the Court of Cassation, national judicial decisions, particularly those of the United States of America and the United Kingdom, have been reffered in the study. The decisions of the European Court of Human Rights, which are binding for Turkey, have been given special importance in this study.