Dede Korkut hikâyelerinde söylem çözümlemesi ve kültürel kimliğin öğretimi
Discourse analysis and teaching cultural identity in Dede Korkut stories
Yazar: TUĞBA AKKOYUN KOÇ
Danışman: PROF. DR. HALİT DURSUNOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dede Korkut Hikayeleri = Dede Korkut Stories ; Dede Korkut Kitabı = Dede Korkut Book ; Edebi söylem = Literary discourse ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Halk kültürü = Folk culture ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Milli kültür = National culture ; Türk kültürü = Turkish culture

Özet:
Amaç: Bu araştırmada Türk dünyasının şaheserlerinden Dede Korkut Hikâyeleri'nin ve diğer kurucu metinlerin anlaşılmasına katkı sağlanması, metinlerdeki "örtük" anlamın ortaya çıkarılması ve hikâyelerdeki kültür öğretimine yönelik iletilerin ortaya konulmasıdır.
Yöntem: Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve söylem çözümlemesi kullanılmıştır. Doküman incelemesi ve söylem çözümlemesi yoluyla incelenen hikâyelerden elde edilen "kültürel ögeler", uluslararası bir muhteva listesindeki başlıklara göre sınıflandırılmıştır.
Bulgular: Söylem çözümlemesinin kendisi bir "rapor" niteliğindedir, bulguların sunumundan daha fazlasını ifade eder. Bu çalışmanın "söylem çözümlemesi" kısmı, örnekli ve detaylı bir araştırma raporu niteliğindedir. Hikâyelerdeki toplum yapısının niteliği, toplumdaki cinsiyet rolleri, bireysel ve toplumsal kimlikler, kültürel kimlik kavramlarını sorgulayan soruları yorumlayan cevaplar, bulgulardır. 
Sonuç: İletileri yüzyıllardır devam etmekte olan Dede Korkut Hikâyeleri'nin, başta eğitim olmak üzere her bilimsel alana kaynaklık edebileceği ortaya konmuştur. Dede Korkut Hikâyeleri'nin söylem çözümlemesi yöntemiyle araştırılmış olması, başta lise ve üniversite öğrencileri olmak üzere tüm okurların hikâyeleri anlamasına katkı sağlayacaktır. Kültürel kimliğin öğretimi ve kültürel değerlerin devamlılığı için Dede Korkut Hikâyeleri iyi anlaşılmalı, iyi anlatılmalıdır ve söylem çözümlemesi buna katkı sağlayacak bir yöntemdir.
Anahtar Kelimeler: Dede Korkut Hikâyeleri, söylem çözümlemesi, kültürel kimlik, kültürel kimliğin öğretimi, anlatı arkeolojisi.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to contribute to be understood of Dede Korkut Stories which is one of the masterpiece of the Turkish world, and other founding texts's to reveal of their "hidden" meaning in and to present the messages about the culture teaching in the stories.
Method: In this research, document analysis and discourse analysis, one of the qualitative research methods, were used. The "cultural elements" obtained from the stories examined through document analysis and discourse analysis were classified according to the titles in an international content list.
Findings: Discourse analysis itself is a "report,, more than a presentation of the findings. The "discourse analysis" part of this study is a sampled and detailed research report. The nature of the social structure in the stories, gender roles, individual and social identities, answers to questions that examined the concepts of cultural identity are findings.
Results: It has been revealed that Dede Korkut Stories, whose messages have been going on for centuries, can be the source of all scientific fields, especially education. The fact that Dede Korkut Stories are researched by discourse analysis will contribute to the understanding of the stories of all readers, especially high school and university students. For the teaching of cultural identity and continuity of cultural values, Dede Korkut Stories should be well understood, told well and discourse analysis is a method that will contribute to this.
Keywords: Dede Korkut Stories, discourse analysis, cultural identity, teaching cultural identity, narrative archeology.