Ortaokul öğrenci ve öğretmenlerinin Hukuk ve Adalet dersi ile ilgili görüş ve değerlendirmeleri: Sultanbeyli ilçesi örneği
Opinions and assesments of secondary school students and teachers about the Law and Justice course: An example of the Sultanbeyli district
Yazar: HAKAN ÖNGÖREN
Danışman: PROF. DR. ARZU MERYEM DEMİRKIRAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim bilimleri enstitüsü = Education Science institude ; Eğitim programları = Education programs ; Hukuk ve adalet dersi = Law and justice course ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Öğrenci algısı = Students perceptions

Özet:
Bu araştırmada Hukuk ve Adalet dersi ile alakalı öğrenci ve öğretmenlerinin görüş 
ve değerlendirmelerinin nasıl ve ne şekilde olduğunu anlamaya yönelik olarak 
gerçekleştirilmiştir. Özellikle son 20 yıl içerisinde çok fazla göç alması ve buna bağlı çocuk 
yaş grubu nüfusun fazla olması gibi nedenlerden dolayı da araştırma sahası olarak 
Sultanbeyli ilçesinde yer alan ortaokullar seçilmiştir. Bu kapsamda araştırmacı tarafından 
öğrencilere yönelik Hukuk ve Adalet Dersinin İçeriği ve Yapısı Anketi (İYA) ile Hukuk ve 
Adalet Dersinin Teorik Bilgi ve Kazanım Anketi (TBKA) geliştirilmiştir. Her iki anket 
uzman görüşleri doğrultusunda Kapsam Geçerlilik İndeksi (KGİ) aşamalarından geçirilerek 
anketlere ait Hukuk ve Adalet dersi algısı, Hukuk ve Adalet dersine ilişkin uygulama ve 
davranış, Hukuk ve Adalet dersinin içeriğine ilişkin tutum, Hukuk ve Adalet dersine ilişkin 
teorik bilgi ve Hukuk ve Adalet dersinin yapısı ve işlenişi hakkında tutumları alt boyutları 
geliştirilmiştir. Söz konusu alt boyutlar cinsiyet, okul türü, sınıf, aylık gelir, anne eğitim, 
baba eğitim, göç nedeni, ders kaynağı değişkenleri açısından incelenmiştir. Öğrencilere 
anket yargıları içerisinde tam olarak ifade edemedikleri durumlar için de açık uçlu sorular 
da yöneltilmiş ve bu çerçevede nitel veriler elde edilmiştir. Öğretmenlerden de yarı-
yapılandırılmış görüşme formu soruları ile Hukuk ve Adalet dersi ile ilgili görüş ve 
değerlendirmeleri elde edilmiştir. Nitel verilerin analizi aşamasında NVivo programından 
yararlanılmış ve betimsel yöntemle tematik kodlar oluşturularak kategorize edilmiştir. Daha 
sonra karma analiz yöntemi kapsamında nitel ve nicel veriler birlikte kullanılmış ve sonuçlar 
kısmında birleştirilmiştir. Nicel analiz verileri deneysel olmayan betimsel ilişkisel araştırma 
modeli ile desenlenmiştir. Nicel analiz verilerinde SPSS 26 programından yararlanılarak 
frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, t-Testi ve ANOVA testi kullanılmıştır.
Nicel analiz sonuçlarına göre öğrencilerin; Hukuk ve Adalet dersine ve hukuka 
yönelik algıları ile cinsiyet, aile aylık gelir düzeyi, anne ve baba eğitim düzeyi, aile göç 
durumu ve göç nedeni ve ders kaynağı değişkeni değişkenleri arasındaki farkın anlamlı 
olmadığı tespit edilmiştir. Buna karşın öğrencilerin Hukuk ve Adalet dersine ve hukuka 
yönelik algıları ile okul türü değişkenleri ve sınıf düzeyi değişkenleri arasında anlamlı fark 
olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin, Hukuk ve Adalet dersine ilişkin uygulama ve davranış 
düzeyleri ile okul türü değişkenleri, sınıf düzeyi değişkenleri, baba eğitim düzeyi ve aile göç 
durumu ve göç nedeni değişkenleri arasındaki farkın anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Buna
karşın öğrencilerin Hukuk ve Adalet dersine ilişkin uygulama ve davranış düzeyleri ile cinsiyet değişkenleri, aile gelir düzeyi değişkenleri, anne eğitim değişkeni ve ders kaynağı 
değişkenleri arasında anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir.
Nitel ve nicel analiz sonuçlarının karşılaştırmasına göre; öğretmenler, öğrencilerin 
Hukuk ve Adalet dersini seçmelerinde hukuk sistemini ve hukuki terimleri anlamak 
istemeleri, hukuk ve devlet ilişkisi hakkında bilgi sahibi olmak istemeleri, güncel hukuki 
sorunları ve adaletsizlikler hakkında yorum yapabilecek kadar hukuki bilgiye sahip olmak 
istemelerinin etkili olduğunu belirtmiştir. Öğretmenler ve öğrenciler Hukuk ve Adalet 
dersinin haftada iki saat olması gerektiğini belirtmişlerdir. Öğretmenler Hukuk ve Adalet 
ders kitabındaki soruların anlaşılırlık düzeyinin öğrenci seviyesine uygunluğu ile ilgili 
olarak düzeyin öğrenciler için gayet uygun, açık ve anlaşılır olduğunu belirtmiştir.
Öğrenciler de ders kitabındaki ya da e-kitaptaki bilgilerin açık, sade ve anlaşılır bir dille 
yazılmış olduğunu belirtmişlerdir. Öğretmenler, Hukuk ve Adalet dersi işlenirken 
öğrencilerin zorlandığı ya da açıklayamadığı konular ile ilgili olarak yarıya yakını 
öğrencilerin açıklayamadığı herhangi bir konunun olmadığını belirtmişlerdir. Öğrencilerin
de yarı yarıya yakını da Hukuk ve Adalet dersinde anlamını bilmediği çok kelime 
bulunmakta şeklinde değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Öğretmenler Hukuk ve Adalet 
dersinin sonunda öğrencilerin özsaygı ve hak arayışlarına etkisi konusunda öğrencilerin 
özsaygı ve hak arayışlarında olumlu yönde gelişmeler yaşandığını, öğrencilerde hak ihlali 
durumunda neler yapacakları ile ilgili farkındalık ve beceri oluştuğunu ve öğrencilerin 
çevrelerine karşı daha adil ve duyarlı hareket etmeye başladıklarını belirtmişlerdir. 
Öğrenciler de haklarının çiğnendiğinde mahkemelerin işe yaradığını bildiklerini ve Hukuk 
ve Adalet dersini aldıktan sonra arkadaşlarının ve çevresindekilerin haklarına saygı duymaya 
başladıklarını ayrıca tüm insanların hiçbir ayrım gözetmeksizin eşit ve özgür yaşama 
hakkına sahip olduklarını savunmaya başladıklarını belirtmişlerdir. Genel olarak ele 
alındığında Hukuk ve Adalet dersinin öğrenci ve öğretmenler tarafından benimsenen ve 
kabul edilen bir ders olduğu ve öğrencilerin de bu ders sayesinde hukuki yollardan hak arama 
ve sorumluklarını bilme ile ilgili öğrenmeye yatkın oldukları anlaşılmaktadır.

Abstract:
This research was carried out in order to understand how and in what way the 
opinions and evaluations of students and teachers related to the Law and Justice course are. 
Especially secondary schools located in Sultanbeyli district have been selected as a research 
site, for reasons such as the fact that there has been a lot of migration in the last 20 years and 
the related child age group population is too large. In this context, the Content and Structure 
Survey of the Law and Justice Course for students (COSLC) and the Theoretical Knowledge 
and Acquisition Survey of the Law and Justice Course (TASLC) were developed by the 
researcher. In accordance with the expert opinions of both surveys, the Scope Validity Index 
(SVI) was passed through the stages and the perception of the Law and Justice course of the 
surveys, practice and behavior related to the Law and Justice course, attitude related to the 
content of the Law and Justice course, theoretical knowledge related to the Law and Justice 
course and attitudes about the structure and processing of the Law and Justice course were 
developed in the sub-dimensions. These sub-dimensions were examined in terms of gender, 
school type, class, monthly income, mother's education, father's education, reason for 
migration, and course source variables. Open-ended questions were also asked to students 
for situations where they could not fully express their scale judgments, and qualitative data 
were obtained within this framework. Opinions and evaluations about the Law and Justice 
course were obtained from the teachers with semi-structured interview form questions.
During the analysis of qualitative data, the NVivo program was utilized and categorized by 
creating thematic codes using the descriptive method. The qualitative and quantitative data 
were then used together as part of the hybrid analysis method and the results were merged 
in the section. Quantitative analysis data is decoded with an experimental descriptive 
relational research model. The quantitative analysis data utilizes the SPSS 26 program, using 
frequency, percentage, average, standard deviation, t-Test and ANOVA testing.
According to the quantitative analysis results, it was determined that the difference 
between the students' perceptions of Law and Justice and their perception of law and gender, 
family income level, parents' education level, family migration situation and reason for 
migration and course resource variables was not meaningful. However, it was determined 
that there was a significant difference between students' perceptions of Law and Justice and 
their perception of law and school type variables and classroom level variables. It turns out that the difference between the application and behavior levels of students related to Law 
and Justice class and the school type, classroom-level variables, father education and family 
migration variables and the variables of immigration imbalance were not important. 
However, it turns out that there is a significant difference between the levels of practice and 
behavior related to the Law and Justice course and gender variables, family income 
variables, maternal education variable December resource variable.
According to the comparison of qualitative and quantitative analysis results, teachers 
have indicated that it is effective for students to choose the Law and Justice course to want 
to understand the legal system and legal terms, to want to have information about the legal 
and state relationship, to have legal information that can comment on current legal issues 
and injustices. Teachers and students have stated that Law and Justice must be two hours a 
week. Teachers have stated that the level of understanding of the questions in the Law and 
Justice textbook is appropriate, clear and understandable for students. Students also stated 
that the information in the textbook or e-book is written in plain, clear language. In the course 
of Law and Justice, the teachers have stated that there is no matter in which students are 
unable to explain or have difficulty in the course of law and justice. Students have also 
evaluated the fact that there are a lot of words in Law and Justice that I don't know what they 
mean in the course of law and justice. At the end of the Law and Justice course, teachers 
stated that students have developed positive improvements in their self-esteem and rights 
search, awareness and skills about what they will do in the event of a right violation, and 
that they are starting to act more fair and responsive toward the students' environment. 
Students also stated that they knew that the courts were working when their rights were 
violated and that after taking the Law and Justice course, they started to respect the rights of 
their friends and people around them, and that all people started to argue that they had the 
right to live equally and freely, regardless of any distinction. In this context, it is understood 
that Law and Justice is a course adopted and accepted by students and teachers, and that 
students are prone to learning about legal search and accountability through this course.