Erzurum'lu Âşık Nihânî'nin eserlerinde dini-tasavvufi öğeler
Sufism elements in the poet of Aşık Nihani from Erzurum
Yazar: ASLI SEDA GÖKDAŞ YANGIN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN DOĞAN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Din = Religion ; Nihani = Nihani ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma Tasavvuf ve sanat araştırması üzerine temsil mahiyetinde olup,  halk edebiyatı ve tasavvuf arasındaki ilişkiyi badeli âşık geleneği üzerinden açıklama gayesiyle hazırlanmıştır. İki bölümden oluşan çalışmamızda, halk edebiyatında yer alan badeli âşıkların son halkası olarak kabul edilmiş olan Âşık Nihani'nin hayatı ve eserlerindeki tasavvufi etkiyi incelemiş bulunmaktayız.
Türklerin İslâmiyet'le tanışması, ilim ve sanatta yoğun Türk-İslam sentezlerin yaşandığı Selçuklu ve Osmanlı döneminde edindiği kimliğin İslamileşmesi; tür, usul ve şekil olarak Hakk aşığı zümresinin doğuşuna sebep olmuştur. Bu zümrenin 19. Yy Erzurum âşıklık geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olan Âşık Nihâni'nin eserlerini inceleyerek şiirlerindeki tasavvufi etkiyi ortaya çıkarmaya çalışıldı. Bir diğer amaç olarak bâdeli âşıkların, Allah, hayat, ilim, ahiret, aşk gibi kavramlar hakkındaki mülahazalarını rüya, pir, derviş, bade, ledün ilmi gibi kavramlarla izah edilmeye çalışıldı. Âşık Nihâni'nin hayatı ve eserleri üzerine yazılmış bilgilere yerel/yöresel kaynaklardan erişebilmenin yanında halk edebiyatı ve tasavvuf edebiyatının temel kaynaklarından, tarih kaynaklarından faydalandık. En önemlisi de ailesinden tanık kişileri dinleyerek, kişiliği ve hayatına tesir eden bu kazanımı farklı açılarıyla anlatmaya çalıştık.

Abstract:
This study is a representation on the research of Sufism and art, and it has been prepared by explaining the relationship between folk literature and Sufism through the tradition of âşıq. In our two-part study, we have examined the mystical effect on the life and works of Aşıq Nihani, who is accepted as the last link of the lovers-poets with "bade" in folk literature.
Turks' acquaintance with Islam, Islamization of the identity acquired in the Seljuk and Ottoman period, when intensive Turkish-Islamic synthesis was experienced in science and art; The genre, method and form caused the birth of the "Hakk(god)-lover -poet"/ group. We tried to reveal the mystical effect in his poems by examining the works of Âşıq Nihâni, one of the important representatives of the 19th century Erzurum tradition of minstrelsy. We tried to explain the thoughts of  Badeli minstrels about concepts such as God, life, science, the hereafter, and love with concepts such as dream, master, dervish, bade, ledun science. In addition to accessing the information written on the life and works of Âşıq Nihâni from legional / local sources, we benefited from the main sources of folk literature and Sufism literature, historical sources. Most importantly, by listening to witnesses from his family, we tried to explain this achievement, which affects his personality and life, from different angles.