Farklı dozlarda uygulanan gama ışınlarının yer fıstığı (Arachis hypogaea L.) yağının kalite özelliklerine etkisi
The effect of gamma rays applied in different doses on the quality properties of peanut (Arachis hypogaea L.) oil
Yazar: ZEYNEP ALKIN
Danışman: PROF. DR. ÜMİT GEÇGEL
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Arachis hypogaea = Arachis hypogaea ; Gama ışınlama = Gamma irridiation ; Kalite özellikleri = Quality properties ; Yer fıstığı = Peanut

Özet:
Bu çalışmada yağlık tip yer fıstığı çeşidi kullanılmıştır. Yer fıstıkları 2021 yılı Mayıs ayının ilk 
yarısında Edirne ili Meriç ilçesi Alibeyköy tarım arazisinde yetiştirilmiş olup, Eylül ayının 
ikinci yarısında hasat edilmiştir. Yer fıstığı tohumları dış kabuklarından arındırıldıktan sonra 
250 gramlık 5 eşit parçaya bölünerek polietilen torbalar içerisinde uygun şartlarda muhafaza 
edilmiştir. Ambalajlanan yer fıstığı tohumları ışınlama yapılmak üzere GAMMAPAK 
Sterilizasyon San. ve Tic. A.Ş. Çerkezköy/Tekirdağ götürülmüş ve gruplandırılan örneklere; 
ilki kontrol grubu olmak şartıyla sırasıyla 1,5 kGy, 3 kGy, 4 kGy, 5 kGy dozlarında ışınlama
işlemi yapılmıştır. Işınlama işlemi sonrasında soxhlet ekstraksiyon yöntemiyle örneklerin % 
yağ oranları belirlenmiştir. Yağı çıkarılan örneklerin serbest yağ asitliği, yağ asitliği bileşimi,
peroksit sayısı, toplam tokoferol, sterol kompozisyonu ve toplam fenolik madde analizleri 
yapılarak, ışınlamanın yer fıstığı yağının kimyasal özellikleri üzerindeki etkisi belirlenmiştir. 
Elde edilen veriler doğrultusunda kontrol grubuna göre artan ışınlama dozuna bağlı olarak yer 
fıstığı yağlarının serbest yağ asitliği, peroksit sayısı, C16:0 , C18:0 ve sitostanol oranlarında 
belirgin seviyelerde artışlar meydana gelmiştir (p<0,01). Diğer yandan, fenolik madde, C18:1, 
C18:2, kampesterol, toplam sterol ve toplam tokoferol oranlarında ise artan ışınlama dozuna 
bağlı olarak kontrol grubuna göre belirgin seviyelerde azalışlar meydana gelmiştir (p<0,01).

Abstract:
In this study, oil-type peanut variety was used. Peanuts were grown in the first half of May 2021 
in the agricultural land, Alibeyköy in Meriç district of Edirne province and harvested in the 
second half of September. After removing the outer shells of peanut seeds, they were divided 
into five equal parts of 250 grams and stored in polyethylene bags under suitable conditions. 
Packed peanut seeds were taken to GAMMAPAK in Çerkezköy / Tekirdağ for irradiation and 
the grouped samples were irrediated at doses of 1,5 kGy, 3 kGy, 4 kGy and 5 kGy, respectively, 
provided that the first was the control group. After the irradiation process, the oil percentages 
of the samples were determined by the soxhlet extraction method. The effects of irradiation on 
the chemical properties of peanut oil were determined by analyzing the free fatty acidity, fatty 
acdity composition, proxide number, total tocopherol, sterol composition and total phenolic 
substance of the oil extracted samples. According to the data obtained, there were significant 
increases in free fatty acidity, peroxide number, C16:0, C18:0 and sitostanol ratios of peanut oils, 
depending on the increased irradiation döşe compared to the control group (p<0,01). On the
other hand, there were significant decreases in the rations of phenolic substance, C18:1, C18:2,
campesterol, total sterol and total tocopherol compared to the control group, depending on the 
increasing irradiation döşe (p<0,01).