Enformasyon dolaşımı ve dezenformasyon ekseninde yeni medya haberciliği ve teyit platformlarının çalışma pratikleri
Working practices of new media journalism and fact- checking organizations on the axis of information circulation and disinformation
Yazar: ALPER ÖNEN
Danışman: PROF. DR. NİLÜFER TİMİSİ NALÇAOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Alternatif medya = Alternative media ; Araştırmacı gazetecilik = Investigative journalism ; Dezenformasyon = Disinformation ; Egemen ideoloji = Dominant ideology ; Habercilik = Journalism ; Hakikat Sonrası Çağ = Post-Truth Era ; Sosyal medya = Social media ; Yeni gazetecilik = New journalism ; Yeni medya = New media ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Enformasyon akışı ve erişiminin oldukça hızlı seyrettiği günümüz medya ekosisteminde etkili bir propaganda aracına dönüşen dezenformasyon, konvansiyonel medya ortamında ortaya çıkan gerçeklik ve meşruiyet krizini hakikat sonrası olarak nitelendirilen yeni dönemde daha ileri bir boyuta taşımıştır. Yeni iletişimsel ortamda bilgiye eleştirel yaklaşmak ve doğruluk kontrolüne dair toplumda kolektif bir farkındalık oluşturmak bilgi düzensizlikleriyle mücadele edebilmek adına önemli bir yaklaşım olarak değerlendirilse de bilginin aynı zamanda bir iktidar formu olduğu ve toplumsal gerçekliğin yeniden üretiminde siyasi mücadelelerin bir parçası olan dezenformasyonun otorite lehine önemli bir denetim ve kontrol mekanizması işlevini yerine getirdiği hususu çoğunlukla gözden kaçırılmaktadır. Mevcut şartlar altında siyasi otorite medya ekosistemiyle birlikte doğrulama ekosistemini de etkisi altına almakta, birtakım yasal düzenlemelerle demokratik hak ve muafiyetleri sınırlandırarak doğru haber alma hakkı kapsamında demokratik kurumlar olarak tavsif edilen teyit/ doğrulama platformlarını kırılgan bir pozisyona düşürmektedir. 

Bu kapsamda araştırmada iktidar mekanizmasının medya ve bilgi ekosistemi üzerindeki muhtelif etkileri (ideolojik, toplumsal ve ekonomik) göz önünde tutularak teyit/ doğrulama platformlarının bilgi düzensizlikleriyle mücadelede sundukları olanak ve sınırlılıklar/ dezavantajlar eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İdeoloji, Dezenformasyon, Hakikat Sonrası, Yeni Medya Haberciliği, Teyit Platformları.

Abstract:
Disinformation, which has turned into an effective propaganda tool in today's media ecosystem where information flow and access is fast, has carried the reality and legitimacy crisis that emerged in the conventional media environment to a further dimension in the new period, which is described as post-truth. Although critical approach to information and creating a collective awareness of fact- checking in the society in the new communicative environment are considered as an important approach to combat information disorder, information is also a form of power and disinformation, which is a part of political struggles in the reproduction of social reality, is an important control and governance system in favor of authority. The fact that it functions as a control mechanism is often overlooked. Under current conditions, the political authority affects the fact- checking ecosystem along with the media ecosystem, restricting democratic rights and exemptions with certain legal regulations, and making the verification/ fact- checking organizations, which are defined as democratic institutions within the scope of the right to receive accurate information, in a fragile position.

In this context, the possibilities and limitations/ disadvantages of verification/ fact- checking organizations in combating information disorder have been critically evaluated by considering the various effects (ideological, social and economic) of the power mechanism on the media and information ecosystem.

Keywords: Ideology, Disinformation, Post- Truth, New Media Journalism, Fact- Checking Organizations.