Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin aile stresi, algıladıkları sosyal destek ve aile yükünün belirlenmesi
Determining family stress, perceived social support and caregiver burden of mothers who have children wıth intellectual disabilities
Yazar: TUĞBA SİVRİKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İLKNUR ÇİFÇİ TEKİNARSLAN
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Aile sorunları = Family problems ; Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Anneler = Mothers ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Sosyal destek = Social support ; Stres = Stress ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Bu araştırma zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin aile stresi, algıladıkları sosyal destek, bu destekten memnuniyet düzeyi ve aile yükünün belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.İlişkisel tarama modeli kullanılarak desenlenen araştırmanın çalışma grubunu çocukları özel rehabilitasyon merkezi, özel eğitim sınıfı ve kaynaştırma programlarında eğitim alan 104 anne oluşturmuştur. Araştırmada Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği, Yenilenmiş Anne Baba Sosyal Destek Ölçeği ve Aile Yükünü Değerlendirme Ölçeği olmak üzere üç ayrı veri toplama aracı kullanılmıştır. Verilerin analizinde Bağımsız Örneklem t Testi, Varyans Analizi, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H, Scheffe ve Dunnet's C Testi ve Spearman Brown sıra farkları korelasyon tekniği uygulanmıştır. Annelerin sosyal destek ağını sorgulayan soruların dağılımında yüzde ve frekans hesaplaması yapılmıştır.Bu analizler sonucunda zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği'nin karamsarlık alt boyutundan ve Aile Yükünü Değerlendirme Ölçeği'nin duygusal yük alt boyutundan yüksek puan aldıkları belirlenmiştir. Yenilenmiş Anne Baba Sosyal Destek Ölçeği'ne göre annelerin en çok sosyal birliktelik alt boyutunda destek aldıkları ve en çok sosyal birliktelik desteğinden memnun oldukları bulunmuştur. Annelerin sosyal destek düzeyleri ve sosyal desteğin alt boyutları ve bu desteklerden memnuniyetleri ile aile stresi ve aile yükü arasında negatif doğrusal anlamlı bir ilişki olduğu, yani annelerin algıladıkları sosyal desteğin artması ile aile stresi ve aile yükünün azaldığı bulunmuştur. Annelerin aile stresi, algıladıkları sosyal destek ve aile yükünün eğitim ortamı ve engel derecesi açısından farklılaştığı, algılanan sosyal destek ve sosyal desteğin alt boyutları ile yetersizlik algısı arasında pozitif doğrusal anlamlı bir ilişki olduğu, yetersizlik algısı ile aile stresi arasında ise, negatif doğrusal anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This research is carried out to determine family stres, perceived social support, the satisfaction level of this support and caregiver burden of mothers who have children with intellectual disabilities.The study group of the research which is designed by using relational screening model consists of 104 mothers whose children are educated at special schools, special classes and mainstreaming programmes. Three instruments were used in the research: The Questionnaire on Resources and Stress-Turkish, Revised Parental Social Support Scale and Family Burden Assesment Scale. Independent Sample t Test, Analysis of Variance, Mann Whitney U, Kruskall Wallis H, Scheffe, Dunnet?s C Test and Spearman Brown Correlation Coefficient are applied in data analysis. Percentage and frequency is calculated for the distribution of the questions examining the social support network of mothers.At the end of these analysis, it is determined that mothers who have children with intellectual disabilities, received a high score of the sub dimension of pessimism in The Questionnaire on Resources and Stress-Turkish and sub dimension of emotional burden in Family Burden Assessment Scale. According to Revised Parental Social Support Scale, it is found that mothers have got highest support from sub dimension of social cohesion and have been most satisfied with the support of social cohesion. It is found that there is a significant negative linear relation among the social support levels of mothers, sub dimensions of social support, satisfaction of these types of supports and family stress and caregiver burden. In other words, as mothers? perceived social support increases, family stress and caregiver burden decreases. It is determined that mothers? family stress, perceived social support and caregiver burden differ in terms of educational environment and severity of disability; there is a significant positive linear relation among perceived social support, sub dimensions of social support and perception of inadequacy; there is a significant negative linear relation among perception of inadaquacy and family stres.