Kültürel bir mekân olarak kent müzelerinde somut olmayan kültürel mirasın temsili ve aktarımı
Representation and transmission of intangible cultural heritage in city museums as a cultural space
Yazar: ZEYNEP SAFİYE BAKİ NALCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖCAL OĞUZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzecilik = Museology
Dizin: Kent müzesi = City museum ; Kültürel aktarım = Cultural transfer ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Müzeler = Museums ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage

Özet:
Kent müzesi ya da kent tarihi müzesi olarak adlandırılan müzeler, kentin veya kentleşmenin tarihini sergilemek, kentlilere ortak bir geçmiş sunarak kentli kimliği yaratmak, kentlilerin kente aidiyet duygusunu geliştirmek ve böylece farklı bireylerin, grupların ya da toplulukların kentte birlikte yaşayabilmesini sağlamak amaçlarıyla on dokuzuncu yüzyılın sonlarında kurulmaya başlamıştır. Kent müzelerinin amaçlarını ve işlevlerini ise ortaya çıktığı bağlam ve dönem etkilemiştir. Bu nedenle kent müzeleri, kent özelinde şekillendirilmesi bakımından birbirinden farklı özelliklere sahip olan bir müze türü olarak belirmiştir. Kent müzeleri ortaya çıktığı dönemden günümüze ise, yeni müzecilik yaklaşımlarıyla birlikte hem işleyiş hem de içerik açısından pek çok dönüşüm geçirmiştir. Bunlar arasında kent müzelerinin toplum odaklı bir anlayış benimsemesi, kentin geçmişiyle birlikte güncel durumunu ve geleceğini kapsaması, kentteki sorunlu ve tartışmalı alanların da bu müzelerin çalışma konuları arasına girmesi, kültürel çeşitliliğin önem kazanması ve kentteki farklı kurum ya da kuruluşlarla iş birliğine açılması sayılabilir. Kent müzelerinin içeriğindeki ve amaçlarındaki önemli değişikliklerden biri de yirminci yüzyılın sonundan itibaren kent müzelerinin kentin doğal ve kültürel mirasıyla birlikte somut olmayan kültürel mirasını da koruyan kurumlar olarak tanımlanmaya başlaması olmuştur. 2003 yılında UNESCO'nun Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'ni kabul etmesi ve ICOM'un 2007 yılında müzelerde korunması gereken kültürel miras kavramını, somut ve somut olmayan kültürel miras şeklinde açıklaması, kent müzelerinin koleksiyonunda somut olmayan kültürel miras unsurlarına yer verilmesini ve koruma yaklaşımlarının da güncellenmesini sağlamıştır. Dünyada kentleşme oranının hızla artması ve göç hareketlerinin kente yönelmesi ise, kentlilerin de somut olmayan kültürel miras unsurlarını koruyabilmek ve kent merkezlerinde sürdürebilmek için kent müzelerine duyduğu ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Bu kapsamda tezde kent müzelerinin dünyadaki ve Türkiye'deki güncel durumu değerlendirilmiş ve somut olmayan kültürel mirasın temsil, aktarım ve yaratım mekânına dönüşmesi bir süreç olarak incelenmiştir. Bu süreçte kent müzelerinin karşılaştığı zorluklar ve riskler tespit edilerek çözüm önerileriyle birlikte tartışılmıştır. Kent müzelerinin somut olmayan kültürel mirası koruma yaklaşımları ve uygulamaları ise örnekler üzerinden çözümlenmiş ve topluluk katılımı, deneyim, somut olmayan kültürel mirasın ve kent müzelerinin sürdürülebilirliği açılarından yorumlanmıştır.

Abstract:
The museums, called city museums or city history museums, were established at the end of the nineteenth century in order to exhibit the history of the city or urbanization, to create an urban identity by providing the citizens with a common history, to develop the sense of belonging to the city and thus to ensure that different individuals, groups or communities can live together in the city. The goals and functions of the city museums have been influenced by the context and the period in which they emerged. For this reason, city museums have emerged as a type of museum that has different features in terms of being shaped specifically for the city. City museums have undergone many transformations in terms of both functioning and content with their new museology approaches since the day they emerged. These include the adoption of a city-oriented understanding of city museums, the current status and future of the city with its past, the problematic and controversial areas in the city to be included in the study topics of these museums, the rise of cultural diversity as an important topic and new opportunities for museums to establish cooperation with different institutions or organizations in the city. One of the important changes in the content and objectives of the city museums has been the beginning of the twentieth century when the city museums started to be defined as institutions that protect and safeguard the city's natural and cultural heritage as well as its intangible cultural heritage. The adoption of UNESCO's Convention on the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in 2003 and ICOM's statement defining the concept of cultural heritage that should be preserved in museums in 2007 as tangible and intangible cultural heritage   paved the way for the inclusion of intangible cultural heritage elements in the collection of urban museums and updating of safeguarding approaches. The rapid increase in the rate of urbanization in the world and the move of the migration movements to the city revealed the need of the city residents to the city museums in order to safeguard the intangible cultural heritage elements and to maintain them in the city centers. In this context, the current status of the city museums in the world and Turkey have been evaluated and the transformation of city museums to the spaces of representation, transmission and creation of intangible cultural heritage has been examined. In this process, the difficulties and risks faced by the city museums have been identified and interpreted together with their solution suggestions. The safeguarding approaches of city museums to intangible cultural heritage and their applications have been analyzed through examples and interpreted in terms of community participation, experience, and the sustainability of intangible cultural heritage and city museums.