Bizans mimarisinde Oktagon plan tipi: İstanbul Azizler Sergios ve Bakkhos Kilisesi (küçük Ayasofya Camii) örneği
Octagon plan type in Byzantine architecture: İstanbul Saints Sergius and Bacchus Church (little Hagia Sophia Mosque) example
Yazar: KEVSER YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. BEDİA YELDA UÇKAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Dini mimari = Religious architecture ; Kiliseler = Churchs ; Küçük Ayasofya Camii = Small Ayasofya Mosque ; Oktagon plan tipi = Octagon plan type ; Restorasyon = Restoration ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Bu çalışmada, Bizans mimarisinde oktagon plan tipi ve günümüzde İstanbul'da bulunan en erken tarihli kilise örneği, Azizler Sergios ve Bakkhos Kilisesi (Küçük Ayasofya Camii) ele alınmıştır. İstanbul, pek çok uygarlığa ve Roma, Bizans, Osmanlı gibi önemli imparatorluklara ev sahipliği yapmıştır. Bu bakımdan kent, Byzantion, Konstantinopolis ve İstanbul'un tarihi olmak üzere üç bölümde ele alınmıştır. Bizans mimarisinde oktagon plan tipinin geometrik biçimini oluşturan sekiz rakamına ve Hristiyanlık için önemine, Bizans dini mimarisinde karşılaşılan oktagon planlı yapıların ne amaçla yapıldığına değinilmiştir. Kilise günümüze ulaşan en önemli Bizans eserlerinden biridir. Ancak inşa tarihi, hangi işlevle yapıldığı, çevresinde bulunan yapı veya yapı toplulukları ve bunlara göre kilisenin hangi konumda yer aldığı net olmayan tartışmaya açık konulardır. Bu konular üzerine birçok önemli araştırmacı fikirlerini belirtmiştir. 2003-2006 yılları arasında yapılan kazı ve restorasyon çalışmaları sonucunda yapının karanlıkta kalan bazı noktaları aydınlatılmıştır. Oktagon plan tipinin uygulandığı dönem ve incelenen örnekler, yapı içerisinde kitabe niteliğindeki yazıt, sütun başlıkları üzerindeki monogramlar, kazı çalışmalarında bulunan mimari plastik ögeler ve araştırmacıların görüşleri değerlendirme bölümünde ele alınarak yapının tarihlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
In this study, the octagon plan type in the Byzantine architecture and the earliest church example in Istanbul today, the Church of Sts. Sergius and Bacchus (Little Hagia Sophia Mosque) is discussed. Istanbul hosted many civilizations and important empires such as Rome, Byzantine and Ottoman. In this regard, the city has been handled in three sections as Byzantion, Constantinople and the history of Istanbul. The number eight, which forms the geometric form of the octagon plan type in Byzantine architecture, and its importance for Christianity, and the purpose of the octagon-planned structures encountered in Byzantine religious architecture were mentioned. The church is one of the most important example of Byzantine architecture that has survived to the present day. However, the date of construction, for what purpose it was built the building or building complexes around it, and the location of the church according to them are unclear issues. Many important researchers have expressed their opinions on these issues. As a result of the excavation and restoration work carried out between 2003-2006, some parts of the building that were left in the dark were illuminated. In the evaluation part, the samples of octagon plan type that examined, the inscription, the monograms, the architectural plastic elements found in the excavations and the opinions of the researchers were discussed.