Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında edebî metin kullanımı
The use of literary texts in textbooks for teaching Turkish as a foreign language
Yazar: EROL GÖKŞEN
Danışman: PROF. DR. AYTEN GENÇ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Edebi metinler = Literary texts ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Çalışma kitapları = Workbooks ; Öğretim seti = Teaching set ; Öğretmen kılavuz kitapları = Teachers guidebooks

Özet:
"Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarında Edebî Metin Kullanımı" adını taşıyan bu çalışmada, edebî metinlerin yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanındaki yeri ve etkisi araştırılmaktadır. Edebî metinler, yapı ve şekil özellikleriyle dilin en doğal halini yansıtır. Dolayısıyla bir toplumun kültürünü, yaşayış biçimini söz konusu metinler aracılığıyla doğrudan tanımak mümkün olduğu gibi dilin doğal yapısını da görmek mümkündür. 
Bu çalışmanın kapsamı gereği nitel veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Nitel veri analizinden doküman analizi ve görüşme, çalışmanın yöntemini oluşturmaktadır. Doküman analizi için veri kaynağını oluşturan öğretim setleri incelenmiştir. Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe, Yedi İklim Türkçe, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe, Gazi Yabancılar İçin Türkçe bu öğretim setleridir. Bu setlerin içinde yer alan ders kitapları, çalışma kitapları, dinleme metinlerini içeren CD'lerden elde edilen veriler içerik analizi  ile çözümlenmiştir. İçerik analizinde öğretim setlerinde yer alan edebî metinlerin türleri, kullanım sıklıkları ve yer aldıkları düzeyler değerlendirilerek çeşitli bulgulara ulaşılmıştır. Bu bulgular ışığında öğretim setlerinden elde edilen veriler tablo ve grafiklerle sayısallaştırılmıştır. 
Çalışmada kullanılan bir diğer veri toplama tekniği ise görüşmedir. Görüşmeler, Hacettepe Üniversitesi'nde yabancılara Türkçe öğretimi konusunda tecrübeli öğretim görevlileri ile Hacettepe Üniversitesi'nde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen B2 ve C1 düzeyindeki öğrencilerle gerçekleştirilmiştir. Her iki örneklem grubu için farklı görüşme formları geliştirilmiştir. Bu görüşme formları içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiş ve kod, tema, sıklık gibi kategoriler belirlenmiştir. Her iki örneklem grubunun verileri tablolara aktarılmış ve daha sonra birbirleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Son olarak öğretim setleri, öğretim görevlileri ve öğrencilerden elde edilen bulgular karşılaştırılarak yorumlar yapılmıştır.
Araştırma sonuçlarına bakıldığında edebî metin türlerinin öğretim setlerinin kendi içindeki dağılımlarının düzensiz olduğu görülmüş, öğretim setleri hazırlanırken edebî metin gibi dil öğretiminde önemli bir etkiye sahip olan bu kaynaktan yeterince yararlanılmadığı görülmüştür. Öğretim görevlileri ve öğrenciler de öğretim setlerinde edebî metin türlerine dair pek çok eksik bulunduğu konusunda hemfikirlerdir. Bütün bunlardan hareketle öğretim setlerinin hazırlanırken edebî metin kullanımına önem vermeleri gerektiğini söylemek mümkündür.

Abstract:
In this study, which is called "The Use of Literary Texts in Textbooks for Teaching Turkish as a Foreign Language", the place and effect of literary texts in the field of teaching Turkish as a foreign language are investigated. Literary texts, with their structure and shape features, reflect the most natural state of language. For this reason, it is not only possible to recognize the culture and way of life of a society directly through the texts in question, but also to see the natural structure of the language.
Qualitative data analysis method was used in accordance with the scope of this study. Document analysis and interview from qualitative data analysis constitute the method of the study. For document analysis, the instruction sets that constitute the data source were examined. The teaching sets constitute the Yeni Hitit Turkish for Foreigners, Yedi İklim Turkish, İstanbul Turkish for Foreigners, Gazi Turkish for Foreigners. The data obtained from the textbooks, workbooks and CDs containing listening texts in these sets were subjected to content analysis. In the content analysis, various findings were reached by evaluating the types of literary texts in the teaching sets, their frequency of use and the levels they are included in. In the light of these findings, the data obtained from the teaching sets were digitized with tables and graphics.
Another data collection technique used in the study is interview. Interviews were held with two groups; experienced lecturers at Hacettepe University in the field of Teaching Turkish to Foreigners and B2 and C1 level students learning Turkish as a foreign language at Hacettepe University. Different interview forms were developed for both sample groups. These interview forms were analyzed by content analysis and categories such as code, theme and frequency were determined. The data of both sample groups were transferred to tables and then evaluated comparatively with each other. Finally, the findings obtained from the teaching sets, lecturers and students were compared and comments were made.
When the results of the research are examined, it is seen that the distribution of literary text types within the teaching sets is irregular, and it has been observed that this resource, which has an important effect on language teaching, such as literary text, is not sufficiently utilized while the teaching sets are being prepared. Lecturers and students also agree that there are many deficiencies regarding literary text types in the teaching sets. Based on all these, it is possible to say that the use of literary texts should be given importance to while preparing the teaching sets.