İngiltere'de idarenin taraf olduğu davalarda verilen yargısal emir içeren mahkeme kararlarının tabi olduğu usul ve esaslar
Procedure and substance of remedies involving a judicial order awarded against public bodies in England
Yazar: ALİ ŞÜKRÜ KARSLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYDIN GÜLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İdare Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Mahkeme kararları = Court decisions ; Tedbir kararları = Injunctions ; Yargısal denetim = Judical rewiew ; Yargısal emir = Judicial order ; Zorlama = Coercion ; İdari işlemler = Administrative processes ; İngiliz hukuku = English law ; İngiltere = England

Özet:
İngiltere'de idarenin yargı tarafından denetimi yargısal denetim adı verilen
özel bir dava usulüyle yapılmaktadır. Yakın geçmişte İngiltere'nin idari yargılama
alanında tecrübe etmiş olduğu reformlar İngiltere'yi idari rejimin benimsendiği hukuk
sistemlerine oldukça yaklaştırmıştır. Günümüzde İngiltere'de idari uyuşmazlıkları
çözümlemekle görevli bir ihtisas mahkemesi bulunmaktadır ve bu yargısal denetim
davalarında özel hukuktan usul ve esas bakımından farklı hukuk kurallarını
uygulamaktadır.
Yargısal denetim başvurusu davacılar için son çaredir. Dava açmadan önce
davacıların, uyuşmazlığı çözümlemekte etkili alternatif başvuru yollarını tüketmeleri
gerekmektedir. Yargısal denetim başvurusu öncesinde tüketilmesi gerekli başvuru
yolları da esas itibariyle idari başvuru ve tribunal başvurusu yoludur. İngiliz yargılama
sisteminde tribunaller devlet ve birey arasında çıkan uyuşmazlıkların büyük kısmını
çözmeleri bakımından önem arz ederler. Yakın geçmişte mevzuatta yapılan
değişikliklerle tribunallerin yapısı yeniden kurgulanmış ve mahkeme benzeri hal
almışlardır.
Yargısal denetim incelemesi yapılabilmesi için öncelikle mahkemeden izin
alınması gerekmektedir. İzin incelemesinde mahkeme, davanın konusunun yargısal
denetim incelemesine uygunluğunu, dava ehliyeti, süre ve etkili başvuru yollarının
tüketilmiş olup olmadığı incelenmektedir. Bu itibarla yargısal denetim izin incelemesi
idari yargılama hukukumuzda dilekçeler üzerine yapılan ilk incelemeye benzerlik
göstermektedir. İngiltere'de farklı olan bir husus izin incelemesi aşamasında şekli
hususların yanında davacının iddialarının kuvvetinin de değerlendirmeye alınması ve
kuvvetli görülmeyen iddiaların esas aşamasında savunulmasına izin verilmemesidir.
iv
Esas incelemesi aşamasında dava konusu idari işlemin hukuka uygunluk
denetimi yapılır. Ancak haklılığını ispat etmiş davacı lehine talep ettiği karara
hükmedilmesi kural olsa da İngiltere'de Yüksek Mahkeme (High Court), işlemin
hukuka aykırı olduğunu kabul etmekle beraber davacının talep ettiği kararı vermeyi
reddedebilir. Bu kapsamda mahkeme davacının tutumu, başvurunun geç yapılmış
olmasını, talep edilen kararın idareye ve üçüncü kişilere etkisini değerlendirmektedir.
Eğer mahkeme uyuşmazlığın çözümüne uygun olduğuna kanaat getiriyorsa davacı
lehine iptal, yasaklama, zorlama, injunction veya tespit kararlarına hükmedebilir.
Adı geçen karar türlerinin tümü yargısal emir içermemektedir. Yasaklama,
zorlama ve injunction kararları; iptal ve tespit kararlarından farklı olarak idareye
olumlu veya olumsuz bir davranış yükümlülüğü yükleyebilir. Yasaklama kararı, tesis
edilmesi durumunda hukuka aykırı olacak bir işlemin yapılmasını yasaklama; zorlama
kararı, idareyi kamusal görevlerin yerine getirilmesine veya takdir yetkisini hukuka
uygun olarak kullanmaya zorlama amacına hizmet eder. Injunction kararı ise özel
hukuk kökenli bir karar türüdür ve kamu hukuku alanına sonradan dahil olmuştur.
Hem zorlayıcı hem de yasaklayıcı form alabilir ve zorlama ve yasaklama kararlarıyla
aynı amaca hizmet eder. Injunction kararının adı geçen kararlardan en önemli farkı ara
karar olarak talep edilebilmesidir.

Abstract:
In England, Courts review the legality of administrative actions through
specialized process known as the judicial review proceedings. Through the reforms
experienced in the recent past, England came to resemble the Continental European
legal systems in the sense it now has a specialized branch for the settlement of
administrative disputes. Judicial review is a specialized procedure differing from
ordinary proceedings and administration is subject to a different body of substantive
rules that can be classified as administrative law.
Judicial review is a remedy of last resort. Before applying for judicial review,
claimants must exhaust other alternative remedies. In this sense administrative
complaints and application to tribunals are deemed effective alternative remedies.
Tribunals have great importance as they resolve the majority of the disputes arising
between the state and the citizens. Through the reforms made in the recent past
tribunals are restructured and became court-like institutions.
Judicial Review is preconditioned to the permission of the court. In the
permission stage, the court considers justiciability of the matter in judicial review
proceedings, standing, delay and whether effective alternative remedies are exhausted.
In this sense, permission stage is similar to the first examination upon receival of
petition in Turkish administrative law. However, contrary to the Turkish law, in the
permission stage merits of the claim is also evaluated along with procedural
requirements. Meritless claims are not allowed to be argued before the court in the
substantive stage.
In the substantive stage, the court judges the legality of administrative acts and
omissions. While in principle a claimant having successfully argued their case should
vi
be entitled to the order they are seeking. However, in judicial review proceedings, the
court has discretion on the matter. The court can agree with the claimant but still refuse
to award the order requested by the claimant. In the exercise of its discretion upon the
matter, the court considers the conduct of the claimant, delay, effect of the decision on
the administration and third parties. Having ascertained that the order requested is just
and convenient for the settlement of the dispute, the court can award a quashing order,
a prohibiting order, a mandatory order, an injunction or a declaration.
Not all the aforementioned orders compel the administration to act in certain
way. Contrary to the quashing orders and declarations; prohibiting orders, mandatory
orders and injunctions force the administration to either act or refrain from acting in
the specified manner. As the name suggests a prohibiting order prohibits the
administration from taking an action that will be unlawful. A mandatory order compels
the administration to fulfill its duties and exercise discretion in a lawful way.
Injunction is a private law remedy and has entered the sphere of public law in a
relevantly later stage. It can take either mandatory or prohibitory form and serves the
same purpose as the mandatory and prohibiting orders. However, an injunction can be
awarded as an interim remedy while prohibiting and mandatory orders are only
available as a final remedy.