Genel sözlükler için sözlük birim seçimi ölçütleri
Lexeme selection criterion for general dictionaries
Yazar: FERDİ BOZKURT
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BOZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Sözlük = Dictionary ; Sözlük dili = Dictionary language

Özet:
Genel sözlükler dil kullanıcılarının farklı amaçlarla bilgi edinmek için kullandıkları temel başvuru kaynaklarından biridir. Genel sözlüklerin sözcük listesinde dilin genel söz varlığına ait sözlük birimler bulunmalıdır ancak bir dilin genel söz varlığını tespit etmek karmaşık ve zor bir süreçtir.
Sözlükselleşme, farklı yapım süreçleri sonucunda oluşturulmuş ya da dilde zaten mevcut olan sözcüklerin veya sözcük öbeklerinin var olan anlamları ile ya da bunlara yeni anlamlar yüklenmesi ile veya başka bir dilden ödünçleme olarak alınıp birer sözlük birim hâline gelmiş yapıların bir sözlüğe dâhil edilme sürecidir. Dolayısıyla dilde sözlükselleşmiş sözlük birimlerin tespit edileceği yer genel dil sözlükleridir. Bunun için genel sözlükler için sözlük birim seçiminin, dili gerçekten temsil edici bir nitelikte yapılması gerekmektedir. Genel sözlükler için sözcük seçiminde bilimselliğin özellikleri olan, ulaştığı sonuçların çelişkiden uzak kendi içinde tutarlı, uzmanlar tarafından test edilebilir, hatalarını görerek daha doğru olana doğru gelişen, birbiriyle bağlantılı, uygun ve mantıkla örgütlenmiş uyumlar seti olması gibi hususlara dikkat edilmelidir.Genel sözlükler için sözlük birim seçiminin bilimsel ölçütlere dayanmaması sözlüğün, dilin söz varlığını tam olarak temsil etmesini engellemektedir. 
Bu çalışmanın amacı, sözlükselleşme sürecini ele alarak sözlüğü oluşturan temel ögelerden biri olan sözlük birim seçiminin, Türkiye'de ve Avrupa'da farklı sözlük hazırlayıcıları tarafından Türkçenin ve Avrupa'da konuşulan dillerin genel dil sözlüklerinde hangi ölçütlerle yapıldığını saptamak, nitel araştırma ile elde edilen bulgulardan yola çıkarak genel dil sözlükleri için bilimsel sözlük birim seçimi ölçütleri oluşturmaktır.

Abstract:
General dictionaries are one of main reference works which language speakers use to get information in various purposes. Lexemes belonging to general vocabulary of a language must be at word lists of the general dictionaries but identifying general vocabulary of a language is a complex and difficult process.
Lexicalization is the process of adding the words or phrases which were made as a result of different formation processes or are already existing in the language with their present meanings, or by attributing new meanings to them, or the structures which were taken as borrowing from other languages and became a lexeme to a dictionary. So the area where lexicalized lexemes will be identified is general dictionaries. Selecting lexeme for general dictionaries must be done as representive really for the language. While selecting lexemes for general dictionaries these scientific cases must be paid attention: to be noncontradictory and consistent over itself, testable by experts, developing toward truer by seeing its mistakes, interrelated, suitable and organised rationally harmonies set. Not basing scientific foundation lexeme selection for general dictionaries prevents the dictionary from presenting vocabulary of the language complately. 
The purpose of this study to determine selecting lexeme which one of main items creating dictionary is done with which criterion by different dictionary makers in Turkey and Europe in general dictionaries of Turkish and the languages spoken in Europe, to constitute scientific lexeme selection criterion for general dictionaries based on the findings acquired with qualitative search.