Ortaokul öğrencilerinin küresel çevre sorunları farkındalıkları ile eleştirel düşünme ve bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research on the development of secondary students' awareness of global environmental problems and critical thinking and scientific process skills
Yazar: AYŞE GÜL ÖZBİLEN
Danışman: DOÇ. DR. MEMET KARAKUŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilimsel süreç = Scientific process ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Eylem araştırması = Action research ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Çevre = Environment ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Çevresel farkındalık = Environmental awareness

Özet:
Araştırmanın amacı ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin hazırlanan öğretim etkinlikleri yoluyla küresel çevre sorunları farkındalıklarını, eleştirel düşünme ve bilimsel süreç becerilerinin nasıl geliştirebileceği, uygulamada ne tür sorunlarla karşılaşılabileceği ve bu sorunların nasıl giderilebileceğinin ayrıntılı olarak incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda çalışma eylem araştırması olarak tasarlanmıştır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Ölçüt olarak öğrencilerin alt sosyo-ekonomik düzeyde yer alan bir bölgede yaşıyor olmaları, 7. sınıfa gidiyor olmaları ve araştırma konusu ile ilgili eksikliklerinin olması belirlenmiştir. Adana ili Yüreğir ilçesinde bulunan bir ortaokulda 2020-2021 eğitim öğretim yılı yaz dönemi telafi eğitimlerinde ders alan 10 adet 7. sınıf öğrencisi ile yürütülen araştırma 4 hafta süreyle 35 ders saatinde tamamlanmıştır.
Araştırmada mevcut durum analizinde görüşme formu, eleştirel düşünme becerisi testi ve bilimsel süreç becerileri testi kullanılarak nitel ve nicel veriler toplanmıştır. Nitel veriler içerik analizi ile ve nicel veriler IBM SPSS Statistics 22 programı ile değerlendirilmiştir. Uygulama sürecinde ise rubrikler, öğrenci çalışmaları ve araştırmacı günlükleri ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak nitel veriler toplanmış, verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizinden faydalanılmıştır. Araştırma verilerinin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları için, uzun süreli etkileşim, uzman görüşü, çeşitleme ve ayrıntılı betimleme kullanılmıştır.
Mevcut durum analizinde öğrencilerin küresel çevre sorunları olan sera etkisi, küresel ısınma ve iklim değişikliği farkındalıklarının yetersiz olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri ve bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Öğrencilerin çalışmalarından ve görüşme sorularına verilen yanıtlardan öğrencilerin küresel çevre sorunları farkındalıklarının uygulanan öğretim etkinlikleri sonucunda geliştiği belirlenmiştir. Öğretim etkinliklerinin uygulanması sürecinde eleştirel düşünme becerileri ve bilimsel süreç becerilerinin alt boyutları rubrikler yoluyla puanlanmış ilk durum ile son durum karşılaştırılarak öğrencilerin alt boyutlara ilişkin gelişimleri incelenmiştir. Öğrencilerin tamamının eleştirel düşünme becerilerinden tanımlama ve açıklama becerisini tam olarak doğru kullanabildikleri belirlenmiştir. Diğer alt becerilerin ise geliştiği sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan uygulama sonrasında bilimsel süreç becerilerinin alt boyutlarından değişken belirleme, grafik okuma ve hipotez kurma becerileri kısmen gelişmiştir. Araştırma planlama becerisinde belirgin bir gelişme sağlanamamıştır. Deney tasarlama becerilerinin ise araştırma planlama becerisine göre daha çok geliştiği belirlenmiştir. Araştırma sonunda uygulanan öğretim tasarımının küresel çevre sorunu farkındalıklarının, eleştirel düşünme becerilerinin ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesinde etkili olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin yapılan etkinliklere karşı olumlu düşüncelere sahip oldukları ve eğitimin daha çok öğrenciye ulaştırılmasını istedikleri tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Küresel çevre sorunları farkındalığı, Eleştirel düşünme becerisi, Bilimsel süreç becerisi, Eylem araştırması

Abstract:
The aim of the research is to examine in detail how secondary school 7th grade students can develop their awareness of global environmental problems, critical thinking and scientific process skills through the prepared teaching activities, what kind of problems can be encountered in practice and how these problems can be solved. For this purpose, the study was designed as an action research. Criterion sampling, one of the purposive sampling methods, was used to determine the study group. As a criterion, it was determined that the students were living in a region with a lower socio-economic level, going to the 7th grade, and having deficiencies related to the research subject. The research, which was carried out with 10 7th grade students who took courses in the summer term of the 2020-2021 academic year, in a secondary school in the town of Yüreğir in Adana province, was completed in 35 class hours for 4 weeks.
In the current situation analysis, qualitative and quantitative data were collected by using interview, critical thinking skills test and scientific process skills test. Qualitative data were evaluated with content analysis and quantitative data were evaluated with IBM SPSS Statistics 22 program. In the application process, qualitative data were collected using rubrics, student studies and researcher diaries, and semi-structured interview form, and descriptive and content analysis were used in the analysis of the data. Long-term interaction, expert opinion, variation and detailed description were used for the validity and reliability studies of the research data.
In the current situation analysis, it was determined that students' awareness of global environmental problems such as greenhouse effect, global warming and climate change were insufficient. It has been revealed that students' critical thinking skills and scientific process skills should be developed. It was determined from the studies of the students and the answers given to the interview that the awareness of the global environmental problems of the students developed as a result of the applied teaching activities. In the implementation process of the teaching activities, the sub-dimensions of critical thinking skills and scientific process skills were scored through rubrics, and the development of the students in the sub-dimensions was examined by comparing the initial situation with the final situation. It was determined that all of the students were able to use their critical thinking skills, defining and explaining, exactly. It was concluded that other sub-skills developed. After the application, the sub-dimensions of scientific process skills such as determining variables, reading graphics and forming hypotheses were partially developed. There was no significant improvement in research planning skills. It was determined that the experimental design skills developed more than the research planning skills. At the end of the research, it was determined that the instructional design applied was effective in the development of global environmental problem awareness, critical thinking skills and scientific process skills. It has been determined that the students have positive thoughts about the activities and they want the education to be delivered to more students.
Keywords: Awareness of global environmental problems, Critical thinking skills, Scientific process skills, Action research