Ölüm kaygısı, sağlık kaygısı ve çevresel kaygının çevre dostu ürün satın alma niyeti ve tüketim davranışı üzerine etkisi
The effects of death anxiety, health anxiety and environmental anxiety on intention to purchase eco-friendly product and consumption behavior
Yazar: İLKNUR KORKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. NİL ESRA DAL
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Çalışma, ölüm kaygısının, sağlık kaygısının ve çevresel kaygının çevre dostu
ürün satın alma niyetinde ve tüketim davranışında etkisini incelemeyi amaçlamaktadır.
Çalışmanın diğer amacı sağlık kaygısının, çevresel kaygının ve çevre dostu ürün satın
alma niyetinin aracılık rolünü tespit etmektir. Araştırmada ölüm kaygısı, sağlık kaygısı,
çevresel kaygı, çevre dostu ürün satın alma niyeti ve çevre dostu tüketim davranışı
ölçekleri kullanılmıştır. Ölüm kaygısı ölçeği Sarıkaya ve Baloğlu'nun (2016)
çalışmasından, sağlık kaygısı ölçeği Salkovskis ve diğerlerinin (2002) çalışmalarından
ve çevresel kaygı ölçeği ise Straughan ve Roberts'ın (1999) çalışmalarından alınmıştır.
Çevre dostu ürün satın alma niyeti ölçeği Song ve diğerlerinin (2012) çalışmalarından
ve çevre dostu tüketim davranışı ölçeği ise Lee'nin (2008) çalışmasından alınmıştır.
Çevre dostu ürün satın alan kişilere çevrimiçi anket metodu ile ulaşılmış ve 465
katılımcının verileri analiz edilmiştir. Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik
Modellemesi kapsamında araştırma verileri analiz edilmiştir. Ölçüm modelinin
geçerliliği ve güvenilirliği sağlandıktan sonra yapısal model değerlendirilmiş, hipotezler
test edilmiştir. Hipotez testleri sonucunda, ölüm kaygısının maruz kalma faktörünün
sağlık kaygısı üzerinde anlamlı bir etkisi tespit edilmiştir. Ölüm kaygısının acı çekme
faktörü çevresel kaygıyı etkilemiştir. Çevresel kaygı ise çevre dostu ürün satın alma
niyeti üzerinde etkiye sahiptir. Çevre dostu ürün satın alma niyetinin de çevre dostu
tüketim davranışında etkisi olmuştur. Çalışmada ulaşılan diğer bir sonuç, çevresel
kaygının, ölüm kaygısı ile çevre dostu ürün satın alma niyeti arasında aracılık rolüne
sahip olmasıdır. Ayrıca, çevresel kaygı ile çevre dostu tüketim davranışı arasında çevre
dostu ürün satın alma niyetinin aracılık rolü de araştırma sonuçlarından biridir.
Araştırma sonucundan yola çıkarak, sağlık kaygısı ve çevresel kaygının temelinde ölüm
kaygısının olduğu görülmektedir. Tüketicilerin çevre dostu ürün satın alma niyetleri ve
tüketim davranışlarının temelinde de ölüm kaygısı bulunmaktadır. Çevre dostu ürün
satın alma niyeti ve tüketim davranışında sadece kaygıların rolünü inceleyen bir
çalışmaya henüz rastlanmaması, çalışmanın özgün olduğunu düşündürmektedir.
Çalışma sonuçlarının gelecek çalışmalara ve uygulamaya ışık tutması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ölüm Kaygısı, Sağlık Kaygısı, Çevresel Kaygı, Çevre Dostu
Ürün Satın Alma Niyeti, Çevre Dostu Tüketim Davranışı

Abstract:
The study aims to examine the effects of death anxiety, health anxiety and
environmental anxiety on the intention to purchase eco-friendly product and
consumption behavior. The other purpose of the study is to determine the mediating role
of health anxiety, environmental anxiety and the intention to purchase eco-friendly
product. Death anxiety, health anxiety, environmental anxiety, intention to purchase
eco-friendly products and eco-friendly consumption behavior scales were used in the
research. The death anxiety scale was taken from the study of Sarıkaya and Baloğlu
(2016); the health anxiety scale was taken from the studies of Salkovskis et al. (2002);
and the environmental anxiety scale was taken from the studies of Straughan and Roberts
(1999). The scale of intention to purchase eco-friendly product was taken from the
studies of Song et al. (2012), and the scale of eco-friendly consumption behavior was
taken from the studies of Lee (2008). People who buy eco-friendly products were
reached by online survey method and the data of 465 participants were analyzed.
Research data were analyzed within the scope of Partial Least Squares Structural
Equation Modeling. After ensuring the validity and reliability of the measurement
model, the structural model was evaluated, the hypotheses were tested. As a result of
hypothesis testing, a significant effect of exposure factor of death anxiety on health
anxiety was determined. The suffering factor of death anxiety influenced environmental
anxiety. Environmental anxiety, on the other hand, has an effect on the intention to
purchase eco-friendly product. The intention to purchase eco-friendly product also had
an impact on eco-friendly consumption behavior. Another result reached in the study is
that environmental anxiety has a mediating role between death anxiety and the intention
to purchase eco-friendly product. The mediating role of the intention to purchase eco-
friendly products between environmental anxiety and eco-friendly consumption
behavior is one of the research results. Based on the results of the research, it is seen that
death anxiety is the basis of health anxiety and environmental anxiety. In addition, death
anxiety is the basis of consumers' intention to purchase eco-friendly product and their
consumption behaviors. There is not yet a study examining the role of only anxieties in
the intention to purchase eco-friendly product and consumption behavior suggests that
the study is original. The results of the study are expected to shed light on future studies
and practice.
Keywords: Death Anxiety, Health Anxiety, Environmental Anxiety, Intention to
Purchase Eco-Friendly Product, Eco-Friendly Consumption Behavior