Engelli kadınlar ve toplumsal cinsiyete dair huzursuz kesişimsellik: İstanbul örneği
Disabled women and the unsettling intersectionality of gender: The case of Istanbul
Yazar: AHSEN ESMA KANLIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEN DURSUN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Engelli bireyler ve özellikle engelli kadınlar eğitim, istihdam ve sosyal hayata katılım gibi pek çok durumda çeşitli zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır Engelli kadınlar, erkek egemen toplumlarda kadın olmanın getirdiği dezavantajlı durumlarla ve engelli olmanın getirdiği güçlüklerle birlikte mücadele etmek zorundadır. Engelli kadınlar, sosyoekonomik dezavantajları, düşük istihdam oranları, toplumsal cinsiyet normları, önyargılar ve yüksek yoksulluk oranları dahil olmak üzere yaşamın her alanında çoklu ve kesişimsel ayrımcılıklarla karşı karşıyadır. Burada ortaya çıkan kesişimsellik, engelli kadınların deneyimlerini "biricik" kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, İstanbul'da yaşayan engelli kadınların deneyimlerini toplumsal cinsiyet perspektifinden ele alarak, engelli olmak ve kadın olmak arasındaki kesişimselliği ortaya koymaktır. Eşitsizlik doğuran birçok baskı sistemi sebebiyle engelli kadınların dezavantajlı konumları onları çoklu ayrımcılığa açık hale getirmektedir. Araştırma için otuzdan fazla engelli kadınla iletişim kurulmuş; 18 katılımcıyla görüşme sağlanmıştır. Engelli kadınların karşılaştıkları ayrımcılığa ilişkin deneyimlerini araştırmak üzere derinlemesine ve yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi benimsenmiştir.  Katılımcıların karşılaştıkları ayrımcı ve cinsiyetçi uygulamalara yönelik davranış ve sınırlamaları etkileyen faktörleri belirlemek üzere eleştirel gerçekçi bir bakış açısı uygulanmıştır. Kesişimsellik, feminist bakış açısı ve engellilikle ilgili eleştirel teorik yaklaşımları bir araya getiren kritik bir analiz aracı olarak değerlendirilmiştir.  Veri toplama yöntemi engellilik ve kimliğin basit temsilinin ötesine bakılmasını sağlamıştır ve bunun sonucunda kesişimselliğin huzursuzluğu açığa çıkmıştır. Araştırma verileri tematik olarak analiz edilmiştir. Bu veriler doğrultusunda ayrımcılık, toplumsal cinsiyet normları ve erişilebilirlik tematik bulguları öne çıkmaktadır. Veriler, engelli kadınların hayatın her aşamasında var olmalarının ve kapsayıcı modeller uygulanmasının kesişen çoklu baskı sistemlerinin üstesinden gelmede olumlu etkiler doğuracağına işaret etmektedir. Aksi takdirde kesişimselliğin getirdiği huzursuzluğun kendini tekrar edeceği sonucuna ulaşılmıştır. Engelli kadınların deneyimleri doğrultusunda onların ihtiyaçlarını önceleyen politikalar sosyal refahı arttıracağı gibi, ötekileştirici anlayışın değişmesi adına da adımlar atılmasını sağlayacaktır.

Abstract:
People with disabilities, especially women with disabilities, face various challenges in many aspects of life, including education, employment, and participation in social life. Women with disabilities must contend with the disadvantages of being women in male-dominated societies, along with the challenges of being disabled. They experience multiple and intersectional discrimination, including socioeconomic disadvantages, low employment rates, gender norms, prejudices, and high rates of poverty. This intersectionality makes the experiences of women with disabilities unique. The aim of this study is to explore the intersectionality between disability and gender by examining the experiences of women with disabilities living in Istanbul from a gender perspective. Due to the numerous systems of oppression that create inequality, the disadvantaged position of women with disabilities makes them vulnerable to multiple forms of discrimination. For the research, more than thirty women with disabilities were contacted, and 18 participants were interviewed. An in-depth, semi-structured method was used to explore the experiences of these women regarding the discrimination they face. A critical realist perspective was applied to identify the factors influencing the participants' behaviors and limitations in response to discriminatory and sexist practices. Intersectionality was considered a critical analytical tool that combines feminist perspectives and critical theoretical approaches to disability. The data collection method allowed for an exploration beyond simplistic representations of disability and identity, revealing the unease caused by intersectionality. The research data were analyzed thematically, highlighting findings related to discrimination, gender norms, and accessibility. The results indicate that the presence of women with disabilities in all areas of life, along with the implementation of inclusive models, can positively impact the ability to overcome multiple intersecting systems of oppression. Otherwise, the uneasiness brought about by intersectionality is likely to persist. Policies that prioritize the needs of women with disabilities, based on their experiences, will enhance social welfare and contribute to changing marginalizing attitudes.