Antalya ili Alanya, Gazipaşa, Gündoğmuş ve Akseki ilçelerindeki sağaltma ocakları ve uygulamaları
Healing centers and their applications in Alanya, Gazipaşa, Gündoğmuş and Akseki counties of Antalya province
Yazar: EMRE KASAPOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜNSAL YILMAZ YEŞİLDAL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Antalya = Antalya ; Antalya-Akseki = Antalya-Akseki ; Antalya-Gazipaşa = Antalya-Gazipaşa ; Antalya-Gündoğmuş = Antalya-Gündoğmuş ; Halk bilimi = Folklore ; Halk hekimliği = Folk medicine ; Ocaklar = Ocaks ; Türk folkloru = Turkish folklore

Özet:
Eski Türk inancı temelinde şekillenen Türk halk hekimliği ve onun bir kolu olan
sağaltma ocakları üzerine geçmişten günümüze birçok çalışma yapılmıştır. Önceleri tıp
alanında uzmanlaşmış kişiler tarafından çalışılırken, halk biliminin bir bilim dalı olarak kabul
edilmesi ve araştırma alanın genişletilmesi ile halk bilimcilerinin çalıştığı konular arasına
girmiştir. Halk bilimcilerin devreye girmesi sayesinde bu geleneği sürdüren kişilerden birebir
temas ile elde edilen bilgiler, Anadolu'da ve diğer Türk topluluklarında zengin bir kültür
birikiminin gözler önünü serilmesini sağlamıştır.
Anadolu'da ve Türk toplulukları arasında çeşitli isimler ile anılarak geleneksel
yöntemler ile rahatsızlıkları sağaltan kişiler bulunmaktadır. Usta-çırak ilişkisi ile mesleklerini
nesillerdir sürdüren, halkın en güvendiği kişiler arasında olan bu şahsiyetler modern tıbbın
gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. Bu sebeple insanlar modern tıp olanaklarının yetersiz
olduğu yerlerde, modern tıbba başvurulmak istenilmediği durumlarda rahatsızlıklarının teşhis
ve tedavisi için geleneksel uygulamalar ile rahatsızlıkları sağaltan kişilere müracaat
etmektedir. Hem kadın, hem de erkek olarak sağaltma görevi üstlenen kişiler geleneksel
sağaltma yöntemleri ile sağaltma işlemini gerçekleştirirken çeşitli bitkisel, hayvansal ve
maddesel ürünlerden hazırladıkları emler ile dertlilere deva olmaya çalışmaktadır.
Halk arasında şifa verme gücü olduğuna inanılan türbeler, yatırlar, ağaçlar ve sular da
ocak olarak kabul edilmektedir. Eski Türk inancındaki kültler temelinde şekillenen, yeni din
algısı ile yeni bir kalıba sokulan bu mekânları insanlar çeşitli rahatsızlıkları için ziyaret
ederek, buralarda birtakım uygulamalar yaparak dertlerine deva aramaktadır.
Son yıllarda köyden kente göçün artması, teknolojik imkânların gelişmesi ve
insanların bilinçlenmesi gibi nedenler geleneksel yöntemler ile rahatsızlıkları sağaltan
kişilere, mekânlara müracaat edenlerin sayısını azaltmıştır. Ancak insanlar modern tıptan bir
sonuç alamadıkları zaman eş, dost ve akrabalarının tavsiyeleri ile ocaklı kişilere, türbe, yatır,
ağaç ve su kaynaklarına müracaat etmektedir.
Bu çalışma Antalya ili Alanya, Gazipaşa, Gündoğmuş ve Akseki ilçelerinde Türk halk
hekimliğinin bir kolu olan sağaltma ocaklarının ve uygulamalarının tespit çalışmasıdır. Saha
çalışması sırasında bölgeyi iyi tanıyan kişilerin kılavuzluğunda sağaltma yetilerine sahip
kişiler, sağaltma gücü olduğuna inanılan türbeler, yatırlar, sular ve ağaçlar tespit edilmiştir.
Derleme yöntemi ile kaynak kişilerden tespit edilen bilgiler kayıt cihazları ile kayıt altına
alınmıştır. Kayıt altına alınan bilgiler sağaltma uygulamalarının karşılaştırmalarının daha iyi
anlaşılabilmesi için aynı rahatsızlığı sağaltan ocaklar arasında verilmiştir.
Bu çalışmanın temel amacı, yöre halkının rahatsızlıklar karşısında sonra çare olarak
ziyaret ettikleri sağaltma ocaklarını ve uygulamalarını tespit etmektedir. Elde edilen veriler ile
derleme alanı içerisinde canlılığını sürdüren ocaklar ve uygulamalarının gözler önüne
serilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Alanya, Gazipaşa, Gündoğmuş, Akseki, sağaltma, ocak

Abstract:
Many studies have been carried out from past to present on Turkish folk medicine and
one of its branches, healthcare centers (ocaks) which have been shaped on the basis of old
Turkish faith. While they were previously studied by people who specialize in medicine, they
become one of the topics on which folklorists studied with acceptance of folklore as a science
and expansion of research area. Thanks to attendance of folklorist, the information obtained
from people who maintain this tradition through one to one contact have led to bring a rich
accumulation of culture in Anatolia and other Turkish communities.
There are people who are known with various names and who treat the diseases with
the traditional methods in Anatolia and among Turkish communities. These people who have
been working their professions for generations with the master- apprentice relationship and
who are among the most trustworthy people, have contributed to the development of modern
medicine. For this reason, people apply to persons who treat the diseases with the traditional
practices to diagnose and cure the diseases in cases where modern medicine facilities are
inadequate and where modern medicine is not desired to be applied. People who take on
treatment as both men and women try to cure the sufferers with creams which they prepared
from herbal, animal and material products while performing the treatment process with
traditional treatment methods. Shrines, entombed saints, trees and water which are believed to
have the healing power among the public, are also considered as healthcare center (ocak).
People look for a cure for their matters by making some practices, visiting these places
for their various diseases which are shaped on the basis of cults in the old Turkish faith and
are thought with the perception of new religion.
In recent years, the reasons such as the increase of migration from village to the city,
the development of technological opportunities and the awareness of people have reduced the
number of people who apply to people and places treating the diseases with traditional
medhods. However people apply to persons in healthcare center (ocak), shrines, entombed
saints, trees and water sources with the advice of their acquaintances and relatives when they
do not get results from modern medicine.
This study is the detection study of healthcare centers (ocaks) and pratices which are a
branch of public medicine in Alanya, Gazipaşa, Gündoğmuş and Akseki counties of Antalya
province. During the field research, under the guidance of people who know the area well, people who have an ability to treat, shrines, entombed saints, water and trees which are
believed to have a treatment power were detected. Information detected from resource person
by compilation method were recorded by recorders. The recorded information were given
among healthcare centers (ocaks) treat the same disease in order to understand the
comparisons of treatment practices better.
The main purpose of this study is to determine the healthcare centers (ocaks) and
practices that local people visit as a last resort in the face of diseases. The data which are
obtained and the ocaks (healthcare centers) and practices that continue to live within the
compilation area have been revealed.

Keywords: Alanya, Gazipaşa, Gündoğmuş, Akseki, treatment, healthcare center (ocak)