İslâm bilim geleneğinde fizik biliminin teşekkülü: X-XI. yy.
The formation of physics science in Islamic scientific tradition: X-XI. centuries
Yazar: SIRACETTİN ASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜNENÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilim = Science ; Fizik = Physics ; Kelam = Islamic theology ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma süreç ve saikler bağlamında İslâm bilim geleneğinin teşekkülünü (vii-x. yy.) ve bunun içinden peyderpey ortaya çıktığına yönelik ileri sürülen tartışma ekseninde fizik biliminin disiplinleşme safhalarını (vii-xi. yy.) araştırmayı ihtiva eder. Çalışmanın ilk bölümünde, İslâm bilim geleneğinin -oluşum safhaları arasındaki geçişgenliğin imkânını göz ardı etmeden- ana hatlarıyla İslâm dünyagörüşü, bilim topluluğu ve sorunlar aşamasının nihayetinde teşekkülünü (ix. yy.) tamamladığına ilişkin teklifin imkânını ele alır. Bu safhaların her biri aynı zamanda fizik biliminin disiplinleşme aşamaları için de geçerlidir. İkinci bölümde, geleneğin teşekkül sürecinde ilk defa görünür hale gelen fizik bilim araştırmalarının (viii. yy.) maksadının ve bu araştırmalara öncülük eden kelâm bilim topluluğunun önerdiği fizik tasarımının mahiyetinin ne olduğu, önerilen fizik tasarımın temel bileşenlerinden birini teşkil eden atomculuk fikrinin muhtevası ile peyderpey oluşan fizik bilimsel kavramlar kümesi araştırılır. Üçüncü bölüm ise fizik biliminin teşekkülüne kaynaklık edecek şekilde nazarî fizik ve optik olmak üzere iki temel alan ile sınırlandırılmıştır: İlkinde, tevarüs-tercüme-temellük faaliyetleriyle birlikte ortaya çıkan meşşâî bilim topluluğunun teklif ettiği fizik tasarımı tasvir ettikten sonra, fizikteki işleyişin nasıl ele alınıp temellendirilebileceğine yönelik sürdürülen araştırmalar arasından İbn Sînâ'nın hareket nazariyesi üzerine yoğunlaşır. İkincisinde ise İbnü'l-Heysem'in optik bilime katkıları ve özellikle de onun görme nazariyesi incelenir.

Abstract:
This study investigates the stages of the formation of Islamic scientific tradition (7-9th centuries) and the disciplinary of physical science (8-10th cent.) in the axis of the argument which is suggested to build into the tradition in the context of process and impetus. In the first chapter of the study, it is generally tackled the possibility of the discussion about the formation of Islamic scientific tradition (9th cent.), without be overlooked at the possibility of transitivity between the stages, which is Islamic worldview, scientific community, problems and formation stages. In the second chapter, it is examined what is the purpose of the physical (science) researchers  which has become visible for the first time (8th cent.) and the nature of the physical design proposed by the al-Kalam scientific community leading these researches as well as the content of the idea of atomism that has become the central agenda of the physical science debates and a set of physical scientific concepts that consisted gradually in the process of the formation of tradition. The third chapter is limited to two basic fields that physical and optical which are sourced to the formation of physical science. In the first part of the third chapter, after describing the physical design proposed by the peripatetic philosopical-scientific community that arised form the activities of heritage-translation-reception, it is focused on the motion theory of Ibn Sina between the undergoing researches on how physical operaiton and structure can be handled and grounded. In the second part, the contributions of al-Haytham to optics and so much the more his theory of visual are examined.