Sağlık çalışanlarının hastalık travmalarının yaşamlarındaki dönüştürücü rolü üzerine bir araştırma
A study on the transformative role of health workers' disease traumas in their lives
Yazar: DİLRUBA İZGÜDEN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Değişim = Change ; Doktorlar = Physicians ; Dönüşüm = Transformation ; Hemşireler = Nurses ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Travma = Trauma ; Travma sonrası gelişim = Post-traumatic development ; İş hayatı = Work life

Özet:
Sağlık çalışanlarından özellikle hekimler ve hemşireler sağlık hizmeti sunumunda en aktif role sahip olan, hastalarla birebir iletişimdeki gruplardır. Sağlık çalışanlarının yaşadıkları travmalar dolaylı ve doğrudan yollarla sunulan hizmetin niteliğini ve niceliğini etkilemekte olup sağlık yöneticileri tarafından göz önüne alınması gereken konular arasındadır. Travmalar beklenmedik anlarda ortaya çıkarak yaşam seyrinde dönüm noktası haline gelmekte, kişilerin değişim ve dönüşümler yaşamalarına sebebiyet verebilmektedir. Bu noktada travmaların kişilerde yarattığı dönüşümler her zaman olumsuz olmamakta, olumlu şekillerde yansımaları (travma sonrası gelişim) da görülebilmektedir. Araştırma çerçevesinde travmatik olay olarak hastalık travmaları ele alınmıştır. Bu araştırmanın amacı yaşadıkları hastalık travması ile aniden sağlık hizmet sunucusu tarafından hizmeti alan tarafa geçen hekim ve hemşirelerin, travma sonrası sürecine ilişkin yaşadıkları (psikolojik, sosyal ve iş yaşamında) dönüşümlerin derinlemesine incelenmesidir. Ek olarak süreçte yaşananlarla birlikte sağlık çalışanı olmanın bu süreçte getirdiği avantaj ve dezavantajlar ile katılımcıların mücadele etme yöntemlerinin neler olduğunun tespit edilmesi de araştırmanın amaçları arasındadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak hermenötik fenomenoloji deseniyle, katılımcıların hastalık travmalarına ilişkin deneyimleri yapılan görüşmeler yoluyla derinlemesine incelenmiştir. Araştırma grubunu; hastalık travması yaşamış, Isparta şehir merkezindeki hastanelerde görev yapan ve yaşadığı süreç sonrası işe dönmüş olan 15 hekim ve 8 hemşire oluşturmuştur. Katılımcılara amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt ve kartopu yöntemiyle ulaşılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmelerin dökümü sonucunda 253 sayfa veri elde edilmiş, ortalama görüşme süresinin ise 31 dakika 37 saniye olduğu görülmüştür. Elde edilen veriler tematik analize tabi tutulmuş ve Maxqda Programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda görülmüştür ki; sağlık çalışanlarının yaşamış olduğu hastalık travması ile birlikte kişilerarası ilişkileri, yaşam felsefeleri, inanç sistemleri ve kendilik algıları dönüşümlere uğramakta ve yaşamlarında yenilikler meydana gelmektedir. Bu değişimlerin yanı sıra, araştırmanın da önemli noktalarından biri olan, sağlık çalışanlarının iş yaşamlarında da dönüşümlerin olduğu tespit edilmiştir. Hastalık travması yaşayan sağlık çalışanlarının iş arkadaşları ve yöneticileriyle olan ilişkileri, kuruma aidiyet duygusu, çalışma ortamı, sağlık hizmeti sunum şekli, hastalara yaklaşım şekli, mesleki gelişimi ve performanslarına ilişkin kişisel değerlendirmelerinde de olumlu ve olumsuz değişimler gözlemlenmektedir. Bu noktada özellikle hastane yöneticilerine çalışanların örgütsel bağlılığını ve performansını olumlu yönde etkileyeceği düşünülen öneriler sunulmuştur. Yanı sıra görüşmeler ışığında hastalık travması geçiren sağlık çalışanlarına ilişkin yasal düzenlemenin gerekliliği de öneriler arasında yer almaktadır.

Abstract:
Among the healthcare professionals, especially physicians and nurses are the groups that have the most active roles in the provision of healthcare services and are in one-to-one communication with the patients. The traumas experienced by healthcare professionals indirectly and directly affect the quality and quantity of services provided and are among the issues that should be taken into consideration by healthcare managers. Traumas occur at unexpected moments and become a turning point in the course of life, causing people to experience changes and transformations. At this point, the transformations created by traumas on individuals are not always negative, positive reflections (post-traumatic growth) can also be seen, too. In the framework of the research, disease traumas are discussed as traumatic events. The aim of the study is to examine in-depth the transformations (in psychological, social and work life) experienced by physicians and nurses who suddenly switched to the service receiving side by the healthcare provider due to thedisease trauma they experienced. In addition, along with the experiences in the process, determining the advantages and disadvantages of being a health worker in this process and the methods of struggle of the participants are among the aims of the study. In the study, by using qualitative research method, the hermeneutical phenomenology design, participants' experiences of disease traumas were examined in depth through interviews. The research group consisted of 15 physicians and 8 nurses who had experienced trauma of disease, worked in hospitals in Isparta city center and returned to work after the period they lived. Participants were reached using criterion and snowball method, one of the purposeful sampling methods. As a result of the interviews with the participants, 253 pages of data were obtained, and the average interview duration was 31 minutes 37 seconds. The obtained data were subjected to thematic analysis and the Maxqda Program was used. As a result of the research it was seen that; with the disease trauma experienced by healthcare workers, interpersonal relationships, life philosophies, belief systems and self-perceptions undergo transformations and innovations occur in their lives. In addition to these changes, it was determined that there are also transformations in the work lives of healthcare workers, which is one of the important points of the research. Health workers who suffer from disease trauma; positive and negative changes are observed in his relationships with his colleagues and managers, sense of belonging to the institution, working environment, way of providing health services, approach to patients, professional development and personal evaluation of their performance. At this point, suggestions that are thought to positively affect the organizational commitment and performance of employees have been presented to hospital managers. In addition, the necessity of a legal regulation regarding healthcare workers suffering from disease trauma in the light of interviews is among the recommendations.