Süs bitkisi olarak kullanılabilecek Allium ampeloprasum'un in vivo ve in vitro koşullarda çoğaltım olanaklarının araştırılması
Investigation on the propagation possibilities of Allium ampeloprasum as ornamental plant in in vitro and in vivo conditions
Yazar: OZAZ HAFIZ ISMAIL MOHAMED
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ HAZAR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Hızla büyüyen dünyada Türkiye'nin süs bitkileri sektörü içindeki payını arttırmak için yeni tür ve çeşitlerle piyasaya girmesi gerekmektedir. Allium ampeloprasum L. süs bitkisi olarak çok yönlü değerlendirilme potansiyeline sahip bir türdür ve Türkiye doğasında yayılış göstermektedir. Gösterişli çiçekleri ve güçlü çiçek sapına sahip olan bu tür, özellikle kesme çiçek olarak uzun yıllardır tek ihracat ürünü olan karanfile alternatif olmaya adaydır. Türün kültürünün yapılabilmesi için üretim yöntemlerinin belirlenmesi şarttır. Bu çalışmada türün tohum, soğan ve soğancıkları kullanılarak hem in vivo hem de in vitro koşullarda üretilmesi denenmiştir. Tohum çimlendirme çalışmalarında tohumlara değişik ön uygulamalar (giberellik asit, soğuklatma, aydınlık-karanlık) yapılarak çimlenme oranları tespit edilmiştir.
Arazi çalışmalarında türün yaprak sayıları,  çiçek sapı kalınlığı ve vazo ömründe en iyi sonuç soğandan, çiçek sapı uzunluğu, çiçek çapı, soğan çapı ve ağırlığı bakımından ise fideden gelişen bitkilerden elde edilmiştir. Çiçek rengi bakımından da çoğaltım materyalleri arasında farklılık gözlenmiştir. İn vitro çalışmalarında tohum, soğan ve soğancık gibi değişik eksplantlar kullanılarak farklı sitokinin ve oksin konsantrasyonlarında çoğaltım ve soğancık gelişimi tespit edilmiştir. Soğandan alınan eksplantlar deneme tüm kombinasyonlarda tohum ve soğancığa göre daha başarılı gelişme göstermiştir. Türe ait tohumların çimlenmesinde in vivo ortamda in vitro ortama göre daha fazla başarı sağlanmıştır. 
Bu çalışmada sonuç olarak, A. ampeloprasum türünün tüm özellikler bakımından kesme çiçek olarak değerlendirilmesinin uygun olduğu ve park bahçe bitkisi olarak da kullanılabileceği tespit edilmiş ve üretim yöntemleri belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted to determine the possibilities of using Allium ampeloprasum as ornamental plant. For this purpose growing conditions and morphological characteristics were investigated. Different propagation materials such as seeds, bulbs and bulblets were tested in in vivo and in vitro conditions. In seed germination experiment different pre-treatments (gibberellic acid, cooling, light-darkness) were applied to the seeds in order to determine the germination period and ratio. Allium ampeloprasum seed germination was more successful in in vivo than in vitro conditions. 
The field study was held by using 3 different propagation materials which were bulb, bulblets and sprouted bulbs. Different measurements were taken and observations were made and showed that the best results regarding leaf number, flower stem diameter and vase life were occurred in the plants that were grown from bulbs. On the other hand the best results regarding flower stem length, flower diameter and bulb diameter and weight were occurred in the plants grown from sprouted bulbs. In terms of flower colors also there was a difference observed between the propagation materials. In in vitro experiment, different explants were taken from seed, bulbs and bulblets and the explants were cultured in MS growing media that contained different concentrations of cytokines and auxins in order to determine the growth and the bulb formation. The explants which were taken from the bulbs in all combinations showed more successful development comparing to the other explants which were obtained from seeds and bulblets.
 In this study, for A. ampeloprasum species propagation methods were determined and in terms of all properties it can be considered as ornamental plant and it can be used as cut flower or as land scape design plant.