2011 Van depremi sonrasında Erciş ilçesindeki kanalizasyon hatlarında meydana gelen hasarların incelenmesi
A survey was carried out to assess the damage to sewer lines in the Erçi̇ş district following the 2011 Van earthquake
Yazar: ÇAĞRI AĞAÇKAYA
Danışman: PROF. DR. MÜCİP TAPAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Ülkemiz deprem açısından sürekli risk taşıyan bölgelere sahiptir. Deprem etkisi ile gerek üstyapı gerek altyapı olmak üzere birçok yapıda kalıcı hasarlar meydana gelebilmektedir. Bu hasarlar neticesinde milli servetimiz ciddi yaralar almakta olup depremin yıkıcı etkisi ile uzun vadede ülkemizde ciddi maliyetler doğmaktadır. Deprem sonrasında yaraların hızlıca sarılabilmesi için altyapı tesislerinin işlevselliği çok önemlidir. Bu tez kapsamında kanalizasyon sistemlerinde kullanılan boru tipleri ve imalat yöntemleri bir bütün olarak ele alınarak 2011 Van Depremi sonrasında Erciş ilçesindeki kanalizasyon hatlarında meydana gelen hasarlar tespit edilmiştir. Deprem sonrasında meydana gelen hasarların tespiti için CCVT'li görüntüleme aracı ile kanalizasyon hatlarından görüntü alınmıştır. Alınan görüntülerdeki hasarlar tespit edilerek hasarın boyutuna yönelik çalışma yapılmıştır. Görüntüler yaklaşık 13 saat olup hasarın derecesine göre bazı görüntülerde sağlıklı bir veri elde edilememiştir. Alınan görüntüler irdelenerek literatürde daha önceden bulunmayan kanalizasyon hasar skalası oluşturulmuştur. Bu skala dikkate alınarak kanalizasyon hatlarında meydana gelen hasarlar hafif, orta ve ağır hasar olmak üzere üç sınıfta irdelenmiştir. Hasar gören kanalizasyon hatlarının koordinat verisi oluşturularak hasara sebep olabilecek hususlar belirlenmiştir. Meydana gelen hasarların deprem merkez üslerine yakınlığı ile ilişkisine, fay hatları ile ilişkisine, zemin tipleri ile ilişkisine ve yer altı su seviyesi ile ilişkisine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bu tez çalışması sayesinde yeni yapılacak atık su altyapı sistemlerinde deprem sonrasında hasarların oluşmaması için hangi tedbirlerin alınması belirlenmiştir. Özellikle yer altı su seviyesinin 5 metreye kadar olan mesafesinde ve bu değerle beraber alüvyon zemine denk gelen bölgelerde beton veya betonarme boru dışındaki deprem performansı yüksek boruların kullanılmasının daha faydalı olacağı tespit edilmiştir. Kalıcı yer değiştirme hareketleri potansiyelinin yüksek olduğu alanlarda ise daha esnek boru tiplerinin kullanılmasının uygun olacağı belirlenmiştir. Ayrıca deprem sonrasında etkili bir afet yönetiminin sağlanabilmesi için hasar görme potansiyeli yüksek bölgelere kanalizasyon toplayıcı ve kolektör hatlarının projelendirilmemesinin ne denli önemli olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Our country has regions that are frequently at risk of earthquakes. Earthquakes can cause permanent damage to many structures, including both superstructures and infrastructures. As a result of this damage, our national wealth is seriously affected, and our country incurs significant long-term costs due to the destructive effects of earthquakes. The functionality of infrastructure facilities is crucial for quickly recovering from earthquakes. This thesis considers pipe types and manufacturing methods used in sewerage systems as a whole, and determines the damages that occurred in the sewerage lines in Erciş district after the 2011 Van Earthquake. To determine the damages, images were taken from the sewerage lines using a CCVT imaging tool. The study detected damages in the images and determined the extent of the damage. The images were taken for approximately 13 hours. In some cases, no usable data could be obtained due to the degree of damage. The images were analysed, and a sewerage damage scale was created, which was not previously available in the literature. Using this scale, the damages to the sewerage lines were analysed and classified into three categories: light, medium, and heavy damage. The study created coordinate data for damaged sewerage lines and identified potential causes of damage. Relationships between damages and proximity to earthquake epicentres, fault lines, soil types, and ground water levels were examined. The study determined necessary precautions to prevent post-earthquake damages in new wastewater infrastructure systems. It has been determined that using pipes with high earthquake performance is more beneficial than using concrete or reinforced concrete pipes, especially in areas up to 5 metres below the ground water level and in areas corresponding to alluvial soil. In areas where there is a high potential for permanent displacement movements, it is recommended to use more flexible pipe types. It is important to avoid designing sewerage collector and collector lines in areas with high damage potential to enable effective disaster management after an earthquake.