Türkiye'nin uçucu yağ bitkileri veritabanı
Database of essential oil plants of Turkey
Yazar: DAMLA MADENCİOĞLU DİRİCAN
Danışman: DOÇ. DR. BİNTUĞ ÖZTÜRK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Türkiye Florası bulunduğu iklim kuşağı ve sahip olduğu biyoçeşitlilik nedeniyle uçucu yağ bitkileri açısından oldukça zengin bir potansiyele sahiptir. Bu zengin potansiyele yönelik olarak Türkiye uçucu yağ bitkileri konusunda günümüze kadar yapılmış pek çok çalışma bulunmakla birlikte bu çalışmaların farklı erişim kaynaklarında dağınık halde yer alması ve sistemli şekilde sorgulanamaması bilgiye erişimi güçleştiren ya da eksik bırakan unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle bu çalışmada Türkiye Florası bitkisi olan ve Türkiye'den toplanmış tohumlu bitkilerin uçucu yağları ile ilgili çalışmaları derlemek ve bu çalışmaların içeriğini sistematik olarak bir veritabanına aktarmak amaçlanmıştır.
Çalışmanın ilk aşamasında Türkiye Florası bitkileri üzerinde yapılmış ve Latin harflerinin kabul edildiği tarih olan 1 Kasım 1928'den itibaren tezimizin başlangıç tarihi olan 2019 yılı dahil yayınlanmış uçucu yağ çalışmaları ile ilgili belirlenen kaynaklardan taramalar yapılmış ve ulaşılan çalışmalar incelenerek kriterlere uygun olanlardan bir bibliyografya hazırlanmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında uçucu yağ çalışmalarının içeriğinde yer alan bilgilerin aktarılabilmesi için web tabanlı veritabanı yönetim sistemi geliştirilmiş ve elde edilen yayınların veritabanına önce literatür kayıtları yapılmış, sonra da literatürlerin içerik verilerinin kayıtları yapılmıştır. Son olarak da veritabanına girilen içerik verilerinin analizleri gerçekleştirilmiştir.
Yapılan taramalar sonucunda 1296 yayın bibliyografyaya dahil edilmiştir. Bu çalışmaların 1160'ının makale, 136'sının bildiri olduğu saptanmıştır. Bibliyografyadaki çalışmalardan 730'unun içerikleri veritabanına aktarılmıştır. Kaydedilen verilerin analizi yapıldığında toplam 817 bitki taksonuna ait kaydın bulunduğu ve bu taksonlardan 300'ünün endemik olduğu belirlenmiştir.
Uçucu yağ bitkilerinin familyalara göre dağılımları incelendiğinde en çok taksonun sırasıyla; Lamiaceae (314 takson), Asteraceae (179 takson), Apiaceae (138 takson), Hypericaceae (24 takson) ve Pinaceae (18 takson) familyalarında bulunduğu tespit edilmiştir. Uçucu yağların en çok antibakteriyel, antioksidan ve antifungal biyoaktivitelerinin çalışıldığı kaydedilmiştir.
Hazırladığımız bu veritabanı araştırmacı adı, araştırma adı, kaynak adı, yayın yılı, bitki adı, bitki lokalitesi, bitkinin kullanılan kısmı, uçucu yağ elde ediliş yöntemi, uçucu yağ verimi, uçucu yağın ana bileşenleri ve varsa çalışılan aktiviteler ve bu aktivitelerin araştırma yöntemleri gibi bilgileri içeren ve bu bilgiler ile taramaya açık olacak şekilde tasarlanmış, çapraz olarak sorgulanabilir, uzaktan erişilebilir, Türkçe ve İngilizce bir veritabanı olup, Türkiye'nin tohumlu uçucu yağ bitkileri konusunda hızlı, ayrıntılı ve derli toplu taranma imkanı sunan en zengin içeriğe sahip veri kaynağıdır.
Ancak bilindiği üzere veritabanları yapısı gereği dinamik sistemler olup, yeni çalışmalar ve bulgular ile desteklenerek güncelliğinin korunması gerekmektedir. Bu nedenle ileriki dönemlerde hem ulaşılamayan yayınların temin edilmesi hem de yeni çıkan yayınların eklenmesi ile çalışmalar devam ettirilmelidir. Böylelikle, ülkemizdeki uçucu yağlar ile ilgili bilgi birikiminin aktarılmasına hizmet eden ve yapılacak olan yeni çalışmalar ile ilgili yol gösteren bir kaynak olmayı sürdürebilecektir.

Abstract:
Due to its climatic zone and the biodiversity it hosts, the Flora of Turkey possesses a rich potential regarding essential oil plants. While numerous studies have been conducted on Turkey's essential oil plants up to the present day, these studies are dispersed across various access sources and are not systematically searchable, making the access to information challenging or incomplete. Therefore, the goal of this study is to compile research related to essential oil seed plants that are part of the Flora of Turkey and to systematically transfer this information to a database. 
In the initial phase of the study, research was conducted on the plants of the Flora of Turkey. Publications related to essential oil studies from the date of the adoption of the Latin alphabet on November 1, 1928, up to and including the commencement year of our thesis, 2019, were scanned from identified sources. After reviewing the accessed studies, a bibliography was prepared from those that met the criteria. In the second phase, a web-based database management system was developed to facilitate the transfer of the content of the essential oil studies. Entries were first made to the database as literature records, followed by the recording of the content data from the literature. Lastly, analyses of the entered content data were conducted.
As a result of the conducted scans, 1296 publications were included in the bibliography. It was determined that 1160 of these studies were articles, whereas 136 were presentations. The contents of 730 of the studies in the bibliography were transferred to the database. Upon analyzing the recorded data, it was found that there were records pertaining to a total of 817 plant taxa, of which 300 were endemic.
Upon examining the distribution of essential oil plants by their families, it was observed that the highest number of taxa were found in the following families in descending order: Lamiaceae (314 taxa), Asteraceae (179 taxa), Apiaceae (138 taxa), Hypericaceae (24 taxa), and Pinaceae (18 taxa). It was recorded that the bioactivities of the essential oils were most frequently studied for their antibacterial, antioxidant, and antifungal properties.
The database we have prepared includes information such as researcher name, research title, source name, publication year, plant name, plant locality, the part of the plant utilized, essential oil extraction method, essential oil yield, main components of the essential oil, and if available, studied activities and research methods pertaining to those activities. Designed to be searchable with these data points, the database is cross-queryable, remotely accessible, and bilingual in both Turkish and English. It stands as the most comprehensive data source providing a quick, detailed and systematic scanning opportunity concerning Turkey's essential oil seed plants.
However, as is known, databases inherently are dynamic systems, and their relevance needs to be maintained by supplementing them with new studies and findings. Therefore, in the future, efforts should continue to both acquire unobtainable publications and add newly published ones. By doing so, this database can remain a guiding resource that serves the transmission of knowledge related to essential oils in our country and informs upcoming research.