Vergi hukukunda uzlaşma kurumuna yeni bir yaklaşım: Alternatif yöntemler
A new approach to the reconciliation in tax law: Aternative methods
Yazar: İSKENDER EMRAH KARAKAŞ
Danışman: PROF. DR. SELDA AYDIN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Alternatif uyuşmazlık = Alternate dispute ; Vergi uyuşmazlıkları = Tax conflicts

Özet:
Her alanda olduğu gibi vergileme alanında da uyuşmazlıklar çıkabilmekte olup bu uyuşmazlıklar idari veya yargı yolları kullanılarak çözüme kavuşturulmaktadır. Barışçıl çözüm yöntemleri olarak da adlandırılan idari çözüm yolları hem Türkiye'de hem de yabancı ülkelerde uygulanmaktadır. Uygulamada farklılıklar olmakla birlikte barışçıl çözüm yöntemlerinin temel amaçları yargı iş yükünün azaltılması ve vergi adaletinin sağlanmasıdır. Bu noktada klasik çözüm yöntemleri yerine Alternatif Uyuşmazlık Çözüm yöntemleri geliştirilmiştir. Çalışmada vergi uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden uzlaşmanın değerlendirilmesi ve analizi yapılmıştır. Öncelikle çatışma, uyuşmazlık ve uzlaşma kavramları incelendikten sonra alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine yer verilmiştir. Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin kullanıldığı ülke uygulamaları çalışmanın ilgili bölümünde aktarıldıktan sonra Türkiye'de uzlaşma kurumu ekonomik, idari ve sosyal kriterlere göre değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde Türkiye'de Tarhiyat Öncesi Uzlaşma, Tarhiyat Sonrası Uzlaşma, Merkezi Uzlaşma Komisyonu, Vergi Dairleri Koordinasyon Uzlaşma Komisyonu verileri matematiksel olarak analiz edilmiştir. Matematiksel yöntem olarak korelasyon ve sıfır toplamlı olmayan oyun teorik analiz kullanılmıştır. Oyun teorik analiz sonuçlarına göre Türkiye'de uzlaşma kurumu hem mükellefler hem de vergi idaresi (devlet) için en iyi sonuçları vermektedir. Vergi adaletine ve yasallık ilkesine aykırılık teşkil ettiği için sıklıkla eleştiri konusu olan uzlaşma kurumu için çalışmanın son bölümünde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden arabuluculuğun da yer aldığı ve uygulamanın daha etkin çalışması için gerekenlerin aktarıldığı yeni uzlaşma kurumu önerisi yer almaktadır.

Abstract:
Conflicts can arise in the field of taxation, just as in any other area, and these conflicts can be resolved using administrative or judicial means. Administrative resolution methods, also known as peaceful resolution methods, are implemented both in Turkey and in foreign countries. Although there are differences in practice, the primary aims of peaceful resolution methods are to reduce the judicial workload and to ensure tax justice. At this point, Alternative Dispute Resolution (ADR) methods have been developed instead of classical resolution methods. In this study, the evaluation and analysis of the conciliation method among tax dispute resolution methods have been carried out. After examining the concepts of conflict, dispute, and conciliation, alternative dispute resolution methods are covered. Following the discussion on the application of alternative dispute resolution methods in various countries, the institution of conciliation in Turkey is evaluated based on economic, administrative, and social criteria. In the final part of the study, the data from Pre-Assessment Conciliation, Post-Assessment Conciliation, the Central Conciliation Commission, and the Tax Offices Coordination Conciliation Commission in Turkey have been analyzed mathematically. Correlation and non-zero-sum game theory analysis methods have been used as mathematical methods. According to the results of the game theory analysis, the institution of conciliation in Turkey provides the best outcomes for both taxpayers and the tax administration (the state). Due to its frequent criticism for violating tax justice and the principle of legality, the final section of the study proposes a new conciliation institution, which includes mediation among alternative dispute resolution methods and outlines what is needed for more effective implementation.