İlaç hammaddesi kaynağı bazı scutellaria l. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar /
Yazar: ZEYNEP DOĞAN
Danışman: PROF. DR. İCLAL SARAÇOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antiinflamatuar ajanlar = Anti inflammatory agents ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Fitokimya = Phytochemical ; Scutellaria = Scutellaria ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Dünyada 350 türü bulunan Scutellaria L. (Lamiaceae) cinsi, Avrupa, Amerika ve Doğu Asya'ya yayılmıştır. Türkiye florasında ise 16 tür ile temsil edilmektedir. Scutellaria türleri geleneksel Çin ilaçları bileşimine giren en popüler bitkilerdendir ve enflamasyon, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, bakteriyel ve viral enfeksiyonlar, diyare, kramp, bulantı, kusma gibi gastrointestinal sıkıntıların tedavisinde ve antikanser amaçlı kullanımları vardır. Tez çalışmamızda üç endemik Scutellaria türünün (S. salviifolia Benth., S. glaphyrostachys Rech.f. ve S. rubicunda Stapf. subsp. brevibracteata) kimyasal bileşimleri, izolasyon çalışmaları ve LC-MS/MS yöntemiyle aydınlatılmış, türlerin etki ve kullanımlarından yola çıkılarak, bazı biyolojik etkileri tayin edilmiştir. Fitokimyasal çalışmalar sonucunda 4'ü yeni olmak üzere toplam 22 bileşiğin yapısı ileri spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıştır. Yeni bileşikler α-piron yapısında yeni bir iskelete sahip, 3,4-dihidroksi-6-metilpiran-2-on 3-O-β-glukopiranozit (=skusalviozit A) ile 3,4-dihidroksi-6-metilpiran-2-on 3-O-β-(6'-O-E-kafeoil) glukopiranozit (=skusalviozit B) ve iridoit glukoziti yapısındaki 6'-O-E-kafeoil 8-epi-loganik asit ile 6'-O-E-kafeoil genipozidik asittir. Ekstre, fraksiyon ve aktif fraksiyonlardan elde edilen saf bileşiklerin biyolojik etkileri; DPPH, NO, SO ve ABTS radikali süpürücü etkinliklerinin, HEp-2 ve HeLa kanser hücreleri ile RAW 264.7 ve L929 sağlıklı hücrelerine karşı sitotoksik etkilerinin ve LPS ile uyarılmış RAW 264.7 hücrelerinde NO, IL-6 sitokin düzeyleri üzerinden antienflamatuvar etkilerinin araştırılması ile izlenmiştir. Sonuçlar, DPPH radikaline karşı diğer radikallerden daha yüksek etkinlik, kanser hücrelerine karşı seçici sitotoksisite ve çalışılan sitokin düzeylerine göre de belirgin antienflamatuvar etkiye sahip olduklarını göstermiştir. Tez çalışmamız, ülkemizde yetişen 3 endemik Scutellaria türü üzerinde yürütülen ayrıntılı fitokimyasal ve biyolojik etki araştırmalarıyla, tedavide kullanılan Scutellaria türleri yerine önerilebilecek yeni türler bulunması ve yeni ilaç adayı moleküllerin elde edilerek bilime kazandırılması açısından önem arzetmektedir.

Abstract:
Genus Scutellaria (Lamiaceae), which includes about 350 species in worldwide, is widespread in Europe, America and East Asia. It is represented by 16 species in the flora of Turkey. Scutellaria species are the most popular herbs in traditional Chinese medicines and are used in the treatment of gastrointestinal disorders such as diarrhea, cramps, nausea, vomiting; inflammation, hypertension, cardiovascular diseases, bacterial and viral infections, and for anticancer purposes. In the present study, three endemic Scutellaria species (S. salviifolia Benth., S. glaphyrostachys Rech.f. and S. rubicunda Stapf. subsp. brevibracteata) were studied for their chemical compositions by isolation and LC-MS/MS studies; some biological effects were determined according to the effects and uses of the species. As a result of the phytochemical studies, the structures of 22 compounds, 4 of which are new, were elucidated by advanced spectroscopic methods. The new compounds are two α-pyrone glucosides, 3,4-dihydroxy-6-methylpyran-2-one 3-O-β-glucopyranoside (=scusalvioside A) and 3,4-dihydroxy-6-methylpyran-2-one 3-O-β-(6'-O-E-caffeoyl)glucopyranoside (=scusalvioside B) with new skeletal structure and two iridoid glucosides, 6'-O-E-caffeoyl 8-epi-loganic acid and 6'-O-E-caffeoyl geniposidic acid. Biological effects of extracts, fractions and pure compounds from active fractions were investigated by DPPH, NO, SO and ABTS radical scavenging capacities, cytotoxic activities against HEp-2 and HeLa cancer cells and healthy cells of RAW 264.7 and L929; antiinflammatory effects via NO, IL-6 cytokine levels in LPS-stimulated RAW 264.7 cells. The results showed that they possessed higher DPPH radical scavenging capacity than other radicals, selective cytotoxicity against cancer cells, and significant antiinflammatory effect on the cytokine levels. Our thesis work, with detailed phytochemical and biological studies on 3 endemic Scutellaria species growing in our country, is important in terms of finding new species that can be suggested instead of Scutellaria species used in the treatment and obtaining new drug candidate molecules.