Makâsıdu'l-Kur'an üzerine bir inceleme
A review on Makasidu'l-Qur'an
Yazar: MEVLÜT ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN PAZARBAŞI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Makasidü'l-Kur'an = Maqasid al-Qur'an ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'an'ın maksatlarını ifade eden Makâsıdu'l-Kur'an hakkında inceleme yapmak bu çalışmanın temel konusunu teşkil etmektedir. Bu çalışma Kur'an'ın Makâsıdu'ş-Şerî'a dışında da birtakım maksatlarının var olduğu ön kabulüne dayanmaktadır. 
Literatürde yapılan inceleme sonucunda makâsıd nazariyesine dair yapılan çalışmalarda makâsıdın teolojik, ontolojik ve epistemolojik temellerinin kapsamlı bir şekilde ele alınmadığı görülmüştür. Çoğu araştırmacının Makâsıdu'l-Kur'an'ı Makâsıdu'ş-Şerî'a'nın aynısı ya da bir parçası olarak gördüğü, bu sebeple Makâsıdu'l-Kur'an'ın metodolojik alt yapısının oluşmadığı, bu alt yapı eksikliğinin Makâsıdu'l-Kur'an'ın tasniflerine de yansıdığı anlaşılmıştır. Yine tefsir külliyatında makâsıdî tefsire dair dikkate değer bir yönelmenin olmadığı görülmüş ve bunun tefsir sahasında bir eksiklik olduğu düşünülmüştür. Bu hususları incelemek ve bunlara çözüm önerileri sunmak için bu konu çalışılmıştır. Bu tezde yoğun bir şekilde disiplinler arası çalışma yapılmış, tasvir, analiz ve sentez yöntemleri kullanılmıştır. 
Çalışmanın birinci bölümünde makâsıdın kavramsal analizi yapılmış, makâsıd nazariyesinin kavramsal ve kuramsal arka planına değinilmiştir. İkinci bölümde de Kur'an'ı anlamada temel ilkeler üzerinde durulmuş; hikmet, maslahat ve mefsedet kavramları bağlamında Kur'an ve makâsıd nazariyesi arasındaki ilişki ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise makâsıdı keşfetmede bilinmesinin gerekli olduğunu düşündüğümüz, beyân, burhân ve irfân bilgi sistemleriyle ilahi emir, Kur'an metninin beyânı ve tümevarım yöntemleri üzerinde durulmuş, klasik ve modern dönemlerde yapılan Makâsıdu'l-Kur'an tasniflerine değinilmiş ve konuya dair genel bir değerlendirmede bulunulmuştur.
Çalışmanın neticesinde Kur'an'ın küllî ve âmm birtakım maksatlarının olduğu, Makâsıdu'l-Kur'an ile Makâsıdu'ş-Şerî'a'nın bire bir aynı olmadığı, aralarında kaynak ve muhteva açısından birtakım farklılıkların bulunduğu, Makâsıdu'l-Kur'an'ın küllî ve âmm maksatlarının insanlığın artan problemlerine çözüm olabileceği ve Makâsıdu'l-Kur'an'a dair yapılan çalışmaların daha başlangıç aşamasında olduğu tespitinde bulunulmuştur
Anahtar Kelimeler: Makâsıd, Hikmet, Maslahat, Ma'nâ, Lafız

Abstract:
Examining the maqāsid al-Qur'ān, which expresses the aims of the Qur'ān, is the main topic of this study. This study is based on the premise that there are some purposes of the Qur'ān other than maqāsid of the sharī'ah.
As a result of the review conducted in the literature, it has been revealed that the theological, ontological and epistemological foundations of maqāsid have not been covered in a comprehensive way in the studies on the maqāsid. Most researchers consider maqāsid al-Qur'ān as same as the maqāsid of the sharī'ah or as a part of it. Therefore it is thought that there is no methodological structure of maqāsid al-Qur'ān. Thus this fact is reflected in the classification of maqāsid al-Qur'ān. Also, it has been concluded that there is no remarkable orientation towards maqāsid method and approach in the tafsīr collections, and it has been considered as a deficiency in the field of tafsīr. So this work has been conducted in order to examine these issues and provide solutions to them.
In this thesis, an intensive interdisciplinary study was carried out, methods of portrayal description, analysis and synthesis were used. In the first part of the study, conceptual analysis of maqāsid was made and the conceptual and theoretical background of maqāsid theory was mentioned. In the second part, the basic principles of understanding of the Qur'ān are emphasized; the relationship between the Qur'ān and the maqāsid theory is discussed in the context of the concepts of wisdom, maṣlaḥah and mafsadah. In the third section, the divine command, the declaration of the Qur'ān text and induction methods are examined along with the bayān, burhān and 'irfān information systems, in necessity of which we believe in order to discover the maqāsid. Over and above that, classifications of the maqāsid al-Qur'ān made in the classical and modern periods were mentioned and a general assessment of the subject was made.     
As a result of the study, it was determined that the Qur'ān has a number of universal and general objectives, that the maqāsid of Qur'ān vis-à-vis the maqāsid of sharī'ah are not the same terms, that there are some differences between them in terms of source and content, that the general higher objectives and intents of maqāsid of Qur'ān can be a solution to the growing problems of humanity, and that the studies on the maqāsid of Qur'ān are at preliminary level.
Keywords: Maqāsid (Higher Objectives), Wisdom, Maṣlaḥah (Unrestricted Interest), Meaning, Word.