Muğla kırsal mimarisinin araştırılması: Bozüyük köyü örneği
Research of Muğla rural architecture: The case of Bozüyük village
Yazar: HİLAL GÜLNİHAL KAYA
Danışman: PROF. DR. ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kırsal yerleşimler bulundukları çevrenin fiziksel, sosyal, kültürel ve coğrafi özellikleri ile şekillenmiş alanlardır. Bu alanlar yerel ustalar tarafından geleneksel malzeme ve tekniklerle üretilen yapılara ve çevrelere sahiptir. Kültürel mirasın çarpıcı ögelerinden olan kırsal yerleşimlerin özgün, basit ve doğayla uyumlu yerel niteliklerinin korunarak gelecek nesillere aktarılması önemlidir. Halk mimarisinin yoğun olarak görüldüğü bu alanlar, günümüzde gittikçe bir örnekleşen yapılara karşıt, kendilerine özgü fiziksel çevre ve yaşam biçimleri ile öne çıkmaktadır.
Tez kapsamında çalışma alanı olarak belirlenen Bozüyük Köyü, geleneksel yapı yoğunluğu ile önemli bir kırsal yerleşimdir. Muğla il merkezine 27 km uzaklıkta olan köy, özgün sokak dokusu ve mimarisiyle 1996 yılında İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından kentsel sit alanı ilan edilmiştir. Tez çalışmasında, Bozüyük Köyü'nün geleneksel kırsal mimarisi ve sokak dokusu ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve örnek bir konut üzerinden koruma projesi geliştirilmiştir. Çalışma yöntemi olarak, Muğla'da ve yakın çevrede bulunan yapılar karşılaştırmalı şekilde incelenmiştir. Yöntem kapsamında alan çalışmaları ve literatür taraması araç olarak kullanılmıştır. 
Yerleşimin geleneksel mimarisinin ve dokusunun ayrıntılı incelenmesi için kentsel sit sınırları içinde kalan alanın analiz paftaları oluşturulmuş, koruma sorunları belirlenmiştir. Yöredeki mimari kültürün sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla, alandaki tescilli yapılar için envanter oluşturulmuştur. Yerleşimdeki geleneksel bir konut örnek seçilerek; rölöveleri çizilmiş, malzeme ve bozulma analizleri ile belgelemeler yapılmış ve bunlara yönelik müdahale kararları ile restorasyon projesi geliştirilmiştir. 
Sonuç olarak bu çalışma, yöredeki mimari kültürün sürdürülebilirliği için modern yaşamın gereksinimlerine uyum sağlayamayan mimariye yönelik öneriler sunmaktadır. Ancak bu önerilerin, yörenin sürdürülebilir kalkınması için yeterli olabilmesi, yalnızca tek yapı ölçeğinde değil, bütünsel bir kalkınma projesi veya alan yönetimi çerçevesinde ele alınmasıyla olanaklıdır. Yoksa, tekil örneklerin korunması ve iyileştirilmesi, bölgenin uzun vadeli gelişimini sağlamada yetersiz kalacaktır. Yapılan bu çalışmanın, Bozüyük kırsal mimari mirasının korunarak gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlaması umulmaktadır.

Abstract:
Rural settlements are areas shaped by the cultural, social, physical and geographical characteristics of their surroundings. These areas feature structures and environments created by local craftsmen using traditional materials and techniques. It is important to preserve the original, simple, and nature-harmonious local qualities of rural settlements, which are striking elements of cultural heritage, and pass them on to future generations. These areas, where vernacular architecture is prevalent, stand out with their unique physical environments and lifestyles, in contrast to increasingly standardized structures.
Bozüyük Village, selected as the study area for this thesis, is a significant rural settlement with a high density of traditional buildings. The village, located 27 km away from Muğla city center, was declared an urban protected area by the Izmir No. II Regional Board for the Protection of Cultural and Natural Heritage in 1996 due to its unique street layout and architecture. In this thesis, the traditional rural architecture and street layout of Bozüyük Village have been thoroughly examined, and a conservation project has been developed based on a sample house. The study method involved a comparative analysis of buildings in Muğla and its surroundings. Fieldwork and literature review were used as tools within this method.
To conduct a detailed examination of the traditional architecture and layout of the settlement, urban analysis maps were created within the boundaries of the urban protected area, and conservation issues were identified. An inventory was created for registered buildings in the area to ensure the sustainability of the local architectural culture. A traditional house in the settlement was selected as a sample; its surveys were drawn, material and deterioration analyses and documentation were conducted, and intervention decisions and a restoration project were developed accordingly.
As a result, this study offers suggestions for the architecture that cannot adapt to the needs of modern life to ensure the sustainability of the local architectural culture. However, the adequacy of these suggestions for the sustainable development of the region is only possible if addressed within the framework of a comprehensive development project or area management, rather than at the single-building scale. Otherwise, preserving and improving individual examples will not be sufficient for the long-term development of the region. It is hoped that this study will contribute to the preservation of the Bozüyük rural architectural heritage for future generations.