Kazan'da Basılan Mekteb Dergisinde (1913-1914) çıkan siyaset ve tarih yazıları
Articles on politics and history written in Mekteb Journal Printed in Kazan in 1913-1914
Yazar: ALİ YAZICI
Danışman: PROF. DR. AHMET KANLIDERE
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
1913-1914 yıllarında Kazan'da neşredilen ve mesul muharriri Şihab[eddin] Ahmerov olan Mekteb dergisinin yayın hayatına başlaması Rusya Müslümanlarının 1905'teki ilk nisbî serbestiyet döneminin ardından gelen baskıların Romanov sülalesinin tahta geçişinin 300. yıldönümünde hafifleyeceği umudunun yayıldığı bir döneme denk gelmektedir. Önemli yazarları arasında Mahmud Fuad (Tuktar), Muhyiddin Kurbanaliyev, Halil Ebulhan, Ayn Fi (Reşid Fahreddinov), Abdullah Battal (Taymas), Hadi Atlasî, Fatih Seyfi (Kazanlı), Ahmed Zeki Velidi (Togan), Necib Dumavi, Ayaz İshaki (İdilli) bulunmaktadır. Adından da anlaşılacağı üzere daha çok eğitim hayatı ile Tatar okulları ve eğitiminin iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yola çıkan dergi/jurnal 20 aylık yayın hayatı boyunca 25 sayı çıkabilmiştir. Çeşitli zorluklar ama muhtemelen en çok da Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması nedeniyle yayın hayatı son bulan derginin o dönemde başta Kazan bölgesi olmak üzere Rusya Müslümanları içindeki eğitim camiasında önemli bir yeri olduğunu söylemek mümkündür. Eğitimin kalitesini artırmak amacıyla müfredatı, programları, medreseleri/okulları, kadın ve kızların eğitimdeki yerini geliştirmeye yönelik yazılar ağırlıklı bir yer tutmaktadır. Bunun yanı sıra dış ülkelerdeki (özellikle Amerika'daki) eğitimi anlatan araştırmalar, milli ve siyasi uyanışı ateşlemeyi hedefleyen siyasi yazılar, Türk tarihinde önemli yeri olan kişilerle ilgili değerlendirmeler ve döneme ilişkin haberler de dergide sıklıkla yer almıştır. Bu çalışmada tüm 25 sayı değerlendirilerek en çok yazısı bulunan 10 yazar ve mesul muharriri Şihab[eddin] Ahmerov'un özgeçmişlerine yer verildikten sonra dergideki yazıların içerik analizi yapılmış ve çalışmanın sonunda tüm yazıların kronolojik olarak, yazarlarına göre ve konularına göre ayrı ayrı tasnifi verilmiştir.
Anahtar kelimeler: Rusya Müslümanları, Mekteb dergisi, Tatar Ceditçiliği, mektep ve medrese, eğitim reformu, kadınların eğitimi, Şihab[eddin] Ahmerov.

Abstract:
The start of the publication of the Mekteb journal, which was published in Kazan in 1913-1914 and whose responsible author was Shihab Ahmerov, coincided with a period when the Muslims of Russia hoped that the pressures following the first period of relative freedom in 1905 would ease back on the 300th anniversary of the accession of the Romanov dynasty to the throne. Among its notable authors are Mahmud Fuad (Tuktar), Muhyiddin Kurbanaliyev, Halil Ebulhan, Ayn Fi (Reshid Fahreddinov), Abdullah Battal (Taymas), Hadi Atlasov (Atlasî), Fatih Seyfi (Kazanlı), Ahmed Zeki Velidi (Togan), Necib Dumavi, Ayaz İshakov (İshaki İdilli). As its name suggests, the magazine/journal set out to improve educational life as well as Tatar schools and education and was able to publish 25 issues during its 20-month of publication life. It is possible to say that the journal, which ended its publication life due to various difficulties but probably mostly due to the beginning of the First World War, had an important place at that time in the educational community of Russian Muslims, especially in Kazan. In order to increase the quality of education, articles on improving the curriculum, programs, madrasahs/schools, and the place of women and girls in education predominate. In addition, research on education in other countries especially in the US, political articles aiming to ignite national and political awakening, comments about some people who have important place in Turkish history, and news peculiar to the period also frequently appeared in the magazine. In this study, all 25 issues were evaluated and the biographies of the responsible editor Shihab[eddin] Ahmerov and 10 authors with the most articles were included, then the content analysis of the articles in the magazine was made, and at the end of the study, all articles were classified first chronologically, then according to their authors and then according to their subjects.
Key words: the Muslims of Russia, Mekteb journal, Tatar Jadidism, mektebs and madrasahs, educational reform, women's education, Shihab[eddin] Ahmerov.