Herder ve Hegel'de aydınlanma felsefesinin politik ideali
The political ideal of philosophy of enlightenment in Herder and Hegel's philosophy
Yazar: RATİP OZAN AKDENİZ
Danışman: PROF. DR. KURTULUŞ DİNÇER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Bölümü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aydınlanma = Enlightenment ; Aydınlanma felsefesi = Enlightenment philosophy ; Hegel, Georg Wilhelm Friedrich = Hegel, Georg Wilhelm Friedrich ; Herder, Johann Gottfried = Herder, Johann Gottfried ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; Tarih felsefesi = History philosophy

Özet:
Aydınlanma'yı İngiltere'den Almanya'ya doğru akmış ama Fransa merkezinde ortaya çıkmış, 18. yüzyıla ait bir felsefi akım olarak tanımlamak, dünyayı bütünsel olarak dönüştürmüş bir hareket olarak Aydınlanma'nın bugün hala etkinliğini sürdüren belirleyiciliğini açıklamakta yetersiz kalır. Çalışmamızın birinci bölümünde filozofların içinde etkin bir şekilde yer aldığı ancak onu büsbütün belirlemelerinin mümkün olmadığı siyasal bir hareket olarak ele aldığımız daha geniş bir Aydınlanma tanımına ulaşmaya çalıştık. Bu tanıma ulaşmak için farklı yerlerde farklı şekillerde ortaya çıkmış Aydınlanma hareketlerini inceledik ve Aydınlanma'nın nasıl bir bütün olarak tanımlanabildiği sorusunu cevaplandırmaya çalıştık. Bu sorunun cevabını, Aydınlanma'nın ortaya çıktığı farklı yerlerde farklı şekillerde de olsa filozofların yine de desteklediği bir ortak karakterden çok kendisinin ortaya koyduğu bütünsel insanlık anlatısında, bugüne doğru akan bir süreç olarak konumlanan tarih idesinin kendisinde bulduk. Aydınlanma filozoflarının büyük ölçüde üzerinde hemfikir oldukları ilerleme idesi bu anlatının kurulması açısından önemli bir yer işgal etmekle beraber, felsefesini tam da Aydınlanma'nın eleştirisi olarak konumlandıran ve ilerleme idesinin karşısında duran farklı bir tarih anlayışı geliştirmeye çalışan Johann Gottfried Herder'in bu anlatının kurulmasında taşıdığı önem çalışmamızın ikinci bölümünde ayrıntılı bir şekilde incelendi. Herder'in felsefesindeki, insanların farklı topluluklar olarak farklı şekillerde gerçekleştirmeye çalıştıkları insanlık idesi, bu bağlamda çalışmamızın üçüncü bölümünü de biçimlendirecek şekilde tartışıldı. Georg Willhelm Friedrich Hegel'in tarihi tinin kendini gerçekleştirme süreci olarak tasarlarken başvurduğu tarih anlayışı dümdüz bir ilerleme varsayımına eklenen filozof tarafından hakim olunabilir ve yönlendirilebilir bir siyasal alan kavrayışından ziyade, Herder'in ortaya koyduğu, bir birikimin taşıyıcısı olarak gelişim içindeki insanlık fikrinin takipçisidir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde Hegel'in felsefesini, doğayla mücadele içindeki insanlığın kazandığı zafer bağlamında yine bu ortak insanlık anlatısının kurulmasındaki anlamı bakımından inceledik. Sonuç olarak Hannah Arendt'in, tarihi bütünsel bir süreç olarak tanımladığımızda, siyasal alanın kaybolduğu, dolayısıyla insanlık durumu'nu yokeden bir dünyayla karşı karşıya kaldığımız tezi üzerinde durduk.

Abstract:
Describing the Enlightenment as a philosophical movement that flowed through England to Germany but centrally existed in 18th century France is insufficient to explain how the Enlightenment transformed the world as a whole and today still determinative. The first part of this study endeavored to state a wider description for the Enlightenment as a political movement that philosophers actively involved but not as totally determinants of it. In order to reach that wider definition we investigated the Enlightenment movements that consisted in different places as different entities and we questioned how it could be defined as a whole. We found the answer of this question in the holistic story of humanity that constructed by the Enlightenment itself, as the history as a process that flowing through today, rather than common characteriscics that philosophers supported. While the idea of progress that philosophers of the Enlightenment supported generally occupies an important moment for the construction of this story, the importance of Johann Gottfried Herder?s philosophy that positioned as a critic of the Enlightenment and aimed to constitute a different understanding of history, counter to the idea of progress, in the same context is the debate that second part of our study is about. The idea of humanity, that people as different societies aimed to achieve, in Herder?s philosophy discussed in this context in a manner that shaped the third part of this study. The conception of history in Georg Willhelm Friedrich Hegel?s philosophy, as the process of actualization of the spirit, is persecutor of Herder?s conception of humanity that carried and developed by people from age to age more than a smoothly progress assumption and a political sphere that commanded by the philosophers. In the third part of this study, we investigated Hegel?s philosophy in the context of the struggle with nature that humanity conquered again in the manner of the meaning it has in order to constitute the common story of humanity. As conclusion we arrived to Hannah Arendt?s thesis that while we define the history as a holistic process political sphere disappears, therefore we face a world that destoroys the human condition.