Haplophyllum megalanthum Bornm. bitkisi üzerinde farmakognozik çalışmalar
Pharmacognostical studies on Haplophyllum megalanthum Bornm. plant
Yazar: SERHAT DEMİR
Danışman: PROF. DR. NEHİR SOMER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Farmakognozi = Pharmacognosy ; Haplophyllum megalanthum = Haplophyllum megalanthum ; Rutaceae = Rutaceae ; Sitotoksisite = Cytotoxicity

Özet:
Rutaceae familyası alkaloit, lignan, kumarin, flavonoit ve uçucu yağ gibi birçok sekonder metabolit içermektedir. Bu familyadan izole edilen bileşikler çoğunlukla kanser hücreleri üzerine sitotoksik aktivite dahil olmak üzere çok sayıda farmakolojik etkiye sahiptir. Rutaceae familyasının bir üyesi olan Haplophyllum cinsi furokinolin alkaloitleri başta olmak üzere lignan ve kumarin gibi çeşitli sekonder metabolitler açısından oldukça zengindir. Bu tez çalışmasına konu olan Haplophylum megalanthum Bornm. bitkisi Manisa ilinin Maldan köyünde doğal olarak yetişmektedir. Bu bitkiyle herhangi bir fitokimyasal çalışma yapılmamış olmasından dolayı çiçekli dönemde toplanan toprak üstü kısımlarıyla izolasyon ve yapı aydınlatma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bitkinin kurutularak toz edilmesinin ardından elde edilen drog üzerinde Avrupa Farmakopesi'ne göre kurutmada kayıp, sülfat külü, asitte çözünmeyen kül ve bütün kül miktar tayinlerinden oluşan bir dizi kalite kontrol çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar % değerler olarak hesaplanmıştır. Bitkinin toprak üstü kısımlarının ekstre edilmesiyle elde edilen total ekstre üzerinde izolasyon çalışmaları yürütülmüştür. İzolasyon çalışmaları sırasında kolon kromatografisi yardımıyla ekstre fraksiyonlandırılmıştır. Elde edilen fraksiyonlar daha ileri saflaştırma amacıyla preparatif kolon kromatografisi, preparatif ince tabaka kromatografisi, kristallendirme ve yüksek basınçlı sıvı kromatografisi gibi farklı yöntemler kullanılarak saflaştırılmıştır. Saf halde elde edilen bileşiklerin yapılarının aydınlatılmasında 1D, 2D NMR, MS ve HRMS gibi çeşitli spektroskopik yöntemlerden yararlanılmıştır.
Bu çalışmaların sonucunda 35 adet bilinen bileşiğe ek olarak, 2 tanesi lignan [4′-O-demetilsuçilakton-8′-ol ve 7-O-(3-metil-2,3-dihidroksi-butil)isodaurinol] ve 4 tanesi alkaloit [haplomegalantin, megalantin, megalantamit, glikoskimiyanin] olan 6 adet doğa için yeni bileşik izole edilmiş ve yapıları aydınlatılmıştır.
İzole edilen bazı maddeler ve ekstrenin HT29 insan kolon kanseri hücre hatları üzerindeki sitotoksik etkisi MTT metoduyla test edilmiştir. Elde edilen veriler yardımıyla IC50 değerleri hesaplanmıştır.

Abstract:
Rutaceae family contains many secondary metabolites such as alkaloid, lignan, coumarin, flavonoid and essential oil. Compounds isolated from this family have lots of pharmacological activities including cytotoxic activity mostly on cancer cell lines. The Haplophyllum genus, a member of Rutaceae, is rich in furoquinoline alkaloids and various secondary metabolites such as lignans and coumarins. Haplophyllum megalanthum Bornm. which is subjected to the studies in this thesis, naturally grows in Maldan village of Manisa province. Since no phytochemical investigations have been carried out on this plant, studies were performed on the aerial parts collected during the flowering period. A series of quality control studies were carried out. After the plant was dried and powdered, a series of quality control studies consisting of loss on drying, sulphated ash, hydrochloric acid-insoluble ash and total ash were conducted on drug specimens according to European Pharmacopea. Results have been calculated as percentages. 
Isolation studies were performed on the extract prepared from the aerial parts of plant. During the isolation studies, extract was fractionated via column chromatography. For further purification, obtained fractions were purified using different methods such as preparative column chromatography, preparative thin layer chromatography, crystallization and HPLC. In order to elucidate compounds, various spectroscopic methods such as 1D, 2D NMR, MS and HRMS were used. 
As a result of this studies, in addition to 35 known compounds, six new compounds including 2 lignans  [4'-O-demethylsuchilactone-8′-ol and 7-O-(3-methyl-2,3-dihydroxy-butyl) isodaurinol] and 4 alkaloids [haplomegalanthine, megalanthine, megalanthamide, glycoskimmianine] olan were isolated and their structures were elucidated. Cytotoxic effect of new compounds and total extract on HT29 human cancer cell lines were tested by MTT method. IC50 values were calculated with obtained data.