Müzik profesyonellerinin dinleme stratejileri: Dinleme biçimleri bağlamında müzik üretimi
Listening strategies of music professionals: Music production in the context of modes of listening
Yazar: ALPER MAT
Danışman: PROF. DR. FIRAT KUTLUK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Etnomüzikoloji = Ethnomusicology ; İşitme algısı = Auditory perception

Özet:
Literatürde sayısız çalışma alanının konusu olabilen dinleme olgusu, oldukça karmaşık algısal ve bilişsel süreçler içermektedir. Dolayısıyla dinlemenin çeşitli detayları, her çalışma alanı tarafından farklı yaklaşımlarla açıklanmaya çalışılmaktadır. Dinlemenin ontolojik tarafıyla, yani neyin, neden ve nasıl dinlenildiği ile ilgilenen dinleme biçimleri (modes of listening) kavramı, bireylerin algısal tutumlarını aydınlatmayı amaçlar. Kavram üzerine birçok kuramsal modelleme ve bir dizi deneysel çalışma bulunur. Ancak müzik özelinde deneyimlenen dinleme eylemlerini detaylı ve kapsamlı olarak ele alan çalışmalar oldukça azdır. Literatürdeki modellemeler müzik bağlamında ele alındığında karşılaşılan sorunlardan yola çıkarak, algısal süreçleri aydınlatmak için çok boyutlu, esnek ve geliştirilebilir bir yaklaşım gerektiği söylenebilir. 
Şüphesiz ki müzik, algıya sunulan bir dinleme nesnesi olarak değerlendirildiğinde, bireye sayısız algısal deneyim sunabilir. Müzik profesyonelleri, meslekleri gereği dinleme becerilerini geliştirerek bu deneyim çeşitliliğinin birçok boyutunu tecrübe edebilmektedir. Dolayısıyla müzik üretimi aşamalarında karşımıza çıkan dinleme eylemlerini gözlemlemek, farklı bağlamları kapsayan, işler bir dinleme biçimleri modellemesi oluşturmak için oldukça faydalı olacaktır. Bu çalışmanın amacı, müzik profesyonellerinin edimlerindeki algısal süreçler hakkında, alan çalışması ile elde edilen veriler üzerinden, dinleme stratejileri olarak adlandıracağımız yeni bir modellemenin oluşturulması ve sınanmasıdır.
İlk bölümde literatürdeki dinleme biçimleri modellemeleri ve dinleme algısı üzerine çeşitli yaklaşımlar incelenecektir. İkinci bölümde, müzik profesyonellerinin mesleki rolleri ve müzik üretimi süreçleri açıklanarak, dinleme bağlamında değerlendirmeler yapılacaktır. Üçüncü bölümde, müzik profesyonellerinin müzik üretimi aşamalarında deneyimledikleri algısal süreçlerden yola çıkarak, yeni bir dinleme biçimleri modellemesi olan dinleme stratejileri modeli sunulacaktır. İki çalışmadan oluşan dördüncü bölümde ise dinleme stratejileri modelinin uygulanması ve sınanması bulunur. İlk çalışmada, bir müzik albümü prodüksiyonunun çeşitli süreçlerinde katılımcı gözlem ile elde edilen veriler, yeni model ile analiz edilecektir. İkinci çalışmada ise müzik profesyonelleri ile dinleme edimleri üzerine yapılan görüşmeler yeni model ile analiz edilip, görüşmelerden ortaya çıkan çeşitli yaklaşımlar ve bulgular irdelenecektir. Yapılan çalışmalar sonucu görülmektedir ki, dinleme stratejileri modeli, müzik dinlemede karşılaşılan sayısız algısal süreci tanımlamakta, sınıflandırmakta ve açıklamakta oldukça başarılıdır.

Abstract:
The phenomenon of listening, which can be the subject of numerous studies in the literature, includes quite complex perceptual and cognitive processes. Therefore, every field of study tries to explain the various details of listening with different approaches. The concept of modes of listening, which deals with the ontological side of listening, that is, what, why and how to listen, aims to illuminate the perceptual attitudes of individuals. There is a lot of theoretical modeling and a number of experimental studies on the concept. However, there are very few studies in the context of music, that deal with the act of listening in detail and comprehensively. Based on the problems encountered when the models in the literature are handled in the context of music, it can be said that a multidimensional, flexible and an improvable approach is needed to illuminate the perceptual processes.
Undoubtedly, music can offer countless perceptual experiences to the individual when it is considered as a listening object presented to the perception. Music professionals can experience many dimensions of this diversity of experience, by improving their listening skills as a requirement of their profession. Therefore, observing the acts of listening that we encounter during the stages of music production will be very useful to develop a working model on modes of listening that can cover different contexts. The aim of this study is to create and test a new model, which we will call listening strategies, on the perceptual processes observed in the acts of music professionals, based on the data obtained from the field study.
In the first part of the study, several modes of listening theories and various approaches to listening perception will be examined in the literature. In the second part, the roles of music professionals and the processes of music production will be explained and evaluations will be made in the context of listening. In the third part, a new approach to the concept of modes of listening, called listening strategies model, will be presented based on the perceptual processes experienced by music professionals during the music production stages. The fourth section, which consists of two studies, includes the application and testing of the listening strategies model. In the first study, the data obtained by participant observation in various processes of a music album production will be analyzed with the new model. In the second study, interviews with music professionals on the act of listening will be analyzed with the new model, and various approaches and findings that emerged from the interviews will be discussed. As a result of the studies, it can be observed that the listening strategies model is successful in describing, classifying and explaining the many perceptual processes encountered in music listening.