Küresel kapitalist dönemde merkez bankacılığının dönüşümü: Türk Merkez Bankası örneği
The transformation of central banking in the global capitalist era: The example of the Turkish Central Bank
Yazar: BURHAN BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ÖRSAN ÖCAL AKBULUT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bankacılık = Banking ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Finansallaşma = Financialization ; Kapitalizm = Capitalism ; Küreselleşme = Globalization ; Merkez Bankası = Central Bank ; Siyaset bilimi = Political science

Özet:
Merkez Bankaları ve kapitalizm, uzunca bir geçmişe sahiptir. Ancak, özellikle kapitalizmde 1980 sonrası dönemde geçirilen dönüşümle birlikte hem gelişmiş hem de az gelişmiş ülkelerin finansal kapitalist sisteme entegrasyonunda merkez bankalarının bağımsızlığı ve rolü kritik bir öneme sahip olmuştur. Akademik çalışmalarda Merkez Bankaları ile ilgili tartışmalar genel olarak bağımsızlıkları üzerine yoğunlaşmıştır. Ancak bu kurumlar, bağımsızlık tartışmalarının ötesinde birçok farklı anlam taşımaktadırlar. Hem kamusal alan hem de özel alan ile olan ilişkileri, tıpkı kapitalizmde olduğu gibi, zaman içerisinde dönüşüm göstermiştir. Benzer şekilde finansallaşma döneminde de bir dönüşüm yaşanmıştır. Finansal dönemde ortaya çıkan apolitikleştirme söylemi ile birlikte ekonominin siyasetten bağımsız yönetilmesine yönelik düşünce oluşmuştur. Böylelikle ekonominin uluslararası finansal kurumlar tarafından yönetilmesi amaçlanmıştır. Bu kurumlar tarafından dayatılan politikaların bütün ülkelerde benzer olması ve yerelde takibi için devlet-kapitalizm ilişkisinin her iki tarafında da bulunan bir kuruma ihtiyaç duyulmuştur. Bu görev özellikle finansal yapılarla ilişkisi de düşünüldüğünde merkez bankalarına verilmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada küresel kapitalizmin ve finansallaşmanın yükseliş nedenleri incelendikten sonra apolitikleştirme ekseninde merkez bankacılığı, devlet ve kapitalizm ilişkisinin zaman içerisinde nasıl bir dönüşüm geçirdiği ele alınmıştır. Ardından Türk Merkez Bankası örneği odağında küresel kapitalistleşme sürecinde gelişmekte olan ülkelerde merkez bankasının rolü incelenmiştir. Çalışmanın amacı, merkez bankalarının 1980 sonrası dönemde ortaya çıkan yeni yaklaşımlarla birlikte nasıl bir dönüşüm geçirdiğini ve bu dönüşümlerin, Türkiye örneğine yansımaları ve hangi süreçlerden geçtiğini incelenmesidir.

Abstract:
Central Banks and capitalism have a long history. However, especially with the transformation in capitalism in the post-1980 period, the independence and role of central banks in the integration of both developed and underdeveloped countries into the financial capitalist system has had a critical importance. Discussions about Central Banks in academic studies have generally focused on their independence. However, these institutions have many different meanings beyond the independence debates. Its relations with both the public sphere and the private sphere have transformed over time, just like in capitalism. Similarly, a transformation took place during the financialization period. Along with the depoliticization discourse that emerged in the financial period, the idea of managing the economy independently from politics has emerged. Thus, it is aimed to manage the economy by international financial institutions. In order for the policies imposed by these institutions to be similar in all countries and to be followed locally, an institution on both sides of the state-capitalism relationship was needed. This task has been given to central banks, especially considering their relationship with financial structures. Therefore, in this study, after examining the reasons for the rise of global capitalism and financialization, it is discussed how the relationship between central banking, state and capitalism has transformed over time in the axis of depoliticization. Then, the role of the central bank in the developing countries in the global capitalization process was examined, focusing on the example of the Turkish Central Bank. The aim of the study is to examine how the central banks underwent a transformation with the new approaches that emerged in the post-1980 period, and the reflections of these transformations on the example of Turkey and how they went through.