Ömer Efendi'nin Ahlâk-ı Muhsinî tercümesi: Metin- inceleme  (98-b – 198-a)
Ömer Efendi's Ahlâk-i Muhsinî tercümesi: Review- edition  (98-b – 198-a)
Yazar: FATMA HİLAL KURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL ELBİR
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Ömer Efendi = Ömer Efendi

Özet:
Klasik Türk edebiyatında kaleme alınan eserlere bakıldığında ahlâkî
esaslara büyük önem verildiği görülmektedir. 11-20. asırlar arasında yazılan
Türkçe edebî- ahlâki eserlerde genellikle İslam esaslarının hâkim olduğu
görülür. Ortak ahlâkî değerlere sahip olan Müslüman âlim, şair ve yazarlar
çeşitli dillerde yazılan bu eserleri kendi dillerine tercüme etmiş; bunun
sonucunda da fert ve toplumu eğitmeye çalışmışlardır. Tercümesi yapılan bu
eserlerden biri de XV. Yüzyıl Fars edebiyatının önemli şahsiyetlerinden
Hüseyin Vâiz-i Kâşifî'nin (ö. 910/1504-1505), Hüseyin Baykara'nın oğlu Ebu'lMuhsin Mirza için H. 900/M. 1495 yılında kaleme aldığı Ahlâk-ı Muhsinî isimli
eseridir.
Bu çalışmanın konusu XVII. asır Osmanlı yazarlarından Ömer
Efendi'nin (ö. 1031/ M.1622?) "Ahlâk-ı Muhsinî" isimli tercümesinin
incelenmesi ve iki yazma nüshasına dayalı olarak metninin ortaya konmasıdır.
Osmanlı toplumunun ahlâk anlayışını yansıtması bakımından önemli olan eser
bazı bölümleri yönünden siyasetname türünün örneği sayılabilir. Ahlâk-ı
Muhsinî, ibadet, dua, şükür, tevekkül, sabır, edep, adalet, şefkat, tevazu, vefa,
gayret, firâset ve siyaset, fırsatları değerlendirme gibi konuların ayrı ayrı ele
alındığı kırk bölümden oluşmaktadır. Yazar, fikir ve öğütlerini daima Kur'ân
ayetleri ve Hz. Muhammed'in hadislerinden faydalanarak anlatmış, arada
konuya uygun kıssa, atasözü, Arapça, Farsça ve Türkçe şiirleri de anmıştır.
Çalışmada genel olarak ahlâk kavramına değinilmiş; asıl eserin sahibi
Hüseyin Vâiz-i Kâşifî ile mütercim Ömer Efendi hakkında bilgi verilmiştir.
Eserin Kütahya Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesi, 43 Va 717'de kayıtlı bulunan
nüshasının 98b /198a varakları ile eserin diğer nüshası olan İstanbul
Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY6298'de kayıtlı 74a/147b arasındaki
kısmı transkripsiyon sistemiyle yeni harflere çevrilmiş, kurulan tenkitli metne
göre inceleme yapılmıştır. Eserin diğer kısmı daha önce bir yüksek lisans tezi
olarak verildiği için konu sınırlandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Ahlâk, Ömer Efendi,
Hüseyin Vâiz-i Kâşifî, Ahlâk-ı Muhsinî.

Abstract:
When the Works written in classical Turkish literature are examined,
it's seen that moral principles are given great importance. The purpose of
almost all of the moral books is to speak of the moral values of Islam. Muslims
with common moral values have translated these works written in various
languages into their own languages and consequently tried to educate
individuals and society. One of these works translated is the work called Ahlâk-ı
Muhsinî which Ebu'l Muhsin Mirza H.900/ M.wrote in 1495 for Hüseyin Vâiz-i
Kâşifî (d.910/1504-1505) who was one of the important names of the 15th
century, Hüseyin Baykara's son Ebu'l Muhsin Mirza H.900
In this study, XVII. Century one of the authors Omer Efendi's
(1031/m.1622) "Ahlâk-ı Muhsinî" work was studied. The work which is
important in terms of reflecting the moral understanding of Ottoman society is
an example of the type of advice and politics. In consists of forty chapters
written seperately subjects like "prayer, praise, trust, patience, literary, justice,
compassion, humility, fidelity, effort, politics and evaluating opportunities."
Verses, hadiths, stories, proverbs; Arabic, Persian and Turkish poems
appropriate to the subject were used to make the work more expressive.
Ethics is mentioned here and information is given about Hüseyin Vâiz
Kaşifî and Ömer Efendi. 98-B /198-A of the copy of the work, which is
registered in the Kütahya Vahit Paşa Provincial Public Library, 43 VA 717 and
the other copy of the work which is registered in Istanbul University Rare
Works Library TY 6298 has been converted into new letters with the
transcription system. Text analysing esas made with comparasion between the
two. Since the other part of the work was previously given as a master thesis,
the subject was limited.
Key Words: Classical Turkish Literature, Morality, Ömer Efendi,
Hüseyin Vaiz Kâşifî, Ahlâk-ı Muhsinî