Huzurevinde yaşayan yaşlı bireylerin sağlıklı yaşam davranışlarının belirlenmesi
Healthy lifestyle behaviours of elderly people living in nursing homes
Yazar: AYŞE NUR BALCI YAPALAK
Danışman: PROF. DR. BEDİA ÖZYILDIRIM
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Geriatri = Geriatrics ; Huzurevleri = Nursing homes ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Yaşlanma = Aging ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Giriş ve Amaç: Doğumda beklenen yaşam süresi Türkiye'de de dünyada olduğu gibi artmaktadır. Ancak yaşam süresinin uzaması kadar, yaşamın sağlıklı bir şekilde geçirilmesi de önem taşımaktadır. İleri yaşlarda kişilerin en çok maruz kaldıkları sağlık sorunu ise bulaşıcı olmayan hastalıklardır. Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ise kişilerin sağlıklı alışkanlıklar geliştirmeleriyle mümkündür. Çalışmanın amacı huzurevinde kalan yaşlıların sağlıklı yaşam davranış durumlarını tespit etmektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak planlanan araştırma İstanbul Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne bağlı 9 huzurevinden çalışmamızın yapılmasına izin veren 5'inde (Prof. Dr. Fahrettin Kerim- Nilüfer Gökay, Beylikdüzü, İzzet Baysal ve Kartal Maltepe Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri ile Zeytinburnu Semiha Şakir Huzurevi) yapılmıştır. Kurumlarda özel bakım hizmeti alan ya da normal bakım hizmeti alıp unutkanlığı, uzuv kaybı, duyma veya konuşma problemi olan kişiler çalışmaya dahil edilmemiştir.
%80 güç ve %5 hata payı ile yapılan güç analizinde çalışmaya toplam 120 kişinin dahil edilmesi gerektiği bulunmuştur. Her huzurevi bir küme olarak kabul edilmiş, her kümeden normal bakım hizmeti alan kişi sayısı ile orantılı sayıda kişi ile görüşülmüştür. Görüşülen kişiler ortak alanda bulunup, çalışmaya katılmayı kabul eden yaşlılardan oluşmuştur. Katılımcılara sosyo-demografik bilgiler, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBD-II) ve Nottingham Sağlık Profili Ölçeğinin (NSP) ilk bölümü olmak üzere 3 kısımdan oluşan anket uygulanmıştır. Çalışma için Bezmialem Vakıf Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulundan 30.07.2019 tarihli 15/286 karar nolu etik kurul izni alınmıştır.
Bulgular: 120 katılımcının %40'ı (n=48) kadındı, yaş ortalamaları ise 75,8±7,8 yıldı. %14,3'ü (n=17) hiç okula gitmemiş, %42,9'u (n=51) lise ve üzeri eğitim almıştır. %16'sı (n=19) evli, %68,9'u (n=82) duldur. %85,8'inin (n=103) en az bir kronik hastalığı bulunmakta, %29,5'si (n=33) sigara içmektedir.
Katılımcılar SYBD-II'nin alt boyutlarından soru başına aldıkları en yüksek puanları sırasıyla manevi gelişim ve stres yönetiminden, en düşük puanları ise sırasıyla sağlık sorumluluğu ve fiziksel aktiviteden almıştır. Sağlık sorumluluğu kadınlarda erkeklere göre (p<0,001), eşi vefat edenlerde eşinden boşananlara göre (p=0,036), en az bir kronik hastalığı olanlarda olmayanlara göre (p=0,003) daha iyi bulunmuştur. Eğitimin arttıkça manevi gelişim ve toplam SYBD-II puanının arttığı görülmüştür (sırasıyla r=0,476 ve 0,228). Çocuğu olanların olmayanlara göre (p=0,045), kronik hastalığı olmayanların olanlara göre (p=0,006) fiziksel olarak daha aktif oldukları bulunmuştur.
Katılımcılar arasında NSP'de en iyi durumda olan alt gruplar sırasıyla ağrı, enerji ve duygusal reaksiyonlar, en kötü durumda olanlar ise sırasıyla uyku, sosyal izolasyon ve fiziksel aktivitedir. Erkeklerin kadınlara göre fiziksel olarak daha aktif (p=0,037), hayatının çoğunu İstanbul'da geçirmeyenlerin İstanbul'da geçirenlere göre (p=0,047) sosyal olarak daha izole oldukları görülmüştür. Yaş arttıkça kişilerin ağrı, fiziksel aktivite ve enerji profillerinin kötüleştiği bulunmuştur (sırasıyla r=0,307, 0,230, 0,217). Kronik hastalığı olanların olmayanlara göre ağrı ve fiziksel aktivite profillerinin daha kötü olduğu görülmüştür (sırasıyla p=0,009, 0,002). Huzurevinde kalış süresi arttıkça da kişilerin uykularının iyileştiği görülmüştür (r=-0,211).
Sonuç: Kullanılan ölçeklerde sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, uyku gibi alışkanlıkları değerlendiren alt grupların puanları, kişileri duygusal yönden değerlendiren alt gruplardan daha kötü bulunmuştur. Sigara içimi ise kişilerin %30'unda halen devam etmektedir. Huzurevi yaşlılarının alışkanlıklarını daha sağlıklı hale getirmek için daha çok ve farklı müdahaleye ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Yaşlı sağlığı, huzurevi, sağlıklı yaşam davranışları

Abstract:
Introduction: Life expectancy at birth has been increasing in Turkey as it is in the world. However, a healthy life is as important as a long life and the most common health problem in old ages is non-communicable diseases. Prevention of non-communicable diseases is possible by developing healthy habits. The aim of the study is to determine the healthy lifestyle behaviors of the elderly people living in nursing homes.
Methods: There are nine nursing homes in İstanbul administered by Ministry of Family, Labor and Social Services. This cross-sectional study was conducted in 5 of these nursing homes (Prof. Fahrettin Kerim- Nilüfer Gökay, Beylikdüzü, İzzet Baysal and Kartal Maltepe Nursing Home, Elderly Care and Rehabilitation Centers and Zeytinburnu Semiha Şakir Nursing Home), that approved the research to be conducted in their facilities. People who received special care services in institutions or who received normal care but had amnesia, loss of limbs, hearing or speech problems were not included in the study.
120 people were required to be included in the study according to the power analysis with 80% power and 5% margin of error. Each nursing home was considered as a cluster. The participants were chosen from the nursing home residents who were in the common area and agreed to participate in the study. A questionnaire that contains socio-demographic information, Health Promoting Lifestyle Profile II (HPLP-II) and the first part of Nottingham Health Profile Scale (NHP) were applied to the participants. 15/286 numbered ethic approval was obtained from Bezmialem Vakif University Non-Invasive Researches Ethics Committee on 30.07.2019.
Findings: Average age of 120 participants was 75.8±7.8 and 40% of them (n=48) were women. 14.3% of participants (n = 17) never went to school and 42.9% (n = 51) got high school or higher education. 16.0% (n = 19) are married, 68.9% (n = 82) were widowed. 85.8% (n = 103) of them have at least one chronic disease, 29.5% (n = 33) of them smoke.
The highest scores per question from the sub-dimensions of HPLP-II that participants received were spiritual growth and stress management, respectively and the lowest scores were health responsibility and physical activity, respectively. It was found that health responsibility is better in women than men (p <0.001), in widowed than divorced (p = 0.036), and in those with at least one chronic disease (p = 0.003). It was observed that as education increased, spiritual growth and total HPLP-II scores increased (r = 0.476 and 0.228, respectively). It was found that those with children (p = 0.045) were more physically active than those without children and those with chronic disease than without chronic disease (p = 0.006).
The best sub-dimensions of NHP that participants got were pain, energy level and emotional reaction, respectively and the worst ones are sleep, social isolation and physical mobility, respectively. It was observed that men were physically more active than women (p = 0.037), and those who did not spend most of their life in Istanbul were more socially isolated than those who lived mostly in Istanbul (p = 0.047). It was found that as the age increased, the pain, physical activity and energy profiles of the people worsen (r = 0.307, 0.230, 0.217, respectively). It was observed that the pain and physical activity profiles of those with chronic diseases were worse than those without chronic diseases (p = 0.009, 0.002, respectively). It was found that as the stay time in the nursing home increased, the sleep of the individuals improved (r = -0.211).
Conclusion: The scores obtained from scale sub-dimensions containing habits such as health responsibility, physical activity and sleep were worse than emotionally evaluating sub-dimensions. %30 of the participants continue smoking. More suitable and wide-ranged interventions are required for improvement of the lifestyle habits among elderly nursing home residents to promote better health.
Keywords: Elderly health, nursing home, healthy lifestyle behaviours