Nazım Hikmet şiirinde öznenin görünümleri
Views of the subject in Nazım Hikmet poems
Yazar: ALPTUĞ TOPAKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞAMİL YEŞİLYURT
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışma, Nâzım Hikmet şiirlerindeki özne sorunsalına odaklanmaktadır. Nâzım Hikmet, şiiri sadece bir duygu ya da düşünce yansıtma ve yayma aracı olarak görmemiş, bunların şiir yoluyla oluşumunun örneklerini sunmuştur. Bu örneklerde sabit ve önceden verili bir dizgeye dayanarak hayat süren özne fikrinden değil, öznenin dönüşen ve dönüştüren etkisinden yola çıkmıştır. Siyasal, toplumsal ve öznel olanın birbirinden ayrılmadığını gören Nâzım Hikmet, türlerin sınırlarını da poetikası çerçevesinde genişletmiş ve metin yazmanın aynı zamanda bir imkân üretmek olduğunun farkına varmıştır. Bu noktada onun şiirini incelerken öznel ve toplumsal olanın gözden kaçırılmaması gerekliliği doğmaktadır. Siyasal, sosyal ve toplumsal bakış açıları her ne kadar önem taşısa da öncü bir şair olan Nâzım Hikmet'in şiirini değerlendirirken eksik kalabilmektedirler. Bu çalışmada geliştirilmeye çalışılan bakış açısıyla Nâzım Hikmet şiiri, gerek biçim ve içerik gerek metin üretme stratejileri yönünden birbiriyle ilişkili olgular olarak ele alınmış, Gilles Deleuze ve Felix Guattari'nin öncülüğünü yaptığı şizoanalitik bakış açısının kavramlarından yararlanılmıştır. Şizoanalizin felsefeyi bir kavram üretme yolu olarak görmesi, arzuyu öznel ve toplumsal üretimin temeline koyması, sabit kavram alanları yerine kavramların birbiriyle ilişki kurarak çoğalması gibi birçok çıkış noktası, çalışmanın şiir bağlamındaki öncülünü oluşturmuştur. Şiirdeki gelenek ve gelecek görünümlerine, Nâzım Hikmet'in şair özne olarak kendisini kurmasına ve şiir üretim stratejilerine yine şizoanalizin özne sorunsalı çerçevesinden yaklaşılmıştır. Şairin türlerle olan ilişkisi, geleneğe bakış açısı, hayatta şiire verdiği yer ve öznellik kurguları, yine aynı çerçeveden hareketle çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu çözümleme için şairin belirtilen ilişkileri en çok kurduğu metinler olan anlatı şiirlerine yer verilmiştir.

Abstract:
This study focuses on the problematic of the subject in Nâzım Hikmet's poems. Nâzım Hikmet did not only see poetry as a means of reflecting and spreading emotions or thoughts, but also presented examples of their formation through poetry. In these examples, he started not from the idea of the subject living based on a fixed and pre-given system, but from the transforming and transforming effect of the subject. Seeing that political, social and subjective are not separated from each other, Nâzım Hikmet expanded the boundaries of genres within the framework of his poetics and realized that writing text is also creating an opportunity. At this point, it becomes necessary not to overlook the subjective and social when examining his poetry. Although political, social and societal perspectives are important, they may remain incomplete when evaluating the poetry of Nâzım Hikmet, a pioneer poet. From the point of view tried to be developed in this study, Nâzım Hikmet's poetry has been discussed as interrelated phenomena in terms of both form and content and text production strategies, and the concepts of the schizoanalytic perspective pioneered by Gilles Deleuze and Felix Guattari have been used. Many starting points, such as schizoanalysis's view of philosophy as a way of producing concepts, its placing of desire on the basis of subjective and social production, and the proliferation of concepts by establishing relationships with each other instead of fixed conceptual fields, formed the premise of the study in the context of poetry. Tradition and future views in poetry, Nâzım Hikmet's establishment of himself as a poet subject, and poetry production strategies were approached within the framework of the subject problematic of schizoanalysis. The poet's relationship with genres, his perspective on tradition, the place he gives to poetry in life and his constructs of subjectivity have been tried to be analyzed from the same framework. For this analysis, narrative poems, which are the texts in which the poet establishes the mentioned relationships the most, are included.