Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımlar ile dış ticaret ilişkisi
The relationship between foreign direct investments and foreign trade in Turkey
Yazar: DEMET KANAT
Danışman: PROF. DR. FERİDE ÖZTÜRK
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Ticari ilişkiler = Trade relations ; Uluslararası ticaret = International trade ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'deki doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) ile dış ticaret arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla, DYY ile ihracat ve ithalat arasındaki ilişkiler toplam ve sektörel olarak analiz edilmiştir. Çalışmada ADF ve PP durağanlık sınamaları, Johansen eşbütünleşme, Granger nedensellik testi ve etki-tepki analizi uygulanmıştır. Analizlerde, 2005 ilk çeyreği ile 2021 son çeyreğini kapsayan üç aylık veriler kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, kullanılan tüm modeller için DYY ile ihracat ve ithalat arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığı kanıtlanmıştır. Nedensellik analizleri sonucunda ise, toplam ihracattan toplam DYY'lere ve hizmet sektörü ihracatından hizmet sektöründeki DYY'lere doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi saptanmıştır. Ayrıca, hizmet sektöründeki ithalattan GSYIH'ye ve GSYIH'den hizmet sektöründeki DYY'lere doğru bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Etki-tepki analizi sonuçları da nedensellik analizi sonuçlarını doğrular nitelikte gerçekleşmiştir. Sektörel olmayan ve ülke geneli değerleri içeren değişkenlerin kullanıldığı modele göre ihracatın DYY'ler üzerinde pozitif ve sürekli bir etkisi vardır. Ayrıca hizmet sektöründe negatif başlayan etkinin zaman içerisinde pozitife döndüğü tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, the relationship between foreign direct investment (FDI) and foreign trade in Turkey has been examined. For this purpose, the relations between FDI and exports and imports were analyzed in aggregate and sectoral basis. ADF and PP stationarity tests, Johansen cointegration, Granger causality test and impulse-response analysis were applied in the study. Quarterly data covering the first quarter of 2005 and the last quarter of 2021 were used in the analyses. As a result of the study, the existence of a long-run cointegration relationship between FDI and exports and imports has been proven for all models used. As a result of the causality analysis, a one-way causality relationship was found from total exports to total FDI and from service sector exports to service sector FDIs. Also, a causal relationship was found from imports in the service sector to GSYIH and from GSYIH to FDI in the service sector. The results of the impact-response analysis were also realized in a way that confirms the results of the causality analysis. According to the model in which non-sectoral and country-wide variables are used, exports have a positive and continuous effect on FDI. In addition, the negative effect in the service sector turns positive over time.