Sınıf öğretmenlerinin öz-yeterlik, özerklik, iş memnuniyeti, öğretmen katılımı ve tükenmişliği arasındaki ilişki: Bir model geliştirme çalışması
The relationship between primary school teachers' perceived self-efficacy, autonomy, job satisfaction, teacher engagement and burnout: A model development study
Yazar: YAVUZ SÖKMEN
Danışman: PROF. DR. DURMUŞ KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Tükenmişlik = Burnout ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Özerklik = Autonomy ; Öğretmen katılımı = Teacher engagement ; Öğretmenler = Teachers ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Amaç: Bu çalışmada sınıf öğretmenlerinin, öz-yeterlik, özerklik, iş memnuniyeti, öğretmen
katılımı ve tükenmişlik değişkenleri arasında bir model geliştirmek amaçlanmıştır.
Yöntem: Nicel araştırma deseni ve ilişkisel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu
araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Öğretmen İş Memnuniyet Ölçeği, Öğretmen Öz-Yeterlik
Ölçeği, Maslach Tükenmişlik Envanteri-Eğitimci Formu, Öğretmenler İçin İşle Bütünleşme
Ölçeği, Öğretmen Özerklik Ölçeği kullanılmıştır. Bu veri toplama araçları ile 894
öğretmenden veri elde edilmiştir. Veriler üç çalışmada toplanmıştır. İlk çalışmada Özerklik
ölçeğinin Türkçeye uyarlanmasında 146 öğretmenden, ikinci çalışmada bu ölçeğin dil
eşdeğerliği için 32 öğretmenden, üçüncü çalışmada ise araştırmanın değişkenleri arasındaki
ilişkiyi modelle test etmek üzere 716 sınıf öğretmeninden veri elde edilmiştir. Araştırmada
elde edilen verilerin analizi SPSS 18 paket programı ve LISREL 8.8 programıyla yapılmıştır.
Bulgular: Araştırmanın değişkenleri öz-yeterlik, özerklik, iş memnuniyeti, öğretmen katılımı
ve tükenmişlik arasındaki ilişkileri gösteren bir model test edilmiştir. Bu ilişkilerin analizi ise
yol analizi (path analysis) ile yapılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre araştırmaya katılan
sınıf öğretmenlerinin öz-yeterlik (sınıf yönetimi, öğretim stratejileri, öğrenci katılımı),
özerklik, öğretmen katılımı (duyuşsal katılım, bilişsel katılım, sosyal katılım- öğrenciler,
sosyal katılım- meslektaşlar) ve iş memnuniyet düzeyleri yüksek bulunmuştur.
Öğretmenlerin, tükenmişlik düzeyleri duygusal tükenme alt boyutunda düşük düzey,
duyarsızlaşma alt boyutunda orta düzey, kişisel başarı alt boyutunda ise düşük düzeyde
tükenmişlik yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Öğretmen öz-yeterliği; öğretmen katılımı, iş
memnuniyeti ve özerkliği pozitif ve anlamlı, tükenmişliği ise anlamlı ve negatif yönde
yordamaktadır. Öğretmen özerkliği ise öğretmen katılımını anlamlı ve pozitif yönde
yordamaktadır.
Sonuç: Çalışmanın sonucu, önerilen teorik model ile veri uyumunun iyi olduğunu ortaya
koymuştur.

Abstract:
Purpose: In this study, it was aimed to develop a model on the relationship between primary
school teachers' perceived self-efficacy, autonomy, job satisfaction, teacher engagement and
burnout variables.
Method: In this study which was conducted using a quantitative research design and a
correlational research method, Demographic Information Form, Teacher Job Satisfaction
Scale, Teacher's Sense of Efficacy Scale, Maslach Burnout Inventory-Educators Survey,
Engaged Teachers Scale, and the Teacher Autonomy Scale were employed. Via these data
collection tools, data were collected from 862 teachers. The data were collected in three
different studies. In the first study, during the adaptation of Teacher Autonomy Scale to
Turkish the data were obtained from 146 teachers; in the second study, for the linguistic
equivalence, data were collected from 32 teachers; and, in the third study conducted to test the
relationship between the variables of the study through a model, the data were collected from
716 teachers. The analysis of the data was done using SPSS 18 package program and LISREL
8.8 program.
Findings: A model showing the relationships between the variables of the study, selfefficacy,
autonomy, job satisfaction, teacher engagement and burnout were tested. These
relationships were tested by the path analysis. According to the results, the self-efficacy
(classroom management, instructional strategies, and student engagement), autonomy, job
satisfaction, and teacher engagement (emotinal engagement, cognitive engagement, social
engagement-students, and social engagement-colleagues) levels of the primary school
teachers who participated in the study were found to be high. As for their burnout levels, they
were found to be low in the emotional exhaustion and personal accomplishment subdimensions
and moderate in the depersonalisation sub-dimension. Teaching self-efficacy
predicted teacher engagement, job satisfaction and autonomy significantly and positively
while it predicted burnout significantly and negatively. As for the teacher autonomy, it
predicted teacher engagement significantly and positively.
Results: The results of the study revealed that the consistency between the theoretical model
and the data was good.