Muş ilinde kültür turizmi potansiyelinin coğrafi yönden değerlendirilmesi
Evaluation of tourism potential in terms of geography in Muş
Yazar: HASAN SAYILAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SOMUNCU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Coğrafya = Geography ; Turizm = Tourism

Özet:
Araştırma sahası, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat-VanBölümünde yer almaktadır. Doğuda Bitlis ve Ağrı, batıda Bingöl, güneydeDiyarbakır ve Batman, kuzeyde ise Erzurum illeri ile çevrili olan Muş ili, Vangölü'nün kuzeybatısında yer almaktadır. Muş, Transkafkasya ile Mezopotamyaarasındaki yol üzerinde, Toros ve Antitorosların arasında, önemli birer geçişnoktası olan Elazığ ve Malatya şehirleri ile birlikte bulunmaktadır. Muş ilisınırları içinde yer alan Murat nehri, Malazgirt ve Bulanık geçitlerininyardımıyla Muş ovasını kuzeye, Transkafkasya bölgesine bağlamaktadır.Nitekim Van gölünden Muş ovası'na geçiş de güneybatıdan yapılmaktadır.Muş ovasının batısından Murat nehri boyunca gidildiğinde Malatya'ya ve Fıratnehrine ulaşılır. Aynı yolu takip ederek ve Bitlis geçidini kullanarak güneyeve doğuya da gitmek mümkündür. Tarihi süreçte Malatya-Elazığ-Muş ve Ağrıkoridoru, Çoruh-Kelkit ve Kars-Erzurum-Erzincan-Sivas arası koridorundangeliş-gidiş açısından daha müsait olmuştur. şte bu stratejik konumu nedeniyleMuş'un Türkiye'nin kültürel tarihi açısından önemli bir yeri vardır. ÇünküDoğu Anadolu'da Transkafkasya, Batı ran, Anadolu ve Mezopotamya'nınkesiştiği bir nokta yer alır.Yörede izleri olan medeniyetlerin silsilesi M. Ö. 6000 yıllarınatarihlenen Halaf kültürü ile başlar ve Erken Tunç Çağı, Demir Çağı, Urartudönemi, Roma - Helenistik dönem, Bizans dönemi, Selçuklu dönemi veOsmanlılar şeklinde devam etmiştir.lde bu medeniyetlerin izlerini taşıyan çok sayıda maddi kültürvarlıklarına rastlanılmaktadır. M.Ö.'ki yıllara ait olan höyük yerleşmeleri,nekropoller ve antik kent yerleşmeleri gibi arkeolojik sit alanlarıbulunmaktadır. Yine Hıristiyanlık kültürel mirasını yansıtan çok sayıdamanastır ve kilise bulunduğu gibi çok sayıda Türk- slam eserleri debulunmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, araştırma sahasının kültürelturizmde önemli bir destinasyon olduğu söylenebilir.Türk tarihinin en büyük zaferi olan ve Anadolu'nun Türkleşmesinisağlayan, ?1071 Malazgirt Meydan Muharebesi?nin yapıldığı Muş ili, kültürelturizmin yeni gelişen alt dalı olan ?savaş alanı (askeri) turizmi? açısından daönemli bir potansiyele sahiptir.Kültürel turizm potansiyeli açısından bakıldığında, araştırma sahasındatarihsel ve folklorik değerler öne çıkan çekiciliklerdir. Araştırma sahasında 2adet kentsel sit, 13 adet arkeolojik sit ve 45 adet ise tarihi ve dini yapı, Kültürve Turizm Bakanlığı tarafından tescillenmiştir. Ancak bunların dışındatescillenmeyi bekleyen çok sayıda maddi kültürel çekicilik vardır. Öte yandangeleneksel evler, geleneksel el sanatları, yeme-içme kültürü, dil ve özelgünler, araştırma sahasındaki Muş ve Malazgirt gibi yerleşmelerin, fizikselgörünümlerinin kültürel peyzaja dönüşmesini sağlayan unsurlar olmuştur.Açıklamalar ışığında yukarıda belirtilen potansiyelin daha iyideğerlendirilebilmesi için bazı hususların dikkate alınması gerekmektedir.Öncelikle, araştırma sahasını kapsayan bir turizm yönetim kuruluoluşturulmalıdır. Turizm altyapısının, turistik ihtiyaca cevap verecek şekildedüzenlenmesi ikinci aşamayı oluşturmaktadır. Öte yandan söz konusu kurultarafından pazarlama stratejilerinin belirlenmesi gerekir. Bunun için de,araştırma sahasına uygun bir imaj ve marka oluşturulması, hitap edilecekturizm pazarının belirlenmesi, hedef pazar tiplerinin saptanması, tanıtımprogramının ortaya konması, turizm bilgi hizmetlerinin sağlanması önemlikonular arasındadır. Ancak bütün bunların yapılabilmesi kültürel varlıklarınkorunmasına yönelik önemlerin alınmasına bağlıdır. Bu yüzden ilk aşamadail'e acilen bir müze kazandırılmalıdır.Ayrıca turizmin başarılı olabilmesi için, var olan kültürel çekiciliklerin,değişen turizm anlayışına göre ve bunlara birer turistik ürün özelliğininkazanılması da gerekir. Bu bağlamda, zengin kültürel öğelerin turistler içindeneyimsel tüketime uygun hale getirilmesi de bir zorunluluktur.

Abstract:
Study field is conducted on the high Murat Van district, in theeast of Turkey. Muş city, surrounded by Bitlis and Ağrı in the east,Bingöl in the west, Diyarbakır and Batman , in the south Erzurum, issituated in the northwest of lake Van. Muş is situated on the waybetween Transkafkasya and Mesopotamia, along with Elazığ and Malatyawhich are two important crossing points between the Taurus and up-thrust. Murat river, situated in the border of Muş, connects Muş plainto Transkafkasya in the north, with the help of Malazgirt and Bulanıkpossages. Like wise, the crossing from lake Van to Muş plain is alsodone from the southwest. Having gone from the west of Muş plain,along the Murat river you reach to Malatya and to the Euphrates byfallowing the same course and using Bitlis crossing is also possible togo to the south and the east .In the historical period, the corridor ofMalatya, Elazığ, Muş and Ağrı has been more convenient than thecorridor of Çoruh-Kerkit and Kars -Erzurum-Erzincan-Sivas, from theaspect of coming -going. Because of this strategical situationg, Muş hasan important place in the Turkish culture and its history. Because it issituated in the point where Transkafkasya in the Anatolia , west Iran,Anatolia and Mesopotomia intersect.The range of civilations having marks in the area starts with the Halafculture dating back 6000 B.C. and continues with the early bronze age,ironage,Urartu period,Roman helenistik period,Bazantian period,Seljuk period andOtoman,respectively.A lot of cultural beings having the marks of these civilizations can beseen in Muş city, where Malazgirt war,which is the biggest victory of theTurkish history and providing to be Turkish belonging of the region,has animportant potantial in the sub-field being the newly deweloping culturaltourism which is the battle frild turism.Looking from the aspect of the potential cultural tursim,historical andfocloric merits are the attractiveness coming front.In the study field, two urbansites,13 arkeological sites and 45 historic and religious constructions wereofficily registered by cultural and Tourism ministry,but there are also anumber of cultural attractiveness waiting to be officily registrated.Besides,traditional hauses,handicrafts,eating-drinking culture,languageand special days are among the elements providing such settlements as Muşand Malazgirt become cultural peyzaj,in the study field.Under the light of explanations,in order to evaluate the potentialsmentioned above,some matters must be taken in to consideration.First of all,atuorism management board must be constituted,comprising the studyfrild.Secondly,substructure of tourism must be arranged so as to meet thenecessitres of tourism.At the same time,it is necessary to determine thestrategies of marketing.For this reason,such subjects as constituting an imageand trademark,determining the tourism market aimed,putting forth theadvertisement program,and providing knowledge-information services areamong the important topics.But,doing all these are tied to the conservatrons of culturalheritages.Besides, being successful in tourism,existing culturalattractivenesses need to be arranged and it is necessary to give them a culturalfeature.From this point of view,it is also necessary to change the rich culturalelements to experimental consumption, for tourists.