Türkiye'de sinema kültürünün oluşumu (1950-1960)
The formation of cinema culture in Turkey (1950-1960)
Yazar: EMRAH ÖZEN
Danışman: PROF. DR. ALİ KARADOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Tarihyazımındaki yeni açılımlar, diğer sosyal bilim disiplinleri gibi sinema tarihi çalışmalarını da oldukça etkilemiş, alan film merkezli tarih yaklaşımlarının etkisinden kurtulmaya başlamıştır. Artık sinema olgusunun sadece filmlerden ibaret olmadığına dair artan bir farkındalık vardır. Filmleri üretenler, bu üreticilerin dahil olduğu endüstri, finans ve politika dünyası, filmleri tüketen izleyiciler ve bu izleyicilerin hep birlikte teneffüs ettikleri sosyokültürel iklim, o filmleri şekillendiren etmenler ve süreçler olarak, sinema tarihinin de farklı veçhelerini oluştururlar ve incelenmeyi hak ederler.

Bu çalışmada da sinema tarihi çalışmalarındaki yeni yaklaşımların verdiği esinle 1950-1960 arası Türkiye sineması tarihi daha önce ele alınmamış bir konu olan sinema kültürünün inşası açısından inceleniyor. Dönem daha önce Türkiye sineması tarih kitaplarında daha çok film merkezli yaklaşımlar ışığında ele alınmış, bu da döneme ilişkin bazı isimlerin, kurumların, yaklaşım ve kavramların gölgede kalmasına ve üzerlerine yeteri kadar eğilmeden sinema tarihimizin tozlu sayfaları arasına terk edilmeye bırakmıştır.

Tezde "kültür" kavramının çağlar boyunca geçirdiği değişime paralel olarak film kültüründen sinema kültürüne bir değişim geçiren sinema anlayışı doğrultusunda, 1950 -1960 arasında Türkiye'de sinema kültürün oluşum sürecine bakılıyor. Bunu yaparken film kültürünün taşıyıcıları olan sinefiller ve onların başat aktörleri olduğu kurumlar ve etkinlikler, dönemi ele alan daha önceki çalışmalardan farklı olarak eleştirel bir gözle incelemeye çalışılıyor. Bir yandan da daha önce film kültürü içinde sayılmadığı için incelenmeye değer bulunmayan popüler sinemanın temsilcileri olan sinema magazinleri ve fan kulüpleri gibi failler de araştırmaya konu ediliyor.

Abstract:
New approaches to historiography have significantly influenced the study of cinema
history, as well as other social science disciplines, and the field has begun to break away
from the influence of film-centered historical approaches. There has been a growing awareness that the phenomenon of cinema is not just about films. The producers of the films, the industry, the financial world, and the politics in which these producers are involved, the audiences that consume the films, and the sociocultural climate that shapes these audiences constitute different aspects of film history as factors and processes that shape these films and deserve to be studied.

In this study, the history of Turkish cinema between 1950 and 1960, inspired by the new approaches in cinema history research, is examined from the perspective of the formation of cinema culture, a topic that has not been addressed before. In the books on Turkish cinema history, this period has mostly been treated in the light of film-centered approaches, which means that some names, institutions, approacheapproaches, and concepts related to this period have either been eclipsed and not adequately dealt with or left in the dusty pages of our cinema history without being discussed at all.

The thesis examines the formation process of cinema culture in Turkey between 1950 and 1960 in line with the concept of cinema, which underwent a change from film culture to cinema culture in parallel with the change in the concept of culture throughout the ages. In doing so, cinephiles, who are the carriers of film culture, and th e institutions and activities in which they are the main actors are examined with a critical eye, unlike previous studies on the period. On the other hand, agents of popular cinema, such as cinema magazines and fan clubs, which were not previously considered worthy of study because they were not included in film culture, are also the subject of the research.