Mushaf neşriyatı ve araştırmalarında oryantalistlerin paradigma ve yöntemleri
The orientalist paradigm and methods in mushaf publishing and mushaf research
Yazar: BETÜL ÖZDİREK ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN GÖKKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Batı'da Mushaf'a dair çalışmalar erken tarihlere kadar uzanmaktadır. Bergstraäßer ile önemli ölçüde temelleri atılan Kur'ân tarihi alanındaki araştırmalar günümüze kadar çeşitli yöntemler geliştirilerek devam etmiştir. Bu tezin ana amacı Mushaf tarihi üzerine yapılan teknik çalışmaların mahiyetini tespit etmektir. Bu sayede Bergstraäßer ile başlayan sürecin tarihi seyrinin materyal üzerinden ilerleyen kısmının takip edilmesi mümkün olacaktır. Mushaflar üzerine yapılan materyal araştırmalarının mahiyetini anlamak, ne tür tekniklerin ve yöntemlerin kullanıldığını tespit edebilmek, bu araştırmalardaki tanımlamaların nasıl yapıldığını görebilmek ve zaman içerisindeki değişimleri takip edebilmek tezin amaçları arasındadır. Oryantalistlerin, ulaşılabilen en eski Mushafları öncelikli olarak çalışması ve bu Mushaflara özel önem atfetmesi sebebiyle neşri yapılmış ve basılmış olan, erken döneme tarihlenen, Paris Mushafı (BnF 328), Londra Mushafı (Or. 2165), St. Petersburg Mushafı (E20, Katta-Langar, Taşkent, Buhara Mushafları ile birlikte) ve Parisino-Petropolitanus nüshası ele alınmaktadır. Dolayısıyla Paris Mushafı (2 defa neşredilmiştir), Londra Mushafı ve St. Petersburg Mushafı olmak üzere toplamda 4 neşrin incelemesi yapılmaktadır. Tezin yöntemine gelince, neşirlerin incelenmesinde tarihi sıralama esas alınmaktadır. Bu sayede Mushaf neşirlerinde ve çalışmalarında tarih sürecin incelenmesi hedeflenmektedir. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, ilk neşredilen ve bu alanın ibtidâî seviyesini gösteren Paris BnF (328a) neşri ile Londra British Museum (Or. 2165) neşri incelenmektedir. İkinci bölümde karbon testi gibi daha teknik işlemlerin başladığı ve paleografik ve kodikolojik çalışmaların yapılmaya başlandığı mutavassıt seviyeyi gösteren St. Petersburg (E20, Katta-Langar, Taşkent, Buhara) neşri incelenmektedir. Üçüncü bölümde ise yöntem ve tekniklerin daha fazla detaylandırıldığı Parisino-Petropolitanus (BnF 328, St. Petersburg Marcel 18, Vatikan Vat. Ar.1605/1, Londra Khalili Collection KFQ 60) neşri incelenmektedir.

Abstract:
The studies on the Qur'an by Orientalists date back to early times. Bergstraäßer established the basics of this field. Since then, research in the field of Qur'anic history has continued until today by developing various methods. The main aim of this thesis is to determine the content of the technical studies on the history of the Qur'an. Therefore, it will be possible to follow the historical course of the process that started with Bergstraäßer through the material. The aims of the thesis are to understand the nature of material research on the Qur'an, to determine what kind of techniques and methods were used, to see how the definitions were made in these studies and to follow the changes over time. Orientalists have primarily studied the oldest Qur'ans available.  Special importance has been attached to these Qur'ans and they have published them. This thesis deals with the Paris Qur'an (BnF 328), the London Qur'an (Or. 2165), the St. Petersburg Qur'an (E20, together with the Katta-Langar, Tashkent, Bukhara Mushafs) and the Parisino-Petropolitanus Qur'an. Therefore, a total of 4 editions are analyzed: the Paris Qur'an (published twice), the London Qur'an and the St. Petersburg Qur'an. As for the methodology of the thesis, the examination of the editions is based on historical order. In this way, it is aimed to examine the historical process in Qur'an editions and studies. The thesis consists of three chapters. In the first part, the Paris BnF (328a) Qur'an and the London British Museum (Or. 2165) Qur'an are analyzed, which were the first to be published and which show the level of this field. The second section examines the St. Petersburg (E20, Katta-Langar, Tashkent, Bukhara) edition, which shows the intermediate level, when more technical procedures such as carbon testing began and paleographic and codicological studies began to be carried out. The third section examines the Parisino-Petropolitanus (BnF 328, St. Petersburg Marcel 18, Vatican Vat. Ar.1605/1, London Khalili Collection KFQ 60), where the methods and techniques are more detailed.