Bir Kadınefendinin portresi: Servetseza Kadınefendi
Portrait of a Kadinefendi: Servetseza Kadinefendi
Yazar: AYTÜL DEVELİ
Danışman: PROF. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeniçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Hanedanı = Ottoman Dynasty ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlı'da Harem Cariyeler = Osmanlı'da Harem Cariyeler ; Sultan Abdülmecid = Sultan Abdülmecid ; Tarih araştırmaları = History research

Özet:
Bu çalışmada Sultan Abdülmecid'in Baş Kadınefendisi Servetseza Hanım'ın hayatı ele alınmış, modernleşmeye çalışan bir toplumun aynası olarak biyografisinin genel bir resmi elde edilmeye çalışılmıştır. Kökeni ve Saray'a hangi yolla ne zaman girdiği konusunda resmî bir bilgi bulunmayan Servetseza'nın bundan sonraki hayatı hakkında bildiklerimiz de oldukça sınırlı olup daha çok resmî belgelere aksetmiş masraf defterleri, kişisel yazışmalar ve Saray'ın günlük hayatına dair kayıtlardan ibarettir. 
Çalışmada arşiv kaynakları titizlikle taranarak Baş Kadınefendi'ye dair kayıtlar toplanmıştır. Abdülmecid'in hayatta olduğu dönemde rahat yaşayan ve geniş imkânlara sahip olan Servetseza'nın eşi Sultan Abdülmecid'in vefat etmesinden sonra alışageldiği üst sınıf hayat tarzını ve sahip olduğu statüyü korumak için Galata Bankerlerine borçlanmak, mücevherlerini rehine vermek, hatta kendine ait bağda yetişen ürünlerini satmak zorunda kaldığı görülmüştür. 
Modernleşmenin getirdiği bir yanı geleneksel bir yanı alafranga hayat tarzı Servetseza'nın bütün yaşamının ana rengi gibi görünür. Serverseza'nın çocuğu olmamış, ancak Sultan Abdülmecid'in diğer kadınlarından olup da anneleri vefat etmiş olan üç çocuğuna validelik etmiştir.
Sultan Abdülmecid'in vefatından kısa bir süre önce Bâlâ Tekkesi'ne intisap eden Kadınefendi'ye Şeyh Ali Efendi'nin yazdığı mektuplar Kadınefendi'nin manevi dünyası ile ilgili bilgiler verirken, Saray-Tekke ilişkileri hakkında da bizleri aydınlatmaktadır. 
Servetseza vefat ettikten sonra, muhallefatı, mücevherleri ve ödenemeyen borçları sebebiyle arşiv kayıtlarında varlığını sürdürmüştür. Çalışmada Servetseza Kadınefendi'nin borçlarının, muhallefatının satılmasıyla kapatılması hakkındaki belgeler takip edilmiş, 1910 yılında evlatlığı olan Sultan Mehmet Reşad'ın valideliğinin kabrini ziyaretiyle bu kayıtlar sona ermiştir.

Abstract:
In this study, the life of Servetseza Hanım, Bash Kadinefendi of Sultan Abdulmecid, is discussed; it attempted to obtain a general picture of her biography as a mirror of a society trying to modernize. What we know about Servetseza's subsequent life, as there is no official information about her origins and how and when she entered the Palace, is quite limited and consists mostly of expense books, personal correspondence, and records of the daily life of the Palace reflected in official documents.
In the study, archive sources were meticulously scanned, and records about the bash kadinefendi of the sultan were collected; it appears that Servetseza, who lived comfortably and had ample opportunities during the lifetime of Abdülmecid, had to borrow money from the Galata Bankers, pawn her jewels, and even sell the products grown in her vineyard to maintain her accustomed upper-class lifestyle and status after the death of Sultan Abdülmecid. 
Simultaneous traditional and European lifestyle, brought about by modernisation, seems to be the main colour of Servetseza's life. Servetseza did not have children, but she was a mother to three children born by Sultan Abdülmecid's other wives, who had passed away.
The letters written by Sheikh Ali Efendi to the Kadinefendi, who joined the Bala Lodge shortly before the death of Sultan Abdülmecid, provide information about the spiritual world of the Kadinefendi and also enlighten us about the relations between the Palace and the Lodge.
After Servetseza's death, her inheritance continued to exist in the archive records due to her jewels and unpaid debts. In the study, documents about the settlement of Servetseza Kadinefendi's debts by selling her inheritance were pursued, and these records ended with the visit of her adopted son, Sultan Mehmet Reşad, to the grave of his mother in 1910.