İklim değişikliğinin arazi örtüsü/arazi kullanımı kapsamında değerlendirilmesi (Samsun ili örneği)
Assessment of the climate change according to land cover/land use (Samsun province)
Yazar: YELİZ EMECEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURGÜL ERDEM
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Arazi örtüsü = Grand cover ; Kentsel arazi kullanımı = Urban land use ; Kentsel peyzaj = Urban landscape ; Samsun = Samsun ; Yüzey sıcaklığı = Surface temperature ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
İklim değişikliği etkilerinin anlaşılması için arazi kullanımı/arazi örtüsünün çevresel etkilerinin değerlendirilmesi, kontrol edilmesi ve uyum ve azaltma için kentsel ekosistemin, doğal peyzaj etkilerinin anlaşılması ve planlanması oldukça önemli hale gelmiştir. Etkilerin uluslararası ölçekte tanımlanmasıyla her ülke kendi etkilenirliğine yönelik tespit çalışmaları başlamış, gerekli olacak uyum ve azalma önlemlerinin alınması için planlarını oluşturmaya çalışmaktadır. Bu tez kapsamında "Türkiye'nin İklim Değişikliğine Uyum Eyleminin Güçlendirilmesi Projesi" için pilot bölge olarak seçilen Samsun İlinin dört merkez ilçesi dikkate alınarak çalışma gerçekleştirilmiştir. Arazi örtüsü/arazi kullanım aracılığınla 1984-2018 yılları arasında arazi yüzey sıcaklıkları üzerinden iklim değişikliğinin zamansal etkilerinin tanımlanması amaçlanmaktadır. Makro ölçekten mikro ölçeğe inen bir değerlendirme yapısı oluşturulmuştur. Arazi kullanımı/Arazi örtüsü – Yüzey Sıcaklık Değişimi – Topografya- Peyzaj Yapısı ve bunların mikro ölçekte etkilerinin değerlendirilmesi temelleri üzerine kurgulanmıştır. İklim değişikliği olgusu arazi örtüsü/arazi kullanımları yaz ve kış mevsimine ait sıcaklık farklılıkları ile tanımlanmıştır. Ayrıca topografyanın da etkisi göz önünde bulundurularak AK/AÖ yüzey sıcaklıklarının mekânsal olarak farklılıkları ifade edilmiştir. İklim değişikliğinin etkileri ile savaşmada yeşil alanları/doğal peyzaj unsurlarının peyzaj metrikleri üzerinden ilişkisi tanımlanmıştır. Sonuç olarak arazi yüzey sıcaklıkları açısından 1984-2018 yılları arasından bir değişimin gerçekleştiği; 2005 yılı sonrası daha hissedilir olduğu görülmüştür. Arazi örtüsü/arazi kullanımlarının birbirleri arasındaki sıcaklık farkının dikkate alınması ile iklim değişikliğinin oluşturduğu sıcaklık etkisinin tanımlanabildiği görülmüştür. Ayrıca arazi topografyasının yüzey sıcaklığı üzerinden yapılan bu tip çalışmalarda sonuçları etkileyebileceği; bu nedenle Samsun gibi arazi yapısına sahip kentlerde çalışma yapılırken dikkate alınması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Değişimin etkileri en çok yapay alanlar üzerinden hissedilmektedir. Özellikle sürekli yerleşim dokusunun sıcaklık yönünde etkilenirliğinin fazla olduğu görülmektedir. Doğal alanlar açısından (orman alanları vb.) bariz bir değişimin tanımlanmasının kolay olmadığı, ancak parçalanmış dar bir koridor şeklinde kalan orman parçalarının sıcaklık baskısından daha fazla etkilendiği görülmüştür. Kentsel alan içerisinde yer alan yeşil alan ve orman alanlarının diğer alanlara göre daha soğuk alanlar oluşturduğu; iklim değişikliği etkilerini azaltma ve uyum sağlanmasında oluşturulacak olan doğal alanların kent içerisinde tanımlanırken bulunduğu çevrenin koşulları dikkate alınması ve peyzaj konfigürasyonu yönünden değerlendirilerek büyüklük, biçimine karar verilmesi gerekliliği görülmektedir.

Abstract:
To understand the effects of climate change, it has become very important to evaluate and control the environmental impacts of land use/land cover and to plan to understand the urban ecosystem and natural landscape benefits for mitigation and adaptation. With the identification of the impacts on an international scale, each country has started to determine how to be affected and is trying to establish its plans for taking necessary adaptation and mitigation measures. Within the scope of this thesis, the study was carried out by considering the four central districts of Samsun, which were selected within the scope of "The Enhancing Adaptation Action in Turkey Project". It is aimed to define the temporal effects of climate change over land surface temperatures between 1984 and 2018 through land cover/land use. An evaluation structure descending from the macro scale to the micro scale has been established. It is built based on land use/cover - Surface Temperature Change – Topography – Landscape Structure and the evaluation of their effects on a micro-scale. The phenomenon of climate change is defined by the temperature differences in the land cover/land uses of summer and winter seasons. In addition, considering topography's effect, spatial differences in LU/LC surface temperatures were expressed. In combating the effects of climate change, the relationship between green areas/natural landscape elements through landscape metrics has been defined. As a result, a change took place between 1984 and 2018 in terms of land surface temperatures; After 2005, it was seen that it was more palpable. It has been observed that the temperature effect of climate change can be defined by considering the temperature difference between the land cover/land uses. In addition, the topography of the land may affect the results of this type of study carried out over the surface temperature; For this reason, it has emerged that it should be taken into account when working in cities with a land structure such as Samsun. The effects of change are felt mostly through artificial areas. In particular, it is seen that the continuous urban fabric is highly affected by temperature. In terms of natural areas (forest areas, etc.), it is not easy to define an obvious change, but it has been observed that the pieces of forest that remain in the form of a fragmented corridor are more affected by the temperature pressure. The green areas and forest areas in the urban area create colder areas compared to other areas; While defining the natural areas to be created in mitigating and adapting to the effects of climate change, it is necessary to take into account the conditions of the surrounding environment and to decide on the size and shape by evaluating them in terms of landscape configuration.