Ankarada şekerpancarının azot gereksiniminin 15N ile belirlenmesi
Nitrogen requirement determination of sugar beet with 15N in Ankara Conditions
Yazar: ALİ İNAL
Danışman: PROF.DR. AKGÜN AYDENİZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ankara = Ankara ; Azot = Nitrogen ; Toprak = Soil ; Şeker pancarı = Sugar beet

Özet:
İÜ ÖZET DOKTORA TEZİ ANKARA'DA SEKERPANCARININ AZOT GEREKSİNİMİNİN 15N İLE BELİRLENMESİ Ali İNAL Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Toprak Anabil im Dalı Danışman: Prof. Dr. AkgUn AYDENİZ 1994, Sayfa: 169 JUri: Prof. Dr. Akgün AYDENİZ Prof. Dr. Sevim ZABUNOÖLU Prof. Dr. İlhan KARAÇAL Bu araştırmada, sekerpancarının azot ihtiyacını belirlemek Üzere bir sera denemesi ve bir de tarla koşullarında mini maşara denemesi yUrUtüldü. Hem sera, hem de mini maşara denemesinde azot toprağa 0-5-20-50- 100-200-500 ppm N düzeylerinde ve (NH^)ySO. halinde katılırken, sera denemesinde 5-20-50 ppm N düzeyleri % 5, 100-200-500 ppm N düzeyleri % 2 düzeyinde ("NH^SO^ İle etiketlenirken, mini maşara denemesinde 5 ppm N % 5, 50 ppm N- % 2 düzeyinde (^NILJjSO^ ile etiketlenerek serada 2 ay süreyle, mini maşarada ise 1992 yılı gelişme dönemi süresince şekerpancarı yetiştirildi. Araştırmanın sonuçları şöylece Özetlenebilir} Sera denemesi sonuçlarına göre; azot sekerpancarının tepe ve kök verimini artırmıştır. En fazla kök ve en fazla tepe verimi en yüksek düzeyde azotlu gübreleme (500 ppm N) ile alınmıştır. Sömürülen azot tutarları da önemli oranda artış göstermiştir. Sekerpancarının azot kapsamı, dlişük azot düzeylerinde azalırken yüksek azot düzeylerinde artmıştır. Gübreden sömürülen N oranı 5 ppm N düzeyinde % 7.89'dan 500 ppm N düzeyinde % 28. 31' e yükselirken, topraktan sömürülen N oranı aynı azot düzeylerinde sırasıyla % 92.11'den % 71.69'a düşmüştür. Gübreden sömürülen azot 0.11 kg/dca'dan 8.68 kg/dca'a, gübreden yararlanma oranıiv % 8. 9 'dan % 17. 6 'ya yükselmiştir. A-degeri gübre inme düzeyine bağlı olarak artış göstermiştir. Azot, şekerpancarının P, K, Ca kapsamını artırırken, Mg kapsamını azaltmıştır. Sömürülen P, K, Ca, Mg tutarları ise hem gübreleme düzeyine hem de üründeki artışa paralel olarak artış göstermiştir. Mini maşara denemesi, Ağustos dönemi yaprak örnekleri, hasat dönemi yaprak+baş ürünü sonuçları, hasat dönemi kök ürünü sonuçları olmak üzere 3 bölümde incelenmektedir. Ağustos dönemi sonuçlarına göre; Şekerpancarının azot kapsamı, yüksek düzeydeki azotlu gübrelemeyle % 1.91'den % 3.5Ve yükselmiştir. Gübreden sömürülen N oranı 5 ppm N düzeyinde % 5. 22 'den 50 ppm N düzeyinde % 17. 13' e yükselirken, topraktan sömürülen N oranı aynı. azot düzeylerinde % 94. 79 'dan % 82.88'e düşmüştür. Azot, şekerpancarının Mg kapsamını artırırken P, K, Ca kapsamını azaltmıştır. Yaprak+baş ürünü yaş ve kuru ağırlıkları azot düzeylerine bağlı olarak artış göstermiştir. Düşük azot düzeyleri yaprak+baş ürününün N kapsamını düşürürken, yüksek azot düzeyleri N kapsamını artırmıştır. Sera ve Ağustos dönemi bu Iğıllarında olduğu gibi; yaprak+baş ürünüyle gübreden sömürülen N oranı artarken, topraktan sömürülen N oranı azalmıştır. Sömürülen azot tutarları üründeki artışa ve azot düzeylerine bağlı olarak önemli oranda artmıştır. "5 ppm N düzeyinde 0.29 kg/dca olan gübreden sömürülen azot 50 ppm N düzeyinde 1.36 kg/dca'a yükselmiştir. A-değeri de azot düzeylerine bağlı olarak artış göstermiştir. P, K, Ca ve Mg kapsamları azalırken, üründeki, artış nedeniyle bunların sömürülen miktarları sürekli artarak düzenli kurveler oluşturmuşlardır. Azot, şekerpancarının tanıkta 3640 kg/dca oları kök ürününü 200 ppm N düzeyinde 6378 kg/dca'a çıkararak önemli oranda artırmıştır. Tanıkta % 18.90 olan şeker kapsamı 20 ppm N düzeyine kadar artarak % 19.47'ye ulaşmış, daha sonraki azot düzeyleri şeker kapsamını düşürmüştür. Kök Na kapsamı tanıkta 0.65 meq/1.00g iken 100 ppm N düzeyine kadar azalarak 0.42 meq/100g olurken 200 ve 500 ppm N düzeylerinde şiddetle artarak sırasıyla 0.77 ve 1.25 meq/lOOg'a ulaşmıştır. K kapsamı azot düzeylerine bağlı olarak sürekli artmıştır. Zararlı azot kapsamı da K kapsamına benzer şekilde artış göstermiştir. Azotun, kök kuru madde kapsamına etkisi belirgin olmamıştır. Şeker kapsamı gibi arıtılmış şeker kapsamı da 20 ppm N düzeyine kadar artış göstermiştir. Tanıkta 622 kg/dca olan şeker verimi 200 ppm N düzeyinde en yüksek değere ulaşarak 1005 kg/dca olarak gerçekleşmiştir. Kök azot kapsamı ve sömürülen azot sürekli ve düzenli olarak artmıştır. Azot, kök P kapsamını düşürürken, Ca ve Mg kapsamını artırmıştır. Sömürülen P, Ca ve Mg tutarları da ürüne ve azot düzeylerine bağlı olarak artarak düzenli kurveler oluşturmuşlardır. ANAHTAR KEL1MFXRR : Şekerpancarı, azot ihtiyacı, etiketli gübre, N, gübreden ve topraktan sömürülen N oranı, N,P,K,Ca,Mg kapsamı, sömürülen N,P,K,Ca,Mg, şeker kapsamı, arıtılmış şeker kapsamı, şeker verimi, kök verimi, yaprak+baş verimi.

Abstract:
ABSTRACT pH. D. Thesis NITROGEN REQUIREMENT DETERMINATION OF SUGAR BEET WITH 15N IN ANKARA CONDITIONS Ali ÎNAL Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Soil Science Supervisor: Prof. Dr. Akgiin AYDENÎZ 1994, page: 169 Jury: Prof. Dr. Akgiin AYDEN1Z Prof. Dr. Sevim ZABUNOGLU Prof. Dr. tlhan KARACAL In this experiment, a greenhouse experiment and a micro-plot experiment (under field conditions) were carried out to determine the nitrogen requirement of the sugar beet. In the greenhouse experiment N was applied to the soil 0-5-20-50- 100-200-500 ppm N rate as (NH^jSO^ and while 5-20-50 ppm N were labelled with 5% (15NH^)2SOij, 100-200-500 N ppm were labelled with 2% (15NH/j)2S0/j. Sugar beets were grown for two months under greenhouse conditions. In the micro-plot experiment N was applied to the soil at the same rate used in the greenhouse experiment, but this time, 5 pnm N was labelled with 5% ("NH^jSO^ and 50 ppm N was labelled with 2% ("NH^jSO^. Sugar beets were grown during the 1992 growing period. The results are summarized as fallows. In the greenhouse experiment; Nitrogen increased the roots and shoot yield of the sugar beet. Either maximum root or maximum shoot yield was reached with the maximum nitrogen application (500 ppm). Also, the nitrogen uptake was significantly increased. The nitrogen content of the sugar beets was not consistent, but at the high N doses the nitrogen content increased while the ^Nitrogen derived from the fertilizer (XNdff) increased from 7.89 (at 5 ppm N) to 28.31 % (at 500 ppm N), the XNitrogen derived from the, soil (%Ndfs) decreased from 92.11 to 71.69 % respectively. Nitrogen uptake from the fertilizer also increased from 0.11 to 8.68 kg/dca. Fertilizer use efficiency varied from 8.9 to 17.6 %. The A-value, depending on the fertilizer rate, increased. NitrogenVI application decreased the P, K, and Ca content of sugar beet. Mg content of the sugar beet varied depending on the amount of fertilizer applied. The uptake of these nutrients increased with the nitrogen rates depending on the yield. In the micro-plot experiment were there three stages. Leaf samples taken on August was the first stage. Crown+leaf samples taken at harvesting period was the second stage. And root yield and its quality analyses was the third stage. In August period; the N content of the sugar beet increased with high N application from 1.91 to 3.54 %. XNitrogen derived from the fertilizer increased from 5.22 % at the 5 ppm N to 17.13 % at the 50 ppm N while XNitrogen derived from soil decreased from 94.79 to 82.88 % respectively. Nitrogen application increased the Mg content of the sugar beet while decreasing the P, K.and Ca content. Crown+leaf sample period; fresh and dry weights of the crown+leaf yield increased with the increasing level of nitrogen. Low nitrogen doses decreased the nitrogen content of crown+leaf but high nitrogen doses increased it. Like in the greenhouse experiment and in the August period, %Ndff increased and ÎNdfs decreased. Nitrogen uptake increased significantly depending on increasing in crown+leaf yield. Nitrogen uptake from fertilizer increased from 0.29 kg/dca (at 5 ppm N) to 1.36 kg/dca (at 50 ppm N). Fertilizer use efficiency decreased from 29 % to 14 % respectively. Nitrogen application increased the A-value. The P, K, Ca, and Mg content of the crown+leaf decreased while the uptake of these nutrients increased depending upon the yield. The root yield and its quality analyses showed that the nitrogen applications significantly increased root yields from 3648 kg/dca (control) to 6378 kg/dca (at 200 ppm N). The Sucrose content of sugar beet root increased up to 20 ppm N from 18.,90 % (control) to 19.47 % (at 20 ppm N). Na content of the root decreased up to 100 ppm N from 0.65 rneq/lOOg (control) to 0.42 meq/lOOg (at 100 ppm) then it increased at the 200 and 500 ppm N level 0.77 and 1.25 meq/lOOg respectively. The K content of root increased with increasing nitrogen levels. The Amino nitrogen content of root also increased depending on the fertilizer rate. The dry matter content of the root changed slightly. Like the sucrose content, the refined sugar content of root increased up to 20 ppm N level. Maximum sugar yield (1005 kg/dca) was reached at 200 ppm N while the sugar yield of the control plant was 622 kg/dca. N uptake and root N content increased with the increasing nitrogen applications. While N applications decreased root P content, it increased Ca and Mg content. Uptake of P, Ca, and Mg inreased with the application of nitrogen. KEY WORDS: Sugar beet, nitrogen requirement, labelled fertilizer, 15N, %Ndff, %Ndfs, Fertilizer Use Efficiency, A-value, N,P,K,Ca,Mg content, uptake of N,P,K,Ca,Mg, sugar content, refined sugar content, sugar yield, root yield, crown+leaf yield.