Osmanlı Devleti döneminde yazılan siyasetnamelerde adalet, ahlak ve nizam düşüncesi üzerine bir inceleme
A treatise on the concept of justice, ethics and social order in Ottoman siyasetnames
Yazar: ORHAN KESKİNTAŞ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ZABCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Adalet = Justice ; Ahlak = Morality ; Nizam = Order ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Siyasetname = Siyasetname

Özet:
Bu çalışma, Osmanlı Siyasetnamelerinde adalet, ahlak ve nizam kavramlarını analiz etmeyi amaçlamıştır. Osmanlı siyasetnamelerinin düşünce havzaları, Türk, Moğol, İran, Yunan ve İslam gelenekleri olduğu kabul edilmektedir. Çalışmada bu havzaların siyasetnameler üzerinden Osmanlı siyasal düşüncesine etkileri ve oluşturdukları epistemik çerçeve ve araçlar analiz edilmiştir.
Adalet; fert, devlet ve âlemle olmak üzere üç bölüm açısından değerlendirilmiştir. Adaletin, siyaset-i nefs kavramıyla gündelik yaşamı dinsel ve ahlaki öğretiler etrafında örgütlediği savunulmuştur. Devlet açısından adaletin pragmatik değeri sorgulanmıştır. Mülk ve adalet kardeşliğinin ideolojik işlevi ve bunun halkla kurulan egemenlik ilişkisinin sürdürülmesindeki etkileri; adalet dairesinin Osmanlı düzeninde toplumsal sınıfları sabitlemesinin sonuçları tartışılmıştır.
Osmanlı siyasetnamelerinde ahlak düşüncesinin incelendiği bölümde, Osmanlıda birden fazla erdem katalogu olduğu,  fert, devlet ve felsefi alanda ahlakın dilinin sadece gerekçelendirmede değil ideal yaşam tasarısında da farklılaştığı gösterilmeye çalışılmıştır. Osmanlı siyasetnamelerinde ahlakın; dinsel ahlak, devlet ahlakı ve felsefî ahlak olmak üzere üç alanda konumlandırıldığı iddia edilmiş, bu üç farklı alanda farklı erdem hiyerarşisinin olduğu; "hükümranlık alanı"nın istisnai bir ahlak alanı olduğu savunulmuştur. 
Nizam'ın dinsel, felsefi ve siyasal anlamı yorumlanmış, nizamın toplumsal sınıfları sabitleme konusunda ideolojik işlevi değerlendirilmiştir. Bütünleşme ve içerme anlamı taşıyan nizâmın, yeni ve eski arasında sürekliliği sağlama işlevi; "kanun-ı kadim" ve "cedid" kavramlarının düşünüş biçimlerindeki etkileri analiz edilmiştir.

Abstract:
This research aims to analyse the concepts of justice, ethics and social order in the Ottoman Siyasetnames. It's widely accepted that the thought sources of the Ottoman Siyasetnames are Turkish, Mongolian, Iranian, Greek and Islamic traditions. In this research, the effects of these sources on the Ottoman political thoughts and epistemological frames and tools through these siyasetnames have been analysed. 
Justice has been evaluated in three parts, namely, individual, state and universe. It is defended that justice reorganises the daily life of a person around the religious and ethical discipline by the concept of siyaset-i nefs, the ethical politics related to an individual himself/herself. The pragmatic value of justice in terms of the state has been  questioned; the ideological function of the brotherhood of property with justice and its effects on the maintenance of sovereignty relationship founded with public, and also the results of the immobilisation of the social classes in the Ottoman rule of the justice circle have been discussed. 
In the chapter of ethics in the Ottoman Siyasetnames, it has been aimed to illuminate that there are more than one virtue catalogue; and the language of ethics in the areas of individual, state and philosophy did not vary in justification only, but also in the differentiation in the ideal life  design. It is claimed that the ethics in the Ottoman Siyasetnames is positioned in three fields, which are religious ethics, statist ethics and philosophical ethics. It is defended that there are different hierarchies for virtues in these three different fields, and "the domain of sovereignty" is just an exceptional field of ethics.
The religious, philosophical and political meanings of the term order have been commented and its ideological function in the immobilization of the social classes in the Ottomans has been evaluated. The function of nizam (order) which means consolidating and inclusive, in providing the continuity of the past through present, and its effects on the concepts of kanun-ı kadim (the ancient law) and cedid (new) have also been analysed.