Hayâli Bey Divânı'nda poetik unsurlar
Poetic elements in Hayâli Bey's Divan
Yazar: SEDA SEVİMLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER TOPAK
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Hayali = Hayali ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Poetika = Poetics ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Bu araştırmada 16. yüzyıl klasik Türk şiirinin önemli temsilcilerinden Hayâlî
Bey'in, Divanı'nda yer alan poetik unsurlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan
literatür incelemesinde Hayâlî Bey'in Divan'ı üzerine bu bağlamda bir çalışma
yapılmadığı anlaşılmıştır. Poetik unsurlar bağlamında yapılan Divan incelemesinde
elde edilen bulgular şiir, şair ve çevreye yönelik unsurlar şeklinde gruplandırılarak
aktarılmıştır. Çalışmada, öncelikle poetik bir unsura işaret ettiği düşünülen beyitler
fişleme yöntemiyle tespit edilmiş ve gruplandırılmıştır. Daha sonra bu beyitlerin poetik
bağlamda açıklamaları yapılmıştır. Aynı poetik temaya yönelik şahit beyitler bir arada
ele alınarak kendi içinde bir kompozisyon oluşturması sağlanmıştır. Bir beyitte birden
fazla poetik konuya temas edilmesi durumunda beyit, öncelikle hangi konuya daha iyi
şahitlik ediyorsa o kısma alınmış, ilgili diğer başlıkta ise beytin açıklaması yapılıp
gereksiz tekrardan kaçınmak adına beytin metni verilmemiş, sadece künyesi
verilmekle yetinilmiştir. Elde edilen poetik unsurlara dair bulgular, şairin hayatı, sanatı
ve eserlerinin kısaca ele alındığı birinci bölümden sonra "Hayâlî Bey'in Divanı'nda
Poetik Unsurlar" başlığı altında ikinci bölümde ele alınmıştır. İkinci bölüm ise kendi
içinde "Şiirle İlgili Poetik Unsurlar, Şairle İlgili Poetik Unsurlar ve Şairin Çevresiyle
İlgili Poetik Unsurlar" şeklinde üç alt başlıktan oluşmaktadır. Bu başlıklarda şairin şiir
ve şair anlayışları, dönemin sanat/şiir camiasına dair değerlendirmeleri tespit edilmeye
çalışılmıştır.
Klâsik Türk şiirinin Fars edebiyatı ile yarışacak seviyeye gelmesinde katkısı
büyük olan Hayâlî Bey'in, yaptığımız bu çalışma, şiir ve şair anlayışına dair çok
önemli tespit ve değerlendirmelerde bulunduğunu, aynı yüzyılda yaşayan ve aynı
geleneğin temsilcisi olan şairlerin bile poetikalarında farklılıkların olabileceğini
göstermiş, divan şiirinin zengin bir edebiyat eleştirisinin ve poetik yaklaşımın varlığına
işaret etmiştir. Hayâlî Bey'in Divan'ında kullandığı poetik unsurların, bir başka
ifadeyle şairin poetikasına yönelik yaptığımız bu çalışmanın özelde şairin sanat
anlayışıyla, genelde ise klasik Türk şiirinin bir bütün olarak poetikasının tespitine
yönelik çalışmalara katkı sağlaması en büyük temennimizdir.
Anahtar Kelimeler: Poetika, Klasik Türk Şiiri Poetikası, Hayâlî Bey'in Şiir Anlayışı,
Hayâlî Bey'in Şair Anlayışı

Abstract:
In this study, it has been tried to determine the poetic elements in the Divan of
Hayâlî Bey, one of the important areas of 16th century classical Turkish poetry. In the
literature review, there was no study on Hayâlî Bey's Divan in this context. The poem,
which was obtained in the Divan examination, whose poetic elements sections were
made, was transferred by grouping it as poet and elements for the show. In the study,
first of all, the couplets that he thought were poetically marked were identified and
grouped by the method of filing. Later, poetic contextex planations of these couplets
were made. It was ensured that examples and couplets related to the same poetic the
meformed a whole in itself. If more than one poetic element is touched in a couplet,
the couplet is first taken to the section that gives good examples, in the other
relatedtitle, the couplet is explained and the text of the couplet is not given in order
touse it unnecessarily, only its identifier is given more. After the first point, in which
the information about the poetic elements obtained, the poet's life, devices and objects
are briefly discussed, these condparts are discussed under the title of "Poetic Elements
in Hayâlî Bey's Divan". These condpartconsists of three sub-headings as "Poetic
Elements Related to Poetry, Poetic Elements Related to the Poet and Poetic Elements
Related to the Environment of the Poet". In these titles, the poet's understanding of
poetry and poet, and his evaluations of the period's art/poetry community were tried to
be determined.
This study of Hayâlî Bey, who had a great contribution in bringing classical
Turkish poetryto a level to compete with Persian literature, showed that he made very
important determinations and evaluations about the understanding of poetry and poet,
that evenpoets who lived in the same century and were representatives of the same
tradition could have differences in their poetics pointed out the existence of a rich
literarycriticism and poetic approach. It is our greatest wish that the poetic elements
that Hayâlî Bey used in his Divan, in other words, the poetics of the poet, will
contribute to the studies on the poet's understanding of art in particular and the
determination of the poetics of classical Turkish poetry as a whole in general.
Keywords: Poetics, Poetics of Classical Turkish Poetry, Hayâlî Bey's Understanding
of Poetry, Hayâlî Bey's Understanding of Poet.