Türkiye'de özel amaçlarla kurulmuş olan mevduat bankalarının işlevleri ve özelleştirilme planları
Public saving bank's, which were founded for special purposes in Turkey, functions and privatization plans
Yazar: YILMAZ DEMİR
Danışman: PROF. DR. ŞAHİN AKKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Bölümü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Bankacılık = Banking ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankalar = Banks ; Kamu bankaları = Public banks ; Mevduat = Deposits ; Mevduat bankaları = Deposit banks ; Türkiye = Turkey ; Özelleştirme = Privatization ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'de özel amaçlarla kurulmuş olan Kamu Mevduat Bankaları'nın kuruluş amaçlarını, işlevlerini, sorunlarını ve 2000?2001 krizinden sonraki süreçte yeniden yapılandırmalarıyla özelleştirmeye hazırlık planlarını ve performanslarını ele almaktadır.Türkiye'de kamu bankaları tarihi süreç içerisinde küresel dış dinamiklerin ve iç dinamiklerin de etkisi ile ekonomik, sosyal ve siyasal amaçları gerçekleştirmek üzere kurulmuştur. Önemli derecede iktisadi ve beşeri sermayenin kaybedildiği varoluş savaşının ardından kurulan Cumhuriyet'in ilk yıllarında, özel kesimin yeteri kadar sermayesinin olmamasının ve 1930'ların başında yaşanan küresel ölçekli ekonomik bunalımın da etkisi ile devlet ekonominin birçok alanında kendini hissettirmiştir. Devlet kalkınmanın finansmanını sağlamak amacıyla özel amaçlı bankalar kurmuştur. Böylece, devlet bu süreçte asıl olarak kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla tamamlanmak istemiştir.1970'lerin ortalarına kadar varlığını koruyan kamu işletmeleri bundan sonraki süreçte misyonlarını doldurdukları, politik müdahalelerden ve mülkiyet yapısından dolayı ekonomik rasyonaliteden uzak çalıştıkları, bütçeye yük oluşturdukları gibi gerekçelerle ve küresel iktisadi görüşlerin ve mali kurumların da etkileri ile kamuya ait olan varlıklarının kaynak dağılımında ve kullanımında daha etkin ve verimli çalışılacağı düşüncesi ile özel kesime devri gündeme gelmiştir.Türkiye 1990'ların ortalarında kamu bankalarını özelleştirmeye başlamıştır. Yaşanan 2000?20001 krizinde, 1992'de başlayan, kamu bankalarının kaynaklarının hükümetlerce görev zararları adı altında şeffaf olmayan bütçe dışı kaynak olarak kullanımları, krizin alt yapısını hazırlayıcı sebepleri ile finansal istikrarı tehdit etmelerinden dolayı özel amaçlarla kurulmuş geride kalan kamu bankalarının özelleştirmelerini yeniden gündeme getirmiştir.Kriz sonrası kamu bankaları yeniden yapılandırma ile özelleştirme planı içersinde özelleştirmeye hazırlıkları yapılmıştır. Yeniden yapılandırma ile beraber kamu bankalarının şube ve personel sayısında, şube başına düşen personel sayısında ve takipteki kredi oranlarında azalış; karlılıklarında ve aktif büyüklüklerinde önemli derecede istikrarlı bir şekilde artış görülmüştür. Ancak, kamu bankalarının yine de kamuyu finanse etmeye eğilimli olduğu görülmektedir.

Abstract:
This study covers Public Savings Bank?s, which were founded for special purposes in Turkey, foundation goals, functions, problems, reconfigurations for privatization plans after the 2000-2001 crisis and their performances.Public banks in Turkey, in the historical process, were established by the influences of both global and internal dynamics in order to perform economic, social and political objectives. During the first years of the Republic, which was founded after the war of existence that costed significant lost of both economic and human resources, state took place visibly in many fields of economy due to the reasons of insufficient capital in private sector and global scaled economical crisis at the start of 1930s. State, in order to provide development financing, established special-purpose banks. By doing so, State primarily wanted to complete its political freedom with economic freedom.Public enterprises continued to exist until the mid-1970s after that their privatization came into the subject with the idea that they filled their missions, missed the economical rationality because of political interferences and ownership structure, became a load on the state budget and if privatized would be more effective on using and sharing of their state-owned assets.In the mid-1990s, Turkey has begun privatizing public banks. During the 2000-2001 economical crisis again privatization of state banks, which were stil managed by state and used for special purposes, came into the subject due to the reasons that of starting of 1992 goverments used their resources as a transparent non-budgetary source under the name of duty losts and their threats of financial stability by being the leading to the causes of sub-structure of crisises.After the crisis, state banks privatization preparations were made within the privatization plan by reconstructing state banks. With reconstruction, decrease in their number of branch and personel, the number of personel per branch and rate of loans on follow list, stable increase in the number of their profitability and asset size. However, its apparent that public banks still tend to finance public costs.