Sağlık okuryazarlığı ile ağız sağlığının ilişkisi
The relationship between oral health and health literacy
Yazar: GÖZDE BİLGİÇ YATÇI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PAKİZE GAMZE ERTEN BUCAKTEPE
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Sağlık okuryazarlığı; sağlık hizmetlerinin kullanımı ile gerekli sağlık bilgilerinin elde edilebilmesi, anlaşılabilmesi, değerlendirilerek karar verilebilmesi ve kullanılabilmesi konularına, toplumun ya da bireyin hâkim olması adına son derece önemlidir. Ağız hastalıkları dünya genelinde en pahalı dördüncü hastalık olarak konumlanmakta olup diş çürüklerinin çoğu yetişkini etkilemekte olması açısından ağız sağlığı önem arz etmektedir. Bu çalışmada, ağız sağlığı ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amaçlanmıştır.
	Materyal ve Metod: Bu çalışma, Diyarbakır Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi'ne başvuran 18-65 yaş arası kişilere gönüllülük esasına dayalı olarak uygulanmıştır. Veri toplama aracımız üç bölümden oluşmuş olup, ilk bölümde katılımcıların sosyodemografik kültürel özellikleri, ağız bakımı uygulamaları sorgulanmış, ikinci bölümde diş hekimi araştırmacımız tarafından diş muayeneleri yapılarak kaydedilmiş, üçüncü bölümde katılımcılara, sağlık okuryazarlığı düzeylerini tespit etmek için "Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (ASOY-TR)" uygulanmıştır. Analizlerde SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows (IBM Corp., Armonk, USA) 22.0 istatistik programı kullanılmıştır. Hipotezler çift yönlü olup %95 güven aralığında p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. 
	Bulgular: Katılımcıların %43,8'inde GEN-SOY puanı sorunlu-sınırlı bulunmuştur. GEN-SOY puanı, eğitim durumu üniversite ve üstü olanlarda (p<0,001), düzenli diş hekimi ziyareti yapanlarda(p=0,005), dişini ayna ile kontrol edenlerde (p=0,011) ve kronik hastalığı olmayanlarda (p=0,031) daha yüksek bulunmuştur. SG-SOY puanı protezi olmayanlarda (p=0,049),TH-SOY puanı ise periodontal hastalığı (p=0,039) ve diş hekimi korkusu olmayanlarda (p=0,018)daha yüksek bulunmuştur. Sigara kullananlarda (p=0,007), diş hekimine düzensiz gidenlerde (p=0,023), diş fırçalama sıklığı hiç ve ara sıra olanlarda (p<0,001) DMFT puanı daha yüksek çıkmıştır. GEN-SOY puanı ile eksik diş (r=-0,204, p<0,001) ve DMFT puanları (r=-0,139, p=0,015) arasında negatif korelasyon bulunmuştur. DMFT puanı ile TH-SOY ve HÖ-SOY alt grupları arasında da negatif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla r=-0,144,p=0,012; r=-0,117, p=0,041). Plak ile SOY genel ve alt grupları arasında ilişki saptanmamıştır.
	Sonuç: Katılımcıların SOY puanları genel olarak sorunlu-sınırlı bulunmuştur. Ağız sağlığı kötü durumda olan kişilerin SOY puanıda düşük saptanmıştır. Bizlerin, birinci basamak hekimleri olarak toplumda ağız sağlığı bilinci oluşturmak için daha fazla sorumluluk alması gerekmektedir.
	Anahtar Kelimeler: Ağız sağlığı, Sağlık okuryazarlığı, Sosyokültürel özellikler

Abstract:
Aim: Health literacy is extremely important in terms of theuse of health services and the ability of the society or the individuals to obtain, understand, evaluate and practice the required health information. Oral diseases are placed in the fourth most expensive diseases worldwide, and oral health is very important since dental caries affect most adults. This study aimed to eveluate the relationship between oral health and health literacy.
Materials and Method:T his study was applied to people between the ages of 18-65 who applied to Diyarbakır Oral and Dental Health Hospital voluntarily. Our data collection tool consisted of three parts, in the first part, the sociodemographic cultural characteristics and oral care practices of the participants were questioned, in the second part, dental examinations were performed and recorded by our dentist researcher and in the third part "European Health Literacy Scale (HLS-EU-BR)" was applied to the participants for determining the health literature levels. SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows (IBM Corp., Armonk, USA) 22.0 statistical program was used in the analysis.The hypotheses were two-sided and the p<0.05 value was considered statistically significant at the 95% confidence interval.
Results: GEN-HL (General Health Literacy) scores were found to be problematic-limited at 43.8% of the participants. GEN-HL score was higher in those with high education levels (p<0.001), those who regularly visit the dentists (p=0.005), those who check their teeth with a mirror (p=0.011), and those who do not have a chronic disease (p=0.031). HP-HL (Health Promotion Health Literacy) score was higher in those without a prosthesis (p=0.049), and the TS-HL (Treatment Service Health Literacy) score was higher in those not having periodontal disease (p=0.039) and those without phobia of the dentist (p=0.018).The DMFT score was higher in smokers (p=0.007), those who go to the dentist irregularly (p=0.023), and those who brush their teeth occasionally (p<0.001). There was a negative correlation between the GEN-HL score and missing tooth (r=-0.204, p<0,001) and DMFT scores (r=-0.139, p=0.015).A negative correlation was also found between DMFT score and TS-HL and DP-HL (Disease Prevention Health Literacy) subgroups (r=-0.144, p=0,012; r=-0.117,p=0.041 respectively).No relationship was found between plaque and HL general and subgroups.
Conclusion: HL scores of the participants were generally found to be problematic-limited. People with poor oral health also had low HL scores.We, as primary care physicians, must take more responsibility to increase the awareness of oral health in society.
Keywords: Oral Health, Health Literacy, Sociocultural features