Az gören çocukların ev ortamında erken okuryazarlık becerilerinin desteklenmesinde aile eğitim programının etkisi
The effect of the family education program on supporting early literacy skills of children with low vision in home environment
Yazar: DAMLA IŞITAN KILIÇ
Danışman: PROF. DR. ÇIĞIL AYKUT
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmalar doğumdan altı yaşa kadar erken okuryazarlık becerilerinin nitelikli bir şekilde desteklenmesinin, çocukların yetkin birer okuryazar olmalarına katkı sağladığını belirtmektedir. Farklı gelişimsel özelliklere sahip çocuklar için uygulamaların sınırlı olması, bu alanda erken müdahale çalışmalarının artırılması gerektiğini göstermektedir. Az gören çocuklara yönelik müdahalelerin yetersizliği ise bu çocukların erken okuryazarlık becerilerini geliştirmesi ve okulda akademik zorluklar yaşamaması için daha fazla uyarlanmış destek ve strateji gerektiğini göstermektedir. Bu araştırmanın amacı ev ortamında ebeveynlerin çocuklarının erken okuryazarlık becerilerini desteklemelerinde Az Gören Çocuklar için Erken Okuryazarlık Aile Eğitimi Programı'nın (AGÇERAP) etkisinin belirlenmesidir. Araştırmacı tarafından geliştirilen AGÇERAP, az gören çocukların harf bilgisi, sesbilgisel farkındalık, yazı farkındalığı, sözcük bilgisi ve sözel dil becerilerini destekleyici etkinlikler içermektedir. Ayrıca program ebeveynlere erken okuryazarlık hakkında bilgi ve farkındalık kazandırmayı hedefleyerek çocuk ve ebeveynin etkileşimli kitap okuma becerilerini geliştirecek ev erken okuryazarlık ortamlarının hazırlanmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırmaya 57-65 ay aralığında, farklı görme yetersizliği özelliklerine sahip az gören yedi çocuk ve ebeveynleri katılmıştır. Veri toplama aracı olarak Erken Okuryazarlık Testi, Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği, Etkileşimli Kitap Okuma Davranışları Kontrol Listesi kullanılmıştır. Sosyal geçerlik verileri için Sosyal Geçerlik Formu kullanılmıştır. AGÇERAP'ın etkisini ölçmek amacıyla tek grup ön test ve son test desen kullanılmıştır. Bu araştırmada katılımcı sayısının sınırlı olması ve verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle nicel verilerin analizinde nonparametrik yöntemler tercih edilmiştir. Deney grubunun ön test ve son test puanlarının karşılaştırmasında Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kulllanılarak analiz yapılmıştır. Gözlemciler arası güvenilirlik %92, uygulama güvenirliği %96 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın bulguları, AGÇERAP'ın az gören çocuklar ve ebeveynleri üzerinde önemli ve olumlu etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Okul öncesi dönemdeki az gören çocukların öğrenme özellikleri ve ihtiyaçlarına uygun, planlı ve hedefe odaklı stratejilerle erken okuryazarlık becerilerinin desteklenmesinin, akademik başarılarını ve yaşam kalitelerini artıracağı düşünülmektedir.

Abstract:
Research shows that quality early literacy support from birth to age six contributes significantly to children's ability to become proficient readers and writers. The limited availability of interventions for children with different developmental characteristics indicates the need for increased early intervention efforts in this area. In particular, the inadequacy of interventions for children with low vision highlights the need for more tailored support and strategies to help these children develop early literacy skills and avoid academic challenges in school. This study aims to determine the effect of the Early Literacy Family Education Program for Children with Low Vision on supporting parents in fostering their children's early literacy skills in the home environment. The program, developed by the researcher, includes activities that support letter knowledge, phonological awareness, print awareness, vocabulary and verbal language skills of children with low vision. In addition, the programme aims to provide parents with knowledge and understanding about early literacy and to create a home literacy environment that enhances the child's and parent's interactive book-reading skills. The study involved seven children with low vision, 57-65 months, with different visual impairment characteristics, and their parents. Data collection tools were the Early Literacy Test, the Home Early Literacy Environment Scale, and the Interactive Book Reading Behaviors Checklist. The Social Validity Form was used for social validity data. A single-group pretest-posttest design was used to measure the impact of the program. Due to the limited number of participants in this study and the non-normal distribution of the data, non-parametric methods were preferred for quantitative data analysis. The Wilcoxon Signed Ranks Test was used to compare the pretest and posttest scores of the experimental group. Inter-observer reliability was calculated as 92%, and implementation reliability was calculated as 96%. The study's findings revealed that the program significantly and positively affected children with low vision and their parents. Supporting the early literacy skills of children with low vision in the preschool years with planned and goal-directed strategies appropriate to their learning characteristics and needs will increase their academic success and quality of life.