Mustafa Sürûrî Efendi'nin Mesnevî Şerhi (v. cilt) (Farsça Metin – dizin)
Mustafa Sururi Efendi's Sharh-i mathnavi (volume v) (Persian text – index)
Yazar: ZEYNEB JAWADİ
Danışman: PROF. DR. ADNAN KARAİSMAİLOĞLU
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Fars edebiyatı = Persion  literature ; Mesnevi = Mathnawi ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Süruri Muslihi'd-din Mustafa bin Şa'ban = Süruri Muslihi'd-din Mustafa bin Şa'ban ; Şerh = Commentary

Özet:
Hazreti Mevlânâ'nın Mesnevî'sinin altı defterinin tamamı üzerine yazılan ilk şerh, XVI. yüzyılda Gelibolulu Mustafa Sürûrî Efendi tarafından telif edilmiştir. İlk tam şerh olma vasfını taşıyan Şerh-i Mesnevî adlı bu eserde bütün mısralar teker teker şerh edilmiştir. Mısralar şerh edilirken anlaşılması zor kelimeler gerektiği yerde eş anlamlılarıyla açıklanmış ve kastedilen manayı anlaşılır kılmak için tasavvufi kavramlardan, Kur'an-ı Kerim ayetlerinden, hadislerden, ünlü şairlerin beyitlerinden ve hikâyelerden istifade edilmiştir. Şerh-i Mesnevî bu özelliklerinin yanı sıra sade ve yalın diliyle geniş bir okuyucu kitlesine hitap ettiğinden ayrıca önemi haizdir. 
Bu çalışma, daha fazla kişinin yararlanması için, bu denli önemli bir Mesnevî şerhini yazma nüsha üzerinden matbu hâle getirmeyi, tenkitli metin ve dizini günümüzün yazım kurallarına uygun bir şekilde oluşturmayı hedeflemektedir.
Bu çalışma Türkçe ve Farsça olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Sürûrî Efendi'nin hayatı ve Şerh-i Mesnevî eseri ile ilgili bigiler verilmiştir. Birinci bölümde Şerh-i Mesnevî'nin beşinci cildine ait muhtelif kütüphanelerdeki nüshalarının tavsifi ve çalışmamızın yöntemi ve detayları ile alakalı bilgilerden kısaca bahsedilmiştir. İkinci bölümde müellif nüshası olan esas nüshayla beraber iki yardımcı nüshaya dayanılarak şerhin tenkitli metni ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın sonunda ise metinde yer alan ayet-i kerimeler ve hadis-i şeriflerin fihristi yer almaktadır.

Abstract:
The first commentary on the six volumes of the Mathnavi was composed by Mustafa Sururi Afandi in the sixteen century. This work called "A Commentary on Mathnavi", recognised as the first commentary on Mowlana's Mathnavi, deals with all hemstitches one by one. The work elaborates on all dimensions and parts of each hemstitch; furthermore, it provides the reader with synonyms of the strange or difficult terms. Moreover, in explaining the verses of Mathnavi, the Commentary employs verses of the Holy Quran, narrations, verses of famous poets and anecdotes. 
 The Commentary on Mathnavi is highly significant due to its mentioned characteristics plus its simple and easy language. The present research aims to prepare a usable version of this work that contains common spelling rules so that some more people can use this useful and comprehensive commentary of Mathnavi.  
This study has two chapters; the first one in Turkish language provides Sururi Afandi's life and his books, a description of the fifth volume's manuscript that exists in different libraries across the world and some information about the fifth volume of Mathnavi, together with the methodology and the principles that this work is based on. The second chapter in Persian presents the third chapter, relying on the main version of the commentary that is a manuscript composed by the author himself, and using the two supplementary versions, recomposes the full texts of the fifth volume. And then, the list of the verses and narratives used by the Commentary is provided.