Türkiye'de parlamenter sistem ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemlerinin parlamento etkinliği açısından karşılaştırılması
Comparison of parliamentary system and Presidential Government System in Turkey in terms of parliamentary efficiency
Yazar: NİHAT BİLGİÇ
Danışman: DOÇ. DR. TUĞBA YOLCU
Tarsus Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
16 Nisan 2017 tarihinde yapılan referandum ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının bir kısmı değiştirilmiş parlamenter sistem yerini Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine bırakmıştır. Sistem değişikliği sonrası anayasal sistemin kurumlarının görev ve yetkilerinde birtakım değişiklikler meydana gelmiştir. Bu değişikliklerin bir bölümü yürütme ile ilgili iken bir bölümü ise yasama ile ilgili olmuştur.  Sistem değişikliği sonrası özellikle Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin etkinliğinde meydana gelen değişim özellikle önemlidir. Zira parlamenter sistem geleneği içinde yerleşen demokratik teamüller ve toplumun alışkanlıkları sistem değişikliği sonrası başkanlık sistemlerine özgü olan bazı yeniliklerin kabul edilmesiyle birlikte tartışma konusu olmuştur. Klasik parlamenter sistemlerde parlamento, başkanlık sistemlerindeki parlamento ile karşılaştırıldığında parlamento etkinliği açısından daha etkin olduğu kuşkusuzdur. Zira parlamenter sistemin merkezinde parlamento vardır, yürütme parlamento içinden çıkmaktadır ve yürütme parlamento tarafından görevden alınabilmektedir. Buna karşın başkanlık sisteminde ise yürütme ve yasama birbirinden bağımsızdır ve çok daha katı bir kuvvetler ayrılığı ayrım söz konusudur. Bu katı ayrım parlamentonun yürütmeyi denetlemesi önünde engel teşkil etmese de yürütmenin parlamentonun güvenoyuna ihtiyaç duymaması, parlamentonun yürütme organı başında yer alan başkanı görevden alamaması ve yürütmenin de meşruiyetini doğrudan halktan almak suretiyle parlamento içinden çıkmaması bu sistemde yürütmeye daha özel ve güçlü bir rol biçmektedir. Yapılan Anayasa değişikliği ile parlamento yetkilerinde meydana gelen değişiklik, parlamentoda görev alan milletvekillerinin verdikleri kanun teklifi sayıları, parlamentonun yaptığı soruşturma sayıları ve parlamentonun kamuoyunda yer alan görünürlüğü birlikte değerlendirildiğinde Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrası parlamento etkinliğinde azalma meydana gelmiştir. Bu durumun, farklılıklar arz etse de asıl olarak başkanlık sisteminin bir varyantı olan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçiş nedeniyle yaşanan sistem değişikliği olduğu görülmektedir. Yeni sistemle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi, yürütme organı olarak cumhurbaşkanlığı makamının gölgesinde kalmış, eski sisteme nazaran parlamento etkinliğinde aşınma meydana gelmiştir.

Abstract:
With the referendum held on April 16, 2017, part of the Constitution of the Republic of Turkey was amended, the parliamentary system was replaced by the Presidential Government System. After the system change, a number of changes have occurred in the duties and powers of the institutions of the constitutional system. Some of these changes have been related to the executive, while some of them have been related to the legislative. The change in the effectiveness of the Grand National Assembly of Turkey, especially after the system change, is especially important. Because the democratic practices and habits of society that have settled in the tradition of the parliamentary system have been the subject of discussion with the acceptance of some innovations that are unique to presidential systems after the change of the system. There is no doubt that in classical parliamentary systems, the parliament is more effective in terms of parliamentary effectiveness compared to the parliament in presidential systems. Because the parliament is at the center of the parliamentary system, the executive comes out of the parliament, and the executive can be dismissed by the parliament. On the other hand, in the presidential system, the executive and the legislature are independent of each other, and there is a much stricter separation of powers distinction. Although this strict distinction does not constitute an obstacle for parliament to control the executive, the fact that the executive does not need a vote of confidence from parliament, the parliament cannot dismiss the head of the executive branch, and the executive does not come out of parliament by taking its legitimacy directly from the people gives the executive a more special and powerful role in this system. When the constitutional amendment and the change in parliamentary powers, the number of law proposals submitted by deputies serving in parliament, the number of investigations conducted by parliament and the visibility of parliament in public are evaluated together, there has been a decrease in parliamentary effectiveness after the Presidential Government System. Although there are differences, it is seen that this situation is mainly a system change due to the transition to the Presidential Government System, which is a variant of the presidential system. With the new system, the Turkish Grand National Assembly, as an executive body, has been overshadowed by the presidential office, and there has been an erosion in parliamentary effectiveness compared to the old system