Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ve karşıt olma karşı gelme bozukluğu olan çocuklarda uyku alışkanlıklarının çok yönlü incelenmesi
Multi-meterial investigation of sleep habits in children with attention deficit hyperactivity disorder and oppositional defiant disorder
Yazar: ŞULE AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. SEVGİ ÖZMEN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) dikkatsizlik, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle karakterize psikiyatrik bir bozukluktur. DEHB'li çocukların üçte birinde en azından bir psikiyatrik komorbiditenin bulunduğu tahmin edilmektedir. En sık karşıt olma karşı gelme bozukluğu (KOKGB)'nin eşlik ettiği çalışmalarda gösterilmiştir. DEHB'li çocuklarda yüksek oranda uyku problemleri bildirilmekte, özellikle uykuyu başlatma ve sürdürmede zorluklar rapor edilmektedir. DEHB klinik görünüm olarak oldukça heterojen bir hastalık olduğundan DEHB'de görülen uyku problemleri de çeşitlilik göstermektedir. Bu çalışmada KOKGB komorbiditesi bulunan ve bulunmayan DEHB'li çocuklarda uyku alışkanlıklarının ve kronotip tercihlerinin sağlıklı kontrollerle kıyaslanması, uyku problemleri ile medya kullanımı ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişki incelenecektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Polikliniği'ne ayaktan başvuran, 6-12 yaş aralığında çalışmaya dahil edilme kriterlerine uygun 40 DEHB tanılı hasta, 36 DEHB+KOKGB tanılı hasta ve 44 sağlıklı çocuk katıldı. Katılımcılara Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) uygulandı. Araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik veri formu, Conners Ana Baba Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form (CADÖ), Turgay Çocuk ve Ergenlerde Davranım Bozuklukları İçin DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (T-DSM-IV-S), Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA), Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (ÇDKA) ve Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutum Ölçeği (AHÇYTÖ) çocukların anneleri tarafından dolduruldu. 
Bulgular: DEHB grubunun yaş ortalaması 9.20±1.86, DEHB+KOKGB grubunun yaş ortalaması 8.78±2.00 ve kontrol grubunun yaş ortalaması 8.89±1.70 olarak saptandı. Yaş ortalaması açısından gruplar arasında anlamlı farklılık yoktu (p=0.580). Gruplar arasında uyku süreleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p=0.045). DEHB+KOKGB grubunda ortalama uyku süresinin kontrol grubundan daha düşük olduğu gözlendi. Gruplar arasında günlük ekran maruziyeti açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık olup, DEHB ve DEHB+KOKGB gruplarında 5 saatin üstünde görülen ekran maruziyetinin kontrol grubundan daha fazla olduğu gözlendi (p=0.041). ÇUAA toplam puanları açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0.001). DEHB ve DEHB+KOKGB gruplarında ÇUAA ortalama toplam puanlarının, kontrol grubunun ortalama değerinden yüksek olduğu gözlendi. AHÇYTÖ aşırı koruyuculuk alt boyutu ile ÇUAA gece uyanmaları alt boyutu arasında pozitif yönde zayıf düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulundu (r=0.270). 
Sonuç: DEHB'li çocukları değerlendirirken gündüz görülen çekirdek semptomların yanı sıra, gece verimli bir uykuyu engelleyen durumlar da dikkatle ele alınmalıdır. Çalışmamızda DEHB ve DEHB+KOKGB gruplarının günlük ekran sürelerinin kontrol grubundan daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. DEHB ve DEHB+KOKGB gruplarının daha kısa uyku sürelerine sahip olduğu ve uykuyla ilgili daha fazla güçlük yaşadıkları gözlenmiştir. KOKGB komorbiditesi bulunan çocuklarda yatma zamanı direnci, uyku kaygısı, parasomniler gibi uyku problemlerinin yalnızca DEHB'si olan çocuklara göre daha fazla olduğu saptanmıştır. DEHB ve DEHB+KOKGB gruplarının aile içi geçimsizlik ve sıkı disiplin açısından kontrol grubundan yüksek puanlara sahip olduğu, aşırı koruyuculuk ebeveyn tutumu ile çocuklardaki gece uyanmaları ve uykuda solunumun bozulması arasında ilişki bulunmuştur. Çocuk davranışları ile ebeveyn tutumları arasında çift yönlü bir etkileşim olduğu unutulmamalı, çocuktaki psikopatolojinin tedavisinin yanı sıra, ebeveynlere de gerekli psikiyatrik destek sağlanmalı ve ebeveyn eğitim programlarına yönlendirilmelidir.
Anahtar kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu, Kronotip, Sirkadiyen Ritim, Uyku Bozukluğu

Abstract:
Objective: Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) is a disorder characterized by inattention, hyperactivity and impulsivity that is inappropriate for age and developmental level. Studies have shown that at least two-thirds of children with ADHD have a psychiatric comorbidity, and the most common psychiatric disorder is oppositional defiant disorder. A high rate of sleep problems is reported in children with ADHD, especially difficulties in initiating and maintaining sleep. Since ADHD is a very heterogeneous disease in terms of clinical presentation, sleep problems seen in ADHD also vary. Studies are needed to investigate the effects of ADHD subtypes, symptom severity, drug treatment and comorbid psychopathologies on sleep problems. This study aimed to compare the sleep habits and chronotype preferences of children with ADHD with and without comorbid ODD with healthy controls, and to examine the relationship between sleep problems, media use and parental attitudes.
Methods: The study included 40 patients diagnosed with ADHD, 36 patients diagnosed with ADHD + ODD, and 44 healthy children who met the inclusion criteria in the control group, aged between 6-12 years, who applied to the Child and Adolescent Psychiatry Polyclinic of Erciyes University Faculty of Medicine. A total of 85 boys and 34 girls participated in the study and the average age of the participants was 8.96. Interview Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children- Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) was administered to the participants. Sociodemographic data form prepared by the researcher, Conners' Parent Rating Scale (CPRS), Turgay DSM-IV Based Disruptive Behaviour Disorders Screening and Rating Scale (T-DSM-IV-S), Children's Sleep Habits Questionnaire (CSHQ), Children's Chronotype Questionnaire (CCTQ) and Parental Attitude Research Instrument (PARI) were filled out by the children's mothers.
Results: The average age of the ADHD group was 9.20±1.86, the average age of the ADHD+ODD group was 8.78±2.00, and the average age of the control group was 8.89±1.70. There was no significant difference between the groups in terms of mean age (p = 0.580). A statistically significant difference was found between the groups in terms of sleep duration (p = 0.045). It was observed that the average sleep duration in the ADHD + ODD group was lower than the control group. There was a statistically significant difference between the groups in terms of daily screen exposure, and it was observed that screen exposure over 5 hours in the ADHD and ADHD + ODD groups was higher than the control group (p = 0.041). It was observed that looking at the screen before sleep was more common in the ADHD and ADHD+ODD groups compared to the control group. There was a statistically significant difference between the groups in terms of CSHQ total scores (p<0.001). It was observed that the average total scores of the CSHQ in the ADHD and ADHD+ODD groups were higher than the average value of the control group. A weak, positive, statistically significant relationship was found between the PARI overprotectiveness subscale and the CSHQ nocturnal awakenings subscale (r=0.270).
Conclusions: When evaluating children with ADHD, in addition to core symptoms such as attention deficit, hyperactivity and impulsivity during the day, conditions that prevent productive sleep at night should also be carefully considered. In our study, it was determined that the daily screen time of the ADHD and ADHD + ODD groups was higher than the control group. It was observed that ADHD and ADHD+ODD groups had shorter sleep durations and more difficulties with sleep compared to the control group. It has been found that sleep problems such as bedtime resistance, sleep anxiety, and parasomnias are more common in children with ODD comorbidity than in children with ADHD alone. It was found that ADHD and ADHD+ODD groups had higher scores than the control group in terms of family discord and strict discipline, and a relationship was found between overprotective parental attitude and night wakings and sleep-disordered breathing in children. It should not be forgotten that there is a two-way interaction between child behavior and parental attitudes. In addition to the treatment of psychopathology in the child, parents should be provided with the necessary psychiatric support and should be directed to parent education programs.
Keywords: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Chronotype, Cirdadian Rhythm, Oppistional Defiant Disorder, Sleep Disorder