Opioid kullanım bozukluğu olan erkek hastalarda sirkadiyen tercihler ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of circadian preferences and sleep quality in male patients with opioid use disorder
Yazar: ÖZGE DEĞERLİ AYKUT
Danışman: DOÇ. DR. İKBAL İNANLI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Aşerme = Craving ; Opioidler = Opioids ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Amaç: Opioid kullanım bozukluğu (OpKB) yaygınlığı giderek artan, etiyolojisinde biyolojik, psikolojik, davranışsal ve sosyal etkenlerin rol aldığı, depreşme ve remisyon dönemleriyle seyreden genellikle kronik seyirli bir hastalıktır. Yapılan çalışmalarda sirkadiyen tercihler ve uyku bozukluklarının OpKB'nin başlamasıyla ve sürdürülmesiyle ilişkili olduğu bildirilmiştir. Bu çalışmanın amacı OpKB tanılı hastalarda sirkadiyen tercihleri ve uyku kalitesini değerlendirmek, kontrol grubuyla karşılaştırmak ve hastaların klinik özellikleriyle olan ilişkisini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 22.01.2024-01.04.2024 tarihleri arasında Konya Beyhekim Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi ve Eğitim Merkezi polikliniğine başvuran opioid kullanım bozukluğu tanısı olup remisyonda olan 100 erkek hasta ve madde kullanım öyküsü olmayan 100 sağlıklı gönüllü erkek katılımcı dahil edildi. Tüm katılımcılara; Sosyodemografik Veri Formu, Sabahlılık-Akşamlılık Ölçeği (SAÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 Kısa Formu (BDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAM-A) uygulanmıştır. Ayrıca hastalara Madde Aşerme Ölçeği (MAÖ) uygulanmıştır. Çalışmaya sirkadiyen ritmi ve uyku kalitesini etkileyebileceği düşünülerek vardiyalı çalışan hasta ve kontroller alınmamıştır.
Bulgular: Çalışmamızda hasta grubunun sirkadiyen tercihlerinde 8 kişinin sabahçıl, 35 kişinin akşamcıl ve 57 kişinin ise ara tip olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubunun sirkadiyen tercih dağılımları ise 46 kişi sabahçıl, 16 kişi akşamçıl ve 38 kişi ara tip şeklindeydi ve hasta grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,01). Hasta grubunda tüm alt ölçekleri dahil PUKİ skorları kontrollere göre daha düşük bulunmuştur (gündüz işlev bozuklu için p<0,05, diğer alt ölçekler için p<0,01). Hasta grubunda HAM-A, HAM-D ve BDÖ skorları kontrollere göre daha yüksek bulunmuştur (tamamı için p<0,01). Hasta grubunda akşamcıl olanların MAÖ skorları daha yüksek bulunmuştur (p<0,01). Hastaların MAÖ skorları ile bağımlı değişkenlerin korelasyonu incelendiğinde eroin kullanımı olmadan geçen süre, BDÖ skoru, PUKİ skoru, HAM-D skoru ve HAM-A skoru ile MAÖ skorları arasında anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir (sırasıyla p<0,05, p<0,01, p<0,01, p<0,01, p<0,01).
Sonuç: Çalışmamızda OpKB tanılı hastaların sağlıklı kontrollere göre sirkadiyen tercihlerinin daha fazla oranda akşamcıl olduğu, uyku kalitelerinin daha kötü olduğu, depresyon ve anksiyete belirtilerinin daha fazla olduğu, dürtüselliğin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca akşamcıl olan hastaların olmayanlara göre uyku kalitesinin daha kötü olduğu, depresyon ve anksiyete belirtileri ve dürtüselliğin daha fazla olduğu ve daha fazla aşerme belirtileri yaşadığı saptanmıştır.  Bu çalışmanın sonuçları; akşamcıl sirkadiyen tercihin OpKB'na yatkınlık sağlayabileceği ve özellikle uyku, dürtüsellik, depresyon ve anksiyete belirtilerinin şiddetini olumsuz etkileyebileceği ve aşerme başta olmak üzere bağımlılıkla ilişkili klinik belirtileri de olumsuz etkileyebileceği varsayımını desteklemektedir. Uzunlamasına yapılacak çalışmalar depreşmelerin oldukça sık olduğu OpKB'nu daha iyi anlamamızı ve daha etkin tedavi etmemize yardımcı olacaktır.  
Anahtar Kelimeler: Opioid kullanım bozukluğu, sirkadiyen ritim, uyku kalitesi, aşerme.

Abstract:
Objecktive: Opioid use disorder (OUD) is a chronic disease with increasing prevalence, in which biological, psychological, behavioral and social factors play a role in its etiology, and which progresses with periods of relapse and remission. Studies have reported that circadian preferences and sleep disorders are associated with the onset and maintenance of OUD. The aim of this study is to evaluate circadian preferences and sleep quality in patients diagnosed with OUD, compare them with the control group and evaluate their relationship with the clinical characteristics of the patients.
Materials and Methods: The study included 100 male patients in remission with a diagnosis of opioid use disorder who applied to the Alcohol and Substance Addiction Treatment and Education Center outpatient clinic of Konya Beyhekim Training and Research Hospital between 22.01.2024 and 01.04.2024, and 100 healthy male volunteer participants with no history of substance use. All participants were administered the Sociodemographic Data Form, Morningness-Eveningness Scale (MEQ), Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Barratt Impulsivity Scale-11 Short Form (BIS), Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), Hamilton Anxiety Scale (HAM-A). In addition, the Substance Craving Scale (SCS) was administered to the patients. Patients and controls who worked shifts were not included in the study because it was thought that it could affect circadian rhythm and sleep quality.
Results: In our study, it was determined that 8 people in the patient group were morningness type, 35 people were eveningness type and 57 people were intermediate types in circadian preferences. The circadian preference distributions of the control group were 46 people morningness type, 16 people eveningness type and 38 people intermediate types and a significant difference was found between the patient group and the control group (p<0.01). In the patient group, PSQI scores including all subscales (p<0.05 for daytime dysfunction, p<0.01 for other subscales) were found to be lower than in the controls. HAM-A (p<0.01), HAM-D (p<0.01) and BIS (p<0.01) scores were found to be higher in the patient group than in the controls. In the patient group, the SCS scores of those who were evening were found to be higher (p<0.01). When the correlation between the SCS scores of the patients and the dependent variables was examined, it was determined that there was a significant relationship between the time spent without heroin use (p<0.05), BIS score (p<0.01), PSQI score (p<0.01), HAM-D score (p<0.01) and HAM-A (p<0.01) scores and the SCS scores.
Conclusion: In our study, it was found that patients with OUD had a more evening chronotype, worse sleep quality, more depression and anxiety symptoms, and more impulsivity compared to healthy controls. It was also found that patients with evening habit had worse sleep quality, more depression and anxiety symptoms, and more impulsivity, and more craving symptoms than those without. Although it is known that being evening habit aggravates psychiatric symptoms, it is an important finding that it may have a negative effect on craving. The results of this study support the assumption that evening circadian preference provides a predisposition to OUD and negatively affects the severity of sleep, impulsivity, depression, and anxiety symptoms, and may negatively affect addiction-related clinical symptoms, especially craving. Longitudinal studies will help us better understand OUD, where relapses are quite frequent, and provide more effective treatment.
Key Words: Opioid use disorder, circadian rhythm, sleep quality, craving.