Antalya Aksu-Fettahlı bölgesinde bulunan seraların topraklarında polisiklik aromatik hidrokarbon seviyelerinin belirlenmesi
Determination of polycyclic aromatic hydrocarbon levels in soils of greenhouses in Aksu-Fettahli region of Antalya
Yazar: BİHTER OLGUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRAY DOĞAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar (PAH'lar) biyobirikimli, kalıcı ve kanserojen oldukları için yıllardır araştırmacıların ilgisini çekmiştir. Yaşamsal bir kaynak olan tarım toprağı, gıda ve biyokütle üretiminde kilit bir işlev göstermesinden dolayı kirlilikten korunmaya muhtaçtır. Tarımsal alanların PAH'lara maruz bırakılması, besin zinciri ve direkt temas ile insanlarda ve hayvanlarda PAH'ların birikimine sebep olmaktadır. Dolayısıyla, topraktaki bu bileşiklerin konsantrasyonlarını ve kaynaklarını belirlemek önem taşımaktadır. Bu çalışmada örtü altı üretim gerçekleştirmekte ülkemizdeki öncü illerden olan Antalya'da bulunan Aksu-Fettahlı bölgesinde domates üretimi gerçekleştirilen cam ve plastik sera topraklarındaki PAH seviyeleri incelenmiştir. Bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmada cam ve plastik seralardan toplamda 50 toprak numunesi olmak üzere hem sonbaharda hem de kış aylarında örnek alınmış ve GC/MS ile analiz edilmiştir. 
Plastik seralar ve cam seralardaki PAH konsantrasyonların mevsimsel değişimleri incelenerek değerlendirilmiştir. Özellikle kış aylarında sonbahar aylarına göre PAH konsantrasyonlarının yüksek olduğu gözlenmiştir. Cam seralardaki PAH konsantrasyonları plastik seralardakilere oranla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Gözlenen PAH konsantrasyonlarının literatürde gözlenen değerlerin altında olduğu bulunmuştur. 4 halkalı PAH'ların her iki sera türünde de baskın olduğu belirlenmiş, bunları sırasıyla 5 halkalı, 3 halkalı, 6 halkalı ve 2 halkalı PAH bileşikleri izlemiştir. Sonuçlar sınır değerler ile karşılaştırıldığında tespit edilen konsantrasyonların hem düşük hem de kanserojen açıdan risk teşkil etmediği görülmüştür. Gerçekleştirilen kaynak belirleme çalışması ile dizel araç emisyonları, sera emisyonları, kömür yanması ve benzinli araç emisyonları kaynaklı PAH'ların bu bölge toprağında etkili olduğu gözlenmiştir. Seralarda PAH kontaminasyonuna sebep olan en büyük kaynağın dizel araç emisyonları olduğu belirlenmiştir. Bunu sırasıyla sera emisyonları, kömür ve odun yanması, benzinli araç emisyonları ve jet yakıtı emisyonları izlediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) have attracted the attention of researchers for years since they are bioaccumulative, persistent and carcinogenic. Agricultural land, which is a vital resource, needs protection from pollution as it has a key function in food and biomass production. Exposure of agricultural areas to PAHs leads to accumulation of PAHs in humans and animals through food chain and direct contact. Therefore, it is important to determine the concentrations and sources of these compounds in the soil. In this study, PAH levels in tomato produced glass and plastic greenhouse soils in Aksu-Fettahlı region of Antalya, one of the leading provinces in our country, are investigated. In the study, 50 soil samples were taken from glass and plastic greenhouses in both autumn and winter months and analyzed by GC / MS.
Seasonal variations of PAH concentrations in plastic and glass greenhouses were evaluated. Especially in winter, PAH concentrations were found higher than autumn. PAH concentrations in glass greenhouses were higher than those in plastic greenhouses. The observed PAH concentrations were found to be below the values observed in the literature. 4-ring PAHs were found to be dominant in both greenhouse types, followed by 5-ring, 3-ring, 6-ring and 2-ring PAH compounds, respectively. The concentrations of PAHs were found to be lower than the limit values and were showed there is no risk for carcinogenity. Based on the source identification study, PAHs originating from diesel vehicle emissions, greenhouse emissions, coal combustion and gasoline vehicle emissions have been observed to be effective in the soil of this region. It is determined that diesel vehicle emission was the major source of PAH contamination in greenhouses. This was followed by greenhouse emissions, coal and wood combustion, gasoline vehicle emissions and jet fuel emissions, respectively.