36-72 aylık otizm spektrum bozukluğu olan çocukların bı̇lı̇şsel oyun becerı̇lerı̇nin ı̇ncelenmesı̇
Examining the cognitive play skills of 36/72-month-old children with autism spectrum disorder
Yazar: SİBEL SÜMER ÖNCEL
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HALİL DİKEN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma 3-6 yaşlarındaki otizm spektrum bozukluğu (OSB) bulunan çocukların bilişsel oyun becerileri ile otizm derecesi, sosyal etkileşim düzeyi, vokal davranış örneği ve eğitimsel değerlendirme arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışma grubunu 80 OSB'li çocukla anneleri oluşturmaktadır. OSB'li çocukların otizm derecelerini saptamak için Uyarlanmış Otizm Davranış Kontrol Listesi (UODK-L), bilişsel oyun becerilerini değerlendirmek amacıyla Bilişsel Oyun Değerlendirme Formu (BODEF), sosyal etkileşim düzeylerini değerlendirmek için Sosyal Etkileşim Değerlendirme Aracı (SEDA), vokal davranış örneklerini değerlendirmek için Vokal Davranış Örneği Değerlendirme Aracı (VODA) ve eğitimsel düzeylerini belirlemek için de Eğitimsel Değerlendirme Aracı (EDA) kullanılmıştır. 
Araştırmada elde edilen sonuçlara göre bilişsel oyun becerileri, oyun çeşitlilik ve sıklık düzeyleri hesaplanmıştır. Oyun çeşitlilik ve sıklık düzeyleri ile diğer değişkenlerin ilişki düzeyleri SPSS programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda bilişsel oyun zamanındaki sıklık ortalamaları ile; U-ODKL arasında negatif yönde, SEDA arasında pozitif yönde, EDA arasında negatif yönde, VODA arasında negatif yönde ve istatistiksel bakımdan anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bilişsel oyun çeşitlilik ortalamaları ile; U-ODKL arasında istatistiksel bakımdan anlamlı bir ilişkinin bulunmadığı, SEDA arasında negatif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye rastlanmadığı, EDA ve VODA arasında da istatistiki bakımdan anlamlı bir ilişki bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. İleri araştırmalarda ailelere ya da kardeşlere verilecek koçluk eğitimi ile çocukların oyun öğrenim düzeyleri incelenebilir.

Abstract:
The purpose of this study is to analyze the relationship among the degree of autism, level of social interaction, vocal behavior, educational assessment and cognitive play skills of 3/6-year-old children with Autism Spectrum Disorder (ASD). The study group consists of 80 children with ASD and their mothers. The materials used are Adapted Autism Behavior Checklist (AABC) to determine the degree of autism of children with ASD; Cognitive Play Assessment Form (CPAF) to assess the cognitive play skills; Social Interaction Assessment Instrument (SIAI) to assess the social interaction levels; Vocal Behavior Assessment Instrument (VBAI) to assess the vocal behavior examples; and Educational Assessment Instrument (EAI) to determine the educational levels. 
The levels of cognitive play skills as well as the variety and frequency of plays were measured based on the results of the research. The relationship levels of play diversity and frequency and other variables were analyzed with the SPSS program. As a result of the analysis, with the frequency averages in cognitive play time; A negative relationship was found between U-ODKL, a positive relationship between SEDA, a negative relationship between EDA and VODA, and a statistically significant relationship was found. With cognitive play diversity averages; It was concluded that there was no statistically significant relationship between the U-ODKL, a negative and statistically significant relationship was found between the SEDA, and that there was no statistically significant relationship between the EDA and VODA. In future research; Children's play learning levels can be examined through coaching training given to families or siblings.