İslamcılık ekseninde modernleşen Osmanlı İmparatorluğu'nda kadın-erkek eşitliği tartışmaları
Discussions on equality of men and women with the discourse of Islamism in the Modernizing Ottoman Empire
Yazar: SİNEM ÇAVUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FAİKA ÇELİK
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Kadın-erkek eşitliği = Equality of women and men ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; İslamcılık = Islamism

Özet:
Bu tezin amacı bir dönem İslam dünyasını etkisi altına alan İslamcılık akımının
Osmanlı Devleti'nde 19. Yüzyılın ikinci yarısından II. Meşrutiyet döneminin
sonuna kadar olan süreçte Türk toplumuna etkilerini kadın-erkek eşitliği
tartışmaları üzerinden irdelemektir. Araştırmanın toplumsal ve modernleşme
sürecine katkısı, her iki cinsiyet içinde tartışılmaktadır. Tez öncelikli olarak bazı
temel kavramların açıklanması, ardından da Osmanlı İslamcılığı üzerine kısa bir
literatür taraması şeklinde hazırlanarak ortaya çıkarılmıştır. Çalışma hayata
geçirilirken dönemin İslamcı aydınlarının fikirleri, Modenleşme ve II. Meşrutiyet
dönemi hakkında Türkiye'de yapılmış temel eserler öncelikli olarak
kullanılmıştır. Bunun dışında bir takım kavramların Batı ve İslam sentezli
olmasından dolayı Türkçe'nin yanı sıra İngilizce kaynaklardan da
yararlanılmıştır.
Çalışma hayata geçirilirken Osmanlı İmparatorluğu döneminin İslamcı
Aydınları olan, Mustafa Sabri Efendi (1869-1954), Musa Kazım Efendi (1858-
1920), Said Halim Paşa (1864-1921) ve Mehmet Şemsettin Günaltay (1883-1961),
dönemin İslami söylemini cinsiyetleştiren fikirleriyle öne çıkmışlardır. İslamcı
aydınlar kadın sorununu örtünme, çok eşlilik, kadının eğitimi, kadının özel alan/
aile içi görevleri, kadının iş hayatına/kamusal hayata katılmaları üzerinden
tartışıp söylem üretmişlerdir. Bu çalışma İslamcılığı değişmeyen, monolotik bir
ideoloji görmekten ziyade, kendi içinde çeşitlendiğini göstermesi bakımından da
önem arz etmektedir.

Abstract:
The aim of this thesis is to examine the effects of the Islamism movement, which
once influenced the Islamic world, on Turkish society in the Ottoman Empire
from the second half of the 19th century to the end of the Constitutional Era,
through the debates on equality between men and women. The contribution of
the research to the social and modernization process is discussed for both
genders. The thesis was first prepared by explaining some basic concepts and then
by preparing a short literature review on Ottoman Islamism. While the study was
being implemented, the ideas of the Islamist intellectuals of the period, the basic
works made in Turkey about the Modernization and Constitutional Monarchy
period were primarily used. Apart from this, due to the fact that some concepts
have a Western and Islamic synthesis, besides Turkish, English sources were also
used.
While the study was being implemented, the Islamist Intellectuals of the Ottoman
Empire period, Mustafa Sabri Efendi (1869-1954), Musa Kazım Efendi (1858-
1920), Said Halim Pasha (1864-1921) and Mehmet Şemsettin Günaltay (1883-
1961), gendered the Islamic discourse of the period, came forward with their
ideas. Islamist intellectuals discussed and produced discourses on the women's
issue on the basis of covering, polygamy, women's education, women's
private/family duties, women's participation in business life/public life. This
study is important in that it shows that Islamism diversifies within itself rather
than seeing it as an unchanging, monolithic ideolog