Sosyal bilgiler programında kazandırılması hedeflenen sorumluluk değeri ve empati becerisi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between responsibility value and empathy skill aimed to be gained in social studies program
Yazar: ALPER YONTAR
Danışman: PROF. DR. SELMA YEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki değerler = Moral values ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Empati = Empathy ; Empatik beceri = Empathic skill ; Sorumluluk = Responsibility ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu araştırmada genel olarak Sosyal Bilgiler Programında kazandırılması hedeflenen sorumluluk değeri ve empati becerisi arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda;  beşinci sınıf öğrencilerinin sorumluluk ve empati düzeyleri arasındaki ilişki; cinsiyet, Sosyal Bilgiler dersi başarı puanı ve okul sosyoekonomik düzeyi açısından incelenmiştir.
Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte uygulandığı karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu ilişkisel tarama modelinde olup nitel yaklaşımla ele alınan boyutunda, nitel görüşme yöntemine başvurulmuştur. Çalışmanın evreni Ankara?nın merkez ilçelerinden altısındaki (Etimesgut, Yenimahalle, Çankaya, Keçiören, Altındağ, Mamak) tüm devlet okullarının beşinci sınıf öğrencileridir. Örneklem ise bu ilçelerde bulunan farklı sosyoekonomik düzeydeki üçer devlet okulunun beşinci sınıflarına devam eden ikişer şube öğrencileridir. Dolayısıyla beşinci sınıfa devam eden toplam 36 şubeden 1079 öğrenciye nicel verileri almak için ?Çocuklar İçin Sorumluluk Ölçeği?,  ?Empati Ölçeği? ve ?Kişisel Bilgiler Formu? uygulanmıştır. Nitel veriler için bu öğrenciler arasından, her okuldan bir kız ve bir erkek olmak üzere toplam 36 öğrenci ile görüşme yapılmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 15.0 paket programı aracılığıyla betimsel istatistik, bağımsız gruplar t testi, Mann-Witney U testi, tek yönlü varyans analizi, Kruskal-Wallis testi, regresyon ve korelasyon analizleri kullanılmış, nitel veriler üzerinde ise içerik analizi uygulanmıştır.

Araştırma sonuçlarına göre:
1.	Çalışma grubu öğrencilerinin yarıdan fazlası, evdeki ve okuldaki tüm sorumluluklarını yerine getirdiğini söylemiştir.
2.	Çalışma grubu öğrencilerinin yarıya yakını, sorumluluklarının kendisine hatırlatılmasına ihtiyaç duymadığını belirtmiştir.
3.	Çalışma grubu öğrencilerinin tamamı asgari düzeyde empatik eğilime sahiptir.
4.	Çalışma grubu öğrencilerinin çoğu empatik tepki gösterme eğilimindedir.
5.	Çalışma grubu öğrencilerinin önemli bir bölümü, ifadelerinde empati ile doğrudan ilişkili süreçlere işaret etmiştir.
6.	Öğrencilerin empati ve sorumluluk düzeyleri arasında pozitif yönde, orta düzeyde ve anlamlı bir ilişki vardır.
7.	Öğrencilerin empati düzeylerinin, sorumluluk düzeylerinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu anlaşılmıştır.
8.	Kız öğrencilerin sorumluluk ve empati düzeyleri erkek öğrencilerin sorumluluk ve empati düzeylerinden anlamlı derecede yüksektir.
9.	Sosyal Bilgiler dersi başarı puanı düşük, orta ve yüksek olan öğrencilerin sorumluluk puan ortalamaları ve empati puan ortalamaları anlamlı şekilde farklılaşmaktadır.
10.	Alt sosyoekonomik düzeydeki okullarda okuyan öğrencilerin empati puan ortalamaları, orta ve üst sosoyo-ekonomik düzeydeki okullara devam eden öğrencilere göre anlamlı şekilde düşük bulunmuştur.
11.	Okul sosyoekonomik düzeyi değişkeni, öğrencilerin sorumluluk düzeyleri üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmamaktadır. 
Araştırma sonuçlarına dayanılarak, yapılabilecek çalışmalara ve uygulamalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.



Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Sosyal Bilgiler Programı, değerler, sorumluluk, beceriler, empati.

Abstract:
This research in general aimed at investigating the relationship between responsibility value and empathy skill aimed to be gained in Social Studies Program. In this respect, the relationship between fifth grade students? levels of responsibility at elementary school and empathy were examined in terms of gender, Social Studies success scores and socio-economic level of school.In the research, the mixed methods design in which both qualitative and quantitative research methods were applied together was used. The quantitative section of the study was in the form of correlational survey model and in the other part consisting of qualitative section, the qualitative interviewing was performed. The target population of the study was the fifth grade students in the elementary schools in the six central districts located in Ankara (Etimesgut, Yenimahalle, Çankaya, Keçiören, Altındağ, Mamak). Its sample consisted of two each class from each three schools at three different socioeconomic levels in these districts. Therefore, we applied three scales (?Responsibility Scale for Children?, ?Empathy Scale? and ?Personal Information Form?) to 1079 fifth grade students for quantitative data and, performed individually a qualitative interviewing with 36 of them (18 male and 18 female students) for qualitative data. We analyzed quantitative data through SPSS 15.0 package program, using the descriptive statistical analysis, independent sample t-test, Mann-Witney U test, one way ANOVA, Kruskal-Wallis test, regression analysis and correlation analysis. We also analyzed qualitative data using the content analysis.
According to the results of this research:
1.	More than half of the students (36 interviewees) in the study group said that they fulfilled their all responsibilities both at home and school.
2.	Close to half of the students in the study group said that did not need to be reminded of their responsibilities.
3.	All of the students in the study group had the minimum empathetic tendency at least.
4.	Most of the students in the study group had a tendency of empathetic response.
5.	The majority of the students in the study group referred to the direct concerning processes with empathy.
6.	There was a positive way, moderate and significant relationship between empathy and responsibility levels of students.
7.	The students?s level of empathy was a significant predictor of his/her level of responsibility.
8.	 Female students? levels of responsibility and empathy were significantly higher than the levels of responsibility and empathy of male students.
9.	The mean scores of responsibility and empathy of students in terms of Social Studies success scores significantly differentiated at low, medium and high levels.
10.	The mean scores of empathy of students in schools at low socioeconomic level were significantly lower than the students in schools at medium and high socioeconomic levels.
11.	The school socioeconomic level variable did not significantly differentiate on students' level of responsibility.
On the basis of research results, we made some suggestions to researchers and authorities.


Key Words: Social Studies, Social Studies Program, values, responsibility, skills, empathy.