Türk hava sahasının esnek hava sahası yaklaşımı ile etkin kullanımı için algoritmik bir uygulama
An algorithmic application for the effective use of Turkish airspace with flexible airspace approach
Yazar: AHMET KÖKHAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MERİÇ HATİCE GÖKDALAY
Türk Hava Kurumu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Algoritmik çözümler = Algorithmic solutions ; Esnek kullanım = Flexible usage ; Hava sahası = Airspace ; Hava trafik kontrolörü = Air traffic controller ; Hava trafik sistemi = Air traffic system ; Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Hava yolu trafiği = Airline traffic ; Verimlilik = Productivity ; Yakıt tasarrufu = Fuel saving

Özet:
Son yıllarda ülkemizde hızla artan hava trafik yoğunluğu, hava sahasında darboğazlar oluşturmaya, uçuş maliyetlerini arttırmaya, hava taşımacılığı kaynaklı çevreye olan zararın daha ileri seviyelere taşınmasına ve hava sahası kapasitesinin düşmesine sebep olmuştur. Bu durum ülkemizdeki mevcut hava sahası yapısının iyileştirilmesini ve hava trafik problemleri için alternatif çözümler üretilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu doğrultuda hava sahasının mevcut kapasitenin daha verimli kullanılarak hava sahası kapasite kullanım oranlarını arttırmaya yönelik karar destek sistemlerine, dinamik hava trafik yönetimine ve hava sahasının esnek kullanımına ihtiyaç duyulduğu düşünülmektedir. 
Bu çalışma ile hava sahası esnek kullanıldığında elde edilen kazanımlar analiz edilmiştir. Buna ilave olarak en verimli rota seçimi için Dijkstra Algoritması prensibi ile çalışan ve sistematik bir yol gösterici niteliğinde olan bir karar destek sistemi oluşturulmuştur. 
Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde  Hava Sahasının Esnek Kullanımı kavramının tanımlanması, tarihçesi, amacı, hedefleri, seviyeleri, yapıları, prosedürleri, ilişkileri ve hava sahasının esnek kullanımının getirdiği kazanımlardan bahsedilmiş olup, bölümün son kısmında  Türk hava sahası yapısının ve havacılık endüstrisinin GZFT (SWOT) analizi yapılmış ve Esnek Hava Sahası Kullanımının (Flexible Use of Airspace- FUA) Türkiye'de gelişimi ve uygulamaları anlatılmıştır.
İkinci Bölümde; Hava sahası probleminin tanımlanması, problemden kaynaklı hava araçları ve havayolu firmaları için maddi kayıplar, problemin çevresel etkileri, hava sahası kapasite kayıplarından bahsedilmektedir. Ayrıca bu bölümde hava sahası yönetimi üzerine literatürde yapılmış başlıca çalışmalara değinilmiştir.
Üçüncü bölümde; Hava sahasının esnek kullanımına yönelik araştırma, araştırmanın amacı, araştırmanın yöntemi, kısıtları, varsayımları ve en kısa yol algoritmaları anlatılmıştır. Sonrasında araştırmanın ekonomik, çevresel ve kapasite kazanımlarından bahsedilmiştir. 
Dördüncü bölümde; Genel değerlendirme ve FUA'ya yönelik değerlendirmeler yapılmış, sonrasında Ankara-İzmir rotası için oluşturulan karar destek sistemi uygulamasından ve değerlendirmelerinden bahsedilmiş sonrasında gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The rapid increase in air traffic density in our country in recent years has led to bottlenecks in the air, increased flight costs, increased levels of damage to the environment sourced by air transportation, and reduced airspace capacity. This situation has made it necessary to improve the existing airspace structure in our country and to produce alternative solutions for air traffic problems. In this direction, it is thought that decision support systems, dynamic Air Traffic Management (ATM) and Flexible Use of Airspace (FUA) are needed to increase the capacity utilization rate of the airspace by using the existing capacity more efficiently.
In this study, the achievements obtained when the airspace is flexible are analyzed. In addition, for the most efficient route selection, a decision support system, which has the characteristics of a systematic guide, and works with the principle of Dijkstra Algorithm, has been established.
The study consists of four parts. In the First part; the definition of the FUA, its history, purpose, objectives, levels, structures, procedures, relationships and the benefits of flexible use of the airspace were explained.  In addition, SWOT analysis of the Turkish airspace structure was made at the last part and the development and applications of FUA in Turkey were explained.
In the second chapter; The definition of the airspace problem, the financial losses for the airline companies, the environmental effects of the problem, reducing of the airspace capacity are mentioned. In addition, in this section, the studies in the literature on airspace management have been mentioned.
In the third chapter; The purpose of the research, the method of the research, the constraints, the assumptions and the shortest path algorithms are briefly explained. Thereafter, the economic, environmental and capacity gains of the research were mentioned.
In the fourth chapter; General assessments and FUA assessments were made, thereafter the decision support system implementation which formed for Ankara-İzmir route evaluated and suggestions for future studies were made.