Kalite fonksiyon yayılımı ile cami yapılarının değerlendirilmesi
Evaluation of mosque buildings by quality function deployment
Yazar: AHU BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN YAĞMUR TOPRAKLI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cami = Jami ; Kalite fonksiyon yayılımı = Quality function deployment ; Kullanıcı tatmini = User satisfaction ; Mimari = Architectural ; Planlama = Planning

Özet:
Camiler, İslam Mimarisinde, Müslümanların ibadet, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşıladıkları mekânlardır. Bu yapılar, tarihsel gelişim boyunca insanlığın ihtiyaçlarına ayak uydurarak biçimsel, mekânsal ve işlevsel değişime uğramıştır. Ülkemizde çok fazla üretilen cami yapıları, mimarlık sektöründe büyük ölçüde ihmal edilmiş ve yetkin olmayan ellere bırakılmıştır. Cami konusunun araştırıldığı çalışmaların kimlik, nitelik, biçimsel algı, üslup ve sosyolojik konular üzerine yoğunlaştığı görülmektedir. Bu çalışmada, kullanıcı odaklı bir planlama yöntemi olan Kalite Fonksiyon Yayılımı metodu kullanılarak, cami cemaatinin istek ve hedefleriyle, mimarlarının hedeflerinin tutarlılık incelemesi yapılmıştır. Cami mimarisine ve Kalite Fonksiyon Yayılımı'na ilişkin yazın incelenmiş ve cami yapılarındaki sorunlar belirlenmiştir. Çalışma kapsamında Ankara, Çankaya İlçesinde yer alan Alacaatlı Uluyol, Doğramacızade Ali Paşa ve Hasan Tanık Camileri incelenmiştir. Yüz yüze yapılan görüşmelerle cami cemaati ve proje mimarlarına yöneltilen yarı strüktürel sorular aracılığıyla, memnuniyet ve istekler belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda kullanıcı ve mimarlardan elde edilen görüşler hedef kıyaslama tablosu aracılığıyla değerlendirilmiştir. Cami kullanıcısının, dernek tarafından finanse edilen üç camide de memnun olduğu saptanmıştır. Aydınlık ve sade oluşturulmak istenen iç mekân, huzur verici olarak değerlendirilmiştir. Gelenekselin modern bir yorumu olan, üç kubbeli cami de kullanıcı tarafından yakın bulunurken, modern yorumlanmış minare anlaşılamamıştır. Genç cemaat farklı mimari yorumlara olumlu yaklaşabilirken, orta yaşlı cemaat görüşü mimarın hedefiyle çelişebilmektedir. Eğitim düzeyi arttıkça, mimarın hedeflerinin anlaşılabilir olduğu gözlemlenmiştir. Cami mimarisinin ve konfor özelliklerinin kullanıcı tarafından olumlu bulunmasında, tecrübeli mimar olmasının önemi olmadığı görülmüştür. Bu çalışmada, mimarla, son kullanıcı arasındaki iletişimin gelişmesi ve araştırmadan elde edilen bulguları kullanarak, daha başarılı camiler planlanabilmesi hedeflenmiştir.

Abstract:
In Islamic architecture, mosques are places where Muslims gather for worship, social and cultural needs. In the last decades mosques have undergone formal, spatial, and functional changes according to the needs of society. However, it has been noted that mosques have been neglected in Turkey's architectural sector, and continued to be left to incompetent hands. Studies on mosques mostly focuses on identity, quality, formal perception, style, and sociological aspects. This study examines the consistency between the goals of the mosque congregate, and the architects, through the user-oriented planning method, Quality Function Deployment. The literature on mosque architecture and Quality Function Deployment was examined and the problems in mosque buildings were determined. The three mosques examined were Alacaatlı Uluyol, Doğramacızade Ali Paşa and Hasan Tanık in Çankaya District, Ankara. Mosque users' needs and wants were determined through the semi-structural questionnaires and interviews directed at the mosque congregates and architects. The opinions obtained from the users and architects were evaluated through the target comparison table. The mosque users were satisfied with the architectural and technical features of all three mosques, financed by the mosque associations. The bright and simple interiors, were evaluated as peaceful. The domed mosques, that were traditional, yet interpreted as modern, were emotionally close to the user. However, for instance, the modern minaret could not be understood. It was seen that as the young congregation approaches modern interpretations positively, the middle-aged congregation may contradict the architect's goal. Furthermore, as the education level increases, the architect's goals become more understandable. It became clear that an architect's experience does not make a difference when designing mosque features that are to be positively perceived by mosque users. This thesis aims to not only help future planning and building of successful mosques, but to also benefit communication between the architects and mosques' end-users.