Nevşehir yöresi sağaltma ocakları
Nevşehir region healing centers
Yazar: YELİZ HAMURİŞÇİ
Danışman: DOÇ. DR. RECEP TEK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Halk Bilim (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Halk hekimliğinin bir kolu olan sağaltma ocakları, Türk halk kültürü içerisinde önemli bir yere sahiptir. Türk toplumlarında kutsallığına ve sağaltma gücüne inanılan ocaklar, geleneksel yöntemlerle ve hazırladıkları çeşitli emlerle hastaları tedavi etmeye çalışmakta ve hangi hastalığı tedavi ediyor ise o hastalığın adıyla anılmaktadır. Kökleri Orta Asya'ya uzanan bu ocaklar ve uygulamaları, zaman içerisinde değişim ve gelişmeler gösterse de tarih boyunca tedavi konusunda işlevselliğini sürdürmüştür. Türk toplumunda eski Türk inançlarının izlerini taşıyan sağaltma ocakları ve uygulamaları Anadolu'nun birçok yerinde olduğu gibi Nevşehir'de de varlığını sürdürmektedir. Hastalık ve sağlık konusunda her toplumun inanç ve tutumları farklıdır. Bu bağlamda Nevşehir'de sağlık problemi yaşayan insanlar çeşitli sebeplerle ocaklara başvurmaktadır. Yapılan bu çalışmayla kaynak kişilerden elde edilen verilerden hareketle Nevşehir sağaltma ocakları ve uygulamaları ayrıntılı bir şekilde ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Sağaltma ocaklarını konu alan bu tez çalışmasıyla Nevşehir yöresindeki kültürel birikimin ortaya çıkarılması, kayıt altına alınarak incelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması somut olmayan kültürel miras açısından önem arz etmektedir.

Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde halk hekimliği kavramı, Türk halk hekimliği ve Türk halk hekimliğinde sağaltıcılar ele alınmıştır. İkinci bölümde ocak kavramı, sağaltma ocaklarının hususiyetleri, tedavi edilen hastalıklar ve tedavi yöntem ve teknikleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise sahadan elde edilen bilgilerden hareketle Nevşehir'de tespit edilen sağaltma gücüne sahip ocaklar ve uygulamaları hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde ise sağaltma ocaklarının özellikleri, hastalıklar ve tedavi uygulamaları değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise elde edilen bulguların genel değerlendirmesi yapılmış ve bu bilgiler ışığında ocak kültürünün Nevşehir'de yaşamaya devam ettiği vurgulanmıştır.


Anahtar Kelimeler: Halk hekimliği, Nevşehir, sağaltma ocakları, hastalık.

Abstract:
Healing centers, which are a branch of folk medicine, have an important place in 
Turkish folk culture. In Turkish societies, the hearths, which are believed to be sacred 
and have healing power, try to treat patients with traditional methods and various 
medicines they prepare, and are known by the name of the disease they cure. These 
hearths and their practices, whose roots extend to Central Asia, have continued to be 
functional in treatment throughout history, although they have changed and developed 
over time. In Turkish society, healing centers and practices bearing the traces of old 
Turkish beliefs continue to exist in Nevşehir, as in many parts of Anatolia. Each 
society has different beliefs and attitudes about disease and health. In this context, 
people with health problems in Nevşehir apply to hearths for various reasons. As a 
result of this compilation study, Nevşehir treatment centers and their applications were 
discussed and evaluated in detail, based on the data obtained from the source persons. 
Revealing, recording and examining the cultural heritage in the Nevşehir region and 
transferring it to future generations is important in terms of intangible cultural heritage.
The study consists of four parts. In the first chapter, the concept of folk medicine, 
Turkish folk medicine and healers in Turkish folk medicine are discussed and the 
literature is stated. In the second chapter, information is given about the concept of 
hearth, the characteristics of treatment hearths, the diseases treated and treatment 
methods and techniques. In the third part of the study, based on the information 
obtained from the field, the hearths and their applications that have the power to cure 
the same disease detected in Nevşehir were collected under a common heading. In the 
fourth chapter, the characteristics of treatment centers, diseases and treatment practices 
are evaluated. In the conclusion section, a general evaluation of the findings was made 
and in the light of this information, it was concluded that the hearth culture continues 
to live in Nevşehir.
Key Words: Folk Medicine, Nevşehir,healıng centers, diseas.