Tarihi yapıların cephelerinde kullanılan kagir yapı malzemelerinde konservasyon çalışmalarının irdelenmesi ve sistematik bir yöntem önerisi
Investigation of conservation studies in masonry building materials used on the facades of historical buildings and a systematic method proposal
Yazar: ZEYNEP SENA KARKAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEDEN ACUN ÖZGÜNLER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Ülkemizde taş koruma, son 10 yıldır akademik alanda ve uygulama alanında daha yaygın olarak çalışılmaktadır. Bu tez çalışması, ülkemiz için yeni sayılan ve konuyla ilgili az çalışma bulunan bir alan olan sağlamlaştırıcı ve su itici kimyasal uygulamaların, geri dönüşümsüz ve ciddi uygulamalar olduğunu belirterek bu uygulamalara karar verilirken önem verilmesi gereken parametrelere dikkat çekmek; ülkemizde taş koruma çalışmaları sırasında uygulanacak doğru sağlamlaştırıcı ve su itici kimyasallar için altlık oluşturmak ve ülkemizdeki çeşitli uygulamalardan örneklere yer vererek bu alanda bilgi birikimini arttırmak; çok önemli olan bu kimyasal uygulamaların belirli kalitede olmasını sağlamak için ülkemizde de standartlaşması gerektiğini vurgulayarak bilinçli kullanım konusunda katkı koymak için taş koruma çalışmalarında kullanılabilecek bir yöntem önerisi geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Tez çalışması kapsamında, öncelikle tarihi yapılarda en çok kullanılmış olan çeşitli doğal taşları koruma çalışmalarında, dünyanın bu alanda önde gelen, gelişmiş ülkelerinde özellikle son 10 yılda kullanılan sağlamlaştırıcı ve su itici kimyasalların neler olduğu; günümüzde hangi yönetmeliklere, uluslararası standartlara ve parametrelere dayanarak bu uygulamaların nasıl yapıldığı ve test edildiği araştırılmıştır. Sonrasında, ülkemizde özellikle çok önemli kültürel miras özelliği taşıyan tarihi yapıların ve anıtların bulunduğu İstanbul'da,  nasıl karar verilerek sağlamlaştırıcı ve su itici kimyasal uygulamaların yapıldığını, ne kadar süredir kullanıldığını; bu kimyasal uygulamalardan hangi kriterlerin beklendiğini ve nelere dikkat edilerek uygulamaların yapıldığını; uygulama yapılırken standartlara ne derece dikkat edildiğini tespit etmek için kültürel mirasın korunması konusunda çalışan çeşitli uzmanlara ve taş sağlamlaştırma çalışmaları yapan sayılı malzeme firmasındaki teknik uzmanlara anket çalışması yapılmıştır. Ayrıca, İstanbul'un üç farklı bölgesinde bulunan ve farklı özellikler içeren üç önemli tarihi yapıda yapılmış olan sağlamlaştırıcı ve/veya su itici uygulama örneklerine yer verilmiştir. Son olarak, yapılan tüm çalışmalardan elde edilen veriler ışığında, taş koruma çalışmalarında kullanılabilecek bir yöntem önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
Stone conservation has been studied more widely in the academic field and application field for the last 10 years in our country. The objectives of this thesis study are as follows; To state that the consolidant and water repellent chemical applications, which are considered new for our country and have few studies, are irreversible and serious applications and to draw attention to the parameters that should be given importance when deciding these applications; To create a base for the correct consolidant and water repellent chemical applications to be applied during stone conservation studies in our country and to increase the knowledge in this field by explaining examples of various consolidant and water repellent chemical applications made in our country; To emphasize that these chemical applications should be standardized in our country to ensure certain quality; To develop a method proposal that can be used in stone conservation studies to contribute to the conscious use of these chemical applications in our country. Within the scope of the thesis, first of all, the consolidant and water repellent chemical applications used in the world's leading and developed countries especially in the last 10 years in the conservation of various natural stones used in facades of historical buildings, which are based on international standards and parameters, how these applications were made and tested were investigated. Secondly, a survey study was prepared on the consolidant and water repellent chemical applications and various experts working on the conservation of cultural heritage in Istanbul, where historical buildings and monuments that have very important cultural heritage features, and technical experts working in the material company that carried out stone consolidation studies participated in this survey study. In this survey study, the following were investigated: Deciding how to use the consolidant and water repellent chemical applications and how long they have been used; What criteria are expected from these chemical applications and what is considered when doing these chemical applications; How much importance is given to the international standards when doing these chemical applications. After the survey of experts, the results were evaluated in line with the data obtained. After the evaluation, the reliability level of the results of the survey was measured by Cronbach's alpha method using the SPSS program. In addition to the survey study, consolidant and / or water repellent chemicals were applied in three important historical structures, namely the Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane Building, Hasan Fehmi Pasha Tomb and Kaptanpaşa Mosque in Istanbul, and were one-to-one followed up at certain periods. Afterwards, the effectiveness of the these chemical applications was evaluated by simple test method in the in-situ. As a result of the survey and field studies, it has been observed that there are hesitations in the decision-making process for consolidant and / or water repellent applications. And it was understood that a base was needed while evaluating this chemical applications process. In this context, finally, in the light of the data obtained from all studies.