Tâbiûn döneminde tefsirin temel dinamikleri
The basic dynamics of the tafsir in the period of tābiūn
Yazar: KERİM YILMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET DAĞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tabiun = Tabiun ; Tabiun Dönemi = Tabiun Period ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tezin amacı, tâbiûn döneminin epistemolojik ve sosyolojik ortamının Kur'an'ın anlaşılması ve yorumlanmasına etkilerini incelemektir. Birinci bölümde dönemin siyasi ortamı bağlamında siyasi sistemin özellikleri, iktidar mücadeleleri, mezheplerin ortaya çıkışı üzerinde durulmuştur. Sosyokültürel ortam çerçevesinde bu dönemde etkileşime girilen kültürler ve son olarak da dönemin ilmi ortamı incelenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde tâbiûn döneminde tefsirin ana kaynakları ile tefsire etki ettiğini düşünülen siyasetin, mezheplerin ve yabancı kültürlerin etkisi, üçüncü bölümde ise bu dönemde Kur'an'ı anlamayı ifade eden kelimelerin yanında tefsirde usul oluşturma çabası ele alınmıştır.
Tâbiûnun Kur'an'ı anlama noktasında en önemli kaynağın kendilerinden ders aldıkları sahabe olduğu, bunun yanında Kur'an'ın, kıraat farklılıklarının, sünnetin, tâbiûn kavlinin, dilsel verilerin ve İsrâiliyyât'ın kaynak olarak kullanıldığı ortaya çıkmıştır. Bu dönemde ortaya çıkan yeni gelişmelerin, siyasi ve mezhepsel yaklaşımların etkilerine ek olarak yabancı kültürlerle etkileşimin doğrudan veya dolaylı yoldan Kur'an'ı anlamaya tesir etmiştir. Ayrıca tâbiûn döneminde usul oluşturma çabasının olduğunu ancak bunda müfessirin bilgi birikiminin ön plana çıktığını ifade etmek mümkündür. Sonuç olarak bu dönemde tefsirin siyasi ve sosyokültürel alandaki gelişmelere paralel bir şekilde gelişmeye ve genişlemeye devam ettiği, bu bağlamda tâbiûn neslinin tefsir alanında sahabeden aldığı bilgi birikimini geliştirerek ve genişleterek gelecek nesillere aktardığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Tâbiûn, Siyaset, Sosyokültürel Ortam, Etkileşime Girilen Kültürler, Usul Oluşturma Çabası.

Abstract:
The aim of this thesis is to examine the effects of the epistemological and sociological environment of the tābiūn period on the understanding and interpretation of the Qur'an. In the first chapter, in the context of the political environment of the period, the characteristics of the political system, power struggles, the emergence of sects are discussed. Within the framework of the socio-cultural environment, the cultures that interacted in this period and finally the scientific environment of the period were examined. In the second chapter, the main sources of tābiūn period's tafsir and the effect of politics, sects and foreign cultures, which are thought to have an impact on tafsir, and in the third chapter, the effort to create a method in tafsir, as well as the words that express the understanding of the Qur'an in this period are discussed.
It has emerged that the most important source of the tābiūn in terms of understanding the Qur'an is the Companions from whom they took lessons and besides, the Qur'an, the differences in recitation, the Sunnah, linguistic data and Isrâiliyât are used. In addition to the effects of new developments, political and sectarian approaches that emerged in this period, interaction with foreign cultures directly or indirectly affected the understanding of the Qur'an. In addition, it is possible to state that there was an effort to create a method in the tābiūn period, but the knowledge of the interpreter came to the fore in this. As a result, it has been determined that tafsir continued to develop and expand in parallel with the developments in the political and social-cultural domains in this period, and in this context, the generation tābiūn developed and expanded the knowledge acquired from the Companions in the field of tafsir and transferred it to future generations.
Key words: Tafsir, Tābiūn, Politics, Socio-cultural Environment, Interacting Cultures, Attempt to Form a Procedure