Ebu'l-Hüseyin En-Nûrî (ö.295/908) ve tasavvufî görüşleri
Ebu Al-Husayn Nûrî and his views about sufism
Yazar: MUHAMMED OSMAN DİKMEN
Danışman: PROF. DR. RİFAT OKUDAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nuri = Nuri ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu araştırma, hicrî III. yüzyılda tasavvuf devrinde Bağdat'ta yaşayan Ebu'l-Hüseyin en-Nûrî'nin tasavvufî görüşleri hakkındadır.
Ebu'l-Hüseyin en-Nûrî başta Serî es-Sakatî olmak üzere ünlü sûfîlerin talebesi, Seyyidu't-Taife (Sûfîlerin Efendisi) lakabıyla şöhret bulan Cüneyd Bağdâdî'nin arkadaşı, Ca'fer el-Huldî ve Rûzbârî'nin hocaları arasındadır. Ferâsetinden ötürü Cüneyd Bağdâdî'nin "Kalplerin Casusu" iltifatına mazhar olmuştur. Makâmâtu'l-Kulûb adlı kitabında kalbin sadr, fuad ve lübb isimlerini almasını Kur'an-ı Kerîm'den deliller getirerek açıklamış, kalbin imanın, sadrın islamın, fuadın marifetin, lübbün ise tevhidin kaynağı olduğunu söylemiştir. Nûriyye adlı tarikatinde îsâr hasletini ve sohbeti önemsemiştir.
Gulâmu Halîl'in sûfîleri zındıklıkla suçlayıp halifeye şikayet etmesi ve sonucunda idam kararı çıkarması üzerine arkadaşlarının yerine celladın önüne atlamasıyla dikkatleri toplamıştır. Gelişen olaylar üzerine dönemin baş kadısının sorduğu sorulara verdiği cevaplarla, baş kadının Nûrî ve arkadaşları zındıksa yeryüzünde muvahhid kalmadığını itiraf etmesinde önemli rol oynamıştır. Allâh aşkı kavramını ilk ortaya atan kişi olan Nûrî, bu aşk ile maksadının muhabbetullâh olduğunu ifade etmiştir. 
Tasavvufî kavramlar hakkında yaptığı açıklamalar tasavvuf kaynaklarında yer alan Ebu'l-Hüseyin en-Nûrî asırlardır görüşlerine müracaat edilen önemli bir şahsiyet olmaya devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Nûrî, Nûriyye, Makâmâtu'l-Kulûp, Tasavvuf, Tarikat

Abstract:
This research is about Ebu al-Husayn Nûrî's views about sufism who lived in third century after hijrah in Baghdad during the period of Sufism. In this research, his life and views related to sufism are examined in detail. 
He was student of famous sufis like Sari es-Sakati. He was friend of Cunayd al-Baghdadi who is known as lord of the sufis and he was teacher of many sufis like Ca'far al-Huldi and Ruzbari. Because of his foresight, Cunayd al-Baghdadi honored by saying to him "spy of hearths". In his book named makamat al-kulub, he explained that the heart had received the names of sadr, fuad and lubb by bringing evidence from the Qur'an, and said that the heart was the source of iman, and the sadr was the source of islam, and fuad was the source of marifa, and lubb was the source of tawhid. In his sect called Nûrîyyah, he cared about selflessness and conversation.
When Gulâmu Halîl accused the Sufis of infidelity and complained to the caliph and the caliph issued a death sentence, Nûrî jumped in front of the executioner instead of his friends. For this reason, it has attracted attention. He gave convincing answers to the questions the chief judge asked. Consequently, the chief judge, decided that they are not infidel, on the contrary they are true believers. Nûrî, who first put forward the concept of love of Allâh, stated that his purpose from this was muhabbetullâh.
Nûrî who his explanations about the concepts of Sufism are included in the sources of Sufism is an important figure who has been referred to for centuries and studied about it.

Keywords: Ebu al-Husayn Nûrî, Nûrîyye, Makamat al-Kulub, Sufism