Yapı yaşam süreçlerinde yapısal atıkların önlenmesine/azaltılmasına yönelik tasarım yaklaşımları ve bir model önerisi
Design approaches to prevent/reduce construction and demolition waste generated through the building life processes and a model suggestion
Yazar: BURCU SALGIN
Danışman: PROF. DR. AYŞE BALANLI ; YRD. DOÇ. DR. GÖKÇE TUNA TAYGUN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünyada ve Türkiye'de nüfus artışı ile birlikte artan yapılaşma etkinlikleri çevre sorunlarının da artmasına neden olmaktadır. Çünkü yapıların yaşam süreçleri boyunca (yapım, kullanım ve söküm/yıkım) yapısal atıklar oluşmaktadır. Bu atıkların çevreye bırakılmaları toprak, hava ve su kirliliği yaratmaktadır. Yapısal atıkların büyük hacimli olmaları atık alanlarını zorlamakta, canlı/cansız çevreler olumsuz yönde etkilenmektedir. Ayrıca, asbest, kurşun ve uçucu organik bileşikler gibi zararlı içerikteki yapısal atıkların yok edilmesi evsel atıklara göre daha zor olmaktadır. Bu nedenlerle çoğu zaman öncelikli atıklar olarak kabul edilen yapısal atık oluşumunun önlenmesi/azaltılması atık yönetiminin temelini oluşturmaktadır. Ne kadar az atık toplanır, işlenir ve yok edilirse, üretilen atıkların çevreye ve ülke ekonomisine verdiği zarar da o oranda az olacaktır. Atık oluşumunun önlenmesi/azaltılması doğal kaynakların tüketiminin önüne geçmede en etkili yol olup çevrenin korunmasında ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımında temel etmendir.
Yapısal atıkların önlenmesi/azaltılması konusunda en büyük sorumluluk ise yapının tasarım sürecinde doğrudan; yapım, kullanım, söküm/yıkım süreçlerinde doğrudan/dolaylı olarak karar veren tasarımcılara düşmektedir. Bu bağlamda çalışma kapsamında, oluşacak yapısal atıkların tasarım sürecinde ne şekilde önlenebileceği/azaltılabileceği irdelenerek çözüm önerileri sunulmuş, tasarım yaklaşımı geliştirilmiştir.
Çalışma temel olarak yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; yapısal atık tanımları verilmiş, ülkelere göre miktarları incelenmiş, yapısal atıkların ne şekilde oluştuğu anlatılmıştır. Yapım, kullanım ve söküm/yıkım süreçlerinde oluşacak yapısal atıkları tasarım sürecinde önlemeye/azaltmaya ilişkin dünyada ve Türkiye'de yapılmış çalışmalar irdelenmiştir. Çalışmanın önemi, amacı, yöntemi ve kapsamına ilişkin bilgi verilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde, yapının tasarım süreci alt süreçleri bağlamında irdelenmiştir. Ayrıca bu bölümde tasarım sürecinin yapım, kullanım ve söküm/yıkım süreçlerinde oluşacak yapısal atıklar yönünden önemine dikkat çekilmiş ve çalışma kapsamı bu doğrultuda oluşturulmuştur.
Çalışmanın üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerinde, yapının tasarım kararlarına bağlı olarak atıkların yapım, kullanım ve söküm/yıkım sürecinde oluştuğu bilgisi ışığında tasarım süreci-yapım süreci, tasarım süreci-kullanım süreci ve tasarım süreci- söküm/yıkım sürecinin ilişkileri kurulmuştur. Yapım, kullanım ve söküm/yıkım süreçlerinde oluşacak yapısal atıkların tasarım sürecinde nasıl yönetilebileceğine ilişkin öneriler geliştirilmiş, "atık oluşmayan ya da atığın azaltıldığı tasarım kararları" ortaya konmuştur.
Çalışmanın altıncı bölümünde yapısal atıkları önlemek/azaltmak için tasarımcıların yararlanabileceği model oluşturulurken; varılan sonuçlar teorik olarak açıklanmış, ayrıca bir akış şeması şeklinde sunulmuştur.
Çalışmanın yedinci ve son bölümü olan sonuçlar ve değerlendirmeler başlığı altında; yapım, kullanım ve söküm/yıkım süreçlerinde oluşacak yapısal atıkların önlenmesi/azaltılması için kurgulanmış tasarım yaklaşımına yönelik değerlendirilmeler yapılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Yapısal Atık, Yapısal Atık Önleme/Azaltma, Yapım Süreci, Yapının Kullanım Süreci, Yapının Söküm/Yıkım Süreci

Abstract:
Increased construction activities along with the increasing population in Turkey and the world lead to growing environmental problems, because buildings generate waste through the building life processes (construction, usage and deconstruction/demolition). Disposing of this waste into the environment causes soil, air and water pollution. The large volume of construction and demolition (C&D) waste strain waste sites and negatively affect living and nonliving environments. Moreover, it is more difficult to dispose of C&D waste than domestic waste since it contains harmful substances such as asbestos, lead and volatile organic compounds. Therefore, the fundamental task of C&D waste management, a top priority waste stream, is prevention/reduction. If the amount of waste that is collected, processed and eliminated is reduced, environmental and economic costs can be reduced. Preventing/reducing waste generation is the most effective method for stopping the depletion of natural resources and is an essential factor in environmental conservation and the sustainable use of natural resources.
The greatest responsibility in preventing/reducing C&D waste belongs to designers, who make decisions directly in the design of the building and directly and indirectly in the construction, usage and deconstruction/demolition phases. This study examines the ways that C&D waste can be prevented/reduced in the design phase, develops a design approach and proposes solutions.
The study consists of seven chapters. The first chapter offers definitions for C&D waste, compares the amounts of such waste in different countries and describes how this waste is generated. Studies conducted in Turkey and the world on preventing/reducing the waste generated in the construction, usage and deconstruction/demolition of buildings are examined. The importance, objectives, methods and scope of the study are presented here.
The second chapter examines the sub-phases of designing the building. The importance of the design phase in terms of the waste generated in construction, usage and deconstruction/demolition is also explained in this chapter, which determines the scope of the study.
In the third, fourth and fifth chapters, relationships between design and construction, design and usage, and design and deconstruction/demolition phases are described, in light of the knowledge that waste is created in all these phases by design decisions. Suggestions are offered for managing the waste generated throughout the lifespan of the building during the design phase, and "designing out waste criteria" are presented.
The sixth chapter of the study presents a model that designers can use to prevent/reduce C&D waste. The theoretical conclusions are presented here as a flow chart.
The seventh and final chapter of the study is entitled "Conclusions and Assessments." It evaluates this study's design approach for preventing/reducing the waste stream generated in buildings' construction, usage and deconstruction/demolition phases.
Keywords: C&D Waste, C&D Waste Prevention/Reduction, Construction Phase of Buildings, Usage Phase of Buildings, Deconstruction/Demolition Phase of Buildings