TEM Hadımköy-Kınalı arası peyzaj planlaması üzerinde görsel araştırmalar
Visual researches on landscape planning of TEM between Hadımköy and Kınalı
Yazar: İPEK MÜGE ÖZGÜÇ
Danışman: PROF. DR. YALÇIN ÖZGEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Otoyollar = Motorways ; Peyzaj planlama = Landscape planning ; İstanbul-Hadımköy = İstanbul-Hadımköy

Özet:
V. ÖZET "TEM Hadımköy-Kınah Arası Peyzaj Planlaması Üzerinde Görsel Araştırmalar" Bir otoyol, içinden geçirildiği alanın görsel kaynaklarında değişikliğe yol açarak, doğal peyzajı bozabilir. Bu sadece estetik amaçlı değil aynı zamanda seyahatin daha az sıkıcı, dolayısı ile daha güvenli olması açısından da önemlidir. Bu nedenle, yol henüz daha proje aşamasında iken, görsel çevresinin mevcut kaynaklarının bir envanterinin çıkarılması, özelliklerinin değerlendirilmesi ve projenin görsel etkilerinin belirlenmesi zorunludur. Otoyol peyzaj düzenlemelerinde görsel kriterlerin saptanması açısından örnek alan olarak TEM Otoyolunun Marmara Bölgesinin Trakya kesiminde, istanbul il sınırı içinde yer alan ve Hadımköy-Kınah arasında kalan 44 km uzunluğundaki yol kesimi seçilmiştir. Araştırmada, otoyol ve çevresinin görsel kaynaklarının ve bunları etkileyen etmenlerin saptanması, mevcut sorunların belirlenerek bunlara çözüm üretilmesi amaçlanmıştır. Bu şekilde bir otoyol peyzaj planlamasında, görsel kaynakların iyileştirilmesi ve baskıyı yumuşatma amacı ile ne tür bir yönetim yapılacağına dair karara varılması ve bu konudaki sorunlara ışık tutacak verilerin elde edilmesi mümkün olabilecektir. Çalışma dört temel bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemine, amacına, bu konuda daha önce yapılan çalışmalara ve konu ile ilgili bazı kavramların açıklamalarına yer verilmiştir. Materyal ve metod bölümünde araştırma alanının genel bir tanıtımı yapıldıktan sonra, araştırmada kullanılan yöntem hakkında detaylı bir açıklama yapılmıştır. Araştırmada esas olan, yol projesinin görsel etkisinin değerlendirilmesidir. Bu amaçla bir alanda yapılacak otoyolun neden olacağı görsel kaynak değişimine gözlemcinin tepkisi saptanmıştır. XIIIÇalışmada mevcut görsel şartların ve sorunların analizi ve bunlara otoyol kullanıcısının tepkisinin ölçülmesi, böylece araştırma alanında bir görsel etki değerlendirmesi yapılmıştır. Kullanıcı açısından görsel değerlerin saptanması aşamasında araç içerisinden her 400 m.' de bir çekilen, gidiş-geliş ayrı ayrı değerlendirilmek üzere toplam 188 adet dia' dan yararlanılmıştır. Bu dialardan çalışmanın temelini oluşturan anket çalışmasında yararlamlmıştır. Arazide yapılan gerek araç içinden gerekse dışından yapılan incelemelerin yam sıra yol güzergahı videoya da çekilerek, çalışmanın ileri aşamalarında yol ve çevresi daha detaylı olarak incelenmiştir. Kullanıcı açısından görsel değerlerin ve sorunların saptanması sağlanmıştır. Ayrıca yöre ile ilgili literatür ve haritalardan da yararlamlmıştrr. Araştırmada kullanılan anket iki bölümden oluşmaktadır. Her bölüm gidiş ve dönüş olmak üzere ayrı ayrı ele alınmıştır. Birinci bölüm yolun görsel karmaşasını ortaya çıkarmak amacı ile, anlamsal farklılaşım tekniği kullanılarak yapılmıştır. Anketin ikinci bölümü ise görsel kaynağın değerlendirilmesine yönelik, deneklerin TEM otoyolu, otoyollar ve çevreleri hakkındaki kişisel görüşlerini ve ankete katılanların sosyal yapılarını ortaya koymaya yönelik çoktan seçmeli sorulardan oluşmaktadır. Bu bölümde de dialardan yararlanılmış, özellikle otoyol çevre düzenlemesi ile ilgili kriterlerin belirlenmesi amacı ile dialar üzerinde bilgisayar programı (Aldus photostyler 2.0) yardımı ile simulasyonlar yapılarak anket çalışmasında yararlamlmıştır. Anketin birinci ve ikinci bölümlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesinden sonra, bunlardan elde edilen bilgilerin daha iyi anlaşılabilmesi için her bir soru için yanıtların kendi içlerindeki dağılımı grafikler halinde verilerek konu ile ilgili başlık altoda açıklamaları yapılmıştır. Anketleri değerlendirilmesi aşamasında, son olarak anketin birinci ve ikinci bölümünden elde edilen veriler arasında anlamlı bir ilişki bulunup bulunmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla parametrik olmayan değişkenler arasında bir bağıntının bulunup bulunmadığım ortaya koymaya yarayan yöntemlerden en çok kullanılan Khi-Kare (x2) bağımsızlık testi uygulanmıştır. XIVBulgular bölümünde araştırma alanının ulaştırma sistemi içindeki yeri ve önemi belirtildikten sonra, doğal ve kültürel özellikler açısından detaylı olarak incelenmiştir. Daha sonra yol çevresindeki mevcut görsel değerlerin irdelemesi yapılmış ve konu ile ilgili sorunlar saptanmıştır. Anket çalışmalarının sonuçları, arazideki gözlem çalışmaları, yol ile ilgili dia ve videonun, harita ve literatürlerin analiz sonuçlan, oluşturulan Görsel Analiz çizelgesine işlenerek, yolun görsel açıdan değerlendirilmesi yapılmıştır. Verilerin görsel analiz çizelgesine işlenmesinden sonra, anket sonuçları da dikkate alınarak otoyol çevresinin görsel analizi yapılmıştır. Böylece; yol kenarı işlev mekanları, mevcut görsel değerler, peyzaj alanlarına görüş sağlayan yol kesimleri, manzara alanlarına görüş sağlayan yol kesimleri, manzara engelleyiciler, yol kenarındaki görsel vurgu etmenleri, görsel güçlüğe sahip noktalar, karar noktaları, yönlendirme öğelerinin görülebildiği yol kesimleri, görsel karmaşa oluşturan yol kesimleri, görsel kenar unsurları, mekan analizleri, sorunlar, detaylı olarak saptanmış, bütün bu verilerin ışığı altında da yol kenarındaki mevcut görsel kaynağın ve sorunlarının analizi yapılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise çalışmanın genel bir irdelenmesi yapılmış, konu ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. Alan içinde saptanan sorunlara çözüm üretilmeye çalışılmış ve görsel kaynak yönetimi konusundaki daha sonra yapılacak çalışmalara ışık tutması amaçlanmıştır. Araştırmada kullanılan yöntem ve belirlenen kriterler, planlama çalışmalarının görsel kaynaklar ve kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek, olumlu etkileri artırabilmek için yapılacak görsel kaynak yönetimi çalışmalarına örnek teşkil edebilecektir. XV

Abstract:
SUMMARY Visual Researches On Landscape Planning of TEM Between Hadımköy And Kınalı A highway may disturb natural landscape by changing visual resources of the area where it is. This is important for not only esthetic aims but also driving security. For this reason, at the project step, it is necessary to make an inventory of existing resources of visual environment, evaluate characteristics of the area and define visual impact of the project. A sample area of 44 kilometers of length was selected to specify visual criteria for highway landscape planning. The area is on Thrace side of İstanbul, between Hadımköy and Kınalı. It is aimed in the research to define visual resources of the highway and its environment and factors effecting them; to determine the problems and solve them. So, it might be possible to make a decision on which management system will be chosen to improve visual resources and reduce negative effects; to reach data to make clear problems about these subjects. The research consists of 4 base parts. In the entrance part, aim and importance of the subject, some researches done before and some concepts about this subject were given. In material and method part, after general specifying the research area, explanation in detail on method used in the research is mentioned. The basic point of the research is determining of visual impact of road project For this, reaction of observator to changing visual resources caused by highway, which is going to be built is fixed. In the research, existing visual condition have been analyzed and users' reactions of the highway have been surveyed. By this way, in the research area a visual impact assessment has been done. XVTAt the defining level of visual resources from user point of view, 188 slides in total taken from inside of a car were used in interview work which is base of the research. Furthermore, some investigations have been done in the area. Interview used in the research consists of two parts. Each part has going and turning sections. The first part has been done by using semantic differential method to bring to light the visual complex of the highway. The second part is the questions to expose personal ideas of mediums about the highway and its environment. The slides have also been used in this part and some simulation have been done by using a computer program named Aldus photostyler 2.0 and they have been used in the interview. The first and the second parts of the interview have been evaluated separately. Lastly at the evaluating level of interview, an answer for the question of is there any relation amongst information reached has been tried to be found. For this, Khi-Square (X2) Independence Test was used. In the findings part, firstly place and importance of the research area in transportation system have been explained and its natural and cultural specifications have been investigated in detail. Then, existing visual values around the highway have been examined and problems related the subject have been specified. Results of the interview, investigations in the area, analyses results of maps and slides have been transferred to Visual Analyses Table and by this way the road has been evaluated. After this, visual analyses of the highway environment has been done. So; Function areas around the way, Existing visual values, Way parts providing view for landscape Way parts providing view for scenery, Blocking of scenery, Visual accent factors around the way, Points which has visual difficulty, Decision points, Way parts providing view for direction elements, Way parts which are visual complex Visual edge elements, xvn. Area analyses,. Problems have been specified in detail, under the light of all these data, existing visual resource around the highway and problems have been analyzed. In the conclusion part of the research, a general consideration has been done and some suggestions have been mentioned. Solving ways for the problems have been tried to be found and it was aimed that this research would be a help for the research about visual resource management in the future. Method and criteria used in the research can be a sample for studies, which will be done on visual resources management to reduce negative effects and increase positive effects of planning studies on visual resources and users. xvm