Mevlânâ düşüncesinde Tanrı-evren ilişkisi
God-universe relationship in Mawlana thought
Yazar: SAİM GÜNDOĞAN
Danışman: PROF. DR. KEMAL SÖZEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Evren = Universe ; Felsefe = Philosophy ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding

Özet:
Tanrı ve evren insanlık tarihi boyunca üzerinde en çok konuşulan, tartışılan kavramlar arasında olmuştur ve halen de tartışılmaktadır. Bu kavramlar hem kendi başlarına bir değerlendirme konusu olmuş hem de birbirleriyle ilişkileri açısından ele alınmışlardır.Mevlânâ'nın Tanrı-evren arasında nasıl bir ilişki kurduğunu tespit etmek önemlidir. Mevlânâ, Tanrı ile evren arasında mutlak bir ilişki kurmaktadır. Bu ilişki çerçevesinde o, bütün varlıkların Tanrı'nın dilemesi ve emriyle var oldukları inancını benimser. Yani Mevlânâ'ya göre varlıklar, Tanrı'dan zorunlu olarak çıkmaz. Tanrı'nın yaratması, O'nun kudret ve iradesiyle gerçekleşmektedir. Mevlânâ'ya göre Tanrı sürekli yaratan olup, her şey O'nun eserinin ve varlığının bir delilini oluşturur. Tanrı'nın varlığı yaratmasında çeşitli hikmetler mevcuttur. Yokluktan meydana getirilmesi sebebiyle evren, kadîm değildir.Mevlânâ, evrenin yaratılış nedenini temelde Tanrı'nın, kendi varlığını bildirmek istemesi olarak kabul eder. Düşünür âlemi gerçek âlem ve onun karşısında bulunan âlem olarak belirler. Ayrıca Mevlânâ, âlemin ilk önce Tanrı ilminde sabit olduğunu, daha sonra mekânsızlık âleminden varlık âlemine geçerek varlığa çıktığını belirtir. Ona göre bütün âlem, Küllî Akıl'ın görüntüsünden ibarettir.Mevlânâ, on sekiz bin âlemden Mutlak Varlık âlemini gerçek, diğerlerini ise değersiz bulur. Bu bakımdan insanın Mutlak Varlık âlemini görmesi gerektiği vurgulanır. Ayrıca düşünür, âlemin Tanrı'nın aşkıyla oluşan dört unsurun birleşmesiyle meydana geldiğini söyler.Düşünürümüz Mevlânâ, kâinattaki her şeyin güzel ve hoş bir nitelikte yaratıldığını, aklî tasavvurun imkânsız olduğu bir özellikte tertip edildiğini söyler. Dolayısıyla o, her şeyin Tanrı tarafından tayin edilen şekle büründüğü inancını benimser. Mevlânâ, âlemin tamamen yokluk niteliği taşıdığını, onun âdeta var gibi görünen yokluktan yaratıldığını belirtir. Buna dayanarak da düşünür, bir anda Tanrı'nın ?ol? emriyle âlemin yaratıldığı düşüncesine sahiptir.Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Tanrı, Evren, Aşk, Küllî Akıl, Mutlak Varlık

Abstract:
During history, God and the universe have been among the terms that have been talked about most and discussed and they are still discussed. These terms, themselves, have been both the subject of an assessment and have been dealt with in terms of their relations between each other.It is important to determine how Mawlana relates God to the universe. Mawlana establishes an absolute relationship between God and the universe. Within the framework of this relationship, he adopts the belief that all beings exist only if God wishes and orders. In other words, according to Mawlana, beings does not necessarily come out of God. God?s creation occur with God?s power and will. According to Mawlana, God is constantly creating and everything is the proof of work and existance of God. There are various wisdom in God?s creation of being. The universe is not very old because of being created by God.Mawlana accepts the reason of universe as wanting to let us know God?s own existance. The thinker determines the universe as real world and the world which is opposite of it. Moreover, Mawlana points out that the universe is at first stable in the science of God and then by moving from nonlocality world to the being world, the universe turns into being. According to him, the world is the image of Universal Mind.Of the eighteen thousand worlds, Mawlana accepts Absolute Being world as real while he accepts the others invaluable. Therefore, it is pointed out that people should see Absolute Being world. Morover, the thinker says that the universe forms with the combination of four elements that are composed of the Love of God.Our thinker Mawlana says that everything in the universe is created with nice quality and mental envision has impossible quality to create. Therefore, he adopts the belief that everything takes its shape according to God?s wish. Mawlana suggests that the universe has the quality of absence and it was made of absence that seems like presence. According to this, Mawlana thinks that the universe was created with God?s order ?be?.Key Words: Mawlana, God, Universe, Love, Universal Mind, Absolute Being