Bilgisayar destekli mimari tasarım ve çizim standartları üzerine bir araştırma
A research on computer aided architectural design and drawing standards
Yazar: FAİKA HANDE ONURSAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAKAN YAMAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Mimarlık = Architecture
Dizin: Bilgi teknolojisi = Information technology ; Bilgisayar destekli tasarım = Computer aided design ; Standartlar = Standards ; Çizim = Drawing ; İnşaat projeleri = Construction projects ; İnşaat sektörü = Construction sector ; İnşaat şirketleri = Construction companies

Özet:
Bilgisayarın inşaat sektörüne girişi ve yapım projelerinde kullanımının yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte, mimari tasarım çizimleri bilgisayar kullanılarak hazırlanır hale gelmiştir. Bilgisayar kullanımının yapım projelerinde yaygınlaşması, çeşitli firmalar tarafından bilgisayar destekli mimari tasarım (BDMT) yazılımlarının üretilmesine ön ayak olmuştur. Bilgisayar destekli yazılımlar, çizimlerin daha kısa sürede kolaylıkla hazırlanmasını ve hata yapıldığında rahatlıkla düzeltme olanağı sağlamasının yanında, iyi ve yeterli koordinasyon sağlanmadığında karmaşaya ve bazı zorluklara da neden olabilmektedir.Yapım projeleri; gereksinimin belirlenmesi, tasarım, ihale, yapım ve kullanım evrelerinin her birinde görev alan pek çok farklı disiplinden uzmanın sorumluluklarını yerine getirmesiyle tamamlanır. Bu uzmanların her biri, kendi disiplinlerinde bilgisayar destekli tasarım (BDT) yazılımlarını kullanarak proje döngüsünün işleyişine katılmaktadır. Bu disiplinlerden mimari tasarım, hazırlanan çizimler aracılığıyla, uygulama esnasında diğer disiplinlerle iletişim sağlanması ve uygulamanın doğru ve düzenli olarak yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle karmaşık projelerde, çalışan sayısının da artmasıyla birlikte, çizimleri kontrol etmek daha da zorlaşmaktadır. Mekanik, elektrik tesisat çizimleri ve hesaplamalar, saha içi uygulama ve imalatlar BDMT çizimlerine göre yapılmakta olduğundan, BDMT konusunda çizimler arası tutarlılığın sağlanması ve çizimlerin anlaşılır olması çok önemlidir. Anlaşılırlığın ve tutarlılığın sağlanması için BDMT çizimleri, bir takım standartlara gereksinim duymaktadır. BDMT çizimleri hazırlanırken katman adlandırmada, çizimlerin ve paftaların organizasyonunda, mahal listelerinin düzenlenmesinde, çizim kurallarında, kullanılan terimler, kısaltmalar ve sembollerde, yönetmeliklerin çizimlerde kullanılması ve düzenlenmesinde standartlara başvurulmaktadır. Standartlar sayesinde çizimler belirli bir düzende hazırlanabilmekte ve sektörde firmalar arası veri alışverişinde koordinasyon sağlanabilmektedir. Dünyada BDMT ve çizim standartlarına ilişkin yapılmış pek çok çalışma mevcuttur. Bu çalışmalar sonucu Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) BDMT ve çizim konusunda standartlar yayımlamıştır. Bununla birlikte her ülke, kendi ulusal standardını da oluşturmuştur. Söz konusu ulusal standartlar ile ilgili en kapsamlı ve düzgün örnek, Amerika Birleşik Devletleri ulusal standardıdır. BDMT ve çizim standartları konusunda gereksinimlere yanıt vermesi açısından tez çalışması kapsamında örnek bir standart olarak kabul edilmiştir.Bu bağlamda tez çalışmasında Türkiye'de ve dünyada kullanılan başlıca BDMT ve çizim standartları incelenerek, Türkiye'deki mevcut durumun değerlendirilmesi, farklı ve eksik yönlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Buna ek olarak, mimari büroların ve inşaat şirketlerinin BDMT ve çizim standartlarına bakış açısı değerlendirilerek, mimarlık pratiğinde yaşanan sorunlar ortaya konmuştur. Seçilen mimari bürolar ve inşaat şirketleriyle yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar, Türkiye'de BDMT konusunda uygulanan ortak bir standart olmadığını göstermiştir. Tez çalışmasında yapılan bu alan araştırması, Türkiye'de mimari ofislerin ve inşaat şirketlerinin her birinin kendi içinde bir takım standartlar oluşturduğunu ve bu standartları her proje için kullandıklarını göstermiştir. Her firmanın kendine özgü bir standardının olması, firma içinde sıkıntı yaratmıyor olsa da, bir yapım proje döngüsü içerisinde farklı firmalar ve disiplinlerle birlikte çalışılırken büyük sıkıntı yaratabilmektedir. Sonuç olarak, ortak bir standardın olmayışından ötürü, ileride ortaya çıkabilecek sorunların önüne geçebilmek için üniversitelerde öğrencilerin ve yapım sektöründe proje döngüsünün bir parçası olan aktörlerin bilinçlendirilerek bilinmeyenden doğan cesaretsizliğin önüne geçilmesinin sağlanması ve TMMOB Mimarlar Odası ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nın bu konuda çalışmalar yapmasının gerekliliği ortaya konmuştur. Tez çalışmasının sonucunda, BDMT konusunda standartların kullanılması için yasal zorunluluk getirilmesi ve söz konusu standartların uygulanabilmesi için yönetmelik ve tüzük oluşturulması, düzenlenen bu standartların, şartnameler ve sözleşme dokümanlarına ilave edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Along with the computer access to the construction industry and the proliferation of its use in construction projects, the architectural design drawings started to be prepared as computer aided. The proliferation of the use of the computer in construction projects initiated the production of the computer aided architectural design (CAAD) software by various companies. Besides enabling the drawings to be prepared easily in a short period and giving the user the possibility to correct the mistakes on drawings, computer aided design (CAD) softwares might as well cause some difficulties when they are not properly coordinated. Construction projects are completed when the experts from various disciplines accomplish their responsibilities during each one of requirement, design, tendering, construction and usage phases. Each of these experts take part in the project life cycle with the support of CAD softwares. Through the drawings, architectural design discipline has great importance in terms of communication between other disciplines and a proper, correct execution during the construction. Especially in more complex projects, when the number of the workers increase, the drawings become harder to coordinate. The consistency between drawings is very important as nowadays mechanical, electrical drawings and calculations, field executions and manufacturings are all performed according to the CAAD drawings. Furthermore, the CAAD drawings should be clear and comprehensible. In order to provide comprehensibility and consistency, CAAD drawings require a set of standards. While CAAD drawings are being prepared, some standards are required for layer naming, organization of the drawing set and sheet, organization of the schedules, drafting, terms and abbreviations, usage of symbols, notations and code conventions. Through standards, the drawings can be prepared in a proper order and the data exchange can be coordinated between the companies in the industry. There are various existing studies on CAAD and drawing throughout the world. As the outcomes of these studies, International Organization of Standardization (ISO) established CAAD and drawing standards. In addition, most countries also developed their own standards. In the thesis study, the most detailed and proper example of these national standards is regarded as National CAD Standard of United States. In terms of meeting the requirements of CAAD and drawing standards, United States National CAD Standard (NCS) can be qualified as a leading standard in this thesis study. In this thesis study, by analyzing the CAAD and drawing standards that are used both throughout the world and in Turkey, the present condition of the standards in Turkey is assessed and the deficiencies are determined. In addition to this, the viewpoints of the architectural offices and the construction companies on mentioned standards are examined. Furthermore, the problems that are faced in the professional practice are exposed. The conclusions that are gained from the interviews with the selected architectural offices and construction companies, has proved that there is not a common-used existing standard on this subject in Turkey. The field study that was made during the thesis study showed that architectural offices and construction firms in Turkey have developed their own standards and have used the same standards in every project. Although the presence of a different standart in every company seems to make no harm within each company, when they are considered to be used in a construction project life cycle, with different companies and contractors, it may cause many problems. As a result, in order to prevent the future problems in the lack of standardization of the CAAD and drawing, the thesis study makes a proposal that the university students and the professionals as a part of the project life cycle should be enlightened to be aware of the advantages of using such standards. By awareness, the discouragement against ambiguity is considered to be improved. Furthermore, The Chamber of Architects and The Ministry of Public Works and Settlement should perform studies on this subject. The thesis study conclude that in order to disseminate the use of the CAAD and drawing standards, there should be legislations and codes; moreover, the standards that are developed should be a part of the construction specifications and contract documents.