1860-1896 dönemi şair ve yazarlarımızın hatıra, röportaj ve mektuplarında Türk dili ve edebiyatının meselelerine dair görüşleri
Opinions of the Turkish language and literature in the memoirs, interviews and letters of the poets and writers of the period of 1860-1896
Yazar: MEHMET GÜL
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KAVAZ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eleştiri = Literary criticism ; Edebi söylem = Literary discourse ; Hatırat = Memoirs ; Mektuplar = Letters ; Röportaj = Interview ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Türk edebiyat tarihi = Turkish literature history ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yazarlar = Authors ; Şairler = Poets

Özet:
Batı etkisindeki Türk edebiyatında hatıra, röportaj ve mektup önemli bir yer tutar. 1860-1896 dönemi şair ve yazarları başta mektup olmak üzere hatıra ve röportajlarda Türk dili ve edebiyatının çeşitli meselelerine dair görüşlerini açıklarlar. Bu dönemde en önemli iletişim araçlarından biri mektuptur. Dönemin yeni edebiyat taraftarları farklı ülke ve diyarlarda yaşamak durumunda kaldıkları için mektup yoluyla birbirleriyle iletişim kurarlar, dil ve edebiyata dair gelişmeleri değerlendirirler. Hatıra ise şair ve yazarların sonradan kaleme aldığı ve güvenirliliği düşük bir türdür. Ancak hatıralarda dil ve edebiyat meseleleri mektuba göre daha geniş bir şekilde ele alınmıştır. Bu dönemle ilgili az sayıda röportajlarda yer alan meselelerin dönemsel yelpazesi oldukça geniştir.
Hatıra, mektup ve röportajlarda yer alan dil meseleleri dil ve milliyetçilik bağlamında ele alınır ve dilin yeterliliği, ıslahı, sadeleşmesi ve diğer dillerin Türkçe üzerindeki etkisi konularında yoğunlaşır. Bunun yanında alfabe, imla, gramer, lügat gibi dilin yapısıyla ilgili meseleler; tercüme faaliyetleri ve dilin öğretimi gibi dilin gelişimini etkileyen meseleler yer alır. Edebiyat meseleleri daha çok eski yeni bağlamında ele alınır. Bunun yanında edebiyatın tanımı, fonksiyonu ve kaynağına değinilir. Edebi türlerden şiir, roman ve tiyatro; dönemin şair ve yazarlarının edebi zevkinin değişimi ve gelişimi gibi konularda geniş açıklamalar yapılır. Nazım-nesir karşılaştırması ve eleştiri gibi konularda yeri geldikçe çeşitli görüşler ileri sürülür.
Bu çalışmada dönemin mektup, hatıra ve röportajları dil ve edebiyat meseleleri bağlamında değerlendirilmektedir. Söz konusu türlerde yer alan görüşler dönemin makale, mukaddime ve takrizlerinde yer alan görüşlerle karşılaştırılmaktadır.

Abstract:
Memories, interviews and letters hold an important place in the Turkish literature under the influence of the West. The poets and writers of the period 1860-1896 explain their views on various issues of Turkish language and literature in letters and interviews, especially letters. One of the most important communication tools in this period is the letter. New literature fans of the period communicate with each other through letters because they live in different countries and countries and evaluate developments in language and literature. The souvenir is a kind of poet and writer, who wrote and wrote low reliability. However, in the memoirs, the issues of language and literature were discussed more broadly than the letter. The periodic range of issues involved in a few interviews about this period is quite wide.
Language issues in the memoirs, letters and interviews are discussed in the context of language and nationalism and focuses on the sufficiency, improvement, simplification and the influence of other languages on Turkish. In addition, the issues related to the structure of language such as alphabet, spelling, grammar, vocabulary; issues affecting language development, such as translation activities and language teaching. Literary issues are more often discussed in the new context. In addition, the definition, function and source of literature are mentioned. Poetry, novels and theater from literary genres; periodical changes and development of the poet and writers of the period. As far as Nazim-prose and criticism are concerned, various opinions are put forward.
In this study, letters, memoirs and interviews of the period are evaluated in terms of language and literature issues. The views in these species are compared with the views in the articles, vestiges and deductions of the period.