Muhammed El-Mütevellî Eş-Şaʻrâvî'nin Tefsiri'nde Münâsebâtül-Kur'ân
Münâsebâtül-Qur'an in the Tafsir of Muhammed Al-Mutevellî Eş-Şaʻrâvî
Yazar: ABDURRAHMAN YAPAR
Danışman: DOÇ. ABDULLAH TEMİZKAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada "münâsebâtü'l-Kur'ân" konusu, Ezher'in yetiştirdiği İslâm âlimlerinden Muhammed el-Mütevellî eş-Şaՙrâvî'nin Tefsîru'ş-Şaՙrâvî adlı tefsiri çerçevesinde ele alınmıştır. Ulûmu'l-Kur'ân'da "Kur'ân'ın kelime, cümle, âyet ve sûreleri arasındaki irtibat ve insicâmı ele alan ilim" olarak tanımlanan münâsebât, müfessirlerin ilgi odağı olmuş ve Kur'ân'ın nazım ve tertibindeki hikmetleri ortaya koymasıyla öne çıkmıştır.
Mısır'da ve Mısır dışında çeşitli eğitim, idarî ve dinî tebliğ ve irşat hizmetlerinde bulunan Şaՙrâvî, tefsirde temayüz etmiştir. O, tefsir yaparken muhatap kitlenin anlayabileceği sade bir dil ve ikna edici bir üslûp kullanmayı tercih etmiştir. Şifahi olan tefsiri zamanla yazılı hale dönüştürülmüştür.
Şaՙrâvî, Kur'ân'ın Allah'ın kelâmı ve Hz. Muhammed'in (s.a.s.) Peygamberliğinin kanıtı ve muʻcizesi olduğunu temellendirmeye çalışmıştır. Bu manada tefsirinde Kur'ân'ın lafız ve manasıyla ilahî kaynaklı olduğu gerçeğini vurgulamış ve onun kelime, cümle, âyet ve sûreleriyle Mushaf'taki tertibinin de ilahî kaynaklı olduğunu savunmuştur. Söz konusu tertibi merkeze alarak münâsebâtı bir sisteme bağlı kalmaksızın, kelime, cümle, âyet ve sûre bazında ele almıştır. Münâsebâtın boyutları olarak öne çıkan "âyetlerde tercih edilen kelimelerin âyet bütünlüğüne kattığı mana, lafız-mana dengesi, birbirini takip eden ve etmeyen âyetler arasındaki çeşitli irtibat şekilleri, Mushaf tertibine göre peş peşe gelen ve gelmeyen sûreler arası farklı ilişki biçimleri, sûre ismiyle sûre arasındaki münâsebet" gibi konular tefsirde belirgin vaziyette işlenmiştir.
Kur'ân'ın konu bütünlüğünü anlamaya katkı sağlayan münâsebâtı Kur'ân işkallerini gidermede, tekrarların izahında ve tenakuzları uzlaştırmada araç olarak kullanan Şaՙrâvî, onu Kur'ân'ın nazmına dil uzatanlara karşı argüman olarak da kullanmaktadır.

Abstract:
In this study, the subject of "Munâsebât al-Qur'an" is discussed within the framework of the exegesis named Tafsîr al-Shaՙrâwî by Muhammad al-Mutawallî al-Shaՙrâwî, one of the Islamic scholars trained by Al-Azhar. In Ulûm al-Qur'an, relationships, defined as "the science that deals with the connection and coherence between the words, sentences, verses and surahs of the Quran", has become the focus of attention of exegetes and has come to the fore by revealing the wisdom in the verse and arrangement of the Quran.
Shaՙrawî, who performed various educational, administrative and religious notification and guidance services in and outside Egypt, stood out in exegesis. While he was performing exegesis, he preferred to use a simple language and a convincing style that the audience could understand. The exegesis, which was oral at first, was turned into written form over time.
Shaՙrawî tried to prove that Quran is the word of Allah and it is the proof and miracle of Muhammad's (pbuh) prophethood. In this sense, in his exegesis, he emphasized the fact that the Qur'an is of divine origin with its wording and meaning, and argued that its words, sentences, verses, surahs, and arrangement in the Mushaf are also of divine origin. By focusing on the arrangement in question, he discussed the relationships on the basis of words, sentences, verses and surahs, without adhering to a system. The dimensions of the relationship that stand out in the topics such as "the meaning that the words preferred in the verses add to the unity of the verse, the word-meaning balance, various forms of connection between consecutive and non-consecutive verses, different forms of relationship between successive and non-consecutive surahs according to the Mushaf order, the relationship between the name of the surah and the surahs themselves" are clearly mentioned in the commentary.
Shaՙrawî, who uses the relationships that contribute to understanding the unity of the subject of the Qur'an as a tool in eliminating doubts in the Qur'an, explaining repetitions and reconciling contradictions, also uses them as an argument against those who criticize the verses of the Qur'an.