Astımlı çocuk ve adölesanlara verilen eğitimin öz etkililik ve hastalığın seyrine etkisi
The effect on the self-efficiacy and the prognosis of disease of the given training for the children and adolescents who have asthma
Yazar: ÜMRAN ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. AYDA ÇELEBİOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Astım = Asthma ; Ekspiratuar tepe akım hızı = Peak expiratory flow rate ; Ergenler = Adolescents ; Hasta eğitimi = Patient education ; Prognoz = Prognosis ; Çocuklar = Children ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İzleme = Monitoring

Özet:
Bu araştırma, astımlı çocuk ve adolesanlara verilen eğitimin öz-etkililik ve hastalığın seyrine etkisini belirlemek amacı ile kontrol gruplu gerçek deneme modeli olarak yapıldı. Araştırmanın evrenini, Tokat İli Belediye sınırları içerisinde Sağlık Ocaklarına Astım bronşiolit ve Astım tanısı ile başvuran, inhaler tedavisi alan 10-18 yaş grubu toplam 108 çocuk ve adölesan oluşturdu.Verilerin toplanmasında ?Astımlı Çocuk/Adölesan Bilgi Formu?, ?Astımlı Çocuk/Adölesan Hastalık Değerlendirme Formu?, ?Ekspiratuvar tepe akım hızı (PEF) Değerlendirme Formu? ve ?Astımlı Çocuk ve Adölesanlar için Öz-Etkililik Ölçeği? kullanıldı. Deney grubuna alınan çocuk/adölesanlara uygun bir gün belirlendi ve evlerinde yapılan ilk ziyarette, daha önce hazırlanmış olan program doğrultusunda eğitim verildi. Eğitimden sonra 2 haftada bir olmak üzere toplam 4 kez ev ziyareti yapıldı. Kontrol grubundaki çocuk/adölesanlarla ilk ev ziyaretinde ölçek ve formlar doldurulduktan sonra diğer görüşme 2 ay sonra yapıldı. Kontrol grubunda bulunan çocuk ve adölesanlara da araştırmanın sonunda eğitim verildi. Veriler SPSS programı kullanılarak değerlendirildi.Astımlı çocuk/adölesanlara verilen eğitim sonrasında deney grubunda öz etkililik puan ortalamaları ve düzeylerinde önemli oranda artış olduğu saptandı. Deney grubunda bulunan çocuk/adölesanların kontrol grubunda bulunanlara göre astım belirtilerinde daha önemli azalma olduğu ve günlük hareketlerinin daha az kısıtlandığı belirlendi. Ayrıca, astımlı çocuk/adölesanlarda fiziksel aktivite sonrası daha az atak görüldüğü, astım nöbeti belirtilerini ve nöbeti fark ettiklerinde ne yapabileceklerini daha iyi bildikleri, koruyucu ve rahatlatıcı ilaçlarını daha düzenli kullandıkları, okul devamsızlıklarının daha az olduğu, daha az acil servise başvurdukları bulundu (p<0.05).Ekspiratuvar tepe akım hızı (PEF) izlemi yapabilme durumlarına bakıldığında çocuk/adölesanların PEF izlemlerini düzenli yapma oranlarının yüksek olduğu belirlendi. Ayrıca PEF izlemi ile yapılan değerlendirmeler sonucunda ilaç dozunu arttırma ihtiyacı (sarı değer) ve atak geçirme (kırmızı değer) durumlarında zaman içinde anlamlı bir azalma olduğu saptandı.Bu araştırma sonuçları, verilen eğitimin çocuk ve adölesanların öz etkililiklerini arttırdığını ve hastalığın seyrini olumlu yönde etkilediğini gösterdiğinden, astımlı çocuk ve adölesanlar için düzenli ve kapsamlı eğitim programlarının planlanması ve uygulanması önerildi.

Abstract:
This research was carried out as the real test model with the control group in order to determine the effect on the self-efficacy and the prognosis of disease of the given training for the children and adolescents who have asthmaIn total 108 children and adolescents between 10-18 ages who have inhaler treatment applying for the health centers in Tokat City Municipality frame with the diagnosis of asthma bronchitis and asthma formed the basis of the research universe.In gathering the data; `Children/adolescent with asthma information form?, `Children/adolescent with asthma Disease Evaluation Form?, `Peak Expiratory Flow rate (PEF) Evaluation form?, `Self-Efficacy Scale for the children and adolescents with asthma? were used. A suitable day was determined for the training for the children/adolescents who are taken into the experimental group and they were trained through the program which was prepared in advance in the first visit made for their homes. Home visit was made for total 4 times in per 2 weeks after the training. In the first home visit for the children/adolescents who are in the control group; after filling the scale and the forms; the following interview was made after 2 months. At the end of the research; training was given for the children and the adolescents who are in the control group. The data were evaluated using SPSS program.After the training given for the children/adolescents who have asthma; it was found out that there is a significiant increase in the self-efficacy point averages and levels in the experimental group. It was found out that; there is a significiant decrease in asthma symptoms for the children/adolescents who are in the experimental group when compared to the ones in the control group and their daily movements are less limited. Also, it was found out that; in the children/adolescents who have asthma there is less attack after the physical activity, they know better the asthma attack symptoms and what they can do when they realise the attack; they use their protecting and comforting medicines more regularly, they have less absence for the school, they go to emergency service less (p<0.05).When we look at the capability of making Peak Expiratory Flow (PEF) monitoring; it was found out that the rates were high of the children/adolescents to make PEF monitoring regularly; Also in the situations of the need of increasing the drug dose (yellow value) and having attack (red value) in the result of the evaluations made with PEF monitoring; it was determined that there is a meaningful decrease in the time. Because this research results present that the given training increase the self-efficacy of the children and the adolescents and effect the prognosis of the disease positively; planning and implementing of the regular training programs for the children and adolescents who have asthma were offered.