Lise öğrencilerinin beslenme alışkanlıklarının, beslenme bilgi düzeylerinin ve antropometrik ölçümlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of high school students' eating habits, nutritional knowledge levels and anthropometric measurements
Yazar: ASLI BAŞARAN
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN DAĞ
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmanın amacı farklı lise türlerinde eğitim gören öğrencilerin beslenme alışkanlıkları, beslenme bilgi düzeyleri ve antropometrik ölçümlerinin değerlendirilmesidir. Bu çalışma Ankara ili, Altındağ ve Çankaya ilçelerinde bulunan 3 mesleki ve teknik lisenin yiyecek içecek bölümünde eğitim ve öğrenim gören 249 öğrenci Grup 1'i, 1 Anadolu lisesi ve 1 Fen lisesinde öğrenim gören 286 öğrenci Grup 2'yi oluşturacak şekilde yürütülmüştür. Çalışmaya 535 öğrenci katılmıştır. Gerekli İzinler ve Etik Kurul onayları alınarak, veriler yüz yüze anket yöntemi kullanılarak toplanmıştır. 7 bölümden oluşan anket, öğrencilerin demografik bilgilerini, sağlık bilgilerini, antropometrik ölçümlerini, beslenme alışkanlıklarını ve 24 saatlik besin tüketimini sorgulamaktadır. Uluslararası Fiziksel Aktivite Ölçeği (IPAQ) kullanılarak fiziksel aktivite; Adölesan Beslenme Bilgi Düzeyi Anketi (ABBID) kullanılarak beslenme bilgi düzeyi ölçülmüştür. 
Grup 1'de bulunan öğrencilerin %47.4'ünün, Grup 2'de yer alan öğrencilerin ise %49.7'sinin düzenli öğün tükettiği belirlenmiştir. Grup 1'deki öğrencilerin %63.4'ünün ve Grup 2'deki öğrencilerin %59.7'sinin genellikle sabah öğününü atladığı belirlenmiştir. Grupların tükettikleri ana ve ara öğün sayılarının oranları benzerdir. Grup 1'de bulunan öğrencilerin %29.3'ünün, Grup 2'de bulunan öğrencilerin %16.1'inin ev dışında 'her gün' yemek yedikleri tespit edilmiştir. Grup 1 ve Grup 2'de bulunan öğrencilerin ev dışında yemek yeme sıklığı ile z-Skor kategorilerinde istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). 
Grup 1'deki öğrencilerin %40.6'sı çok aktif iken Grup 2'nin %38.5'i çok aktiftir, her iki gruptaki öğrencilerin %26'sı inaktiftir. Grup 1'de inakif kategorisindeki öğrencilerin %63.6'sı, Grup 2'de inaktif kategorisindeki  öğrencilerin %59.2'sinin z-skor sınıflamasına göre 'normal' olduğu belirlenmiştir. Fiziksel aktivite durumu ile z skor kategorileri arasında Grup 1 ve Grup 2'de istatistiksel olarak önemli değildir (p>0.05). 
Katılımcıların ortalama boy uzunluğu 169.04±9.17 cm'dir.Yaşa göre boy z skor değerlerine  Grup 1'in Grup 2'ye göre daha kısa boylu oldukları belirlenmiştir (p<0.05). Tüm öğrencilerin BKİ ortalaması 21.60±3.53 kg/m2'dir. Grup 1'in BKİ ortalaması 21.96±3.86 kg/m2 iken Grup 2'nin BKİ ortalaması 21.29±3.21 kg/m2'dir (p<0.05). Çalışmaya katılan öğrencilerin %16.8'i zayıf, %11.2'si hafif şişman ve %3.4'ü obezdir. Katılımcıların; bel çevresi ortalaması 70.24±9.46 cm, kalça çevresi ortalaması 92.76±9.55 cm, bel/boy oranı 0.41±0.05, bel/kalça oranı 0.74±0.05'dir. Kalça çevresi Grup 2'de daha geniştir (p<0.05). 
Grup 1 ve Grup 2'deki öğrencilerin, günlük aldıkları ortalama enerji miktarları sırasıyla; 1621.8±567.38 kkal ve 1621.76±419.7 kkal olup istatistiksel olarak benzerdir (p˃0.05). Çalışmaya katılan öğrencilerin günlük aldıkları makro ve mikro besin ögelerinin TBSA 2017 verilerine göre karşılanma yüzdeleri verilmiştir. 
Öğrencilerin ABBİD puan ortalaması 21.64±5.89 puandır. Grup 2'nin ABBİD puan ortalaması istatiksel olarak daha yüksektir (p<0.05). Z-skor kategorilerinde Grup 2'nin ABBİD puan ortalaması Grup 1'e göre daha yüksektir. Sonuç olarak, Grup 1'i oluşturan yiyecek - içecek hizmetleri bölümü öğrencilerinin beslenme bilgi düzeyi Grup 2'ye kıyasla daha düşüktür. Bu nedenle beslenme bilgisi konusunda öğrencilere daha nitelikli eğitim verilmelidir. Bilgilendirilen öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının olumlu yönde değişeceği ve beslenme bilgi düzeylerinin artacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the dietary habits, nutrition knowledge levels, and anthropometric measurements of students attending different types of high schools. The study was conducted with 249 students comprising Group 1, who are enrolled in the food and beverage department of three vocational and technical high schools located in Altındağ and Çankaya districts of Ankara, and 286 students comprising Group 2, who attend one Anatolian high school and one Science high school. A total of 535 students participated in the study. Necessary permissions and approvals from the Ethics Committee were obtained, and data were collected using face-to-face survey method. The survey, consisting of 7 sections, queries students' demographic information, health information, anthropometric measurements, dietary habits, and 24-hour food consumption. Physical activity was measured using the International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), and nutrition knowledge level was measured using the Adolescent Nutrition Knowledge Questionnaire (ABBID).
It was determined that 47.4% of students in Group 1 and 49.7% of students in Group 2 consume regular meals. It was found that 63.4% of students in Group 1 and 59.7% of students in Group 2 generally skip breakfast. The proportions of main and snack meals consumed by the groups are similar. It was identified that 29.3% of students in Group 1 and 16.1% of students in Group 2 eat out 'every day'. The frequency of eating out among students in Group 1 and Group 2 was not statistically significant in z-Score categories (p>0.05).

In Group 1, 40.6% of students are very active, while 38.5% of Group 2 are very active; 26% of students in both groups are inactive. Among the inactive category in Group 1, 63.6% of students and in Group 2, 59.2% of students are determined to be 'normal' according to the z-score classification. There is no statistically significant difference between physical activity status and z-score categories in Group 1 and Group 2 (p>0.05).
The mean height of the participants is 169.04±9.17 cm. It is determined that Group 1 is shorter in height compared to Group 2 based on height z-score values according to age (p<0.05). The mean BMI of all students is 21.60±3.53 kg/m2. The mean BMI of Group 1 is 21.96±3.86 kg/m2, while the mean BMI of Group 2 is 21.29±3.21 kg/m2 (p<0.05). 16.8% of the participants are underweight, 11.2% are mildly obese, and 3.4% are obese.
The mean waist circumference is 70.24±9.46 cm, hip circumference is 92.76±9.55 cm, waist/height ratio is 0.41±0.05, and waist/hip ratio is 0.74±0.05 for the participants. The hip circumference is wider in Group 2 (p<0.05).
The average daily energy intake of students in Group 1 and Group 2 is 1621.8±567.38 kcal and 1621.76±419.7 kcal, respectively, which is statistically similar (p>0.05). The percentages of macro and micronutrient intake of the students are provided based on TBSA 2017 data.
The average ABBID score of the students is 21.64±5.89 points. The average ABBID score of Group 2 is statistically higher (p<0.05). The ABBID score average of Group 2 is higher compared to Group 1 in z-score categories. Consequently, the nutrition knowledge level of students in the food and beverage service department, which constitutes Group 1, is lower compared to Group 2. Therefore, students should be provided with more qualified education regarding nutrition knowledge. It is believed that informed students' eating habits will change positively, and their nutrition knowledge levels will increase.