Trabzon'daki konsolosluk binaları
Consulate buildings in Trabzon
Yazar: BERAT AKYÜZ
Danışman: DOÇ. DR. NESRİN ÇİÇEK AKÇIL HARMANKAYA
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık ve Yapılı Çevrenin Yenilenmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Trabzon, M.Ö. 750'li yıllara uzanan köklü geçmişe sahip önemli bir şehirdir. Bu önemini stratejik bir noktada konumlanan bir liman kenti olmasından alan Trabzon, bu özelliği sayesinde farklı kültürlerle sürekli etkileşim içinde bir kent olmuştur. Roma, Bizans, Trabzon İmparatorluğu dönemlerinde bu kimliği sürdüren şehrin önemi, Osmanlı döneminde İran ticaretini Kafkasya, Rusya ve Avrupa'ya bağlayan stratejik bir noktada bulunması dolayısıyla artmıştır. Bu bağlamda Avrupa devletlerinin, Osmanlı'da serbestçe ticaret yapabilme hakkı kazanması ile buradaki vatandaşlarına destek sağlama ihtiyaçları ortaya çıkmıştır. Bunun sonucunda Trabzon da diğer büyük Osmanlı şehirleri gibi bu devletlerin konsolosluk ağı kurmak için birbiri ile yarıştığı noktalardan biri olmuştur. Çalışmada bu tarihsel gelişmelerin ışığında Trabzon'daki konsoloslukların hizmet verdikleri mimari mekânlar, fotoğraflar ve ortaya çıkarılan arşiv belgeleri ile birlikte kronolojik sırayla ortaya konmuştur. Bu mekânlar, yapıldıkları dönem, yaptıran devleti, mimari özellikleri, konumları, mülkiyet durumları, özgün işlevleri, korunma durumları gibi birçok açıdan incelenerek benzer ve farklı özellikleri ile karşılaştırılmıştır. Trabzon'daki konsolosluk yapılarının mimari ve kentsel düzeyde ortaklaştıkları ve farklılaştıkları yönler analiz edilmiştir. İncelenen binaların, bu özellikleri ile birlikte yaptıran devletleri diplomatik olarak temsil durumları incelenmiştir. Çalışmanın amacı tarihi ve sosyal gelişmeler ışığında Trabzon'da konsolosluk varlığı bulunduran devletlerin konsolosluk yapılarını yapı malzemesi, yapım tekniği, plan düzeni, konum, cephe açısından inceleyerek mimarlık tarihi alanı için literatüre katkı sağlamaktır.

Abstract:
Trabzon is an important city with a long history dating back to 750 BC. The city, which derives its importance from being a port city located at a strategic point, has been a city in constant interaction with different cultures thanks to this feature. The importance of the city, which maintained this identity during the Roman, Byzantine and Trabzon Empire periods, increased during the Ottoman period due to its location at a strategic point connecting Iranian trade to the Caucasus, Russia and Europe. In this context, as European states gained the right to trade freely in the Ottoman Empire, they need to provide support to their citizens emerged. As a result, Trabzon, like other major Ottoman cities, became one of the points where these states competed with each other to establish a consular network. In this study, in the light of these historical developments, the architectural spaces where the consulates served in Trabzon are presented in chronological order with photographs and archival documents. These spaces are analyzed in many aspects such as the period in which they were built, the state that built them, their architectural features, location, ownership status, original functions, state of preservation, and similar and different features are compared. The architectural and urban commonalities and differences of the consulate buildings in Trabzon were analyzed. Together with these features, the diplomatic representation of the states that built the buildings were analyzed. The aim of the study is to contribute to the literature in the field of architectural history by analyzing the consulate buildings of the states that have consular presence in Trabzon in the light of historical and social developments in terms of building material, construction technique, plan plane, location and facade.