İstanbul-Riva Deresi ve çevresi akarsu kenarı riparian yerleşim alanlarındaki kültürel floristik özellikler
Cultural floristic features in Istanbul Riva Stream and itssurrounding side riparian settlement areas
Yazar: ÖYKÜ ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. ENGİN EROĞLU
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Ülkemiz bulunduğu konum, iklim, topoğrafik yapısı sebebi ile tür çeşitliliği bakımından zengin bir bitki varlığına sahiptir. Kentleşme ve sanayileşmenin artması ve kentin baskı altına girmesi ile kentsel alanlardaki bitkisel tür çeşitliğinin azalması, iklim parametrelerindeki hızlı ve dengesiz değişkenlik, kısa sürede toprağın taşıma kapasitesinin üzerinde yağması, yağışların azalması ve kuraklığın artması susuzluk problemi ile karşı karşıya kaldığımızı göstermektedir. Su, canlılığın devamı için önemli doğal bir kaynaktır. Peyzajı oluşturan temel bileşenlerden oluşan su kaynaklarının giderek tükenmekte olması içinde barındırdığı birçok canlı türünü tehdit etmesinin yanısıra, ekolojik dengenin de bozulmasına sebep olmaktadır. Riparian alanlar peyzajın bir bileşeni olmakla birlikte hidrolojik açıdan diğer peyzaj tipleriyle tamamıyla bağlantılıdır. Bu bağlamda, sürdürülebilirliğin sağlanması ve habitatların çeşitliliğini koruyabilmek için çok önemli alanlardır. Bu alanlarda oluşabilecek değişimler ve zararlar, canlı çeşitliliğini de önemli derecede etkileyecektir. Çalışma, Riva (Çayağzı) Deresi ve çevresi riparian zondaki kültürel floristik çeşitliliğin araştırılması sonucu tür tespitlerinin yapılması ve elde edilen veriler doğrultusunda sayısal değerlerin ortaya konması amacı ile yapılmıştır. Alana ilişkin doğal ve kültürel peyzaj özellikleri OpenStreet Map, Alos Palsar vb. açık erişimli sitelerden temin edilerek, ArcGIS ortamında analiz edilmiştir. Sayısal veriler doğrultusunda çalışma alanı boyunca bulunma yüzdesi bakımından en çok kullanılan bitki türleri TWINSPAN yöntemine göre var-yok analizleri yapılarak belirlenmiştir. Türlerin iklimsel özelliklerinin ortaya konularak, işlevsel-estetik özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında belirlenen 37 farklı noktadan toplam 41 ayrı familyaya ait 106 tür tespit edilmiş olup fenolojik özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Bu çalışma ile özellikle riparianın değdiği kentleşmedeki farklı dinamikleri içeren kamusal açık yeşil alanlarda yer alan kültürel taksonların elde edilen nicel ve nitel değerleri sonucu peyzaj mimarlığında kullanım olanakları değerlendirilmiştir. 

Anahtar Sözcükler: Riparian Zon, Riva Deresi, Floristik Çeşitlilik

Abstract:
Our country has a rich plant wealth in terms of species diversity due to its location, climate and topographical structure. The decrease in plant species diversity in urban areas with the increase in urbanization and industrialization and the pressure of the city, the rapid and unbalanced variability in climate parameters, rainfall exceeding the soil's carrying capacity in a short period, the decrease in precipitation and the increase in drought show that we are faced with the problem of thirst. Water is an important natural resource for the continuation of life. The gradual depletion of water resources, which are one of the basic components of the landscape, threatens many species it harbors, as well as causing a deterioration in the ecological balance. Although riparian areas are a component of the landscape, they are hydrologically connected to other landscape types. In this context, they are very important areas for ensuring sustainability and preserving the diversity of habitats. Changes and damages that may occur in these areas will significantly affect the diversity of living things. The study was carried out with the aim of investigating the cultural floristic diversity in the riparian zone of Riva (Çayağzı) Stream and its surroundings, identifying species and presenting numerical values in line with the data obtained. Natural and cultural landscape features of the area were obtained from open access sites such as OpenStreet Map, Alos Palsar etc. and analyzed in ArcGIS environment. In line with the numerical data, the most common plant species in terms of the percentage of occurrence throughout the study area were determined by performing presence-absence analysis according to the TWINSPAN method. It was aimed to determine the climatic characteristics of the species and to determine their functional-aesthetic characteristics. A total of 106 species belonging to 41 different families were identified from 37 different locations and information about their phenological characteristics was given. This study evaluates the potential use of cultural taxa in landscape architecture based on the quantitative and qualitative values obtained from public open green spaces that incorporate different dynamics of urbanization, particularly in areas where riparian zones intersect.

Keywords: Riparian zone, Riva Stream, Floristic Species