Jinekolojik kanserli kadınlara verilen öz bakım eğitiminin öz bakım gücüne ve semptom kontrolüne etkisi
The effect of self-care education on self-care agency and symptom control in women with gynecological cancer
Yazar: SAADET NAZLI KUBİLAY
Danışman: PROF. DR. EVŞEN NAZİK
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Araştırma, jinekolojik kanserli kadınlara verilen öz bakım eğitiminin öz bakım gücü ve semptom kontrolüne etkisini belirlemek amacıyla; ön test son test kontrol gruplu girişimsel nitelikte yapılmıştır. 
Araştırma, bir üniversite hastanesinin jinekoloji servisinde Kasım 2019- Temmuz 2021 tarihleri arasında yürütülmüştür.  Araştırmanın örneklemini, belirtilen tarihler arasında jinekoloji servisine kemoterapi (KT) almak için başvuran ve araştırma katılım kriterlerine uyan 30 deney, 30 kontrol olmak üzere toplam 60 jinekolojik kanserli hasta oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında 'Kişisel Bilgi Formu', 'Öz Bakım Gücü Ölçeği (ÖBGÖ)', 'Edmonton Semptom Tanılama Ölçeği (ESTÖ)' ve "Doğu Kooperatif Onkoloji Grubu Performans Skoru (ECOG PS)" kullanılmıştır.  Verilerin değerlendirilmesinde, yüzdelik dağılımlar, aritmetik ortalama, standart sapma, Ki-kare testi, Mann-Whitney-U testi, t test, Pearson ve Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır.
Araştırmada deney grubundaki hastaların ön test ÖBGÖ puan ortalamasının 115,03±15,85; son test puan ortalamasının 125,80±10,79 olduğu bulunmuştur.  Kontrol grubundakilerin ön test 115,03±14,38, son test 122,83±10,35 olduğu belirlenmiştir. Gruplar arasında ön test ve son test ÖBGÖ puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamazken (p>0,05), grupiçi OBGÖ puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05).  Deney ve kontrol grubundaki hastaların 1. Kür KT sonrası sadece ESTÖ uykusuzluk puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). 6. kür KT sonrası deney grubunun ESTÖ yorgunluk, bulantı, uykusuzluk, cilt/tırnaklarda değişiklik, ellerde uyuşma semptom puan ortalamalarının kontrol grubuna göre daha düşük olduğu ancak aradaki farkın istatistiksel olarak anlamsız olduğu bulunmuştur.   6. Kür KT sonrası deney ve kontrol grubu ESTÖ ağrı, kendini iyi hissetme ve nefes darlığı puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). Kontrol grubundaki hastaların 6.kür KT sonrası ÖBGÖ puanları ile sadece ESTÖ uykusuzluk puanları arasında negatif yönde, zayıf derecede ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir (r=-0,402; p=0,028). 
Araştırmada; kemoterapi alan jinekolojik kanserli hastalara verilen eğitimin öz bakım gücünü arttırdığı ve kemoterapiye bağlı oluşan yorgunluk, bulantı, uykusuzluk, cilt/tırnaklarda değişiklik ve ellerde uyuşma semptomlarını azalttığı bulunmuştur.

Abstract:
This study aimed to determine the effect of self-care education on self-care agency and symptom control in women with gynecological cancer; pre-test and post-test were conducted in a experimental manner with the control group.
The research was carried out in the gynecology ward of a university hospital between November 2019 and July 2021. This study was conducted with 60 patients with gynecological cancer, 30 of which were experimental and 30 control, who applied to the gynecology service for chemotherapy (CT) between the specified dates and met the research participation criteria. 'Personal Information Form', 'Self-Care Agency Scale (SCAS)', 'Edmonton Symptom Identification Scale (ESAS)' and 'Eastern Cooperative Oncology Group Performance Score (ECOG PS)' were used to collect data. Percentage distributions, arithmetic mean, standard deviation, Chi-square test, Mann-Whitney-U test, t-test, Pearson and Spearman correlation coefficient were implemented for analysis of the data.
In the study, the pre-test SSRI score average of the patients in the experimental group was 115.03±15.85; the post-test mean score was found to be 125.80±10.79. It was determined that those in the control group were 115.03±14.38 in the pre-test and 122.83±10.35 in the post-test. While there was no statistically significant difference between the groups in terms of pre-test and post-test SCAS scores (p>0.05), a statistically significant difference was found in terms of intra-group SCAS scores (p<0.05). A statistically significant difference was found between the mean scores of only ESAS insomnia after the 1st course of CT of the patients in the experimental and control groups (p<0.05). After the 6th course of CT, it was found that the ESAS fatigue, nausea, insomnia, changes in skin/nails, numbness on hands symptom score averages of the experimental group were lower than the control group, but the difference was statistically insignificant. A statistically significant difference was found between the mean scores of ESAS pain, feeling well, and dyspnea in the experimental and control groups after the 6th course of CT (p<0.05). It was the slightly negative statistically significant difference was found between the SCAS scores of the patients in the control group after the 6th course of CT and only the ESAS insomnia scores (r=-0.402; p=0.028).
As a result, it was revealed that education given to patients with gynecological cancer who received chemotherapy increased the capacity of self-care and reduced the symptoms of fatigue, nausea, insomnia, changes in skin/nails, and numbness in the hands because of chemotherapy.