Çocuk refahı alanında gönüllü katılımı etkileyen faktörlerin incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması
Examining the factors affecting the voluntary participation in the child welfare: A mixed methods study
Yazar: HARUN ASLAN
Danışman: PROF. DR. TARIK TUNCAY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Gönüllü kuruluşlar = Voluntary organizations ; Gönüllü çalışanlar = Voluntary workers ; Gönüllülük = Volunteering ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sosyal hizmetler = Social services ; Çocuk refahı = Child welfare ; Çocuklar = Children

Özet:
Gönüllülük, evrensel bir nitelikle dünyanın her yerinde varlığını sürdüren ve insanların toplum için iyi bir şeyler yapmaya çalıştıkları bir seçim, faaliyet ve yoldur. Tüm dünyada insanlar çok çeşitli sebeplerle gönüllü faaliyetlere katılmaktadır. Yoksulluğu ortadan kaldırmak, temel sağlık ve eğitim hizmetlerini iyileştirmek, insanlara güvenli su kaynağı ve sağlıklı koşullar sağlamak, çevre sorunlarından ve iklim değişiminden kaynaklanan sorunlarla başa çıkmak, afet riskini azaltmak, sosyal dışlanmayla ve şiddete meydan veren itilaflarla mücadele etmek bunlardan sadece bazıları olarak görülmektedir. 
Türkiye'de bireylerin resmi gönüllülük faaliyetlerine katılımlarının düşük düzeyde olması, gönüllülük alanına yönelik hem yasal hem uygulama anlamında belirli boşlukların olması, çocuk refahı alanındaki resmi gönüllülük faaliyetlerinde rol alan gönüllülerin gönüllü faaliyetlere katılımına yönelik motivasyonel faktörlerinin ve bununla ilişkili olarak ulusal gönüllülük sisteminin incelenmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda araştırmanın genel amacı, çocuk refahı alanında gönüllü faaliyetlere katılımı etkileyen faktörleri açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye'de gönüllülüğün arka planında var olan faktörler (mikro, mezzo ve makro) ve motivasyonlar, çocuk refahı alanı üzerinden belirlenmiş ve elde edilen veriler ışığında gönüllülüğün gelişimine yönelik bir model önerisi ortaya koyulmuştur.
Araştırma kapsamında karma yöntemler araştırması yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın nicel boyutuna yönelik, örneklem kapsamında Ankara ve İstanbul'daki belirlenmiş sivil toplum kuruluşlarında gönüllü 1046 kişi katılım sağlamıştır. Ayrıca araştırmanın iki boyutlu olan nitel bölümünde ise, ilk boyuta yönelik 25 gönüllü ile derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiş ve ikinci boyuta yönelik ise, 35 uzman ve karar verici ile derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın nicel boyutunda, katılımcıların özellikleri tanımlanmış ve betimlenmiştir. Ayrıca katılımcıların gönüllülüğe ilişkin motivasyonun ölçülmesine ilişkin de 'Gönüllülük Motivasyon Envanteri' ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutuna yönelik ise iki farklı yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel araştırma verilerinin analizinde SPSS 22.0 ve AMOS 23.0 istatistik paket programları kullanılmıştır. Nitel verilerinin çözümlenmesi noktasında kodlama ve temaların oluşturulması amacıyla MAXQDA 2020 paket programı kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda nicel boyuta yönelik; gönüllülerin yaklaşık %80'inin kadın ve 18-30 yaş arasında olduğu, yaklaşık üçte birinin ise öğrenci olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, gönüllülerin yaklaşık üçte birinin gönüllülük sonrası fiziksel sağlıklarını daha iyi hissettiklerini ve yaklaşık %80'inin ise de psikolojik anlamda sağlıklarını daha iyi hissettiklerini ifade etmişlerdir. Aynı zamanda gönüllülerin gönüllü olma motivasyonlarında; takdir etme, tepkisellik ve anlamada boyutları diğer boyutlara kıyasla ön plana çıkmıştır. 
Nitel araştırma sonuçlarına yönelik ise beş tema altında farklı sonuçlar ortaya koyulmuştur. Bu temalar; sırasıyla 'gönüllülüğe ilk adım ve gönüllülük algısı', 'gönüllülüğün etkileri', 'gönüllülük sisteminin geliştirilmesi ve sürdürebilirliği', 'gönüllülükte paydaşlar, sorumluluklar ve rol dağılımları' ve son tema olarak ise 'gönüllülükte geçmiş, şimdi ve gelecek' olarak belirlenmiştir. 
Genel olarak çalışmanın hem nicel hem de nitel boyutundan elde edilen bulgular, gönüllülüğe dair mikro, mezzo ve makro yapıda birçok sonuca ulaşılabilinmesine imkan tanımıştır. Böylelikle gönüllülük alanı bütünleşik bir yapıda incelenmiştir. Sonuç olarak ise, bireylerin sahip oldukları gönüllülük motivasyonları ile mikro, mezzo ve makro düzeyde sahip oldukları özellikler ve içerisinde bulundukları yapılar, onların gönüllü olma kararını etkilediğini göstermektedir. Model önerisi anlamında ise, özellikle Türkiye'de gönüllülük alanının yapılanmamış olması, yasal mevzuat kapsamında gönüllülüğe yönelik bir çerçevenin olmayışı ve kurumsal düzeyde eşgüdüm eksiklikleri çalışma kapsamında yeni bir model önerisi oluşturulmasını gerekli kılmıştır. Çalışma kapsamında ortaya koyulan model, gönüllü faaliyetlerin daha sistemli ve sürdürülebilir yapılabilmesine yönelik katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Volunteering is a universal phenomenon and a way that people try to do something good for society, and that exists all over the world. People all over the world participate in volunteer activities for a great variety of reasons: to help to eliminate poverty and to improve basic health and education, to provide a safe water supply and adequate sanitation, to tackle environmental issues and climate change, to reduce the risk of disasters and to combat social exclusion and violent conflict.  
Problems such as the low level of participation of individuals in formal volunteering activities in Turkey and the existence of large gaps in terms of both legal and implementation in the field of volunteering have made it necessary to examine the motivational factors of volunteers in formal volunteering activities in the field of child welfare and to examine the national volunteering system. In this context, the general purpose of the study is to explain the factors affecting participation in voluntary activities in the field of child welfare. In line with this purpose, factors (micro, mezzo and macro) affecting voluntary participation and individual motivations that exist in the background of volunteerism in Turkey have been determined through participants engaged in volunteering and activities in the field of child welfare. In line with the results obtained, a model proposal was created for the development of volunteerism in Turkey.
Within the scope of the research, mixed methods research approach was adopted. For the quantitative part of the research, 1046 volunteers participated in non-governmental organizations operating in Ankara and Istanbul, which are within the scope of this study sample. In addition, the qualitative part of the study consisting of two dimensions, in-depth interviews were conducted with 25 volunteers for the first dimension, and in-depth interviews were conducted with 35 experts and decision makers for the second dimension.
In the quantitative part of the research, the characteristics of the participants are defined and described. In addition, the "Volunteering Motivation Inventory (VMI)" scale was used to measure the motivations of the participants. For the qualitative part of the study, two different semi-structured interview forms were used. SPSS 22.0 and AMOS 23.0 statistical package programs were used in the analysis of the quantitative research data. MAXQDA 2020 package program was used to create coding and themes at the point of analyzing qualitative data.
Regarding the results in the quantitative part of the study, it was determined that approximately 80% of the volunteers are women and between the ages of 18-30, and approximately one third of them are students. In addition, 36.7% of the volunteers felt their physical health better after volunteering, and 78.9% felt their psychological health better after volunteering. The dimensions of 'recognition, reactivity' and 'understanding' within the motivations for volunteering draw attention compared to other dimensions. 
Regarding the qualitative research results, different results were presented under five themes. These themes; "the first step to volunteering and the perception of volunteering", "the effects of volunteering", "the development and sustainability of the volunteer system", "stakeholders, responsibilities and roles in volunteering" and as the last theme, "past, present and future in volunteering" were determined respectively.
Generally, results have been presented under micro, mezzo and macro structures. Thus, the field of volunteerism was examined in an integrated structure. The consequences of mixed methods show that volunteer decision making is affected through motivations and social environment which be classified as micro, mezzo and macro. In this study, it is necessary to create a new model because of no development field of volunteering adequately in Turkey, lack of legal legislations and institutional coordination about volunteer and field of volunteering. The model will significantly contribute to making voluntary activities more systematic and sustainable.