GNSS ölçüleri ile Güneybatı Anadolu'daki (GBA) blok hareketleri ve gerilim alanlarının belirlenmesi
Identification of the block movements and stress zones in Southwestern Anatolia with GNSS measurements
Yazar: İBRAHİM TİRYAKİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ENGİN GÜLAL ; DOÇ. DR. SAFFET ERDOĞAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: GPS = Global Positioning System ; Gerilme analizi = Stress analysis ; Güneybatı Anadolu bölgesi = Southwest Anatolia region ; Sonlu elemanlar yöntemi = Finite element method

Özet:
Kabuk deformasyonları belirleme çalışmaları çok eski yıllardan günümüze kadar farklı disiplinlerde çalışan bilim adamları tarafından yürütülmüştür. Meydana gelen kabuk deformasyonlarının ürettiği en önemli sonuçlardan biride depremdir. Depremlerin önceden tahmini için yapılan çalışmalar son yüzyılda artarak devam etmiştir. Günümüzde deprem üreten fayların çevresine kurulan deformasyon ağlarının izlenmesi ile depremin zamanı net bir şekilde belirlenemese de faylar üzerindeki gerilmeler ile olası deprem yerleri tahmin edilebilmektedir. Özellikle GNSS (Global Navigation Satellite System) ölçme tekniğinin gelişmesi sadece jeodezi için değil tüm yer bilimleri için önemli bir kazanç olmuştur. 1980'li yıllardan itibaren GNSS, klasik ölçme tekniklerini geride bırakarak, geniş kullanım alanı bulmuştur.Bu çalışmada Güneybatı Anadolu Bölgesi'ndeki blok hareketleri ve gerilim alanlarını belirlemeye yönelik GNSS ölçümleri yapılmıştır. Bölgeye kurulan 57 noktalı Güneybatı Anadolu Tektonik GNSS Ağı (GATGA) ölçüleri GAMIT/GLOBK yazılım takımıyla değerlendirilerek bölgenin hız alanı elde edilmiştir. Ayrıca GRID_STRAIN ve ANSYS yazılımları kullanılarak Güneybatı Anadolu'nun yamulma (strain) ve gerilme (stres) alanları elde edilmiştir. Daha önce [1] ve [2] de belirlenen blok modeli üzerinde iyileştirmeler yapılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda Anadolu bloğu üzerinde bulunan noktaların Avrasya bloğuna göre 10-15 mm/yıl (± 0.5 mm/yıl) hız ile hareket ettiği görülürken, bu hız değeri Ege açılma bloğunda 26-29 mm/yıl (± 0.5 mm/yıl), Marmaris bloğu üzerinde ise 31-34 mm/yıl (± 0.5 mm/yıl) kadar ulaştığı görülmektedir. Yine Güneybatı Anadolu'nun gerilme analizi sonunda Fethiye-Burdur Fay Zonu çevresinde anlamlı yamulma ve gerilmeler tespit edilmiştir.Bu çalışmanın en önemli sonuçlarından biri ise bölgenin blok modelin iyileştirilmesidir. Özellikle değişen blok modelin sınırları ile birlikte Isparta Açısının batı ve doğu kanatlarının günümüz tektoniği açısında yorumlanmış ve sonuçlar irdelenmiştir.

Abstract:
Crustal deformation monitoring studies have been one of the most popular topic for the researchers from various disciplines for long time. One of the major natural events due to the crustal deformation are the earthquakes. The studies on the prediction of the earthquakes have been increased during the last century. It is possible to predict the location of the earthquakes by computing the stress concentration on the seismic faults if those are instrumented with the deformation observation equipments but still lacks of predicting the time of the occurence. The development of Global Navigation Satellite System (GNSS) measurement systems had been in advantage of not only the geodezy but also earth related sciences. Starting from 1980?s, GNSS has been incrementally favored instead of the conventional measurement techniques.In this study, a series of GNSS observations were conducted with the aim of determining the block movements and stress concentrations within SouthWest Anatolia. After establishing a tectonic GNSS network (SWAGNET) of 57 stations, the observations were processed in GAMIT/GLOBK to compute the velocity field of the area. In addition to that, the strain and stress concentrations were also computed by using GRID_STRAIN and ANSYS softwares.The computed results display that the stations on the Anatolian block move at a rate of 10-15±0.5mm per year relative to Eurasia. This movement locally reaches to 26-29±0.5mm per year and 31-34±0.5mm on Aegean expansion and Marmaris blocks, respectively. Besides these results, the results of the stress analysis on SouthWest Anatolia indicates the existence of consistent strains and, consequently, stresses in the vicinity of Fethiye-Burdur Fault Zone.One of the major conclusion of this study is the recommendation of the improvements on the SouthWest Anatolia Block model already available in the literature. Particularly, having revised block boundaries the improved block model, the east and west sides of Isparta angle are thorougly investigated and examined with respect to the present tectonic knowledge.