Sazsız âşıklar üzerine mukayeseli bir çalışma
A comparative study of reedless minstrelsy
Yazar: SEVGİ AYDIN
Danışman: PROF. DR. MUAMMER METE TAŞLIOVA
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atışmalar = Cross talk ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Halk bilimi = Folklore ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Sazlar = Instruments ; Sözlü edebiyat = Oral literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
Âşık tarzı şiir geleneğinin Türk dünyasında, Türk kültür ve tarihinde hatırı sayılır bir yeri 
vardır. Türk tarihinin başlangıcından bu yana sanatkârlar, kendi tecrübelerini ve 
sanattaki becerilerini nasilden nesile aktarmıştır. Asırların tecrübeleri ile yoğrulmuş bu 
geleneğin ürünleri, belirli birtakım kurallara sahip, şiirin etkileyici ve kalıcı özelliğinden 
beslenerek günümüze kadar gelmeyi başarmış değerler bütünüdür. Âşık halk kültüründen 
beslenen, şiirlerini sazı eşliğinde dile getiren ve sözlü kültürün nesiler boyunca 
taşınmasını sağlayan sanatçıdır. Anadolu sahası âşıklığında sazı çalma-kullanma 
seviyesi, doğaçlama şiir söyleme, atışma yapma ve hikâye tasnif 
etme gibi önemli unsurlar bir arada bulunmaktadır. Günümüzde saz çalarak şiirlerini 
dile getiren icracılarımızın yanı sıra "sazsız" sanatkârlarımız da bulunmaktadır. "Sazsız 
âşık" dediğimiz bu sanatkârlar, âşıklık geleneğinin sürekli-sistemli icra yapısında 
yetişmiş değildir. Fakat geleneğin bazı kıstaslarına göre kendini geliştirmiş, bir gelenek 
temsilcisi gibi şiir yazmakta ve âşıklarla irticali olarak karşılaşmalar yapmaktadır. Behçet 
Kemal Çağlar, Turgut Günay, Feyzi Halıcı, Bekir Sami Özsoy ve Nazım İrfan Tanrıkulu 
saz çalmadığı hâlde halk şiiri yapısında eser üretmekte ve çeşitli ortamlarda âşıklarla 
karşılaşma yapmışlardır. Çalışma kapsamında; gelenek icracısı olarak 
sazsız âşık kimdir? Edebiyatımızdaki yeri nedir? Geleneğin sürekliliği alanında nasıl 
işlevler üstlenmişlerdir gibi sorular üzerinde durulmuş ve sazsız âşıkların gelenekle olan 
bağlantısı ve sanatları incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Âşıklık, atışma-karşılaşma, sazsız âşık, sözlü gelenek, Anadolu 
âşıklığı

Abstract:
The tradition of minstrel-style poetry has a considerable place in the Turkic world, in 
Turkish culture and history. Since the beginning of Turkish history, artists have 
transferred their own experiences and skills in art from generation to generation. The 
products of this tradition, which has been kneaded with the experiences of centuries, are a 
set of values that have certain rules and have managed to come to the present day by 
feeding on the impressive and permanent feature of poetry. Minstrel is an artist who feeds 
on folk culture, expresses his poems with his instrument, and ensures that oral culture is 
carried through generations. In the minstrel of the Anatolian field, important elements 
such as the level of playing and using the instrument, singing improvised poetry, sparring and sorting stories are together. Today, in addition to our 
performers who sing their poems by playing the instrument, we also have "reedless" 
artists. These minstrelsy, whom we call "reedless minstrel", have not been raised in the 
continuous-systematic execution structure of the tradition of minstrel. However, 
according to some criteria of tradition, he has developed himself, writes poetry like a 
representative of tradition and makes regressive encounters with minstrelsy. Behçet 
Kemal Çağlar, Turgut Günay, Feyzi Halıcı, Bekir Sami Özsoy and Nazım İrfan Tanrıkulu 
produce works in the structure of folk poetry even though they do not play the instrument, 
and they have met minstrelsy in various environments bickering . Within the scope of the 
study; who is the reedless minstrel as a tradition performer? What is its place in our 
literature? Questions such as what kind of functions they have undertaken in the field of 
continuity of tradition have been emphasized and the connection of reedless minstrelsy
with tradition and their arts have been examined.
Keywords: Minstrelsy, bickering, reedless minstrel, oral tradition, Anatolian minstrelsy