Tarihi ve kültürel bağlamıyla Silopi Bölgesi halk inanışları
Folk beliefs of Silopi Region in its historical and cultural context
Yazar: DELİLA ELÇE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMET TUNÇ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Dinler tarihi = History of religions

Özet:
İlk insandan itibaren insanoğlunun dinî inanca sahip olduğu yönünde güçlü kanaatler 
vardır. İnsanlar çevresini anlamlandırma ve yönetmede dinden destek almış ve bu 
sayede dinî değer ve ritüeller ortaya çıkmıştır. Din ile çevreyi kontrol ettikleri kadar 
din tarafından kontrol de edilmiş ve çoğu davranışta dinî bir yansıma görülmeye 
başlanmıştır. İlk zamanlarda doğaya atfedilen özelliklerin zamanla mitolojik safhayı 
başlattığı düşünülmektedir. Mitolojik safhadan dini alana bir geçişin olduğu yönünde 
düşünceler mevcutsa da her mit dinin kültürünü oluşturmaya devam etmiştir. İnsanın 
toplumsallaşma özelliği sayesinde sahip olduğu düşünce ve bilgiler kuşaklar boyu 
aktarılarak kültürel alanda bir veri akışı sağlanmıştır. Bu sayede insanlık tarihi 
açısından halk inanışları olarak kabul edilen ve dinî alanla ilişkili bir olgu ortaya 
çıkmıştır. Bu bağlamda halk inanışları her dinin kendi yorumu içinde varlığını 
sürdürmüş ve çoğu zaman dinî bilginin bir parçası olarak kabul edilmiştir. Böylece 
dinleri anlamanın yanında halk inanışlarını da anlamak önem kazanmıştır. Din tek 
başına ele alınabilecek bir olgu olmadığı için, her dinî değeri yönlendiren bir kültür ve 
tarih de mevcuttur. Bu sebeple din çalışmalarında inanca dayanan ve mitsel bir anlam 
taşıyan halk inanışlarının arkasındaki kültür de ortaya konulmalıdır. Böylece dinler 
tarihi ile sıkı ilişki içerisinde gelişen halk inanışları disiplini dinlerin halk yaşamındaki 
yansımasına vurgu yapmaktadır. Bu çalışmada temel olarak din, kültür ve tarih 
çerçevesinde Silopi halk inanışları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bundan dolayı tezin 
konusunu oluşturan bölgenin halk inanışları ve uygulamalarına geçmeden önce halk 
inanışları ve dinler tarihi disiplinlerinin ilişkisi ortaya konulmuştur. Çalışma üç
bölümden oluşmakta olup, ilk iki bölümde kavramsal çerçeve ve araştırma bölgesinin 
tanıtımı yer almaktadır. Üçüncü bölüm ise bölgede tespit edilmiş olan halk inanışları 
ve uygulamalarının değerlendirilmesini ve yorumlanmasını içermektedir. Bu bölümde
hayatın çeşitli safhalarındaki halk inanışlarının aktarılmasına ve halk hekimliği, halkın 
şifa niyeti ile kullandığı bitkilere ve bölgede kanaat önderlerinin bu tür halk 
inanışlarına bakış açıları ele alınmıştır. Nitel bir çalışma ile yürütülen bu tezde, 
literatür taraması ile birlikte katılımlı gözlem, görüşme ve içerik analizi yöntemleri 
kullanılmıştır.

Abstract:
There are strong convictions that human beings have religious beliefs since the first 
human. People have received support from religion in making sense of and managing 
their environment, and thus religious values and rituals have emerged. It has controlled 
by religion as much as they have controlled the environment with religion, and a 
religious reflection has began to be seen in most behaviors. The features attributed to 
nature in the early times have came into existence as mythology culture over time. 
Although there have been thoughts that there is a transition from the mythological 
phase to the religious field, each myth continued to form the culture of religion. Thanks 
to the socialization feature of human beings, a data flow in the cultural field has been 
provided by transferring the thoughts and knowledge they have over generations. In 
this way, a phenomenon that is accepted as folk beliefs in terms of human history and 
related to the religious field has emerged. In this context, folk beliefs have continued 
to exist within the interpretation of each religion and have often been accepted as a 
part of religious knowledge. Thus, it has gained importance to understand folk beliefs 
as well as understanding religions. Since religion is not a phenomenon that can be dealt 
with alone, there is also a culture and history that guides every religious value. For this 
reason, the culture behind folk beliefs, which are based on faith and have a mythical 
meaning, should also be revealed in religious studies. So that, the discipline of folk 
beliefs, which developed in close relationship with the history of religions, emphasizes 
the reflection of religions in public life. In this study, Silopi folk beliefs have tried to 
be determined within the framework of religion, culture and history. Therefore, before 
moving on to the folk beliefs and practices of the region, which is the subject of the 
thesis, the relationship between folk beliefs and the history of religions disciplines has 
been revealed. It consists of three chapters, the first and two chapters containing the 
conceptual framework and the introduction of the research area. The third chapter
includes the evaluation and interpretation of the folk beliefs and practices determined 
in the region. In this chapter, the transfer of folk beliefs at various stages of life and 
folk medicine, the plants used by the people with the intention of healing, and the 
perspectives of opinion leaders in the region on such folk beliefs are discussed. In this 
thesis, which was carried out with a qualitative study, participatory observation, 
interview and content analysis methods were used together with literature review.