Cinsiyete dayalı ücret farkının etkenleri üzerine deneysel bir uygulama: Rekabet ve risk ortamında cinsiyete göre değişen tutumlar
An experimental application upon the factors of gender wage gap: Attitudes changing according to gender in a competitive and risky environment
Yazar: ELİF ASOY
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE GÖKDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Cinsiyet = Gender ; Cinsiyet farkları = Gender differences ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Rekabet = Competition ; Rekabetçi davranış = Competitive behavior ; Risk = Risk ; Risk faktörleri = Risk factors ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Ücret farkı = Wage differential ; Ücretlendirme = Remuneration

Özet:
Bir ülkenin emek kompozisyonu o ülkenin GSYİH'si açısından oldukça önemli bir belirleyendir. Bu emek kompozisyonunun maksimum çıktıyı sağlaması için iş gücünü oluşturan tüm bireylerin piyasaya engelsiz ve tam katılım sağlaması beklenmektedir. Dolayısıyla iş gücünün yarısını oluşturan kadın emeğinin piyasadan dışlanması ve marjinalleştirilmesi irrasyonel bir tutum olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda toplumsal cinsiyet temelli meselelerin sosyolojik maliyetlerinin buz dağının görünen yüzü olduğunun ve asıl maliyetin ekonomik boyutlar taşıdığının vurgulanması gerekmektedir.  Cinsiyete dayalı ücret farkı ise söz konusu maliyetin minimize edilebilmesi için aşılması gereken engellerden biridir.
Literatürde klasik yöntemlerle yapılan analizlerde cinsiyete dayalı ücret farkına ilişkin açıklanamayan bir kısım bulunmaktadır. Deneysel iktisat ortaya koymuş olduğu alternatif yaklaşımlarla literatürün bu eksikliğini karşılamaya çalışmaktadır. Bu çalışma çerçevesinde cinsiyete dayalı ücret farkının arkasındaki içsel etkenler deneysel iktisat yöntemleri ile irdelenmektedir. Bireylerin rekabet ve riske karşı tutumları içsel etken kategorisinde analize dahil edilmekte ve bu tutumlarda cinsiyete göre bir fark olup olmadığı saptanmaktadır. Ayrıca söz konusu etkenlerin hangi yaş grubunda etkili olduğu tespit edilmeye çalışılmaktadır. Kişilerin bu eğilimlerinin, "öğrenilen davranışların" bir sonucu olabileceği savından hareketle İstanbul ilinde özel okulda veya devlet okulunda eğitim alan 5-6 yaş grubu ve 13-14 yaş grubu öğrenciler örnekleme dahil edilmektedirler. Her iki gruba deneysel iktisat bağlamında görevler tanımlanmaktadır. Bu görevler neticesinde elde edilen veri seti t-testi, Mann-Whitney U Testi ve Spearman's Rho korelasyon analizi uygulanmaktadır. Ampirik sonuçlar 5-6 yaş grubu kız ve erkek öğrencilerin rekabet eğilimlerinin birbirlerine eşit olduğunu göstermektedir. 13-14 yaş grubu için ise kız öğrencilerin rekabet tutumları erkek öğrencilere nazaran daha azdır. Bu fark oldukça küçük olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamlı değildir. Diğer taraftan erkek öğrenciler her ne kadar kız öğrencilerden görece az performans sergilemiş olsalar da daha fazla rekabet etme eğilimi göstermektedirler. Bu durum risk tutumları için de geçerlidir.
Katılımcıların risk tutumlarını incelemek için alternatif seçeneklerden oluşan bir loto oyunu kullanılmaktadır. Buna göre 13-14 yaş grubu içinde erkek öğrenciler, kız öğrencilerden görece daha fazla kazanç elde etmektedirler. Ancak bu durum özel okul öğrencileri için tam tersidir.
Öğrencilerin rekabet ve risk ortamında sergiledikleri tutumların sosyokültürel faktörlerin etkisi altında olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple veli anketlerinden elde edilen anne ile babanın ortaöğretim ve yükseköğretim mezuniyetlerine ilişkin bilgiler bir belirleyen olarak analize dahil edilmektedir. Anne ve babanın ortaöğretim veya yükseköğretim mezunu olması, erkek öğrencinin kararları üzerinde herhangi bir etki oluşturmamaktadır. Ancak annenin ve babanın yükseköğretim mezunu olması, kız öğrencinin sırası ile rekabet tutumu ve risk tutumu üzerinde etkili olmaktadır. Yapılan Mann-Whitney U testi ve Spearman's Rho korelasyon analizi bu ilişkinin pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
The labor composition is a very significant determinant of that country's GDP. To provide maximum output, expected that all individuals forming the workforce will participate in the market unhindered and fully. Therefore, excluding women's labor, which constitutes half of the labor force, from the market and marginalizing them can be evaluated as an irrational attitude. In this context, it should be emphasized that the sociological costs of gender-based issues are only the tip of the iceberg, and the main costs have economic dimensions. The gender wage gap is one of the obstacles to overcome to minimize the mentioned costs.
There is an unexplained part of the gender wage gap in the analyses by using traditional methods in the literature. Experimental economics try to fill this literature deficiency with alternative approaches. Within the scope of this study, the internal factors that affect the gender wage gap are examined by applying experimental economics methods. Individuals' attitudes towards competition and risk are included in the analysis in the category of internal factors, and it is determined whether there is a gender difference in these attitudes. On the other hand, it is tried to determine which age group these factors are influential. Based on the argument that this type of tendencies may be a conclusion of "learned behaviors," students aged 5-6 and 13-14 who go to private or public schools in Istanbul are included in the sample. Both of these age groups are assigned tasks in the context of experimental economics. T-test and Mann-Whitney U test are applied to the data obtained from these tasks. The empirical results show that the competition tendencies of girls and boys are equal to each other in the 5-6 age group. For the 13-14 age group, the competition attitudes of girls are relatively low compared to boys. This difference is considerably small, and it is not statistically significant.
This condition also applies to risk attitudes. A lottery game consisting of alternative options is used to identify the participants' risk attitudes. According to the results, in the 13-14 age group, male students gain relatively more than female students. However, this is vice versa for private school students. Furthermore, although male students perform relatively lower than female students, they compete much more.
It is assumed that the students' attitudes in the competitive and risky environment are affected by socio-cultural factors. For this reason, information about parents' secondary and tertiary education obtained from parent surveys is included in the analysis as a determinant. Results show that the parents who have secondary or higher education do not affect the male student's decisions. However, the fact that the mother and father graduating higher education affects the female student's competitive attitude and risk attitude. Mann-Whitney U test and Spearman's Rho correlation analysis show that this relationship is positive and statistically significant.