Mevlevi tarikat kültüründe kıyafetler ve sembolik anlamları /
Yazar: MEHLİKA ORAKÇIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ADNAN TEPECİK
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı / Moda Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Mevlevi kıyafetleri = Mevlevi clothes ; Mevlevilik = Mawlawiyya

Özet:
Bu araştırmada, Mevlevi tarikat kültüründeki kıyafet ve sembolik anlamları incelenmiştir.
Kıyafetlerin tarihi geçmişi, Osmanlı dönemi minyatürlerinden ve yabancı ressamların 
tablolarından yola çıkarak bu çalışma yürütülmüş, Mevlevîlik tarikatı tarihi, Mevlânâ 
Celâleddîn-i Rûmî'den 1925 yılında tekkelerin kapatılışına kadar olan süre araştırılmıştır.
Mevlevi tarihi ile birlikte kıyafet tarihi incelendikten sonra bu araştırmanın amacı olan ve 
Mevlevi dervişleri tarafından kullanılan kıyafetlerin sembolik anlamları kaynaklardan ve 
bilirkişilerin yardımı ile detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu amaca ulaşmak için, Mevlevi tarikat 
kültürünün ayrılmaz bir parçası olan Mevlevi dergâhlarındaki, sema ayinlerinde ve sema
ayinindeki müzisyenlerin kullanmış olduğu müzik aletlerindeki semboller de incelenmiştir.
Mevlevi kıyafetlerini kapsayan araştırmanın sonunda bu benzersiz kıyafetlerin birçok 
sembolik anlam içerdiği çalışmada bulgularla ortaya konulmuştur. Bu bulgulara göre Mevlevi 
kıyafetleri olan sikke, tennure, hırka, elifî nemed, deste-gül, destar giydikleri ve ayrıca sikkenin 
üstüne istiva çektikleri görülmüştür. Sembolik bulgulara göre sikkenin bir Mevlevi tacı olup 
nefsin mezar taşını, tennurenin kefeni, hırkanın nefsin mezarını, elifî nemedin Allah'ın birliğini, 
deste-gülün taze gül demetlerinden oluşan ilkbaharı, istivanın ise erişilen makam ve mevkii
simgelediği anlaşılır. Ayrıca semahanenin kâinatı, sema ayininin ayakta Allah'a ulaşmak için 
onun aşkıyla dönerek yapılan bir zikir olduğu ve yeniden doğuşu simgelediği ve müzik 
aletlerinin de semaya eşlik ederek bu aşkı coşturduğunu simgesel olarak görmekteyiz.
Osmanlı'nın son dönemlerinde Osmanlı sultanlarını, yabancı gezginleri ve ressamları etkisi 
altına alan Mevlevilik ve sema ayinleri günümüzde de uluslararası bilinirlik kazanmış olup, 
farklı millet, kültür ve dinlerin ilgisini çekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Mevlevilik, Sema, Mevlevi kıyafetleri, Mevlevi sembolleri.

Abstract:
In this research, the cultural meaning of the clothes and the various symbolic meanings 
behind the culture of the Mevlevi order were analysed. Based on the historical background of 
clothes, miniatures of the Ottoman period and the paintings of foreign painters, this study was 
carried out, and the history of the Mevlevi order, starting from the period of Mevlânâ Celâleddîni Rûmî to the closing of the dervish lodges in 1925, was investigated.
After examining the history of Mevlevi and the history of clothing, the clothes used by 
the Mevlevi dervishes and their symbolic meanings, which is the purpose of this research, are 
later discussed in detail with the help of sources and experts. In order to achieve this aim, the 
symbols on the musical instruments used by the musicians in the Mevlevi lodges, the sema 
rituals and the sema rituals, which are an integral part of the Mevlevi cult culture, were 
examined.
At the end of this research, which includes Mevlevi clothing, it has been revealed by the 
findings in this study that these unique clothes contain many symbolic meanings. According to 
these findings, it was seen that they wore "sikke", "tennure", cardigan, "elifî nemed", "deste-gül", 
"destar", which are Mevlevi attire, and also drew istiva on the sikke. According to the symbolic 
findings, the "sikke" is a Mevlevi crown and represents the tombstone of the worldly urges and 
desires (nefis), the tennurenin represents shroud, the cardigan is the garve of the worldly desires, 
the belt (elifî nemedin) represents the belief in the oneness of Allah (God), The "deste-gül" 
symbolizes spring with bouquets of fresh roses. It is understood that "istiva" symbolizes the rank 
and position reached. In addition, the "semahane" (where the act of sema is conducted) 
represents the universe, the sema ritual is a dhikr done standing up to reach Allah, turning with 
the love for Allah and its seen as a symbol that symbolizes rebirth and the musical instruments 
accompany this ritual by exhilarating this love.
The Ottoman sultans of the last periods of the Ottoman Empire, the Mevlevi and sema 
rituals, has captivated foreign travelers and painters and has gained international recognition and 
appreciation still in the current time that attracts different folks, cultures and religions.

Keywords: Mevlânâ, Mevlevism, Sema, Mevlevi Clothes, Mevlevi Symbols.