Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında ifade özgürlüğü ve itibarın korunması hakkı
Freedom of expression in the judgments of the European Court of Human Rights and the right to protection of reputation
Yazar: YAKUP YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ÇELİK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; İfade özgürlüğü = Expressive  freedom ; İnsan hakları = Human rights ; İtibar = Reputation

Özet:
İfade özgürlüğü, demokratik toplumun en önemli unsurlarından biridir ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 10. maddesinde düzenlemiştir. İfade özgürlüğü, oldukça geniş bir muhtevaya sahip olmakla birlikte başlıca siyasi, sanatsal ve ticari ifade özgürlüğünü kapsamaktadır. İfade özgürlüğü, kamu makamları tarafından müdahale olmaksızın ve ulusal sınırlar dikkate alınmaksızın görüşlere sahip olma, bilgi ve düşünceleri edinme ve bunları yayma özgürlüğü olmak üzere üç unsurdan meydana gelmektedir. 
Diğer bazı temel hak ve özgürlüklerde olduğu gibi, ifade özgürlüğü de mutlak bir hak olmayıp, meşru gerekçelerin bulunması halinde sınırlanabilecektir. İfade özgürlüğünün, hangi şartlarda sınırlanabileceği AİHS'de düzenlemiştir. Sözleşme'nin 10. maddenin ilk fıkrası çerçevesinde ifade özgürlüğüne bir müdahale olup olmadığı; gerçekleştirilen müdahalenin "yasayla öngörülmüş olup olmadığı", "müdahalenin meşru amaçlara dayanıp dayanmadığı" ve "müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı" temelinde incelemektedir.
İtibarın korunması hakkı, AİHS'in 10. maddesinin 2. fıkrasında ifade özgürlüğünün sınırlanma sebeplerinden biri olarak yer almıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında, itibar hakkının AİHS'in 8. maddesi kapsamında güvenceye alındığı ifade edilmiştir. AİHM, Sözleşme'nin 10. maddesi ile korunan ifade özgürlüğü ile Sözleşme'nin 8. maddesinde özel hayata saygı hakkı kapsamında değerlendirilen kişilerin itibarını koruma hakkı olmak üzere, korunan bu iki değerin karşı karşıya gelmesi durumunda, bu iki hak arasında yetkililerin adil bir denge sağlayıp sağlamadığını denetlemektedir. Bu haklar arasında adil denge sağlanırken AİHM kararlarında geliştirilen bazı kriterler bulunmaktadır. İtibarın korunması amacıyla ifade özgürlüğüne yapılan bir müdahalenin, izlenen meşru amaçla orantılı olması aranmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, İfade Özgürlüğü, İfade Özgürlüğünün Sınırlanması, İtibarın Korunması Hakkı, Adil Dengenin Sağlanması

Abstract:
Freedom of expression is one of the most important elements of a democratic society and enshrined in Article 10 of the European Convention on Human Rights (ECHR). Even though freedom of expression has a very wide content, it principally includes freedom of political, artistic, and commercial expression. Freedom of expression has taken place three elements, the freedom to have opinions, to get information and ideas, and to disseminate them without interference by public offices and regardless of national borders. 
As with some other fundamental rights and freedoms, freedom of expression also is not an absolute right and it may be restricted if there will have to find legitimate grounds. The conditions of freedom of expression in which can be restricted are regulated in the ECHR. Within the scope of Article 10 § 1 of the Convention, the issue of whether there has been an interference with the freedom of expression shall be examined on such basis as "whether the interference is prescribed by law", "whether the interference pursues a legitimate aim" and "whether the interference is necessary in a democratic society". 
The right to protection of reputation is included as one of the causes to restrict freedom of expression in Article 10 § 2 of the ECHR. In the case law of the European Court of Human Rights (ECtHR), it is stated that the right to reputation is guaranteed within the scope of Article 8 of the ECHR. If the two values, namely the freedom of expression protected under Article 10 of the Convention and the right to protect the reputation of persons considered within the scope of the right to respect for private life in Article 8 of the Convention, come into conflict, the ECtHR is tasked with checking that a fair balance is made between the two. While the ECtHR ensures a fair balance between the two rights, there are revisions made to some of its criteria and new ones developed upon necessity. Any restriction on the freedom of expression brought about by the need to protect the right to reputation is sought to be proportionate to the legitimate aim pursued.

Keywords: European Convention on Human Rights, European Court of Human Rights, Freedom of expression, Restriction freedom of expression, Right to protection of reputation, Ensuring Fair Balance