Sosyal medya bağımlılığının benlik sunumuna etkisinde yaşam doyumunun aracılık rolü
The mediating role of life satisfaction in the effect of social media addiction on self-presentation
Yazar: ÖZKAN AVCI
Danışman: PROF. DR. ÇETİN MURAT HAZAR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Benlik sunumu = Self-presentation ; Davranışsal bağımlılık = Behavioral addiction ; Kitle iletişim araçları = Mass media ; Sahte benlik = False self ; Sayısal bağımlılık = Digital addiction ; Sayısal iletişim = Digital communication ; Sosyal medya = Social media ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; Çevrimiçi iletişim = Online communication ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
21. yüzyıl teknoloji çağında kullandığımız iletişim araçlarında görülen dönüşümle günlük yapılan birçok aktivite sosyal medyaya taşınmaktadır. Sosyal medyanın gündelik hayatı çok fazla meşgul etmesi ile bireyler duygusal, davranışsal ve bilişsel olarak belli yaşam doyumlarına ulaşmakta ve bu doyumlar aracılığıyla sosyal medyada sahte veya gerçek benliklerini sergilemektedir. Yapılan araştırmada sosyal medya mecralarına bağımlılığın duygusal, davranışsal ve bilişsel boyutlarının sosyal medyada sahte veya gerçek benlik sunumlarına etkisinde yaşam doyumlarının aracılık etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Bartın Üniversitesi öğrencileri ve öğretim elemanlarından anket yöntemi ile 2136 veri toplanmıştır. Toplanan veriler doğrultusunda sosyal medya bağımlılığının sosyal medya benlik sunumu üzerinde anlamlı ve pozitif yönlü bir etkisinin olduğu yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Sosyal medya bağımlılığı ile sosyal medya benlik sunumu arasında yaşam doyumunun aracılık rolü incelendiğinde ise öğretim elemanlarının duygusal ve davranışsal boyutları ile gerçek benlik boyutları arasında yaşam doyumunun aracı rolü olduğu tespit edilmiştir. Demografik veriler bağlamında ise yaş, ünvan ve sosyo-ekonomik durum düştükçe sosyal medya bağımlılığının arttığı; sosyo-ekonomik durumu düşük ve iletişim araçlarını çok dikkatsiz kullanan öğrencilerin sosyal medyada daha çok benlik sunumu yaptıkları ve erkek öğrencilerin daha çok sahte benliğe önem verdikleri; öğrencilerin yaşları, eğitimleri, sınıfları ve sosyo-ekonomik durumları yükseldikçe ve iletişim araçlarını çok dikkatli kullanınca yaşam doyumlarının arttığı; kadın öğretim elemanlarının sosyal medya ortamlarına bilişsel bağımlılıklarının ve erkek öğretim elemanlarının ise yaşam doyumlarının daha yüksek olduğu; öğretim elemanlarının yaşları, eğitim durumları, ünvanları ve sosyo-ekonomik durumları arttıkça yaşam doyumlarının yükseldiği gözlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda öğrencilerin sosyal medya bağımlılıklarının ve sosyal medya benlik sunumlarının daha yüksek olduğu tespit edilirken, öğretim elemanlarının ise yaşam doyumlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Via the transformation in communication tools in the age of technology since the 21st century, many daily practices have been reflected on social media. Through social media occupying daily activities too much, individuals tend to have certain life satisfaction emotionally, behaviorally, and cognitively. With these satisfactions, they reflect their fake or real selves using social media. In this study it was intended to scrutinize the mediating effect of life satisfaction on the impact of emotional, behavioral, and cognitive dimensions of addiction to social media platforms through the presentation of fake or real self. Accordingly, 2136 data were obtained from Bartın University students and lecturers through the survey method. In light with the collected data and using the structural equation model, it was found that social media addiction had a significant and positive effect on social media self-presentation. Upon scrutinizing the mediating role of life satisfaction between social media addiction and social media self-presentation, it was also found that life satisfaction had a mediating role between the emotional and behavioral dimensions of the lecturers and the real self dimensions. Within the context of demographic data, it was concluded social media addiction tended to increase as age, title, and socio-economic status decreased. Students with low socio-economic status who use communication tools carelessly reflect their self-presentations more on social media. Male students attached more importance to their false selves. Students' life satisfaction tended to increase with an increase parallel to their age, education, grade and socio-economic status, and they used communication tools more carefully. Female lecturers had higher cognitive addiction to social media settings, and male lecturers had higher life satisfaction. Lecturers' life satisfaction showed an increase based on their age, education, title, and socio-economic status. According to the research results, it was determined that the social media addiction and self-presentation of the students seemed higher, whereas the life satisfaction of the lecturers was higher.