Kuşaklar arası aktarım bağlamında anlatıcı kimliği: Piroğlu ailesi örneği
Narrator identity in the context of intergenerational transfer: The example of the Piroğlu family
Yazar: BURCU CÜRGÜL
Danışman: DOÇ. DR. EVRİM ÖLÇER ÖZÜNEL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Sözlü kültür ürünleri, insanların konuşmaya ve anlatmaya başladığı zamanlardan itibaren varlığını sürdürmüş, kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Bu yolculuğunu dil ile gerçekleştirmiş ve anlatıcısı aracılığıyla bugüne ulaşmıştır. Geleneksel kültürde anlatıcılık kimliği, bireyin ev içinde edindiği dinleyici kimliğiyle beslenmektedir. Çünkü dinleyici, anlatmak üzere dinlemektedir. Bu tez çalışmasında konu edinilen Piroğlu Ailesi'nin bireyleri, dinleyici ve anlatıcı çağı olmak üzere iki dönemden geçmiştir. Yapılan saha çalışmasında, bireylerin dinleyici çağında duydukları dini ve mitolojik hikâyelerin kişilikleri ile korku, merak, sevinç, heyecan ve şüphe gibi temel duygularının oluşmasında rol oynadığı görülmüştür. Birey, anlatıcı çağına geçtiğinde ise anlattığı masallara bu kişilik özelliklerini ve duygularını yansıtmıştır. Piroğlu Ailesi, hikâye ve masalları Borçka'dan Gemlik'e taşımış ve bu kültür aktarımını kan bağı esasına dayalı olarak gerçekleştirmiştir. Çalışmada, masalları aynı kişilerden dinleyen aile bireylerinin hayat hikayesi unsuruna bağlı olarak metinleri değiştirdiği tespit edilmiştir. Bu değişimde, doğum, evlilik, yolculuk, ölüm gibi hayat eşikleri önemli bir rol oynamakta ve doğrudan masala yansımaktadır. Aileden derlenen masal metinlerinin de dahil edildiği çalışmanın sonucunda; sözlü kültür ürünlerinin dinleyicinin kişiliğini etkilediği, metinlerin anlatıcının dilinde yeni bir şekle büründüğü ve iskelet yapısını değiştirecek görünümler kazandığı, her aktarımın yeni bir yaratım olduğu ve tüm bunlarda hayat hikayesi unsurunun etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Along with starting people's speaking and telling, oral culture products have continued to exist from generation to generation. Narrators have helped oral tradition travel through language to the present day. Traditionally, the narrator's identity is nourished by the listener's identity, which the listener acquires at home in order to tell. The members of the Piroğlu family, which is the main concern of the study, have gone through two periods: the age of listening and the age of narration. In the field study, it was seen that the religious and mythological stories that individuals heard during the listening process played a role in the formation of their personalities and basic emotions such as fear, curiosity, joy, excitement, and doubt. The narrator's personality traits and feelings are reflected in the tales at the age of narrating. The Piroğlu family carried the stories and tales from Borcka to Gemlik and carried out this cultural transfer on the basis of blood ties. It was determined that family members who listened to the same people's stories changed the texts based on the life stories. In this change, life thresholds such as birth, marriage, journey, and death play a significant role and are directly reflected in the fairy tale. At the end of the study, in which fairy tale texts compiled by the family were included, it was observed that the products of oral culture affected the personality of the listener. In addition, it was finalized that the texts took on a new shape in the narrator's language and gained a version that would change even the skeletal structure, that each transfer was a new creation, and that the life story element was effective in all of them.