Sigara bırakma polikliniğine başvuran hastalarda sigara bırakma başarısını etkileyen faktörlerin saptanması
Determination of factors affecting smoking cessation success in patients who applied to smoking cessation clinic
Yazar: AYŞE ÖZGE ALTIN
Danışman: PROF. DR. VİLDAN MEVSİM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Tedavi = Treatment ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Amaç: Sigara kullanımının tüm toplumu ilgilendiren bir halk sağlığı sorunu olması; sigara ile yoğun mücadele edilmesine rağmen halen bırakma oranlarının düşük olması, sigara bırakma polikliniklerine başvuran hastalarda da başarı oranının düşük olması nedeniyle bırakma başarısını etkileyen faktörleri tespit etmek ve tedavi sürecini bu faktörlere göre şekillendirmek, sigara bırakma başarısını arttırmak açısından önemlidir. Bu araştırmanın amacı; Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sigara Bırakma Polikliniği'ne 2014 - 2017 yılları arasında başvurmuş olan hastaların sigara bırakma başarısını etkileyen faktörleri saptamaktır.
Yöntem: Kesitsel analitik çalışma modelinde planlanmış olan bu çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Aile Hekimliği AD Sigara Bırakma Polikliniği'ne Ocak 2014 - Ağustos 2017 tarihleri arasında başvurmuş 630 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik özellikler, sigara öyküsü, kişisel sosyal öykü, geçmiş tıbbi öykü, şimdiki sağlık durumu ve kullandıkları ilaçlar ile ilgili bilgi içeren Sigara Bırakma Polikliniği Veri Formu; nikotin bağımlılık düzeyini saptamak için Fagerstrom Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT); anksiyete ve depresyon düzeyinin belirlenmesi için Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HAD) ve hastaların sigara bırakma durumları, hangi tedavi yöntemini ne kadar süreyle kullandıkları, ilaç 
tedavisi alan hastalarda yan etki olup olmadığı, sigarayı bıraktıktan sonra kaçak olup olmadığı bilgilerini içeren Hasta İzlem Veri Formu uygulanmıştır. Çalışmanın verileri IBM SPSS (statistical package for social sciences) 22.0 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde; tanımlayıcı analizler (ortalama, standart sapma ve yüzde), khi kare analizi, student t testi, ANOVA ve lojistik regresyon kullanılmıştır. 
Bulgular: Sigara bırakma polikliniğimize başvuran 630 hastanın sigara bırakma oranı %24,4 olarak saptandı. Hastaların; yaş (p=0,041), eğitim durumu (p=0,038), sigaraya başlama yaşı (p=0,004), günde içtikleri sigara miktarı (p=0,040), evde kendisinden başka sigara içen birinin bulunması (p=0,000), nikotin bağımlılık düzeyinin yüksek olması (p=0,014), vareniklin kullanımı (p=0,015) ve bupropionun 3 ay üzerinde kullanımı (p=0,000) sigara bırakma başarısı üzerine anlamlı etkiye sahipken; cinsiyet, medeni durum, sigara içme süresi, anksiyete ve depresyonu olma gibi özelliklerinin sigara bırakmalarında anlamlı etkiye neden olmadığı görüldü. Polikliniğimizde farmakoterapi başlanan hastalarda vareniklin kullananlarda sigara bırakma oranı %31,6 (p=0,015), bupropion kullananlarda %25,0, NRT alanlarda ise %25,0 olarak saptandı.Yapılan lojistik regresyon analizinin sonuçlarına göre; sigara bırakma başarısını en çok etkileyen faktör bupropion kullanımının süresi olarak bulunmuştur. Bupropion tedavisini üç aydan uzun süre kullanan kişilerde sigarayı bırakma olasılığı, bir aydan az kullanan kişilere göre 16,3 kat fazladır (p<0,001).

	Sonuç: Bu araştırmadan elde edilen sonuçlara göre gençlerde, sigaraya erken yaşta başlayanlarda, sosyal çevresinde sigara içen kişiler bulunanlarda, nikotin bağımlılık düzeyi yüksek olanlarda sigarayı bırakmanın daha zor olacağı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu kişiler uygun farmakoterapi ajanıyla, yeterli süre desteklenmeli, aynı zamanda kişinin bırakma başarısını etkileyen faktörlere yönelik hasta ile işbirliği içerisinde farklı stratejiler geliştirilmelidir. 

	Anahtar Kelimeler: Sigara kullanımı, sigara bırakma, sigara bırakma polikliniği, başarı oranları

Abstract:
Objective: Smoking is a public health concern for the whole society; Although it is intensely struggling with smoking, it is important to determine the factors affecting the success of cessation and to shape the treatment process according to these factors, and to increase the cessation success. The aim of this study was to determine the factors affecting the success of smoking cessation in patients who applied to Dokuz Eylül University, Department of Family Medicine, Smoking Cessation Outpatient Clinic between 2014 and 2017.
Methods: This study, which was planned in a cross-sectional analytical study model, was carried out with 630 patients who applied to Dokuz Eylül University, Department of Family Medicine, Smoking Cessation Outpatient Clinic between January 2014 and August 2017. Smoking Cessation Polyclinic Data Form including information about sociodemographic characteristics, smoking history, personal social history, past medical history, current health status and the drugs they use; Fagerstrom Nicotine Dependence Test (FNBT) to determine nicotine dependence; In order to determine the level of anxiety and depression, the Hospital Anxiety Depression Scale (HAD) and Patient Follow-up Data Form were applied, including information about the patients' smoking cessation status, how long they used the treatment method, the side effects of drug treatment, and whether there was a leak after quitting smoking. The data of the study were analyzed by IBM SPSS (statistical package for social sciences) 22.0 package program. In the statistical evaluation of the data; Descriptive analyzes (mean, standard deviation and percentage), chi square analysis, student t test, ANOVA and logistic regression were used.
Results: The smoking cessation rate of 630 patients who applied to our smoking cessation clinic was 24.4%. Patients'; age (p = 0.041), educational status (p = 0.038), smoking age (p = 0.004), the amount of cigarettes per day (p = 0.040), the presence of someone who smokes at home (p = 0.000), the level of nicotine addiction high use (p = 0.014), use of varenicline (p = 0.015) and use of bupropion over 3 months (0.000) had a significant effect on smoking cessation success; gender, marital status, duration of smoking, anxiety and depression did not have a significant effect on smoking cessation. The rate of smoking cessation in patients with varenicline use was 31.6% (p = 0.015), 25.0% in bupropion users and 25.0% in patients with NRT.
Conclusion: According to the results of this study, it should be considered that it is more difficult to stop smoking in young people, those who start smoking at an early age, those who smoke in their social environment and those with high levels of nicotine addiction. These people should be encouraged with adequate pharmacotherapy, while at the same time, different strategies should be developed in cooperation with the patient for the factors affecting the success of the cessation of the person.

	
Keywords: Smoking, smoking cessation, smoking cessation clinic, success rates