Dilbilimsel tefsirlerde kelime tahlilleri: Ebû Ubeyde ve Ferrâ tefsirlerinde Necm Sûresi
Vocabulary analyses in linguistic tafsirs: Surah Necm in Ebu Ubeyde's and Ferra's tafsirs
Yazar: AYSUN VELİ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÇALIŞKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil = Language ; Dil bilim = Linguistics ; Dil bilimciler = Linguists ; Tefsir = Commentary

Özet:
Dilbilimsel Tefsirlerde Kelime Tahlilleri: Ebû Ubeyde ve Ferrâ Tefsirlerinde Necm Sûresi adlı bu çalışmada dil, dilbilim ve dilbilimsel tefsir kavramları üzerinde durulmuş, dilbilimsel tefsir tarihi üzerine bir dönemlendirme yapılmış ve bu dönemlendirme işlevsel olarak ele alınmıştır. Ayrıca son dönemlendirmenin tarihsel bağlamı içinde yer alan Ebû Ubeyde ve Ferrâ'nın kişisel tarihine değinilmiştir. Daha sonra "dilci müfessir" şeklinde kavramsallaştırdığımız Ebû Ubeyde'nin Mecâzü'l-Kurân'ı ile Ferrâ'nın Me'âni'l-Kur'ân'ında Necm sûresi özelinde kelime tahlili yapılmış, kelimeleri nasıl inceledikleri, manayı nasıl ortaya koydukları, dil verilerini kelime ve ifadelerin açıklamalarına ne şekilde yansıttıkları tespit edilmiştir. Bunun neticesinde, iki dilci müfessirin kelimelere yaklaşım biçimi ortaya konulmuş, tefsir metodolojisi mukayese edilmiştir. Ayetleri ağırlıklı olarak soyut dil merkezli çözümleyen Ebû Ubeyde ile hem soyut hem somut dil merkezli çözümleyen Ferrâ'nın çözümleme teknikleri, dilbilimsel tefsir metodunun konuları dâhilinde tasnif edilmiş ve bu çözümlemelerden dilbilimsel tefsir yöntemi üretmenin mümkün olabildiğine dikkat çekilmiştir. Son olarak da her iki müfessirin kendilerinden hemen sonraki dönemde etkileri üzerinde durulmuş ve bu etkiler Taberî ve Zeccâc özelinde örneklendirilmiştir.

Abstract:
In this study entitled Vocabulary Analyses in Linguistic Tafsirs; Surah Necm in Ebû Ubeyde's and Ferrâ's Tafsirs, the concepts of language, linguistics and linguistic tafsirs are defined, a periodisation is made on the history of linguistic tafsirs and this periodisation is discussed functionally. In addition, the personal history of Abu Ubaydah and al-Farra, who are historically involved in the last periodisation, is mentioned. Then, it has been ascertained that how they examine the vocabularies, how they reveal the meaning, in what way they reflect the language data to the explanations of vocabularies and remarks, in Surah al-Najm particularly, in Abu Ubaydah's, whom we conceptualise as "linguist exegetes", Majāz al-Qurān, and al-Farra's Me'ān al-Qur'ān, and as a result of this, exegesis methodologies of the two linguist exegetes were compared, their approach styles to vocabularies were revealed. The analysis techniques of Abu Ubayda, who analyzed the verses mainly in terms of abstract language, and Ferra, who analyzed them both in terms of abstract and concrete language, were classified within the scope of the linguistic interpretation method, and it was emphasized that it is possible to produce a linguistic interpretation method from these analyses. The analytical techniques of Abū Ubaydah, who had analysed the verses predominantly centred on abstract-language, and al-Farā, who analysed centred on both abstract and concrete-language, were classified in accordance with the subjects of the linguistic exegesis method, and it was drawn attention that it is possible to generate a linguistic exegesis method from those analyses. Lastly, the influences of both the two commentators on the period right after them were emphasised and those influences were exemplified in the case of al-Tabari and al-Zajjājāj.