Etkileşim temelli dil müdahale programının geliştirilmesi ve gecikmiş dil-konuşması olan  çocuklarda etkililiğinin incelenmesi
The development of interaction-based language intervention program and investigation of its effectiveness among children with delayed speech and language
Yazar: ŞÜKRİYE KAYHAN AKTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT TOĞRAM
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil ve konuşma terapisi = Speech therapy ; Konuşma = Speech ; Program geliştirme = Program development ; Sosyal beceri = Social skill

Özet:
Gecikmiş dil ve konuşma, tanılanmış herhangi bir bozukluk ya da bilişsel, motor gelişimle ilgili bir yetersizlik bulunmamasına rağmen dilin geç edinimi olup okul öncesi dönemde oldukça sık görülmektedir. Ülkemizde gecikmiş dil ve konuşması olan çocuklara yönelik sistematik ve etkililiği araştırılmış olan program sayısı oldukça sınırlıdır. Bu araştırma ile Etkileşim Temelli Dil Müdahale Programı geliştirilmiş ve gecikmiş dil-konuşması olan çocuklarda etkililiği incelenmiştir. Araştırmada Etkileşim Temelli Dil Müdahale Programı'nın gecikmiş dil ve konuşması olan çocukların dil gelişimleri ve sosyal becerileri üzerindeki etkisini belirlemek için ön-test son-test eşleştirilmiş kontrol gruplu deneysel model kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi deney grubu ve kontrol grubunda 6'şar çocuk olmak üzere toplam 12 çocuktan oluşmaktadır. Kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmazken deney grubuna araştırma kapsamında geliştirilen; 10 hafta, 20 oturumdan oluşan Etkileşim Temelli Dil Müdahale Programı uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi (TEDİL), Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri (TİGE) ve Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (OSBED) kullanılmıştır. Ön-test ve son-testlerden elde edilen veriler Mann Whitney U Testi ve Wilcoxon Z Testi ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda deney ve kontrol gruplarının TEDİL, TİGE-I, TİGE-II ve OSBED'den aldıkları ön-test puanları açısından farklılaşmadıkları (p>,05); son-test puanları açısından ise anlamlı düzeyde farklılaştıkları belirlenmiştir (p<,05). Deney grubunun son-test toplam puanları ön-test puanlarına göre anlamlı düzeyde artış gösterirken (p<,05); kontrol grubunda bu artışın olmadığı (p>,05) belirlenmiştir.Anahtar Sözcükler: Gecikmiş dil ve konuşma, Dil müdahalesi, Program geliştirme, Sosyal beceri.

Abstract:
Delayed language and speech is the late acquisition of language in the absence of any diagnosed disorder or disability related to cognitive and motor development. This situation is quite common in the preschool period. In Turkey, the number of systematically and effectively researched programs for children with delayed speech and language is very limited. With this research, the Interaction-Based Language Intervention Program was developed and its effectiveness among children with delayed speech and language was determined. In the study, a paired experimental model with a pretest-posttest control group was used to determine the effect of the Interaction-Based Language Intervention Program on the language and social development of children with delayed speech and language. The study sample consisted of 12 children in total, 6 children in the experimental group and 6 children in the control group. While no intervention was made to the control group, the Interaction-Based Language Intervention Program consisting of 20 sessions was applied to the experimental group for 10 weeks. Test of Early Language Development (TELD), McArthur-Bates Communication Development Inventory (CDI) and Preschool Social Skills Assessment Scale (OSBED) were used as data collection tools. Data obtained from pre-test and post-test were analysed with Mann Whitney U Test and Wilcoxon Z Test. As a result of the analyses made, it was determined that the experimental and control groups differed significantly in terms of post-test scores achieved in TEDİL, TİGE-I, TİGE-II and OSBED (p<,05). Whilst the post-test total scores of the experimental group increased significantly compared to the pre-test scores (p<,05) there was no such increase in the control group (p>,05). Keywords: Delayed language and speech, Language intervention, Program development, Social skill.