Hannah Arendt'in haklara sahip olma hakkı perspektifinden tabakalı göçmen hakları: Türkiye örneği
Stratified rights of migrants from Hannah Arendt's perspective on the right to have rights: The case of Türkiye
Yazar: YILDIZ ÇİRLİ
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF PUSTU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
İnsan haklarına en büyük eleştirilerinden birini getiren Hannah Arendt'e göre insan hakları, en temel hak olması gereken haklara sahip olma hakkını içermemektedir. Haklara sahip olma hakkı, kişinin eylemlerine ve düşüncelerine göre yargılandığı bir çerçevede yaşaması hakkıdır. Arendt, insan haklarını eleştirip haklara sahip olma hakkını savunurken, göçmen hakları giderek daha karmaşık ve tabakalı bir hal almaktadır. Bu tez, Türkiye'de göçmenlerin belirli sivil, sosyal, ekonomik ve siyasal haklarının bulundukları yasal statülerine göre farklılaşmasının oluşturduğu eşitsizlik ve haksızlık durumunu tabakalı yurttaşlık çerçevesinde kavramsallaştırarak haklara sahip olma hakkı bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tezde Arendt'in haklara sahip olma hakkı, insanlık durumunda yaşama hakkı olarak yorumlanmaktadır. Böylece haklara sahip olma hakkı için gerekli çerçeve, biyolojik ihtiyaçlarının karşılandığı, etrafına bir dünya kurabildiği ve başkaları ile bir araya gelerek konuşup eyleyebildiği bir yer olmaktadır. Göçmenlik statülerinin ve bağlı haklarının karmaşık hiyerarşisini tanımlamak için kavramsal çerçeve olarak tabakalı yurttaşlık kullanılmaktadır. Tez kapsamında Türkiye'deki göçmenler İskân Kanunu'nun tanımladığı göçmen, uluslararası koruma (mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma), geçici koruma ve vatansız statüleri ile düzensiz göçmenler ve bunların dışında kalan diğer yabancılar olarak kategorize edilmektedir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı tezde, bu kategorizasyona dayanarak tabakalı yurttaşlığın haklar ve maddi-manevi kaynaklar eksenlerine odaklanılmaktadır Haklar ekseni ile ilgili olarak statülere hakları tanıyan ulusal mevzuat taranmaktadır. Maddi-manevi kaynaklarla ilgili olarak statülerin sosyal statü, sosyal ağ, bilgi ve beceri, saygınlık ve iletişim gibi haklardan yararlanma yeterliliklerini açığa çıkaran unsurlara mevcut araştırmalar yoluyla bakılmaktadır. Tabakalı yurttaşlık çerçevesinden statülerin durumuna bakıldığında, statülerin sadece hakları bakımından bir hiyerarşi oluşturabildiği gibi hakları ve maddi-manevi kaynaklarıyla birlikte şekillenen yurttaşlık kazanımı, yurttaşlık açığı, yurttaşlık genişlemesi ve yurttaşlık dışlaması alanlarında da hiyerarşik olabildiği görülmektedir. Tabakalı yurttaşlık sisteminin göçmenleri haklara sahip olma hakkından ve dolayısıyla emek, iş ve eylemi ifade eden insanlık durumu etkinliklerinden yoksun bıraktığı ortaya konmaktadır. Haklara sahip olma hakkının tabakalı yurttaşlık çerçevesi kullanılarak uygulamalarla ilişkilendirilmesinin, Arendtçi düşünceyi geliştireceği ve Türkiye'deki göçmenlerle ilgili hak tartışmalarına katkıda bulunacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
Hannah Arendt, who has voiced one of the harshest criticisms about the human rights, claims that human rights fall short of recognizing the right to have rights which should be the most prominent rights of a human being. The right to have rights is defined as the right to live in a framework where one is judged according to her/his actions and thoughts. As Arendt criticizes human rights and defends the right to have rights, the migrants' rights get more complex and stratified. This thesis addresses the inequalities and injustice resulting from the migrants' specific civil, social and economic rights that vary based on their legal statuses, embracing the concept of civic stratification and guided by the context of the right to have rights. The thesis construes Arendt's perspective of the right to have rights as living in human conditions. Thus, the framework required for enjoyment of the right to have rights is where the biological needs are fulfilled, one is entitled to build a world of her/his own and come together with others to speak and act. The conceptual framework is built on civic stratification as the complex hierarchy of the migrant status and affiliated rights is defined. The thesis categorizes the migrants in Türkiye as the migrants by the terms of the Settlement Law, the internationally protected (refugees, conditional refugees, and subsidiary protection), the temporary protection, the stateless and the irregular migrants, and lastly the other foreigners. This thesis, which employs qualitative research methods, focuses on the axes of civic stratification rights and its material and moral resources, taking the mentioned categorization as a basis. As far as the axis of rights is concerned, the national legislation is screened as the legal basis of the rights recognised for the statuses. Regarding the material and moral resources, the elements that reveal the capacities of the statuses to benefit from the rights such as social standing and social networks, command of information, and general know-how, dignity, and communication are examined through the existing researches. When the statuses are analyzed from the perspective of stratified citizenship, it is observed that hierarchies can be formed not only in terms of rights of each status; but also in the areas of civic gain, civic deficit, civic expansion, and civic exclusion, which are shaped by both rights and material-moral resources. It is asserted that the stratified citizenship system deprives migrants of the right to have rights and, consequently, of the human condition activities that embody labor, work, and action. Linking the right to have rights and the practices within the framework of civic stratification is considered to promote Arendtian thought and contribute to the debates for migrant rights in Türkiye.