Türkiye'de kadına yönelik şiddet konusunda algı ve tutumlar: TNSA 2003–2018 analizi
Perceptions and attitudes toward violence against women in Turkiye: An analysis of the TDHS 2003–2018
Yazar: SEVDE SANCAR ALINCAK
Danışman: PROF. DR. NURAY ÖZGÜLNAR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Kadına yönelik şiddet, bireylerin fiziksel, ruhsal ve sosyal sağlığını ciddi biçimde zedeleyen, toplumsal eşitsizlikleri derinleştirerek halk sağlığını tehdit eden küresel bir sorundur. Kadınların şiddeti algılama ve kabul etme biçimleri ise toplumsal normlar ve cinsiyet rolleri doğrultusunda şekillenmekte, bu durum şiddetin yaygınlığını ve önlenmesini doğrudan etkilemektedir.
Bu çalışanın amacı Türkiye'de; dolaylı olarak kadına yönelik şiddet biçimlerinin türlerini ve yaygınlığını, şiddet ile ilişkili faktörleri belirleyebilmek, kadınların eşleri tarafından uygulanabilecek fiziksel şiddete karşı algıları ve bu durumla ilişkili faktörleri belirlemek, kadınların eşleri tarafından uygulanabilecek fiziksel şiddete karşı algı değişimini belirlemektir.
	Bu çalışma, kesitsel araştırmalar olarak, Hacettepe Nüfus Etütleri Enstitüsü ve paydaşları tarafından gerçekleştirilen, ülke genelini temsil eden Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları (TNSA) verilerinin ileri analizi olarak planlanmıştır. Çalışmanın örneklemini TNSA 2003, 2008, 2013 ve 2018 veri tabanlarında yer alan 15-49 yaş aralığındaki evlilik deneyimi olan kadınlar oluşturmaktadır. Analizlerde Ki-Kare ve farklı özellikleri dikkate alan 3 model ile Lojistik Regresyon Analizi kullanılmıştır.
2003 yılından 2018 yılına dek 15 yıllık süreçte kadınların şiddeti onaylama eğiliminde önemli bir değişim olmuştur. 2003 yılında hiçbir nedenle kadının fiziksel şiddet görmesini onaylamayan kadınların oranı %57,3'ten %89,7'ye yükselmiştir. Dolaylı olarak tespit edilen şiddet türlerinde yıllar içinde azalma olmuş, kadını kontrol etmeye yönelik davranışlarda ise anlamlı bir değişiklik olmamıştır. 
Şiddet algısı ile ilgili faktörlerin incelendiği lojistik regresyon analizi son modellerinde refah düzeyi, bölge, yerleşim yeri, yaş, eğitim düzeyi ve anadil, şiddet algısını şekillendirmede etkili bulunmuştur. Kadınların şiddetle ilişkilendirilen durumları yaşamasında ise, şiddet türüne göre farklı faktörler etkili olmuştur. Cinsel şiddet ile ilişkili durumların yaşanmasında eğitim düzeyi, çocuk sayısı ve anadil, ekonomik şiddet için bölge, yerleşim yeri, eğitim düzeyi, çocuk sayısı ve nikah türü, psikolojik şiddet için refah düzeyi ve eğitim düzeyi, kontrol edici davranışlara maruziyet için ise yerleşim yeri, refah düzeyi ve yaş önemli faktörler olarak saptanmıştır.
Eğitim düzeyinin artırılması, kadın ve erkeklerin en az lise seviyesinde eğitim almaları teşvik edilmelidir. Şiddeti meşru gören toplumsal normların değiştirilmesi, yasal düzenlemelerin etkin bir şekilde uygulanması ve kadının ekonomik bağımsızlığını ve güçlenmesini destekleyen sosyal programların yaygınlaştırılması, şiddetin önlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar kelimeler: Kadına yönelik şiddet, Şiddet algısı, TNSA

Abstract:
Violence against women is a global issue that seriously harms individuals; physical, mental, and social well-being, deepening societal inequalities and posing a significant threat to public health. Women's perceptions and acceptance of violence are shaped by societal norms and gender roles, directly influencing the prevalence of violence and its prevention.
The aim of this study is to indirectly determine the types and prevalence of violence against women, identify factors associated with such violence, assess women's perceptions of potential physical violence from their spouses, and analyze the factors influencing to these perceptions, along with any changes in women's perceptions of physical violence by their spouses over time.
This study is designed as an advanced analysis of the data from the Turkey Demographic and Health Surveys (TDHS), conducted by Hacettepe Institute of Population Studies and its  artners, which provide a nationally representative. The study sample includes women aged 15-49 with marital experience, drawn from the 2003, 2008, 2013, and 2018 TDHS datasets. The analyses employed Chi-square tests and Logistic Regression Analysis using three models that account for various characteristics. 
From 2003 to 2018, over a 15-year period, there has been a significant shift in women's tendency to approve violence. The proportion of women who disapproved of physical violence against women under any circumstances increased from 57.3% in 2003 to 89.7% in 2018. While there was a reduction in indirectly identified forms of violence over this period, no significant change was observed in controlling behaviors directed at women. In the final models of the logistic regression analysis assessing factors related to perceptions of violence, wealth, region, place of residence, age, education level, and native language were identified as significant determinants. Different factors were associated with women's experiences of various types of violence. For sexual violence, key factors included education level, number of children, and native language. In the case of economic violence, region, place of residence, education level, number of children, and type of marriage were influential. For psychological violence, wealth and education level were significant, while for exposure to controlling behaviors, place of residence, wealth, and age were identified as key determinants.
Raising education levels and promoting the attainment of at least a high school education for both women and men are essential measures. Additionally, transforming societal norms that legitimize violence, enforcing legal regulations effectively, and expanding social  rograms that promote women's economic independence and empowerment are critical strategies in the prevention of violence.

Keywords: Violence Against Women, Perceptions of Violence, Turkey Demographic and
Health Survey (TDHS)