Türkiye sularında avlanan Engraulis encrasicolus (Linnaeus, 1758)'un kas dokusu yağ asidi kompozisyonunun lokasyona ve mevsime göre değişimi
The seasonal and locational variation of fatty acid composition of engraulis encrasicolus (Linnaeus, 1758) muscle captured in Turkish waters
Yazar: ELİF YAĞMUR ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. SEDAT VAHDET YERLİ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Engraulis encrasicolus = Engraulis encrasicolus ; Hamsi balığı = Anchouy ; Karadeniz = Black Sea ; Marmara Denizi = Marmara Sea ; Mevsimsel değişim = Seasonal variation ; Neoplazmlar-kas dokusu = Neoplasms-muscle tissue ; Yağ asitleri = Fatty acids

Özet:
Sunulan tez kapsamında Türkiye'de Karadeniz ve Marmara Denizi'nden avlanan hamsi balığının (Engraulis encrasicolus) kas dokusundaki yağ asidi içeriğinin mevsimsel ve lokasyona bağlı değişimi araştırılmıştır. Her lokasyondan av sezonu boyunca aylık alınan balık kas örnekleri paçal yapılarak elde edilen yağ örneklerinin gaz kromatografisi (GC) ile yağ asitleri kompozisyonu incelenmiştir. Farklı lokasyon ve avlama mevsimlerine bağlı olarak hamsi etinin yağ asidi kompozisyonundaki değişimlerinin belirlenmesi ile su ürünlerinde sağlık açısından besin değeri araştırmalarına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Gaz kromatografi sonuçlarına göre kas dokusunda hem Marmara Denizi hem de Karadeniz için tüm avlanma aylarında en yüksek yüzdeye sahip doymuş yağ asidi palmitik asittir. Toplam doymuş yağ asidi (SFA) oranı Marmara popülasyonunda %29,89 ile en yüksek Mart ayında görülmüşken; %19,43 ile en düşük Aralık ayında görülmüştür. Karadeniz'de ise bu oranlar %25,52 (Aralık) ve %16,22 (Ocak) şeklindedir. Toplam SFA oranında, aylık karşılaştırmalarda her iki popülasyon için de istatistiki açıdan önemli farklılıklar gözlenmiştir (p<0,05). Marmara ve Karadeniz popülasyonları için toplam MUFA (tekli doymamış yağ asidi) yüzdeleri sırasıyla 23,78 – 24,93 ve 16,06 – 23,57 arasındadır. Karadeniz'de ΣMUFA içinde Aralık ve Mayıs aylarında C18:1 n-9 baskın bulunurken diğer avlanma ayları olan Kasım, Ocak, Şubat ve Mart aylarında C16:1 baskın bulunmuştur. Marmara'da ise ΣMUFA içinde Kasım ve Mart aylarında C18:1 n-9 baskın bulunurken, Aralık ayında C16:1 baskın bulunmuştur. Toplam MUFA oranında her iki popülasyon için de avlanma ayları arasında istatistiki açıdan önemli bir farklılık gözlenmemiştir. Hamsinin tüm av sezonu ve lokasyonunda önemli miktarlarda DHA ve EPA içerdiği tespit edilmiştir. Tüm avlanma aylarında hem Karadeniz hem de Marmara hamsisinde DHA (dokosahekzanoik asit) seviyeleri EPA'dan (eikosapentanoik asit) daha yüksek bulunmuştur. Karadeniz hamsisinde Kasım, Şubat ve Mart aylarında ΣPUFA (çoklu doymamış yağ asidi) yüzdelerinde istatistiki farklılık (p<0,05) gözlenmiş ancak Aralık, Ocak ve Mayıs aylarında bu yüzdeler istatistiki olarak benzer bulunmuştur. Marmara hamsisinde ise avlanma sezonu boyunca ΣPUFA yüzdelerinde istatistiki bir farklılık gözlenmemiştir. Ortalama ΣPUFA yüzdeleri ise Karadeniz ve Marmara için farklılık (p<0,05) göstermiş, Marmara sularında yakalanan hamsilerde bu yüzdenin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. ∑PUFA ile ∑n-3 yüzdeleri bu çalışmada, hem Karadeniz hem de Marmara Denizi'nde deniz suyu sıcaklığıyla doğru orantı yakalamıştır. Karadeniz popülasyonunda kondisyon faktörü ile n-3 PUFA arasında doğru orantılı bir ilişki yakalanmış ve kondisyon faktörünün yüksek olduğu aylarda n-3 PUFA yüzdelerinin de yüksek olduğu saptanmıştır. N-3/n-6 oranı Karadeniz'de tüm avlanma sezonu boyunca istatistiksel olarak farklılık göstermiştir.

Abstract:
Within the scope of the presented thesis, seasonal and locational changes in the fatty acid content of the muscle tissue of European anchovy (Engraulis encrasicolus) captured from the Black Sea and Marmara Sea in Turkey were investigated. Fish muscle samples taken monthly from each location during the fishing season were analyzed by gas chromatography (GC). It is aimed to contribute to the nutritional value researches in terms of health in aquatic products by determining the changes in fatty acid composition of anchovy muscle depending on different locations and catching seasons. According to the results of gas chromatography, palmitic acid has the highest percentage of saturated fatty acid in muscle tissue during all fishing months for both the Marmara Sea and the Black Sea. Total saturated fatty acid ratio was highest in March with 29.89% in Marmara population, and lowest in December with 19.43%. In the Black Sea, these rates were 25.52% (December) and 16.22% (January). Statistically significant differences were observed in the total SFA (saturated fatty acid) ratio for both populations in monthly comparisons (p<0.05). The total MUFA (Monounsaturated fatty acid) percentages for the Marmara and Black Sea populations ranged between 23.78 - 24.93 and 16.06 - 23.57, respectively. In the Black Sea, C18:1 n-9 was dominant in ΣMUFA in December and May, while C16:1 was dominant in November, January, February and March. In Marmara population, C18:1 n-9 was dominant in ΣMUFA in November and March, while C16:1 was dominant in December. No statistically significant difference was observed between the catching months for both populations in the total MUFA ratio. It has been determined that European anchovy contains significant amounts of DHA (docosahexaenoic acid) and EPA (eicosapentaenoic acid) in all catching seasons and locations. DHA levels were higher than EPA in both Black Sea and Marmara anchovy during all fishing months. A statistical difference (p<0.05) was observed in ΣPUFA (polyunsaturated fatty acid) percentages in Black Sea anchovy in November, February and March, however the percentages were found to be statistically similar in December, January and May. In Marmara anchovy, on the other hand, no statistical difference was observed in ΣPUFA percentages during the catching season. Average ΣPUFA percentage differed for Black Sea and Marmara (p<0.05), and was found to be higher in anchovy caught in Marmara Sea. The percentages of ∑PUFA and ∑n-3 were directly proportional to the sea water temperature in both the Black Sea and the Marmara Sea in this study. In the Black Sea population, a directly proportional relationship was found between the Fulton's condition factor and n-3 PUFA, and it was determined that the n-3 PUFA percentages were also high in the months when the Fulton's condition factor was high. The n-3/n-6 ratio varied statistically throughout the entire fishing season in the Black Sea.