Annelerin emzirme yeterliliklerini ve başarısını etkileyen faktörler
Factors of affecting mothers' breastfeeding self-efficacy andbreastfeeding success
Yazar: KARDELEN AKIN
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN TOLGA İNCE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; Anneler = Mothers ; Depresyon-postpartum = Depression-postpartum ; Emzirme = Breast feeding ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Giriş ve Amaç: Anne sütü bebeğin büyüme ve gelişmesi için gerekli tüm besinleri içeren, olumlu etkileri yaşam boyu devam eden en uygun beslenme yöntemidir. İlk altı ay sadece anne sütü ile ardından iki yaş bitimine kadar ek besinlerle emzirmeyi sürdürmek ideal beslenmenin temel koşuludur. Bu çalışmanın amacı annelerin bebeklerini anne sütü ile beslemesini ve emzirme yeterliliklerini etkileyen faktörleri belirleyerek, anne sütü ile beslenmeye katkıda bulunmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Ağustos-Kasım 2019 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde takip edilen 1-6 aylık bebekleri olan toplamda 188 aileye anne ve bebeğe ait demografik özellikleri sorgulayan tanımlayıcı veri formu, Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği (kısa şekli) ve Doğum Sonrası Depresyon Tarama Ölçeği formu verilip doldurmaları istenmiştir.
Bağımlı değişkenler emzirme öz yeterlilik düzeyi puanı ve Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Tarama Ölçeği (EDSDÖ) puanı olarak belirlenip sosyodemografik özellikleri, doğurganlık özellikleri, bebeğini besleme şekli, önceki emzirme deneyimi, eğitim alma durumu, emzirmeye başlama zamanı, kaç ay emzirmeyi sürdürmeyi planladığı, ek besin verme durumu, sosyal destek alıp almadığı gibi bağımsız değişkenlerin emzirme üzerindeki rolü araştırıldı.
Bulgular: 37-42 gebelik haftası arasında doğan, bilinen konjenital hastalığı olmayan toplam 175 çocuk çalışmaya dâhil edildi. Çocukların yaş ortalaması 2,9 aydır. Annelerin %46,9'u, babaların%41,1'i üniversite ve üstü öğretim düzeyine sahiptir. Annelerin %38'i çalışmaktadır. Ailenin gelir düzeyi sorusunu ise çoğunluğu (%64,0) geliri giderine denk olarak yanıtlamıştır.
Çalışmaya katılan çocukların %77,1'i planlı, %98,3'ü takipli gebelik sonrası doğduğu belirtildi. Tüm gebeliklerin %12,6'sında problem gözlendiği bildirildi. Gebeliğinde emzirme danışmanlığı alan 76 anne (%43,7); bu danışmanlıklarını sıklıkla sağlık personelinden (%84,7) aldıklarını ifade etmişlerdir. Çocukların doğum şekli %46,6'sı normal spontan vajinal doğum (NSVD), %53,4'ü sezaryendir (C/S).
Çocukların %78,3'ü doğumdan sonra ilk bir saat içerisinde emzirilmiştir. Doğumdan sonra çocukların %18,3'üne anne sütünden önce başka besin verilmiştir. NSVD olan grupta ilk 1 saat içerisinde emzirmeye başlayanların yüzdesi %91,0 iken; C/S olan grupta bu yüzde %66,7'dir. NSVD olan grupta, C/S olan gruba göre ilk 1 saat içerisinde emzirme sıklığı istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksektir (p<0.001). Çalışmaya katılan çocukların beslenme şekli incelendiğinde; 0-2 aylık toplam 70 bebeğin 48'i (%68,6) sadece anne sütü ile beslenmektedir. Doğum sonrası annelerin %57,1'i emzirme danışmanlığı almıştır. 
Emzirme öz yeterlilik ölçeğini dolduran 164 annenin emzirme öz yeterlilik ölçeği puan ortalaması 60,5'tir. İlk çocuk olanlarda, olmayanlara göre emzirme öz yeterlilik ölçeği puanı istatistiksel olarak anlamlı derecede düşüktür (p=0,002). Emzirme öz yeterlilik puanı ile anne yaşı, gebelikte emzirme danışmanlığı alma, annenin eğitim durumu, bebekte problem olması, yardımcı kişi varlığı, anne çalışma durumu ve gebeliğin planlı olması açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamadı.
Edinburgh Depresyon Ölçeği puanı '12 ve altı' olanlarda, '13 ve üzeri' olanlara göre emzirme öz yeterlilik puanı ölçeği istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksektir (p=0.009). Edinburgh Depresyon Ölçeğinin anne eğitimi, anne yaşı, bebek sırası, baba tutumu, annede problem, bebekte problem, yoğun bakım yatışı, gebelikte problem, yardımcı kişi varlığı açısından karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı derecede farklılık saptanmamıştır.
Sonuç: İlk altı ay sadece anne sütü ile beslenme oranı %64,1'dır. C/S ile doğum sonrası emzirmeye başlamada gecikme, NVSD'ye göre daha fazladır. İlk sıra çocuk olmak ve Edinburgh Depresyon Ölçeği puanının yüksek olması emzirme öz yeterliliği puanının düşük olmasında etkilidir. Postpartum depresyon açısından riskli anneler taranmalı; bu annelerin takipleri yakından yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Anne sütü, Emzirme öz yeterliliği, Postpartum depresyon

Abstract:
Background and Aim: Breastmilk is the most appropriate nutrition method that contains all the nutrients necessary for the growth and development of the baby and its positive effects continue throughout life. Exclusive breastfeeding for the first six months and then maintaining breastfeeding with additional nutrients until the end of the age of two is the basic condition of ideal nutrition. We aimed to determine the factors affecting mothers breastfeeding self efficacy and contribute breastfeeding.
Materials and Methods: A total of 188 families with 1-6 months old babies who applied to Dokuz Eylul University Faculty of Medicine between August and November 2019 were included in the study. They were asked to fill in descriptive data form, Breastfeeding Self-Efficacy Scale-Short Form and Postpartum Depression Screening Scale.
Dependent variables were breastfeeding self-efficacy level score and Edinburgh Postpartum Depression Screening Scale score. The role of independent variables such as sociodemographic characteristics, fertility characteristics, the way of feeding her baby, previous breastfeeding experience, education status, time to start breastfeeding, how many months she planned to continue breastfeeding, supplementary nutritional status, whether she received social support or not to, were invastigated
Findings: A total of 175 children born between 37-42 weeks of gestation without known congenital disease were included in the study. The average age of children was 2.9 months. 46.9% of mothers and 41.1% of fathers had university or higher education level. 38% of mothers were working. The majority of the participants (64.0%) answered the question related to the income level of family as 'expense equal to income'.
It was stated that 77.1% of the mothers participating in the study had planned pregnancy and 98.3% was under doctor's control during pregnancy. It was reported that problems were observed in 12.6% of all pregnancies. 76 mothers (43.7%) who received breastfeeding counseling during pregnancy; stated that they mostly (84.7%) received their counseling from medical staff. 46.6% of the mothers' last pregnancies were normal spontaneous vaginal delivery (NSVD) and 53.4% were cesarean section (C / S).
78.3% of the children were breastfed in the first hour after birth. After birth, 18.3% of children were given other nutrients before breastmilk. The percentage of those who started breastfeeding within the first hour in the group with NSVD was 91.0%; In the group with C S, was 66.7%. In the group with NSVD, the frequency of breastfeeding in the first 1 hour was statistically significantly higher in the group with NSVD compared to the group with C/S (p <0.001).
The average score of 164 mothers who completed breastfeeding self-efficacy scale is 60.5. Breastfeeding self-efficacy scale score was statistically significantly lower in the first child compared to the other children (p = 0.002). No statistically significant difference was found in terms of breastfeeding self-efficacy score and maternal age, breastfeeding counseling during pregnancy, educational status of the mother, problem in the baby, presence of assistant person, maternal employment status and planned pregnancy.
In those with the Edinburgh Depression Scale score '12 and below ', the breastfeeding self-efficacy score scale was higher than those with '13 and above' (p = 0.009). There was no statistically significant difference in comparison of Edinburgh Depression Scale in terms of maternal education, maternal age, father's attitude, problem in the mother, problem in the baby, intensive care hospitalization, problem in pregnancy.
Result: The rate of exclusive breastfeeding for the first six months was 64.0%. The delay in starting breastfeeding after C/S was higher than NSVD. Being the first child and high Edinburgh Depression Scale score was effective in low breastfeeding self-efficacy score. Mothers at risk for postpartum depression should be screened; those mothers should be followed closely.
Key words: Breast milk, Breastfeeding self-efficacy, Postpartum depression