Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık personelinin tükenmişlik, iş doyumu, kuruma bağlılık ve işten ayrılma niyetlerine ilişkin bir alan araştırması
A field study for burnout, job satisfaction, organisational commitment and intention to leave of health personnel in Turkish Armed Forces
Yazar: MESUT ÇİMEN
Danışman: DOÇ. DR. CANAN ERGİN
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Bu çalışmada, Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık personelinin işlerine ilişkin tutumları, ve bunların nedenleri demografik değişkenler açısından incelenmiştir. Demografik değişkenlerin (yordayıcı değişkenler) işe ilişkin tutumlara; tükenmişlik, iş doyumu kuruma bağlılık, rol çatışması ve rol belirsizliği, işten ayrılma niyeti ve iş arama davranışına (yordanan değişkenler), etkisi incelenmiştir. Ayrıca demografik değişkenler ile, işle ilgili tutumlarm sonuçlan bir arada değerlendirilerek çalışanların işten ayrılma niyeti ve iş arama davranışları yordanmıştır. Bu amaçla, sağlıkla ilgili 8 meslek grubundan, örneklem olarak belirlenen 1497 deneğe anket gönderilmiştir. Geri dönen anketler arasından 1274 anket değerlendirilebilir nitelikte bulunmuştur. Değerlendirmeye alınan anket oram % 85 dir. Veri toplamak amacıyla kullanılan anket formunda;, tükenmişlik, kuruma bağlılık ve iş doyum düzeyini belirlemek için geliştirilen ölçekler kullamlmıştır. Rol çatışması, rol belirsizliği, sargınlık, işte kalma niyeti ve iş arama davranışı için konu ile ilgili kaynakların incelenmesi ile oluşturulan ve benzer araştırmalarda uygulanan sorulardan yararlanılmıştır. İşle ilgili yordanan değişkenlerin demografik değişkenlere göre farklılıklarım ortaya koymak amacıyla varyans analizi yapılmış, sonuçlan en küçük anlamlı fark yöntemi ile (LSD) incelenmiştir. Araştırma sonuçlan kişisel özelliklerin ve kişilerin geçmiş yaşantılarına ilişkin özelliklerin yordanan değişkenleri etkilediğini göstermiştir Genç yaştaki çalışanların, bekar olanların, çocuk sahibi olmayanların ve hemşirelerin ve genel olarak kara kuvvetleri mensubu sağlık personelinin daha çok tükenmişlik yaşadıklan bulunmuştur. îş doyumu düzeyinin yaşm yükselmesine paralel olarak yükseldiği, kadınların erkeklere göre işlerinden daha az doyum sağladıklan, hemşirelerin ve pratisyen tabiplerin iş doyum düzeylerinin diğer mesleklere göre düşük olduğu görülmüştür. Kuruma bağlığın yaş ve hizmet süresi yükseldikçe arttığı, mecburi hizmeti olanların duygusal bağlılıklarının düşük olduğu bulunmuştur. Rol çatışması açısından yaş, meslek ve görev yeri değişkenlerinin tümünde genel ortalamanın yüksek, rol belksizHğinin ise daha düşük olduğu görülmüştür. Yaşı ileri olanlar, daha sargın bir grup olarak ortaya çıkmıştır. Genel olarak kadınlar ve hemşireler çalıştıklan ortamdaki sargınlığı daha yetersiz görmüşlerdir. Yaş, cinsiyet, medeni durum, çocuk durumu, meslek, akademik unvan ve görev yerinin işten ayrılma niyetini etkilediği bulunmuştur. îş arama davranışı konusunda demografik değişkenlere göre yapılan analiz sonuçlan ise cinsiyet, meslek ve akademik unvan 161değişkeninin iş arama davranışını etkilediğini göstermiştir. Bulunulan bölgenin gelişmişlik düzeyinin yordanan hiçbir değişken üzerinde etkisi görülmemiştir. İşten ayrılma niyeti ve iş arama davranışında yordayıcı etkisi olan etmenleri belirlemek amacıyla demografik değişkenler ve tutum ölçümleri bir arada regresyon analizine sokulmuştur. Elde edilen bulgulara yol analizi (path analysis) yöntemi uygulanarak demografik değişkenlerin ve tutum ölçümlerinin doğrudan ve dolaylı olarak sağlık personelinin iş arama davranışı ve işten ayrılma niyetlerini yordama gücü ve yordamaya katkıları belirlenmiştir. Araştırma bulguları ülkemizde ve diğer ülkelerde konu ile ilgili yapılan çalışmaların sonuçlan da dikkate alınarak tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, attitude of health personnel in Turkish Armed Forces related to then- work have been investigated in terms of demographical variables. The effects of demographical variables (predictor variables) on work related attitudes (predicted variables) such as burnout, job satisfaction, organisational commitment, role conflict and role ambiguity, intention to leave and job search behaviour were also examined. Additionally intention to leave and job search behaviours were analysed according to demographic and predicted variables mentioned above. For this purpose, questionnaires were mailed to 1497 military health personnel from 8 occupational groups and 1274 of them were found to be appropriate for evaluation at a return rate of 85 %. In the questionnaire certain scales were used to determine the levels of burnout, organisational commitment and job satisfaction and widely used questions were derived from the literature to measure role conflict, role ambiguity, cohesiveness, intention to leave and job search behaviour. A series of analyses of variance were conducted to determine the effects of demographical variables and the post hoc analyses were performed using the method of Least Square Differences, The results of these analyses revealed that demographical variables such as age, gender, marital status and some organisational variables had the main effects on the predicted variables given above. Employees who are single, member of army and nurses were significantly differed from the other groups on burnout levels. It was also observed that job satisfaction increased with age and women felt less satisfied with their jobs than men. When compared to the other occupational groups, nurses and general practitioner were low on job satisfaction. Age and tenure affected the level of organisational commitment positively and the level of affective commitment was low among the personnel within the period of compulsory service. Role conflict was extremely high in all groups of age, job and service locations when compared to role ambiguity. It was found out that cohesiveness increased with age and nurses and women in general perceived less cohesiveness in their work places. Additionally gender, marital status, child status, occupation, academic title and service location (hospitals, troops and headquarters) had a main effect on intention to leave. The results also indicated that demographical variables had a main effect on job search behaviour. The regional development level of present location revealed no significant effect on the predicted variables. Two path analysis with regression were conducted to determine the direct and indirect effects of the predictor variables, to the intention to leave and job search behavior. The results were discussed in accordance with the findings an findings of similar studies which were conducted in Turkey and abroad.