Sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının barış eğitimine ilişkin pedagojik alan bilgileri
Social studies pre-service teachers' pedagogical content knowledge about peace education
Yazar: GİZEM ÖZBAY
Danışman: PROF. DR. BANU ÇULHA ÖZBAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bugüne kadar barışın kabul görmüş tek bir tanımı yapılamamış olsa da günümüzde barışı sadece savaşın olmama durumu olarak tanımlamak mümkün değildir. Barış insanların temel ihtiyaçlarının ayrım gözetilmeksizin karşılandığı, insan haklarına saygılı, sosyal adaletin benimsendiği, çatışmaların şiddete başvurmadan çözülebildiği bir toplumda yoksulluğun, eşitsizliğin, ayrımcılığın, ekolojik umursamazlığın önüne geçmek için umutları yeşertme hareketidir. Böyle bir toplumun varlığı da ancak barışa dair bir bilinç oluşturulması ile mümkündür. Toplumda bu bilinci oluşturma noktasında en önemli görevlerden biri genelde öğretmenlere özelde de sosyal bilgiler öğretmenlerine düşmektedir.  Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının sosyal bilgiler dersinde barış eğitimine ilişkin pedagojik alan bilgilerini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda öğretmen adaylarının pedagojik alan bilgisi belli boyutlarda ele alınmıştır. Bu boyutlar: barış ve barış eğitiminin ne olduğuna ilişkin bilgi, barışa yönelik öğrenci bilgisi, barış öğretimine ilişkin yöntem, teknik ve barış eğitiminin değerlendirilmesine yönelik bilgidir. Bunun yanı sıra çalışmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının barış eğitimine ilişkin görüşlerini etkileyen unsurlara da yer verilmiştir. 
Araştırmanın çalışma grubunu 2023 – 2024 eğitim öğretim yılında öğrenim gören Türkiye'nin batısında yer alan bir üniversitenin, eğitim fakültesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı'nın son sınıf öğrencisi olan 10 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma, nitel araştırma türlerinden çoklu durum çalışmasıyla olgu bilimsel (fenomenoloji) desene göre oluşturulmuştur. Katılımcıların barış eğitimine dair pedagojik alan bilgilerini (PAB) ortaya koyabilmek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen görüşmelerde kullanılan sorular pedagojik alan bilgisini değerlendirmek ve yorumlamak amacıyla Co-Res (İçerik Sunumları-Content Representations)  yaklaşımına göre oluşturulmuştur. Araştırmada veri toplamak amacıyla üç adet yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır.  Bu görüşmelerden birincisi bireysel görüşme olup öğretmen adaylarını tanımayı, sosyal bilgiler öğrenmeye yönelik ön yaşantı ve deneyimlerini anlamayı ve sosyal bilgilere dair pedagojik alan bilgilerini ortaya koymayı amaçlayan yarı yapılandırılmış görüşme sorularından oluşmaktadır. İkinci görüşmeler grup görüşmesi şeklinde gerçekleştirilmiş ve görüşme sorularının yöneltilmesinden önce araştırmacı tarafından öğretmen adaylarıyla barış eğitiminin genel çerçevesi paylaşılmıştır. İkinci görüşmeler öğretmen adaylarının barış eğitimine dair görüş ve bilgi düzeylerini ortaya koymayı hedefleyen sorulardan oluşmaktadır. İkinci görüşmelerden sonra, öğretmen adaylarıyla araştırmacının rehberliğinde, örtük bir biçimde barış eğitimi içeriklerinin verildiği sosyal bilgiler dersine ilişkin taslak ders planları hazırlanmıştır. Öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersinde, uygulama öğretim elemanı rehberliğinde yeniden oluşturdukları ders planlarını gerçek sınıf ortamında uyguladıktan sonra odak grup görüşmesi şeklinde üçüncü görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Uygulanan bu ders planları ve görüşmelere dair ses kayıtlarının transkripsiyonu araştırmacı tarafından yapılmıştır. Yazıya aktarılan veriler, raporlar ve ders planları nitel analiz programı olan Maxqda aracılığıyla sınıflandırılarak tema ve kodlar oluşturulmuştur. Elde edilen tema ve kodlar içerik ve betimsel analiz yöntemleri kullanılarak incelenmiş ve yorumlanmıştır. Öğretmen adaylarının araştırmacı eşliğinde hazırladıkları taslak ders planları, öğretmenlik uygulaması dersinde uyguladıkları ders planları, uygulama öğretim elemanının gözlem notları ve öğretmen adaylarının Öğretmenlik Uygulaması dersine yönelik yansıtıcı raporları doküman analizine tabi tutularak değerlendirilmiştir. Araştırmanın bulguları doğrultusunda öğretmen adaylarının alan yazındaki barış eğitimi tanımlarıyla örtüşen açıklamalar yaptıkları görülmüştür. Genel olarak öğretmen adayları tarafından Sosyal Bilgiler Öğretim Programı (SBÖP) barış eğitimiyle; içerik, amaç, kavram, beceri, değer ve tutum açısından uyumlu bulunmuştur. Buna ek olarak öğretmen adaylarının, çağdaş eğitim anlayışına ait öğretim stratejilerinin kullanılmasını barış eğitimi içerikleri açısından uygun bulduklarına dair bulgulara ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının uygulamada ise süreç odaklı çağdaş stratejilere yer vermemiş olmaları sınıf yönetimi ve süre yetiştirme kaygısından, staj sınıfındaki öğretmenlerinin, öğretmen adaylarına ve sınıf yönetimine yönelik tutumlarından, okul ve sınıf ikliminden etkilendiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğretmen adayları genel olarak barış eğitiminin sosyal bilgiler derslerine olumlu anlamda katkısının olabileceği görüşündedirler. Araştırmanın sonucunda bulgulara ve sonuçlara dayalı olarak, sosyal bilgilerde barış eğitiminin daha etkili kullanılması yönünde önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Although a single definition of peace has not been possible throughout history, it is not possible to define peace merely as the absence of war in today's world. Peace is a movement to foster hope by addressing poverty, inequality, discrimination, and ecological neglect in a society where everyone's basic needs are met without discrimination, human rights are respected, social justice is embraced, and conflicts can be resolved without resorting to violence. The existence of such a society is only possible through the creation of consciousness about peace. One of the most important tasks in creating this consciousness in society falls on teachers in general, and social studies teachers in particular. The aim of this research is to reveal the Pedagogical Content Knowledge (PCK) of social studies preservice teachers regarding peace education in social studies lessons. In this regard, the pedagogical content knowledge of preservice teachers has been addressed in specific dimensions. These dimensions include knowledge about what peace and peace education entail, student knowledge related to peace, knowledge about methods and techniques related to peace teaching, and knowledge about the evaluation of peace education. Additionally, the research also included the factors affecting the views of preservice social studies teachers on peace education. 
The study group consists of 10 preservice teachers who are final-year students in the Department of Social Studies Education at a university located in the western part of Türkiye during the 2023-2024 academic year. The research was designed according to the phenomenological pattern of the multiple case study type of qualitative research. Semi-structured interviews were conducted to reveal the pedagogical content knowledge (PCK) of the participants regarding peace education. The questions used in the interviews were formulated according to the Content Representations (Co-Res) approach to assess and interpret Pedagogical Content Knowledge. Three semi-structured interviews were conducted to collect data for the research. The first interview was individual and aimed to get to know the preservice teachers, understand their previous experiences related to learning social studies, and reveal their pedagogical content knowledge in social studies through semi-structured interview questions. The second interviews were conducted in group format, and before the interview questions were asked, the researcher shared the general framework of peace education with the preservice teachers. The second interviews consisted of questions aimed at revealing the opinions and knowledge levels of preservice teachers about peace education. After the second interviews, draft lesson plans for social studies teaching, where peace education content was implicitly provided under the guidance of the researcher, were prepared. Following the implementation of these lesson plans in the teaching practice course, third interviews were conducted in the form of focus group discussions with the preservice teachers. The audio recordings of the implemented lesson plans and interviews were transcribed by the researcher. The transcribed data, reports, and lesson plans were classified using the Maxqda qualitative analysis program to create themes and codes. The obtained themes and codes were examined and interpreted through content and descriptive analysis methods. The draft lesson plans prepared by teacher preservices, lesson plans implemented in the teaching practice course, observation notes of the instructor during the process, and reflective reports of preservice teachers for the Teaching Practice course were subjected to document analysis. According to the findings of the research, it was observed that preservice teachers made statements that overlapped with the definitions of peace education in the literature of the field. Generally, preservice teachers found the Social Studies Curriculum's (SSC) peace education to be compatible in terms of content, purpose, concept, skills, values, and attitudes. Additionally, findings indicated that preservice teachers approve of the use of teaching strategies developed within the framework of contemporary education for peace education. However, in practice, their failure to include process-oriented contemporary strategies was influenced by concerns about classroom management, time constraints, attitudes of teachers in the internship class towards preservice teachers and classroom management, and school climate. Preservice teachers generally believe that peace education can positively contribute to social studies lessons. Based on the findings and results of the research, recommendations have been made towards more effective use of peace education in social studies.