Orta Asya'da güvenlik sorunları ve dış müdahalelerin rolü
Security problems in central asia and the role of external intervention
Yazar: RABİGA GAPPAROVA
Danışman: PROF. DR. HAYDAR ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Askeri müdahale = Military intervention ; Avrasya = Eurasia ; Avrupa Birliği = European Union ; Etnik çatışmalar = Ethnic conflicts ; Güvenlik = Security ; Müdahale = Intervention ; Orta Asya = Central Asia ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Sınır sorunu = Border problems

Özet:
XX yüzyılın 90. yıllarında Avrasya kıtasında siyasi, ekonomik ve ideolojik değişiklikler yer aldı. SSCB ve dünya sosyalist sisteminin çöküşü eski Sovyet cumhuriyetlerinde önemli siyasi, ekonomik reformların başlamasına neden oldu. Orta Asya ülkelerinde öncelikle toprak bütünlüğü ve bağımsızlığı sağlama, siyasi istikrara ulaşma, demokrasinin gelişmesi sorunlarıyla bağlı olan tamamen farklı görevleri içeren yeni jeopolitik durum ortaya çıkmıştı. Uluslararası toplumun yeni devletleri resmi tanıması onlar için büyük destek oldu. Ancak Sovyet sonrası Orta Asya ülkeleri kısa ve sınırlı süre içinde çözülmesi gereken pek çok sorunla karşılaştı. Bunlardan en önemlisi ulusal ve bölgesel güvenliği sağlamaktı. Bu sorunların arasında uyuşturucu kaçaklığı, sınır sorunları ve aşırılık ilk sıralardadır. Siyasi rejim, ekonomik sistem ve yönetim ilkelerinin köklü değişmesi şartları altında yeni devletlerin oluşumu çatışmalara yol açtı. Bunlar etnik çatışmalar, toprak talepleri, su ve arazi kullanımındaki anlaşmazlıklardı. Mevcut durum bu alanda politika geliştirmede tamamen yeni yaklaşımların aranmasını gerektiriyordu. Çalışmanın başlıca amacı Orta Asya bölgesel güvenlik sistemini oluşturmanın temel eğilimlerini analız etmektir. Çalışmada Orta Asya'daki bölgesel güvenliği etkileyen faktörler incelenmiştir. Konu incelenirken küresel ve bölgesel güçlerin bölge politikaları ve bu politikaların Orta Asya ülkelerinin bölgede izlediği dış politikaya yansımaları ele alınmıştır. Ayrıca bölgede faaliyette bulunan Şanghay İşbirliği Örgütü ve Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütünün bölge güvenliğini sağlamadaki rolü üzerinde durulmuş ve bu yapılanmalardaki lider konumdaki aktörlerin güvenlik sorunlarına olan yaklaşımları ortaya konmaya çalışılmıştır.Anahtar kelimeler: Avrasya, Orta Asya, SSCB, bölgesel güvenlik, ŞİÖ, Kolektif Güvenliği Anlaşması Örgütü.

Abstract:
At 90?s of 20th century political, economic and ideological changes took place in the Eurasian continent. The collapse of the Soviet Union and world socialist system led to the beginning of political and economic reforms in the former Soviet republics.The new geopolitical situation which was completely depend on the tasks primarily concerned with ensuring territorial integrity and independence, achievement of political stability and democratic development emerged in Central Asian countries.Official recognition of new states by the international community was great support for them. However, post-Soviet Central Asian countries encountered many problems to be solved within short and limited time. The most important of them is to provide national and regional security.Among these problems, drug trafficking, border issues and extremism is in the first place. The formation of new states under the terms of political regime, economic system and the radical change of the governance principles has led to conflicts.They are ethnic conflicts, territorial claims, water and land use disputes. The current situation has required a search of new approaches in developing policy for this area. The main purpose of this study is to analyze the main trends for creation of Central Asian regional security system.This study examined the factors affecting regional security in Central Asia. The policies of global and regional powers and implications of that policies to the foreign policy pursued by the Central Asian countries in the region have been explained.Also, in this study the role of the Shanghai Cooperation Organization and the Collective Security Treaty Organization in providing regional security and the approaches of regional actors to security problems have been put forth.Key words: Eurasia, Central Asia, USSR, Regional Security, Shanghai Cooperation Organization, Collective Security Treaty Organization