İnsani gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye için ampirik bir inceleme
Relationship between human development and economic growth: An empirical investigation for Turkey
Yazar: ZAMİRA ÖZGEN
Danışman: DOÇ. DR. SANLI ATEŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de 1971-2019 yıllar arasındaki insani gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisinin araştırılması hedeflenmiştir. İki değişken arasındaki ilişkinin yönü, büyüklüğü ve nedensel niteliği ile kamu sağlık harcamaları, gelir dağılımı, demokrasi ve kurumların insani gelişmeye olan etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada insani gelişmeden ekonomik büyümeye ve büyümeden insani gelişmeye doğru olmak üzere iki yönlü ilişkinin tespiti yapılmıştır. İnsani gelişmeden büyümeye doğru ilişkinin tespitinde yatırım oranları ve gini endeksi değişkenleri modele dahil edilmiştir. Ekonomik büyümeden insani gelişmeye doğru ilişkinin tespitinde ise kamu eğitim ve sağlık harcamaları ve gini endeksi modele dahil edilmiştir. Bu bağlamda, Türkiye örneğinde 1971-2019 dönemi için İnsani Gelişme Endeksi oluşturulmuştur. Oluşturulan endeks analizde insani gelişme göstergesi olarak kullanılmıştır. Aynı zamanda demokrasi ve kurumların insani gelişme ile olan etkileşimlerinin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, 1973-2018 dönemi için demokrasi ve kurumlar değişkenlerinin insani gelişmeye olan etkileri araştırılmıştır. Ele alınan modeller çerçevesinde, değişkenler arasındaki ilişkilerin tespitinde ARDL sınır testi yöntemi ve Granger Nedensellik testine başvurulmuştur.
Araştırma bulguları, insani gelişme ve ekonomik büyüme arasında iki yönlü pozitif ve nedensel ilişki olduğunu göstermiştir. Diğer yandan elde edilen bulgular; kamu sağlık ve eğitim harcamaları ile demokrasi ve kurumların insani gelişmişlik düzeyine olan etkilerinin potansiyelinin yeteri kadar gerçekleşmediği sonucunu vermiştir.

Abstract:
This study aims to investigate the relationship between human development and economic growth in Turkey between 1971 and 2019. The direction, magnitude and causal nature of the relationship between the two variables were tried to be determined. Also, the effects of public health expenditures, income distribution, democracy and institutions on human development were examined. It examines a two-way relationship: from human development to economic growth and from growth to human development. In determining the relationship from human development to growth, investment rates and gini index variables were included in the model. In determining the relationship from economic growth to human development, public education and health expenditures and the gini index are included to the model. In this context, the Human Development Index was constructed for the 1971-2019 period in the case of Turkey. The constructed index is used as a human development indicator in the analysis. At the same time, it is aimed to reveal the interactions of democracy and institutions with human development. Accordingly, the effects of democracy and institutions variables on human development for the period 1973-2018 were investigated. ARDL bounds test method and Granger Causality test were used to determine the relationships between variables within the framework of the models considered. The findings show that there is a bidirectional positive and causal relationship between human development and economic growth. On the other hand, the findings suggest that the potential impact of public health and education expenditures, democracy and institutions on the level of human development has not been sufficiently realized.