Yeniden kazanım eğitiminin (recycling education) ortaöğretim öğrencilerinin bilgi, tutum ve davranışı üzerine etkileri
The impact of recycling education on the knowledge, attitude and behavior of secondary school students
Yazar: İLKER UĞULU
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN BAŞLAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi = Information ; Davranış = Behavior ; Davranış = Behavior ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Tutumlar = Attitudes ; Yeniden kazanım eğitimi = Recycling education ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; Öğrenci davranışı = Behavior of student ; Öğrenci tutumu = Student attitude

Özet:
Hızla büyüyen dünya nüfusu ile paralel olarak tüketim ve doğadaki tahribat hızla artmaktadır. Ondokuzuncu yüzyıldan itibaren kontrolsüzce gelişen sanayileşme süreci ve tüketici toplumuna doğru yöneliş, toplum tarafından açığa çıkarılan atıkların miktarının çok hızlı bir biçimde artmasına neden olmuştur. Kentsel atıkların ne yapılacağı, nasıl değerlendirileceği konusu günümüzün en önemli çevresel sorunlarından biri haline gelmiştir. Bu sorunun çözümü amacıyla gerçekleştirilen Yeniden Kazanım projeleriyle atıkların azaltılması veya zaten elimizde bulunan ve çöp olarak nitelendirdiğimiz kullanım dışı kalmış maddelerin tekrar kullanılabilir kılınması doğal kaynakların korunması yanında enerjiden, paradan ve zamandan tasarruf sağlayacaktır. Bilindiği gibi dünyamız kaynakları sınırsız değildir ve bu kaynakların yeniden kullanılabilmesi yeni nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak için çok önemli bir fırsattır.Bu çalışmanın amacı, dünya ve ülkemizin önündeki en önemli çevresel problemlerden biri olan endüstriyel kirlenmenin önlenmesinde, ülkemiz ve dolayısıyla dünyamız doğal kaynaklarının verimli bir şekilde kullanılmasında en etkin stratejilerden biri olan Yeniden Kazanım temelinde, yapılandırmacı yaklaşıma göre araştırmacı tarafından oluşturulan Yeniden Kazanım Eğitim Programı (YKEP) ile öğrencilerin çevreye yönelik konuları yapılandırmalarında daha iyi bir kavramsal anlamanın oluşturulup oluşturulamayacağının ve YKEP'nin öğrencilerin çevresel bilgi, tutum ve davranışlarını ne şekilde etkileyeceğinin ortaya konmasıdır.Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. İzmir ili Buca ilçesindeki bir lisede derslerine aynı biyoloji dersi öğretmeninin girdiği iki 10. sınıf, gerekli kurum ve kuruluşların izni alınarak çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Ön test-son test kontrol gruplu modele göre yansız atama ile oluşturulmuş iki gruptan kontrol grubunda yer alan öğrencilerle Talim ve Terbiye Kurulu'nun 03.06.2008 tarih ve 137 sayılı kararı ile kabul edilen biyoloji dersi öğretim programında belirtilen etkinlikler ile öğretim yapılıp, ilgili yöntem ve tekniklerle dersler işlenirken; deney grubunda ise araştırmacı tarafından geliştirilen YKEP entegre edilmiş yapılandırmacı programa göre dersler işlenmiştir. Her iki grupta da dersler araştırmacının kendisi tarafından sürdürülmüştür. Deneysel uygulamaya başlamadan önce deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilere Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği (ÇYTÖ) ve açık uçlu sorulardan oluşan Ekosistem Ekolojisi Kavramsal Anlama Testi (EEKAT) ile Yeniden Kazanım Başarı Testi (YKBT) ön test olarak ve deneysel uygulama sonrasında ise son test olarak uygulanmıştır. Ayrıca, deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin kavramları nasıl yapılandırdıklarını belirlemeye yönelik yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır.Çalışma sonucunda, nicel verilerin analiz sonuçlarına göre, hem YKEP uygulanmış olan deney grubu öğrencilerinin hem de kontrol grubu öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarında ve yeniden kazanım bilgilerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın oluştuğu gözlenmiştir (p<0,05). Bununla birlikte, araştırmacı tarafından oluşturulan YKEP'nin uygulandığı öğrencilerin tutumlarındaki ve bilgilerindeki olumlu yöndeki gelişimin, diğer öğrencilere oranla daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nitel verilere ilişkin analiz sonuçlarına göre ise, özellikle müfredatın madde döngülerine ilişkin konularında YKEP'nin kavramsal anlamaya olumlu yönde etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Parallel to rapid growth in the world population, consumption and destruction in the nature are rapidly increasing. Uncontrolled development of industrialization process starting from the 19th century and a tendency toward becoming a consumer society caused the amount of waste produced by the society to increase very sharply. Nowadays, the issue of what to do with and how to recycle urban waste has become one of the most important environmental problems. Reducing the waste by Recycling Projects carried out to solve this problem or to make use of the materials named as garbage that are not used anymore will save energy, money, and time. It should be kept in mind that the natural resources are not unlimited and to recycle these resources is a vital opportunity to leave future generations a livable world.On of the best solutions towards the reduction of industrial pollution which stands as one of the most important environmental problems of world and efficient use of our country?s and hence world?s natural resources is Recycling method. In this respect, the main aim of this study was to investigate whether use of a Recycling Education Program (REP) developed in accordance with constructivist thought, would result in conceptually meaningful environmental knowledge, attitude, and behaviors in students. In addition, the study aimed to find out in what ways the REP would affect students? environmental knowledge, attitude, and behaviors. The study further aimed to investigate whether traditionally provided environmental and recycling education within the context of secondary education curriculum would result in conceptually meaningful environmental knowledge, attitude, and behaviors in students. A literature review about this topic shows the existence of a considerable amount of studies that investigate the importance of recycling method, its education and teaching, students? perceptions of recycling, and its conceptual understanding. However, there are not many studies to mention on this topic in Turkey. The present study undertakes the concept of recycling form an educational perspective.This study employed a quasi-experimental method with pre-test/post-test control group design. The groups (control and experimental) were formed randomly. The control group received instruction using activities and related instructional methods and techniques indicated in the national secondary education biology curriculum. The experimental group was taught in the context of a Recycling Education Program integrated to regular classes using methods and techniques in accordance with conceptual change strategies and based on constructivist learning approach. Both groups received the Environmental Attitude Scale (EAS), the Conceptual Understanding Test of Ecosystem Ecology (CUTEE) consisting of open-ended questions, and the Recycling Achievement Test (RAT) before and after the experimental intervention as the pre and post-test. In addition, semi-structured interviews were conducted with the control and experimental group students to determine how they structured the concepts.Results suggested that the Recycling Education Program (REP) developed by the researcher was considerably effective in creating positive changes in students? knowledge, attitude, and behaviors toward recycling and environment. Previous research showed that there were recycling applications in many institutions (schools, municipalities, goverment offices) in Turkey. However, these applications tended to be insufficient and not continuous. In addition, people tended to think ?recovering? only in terms of ?recycling? and they did not have enough knowledge of the concepts ?reusing? and ?waste reduction? which are as important as recycling. Results obtained in this study support this statement.