Yaşam hakkı kapsamında açlık grevi ve hayata dönüş operasyonları
Within the scope of the right to life: Hunger strikes and operations back to life
Yazar: SEDA KOYUNCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA DOĞRU
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsan var olduğundan beri tartışılagelen insan hakları, şüphesiz hukukun en önemli alanlarından biridir. Tarih boyunca birçok belge ve bildirgede güvence altına alınmış olan yaşam hakkı, bu hakların en önemlisidir. Bireylerin yaşam hakları olmaksızın diğer haklara sahip olması beklenemez. Bu, yaşamın dokunulmazlığı ve kutsallığı tezinin bir sonucudur. Ancak değişen koşullar, yaşamın niteliği tezinin önem kazanmasına zemin hazırlamıştır. Buna göre bireylerin bir biyolojik, bir de biyografik yaşamları vardır. Niteliği olmayan bir yaşamın gerçek yaşam olduğundan söz etmek mümkün değildir. İşte açlık grevi de yaşamın kutsallığı ve dokunulmazlığı tezi ile yaşamın niteliği tezi ayrımında düğümlenmiş bir
konudur. Açlık grevinin haksızlığı meselesi hangi tezin benimsendiğine göre değişkenlik
gösterecektir.
Açlık grevi, kısaca bireylerin birtakım isteklerini yetkililere bildirmek ve mümkünse kabul ettirmek maksadıyla yaşamlarını pazarlık konusu yaparak beslenmeyi reddetmeleridir. Bu eyleme yapılacak müdahaleler, kullanılan araç ve yöntemler açısından bazen işkence yasağının ihlaline vücut verebilmektedir. Üstelik zorla besleme, bireylerin kendi geleceklerini belirleme haklarını da ihlal edebilecektir.
F tipi yüksek güvenlikli kapalı cezaevlerine geçiş sürecini protesto etmek amacıyla ülkemizdeki birçok cezaevinde açlık grevleri ve ölüm oruçları icra edilmeye başlanmıştı. Bu
açlık grevlerinin sonlandırılması ve mahkumların F tipi yüksek güvenlikli kapalı cezaevlerine sevklerinin sağlanması amacıyla ülke çapında Hayata Dönüş Operasyonları olarak bilinen bir operasyon gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen müdahalelerin ölçüsüzlüğü dolayısıyla gerek Anayasa Mahkemesi'ne gerek Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne birçok başvuruda bulunulmuştur. Bu başvurularda çoğunlukla kolluğun zor kullanma yetkisine ilişkin sınırı aşması dolayısıyla yaşam hakkı ve işkence yasağı kapsamında inceleme yapılmıştır. Türk hukuk mevzuatında düzenlenen hukuka uygunluk nedenlerinden birisi de kanun hükmünü yerine getirmedir. Böyle bir hukuka uygunluk nedeni mevcutsa, gerçekleştirilen fiil suç olmaktan çıkacak ve tümüyle hukuka uygun hale gelecektir. Ancak bu sınır, Türk Ceza Kanunu'nun 27/1. Maddesi gereğince taksirle aşılırsa ve bu suçun taksirli hali de Kanun'da düzenleniyorsa taksirli halinden indirim yapılarak ceza verilecektir. Bu sınırın kasten aşılması durumunda somut olaya göre Türk Ceza Kanunu'nun 256. maddesinde düzenlenen "zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması" suçu sübut bulacaktır.
Çalışmamızda öncelikle yaşam hakkının tanımı yapılacak, devletlerin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2. maddesi kapsamındaki negatif, pozitif ve usuli yükümlülükleri açıklanacak, yaşam hakkı ile ilgili özellik arz eden sorunlar değerlendirilecek, açlık grevinin tanımı yapıldıktan ve hukuki niteliği açıklandıktan sonra bazı temel hak ve özgürlükler bakımından incelenecek; açlık grevine müdahale tartışması yapılacak ve Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen hukuka uygunluk nedenlerinin izahına çalışılacak, bu nedenlerde öngörülen sınırın taksirle aşılması halinde ne şekilde yol izleneceği açıklanmaya çalışılacak ve bu sınırın kasten aşılması halinde hangi suçun sübut bulabileceği değerlendirilecektir. Nihayet Hayata Dönüş Operasyonları süreci açıklanacak, bu Operasyon dolayısıyla Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yapılan başvurular değerlendirilecektir.

Abstract:
Since the existence of humanity, the concept of human rights has been a subject of debate and undoubtedly stands as one of the most crucial areas of law. The right to life, safeguarded in numerous documents and declarations throughout history, is indisputably the most significant among these rights. Expecting individuals to possess other rights without the right to life is implausible. This stems from the thesis of the inviolability and sacredness of life. However, changing circumstances have contributed to the increasing importance of the thesis regarding the quality of life. Accordingly, individuals have both a biological and a biographical life. It is not possible to speak of real life without the quality of life. Here, a hunger strike becomes entangled in the distinction between the thesis of the sanctity and inviolability of life and the thesis of the quality of life. The question of the injustice of a hunger strike will vary depending on which thesis is embraced. A hunger strike is, in short, when individuals refuse to eat, making their lives a
bargaining chip to communicate certain demands to authorities and, if possible, get them
accepted. Interventions in this action can sometimes constitute a violation of the prohibition of torture, considering the means and methods used. Moreover, force-feeding may violate individuals' rights to determine their own futures. 
In many prisons in our country, hunger strikes and death fasts were initiated to protest the transition to F-type high-security closed prisons. To end these hunger strikes and facilitate the transfer of prisoners to F-type high-security closed prisons, a nationwide operation known as the "Operation Back to Life" was carried out. Due to the excessiveness of the interventions, numerous appeals were made to both the Constitutional Court and the European Court of Human Rights.
In our study, firstly, the definition of the right to life will be provided, and the negative, positive, and procedural obligations of states under Article 2 of the European Convention on Human Rights will be explained. Issues specific to the right to life will be evaluated, and after defining hunger strikes and explaining their legal nature, they will be examined in terms of some fundamental rights and freedoms. The discussion on intervening in hunger strikes will take place, and the Operation Back to Life will be narrated, followed by an evaluation of the appeals made to the Constitutional Court and the European Court of Human Rights due to this operation.