Türkiye-Göller Bölgesi bazı boylu ardıç (Juniperus excelsa Bieb.) populasyonlarında tohum ve fidecik özelliklerinin genetik çeşitliliği üzerine araştırmalar
Studies on genetic variation of seed and seedlings of some crimean juniper (Juniperus excelsa Bieb.) populations in Turkey's Lakes district
Yazar: CENGİZ YÜCEDAĞ
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH GEZER
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Çalışmada, Göller Bölgesi boylu ardıç (Juniperus excelsa Bieb.) ormanlarını temsilen seçilen yedi doğal populasyonda kozalak, tohum ve fideciklere ait metrik karakterlerin populasyonlar arasında ve populasyonların bireyleri arasında gösterdiği genetik çeşitlilik araştırılmıştır. Bunu gerçekleştirebilmek için de, örnek populasyonların herbiri 10 anaç ağaçla temsil edilmiştir. Bu ağaçların sırasıyla, kozalak çapı, tohum 1000 dane ağırlığı, bir kozalaktaki tohum sayısı ve dolu tohum sayısı belirlenmiştir. Populasyonlara ait anaç ağaçların tohumları, Eğirdir Orman Fidanlığı'nda ?Tesadüf Blokları Deneme Deseni?ne uygun 3 yinelemeli olarak tüplere ekilmiştir. Bu tohumlardan gelişen fideciklerin kotiledon, hipokotil, epikotil ve kökçük boyları ile kökçük ve fidecik taze ağırlığı tespit edilmiştir. Tespit edilen veriler SPSS ve SAS istatistik programları kullanılarak değerlendirilmiştir. Buna göre, kozalak, tohum ve fidecik özelliklerine ait istatistik değerleri bulunmuş, kozalak-tohum, tohum özellikleri arasında ve fidecik özellikleri arasındaki ilişkiler ortaya konmuştur.Yapılan regresyon analizi sonucuna göre, herbir populasyonda kozalak çapı- kozalaktaki tohum sayısı, kozalak tohum sayısı-kozalak dolu tohum sayısı arasında 0.05 ve 0.01 olasılık düzeylerinde önemli ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca, kotiledon boyu-epikotil boyu, kotiledon boyu-fidecik taze ağırlığı ile kökçük boyu-fidecik taze ağırlığı arasında y= a + bx eşitliğiyle ifade edilebilen ve 0.001 olasılık düzeyinde önemli doğrusal bir ilişki bulunmuştur.Öte yandan, populasyonlar ve populasyonların anaç ağaçları kozalak, tohum ve fidecik karakterleri genetik çeşitlilik bakımından incelendiğinde, populasyonların bireyleri arasında tespit edilen genetik çeşitliliğin populasyonlar arası genetik çeşitliliğe kıyasla daha büyük olduğu ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, en büyük genetik çeşitlilik epikotil boyunda (CVg=28.04), en büyük fenotipik çeşitlilik ise, kökçük boyunda (CVf=17.21) belirlenirken, en düşük genetik (CVg=9.80) ve fenotipik (CVf=6.18) çeşitlilik kozalaktaki tohum sayısında görülmüştür. Aile düzeyinde kalıtım derecesi en düşük kozalaktaki tohum sayısında ( =0.67), en yüksek ise tohum 1000 dane ağırlığında ( =0.99) bulunmuştur. Buna karşılık, birey düzeyindeki kalıtsallık oranları en düşük hipokotil boyunda ( =0.03), en yüksek ise kozalak çapında ( =0.10) olduğu ortaya çıkmıştır.Sonuç olarak, Göller Bölgesi boylu ardıç populasyonlarında incelenen kozalak, tohum ve fidecik karakterlerinin tahmin edilen kalıtım derecelerinin yüksek düzeyde bulunmuş olması, ileriye dönük ıslah çalışmalarında özellikle uygun tohum kaynaklarının tespiti ve bu bağlamda yüksek genetik kazanç sağlayabilmek amacıyla tek ağaç seleksiyonu için katkı sağlayacaktır.

Abstract:
In this study, the genetic diversity of some metric characteristics of cones, seeds and seedlings belonging to seven representative Crimean juniper (Juniperus excelsa Bieb.) populations of Turkey?s Lakes District have been investigated. For this reason, from each population ten individuals were taken regardless of their phenotypes. In this connection, cone diameter, one thousand seed weight, the Total seed and the sound seed number per cone have been determined, respectively. The seeds obtained from each sample individual have been sown according to ?Randomized Blocks Experimentals Design? with three replication in Eğirdir Forest Nursery. When the seedlings were nine weeks old, the seedlings were uprooted, then cotyledon numbers, cotyledon, hypocotyl, epycotyl (initial growth) and rootlet lenghts, the weights of the rootlet and seedings have been measured, respectively. The obtained data were evaluated by using SPSS and SAS Statistical Packet Program.According to the results provided by regression analysis, it was ascertained that there were significant relations at 0.05 or 0.01 level between cone diameter and seed number; between seed numbers and sound seed number per cone, respectively. In addition, it was found that there was a significant relations at 0.001 level between cotyledon lenght-epycotyl lenght; cotyledon lenght-seedling weight; rootlenght-seedlings weight, which could be expressed by linear equation of ?y=a+bx?.On the other hand, the genetic diversity observed among the individuals within the populations was found higher than those observed among the populations. In this contex, while the highest genetic diversity (CVg=28.04) was belonged to initial growth and the highest phenotypic diversity (CVf=17.21) was pertained to rootlet lenghts, the lowest genetic diversity (CVg=9.80) and phenotypic (CVf=6.18) diversity were found out at the seed number per cone. The estimated family heritability ( ) ranged from 0.67 (seed number per cone) to 0.99 (one thousand seed weight). At the same time, the individiual heritability ( ) varied from 0.03 (hypocotyl lenght) to 0.10 (cone diameter).As a result, the estimated heritability relating to Crimean juniper populations of Turkey?s lakes district have been found at high level for all the studied characteristics. In order to obtain seed and seedlings material with high genetic gain, at first, it was necessary to designate the seed sources of the species. In this connection, this process would contribute to select the individuals with high genetic gain for the future.