Kindia (Gine, Batı Afrika) bölgesindeki boksit yataklarının jeolojisi, jeokimyası ve kökeni
Geology, geochemistry, and genesis of Kindia region's bauxite deposits (Guinea, West Africa)
Yazar: MOUSSA SIDIBE
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜRHAN YALÇIN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Debele ve Balaya boksit platoları, Batı Afrika Kraton'unun doğu kısmındaki Gine Paleozoyik Bove Havzası'nın güney kısımlarında bulunan Ordovisyen ve Silüriyen formasyonların üzerinde yer alan platolardır. Bu platolar Kindia boksit provensine aittir. Bölgede yapılan önceki çalışmalar, bu iki platolar üzerindeki boksitlerin iki tipinin varlığını ortaya çıkarmıştır: yerinde oluşan lateritik boksitler ve yeniden biriken sedimanter boksitler. Her ne kadar bu sedimanter boksitlerin yeniden işleme karakterleri oldukça net olsa da, çevresindeki lateritik boksitler ve Silüriyen formasyonlar ile olan kökensel ilişkisi tartışılmaktadır. Bu jeolojik soruna katkıda bulunmak için, Balaya ve Debele platolarında bulunan farklı türdeki boksitler üzerinde petrografik, mineralojik ve jeokimyasal incelemeleri yapılmıştır. 
Yapılan mineralojik analizler ve petrolojik incelemeler, Balaya ve Debele platolarında bulunan lateritik ve sedimanter boksitlerin mineralojilerinin neredeyse aynı olduğunu göstermiştir. Majör mineral bileşenleri; jipsit, götit ve alüminyumlu götit, minör mineral bileşenleri; anastaz, rutil, diyaspor ve kaolinit ve aksesuvar mineralleri ise zirkon ve klastik kuvars olduğu görülmüştür. Tüm kayaç ve iz element analizleri, boksitlerin ana bileşenlerinin Al2O3, SiO2, Fe2O3 ve TiO2 olduğunu göstermiştir. İz elementlerin incelemeleri, lateritleşme sırasında boksitlerde, Ti, Cr, Ga, Nb, Th, V, Zr, Y ve REE'ler duraylı kalmış ve özellikle zenginleşmiş; buna karşılık P, Sm ve Tb ile beraber bulunan alkali ve toprak alkali metallerin özellikle ise fakirleştirmiş olduğu gözlenmiştir. Jeokimyasal çözülme ile duraylı elementlerin (Zr/Hf, Nb/Ta, Yb/Lu ve Cr/N) ve REE'nin oranları; boksit tiplerinin kökenini, Telimele Dizisindeki Silüriyen'deki arjillit, aleurolit (silttaşı) içerikli formasyonlarının olması, hem de jipsitler ve kaolinitin derin olarak lateritleşmesi sonucunda desilikasyon yoluyla oluştuğunu göstermiştir. Böylece, Balaya ve Debele sedimanter boksitler, lateritik boksitlerinden farklı mekanik taşınmalar ve yeniden çökelme yoluyla meydana gelmektedir. Pearson korelasyonu ve UCC-normalize iz element içerikleri, T-içeren ve Fe-içeren minerallerin sırasıyla HREE, HFS, Sn, U, Ga, W, Y, ve  Mo, Cu, Pb, As, Sb, Bi için taşıyıcı olduğunu ortaya çıkarmıştır. P-içeren mineraller ve kaolinitler LREE konsantrasyonunda önemli roller oynamış olabileceği ancak LREE'yi taşıyan stronsiyum otijenik minerallerinin muhtemel varlığı beklenmektedir.

Abstract:
Debele and Balaya bauxite plateaus are two of the tabular plateaus of Kindia bauxite province; where the bauxites ore are found upper Ordovician and Silurian formations in the southern part of the Guinean Paleozoic Bové Basin which is situated east of the West African Craton. Previous works revealed the existence of two types of bauxite on these two plateaus: the lateritic bauxites formed in situ and the sedimentary bauxites redeposited. Although the reworking characters of these sedimentary bauxites is obvious, their genetic relationship with the surrounding lateritic bauxites and Silurian schists has remained confused. To contribute to this geological task, this work deals with the petrographical, mineralogical and geochemical investigation on the different type of bauxites on Balaya and Debele plateaus. 
Mineralogical analysis and petrological study revealed that the mineralogy is almost identical in both lateritic and sedimentary bauxites of Balaya and Debele plateaus. Gibbsite, goethite and aluminous goethite are the major mineral components; anatase, rutile, diaspore and kaolinite are minor minerals, with zircon and clastic quartz as accessory minerals in the bauxites. Whole rock and trace elements analyses show that the main components of the bauxites ore are Al2O3, SiO2, Fe2O3, and TiO2. Trace elements investigation indicates that Ti, Cr, Ga, Nb, Th, V, Zr, Y, and REEs were immobile and specifically enriched; whereas alkalis and alkaline earth metals along with P, Sm and Tb were depleted in bauxites during lateritization. Geochemical paths of dismantlement, immobile element ratios (Zr vs Hf, Nb vs Ta and Yb vs Lu; and Cr/Ni) and REE patterns of the sedimentary and lateritic bauxites indicate that they were all originated from the Silurian argillites, aleurolites and aleuropelites of Telimele Suite through an indirect bauxitization, and that the gibbsite are products of the desilication of the kaolinite by a deep lateritization. Thus, Balaya and Debele sedimentary bauxites were formed from the lateritic bauxites by redeposition through different mechanical transportations. Pearson correlation and UCC-normalized trace elements patterns revealed that T-bearing and Fe-bearing minerals are the carrier for HREE, HFS, Sn, U, Ga, W and Y and Mo, Cu, Pb, As, Sb, Bi, respectively. P-bearing minerals and kaolinites could have played signifiquent roles in LREE concentration, but the possible presence of authigenic minerals of strontium bearing the LREE are expected.