Beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri üzerine ampirik bir analiz
The effects of human capital and foreign trade on economic growth: An empirical analysis on Turkey and the European Union countries
Yazar: MEHMET AKİF PEÇE
Danışman: DOÇ. DR. SAİD CEYHAN
Bartın Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Beşeri sermaye = Human capital ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik etki = Economic effect ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ticaret = International trade ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Bilgi çağının tüm hızıyla ilerlediği günümüz küresel dünyasında ülke ekonomilerinin en önemli dinamikleri beşeri sermaye ve dış ticaret olduğu ekonomik büyüme literatüründe önemli bir gerçek halini almıştır. Adeta her yönüyle küresel bir köy olarak nitelendirilebilen dünyamızda, yüksek katma değerli ürün üretiminde olmazsa olmaz olan beşeri sermaye; bu ürünlerin üretilebilmeleri ve pazarlanabilmeleri açısından hayati öneme sahip dış ticaret olgusu, bir ülkenin ekonomik büyümesinde kilit rol oynamaktadır. Fakat beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomiye arzulanan katkıyı sağlayabilmeleri için beşeri sermayenin doğru yerde verimli bir şekilde kullanılması gerektiği gibi diğer yandan dış ticaretin de ülke yönetimleri tarafından planlı bir şekilde yapılması sağlanmalıdır. Aksi takdirde büyümenin lokomotifi olabilecek beşeri sermaye ve dış ticaret faktörleri bütçe açığı ve cari açık gibi makro ekonomik sorunlara neden olabilmektedir. Bu durum ekonomiye ekstra yükler yükleyebilmektedir.
Bu tezin temel amacı, 2006-2018 döneminde Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri için, beşeri sermaye ve ticaretin ekonomik büyümeyi hangi düzeyde etkilediğini ekonometrik yöntemlerle ülkeler çerçevesinde belirlemektir. Ayrıca beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerine ilişkin yukarıda belirtilen iki zıt durumu analiz sonuçlarıyla yorumlamak olacaktır. Ayrıca yukarıda bahsi geçen beşeri sermaye ve dış
vii
ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri konusunda birbirine zıt iki faklı durumu analiz sonuçlarıyla birlikte yorumlamak olacaktır.
Türkiye ve AB ülkelerinde beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinin araştırıldığı bu çalışmada analize konu olan tüm ülkelerde değişkenler arasında uzun dönemli eş bütünleşme ilişkisi bulunmuştur. Paneli oluşturan tüm ülkelerde, beşeri sermaye göstergeleri ve dış ticaret göstergeleri olan bağımsız değişkenlerden bağımlı değişken olan ekonomik büyümeye doğru bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Bilgisayar kullanım oranı, ithalat ve ihracat değişkenleri ile ekonomik büyüme arasında tüm ülkeler de çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Elde edilen tahmin sonuçlarına göre beşeri sermaye göstergelerinin büyüme üzerindeki etkileri değerlendirildiğinde; 2006-2018 döneminde Türkiye'de, PISA matematik sonuçları, okullaşma oranı, ihracat ve ithalat ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilerken internet kullanım oranının ekonomik büyümeyi negatif etkilediği tespit edilmiştir. AB ülkelerinde, bazı istisnalar dışında genellikle beşeri sermaye ve dış ticaret göstergelerinin ekonomik büyüme üzerinde pozitif etkileri bulunmuştur.

Abstract:
In today's global world, where the information age is advancing at full speed, the most important dynamics of the country's economies have become an important fact in the economic growth literature, which is human capital and foreign trade. Human capital, which is indispensable in the production of high value added products in our world, which can be qualified as a global village in all aspects; The fact of foreign trade, which is vital for the production and marketing of these products, plays a key role in the economic growth of a country. However, in order for human capital and foreign trade to provide the desired contribution to the economy, human capital should be used efficiently in the right place, and foreign trade should be carried out in a planned manner by the country's administrations. Otherwise, human capital and foreign trade factors, which can be the engine of growth, may cause macroeconomic problems such as budget deficit and current account deficit. This situation may impose extra burdens on the economy.
The primary objective of this thesis, in the period 2006-2018 for Turkey and the European Union countries, human capital and trade that affect what level of economic growth by econometric methods to determine within the framework of countries. In addition, it will be to interpret the above-mentioned two opposite situations about the effects of human capital and foreign trade on economic growth with the analysis results.
Human capital and foreign trade variables in this study investigating the effects on economic growth, Turkey and the European Union countries were examined. In all countries
ix
subject to analysis, long-term co-integration relationship was found between variables. In all countries that make up the panel, a causality relationship has been found from the independent variables, which are human capital indicators and foreign trade indicators, to economic growth, which is the dependent variable. A bidirectional causality relationship was determined between computer use ratio, import and export variables and economic growth in all countries.
When the effects of human capital indicators on growth are evaluated according to the estimation results obtained; Turkey in the 2006-2018 period, the PISA mathematics results, enrollment rate, exports and imports were detected positive impact on economic growth, on the other hand, the rate of Internet use has been found to negatively impact economic growth. In EU countries, with some exceptions, generally positive effects of human capital and foreign trade indicators on economic growth were found.