Ulusal eğitim veri standartlarının oluşturulmasına yönelik bir model önerisi
A model suggestion for developing national education data standards
Yazar: MEHMET BOZ
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN ŞİMŞEK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı / Enformatik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Dokümantasyon ve Enformasyon = Documentation and Information ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Birlikte çalışma = Co-working ; Makine öğrenmesi = Machine learning ; Veri kalitesi = Data quality ; Veri madenciliği = Data mining ; Öğrenme analitikleri = Learning analytics

Özet:
Standartlar, günlük hayatta birçok yerde karşımıza çıkan, üretim ve tüketim süreçlerini kolaylaştıran, hemen her sektör açısından, oluşturulması ve başvurulması kaçınılmaz yapılardır. Her şeyin standardının bulunduğu bir ortamda, veri standartlarının olmaması düşünülemez. Nitekim günümüzde sağlık, finans, taşımacılık, sigortacılık gibi birçok alanda kullanılan veri standartları bulunmaktadır. Eğitim, veri standartlarının kullanıldığı alanlardan biridir. Uluslararası düzeyde kullanılan, çeşitli eğitim veri standartları bulunsa da bu alanda kapsamlı bir akademik çalışmaya rastlanamamıştır. Ülkemizde ise eğitim veri standartlarına yönelik akademik ya da uygulamaya dönük herhangi bir çalışmaya rastlanamamıştır. Araştırma kapsamında, eğitim veri standartlarının oluşturulmasına yönelik bir model önerisinde bulunularak, bu alandaki akademik ve uygulamaya dönük boşluk doldurulmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda oluşturulan model uygulamaya konularak geliştirilecek, eğitim veri standartlarının; veri kalitesini artırma, birlikte çalışabilirlik uygulamalarını geliştirme, eğitsel veri madenciliği, makine öğrenmesi, öğrenme analitiği gibi yapay zekâ uygulamalarına altyapı oluşturma ve farklı sistemler altında toplanan verilerin ilişkilendirilmesi yoluyla eğitim sistemine katkı sağlaması beklenmektedir. Araştırma nitel araştırma şemsiyesi altında yer alan temellendirilmiş kuram modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya kaynaklık eden veriler İstanbul ilinde, lise düzeyinde görev yapan, okul müdürü, müdür yardımcısı ve öğretmenlerden oluşan, 22 kişilik katılımcı grubundan, yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla ve mevcut sistemlerin incelenmesi yoluyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin açık, seçici ve eksensel kodlama yoluyla analiz edilmesi sonucunda bulgular; veri toplama, veri kullanımı, veri kalitesi, birlikte çalışabilirlik ve veri ihtiyaçları olmak üzere beş tema altında ele alınmıştır. Araştırma bulguları, mevcut sistemlerin veri toplama, veri kullanımı ve birlikte çalışabilirlik açısından geliştirilmesi gereken yönlerinin bulunduğunu, insana bağımlı verilerde veri kalitesinin düşük olduğunu buna karşın farklı sistemlerden gelen verilerin kalitesinin yüksek olduğunu göstermiştir. Mevcut sistemlerin incelenmesi kapsamında ele alınan CEDS (Common Education Data Standards), A4L (Access for Learning) ve Ed-Fi standartlarının incelenmesi sonucunda eğitim veri standartlarında, isimlendirme kuralları, veri sözlüğü, mantıksal veri modeli, birlikte çalışabilirlik protokolleri ve dokümantasyonun yer aldığı görülmüştür. Mevcut sistemler ve görüşmelerden elde edilen bulgular ışığında altı aşamalı Eğitim Veri Standardizasyon Modeli (EVSM) oluşturulmuştur.

Abstract:
Standards are structures that we encounter in many places in daily life, facilitating production and consumption processes and that are inevitably created and applied in almost every sector. In an environment where everything has standards, it is unthinkable that there are no data standards. In fact, today there are data standards used in many fields such as health, finance, transportation, and insurance. Education is one of the areas where data standards are used. Although there are various educational data standards used internationally, no comprehensive academic study has been found in this area. In our country, there is no academic or practical study on education data standards. The scope of this research is to propose a model for the establishment of education data standards and to fill the academic and practical gap in this field. When, the model which created as a result of this research is used in the development of
education data standards; it is expected to contribute to the education system in subjects such as increasing data quality, developing interoperability applications, creating infrastructure for artificial intelligence applications such as educational data mining, machine learning, learning analytics, and correlating data collected under different systems. This research was conducted using the grounded theory model under the umbrella of qualitative research. The data that constituted the source of the research were collected from a participant group of 22 people working at the high school level in Istanbul, consisting of school principals, assistant principals,  and teachers, through semi-structured interview forms and examining existing systems. The analysis of the obtained data through open, selective, and axial coding revealed findings on data collection, data use, data quality, interoperability, and data needs. The research findings showed that existing systems need improvement in terms of data collection, data use, and interoperability, and that data quality is low in human-dependent data, whereas the quality of data from different systems is high. Examining CEDS (Common Education Data Standards), A4L (Access for Learning), and Ed-Fi standards, which were considered within the scope of the examination of existing systems, it was found that education data standards include naming rules, data dictionaries, logical data models, interoperability protocols, and documentation. Based on the existing systems and the findings from the interviews, a six-stage Education Data Standardization Model (EDSM) was created.