Durmuştepe-Hatunköy (Maden-Elazığ) çevresindeki demir ve mangan cevherleşmesinin jeolojik incelenmesi
Geological investigation of iron and manganese mineralization from Durmuştepe- Hatunkoy (Maden-Elazığ)
Yazar: OSMAN ALTAY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİCAN ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İnceleme alanı Elazığ iline yaklaşık 60 km uzaklıkta Maden ilçe sınırları içerisinde, Hazar Gölünün güney- güneybatısında yer alan Durmuştepe, Hatun Köy ve Plaj Köylerini kapsamaktadır.
İnceleme alanı Doğu Toros Orojenik Kuşağı içerisinde yer almakta olup, Jura'dan günümüze kadar oluşan sedimanter, volkanosedimanter ve magmatik birimlerden oluşmaktadır.  İnceleme alanındaki en yaşlı birim; Jura- Kretase yaşlı Guleman Grubu olup başlıca serpantinleşmiş ultrabazik kayaçlar, gabro-diyorit ve diyabazlardan oluşmaktadır. Guleman Grubu üzerinde Maestrihtiyen- Erken Eosen yaşlı, yeşil- gri renkli kumtaşı-çamurtaşı-şeyl birimlerinde oluşan, çoğunlukla yapraklanmalı oldukça dayanımsız şeyl ve şeyl-çamurtaşı ardalanması, kumlu kireçtaşları ve yeşilimsi- grimsi ve laminalı kireçtaşları şeklinde Simaki formasyonu gelmektedir.  Orta Eosen yaşlı Maden karmaşığı ise volkanosedimanter özellikte olup, yöredeki Fe/ Mn cevherleşmelerini içermektedir. Bu birim inceleme alanında bazalt/ spilitik bazalt, volkanik kumtaşları ve büyük çoğunluğu silisleşmiş olan çamurtaşlarıyla temsil edilmektedir. Bu birimleri Pliyo (?)- Kuvaterner yaşlı alüvyonlar ve güncel alüvyonlar açılı uyumsuzlukla örmektedir. 
İnceleme alanındaki Fe-Mn cevherleşmesi iki bölgede gözlemlenmekte olup, Maden Karmaşığına ait kırmızı renkli çamurtaşı içerisinde genellikle mercekler, kafalar ve tabakalar seklinde yer almaktadır. Cevher mostralarının yayılımı yaklaşık 6000 m2 (200x30m)'lik bir yayılıma sahip olup, yaklaşık olarak 25x20 m ebatlarında, 1,5 m derinliğinde en az 3000 ton masif kütleden oluşmaktadır.
Cevherleşmeler başlıca manganit, pirolusit, braunit, manyetit, hematit ve pentlanditten oluşmaktadır. Cevherli örneklerin anaoksit içerikleri, büyüklük sırasına göre Fe2O3(% 32,10), SiO2 (% 23,53), MnO (% 17,95) ve CaO (% 12,21) şeklinde sıralanmaktadır. Cevherleşmelerde ortalama Fe içeriği % 32,1; Mn içeriği % 17,95 olup, Fe/Mn oranı 1,62'dir. MnO; SiO2, Al2O3 ve TiO2 ile negatif korelasyon gösterirken, Fe2O3, CaO ve As ile pozitif korelasyon göstermektedir.
İnceleme alanındaki manganez cevherleşmelerin ∑NTE içerikleri 392 ile 559 ppm arasında değişmekte olup, bu örnekler kondritlere göre normalleştirildiğinde HNTE bakımından zenginleştiği görülmektedir. Örnekler kuvvetli negatif Ce anomalisi ve hafif negatif Eu anomalisi göstermektedir. Örneklerdeki yüksek NTE içerikleri, bunların hidrojenetik olarak oluşabileceğini desteklerken, negatif Ce anomalisi cevherlerin düşük bir redoks potansiyeli altında, iyi oksijenlenmemiş ve durgun bir su içerisinde olustuğunu, negatif Eu anomalisi ise cevherin içinde çökeldiği sıvıların sıcaklığının da yüksek olmadığını göstermektedir.
Durmuştepe Fe- Mn cevherleşmesi demir- çelik sektöründe kullanılabilen cevher özelliği göstermektedir. Ayrıca Durmuştepe Fe-Mn cevherleşmesinde maden sondajları yapılmalı, derinlerdeki cevherleşmelerin tenörü ve rezerv durumu ortaya çıkarılmalıdır.     
Anahtar Kelimeler: Durmuştepe, Hidrotermal demir, Hidrotermal mangan, Maden Karmaşığı.

Abstract:
Study area located at Maden town which is about 60 km away from Elazıg and the area includes Durmustepe, Hatun and Plaj villages that located at south-southwest of Hazar lake.
Study area is included in East Toros Orogenic Belt and composed of sedimantary, volcanosedimantary and magmatic units that have ages between Jura and actual. Oldest unit of the are is Jura-Cretaceous aged Guleman group which is composed of serpentinized ultrabasit rocks, gabbro-diorite and diabase. At top of Guleman group, Maestrichtian-Early Eocene aged Simaki formation which is composed of green-grey colored sandstone-mudstone-shale, quite foliatedandin competentshale and shale-mudstone alternation, sandy limestone and greenish-greyish laminated limestones. Middle Eocene aged Maden complex has volcanosedimantary properties and comprise Fe-Mn mineralization around the area. This unit is composed of basalt / spilitic basalt, volcanic sandnes and mostly silificated mudstones in thearea. On top of this unit, Pliyo-Quaternary aged alluvial materials cover sallother units with angularun comformity.
Fe-Mn mineralization observed on two location in the area and the mineralization in Maden complex is lens shaped and layered in the red colored mudstones. Mineralization mostra spreads about 6000m2 and composed of 3000 ton massive block with 25x20x1.5 m dimentions.
Primary mineralizations were manganite, pyrolusite, braunite, magnetite, hematite and pentlandite. Main oxide content of the mineralized samples were Fe2O3(32,10 %), SiO2 (23,53 %), MnO( 17,95 %) ve CaO (12,21 %). Averagecontent of Fe in mineralization (32,1 %), Mn (17,95 %) and Fe/Mn ratio 1,62. MnO showed negative correlation with SiO2, Al2O3 ve TiO2, and showed positive correlation with Fe2O3, CaO and As.
∑NTE content of the Mn mineralization of thearea between 392 and 559 ppm, and these samples were rich in respect to NTE when normalized to condrites. Samples showed strong negative Ce anomaly and slightly negative Eu anomaly. High REE content of the samples support that they might be formed hyragenetically. Negative Ce anomaly showed the ores were formed under low redox potential in still water with not good oxidation, negative Eu anomaly showed that temperature of the fluid that ores were deposited was not high.
Durmuştepe Fe-Mn mineralization showed the properties of usage of iron-steel industry. Besides, thereshould be drillingwork in Durmuştepe Fe-Mn mineralization, gradeand rezerv status of the mineralization should be revealed.
KeyWords: Durmuştepe, Hydrothermal iron, Hydrothermal manganese, Maden complex.