Mit, tarih, kültür ve edebiyat ekseninde ayna
Mirror in myth, history, culture and literature
Yazar: ZEYNEP ANGIN
Danışman: PROF. DR. MEDİNE SİVRİ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arketip = Archetype ; Ayna = Mirror ; Kültür = Culture ; Mitler = Myths ; Türk edebiyat tarihi = Turkish literature history ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Yaşantımızın bir parçası olan ayna, insanlık tarihi kadar eski bir geçmişe sahiptir ve tarihsel süreçte insanoğlunun hem somut anlamda hem de simgesel anlamda hep dikkatini çekmiştir. Antik kalıntılarda yapılan arkeolojik kazılar, aynanın bazı medeniyetlerde bir süs eşyası olarak bazılarında ise yeniden dünyaya gelebilmek için kullanılacak bir nesne olarak mezarlarda ölünün yanına bırakıldığını göstermiştir. Aynaya yüklenen bu simgesel anlam nedeniyle de ayna; tarih, kültür, mitler ve edebiyat için zengin bir kaynak oluşturmaktadır. 
	"Mit, Tarih, Kültür ve Edebiyat Ekseninde Ayna" başlığını taşıyan bu çalışmada, aynanın tarihsel süreci, kültür, mit ve edebiyattaki yeri ve önemi ele alınmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın konusunu, farklı kültür ve edebiyatlara ait olan seçilmiş eserlerdeki aynanın arketipsel ve simgesel anlamda kullanımı oluşturmaktadır. Çalışmada, Türk Edebiyatı'ndan Murathan Mungan'ın Aynalı Pastane ve Gece Elbisesi anlatıları; İngiliz Edebiyatı'ndan Angela Carter'ın Flesh and Mirror (Ten ve Ayna) adlı anlatısı ve Arap Edebiyatı'ndan Jabra Ibrahim Jabra'nın The Journals of Sarab Affan (Sarab Affan'ın Günlükleri) adlı anlatısı aynanın arketip ve simge olarak kullanımları açısından incelenerek, aynanın farklı edebiyatlardaki görünümlerini irdelemek amaçlanmaktadır.   
	Çalışmanın sonucunda, üç farklı edebiyata ve kültüre ait olan Aynalı Pastane, Gece Elbisesi, Flesh and Mirror ve The Journals of Sarab Affan kurgularında Jung'un yapmış olduğu arketipsel ayrımlardan persona, self, gölge, anima – animus, anne ve yaşlı bilge arketipi hepsinde bütünüyle açığa çıkmasa da ayna, geçmişten gelen arketipsel yapıların temsil edildiği nesne olmuştur. Ele alınan anlatılarda aynanın aynı zamanda simgesel bağlamda da kullanıldığı görülmüştür. Murathan Mungan'ın anlatılarında ayna; başka zamanlara ve başka mekânlara açılan bir geçiş kapısı ve aynanın görüntüyü yansıttığı kadar görüntüyü sakladığı yönündeki inanış temelinde aynalar aracılığıyla farklı yaşamlara sahip olunabileceği düşüncesinin simgesi olarak kullanılmıştır. Carter, Flesh and Mirror adlı anlatısında insan bedenini, ayna gibi bir yansıtıcı olarak simgeleştirmektedir. Jabra ise The Journals of Sarab Affan anlatısında aynayı, yeni bir döneme geçiş, yeni başlangıçlar için eşik düşüncesi temelinde simgeleştirmiştir. İncelenen eserler bağlamında aynanın Türk, İngiliz ve Arap edebiyatı ve kültüründeki arketipsel ve simgesel görünümlerinin karşılaştırmalı olarak ele alındığı bu çalışmanın, karşılaştırmalı edebiyat alanında yapılacak arketip ve simge çalışmalarına yeni bir bakış açısı kazandırması ve karşılaştırmalı edebiyat bilimine katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Mirror, which is a part of our life, has a history as old as human history and has always attracted the attention of humans both in concrete and symbolic terms in the historical process. Archaeological excavations of ancient ruins have shown that the mirror was left as an ornament in some civilizations, whereas in some others it was left to the dead in the tombs as an object to be reborn. The mirror is a rich resource for history, culture, myths and literature due to its symbolic meaning.
	In this study titled "Mirror in Myth, History, Culture and Literature", historical process of mirror, its place and importance in culture, myth and literature are discussed. In this context, the subject of the study is the archetypal and symbolic use of mirror in selected works belonging to different cultures and literatures. In the study; Murathan Mungan's narrative of Aynalı Pastane ve Gece Elbisesi from Turkish Literature, Angela Carter's narrative of Flesh and Mirror from English Literature, and Jabra Ibrahim Jabra's narrative of The Journals of Sarab Affan from Arabic Literature have been examined for the aspects of mirror in different literatures by examining its use as an archetype and symbol.
	As a result of the study; even though "persona, self, shadow, anima - animus, mother and old wise archetypes" of Jung's archetypal distinctions have not completely been revealed in Aynalı Pastane, Gece Elbisesi, Flesh and Mirror, and The Journals of Sarab Affan which are of three different literature and culture, the mirror has been the object to which archetypal structures from the past have been represented. In the narratives discussed, it is seen that the mirror is also used in symbolic context. In Murathan Mungan's narratives, the mirror is used as a gateway to other times and other places, as well as a symbol of the idea that different lives can be obtained through mirrors on the basis of the belief that it conceals the image as much as it reflects. In Flesh and Mirror, Carter symbolizes the human body as a mirror-like reflector. In The Journals of Sarab Affan, Jabra symbolizes the mirror as a threshold for transition to a new era and new beginnings. The aim of this study, in which archetypal and symbolic views in Turkish, English and Arabic literature and culture have been comparatively examined, is to provide a new perspective on the archetypal and symbol studies in the field of comparative literature and to contribute to the comparative literature science.