1965-1971 yılları arasında İhsan Sabri Çağlayangil perspektifinde Türkiye'nin Kıbrıs politikası
The Cyprus policy in the perspective of İhsan Sabri Çaglayangil's foreign policy between 1965-1971
Yazar: FERHAT İLGEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FURKAN KAYA
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Adalet Partisi = Adalet Party ; Demirel, Süleyman = Demirel, Süleyman ; Denktaş, Rauf = Denktaş, Rauf ; Enosis = Enosis ; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti = Turkish Republic of Northern Cyprus ; Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs sorunu = Cyprus problem ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Çağlayangil, İhsan Sabri = Çağlayangil, İhsan Sabri

Özet:
Kıbrıs, verimli iklimi ve coğrafi konumu nedeniyle M.Ö. 10 bin yılına kadar geriye giden bir tarihe sahip olup, bu stratejik değerini ilerleyen yıllarda artırarak sürdürmüştür. Tarihsel süreç içerisinde, özellikle bölgede hakimiyetini pekiştirmek ve ticaret yollarının güvenliğini sağlamak isteyen devletler, sahip olduğu stratejik konumu itibariyle Kıbrıs'ı daima kontrol altında tutmak istemiştir. Kıbrıs, bir taraftan devletlerin egemenlik mücadelesi verdiği bir bölge iken, diğer taraftan, araştırmacılar için de önemli bir araştırma alanı olmuştur. Bu çalışmalarda, siyasi, sosyal, ekonomik, coğrafi ve kültürel konular başta olmak üzere, birçok farklı açıdan Kıbrıs meselesi tartışılmıştır. Bu çalışmada, şu sorulara yanıt aranmıştır: Kıbrıs meselesinin, Türk dış politikasına etkileri nelerdir? Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil'in dış politika anlayışının, Kıbrıs politikasına etkileri nelerdir? 1965-1971 yıllarında yaşanan gelişmeler, Kıbrıs'ın geleceğini nasıl etkilemiştir? Çalışmanın tarihsel arka planı, 1965-1971 yılları arasında Kıbrıs konusunda yaşanan gelişmelerin doğru analiz edilebilmesi ve dönemler arasında tutarlı karşılaştırmaların yapılabilmesi maksadıyla Osmanlı Devleti'nin Kıbrıs'ı fethetmesinden itibaren başlatılmıştır. Çalışmada, Kıbrıs'ın Osmanlı idaresine geçmesinin ardından yaşanan gelişmeler, kronolojik sıra takip edilerek incelenmiş ve 1971 yılına kadar getirilmiştir. Çalışmadan çıkarılan en önemli sonuçlardan biri, Adalet Partisi'nin ve Çağlayangil'in dış politikada uyguladıkları denge siyasetinin, Kıbrıs meselesinde yarattığı etkiler olmuştur. Demirel Hükümeti, yumuşama döneminin sağladığı siyasal zemini kullanmak suretiyle, Kıbrıs politikasında daha esnek bir tutum izlemiş ve izlediği bu esnek politika sayesinde Kıbrıs'ta yaşanan gelişmelere paralel bir siyaset geliştirmiştir. 1967 olaylarının ardından Türk ordusundaki eksikliklerin giderilmesi için hazırlıklara başlanması ve Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi'nin ilan edilmesi, Demirel Hükümeti siyasetinin yansıması olarak değerlendirilebilir. Sonuç olarak bu çalışmada, Kıbrıs meselesinin Osmanlı döneminden itibaren Türk dış politikasına etkisi bir bütün olarak değerlendirilirken, KKTC'nin kuruluş sürecinde bir dönüm noktasını temsil eden 1965-1971 yıllarında Kıbrıs konusunda yaşanan gelişmelerin sonuçlarını ortaya koyarak literatüre katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Abstract:
Due to its favorable climate and geographical location, Cyprus has a history that goes back to 10.000 BC and has continued to increase its strategic value in the following years. In the historical process, states that want to consolidate their dominance in this region and ensure security of the trade routes have always wanted to keep Cyprus under control due to its strategic location. On the one hand, Cyprus is a region for which states struggle for sovereignty, on the other hand, it has been an important research area for researchers. In these studies, the Cyprus issue has been discussed from many different perspectives, especially political, social, economic, geographical and cultural issues. In this study, answers to the following questions were sought; What are the effects of the Cyprus issue on Turkish foreign policy? What are the effects of Foreign Minister İhsan Sabri Çağlayangil's foreign policy understanding on Cyprus policy? How did the developments in 1965-1971 affect the future of Cyprus? The historical background of the study has been started since the Ottoman conquest of Cyprus in order to analyze the developments in Cyprus in the years 1965-1971 correctly and to make consistent comparisons between periods. In the study, the developments that took place after the Ottoman administration of Cyprus were examined in chronological order and brought up to 1971. One of the most important conclusions drawn from the study is the effects of the balance policy implemented by the Justice Party and Çağlayangil on the Cyprus issue. Using the political ground provided by the détente period, the Demirel Government followed a more flexible stance in its Cyprus policy and developed a policy parallel to the developments in Cyprus thanks to this flexible policy it followed. After the 1967 events, the preparations for the elimination of the deficiencies in the Turkish army and the declaration of the Turkish Republic of Northern Cyprus can be considered as reflections of the Demirel Government's policy. As a result, in this study, it is aimed to contribute to the literature by revealing the results of the developments in Cyprus in the years 1965-1971, which represents a turning point in the establishment process of the TRNC, while the effect of the Cyprus issue on Turkish foreign policy since the Ottoman period is evaluated as a whole.