Farklı yüksekliklerden toplanan adaçayı (Salvia tomentosa Mill) bitkisinde ontogenetik varyabilitenin belirlenmesi
Determination of ontogenetic variability in Sage plants collected from different  altitude
Yazar: MESTAN HİSARKAYA
Danışman: DOÇ. DR. EMEL KARACA ÖNER
Ordu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Antalya-Akseki bölgesi doğal florasında bulunan Salvia tomentosa Mill'de 
ontogenetik varyabilite ve rakımın etkisini belirlemek amacıyla yürütülen bu 
çalışmada, çiçeklenme öncesi ve tam çiçeklenme döneminde, 800-900 m, 900-1000 
m, 1000-1100 m, 1100-1200 m, 1200-1300 m ve 1300-1400 m rakımlarından bitki 
örnekleri hasat edilmiştir. Araştırmada bitki boyu, taze herba verimi, drog herba verimi, 
uçucu yağ oranı ve uçucu yağ bileşenleri incelenmiştir. Rakımlar arasında taze herba 
verimi değerleri arasında istatistiksel olarak önemli farklılıklar belirlenmiştir. Drog 
herba verim ile hasat dönemleri arasında istatistiksel bir farklılık saptanmamıştır. 
Uçucu yağ oranı üzerine rakım, hasat dönemleri ve rakım x hasat dönemleri 
interaksiyonun etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. Salvia tomentosa
Mill. ucucu yağında tespit edilen bileşenlerden %1 miktarını aşan 17 adet bileşen
istatistiki olarak değerlendirilmeye alınmıştır. Çiçeklenme öncesi ve çiçeklenme 
döneminde Salvia tomentosa Mill. uçucu yağında en yüksek ortalama değere sahip 
ana bileşenler α-pinene, endo-borneol, 1,8 cineole, caryophyllene oxide, camphor, αhumulene, bornyl acetate, β-pinene olarak tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında, 
rakımlara bağlı olarak uçucu yağ oranı ve bileşenlerinin oranının değiştiği 
belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Adaçayı, Ontogenetik Varyabilite, Rakım, Uçucu yağ.

Abstract:
In this study, which was carried out to determine the ontogenetic variability 
and the effect of altitude in Salvia tomentosa Mill, located in the natural flora of 
Antalya-Akseki region, plant samples were harvested pre-bloom and in the full 
flowering period, from altitudes of 800-900 m, 900-1000 m, 1000-1100 m, 1100-
1200 m, 1200-1300 m and 1300-1400 m. In the research, plant height, fresh herb 
yield, drug herb yield, essential oil ratio and essential oil components were 
examined. Statistically significant differences were determined in fresh herb yield 
values between altitudes. No statistical difference was detected between drug herb 
yield and harvest periods. The effect of altitude, harvest periods and altitude x 
harvest periods interaction on the essential oil ratio was not found to be statistically 
significant. Among the components detected in Salvia tomentosa Mill. the essential 
oil, 17 components exceeding 1% were taken into statistically evaluated. The main 
components with the highest mean values in Salvia tomentosa Mill. essential oil 
before and during flowering were α-pinene, endo-borneol, 1,8 cineole, caryophyllene 
oxide, camphor, α-humulene, bornyl acetate, β-pinene. Within the scope of this 
study, it was determined that the ratio of essential oil and its components varies 
depending on altitude.
Keywords: Altitude, Essential oil, Ontogenetic Variability, Sage.