Türkiye'de yapılan eylem araştırmalarının niteliksel olarak incelenmesi ve bir eylem araştırması örneği
Qualitative analysis of action researches done in Turkey and an action research example
Yazar: GÖKHAN KAYIR
Danışman: PROF. DR. ENGİN KARADAĞ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Araştırma Yöntemleri ve İstatistik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran eğitimi = Peer education ; Birlikte oluşturma = Co-creation ; Eylem araştırması = Action research ; Proje yazma eğitimi = Project writing training ; Sınıf dışı eğitim = Outdoor education ; Web tabanlı eğitim = Web based education

Özet:
Eylem Araştırması, uygulamaya dönük olması, bir problemin giderilmesinde ve bir sorunun çözümünde pratik bilgi sunması açısından eğitim bilimleri ve alan eğitimi alanlarında sıkça başvurulan bir araştırma yöntemi haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı 2016-2020 yılları arasında Türkiye'de eğitim bilimleri alanında yapılmış lisansüstü tezlerin niteliksel olarak incelenmesi ve belirlenen çerçevede bir eylem araştırması örneğinin sunulmasıdır.
Araştırma iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısım bir meta- değerlendirme çalışması olarak tasarlanmıştır. Bu kapsamda literatür ve uzman görüşleri sonucu oluşturulan kontrol listesi kullanılarak YÖK Ulusal Tez Merkezi arşivinde erişime açık olarak sunulan ve içeriğinde "eylem araştırması" terimleri geçen eğitim bilimleri alanında yapılmış 402 tez incelenmiştir. Veriler tematik analiz,
kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın geçerlik, güvenirlik ve inandırıcılığının
sağlanabilmesi amacıyla uzman görüşü ve farklı kodlayıcı kullanılmıştır.
Araştırmanın ikinci kısmı bir eylem araştırması olarak tasarlanmıştır. Buna göre
sorunun belirlenmesi aşamasında ön görüşmeler gerçekleştirilmiş, uygulanacak
yönteme ilişkin pilot çalışmalar yapılmıştır. Yöntemin etkililiğinin incelenebilmesi
açısından araştırma öncesi ve sonrasında ölçümler gerçekleştirilmiştir. Veriler yarı-
yapılandırılmış görüşme formu, gözlem formu ve araştırmacı günlüğü ile toplanmış ve
içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın her aşamasında uzman görüşü ve
verilerin analizi aşamasında katılımcı teyidine başvurulmuştur.
 İncelenen lisansüstü çalışmalarda, eylem araştırması yönteminin
temel gerekliliklerinin araştırmaların çoğunda karşılandığı görülmüştür. Problemin
belirlenmesi, sürecin etkili aktarımı ve eylem araştırması sonuçlarının açıklanması
açısından yapılan çalışmalar kriterleri karşılamaktadır. Yapılan çalışmalarda farklı veri
toplama araçlarının kullanıldığı, verilerin analizinde farklı analiz yöntemlerinin
sistematik olarak uygulandığı ve eylem araştırması yönteminin bazı üniversitelerde
yapılan çalışmalarda sıkça başvurulan bir yöntem haline geldiği görülmüştür. Yine
incelenen eylem araştırmalarında etik önlemleri açıklama, farklı kodlayıcı kullanma,
pilot uygulama yapma ve geçerlik, güvenirlik ve inandırıcılığı arttıracak önlemlerin
açıklanması kriterlerinde eksiklikler görülmüştür. Değerlendirme kriterlerini karşılama
açısından doktora tezleri, yüksek lisans tezlerine göre daha başarılıdır.
Uygulanan eylem araştırması sonucunda ortak kurgu tekniğinin öğretmenlerin
Avrupa Birliği Erasmus + projesi yazma yeterliliklerini olumlu yönde etkilediği, bu
yöntemle verilen eğitimin daha amaca yönelik ve işlevsel bulunduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
Türkiye'de gittikçe artan oranda eylem araştırması yöntemi
kullanılarak çalışmaların yapıldığı yapılan bu çalışmaların belirli alanlarda ve
üniversitelerde odaklandığı görülmüştür. Yine yüksek lisans tezlerinde uygulanan eylem
araştırmalarının nitelik olarak eksikliklerinin olduğu görülmüştür. Ayrıca verilerin ve
sürecin inandırıcılığı ve aktarılabilirliği ile etik konulara yeterince önem verilmediği
anlaşılmıştır. Uygulanan eylem araştırması sonucunda ise öğretmenlere yönelik
düzenlenen proje yazma eğitimlerinin, süreç ve ürün odaklı olarak verilmesinin daha
etkili sonuçlar sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, üniversitelerde eylem araştırması çalışmalarının
temel kriterleri karşılayacak şekilde planlanması ve uygulanması önerilmektedir. Ayrıca
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından öğretmenlere yönelik olarak yapılacak proje yazma
eğitimlerinin küçük gruplarla ve atölyeler şeklinde planlanmasının daha etkili sonuçlara
yol açacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Action Research has become a frequently used research method in the
educational science studies in terms of being practical, providing practical information
in solving a problem. The aim of this study is to qualitatively examine the postgraduate
theses made in the field of educational sciences in Turkey between the years 2016-2020
and to present an action research example within the determined framework.
The research consists of two parts. The first part is designed as a meta-
evaluation study. In this context, 402 theses made in the field of educational sciences,
which are open to access in the archive of the YÖK National Thesis Center and
containing the terms "action research", were examined by using the checklist created as
a result of the literature and expert opinions. Data were analyzed using thematic
analysis. In order to ensure the validity, reliability and credibility of the research, expert
opinion and different coders were used.
The second part of the research was designed as an action research. Accordingly,
preliminary interviews were held at the stage of determining the problem, and pilot
studies were carried out on the method to be applied. In order to examine the
effectiveness of the method, measurements were carried out before and after the
research. Data were collected with semi-structured interview form, observation form
and researcher's diary and analyzed with content analysis. At each stage of the research,
expert opinion and participant confirmation were sought at the stage of data analysis.
In the postgraduate studies reviewed, it was seen that the basic
requirements of the action research method were met in most of the studies. Studies
done in terms of identifying the problem, transferring the process effectively and explaining the results of action research meet the criteria. It has been seen that different
data collection tools are used in the studies, different analysis methods are applied
systematically in the analysis of the data, and the action research method has become a
frequently used method in studies conducted in some universities. Again, in the action
researches examined, there were deficiencies in the criteria of explaining ethical
measures, using different coders, piloting and explaining measures to increase validity,
reliability and credibility. In terms of meeting the evaluation criteria, doctoral theses are
more successful than master's theses.
As a result of the applied action research, it was concluded that the joint editing
technique positively affected the teachers' ability to write the European Union Erasmus
+ project, and the education given with this method was found to be more purposeful
and functional.
It has been observed that action research studies
are increasingly focused on certain fields and universities in Turkey. Again, it has been
seen that the action researches applied in the master's theses have deficiencies in terms
of quality. In addition, it has been understood that the credibility and transferability of
the data and the process and ethical issues are not given sufficient importance. As a
result of the applied action research, it was concluded that the project writing trainings
organized for the teachers provided more effective results in terms of process and
product.
According to the results of the research, it is recommended to plan and
implement action research studies in universities in a way that meets the basic criteria.
In addition, it is thought that planning the project writing trainings to be given to
teachers by the Ministry of National Education in small groups and as workshops will
lead to more effective results.