Türkiye'deki nitelikli Suriyeli sığınmacıların vatandaşlığa geçiş sürecinde sosyo-ekonomik kapasitenin rolü
The role of socio-economic capacity of qualified syrian asylum seekers in the transition process to Turkish citizenship
Yazar: SAFURE CANTÜRK
Danışman: PROF. DR. ERDAL TANAS KARAGÖL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Göçler = Migrations ; Mülteciler = Refugees ; Nitelik = Quality ; Nitelikli iş gücü = Skilled labour ; Sosyal sermaye = Social capital ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Suriyeliler = Syrians ; Uluslararası göç = International migration ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlığın kazanılması = Acquisition of citizenship

Özet:
Bu çalışma, nitelikli sığınmacılara sağlanan hak ve özgürlüklerin, sosyo-kültürel sermayelerine bağlı sahip oldukları nitelik ve kapasitelerini işlevselleştirmelerindeki rolünü, vatandaşlık hakkı bağlamında ele almıştır. Türkiye'nin göç ve vatandaşlık politikalarındaki tarihi gelişim süreçleri takip edilerek, 2011 yılından sonra sınırlardan giren kitlesel Suriyeli sığınmacılardan nitelikli olanlar için başlatılan 'istisnai vatandaşlık' statüsü özelinde uyum politikaları araştırılmıştır. İkincil kaynaklar ve mevzuat incelenmiş ve üç ayrı şehirde, 35'i Suriye kökenli Türk vatandaşı, 15'i konunun ilgilisi kamu kurum, kuruluş, yerel ve sivil toplum yetkili ve uzmanları olmak üzere toplam 50 kişiyle nitel araştırma yöntemiyle derinlemesine yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Sığınmacıların 'vatandaşlık pratikleri ile sosyo-ekonomik kapasiteleri' çalışmanın temel vurgusu olmuştur. Bu noktada sığınmacıların i) göç etmeden önceki sahip oldukları sosyo-ekonomik ve kültürel sermayeleri, ii) vatandaşlığa davet süreci,  uyum, istek ve beklentileri, iii) toplumsal imkânlara eşit erişim, istihdam, denklik, mesleki tanınma gibi vatandaşlık pratiklerini nasıl deneyimledikleri iv) kamu politikalarının yeni vatandaşlara bakış açısı ve uyum süreçleri araştırılmıştır. 
Çalışma, vatandaşlık hakkının nitelikli sığınmacıların sosyo-ekonomik kapasitelerini geliştirmelerinde etkili olduğunu ancak tek başına yeterli olmadığını savunmaktadır. Mesleki tanınmama ve denklik sorunu nitelikli Suriyelilerin kapasitelerini gerçekleştirmelerini zorlaştırmaktadır. Bununla birlikte, nitelikli Suriyeliler, kültürel benzerlikler, diğer hak ve özgürlüklere erişim imkanı ve benzeri hususlar dolayısıyla Avrupa ve diğer ülkelere kıyasla Türkiye'de yaşamayı tercih etmektedirler. Bu çalışma, Türkiye'nin değişen vatandaşlık politikalarıyla, sığınmacıların vatandaşlığa bakış açısını inceleyerek metodolojik olarak analizini birey odaklı ampirik verilere dayandırmaktadır. Çalışma, ampirik ve kuramsal katkının yanı sıra göçmenlerin ülkeye girişlerinden itibaren karşılaştıkları pratik sorunları ele alarak politika üretme süreçlerine yönelik çözüm önerileri sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Göç, sosyo-ekonomik kapasite, sosyo-kültürel sermaye, uyum, vatandaşlık

Abstract:
This study discusses the role of rights and liberties provided for refugees in functionalizing their qualifications and capacities in relation to their socio-cultural capital within the framework of right for naturalization.  Based on the historical background of migration and naturalization policies adopted in Turkey, cohesion policies were investigated with a specific focus on exceptional acquisition of naturalization, an initiative launched for well-qualified Syrian refugees who crossed into Turkey in mass starting from 2011. Subsidiary sources and the applicable legislation were reviewed, and face-to-face interviews were held with a total of 50 persons respectively, including 35 Turkish citizens of Syrian origin and 15 officials and experts from public agencies, organizations, local authorities and non-governmental organizations in three different cities based on a qualitative research method. 'Naturalization practices and socio-economic capacities' of refugees are the main focus of the study. With reference to naturalization practices and the socio-economic capacities of migrants, four aspects were investigated; i) their qualities and the socio-cultural capital they had prior to their migration, ii) the process of call for naturalization, their adaptation, willingness and expectations, iii) the practices of citizenship, such as equal access to social means, employment, equivalence, occupational recognition iv) the perspective of public policies on naturalized citizens and the adaptation process. 
The study argues that citizenship rights are effective in improving the socio-economic capacities of refugees, but that they are insufficient.  The study claims that lack of recognition and lack of equivalence are aggravating factors that negatively impact the ability of Syrians to fulfill their capacities. However, the study also claims that, despite these issues, Syrian migrants who qualify for citizenship prefer to live in Turkey compared to Europe and other countries because of similarities in culture and access to other rights and liberties. Overall, this study investigates the changing perspective on naturalization by masses of refugees, predicating its analysis from the methodological standpoint of person-based empirical data. Apart from empirical and theoretical inputs, the study also offers solutions for policy making by addressing practical challenges facing migrants starting from the moment they cross into the country.

Keywords: Immigration, socio-economic capacity, socio-economic capital, cohesion, naturalization