Ballota acetabulosa (L.) benth. üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical investigations on ballota acetabulosa (L.) benth.
Yazar: AYŞE NUR YAZGAN
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL SEVER YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Ballota acetabulosa = Ballota acetabulosa ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Farmakopeler = Pharmacopoeias ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Ballota türleri Lamiaceae familyasından Akdeniz çevresinde yetişen bitkiler olup halk arasında ve modern tıpta kullanılmaktadır. Türkiye?de doğal olarak yetişen 12 Ballota türünden biri olan Ballota acetabulosa, dünyada da geniş bir habitat içerisinde yetişen, çok yıllık bir bitkidir. Bu tez kapsamında Ballota acetabulosa?nın farmakopeye uygunluğu, fitokimyasal içeriği ve uçucu yağı ile uçucu yağın antioksidan etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
İzmir?den toplanan B. acetabulosa?nın toprak üstü kısımları araştırılarak makroskobik, mikroskobik analiz, kurutmada kayıp, toplam kül ve toplam
orto-dihidroksisinnamik asit miktar tayini analizleri uygulanmıştır. Sonuçlar Avrupa Farmakopesi 7.2?deki Ballota nigra monografına göre değerlendirilmiş ve bitkinin bu spesifikasyonlara benzer sonuçlar verdiği gösterilmiştir. Yapılan fitokimyasal araştırmalar sonucunda B. acetabulosa herbasının asetonlu ekstresinden kolon kromatografileri ile 2 bileşik izole edilmiştir. Bu bileşiklerin yapıları çeşitli spektral yöntemler ile saptanmıştır. İzole edilen bileşiklerin sterol yapısındaki ß-sitosterol ile stigmasterol olduğu sonucuna varılmıştır. 
Ballota acetabulosa herbasının uçucu yağ kompozisyonu araştırılmış, majör uçucu yağ bileşeni olarak spatulenol bulunmuştur. Bitkinin toprak üstü kısımlarından elde edilen uçucu yağın gösterdiği antioksidan aktivite, MDA yöntemi kullanılarak tayin edilmiştir. Bitkinin uçucu yağının MDA değerleri üzerinde düşük ölçüde etkinlik gösterdiği belirlenmiştir. Kontrol grubunun, uçucu yağdan daha yüksek antioksidan aktivite gösterdiği saptanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Antioksidan aktivite, Ballota acetabulosa, farmakope analizi, 
sterol izolasyonu, uçucu yağ.

Abstract:
Ballota species are the plants that grow around the Mediterranean region, belong to Lamiaceae family and they have been used in folk and modern medicine. Ballota acetabulosa is a prennial plant which naturally grows in Turkey as one of the 12 species of Ballota genus is also widely distributed all around the world. Pharmacopoeial compatibility, phytochemical composition, essential oil of Ballota acetabulosa and antioxidant activity of the essential oil were aimed to be investigated for the scope of this thesis study.
Pharmacopoeial analyses (macroscopic and microscopic examination, loss on drying, total ash and determination of the amount of ortho-dihydroxycinnamic acid derivatives) of the aerial parts of Ballota acetabulosa which is collected from İzmir have been determined. Results indicated that the plant shows good aggrement with the specifications given by European Pharmacopoeia 7.2. As a result of phytochemical investigations, two compounds were isolated by column chromatography from the acetone extract of the aerial parts of Ballota acetabulosa. The structures of the isolated compounds were determined by using several spectral methods. Isolated compounds were observed to have sterol structure which are ß-sitosterol and stigmasterol.
Volatile oil composition of the aerial parts of Ballota acetabulosa was investigated and the major component of the volatile oil was found to be as spathulenol. Antioxidant activity of the essential oil of the plant was determined by using TBARS assay. Consequently, essential oil was observed to have insignificant effect on MDA values. Additionally, control group was observed to show more activity compared to the essential oil.

Key Words: Antioxidant activity, Ballota acetabulosa, isolation of sterols, 
pharmacopoeial analysis, volatile oil.