İkinci Meşrutiyet ve Mütareke döneminde Serbesti gazetesi (1908-1920)
Serbesti newspaper in the Second Constitutional and Armistice Period (1908-1920)
Yazar: AHMET AYKUT HORASANLI
Danışman: PROF. DR. MEHMET BEŞİRLİ
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı basını = Ottoman press

Özet:
II. Meşrutiyet'in ilanından sonra, 16 Kasım 1908 tarihinde yayına başlayan Serbesti
gazetesi, döneminin en şiddetli muhalefetini yaparak ön plana çıkmıştır. Gazete,
meşrutiyetin ilanından önceki 33 yılı bir esaret olarak değerlendirmiş, bu sebeple her
fırsatta Sultan II. Abdülhamid ve istibdat olarak değerlendirdiği dönemini
eleştirmiştir. Meşrutiyetin ilanından sonraki dönem için de bazen ülkeyi doğrudan
yöneten, bazen de dolaylı olarak yönetime müdahale eden İttihat ve Terakki
Cemiyeti'ni hedef almıştır. Üstelik Cemiyet'e yönelttiği eleştiriler daha şiddetli ve
daha keskin olmuştur. Gazetenin İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne yönelttiği eleştiriler,
Cemiyet'in gazeteye gönderdiği tehdit mektuplarıyla karşılık bulmuşsa da Serbesti
eleştiriden geri durmamıştır. Bu muhalefet, tarihe ilk basın şehidi olarak geçen Hasan
Fehmi'nin öldürülmesine sebep olmuş, devamında ise 31 Mart Vakası'yla
sonuçlanmıştır. Dolayısıyla 31 Mart Vakası'nda Serbesti'nin yayın politikası önemli
bir kilometre taşı olmuştur.
Serbesti gazetesi, Balkan Harbi sıralarında orduya ve askere ciddi anlamda destek
vermiştir. Fakat Milli Mücadele döneminde aksi istikamette hareket ederek Kuvâ-yi
Milliye, Mustafa Kemal Paşa ve onun yol arkadaşlarına olanca gücüyle saldırmış;
bağımsızlık mücadelesinin karşısında durmuştur. Kürt milliyetçiliğinin en ateşli
savunucularından olan gazete, Kürtlere yeni ve müstakil bir kimlik oluşturmada
büyük çaba harcamış; aynı zamanda bağımsız bir Kürt devleti kurulması için çok
çalışmıştır. Bunların yanında, Serbesti yayın hayatında kaldığı on bir yılı aşkın
sürede, eğitim, adalet, hürriyet ve temel insan hakları gibi konuları işlemiş, ülkede
meydana gelen kanunsuz eylemlere, yolsuzluklara sütunlarında çokça yer vermiştir.
Bu çalışmanın amacı, Serbesti gazetesinin ilk çıktığı günden, son sayısına kadar
geçirdiği aşamaları, düşünce dünyasındaki değişimleri ve neden bu derece şiddetli bir
muhalefete ihtiyaç duyduğunu anlatmaktır. Bu kapsamda gazetenin elde edilen tüm
sayıları dikkatli bir incelemeye tabi tutulmuş, bunun yanında dönemin diğer
gazeteleri ve arşiv belgeleri de değerlendirilmiştir. Netice itibarıyla, Serbesti'nin
muhalefet politikasının altında yatan temel faktörler ortaya çıkarılmış, tarihe damga
vuran önemli olaylarda Serbesti'nin ne derece etkisinin olduğu anlatılmıştır.

Abstract:
After the declaration of the Second Constitution, Serbesti which started publication
on November 16th, 1908, became prominent among its peers as making a strong
criticism.
Serbesti approached thirty-three years of the pre-second constitutional era as
bondage, and because of this approach criticized the period of Sultan Abdulhamid
regarding the period as oppression. During the Second constitutional era, the
Committee of Union and Progress which determined country politics directly or
sometimes indirectly, became the newspaper's target of criticism. Its feracious
criticism against the committee, being more severe and sharper, was retaliated with
menaces. This opposition led to the murder of Hasan Fehmi, who is the first press
martyr in the history of Turkey, and then triggered events leading to the March 31st
Incident. Therefore, the editorial policy of Serbesti became an important milestone in
the March 31st Incident.
During the Balkan War, the Serbesti newspaper gave serious support to the army and
soldiers. However, during the National Struggle, Serbesti acted in the opposite
direction and strongly attacked the Kuva-yi Milliye, Mustafa Kemal Pasha and his
companions, stood against the struggle for independence. Serbesti, becoming one of
the most ardent defenders of Kurdish nationalism, made great efforts to create a new
and independent identity for the Kurds; also worked passionately establishment of an
independent Kurdish state. In addition to these, Serbesti has covered subjects such as
education, justice, freedom, and fundamental human rights for more than eleven
years in its publication life, and has given a lot of space to violation of laws and
corruption in its columns.
This study aims to explain the changes in the worldview of the Serbesti newspaper
from its first day to its last issue and why it needs such fierce opposition. In this
context, all the obtained issues of Serbesti are examined, and other newspapers and
archive documents of the period are also evaluated. As a result, the main factors
underlying Serbesti's opposition policy are revealed, and the extent of the influence
of Serbesti on important events in history is explained.