Özbekistan'da Sovyet sonrası kalkınma sürecinde girişimci kadınlar
Women entrepreneurs during the post-Soviet development of Uzbekistan
Yazar: YULDUZKHAN GAİPOVA
Danışman: DOÇ. DR. BERNA GÜLER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Kalkınma İktisadı ve İktisadi Büyüme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bağımsızlık = Independence ; Girişimciler = Entrepreneurs ; Kadın girişimciliği = Woman entrepreneurship ; Kadınlar = Women ; Kalkınma = Development ; Kalkınma planları = Development plans ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Özbekistan = Uzbekistan

Özet:
Neoliberal kalkınma söyleminde girişimciliğin ekonomik kalkınma için itici güç olarak kabul edilmesiyle, gelişmekte olan ülkelerde yoksulluktan kurtulmak ve kalkınmak için girişimcilik teşvikleri yaygınlaşmıştır. Uluslararası kuruluşlar tarafından "gelişen ekonomilerin yeni kahramanları" olarak tanımlanmaya başlayan kadınlar birçok ülkede girişimcilik teşviklerinin ana hedef grupları olarak belirlenmiştir. 
Özbekistan'da Sovyetler sonrası piyasa ekonomisine geçiş sürecinde devletin sağladığı istihdamın büyük kısmının ortadan kalkması ve işsizliğin artması sonucunda kendi hesabına çalışma ve girişimcilik faaliyetleri hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu süreçte kadınların toplumdaki rollerini belirleyen ataerkil söylemlerin artması ile birlikte girişimcilik, Özbekistan kadınları için iş hayatı ve hane içindeki rollerini uzlaştıracak istihdam biçimi olarak teşvik edilmeye başlamıştır ve özel sektör geliştirme programlarının önemli bir odak noktası haline gelmiştir. Bu durum ülkedeki kadınların girişimcilik faaliyetini toplumsal cinsiyet açısından değerlendirmeye ihtiyaç olduğunu göstermiştir.
Bu çalışma, Özbekistan'ın tarihsel gelişim sürecinde ortaya çıkan kendine özgü ekonomik ve toplumsal dinamiklerle etkileşim içerisinde girişimciliğin doğasını ve şekillenme biçimlerini, girişimciliğin kim için ve ne için teşvik edildiğini, kadınların girişimciliği nasıl deneyimlediklerini ve girişimciliğin kadınların toplumsal konumuna etki edip etmediğini, ettiyse bu etkinin ne yönde olduğunu anlamayı amaçlamıştır. Çalışmada kadınların deneyimlerini kadınların kendi açıklamalarından anlamaya imkân sağlayan yorumsamacı yaklaşım, niteliksel araştırma teknikleri olan derinlemesine görüşme ve dokümanlar kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda girişimciliğin ülkenin ekonomik ve kurumsal bağlamına özgü bir şekilde gerçekleştiği, kadınların girişimcilik deneyimlerinin de toplumsal cinsiyet uygulamalarından bağımsız olmadığı tespit edilmiştir. Mevcut kurumsal bağlamla birlikte toplumdaki ataerkil normların kadınların hem özel hem de kamusal yaşamlarını derinden etkilediği ve bu yönde önemli politikaların geliştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
With the acceptance of entrepreneurship as the driving force for economic development in neoliberal development discourse, developing countries started widespread promotion of entrepreneurship for development and eradication of poverty. Women, who are defined as the "new heroes of developing economies" by international organizations, have become the main target groups of entrepreneurship support in many countries.
During the transition to market economy in post-Soviet Uzbekistan, self-employment and entrepreneurship activities rapidly increased as a response to raising unemployment caused by elimination of most state-provided employment. With the increase in patriarchal discourses that determine women's roles in society, entrepreneurship is being promoted as a form of employment that helps to combine income-earning and household roles for Uzbek women, and has become an important focus of private sector development programs. This situation points to the need for research of the entrepreneurial activity of women from gender perspective.
This study aimed to understand the nature of entrepreneurship and its forms in interaction with the unique economic and social dynamics that emerged in the historical development process of Uzbekistan, to understand for whom and for what entrepreneurship is promoted, how women experience entrepreneurship and how entrepreneurship impacts women's social position. The interpretative approach and qualitative research techniques as in-depth interviews and documents, which allow to understand women's experiences from women's own explanations, were applied in the study.
As a result of the research, it has been determined that entrepreneurship takes place in a way specific to the economic and institutional context of the country, and women's entrepreneurial experiences are not independent from gender practices. It has been concluded that, along with the existing institutional context, patriarchal norms in society deeply affect both private and public lives of women and it is important to develop policies in this direction.