Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi aile hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş ve üstü diabetes mellitus tanılı hastaların hepatit b, influenza ve pnömokok aşı farkındalıkları ve aşılanma oranları /
Yazar: NEFİSE ŞEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BASRİ FURKAN DAĞCIOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Farkındalık = Awareness ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hepatit B aşıları = Hepatitis B vaccines ; Pnömokok aşıları = Pneumococcal vaccines ; İnfluenza = Influenza ; İnfluenza aşısı = Influenza vaccine

Özet:
ÖZ
Giriş ve Amaç: Diabetes Mellitus, pek çok komplikasyonu olan, ülkemizde ve tüm dünyada sıklığı giderek artan kronik bir hastalıktır. En önemli komplikasyonlarından biri enfeksiyon hastalıkları için risk oluşturmasıdır. Özellikle bağışıklık sistemi üzerine etkilerinden dolayı diyabet hastalarında daha ciddi seyreden enfeksiyon hastalıklarından bir kısmı bağışıklama yoluyla önlenebilir. Aşı, mortalite ve morbidite oranlarını azaltma yolunda en önemli bağışıklama yöntemidir. Diyabet hastalarında influenza ve pnömokoka bağlı enfeksiyonlar daha şiddetli seyrederken, hastalar hepatit B bulaşı açısından da daha yüksek risk altındadır. Bu nedenle hastalar bu üç mikroorganizmaya karşı aşılama yoluyla korunmalıdır. Bu çalışmada diyabet hastalarının influenza, hepatit B, pnömokok aşıları ile ilgili farkındalıklarını, aşılanma oranlarını ve bu durumları etkileyen parametreleri belirlemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine, Kasım 2016-Şubat 2017 tarihleri arasında başvuran 18 yaş ve üzeri, diyabet tanılı ve araştırmaya katılmaya gönüllü 229 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik özelliklerinin yanı sıra aşı farkındalıklarını, aşılanma durumlarını ve bunlar üzerinde etkili olabilecek değişkenleri ölçen, 28 sorudan oluşan bir anket uygulanmıştır. İstatistiksel analizlerde IBM SPSS Statistics 21.0 programı kullanılmıştır. Grupların karşılaştırılması Pearson ki kare, Fisher exact test ve Yates ki kare testlerinden uygun olan yönteme ait sonuçlar verilerek yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda, diyabet hastalarının aşılanma oranları influenza, hepatit B ve pnömokok aşıları için sırasıyla %29,7, %7,4 ve %4,8 olarak bulunmuştur. İnfluenza, hepatit B ve pnömokok aşı farkındalık oranları ise sırasıyla %37,2, %11,8 ve %12,7'dir. Üç aşı için de aşı yaptırmaları gerektiğini bilmemeleri, katılımcılar tarafından aşılanmamaya en sık gerekçe olarak gösterilmiştir. İnfluenza, hepatit B ve pnömokok aşılarının hekim tarafından önerilme oranları sırasıyla %27,9, %7,0 ve %9,2'dir. İnfluenza aşısı ile aşılanma oranlarını arttıran faktörler; yüksek eğitim seviyesi, 10 yıldan uzun süredir diyabet tanısı varlığı, insülin veya insülin ile birlikte oral antidiyabetik ilaç kullanımı ve hekim önerisidir. İnfluenza aşısı ile aşılanma farkındalığını arttıran etkenler; ek kronik hastalık varlığı, hekim önerisinin olması ve 10 yıldan uzun süredir diyabet tanısı varlığıdır. Pnömokok aşısı ile aşılanma oranlarını arttıran etkenler; hekim önerisi varlığı ve 65 yaş ve üzerinde olmaktır. Pnömokok aşı farkındalığını arttıran etkenler ise; 65 yaş ve üzerinde olmak, ek kronik hastalık varlığı, yüksek eğitim düzeyi ve hekim önerisidir. Hepatit B aşısı ile aşılanma oranları hipotiroidi varlığı ve hekim önerisi ile artarken, aşı farkındalığını ise sadece hekim önerisi arttırmaktadır.
Sonuçlar:  Çalışmamızda, diyabet hastalarının influenza, pnömokok ve hepatit B aşısı ile aşılanma oranları ve aşı ile ilgili farkındalıkları oldukça düşük bulunmuştur. Bu üç aşı için de aşılanma ve farkındalık düzeyini en çok etkileyen faktör hekim önerisi olmuştur. Koruyucu hekimlik misyonu olan aile hekimleri, hastaların aşılanma oranlarını arttırmak için sorumluluk almalıdır. Hastaların aşılanma farkındalıklarını ve oranlarını arttırmak için bunları etkileyen faktörler tespit edilmelidir. Başta hepatit B olmak üzere diyabet hastalarının aşılanması ile ilgili daha fazla çalışma yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Diabetes Mellitus, Aşılama, İnfluenza aşısı, Pnömokok aşısı, Hepatit B aşısı, Aşı farkındalığı, Aile Hekimliği

Abstract:
ABSTRACT
Introduction and Objectives: Diabetes Mellitus is a chronic disease that has many complications and is increasingly prevalent in our country and all over the world. One of the most important complications is the risk for infectious diseases. Some of the infectious diseases that are more serious in diabetic patients, especially due to its effects on the immune system, can be prevented by immunization. Vaccination is the most important method of immunization in reducing mortality and morbidity rates. Influenza and pneumococcal infections are more severe in diabetic patients, while patients are at higher risk for hepatitis B transmission. For this reason, patients should be protected by vaccination against these three microorganisms. In this study, we aimed to determine the awareness of diabetic patients about influenza, hepatitis B, pneumococcal vaccines, vaccination rates and parameters affecting these conditions.
Materials and Methods: The study included 229 patients aged 18 years and over who were diagnosed with diabetes and voluntarily participated in the study and also applied to Ankara Atatürk Training and Research Hospital Family Medicine Policlinics between November 2016 and February 2017. A questionnaire consisting of 28 questions was administered, which measures the socio-demographic characteristics of the participants, as well as the vaccine awareness, vaccination status and variables that may be influential on them. IBM SPSS Statistics 21.0 program was used for statistical analysis. Comparisons of the groups were made using results of appropriate method among Pearson chi-square, Fisher exact test, and Yates chi-square tests. Statistical significance level was accepted as p <0.05.
Results: In our study, the vaccination rates of diabetic patients for influenza, Hepatitis B and pneumococcal vaccines were 29.7%, 7.4% and 4.8%, respectively. The awareness rates for Influenza, Hepatitis B and pneumococcal vaccine were 37.2%, 11.8% and 12.7%, respectively. The most common reason for not being vaccinated by the participants was that they did not know that they should be vaccinated for the three diseases. Proposal rates of influenza, hepatitis B and pneumococcal vaccines by physicians were 27.9%, 7.0% and 9.2%, respectively. Factors that increase vaccination rates with influenza vaccine were higher educational level, presence of diabetes mellitus for over 10 years, use of insulin or oral antidiabetic drug with insulin, and physician recommendation. Factors that increase vaccination awareness of influenza vaccine were the presence of additional chronic disease, the presence of a physician's recommendation, and the presence of diabetes mellitus for over 10 years. Factors that increase vaccination rates with pneumococcal vaccine were physician's recommendation and age 65 and over. Factors that increase pneumococcal vaccine awareness were being 65 years old and over, presence of additional chronic illness, higher education level and physician recommendation. While vaccination rates for hepatitis B vaccine increase with the presence of hypothyroidism and physician's recommendation, vaccination awareness increases only with the physician's recommendation.
Conclusion: In our study, the incidence of influenza, pneumococcal and hepatitis B vaccination and the awareness of these vaccinations were found to be very low in diabetic patients. For these three vaccines, the most important factor influencing the level of vaccination and awareness was the physician's recommendation. Family physicians, who have the mission of preventive medicine, should take responsibility to increase the immunization rates of patients. Factors affecting vaccination awareness and rates of patients should be identified. More studies on the vaccination of diabetic patients, particularly hepatitis B, should be undertaken.
Keywords: Diabetes Mellitus, Vaccination, Influenza Vaccine, Pneumococcal Vaccine, Hepatitis B Vaccine, Awareness of vaccination, Family Medicine