Ionia, Karia ve Lydia bölgesi adak stelleri
Votive steles from Ionia, Karia and Lydia regions
Yazar: MERVE ARİNÇ ÖZYILMAZ
Danışman: PROF. DR. MURAT ÇEKİLMEZ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Bu çalışmada, İzmir Arkeoloji Müzesi, Efes Müzesi, Ödemiş Müzesi, Aydın Arkeoloji Müzesi ve Afrodisyas Müzesi'ne, satın alma, hibe ve hediye etme yollarıyla kazandırılmış yüz elli yedi adak steli ele alınmıştır. Müzeler içerisinde İzmir Arkeoloji Müzesi ve Efes Müzesi sayıca fazla örnek sunması nedeniyle buluntuların büyük bir kısmı söz konusu müzelere bağlı kentlerden ele geçmiş olmalıdır. Bu doğrultuda Ionia Bölgesi, İzmir Arkeoloji ve Efes Müzeleri, Karia Bölgesi Aydın ve Afrodisias Müzeleri ve Lydia Bölgesi Ödemiş Müzesi'yle ilişkilendirilmiş olup ayrıca az sayıda eser müze sınırları dışındaki bölgelere de dağıtılmıştır. Böylelikle stellerin incelenmesinde bölgesel tipoloji ve stille ilgili daha belirleyici özellikler sunulmuştur.
İncelenen Ionia, Karia ve Lydia Bölgelerine ait adak stellerinin detaylı bir çalışmasını sunabilmek için daha önce yayınlanmış olan Batı Anadolu, Ege Adaları ve Kıta Yunanistan kentlerine ait adak stelleri literatürü taranarak Ege coğrafyasındaki adak steli geleneğine ait tipoloji ve kronoloji hakkında genel bir altyapı oluşturulmuştur. Özellikle eserlerin öncülüğünde Anadolu'nun adak-inanç istemi üzerine daha önce üç önemli bölgeyi kapsayan detaylı bir çalışmanın olmaması ve adak stellerinin tanınmaması çalışmalarımızın bu konular üzerinde yoğunlaşmasına sebep olmuştur.
Bu kapsamda Ionia, Karia ve Lydia Bölgelerinde özellikle Anadolu ve Mezopotamya kökenli Matar/Meter/Kybele kültü başta olmak üzere Zeus, Asklepios, Atlı Tanrılar, Athena ve Apollon gibi pek çok tanrı ve tanrıçanın üç bölge için de kutsal sayıldığı, kültlerin Hellen kültüründen ziyade Anadolu kökenleriyle ilişkisinin yoğun olduğu ve figür tipolojisi konusunda özgün örneklere sahip olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla tüm kültler adak steli olgusunun oluşumundan başlanarak, tipolojik, kronolojik ve stilistik açıdan ele alınmıştır. Ayrıca Batı Anadolu adak steli geleneğinin oluşmasında etkin rol oynayan Attika, Ionia, Lydia ve Phrygia merkezlerinin adak gelenekleriyle de karşılaştırmalar yapılarak incelenen üç bölgenin inanç sistemindeki yerel ve etkileşimli üslup aktarılmaya çalışılmıştır.
Ele alınan adak stellerine dair incelemeler sonucunda eserlerin İÖ 6. yüzyılın ortalarından İS. 3. yüzyılın sonlarına kadar geniş bir kronolojiye sahip olduğu saptanmıştır. Bu doğrultuda Ephesos ve Miletos'un tipolojik açıdan tüm süreç boyunca etkili olduğu, Ephesos'un ise stilistik etkisinin uzun bir süre devam ettiği anlaşılmış olup Arkaik Dönem ile erken Roma İmparatorluk Dönemi'nde baskın olan Ionia Bölgesi stilinin Roma İmparatorluk Dönemiyle birlikte yerini Lydia ve Phrygia Bölgelerine bıraktığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, one hundred and fifty-seven votive stelae that were brought to the Izmir Archeology Museum, Ephesus Museum, Ödemiş Museum, Aydın Archeology Museum and Aphrodisias Museum through purchase, donation and gift were discussed. Since the Izmir Archeology Museum and the Ephesus Museum present a large number of examples among the museums, most of the findings must have been unearthed from the cities affiliated with these museums. In this regard, the Ionia Region was associated with the Izmir Archeology and Ephesus Museums, the Caria Region with the Aydın and Aphrodisias Museums, and the Lydia Region with the Ödemiş Museum, and a small number of works were distributed to regions outside the borders of the museum. Thus, more decisive features regarding regional typology and style are presented in the examination of the stelae.
In order to present a detailed study of the votive stelae from the examined Ionia, Caria and Lydia Regions, a general background was created about the typology and chronology of the votive stela tradition in the Aegean geography by scanning the previously published literature on votive stelae from the cities of Western Anatolia, the Aegean Islands and Continental Greece. The lack of a detailed study covering three important regions on Anatolia's votive-belief system, especially under the leadership of the artifacts, and the lack of recognition of the votive steles caused our studies to focus on these issues.
In this context, in the Ionia, Caria and Lydia Regions, many gods and goddesses such as Zeus, Asklepios, Horse Gods, Athena and Apollo, especially the Matar/Meter/Kybele cult of Anatolian and Mesopotamian origin, were considered sacred for all three regions, and the cults were more in Anatolian culture than in Hellenic culture. It has been understood that it has an intense relationship with its origins and has unique examples of figure typology. Therefore, all cults are discussed from a typological, chronological and stylistic perspective, starting from the formation of the votive stele phenomenon. In addition, comparisons were made with the votive traditions of the centers of Attica, Ionia, Lydia and Phrygia, which played an active role in the formation of the Western Anatolian votive stela tradition, and the local and interactive style in the belief system of the three examined regions was tried to be conveyed.
As a result of the examination of the votive stelae, it was determined that the works have a wide chronology from the mid-6th century BC to the end of the 3rd century AD. In this regard, it has been understood that Ephesos and Miletos were typologically influential throughout the entire process, and the stylistic influence of Ephesus continued for a long time. The Ionia Region style, which was dominant in the Archaic Period and the early Roman Imperial Period, was replaced by Lydia and Phrygia with the Roman Imperial Period. It has been determined that they left it in their regions.