Çermik'te (Diyarbakır) kentsel gelişim süreci
The urban development process in Çermik (Diyarbakır)
Yazar: HASAN AYTAÇ
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAYARTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Kent coğrafyası = Urban geography

Özet:
"Çermik'te (Diyarbakır) Kentsel Gelişim Süreci" adlı bu çalışma, şehir coğrafyası kapsamında beşeri ve iktisadi coğrafya metodolojisiyle bir yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır.
Bu tez çalışmasında Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Diyarbakır ilinin köklü geçmişe sahip ilçelerinden biri olan Çermik'in konumu, yer şekilleri, nüfusu, kentin genel ve özel fonksiyonları gibi konularla beraber kuruluşundan günümüze yaşamış olduğu şehirleşme süreci ve bunun mekânsal gelişimi ele alınmaya çalışılmıştır.
Çermik şehrine ait daha önce yapılan çalışmaların çoğunu kentin isim ve kuruluşunu borçlu olduğu Çermik Kaplıcalarını çeşitli yönleriyle araştıran jeofizik ve jeoloji mühendisliği alanlarında yapılan çalışmalar oluşturmaktadır. Hâlbuki bu tez çalışması, sadece Çermik şehir merkezi sınırlarını içine alan ve bu kentin bir coğrafyacı bakış açısıyla ele alındığı şehir coğrafyası perspektifiyle yapılan ilk bütüncül bir araştırma özelliği taşımaktadır. Çalışma sahasının bilhassa da beşeri coğrafya yönüyle daha önce kapsamlı bir şekilde çalışılmamış olması yani bakir bir saha özelliği taşıması araştırmanın ilham kaynağı olmuştur. 
"Çermik'te (Diyarbakır) Kentsel Gelişim Süreci" adlı bu tez, beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, çalışma sahasının jeoloji, jeomorfoloji, hidrografya, toprak ve bitki örtüsü gibi fiziksel özellikleri ele alınmıştır. İkinci bölümde, yerleşme isminin kökeni ve tarihsel gelişimi gibi beşeri coğrafya özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, kentin nüfus özellikleri ayrı ayrı başlıklar halinde incelenmiştir. Dördüncü bölümde, yerleşme özellikleri başlığı altında Çermik Şehrinin imar planı, mimari unsurları ve çalışma sahasındaki mahalleler ele alınmıştır. 
Beşinci ve son bölümde ise, kentin şehir içi fonksiyon alanları ile birlikte ön plana çıkmış özel fonksiyonları ve bu alanların kentteki alansal dağılışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca son olarak da kentin hâlihazırdaki sorunlarına yönelik bir takım çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
This study titled "Urban Development Process in Çermik (Diyarbakır)" was prepared as a master's thesis within the scope of urban geography with the methodology of human and economic geography.
In this thesis study, the urbanization process and its spatial development of Çermik, one of the districts with a deep-rooted history of Diyarbakır province located in the Southeastern Anatolia Region, as well as its location, landforms, population, general and special functions of the city, have been tried to be discussed.
Most of the previous studies on the city of Çermik consist of studies in the fields of geophysics and geological engineering, which investigate various aspects of the Çermik Thermal Springs, to which the city owes its name and foundation. However, this thesis is the first holistic research conducted from the perspective of city geography, which only includes the borders of Çermik city center and where this city is discussed from a geographer's perspective. The fact that the study area has not been studied extensively before, especially in terms of human geography, that is, it is a virgin field, was the inspiration for the research.
This thesis titled "Urban Development Process in Çermik (Diyarbakır)" consists of five chapters. In the first part, physical characteristics of the study area such as geology, geomorphology, hydrography, soil and vegetation are discussed. In the second part, human geography features such as the origin and historical development of the settlement name were tried to be revealed. In the third section, the population characteristics of the city are examined under separate headings. In the fourth chapter, the zoning plan of Çermik City, its architectural elements and the neighborhoods in the study area are discussed under the title of settlement characteristics.
In the fifth and last chapter, the city's special functions that have come to the fore along with the urban function areas and the spatial distribution of these areas in the city have been tried to be revealed. Finally, some solution suggestions for the current problems of the city are presented.