Otolog hematopoetik kök hücre nakli yapılan hastalarda nefes egzersizinin kemoterapiye bağlı bulantı ve kusma üzerine etkisi
The effect of breathing exercise on chemotherapy-induced nausea and vomiting in with autologous hematopoietic stem cell transplantation patients
Yazar: ZELİHA GENÇ
Danışman: PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Mide bulantısı = Nausea ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing

Özet:
Bu araştırma, otolog hematopoetik kök hücre nakli yapılan hastalarda, nefes egzersizinin kemoterapi ilişkili bulantı ve kusma yönetimi üzerine etkisini incelemek amacı ile randomize kontrollü çalışma olarak yapıldı. Araştırma Şubat 2022-Mart 2023 tarihleri arasında Koç Üniversitesi Hastanesi – Kemik İliği Transplantasyon Ünitesine otolog hematopoetik kök hücre nakli için yatan hastalarla gerçekleştirildi. Araştırmayı NCI-CTCAE v5.0 – bulantı toksisite kriterlerine göre grad 1 ve/veya üzeri olan, bulantı/kusma için herhangi bir non-farmakolojik yöntem kullanmayan ve tedavi protokolüne uygun standart antiemetik tedavi alan otolog hematopoetik kök hücre nakli için yatan 70 hasta oluşturdu. Hastalar bilgisayarlı randomizasyon programıyla deney grubu (n=35) ve kontrol grubu (n=35) olmak üzere iki gruba ayrıldı. Deney grubuna tedavi sonrası bulantısı olduğunda beş dakika boyunca uygulaması gereken nefes egzersizleri ilk görüşmede araştırmacı tarafından uygulamalı olarak gösterildi ve hastanın 14 gün boyunca bu uygulamayı yapması istendi. Hastalar her gün araştırmacı tarafından ziyaret edildi. Kontrol grubuna ise, kliniğin standart bakım protokolü uygulandı. Araştırma verileri Hasta Bilgi Formu (ilk görüşmede), Rhodes Bulantı-Kusma ve Öğürme İndeksi (her gün), Hasta Bulantı Kusma Takip Çizelgesi (her gün) ve Günlük Besin Tüketim Miktarı (her gün) formlarıyla 14 gün boyunca toplandı. Verilerin değerlendirmesinde; kategorik değişkenler için frekans (n) ve yüzde (%), sayısal (nicel) değişkenler için ortalama (x), standart sapma (ss), minimum ve maksimum istatistikleri kullanıldı. Ölçümlerin normal dağılım göstermediği için non-parametrik yöntemler kullanıldı. Ek olarak, verilerin değerlendirilmesinde Pearson ki-kare, Kruskal Wallis testi, Mann Whitney U ve çoklu doğrusal regresyon analizi testi kullanıldı. Hastaların kişisel özelliklerinin dağılımı incelendiğinde; deney grubunun yaş ortalamasının 55,86, kontrol grubunun yaş ortalamasının 57,66 olduğu, büyük çoğunluğunun (%57,1) erkek ve %74,7'sinin evli, %100'ünün okur yazar olduğu saptandı. Nefes egzersizi sayısı ile bulantı sayısı, bulantı şiddeti ve kusma sayısı arasında ters yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu, nefes egzersiz sayısı arttıkça bireylerin bulantı sayısı ve şiddeti, kusma sayısının anlamlı şekilde azaldığı saptandı (p<.05). Deney grubunda antiemetik kullanımının azaldığı, günlük öğün tüketim miktarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha fazla olduğu belirlendi (p<.05). Sonuç olarak, nefes egzersizinin kemoterapi ilişkili bulantı ve kusmanın yönetiminde etkili bir yaklaşım olduğu görüldü.

Abstract:
This research was conducted as a randomized controlled experimental study to examine the effect of breathing exercise on the management of chemotherapy-related nausea and vomiting in patients who underwent autologous hematopoietic stem cell transplantation. It was conducted between February 2022 and March 2023 with patients admitted to Koç University Hospital - Bone Marrow Transplantation Unit for autologous hematopoietic stem cell transplantation. A total number of 70 patients hospitalized for autologous hematopoietic stem cell transplantation who were grade 1 and/or above according to NCI-CTCAE v5.0 - nausea toxicity criteria, did not use any non-pharmacological methods for nausea/vomiting, and received standard antiemetic treatment in accordance with the treatment protocol were included. Patients were randomly assigned to experimental (n=35) and control groups (n=35) using with a computerized randomization program. The breathing exercise program was demonstrated practically to the patients in the experimental group by the researcher in the first interview, and they were asked to do this exercise for five minutes and continue for the following 14 days when they had post-treatment nausea. They were evaluated by the researcher every day. The standard care protocol of the clinic was applied to the control group. Data were collected for 14 days with the Patient Information Form (at the first interview), Rhodes Nausea-Vomiting and Gagging Index (every day), Patient Nausea and Vomiting Tracking Chart (every day) and Daily Food Consumption Amount (every day) forms. In the analysis of the data, frequency (n) and percentage (%) were used for categorical variables, and mean (x), standard deviation (sd), minimum and maximum statistics were used for numerical (quantitative) variables. Since the measurements did not show a normal distribution, non-parametric methods were used. Additionally, Pearson chi-square, Kruskal Wallis test, Mann Whitney U and multiple linear regression analysis tests were used to analyze the data. When the distribution of the personal characteristics of the patients was examined; it was determined that the mean age of the experimental group was 55.86 and the control group was 57.66, most patients (57.1%) were male, 74.7% were married and 100% were literate. A negative and statistically significant relationship was found between the number of breathing exercises and the number of nauseas, severity of nausea and number of vomiting. It was also determined that as the number of breathing exercises increased, the number and severity of nausea and the number of vomiting decreased (p<.05). Furthermore, it was found that the use of antiemetics decreased in the experimental group and the amount of daily meal consumption was statistically significantly higher than the control group (p<.05). As a result, breathing exercise was found to be an effective approach in the management of chemotherapy-related nausea and vomiting.