Uluslararası hukukta koruma sorumluluğu'nun Arap ülkelerinde uygulanması (Libya, Suriye, Yemen ve Bahreyn) örnekleri
Examples of implementation of responsibility to protect in international law in Arab countries (Libya, Syria, Yemen and Bahrain)
Yazar: HAZAR LEYLANOĞLU
Danışman: PROF. DR. İLYAS DOĞAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Bahreyn = Bahrain ; Birleşmiş Milletler = United Nations ; Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi = United Nations Security Council ; Koruma sorumluluğu = Responsibility to protect ; Libya = Libya ; Suriye = Syria ; Uluslararası hukuk = International law ; Yemen = Yemen

Özet:
Uluslararası ilişkilere olumsuz etki eden ve birçok ülkede uluslararası nitelikli olmayan silahlı çatışmaların artışına yol açan bir gelişme olarak SSCB'nin dağılması ve Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana çeşitli nedenlerle uluslararası müdahale kullanımı artmıştır. İnsani gerekçelerle müdahale, BMGK'nın kararı olmadan, özellikle uluslararası hukukta yasaklı bir eylem olarak kabul edilmiştir. Özellikle BM Şartı'nın 2/1. maddesi egemen eşitliği, 2/4. maddesi güç kullanımı yasağı ve 2/7. Maddesi, iç işlerine karışmama ilkeleri açısından kabul edilmemiştir. İnsani müdahale, askerî güç kullanımının yanı sıra açık ve net hukuki dayanak eksikliğinden ötürü önemli tartışmalar yaratmış ve uluslararası toplum, başarısızlığına tanık olmuştur. Bazı devletlerde işlenen ihlallerin boyut ve tehlikesi bakımından, gerçekten müdahale gerektiren çoğu durumda da harekete geçilmemesine neden olmuştur. Özellikle çeşitli ülkelerde yaşanan iç çatışmaların artmasıyla birlikte, uluslararası düzeyde insan haklarının korunmasına gösterilen ilgi, en çok tartışılan konulardan biri kabul edilen insani müdahale mekanizmasının öne çıkmasıyla sonuçlanmıştır. Devletlerin egemenliğini ve tüm üyeler arasındaki eşitliği teyit eden, BM Şartı'nın 51. maddesinde meşru müdafaa durumu hariç uluslararası ilişkilerde güç kullanımını yasaklamıştır. Bu tartışmalara son vermek, insan haklarını koruma adına gelecekte yapılacak olan müdahaleler için devlet egemenliğine zarar vermeden hukuki ve meşru bir zemin oluşturmak amacıyla 2001 yılında Kanada hükümeti öncülüğünde kurulan Uluslararası Müdahale ve Devlet Egemenliği Komisyonunu (International Commission on Intervention and State Sovereignty-ICISS) Raporu'nu yayımlamıştır. Ardından BM Genel Sekreteri tarafından oluşturulan 2004 tarihli Yüksek Düzey Panel (HLP) Raporu daha sonra 2005 Dünya Zirvesi Konferansı 2005 Dünya Zirvesi Sonuç Belgesi ve Ban Ki-moon tarafından hazırlanan 2009 Koruma Sorumluluğu Uygulama Raporu yoluyla bütünleştirilmiştir. Ancak bu kavram reel uygulamada gerçekleştirilme konusunda devletlerin egemenliği konusunda tartışılmıştır. Ayrıca son zamanlarda insani gerekçelerle ve koruma sorumluluğu çerçevesinde müdahaleler artmıştır. Bu da hukuki dayanakları, koruma sorumluluğu ilkeleri ve gerekli kriterlere ne ölçüde uyulduğu konusunda inceleme ve değerlendirme zarureti doğurmuştur. İnsani gerekçelerle müdahale konusu ve koruma sorumluluğu uluslararası ilişkilerin süregelen kritik konularında öne çıkmaktadır. Başka bir deyişle: özellikle Arap Dünyasını sarsan değişim dalgası karşısında uluslararası kamuoyunun temel kaygılarından birini ifade etmektedir. Arap Dünyası, Tunus Devrimi ile başlayan Arap Baharı ile baş gösteren değişimlerden ötürü kritik bir dönemden geçmektedir. Arap Baharından etkilenen Libya, Suriye ve özellikle Bahreyn ve Yemen'de durum daha değişken ve daha kanlı bir hal almıştır. Arap bölgesinin jeopolitik konumu itibarıyla spesifik olması nedeniyle insanlığı savunmak için müdahale düşüncesini bir kez daha gündeme getirmiştir. Bu çalışmada koruma sorumluluğunun uygulanmasını inceleyerek Libya, Suriye, Yemen ve Bahreyn'de başarılı olup olunmadığını karşılaştırarak sonuçlarını değerlendireceğiz.

Abstract:
Since the collapse of the USSR and the end of the Cold War, the use of international intervention has increased for various reasons, a development that adversely affected international relations and led to the increase of non-international armed conflicts in many countries. Intervention on humanitarian grounds has been recognized as a prohibited act, especially under international law, without the decision of the UNSC. In particular, the act is not acceptable in terms of the principle article 2/1 of the UN Charter, regulating the sovereign equality, article 2/4. of the UN Charter regulating the prohibition of use of force and the article 2/7. of the UN Charter regulating the non-interference in internal affairs. Humanitarian intervention, along with the use of military force, has generated significant controversy due to its lack of clear legal basis, and the international community has witnessed its failure. In terms of the scale and danger of violations committed in some states, it has also resulted in failure to act in most cases that actually require intervention. Especially with the increase in internal conflicts in various countries, the interest shown in the protection of human rights at the international level has resulted in the emergence of the humanitarian intervention mechanism, which is considered one of the most discussed issues. Article 51 of the UN Charter, which affirms the sovereignty of states and equality between all members, prohibits the use of force in international relations except in self-defense. Report of the International Commission on Intervention and State Sovereignty (ICISS), which was established in 2001 under the leadership of the Canadian government has been published published in order to put an end to these discussions and to create a legal and legitimate basis for future interventions to protect human rights without harming state sovereignty. The 2004 High Level Panel (HLP) Report was then integrated into the 2005 World Summit Outcome Document of the 2005 World Summit Conference and the 2009 Responsibility to Protect Implementation Report by Ban Ki-moon. However, this concept has been discussed in terms of the sovereignty of states in real practice. In addition, interventions have increased recently on humanitarian grounds and within the framework of the responsibility to protect. This has created the necessity of the examination and evaluation of the legal basis, the principles of responsibility to protect and the extent to which the necessary criteria were complied with. The issue of intervention on humanitarian grounds and the responsibility to protect is among the ongoing critical issues of international relations. In other words: it expresses one of the main concerns of the international public opinion, especially in the face of the wave of change that has shaken the Arab World. The Arab World is going through a critical period due to the the Arab Spring and changes that started with the Tunisian Revolution. The situation has become more volatile and bloody in Libya, Syria, and especially in Bahrain and Yemen, which were affected by the Arab Spring. Since the Arab region is specific in terms of its geopolitical location, it has once again brought up the opinion of intervention to defend humanity. In this study, we will examine the implementation of the responsibility to protect and evaluate the results by comparing whether it has been successful in Libya, Syria, Yemen and Bahrain.