Diyanet Aylık Dergi'nin dışlayıcılık, kapsayıcılık ve çoğulculuk açısından değerlendirilmesi
An analysis of Diyanet Monthly Journal in terms of exclusivisim, inclusivism and pluralism
Yazar: FATİME ZEHRA GÜNEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER ÖZDEMİR
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Din = Religion ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Dini çoğulculuk = Religious pluralism ; Diyanet Aylık Dergi = Religious Monthly Magazine ; Diyanet İşleri Başkanlığı = Presidency of Religious Affairs

Özet:
Din olgusu, insanlık tarihi boyunca her zaman var olmuştur. Günümüzde, küreselleşen dünyamızda çeşitli ırklar, diller ve dinlere mensup insanlar bir arada yaşamaktadır. Bu farklılıklar ve insanlar arasında yakın iletişimi zorunlu kılan küreselleşme, bazen olumsuz sonuçlara yol açmaktadır. Çalışmada bu sorunların din felsefesini ilgilendiren yönüyle yani dini çoğulculukla ilgili bir araştırma yapılmıştır. Konunun sosyal bir anlam çerçevesi olsa da din felsefesi, söz konusu problemi birbiriyle rekabet eden farklı dini geleneklerin mutlak hakikat ve kurtarıcılık iddiaları açısından incelemektedir. Bunu yaparken çalışma alanı olarak Diyanet Aylık Dergi seçilmiştir, çünkü Diyanet İşleri Başkanlığı Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne kadar din alanında hizmet veren tek resmi kuruluştur. Böyle bir kurumun düşünce ve fikir planında meselelere yaklaşım biçiminin, özellikle farklı inanç ve kültürler söz konusu olduğunda ortaya çıkan bakış açısının din felsefesi formasyonuyla araştırılması ve incelenmesi çalışmamızın amacı olacaktır. Bu amacı gerçekleştirme doğrultusunda küreselleşmenin sebep olduğu sosyolojik, felsefi ve teolojik bir problem olan dini çoğulculuk meselesinin geçmişten bu güne süregelen serüvenini incelerken ülkemiz açısından Diyanet Aylık Dergi bağlamında, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın dini çoğulculuk problemine nasıl yaklaştığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Bu kapsamda, Diyanet İşleri Başkanlığı süreli yayınlarından olan Diyanet Aylık Dergi'nin 1999 ve 2016 yıllarına ait sayılarında dışlayıcılık, kapsayıcılık ve çoğulculuk konularının nasıl ele alındığı doküman incelemesi tekniğiyle tespit edilmeye çalışılmış ve ilgili sayılar içerik analizine tabi tutulmuştur. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, dinlerin çokluğu problemi sosyolojik ve felsefi açıdan incelenmiş ve diğer dinlere karşı takınılan üç felsefi bakış açısı, yani dinsel dışlayıcılık, dinsel kapsayıcılık ve dinsel çoğulculuk konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde, Diyanet İşleri Başkanlığı kısaca tanıtılmış ve ana materyalimiz olan Diyanet Aylık Dergi hakkında kısa bir bilgilendirme yapılmıştır. Ardından, dergiler içerik bakımından incelenmiştir. Çalışma sonucunda, dergilerde dışlayıcı, kapsayıcı ve çoğulcu yaklaşımların tamamına rastlanmış, ancak ağırlıklı olarak kapsayıcı bir tutumun benimsendiği tespit edilmiştir. Ayrıca, dergilerde 'öteki' ile ilgili tutumların, güncel olaylardan önemli ölçüde etkilendiği gözlemlenmiştir.

Abstract:
The phenomenon of religion has always existed throughout human history. Today, in our globalized world, people of various races, languages and religions live together. These differences necessitate close communication between people and sometimes lead to negative consequences. In this study, a research was conducted on the aspect of these problems that concerns the philosophy of religion, namely religious pluralism. Although the issue has a social meaning, the philosophy of religion examines this problem in terms of the absolute truth and savior claims of different competing religious traditions. In doing so, Diyanet Monthly Journal was chosen as the field of study because the Presidency of Religious Affairs is the only official institution that has been serving in the field of religion since the establishment of the Republic. The aim of our study will be to investigate and analyze the way such an institution approaches issues in the plan of thought and ideas, especially the perspective that emerges when it comes to different beliefs and cultures, with the formation of philosophy of religion. In order to achieve this aim, while examining the adventure of the issue of religious pluralism, which is a sociological, philosophical and theological problem caused by globalization, from past to present, in the context of Diyanet Monthly Journal in terms of our country, it has been tried to understand how the Presidency of Religious Affairs approaches the problem of religious pluralism. Case study design, one of the qualitative research methods, was used in the study. In this context, it was tried to determine how the issues of Diyanet Monthly Journal, one of the periodicals of the Presidency of Religious Affairs, addressed the issues of exclusivism, inclusivism and pluralism in 1999 and 2016 with the document analysis technique and the relevant issues were subjected to content analysis. The study consists of two main parts. In the first part, the problem of plurality of religions is examined from a sociological and philosophical perspective and three philosophical perspectives on other religions, namely religious exclusivism, religious inclusivism and religious pluralism, are discussed. In the second part, the Presidency of Religious Affairs is briefly introduced and a brief information about the main material, Diyanet Monthly Journal, is given. Then, the journals were analyzed in terms of content. As a result of the study, it was found that all exclusionary, inclusive and pluralist approaches were encountered in the journals, but an inclusive attitude was predominantly adopted. In addition, it was observed that the influence of current events on the attitude towards the "other" in the journals was clearly felt.