Türkiye'de dünya miras alanlanın sürdürülebilir yönetimi için ulusal bir rehber önerisi
A national guideline p for the sustainable management of world heritage sites in Turkey
Yazar: HAVVA BURCU KAYNAŞ
Danışman: PROF. DR. GÜLŞEN DİŞLİ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: UNESCO = United Nation Educational Scientific and Cultural Organization

Özet:
Kültürel ve doğal varlıkların insanların ortak mirası sayılması fikri ile UNESCO tarafından hazırlanan Dünya Miras Sözleşmesi, mimari miras alanlarının sürdürülebilir korunması ve gelecek nesillere aktarılmasını hedeflemiştir. Sürdürülebilir korunma için gösterilen çaba ve çalışmaların sonucunda alan yönetimi kavramı ortaya çıkmış ve Dünya Miras Alanları için alan yönetim planının hazırlanması UNESCO tarafından zorunlu kılınmıştır. Böylece, çok paydaşlı ve dinamik bir süreç olan sürdürülebilir koruma sürecinin bir sistematiğe oturtulması amaçlanmıştır. Ayrıca, alan yönetim planı ile UNESCO tarafından belirlenen Üstün Evrensel Değere sahip koruma alanlarının şeffaf, katılımcı, dengeli ve döngüsel koruma politikaları ile koruma altına alınması hedeflenmiştir. Ülkeler, kültürel miras alanlarının sürdürülebilir korunmasını sağlamak için kendilerine özgü sosyal, kültürel ve ekonomik dinamiklerini gözeterek, mevcut koruma politikaları ve yasal mevzuatına uygun koruma sistematiği oluşturmalıdır.  Bu sebeple hazırlanan bu çalışmada Türkiye'de yer alan Dünya Miras Alanlarının sürdürülebilir korunmasına katkı sağlayacak kapsayıcı ve sistematik bir yönetim planı rehberi önerilmiştir. Rehber hazırlanırken uluslararası ve ulusal kılavuzlar, standartlar, rehberler ve çalışmalar incelenmiş hazırlanan rehberin ana kriterleri belirlenmiştir. Türkiye'de hazırlanmış onaylı yönetim planları analiz edilmiş ve tespit edilen sorunlara çözüm önerileri getirilmiştir. Türkiye'nin koruma politikalarına uygun şeffaf, katılımcı, dengeli ve döngüsel sistematiğin kurgulandığı bir rehber hazırlanmıştır. Hazırlanan rehber önerisi İvriz kültürel peyzaj alanında test edilmiş, uygulanabilirliği sınanmıştır. Farklı alanlara özgü alternatif çözüm önerileri sunacak şekilde Türkiye özelinde geliştirilen rehber önerisi, alan yönetim planlarının hazırlanma süreçlerinin kısaltılması, katılımcı, şeffaf, uygulanabilir planlar hazırlanmasına olanak tanıması bakımından önemli ve gereklidir.

Abstract:
The World Heritage Convention, which was prepared by UNESCO with the idea of considering cultural and natural assets as the common heritage of humanity, aims to protect the architectural heritage in a sustainable way and pass it on to future generations. As a result of the efforts and studies on sustainable conservation, the concept of area management was developed and the creation of area management plans for World Heritage Sites was made mandatory by UNESCO. This is intended to systematize the process of sustainable conservation, which is a dynamic process with many participants. In addition, the Area Management Plan aims to protect sites of Outstanding Universal Value designated by UNESCO with transparent, participatory, balanced, and circular conservation strategies. To ensure the sustainable protection of cultural heritage sites, countries should develop a conservation system in accordance with their existing conservation policies and legislation, taking into account their unique social, cultural, and economic dynamics. For this reason, a comprehensive and systematic management plan guide has been proposed in this study to contribute to the sustainable protection of World Heritage Sites in Turkey. In preparing the guide, international and national guides, standards, guidelines, and studies were examined and the main criteria of the guide were determined. Approved management plans prepared in Turkey were analyzed and solutions were proposed for the identified problems. A guideline was prepared outlining a transparent, participatory, balanced, and circular system in line with Turkish nature conservation policy. The developed guideline was tested in the Ivriz Cultural Landscape Area and its applicability was evaluated. The guideline developed specifically for Turkey, which offers alternative solutions for different areas, is important and necessary to shorten the preparation processes for area management plans and to enable the preparation of participatory, transparent, and applicable plans.