Jön Türklerden İttihatçılara bir kimlik tahlili çalışması
From the Young Turks to the Unionists a study of identity analysis
Yazar: HAKAN BURAK UZ
Danışman: PROF. DR. ÜMMÜGÜLSÜM POLAT
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Askeri ve siyasi rekabet içerisinde olduğu Batılı Devletlerin, Aydınlanma Döneminden kaynaklı bilimsel ilerlemenin de katkısıyla Osmanlı Devleti'ne karşı başlangıçta yakaladıkları askeri üstünlük, zamanla mali, siyasi ve ticari hayata da müessir hale gelmiştir. Bu sürecin devlet ve toplum yapısı üzerindeki menfi tesirlerini bertaraf etme amaçlı çıkış arayışları Osmanlı-Türk modernleşmesi olarak bilinen süreci beraberinde getirir. III. Selim ve II. Mahmut dönemlerinde hızlanan idarede ıslahat arayışları, on dokuzuncu yüzyıl boyunca gittikçe farklı alanları ihtiva edecek şekilde genişleyerek devam etmiştir. Bu süreçte, Tanzimat idaresiyle birlikte gittikçe hissedilmeye başlanan bürokratik mutlakıyete karşı bir idari reform arayışı başlamıştır. Bu anlamda, modernleşme arayışı sürecinde dini kaynaklı olmayan ilk teşkilatlı sivil hürriyetçi muhalefet hareketini başlatan Yeni Osmanlılar, kendilerinden sonra bu arayışı sürdürecek Jön Türkler ve İttihatçıların bu alandaki öncüleri olmuşlardır. On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren idari ıslahat arayışına konu olan ve Osmanlı münevverleri ve bürokratların hızlandırdığı bu süreç, Jön Türklerle birlikte daha elitist bir hareket olarak devam etmiştir. Bu sürecin üçüncü kuşak aktörleri olarak tanımladığımız İttihatçılar ise, Fransız İhtilali ile birlikte yükselen ayrılıkçı etnik milliyetçilik dalgasının, özellikle Makedonya bölgesinde hissedilir hale getirdiği beka endişesini artırmasına da bağlı olarak yirminci yüzyılın başları itibarıyla Selanik'te kurulan Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'nin bünyesinde hürriyetçi, anayasal reform arayışlarının temsilcileri olmuşlardır. Gerek ortaya çıktıkları coğrafi bölgenin sosyal ve ekonomik yapısı gerekse müntesiplerinin şahsi karakterleri üzerinden değerlendirdiğimizde İttihatçıların, selefleri Yeni Osmanlılar ve Jön Türklerden ayrıldığı görülür. Fikir ve eylem tabanında da kendisini gösteren bu farklılaşmaya bağlı olarak, dönemin ruhunun sosyal, siyasi ve ideolojik kimliklerinin şekillenmesinde de etkili olduğu anlaşılan bu "İttihatçı" kimliğinin, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna giden süreçte yalnızca Millî Mücadele döneminde askeri olarak değil, ilerleyen dönemlerde siyasi ve ideolojik olarak da etkili olduğunu söylemek mümkündür.

Abstract:
The military superiority that the Western states, with which the Ottoman Empire was in military and political competition, initially achieved against the Ottoman Empire with the contribution of scientific progress stemming from the Enlightenment Period, became influential in financial, political and commercial life over time. The search for a way out to eliminate the negative effects of this process on the state and social structure brought about the process known as Ottoman-Turkish modernization. The search for reforms in the administration, which accelerated during the reigns of Selim III and Mahmut II, continued throughout the nineteenth century, expanding to include increasingly different fields. In this process, a search for administrative reform began against the bureaucratic absolutism that had begun to be felt with the Tanzimat administration. In this sense, the Neo-Ottomans, who initiated the first non-religious civil libertarian opposition movement in the quest for modernization, were the pioneers of the Young Turks and Unionists who would continue this quest after them. This process, which was subject to the search for administrative reforms from the second half of the nineteenth century and accelerated by Ottoman intellectuals and bureaucrats, continued with the Young Turks as a more elitist intellectual movement. The Unionists, who we define as the third generation actors of this process, became the representatives of the search for libertarian, constitutional reforms within the Ottoman Freedom Society, which was established in Thessaloniki at the beginning of the twentieth century, due to the rising wave of separatist ethnic nationalism with the French Revolution and the increasing concern for the survival of the region, especially in Macedonia. The social and economic structure of the geographical region in which they emerged, as well as the personal character of their adherents, distinguished the Unionists from their predecessors, the Neo-Ottomans and the Young Turks. Depending on this differentiation, which also manifests itself in the base of ideas and actions, it is possible to say that this "Unionist" identity, which is understood to have been effective in shaping the social, political and ideological identities of the spirit of the period, was not only militarily effective during the National Struggle, but also politically and ideologically effective in the following periods in the process leading to the establishment of the Republic of Turkey.