Türkiye'de akut gastroenterit vakalarında reçete bilgi sistemine göre reçeteleme paterninin izlenmesi ve Ankara ili örneğinde antibiyotik reçetelenme durumunun değerlendirilmesi
The monitoring of prescribing pattern of acute gastroenteritis cases in Turkey by prescription information system and the evaluation of antibiotic prescription status in Ankara
Yazar: FATMA İŞLİ
Danışman: PROF. DR. BAHAR GÜÇİZ DOĞAN ; DOÇ. DR. HANDE KONŞUK ÜNLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Epidemiyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Elektronik reçete = Electronic prescription ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions

Özet:
Bu çalışma ile yaygın görülen enfeksiyon hastalıklarından olan Akut Gastroenteritte (AGE) antibiyotik reçetelemesine dikkat çekilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde tüm Türkiye'de Aile Hekimlerinin 2013-2018 yılları arasında AGE tanısıyla oluşturdukları protokollerin genel değerlendirilmesi yapılmıştır. İkinci kısımda ise Ankara ili genelinde Aile Hekimlerinin 2016-2018 yılları arasında oluşturdukları protokoller, ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Sadece AGE tanısıyla oluşturulan reçetelerde bu tanılar için rehberlere göre antibiyotik kullanma endikasyonu olup olmadığı da değerlendirilmiş ve reçetelerdeki bazı özellikler ile antibiyotik bulunma durumu arasındaki olası ilişkilerin doğrulaması yol analizi ile yapılmıştır. Türkiye genelinde antibiyotik bulunan reçete yüzdesi 2013 yılında %62,6 iken 2018 yılında bu değerin %44,3'e gerilediği görülmüştür. Antibiyotik bulunan reçete yüzdesinin yaz aylarında arttığı tespit edilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi antibiyotik bulunan reçete yüzdesi en yüksek olan bölgedir. Erkek hekimler (%65,1-%46,7) kadın hekimlerden (%56,2-%38,1), pratisyen hekimler (%63,1-%44,4) aile hekimi uzmanlarından (%51,7-%33,9), erkek hastalar (%63,4-%44,6) kadın hastalardan (%61,6-%44,0) daha yüksek antibiyotik reçeteleme yüzdesine sahiptir. Ankara ili için yapılan değerlendirmeye göre hekimin yaşının artması akılcı olmayan antibiyotik reçetelenmesi durumunu azaltırken hastanın yaşının artması artırmaktadır. Akılcı olmayan antibiyotik reçetelenmesi durumunu, referans kategorilere göre yaz mevsimi 1,275 kat, sonbahar mevsimi 1,075 kat, 2016 yılı 1,354 kat, 2017 yılı 1,118 kat, erkek hekim 1,391 kat, erkek hasta 1,030 kat artırmaktadır. Hekimin çalıştığı yer, uzmanlık ile akılcı olmayan antibiyotik reçetelemesi durumu arasındaki ilişkiyi değiştirmektedir. Merkez olmayan ilçede çalışan uzman hekimlerde akılcı olmayan antibiyotik reçetelenmesi durumu 2,185 kat, merkez ilçede çalışan pratisyen hekimlerde 1,508 kat, merkez olmayan ilçede çalışan pratisyen hekimlerde 2,219 kat fazladır. Hekimin erkek olması ile akılcı olmayan antibiyotik reçeteleme durumu arasındaki ilişkide merkez olmayan ilçenin kısmi aracılık rolü bulunmaktadır. AGE tanılarında antibiyotik reçetelemesi konusundaki düzeltici faaliyetlerin planlanmasında bölge, hekim ve hasta özelliklerinin göz önünde bulundurulmasının önemli olduğu düşünülmüştür.

Abstract:
The aim of this study was to draw attention to the prescribing of antibiotics in Acute Gastroenteritis(AGE), a common infectious disease. In the first part of the study, a general evaluation of the protocols established by Family Physicians in Turkey between 2013-2018 with the diagnosis of AGE was made. In the second part, the protocols within the province of Ankara between 2016-2018 were evaluated in detail. It was evaluated whether there was an indication of antibiotic use according to the guidelines only for the diagnosis of AGEs, and the verification of possible associations between some features in the prescriptions and the presence of antibiotics was performed by path analysis. While the percentage of prescriptions containing antibiotics in Turkey was 62.6% in 2013, this value decreased to 44.3% in 2018. It was determined that the percentage of prescriptions containing antibiotics increased in summer months. Southeastern Anatolia Region had the highest percentage of prescription containing antibiotics. Male physicians (65.1%-46.7%) had higher percentage of antibiotic prescriptions than female physicians (56.2%-38.1%); general practitioners (63.1%-44.4%) had higher percentage than specialists (51.7%-33.9%), and male patients (63.4%-44.6%) had higher percentage than female patients (61.6%-44.0%). According to Ankara data increasing the age of the physician reduces the rate of irrational antibiotic prescribing, while increasing the age of the patient increases it. Compared to reference categories, irrational antibiotic prescribing increases by 1,275 times in summer, 1,075 times in autumn, 1,354 times in the year of 2016, 1,118 times in the year of 2017, male physicians by 1,391 times, and male patients by 1,030 times. The place where the physician works changes the association between specialty and irrational antibiotic prescribing. Irrational antibiotic prescribing is 2,185 times higher among specialist physicians working in non-central districts, 1,508 times higher among general practitioners working in central districts, and 2,219 times higher among general practitioners working in non-central districts. In the association between the irrational antibiotic prescription and being a male physician the non-central district had a mediation role. It is thought that it would be useful to consider the region, physician and patient characteristics in planning corrective actions on antibiotic prescribing for AGEs. It is thought that it is important to consider the region, physician and patient characteristics in planning corrective actions regarding antibiotic prescribing in AGE diagnoses.