Eskişehir ve yakın çevresinde yüzey ozon dağılımının MM5-CAMx modelleri kullanılarak belirlenmesi
Estimation of the dispersion of surface ozone at and around eskişehir with the use of MM5-CAMx
Yazar: OZAN DEVRİM YAY
Danışman: DOÇ.DR. TUNCAY DÖĞEROĞLU
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu tezde, atmosferik bileşenlerden yüzey ozonu oluşum mekanizmaları ve açıkortam derişimlerinin meteorolojik koşullarla, ozon öncülü bileşenlerle ve diğer atmosferikbileşenlerle ilişkisi Eskişehir ve çevresini kapsayan bir alan özelinde, hidrostatik olmayanMM5 ve CAMx modelleri yardımıyla incelenmiştir.Çalışma kapsamında, Eskişehir'de açık ortam ozon derişimleri ilk kez sürekli birölçüm sistemiyle belirlenmiştir. İkincil bir hava kirletici bileşen olan ozonun oluşumuhem insan kaynaklı hem de doğal kaynaklardan atmosfere salınan, başta azot oksitler veuçucu organik bileşikler olmak üzere, kirleticilerin emisyon hızlarına bağlı olduğundan,model uygulaması için gerekli olan çalışma alanındaki emisyonlar hesaplanmış ya daönceki hesaplamalar gözden geçirilerek gerekli güncellemeler yapılmıştır. Doğalkaynaklardan salınan (biyojenik) uçucu organik bileşiklerin ozon oluşumuna katkısınedeniyle Türkiye için ilk kez biyojenik uçucu organik bileşiklerin emisyon envanterihazırlanmıştır.Açık ortamda sürekli ozon ölçümleri ve model sonuçları, şehirdeki hakim rüzgaryönünün de etkisiyle bölgesel katkının, çalışma alanındaki ozon seviyeleri üzerindeönemli olabildiğini göstermektedir. Gözlenen sonuçlara göre, Eskişehir'de insan sağlığınıolumsuz yönde etkilemesi beklenmeyen ve belirlenen limit değerlerin altında ozonderişimleri hakimdir ancak bitkilerin ozonun etkilerinden korunması için geliştirilenAOT40 limit değerleri aşılmaktadır.Anahtar kelimeler: Yüzey Ozon, Biyojenik Uçucu Organik Bileşikler, Hava KalitesiModellemesi, MM5, CAMx

Abstract:
In this thesis, ozone formation mechanisms in the surface atmosphere and itsrelation with meteorological conditions, ozone precursors and other atmosphericconstituents have been investigated in the city of Eskişehir and its surrounding with thehelp of the non-hydrostatic MM5 and CAMx models.Within the framework of the study, ambient ozon concentrations in Eskişehirwere measured for the first time on a continuous basis. Since ozone is a secondaryatmospheric constituent-pollutant which is dependent on the amounts of emissions ofgases- especially nitrogen oxides and volatile organic compounds- from bothanthropogenic and natural sources, emissions in the study area, which are necessary forthe model application, were calculated or reviewed. Because of the the role of volatileorganic compunds from natural sources on ozone formation, the emission inventory ofbiogenic volatile organic compounds was prepared for the first time for Turkey.The continuous ambient ozone measurements and the model results show thatregional contribution can be important for ozone levels in the study area, considering alsothe prevailing wind direction. According to the observed results, ozone levels prevailingin Eskişehir are not expected to adversely affect human health and are below the relatedlimit values but AOT40 limit values developed for the protection of vegetation from theeffects of ozone are exceeded.Keywords: Tropospheric Ozone, Biogenic Volatile Organic Compounds, Air QualityModelling, MM5, CAMx