1970-2015 yılları arasında yayımlanan çocuk şiir kitaplarındaki söz varlığı
The vocabulary of children's poetry books published between the years 1970-2015
Yazar: DİLEK YILDIRIM BİLGEN
Danışman: PROF. DR. MUAMMER NURLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilgiler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Atasözleri = Proverbs ; Deyimler = Idioms ; Eğitim = Education ; Kitaplar = Books ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk şiirleri = Children poems ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmanın, gerek çocuk edebiyatı gerekse Türkçe eğitimi alanında yapılan söz varlığı çalışmalarının şiir türü boyutundaki eksikliğini gidermesi bakımından önemli olduğu ve ayrıca, 1970- 2015 yılları arasında çocuk edebiyatı alanında Türk şairler tarafından yayımlanmış olan çocuk şiir kitaplarının sahip oldukları temel söz varlığı, atasözü, deyimler ve ikilemeler bakımından incelenmesinin ders kitapları ve diğer çocuk edebiyatı ürünleri hazırlanırken katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu araştırmanın amacı, 1970-2015 yılları arasında çocuk edebiyatı alanında Türk şairler tarafından yazılmış olan çocuk şiir kitaplarında yer alan temel söz varlığı, atasözü, deyim ve ikileme gibi söz varlığı unsurlarını tespit etmektir. Bu amaca yönelik olarak öncelikle çocuk ve çocuk edebiyatı, ülkemizde çocuk edebiyatının gelişimi, çocuk şiir kitaplarının çocuk gelişimine etkisi, söz varlığı ve söz varlığı ögeleri, çocuk şiir kitaplarının çocuğun söz varlığına etkisi ve şiir türü ve söz varlığı ile ilgili araştırmalar hakkında literatür taraması yapılmıştır. Nitel veri analizi tekniklerinden betimsel tarama modeline göre desenlenen bu araştırmanın çalışma materyalini 1950'lerden günümüze kadar uzun bir yayıncılık hayatı olan yayınevleri tarafından yayımlanmış ve 45 farklı Türk şair tarafından çocuklar için yazılmış, ilk basımları 1970-2015 yılları arasında yapılmış 105 adet çocuk şiir kitabı ve bu kitaplardan elde edilmiş 188.520 sözcüklük havuz oluşturmaktadır. Çocuk şiir kitapları, toplam ve farklı sözcük, özel isim,  ikileme, deyim ve atasözü oranları; en sık kullanılan 50 sözcük, 50 ikileme, 50 deyim ve toplam atasözü sayıları bakımından incelenmiştir. Ayrıca çocuk şiir kitapları ile ilköğretim öğrencilerinin sözcükleri,  temel söz varlığı bakımından karşılaştırılmıştır. Çocuk şiir kitaplarındaki toplam sözcük sayısı 188.520, farklı sözcük sayısı 10.482'dir. Toplam özel isim sayısı 3437, farklı özel isim sayısı 1197'dir. Toplam ikileme sayısı 2534 iken farklı olarak kullanılan ikileme sayısı 917'dir. Çocuk şiir kitaplarındaki toplam deyim sayısı 3772, farklı deyim sayısı ise 1640'tır. Kitaplarda kullanılan toplam atasözü 25, farklı atasözü 18'dir.Yapılan bu araştırmada, çocuk kitapları ile ilköğretim öğrencilerinin en sık kullandığı 2000 sözcüğün 1192'sinin ortak olduğu, bu durumda, 0-2000 aralığı bakımından çocuk şiir kitaplarındaki sözcükler ve ilköğretim öğrencilerindeki sözcükler arasında %40.4 oranında uyumsuzluk bulunduğu tespit edilmiştir. İnsanlar, sahip oldukları sözcükler kadar düşünebildiklerine göre, çocukların hür, bilimsel ve eleştirel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip; yapıcı, yaratıcı bireyler olarak yetiştirilmesi onların söz varlığı unsurlarını zenginleştirmekle mümkün olabilir. Söz varlığı ögeleri olan temel söz varlığı, ikilemeler, deyimler ve atasözleri bakımından incelenen çocuk şiirlerinin çocukların söz varlığını zenginleştirmede etkili olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
It is considered that this study is important in terms of eliminating the lack of the poetry dimension in the study of children's literature or the study of vocabulary carried out in the field of Turkish education. Additionally, it is also considered that the dissemination of children's poetry books published by Turkish poets in the field of children's literature between 1970 and 2015 in terms of their basic vocabulary, proverbs, idioms and reiterations will contribute to the preparation of textbooks and other children's literature products. The aim of this research is to identify the vocabulary elements such as basic vocabulary, proverbs, idiom, and reiterations in children's poetry books written by Turkish poets in the field of children's literature between 1970 and 2015. For this purpose, a literature search was performed regarding children and children's literature, development of children's literature in our country, effects of children's poetry books on children's development, vocabulary and vocabulary items, effects of children's poetry books on the children's vocabulary and researches about poetry type and vocabulary. The study material of this research, which was designed according to the descriptive screening model, is comprised of 105 children's poetry books and a word pool of 188.520 words obtained from these books which were written for children by 45 different Turkish poets, the first editions being made available between 1970 and 2015 and which were published by publishing houses with a long publishing life from today to as far back to 1950.  Children's poetry books were disseminated in terms of total and different words, special names, reiterations, idioms and proverbs; 50 most frequently used words, 50 reiterations, 50 phrases and total proverb numbers. In addition, children's poetry books and the words of elementary school students were compared in terms of basic vocabulary. The total number of words in children's poetry books is 188.520 and the number of different words is 10.482. The total number of proper nouns is 3437 and the number of different proper nouns is 1197. The total number of reiterations is 2534, while the number of reiterations used is 917. The total number of idioms in child poetry books is 3772 and the number of different idioms is 1640. The number of total proverbs used in books is 25, the number of different proverbs is 18.In this study, it was found that 1192 of the 2000 words used by children were the most frequently used by children in primary education. In this case, it was found that there was a 40.4% inconsistency between words in children poetry books and primary education students in terms of the 0-2000 interval. People can think as much as they have words. Cultivating children as creative individuals who have a broader world view, free, scientific and critical thinking power, it is possible by increasing their vocabulary elements. It is thought that children's poetry in terms of basic vocabulary, reiterations, idioms and proverbs that are vocabulary elements, is effective in enriching children's vocabulary.