Yozgat Müzesi'ndeki dokumaların desen, renk, kompozisyon özelliklerinin incelenmesi
Investigation of pattern, color and composition properties ofweavings in Yozgat Museum
Yazar: SELAHATTİN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ EROĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Halı, Kilim ve Eski Kumaş Desenleri Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Desen = Pattern ; Dokumalar = Weavings ; El dokumaları = Handwovens ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Kilimler = Rugs ; Kompozisyon = Composition ; Renkler = Colors ; Yozgat Müzesi = Yozgat Museum

Özet:
Anadolu'nun birçok yerinde olduğu gibi Yozgat halkı içinde
dokuma, yaşamlarının önemli bir kısmında bulunmaktadır. Gerek
Türkmenlerin gerekse yöre halkının dokumuş olduğu kilim, heybe ve yastık
yüzleri genel olarak incelendiğinde yöreye has olan belli başlı
motifler(yanışlar) dikkat çekmektedir. Yozgat'taki dokumalarda da
karşımıza çıkan bu motifler yöre halkının yöresel isimlendirmeleri ile
bilinmektedir. Gerek renk kullanımı gerekse kompozisyon düzeni olarak
ele alındığında çevre şehirlerden etkilenme olduğu görülmektedir. Uzun bir
dönem göç veren ve alan bir şehir olması sebebi ile yöreye birçok farklı
yörenin kilimleri de ulaşmış olup, bunun yanı sıra diğer yörelerin
dokumalarından bir etkilenmede söz konusudur. Ağırlıklı olarak kilim,
yastık yüzü ve heybe dokumları dokunmuş olan Yozgat'ta halı dokumaları
nadiren görülmektedir. Istar tezgâhı ise en çok kullanılmış olan dokuma
tezgahıdır.
Yöredeki dokumalardaağırlıklı olarak hayvancılıkla uğraşan halk,
yetiştirdiği koyun ve keçiden elde ettiği yün ve tiftik keçisinin kılını
kullanmış ve az sayıda da olsa hala kilim dokunmaktadır. Bununla birlikte
ıstar, culhalık tezgâhına da rastlanmıştır. Yörede dokuma çeşitleri filiklitülü, halı, kilim, cicim-zili, çul, kolan, yastık yüzü, heybe şayak ve pamuklu
bez dokuma olarak gözlemlenmiştir. Yozgat Müzesi envanterinde bulunan
dokumlardan 12 adet kilim, 12 adet heybe ve 12 adet yastık yüzü
kompozisyon özellikleri, renk, desen, ebatları tablo halinde verilmiş ve
katalog haline getirilmiştir. Katalog haline getirilen kilimlerin
kompozisyon özelliklerinden yola çıkarak yeni tasarımlar yapılmıştır.

Anahtar kelimeler: Yozgat, Müze, Kilim, Dokuma

Abstract:
As in many parts of Anatolia, weaving is an important part of the lives of the
people of Yozgat. When the rugs, saddlebags and pillow faces woven by both the
Turkmen and the local people are examined in general, certain motifs (burnings)
unique to the region draw attention. These motifs, which are also encountered in the
weavings in Yozgat, are known by the local naming of the local people. Considering
both the use of color and the composition order, it is seen that there is an influence
from the surrounding cities. Due to the fact that it was a city that gave and received
immigration for a long time, the rugs of many different regions have reached the
region, and besides this, there is an influence from the weavings of other regions.
Carpet weaving is rarely seen in Yozgat, where mainly rugs, pillow covers and
saddlebags are woven. Istar loom is the most used weaving loom.
In the weavings of the region, the people, who are mainly engaged in animal
husbandry, used the wool obtained from the sheep and goats they raised and the hair
of the angora goat, and they still weave rugs, albeit in small numbers. However, an ıstar and a culhalık loom were also found. Weaving types in the region were observed
as filik-tülü, carpet, rug, cicim-zili, sackcloth, girth, pillow face, saddlebag serge and
cotton cloth weaving. 12 rugs, 12 saddlebags and 12 pillow faces from the weavings
in the inventory of Yozgat Museum are given in tables and catalogued. Based on the
compositional characteristics of the cataloged rugs, new designs were made.

Keywords: Yozgat, Museum, Rug, Weaving