51 numaralı Tapu Tahrir Defterine göre Ergani Sancağı
Ergani Sanjak according to 51 numbered Tapu Tahrir Defter
Yazar: MURAT DENİZ
Danışman: PROF. DR. HASAN BASRİ KARADENİZ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Defterler = Registers ; Diyarbakır-Ergani = Diyarbakır-Ergani ; Ergani Sancağı = Ergani Sanjak ; Nüfus = Population ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tahrir Defteri = Tahrir Register ; Tapu = Land register

Özet:
Osmanlı Devleti'nde ekonomik yapının temelini tarımsal ve hayvansal üretim oluşturmaktaydı. Ahalinin ürettiği bu mallardan belli miktarda vergiler alınmakta, alınan bu vergiler ekonomik yapının güçlenmesi açısından büyük bir önem arz etmekteydi. Bu vergiyi toplama hususunda da bölgedeki tarım ürünlerinin ve iş gücünün belirlenmesi gerekiyordu. Bu sebeple tahrir defterleri, araştırmacılara tahririn yapıldığı bölge ile alakalı ekonomik, demografik ve sosyal konularda gerekli bilgileri sunmaktadır.

Araştırma konumuz olan Ergani, Diyarbekir eyaletine bağlı bir sancak konumunda olup Türk-İslam kültürünün hâkim olduğu klasik bir Osmanlı sancağıdır. Osmanlı Devletinin bu bölgeye ait üçüncü tahrir defteri olan 51 numaralı tahrir defteri 1566 yılında kayda geçmiştir.

Bu çalışmada önce Ergani sancağı ile alakalı genel tarihi bilgi verilip, akabinde 1566 tarihli tahrir defterine göre idari, demografik ve ekonomik durum 1518 tarihli tahrir defteri ile kıyas yapılarak açıklanmıştır. Genel itibariyle Ergani Sancağı 1 kasaba ve 3 nahiyeden oluşmaktadır. Bunlar; Ergani Kasabası, Hisaran, Behrimaz ve Çüngüş nahiyeleridir. Ergani sancağının idari konumu 215 köy, 81 mezra'a ve merkez hariç 5 mahalleden oluşmaktadır. Sancağın en önemli ekonomik getirisi tarımsal üretimdir. Bölgede tarımın yanı sıra hayvancılıkta yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Ergani, Tahrir Defteri, Sancak, Osmanlı Devleti, Nüfus

Abstract:
The foundation of the economic structure in the Ottoman Empire was agricultural and animal production. These taxes were taken from the goods produced by the people, and these taxes were of great importance in terms of strengthening the economic structure. In order to collect this tax, the agricultural products and labor force in the region had to be determined. For this reason, Tahrir books provide researchers with the necessary information on economic, demographic and social issues related to the region where Tahrir is made.

Ergani, which is our subject of research, is a sanjak in the province of Diyarbekir and is a classical Ottoman sanjak dominated by Turkish-Islamic culture. The third Tahrir defter of the Ottoman Empire, number. 51, was recorded in 1566.

In this study, the General History of Ergani Sanjak was given first and the administrative, demographic and economic situation was explained in accordance with the Tahrir defter dated 1566 and Comparative with Tahrir defter dated 1518. In general, the Ergani sanjak consists of 1 Town and 3 cities. These are the towns of Ergani, Hisaran, Behrimaz and Çüngüş. In general, the administrative position of Ergani Sanjak is composed of 215 villages, 81 hamlet and 5 neighborhood excluding the center. The most important economic return of the sanjak is agricultural production. In addition to agriculture in the region is done in animal husbandry.

Key Words: Ergani (Argani), Tahrir Defter, Sanjak, Ottoman Empire, Population