Türk ceza muhakemesi hukukunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı
Decision of non-prosecution in Turkish Criminal procedure law
Yazar: NİDANUR DURSUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET GÖDEKLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ceza muhakemesinin amacı, hukuka uygun yol ve yöntemlerle maddi gerçeğe ulaşılmasıdır. Soruşturma ve kovuşturma aşamalarından oluşan muhakeme; savcı, hâkim ve mahkeme kararı ile son bulabilir. Sözü edilen evrelerde ayrı işlemler uygulanır ve bu evrelerin sonucunda verilen kararlara göre hakkında suç şüphesi bulunan şahısların hukuki durumları değişir. Soruşturma evresinin egemen gücü savcı olarak kabul edilir ve savcı soruşturmaya ilişkin işlemleri tamamlamasının ardından koşulları oluşmuş ise kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Böylece şüpheli kişi sanık statüsüne geçmeksizin soruşturma evresi sonlanır.
CMK m. 172/1 uyarınca savcı, yeterli şüphe oluşturan delil elde edilememesi yahut kovuşturma olanağı bulunmaması durumunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. CMK m. 171/1'de öngörülen durumların varlığında ise savcı takdir yetkisi çerçevesinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir. Anılan maddenin ikinci fıkrasında, savcının şartları oluşmuşsa kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verebileceği düzenlenmiştir. Sözü edilen bu durumlar, soruşturma evresi sonunda toplanan delillerin suç işlenmiş olduğu konusunda yeterli şüphe oluşturması halinde savcının iddianame düzenleyerek kamu davası açması gerektiği şeklindeki genel kuralın istisnasıdır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı, verildiği anda kesin hüküm teşkil etmez. Bu karara itiraz edebilecek kişiler, itirazın süresi ve yapılacağı makam kanunda gösterilmiştir. CMK m. 173/5 hükmü uyarınca savcı tarafından takdir yetkisi kapsamında verilmiş olan kovuşturmaya yer olmadığı kararları ise itiraz kapsamı dışına çıkarılmıştır. Bu çalışma kapsamında; adaletin tesisi ve mahkeme önüne çıkarılmasına gerek olmayan olayların kovuşturma yapılmaksızın tamamlanarak mahkemenin iş yükünün hafifletilmesi açısından oldukça önem taşıyan kovuşturmaya yer olmadığı kararlarının niteliği, içeriği, sonuçları ve bu karara karşı başvuru yolları incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi, kovuşturmaya yer olmadığı kararı, kovuşturmaya yer olmadığı kararının denetimi.

Abstract:
The aim of criminal procedure is to reach the material truth through lawful means and methods. The judgement, which consists of investigation and prosecution phases, may end with the decision of the prosecutor, judge and court. Separate procedures are applied in these phases and the legal status of persons suspected of a criminal offence changes according to the decisions made at the end of these phases. The sovereign power of the investigation phase is considered to be the prosecutor, and after the prosecutor completes the procedures related to the investigation, if the conditions are met, he may decide that there is no prosecution. Thus, the investigation phase ends without the suspect becoming an accused person.
Pursuant to Article 172/1 of the Code of Criminal Procedure, the prosecutor decides not to prosecute in the event that no evidence constituting sufficient suspicion is obtained or there is no possibility of prosecution. In the presence of the circumstances stipulated in Article 171/1 of the CPC, the prosecutor may decide not to prosecute within the framework of his/her discretion. The second paragraph of the aforementioned article stipulates that the prosecutor may decide to postpone the opening of the public prosecution if the conditions are met. These situations are exceptions to the general rule that if the evidence collected at the end of the investigation phase creates sufficient suspicion that a crime has been committed, the prosecutor must file an indictment and initiate a public case. A decision of non-prosecution does not constitute a final judgement at the time of its issuance. The persons stipulated in the law may object to this decision by applying to the authority stipulated in the law within the period stipulated in the law. Pursuant to Article 173/5 of the Code of Criminal Procedure, decisions of non-prosecution made by the prosecutor within the scope of discretionary power are excluded from the scope of objection. Within the scope of this study; the nature, content, consequences and remedies against the decisions of non-prosecution, which are very important in terms of establishing justice and reducing the workload of the court by completing the cases that do not need to be brought before the court without prosecution, are analysed.
Keywords: Public prosecutor, investigation phase, decision not to prosecute, supervision of the decision not to prosecute.