Okul öncesi dönemdeki çocukların ailelerine uygulanan sağlıklı yaşam girişimlerinin çocukta obeziteye ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisi
The effect of healthy life approaches applied to families of children in preschool education on obesity and healthy life behaviour
Yazar: SALİHA DİLEK ÖZTOPRAK HACIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ŞİMŞEK KESKİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile = Family ; Kilo alma = Weight gain ; Obezite = Obesity ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Sağlık = Health ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Çocuklar = Children

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Çocukların sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının geliştirilmesini hedefleyen aile merkezli girişimlerin obeziteyi önleme ve tedavi etmede etkili olduğu gösterilmiştir. Araştırmanın amacı 2014-2015 Eğitim-Öğretim döneminde Balçova'da kamuya ait bir anaokulundaki 3-5 yaş grubundaki çocuklarda obezite sıklığını ve etkileyen etmenleri belirlemek, fazla ağırlıklı ya da obez çocukların ailelerine sağlıklı yaşam biçimini destekleyici girişimler uygulayarak çocukların sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirmek ve girişimlerin sonuçlarını değerlendirmektir.
YÖNTEM: Araştırma kesitsel ve girişimsel olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Kesitsel bölüm için araştırmanın evreni bir anaokuluna kayıtlı olan 3-5 yaş grubundaki 191 çocuk ve ailesidir. Bağımlı değişken fazla ağırlıklı ya da obez olmadır. Bağımsız değişkenler sosyodemografik değişkenler, çocukların ekranlı cihazlarla geçirdiği süre, çocukların beslenme davranışları, fiziksel aktiviteyle, ekranlı cihazlarla ve beslenmeyle ilişkili ebeveyn davranışlarıdır. Çocukların ölçümleri araştırmacı tarafından yapılmış, diğer veriler veri toplama formlarıyla toplanmıştır. Girişim grubu kesitsel bölümde fazla ağırlıklı ya da obez olduğu belirlenen 23 çocuğun annesinden oluşmaktadır. Altı ay süren girişim dönemini 18 anne tamamlamıştır. Girişim öncesi ve sonrası veriler karşılaştırılmıştır. Sonuç değişkenleri çocukların BKİ persentil değerleri ve z skorları, ekranlı cihazlarla geçirdiği süre, beslenme davranışları, fiziksel aktiviteyle, ekranlı cihazlarla ve beslenmeyle ilişkili ebeveyn davranışlarıdır. Girişimler danışmanlık görüşmelerini, annelere broşürlerin ve çocukların ağırlık durumunu gösteren mektupların verilmesini kapsamaktadır.
BULGULAR: Fazla ağırlıklı ya da obez olma sıklığı ölçümleri yapılan tüm çocuklarda  %27.2, veri toplama formu dönen çocuklarda %29.5'tir. Fazla ağırlıklı ya da obez olan çocukların olmayanlara göre bir günlük ortalama televizyon, DVD izleme süresi daha fazla bulunmuştur. Fazla ağırlıklı ya da obez olma erkeklerde kızlara göre 2.4 kat (%95 GA=1.1-5.3), annenin öğrenim durumu lise ve altı olanlarda üniversite ve üstü olanlara göre 2.5 kat (%95 GA=1.1-6.1), hiç kahvaltı yapmayan ve bazen yapan çocuklarda her gün kahvaltı yapanlara göre 7.9 kat (%95 GA=1.7-36.6) fazla bulunmuştur. Girişim sonrasında çocukların BKİ persentil değerleri ortancası ve bir günlük ortalama televizyon, DVD izleme süresi anlamlı olarak azalmıştır (sırasıyla p=0.026, p=0.010). Annelerin çocuklarının fast-food tüketimine izin verme sıklığı ve çocuklarını tatlı, çikolata, kola gibi yiyecek ve içeceklerle ödüllendirme sıklığı anlamlı olarak azalmıştır (p=0.031 ve p=0.016). Anlamlı bulunan tüm değişkenler için yapılan tedavi amaçlı analizlerde (intention to treat) anlamlılık korunmuştur.
SONUÇ: Anaokulundaki her üç çocuktan birinin fazla ağırlıklı ya da obez olduğu saptanmıştır. Fazla ağırlıklı ya da obez olma cinsiyet, annenin öğrenim durumu ve her gün kahvaltı durumu ile ilişkili bulunmuştur. Girişim sonrasında çocukların ağırlık çıktılarında ve beslenmeyle ilişkili bazı ebeveyn davranışlarında olumlu sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
INTRODUCTION AND AIM: It was shown that family based approaches aiming at the development of healthy life style behaviour of children are effective in preventing and treating obesity. The aim of this research is to determine the obesity rate and affecting factors in 3-5 year-old children at public kindergarten in 2014-2015 education period in Balçova and develop healthy life style behaviour by applying supportive healthy life style approaches to the families of obese or overweight children and evaluate results of the approaches in question. 
METHOD: The research is composed of two parts including cross-sectional and interventional. Population for cross-sectional part is 191 children aged between 3-5 and registered to kindergarten and their families. Dependent variable is being overweight or obese. Independent variables are sociodemographic variables, time that children spend with screened devices, nutritional behaviors of children, parents' behaviour associated with physical activity, screened devices and nutrition. The measurement of children were carried out by the researcher and other data at-issue were collected by data acquisition forms. Intervention group accounts for 23 mothers of children diagnosed with overweight or obese in cross-sectional part. Intervention period lasting 6 months was completed by 18 mothers. Data before and after the intervention were compared. Result variables are BMI percentile values of children and z scores, period spent with screened devices, nutritional behaviours and parents' behaviour related to physical activity, period spent with screened devices and nutrition. Interventions contain counselling interviews, letter deliveries showing weights of their children and brochures.
RESULTS: Measurement rates for overweight or obese are 27.2% in all children and 29.5% in children with returned data acquisition form. It was found out that daily average TV, DVD watching durations were higher in overweight or obese children compared to those not. It was found out that being overweight or obese was 2.4 times more in males compared to females (95% GA=1.1-5.3), high when comes to mother's education status; those with high or secondary and primary school education were 2.5 times more than those with university education and over (95% GA=1.1-6.1), children with no and occasional breakfast habit were 7.9 times more than children with breakfast habit every day  (95% GA=1.7-36.6). Following the intervention, it was discovered that average BMI percentile values of children and average duration of daily TV and DVD watching significantly decreased (respectively p=0.026, p=0.010). The rate that mothers gave permission to their children to consume fast food and rewarding rate by which children were given food and beverages like dessert, chocolate and coke reduced significantly (p=0.031 and p=0.016). Significance was protected for all variables found as significant in all analyses carried out for intention to treat. 
CONCLUSION: It was determined that one out of every three children from kindergarten was overweight or obese. It was found that being overweight or obese was linked to mother's education status and having regular breakfast. Following the intervention, positive results were obtained in terms of children's weight and parents' behaviour related to nutrition.