Türkiye'de 15 Yaş Üzeri Tütün Kullanan Bireylerde Sigara Bırakma Denemelerini Açıklamaya Yönelik Bir Model Önerisi
A Model Proposal to Explain Smoking Cessation Attempts in Tobacco Users Over 15 Years of Age in Turkey
Yazar: MURAT TUĞBERK BAKAR
Danışman: PROF. DR. NADİYE PINAR AY
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
AMAÇ

Çalışmamızda GATS 2016 veri tabanı ile Türkiye'de 15 yaş ve üzeri bireylerin tütün kullanımını bırakma denemeleri prevalansını ve bırakma denemelerini etkileyen çeşitli faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

YÖNTEM

Bu araştırmada Türkiye'de 15 yaş ve üzeri bireyleri temsil eden, çok aşamalı tabakalı coğrafik küme örnekleme yöntemiyle verileri toplanmış kesitsel bir çalışma olan GATS 2016 verilerinin sekonder analizi yapılmıştır. Tütün kullanımını bırakma denemelerini etkileyen faktörler yapısal eşitlik modeli oluşturularak değerlendirilmiştir. Modelde; sosyodemografik özellikler, sigara bağımlılık düzeyi, pasif maruziyet, tütün kullanımını bırakmaya özendirici uygulamalar, bu uygulamalara yönelik tutum, tütün reklamları, sponsorluk ve promosyonları değişkenlerinin sigara bırakma denemesine etkisi test edilmiştir.

BULGULAR

Kentsel bölgede yaşama, yüksek varlık indeksine sahip olma, batı bölgelerinde ikamet etme, lise ve üzeri eğitim durumu ve gençlerde tütün bırakma denemeleri pozitif yönde etkilenmiştir. Sigara bağımlılık düzeyinin artışı ve pasif maruziyet tütün bırakma denemelerini negatif yönde etkilemiştir. Tütün kullanımını bırakmaya özendirici uygulamalar, bu uygulamalara yönelik pozitif tutum ve tütün reklamları, sponsorluklarının tütün bırakma denemelerini olumlu yönde etkilediği saptanmıştır.

SONUÇ

Sosyoekonomik açıdan dezavantajlı gruplar ve ileri yaştaki bireylere sigara bırakma hizmetleri ve bırakmaya özendirici uygulamaların daha fazla ulaşması sağlanabilir. DSÖ'nün TKÇS çerçevesinde oluşturulan M-POWER paketindeki uygulamaların günlük hayata daha entegre olması sağlanarak bireyler daha fazla tütün kullanımını bırakmayı denemeye yönlendirilmesi sağlanabilir.

Abstract:
AIM

In our study, it was aimed to evaluate the prevalence of smoking cessation attempts and various factors affecting quitting attempts in individuals aged 15 and over in Turkey with the GATS 2016 database.

METHOD

In this research, secondary analysis of GATS 2016 data, which is a cross-sectional study, whose data were collected by multi-stage stratified geographic cluster sampling method, representing individuals aged 15 and over in Turkey was conducted. Factors affecting tobacco cessation attempts were evaluated by constructing a structural equation model. In the model; The effects of sociodemographic characteristics, smoking addiction level, passive exposure, practices encouraging smoking cessation, attitudes towards these practices, tobacco advertisements, sponsorship and promotions on smoking cessation trial were tested.

RESULTS

Living in the urban area, having a high wealth index, residing in the western regions, high school and above education level, and tobacco cessation attempts among young people were positively affected. The increase in the level of cigarette dependence and passive exposure negatively affected the tobacco cessation trials. It has been determined that practices encouraging smoking cessation, positive attitudes towards these practices and tobacco advertisements and sponsorships affect tobacco cessation trials positively.

CONCLUSION

More access to smoking cessation services and practices encouraging cessation can be provided to socioeconomically disadvantaged groups and older individuals. By ensuring that the applications in the M-POWER package created within the framework of WHO's FCTC are more integrated into daily life, individuals can be guided to try to quit smoking more.