Kozan Mutasarrıfı Musa Kazım'ın "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" adlı eserinin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu
Evaluation and transcription of Kozan Mutasarrifi Musa Kâzim's work titled 'Muhtira-i Ri̇câl ve Siyâsiyyûn'
Yazar: YILMAZ AYGÜN
Danışman: PROF. DR. HATİP YILDIZ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Sanat tarihi dersi = History course of art ; Siyasi tarih = Political history

Özet:
Kozan Mutasarrıf-ı Esbakı Musa Kazım Efendi, "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" adlı eserinde, Hz. Adem'den başlamak üzere peygamberler tarihi, antik medeniyetler, orta çağ dönemi, İslam tarihi, Osmanlı tarihi ve özelde ise II. Abdülhamid devrinden kitabın yazıldığı 1911 yılına kadar olan olayları anlatmıştır. Yazar eserinde, dünyanın birçok yerinde ortaya çıkan devletlerin kurulma ve yıkılma süreçlerini, bu devletlerin önemli yöneticilerini, sanatçılarını, bilim insanlarını ve din adamlarını tanıtmaya çalışmıştır. 
	"Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" adlı eser beş bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm, M.Ö. 5000 yılında Hz. Âdem ve Hz. Havva'nın dünyaya gelişi ve sonrasındaki 4200 senelik olayları kapsamaktadır. İnsanlığın bu uzun döneminde yazı bulunmadığından olaylar ayrıntılı olarak sunulamamaktadır. İkinci Bölüm, M.Ö. 776'dan Hz. İsa'nın doğumuna kadar olan 800 yıllık olayları kapsamaktadır. Bu bölümde esas olarak Mısır, Antik Yunan, Roma, Hellen ve Pers kültürlerinden, önemli yöneticilerinden ve kendi dönemlerinde meydana gelen gelişmelerden bahsedilmektedir. Üçüncü Bölümde, Hz. İsa'nın doğumundan Mekke'den Medine'ye hicrete kadar olan 622 yıllık olaylar anlatılmaktadır. Bizans, Sasani, Orta Asya Türkleri, Çin, Hint gibi medeniyetler ve Hz. Muhammed'in Devri anlatılmaktadır. Dördüncü Bölümde, 622 yılından 1299 yılına kadar olan 677 yıllık olaylar içerisinde İslam Devletleri, Türk İslam devletleri ve Moğollar gibi devletler ve bunun yanında diğer bölgelerde, Avrupa'da meydana gelen olaylar da anlatılmaktadır. Beşinci Bölümde ise 1299 yılından 1910 yılına kadar olan 611 yıllık olaylar, kişiler ve devletler anlatılmaktadır. Yazar bu dönemin en önemli devletleri arasında yer alan Osmanlı Devleti'ni her padişahı ayrı bir başlık altında kronolojiye uygun olarak ele almaktadır. Bunun yanında Avrupa'da meydana gelen Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform, Fransız İhtilali, Sanayi Devrimi ve sonrasında meydana gelen gelişmeler ile dünyanın diğer bölgelerindeki gelişmeler de açıklanmaktadır. 
	.
Anahtar Sözcükler: Musa Kazım, Kozan, mutasarrıf, dünya tarihi, yönetim ve bilim.

Abstract:
ABSTRACT
İn his book titled "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn", Musa Kazım Efendi, the former Governor of Kozan, describes the history of the prophets starting from Hz. Adam, ancient civilisations, the Middle Ages, Islamic history, Ottoman history and in particular the events from the reign of Abdülhamid II until 1911 when the book was written. In his work, the author has tried to introduce the establishment and collapse processes of the states that emerged in many parts of the world, important rulers, artists, scientists and clergymen of these states.
	The work titled "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" consists of five chapters. The first chapter covers the birth of Adam and Eve in 5000 BC and the events of 4200 years afterwards. Since there was no writing in this long period of humanity, the events cannot be presented in detail. The second part covers the events of 800 years from 776 BC to the birth of Jesus Christ. In this section, mainly Egyptian, Ancient Greek, Roman, Hellenic and Persian cultures, important rulers and developments in their respective periods are mentioned. The third chapter covers the events of 622 years from the birth of Jesus Christ to the migration from Mecca to Medina. Civilisations such as Byzantine, Sassanid, Central Asian Turks, Chinese, Indian civilisations and the Age of Prophet Muhammad are described. In the fourth chapter, the events of 677 years from 622 to 1299, Islamic States, Turkish Islamic states and states such as the Mongols, as well as events in other regions and Europe are also described. In the fifth chapter, the events, people and states of 611 years from 1299 to 1910 are described. The author deals with the Ottoman Empire, which is among the most important states of this period, under each sultan under a separate heading in accordance with the chronology. In addition, the Geographical Discoveries in Europe, the Renaissance, the Reformation, the French Revolution, the Industrial Revolution and the developments that occurred afterwards and the developments in other parts of the world are also explained.	
	
Key Words: Musa Kazım, Kozan, mutasarrıf, world history, management and science.