Polygonum cognatum Meissn. (madımak)'un allelopatik potansiyelinin belirlenmesi
Determination of allelopathic potential of Polygonum cognatum Meissn.
Yazar: MELİH YILAR
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖNEN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Anadolu'da yenen bir bitki olarak halk kültüründe önemli bir yere sahip olanPolygonum cognatum Meissn. halk arasında madımak olarak bilinmektedir. Madımak diğerbitkilerin gelişimi üzerine olumsuz etkileri olduğu bilinen fenolik bileşiklerce zengindir.Ancak bu bitkinin allelopatik potansiyeline ilişkin bir çalışma bulunmamaktadır. Buçalışmada madımağın alleopatik potansiyelini belirlemek amacıyla, toprak üstü (genç sürgün)ve toprak altı (kök +rizom) bitki aksamlarından elde edilen su ekstraktları petri kaplarında 5farklı konsantrasyonda (0% ? kontrol ve %1, %5, %10 veya %20) test bitkilerine aittohumlara uygulanmıştır. Denemelerde test bitkisi olarak 8 yabancı ot türü ve 8 kültür bitkisikullanılmıştır. Ekstraktların çimlenmeye olan etkilerini belirlemek için yapılan denemedetohumlar petri kaplarında iki kat filtre kağıdı üzerine, fide gelişimine olan inhibitör etkilerinibelirlemek için yapılan denemede ise genç bitki fideleri iki filtre kağıdı arasınayerleştirilmiştir. Daha sonra petri kaplarına ekstraktlar uygulanmış ve denemelerin sonundaçimlenme oranları ile kök uzunlukları belirlenmiştir. Denemelerde kullanılan her iki madımakekstraktı da test bitkilerine ait tohumların çimlenmesi ve fide gelişimi üzerine yüksek orandafitotoksik bulunmuştur. Artan ekstrakt konsantrasyonu engelleyici etkiyi de arttırmıştır. Genelolarak madımağın toprak üstü bitki aksamlarından elde edilen ekstraktın inhibitör etkisitoprak altı bitki aksamlarından elde edilene göre daha yüksek bulunmuştur.Saksı denemelerinde toprağa karıştırılan kuru madımak toprak üstü (genç sürgün) vetoprak altı (kök +rizom) bitki aksamlarının da, buğday, tere, karamuk ve yabani yulaftohumlarının çimlenmesi ve oluşan fidelerin gelişimi üzerine olumsuz etkilere neden olduklarısaptanmıştır. Madımak kültürü yapılan ve yapılmayan alanlardan alınan topraklardayetiştirilen test bitkilerinin gelişimleri arasında ise önemli bir farklılığa rastlanmamıştır.Madımağın içerdiği toplam fenolik bileşik miktarının vejetasyon süresince farklılıkgösterdiği belirlenmiştir. Vejetasyon boyunca (mayıs- eylül) fenolik miktarının sürekli olarakartış gösterdiği saptanmıştır. HPLC analizleri sonucunda farklı dönemlerde (mayıs, haziran,temmuz, eylül) toplanan madımak kuru sürgünlerinden 13 farklı fenolik bileşik (gallik asit,catechol, gentisic asit, catechin, chlorogenic asit, caffeic asit, epicatechin, P- coumaric asit,sinapic asit, coumarin, salicylic asit, quercitrin, t-cinnamic asit) belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Polygonum cognatum, Madımak, Allelopati, Fenolik Bileşikler, HPLC

Abstract:
Polygonum cognatum Meissn, called `madimak? in Turkish, is an important edibleethnic plant in Turkey. It is known that phenolic compounds have phytotoxic effects on otherplants, and madimak is rich in phenolic compounds. However, there were no studies related toallelopathic effects of the plant. Thus, water extracts of above ground (young stem) andunderground (root + rhizome) plant parts of madimak were used in petri dish experiments in 5different concentrations (0% ? control and 1%, 5%, 10% and 20%) against seeds of 8 weedsand 8 crop species to investigate allelopathic potential of madimak. Prior to the application ofthe extracts, seeds were placed on the top of two layers of paper to understand the inhibitoryeffects on seed germination. Seedlings of tested plants were placed between two layers ofpaper to evaluate the inhibitory effect of extracts on seedling growths. At the end of theexperiments, germinated seeds were counted and/or root lengths were measured. Both extractsused in the experiments were found highly phytotoxic on seed germination and seedlinggrowth of the tested plants. The results further revealed that with increasing extractconcentration inhibitory effects increased. However, madimak extracts from above groundplant parts were found more inhibitory than extracts from underground plant parts.Soil incorporated dried above ground (young stem) and underground (root + rhizome)plant parts of madimak caused negative effects on germination seeds and seedling growth ofwheat, cress, wild oaf and corn cockle. However, seed germination and seedling growth oftested plants did not affected from madimak associated soil in the pot experiments.Total phenolic compounds amount of madimak were determined that total phenoliccompounds amounts changed according to vegetation period. During vegetation (May-September) was established shows continual increase of phenolics amounts. With HPLC, 13phenolics compounds (gallik asit, catechol, gentisic asit, catechin, chlorogenic asit, caffeicasit, epicatechin, P- coumaricasit, sinapic asit, coumarin, salicylic asit, quercitrin, t-cinnamicasit) were obtained from dried shoots of madimak.

Key Words: Polygonum cognatum, Madimak, Allelopathy, Phenolic compounds, HPLC