Diyarbakır ilinde tuğla-kiremit yapımında kullanılan toprakların fiziksel, kimyasal ve minerolojik özellikleri
Physical chemical and mineralogical characteristics of soils used in the construction of brick-cheremide in Diyarbakır
Yazar: DOĞAN ATEŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ SEYREK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kil terimi, belirli bir kristal yapıya sahip, 2 mikrondan daha küçük bir partikül boyutuna sahip ve plastik özelliklere sahip bir sulu alüminyum ve magnezyum silikat kimyasal bileşimi ile birlikte, doğal malzemeler için kullanılabilir. Kil mineralleri, toprakta veya toprağın ana materyalinde fiziksel ve kimyasal ayrışma ve sentezler sonuncunda oluşmuş sekonder minerallerdir. Bileşimlerinde değişik miktarda Al, Fe, Mg, Si, K, Na ve Ca gibi elementler bulunur. Özellikle bu elementlerden ilk dördünün bileşiminde değişik miktarda bulunmaları, kil minerallerinin birbirinden farklı oluşlarına neden olurlar. 1920'lere kadar, kil malzemesinin temel bileşimi üzerinde bir fikir birliği yoktu. Bu bileşiklerin belirli bir bileşim ve yapıda olmadığı, amorf karışımlarda bulunduğu ve kaolin bileşimi ile kirlenmediği düşünülmektedir. Bu yüzden bu alanlarda ayrıntılı çalışmalar yapılmasına sürekli ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma Diyarbakır ilinde tuğla kiremit yapımında kullanılan toprakların içlerinde bulundurduğu kil minerallerini tespit etmek amacı ile yapılmıştır. Çalışma alanı 3 farklı toprak ocağı olarak belirlenmiş ve her birinden 5 farklı noktadan örnek alınmıştır. Çalışma alanı içerisindeki topraklarda % 10 civarında kireç bulunmuştur. Kil içeriği ve çeşidine bağlı olarak KDK (27.70-36.95) cmolkg-1 arasında değişmekle birlikte hafif alkali reaksiyonludur (7.8-7.9). Topraklar tınlı ve killidir. Tespit edilen kil çeşitleri içerisinde klorit, kaolinit, illit, klorit-vermikülit, magnezyum-serpenitinit eser miktarda smektit killeri bulunmaktadır.

Abstract:
The term clay can be used for natural materials with a certain crystalline structure, having a particle size of less than 2 microns and with an aqueous aluminum and magnesium silicate chemical composition having plastic properties. Clay minerals are secondary minerals formed as a result of physical and chemical decomposition and synthesis in the soil or in the soil material of the soil. In their composition there are various elements such as Al, Fe, Mg, Si, K, Na and Ca. The fact that the first four of these elements are present in different amounts in the composition cause the clay minerals to be different from each other. Until the 1920s, there was no consensus on the basic composition of clay material. It is contemplated that these compounds are not of a particular composition and structure, are present in amorphous mixtures and not contaminated by the kaolin composition. Therefore, there is a constant need for detailed studies in these areas. This study was carried out in order to determine the clay minerals of the soil used in the construction of brick tiles in Diyarbakır province. The study area was determined as 3 different soil quarries and samples were taken from 5 different points. 10% lime was found in the soil within the study area. Depending on the clay content and variety, the KCK is between 27.70-36.95 cmolkg-1, but it has an slightly alkaline reaction (7.8-7.9). The clays found include chlorite, kaolinite, illite, chlorite-vermiculite, and trace amounts of magnesium-serpenitinite.