Devrek - Dorukhan - Mengen arasının vejetasyon coğrafyası ve ekolojik özellikleri
Vegetation geography and ecological features between Devrek - Dorukhan - Mengen
Yazar: KÂMİLE ZEREN
Danışman: PROF. DR. MÜCAHİT COŞKUN
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bitki coğrafyası = Plant geography ; Bitki ekolojisi = Plant ecology ; Bitki örtüsü = Vegetation ; Bolu-Mengen = Bolu-Mengen ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Ekoloji = Ecology ; Jeolojik özellikler = Geological features ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Ormanlar = Forests ; Zonguldak-Devrek = Zonguldak-Devrek

Özet:
Karadeniz Bölgesi, ülkemizin nemli ve her mevsimi yağışlı geçen bir
bölgesidir. Nem oranındaki yükseklik ve yağış değerlerinin fazla olması, ormanların
gür ve zengin olmasını sağlamaktadır. Araştırma sahası olarak seçilen arazi,
Türkiye'nin kıyı ve iç bölgeleri arasında bir geçiş bölgesi konumundadır. Dolayısıyla
birçok bitki türünü içerisinde barındırmaktadır. Topografyanın kısa mesafelerde
değişkenlik göstermesi bitki türlerinin değişiklik göstermesine neden olmaktadır.
Ayrıca geçmişteki iklim değişmelerinin etkileriyle, arazideki bitkilerin birbirleri ile
ekolojik istek farklılıkları göstermesi ve aynı ortamı yer yer paylaşması, araştırmayı
önemli kılmaktadır. Bu özelliklerden dolayı araştırma konusu olarak "Devrek-Dorukhan-Mengen Arasının Vejetasyon Coğrafyası ve Ekolojik Özellikleri" seçilmiştir.
Araştırmanın amacını, Devrek-Dorukhan-Mengen arasının doğal ortam
koşulları ile vejetasyonu arasındaki ilişkinin belirlenmesi oluşturmaktadır. Araştırmada
materyal olarak; Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nden alınan iklim verileri; Gıda Tarım
ve Hayvancılık Bakanlığı'ndan temin edilen toprak verileri; Maden Tetkik Arama
Genel Müdürlüğü'nden alınan 1/100.000 ölçekli F27, F28, G27, G28 paftaları; Harita
Genel Müdürlüğü'nden temin edilen 1/25.000'lik F27, F28, G27, G28 paftaları;
Orman Genel Müdürlüğü'nden alınan 1/25.000'lik meşcere haritaları kullanılmıştır.
Araştırmanın yönteminde ise şu yollar izlenmiştir. Meteoroloji istasyonlarının
uzun yıllık ölçümleri kullanılarak grafikler ve tablolar oluşturulmuştur. Sıcaklık, yağış,
basınç ve rüzgâr gibi iklim elemanları ele alınarak incelenmiş, bu sonuçlara göre
karasallık, Conrad formülüne; iklim tipleri ise Erinç, Thornthwaite ve Emberger
yöntemlerine göre belirlenmiştir. NDVI orman yoğunluk haritaları oluşturmak için;
USGS (United States Geological Survey) sitesinden elde edilen uydu görüntüleri
ArcGIS paket programında analiz edilerek haritalandırması yapılmıştır. NDVI
sonuçlarına göre 0: Ormansız alan, 0,5: Orman yoğunluğu az, 1: Orman yoğunluğu
olarak belirlenmiştir.
Araştırma sahasının ekolojik özelliklerinin belirlenmesi ve vejetasyonun
dağılışını ortaya koyabilmek için iklim, topografya, ana materyal, toprak ve biyotik
faktörler incelenmiş ve dağılışa etkileri açıklanmıştır. Araştırmanın kartografik unsurları ArcGIS 10.5 programı ile hazırlanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar ise şöyledir:
Araştırma sahası, Avrupa-Sibirya Fitocoğrafya Bölgesinin Öksin provensi
içerisinde yer almaktadır. Sahada yaygın olarak nemli-ılıman ve nemli-soğuk ormanlar
görülmektedir. Batı Karadeniz Bölgesi'nde sıra dağlar ve ardındaki oluklar,
topografyanın etkisi ile farklı vejetasyonların gelişmesine neden olmuştur.
Karadeniz'den gelen nemli havanın ulaştığı yerlerde nemli ormanlar, nemli havanın
ulaşamadığı kısımlarda ise kurakçıl ormanlar görülmektedir. Kuzey yamaçlarda 200-
300 metreden itibaren 1000-1200 metreye kadar nemli-ılıman geniş yapraklılar
ormanı, görülmektedir. Güney yamaçlarda ise alt katta kurak ortam bitki türleri, üst
katta karaçam (Pinus nigra), sarıçam (Pinus sylvestris) ve göknar (Abies
bornmülleriana) ormanları görülmektedir.
Araştırma sahasında nemli – ılıman geniş yapraklılar ormanında en baskın türü
doğu kayını (Fagus orientalis) ve adi gürgen (Carpinus betulus) ağaçları
oluşturmaktadır. Doğu kayını (Fagus orientalis) saf orman oluşturduğu gibi diğer
türlerle karışık orman da oluşturmaktadır. Doğu kayını (Fagus orientalis), adi gürgen
(Carpinus betulus) ağaçlarıyla karışık halde görülen diğer türler ise, ova akçaağacı
(Acer campestre), çınar yapraklı akçaağaç (Acer platanoides) adi kızılağaç (Alnus
glutinosa), adi dişbudak (Fraxinus excelsior), saplı meşe (Quercus robur), sapsız meşe
(Quercus petraea), tüylü meşe (Quercus pubescens), saçlı meşe (Quercus cerris),
Kafkas ıhlamuru (Tilia rubra), gümüşi ıhlamur (Tilia tomentosa), kayacık (ostrya
carpinifolia), dağ karaağacı (Ulmus glabra), adi fındık (Corylus avellana), karakavak
(Populus nigra) akkavak (Populus alba), titrek kavak (Populus tremula)'tır.
Nemli-yarı nemli soğuk iğne yapraklılar ormanında görülen türler ise karaçam
(Pinus nigra), uludağ göknarı (Abies bornmülleriana) ve sarıçam (Pinus sylvestris)'dır.
Orman altı katında ağaççık ve otsu türlerden oluşan bitki toplulukları da
görülmektedir. Bu türleri şimşir (Buxus sempervirens), mor çiçekli ormangülü
(Rhododendron ponticum), geyik dikeni (Crataegus monogyna), adi çitlembik (Celtis
australis), yabani kızılcık (Cornus australis), geniş yapraklı papaz külahı (Euonymus
latifolius), yabani erik (Prunus spinosa), kuş üvezi (Sorbus aucuparia), yaban mersini (Vaccinum myrtillus), diken ardıcı (Juniperus oxycedrus L. subsp. oxycedrus),
sürüngen ardıç (Juniperus communis L. subsp. nana) sırımbağı (Daphne pontica),
orman sarmaşığı (Hedera rhombea), duvar sarmaşığı (Hedera helix), ağızlık çalısı
(Rubus fruticosus), kuşburnu (Rosa canina), çakal eriği (Prunus spinosa), böğürtlen
(Rubus fruticosus), yaban çileği (Fragaria vesca), ağaç mürver (Sambucus nigra L.)
cüce mürver (Sambucus ebulus), kabalak (Petasites hybridus), kartal eğreltisi
(Pteridium aquilinum), ısırgan otu (Urtica dioica) oluşturmaktadır.
Geniş yapraklılar ormanlarının tahrip edildiği alanlarda ağaççık formunda maki
toplulukları gelişmektedir. Araştırma sahasında görülen psödomaki türleri ise
şunlardır: Sandal (Arbutus andrachne), kocayemiş (Arbutus unedo), menengiç
(Pistacia terebinthus), akçakesme (Phillyrea latifolia), karaçalı (Paliurus spinachristii), karamuk (Berberis vulgaris), adi kurtbağrı (Ligustrum vulgare), muşmula
(Mespilus germenica), katran ardıcı (Juniperus oxycedrus), tüylü laden (Circus
creditus), çoban çantası (Ruscus aculeatus), peruka çalısı (Cotinus coggygria), funda
(Erica arborea).
Uzaktan algılama yöntemleri ile sahanın 1985'ten beri orman örtüsünü
gösteren NDVI analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre sahanın orman örtüsünde
devamlı olarak bir artış görülmektedir. Bu artışın sebebi ise; geçmişte geçimini orman
alanlarını tarlaya dönüştürüp, buralara ekim yapan halkın büyük şehirlere göçmesi ve
zamanla ormanların boş kalan tarlarara doğru alanını genişleterek "orman basması" nın
meydana gelmesidir.

Anahtar kelimeler: Vejetasyon; Ekoloji; Devrek-Dorukhan-Mengen; Doğal Çevre

Abstract:
The Black Sea is a region of humid and rainy every seasons in our country.
High humidity and rainy in all seasons, makes forests lush and rich. Land selected as
the research area, Turkey's position is a transition zone between coastal and inland
regions and incorporates many plant species. Variability of topography in short
distances causes plant species to vary. In addition, due to the effects of past climate
changes, the fact that the plants in the field show differences with each other in
ecological desire and share the same environment in places, makes the research
important. Because of these features, "Vegetation geography and ecological features
between Devrek-Dorukhan-Mengen" was chosen as the research subject.
The aim of the study is to determine the relationship between the natural
environment conditions and vegetation of Devrek-Dorukhan-Mengen. As the material
in the research; Climate data taken from the General Directorate of Meteorology; Soil
data obtained from the Ministry of Food, Agriculture and Livestock; 1 / 100.000 scaled
F27, F28, G27, G28 sheets taken from General Directorate of Mineral Research and
Exploration; 1 / 25.000 scaled F27, F28, G27, G28 topography sheets obtained from
the General Directorate of Maps; plant maps of 1 / 25.000 taken from the General
Directorate of Forestry were used.
The following ways were followed in the method of the study: Graphs and
tables were created using long annual measurements of meteorology stations. The
climatic elements such as temperature, precipitation, pressure and wind have been
studied. According to these results, terrestriality is based on the Conrad formula;
climate types were determined according to Erinç, Thornthwaite and Emberger
methods. To create NDVI forest density maps; Satellite images obtained from the
USGS (United States Geological Survey) site were analyzed and mapped in the
ArcGIS package program. According to the results of NDVI, it was determined as 0:
Unforested area, 0.5: Low forest density, 1: Forest density.
To determine the ecological characteristics of the research area and to
determine the distribution of vegetation, climate, topography, main material, soil and
biotic factors were investigated and their effects on distribution were explained. The
cartographic elements of the study were prepared by ArcGIS 10.5 program. The results
obtained from the study are as follows :
In the study area is located the Black Sea (Europe-Siberia) Phytogeography
Region, which is located in the Western Black Sea Öksin sub-region, mostly humidtemperate and humid-cold forests are found. The mountain ranges and the grooves
behind them in the Western Black Sea Region have caused the development of
different vegetations with the effect of the topography. Humid forests are seen where
the humid air from the Black Sea reaches, and dry forests are seen in parts where moist
air cannot reach. On the northern slopes, from 200-300 meters up to 1000-1200 meters,
humid-temperate broad-leaved forests, on higher elevations coniferous forests that
grow in humid and cold environmental conditions. On the southern slopes, there are
xerophyte forests downstairs, black pine (Pinus nigra), scotch pine (Pinus sylvestris)
and fir (Abies bornmülleriana) forests on the upper floor.
Beech (Fagus orientalis) communities growing in humid-temperate conditions
within the broad leaved deciduous forest constitute the dominant species in the study
area. Then the hornbeam (Carpinus sp.) communities are followed. The beech (Fagus
orientalis) are sometimes seen as pure communities, they also make mixed forests.
Other main species seen with beech and hornbeam Acer campestre, Acer platanoides¸
Alnus glutinosa, Fraxinus excelsior, Quercus robur, Quercus cerris, Quercus petraea,
Quercus pubescens, Tilia rubra, Tilia tomentosa, ostrya carpinifolia, Populus tremula,
Populus alba, Populusn nigra, Corylus avellana, Ulmus glabra.
The species seen in the moist-cold coniferous forest are larch Pinus nigra,
Abies bornmülleriana, Pinus sylvestris.
Plant communities consisting of shrubs and herbaceous species are also
observed in the forest floor, these species: Buxus sempervirens, Rhododendron
ponticum, Crataegus monogyna, Celtis australis, Cornus australis, Euonymus
latifolius, Prunus spinosa, Sorbus aucuparia, Vaccinum myrtillus, Juniperus oxycedrus
L. subsp. oxycedrus), Juniperus communis L. subsp. nana Daphne pontica Hedera rhombea, Hedera helix, Rubus fruticosus, Rosa canina, Prunus spinosa, Rubus
fruticosus, Fragaria vesca, Sambucus nigra L., Sambucus ebulus, Petasites hybridus,
Pteridium aquilinum, Urtica dioica.
Pseudomaky communities develop in shrub form in areas where broad-leaf
forests have been destroyed. The types of pseudomaky seen in the field are: Arbutus
andrachne, Arbutus unedo, Pistacia terebinthus, Phillyrea latifolia, Paliurus spinachristi, Berberis vulgaris, Ligustrum vulgare, Mespilus germenica, Juniperus
oxycedrus, Circus creditus, Ruscus aculeatus, Cotinus coggygria, Erica arborea.
NDVI analysis showing the forest cover of the field since 1985 with remote
sensing methods has been done. According to the analysis results, there is a continuous
increase in the forest cover of the area. The reason for this increase is; It is the
migration of the people who used to make their livelihoods into fields in the past and
planting there, to the big cities and the formation of "forest flooding" by expanding the
area of the forests towards the empty fields.

Keywords: Vegetation; Ecology; Devrek-Dorukhan-Mengen; Natural Environment