Asya Hun Devleti döneminde müzik kültürü
Music culture in the period of the Asian Hun State
Yazar: İREM ÇETİNKOL
Danışman: DOÇ. DR. HASAN IŞIK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music ; Tarih = History
Dizin: Kültür tarihi = Cultural history ; Müzik tarihi = Music history ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Asya Hun Devleti, Türkistan coğrafyasında kurulan ilk Türk devleti olması bakımından önemli bir yere sahiptir. Siyasî ve kültürel birliğin Asya Hunları ile sağlandığı bu dönemde Türk sanatı doğmuştur. Müzik, tarihin ve kültürün anlaşılmasında önemli bir sanattır. Dolayısıyla Asya Hun Devleti'nin müzik kültürü, Türk tarihine ışık tutmaktadır. Asya Hunları döneminde; Türk halk müziği, Türk halk oyunları, Türk askerî müziği ve Türk dinî müziği, Türk kimliği kazanmıştır.  Ordu-millet anlayışına sahip Asya Hun Devleti, askerî karakterli bir devlet olması bakımından Hunların ilk türkülerinin destanlardan ve kahramanlıklardan teşekkül etmiştir. Türkülerin Asya Hunları döneminde millî ve resmî bir form kazandığı ve kutsal bir yapısı olduğu tespit edilmiştir. Türk askerî müziğinin; önem, mânâ, müzik ve icra bakımından diğer toplumların müziğinden ayrılmakta olup Asya Hunları döneminde ordu ve savaş başta olmak üzere diplomaside, av törenlerinde, şölenlerde, toylarda kısacası devlet yönetiminde müziğin kullanımının ön planda olduğu görülmektedir. Asya Hunları döneminde Türk halk danslarından halay, bar ve zeybeğin ilk örneklerine rastlanılmış ve bu danslar "Hun Halayı", "Hun Barı" ve "Hun Zeybeği" olarak adlandırılmıştır. Asya Hunlarda tespit edilen bir diğer sanatsal faaliyet ise koro olmuştur. Hunlar döneminde varlığı tespit edilen gösteri sanatlarında Türk halk müziğinin icra edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Asya Hunları döneminde Türk sanat müziğinin varlığına dair bir bulguya rastlanılmamıştır. Asya Hunları döneminde kullanılan çalgılar, Türk halk çalgılarının temelini oluşturmuştur. Türk müziğinin temellerinin atıldığı Asya Hunları dönemi hakkında bugüne kadar kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu çalşma, nitel araştırma yöntemlerinden "tarama-derleme" ve "içerik analizi kullanılarak yapılmış ve Asya Hun Devleti döneminin müzik kültürü; tarih, müzik, edebiyat, arkeoloji ve halkbilimi disiplinleriyle ortak çalışılarak olabildiğince ele alınmaya çalışılmıştır. Asya Hun Devleti döneminin müzik kültürü başta günümüz Türk müziği olmak üzere ortak Türk dünyasının müziğinin aydınlatılmasında ve dünya müziğinin anlaşılmasında önemli bir yere sahiptir.

Abstract:
The Asian Hun State has an important place in terms of being the first Turkish state established in Turkistan. Turkish art was born in this period when political and cultural unity was achieved with the Asian Huns. Music is an important art in understanding history and culture. Therefore, the music culture of the Asian Hun State sheds light on Turkish history. During the period of the Asian Huns; Turkish folk music, Turkish folk dances, Turkish military music and Turkish religious music gained Turkish identity.  The Asian Hun State, which had an army-nation understanding, was a state with a military character, and the first folk songs of the Huns were formed from epics and heroism. It was determined that the folk songs gained a national and official form during the Asian Hun period and had a sacred structure. Turkish military music differs from the music of other societies in terms of importance, meaning, music and performance, and it is seen that the use of music was at the forefront in the Asian Hun period, especially in the army and war, diplomacy, hunting ceremonies, feasts, assemblies (in Turkish "toys"), in short, in state administration. During the period of the Asian Huns, the first examples of Turkish folk dances such as "halay", "bar" and "zeybek" were encountered and these dances were named as "Hun Halayı", "Hun Barı" and "Hun Zeybegi". Another artistic activity identified in the Asian Huns was the choir. It was concluded that Turkish folk music was performed in the performing arts identified during the Huns period. There is no evidence of the existence of Turkish art music during the Asian Huns period. The instruments used during the Asian Huns period formed the basis of Turkish folk instruments. It has been determined that there has not been a comprehensive study on the Asian Huns period, where the foundations of Turkish music were laid. Therefore, this study was conducted using "survey-compilation" and "content analysis" from qualitative research methods and the music culture of the Asian Hun State period was tried to be handled as much as possible by working in cooperation with history, music, literature, archaeology and folklore disciplines. The music culture of the Asian Hun State period has an important place in the enlightenment of the music of the common Turkic world, especially today's Turkish music, and in the understanding of world music.