İbn Ya'îş ve Şerhu'l-Mufassal adlı eserinin incelenmesi
An analysis of Ibn Ya'îsh and his work titled Sharh al-Mufassal
Yazar: RECEP YAŞAR
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN DEMİR
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Herhangi bir eser üzerine yazılan, ondaki kapalı ifadeleri açıklayan, eksik bırakılan konuları tamamlayan çalışmalara şerh denir. 
Her müellif şerhe, ilave bir açıklamaya ve açıklanmaya gerek kalmadan anlaşılmak ister. Fakat şerh edilme ihtiyacının ortaya çıkması durumunda şârihin şerh etmeyi amaçladığı eserin hem toplum hem birey katında daha iyi anlaşılacağına dair iddiası ön plana çıkar. Bu temel düşünceyle yola çıkan İbn Ya'îş, cârullâh lakabıyla meşhur Zemahşerî'nin el-Mufassal adlı eserini şerh etmiştir.
Bu çalışmamızın temel amacı da İbn Ya'îş tarafından Zemahşerî'nin el-Mufassal adlı eserine yazdığı Şerhu'l-Mufassal'ın içerik ve metodunun incelenmesidir. Şerhu'l-Mufassal, el-Mufassal'a yazılan şerhlerin en kapsamlısıdır ve yazılan şerhlerin hiçbiri onun seviyesine ulaşamamıştır. İbn Ya'îş el-Mufassal'ı şerh ederken Kur'ân-ı Kerîm'den, hadîs-i şerîflerden, Arap şiirinden ve Arap kelamından istişhâdda bulunmuştur. Şerhte Zemahşerî'nin metoduna bağlı kalan İbn Ya'îş yeri geldiğinde onu eleştirmiş ve itirazlarını da ortaya koymuştır.
Araştırmamız beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmamızın konusu, önemi, amaç ve yöntemi, Arap dili ve nahivle ilgili özet bilgiler, şerh geleneği ve Arap dili ekolleri hakkında genel bilgiler sunulmuştur.
İkinci bölümde İbn Ya'îş'in hayatı, ilmi kişiliği ve eserlerine değinilmiştir.
Üçüncü bölümde Şerhu'l-Mufassal'ın yazılması, İbn Ya'îş'in eserini yazarken takip ettiği metodu, son olarak da Şerhu'l-Mufassal'da kullanılan şevâhidler ele alınmıştır.

Dördüncü bölümde ise İbn Ya'îş'in şerhini yazarken Zemahşerî'ye olan itirazlarına temas edilmiştir.
Sonuç kısmının bulunduğu beşinci bölümde çalışmamız hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Nahiv, Şerh, Zemahşerî, İbn Ya'îş, Şerhu'l-Mufassal.

Abstract:
Any work written on a work, explaining closed expressions in it, completing the subjects left incomplete is called a commentary. 
Every author wants to be understood without the need for a commentary and additional explanation. However, when the need for commentary arises, the commentator's claim that the work he intends to comment on will be better understood by both the society and the individual comes to the fore. Ibn Ya'îsh, who set out with this basic idea, commented on al-Zamakhsharî's al-Mufassal, which is famous for its nickname jārullāh.
The main purpose of this study is to analyze the content and methodology of Ibn Ya'îsh's commentary on Zamakhsharî's al-Mufassal. Sharh al-Mufassal is the most comprehensive of the commentaries on al-Mufassal and none of the commentaries ever reached its level. Ibn Ya'îsh, in his commentary on al-Mufassal, made references to the Qur'an, hadiths, Arabic poetry and Arabic theology. Ibn Ya'îsh, who adhered to Zamakhsharî's method in his commentary, criticized him when necessary and put forward his objections.
Our research consists of five sections. In the first chapter, the subject, importance, purpose and method of our study, brief information about Arabic language and grammar, general information about the commentary tradition and Arabic language schools are presented.
In the second chapter, Ibn Ya'îsh's life, scholarly personality and his works are mentioned.
In the third chapter, the writing of Sharh al-Mufassal, Ibn Ya'îsh's methodology in writing his work, and finally the issues of shawâhid used in Sharh al-Mufassal are discussed.
In the fourth section, Ibn Ya'îsh's objections to Zamakhsharî while writing his commentary are discussed.
In the fifth section, which includes the conclusion, a general evaluation of the issues in our study is made.

Keywords: Arabic Language, Nakhiv, Commentary, Zamakhsharî, Ibn Ya'îsh, Sharh al-Mufassal.