Türkiye'de ve dünyada mali idarenin dışındaki vergi denetimi uygulamaları ile söz konusu uygulamaların bağımsız denetimle ilişkisinin incelenmesi ve Türkiye'deki uygulamaya yönelik bir araştırma
Tax audit applications conducted by non-fiscal administrations in Turkey and in the world and the relation between these applications and independent audit and a research on implementation in Turkey
Yazar: MEHMET ALİ KAYA
Danışman: PROF. DR. NURAN CÖMERT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Denetim = Control ; Denetim sistemleri = Control systems ; Mali idareler = Fiscal administration ; Türkiye = Türkiye ; Vergi denetimi = Tax audit

Özet:
Ülkemizde kuruluşların finansal tablolarının pay ve menfaat sahiplerine güvence vermek amacıyla bağımsız denetçilerce denetlemesinin yanında YMM'lerce tam tasdik adı verilen bir denetimden geçirilerek mali idareye güvence vermesi özellikle fayda maliyet bağlamında hep tartışılan önemli bir konu olmuştur. 
Yapılan literatür taramasında daha kapsayıcı bir denetim olan bağımsız denetim ile vergi matrahının doğruluğu odaklı tam tasdik denetimini fayda maliyet ilişkisi içinde karşılaştıran bir araştırmaya rastlanılmamıştır. Tezin amacı; hem bağımsız denetim hizmetini hem de tam tasdik denetim hizmetini birlikte alan şirketlerin neden bu iki denetimi birden aldıklarını anlamak, bu kapsamda iki denetimden hangisinin daha gerekli olduğunu ya da olmadığını fayda ve maliyeti üzerine bir araştırma ile inceleyerek tam tasdik denetimin ülkemizdeki konumuna ilişkin bilimsel bir tespit ortaya koymaktır. 
Bu amaçla çalışmada öncelikle dünya ülkelerinde zorunlu vergi denetimi olup olmadığı incelenmiş bunu takiben Türkiye'deki tam tasdik ve bağımsız denetim uygulamasının yasal düzenlemeleri hakkında bilgi verilerek her iki denetimin düzenleme kapsamı açısından bir karşılaştırması yapılmıştır. Ardından çalışma kapsamında bu bilgiler ışığında geliştirilen bir araştırmaya yer verilmiştir.
Araştırmanın temel sorusu çerçevesinde geliştirilen hipotezlerin test edilmesi amacıyla yöntem olarak saha araştırması tercih edilmiş, bunun için de veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır. Anketin hedef kitlesi olarak ülkemizde belli büyüklükteki şirketlerin zorunlu bağımsız denetime tabi olmaları fikrinden hareketle her iki denetimi birlikte yaptırma ihtimali çok yüksek olan ve araştırmanın başladığı yıl itibariyle erişilebilir bir veri olan 2018 yılı İSO 500 listesindeki şirketler seçilmiştir.
249 şirkete yönelik olarak uygulanan anket sonucunda, 2018 yılı İSO 500 listesinde yer alan ve her iki denetimi de alan şirketlerin;  tam tasdik denetimine de ihtiyaç duydukları, bağımsız denetimle birlikte aldıkları tam tasdik denetiminden de fayda elde ettikleri ve fayda-maliyet analizi açısından değerlendirme yapıldığında, tam tasdik denetiminin kendilerine getirdiği maliyetle aldıkları hizmetin faydasının örtüştüğü sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The fact that financial statements of the establishments are audited by independent auditors in order to give assurance to the shareholders and stakeholders, as well as providing assurance to the financial administration by going through an audit called full certification by sworn-in certified public accountants has always been an important issue discussed especially in the context of cost and benefit in our country.
In the literature review we have conducted, no research has been found that compares the independent audit, which is more inclusive, with the full certification audit focused primarily on the accuracy of the taxable income, in a cost-benefit relationship. The aim of the thesis is to understand why some companies receive both the independent and the full certification audit and to examine which of the two audits is more necessary within the benefit and cost framework so as to draw a scientific conclusion regarding the positioning of full certification audit in our country.
For this purpose, first of all, an examination was conducted to see if there is a compulsory tax audit in other countries, and following that a comparison was made in terms of the scope of regulation of both audits by giving information about the legal regulations of the full certification and independent audit practice in Turkey. Then, a research was devised and carried out within the scope of the information collected.
In order to test the hypotheses developed within the framework of the basis of the research, field research was preferred as a method, and the survey technique was used as a data collection tool. Based on the idea that companies of a certain size in our country are subject to mandatory independent audits, the companies in the 2018 ISO 500 list, which have a very high probability of having both audits done together were chosen as the target audience of the survey. The year 2018 was chosen as it signaled the accessibility of the year after the commencement of the research. 
As a result of the survey applied to 249 companies, regarding the companies that were included in the 2018 ISO 500 list and received both audits; it has been concluded that they also needed a full certification audit, they also benefited from the full certification audit they received together with the independent audit, and when an evaluation is made in terms of cost-benefit analysis, the cost of the full certification audit they used and the benefit of the service they received overlap.