Iğdır ilinde domates üretim ekonomisi
Tomato production economics in Igdir province
Yazar: FATİH GÜLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KÖKSAL KARADAŞ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ OKAN DEMİR
Iğdır Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Yaş sebze grubundan olan domates insan sağlığına olan faydaları yanında
üretimini yapan çiftçilere istihdam olanağı ve gelir sağlaması, ihracat yoluyla ülke
ekonomisine döviz katkısı, salça, sos, ketçap vb. ürünleri ile gıda sanayiye destek
olması bakımından önemli bir tarımsal üründür. Dünya domates üretiminde dördüncü
sırada yer alan Türkiye'de verim dünya ortalamasının iki katına yakındır. Iğdır İlinde
domates üretiminde kullanılan girdi miktarı ve uygulama zamanlarının, birim ürün
maliyetinin, üretim ve pazarlama sorunlarının ve çözüm önerilerinin belirlenmesi
çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırmada "Basit Tesadüfi Örnekleme
Yöntemine" göre Iğdır'da domates üreten 105 işletme ile anket yapılmıştır. İncelenen
işletmelerde işletmecilerin yaş ortalaması 52 olup %73,3'ü ilköğretim mezunu, ortalama
Erkek İş Birimi (EİB) 4,28, ortalama domates ekim alanı 6,07 da olarak belirlenmiştir.
Üreticiler 1 da domates üretimi için 2.507 TL masraf ederken 4.854 TL değerinde 5.454
kg/da ürün ve 2.347 TL/da Net Kâr elde etmişlerdir. Domateste birim maliyet 0,46
TL/kg olup 0,89 TL/kg satış fiyatı ile 0,43 TL/kg kâr sağlanmıştır. Yapılan doğrusal
regresyon analizine göre domates üretiminde sulama sayısı, gübre miktarı, fide sayısı ve
ekim bölgesi önemli çıkarken benzer şekilde Regresyon Karar Ağacı modelinde de
sulama sayısı, gübre miktarı ve fide sayısı domates verimini önemli derecede etkileyen
faktörler olarak belirlenmiştir. Üreticilerin %70,5'i ürünlerini tarlada ve yol kenarında
pazarlamaktadırlar. Domates üreticisinin önemli sorunları arasında hastalık ve
zararlılarla mücadele edememe, girdi fiyatlarının yüksek olması ve yetersiz devlet
desteği gelirken çözüm önerileri arasında ürün pazarlama kooperatiflerinin kurulması,
yeterli derecede girdi desteği verilmesi ve yetiştirme teknikleri konusunda eğitimler
düzenlenmesi gelmektedir.

Anahtar kelimeler: Domates, Üretim ekonomisi, Pazarlama, Iğdır

Abstract:
Tomato, which is in fresh vegetables group, is beneficial to human health. Also,
it is employment opportunities and income source for farmers, and moreover, it has
foreign exchange contribution to country's economy through export. Moreover, ıt is an
important plant in terms of supporting industrialization of foodstuffs with its products
such as tomato sauce, ketchup, etc. Turkey, fourth place in world tomato production,
has a yield more than twice as much as the world average. It is aimed to determine
amount of inputs used in tomato production, application time and unit product cost and
to propose solution offers. For this purpose, 105 surveys, determined by simple random
sampling, was conducted with farms. In the farms surveyed, the average age of
respondents is 52 and 73,3% of them are primary school graduates, average (man work
unit) EIB is 4,28 and average tomato planting area is 6,07 da. While producers make
expense 2.507 TL for tomato production per 1 da, they obtained 5.454 kg/da of product
with a value of 4.854 TL and net profit of 2.347 TL/da was obtained. The unit cost of
tomato is 0,46 TL/kg, with a sales price of 0,89 TL/kg and a profit of 0,43 TL/kg.
According to the linear regression analysis, the number of irrigation, the amount of
fertilizer, the number of seedlings and the sowing area were significant in the tomato
production, while the number of irrigation, the amount of fertilizer and the number of
seedlings in the Regression Decision Tree model were found to be important factors.
70,5% of producers markets their products on the road and in the field. Significant
problems of the tomato producer include not being able to combat diseases and
harmfulness, high input prices and inadequate state support. Among the solution
proposals are the establishment of product marketing cooperatives, the provision of
adequate input support, and the training of training techniques.

Key words: Tomato, Production Economics, Marketing, Igdir