Câbirî'nin Fehmü'l Kur'ân'da önceki müfessirlerden ayrıştığı iddialarının tespit ve tahlili
Identification and analysis of the claims that Câbîrî differed from the previous commentators in the Fahmu'l Qur'an
Yazar: NASER BAJRAMI
Danışman: PROF. DR. ABDULHAMİT BİRIŞIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân'ın tefsiri, Hz. Peygamber'den modern döneme kadar devam eden geniş bir ilim geleneğini temsil etmektedir. Bu ilmin merkezinde, Kur'ân'ın doğru bir şekilde anlaşılması yer almaktadır. Kur'ân tefsiri çalışmalarında müfessirler, genellikle mevcut Mushaf tertibini esas almaktadır. Ancak, son dönemde oryantalistlerin etkisiyle kronolojik Kur'ân okuma yönteminin tercih edildiği tefsir çalışmalarının arttığı gözlenmektedir. Bu bağlamda Filistinli Muhammet İzzet Derveze'nin (1888-1984) Kur'ân'ı nüzûl kronolojisine uygun olarak kaleme aldığı et-Tefsîrü'l-hadîs isimli çalışması, tefsir literatüründe bu yöntemle kaleme alınan ilk çalışmalardan biri olduğu bilinmektedir. 
Derveze'den sonra Kur'ân'ı kronolojik açıdan anlama ve yorumlama yönteminin çok sayıda müfessir tarafından sürdürüldüğü ve geliştirildiği müşâhede edilmektedir. Muhammed Âbid el-Câbirî'nin (1936-2010) Fehmü'l-Kur'âni'l-Hakîm adlı tefsiri de bu türde kaleme alınan çalışmaların biri olarak görülmektedir. 
Bu çalışma, Câbirî'nin, Fehmü'l-Kur'ân' adlı eserinde en sahih görüş olarak ileri sürdüğü yorumların tespit ve tahlîlini konu edinmektedir. Çalışma bir giriş ve iki bölüm şeklinde düzenlenmiştir. Giriş'te araştırmanın konusu, kapsamı ele alınmış ve konu ile ilgili literatür değerlendirmesi yapılmıştır. Birinci bölümde siyer eşliğinde Kur'ân tefsiri metodu hakkında bilgiler verilmiştir. Bu bölümde, yöntemin amacı, önemi ve bu yöntemle yapılan çalışmalar zikredilmiştir. Ardından, Fehmü'l-Kur'ân'ın yöntem bakımından en baskın yönü olan kronoloji meselesini, bu yöntemin gerekçeleri ve problemleri üzerinde durulmuştur. Câbirî'nin hayatı ve eserlerinden kısaca bahsedilmesine karşın tefsir anlayışı ve söz konusu eserde öne çıkan hususlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. İkinci bölümde ise, Muhammed Âbid el-Câbirî'nin özgün bir yöntem ve muhtevayla kaleme aldığını iddia ettiği tefsirinin, özgünlüğü iddiasının gerçeklik payını belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmada Câbirî'nin Fehmü'l-Kur'ân'da ortaya koyduğu yorumlar kendi yöntemine uygun olsa da, bunların çoğunun önceki tefsirlerde de bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The interpretation of the Qur'an represents a broad tradition of knowledge spanning from the time of the Prophet Muhammad to the modern era. At the core of this discipline lies the correct understanding of the Quran. In the field of Quranic exegesis, commentators typically adhere to the existing arrangement of the Mushaf. However, in recent times, influenced by orientalists, there has been an observed increase in the preference for the chronological reading method in exegesis works. In this context, the work "Tafsir al Hadis" by Palestinian Muhammad Izzet Derveze stands out as one of the first works in the exegesis literature written according to this method. 
Following Derveze, it is observed that numerous commentators have continued and developed the method of understanding and interpreting the Quran chronologically. Muhammed Abid Jabiri's commentary titled "Fahm al-Quran" is also regarded as one of the works written in this genre. 
This study focuses on identifying and analyzing the foundations of the method followed by Jabiri's in his work "Fahm al-Quran" and the interpretations he advances as the most authentic. The study is organized into an introduction and two chapters. The first chapter provides information on the methodology of Quranic exegesis accompanied by the Prophet's biography. In this chapter, the purpose and importance of the method, as well as the studies conducted using this method, are mentioned. Subsequently, the issue of chronology, which is the most prominent aspect of Fahm al-Quran in terms of method, along with its justifications and problems, is discussed. A brief overview of Jabiri's life and works is provided, followed by extensive information on his exegesis approach and the key aspects highlighted in his exegesis. The second chapter consists of an analysis aimed at determining the validity of Jabirî's claim of originality and differentiation from other commentators in his commentary, which he asserts was written with a unique method and content. In the conclusion of our study, it has been observed that although Jabiri's interptretations in Fahm al-Quran are methodologically appropriate, many of these intertpretations overlap with previous exegeses