Türkiye'deki görme engelli yetişkinlerin eczacılık alanındaki ihtiyaçları üzerinde bir çalışma
A study on pharmaceutical needs of visually disabled adults in Turkey
Yazar: HALİL TEKİNER
Danışman: PROF. DR. GÜLBİN ÖZÇELİKAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Alfabe = Alphabet ; Eczacılar = Pharmacists ; Eczaneler = Pharmacies ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Görme engelliler = Visually impaired ; Sağlık bilgi sistemleri = Health information systems ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Bu araştırma Türkiye'de yaşayan 18 yaş üstü görme engellilerin eczacılık alanındaki ihtiyaçlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın gerecini Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden basit rasgele örnekleme yöntemiyle seçilmiş yedi şehirdeki (Antalya, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Samsun) görme engelli dernek üyeleri arasından tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilmiş 287 görme engelliyle yüz yüze görüşme tekniğiyle yapılan anketler oluşturmaktadır. Anket soruları katılımcıların sosyodemografik özellikleri, görme engellilik süre ve nedenleri, kronik rahatsızlıkları, ilaç kullanım davranışları, kabartma yazı okuryazarlıkları, telefon/internet erişimi ve ileri teknolojili ürün kullanım durumlarına ilişkin bilgileri konu almaktadır. Veriler SPSS 15.0 İstatistik Paket Programı kullanılarak değerlendirilmiş; araştırma değişkenleri arasındaki karşılaştırmalar ki-kare analiz yöntemiyle yapılmıştır.Anket verilerine göre katılımcıların % 22,6'sı en az bir kronik rahatsızlığa sahip; % 57,8'i sağlık ve ilaç hakkında bilgileri doğrudan eczacıdan edinmekte; % 89,2'si ilaçlarını kendi başına ya da eşlik eden biriyle birlikte eczaneden almaktadır. İlaçlarını eczaneden alanların % 40,6'sı eczacının kendileriyle kurduğu iletişimi iyi, % 26,6'sı ise çok iyi olarak değerlendirmiştir. Bu değerlendirmeler ile şehirler arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunmuştur. Araştırmaya katılanların en sık kullandığı ilaç grubu (% 70) ağrı kesicilerdir ve ağrı kesici kullanımı ile eğitim düzeyleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunmuştur. Katılımcıların % 66,6'sı şurup kullanırken, % 39,7'si ise damla kullanırken zorluk çektiğini ifade etmiştir. Sağlık personelinin tavsiyesi olmadan kendi başına ilaç kullananların oranı % 22,3; kullandığı ilacın son kullanma tarihini takip etmeyenlerin oranı ise % 27,9'dur. Katılımcıların % 64,1'i kullandıkları ilaçla ilgili bilgilere sabit telefon/cep telefonundan, % 32,1'i körcül web sitelerinden, % 32,1'i kabartma yazılı çıktılardan, % 14,3'ü büyük yazılı çıktılardan, % 10,1'i ise CD vb. taşınabilir ses kayıtlarından ulaşmayı tercih etmektedir.Türkiye'deki görme engelli yetişkinlerin eczacılık alanındaki ihtiyaçlarının sağlık ve ilaç konusunda görme engellilere yönelik hazırlanmış güvenilir, kolay ulaşılabilir ve ekonomik bilgi kaynakları; görme engelliler konusunda eğitimli sağlık personeli; sağlık kurum ve kuruluşlarında görme engellilere yönelik uygun fiziksel alt yapı düzenlemeleri; uluslararası standartlara sahip kabartma yazılı ilaç kutuları ve görme engellilerin doğru ilaç kullanımına yönelik yüksek teknolojili aletler olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bugün Türkiye'deki görme engelli yetişkinlere sunulan eczacılık hizmetleri yetersizdir ve ilaç ambalajı üzerinde kabartma yazı kullanımı görme engellilerin sadece küçük bir kısmının ihtiyacına cevap vermektedir.

Abstract:
The aim of this research is to identify the pharmaceutical needs of visually disabled individuals over the age of 18 in Turkey. A total of 287 adults who are blind or partially sighted and who are registered with organizations for visually impaired people in seven cities in Turkey (Antalya, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Samsun) representing Turkey?s seven geographical regions were randomly selected. A questionnaire was developed to cover the following subject areas: socio-demographic characteristics, cause and duration of visual disability, chronic disease involved, medication use, Braille literacy, telephone/Internet access, and use of high-tech devices. Recorded data were analyzed using SPSS 15.0 software and the variables were compared using the Chi-square test.According to the survey results, 22,6 % of the participants have at least one chronic disease; 57,8 % directly consult pharmacists on health/medicine related issues; and 89,2 % buy their medications directly from community pharmacies either by themselves or with the help of an accompanying person. Among those who purchase their medicines from community pharmacies, 40,6 % assess pharmacist communications as good and 26,6 % as very good. There is a statistically significant relationship between these assessments and the cities in which the participants live. The most commonly used medication, at 70 % of participants, is painkillers and there is also a statistically significant relationship between painkiller use and education levels. In addition, 66,6 % of participants have difficulty using liquid-form medicines, while 39,7 % have trouble using eye drops. 22,3 % of participants use medication without consulting healthcare professionals and 27,9 % do not control the expiration dates of the medicines they use. A total of 64,1 % of the participants prefer to access drug information via telephone; 32,1 % via blind-friendly Web sites; 32,1 % via Braille printouts; 14,3 % via large print documents; and 10,1 % via CD or other voice recordings.The following are needed for visually disabled adults in Turkey: reliable and economical health/pharmaceutical information resources that are accessible for blind and visually impaired people; specially trained health care professionals; physical accessibility to all health facilities, including community pharmacies; Braille embossing on all pharmaceutical packages; and high-tech devices to assist in the proper use of drugs. We have concluded that pharmaceutical services provided to visually disabled adults today in Turkey are unsatisfactory and that the use of Braille on pharmaceutical packages meets the needs of only a small portion of this group.