Hava ve uzay Hukukunda ticari hizmetlerden doğan hukuki sorumluluk
Legal liability from commercial services in Air and Space Law
Yazar: DİLEK FUNDA KURTULUŞ
Danışman: PROF. DR. KUDRET GÜVEN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hava hukuku = Air law ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Sorumluluk = Responsibility ; Ticaret = Trade ; Ticari işlemler = Trading operations ; Uzay = Space ; Uzay hukuku = Space law

Özet:
Son dönemlerde özel şirketler tarafından uzaya seyahatler düzenlenmeye başlanmıştır. Bu durum uzay turizmi ile uzay turisti, uzay katılımcısı veya uzay yolcusu gibi kavramların doğmasına sebep olmuştur. Bir uzay aracı ile seyahat eden uzay yolcusunun uğradığı zarardan doğan sorumluluğun tazmini konusu öğretide tartışmalıdır. Uzay cisminde bulunan uzay yolcusuna, yeryüzünde, hava sahasında veya uzayda başka bir fırlatan devletin uzay aracının çarpması halinde söz konusu zararı veren Fırlatan Devlet'in veya Uluslararası Örgütün uluslararası sorumluluğu doğacaktır. Oysa uzay cisminde bulunan uzay yolcusuna fırlatma esnasında, uzayda veya Dünya'ya dönüşü sırasında herhangi bir zararın gelmesi durumunda uzay yolcusunun içinde bulunduğu uzay cismini "Fırlatan Devletin" sorumluluğuna Sorumluluk Sözleşmesi'nin 7. maddesi gereği gidilemeyecektir. Sorumluluk Sözleşmesi Fırlatan Devletin vatandaşlarına ve fırlatma anından itibaren uzay cisminin inişine kadar uzay cismini çalışmasına katılan yabancı ülke vatandaşlarına uygulanmamaktadır. Bu durumda olan ve zarar gören uzay yolcuları ancak fırlatan devletin iç hukuk yollarına başvurarak zararlarını tazmin edebileceklerdir. 
Türkiye'de de Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı'nca hazırlanan "Türkiye Uzay Ajansı Kurulması ve Uzaya Yönelik Faaliyetlerin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı (Türkiye Uzay Kanunu Tasarısı)" Bakanlar Kurulu'nca 13.02.2017 tarihinde TBMM'ye sunulmuştur. Bu tasarı kanunlaşmamıştır. Bunun yerine, 13 Aralık 2018 tarihinde 30624 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 23 nolu "Türkiye Uzay Ajansı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi" ile Türkiye Uzay Ajansı kurulmuştur. Ne kararnamede ne de kanun tasarısında her ne kadar hüküm bulunmayan hallerde Türk Sivil Havacılık Kanunu (TSHK)'nun uygulanacağına dair bir hüküm bulunmasa da TSHK'nın sorumluluk hükümlerinin ulusal Uzay Hukuku'na uygulanmasından daha uygun bir yaklaşım yoktur. Ayrıca uzay araçları havalanabildikleri ve havada seyredebildikleri için atmosferde (hava sahasında) bulundukları sürece TSHK bakımından da hava aracı sayılmaktadır. Bu sebeple çalışmada iç hukukta uygulanması gereken kuralların düzenlenmesine ışık tutmak adına Hava Hukuku'nun ticari hizmet faaliyetleri ile ilgili hukuk kurallarına da başta TSHK olmak üzere değinilmiştir.

Abstract:
In recent years, travels to space by private companies have started to be organized. This has led to the creation of concepts like space tourist, space participant or space traveler with space tourism. The rewards of responsibility for damage caused by a spacecraft to a space participant is a subject of discussion in the literature. The international liability of the Launching State or the International Intergovernmental Organization will result in the case of a damage given to a space participant in a space object of another launching state either on the surface of the earth, in air or in space. However, in the event of any damage to space passenger in the spacecraft during the launch of the spacecraft, in the space, or in the descent phase to the Earth, the space passenger shall not be subject to the 7th Article of the Liability Agreement for the responsibility of its own "Launching State". The Liability Convention does not apply to nationals of the launching State and to foreign nationals participating in space operations from the moment of launching to the descent of space object. In this case, the space passengers will only be able to compensate their damages by resorting to local remedies.
In Turkey, Ministry of Transport, Maritime Communications prepared "Draft Law of Turkey Space Agency Establishment and Regulation of Space Activities (Turkey Space Law Draft)" which was submitted to parliament by Board of Ministers on 13.02.2017. This draft law has not been enacted. Instead, on 13 December 2018, Turkey Space Agency was established with "Turkey Space Agency on Presidential Decree" no. 23 published in the Official Gazette numbered 30624. In neither the decree nor the draft law, there is no provision that in cases where there are no provisions, the Turkish Civil Aviation Law (TSHK) should be applied, there will not be any more appropriate approach than applying TSHK's liability provisions to national Space Law. In addition, the space vehicles which could takeoff and cruise in the air, as much as they are in the atmosphere (airspace) they are counted as air vehicles by the provisions of THSK. For this reason, in order to clarify on the regulation of the rules that should be applied in domestic law, the provisions related to commercial service activities of Air Law are mentioned paying attention to provision in TSHK.