Tacir aleyhine kararlaştırılan ceza koşulu
Penalty clause agreed to against the merchant
Yazar: ALTAN FATİH GÜNDEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLEN SİNEM TEK
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Sermaye Piyasaları ve Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza = Punishment ; Cezai şart = Penal clause ; Kişilik hakkı = Personality right ; Tüccar = Merchant ; Türk Borçlar Kanunu = Turkish Code of Obligations ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations

Özet:
Türk Borçlar Kanunu m. 182/1'e göre taraflar kural olarak ceza koşulunu serbest şekilde belirleyebilirler. Ancak aynı maddenin üçüncü fıkrasında hâkimin aşırı gördüğü ceza koşulunu indirmesi öngörülmüştür. Kanun koyucu, ceza koşulu müessesesi ile hakkaniyete aykırı şekilde ve toplumun adalet duygusunu zedeleyecek derecede ekonomik menfaat edinmesini engellemeyi amaçlamaktadır. Bu madde hükmü ile sözleşmenin zayıf tarafı olan kişilerin korunması da gerçekleşmektedir. Ancak TTK m. 22'de tacirin ceza koşulunun aşırılığı iddiasıyla mahkemeden ceza koşulunun miktarını indirmesini talep edemeyeceği düzenlenmiştir. Bu madde hükmü tacirin basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğünün bir yansımasıdır. Diğer yandan tacirler arasında da zayıf olan taraf olabilir ve güçlü olan tacir, zayıf olan tarafa dilediği miktarda ceza koşulunu kabul ettirebilir. Tez çalışmamızda, TMK m. 23 ve TBK m. 27/2 hükümleri çerçevesinde, taciri, aleyhine kararlaştırılan ve TBK 182/3 kapsamında denetimine tabi olmayan ceza koşulu karşısında korunması hususu incelenmiştir. Ancak bunun öncesinde tacir kavramı ile tacir olmanın hüküm ve sonuçları üzerinde durulmuş ve ardından ceza koşulunun tanımı, unsurları, benzer kavramlardan farkı, kusur ve zarar ile ilişkisi, miktarı, aşırı olması ve tacir aleyhine kararlaştırılması analiz edilmiştir.

Abstract:
According to Article 182/1 of the Turkish Code of Obligations, the parties can, as a rule, freely determine the penalty condition. However, in the third paragraph of the same article, it is foreseen that the judge should reduce the penalty condition that he considers excessive. The legislator aims to prevent the notion of penal clauses from gaining economic benefits by means of penal clauses in an unfair way and to such an extent that it harms the sense of justice of the society. With the provision of this article, the protection of the weak party of the contract is also established. However, Article 22 of the Turkish Commercial Code, it is regulated that the trader cannot request the court to reduce the amount of the penalty clause on the grounds that the penalty clause is excessive. The provision of this article is a reflection of the trader's obligation to act like a prudent businessman. On the other hand, there may be the weak side among the traders, and the strong trader can impose any penalty on the weak one. In our thesis, within the framework of the provisions of Article 23 of Civil Code and Article 27/2 of the Turkish Code of Obligations, the issue of protection of the trader against the penal clause decided against him and not subject to his control under the Article 182/3 of the Turkish Code of Obligations will be examined. However, before that, the concept of trader and the terms and consequences of being a trader have been emphasized, and then the definition of the penalty clause, its elements, its difference from similar concepts, its relationship with fault and damage, its amount, its excess and its decision against the trader have been analyzed.