Smyrna/İzmir Agorası buluntuları ışığında Osmanlı Devleti ile Avrupa devletleri arasındaki seramik ticareti (16-19.yüzyıl)
Pottery trade between Ottoman and European states in the light of findings of Smyrna/Izmir Agora (16th-19th centuries)
Yazar: ZEYNEP ADİLE MERİÇ
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ GÖK İPEKÇİOĞLU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Avrupa ülkeleri = European countries ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Seramikler = Ceramics ; Smyrna = Smyrna ; Ticari ilişkiler = Trade relations ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Osmanlı Devleti ile çeşitli Avrupa devletleri yüzyıllar boyunca siyasi ve ticari 
ilişkiler içerisinde bulunmuştur. Özellikle Osmanlı Devleti'nin en parlak dönemlerini 
yaşadığı 16. yüzyıldan itibaren artan ticari ilişkiler çerçevesinde devletler arasında 
ticarette çeşitli ürünlerin kullanıldığı görülmektedir. Bu ürünlerden seramik ve porselen, 
hem günlük hayatta hem de lüks tüketim aracı olarak uluslararası ticarette önemli bir 
yere sahip olmuştur. Ticaretle birlikte bu seramikler, diplomatik hediye olarak da sıkça 
tercih edilmiştir. Ayrıca günlük hayatta, hem mutfak malzemesi olarak hem de ev 
dekorasyonunda kullanıldığı görülmektedir. Osmanlı Devleti'nin özellikle Akdeniz 
ticaretinde etkin olması, Anadolu'da üretilen seramiklerin Avrupa'nın birçok devletine 
ulaşmasını sağlamıştır. Aynı şekilde, deniz ticaretinin yoğunluğuyla Anadolu'nun 
birçok liman kentine de Avrupa üretimi seramikler gelmiştir. 
17.yüzyıldan itibaren Anadolu'nun önemli bir limanı konumuna gelen İzmir'de
Avrupa'dan seramik ithalatının çokça yapıldığının kanıtı Smyrna/İzmir Agorası'nda 
bulunan Avrupa seramikleridir. Özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda artan seramik ithalatının 
en büyük sebeplerinden biri yerel seramik üretiminin el emeğiyle zahmetli ve kısıtlı bir 
şekilde yapılmasıdır. Avrupa seramiklerinin çoğunluğu çeşitli ülkelerdeki fabrikalarda 
endüstriyel yöntemlerle daha ucuza maliyetle ve çok sayıda üretilmiştir. 1838 Balta 
Limanı Ticaret Antlaşması'yla birlikte Osmanlı Devleti birçok Avrupa Devleti için açık 
Pazar haline gelmiştir. Böylelikle Osmanlı eyaletlerinde yerel seramiklerin yanı sıra 
Avrupa üretimi seramikler çokça tercih edilmiştir. 
Çalışma kapsamında Smyrna/İzmir Agorası'nda bulunan örnekler üzerinden 
Avrupa seramiklerinin başta İzmir olmak üzere birçok Osmanlı kentine gelişleri gümrük 
kayıtları ve arşiv belgeleri gibi önemli kaynaklarla araştırılmıştır. Smyrna/İzmir
Agorası'nda bulunan Avrupa seramiklerinin üretim yerleri, teknik ve üslupsal 
özellikleri detaylıca incelenerek tarihlendirilmeleri yapılmıştır. Ayrıca Smyrna/İzmir
Agorası örnekleri merkezinde Anadolu'da ve diğer Osmanlı eyaletlerinde bulunan 
Avrupa seramikleri irdelenmiştir. Bütün bu verilerle Osmanlı Devleti ile Avrupa 
Devletleri arasındaki ticari faaliyetler kapsamında seramik ticaretinin boyutları 
aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The Ottoman Empire and European states had political and commercial relations 
for centuries. It is seen that various products were used in trade between states with
increasing commercial relations especially since the 16th century, when the Ottoman 
Empire was in its heyday. Among these products, ceramics and porcelain have had an 
important place in trade between states both in daily life and as a luxury consumption. 
Along with the trade, these ceramics were frequently preferred as diplomatic gifts. Also 
in daily life, It is seen that ceramics used in both as kitchen wares and in home 
decoration. The fact that the Ottoman Empire was particularly effective in the 
Mediterranean trade enabled the ceramics produced in Anatolia to reach many European 
states. Likewise, European ceramics came to many port cities of Anatolia due to the 
intensity of sea trade.
The proof of the large amount of ceramics imported from Europe in Izmir, 
which has become an important port of Anatolia since the 16th century, is the large 
number of European ceramics found in Smyrna Agora. Especially in the 18th and 19th 
centuries, one of the biggest reasons for the increase in ceramic imports is the laborious 
and limited production of local ceramics. The majority of European ceramics are 
produced in large numbers at cheaper prices by industrial methods in factories in 
various countries. With the Balta Limanı Trade Agreement of 1838, the Ottoman 
Empire became an open market for many European States. Thus, in addition to local 
ceramics, European ceramics were widely preferred in Anatolia and Ottoman provinces.
Within the scope of the study, the arrival of European ceramics to many 
Ottoman cities, especially Izmir, through the samples found in Smyrna Agora is 
investigated with important sources such as customs records and archive documents.
The production sites, technical and stylistic features of the Smyrna Agora European 
ceramics were examined in detail and dated. Additionally in the center of Smyrna Agora 
examples, European ceramics found in Anatolia and Ottoman provinces were examined.
With all these data, the dimensions of the ceramics trade within the scope of 
commercial activities between the Ottoman Empire and European States have been 
enlightened.