Efes Müzesi'ndeki İlhanlı Dönemi sikkeleri
The coins of Ilkhanid Period at the Ephesus Museum
Yazar: BAYRAM KARAKURT
Danışman: PROF. DR. HARUN ÜRER
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk İslam Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Efes Müzesi = Ephesus Museum ; Sikke = Coin ; İlhanlı Devleti = Ilkhanid State ; İlhanlılar = Ilkhans ; İzmir-Efes = İzmir-Efes

Özet:
Sikkeler, tarih boyunca kurulan devletlerin tarihi, ekonomik ve estetik zenginlikleri ile ilgili en önemli belgelerden biridir. Devletin kullandığı paraların incelenmesi ile; para basarken kullanılan madenler, ölçüler ve ayarlar, üzerinde yer alan yazılar, figürler ve şekiller, dönemin hükümdarları, hüküm sürdükleri dönemler, dini inançlar, estetik değerler ve tabii ki dönemin mali durumu hakkında önemli bilgiler elde edilmektedir.
Büyük Moğol-Türk İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han ölünce yerine sırasıyla Ögeday (Ükatay), Ögeday'ın oğlu Göyük ve daha sonra Möngke tahta oturmuştur. Möngke, kardeşi Hülagu'yu batıya Ön-Asya'daki devletleri tâbi kılmak için gönderir (H. 656/ M.1253). Hülagü önce İsmaililer'in Alamut Kalesi'ni alır ve liderleri Rükneddin Hürşah'ı (Gürşah) öldürür. Daha sonra Bağdat'ı alan Hülagü halifeyi idam eder (H. 656/M. 1258). Böylelikle Hülagü Han çıktığı batı seferiyle İlhanlı devletinin kuruluş sürecini başlatmış olur.
İlhanlılar'da devletin idari merkezinin, eyaletlerin ve yerel idarelerin sikke basma yetkisine sahip olduğu bilinmektedir. Bunların dışında savaş zamanlarında ordunun acil ihtiyacını karşılamak için seyyar darphanelerin kurulduğu, ayrıca kimi tarikatların da sikke bastığını düşündüren örneklere de rastlanılmıştır. Bu kadar fazla sikke basımının söz konusu olduğu dönemde İlhanlı topraklarında darphane sayısının 200'ü bulması şaşırtıcı değildir. İlhanlı maliyesine dair belgelerde yapılan incelemeler sonucunda altın, gümüş ve bakır madeninden para darp ettikleri, en yaygın kullandıkları para birimlerinin miskal, tanga (tenke), dirhem, dinar, baliş, tümen olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Coins are one of the most important documents related to the historical, economic and aesthetic wealth of the states established throughout history. By examining the money used by the state; Important information is obtained about the metals used in printing money, the sizes and settings, the inscriptions, figures and shapes on it, the rulers of the period, the periods they ruled, religious beliefs, aesthetic values and of course the financial situation of the period.
When Genghis Khan, the founder of the Great Mongolian-Turkish Empire, died, Ögeday (Ükatay), Ögeday's son Göyük and later Möngke ascended the throne respectively. Möngke sends his brother Hülagu to the west to subordinate the states in Asia Minor (H. 656 / M. 1253). Hülagü first takes the Alamut Castle of the Ismailis and kills their leader Rükneddin Hürşah (Gürşah). Afterwards, Hülagü, who took Baghdad, executed the caliph (H. 656 / M. 1258). Thus, Hülagü Han started the establishment process of the İlhanlı state with his western expedition.
It is known that the administrative center of the state, provinces and local administrations in Ilkhanids had the authority to mint coins. Apart from these, there are also examples that suggest that mobile mints were established to meet the urgent needs of the army in times of war, and that some sects also minted coins. It is not surprising that the number of mints in the Ilkhanid lands reached 200 in the period when so many coins were minted. As a result of the examinations made in the documents of Ilkhanid finance, it was determined that they minted money from gold, silver and copper mines, and the most common currencies they used were miskal, tanga (tenke), dirham, dinar, balis, tumen.