TRT repertuvarında bulunan Rize ve Erzurum yörelerine ait uşşâk karakterli türkülerin makamsal yapı ve ritmik kalıplar açısından karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of uşşâk characterized folk songs belonging to Rize-Erzurum province in TRT repertoire in terms of major structure and rhythmic patterns
Yazar: MEHMET VARLI
Danışman: PROF. DR. SERHAT YENER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı / Geleneksel Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Tarihsel süreç içerisinde geleneksel kültürümüzün günümüze kadar aktarımında önemli bir yere sahip olan Türk Halk Müziği, makamsal ve ritmik kalıplar açısından  bölgeden bölgeye birtakım değişik özellikler göstermektedir. Sosyokültürel yaşam, coğrafîk özellikler ve tarihi yönüyle de türkülerin yöreden yöreye benzerlik veya farklılıklar gösterebileceği varsayımından hareketle, betimsel araştırma yöntemi ile hâlihazırda mevcut durumun saptanabilmesine yönelik ele alınan bu çalışmada, TRT repertuvarı dâhilinde yer alan Rize ve Erzurum yöresine ait Uşşâk karakterli halk türkülerinin makamsal özellikleri ve ritimsel yapıları bakımından analizi, günümüzdeki çalışmaların beklenen düzeyde olmaması ve bu çalışmanın konunun araştırma dinamiğine önemli ölçüde ivme kazandıracağı varsayımından hareketle planlanmıştır. 
Ayrıca tarihsel, kültürel ve coğrafi özelliklerin halk müziği üzerinde ne kadar etkisinin olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, araştırmada ele alınan örneklemin konunun çözümlenmesi noktasında alana katkı sağlayacağı öngörülmektedir.  
Araştırmanın bulgularından elde edilen veriler ışığında, Rize yöresine ait TRT Repertuvarında bulunan 79 Türk Halk Müziği sözlü türküsü içerisinde 48 tane Uşşâk karakterli, yine Erzurum yöresine ait TRT Türk Halk Müziği sözlü Repertuvarında bulunan 266 adet türkü içerisinde 115 adet Uşşâk karakterli türkü tespit edilmiştir.
Her iki yöreye ait Uşşâk karakterli türkülerin Türk Müziği yazılı kaynaklarında belirtilen Uşşâk makamı özelliklerini ne ölçüde barındırdığı, diğer taraftan her bir yöreye ait Uşşâk karakterli türkülerin makam ve ritim yönünden karşılaştırmalı analize yapılarak araştırılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Turkish Folk Music, which has had an important place in the transmission of the historical process of our traditional culture till today, shows different characteristics from region to region in terms of mode and rhythm. Based on the assumption that folk songs may show similarities or differences from region to region with their sociocultural environment, geographical features and historical aspects, in this study, which is handled with the descriptive research method to determine the current situations, the modal composition of the folk songs with the Uşşâk character belonging to the Rize region, which are included in the TRT Rize-Erzurum Province Repertoire has been evaluated with the aim of giving accelaration to dynamics of the subject and presenting the current situation of the inadequency about the previous studies on this subject.
In addition, it is thought that the theory of how local historical, cultural and geographical features have an effect on folk music will be established as a result of the analysis of the samples discussed in the research.
In the light of the data obtained in this research, 48 oral folk songs with Uşşâk character belonging to the Rize region in Turkish Folk Music Repertoire consisting of 79 folk songs. Also, 115 oral folk songs with Uşşâk character belonging to the Erzurum region in Turkish Folk Music Oral Repertoire consisting of 266 folk songs. In the maqam analysis of the verbal folk songs with the Uşşâk character; stop, scale, strength, strongly clorioned pitch, equipment, names of the pitches (sounds) in Turkish Music, its repetition, course and expansion were examined. In the procedural analysis of the works, the type of usûl (ryhtm), time, unit, mint and note durations were examined.