Yaşlılarda Diyet Tarama Aracı'nın (Dietary Screening Tool) Türkçe'ye uyarlanması ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Adaptation of the Dietary Screening Tool in the elderly into Turkish and evaluation of related factors
Yazar: HİLAL TOKLU BALOĞLU
Danışman: PROF. DR. HABİBE ŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Tanımlayıcı ve kesitsel türdeki bu araştırma, yaşlıların besin tüketim sıklıklarını ve beslenme alışkanlıklarını sorgulamak için geliştirilen Yaşlılarda Diyet Tarama Aracı'nın (DTA) Türkçe'ye uyarlanması ve literatüre kazandırılması amacıyla planlanmıştır. Çalışmanın örneklemini, 65 yaş ve üzeri, iletişim kurabilen, bilişsel fonksiyonu normal durumda ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan 300 yaşlı birey oluşturmuştur. Ciddi diyet kısıtlamaları gerektiren en az bir kronik hastalığa sahip olan bireyler araştırmaya dahil edilmemiştir. Test –tekrar test güvenirliğinin sağlanabilmesi için 52 katılımcıya iki hafta sonra DTA'nın soruları tekrar sorulmuştur. Mini Nutrisyonel Değerlendirme (MNA), Sağlıklı Yeme İndeksi (SYİ) araçlarıyla ilişkisi de incelenmiştir. Tüm katılımcıların atropometrik ölçümleri alınmış, Biyoelektirik impedans analizi ölçümü uygulanmış ve bir günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Diyet Tarama Aracı'ndan alınan ortalama puan 57.44±8.10'dur. Kapsam geçerlik oranı, tüm maddeler için ≥0.538'dir. Kapsam geçerlik indeksi değeri ise 0.811 olarak bulunmuştur. Yanıt yanlılığı bulunmadığını gösteren Hotelling's t2 testi'nde anlamlı fark bulunmuştur (p<0.001). Yapılan "Tukey Non-Additivity (Toplanabilirlik)" testi sonucunda ölçeğin toplanabilir özelliğinin olduğu belirlenmiştir (F=8.399; p<0.001). Test-tekrar test ölçümleri arasındaki uyuma ilişkin ve test-tekrar test korelasyon değerlerinin yüksek bulunduğu (r=0.896), test-tekrar test değerleri arasında fark olmadığı saptanmıştır (t=1.770, 0.083). Diyet Tarama Aracı ile, SYİ (r =0.319, p<0.001) ve MNA değerlendirme puanı (r=0.209, p <0.001) ile anlamlı ve pozitif yönlü korelasyon olduğu bulunmuş olup, DTA-MNA ve DTA-SYİ arasındaki uyum Bland Altman grafikleri ile gösterilmiştir. Diyet Tarama Aracı'na göre değerlendirildiğinde bireylerin %59.7'si riskli gruptayken MNA'ya göre değerlendirildiğinde, bireylerin %40.7'sinde malnütrisyon/malnütrisyon riski bulunmaktadır. Antropometrik ölçümler kategorik olarak değerlendirildiğinde, BKİ'ye göre, obez bireylerin oranının kadınlarda (%68.9) erkeklere göre (%35.0) daha fazla olduğu (p<0.001) sonucuna ulaşılmıştır.  
Yaşlılar, beslenmeleri açısından özel bir grup olduğu için, makro ve mikro besin ögesi alımlarının yeterli düzeyde olması önemlidir. Yaşlı bireylerde sıklıkla malnütrisyon görülmektedir. Bu sebeple yaşlı bireylerde özel olarak kullanılabilecek tarama araçlarının geliştirilmesi ve uyarlanması önemlidir. Diyet kalitesi ve sağlıkla ilgili parametrelerle ilişkisinin değerlendirilmesi için DTA'nın kolay uygulanabilir, geçerli ve güvenilir bir tarama aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Ek olarak, DTA'nın farklı popülasyonlarda ve yaş gruplarında uygulanması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Beslenme; Diyet tarama aracı; Yaşlı bireyler

Abstract:
This descriptive and cross-sectional study was planned to adapt the Dietary Screening
Tool (DST) in the elderly, which was developed to question the food consumption
frequency and nutritional habits of the elderly, into Turkish and introduce it to the
literature. The sample of the study consisted of 300 elderly individuals who were 65
years of age and above, were able to communicate, had normal cognitive function, and
volunteered to participate in the study. Individuals with at least one chronic disease
requiring serious dietary restrictions were not included in the study. To ensure testretest reliability, 52 participants were asked the DST questions again two weeks later.
Its relationship with the Mini Nutritional Assessment (MNA) and Healthy Eating
Index (HEI) tools was also examined. Anthropometric measurements of all
participants were taken, Bioelectrical Impedance Analysis was performed and a daily
food consumption record was taken. The average score obtained from the DST is
57.44±8.10. The content validity rate is ≥0.538 for all items. The content validity index
value was found to be 0.811. A significant difference was found in Hotelling's t2 test,
which showed that there was no response bias (p<0.001). As a result of the "Tukey
Non-Additivity" test, it was determined that the scale had additive properties (F=8.399;
p<0.001). It was found that the agreement between test-retest measurements and testretest correlation values were high (r=0.896), and there was no difference between testretest values (t=1.770, 0.083). It was found that there was a significant and positive
correlation between the DST and the HEI (r=0.319, p<0.001), and MNA assessment
score (r=0.209, p<0.001), and the agreement between DST-MNA and DST-HEI is
shown with Bland Altman graphs. When evaluated according to the DST, 59.7% of
individuals are in the risk group, while when evaluated according to MNA, 40.7% of
individuals are at risk of malnutrition/malnutrition. When anthropometric measurements were evaluated categorically, according to Body Mass Index (BMI), it
was concluded that the rate of obese individuals was higher in women (68.9%) than in
men (35.0%) (p<0.001). Malnutrition is frequently seen in elderly individuals for
many different reasons. Therefore, it is important to develop and adapt screening tools
that can be used specifically in elderly individuals. It was concluded that DTA is an
easily applicable, valid and reliable screening tool for evaluating diet quality and its
relationship with health-related parameters. Additionally, DTA needs to be applied in
different populations and age groups.

Key Words: Dietary screening tool; Elderly individuals; Nutrition