Bütçe gelir ve harcamalarının büyüme üzerine etkisinin matematiksel modellenmesi (Azerbaycan Cumhuriyeti örneği)
Mathematical modeling of the effect of budget income and expenditures on growth (Example of the republic of Azerbaijan)
Yazar: VUGAR KARIMLI
Danışman: PROF. DR. HANLAR REŞİDOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ POLAD ALIYEV
Iğdır Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Matematik = Mathematics

Özet:
Bu çalışmada, Azerbaycan Cumhuriyetinde ekonomik kalkınmaya yönelik 
uygulanan bütçe politikalarının büyüme üzerine etkisi istatistiksel ve matematiksel
olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, bütçe politikalarının büyüme üzerine olumlu 
ya da olumsuz etkide bulunan politikaların nedenlerini belirlemek, ülkedeki bütçe 
politikalarının problemlerini tespit edip bu problemlere çözüm önerileri sunulmaktadır.
1992-2021 dönemini kapsayan Azerbaycan İstatistik Komitesinden alınan veriler dolar 
bazına dönüştürülmüş daha sonra deflatör vasıtasıyla enflasyon etkisinden
arındırtılmıştır. Veriler durağanlık analizlerine tabi tutulmuştur. Daha sonra ARDL sınır 
testi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Bu çalışmanın bulgularına göre sabit sermaye 
yatırımlarının büyüme üzerine kısa dönemde olumlu ve anlamlı, uzun dönemde ise 
olumlu lakin anlamsız etkisi bulunmaktadır. Bunun yanı sıra beşerî sermaye değişkeni
kısa ve uzun dönemde anlamsız ve negatif etkiye sahip olmuş, devlet harcamaları hem 
uzun hem de kısa dönemde anlamlı etkiye sahiptir. Bütçe gelirleri uzun dönemde 
negatif etkide bulunmasına rağmen kısa dönemde anlamlı ve olumlu etkiye sahip
olmasının da temel sebebi uzun ve kısa dönemde anlamlı ve olumlu etkiye sahip olan 
devlet harcamalarının mali kaynağı oluşturmasıdır.

Abstract:
In this study, the effect of budget policies applied for economic development in 
the Republic of Azerbaijan on growth was evaluated statistically and mathematically. In 
this study, it is aimed to determine the reasons of the policies that have a positive or 
negative effect on the growth of the budget policies, to identify the problems of the 
budget policies in the country and to propose solutions to these problems. The data 
received from the Azerbaijan Statistics Committee covering the period 1992-2021 were 
converted to dollar basis and then adjusted for inflation by means of a deflator. The data 
were subjected to stationarity analysis. It was then analyzed with the ARDL limit test 
approach. According to the findings of this study, fixed capital investments have a 
positive and significant effect on growth in the short term, and a positive but 
insignificant effect in the long term. In addition, the human capital variable had a 
meaningless and negative effect in the short and long term, and government 
expenditures had a significant effect in both the long and short term. The main reason 
why government revenues have a significant and positive effect in the short term, 
although they have a negative effect in the long term, is that government expenditures, 
which have a significant and positive effect in the long and short term, constitute a 
financial resource.