Bir üniversite hastanesi erişkin acil servisine başvuran pansitopenili hastaların etiyolojik, klinik ve hematolojik karakteristikleri
Etiological, clinical and haematological characteristics of patients with pancytopenia presenting to the adult emergency department of a university hospital
Yazar: DERVİŞ KURNAZ
Danışman: PROF. DR. SEDAT KOÇAK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine

Özet:
Giriş
Pansitopeni, üç periferik kan hücresi serisinde azalma ile karakterize hematolojik
bir bozukluktur ve klinik pratikte sık izlenmektedir. Pansitopeni, ilaca bağlı kemik iliği
hipoplazisinden ölümcül kemik iliği yetmezliklerine ve lösemilere kadar uzanan birçok
ciddi ve hayatı tehdit eden hastalığın bulgusu olarak ortaya çıkabilir. Hematoloji ve
patoloji kliniklerine başvuran pansitopeni hastalarının özellikleri daha önce
değerlendirilmiştir ancak acil servise başvuran pansitopeni hastaları daha önce
değerlendirilmemiştir. Bununla birlikte, acil servisler sıklıkla pansitopeni ile başvuran
hastalar için ilk tanı noktası olarak hizmet vermektedir. Çalışmamızın amacı, üçüncü
basamak bir hastanenin acil servisine başvuran pansitopeni hastalarının etiyolojik, klinik
ve hematolojik özelliklerini değerlendirmektir.
Gereç ve yöntem
Çalışmaya acil servise pansitopeni ile başvuran 541 hasta retrospektif olarak dahil
edildi. Yaş, cinsiyet, eşlik eden hastalık varlığı ve laboratuvar verileri hasta dosyalarından
elde edildi. Başvuru semptom ve bulguları, pansitopeni etiyolojisi ve pansitopeni ile
ilişkili ilaç öyküsü kaydedildi. Hastaların acil servis sonlanımı servis yatış, taburculuk,
yoğun bakım ünitesi yatışı ve exitus olarak değerlendirildi. Hastane içi mortalite oranları
değerlendirildi, ilk 7 gün içerisinde kaybedilen olgular erken mortalite şeklinde
sınıflandırıldı. Hastaların tanımlayıcı ve klinik özelliklerinin hastane içi erken mortalite
ve cinsiyete göre gruplandırılarak karşılaştırılması planlandı. "p" değeri 0.05'in altında
olan analizler anlamlı kabul edildi.
Bulgular
Hastaların yaş ortalaması 63,7 ± 16,0 yıl (20-96 yıl) idi. Erkek/kadın oranı 1,2/1
idi. Hastaların %74,5'inde anemi ile ilişkili semptomlar (halsizlik, çarpıntı, solukluk, baş
dönmesi), %36,2'sinde nötropeni (ateş) ile ilişkili ve %19'unda trombositopeni ile ilişkili
semptom ve bulgular izlendi. Pansitopeninin en yaygın etiyolojileri sırasıyla hematolojik
malignite (%34,9), ilaç hipersensitivitesi (%32,0), enfeksiyon (%14,4), megaloblastik
anemi (%8,9), non-malign hematolojik hastalık (%3,7), hipersplenizm (%1,8) ve aplastik
anemi (%1,1) ve diğer nedenler (%11,8) idi. Hastaların acil sonlanımı %71,1 'inde servis
yatışı, %15,1 'inde taburcu, %11,4'ünde YBÜ yatışı şeklindeydi. İlk 7 günlük hastane
erken mortalite oranı %4,5 idi. İlk 7 gün içerisinde kaybedilen ve sağ kalan hastalar
arasında demografik özellikler, semptom ve bulgular, laboratuvar sonuçları ve acil servis
sonlanımı açısından farklılık yoktu. Enfeksiyona bağlı pansitopeni sıklığı ölen hastalarda
daha fazlaydı (p<0.001). Erkek hastaların yaş ortalaması kadınlardan yüksekti (p<0.001).
Hematolojik malignitelerin (lenfoma) sıklığı erkeklerde kadınlara göre anlamlı derecede
yüksekti (p=0,002). Lenfoma sıklığı (p=0,011) erkeklerde daha yüksek iken, akut lösemi,
miyelodisplastik sendrom ve multipl miyelom sıklığında bir fark gözlenmedi. Malign
olmayan hematolojik hastalıkların (idiopatik trombositopenik purpura, trombotik
trombositopenik purpura) sıklığı kadınlarda daha fazla idi (p=0.030). Bununla birlikte,
semptom, bulgular veya acil servis sonuçları açısından cinsiyetler arasında farklılık
izlenmedi.
Sonuç
Acil servise başvuran pansitopenili hastalar farklı demografik, klinik ve etiyolojik
özellikler göstermektedir. Çalışmamızda önemli oranı ilk kez acilde tanı alan hematolojik
malignite , ilaç hipersensitivitesi , enfeksiyon etiyolojik sebepler arasında ilk sıralarda yer
almaktadır. Hastaların önemli oranı ileri tetkik ve tedavi için diğer servislere
yatırılmaktadır. Pansitopeni ile ilişkili bu özelliklerin bilinmesi erken tanı ve tedaviye
olanak sağlayarak hastaların prognozlarının geliştirilmesine yardımcı olabilir.

Anahtar Kelimeler: Pansitopeni, Acil servis, Etiyolojik, Klinik, Hematolojik özellikler

Abstract:
Introduction
Pancytopenia is a haematological disorder characterized by a decrease in all three
peripheral blood cell lines and it is a relatively common phenomenon encountered in
clinical practice. Pancytopenia is a prominent aspect of several severe and life-threatening
diseases, extending from basic drug-induced bone marrow hypoplasia to fatal bone
marrow failures and leukemias. The characteristics of patients with pancytopenia
assessed in hematology and pathology clinics have been previously evaluated, but
pancytopenia patients presenting to the emergency department have not. However,
emergency departments frequently serve as the initial point of diagnosis for patients
presenting with pancytopenia. The aim of our study was to evaluate the aetiological,
clinical and haematological characteristics of patients with pancytopenia admitted to the
emergency department of a tertiary care hospital.
Material and methods
The study included 541 patients who presented to the emergency department with
pancytopenia, retrospectively. Age, gender, presence of comorbidities and laboratory data
were obtained from patient files. Admission symptoms and findings, etiology of
pancytopenia and medication history related to pancytopenia were recorded. Emergency
outcomes of the patients were evaluated as ward hospitalization, discharge, ICU
hospitalization and exitus. In-hospital mortality rates were evaluated and patients who
died within the first 7 days were classified as early mortality. It was planned to compare
the descriptive and clinical characteristics of the patients by grouping them according to
early mortality and gender. Analyses with a p value below 0.05 were considered
significant.
Results
The mean age of the patients was 63.7 ± 16.0 years (20-96 years). The male/female
ratio was 1.2/1. Symptoms related with anemia (weakness, palpitations, pallor, dizziness)
were observed in 74.5%, neutropenia (fever) in 36.2% and thrombocytopenia in 19% and
of the patients. The most common etiologies of pancytopenia were haematological
malignancy (34.9%), drug hypersensitivity (32.0%), infection (14.4%), megaloblastic
anemia (8.9%), haematological disease (3.7%), hypersplenism (1.8%) and aplastic
anemia (1.1%), and others (11.8%) respectively. The immediate outcome of the patients
was ward admission in 71.1%, discharge in 15.1%, and ICU admission in 11.4%. The
early hospital mortality rate for the first 7 days was 4.5%. There were no differences
between patients who died within the first 7 days and those who survived in terms of
demographic characteristics, symptoms and signs, laboratory results, and emergency
outcome. The frequency of infection-related pancytopenia was higher in patients who
died (p<0.001). The mean age of male patients was higher than that of female patients
(p<0.001). The frequency of haematological malignancies was significantly higher in
males than females (p=0.002). Among haematological malignancies, the frequency of
lymphoma (p=0.011) was higher in males, whereas no difference was observed in the
frequency of acute leukemia, myelodysplastic syndrome and multiple myeloma. The
frequency of non-malign haematological diseases (idiopathic thrombosis purpura,
thrombotic thrombosis purpura) was higher in females (p=0.030). However, there were
no differences in symptoms, findings or emergency department outcomes between males
and females.
Conclusion
Patients with pancytopenia presenting to the emergency department show
different demographic, clinical and etiological characteristics. In our study, hematological
malignancy, drug hypersensitivity, and infection, a significant proportion of which were
diagnosed for the first time in the emergency department, are among the top etiological
causes. A significant proportion of patients are admitted to other services for further
examination and treatment. Knowing these features associated with pancytopenia may
help improve the prognosis of patients by allowing early diagnosis and treatment.

Keywords: Pancytopenia, Emergency department, Etiological, Clinical, Haemotlogical features