İlköğretim sosyal bilgiler dersinde geçen kavramların içerik düzenleme stratejileri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the concepts of elementary school social studies course in terms of content management strategies
Yazar: CELAL EROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MAHİNUR KARATAŞ COŞKUN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı; ilköğretim 4. , 5. , 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi öğretmen kılavuz kitaplarında öğretilmesi hedeflenen kavramlar içerisinden seçilen bazı kavramların içerik öğelerinin incelenmesidir. Kavramlarla ilgili alan yazın taranarak ve uzmanlardan yardım alınarak her kavramın analizi yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda oluşturulan kavram analizleri, ÖKK'de yer alan bazı kavramlarla ilgili bilgilerin değerlendirilmesinde ölçüt alınmıştır. Kavram analizinde aşağıdaki aşamalar izlenmiştir.o Kavramın tanımının belirlenmesio Kavram hiyerarşisinin belirlenmesio Kavramın ayırt edici özelliklerinin belirlenmesio Kavramın ayırt edici olmayan özelliklerinin belirlenmesio Kavramın örneklerinin belirlenmesio Kavramın örnek olmayanlarının belirlenmesio Kavramın ayırt edici özelliklerinin örnek üzerinde gösterilmesiÖncelikle 4, 5, 6 ve 7. sınıf ÖKK'lerde söz konusu kavramların öğretilmesini hedefleyen üniteler, daha sonra da ilgili kavramların geçtiği diğer üniteler belirlenmiştir. Böylece 4. sınıf ÖKK'de 8 ünite, 5. sınıf ÖKK'de 8 ünite, 6. sınıf ÖKK'de 7 ünite, 7. sınıf ÖKK'de 7 ünite olmak üzere, toplam 30 ünite her bir kavram için incelenmiştir. Daha sonra ÖKK'lerde kavramın içerik öğeleriyle ilgili olarak ne tür bilgilere yer verildiği, kavram analizleri sonucunda ulaşılan bilgiler ölçüt alınarak bazı karşılaştırmalar ve değerlendirmeler yapılmıştır.Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:1. Sosyal Bilgiler Dersi Eğitim Programında, 4. sınıftaki kavramların daha çok giriş düzeyinde, 5. sınıftaki kavramların geliştirme, 6. sınıftaki kavramların daha çok geliştirme ve pekiştirme düzeyinde, 7. sınıfta ise kavramların neredeyse tamamının pekiştirme düzeyinde öğretilmesinin hedeflendiği görülmektedir.2. Araştırma kapsamında incelenen kavramların 4. sınıfta daha çok giriş, 5. sınıfta daha çok geliştirme, 6. sınıfta pekiştirme, 7. sınıfta ise kavramların tamamının pekiştirme düzeyinde öğretilmesinin hedeflendiği görülmektedir.3. Hem Sosyal Bilgiler dersi Eğitim Programında hem ÖKK'lerde kavramların öğretiminin ilk sınıflardan son sınıflara doğru giriş düzeyinden pekiştirme düzeyine doğru olacak biçimde düzenlendiği görülmektedir.4. Sosyal Bilgiler dersi Eğitim Programı ile ÖKK'ler arasında bazı uyuşmazlıklar bulunmaktadır. Örneğin eğitim programında pekiştirme düzeyinde öğretileceği belirtilen 9 kavramın 7. sınıf ÖKK'de hangi ünitelerde yer aldığı belirtilmemektedir.5. Giriş, geliştirme ve pekiştirme düzeyinde incelenen kavramların içerik öğelerinin öğretiminin, bu düzeylere uygun olarak hazırlanmadığı saptanmıştır.6. İçerik öğeleriyle ilgili olarak ulaşılan diğer sonuçlar şöyle özetlenebilir:? Bazı kavramların bazı içerik öğeleri her sınıfta düzenli olarak tekrar edilmiştir.? Bazı kavramlarla ilgili içerik öğeleri bir ya da iki sınıfa yığılmıştır, diğer sınıflarda ise hemen hemen hiçbir içerik öğesi verilmemiştir.? Kavramların içerik öğelerinin sayısı ve kapsamı öğrencilerin ilerleyen bilişsel gelişimleri dikkate alınmadan verilmiştir.? Bazı kavramların (ulaşım, çevre kirliliği, milli egemenlik) örnek sayısı çok azdır.? Bütün sınıflarda kavramın örneklerinin en çok kullanılan, örnek olmayanlarının ise çok az kullanılan içerik öğeleri olduğu görülmüştür.? Farklı sınıflarda çok sayıda aynı örneklerin (nüfus, yerleşme, bölge) verildiği görülmüştür.? 7. sınıfta pekiştirme düzeyinde öğretileceği belirtilen 9 kavramla ilgili olarak, 7. sınıf ÖKK'de ya hiç bilgi verilmemiştir ya da çok az bilgi verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Programı, Öğretmen Kılavuz Kitapları, Kavram Öğrenme Düzeyleri, Kavram Öğretimi, Kavram Analizi, Kavramın İçerik Öğeleri.

Abstract:
The aim of this research is to study the content elements of some concepts selected out of concepts which are targeted to be taught in Teacher?s Books of 4th, 5th, 6th and 7th grades of Social Studies Course of Elementary School. Every concept has been analyzed by scanning of the literature and by assistance received from the experts. Concept analyses formed by these studies have been taken as a criterion in evaluation of information about some concepts in the Teacher?s Books. Below steps have been followed during concept analysis.o Identification of definition of the concepto Identification of hierarchy of the concepto Identification of the critical attributes of the concepto Identification of the variable attributes of the conceptso Identification of the examples of the concepto Identification of the nonexamples of the concepto Demonstration of the distinguishing features of the concepts by examplesFirstly, chapters in the Teacher?s Books of 4th, 5th, 6th and 7th grades that target teaching of the corresponding concepts and then other chapters that refer to the concepts have been identified. Thus, total 30 chapters have been analyzed for each concept as 8 chapters from 4th grade Teacher?s Book, 8 chapters from 5th grade Teacher?s Book, 7 chapters from 6th grade Teacher?s Book, 7 chapters from 7th grade Teacher?s Book. Afterwards, information given regarding to the content element of the concept in Teacher?s Book have been analyzed and some comparison and evaluations have been made by taking the info obtained by concept analysis as criterion.Results drawn from the findings of the research could be summarized as follows:1. It has been derived from the Curriculum of the Social Studies course that concepts are aimed to be taught at entry level in 4th grade, at development level in 5th grade, mostly at development and reinforcement level in 6th grade and almost at reinforcement level in 7th grade.2. It has been observed that concepts analyzed under the study are aimed to be taught at entry level in 4th grade, generally at development level in 5th grade, at reinforcement level in 6th grade and totally at reinforcement level in 7th grade.3. It has been understood that concepts are aimed to be taught from entry level to reinforcement level both in curriculum of the Social Studies course and in Teacher?s Book.4. There are some conflicts between curriculum of the Social Studies course and Teacher?s Book. For example, chapters of 9 concepts that are told to be taught at reinforcement level in the Curriculum are not referred in the Teacher?s Book of 7th grade.5. It has been comprehended that teaching the content elements of concepts studied at entry, development and reinforcement level have not been prepared as proper to these levels.6. Other results obtained about the concepts could be summarized as follows:? Some content elements of some concepts have been repeated regularly at all grades? Content elements of some concepts have been concentrated to one or two grades and almost no content element have been presented in other grades? Scope and number of the content elements of concepts have been presented without consideration of the improving cognitive development of the students.? Some concepts (transportation, pollution and national sovereignty) have very little number of samples.? Too many samples (population, settlement, region) have been presented at different grades? No or very few information has been given about 9 concepts in the teacher?s book of 7th grade which are told to be taught at reinforcement level.Keywords: Social Studies Curriculum, Teacher?s Books, Concept Learning Levels, Concept Teaching, Concept Analysis, Content Elements of Concepts.