Huzurevlerine kabul edilerek sıraya alınan yaşlıların sosyal hizmet ihtiyacı ile evde bakım veren yakınlarının bakım yükleri ve yaşam memnuniyetlerinin değerlendirilmesi
The evaluation of the social work need of the elderly accepted to the nursing home waiting for habitation and the evaluation of the care burden and the life satisfaction of the care givers looking after them
Yazar: BAHADIR DİNÇ
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZMETE
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Evde bakım hizmetleri = Home care services ; Geriatri = Geriatrics ; Hasta memnuniyeti = Patient satisfaction ; Huzurevleri = Nursing homes ; Sosyal hizmetler = Social services ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Bu araştırmada, Ankara ilindeki Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Ankara İl Müdürlüğü'ne bağlı kamuya ait huzurevi yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerine başvuru yapan; ilgili huzurevinde kalmak üzere kabul edilen ve sıraya alınan yaşlıların kuruma yerleşinceye kadar geçen süredeki sosyal hizmet ihtiyacının ve yaşam memnuniyetlerinin belirlenmesi; yaşlılara bu süreçte evde bakım veren yakınlarının psikolojik, ekonomik, sosyo-kültürel durumlarının incelenmesi, bakım yüklerinin ve yaşam memnuniyetlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı Ankara ilindeki uygun görülen huzurevlerindeki 2017-2018 yıllarında yapılmış başvuruları içeren yaşlı kabul listelerinden yaşlı bireylerin ve bakım verenlerin iletişim bilgilerine ulaşılmış ve ilgili kurumlarda görev yapan sosyal hizmet uzmanları eşliğinde çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul edip etmedikleri sorulmuştur. Çalışmaya katılmayı kabul ettiğini belirten yaşlı bireyler ve bakım verenlerin yaşadığı konutlar ziyaret edilerek hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formları doğrultusunda yüz yüze derinlemesine görüşmeler yapılmıştır.
Verilerin toplanması aşamasında çalışmaya katılmak için gönüllü olan yaşlı bireylere Babacan Yıldız ve arkadaşları tarafından geliştirilen Bilişsel Durum Değerlendirme Testi uygulandıktan sonra geçerli puanı alan yaşlı bireyler çalışmaya dahil edilerek, araştırmacı tarafından literatürün incelenmesiyle oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu ve demografik bilgi formu uygulanmıştır. Bakım verenlere ise araştırmacı tarafından hazırlanan demografik bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Bu kapsamda çalışmada nitel araştırma yöntemi ve fenomenolojik araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, çalışmaya katılmayı kabul eden ve sağlık durumu uygun olan 9 yaşlı birey ve 36 bakım veren oluşturmaktadır. Hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formları toplamda 45 kişiye uygulanarak nitel verilere ulaşılmıştır. Katılımcılardan toplanan nitel veriler araştırmacı tarafından belirlenen temalar ve veri şemalarına göre analiz edilmiştir. Verilerin derinlemesine analizinin yapılması ve elde edilen bulguların görselleştirilmesi için Maxqda nitel veri analizi programı kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda yaşlı bireylerin yaşlı kabul sırasındaki bekleme sürecinde ekonomik desteğe ihtiyaç duydukları, sağlık durumlarının giderek kötüleşmesiyle tıbbi bakım ihtiyacının arttığı, evde bakım almak yerine süresiz ve yatılı bir kurum bakımı almayı tercih ettikleri görülmüştür. Yaşlı bireyler sosyal hizmet ihtiyaçlarını belirtirken ekonomik destek ve kurum bakımı desteği kavramlarını kullanmışlarıdır. Yaşlı kabul sırasında ismi bulunan bazı yaşlı bireylerin ise kabul sırası kendilerine gelemeden vefat ettiği ve bakım hizmetinden yararlanamadıkları belirlenmiştir. Bakım verenlerin yaşlı bireylere kurum bakımı almak istedikleri dönemden önce de evde bakım vermişlerdir. Bakım verenlerin güçlerinin yettiği son ana kadar yaşlı bireye bakım verdikleri, bakım vermeye devam edemeyeceklerine karar verdikleri anda kurum bakımı almak için başvuru yaptıkları öğrenilmiştir. Bakım verenler ilk defa kuruma başvuru sırasında sosyal hizmet uzmanlarından yaşlı kabul sırası hakkında bilgi alarak, bir süre daha bakım vermeleri gerektiğini öğrenmişlerdir. Bakım verenler kurum bakımı almak için başvuru yaptıklarında tükenmiş olmalarına rağmen bu süreçte bakım vermek zorunda kalmışlardır. Bakım verenler en fazla bu süreçte sosyal, duygusal, ekonomik ve psikolojik bakım yükü hissetmişlerdir. Bakım verenler uzun süre bakım yükünü taşımaları ve kendilerinin yaşlanarak bakıma ihtiyaç duymalarına rağmen bu ihtiyaçlarını karşılayamamaları sebebiyle yaşam memnuniyetleri olumsuz biçimde etkilenmiştir.

Abstract:
In this research, the elderly made an application to the nursing homes aged-care and rehabilitation centers related to Ministry of Family, Labour and Social Services Ankara Provincial Directorate in Ankara, the specification of the life satisfaction and the social work need of the elderly accepted to settle in the related nursing home and waiting for habitation up to the settlement in the nursing homes, the examination of the psychological, economical and socio-cultural status of the familiars looking after the elderly at home during this process and the explanation of their care burden and life satisfaction are aimed. The contact information of the care givers and the elderly are reached from the applications made to the appropriate nursing homes related to Ministry of Family, Labour and Social Services in Ankara in 2017 and 2018 containing the elderly acceptance lists and the elderly are asked under the supervision of the social workers working in the related corporation whether they are volunteer to participate in the research or not. Interview in-depth interviews are made with the half-structured interview forms arranged by visiting the homes of the elderly and the care givers accepted to participate in the research. 
During collecting the data after conducting the cognitive status evaluation test developped by Babacan Yıldız and his colleagues to the elderly volunteer to participate in the research the half structured interview form and demographic data form composed by the researcher by examinig the literature are applied to these elderly taken valid scores. The demographic data form and the half structured interview form are applied to the care givers by the researcher.
The qualitative research method and phenomenological research model are used within the scope of the study. The study group of the research consists of 9 elderly and 36 care givers having appropriate sanitary conditions accepted to participate in the study. The qualitative data are reached by applying the half structured interview forms composed to a total number of 45 people. The qualitative data collected from the participants is analyzed according to the theme and the data diagram determined by the reseacher. In order to analyze the data in-depth and visualize the indications the qualitative data analysis software, MAXQDA, is used.
It is observed at the end of the research that while waiting during the acceptance process the elderly need the economical support, their medical care need is increased because of degradation in the sanitary conditions and they prefer an indefinite and boarder corporation care instead of nursing at home. The elderly have used the concept of the economical support and the corporation care support while specifying social work need. It is observed that some of the elderly having their name in the elderly acceptance queue have died before their acceptance and have not taken the advantage of the care service.  The care givers have looked after the elderly at home before they are willing to take corporation care. It is found out that the care givers have taken care of the elderly as long as they can and when they decided not to be able to proceed, they have made an application to take corporation care. The care givers have been informed at the first appeal by the social workers that they should take care of the elderly for a while during the acceptance queue. Despite being at an end the care givers are obliged to look after the elderly when made an application in order to take the corporation care. The care givers have felt the social, emotional, economical and psychological care load at most. Since taking care of the elderly for a long time and despite feeling the need for care because of growing elder, the life satisfaction of the care givers are affected unfavorably because of not satisfiyng thier need.