İlköğretim okulu öğretmenlerinin okullarında insan haklarına uygun davranma düzeyleri konusunda öğretmen ve öğrenci görüşleri
Teachers and students views about the convenience levels of elemantary school teachers behaviours related to human rights their schools
Yazar: HÜLYA KASAPOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN BAŞAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Eko. Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Öğrenciler = Students ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; Öğretmenler = Teachers ; İletişim = Communication ; İlköğretim okulları = Primary education schools ; İnsan hakları = Human rights ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education

Özet:
Bu araştırma, ilköğretim okulu öğretmenlerinin, okullarında öğrencilerine karşı insan haklarına uygun davranışları ne düzeyde gösterdiği konusunda öğretmen ve öğrenci görüşlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Ankara- Altındağ ilçesinde 2000-2001 eğitim öğretim yılında 60 ilköğretim okulunda bulunan 2274 öğretmen ve 35539 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verilerini söz konusu evrenden tabakalı örneklem yoluyla seçilen 90 öğretmen ve 120 öğrenciden anket yoluyla alınan görüşler oluşturmaktadır. Verilerin toplanması aşamasında insan haklarına ilişkin alanyazın taraması yapılmış, insan haklan ile ilgili yasal ve yönetsel metinler, bu konuda yazılmış ders kitapları ve çeşitli kaynaklardan insan haklarının içerdiği kavramlar incelenmiş, bu kavramlar çerçevesinde insan haklarına uygun eylem biçimleri çıkarılmış, bunlar birer soru ifadesine dönüştürülerek anket maddeleri oluşturulmuştur. Anket maddeleri oluşturulurken hak, özgürlük, adalet, eşitlik, demokrasi, hoşgörü, banş, onur gibi insan haklan ilkelerini içerecek ifadelere yer verilmeye dikkat edilmiştir. Verilerin çözümünde frekans ve yüzde dağılımlan, aritmetik ortalamalar kullanılmış öğretmen ve öğrenci görüşleri arasında fark olup olmadığı 0.05 düzeyinde sınanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular şunlardır: 1. Öğrenciler, öğretmenlerinin insan haklanna uygun davranışları "gerektiğinde kendilerinden özür dileme" davranışı dışında ağırlıklı olarak "çoğu zaman"; seyrek olarak da "her zaman" yaptıklannı belirtmiştir. Erkek öğrenciler kız öğrencilerden farklı görüş bildirerek "öğretmenlerin açık tartışma ortamlan yaratıp, görüş ve düşünce farkhlıklannı hoş görme yeteneği kazanmalanna katkıda bulunma" davranışını daha seyrek yaptıklannı belirtmişlerdir. Diğer seçeneklerde öğrencilerin görüşleri arasında cinsiyetlerine göre fark bulunmamıştır. Beşinci sınıf öğrencileri öğretmenlerinin "gerektiğinde özür dileme" ve "öğrencilerin her biriyle ilgili özel sayılabilecek bilgilerini başkalannaanlatmaktan kaçınma" davranışını sıklıkla yaptıklarını belirtirken, 8. sınıflar bu davranışların öğretmenlerince daha seyrek yapıldığını belirtmişlerdir. 2. Öğretmenler insan haklarına uygun davranışları ağırlıklı olarak "her zaman" ve seyrek olarak da "çoğu zaman" yaptıklarım belirtmişlerdir. Öğretmenlerin görüşleri arasında cinsiyetlerine ve hizmet sürelerine göre fark bulunamamıştır. 3. Öğretmen ve öğrenci görüşleri arasında, öğretmenlerin, "yaşadıkları zorluklarda öğrencileriyle ilgilenmek" ve "yetenekli oldukları konularda gelişmeleri için öğrencilerine yardımcı olmak" davranışları dışında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Öğrenciler, öğretmenlerinin sözü edilen davranışları söylediklerinden daha seyrek yaptıklarını ifade etmişlerdir. Öğrencilerin seçeneklere verdikleri cevaplar birbirinden oldukça farklıdır. Bu durum farklı öğretmenlerin öğrencilere farklı davrandıklarını düşündürmektedir. Sonuçlar öğretmenlerin genellikle insan haklarına uygun davranışlarının gözlendiğini göstermektedir. Beşinci sınıf öğrencilerinin, öğretmenlerini 8. Sımf öğrencilerinden daha olumlu değerlendirmelerinde, 8. sınıf öğrencilerinin "Vatandaşlık ve İnsan Haklan Dersi" alarak teorik olarak ulaştıkları bilgileri öğretmenlerinin davranışlarında gözleme konusunda daha beklentili olmalarının etkili olduğu düşünülebilir. Ayrıca 8. sımf öğrencileri, gençlik çağma girdiklerinden, girmek üzere olduklarından, bağımsızlıklarına, dolayısı ile insan haklarına karşı daha duyarlı olacaklarından böyle bir görüş bildirdikleri düşünülebilir. Bu bulgular sonucunda; okul yönetiminin insan haklan ile ilgili değerleri okul ve sımf ortamına sokması ve korumaya çalışması, okul yaşamının bunlara uygun davramldığı şekle dönüştürülmesi; öğrencilerin kendilerini ilgilendiren konularda kararlara katılmalannın sağlanması ve fikirlerine değer verilmesi; özgürlük, adalet, hak gibi, demokratik ideallerin okul ve sınıf yönetiminde kendini göstermesi, okul çalışanlannm bu değerlere uygun davranmalan önerilmiştir.

Abstract:
This study has been realized in order to identify teachers' and students' opinions about at which level ementary school teachers display behaviours fitting human rights towards their students in their schools. The population of this study consists of 2274 teachers and 35539 students in 60 elementary schools in Altındağ, the district of Ankara, in the teaching year of 2000-2001. The data of the study consist of the opinions compiled through the questionnaire administration from 90 teachers and 120 students selected through layered sample from the mentioned population. Preceding data collection, the documents regarding human rights were reviewed; the concepts of human rights were studied from the legal and administrative texts, the textbooks and various documents on this subject; action forms fitting human rights were brought out in the framework of these concepts; by stating them in affirmative forms, the items of the questionnaire were formed. While forming the items of the questionnaire, a special attention was given to using the expressions containing the human rights principles, such as right, freedom, justice, equality, democracy, tolerance, peace and honour. In the data analysis, frequency and percentage, aritmetic means were used; whether there is a difference between the teachers' and students' opinions were tested at the level of 0.05. The findings of the study are as follows: 1. Except the behaviour of "apologizing from the students if necessary", the students mostly state that their teachers "often" display behaviours fitting human rights, but they rarely state that their teachers "always" display such behaviours. Expressing a different opinion from the girls' opinion, the boys' state that the teachers more rarely display the behaviour of "contributing to their gaining an ability to have tolerance towards different views and ideas by creating an open discussion-medium". No difference was found between the students' opinions according to their sexes in the other choices.The 5. grade.students state that their teachers "often" display the behaviours of "apologizing from the students if necessary" and "avoiding telling their information about T jL YÜKSEKÖ?RETİM WIV each student that can be regarded as private to others", but the 8. Grade students state that these behaviours are more rarely displayed by their teachers. 2. The teachers mostly state that they "always" display behaviours fitting human rights, but they rarely state that they "often" display such behaviours. No difference has been found between the teachers' opinions according to their sexes and seniorities. 3. There is a significanct difference between the teachers' and student' opinions about teachers' behaviours, except the teachers' behaviours of "caring for their students when they face difficulties" and "assisting their students to improve themselves in the fields in which they have ability". The students state that their teachers display the said behaviours more rarely than they mention. The students' answers to the choices are rather different from each other. This recalls that the different teachers display different behaviours to the students. The results show that behaviours commonly fitting human rights have been observed among the teachers. It can be thought that that the 8. grade students have more expectation in observing their theoretical knowledge gained through "the Course of Citizenship and Human Righs" in the teachers' behaviours has an effect on that the 5. grade students evaluate their teachers more positively than the 8. grade students do. It can also be thought that the 8. level students express such an opinion, because they are more sensitive about their independence, consequently about human rights, as they are in the period of transition to youth. According to these findings, it has been suggested that the school administration try to introduce and maintain the values regarding human rights in school and classes, the school life be gained an atmosphere in which everybody behaves according to these values; it be ensured students take part in the decision-making process on the subjects interesting them and their opinions are respected; democratic ideals, such as freedom, justice and right appear in the school and class administration, school personnel behave according to these values