Kadınlarda over kanseri farkındalık düzeyleri ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between ovarian cancer awareness levels and health literacy in women
Yazar: BURCU KARTAŞ DOĞANER
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ KÖSE TUNCER
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Kadınlar = Women ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Over hastalıkları = Ovarian diseases ; Over neoplazmları = Ovarian neoplasms ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Amaç: Araştırmada kadınlarda over kanseri farkındalık düzeyleri ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı türde olan bu araştırmanın örneklemini Erzincan ili sınırları içerisinde bulunan Eğitim ve Araştırma Hastanesinin jinekoloji ve obstetri polikliniklerine herhangi bir nedenden dolayı başvuran 20-60 yaş arası 428  kadın hasta oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri 2022 yılı Kasım ve 2023 yılı Nisan tarihleri arasında Sosyodemografik Özelikler ve Bilgilendirme Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Over Kanseri Farkındalık Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde t testi, standart sapma, yüzdelikler, ANOVA testi, Tukey,  Tamhane T2 testi, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi, Pearson ki-kare, Fisherexact test, Fisher Freeman Halton testi ve Sperman Korelasyon Analizi yapılmıştır.
Bulgular: Jinekoloji ve obstetri polikliniğine başvuran kadınların yaş ortalaması 33.88±10.46, %47.9'u üniversite mezunu, %63.1'i evli, %51.4'ü ev hanımı, %76.9'u şehir merkezinde yaşamakta, %46.5'inin geliri giderine eşit ve %52.3'ü orta düzeyde beslenmektedir. Kadınların %93.9'unun over kanserli akrabası bulunmamakta, %76.4'ü düzenli jinekolojik muayene yaptırmakta ve %54'ü sağlık bilgisine sağlık personelinden ulaşmaktadır. Kadınlar OKFÖ-belirtiler alt boyutundan 3.07±2.96 ve OKFÖ-risk faktörleri alt boyutundan 37.31±9.77 puan almış olup Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin toplamından 109.52±15.89 puan almışlardır. Kadınların Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin puanı ile OKFÖ puanı arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.01; p<0.001).
Sonuç: Kadınların,over kanseri belirtileri ile ilgili bilgi düzeyleri yetersiz, risk faktörleri ile ilgili bilgi düzeyleri orta düzeyde ve sağlık okur yazarlık düzeyleri ise ortalamanın üzerinde iyi düzeyde bulunmuştur. Kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça over kanseri farkındalık düzeyleri de artmaktadır. Over kanserlerinin erken tanısına yönelik bilgi düzeyleri ile kanser taramalarına katılımı artırmak için kadınların, sağlık okuryazarlık düzeylerinin artırılması yönünde girişimlerde bulunulması önerilmektedir.

Abstract:
Aim: This research was conducted to determine the relationship between awareness levels of ovarian cancer and health literacy in women.
 Material and Method: This descriptive and correlational research included a sample of 428 female patients aged between 20-60 who applied to the gynecology and obstetrics clinics of the Education and Research Hospital within the boundaries of Erzincan province. Data for the research were collected using the Socio-Demographic Characteristics and Information Form, Health Literacy Scale, and Ovarian Cancer Awareness Scale between November 2022 and April 2023. Data analysis included t-tests, standard deviations, percentages, ANOVA tests, Tukey, Tamhane T2 tests, Mann Whitney U tests, Kruskal Wallis H tests, Pearson chi-square tests, Fisher's exact test, Fisher Freeman Halton test, and Spearman Correlation Analysis.
 Results: The mean age of women who applied to the gynecology and obstetrics clinic was 33.88±10.46 and 47.9% of women were university graduates, 63.1% were married, 51.4% were housewives, 76.9% lived in urban areas, 46.5% had an income equal to expenses and 52.3% had a moderate level of nutrition. 93.9% had no relatives with ovarian cancer, 76.4% had regular gynecological examinations, and 54% accessed health information from healthcare personnel. Women scored 3.07±2.96 from the OKFO-symptoms subscale and 37.31±9.77 from the OKFO-risk factors subscale, obtaining a total of 109.52±15.89 from the Health Literacy Scale. A positive significant relationship was found between the Health Literacy Scale scores of women who applied to the gynecology and obstetrics clinic and the OKFO scores (p<0.01; p<0.001).
Conclusion: Women's knowledge level about ovarian cancer symptoms is insufficient, their knowledge level about risk factors is at a moderate level, and their health literacy level is good above average. As women's health literacy level increases, their awareness level of ovarian cancer also increases. It is recommended to make efforts to increase women's health literacy level to improve their knowledge about early diagnosis of ovarian cancers and encourage participation in cancer screenings.