İmalat sanayi işletmelerinde verimlilik yönetimi ve karşılaştırmalı bir alan çalışması
Productivity management at manufacturing enterprises and a comparative fieldwork
Yazar: MEVLÜT HÜROL METE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZNUR AZİZOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Endüstri işletmeleri = Industry businesses ; Tekstil işletmeleri = Textile enterprises ; Verimlilik = Productivity ; Verimlilik geliştirme = Productivity development ; Verimlilik ölçümü = Productivity measurement ; Yönetim = Management ; Üretim endüstrisi = Production industry ; İşletme yönetimi = Business management

Özet:
Bu tez çalışmasında verimlilik yönetimi kavramı tüm yönleriyle ele alınarak, imalat sanayi işletmelerinde verimlilik yönetimi anlayışının hayata geçirilme koşulları ve uygulama adımlarının ortaya konması amaçlanmıştır. Uygulama safhasında, beş faktör altında sınıflandırılan verimlilik yönetimi bileşenleri ile işletmelerin kısmi ve toplam faktör verimlilikleri arasındaki ilişkiler saha çalışmasıyla araştırılmıştır.Verimlilik kültürü ve yönetim tarzı, verimlilik ölçme ? izleme, verimlilik sorunlarının teşhisi ve çözümü, insan kaynakları yönetimi ile kalite yönetimi adı altında 5 faktör oluşturularak her bir faktöre ilişkin ifadeler geliştirilmiştir. Bu faktörlerden elde edilen ortalama puanlar ile işletmelerin 2009 yılına ilişkin mali verilerinden elde edilen verimlilik oranları karşılaştırılarak araştırmanın tasarım aşamasında geliştirilen araştırma soruları cevaplandırılmaya çalışılmıştır.Saha çalışması, Denizli ilinde faaliyet gösteren tekstil işletmelerinde yürütülmüştür. Verimlilik düzeyleri arasında sağlıklı karşılaştırmalar yapılabilmesi amacıyla, araştırmaya konu olan işletmeler, TÜİK tarafından kullanılan NACE Rev.1.1.'e göre dört basamaklı aynı alt sektöre ait işletmeler arasından seçilmiştir. Saha çalışmasında, işletme yöneticileri ile yüz yüze görüşülerek anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler istatistiki analizler sonucu değerlendirilerek, işletmelerdeki verimlilik yönetimi uygulamalarına bağlı olarak verimlilik düzeylerindeki farklılaşmalar ortaya konulmuştur.Buna göre anket uygulamasında verimlilik yönetimi konusunda daha yüksek puanlara sahip olan işletmelerde toplam faktör verimliliğinin daha yüksek olduğu ortaya konulmuştur. Benzer şekilde kalite alanında yüksek puan alan işletmelerin hammadde-malzeme verimliliğine dayalı kısmi faktör verimliliklerinde daha iyi durumda olduğu görülmüştür. Ancak insan kaynakları alanındaki puanlar ile işgücü verimliliği arasında benzer bir ilişkiye rastlanamamıştır. Tüm bu sonuçlar, tez çalışmasının son bölümünde ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.Literatürde ?verimlilik yönetimi? alanında sınırlı sayıda kaynak bulunabilmektedir. Türkiye'de özellikle Milli Prodüktivite Merkezi'nin bu alanda önemli çalışmaları bulunmaktadır. Ancak, bu tez çalışmasında olduğu gibi, verimlilik yönetimi anlayışını oluşturan bileşenlerin ve faaliyetlerin, işletmelerin verimlilik düzeyleri üzerine etkisini araştıran bir çalışmaya rastlanamamıştır. Bu nedenle, söz konusu tez çalışmasının ilgili literatüre önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study, while approaching the concept of productivity management from all respects, aims to present the terms and steps to implement a productivity management system in manufacturing industry enterprises. In the fieldwork, the relationships between productivity management components which are categorized under five factors and the partial and total factor productivities of the enterprises are analyzed.Five factors have been generated, namely productivity culture and management style, productivity measurement and monitoring, diagnosis and solution of productivity problems, human resources management and quality management, and statements relating to each factor have been determined. The mean scores derived from these factors and productivity ratios obtained from financial data of enterprises in 2009 are compared to try an answer the study questions created during the design stage of the study.Fieldwork has been carried out at textile enterprises operating in the province of Denizli. In order to conduct accurate comparisons between productivity levels the enterprises featured in the study have been selected from the same four digit sub-sector according to NACE Rev.1.1. used by TUIK (Turkish Statistical Institute). During fieldwork, face to face visits and survey applications have been conducted with enterprise executives. The data obtained has been assessed using statistical analysis and differentiations in productivity levels have been put forth according to the productivity management applications in enterprises.According to this, it is put forth that total factor productivity is better in enterprises that have received higher scores in productivity management in the survey application. Similarly enterprises that have scored higher in terms of quality are also observed to do better in partial factor productivity based on raw material and supplies productivity. However a similar relationship between scores in human resources and labour productivity has not been observed. All these results have been explained in detail in the last part of this study.Only a limited number of scientific sources may be found in the field of ?productivity management?. In Turkey especially the National Productivity Centre (MPM) has important studies in this field. However, we have not come upon a study such as this one that studies the impact of components and activities that make up the understanding of productivity management on the productivity levels of enterprises. Therefore it is believed that this study shall provide an important contribution to the related field of literature.