Türkiye'de satılan kekik türleri ve kekik suları üzerine genotoksik araştırmalar
Genotoxic assessment of water extracts and species of thyme sold in Turkey
Yazar: SEVTAP AYDIN
Danışman: PROF.DR. NURŞEN BAŞARAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
ÖZET Aydın, S. Türkiye'de satılan kekik türleri ve suları üzerine genotoksik araştırmalar, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Farmasötik Toksikoloji Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2003. Son yıllarda tüm dünyada tıbbi bitkilerin ve doğal ürünlerin kullanımı artmıştır. Ancak bunların sağlığa olası riskleri hakkında yeterli veri bulunmamaktadır ve pek çok bitkinin de mutajenik bileşikler taşıdığı bilinmektedir. Türkiye'de kekik olarak bilinen ve satılan "Thymus" ve "Origanum" türleri baharat ve bitkisel ilaç olarak sıklıkla kullanılmaktadır ve antioksidan, antidiyabetik, antiinflamatuvar ve antimikrobiyal etkilere sahip oldukları iddia edilmektedir. Bu çalışmada Thymus ve Origanum türlerinin aktif bileşenleri olan ve kekik uçucu yağ fraksiyonunda önemli miktarlarda bulunan timol, karvakrol ve y-terpinenin H2O2, mitomisin C ve 2-amino-3-metil-3H- imidazo[4,5-f)-kinolin (IQ) tararından insan lenfositlerinde indüklenen DNA hasarına karşı etkileri tek hücre jel elektroforez ya da diğer bir deyişle COMET yöntemiyle incelenmiştir. 100 uM konsantrasyonun üzerinde tek başına timol, karvakrol ve y-terpinen' in insan lenfositlerinde DNA hasarını önemli miktarda artırdıkları ancak düşük konsantrasyonlarda DNA zincir kırıklarına neden olmadıkları görülmüştür. 100 uM konsantrasyonun altında timol ve karvakrol'ün H202'nin indüklediği oksidatif DNA hasarını Önemli ölçüde azalttığı gözlenmiştir. Mitomisin C ve IQ'nun oluşturduğu DNA zincir kırıklarının da düşük konsantrasyonlarda timol, karvakrol ve y-terpinen ile önlendiği görülmüştür. Türkiye'de satılan kekik türlerinin ve sularının düşük konsantrasyonlardaki aktif bileşiklerinin DNA hasarını önlediği ve serbest radikallerle ilişkili bozukluklar gibi pek çok hastalıkta güvenli kullanılabileceği gözlenmiştir. Ayrıca bu maddelerin etin pişmesi esnasında oluşan IQ gibi mutajenik heterosiklik aromatik aminler ile oluşan DNA hasarını da inhibe ettiklerinden etkin bir katkı maddesi olarak gıda saklanmasında da kullanımı mümkündür. Key Words: Genotoksisite, timol, karvakrol, y-terpinen, tek hücre jel elektroforez Destekleyen Kurumlar: HÜAF 01-02-301-003 tc^"01^^

Abstract:
VI ABSTRACT Aydın, S. Genotoxic assessment of water extracts and species of thyme sold in Turkey, Hacettepe University Health Sciences Institute MSc Thesis in Pharmaceutical Toxicology, Ankara, 2003. The use of medicinal plants and natural products has been increased in the last decades all over the world. However sufficient data on their potential risk to health has not been available and many plants are known to contain mutagenic substances. "Thymus" and "Origanum" species known and sold as thyme in Turkey have been widely used as spices and herbal remedies and suggested to have antioxidant, antidiabetic, anti-inflammatory and antimicrobial activities. In the present study the modulating effects of the active compounds of Thymus and Origanum species thymol, carvacrol and y-terpinene which are found in significant quantities in the essential oil fraction of thyme, against the DNA damage induced by H2O2, mitomycin C and 2-amino-3-metil-3H- imidazo[4,5-f]-quinoline (TQ) in human lymphocytes were investigated by single cell gel electrophoresis or COMET assay. At the concentrations above 100 (.iM both thymol, carvacrol and y-terpinene alone significantly induced DNA damage in human lymphocytes but at the smaller concentrations they have not induced DNA strand breakage. A significant reduction in the oxidative DNA damage induced by H2O2 was observed with thymol and carvacrol at concentrations below 100 u,M. DNA strand breakage induced by mitomycin C and IQ has also seemed to be reduced with thymol, carvacrol and y-terpinene at the smaller concentrations. It seemed that at low concentrations the active compounds of water extracts and species of thyme sold in Turkey prevent the DNA damage and can be used safely in many diseases such as free radical related disorders. It is also possible to use them in food preservation as an effective additive since they inhibited the DNA damage induced by the mutagenic heterocyclic aromatic amines like IQ, which are formed during heating of meat. Key Words: Genotoxicity, thymol, carvacrol, y-terpinene, single cell gel electrophoresis Supported by HÜAF 01-02-301-003