Babaların ve büyükbabaların tutumları, babalık rol algıları ve babaların çocuklarına olan ilgisinin incelenmesi
Examination of fathers' and grandfathers' attitudes, fatherhood role perceptions and fathers' interest in their children
Yazar: FATMA KÖSE
Danışman: PROF. DR. FATMA TEZEL ŞAHİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile = Family ; Aile büyükleri = Grandparents ; Aile içi roller = Family roles ; Aile tutumu = Family attitude ; Babalık = Fatherhood ; Babalık davranışı = Paternal behavior ; Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Ebeveynlik rolleri = Parental roles

Özet:
Bu çalışma babaların ve büyükbabaların çocuk yetiştirme tutumlarını, babalık rol algılarını 
ve babaların çocuklarına olan ilgisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın çalışma 
grubunu 2021-2022 yılında Kayseri'de ikamet eden 4-6 yaş aralığın da çocuğu olan babalar 
ve onların babalarından oluşmaktadır. Araştırmanın örnekleminde belirli ölçütlere yer 
verildiği için amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 
Çalışılacak babalar belirlenirken veri zenginliğini sağlamak amacıyla ayrıca kartopu 
örnekleme yöntemi de kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 315 baba ve onların kendi 
babası olmak üzere 315 büyükbaba araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada 
çocuk, babaların ve büyükbabaların demografik bilgilerini belirlemek amacıyla araştırmacı 
tarafından hazırlanan ''Babalar için Kişisel Bilgi Formu'', ''Büyükbabalar İçin Kişisel Bilgi 
Formu'', babaların ve büyükbabaların çocuk yetiştirme tutumlarını belirlemek üzere ''Aile 
Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutum Ölçeği – PARI'' ve babaların ve büyükbabaların babalık 
rolü algısını belirlemek amacıyla "Babalık Rolü Algı Ölçeği" kullanılmıştır. Babaların 
çocuklarına yönelik ilgisini belirlemek amacıyla ''Çocuğa Yönelik Anne-Baba İlgisi 
Ölçeği'' kullanılmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistik programında, toplam puanlar da 
betimsel istatistikleri, ilişkisiz ölçümlerde t testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) 
ile analiz edilmiş olup; anlamlı çıkan farklılıklarda hangi gruplar arasında anlamlı farklılığın 
olduğunu belirlemek için Scheffe karşılaştırma testi kullanılmıştır. Değişkenler arasında 
anlamlı bir ilişki olup olmadığını tespit edebilmek amacıyla ise Pearson Korelasyon katsayısı 
hesaplanmıştır. Yapılan istatistiklerde anlamlılık düzeyi olarak 30'dan küçükse düşük 
düzeyde, ,30-,70 arasında ise orta düzeyde ve ,70' den büyükse yüksek düzeyde ilişki olduğu 
belirtilmiştir. Babaların ve büyükbabaların çocuk yetiştirme tutumlarını, babalık rol 
algılarını ve babaların çocuklarına olan ilgisini incelemek amacıyla yapılan araştırma 
sonucunda, babalar ve büyükbabalar benzer bir bakış açısına sahip oldukları tespit edilmiştir.
Betimsel istatistiklere bakıldığında babaların ve büyükbabaların daha çok demokratik tutum 
tercih etmesi ile birlikte çocuk yetiştirme tutumları arasında anlamlı bir farklılığın 
bulunduğu, aşırı kontrol ve katı disiplin faktörlerinde büyükbabaların daha yüksek puan 
aldıkları, demokratik tutum faktöründe ise babaların daha yüksek puan aldıkları sonucuna 
ulaşılmıştır. Babaların aşırı kontrol faktörüne ilişkin tutumlarının, büyükbabaların aşırı 
kontrol ve katı disiplin faktörlerindeki tutumlarıyla ve babanın demokratik tutumu ile 
büyükbabanın demokratik tutumu arasında ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma 
kapsamında babaların ve büyükbabaların babalık rol algıları arasında anlamlı bir farklılığın 
bulunduğu ve Olumlu Algılar, Çocuk Cinselliğinde Babalık Rolüne İlişkin Algı 
faktörlerinde ve BRAÖ Toplam puanlarında babaların daha yüksek puan aldıkları Olumsuz 
Algılar faktöründe ise büyükbabaların daha yüksek puan aldıkları sonucuna ulaşılmıştır. 
Babaların babalık rolü algıları ile büyükbabaların babalık rolü algısı arasında anlamlı bir 
ilişki olduğu büyükbabaların babalık rolüne ilişkin olumlu algıları artıkça babaların da 
olumlu algılarının arttığı; olumsuz algılarının artıkça babalarında olumsuz algılarının 
sonucuna ulaşılmıştır. Babaların çocuğa yönelik ilgilerine ilişkin değerleri incelendiğinde 
ise en yüksek ortalamaya "Kontrole Yönelik İlgi" faktörünün sahip olduğu görülmüştür. 
Davranış geliştirmeye yönelik ilgi faktöründe de yüksek ortalamalar elde ederken, okula 
yönelik ilgi faktöründe ise orta düzeyde puan ortalaması elde edilmiştir. Babaların çocuk 
yetiştirme tutumları ile çocuklarına yönelik ilgileri arasında anlamlı bir ilişki görülmüştür.
Babaların tutumları artıkça çocuğa yönelik ilgileri de artmıştır. Babaların babalık rolü 
algıları ile çocuklarına yönelik ilgileri arasındaki ilişkiye göre, babalık rolü algısı olumlu 
yönde artıkça babanın çocuğa yönelik ilgisi de artmıştır. Babalık rolündeki olumsuz algılar 
artıkça, babanın çocuğuna yönelik ilgisinin de azaldığı belirlenmiştir.

Abstract:
This study aimed to investigate fathers' and grandfathers' child-rearing attitudes, perceptions 
of fatherhood, and fathers' interest in their children. The study group of the research 
consisted of fathers and their living fathers residing in Kayseri in 2021-2022 and having 
children aged 4-6. Purposeful sampling method, one of the purposeful sampling methods, 
was used in the study sample due to the inclusion of certain criteria in the sample. The criteria 
of the study were the age of the children, the health status of the grandfathers, and their 
volunteerism. In order to ensure data richness, snowball sampling method was also used in 
determining the fathers to be worked with. Within the scope of the research, 315 fathers and 
their own fathers, making a total of 315 grandfathers, participated and constituted the sample 
of the research. In this research, in order to determine the demographic information of 
children and fathers, "Father's Personal Information Form" developed by the researcher, in 
order to determine the demographic information of fathers' fathers, "Grandfather's Personal 
Information Form" developed by the researcher, "Fatherhood Role Perception Scale" to 
determine the fathers' and grandfathers' perception of fatherhood role and "Family Life and 
Child-Rearing Attitude Scale - PARI" were used to determine the child-rearing attitudes of 
fathers and grandfathers. "Parent-Child Interest Scale" was used to determine the fathers' 
interest in their children. The data obtained were analyzed using a suitable statistical 
program. Total scores were analyzed with descriptive statistics, t-test and One-Way Variance 
Analysis (ANOVA) in unrelated measurements; Scheffe comparison test was used to 
determine which groups had a significant difference in significant differences. Pearson 
Correlation coefficient was calculated to determine whether there is a significant relationship 
between the variables. In the statistics, the significance level was determined as low level if 
it was less than 30, medium level if it was between 30-70, and high level if it was higher 
than 70.The research conducted to examine fathers' and grandfathers' parenting attitudes, 
perceptions of fatherhood roles, and their interests in their children revealed that fathers and 
grandfathers share a similar perspective. Descriptive statistics indicate a significant 
difference in parenting attitudes between fathers and grandfathers, with fathers showing a 
preference for more democratic attitudes. Grandfathers scored higher in the factors of 
excessive control and strict discipline, while fathers scored higher in the democratic attitude 
factor. The study also found that fathers' attitudes towards excessive control were associated 
with grandfathers' attitudes towards excessive control and strict discipline, as well as with 
the father's democratic attitude and the grandfather's democratic attitude. There was a 
significant difference in perceptions of fatherhood roles between fathers and grandfathers. 
Fathers scored higher in factors related to Positive Perceptions, Perceptions of Fatherhood 
Role in Child Sexuality, and Total BRAÖ scores, while grandfathers scored higher in the 
Negative Perceptions factor. Furthermore, a significant relationship was observed between 
fathers' perceptions of fatherhood roles and grandfathers' perceptions of fatherhood roles. As 
grandfathers' positive perceptions of fatherhood roles increased, fathers' positive perceptions 
also increased; conversely, as grandfathers' negative perceptions increased, fathers' negative 
perceptions also increased. Moreover, when the values regarding fathers' interests in children 
were examined, it was observed that the factor with the highest average was 'ControlOriented Interest'. While high averages were also obtained in the interest factor for behavior 
development, a moderate level of average score was obtained in the interest factor for school. 
A significant relationship was observed between fathers' parenting attitudes and their 
interests in their children. As fathers' attitudes increased, their interests in their children also 
increased. According to the relationship between fathers' perceptions of fatherhood roles and 
their interests in their children, as positive perceptions of fatherhood roles increased, fathers' 
interests in their children also increased. It was determined that as negative perceptions of 
fatherhood roles increased, fathers' interest in their children decreased.