Polonya afiş ekolünde yazı kullanımının incelenmesi
Examination of the use of writing in the Polish poster school
Yazar: CANDAN DURMAZ
Danışman: DOÇ. CEREN BULUT YUMRUKAYA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Polonya, coğrafi konumu itibariyle tarihte birçok kez farklı sömürgeci devletlerin işgaline uğramış ve toprak bütünlüğü bozulmuştur.  Buna rağmen Polonya, ulus bilincini korumayı başarmıştır.  Ülkenin coğrafi konumunun getirdiği avantaj ve dezavantajlarla yakından ilişkili olan bu durum Polonya'nın siyasi varlığını da tehdit ederken aynı zaman-da batıdaki teknolojik ve sanatsal gelişmelerden yararlanma fırsatı sağlamıştır. Dönemin önemli bir çoğaltım tekniği olan litografinin Polonya'nın sanatsal teknik kullanımına gir-mesi ve dönemin baskı ustaları ile sanatçıları tarafından benimsenmesi, ülkenin sanatsal gelişiminde önemli olmuştur. Litografi, ilk zamanlarda kolay ve hızlı bir çoğaltım tekniği olarak görülürken, zamanla sanatçıların anlatımlarını bütünsel ve dışavurumcu şekilde gerçekleştirmelerine olanak tanıyan bir teknik halini almıştır.  Art Nouveau sanat hareke-tiyle kullanımı yaygınlaşan ve günümüz modern afişlerinin oluşumunda önemli bir yere sahip olan teknik, yazı ve görselin aynı taş yüzey üzerinde yer almasını sağlamıştır. Bu durum sanatçıların anlatımlarında daha özgür ve ifadeci bir tarz, yumuşak geçişler, organik ve akışkan formlar, geniş ton aralığı elde etme fırsatı sunmuştur.  
Genç Polonya dönemiyle başlayan Polonya Afiş Ekolü'nün biçimsel dilinin geli-şimi litografi ve ülkenin siyasi tarihindeki değişkenliklerle şekillenmiştir.  İkinci Dünya savaşından sonra Sovyet Rusya tarafından yönetilen Polonya'da devletin uyguladığı san-sürün daralttığı bir yaratım alanıyla karşı karşıya kalan afiş sanatçıları zorunluluktan doğan özgün bir dil geliştirmişlerdir.  Sanatsal ifadelerini metaforlar, semboller ve kelime oyunla-rı aracılığıyla iletmişlerdir. Başlangıçta litografi tekniğinin serbest üretim özgürlüğünün etkisiyle biçimlenen Polonya afişlerindeki yazı, zamanla teknikten bağımsız olarak evrim-leşmiştir. Sanatçılar, yazıyı yalnızca okunmak için değil, kompozisyonun bütünleyici bir öğesi olarak kullanmışlardır; Yazı, sanatçıların kişisel ifadesinin bir parçası haline gelmiş-tir. Afiş sanatçılarının tipografik yaklaşımlardan uzak durmaları, yazıyı afişte bilgi aktaran bir öğe olarak görmediklerini ortaya koymaktadır. Harfleri en sade halleriyle şekillendiren sanatçılar, yazıyı birer sembol olarak ele alarak biçimsel özelliklerini, tasarımlarının ardın-daki ifade etmek istedikleri düşünceye göre biçimlendirmişlerdir.
Anahtar Kelimeler: Polonya Afiş Ekolü, Litografi, Yazı, Afiş

Abstract:
Poland, due to its geographical location, has been under the occupation of many states throughout its history and its lands have been divided among colonial powers. Des-pite these difficulties, Poland has managed to preserve its national identity. The country's geographical position, while threatening its political existence, also offered the opportunity to benefit from technological and artistic developments in the West. Lithography was a reproduction technique that became widespread in Poland in the 19th century and was quickly adopted by artists. Initially seen as a simple and fast production method, it eventu-ally became a tool that allowed artists to express their emotions and ideas in a holistic and impressive way. Gaining popularity with the Art Nouveau movement, lithography has formed the basis of modern posters today. This technique, which allows text and visuals to be placed on the same stone, offered artists a freer style of expression, soft transitions, organic forms, and a wide range of tones.
The formal language of the Polish Poster School of Poster, which began during the Young Poland period, was shaped by lithography and the country's political history. After World War II, under the rule of Soviet Russia, censorship imposed by the state for-ced poster artists to develop an original language. Artists conveyed their political and so-cial messages through metaphors, symbols, and wordplay. The writing in Polish posters, which initially developed under the influence of lithography's free production possibilities, evolved independently of the technique over time. Artists used writing not only as an ele-ment to be read but as an integral part of the composition. Poster artists, staying away from typographic traditions, did not see writing as an element that conveys information on the poster. Using the letters in their simplest forms, they transformed the writing into a symbol that reflects the idea behind their designs.


Keywords: Polish School of Poster, Lithography, Writting, Poster