Hz. Mevlânâ'nın Mesnevi'sinde sûfî ahlâkı (Tâhirü'l-Mevlevî'nin Şerh-i Mesnevî'si ışığında)
Morals of sufi̇sm i̇n Rumi̇'s Mathnawi̇ (iIn the li̇ght of the commentary of Tahi̇rül Mawlawi̇'s Mathnawi̇)
Yazar: HİLAL USTA  AYDIN
Danışman: PROF. DR. İSA ÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Din-ahlak ilişkisi = Religion-moral relation ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mesnevi = Mathnawi ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Sufi = Sufi ; Sufilik = Sufilik ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tez çalışmasında Mesnevî'de sûfînin vasıfları, ibadet ve ahlâk boyutu ile ve Tâhirü'l-Mevlevî şerhi esas alınarak Hz. Mevlânâ'nın dilinden nakledilmeye çalışılacaktır. Hz. Mevlânâ, etkisi yalnızca bir ulusla veya etnik kimlikle sınırlı kalmayarak pek çok farklı millete ulaşmıştır. Ölümünün üzerinden yüzyıllar geçmesine rağmen ünü kıtaları aşarak, manevi mirası insanlar tarafından benimsenmiş ve takdirle karşılanmıştır. Bu durum insanlar açısından Mevlevîlik ve Mevlânâ'nın tesirini kaybetmeden hâlâ araştırılmasına, benimsenmesine katkı sağlamıştır.
Günümüzde Hz. Mevlânâ'nın ifadelerinin farklı nakledilmesi, İslam'dan uzak yahut ılımlı İslam olarak gösterilmesi bizi böyle bir çalışmaya yönlendirmiştir. Tezimizde Hz. Mevlânâ'nın tasavvuf anlayışının ve onun kıymetli eseri Mesnevî'nin İslam ile birebir örtüştüğü; dahası Mesnevî'nin, Kur'ân-ı Kerîm'in bir nevî tefsiri niteliğinde olduğu müşahede edilmiştir.
Böylece bu çalışma Tâhirü'l-Mevlevî'nin Şerh-i Mesnevî'si ışığında ele alınmıştır ve Hz. Mevlânâ'nın yanı sıra Mesnevî ruhunun anlaşılmasına da katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Tezimizde hassasiyetle üzerinde yoğunlaştığımız konular, Mesnevî'de sûfînin ibadet ve ahlâk boyutu itibariyle ne şekilde anlatıldığıdır.
Hz. Mevlânâ'nın Mesnevî'yi öğretici nitelikte ve İslam'ın anlaşılmasına katkı sağlamak amacıyla yazdığı düşünülmektedir. Bu durum Mesnevî hakkında yapılacak olan çalışmalara katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Tâhirü'l-Mevlevî, Mesnevî, Şerh-i Mesnevî, Mevlânâ, Sûfî, Sûfî Ahlâkı.

Abstract:
In our study it is aimed at conveying qualifications of a Muslim (believer) in Mathnawi in respect of worship and morality, with the commentary of Tahirü'l Mawlawi via Jalaluddin Rumi. Jalaluddin Rumi has affected a great many nations, without remaining limited in affecting only a nation or an ethnic group; though it has been centuries since he died, with his fame which has gone beyond the continents, his inheritance has been adopted and appreciated by mankind. This leads to contribute Mevleviyeh to be studied today without losing Rumi's importance and internalized by mankind.
Today the differences in conveying messages of Rumi and the way it is pointed as moderate İslâm or far from İslâm led us to study this topic. In our study it has been observed that Rumi's Sûfîsm perception and his valued piece, Mathnawi thoroughly correspond with İslâm; in addition that Mathnawi is a sort of commentary of the Quran.
Thus, the study is handled in the light of the voluminous commentary of Tahir'ül Mawlawi's Masnawi, and it will contribute to be understood the essence of Mathnawi as well as Rumi.
In our study, the matters on which we concentrate sensitively is the way that is handled in Mathnawi in regard to worship and morality of a Muslim.
We suppose that Rumi wrote the Mathnawi didactically with the aim of contributing to be understood the messages of İslâm, and it increases our study's worth further.
Keywords: Tâhirü'l-Mevlevî, Mesnevî, Şerh-i Mesnevî, Mevlânâ, Sûfî, Sûfî Ahlâkı.