Düşünme stilinin aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki rolü
The role of thinking style on overconfidence bias
Yazar: ÖZGE DİNÇ CAVLAK
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH SÜREYYA ERSOY
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Düşünme = Thinking ; Düşünme stilleri = Thinking styles ; Karar verme = Decision making ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Ölçekler = Scales ; Öz güven = Self confidence

Özet:
Risk ve belirsizlik altında karar verme süreçlerinde bireylerin daima rasyonel davranmadıkları ve zihinsel süreçlerinin birtakım sistematik hatalar ve yanılgılar ürettiği ortaya konmaktadır. Bu hataların ve yanılgıların, basit sonuçları olabileceği gibi oldukça ciddi sonuçları da olabilmektedir. Savaşlar, grevler, iflaslar, şirket birleşmeleri ve devralmaları, borsalardaki aşırı yüksek işlem oranları gibi son derece ciddi sonuçları olabilen birtakım kararlar, tüm bilişsel yanlılıklar içinde insanların maruz kaldığı en yaygın ve yıkıcı bilişsel yanlılık olarak gösterilen aşırı öz güvenle ilişkilendirilmektedir. Bu doğrultuda, aşırı öz güven yanlılığının belirleyicisi olarak, bireylerin düşünme sistemlerinin ne derecede rol oynadığını araştırmak, büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda, mevcut çalışmada, iki farklı bilgi işlemleme sistemine dayanan, sezgisel düşünme ve mantıksal düşünme boyutlarıyla ölçülen düşünme stillerinin, aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, bireylerin risk tutumunun, düşünme stilleri ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerindeki düzenleyici rolü incelenmektedir. Son olarak, bireylerin kişilik özellikleri ile aşırı öz güven yanlılığı arasındaki ilişkiler ortaya konmaktadır. Araştırmanın hipotezleri, yapısal eşitlik modellemesi, hiyerarşik regresyon analizi ve korelasyon analizi uygulanarak sınanmıştır. Araştırmanın bulguları, sezgisel ve mantıksal düşünme boyutlarıyla ölçülen düşünme stillerinin, aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki rolünün ortaya konduğu yapısal modelde, düşünme stillerinin aşırı öz güven yanlılığındaki değişimin %60,5'ini açıkladığını göstermektedir. Sezgisel düşünme ile aşırı öz güven arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğu tespit edilirken; mantıksal düşünme ile aşırı öz güven arasında anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, risk tutumunun, hem sezgisel düşünme ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerinde hem de mantıksal düşünme ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerinde düzenleyici bir rolü olduğu görülmektedir. Son olarak, kişilik özellikleri ile aşırı öz güven arasındaki ilişkilerin incelenmesi sonucunda, aşırı öz güven ile dışa dönüklük ve gelişime açıklık arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu görülürken; aşırı öz güven ile sorumluluk arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır.

Abstract:
It is revealed that individuals do not always act rationally in decision-making processes under risk and uncertainty, and their mental processes produce some systematic errors and fallacies. These errors and fallacies can have simple consequences, but they can also cause serious problems. Some decisions that may have extremely serious consequences such as wars, strikes, bankruptcies, company mergers and acquisitions, excessive trading in the stock markets are associated with overconfidence, which is considered the most common and destructive cognitive bias that people are exposed to among all cognitive biases. In this respect, it is of great importance to investigate the extent to which individuals' thinking systems play a role as the determinant of overconfidence bias. Accordingly, the current study aims to examine the effects of thinking styles, which are based on two different information processing systems and measured by the dimensions of intuitive thinking and rational thinking, on overconfidence bias. The moderator role of individuals' risk attitude on the relationship between thinking styles and overconfidence was also examined. Last, the relationship between individuals' personality traits and overconfidence was mainly revealed. The research hypotheses were tested by applying structural equation modeling, hierarchical regression analysis, and correlation analysis. The findings of the study indicate that 60.5% of the variation in overconfidence bias was explained by thinking style, which is measured by intuitive and rational thinking. While a significant and positive relationship between intuitive thinking and overconfidence was revealed; a significant and negative relationship between rational thinking and overconfidence was found. In addition, risk attitude has a moderating role both in the relationship between intuitive thinking and overconfidence and in the relationship between rational thinking and overconfidence. Finally, as a result of examining the relationship between personality traits and overconfidence, while a negative relationship between overconfidence, extraversion, and openness to experience was mainly observed; a positive and significant relationship between overconfidence and consciousness was found.