Yatırımcı açısından hile algısının ölçümü ve riskten kaçınma davranışının aracılık rolü: Kripto varlık örneği
Measuring the fraud perception for the investor and mediating role of risk aversion behavior: The case of crypto assets
Yazar: MUSA ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. GANİTE KURT
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bankacılık Ana Bilim Dalı / Bankacılık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bankacılık = Banking ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bireysel yatırımcılar = Individual investors ; Denetim = Control ; Finansal yatırım = Financial investment ; Hile = Fraud ; Kripto varlık = Cryptocurrency ; Muhasebe denetimi = Accounting audit ; Riskten korunma = Protection from risk ; Yatırımcı davranışı = Investors behavior ; Yatırımcılar = Investors ; Öz denetim = Autocontrol

Özet:
Standart belirleyiciler, politika yapıcılar ve düzenleyiciler bireysel yatırımcıları hileden koruma çabası içerisindedir. Ancak günümüz şartlarında geleneksel denetim yöntemleri, kripto varlıklar gibi yeni yatırım araçlarında yatırımcıları hile kaynaklı kayıplara karşı korumak için yetersiz kalmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı hile algısı ölçeği geliştirerek kripto varlıkların denetimine yeni bir bakış açısı kazandırmak ve yatırımcı açısından hile algısının kripto varlıklara yatırım niyeti üzerine etkisini tespit ederek bireylerin hile algılarının artırılmasının gerekliliğini ortaya koymaktır. Bu araştırmanın amacı doğrultusunda yatırımcı açısından hile algısı, kişilik özellikleri ve duygular gibi değişkenlerin riskten kaçınma davranışı ve kripto varlıklara yatırım niyeti üzerindeki etkisi ile riskten kaçınma davranışının hile algısı ve kripto varlıklara yatırım niyeti arasındaki aracılık rolü araştırılmıştır. Araştırma kapsamında kolayda örneklem yoluyla Türkiye'de yaşayan 18 yaşından büyük bireylere anket uygulanmış ve 446 denekten veri toplanmıştır. Toplanan veriler SmartPLS programı aracılığıyla Kısmi En Küçük Kareler-Varyans Temelli Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) analizine tabi tutulmuştur. Ayrıca katılımcıların demografik unsurları ile ilgili t testi ve ANOVA testi uygulanmıştır. Bulgulara göre hile algısı bireylerin riskten daha fazla kaçınmalarına sebep olmakta ve kripto varlıklara yatırım niyetlerini azaltmaktadır. Aynı zamanda riskten kaçınan bireylerin de kripto varlıklara yatırım niyetleri azalmaktadır. Aracı etki analizi sonuçlarına göre ise riskten kaçınma davranışının hile algısı ile kripto varlıklara yatırım niyeti arasında kısmi aracılık etkisi bulunmaktadır. Duygulardan sadece korku duygusu riskten kaçınma davranışını artırmaktadır. Kişilik özelliklerinden ise dışa dönüklük ve tecrübeye açıklık kişilik özellikleri riskten kaçınma davranışını azaltırken, nevrotiklik kişilik özelliği kripto varlıklara yatırım niyetini artırmaktadır. Kripto varlıkların denetimi ve kripto varlık piyasasının düzenlenmesi, bu varlıkların yapıları gereği oldukça zordur hatta bazı durumlarda imkansızdır. Merkezi otoritelerin düzenlemelerinin ve geleneksel denetim faaliyetlerinin yetersiz kaldığı böyle bir ortamda bireysel yatırımcıları hileden korumak için yenilikçi girişimlerde bulunulmalıdır. Bireysel yatırımcıların özdenetim mekanizması geliştirmelerini sağlamak bu girişimlerden bir tanesi olabilir.

Abstract:
Standard setters, policymakers, and regulators strive to protect individual investors from fraud. However, in present conditions, traditional audit methods are insufficient to protect investors against losses derived from fraud in new investment instruments such as crypto assets. This thesis aims to develop a scale of fraud perception and bring a new perspective to auditing crypto assets. Besides, it aims to reveal the necessity of increasing the fraud perception of individuals by determining the effect of fraud perception on the investment intention of crypto assets from the investor's point of view. Following this purpose, the effect of variables such as fraud perception, personality traits, and emotions on risk aversion behavior and investment intention in crypto assets, in addition to the mediating role of risk aversion behavior between fraud perception and investment intention in crypto assets, were investigated. Within the scope of the research, a questionnaire was applied to individuals over the age of 18 living in Türkiye through convenience sampling. Data were collected from a total of 446 participants. The collected data were analyzed by Partial Least Squares Variance-Based Structural Equation Modeling (PLS-SEM) analysis via the SmartPLS program. Moreover, the demographic elements of the participants were analyzed by t-test and ANOVA test. The results have demonstrated that the perception of fraud causes individuals to avoid risk more and reduces their investment intentions in crypto assets. According to the mediating effect analysis results, risk aversion behavior has a partial mediator effect between the perception of fraud and the intention to invest in crypto assets. Only fear emotion, among others, increases risk aversion behavior. From personality traits, extroversion and openness to the experience reduce risk aversion, while neuroticism increases the intention to invest in crypto assets. Auditing crypto assets and regulating their market is very difficult, or even in some cases impossible, due to the nature of these assets. In such an environment where central authorities' regulations and traditional supervisory activities are inadequate, innovative initiatives should be taken to protect individual investors from fraud. Enabling individual investors to develop a self-audit mechanism could be one of these initiatives.