Van Gölü Havzası ölüm gelenekleri ve Türk kültür ekolojisi içerisindeki yeri
Death traditions of Van Lake Basin and place in the Turkish culture ecology
Yazar: METİN EREN
Danışman: PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Folklor = Folklore ; Gelenekler = Traditions ; Kültür = Culture ; Kültürel etkinlikler = Cultural activities ; Van Gölü = Van Lake ; Van Gölü havzası = Van Lake basin ; Ölüm = Death

Özet:
Bu çalışma Van Gölü Havzası olarak adlandırdığımız Van, Bitlis, Hakkari, Ağrı ve Muş illerini kapsayan bir çalışmadır. Çalışmada Van Gölü Havzası'nın ölüm etrafında şekillenen inanış ve ritüelleri ?gelenek? kavramı etrafında ele alınmış ve elde edilen veriler Türk dünyasını oluşturan topluluklarla karşılaştırılmıştır. Çalışma giriş ve onu takip eden üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın sonuna çalışmada yararlanılan yazılı kaynaklar, bilgilerinden yararlanılan sözlü kaynak kişiler, alan araştırması sırasında kullanılan soru listesi ve fotoğraflar eklenmiştir.Çalışmanın giriş bölümünde çalışmanın konu, amaç ve yöntemi ile ilgili bilgi ve temel verilere değinilmiş; çalışmanın dayandığı temel kavramlar ele alınmış ve çalışma alanının tarih, coğrafya ve demografik özellikleri ile ilgili sınırlı bilgi verilmiştir.Çalışmanın Birinci Bölümünü, saha araştırmasına dayanan ve ölüm belirtisi olarak kabul edilen inanış, ritüellerin açıklanması oluşturmaktadır. Alan araştırması ile elde edilen veriler Türk kültür ekolojisi bütünlüğü içerisinde değerlendirilmiştir. Ölümle irtibatlandırılan unsurların beliren etkisini ortadan kaldırmaya dönük bir kısmı ?dinsel? bir kısmı da ?büyüsel? karakterli kaçınma ritüelleri de bu bölümde ele alınmıştır.Çalışmanın İkinci Bölümünü, ölüm olayının gerçekleşmesinden önceki hasta veya yaşlı kişi için gerçekleştirilen uygulamalar ve ölümün ardından yerine getirilen ritüel ve gelenekler ele alınmıştır. Bu bölümde, hastanın yanında bekleme, vasiyetin tespiti, dinî uygulamalar, ölüm olayının duyurulması, ölünün yıkanma ve kefenlenme işlemleri, cenaze namazı, ölünün taşınması ve defin ritüelleri işlenmiştir. Alan araştırması ile elde edilen veriler Türk kültür ekolojisi bütünlüğü içerisinde değerlendirilmiştir.Çalışmanın Üçüncü Bölümünde, ölünün defninin ardından gerçekleştirilen ve toplumsal karakteri belirgin olan taziye, yas, ölünün anılması ve mezar ziyaretleri konuları işlenmiştir. Alan araştırması ile elde edilen veriler Türk kültür ekolojisi bütünlüğü içerisinde değerlendirilmiştir.Çalışmada elde edilen veriler değerlendirildiğinde Van Gölü Havzası'nın ölüm etrafında şekillenen inanış, ritüel ve bunların toplamı olan geleneklerin Türk kültür ekolojisi bütünlüğü içerisinde yer aldığı görülmektedir.

Abstract:
This study encompasses the Lake Van Basin, namely Van, Bitlis, Hakkari, Ağrı and Muş provinces. In the study, beliefs and rituals that are shaped by death in Lake Van Basin are dealt with the ?tradition? concept and the data obtained are compared with those of communities forming the Turkish world. The study is composed of the Introduction and successive 3 parts. An appendix is attached to the end which includes written sources, verbal expressions of resource live persons, list of questions used during field surveys and photos.In the introduction of the study, the main subject, information and basic data about the aims and methods are addressed; the basic concepts which this study is based on are given and limited information has been provided about the subject area as regards history, geography and demography.The first part of the study includes explanations based on field research about the beliefs and rituals which are accepted as sings of death. The data obtained from field research is evaluated in accord with Turkish culture ecology. Avoidance rituals part of which ?religious? and some of which ?magical? used to eradicate effects of death-related circumstances have been studied in this section.In the second part of the study, the practices applied to the patient or the elderly before death and the rituals and traditions practiced after death are elaborated. In this part, rituals about waiting upon or taking care of the patient, securing the will, religious practices, announcement of death, washing and shrouding the corpse, the burying funeral and prayers are studied. The data obtained from field research is evaluated in accord with Turkish culture ecology.The third part of the study covers subjects of post-burial incidents with strong social character like condolence, mourning, commemoration of the deceased and tomb visits. The data obtained from field research is evaluated in accord with Turkish culture ecology.Upon the evaluation of the data obtained in the research, it is seen that the beliefs, rituals and traditions - a collection of them- shaped by death concept in Lake Van Basin are in compliance with Turkish culture ecology.