İşarî tefsirlerde kıssalar bağlamında Hz. Meryem kıssası
The parable of Maryan in the context of parables in al-Ishārī interpretations
Yazar: HACİRE ÖNCÜ
Danışman: DOÇ. DR. MAŞALLAH TURAN
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Hz. Meryem = Hz. Meryem ; Kısas-ı Kur'an = Kısas-ı Kur'an ; İşari tefsir = Implicit interpretation

Özet:
Hz. Meryem kıssası, mutasavvıf müfessirlerin dikkatini çekmiş ve söz konusu kıssa
işârî yorumlarla açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda kıssanın, Mushaf'taki tertibe
riayet edilerek ve zâhîrî mâna dikkate alınarak işârî yönden incelenmesi, alana önemli bir
katkı sunacaktır. Kıssaların tarihteki varlıklarını kabul edip aktaran sûfî müfessirler,
âyetlere mistik mânalar vererek sembolik anlamlar yüklemişler, geçmiş toplumların
yaşadıklarını birer ibret vesikası olarak değerlendirmişlerdir. Genel manada işârî
tefsirlerde, müfessirlerin Hz. Meryem kıssasını keşf ve ilhama dayanarak yorumladıklarını
ve ortak bir düşüncede birleştiklerini söylemek mümkündür. Hz. Meryem kıssasının
içerdiği olağanüstü haller, ârifler için örnek ve insan-ı kâmil olma serüveninde yol işareti
mesabesinde görülmüştür. İşârî tefsirlerde Hz. Meryem, Nefs-i Zekiyye/arınmış nefsi
sembolize eder. Sûfî ârifler nefsini arındıran insanın, Nefs-i Zekiyye/Hz. Meryem gibi hak
ve hakikatin sözcüsü olan kâmil rûhu doğurabileceği yorumunu yapmaktadır. İşârî tefsirleri
incelerken sûfîlerin âfakî ve enfüsî âyetleri çift boyutlu incelediklerini ve insanın dışında
cereyan eden olaylarla iç âleminde olan hadiseleri mezcetmiş olduklarını tespit ettik. Bu da
insanın iç âleminde olanları mikrokozmik bir dramatizasyonla yorumlarken kıssalardan
istifade edilebileceğini göstermektedir. Sûfî müfessirler kıssalara masal değil misal olarak
baktıklarından, Hz. Meryem kıssasından alınan mesajlarla âriflerin seyr-i sülûk'ta takip
edecekleri birtakım prensiplere ulaştıklarını söylemek mümkündür.

Abstract:
The parable of Maryam attracted the attention of Sufi commentators and the parable
in question was tried to be explained with al-sharia interpretations. In this context,
analysing the parable from the al-shārī perspective by observing the order in the Mushaf
and considering the literal meaning will make a significant contribution to the field. Sufi
exegetes, who accepted and transmitted the existence of parables in history, attributed
symbolic meanings to the verses by giving them mystical meanings, and considered the
experiences of former societies as a lesson. In general, it is possible to say that the
commentators interpreted the parable of Maryam on the basis of discovery and inspiration
and united in a common idea. The extraordinary states contained in the parable of Maryam
are seen as an example for the saints and a road sign in the adventure of becoming a perfect
human being. In al-Ishārī exegesis, Maryam symbolises the Nafs al-Zaqiyya/purified soul.
Sufi scholars interpret that a person who purifies his/her soul can give birth to a perfect
soul which is the spokesperson of truth and reality like Nafs al-Zakiyya/ Maryam. While
examining the al-Ishārī exegesis, we found that Sufis examined the verses in a double
dimension and combined the events taking place outside the human being with the events
taking place in the inner world. This shows that parables can be used while interpreting
what happens in the inner world of the human being with a microcosmic dramatisation.
Since Sufi exegetes see parables not as tales but as examples, it is possible to say that with
the messages taken from the parable of the Maryam, they have reached some principles
that the ascetics will follow in their journey of ascension.