Sağlık harcamalarında global bütçe uygulaması ve Türkiye örneği
Global budget application in health expenditures and Türkiye example
Yazar: BURCU USTA
Danışman: PROF. DR. HALUK EGELİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Günümüzde ülkeler, herkese eşit sağlık hizmetlerinin sunulması gayretiyle yeni sağlık politikaları ve sağlık reformları geliştirirken, sağlık hizmetlerinin finansmanında yeterli kaynakların sağlanması için de en ideal geri ödeme modelinin hangisi olması konusunda yeni arayışlar içinde bulunmaktadırlar. Sağlık hizmetlerinde geri ödeme sistemi arayışları daha da devam edecektir. Yeni geri ödeme sistemleri geliştirilirken, bütçe kısıtlamaları altında tüm topluma sunulan sağlık hizmetlerinin; etkin, verimli, kaliteli, eşit olması hedeflense de mali sürdürülebilirliğin ve sağlık harcamalarının azaltılmasının başarılabildiği şimdilik küreselleşme ile birlikte söylenememektedir. 
Sağlık sistemlerinin içinde bulunduğu tüm handikapların çözümü olarak çok amaçlı ve hem kamu sektörü, hem özel sektör hem de bireyler açısından tüm ihtiyaçlara cevap verebilen ideal bir geri ödeme modeli henüz bulunmamaktadır. Ancak ülkelerin gelişmişlik seviyeleri, sağlıklı insan sermayesi, kalkınmada insan sermayesinin önemi, sağlık hizmetlerinin bu sermayeye katkısı, sağlık okur yazarlılığının artması, sağlık harcamalarının ülkeler açısından azaltılmasında anahtar rollere sahiptir.  Sınırlı kamu kaynaklarının en etkin, verimli, sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve kaliteli, eşit şekilde dağıtılması için, sağlık hizmetlerinin özellikle vergi gelirleriyle(kamusal finansman) finansmanının öne çıktığı birçok ülkede temel geri ödeme modeli olarak global bütçenin uygulandığı görülmektedir.  Dünyada birçok ülkede ve Türkiye'de, bir geri ödeme sistemi olarak uygulanan global bütçe, bu çalışmada olumlu ve olumsuz yönleriyle ele alınmış, Türkiye'de sağlık hizmetlerinin finansmanında daha etkin, verimli ve sürdürülebilirliği, geliştirilmesi ve bu sistemin ülkemizde uygulanabilirliği değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada, dünyada birçok ülkede ve Türkiye'de uygulanmakta olan ve başta Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler ve ilaç sektörü olmak üzere birçok sağlık sektöründe genişleme eğiliminde olan, sağlık hizmetlerinde bir geri ödeme sistemi olarak global bütçe modelinin, Türkiye'de sağlık hizmetlerinin finansmanında daha etkin, verimli ve sürdürülebilirliği, geliştirilmesi ve bu sistemin ülkemizde uygulanabilirliği değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sağlık Harcamalarının Artışı, Sağlık Harcamalarının Finansmanı, Geri Ödeme Modelleri,  Global Bütçe Modeli.

Abstract:
At the present time, while countries are developing new health policies and health reforms with the effort of providing equal health services to everyone, they are also in new searches about the most ideal payback model for providing adequate resources in the financing of health services. The system which one is the are searching for will continue even further. While the new system is being developed, even it is aimed that the health services provided to the entire society under budget constraints should be effective, efficient, high-quality, equal, it cannot be said that financial sustainability and reducing health expenditures can be achieved with globalization for now.
As a solution to all the handicaps that health systems are involved in, there is not yet an ideal payback model that is multi-purpose and can meet all the needs of the public sector, the private sector and individuals. However, the level of development of countries, healthy human capital, the importance of human capital in development, the contribution of health services to this capital, the increase in health literacy, have key roles in reducing health expenditures for countries. In order to use limited public resources in the most effective, efficient, sustainable way and to distribute them in a quality, equal way, it is observed that the global budget is applied as the basic payback model in many countries where financing of health services, especially with tax revenues (public financing), stands out. The global budget, which is applied as a payback system in many countries around the world and in Turkey, has been discussed in this study with its positive and negative aspects, and its more effective, efficient and sustainability in financing health services in Turkey, its development and the applicability of this system in our country have been evaluated.
In this study, the global budget model as a payback system in health services, which is being implemented in many countries around the world and in Turkey and tends to expand in many health sectors, especially hospitals affiliated to the Ministry of Health and the pharmaceutical sector, has been evaluated as more effective, efficient and sustainable in the financing of health services in Turkey, its development and the applicability of this system in our country.

Keywords: Increase in Health Expenditures, Financing of Health Expenditures, Payback Models, Global Budget Model.