Ana dili söz dizimi tipolojisinin yabancı dil olarak Türkçe öğretimine etkisi
The impact of mother tongue syntax typology on teaching Turkish as a foreign language
Yazar: BÜŞRA İKİZ
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT ERDEM
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil eğitimi = Language education ; Farkındalık = Awareness ; Söz dizim = Syntax ; Tipoloji = Typology ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil = Foreign language ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education

Özet:
Bu çalışma yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B seviyesindeki öğrencilerin cümle,
cümlecik veya kelime grupları oluştururken yaptıkları hataların altında yatan ana dili
sentaktik yapılarının etkisini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Bu etkiyi incelemek veya
öğretenler için takip etmek birçok dil hakkında bilgi sahibi olmayı gerektirmektedir.
Herhangi bir yabancı dil öğretim sınıfındaki ana dili farklılıklarını düşününce bu pek de
mümkün olmaz. Bu yüzden, dil tipolojisi ve söz dizimsel bağıntılar bu süreci hem daha iyi
anlamayı sağlayacak hem de sadece dillerin temel öge dizilimlerini bilerek onlarla ilgili
diğer sentaktik dizilimleri anlamayı kolaylaştıracaktır. Tipolojik bulgular; gramatikal
ilişkileri gösteren özne, nesne ve yüklem gibi kavramların dildeki dizilişlerinin dilin diğer
yapılarının dizilişleri hakkında da önemli varsayımlar geliştirmeye yardım eder.
Dilbilimi bağıntılarını yabancı dil öğretimi ile bağdaştıran bu çalışma; öğrencilerin ana
dillerinden kaynaklı olduğu düşünülen söz dizimiyle ilgili hatalarını öge sıralanışı, cümle
uyumu, çatı ve yan cümleler ana başlıkları altında incelemiştir. Dünyada ve dolayısıyla
çalışılan öğrencilerde en çok rastlanan üç temel dizilimden 50 ÖYN, 50 ÖNY ve 50 YÖN
olmak üzere toplam 150 öğrenciye ait yazılı Türkçe metinler incelenmiştir. Öğrencilerin
yaptıkları söz dizimsel hatalar, tipolojik bağıntılar ışığında ana dilleriyle ilişki kurularak
yorumlanmıştır. Bulgularda Türkçenin söz diziminden farklı olan dillerden gelen
öğrencilerin çok daha fazla söz dizimsel hatalar yaptığı saptanmış, ana dil sentaktik
yapılarıyla da bu hataların örtüştüğü görülmüştür.
Bu çalışma; yabancı dil olarak Türkçe öğrenen ve öğreten kişilere dil tipolojisi
farkındalığını kazandırarak hem öğrenci-öğreten ilişkisini güçlendirmeyi hem de yabancı
dil olarak Türkçe öğretiminin kalitesini artırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca kaynak malzeme
hazırlayanların da dil tipolojisi ve dil aktarımı farkındalığının gerekliliğini ortaya
koymaktadır.

Abstract:
This study aims to reveal the effects of the syntactic structures of the native language of the
B level students who learn Turkish as a foreign language when they create sentences or
phrases. To examine this effect or to follow it for the instructors requires knowledge of
many languages, and it is hardly possible to know all the mother tongues in any foreign
language teaching class. Therefore, language typology and syntactic correlations will both
provide a better understanding of this process and will facilitate understanding of other
syntactic sequences related to them only by knowing the basic word order of languages.
The typological findings show that the orders of the concepts such as subject, object and
verb, which indicate grammatical relations, provide important assumptions about the
arrangement of language in other structures.
This study, which correlates linguistic correlations with foreign language teaching,
examined the errors related to syntax, which are thought to originate from the mother
tongue of the students under main headings: word order, sentence agreement, voice and
subordinate clauses. 150 Turkish texts from the three most common word order in the
world and thus in the students studied (50 SOV, 50 SVO and 50 VSO) are analyzed. The
syntactic errors of the students were interpreted by establishing relations with their native
languages in the light of typological correlations. In the findings, it was found out that the
students who come from the languages whose basic constituent order is different from
Turkish made much more syntactical errors, and these errors were observed to be
overlapping with the mother tongue syntactic structures. The aim of this work is both to
improve the quality of teaching Turkish as a foreign language and to strengthen the student teaching
relationship by providing the language typology awareness to the people who
learn and teach Turkish as a foreign language. It also reveals the necessity of awareness of
language typology and language transfer for the ones who prepare language material.
Key words
Syntax, language typology, language transfer