İstihdam teşviklerinin istihdam üzerindeki etkisinin ölçülmesi: Ankara örneği
Measuring the effect of employment incentives on employment: Ankara example
Yazar: EYÜP GÜLTEKİN ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Prim = Premium ; Teşvikler = Incentives ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies ; İşsizlik = Unemployment ; İşsizlik politikası = Unemployment policy

Özet:
Dünyanın farklı ülkelerindeki siyasi otoriteler ekonomik ve toplumsal anlamda önemli bir risk unsuru olan işsizliği azaltmak veya istihdamı artırmak için çaba sarf etmekte ve farklı politikaları uygulamaya koymaktadırlar. İstihdam teşvikleri de birçok ülke tarafından yoğun bir şekilde kullanılan aktif işgücü politikaları arasındadır. Bu politikalar genellikle işverenlere sağlanan sosyal sigorta prim destekleri, vergi indirimleri ve doğrudan ücret sübvansiyonu gibi destekleri içermektedir. Prim sübvansiyonları, işverenlerin maliyetlerini düşürdüğü için istihdamı artırmakta, hem de firma verimliliğini yükselttiği için ülke ekonomisini güçlendirmektedir.
Türkiye'de 2000'li yıllardan itibaren uygulanmaya başlanan istihdam teşvikleri, bugün yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Günümüzde aktif olarak uygulanmakta olan 22 adet teşvik türü bulunmaktadır. Bu teşviklerin her birinin uygulanma şartları birbirinden faklı olmakla beraber bazı teşvik türleri ilave istihdam sağlanması yönüyle daha işlevsel konumda yer almaktadır. Tez çalışmasında; ilave istihdam sağlayan teşviklerin istihdamı ne ölçüde etkilediği ve ne kadar fayda sağladığı ölçülmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede, ilave istihdam sağlanması ve istihdamın artırılması için uygulanan 6111, 687 ve 7103 sayılı prim teşviklerinin istihdama olan etkileri nicel araştırma yoluyla incelenmiştir. Çalışmada, araştırma evreni olarak Ankara İlinde bulunan firmalar belirlenmiştir. Örneklem seçimindeyse, araştırma evreninde Nace kodu imalat sektörü olan ve 6111, 687 ve 7103 sayılı prim teşviklerinden yararlanan 1586 firma ele alınmıştır. Bu kapsamda, 2016–2019 yılları için SGK'dan temin edilerek süzülen ve düzenlenen veriler üzerinde SPSS yardımıyla kovaryans analizi, korelasyon analizi, regresyon analizi ve varyans analizi uygulanmıştır.
Bu doğrultuda Kovaryans analizi bulguları göstermektedir ki, Nace kodu dağılımlarına göre iş kollarının veya sektörlerin istihdam teşviklerinden yararlanmada birbirinden farklı şekilde etki gösterdiği, bununla beraber teşviklerden yararlanmanın ana faaliyet kolları bazında yıllar itibarıyla artış eğilimi içerisinde olduğu ortaya çıkmıştır. Korelasyon analizi bulgularına göre, 6111 sayılı prim teşvikinin teşvikli istihdam üzerindeki etkisinin istatistiki bakımdan anlamlı, pozitif yönde ve yüksek düzeyde olduğu, ancak 687 sayılı ve 7103 sayılı prim teşviklerinin ise istatistiki bakımdan anlamlı, pozitif yönde ve orta düzeyde etkisinin olduğu bulunmuştur. Prim teşviklerinin, teşvikli istihdam ve istihdam üzerindeki etkisini ortaya koymaya çalışan çoklu doğrusal regresyon analizinde ise, ilave istihdam sağlayan prim sübvansiyonlarının, teşvikli istihdamı pozitif yönde ve istatistiki bakımdan anlamlı etkilediği, aynı zamanda istihdamı da artırdığı bulgularına ulaşılmıştır. Ayrıca, 6111 sayılı prim teşviki kapsamında alınan prim sübvansiyonunun, teşvikli istihdamı diğer iki düzenleme kapsamında alınan sübvansiyonlardan daha fazla etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Tek yönlü varyans analizi kapsamında, firmaların faaliyet yıllarına göre aldıkları teşvik tutarlarının istatistiki bakımdan anlamlı farklılaştığı, bu yönüyle firmaların mali yüklerinin azaldığı ve dolayısıyla istihdam artışının sağlandığı ortaya çıkmıştır.
Çalışma sonucunda, istihdam artışı sağlamak için uygulanan istihdam teşviklerinin, teşvikli istihdamı ve istihdamı pozitif yönde etkilediği anlaşılmıştır. İşsizliğin azaltılması ve istihdamın artırılması için uygulanan istihdam politikalarında iyileştirmelerin yapılması, işgücü piyasasının yapısal dönüşümüne katkı sunacaktır.

Abstract:
Political authorities in different countries of the world, make an effort and implement different policies to reduce unemployment or increase employment, which is an important risk factor in economic and social terms. Employment incentives are among the active labor policies used extensively by many countries. These policies generally include support provided to employers such as social insurance premium supports, tax reductions and direct wage subsidies. Premium subsidies increase employment as they reduce the costs of employers and also strengthen the country's economy as it increases firm productivity.
Employment incentives being implemented in Turkey since the 2000s, are used heavily today. There are 22 types of incentives that are actively implemented today. Although the terms of applying each of these incentives are different from each other, some types of incentives are more functional in terms of providing additional employment. In the study; it has been tried to measure to what extent the incentives providing additional employment affect employment and how much it provides. In this framework, the effects of premium incentives numbered 6111, 687 and 7103 on employment, which are applied to provide additional employment and increase employment, have been analyzed through quantitative research. In the study, the companies located in Ankara Province were determined as the research universe. In the selection of samples, 1586 firms, which have the Nace code in the research population and benefit from the premium incentives numbered 6111, 687 and 7103, were considered. In this context, covariance analysis, correlation analysis, regression analysis and variance analysis were applied with the help of SPSS on the filtered and edited data obtained from the SGK for the years 2016-2019.
Accordingly, the findings of the Covariance analysis show that, according to the Nace code distributions, it has been revealed that works or sectors have different effects in benefiting from employment incentives, however, benefiting from incentives has an increasing trend over the years on the basis of works. According to the findings of the correlation analysis, it was found that the effect of the premium incentive numbered 6111 on the induced employment was statistically significant, positive and high, but the premium incentives numbered 687 and 7103 had a statistically significant, positive and moderate effect. In the multiple linear regression analysis, which tries to reveal the effect of premium incentives on induced employment and employment, it was found that premium subsidies that provide additional employment, have a positive and statistically significant effect on induced employment and at the same time increase employment. In addition, it has been concluded that the premium subsidy received within the scope of the premium incentive numbered 6111, affects the incentive employment more than the subsidies received under the other two regulations. Within the scope of one-way analysis of variance, it was revealed that the incentive payments received by firms according to their years of activity differed statistically significantly, thus the financial burden of the firms decreased and thus employment increased.
As a result of the study, it is understood that employment incentives applied to increase employment, have a positive effect on employment included incentives and employment. Improvements in these employment policies foreseen to reduce unemployment and increase employment, will contribute to the transformation in the labor market.