İki müşteri sınıflı M/M/1 kuyruk sisteminde optimal kuyruk sıra politikasının belirlenmesi
Determination of optimal queue policy in M/M/1 queue system with two customer classes
Yazar: SELİN CİĞER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA AHMET BEYAZIT OCAKTAN
Balıkesir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Markov karar süreçleri = Markov decision processes ; Sıra bekleme sistemleri =   ; Takviyeli öğrenme = Reinforced learning ; Tek kanallı kuyruk modeli = One server queue model

Özet:
Bu tez çalışmasında normal (Tip 1) ve öncelikli (Tip 2) olmak üzere, iki farklı müşteri tipini içeren M/M/1 kuyruğu ele alınmıştır. İki tür müşteri hizmete farklı bağımsız Poisson süreçlerine göre gelerek tek bir ortak kuyruk oluşturur ve kuyrukta birim zaman başına farklı elde bulundurma maliyetlerine sahiptir. Tek sunucuya sahip olan sistemde öncelikli müşteri kuyruğa girdiğinde ya geliş sırasına göre hizmet alır ya da normal müşterileri atlayarak hizmet alır. Tezde ele alınan problem, Markov Karar Süreci (MDP) olarak modellenmiş ve Simülasyon Tabanlı Optimizasyon yöntemlerinden olan ödüllü öğrenme algoritmalarıyla çözülerek, birim zamandaki ortalama maliyeti yaklaşık en küçükleyen kuyruk sıra politikası belirlenmesi amaçlanmıştır. İki farklı sayısal örnek tasarlanarak ödüllü öğrenme algoritmasıyla elde edilen politikaların ortalama maliyetleri miyopik politikalarla kıyaslanmıştır. Bu miyopik politikalar; öncelikli müşterilerin geliş sırasına göre kuyruğa girmesi, öncelikli müşterilerin normal müşterileri atlayarak kuyruk sırasında öne alınması ve öncelikli müşterilerin kuyruğa gelişlerinde hizmet sırası rastgele karara bağlanarak kuyrukta öne al ya da alma şeklindedir. Gerçekleştirilen sayısal örneklere göre, ödüllü öğrenme algoritmasıyla elde edilen kuyruk politikalarının ortalama maliyetleri, miyopik politikaların ortalama maliyetlerinden daha düşüktür.

Abstract:
In this thesis, we consider an M/M/1 queue with two different types of customers normal (type 1) and priority (type 2). The two types of customers arrive according to different independent Poisson processes, form a single common queue, and have different holding costs per unit time in the queue. In the system with a single server, when a priority customer enters the queue, he/she is either served according to the order of arrival, or he/she is served by skipping the regular customers. The problem addressed in the thesis is modeled as Markov Decision Process (MDP) and solved by using reinforcement learning algorithms, which is one of the Simulation Based Optimization methods. The goal is to determine the queue policy that approximately minimizes the average cost per unit time. Two different numerical examples are designed, the average costs of policies developed with the reinforcement learning algorithm are compared with myopic policies. These myopic policies; priority customers enter the queue according to the order of arrival, priority customers are brought to the front of the queue, bypassing normal customers, and when priority customers come to the queue, the order of service is randomly decided and they are either moved to the front of the queue or not. According to result of the numerical examples, the average costs per unit time of queuing policies obtained with the reinforcement learning algorithm are much lower than ones of myopic policies.