Eski Tunç Çağı'nda Kültepe idolleri
Kültepe idols in the early bronze age
Yazar: GÜZEL ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. FİKRİ KULAKOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Kültepe = Kültepe ; Orta Anadolu bölgesi = Central Anatolian region ; Tunç Çağı = Bronze Age ; İdol = Idol

Özet:
?Eski Tunç Çağı?nda Kültepe İdolleri? başlıklı bu çalışma kapsamında Kültepe?de Eski Tunç Çağı?na ait tabakalarda ele geçen idoller ile Kültepe kökenli olarak çeşitli müze ve özel koleksiyonlara dağılan toplam yüz yedi eser incelenmiştir. Çoğunluğu alabasterden olmak üzere taş ve kilden de üretilmiş olan örnekler o dönem insanlarının dini inanış ve geleneklerini yorumlamada önemli bir eser grubunu temsil etmektedir.Mevcut malzemeler ışığında Kültepe?de ele geçen örnekler ETÇ II ve III dönemlerine tarihlenmektedir. ETÇ I dönemine ait hiçbir idolün ele geçmemiş olması büyük olasılıkla, bu dönemin sınırlı alanlarda araştırılmasından kaynaklanmaktadır.Tipolojik değerlendirmeler ve farklı merkezlerle yapılan karşılaştırmalar ışığında eserlerin tamama yakınının Kültepe?ye özgü ünik tipleri yansıttığı görülmektedir. İdoller ile birlikte ele geçen alabaster heykelcikler ve sonraki dönemlerde görülen kurşun figürinler ve bunlara ait kalıpların da gösterdiği gibi Kültepe, bu tip eserlerin üretildiği önemli bir kült merkezi karakterine sahiptir.Kültepe idollerinin özgün karakterini en güçlü şekilde yansıtan grubu arkeoloji literatüründe ?Kültepe Tipi İdoller? ya da ?Kapadokya İdolleri? olarak tanımlanan eserler oluşturmaktadır. Çok başlı örnekler şeklinde de görülen bu tip idoller gerek tasvir anlayışı gerekse bezeme motifleri ve teknikleri açısından bu dönemde Kültepe?de ulaşılan yüksek düzeyi göstermektedir. Bu grup içerisinde yer alan ve plastik biçimde işlenmiş başa sahip örnekler, bu dönemde, özellikle Orta Anadolu?da farklı merkezlerden de tanınan yerli Anadolu sanatının gelişmiş bir evresini yansıtmakla beraber, bu sanatın MÖ 2. Binyıla geçişini simgeleyen özgün eserleri oluşturmaktadır.

Abstract:
Within the frame of this study entitled ?Kültepe Idols of the Early Bronze Age?, a total number of 107 artifacts have been examined. Beside the excavation finds uncovered at Kültepe Early Bronze Age levels, several idols with Kültepe origin from museums and private collections are also included in the study. These artifacts, which were mostly produced of alabaster but also from stone and clay, represent one of the most important cultural assets in order to define and analyze the religious beliefs and traditions of the past societies.According to the present inventory, all examples from Kültepe are dated to the Early Bronze Age II and III periods. The reason behind the absence of any idols for the Early Bronze Age I period is most probably that, this period was investigated in very limited areas at the site.
Typological examination and analogies based on artifacts from different sites show that the majority of the idols represent specific types unique to Kültepe. As shown by the alabaster statuettes found together with the idols and by the lead figurines and their moulds from later periods, Kültepe is an important religious center where these types of artifacts were produced.The unique character of Kültepe idols is strongly represented by the group of artifacts, which are labeled as ?Kültepe Type Idols? or ?Cappadocian Idols?. Also produced as multi-headed examples, these items represent the high artistic level of this period at Kültepe in terms of both description and decoration motifs and techniques. Especially the idols with plastically rendered heads represent unique examples of highly developed stage of native Anatolian art, which is also known from several other sites in Central Anatolia during the same period.