Yetişkin bireylerde sürdürülebilir besin seçimi ve Akdeniz diyetine uyumun değerlendirilmesi
Evaluation of sustainable food choice and adherence to the mediterranean diet in adults
Yazar: BUSE NUR ÖZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET FİSUNOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu
çalışma sürdürülebilir besin seçimleri ile Akdeniz diyeti uyumu arasındaki ilişkiyi
belirlemek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmada kullanılan
Sürdürülebilir Besin Seçimi Anketi (Sustainable Food Choice Questionnaire, SUSFCQ)'nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliği yapılmıştır. Bunun yanında bireylerin
besin seçimlerine etki eden faktörler de incelenmiştir. Araştırma Türkiye'de yaşayan,
yaş ortalaması 32,16±8,99 yıl olan, okur-yazar bireyler arasında çevrimiçi olarak
yürütülmüştür. SUS-FCQ'nun geçerlilik ve güvenilirlik analizlerine bakıldığında
0,961 Cronbach alfa güvenilirlik katsayısı ile çok yüksek düzeyde güvenilir olduğu
tespit edilmiş ve yapı geçerliliği sağlanmıştır (RMSEA=0,080; GFI=0,904;
AGFI=0,852; CFI=0,972; χ2=285,174). Tüm bu sonuçlara bağlı olarak SUS-FCQ,
Türkçe'ye geçerlilik ve güvenirliliği kabul edilebilir ve uygulanabilirdir. Çalışmaya
dahil edilen bireylerin besin seçimlerini sırasıyla duyusal çekicilik, doğal içerik ve
uygunluk en fazla etkilediği; etik kaygının ise en az etkilediği belirlenmiştir (p<0,05).
Bireylerin TFEQ sonuçları incelendiğinde bilinçli kısıtlama alt boyutu en yüksek,
duygusal yeme ise en düşük skora sahiptir (p<0,05). Bireylerin SUS-FCQ skoru
89,35±21,8, genel sürdürülebilirlik alt boyutu skoru 74,03±18,82, yerellik ve
mevsimsellik alt boyut skoru ise 15,33±4,9 olarak bulunmuştur. BKİ sınıflaması ve
cinsiyete göre SUS-FCQ skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark elde
edilmiştir (p<0,05). BKİ değerlerinin artmasıyla birlikte SUS-FCQ skorları da
artmıştır (p<0,05). Kadınların SUS-FCQ skorları erkeklerin skorlarından yüksek
bulunmuştur (p<0,05). Bireylerin SUS-FCQ ve genel sürdürülebilir alt boyutu skorları
ile FCQ sağlık, doğal içerik ve etik kaygı alt boyut skorları arasında istatistiksel olarak
anlamlı, pozitif yönlü ilişkiler belirlenmiştir (p<0,05). SUS-FCQ ile MEDAS skorları
arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur (p<0,05).
Ayrıca SUS-FCQ alt boyutlarından genel sürdürülebilirlik ile yerel ve mevsimsellikle
MEDAS arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü bulunmuştur (p<0,05).
Bireylerin MEDAS skorları ile süt ve süt ürünleri, meyve, sebze tüketimi arasında
istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ilişkiler belirlenirken, yağlı/tatlı yiyecekleri
tüketimi arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü ilişkiler belirlenmiştir
(p<0,05). Araştırma sonuçlarına göre SUS-FCQ, sürdürülebilir besin seçimlerinin
altında yatan faktörlerin daha detaylı araştırılmasında kullanılabilecek bir ankettir.
Sürdürülebilir besin seçimlerini bireylerin cinsiyet, BKİ, Akdeniz diyetine uyum,
besinlerini seçerken sağlık, etik ve doğal içeriğe önem vermesi gibi faktörler etkiler.
Bunun yanında bireylerin beslenme alışkanlıkları sürdürülebilir besin seçimlerinde
farklılıklara neden olmaktadır. Sürdürülebilir besin seçimlerine teşvik etmek için
Akdeniz diyetinin benimsenmesi yönünde bilimsel çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, besin seçimi, sürdürülebilir besin seçimi,
 Akdeniz diyeti

Abstract:
This study
was planned and conducted to determine the relationship between sustainable food
choices and adherence to the Mediterranean diet..The Turkish validity and reliability
of the Sustainable Food Choice Questionnaire (SUS-FCQ) used in the study was
conducted. In addition, the factors affecting the food choices of individuals were also
examined. The research was conducted online among literate individuals living in
Turkey with a mean age of 32.16±8.99 years. Considering the validity and reliability
analyzes of the SUS-FCQ, it was found to be very highly reliable with a Cronbach's
alpha reliability coefficient of 0.961 and its construct validity was ensured
(RMSEA=0.080; GFI=0.904; AGFI=0.852; CFI=0.972; χ2=285.174). Depending on
all these results, the validity and reliability of SUS-FCQ is acceptable and applicable
to Turkish. It was determined that the food choices of the individuals included in the
study were mostly affected by sensory appeal, natural content and convenience,
respectively; it was determined that ethical concern had the least effect (p<0.05). When
the TFEQ results of the individuals were examined, the conscious restraint subdimension had the highest score and emotional eating had the lowest score (p<0.05).
Individuals' SUS-FCQ score was 89.35±21.8, overall sustainability sub-dimension
score was 74.03±18.82, locality and seasonality sub-dimension score was 15.33±4.9.
A statistically significant difference was found between SUS-FCQ scores according to
BMI classification and gender (p<0.05). SUS-FCQ scores increased with the increase
in BMI values (p<0.05). The SUS-FCQ scores of women were higher than the scores
of men (p<0.05). Statistically significant and positive correlations were determined
between individuals' SUS-FCQ and general sustainable sub-dimension scores and
FCQ health, natural content and ethical concern sub-dimension scores (p<0.05). A
statistically significant and positive correlation was found between SUS-FCQ and
MEDAS scores (p<0.05). In addition, there was a statistically significant and positive
correlation between the SUS-FCQ sub-dimensions of general sustainability and local
and seasonality and MEDAS (p<0.05). While statistically significant and positive
correlations were determined between individuals' MEDAS scores and consumption
of milk and dairy products, fruit and vegetables, statistically significant and negative
correlations were determined between consumption of fatty/sweet foods (p<0.05).
According to the research results, SUS-FCQ is a questionnaire that can be used to
investigate the factors underlying sustainable food choices in more detail. Sustainable
food choices are influenced by factors such as individuals' gender, BMI, compliance
with the Mediterranean diet, and giving importance to health, ethics and natural
content while choosing their food. In addition, the nutritional habits of individuals
cause differences in sustainable food choices. Scientific studies are needed towards the
adoption of the Mediterranean diet to encourage sustainable food choices.
Keywords: Sustainability, food choice, sustainable food choice, Mediterranean diet