Toplumsal tabakalaşma ve rasyonel iktidar: Sağlık hizmetleri sektöründe yer alan meslek grupları üzerine bir çalışma
Social stratification and rational power: A study on occupational groups in the health care services sector
Yazar: SERCAN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eleştirel gerçekçilik = Critical realism ; Mesleki ihtiyaçlar = Professional needs ; Meslekler = Occupations ; Rasyonalizm = Rationalism ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sosyal sınıf = Social class ; Sosyal tabakalaşma = Social stratification ; Tabakalaşma = Stratification ; İktidar = Government

Özet:
Bu araştırmada, rasyonel iktidar ile toplumsal tabakalaşmanın ilişkisi sorgulanmaktadır. Araştırmanın somut verileri, sağlık hizmetleri sektöründe tabip, eczacı, hemşire, eczane kalfası (teknikeri) ve hastane temizlik personeli olarak çalışan, 5 farklı meslek grubuna mensup 35 kişiyle yapılan derinlemesine mülakatlardan elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırmada, toplumsal tabakalaşmanın rasyonel iktidarla ilişkisine istinaden, somut ama sınırlı veriler ışığında, toplumsal tabakalaşma kuramlarının günümüz toplumlarındaki tabakalaşma olgusunu açıklama kabiliyetlerinin eleştirel bir değerlendirmesinin yapılması ve tabakalaşma olgusunun açıklanmasına kuramsal bir katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, akılcılığın modern toplumların mümeyyiz vasfı olduğu kabulünden hareketle, eleştirel realist yaklaşım çerçevesinde rasyonel iktidarın pratik yeterliliği sorgulanmakta ve farklı mesleklere mensup bireylerin rasyonel iktidarla olan ilişkisi değerlendirilmektedir. Çalışmanın temel iddiası, rasyonel iktidarın pratik yeterliliğin bulunmadığı fakat rasyonel iktidarla tabakalaşma yapısının dâhili bir ilişki içerisinde olduğudur. Araştırmanın sonucunda,  araştırmaya dâhil edilen meslek grupları itibariyle, mesleki sistem ve eğitim sisteminin hâlihazırdaki rasyonel nitelikleri, rasyonel otoritenin bireyler tarafından da kabul edilmiş baskın iktidarı ve teorik gerçekliğin artan hâkimiyetiyle birlikte, rasyonel iktidarın çatısı altındaki bireylerin geçmiş avantaj ve dezavantajlarının yapılaşmış eşitsizlikler olarak yeniden üretildiği görülmektedir. Bu itibarla, rasyonel iktidar,  taksonomik konumlar oluşturabileceği gibi; teorik bir iç bütünlük ve tutarlılıkla, konumların farklı biçimlerde ödüllendirildiği taksonomik ilişki biçimleri de oluşturabilmektedir. Rasyonel iktidarın altındaki sınıf ilişkileri, hem üretim alanından kopmuş, hem de egemen olanlarla bağımlı olanlar arasındaki karşıtlık yerine, bireylerin rasyonel iktidarla ilişkilerinden kaynaklanan bir ilişki hâlini almıştır. Bu kapsamda, çalışmada, bir taraftan çağdaş tabakalaşma kuramlarının önermelerine ilişkin pratik eleştiriler sunulurken, diğer taraftan rasyonel örüntülerin pratik nitelikleri, profesyonel kapanma stratejileri, modern-rasyonel krizler, sınıf ilişkileri ve hayat tarzları yönleriyle birlikte, toplumsal tabakalaşmaya ilişkin yapısal ve nedensel bir açıklama ortaya koyulmaktadır.


Anahtar Sözcükler
Toplumsal Tabakalaşma, Rasyonel İktidar, Rasyonalizm, Toplumsal Sınıf, Eleştirel Realizm.

Abstract:
This study investigates and questions the relation between rational power and social stratification. This investigation is based on an analysis of empirical data collected by means of in-depth interviews done with 35 individuals from 5 different sets of occupational groups and that work in the health care sector as doctors, pharmacists, nurses, pharmacy technician and hospital cleaning staff.  The study makes, in light of this empirical and limited data, a critical evaluation of the ability and practical adequacy of the theories of social stratification to explain social stratification in contemporary societies and thus aims at making make a theoretical contribution to providing an alternative explanation of the phenomenon of social stratification in its connection with rational power. By considering  rationality as the distinctive feature of modern societies and by taking critical-realist approach to the issue at hand, the study makes an assessment of the adequacy of rational power in  its crucial role in forming  the relation of individuals to the system of social stratification  The main argument of the study is that  rational power has no practical adequacy in its claim to form the basis of social stratification based on the occupational requisites but  it has an internal relation with the same structure. This internal relation is established and the dominant power of the rational authority exercised through acceptance of this theoretical authority by  individuals with regard to the current rational qualifications that vocational system and the system of education requires of the individuals to have in the case of the  occupational groups comprised in the study while the past advantages and disadvantages of the individuals are reproduced as structured inequalities under the banner of  rational power.  So, since rational power may create taxonomic positions, it may also create relations in taxonomic forms in which the positions are rewarded differently with a theoretical internal coherence and consistency under the roof of the rational power. The class relations under the rational power, both separated from the field of production and instead of the contradiction and antagonism between the dominant and the dominated, assumes a form of relationship which arises from the relations of individuals with rational power.  On the basis of these empirical observations made about the causal relationships between rational power and the stratification system, the study makes a critical assessment of the practical relevance of contemporary stratification theories and offers a structural and causal explanation of social stratification in connection with practical qualities of rational patterns, professional closure strategies, modern-rational crises, class relations and lifestyle orientations.


Keywords
Social Stratification, Rational Power, Rationalism, Social Class, Critical Realism.