Bahrî Memlûkler döneminde Oğuzlar/Türkmenler (1250/1382)
Oghuzs/Turkomāns in the Bahrī Mamlūks period (1250-1382)
Yazar: HÜSEYİN YEŞİL
Danışman: PROF. DR. ALTAN ÇETİN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ortaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
XI. yüzyılda cereyan eden Oğuz muhaceretinin şekillendirdiği en önemli coğrafyalardan biri Biladü'ş-Şâm'ın Kuzey bölgesidir. Kuzey Suriye bölgesine intikal eden Türkmen aşiretleri, Fâtımîler (909-1171) ve bölgenin yerel idarecileri arasındaki iktidar savaşına kısa sürede dâhil olmuş, bölgede önemli bir siyasi güç olarak ortaya çıkmışlardır. XIII asırda gerçekleşen Moğol İstilası'nın yarattığı korku ve tahribat Türkmenlerin ikinci büyük göç dalgasını tetiklemiş ve uçlara kaçmak zorunda kalan Türkmenler Memlûk Devleti'nin kuzey sınırında birikmiştir. Bilhassa Sultan Baybars 1277/676 yılındaki Elbistan Savaşı'ndan sonra kendisine iltica etmek isteyen Türkmenleri Kuzey Suriye ve sahil hattına yerleştirmiştir. Sultan Baybars'ın Türkmen ve yerel güçleri devletin taşra nizamına dâhil etme stratejisi uzun yıllar boyunca Memlûk Devleti'nin Kuzey hududunu güvence altına almıştır. Bu süreçte Türkmenler Ermeni, Frank ve Moğol birlikleri karşısında birçok kez savaşa girip Memlûk sınırlarını müdafaa etmişlerdir. İlhanlı Hükümdarı Ebû Said Bahadır Han'ın ölümünün yarattığı siyasi boşluk ve istikrarsızlık onlar için bir kırılma noktası olmuştur. Bu minvalde Dulkadirli ve Ramazanlı Türkmenleri, Memlûk otoritesinden çıkarak müstakil bir beylik tesis edebilmeyi başarmış, Biladü'r-Rûm'un Biladü't-Türkmân'a dönüşmesine giden sürecin taşlarını örmüşlerdir. Memlûk Devleti ve Türkmenlerin arasındaki münasebetler yalnızca siyasî ve idarî düzlemde de kalmamış, tarihsel süreç içerisinde dil ve kültüre de yansımıştır. Bu nedenle XV. yüzyılda Memlûk sarayında konuşma ve yazı dili olan Kıpçak Türkçesi Oğuz Türkçesi'ne dönüşmüştür.

Abstract:
One of the most important geographies shaped by the Og̲h̲uz migration in the eleventh century was the northern region of Bilād al-S̲h̲ām. The Turkomān tribes that arrived in Northern Syria quickly became involved in the power struggle between the Fāṭimids and the local rulers of the region and emerged as an important political force in the region. The fear and destruction caused by the Mongol invasion in the thirteenth century triggered the second great wave of Turkomān migration, and Turkomāns who had to flee to the extremes accumulated on the northern border of the Mamlūk State. In particular, Sultan Baybars settled the Turkomāns who sought refuge after the Battle of Albistān in 1277 in Northern Syria and the coastal region. Sultan Baybars' strategy of incorporating Turkomān and local forces into the provincial order of the state secured the northern frontier of the Mamlūk State for many years. In this process, the Turkomāns defended the Mamlūk borders against Armenian, Crusader and Mongol troops. The death of the Ilkhanid ruler Abū Saʿīd Bahādīr Khān in 1335 was a breaking point for them. In this context, the Turkomāns of Dulg̲h̲ādirid and Ramaḍānīd were able to break away from the Mamlūk authority and establish an independent beylik, laying the cornerstones for the transformation of Bilād al-Rūm into Bilād al-Turkmān. The relations between the Mamlūk State and the Turkomāns did not only remain at the political and administrative level, but also reflected on language and culture in the historical process. For this reason, Ḳipc̲h̲āḳ Turkish, the spoken and written language of the Mamlūk court in the 15th century, transformed into Og̲h̲uz Turkish.