Okulların ve okul yöneticilerinin otopoyiyez yaklaşımı benimsemelerine yönelik okul yöneticilerinin görüşleri
School and school directors' opinions on the approach of autopoiesis
Yazar: SAMİ NURTAÇ TURAN
Danışman: PROF. DR. KASIM KARAKÜTÜK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değişim = Change ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okullar = Schools ; Otopoyiyetik = Autopoiesis ; Yenileşmeler = Reformations ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın amacı okul yöneticilerinin görüşlerine başvurarak gerek okul yöneticilerinin gerekse okul örgütlenmesinin otopoyiyez yaklaşıma yatkınlıklarının derinlemesine araştırılmasıdır. Araştırmada nicel ve nitel yöntemin birlikte uygulandığı karma desen kullanılmıştır. Nicel verilerin toplanması amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Eğitim Örgütleri Otopoyiyez Ölçeği" ve "Okul Yöneticilerinin Otopoyiyez Sistemi Benimseme Ölçeği" kullanılarak elde edilen veriler SPSS 25 ve AMOS 24 programları ile çözümlenmiştir.  Araştırmanın örneklemi Ankara ilinde merkeze bağlı dokuz ilçede görev yapan 401 okul yöneticisidir. Araştırmanın nicel bulgularına göre okul yöneticileri, tüm faktörlerde ortalamanın üzerinde bir puanla otopoyiyez sistemi benimsemektedirler. Araştırmadan elde edilen bir diğer bulguya göre araştırma kapsamındaki okullar, ortalamanın üzerinde bir puanla "otopoyiyetik okul" yapısına yatkınlık göstermektedirler. Hem okul yöneticilerinin otopoyiyetik sistemi benimseme puanlarında hem de otopoyiyetik okul özelliği taşıma puanlarında vakıf okulları ve özel okulların resmi okullardan; okul öncesi kademesinin de ilkokul kademesinden daha yüksek puan aldıkları görülmektedir. Bununla birlikte Ankara'nın ilçeleri arasında da "otopoyiyetik okul" olma düzeyleri arasında farklılıklar saptanmıştır. Çankaya ve Yenimahalle ilçelerindeki okullar aldıkları yüksek puanla daha fazla otopoyiyetik okul olma özelliği gösterirken, Mamak ve Altındağ ilçelerindeki okullar ise aldıkları puan itibariyle listenin en alt sıralarında yer almaktadır. İlçelerle ilgili sonuçlar ilçelerin gelişmişlik düzeyleri ile karşılaştırılmış ve gelişmişlik düzeyleri ile otopoyiyetik okul olma düzeyleri arasında olumlu yönde ilişki saptanmıştır. Nitel verileri toplamak amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Nitel araştırma kapsamında 14 okul yöneticisi ile görüşmeler yapılmıştır. Nitel verilerden elde edilen sonuçlara göre okul yöneticileri, yenileşme ve değişmelerin iyi araştırılması, okulun kültürüne ve yapısına uygun olmasının önemi üzerinde durmuşlardır. Bu sayede iyi bir sonuç vermesi beklenen yenileşme ve değişme etkinliklerinde okulların zarar görmesinin engellenebileceğini belirtmişlerdir. Araştırma sonuçlarına göre yenileşme ve değişmenin, okulun kültürüne, kimliğine ve yapısına önemli etkileri görüldüğünden bu tarz çalışmalara başlamadan önce detaylı araştırma yapılması ve okul çalışanlarının onayının alınması önerilmektedir. Bununla birlikte bir yenileşme ve değişmeyi okulun sistemine doğrudan katmak yerine uyarlanması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this research is to investigate the predispositions of school administrators and school organization to autopoiesis approach by referring to the opinions of school administrators. Mixed design, in which quantitative and qualitative methods are applied together, was used in the research. In order to collect quantitative data, the data obtained by using the "Educational Organizations Autopoiesis Scale" and "School Administrators' Autopoiesis System Adoption Scale" developed by the researcher were analyzed with SPSS 25 and AMOS 24 programs. The sample of the research is 401 school administrators working in nine districts of the city center in Ankara. According to the quantitative findings of the study, school administrators adopt the autopoiesis system with a score above the average in all factors. According to another finding obtained from the research, the schools within the scope of the research show a tendency to the "autopoietic school" structure with a score above the average. In both the school administrators' scores for adopting the autopoietic system and the scores for having the autopoietic school feature, foundation schools and private schools are out of public schools; It is seen that the pre-school level has higher scores than the primary school level. In addition, there were differences in the levels of being an "autopoietic school" among the districts of Ankara. While the schools in Çankaya and Yenimahalle districts show the feature of being more autopoietic schools with their high scores, the schools in Mamak and Altındağ districts are at the bottom of the list in terms of their scores. The results related to the districts were compared with the development levels of the districts, and a positive correlation was found between the level of development and the level of being an autopoietic school. A semi-structured interview form was prepared to collect qualitative data. As part of the qualitative research, interviews were conducted with 14 school administrators. According to the results obtained from the qualitative data, school administrators emphasized the importance of researching innovations and changes well and being suitable for the culture and structure of the school. In this way, they stated that damage to schools can be prevented in innovation and change activities that are expected to yield good results. According to the results of the research, since innovation and change have significant effects on the culture, identity and structure of the school, it is recommended to conduct a detailed research and get the approval of the school staff before starting such studies. However, it is recommended to adapt an innovation and change instead of directly integrating it into the school's system.