Endeks futures ve spot piyasalarda fiyat keşfi, volatilite yayılımı ve uluslararası etkileşimler
Price discovery, volatility spillover, and international interactions in index futures and spot markets
Yazar: İBRAHİM YAŞAR GÖK
Danışman: PROF. DR. ŞEREF KALAYCI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Endeks = Index ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Fiyat hareketi = Price movement ; GARCH model = GARCH model ; Spot piyasalar = Spot markets ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; İMKB = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Bu çalışmada, endeks futures ve spot piyasalarda fiyat keşfi ve volatilite yayılımı, endeks futures işlemlerin başlaması sonrasında spot piyasanın istikrarı ve ayrıca hem pay piyasaları hem de endeks futures piyasalar açısından uluslararası piyasalar arasındaki getiri ve volatilite yayılımları araştırılmıştır.
BIST 30 endeks futures ve spot piyasaların fiyat keşfi rolleri ve granger nedensellik ilişkisi ile bu piyasalar arasındaki volatilite yayılımı, 2 Ocak 2010-18 Mayıs 2012 dönemi için gün içi 1 dakika frekanslı veriler kullanılarak incelenmiştir. Johansen eşbütünleşme testi sonucuna göre endeks futures ve spot piyasalar arasında uzun dönemli bir ilişki olduğu sonucuna erişilmiş, VECM modeli sonucuna göre ise endeks futures piyasanın fiyat keşfine daha büyük bir katkı sağladığı ve futures fiyatların spot fiyatları öncüllediği bulgusuna ulaşılmış, ayrıca VEC granger nedensellik-blok dışsallık testi sonucuna göre ise piyasalar arasında iki yönlü bir nedensellik ilişkisi olmasına rağmen endeks futures piyasadan spot piyasaya doğru olan nedenselliğin çok daha güçlü olduğu kanıtlanmıştır. Endeks futures ve spot piyasalar arasındaki volatilite yayılımı bağlamında ise VECM-GARCH(1,1)-BEKK modeli uygulanmış, buna göre endeks futures ve spot piyasa volatiliteleri arasında iki yönlü bir yayılım olmasına rağmen endeks futures piyasa şokları ve volatilitesinin spot piyasa volatilitesi üzerine yayılımının çok daha belirgin olduğu bulgusuna erişilmiştir. Dolayısıyla, hem fiyat keşfi hem de volatilite yayılımına dair elde edilen bulgular neticesi, endeks futures piyasanın bilgisel olarak daha etkin olduğu ve bilginin öncelikle futures piyasaya yansıdığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, BIST 30 endeks futures piyasasının başlangıcı sonrası spot piyasanın istikrarı, gün sonu verilerle 2000-2012 döneminde GARCH(1,1) modeli ile araştırılmış, buna göre endeks futures işlemler sonrası spot piyasa volatilitesi ve volatilite kalıcılığının azaldığı bulgularına erişilmiş, dolayısıyla endeks futures işlemler sonrası spot piyasanın istikrardan uzaklaşmadığı ve spot piyasanın bilgiyi daha hızlı işler hale geldiği sonucuna varılmıştır.
Türkiye ve ABD endeks futures piyasaları bağlamında BIST 30 ve S&P 500 endeks futures piyasaları arasındaki getiri ve volatilite yayılımı ise 2012 yılı 1 Nisan-30 Eylül dönemi için gün içi 1 dakika frekanslı veriler kullanılarak VAR-GARCH(1,1)-BEKK modeliyle araştırılmış, piyasalar arasında iki yönlü bir getiri ve volatilite yayılımı olduğu ancak volatilite yayılımı açısından ABD piyasalarının daha büyük bir etkisinin olduğu bulgusuna erişilmiş, diğer taraftan 2010-2012 dönemi için gün sonu verilerin kullanılması ile ABD piyasaları getiri ve şoklarının Türkiye piyasaları üzerine tek yönlü bir yayılım gösterdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Türkiye ve ABD pay piyasaları bağlamında BIST 30 ve S&P 500 endeksleri arasındaki getiri ve volatilite yayılımı ise 2010-2012 dönemi için gün sonu veriler kullanılarak VAR-GARCH(1,1)-BEKK modeli ile incelenmiş, ABD piyasalarından Türkiye piyasaları üzerine hem getiri hem de volatilite anlamında tek yönlü bir yayılımın olduğu bulgusuna erişilmiştir. Dolayısıyla, Türkiye endeks futures ve pay piyasalarının ABD piyasaları kaynaklı yeni bilgiye duyarlı olduğu, ancak Türkiye pay piyasasının endeks futures piyasaya göre ABD piyasaları ile daha entegre olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, price discovery and volatility spillover in index futures and spot markets, spot market stability after the introduction of index futures trading, and also return and volatility spillovers between international markets in terms of both stock and index futures markets are investigated.
Price discovery roles and granger causality relationship in BIST 30 index futures and spot markets and also volatility spillover between these markets are examined using intraday 1 minute data for January 2, 2010 ? May18, 2012 period. According to Johansen cointegration test result it is concluded that there is a long-term relationship between index futures and spot markets and according to VECM model result the evidence is found that index futures market contributes more to price discovery and futures prices lead spot prices, and according to VEC granger causality-block exogeneity test result although there is a two way causality between markets, the causality is much more stronger from index futures to spot market is evidenced. Volatility spillover between index futures and spot markets is also examined by applying VECM-GARCH(1,1)-BEKK model, the evidence is found that although there is a bi-directional volatility spillover between index futures and spot markets, the spillover of index futures market shock and volatility to spot market volatility is much more pronounced. Hence, the findings for both price discovery and volatility spillover indicates that index futures market is more informationally efficient and the information is primarily reflected in the futures market. And also, the spot market stability after the introduction of BIST 30 index futures market is investigated with daily data by GARCH (1,1) model for 2000-2012 period, the evidence is found that spot market volatility and volatility persistence decreased after index futures trading, hence it is concluded that after index futures trading the spot market is not destabilized and the speed of information processing in spot market increased.
The return and volatility spillover between BIST 30 and S&P 500 index futures markets in the context of Turkish and US index futures markets is also examined using intraday 1 minute data for April 1, 2012 - September 30, 2012 period by VAR-GARCH(1,1)-BEKK model, the evidence is found that there is bi-directional return and volatility spillover between markets but in terms of volatility spillover the US markets effect is more pronounced, on the other hand, using daily data for 2010-2012 period the evidence is found that there is return and shock spillover from US market to Turkish market but not vice versa. The return and volatility spillover between BIST 30 and S&P 500 indices in the context of US and Turkish stock markets is also examined using daily data for 2010-2012 period by VAR-GARCH(1,1)-BEKK model, the evidence is found that there is return and volatility spillover from US market to Turkish market but not vice versa. Hence, it is concluded that Turkish stock and index futures markets are sensitive to new information originating in US markets, but the Turkish stock market is more integrated with US markets with respect to index futures market.