Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonu'nda bulunan on adet aynanın motif, desen ve dönem açısından incelenmesi
Analysis of 10 mirrors in Topkapı Palace with the perspective of pattern, design and era
Yazar: ZEHRA KOBLAY
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK TAŞKALE
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Tezhip Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ayna = Mirror ; Desen = Pattern ; Motifler = Motifs ; Tasarım = Design ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Topkapı Sarayı Müzesi = Topkapı Palace Museum

Özet:
Topkapı Sarayı, içindeki hazinelerin ve arşivlerin zenginliğiyle, mimari yapısı ve
dokusuyla, duruşundaki ihtişamıyla, İstanbul'un en güzel köşelerinden birine inşa edilmiş abidevi
bir yapıttır. Yapımına Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethinden sonra 1460 yılında başlanmış
ve bazı eklemelerle genişletilmesi XIX. yüzyıl ortalarına kadar devam etmiştir. Topkapı Sarayı,
padişahların ve saray halkının ikamet ettiği ve aynı zamanda dönemin siyasi ve sosyal gereklerinin
yerine getirildiği bir idare merkezi olmasıyla beraber atölye ve nakkaşhânelerde çeşitli sanatların
usta-çırak ilişkisi içerisinde öğretilip uygulandığı bir akademi olma özelliğini de taşımaktadır.*1*
Bu çalışmamızın konusu olan, günlük yaşantımızda çok da farkında olamadığımız ve
sıradan bir eşya gözüyle baktığımız aynaların da o dönemde bu ihtişamdan payını aldığını
görüyoruz. İncelemesi yapılan aynaların her birindeki tasarım ve süslemelerin, yapıldığı dönemin
kültür, sanat ve edebiyatını yansıtmasıyla birlikte bizlere o devirde yaşananları âdeta anlatıyor
olması, geçmişte her bir eşyaya verilen ehemmiyeti göstermesi bakımından önemlidir.
Tezimizde öncelikle aynalar hakkında genel bir bilgi verilip tarihçesi anlatılacaktır. Saray
koleksiyonunda bulunan on adet ayna üzerindeki motif ve desenler tezyini açıdan incelenerek,
kullanılan malzeme ve teknikler, yapıldıkları dönemler, medeniyet ve sanatla olan bağlantıları
aktarılacaktır.
Bu çalışma kapsamında yapmış olduğum iki adet tasarımdan 'Üslupların Dili' isimli
çalışmamda on adet aynanın yapılmış olduğu dönemlerdeki tezhib üsluplarının yansımalarını
aktarmaya çalıştım. 'Aynanın iki Yüzü' isimli diğer çalışmamda, aynayı kendi haliyle yalın ve
içerdiği çeşitli sembollerden biri olan tasavvufla ilgili boyutuyla değerlendirip bir çalışma
yapmaya çalıştım.

ANAHTAR KELİMELER: Ayna, Topkapı Sarayı, Osmanlı, medeniyet, tezhip, tasarım, maden, eşya, değer, farkındalık.

*1* Dr. Hilal KAZAN, XVI. Asırda Sarayın Sanatı Himayesi, Sf.21. İstanbul 2010

Abstract:
Topkapı Palace is a monumental masterpiece with its treasures and archives and its
architecture, located in Istanbul's most beautiful place. The architecture of Topkapı Palace has
started after the conquer of Istanbul in 1460 and it continued until the mid-19th century. Topkapı
Palace was a place where sultans and palace community lived, the authorities run political and
social situations. It was also an academy because of all the working places inside of the Palace for
people to learn art.
In this research, we are researching mirrors, something we don't actually notice in our daily
lives and see as an ordinary object. And mirrors have also been affected by this gorgeous era.
Ornaments and designs of each mirror that we analyzed in this research are reflecting the culture,
art and literature of their eras. And this importance that people gave to objects while producing
them is also very significant.
In our research first of all we are going to give a general information about mirrors and its
history. We will analyze the 10 mirrors that are located in the Palace with their designs, materials,
technics and we will give some information about their periods (historical information) and their
connection with art and civilization.
One of the works that I have made because of this research is 'The Language of the
Characters' and I have tried to transfer the reflection of illustration characters of 10 mirrors. And
the other work that I've made was 'Two Faces of Mirrors' and I have tried to show mirrors like
simple as they are additionally with mysticism.

KEY WORDS: Mirror, Topkapı Palace, Ottoman, value, ıllustration, design, object, ımportance, awareness, civilization