Okullarda informal liderlerin toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi
Exploring informal leaders in schools in the context of gender
Yazar: ERGİN DİKME
Danışman: DOÇ. DR. ASİYE TOKER GÖKÇE
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Sosyal ağ analizi = Social network analysis ; Sosyal ağ kurma = Social networking ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; İmam hatip ortaokulları = Religious Vocational secondary school

Özet:
Bu araştırmada, ilk ve ortaokullardaki yönetici ve öğretmenler arasında informal liderlerin ortaya çıkış süreçleri, tür ve özellikleri, okul, öğretmen ve yöneticilerinin toplumsal cinsiyet anlayışları bağlamında incelenmeyi amaçlamaktadır.
Araştırma, nicel ve nitel yöntemin birlikte kullanıldığı "karma yöntem" araştırması ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutu ilişkisel tarama modeli ile uyumlu olarak yürütülmüş olup bu aşamada veri İstanbul ilinin altı farklı ilçesinde hizmet veren dört ilkokul, iki ortaokul ve iki imam hatip ortaokulunda görev yapan 194 öğretmen ve yöneticiden elde edilmiştir. Nicel boyuttunda veri toplama aracı olarak Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği (TCAÖ) ile Sosyometri Tercih Listesi kulanılmıştır. Nicel aşamada TCAÖ uygulamasından elde edilen veri istatistik paket programı kullanılarak, Sosyometri Tercih Listesi'nden elde edilen veri sosyometrik analiz yöntemleri ile analiz edilmiştir.
Araştırmanın nitel boyutu çoklu durum araştırması ile yürütülmüştür. Araştırmanın nitel çalışma grubu, nicel veri analizine bağlı olarak geliştirilen ölçüt doğrultusunda belirlenen, gönüllü 42 katılımcıdan oluşmaktadır. Nitel veri, yedi odak grup görüşmesi ve gözlem kayıtlarından elde edilmiş ve içerik analizi yöntemi analiz edilmiştir.
Araştırma sonucunda, informal liderlerin yöneticilerden daha geniş bir sosyal ağa sahip oldukları, toplumsal cinsiyet algılarının okul türlerine bağlı olarak değiştiği ve sosyal ağların oluşmasını etkilediği, informal liderlik türlerinin yöneticinin ağdaki etkinliğine göre farklılaştığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarının yöneticilerin informal liderlere ilişkin farkındalığının sağlanarak sosyal ağdaki etkinliklerinin arttırmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This research aims to examine the process of the emergence of informal leaders among principal, vice-principal and teachers in primary and secondary schools in the context of teachers and principals' understanding of gender. 
The research was carried out with the "mixed method" research. 194 teachers and administrators working in four primary schools, two secondary schools and two religious based secondary schools serving in six different districts of Istanbul participated in the quantitative dimension of the research. Quantitative data were obtained by using the Gender Perception Scale (GDSS) and the Sociometry Preference List. The GDSS application was analyzed using the statistical package programs, and the data of the Sociometry Test was analyzed with sociometric analysis methods.
The qualitative dimension of the research was carried out with multiple case study. The study group consists of 42 participants who volunteered to participate, determined with the criteria developed based on quantitative data analysis. Data was obtained from seven focus group interviews, observation list and content analysis method was analyzed.
As a result, it has been determined that informal leaders have a wider network than managers, their perceptions of gender vary depending on the type of school and they are effective in the formation of networks, and the organizational functions of informal leader differ depending on the effectiveness of the manager in the network. The results of the research will contribute to the development of the social network of the school and the awareness of the administrators about the informal leaders to increase their activities.