Isparta ekolojik koşullarında farklı hasat zamanlarında yer elmasının (Helianthus tuberosus L.) hasıl verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of the green forage yield and quality characteristics of jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) at different harvesting times in Isparta ecological conditions
Yazar: RABİA GÜRFİDAN
Danışman: PROF. DR. CAHİT BALABANLI
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kuru ot verimi = Hay yield ; Ürün kalitesi = Product quality

Özet:
Bu çalışma, Isparta ekolojik koşullarında kırmızı ve beyaz renkli 2 farklı yer elması (Helianthus tuberosus L.) popülasyonunun farklı hasat zamanlarındaki (çiçeklenme başlangıcı, %50 çiçeklenme, tam çiçeklenme) yem verimi ve kalite özelliklerin belirlenmesi amacıyla 2023 yılı vejetasyon döneminde Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Tarımsal Eğitim, Araştırma ve Uygulama Çiftliği deneme alanlarında yürütülmüştür. Deneme, tesadüf bloklarında faktöriyel deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada yer elması popülasyonlarının bitki boyu, bitki gövde çapı, bitkide yaprak sayısı, yaprak genişliği, yaprak uzunluğu, dekara yumru verimi, yeşil ot verimi, kuru ot verimi, ham protein oranı ve ham protein verimi özellikleri incelenmiştir.

Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, hasat zamanları bakımından en yüksek yaprak sayısı çiçeklenme başlangıcı (50.33) ve %50 çiçeklenme döneminde (45,63); en yüksek yaprak genişliği çiçeklenme başlangıcı (10.28 cm) ve %50 çiçeklenme döneminde (10.12 cm); en yüksek yaprak uzunluğu ise 20.80 cm ile çiçeklenme başlangıcında yapılan hasatlarda belirlenmiştir. Çalışmada en yüksek yumru verimi 2320.68 kg/da ile tam çiçeklenme döneminde; en yüksek yeşil ot verimi 1703.02 kg/da ile çiçeklenme başlangıcında; en yüksek kuru ot verimi 622.61 kg/da ile %50 çiçeklenme döneminde ve 591.53 kg/da ile çiçeklenme başlangıcında; en yüksek ham protein oranı %6.86 ile çiçeklenme başlangıcı ve %6.69 ile %50 çiçeklenme döneminde; en yüksek ham protein verimleri 40.43 kg/da ile çiçeklenme başlangıcında ve 41.65 kg/da ile %50 çiçeklenme döneminde tespit edilmiştir.

Hasat zamanları bakımından değerlendirildiğinde; yem verimi ve kalitesi açısından yer elmalarının çiçeklenme başlangıcı ve %50 çiçeklenme döneminde; yumru verimi yönünden değerlendirildiğinde ise tam çiçeklenme döneminde hasat edilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. 

Yumru renkleri bakımından en yüksek yaprak genişliği (9.91 cm) ve ham protein oranı (%6.62) değerleri kırmızı yumrulu popülasyonda; en yüksek kuru ot verimi (559.63 kg/da) ise beyaz yumrulu popülasyonda elde edilmiştir. Ayrıca yem verimi yönünden beyaz yumrulu popülasyonun, yem kalitesi açısından ise kırmızı yumrulu popülasyonun daha yüksek performansa sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Yer elması, Verim ve kalite özellikleri, Yeşil ot verimi, Kuru ot verimi

Abstract:
This study was carried out in 2023 vegetation period in Isparta to determine the effects of different harvest times (beginning of flowering, 50% flowering, full flowering) on feed efficiency and quality characteristics in two different red and white local Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) populations under Isparta ecological conditions. It was carried out in the trial areas of the Agricultural Education, Research and Application Farm of the University of Sciences. The experiment was set up with 3 replications according to the factorial trial design in random blocks. In the research, plant height, plant stem diameter, number of leaves per plant, leaf width, leaf length, tuber yield per decare, green grass yield, hay yield, crude protein ratio and crude protein yield were examined.

In terms of harvest times, the highest number of leaves is at the beginning of flowering (50.33) and 50% is during the flowering period (45.63); highest leaf width at the beginning of flowering (10.28 cm) and at the 50% flowering stage (10.12 cm); The highest leaf length is 20.80 cm at the beginning of flowering; The highest tuber yield is in the full bloom period with 2320.68 kg/da; The highest green grass yield is at the beginning of flowering with 1703.02 kg/da; The highest hay yield was 622.61 kg/da during the 50% flowering period and 591.53 kg/da at the beginning of flowering; The highest crude protein content is 6.86% at the beginning of flowering and 6.69% at the 50% flowering period; The highest crude protein yields were obtained at the beginning of flowering with 40.43 kg/da and at the 50% flowering period with 41.65 kg/da. When all the data were evaluated together in terms of harvest times, it was concluded that it would be appropriate to harvest Jerusalem artichokes at the beginning of flowering and 50% flowering period in terms of forage yield and quality, and at full bloom in terms of tuber yield.

In terms of tuber colors, the highest leaf width (9.91 cm) and crude protein ratio (6.62%) values were in the red tuber population; The highest hay yield (559.63 kg/da) was obtained in the white tuber population. As a matter of fact, it was determined that the white tuber population had superior values in terms of feed efficiency and the red tuber population had superior values in terms of feed quality.

Key Words: Jerusalem artichoke, Yield and quality characteristics, Green grass yield, Dry grass yield