Sağlık okuryazarlığı: Sporda Sağlık Okuryazarlığı üzerine ölçek geliştirme çalışması
Health literacy a scale development study on health literacy in sport
Yazar: HARUN KOÇ
Danışman: PROF. DR. ALPER KARADAĞ
Muş Alparslan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Bu çalışmada "Sporda Sağlık Okuryazarlığı" tutum becerisini ölçen geçerli ve 
güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek amaçlanmıştır. Çalışmaya 14 yaş ve üzeri olan 
toplam 630 gönüllü birey katılmıştır. Hedeflenen ölçeğin yapısının doğrulanması amacı 
ile açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, madde analizi, güvenirlik ve test tekrar test 
analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda faktör yükleri 0,38 ve 0,87 arasında 
olan 18 maddeli veri seti ve özdeğeri 1'in üzerinde 3 faktörlü ölçme aracı elde 
edilmiştir. Toplam varyansın %56,82' sini açıklayan bu faktörler Sağlıklı Yaşam 
Davranışı ve Beslenme (SYDB), Sporda İlk Yardım Bilgisi ve Becerisi (SİYBB) ile 
Sporda Sağlıklı Ortam (SSO) başlıklarından oluşmuştur. Sporda Sağlık Okuryazarlığı 
Ölçeğinin doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarında elde edilen uyum indeksi değerleri, 
yeterli ve kabul edilebilir aralıkta bulunmuş olup, alt-üst grup ortalamaları farkı anlamlı, 
madde toplam korelasyonuna ait değerlerin 0,35 ile 0,72 arasında olduğu tespit 
edilmiştir. Araştırmanın istatistiksel analizleri SPSS 23 istatistik paket programı ve 
AMOS 24 programı ile yapılmış, iki ve ikiden fazla grupların karşılaştırılmasında 
sırasıyla T-Testi ve One Way ANOVA kullanılmış ve farkların anlamlılık düzeyinde 
p<0,05 dikkate alınmıştır. Araştırmanın sonucunda Sporda Sağlık Okuryazarlığı 
ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların 
sporda sağlık okuryazarlığı tutum becerisinin gelir düzeyine göre değişmediği ancak 
düzenli olarak egzersiz yapanların yapmayanlara göre ve ayrıca eğitim düzeyi lisansüstü 
olanların da diğerlerine göre anlamlı bir şekilde bu beceride öne çıktığı görülmüştür. 

Çalışma neticesinde, sporda sağlık okuryazarlığı ölçeğinin, sporun veya egzersizin 
yaşam kalitesini yükseltmedeki fonksiyonunu amaca uygun daha etkili bir biçimde yerine getirebilmesi bilincini değerlendirmede ve geliştirmede kullanılabilecek bir 
ölçüm aracı olduğu söylenebilir.

Abstract:
In this study, it was aimed to develop a valid and reliable measurement tool that 
measures the attitude skill of "Health Literacy in Sports". A total of 630 volunteers aged
14 years and over participated in the study. Exploratory and confirmatory factor 
analysis, item analysis, reliability and test-retest analyses were conducted to verify the 
structure of the targeted scale. As a result of the analyses, an 18-item data set with factor 
loadings between 0.38 and 0.87 and a 3-factor measurement tool with eigenvalues 
above 1 were obtained. These factors, which explained 56.82% of the total variance, 
consisted of Healthy Living Behavior and Nutrition (HLBN), Knowledge and Skills of 
First Aid in Sports (SKILLS) and Healthy Environment in Sports (HSE). The fit index 
values obtained in the confirmatory factor analysis results of the Health Literacy in 
Sport Scale were found to be in the adequate and acceptable range, the difference 
between the lower and upper group averages was significant, and the values of the item 
total correlation were found to be between 0.35 and 0.72. Statistical analyses of the 
study were conducted with SPSS 23 statistical package program and AMOS 24 
program, T-Test and One Way ANOVA were used for the comparison of two and more 
than two groups, respectively, and p<0.05 was taken into consideration at the 
significance level of the differences. As a result of the study, it was determined that the 
Health Literacy in Sport scale is a valid and reliable measurement tool. It was observed 
that the participants' health literacy in sport attitude skill did not change according to 
income level, but those who exercise regularly are significantly more prominent in this 
skill than those who do not and those with a postgraduate education level are 
significantly more prominent than the others


As a result of the study, it can be said that the scale of health literacy in sports is a 
measurement tool that can be used to evaluate and improve the awareness of the ability 
of sports or exercise to fulfill its function in improving the quality of life in a more 
effective way