Bağımsız denetçilerin hileye ilişkin sorumlulukları kapsamında denetimde beklenti farklılığı: Bir saha çalışması
Expectation gap in auditing within the scope of the responsibilities of independent auditors for fraud: A field study
Yazar: DUYGU CELAYİR
Danışman: PROF. DR. FATMA LERZAN KAVUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Denetim = Control ; Denetim sistemleri = Control systems ; Denetçiler = Controller ; Hile = Fraud ; Mesleki sorumluluk = Vocational liability ; Muhasebe hata ve hileleri = Accounting mistakes and frauds ; Sorumluluk = Responsibility

Özet:
Bağımsız denetçilerin görev ve sorumluluklarını algılayışları ile mali tablo kullanıcılarının bağımsız denetimden beklentileri arasındaki farklılık, uluslararası kaynaklarda "denetimde beklenti farklılığı" olarak tanımlanmaktadır. Bağımsız denetim faaliyeti üzerinde önemli tartışmaları beraberinde getiren bu kavram, bağımsız denetçinin "hileye ilişkin sorumlulukları" konusunda daha çok öne çıkmaktadır. Bağımsız denetim faaliyetlerinde, hilenin tespit edilmesi, önlenmesi ve raporlanması mali tablo kullanıcıları açısından önemli hale gelirken, bu süreçte bütünüyle bağımsız denetçilerin sorumlu olduğu görüşü de benimsenebilmektedir. Bu bağlamda denetim mesleği, özellikle denetçinin hile kapsamındaki görev ve sorumlulukları ile ilgili olarak önemli zorluklarla karşılaşmaktadır. Mali tablo kullanıcıları; hileyle ilgili olarak, denetçilerin yerine getirebileceklerinden ve kabul edebileceklerinden daha fazla sorumluluk üstlenmelerini beklemektedir. Mesleki düzenlemeler ve standartlarca aranan sorumluluğun ötesine geçen beklentiler, denetçiler ve mali tablo kullanıcılarının beklentileri arasında bir farklılık oluşturmaktadır.
 
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de bağımsız denetçiler ile bağımsız denetimden yararlanan halka açık şirket yöneticileri ve aracı kurum yöneticilerinin hilenin tanımı/kapsamı ile bağımsız denetçinin hile kapsamındaki sorumluluklarına ilişkin beklenti farklılığının varlığını araştırmaktır. Hile kapsamındaki beklenti farklılıklarının araştırılmasında anket çalışmasına gidilmiş ve bağımsız denetçiler, halka açık şirket yöneticileri ve aracı kurum yöneticileri çalışma kapsamında alınmıştır. Hile kapsamındaki beklenti farklılığının varlığı parametrik olmayan testler olarak bilinen Kruskal Wallis Testi ve Mann-Whitney U Testi gibi yöntemlerle araştırılmıştır. 

Analiz sonuçlarına göre üç katılımcı grup arasında "hilenin tanımı/kapsamı" ile "hilenin tespiti ve önlenmesinde denetçinin sorumluluğu", "hile şüphesinin araştırılmasında denetçinin sorumluluğu", "hile riskinin değerlendirilmesinde denetçinin uyguladığı denetim prosedürleri" ve "hilenin raporlanmasında denetçinin sorumluluğu"  alanlarında beklenti farklılığı elde edilmiştir.

Abstract:
The "Audit Expectation Gap" refers to the difference between independent auditors' perceptions of their duties and responsibilities and the expectations of financial statement users. This expectation gap becomes especially relevant for the auditor's fraud responsibilities. In independent audits, detecting, preventing, and reporting fraud are particularly important for financial statement users, and one view is that independent auditors are entirely responsible for this. Because of this view, the auditing profession faces significant difficulties. Financial statement users expect auditors to assume more responsibilities than what they can fulfill and accept with respect to fraud. Expectations that go beyond the responsibility required by professional regulations and standards may lead to differences in the expectations of auditors and financial statement users.

The purpose of this study is to compare the expectations of three groups: independent auditors, publicly-held business managers who use independent audits, and intermediary firms' managers in Turkey. These people were included in the questionnaire-based study. The questionnaire focused on the definition and scope of fraud and independent auditor's responsibilities.

The responses were evaluated with nonparametric tests such as the Kruskal-Wallis test and the Mann-Whitney U test. Results show differences between the three groups on the following variables: "definition/scope of fraud," "auditor's responsibility in the detection and prevention of fraud," "auditor's responsibility in the investigation of the suspicion of fraud," "auditing procedures applied by the auditor in assessing the risk of fraud," and "auditor's responsibility in reporting fraud."