Elektronik danışma kütüphanecisinin nitelikleri
The qualifications of the electronic reference librarian
Yazar: AKIN ÖZARSLANTÜRK
Danışman: PROF. DR. MURAT YILMAZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi hizmetleri = Information services ; Elektronik danışma hizmetleri = Electronic reference services ; Elektronik kütüphane = Electronic library ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Kütüphaneciler = Librarians ; Kütüphanecilik = Librarionship ; Nitelik = Quality

Özet:
İnternet dahil bilgi teknolojilerinin kullanımının hızla yaygınlaşması, temel kütüphanecilik hizmetlerinin uygulanmasında; bilgi kaynaklarının organize edilmesi, sınıflandırılması ve kullanıcılara ulaştırılmasında köklü değişimlere sebep olmuştur. Bu değişimlerden en çok etkilenen hizmet ise hiç kuşkusuz danışma hizmetleridir. Artık bu hizmetler, bilgi teknolojileri sayesinde sadece geleneksel danışma hizmetleri olarak değil elektronik danışma hizmetleri şeklinde de verilmeye başlanmıştır. Bu tez çalışması, hızla gelişen bilgi teknolojilerinin kütüphane hizmetlerine olan etkilerini dikkate alarak, söz konusu bu etkilerin sonucunda ortaya çıkmış internet tabanlı bir hizmet olan elektronik danışma hizmetlerini ve bu hizmetleri veren kütüphanecilerin sahip olması gereken nitelikleri ele almıştır.
Danışma kütüphanecileri, değişen kullanıcı profili ve alışkanlıkları doğrultusunda, interneti sık kullanan kullanıcı profiline ulaşarak, onların bilgi ihtiyaçlarını karşıladıkları kurumlar olabilmek için internet ve bilgi teknolojileri tabanlı yeni hizmet türleri geliştirmişlerdir. Elektronik posta, sohbet, anlık mesajlaşma ve video konferans ile başlayan bu arayış, sosyal medya ve mobil teknolojilerin ortaya çıkmasıyla çok daha büyük bir ivme ve anlam kazanmıştır. Bu gelişmeler ayrıca, potansiyel kütüphane kullanıcılarına gündelik tüm ihtiyaçlarını, zaman ve mekandan bağımsız olarak ve hizmet kalitesinden ödün vermeden karşılama alışkanlığı kazandırmıştır. Danışma kütüphanecileri bu yeni çevrimiçi dünyanın bir unsuru olabilmek için, teknolojik araç ve gereçlerin kullanımında ustalaşmak ve yeni karakteristik özellikler geliştirmek zorundadır.
Bu çalışmanın amacı, elektronik danışma hizmeti veren kütüphanecilerin, sahip olması gereken bu karakteristik özellikleri ve nitelikleri saptamaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın araştırma yöntemleri, belgesel analiz yöntemi ile anket tekniğinden oluşmaktadır. Çalışmanın hipotezi ise, "Türkiye'de elektronik danışma kütüphanecilerinin nitelikleri, yetkin bir elektronik danışma kütüphanecisi olmak için yeterlidir" şeklinde belirlenmiştir.
Tezimizin hipotezinin doğruluğunu test etmek amacıyla önce, bir elektronik danışma kütüphanecisinin sahip olması gereken nitelikler irdelenmiştir.  Bu bağlamda, bir elektronik danışma kütüphanecisinin sahip olması gereken nitelikler, "kişisel ve mesleki donanım," "yazma ve tarama becerileri" ve "yazılım bilgileri" başlıklarında incelenmiştir. Daha sonra, İstanbul'daki üniversite ve özel araştırma kütüphanelerinde elektronik danışma hizmeti veren kütüphanecilere uygulanan anket çalışması aracılığıyla, elektronik danışma kütüphanecilerinin bu niteliklerin hangilerine sahip oldukları araştırılmış, kütüphanecilerin güçlü ve zayıf yönleri belirlenmeye çalışılmıştır.
Anketten elde edilen bulgular, hipotezimizin doğruluğunu ispatlamıştır.

Abstract:
Rapid dissemination of the use of information technologies, including the internet, in the implementation of basic librarianship services has led to radical changes in the organization, classification and delivery of information resources to users. The services most affected by these changes are undoubtedly reference services. Now, thanks to information technology, the former are not only offered as traditional reference services but also as electronic reference services. Taking into account the impact of rapidly developing information technologies on library services, this thesis study deals with electronic reference services—which are an internet based service resulting from these influences—and the qualifications that librarians who provide these services should possess.
In line with changing user profiles and habits, reference librarians have developed new types of services based on the internet and information technologies. By doing that, they aim to become the institutions that meet the users' information needs by reaching the user profiles of those who frequently use the internet. This search, which began with e-mail, chat, instant messaging and video conferencing, has gained even greater momentum and significance with the emergence of social media and mobile technologies. These developments have also given potential library users the habit of meeting all their daily needs, independently of time and space, and without compromising service quality. Reference librarians have to master the use of technological tools and equipment, and develop new characteristics to be part of this new online world.
The purpose of this study is to identify the characteristics and qualities of librarians who provide electronic reference services. For this purpose, our research methods are composed of documentary analysis method and questionnaire. The hypothesis of this study has been identified as such: "The qualifications of electronic reference librarians in Turkey are sufficient to be competent electronic reference librarians."
In order to test the validity of the hypothesis of the thesis, 'the qualifications that an electronic reference librarian must possess' have been examined first under three categories: "personal and professional equipment," "writing and scanning skills" and "software information". Later, by means of a questionnaire survey conducted with librarians providing electronic reference services in university and private research libraries in Istanbul, we investigated the sample's qualifications and attempted to determine their strengths and weaknesses.
Results of the questionnaire proved the validity of our hypothesis.