Okyanus ortası sırt ve yitim zonlarındaki kısmi ergime, ergiyik-peridotit etkileşim süreçleri ve okyanusal kabuk oluşumu: Aladağ ofiyoliti (Adana, Güney Türkiye)
Partial melting, melt-peridotite interaction processes and oceanic crust formation in the mid-ocean ridges and suprasubduction zones: Aladağ ophiolite (Adana, Southern Turkey)
Yazar: SAMET SAKA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM UYSAL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Türkiye'nin güneyinde doğu Toroslar'da yüzeyleme veren Aladağ ofiyoliti, tabandan
tavana doğru manto peridotitleri, ultramafik kümülatlar, mafik kümülatlar ve izotrop
gabrolarla temsil edilmekte olup, bu kayaçlar yer yer mafik daylar tarafından
kesilmektedir.
Manto peridotitleri jeokimyasal özelliklerine göre abisal (Grup-1) ve yitim (Grup-2)
peridotitleri olarak iki gruba ayrılmıştır. Grup-1 manto peridotitleri yüksek modal
klinopiroksen bollukları, tüm kayaç ve klinopiroksen ağır Lantan Grubu Element (LGE)
içerikleri ve düşük spinel Cr# değerleri (13-47) ile temsil edilir. Tüm kayaç ağır LGE
desenleri, bu kayaçların yaklaşık %5-18 arasında değişen susuz kısmi ergime kalıntıları
olduğunu göstemektedir. Buna karşılık, Grup-2 manto peridotitleri Grup-1 örneklerine
göre daha düşük modal klinopiroksen bollukları, tüm kayaç ve klinopiroksen ağır LGE
içerikleri ve yüksek spinel Cr# değerleri (44-74) ile temsil edilmekte olup, %33'lere ulaşan
daha yüksek kısmi ergime derecelerini yansıtırlar. Zenginleşmiş tüm kayaç ve
klinopiroksen hafif LGE ve Büyük İyon Çaplı Element (BİÇE) içerikleri, Grup-2
örneklerinin yitim zonlarındaki tüketilmenin yanı sıra akışkan/ergiyikler ile hem kriptik
hem de modal metazomatizmaya uğradığını göstermektedir.
Söz konusu bu veriler, kabuksal kesim altındaki litosferik mantonun oldukça
heterojen mineralojik ve jeokimyasal bileşimine sahip olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Aladağ ophiolite, outcropping out along the eastern Taurides in the southern Turkey,
is represented by mantle peridotites and overlying ultramafic cumulates, mafic cumulates
and isotropic gabbros which are cut by mafic dykes.
According to the geochemical characteristics, mantle peridotites are divided into two
sub-groups as abisal (Group-1) and suprasubduction zone peridotites (Group-2). Group-1
mantle peridotites are represented by high clinopyroxene modal abundance, whole-rock
and clinopyroxene heavy Lanthanum Group Element (LGE) contents and low spinel Cr#
values (13-47). Whole-rock heavy LGE patterns indicate that these rocks are 5-18%
unhydrous partial melting residues. In contrast, Group-2 mantle peridotites are represented
by lower clinopyroxene modal abundances, whole-rock and clinopyroxene heavy LGE
contents, and higher spinel Cr# values (44-74) than Group-1 samples, reflecting higher
partial melting degrees (up to 33%). Light LGE and LILE enriched whole-rock and
clinopyroxene contents of Group-2 samples reflect that, in addition to depletion, they were
enriched with fluids/melts and underwent both cryptic and modal metasomatism in the
subduction zone.
The obtained data show that the lithospheric mantle beneath the crustal section was
highly heterogeneous in mineralogical and geochemical composition.