Konya ilinde yumurta tavukçuluğu yapan işletmelerin teknik ve ekonomik analizi
Technical and economic efficiency of laying hen enterprises in Konya district
Yazar: NURŞEN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. FERHAN KAYGISIZ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Konya = Konya ; Regresyon = Regression ; Tavukçuluk = Chicken farming ; Tavukçuluk işletmeleri = Poultry enterprises ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Yumurtalar = Eggs

Özet:
Yapılan çalışma Konya ilinde yumurta tavuğu yetiştiriciliği yapan işletmelerin, ekonomik analizlerinin, teknik ve ekonomik etkinlik skorlarının ve etkinlik skorları üzerine etki eden faktörlerin belirlenmesi amacıyla 39 yumurtacı tavuk yetiştiren işletmede yürütülmüştür.
İşletmelerin ekonomik analizi kapsamında, birim yumurta maliyeti, net kar/zarar durumu, masraf-hasıla oranı, mali ve ekonomik rantabilite oranları ile yem ve işgücüne ait kısmi verimlilik oranları hesaplanmıştır. İşletmelerin etkinlik analizleri, veri zarflama analizi (VZA), etkinlik değerleri üzerine etki eden faktörler ise tobit regresyon analizi ile belirlenmiştir.
Masraf unsurları dağılımları değerlendirildiğinde yem masrafı %69,13; yarka temini %14,35; bina-ekipman masrafları %5; işçilik %3,91; genel idare giderleri %2,77; viol masrafı %2,46; elektrik %1,29; veteriner-sağlık giderleri %0,83 ve diğer masraflar (gübre uzaklaştırma, kredi faizleri ve sigorta ödemeleri) %0,26 olarak tespit edilmiştir.
İşletmelerde birim yumurta maliyeti, ortalama 0,21 TL olarak saptanmıştır. İşletmelerin %39'nun üretim döneminde kar elde ettiği; %61'nin zarar ettiği belirlenmiştir. 
Çalışmada işletmelerin teknik etkinlik skorlarının %98,6; ekonomik etkinlik skorlarının ise %88,8 olduğu belirlenmiştir. Regresyon analizi sonucu, işletmelerin teknik etkinlikleri üzerine civciv ölüm oranı, tavuk ölüm oranı, yemden yararlanma oranı, yetiştiricinin öğrenim durumu ve KKO gibi faktörlerin etkili olduğu belirlenmiştir. Birim yumurta maliyeti, civciv ölüm oranı, yemden yararlanma oranı, üretim süresi, yumurta verimi gibi faktörlerin ise işletmelerin ekonomik etkinlik skorları üzerine etkisinin önemli olduğu tespit edilmiştir.
Civciv ve tavuk ölüm oranları, birim yumurta maliyetleri ile üretim süresinin azaltılması, yemden yararlanma oranları, kapasite kullanım oranları, yumurta verimleri ve yetiştiricinin eğitim durumunun arttırılması teknik ve ekonomik etkinliği yükseltebilecektir. İşletme sahiplerinin kooperatif aracılığıyla örgütlenmesi, ucuz maliyetli girdi temini ve yumurtanın uygun fiyatla pazarlanmasında büyük katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The aim of this study was to determine the economic and efficiency situations and identifying the factors effecting efficiency of laying hen enterprises that operate in Konya district. 
In the scope of economic analysis, production cost/egg, net profit/loss, relative return, financial and economic profitability ratios and partial productivity rates for feed and labour were calculated. The efficiency analyses were determined by DEA and factors affecting the efficiency scores were determined by tobit regression analysis.
The distribution of cost elements were determined as feed 69.13%, chick supply 14.35%, building-equipment 5%, labour 3.91%, general management 2.77%, egg box 2.46%, electricity 1.29%, veterinary-health 0.83% and other costs 0.26%.
The mean production cost/egg was calculated as 0.21 TL. It was determined that the 39% of enterprises made profit during the production period while 61% of the enterprises were making a loss. 
The mean technical and economic efficiency scores of the enterprises were %98.6 and %88.8 respectively. Factors such as chick and hen mortality rate, feed conversion ratio, education level of owner and capacity utilization ratio were effected the technical efficiency while egg production cost, chick mortality rate, feed conversion ratio, production length, egg yield were effected the economic efficiency. 
Decreasing the chick and hen mortality rate, egg costs and production length will increase the efficiency scores while increasing the feed conversion ratio, capacity utilization rate, egg yield and education statues of the owner make an increase on the efficiency scores. Being a member of a cooperative would contribute to have an access to low cost inputs and marketing the egg with a good prices.