Dış ticarette ödeme şekilleri ve dış ticaret alanında faaliyette bulunan firmaların ödeme tercihleri: Kocaeli örneği
Methods of payment in foreign trade and payment preferences of companies operating in foreign trade: The case of Kocaeli
Yazar: MUHAMMET FATİH KARAKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERGÜL BALLI
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kocaeli = Kocaeli ; Ticaret = Trade ; Uluslararası ticaret = International trade ; Ödeme sistemleri = Payment systems ; Ödeme şekilleri = Terms of payment

Özet:
Dış ticaretin başlangıcı yüzyıllar öncesine dayansa da dış ticaret hacmi II. Dünya Savaşı'ndan hızlı bir artış trendi yakalamıştır. Küresel ticaretin, dünya ekonomisinin itici gücü haline gelmesi ise son kırk yıllık iktisadi ve ticari gelişim sürecinin bir sonucudur. Dış ticaret doğası gereği hem ulusal hem de uluslararası kurallara göre işleyen karmaşık bir mekanizmaya sahiptir. İthalatçı ve ihracatçı tarafların güvenli ve sorunsuz bir biçimde ticari işlemlerini sürdürülebilmesi her şeyden önce siparişlerin alıcılara zamanında teslim edilmesi ve satıcıların da ihracat işleminden kaynaklanan tahsilatlarını zamanında yapabilmesine bağlıdır. Ülkeler arasındaki ticarette yaşanabilecek karmaşayı ve güven sorununu minimize edebilmek adına Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından bir takım yeknesak kurallar belirlenmiştir. Bu ticari kurallardan biri de ödeme şekilleridir. Uygulamada geçerli olan bu ödeme şekillerinin her birinin bir takım avantajları, dezavantajları ve riskleri bulunmaktadır. Kullanılan ödeme şekilleri, bankaların sorumluluğu ile gerçekleştirilmekle birlikte ithalatçı ve ihracatçı arasındaki güven düzeyi, tarafların pazarlık gücü, mevzuat, ülke riski gibi faktörlere bağlı olarak ithalat ve ihracat işlemleri için farklı ülkelerde farklı ödeme şekillerinin daha fazla tercih edildiği görülmektedir.
Bu çalışmada, Türkiye'nin ihracatında ikinci sırada bulunan ve ihracat rekortmeni firmaların üretimde bulunduğu bir il olan Kocaeli'nde firmaların dış ticaret işlemlerinde tercih ettiği ödeme şekillerinin hangileri olduğu, söz konusu ödeme şekillerini tercih sebepleri ve ödeme şekillerinin ithalat ve/veya ihracat işlemlerini etkileyip etkilemediği araştırılmıştır. Gebze Organize Sanayi Bölgesi (GOSB) ve Dilovası Organize Sanayi Bölgesi (DOSB) bünyesinde faaliyette bulunan 30 firmayla gerçekleştirilen görüşme tekniği ile toplanan veriler MAXQDA 2018 programında analiz edilerek nitel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Araştırmada Kocaeli'nde GOSB ile  DOSB'de faaliyette bulunan ve dış ticaret yapan firmaların ithalat ve ihracat işlemlerinde tercih ettikleri ödeme şekillerinin Türkiye ortalamasıyla paralel seyrettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kocaeli, dış ticaret, ödeme şekilleri, mal mukabili ödeme, peşin ödeme

Abstract:
Although the beginning of foreign trade dates back centuries, the volume of foreign trade has caught a rapid upward trend from World War II. As a result of the economic and trade development process of the last forty years, global trade has become the driving force of the world economy hence the foreign trade has a complex mechanism that operates according to both national and international rules by nature. The ability of importers and exporters to carry out trade transactions safely and smoothly depends above all on the timely delivery of orders to the buyers and the ability of sellers to collect on time due to the export process. In order to minimize the confusion and trust problem in trade between countries, a number of rules have been set by the International Chamber of Commerce (ICC). One of these trade rules is the way they pay. Each of these payment methods, which is valid in practice, has a number of advantages, disadvantages and risks. Although the payment methods are carried out through the responsibility of the banks, it is seen that different payment methods are preferred in different countries for import and export transactions depending on factors such as the level of trust between importer and exporter, bargaining power of the parties, legislation, country risk.  
In this study, it was investigated which payment methods the companies preferred in foreign trade transactions, the reasons for preference for these payment methods and whether the payment methods affected import and/or export transactions in Kocaeli, which is the second-ranked province after Istanbul in Turkey's exports and where export record holder companies are producing.  The data collected by interview technique with 30 companies operating within Gebze Organized Industrial Zone (GOSB) and Dilovasi Organized Industrial Zone (DOSB) were analyzed in MAXQDA 2018 program and a qualitative study was carried out. In the research, it was concluded that the payment methods preferred by the companies in GOSB and DOSB in Kocaeli and doing foreign trade transactions were in line with the Turkish average.

Keywords: Kocaeli, foreign trade, payment terms, cash against goods, advance payment