Fahruddin er-Râzî'de tevhîd anlayışı
The understanding of tawhid in Fakhr al-Din al-Razi
Yazar: RIDVAN ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ALİ YILDIZ MUSAHAN
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Razi = Razi ; Tevhid = Tevhid ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmamızda ilk olarak tevhîd inancının tarihi seyir içerisinde insanlar tarafından nasıl anlaşıldığını irdeledik. Dolayısıyla tevhîd kavramının tarihsel arka planını inceleyerek, beşeri dinlerden Mecûsilik, Hinduizm, Budizm gibi dinlerde, ilahi dinlerden de Yahudilik ve Hristiyanlık gibi dinlerde tevhîd kavramının hangi evrelerden geçtiğini ortaya koymaya çalıştık.
Daha sonra İslâm âlimlerinin Allah'ın varlığı ve birliğini ispatlamada kullandıkları delilleri ele aldık. İslam âlimlerini, İslam tarihinde olduğu gibi kelâmcılar, Tasavvufçular ve İslâm filozofları olmak üzere üç başlık altında topladık. Önde gelen kelâm mezheplerinden Mutezile, Maturidiyye ve Eş'ariyye gibi mezheplerin tevhîd konusundaki düşüncelerini serdettik. mutasavvıfların tevhîde bakış açılarını; Vahdet-i vücûd, Vahdet-i şuhûd ve Vahdet-i kusûd olmak üzere üç gruba ayırarak ortaya koyduk. Birinci bölümün sonunda Farabi'den sonra tarih sahnesine çıkarak İslâm filozoflarınin tevhîd anlayışını detaylı bir şekilde ele alan İbn Sina'nın bakış açısıyla tevhîd düşüncesini sunmaya çalıştık.
Son olarak, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden Fahruddin er-Râzî'nin düşüncesinde; Allah'ın varlığı, birliği ve bunları ispatlamada kullandığı hudûs, imkân, temânu, tevârüd ve sem'i delilleri inceledik. Daha sonra Râzî'nin sıfatları gruplandırma ve anlayışını ele alarak, şirk anlayışına yönelik eleştirilerini ve ayrıca tevessül ve şefaat hakkındaki düşüncelerini zikretmeye çalıştık.

Abstract:
In this study, we first examined how the belief in Tawhid was understood by people during the historical course. By examining the historical background of the concept of Tawheed, Macûsî human religions, Hinduism, Buddhism, such as the religions of the divine religions, monotheistic religions such as Judaism and Christianity, the concept in which we have tried to demonstrate the occurrence of phases.
	Later, we discussed the evidence used by Islamic scholars to prove the existence and unity of Allah. As in the history of Islam, we have collected Islamic scholars under three headings: Mütekellimun, Sufists and Islamic Philosophers. We have revealed the thoughts of such sects as Mutazila, Maturidiyya and Ash'ariyya, one of the leading kalam sects, on the subject of Monotheism. We have revealed the perspectives of the Sufis on Tawhid by dividing them into three groups: wahdat-i bodh, wahdat-i shuhud and wahdat-i qusud. At the end of the first part, we tried to present the idea of Tawhid from the point of view of Ibn Sina, who took the stage of history after Farabi and discussed the understanding of Tawhid of Islamic philosophers in detail at the end of the first part.
	Finally, in the opinion of Fakhr al-Dîn er-Râzî, who is the main subject of our study; We examined the existence, unity of Allah and the limits, possibilities, temânu, tevârüd and sem that he used to prove them. Then we tried to mention Râzî's criticism of the understanding of polytheism, as well as his thoughts about tavessul and intercession, by considering the grouping and understanding of adjectives.