Rotasyon çizelgelemede fiziksel ergonomik risk faktörlerini içeren matematiksel model önerileri
Mathematical model proposals including physical ergonomic risk factors in rotation scheduling
Yazar: AYLİN ADEM
Danışman: PROF. DR. METİN DAĞDEVİREN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Neredeyse tüm üretim işletmelerinde karşılaşılan fiziksel ergonomik risk parametrelerinden gürültü, titreşim, aydınlatma ve termal konfora ilişkin maruziyetler çalışanların iş yerindeki sağlığı ve güvenliği üzerinde ciddi risklere sahiptir. Bu parametrelere olan birikimli maruziyetlerin iş tatmini ve çalışan verimliliğini olumsuz etkilediği, çalışanın iş kazası yapmasına, fiziksel ve psikolojik bir takım problemlere neden olduğu, dahası meslek hastalıklarına yol açtığı bilinmektedir. Çalışanların bu riskler karşısındaki maruziyetlerini yasal sınırlarda tutmak için ekonomik, stratejik ve kolay bir yönetimsel araç olan iş rotasyon çizelgeleme modelleri kullanılabilir. Bu tez çalışması kapsamında iş rotasyon çizelgeleme modellerine ergonomik bir bakış açısı getirilmiştir. Bahsi geçen fiziksel ergonomik risk parametrelerinin klasik iş rotasyon çizelgeleri üzerindeki etkilerinin de gösterilmesinin amaçlandığı çalışmada, tek ve çok amaçlı ergonomik rotasyon modelleri geliştirilmiştir. Fiziksel risk parametrelerinin maruziyetlerinin hesaplama özellikleri gereği, geliştirilen modellerin kısıtlarında ve amaç fonksiyonlarında doğrusal olmayan ifadeler bulunmaktadır. Çok amaçlı modellerin çözümü için ağırlıklı hedef programlama yaklaşımı kullanılmıştır. Hedef ağırlıklarının belirlenmesinde, karar vericilerin karşılaştırdıkları iki faktör arasında kararsız kalabilecekleri durumlar için geliştirilen Kararsız Bulanık Dilsel Terimler setine dayalı bir karar modeli kullanılmıştır. Geliştirilen tüm matematiksel modeller GAMS 24.9.2 paket programı yardımı ile çözülmüş olup, bu çalışma ile literatürde rotasyon çizelgelerinde daha önce ele alınmamış, fiziksel ergonomik risk parametreleri ele alınarak literatüre önemli bir katkı sağlanmıştır.

Abstract:
Exposures related to noise, vibration, lighting, and thermal comfort, which are among the physical ergonomic risk parameters confronted in almost all production firms, have serious risks on the health and safety of the employees. It is known that cumulative exposures to these parameters negatively affect job satisfaction and employee productivity, cause occupational accidents, some physical and psychological problems, and furthermore cause occupational diseases. Job rotation scheduling models, which are an economic, strategic, and easy management tool, can be used to keep the exposure of employees against these risks within the legal limits. Within the scope of this thesis, an ergonomic perspective was brought to job rotation scheduling models. For showing the effects of the mentioned physical ergonomic risk parameters on classical job rotation schedules, single and multi-purpose ergonomic rotation models were developed in this study. There are nonlinear expressions in the constraints and objective functions of the proposed models due to the calculation features of the exposures of physical risk parameters. A weighted goal programming approach was utilized for the solution of multi-objective models. A decision model based on the Hesitant Fuzzy Linguistic Terms developed for circumstances where decision-makers may hesitate between the two factors they compare was employed in determining the weights of goals. All the developed mathematical models were solved with the help of the GAMS 24.9.2 package program. With this study, a significant contribution was made to the literature by addressing physical ergonomic risk parameters that have not been previously discussed in job rotation schedules in the literature.