Jeopolitik açıdan sınır güvenliği: Uludere sınırı örneği
Border security from geopolitical perspective: The case of Uludere border
Yazar: BÜLENT ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. İHSAN BULUT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Jeopolitik = Geopolitic ; Jeopolitik konum = Geopolitic position ; Kaçakçılık = Smuggling ; Siyasi coğrafya = Political geography ; Sınır güvenliği = Border security ; Şırnak-Uludere = Şırnak-Uludere

Özet:
Türkiye'nin genel güvenliği açısından sınır güvenliği önemli bir kavramdır. Başta Doğu ve Güneydoğu sınırlarının fiziki coğrafya özellikleri ve güney sınırlarının yanı başında bulunan istikrarsız siyasi rejimler sınır güvenliğini Türkiy açısından daha da önemli kılmaktadır. İnsan kaçakçılığı başta olmak üzere her türlü kaçakçılık, uyuşturucu ticareti, insan ticareti ve yasadışı göç başta olmak üzere sınır güvenliği ve yönetimine ilişkin faaliyetler ülkenin ulusal ve uluslararası güvenliğini tehdit etmekte ve Türkiye açısından henüz araştırılmamış önemli sınır çalışma konularını oluşturmaktadır.
Coğrafi bir kavram olarak sınır siyasal, ekonomik, kültürel ve toplumsal olarak farklı anlamlara sahiptir ve farklı şekillerde kullanılagelmiştir. Ayrıca sınırlar günümüzde de önemli araştırma konuları içerisinde yer almaktadır. Bu bağlamda özellikle Dünyanın birçok yerinde yaşanan çatışmalar sınır çalışmalarının yeni bir boyut kazanmasını sağlamış ve önemli hale getirmiştir. Benzer şekilde yeni güvenlik konsepti ışığında, güvenlik ve güvenli alan/bölge oluşturmak için Avrupa Birliğinde (AB), Entegre Sınır Yönetimi modeli kullanılmaya başlanmıştır. AB'ne üyelik için aday olan Türkiye Cumhuriyeti de bu modeli benimsemiş, kurum içi, kurumlar arası ve diğer ülkelerle işbirliği çalışması başlatmıştır.  Sınır aşan suçlarla mücadele için yapılması gerekenler, entegre (bütünleşmiş) sınır yönetimi dâhilinde sınır güvenliği anlayışının bölgesel ve küresel aktörlerini içine alarak yeni bir anlam kazanmıştır.
Sınırdaş ülkelerin siyasal yapıları ve güvenlik kabiliyetleri sınırların güvenliği açısından önemlidir. Türkiye'nin güney ve güneydoğusunda yer alan ülkelerin iç savaş yaşamaları, sınır güvenliğinde endişe verici ihlallere yol açmakta, Türkiye'nin kendi çabaları ile güvenliğini sağlama çabaları başta can olmak üzere büyük ekonomik kayıplara da yol açmaktadır.
Uludere sınırı ve yaşanan trajik olay  bu sorunun tipik örneğidir. Irak'ta 1991 yılından beri yaşanan siyasi istikrarsızlık, Uludere sınır güvenliğini riskli hale getirmiştir. Uludere ilçesi ve yakın çevresindeki yerleşmelerde yaşayan nüfus, sınırın güneyinde yaşanan güvenlik zaafını değerlendirerek, kaçakçılığa yönelmiştir. Bu sorun Türkiye'de yaşanan terör ile birlikte, silah kaçakçılığının da yer aldığı, oldukça tehlikeli bir boyut kazanmıştır.
Araştırmaya literatür taraması ile başlanmış, farklı veri elde etme tekniklerine dayalı verilerin temini ve ilgili birimlerden doğrudan temas kurularak fiilen sahaya dayalı birincil kaynaklar ve veriler elde edilmiştir. Bölgeye ait haritaların oluşturulması, güvenlik ile arazi yapısı, doğal ve beşeri koşullar arasındaki korelasyonların araştırılmasına dayalı bir yaklaşımla veriler analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, hava fotoğraflarının temini ve yorumlanması, verilerin yorumlanması, haritaların oluşturulması ve risk analizleri yapılarak çalışma tamamlanmıştır. Araştırma bu niteliği ile karma metotla başka bir ifade ile nitel ve nicel yaklaşıma dayalı bir metodolojiyle hazırlanmıştır.
Uludere örneğinde incelenen sınır güvenliği, Türkiye'nin jeopolitik yapısı, güvenlik paradigmaları ve sınır araştırmalarında kullanılan metotlardan yararlanarak tamamlanmıştır.


Anahtar Sözcükler: Sınır Güvenliği, Siyasi Coğrafya, Jeopolitik, Uludere Sınırı, Kaçakçılık.

Abstract:
Border security is an import issue for Turkey's general security. Especially geographical features of Easter and Southeaster borders, and existence of instable political regimes in the southern neighbors makes border security even more important for Turkey. All sorts of smuggling, especially human trafficking, illegal immigration, drug trafficking and other activities related to the security and management of borders endanger country's national and international security and create important issues in terms of border security studies uninvestigated for Turkey.
As a geographical concept, border has various meanings from political, economic, cultural and social perspectives. In this respect, many conflicts happening in different parts of the world caused new dimensions of border studies to emerge and become more important. Similarly, in the light of new security concepts, integrated border management model started to be used in European Union (EU) in order to create security and secure region. Republic of Turkey, a candidate for EU membership, adopted this model and started cooperation study within and between institutions and across countries. Things that have to be done to fight transnational crime gained a new meaning with the inclusion of regional and global actors of border security under integrated border management.
Political structure and security capabilities of neighboring countries are very important in terms of border security. That Turkey's Southern and Southeastern neighbors are in civil war creates worrying violations in border security and Turkey's struggle to secure its border on its own leads to important economic losses and more importantly lives.
Uludere border and the tragic event  happened there is a typical example of this problem. Political instability that has been going on in Iraq since 1991 made the border security in Uludere riskier. People living in Uludere district and regions in its close neighborhood gain their livelihood via smuggling, taking advantage of the compromised security in the south of the border. This problem became very dangerous as it encompasses terror that is going on in Turkey along with weapons trafficking.
The research starts with literature review. First hand resources and data are obtained by direct contact to the related units on the ground and employment of different data collection methods. Composition of regional maps, security and land structure, and data is analyzed and evaluated based on investigation of the correlation between natural and human conditions. Moreover, obtaining and interpretation of space photographs and data, composition of maps and risk analysis completes the study. In this respect, the study is prepared with mixed methods, quantitative and qualitative approaches.
Border security is analyzed in Uludere example, with a special consideration for Turkey's geo-political structure and through the perspective of emergence and protection of borders in the world.


Key Words: Border Security, Political Geography, Geopolitics, Uludere Border, Smuggling.