Cümledeki işlevleri açısından Arapça'da Mef'uller ve Türkçedeki karşılıkları
The complements in Arabic according to their functions in the sentence and their Turkish equivalents
Yazar: MEHMET RAŞİT ARABACI
Danışman: DOÇ. DR. M. AKİF ÖZDOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Arapça'da kelimelerin oluşum haline sarf; kelimelerden cümle oluşumuna nahiv ilmi denilmektedir. Nahiv ilminde fiil cümlesi; fiil, fâil, mef'ul üçlüsünün manasını oluşturan sorumlu varlıkların kendi arasındaki ilişkisinden ortaya çıkar. Fiil cümlesinde mef'ul kavramı cümleyi tamamlama görevi yapan yan unsurdur. Cümlede sıralanışta çoğunlukla fiil ve fâilden sonra gelerek görev yapmaktadır. Mef'uller cümlede anlamca birçok fonksiyon icra etmektedir. İfadenin net, doğru ve güzel bir şekilde ortaya konmasında büyük role sahip olan mef'uller; öğeler arasında anlamca en zengin olan unsurdur. Mef'uller; mef'ulün bih sarih ve gayr-i sarih, mef'ulün mutlak, mef'ulün leh, mef'ulün fih, mef'ulün maah olmak üzere bölümlere ayrılmaktadır. Fiilleri hazfedilmiş olan ihtisas, tahzîr, iğrâ, iştigal, münâdâ mef'ulün bih'in kısımlarındandır. Mef'ulün bihi sarih: fiilin üzerinde vukû bulduğu durumu belirten mansup bir isimdir. Mef'ulün bihi gayri sarih: Hareke yönüyle açıktan mef'uliyetin alemetini taşımayan mef'ule; gayr-i sarih (açık olmayan) mef'ul denir. Mef'ulün mutlak: Amili olan kelimenin çeşidini veya sayısını açıklayan ya da âmilin te'kidi için masdar olarak gelen veya masdarın naibi olarak gelen mansub bir isimdir. Mef'ulün leh: Masdar ve mansub olan, fiilden sonra zikredilip fiilin oluş sebebini açıklayan mansub isme mef'ulün leh denir. Mef'ulün fih: Fiilin oluş zamanını ve mekânını açıklamak için gelen nasb olmuş bir isimdir. Mef'ulün maah: ?? manasına gelen vav-ı maiyye'den sonra musahabe (beraberlik)'ye delalet eden ve tam bir cümleden sonra gelen mef'uldür. Mef'ullerin cümledeki işlevleri doğrudan fiille ilgilidir. Mef'uller; fiilin manasını pekiştirmek, fiilin türünü ve sayısını bildirmek, fiilin oluş sebebini açıklamak, etki edilen mefhûmu ortaya çıkarmak, fiilin hangi zamanda ve mekânda olduğunu bildirmek ve fiile birliktelik anlamı katma işlevi yaparak fiilleri tamamlar ve bütünler. Mef'uller Türkçede öğelerden nesne, zarf tümleci, ilgeç tümleci, dolaylı tümleç, özne, yüklem, şart edatı, soru edatı görevleriyle cümlede bulunabilirler. Mef'ullerin cümleye kattığı anlam sınırları geniş olup, bunun sınırlarını belirlemeye çalıştık.Anahtar Kelimeler: Nahiv, Fiil, Mef'ul, Sarih, Gayr-i Sarih, Arap Dili, Î'rab, Türk Dili, Türkçe.

Abstract:
In Arabic, the derivation of the words is called ?Sarf?, and the construction of the sentences from words is called ?the science?. In the science of nahiv, verbal sentence is the knowledge of the phenomena between the beings that are responsible for meaning in the trio of the verb, the agent and the complement. In a verbal sentence the term mef?ul is responsible for function of the complement and as for the word order it functions coming after the verb and the subject. The complements perform various functions in meaning. The complements (mef?ul) has a great role in making the statement clear, accurate and eloquent, which is the richest element in sentence construction. The complements (mef?ul?s) is divided as; mef?ulün bihi sarih and gayr-i sarih ? meaning clear and unclear respectively, mef?ulün leh ? referring cause and effect, mef?ulün fih - referring time and place, mef?ulün maah ? meaning togetherness. Mef?ulün bih can be divided into; ihtisas where the verb is hidden, ihtisas, tahzir, iğra, iştigal and münâdâ. Mef?ulün bihi sarih is a (mansup) noun describing the situation in which the action occurs. Mef?ulün bihi gayr-i sarih; the complement that has no accent to show its function, which means unclear. Mef?ulün mutlak; decribes the kind and the number of the word that makes up the complement or indicates the adverbs of manner, number and intensification. Mef?ulün leh; shows the infinitive of purpose or gerund with `for?. Mef?ulün fih; is a noun that indicates the place and time of the action. Mef?ulün maah; ?? means togetherness and is a complement that comes after a full sentence. The functions of the complements are directly connected with verbs (action). The complements ( mef?ul?s) complete the sentences or statements by intensifying the meaning of the verb, indicating the number, kind of the verb, the reason of the action, revealing the concept affecting the complement, informing the time and place in which the action takes place and adding the meaning togetherness to the verb. The complements can function as objects, time expressions, prepositional phrases, expressions of palces, subject, conditional, interrogative in a sentence. The meaning the complements (mef?ul?s) contribute to the sentence is infinite and it is entirely impossible to draw the boudaries of this.Key words: Nahiv, Verbal, Mef?ul, Sarih, Gayr-i Sarih, Arabic Language, İ?rab, Turkish Language, Turkish.