Travnik şehrindeki Osmanlı mimarisi
Ottoman architecture in the city of Travnik
Yazar: FİLİZ CANYURT
Danışman: PROF. DR. HALİT ÇAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Bosna-Hersek-Travnik = Bosna-Hersek-Travnik ; Kent mimarisi = Urban architecture ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture

Özet:
Saraybosna'nın 90km. Kuzeybatısında yer alan Travnik, Bosna Nehri'nin bir kolu olan Laşva Irmağı tarafından ikiye bölünmüştür. Ortaçağ'da Bosna Krallığı'nın merkezine bağlı olan şehir Laşva ismiyle bilinir. Osmanlı döneminde Travnik adı kullanılmaya başlanılmıştır. 1463 yılında Fatih Sultan Mehmed tarafından fethedilen şehir de 1430 savaşlarından kalmış olduğu tahmin edilen küçük bir kale bulunmaktadır. 1549 yılında kalenin batısında yer alan, bulunduğu mahalleye de ismini vermiş olan Hasan Ağa Camisi ile birlikte şehir,kale dışına çıkarak batıya doğru ilerlemiştir. Bosna Sancağı'nın merkezi olduğu 1639-1851 tarihleri arasında, Travnik oldukça gelişmiştir.1870'lerde 12 mahalleye sahip olduğu bilinen şehirde, bu mahalleler günümüzde de aynı isimleriyle korunmuştur. "Travnik Şehrindeki Osmanlı Mimarisi" adlı bu çalışmamızda Osmanlı döneminde inşa edilmiş olan yapılar ele alınmıştır. Yerinde yaptığımız incelemelerin dışında, arşiv belgelerine de ulaşılarak, yapılar hakkında detaylı bilgiler sunulmaya çalışılmıştır. 15-19.yüzyıllar arasında şehirde inşa edilen yapı sayısının yüzü aşkın olduğunu arşiv belgelerinden öğreniyoruz. Ancak, şehrin 1827 ve 1903 yıllarında geçirmiş olduğu yangınlar ve son dönemdeki savaştan dolayı, yapıların çoğu günümüze ulaşamamıştır. Bugün şehirde; 15 cami,7 türbe,5 çeşme,2,saat kulesi,2 köprü, 1 medrese,1 kale ve 1 çarşı bulunur. Camilerden 7 tanesi asıl halini kısmen de olsa koruyabilmiştir. Bu nedenle değerlendirme kısmının camiler bölümünde yedi yapıyı ele aldık. Yapılar plan türleri ve süsleme açısından ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Yapıları, Sanat Tarihi açısından inceleyerek sonraki kuşaklara aktarmayı hedef aldığımız bu çalışmada, eserlerin Türk Sanatındaki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Genellikle bu alanda yapılan çalışmalar Anadolu'yu kapsamaktadır. Aynı kültürün uzantısı olan başta Balkanlar olmak üzere, Osmanlı'nın hâkimiyet kurduğu coğrafyadaki eserlerin belgelenmesi dileğimizdir. Ancak bu sayede Türk Sanatı'nın genel özelliklerinin tam anlamıyla değerlendirilebileceğini düşünmekteyiz.


Anahtar Kelimeler : Şehir, Osmanlı, Mimar

Abstract:
Travnik's located in 90km north-western Sarajevo, which's devided into to two by the river Lavşa. The city, which was connected to the center of the Bosnian Kingdom in the Middle Ages, is also known by the name of Lavşa. The name Travnik came into use during Ottoman Period. The city was conquered by Fatih Sultan Mehmet in 1463, furthermore there is a small castle in the city, which is estimated to have remained from the 1430 war. In 1549, together with Hasan Ağa Mosque, which gave its name to the district around, the city began to enlarge to the west. Between the dates 1639-1851, when the city was the center of Bosnian Sanjak(District), Travnik was developed considerably, due to the artifacts built in the city. We understand that, around 1870's, there were twelve neighborhoods in the city. These neighborhoods have retained their names today. In this study, which entitled "Ottoman Architecture in The City of Travnik", we disscuss the structures, that were built during the Ottoman period. In addition to our onsite investigation, by accessing the archival documents, we aimed to present the detailed information about the structures. Thru archives we find out that, between 15-19th centuries the number of structures which built in the city were over a hundred, however because of the fire outbreaks and the wars took place between 1827-1903, most of them couldn't reach the present day. Today there are; 16 mosques, 7 tombs, 5 fountains, 2 clock towers, 2 bridges, 1 madrasah, 1 castle and 1 bazaar located in the city. Seven of the extant mosques partially retained their original state, therefore we included those to our evaluation. The structures we mentioned are examined separately in terms of typology and ornamentation. We aimed to examine these artifacts in terms of History of Art and determine their place in Turkish Art in order to transfer them to the next generations. Commonly this kind of studies involve Anatolia. As an extension of the same culture, we wish that the artifacts that located in the Ottoman dominated Geography, would be examened and documented, most especially Balkans. We concluded that, this is the best possible way to examine the general characteristics of Turkish Art.


Key Words : City, Ottoman, Mosque, Architecture.