Böbrek nakli sonrası uzun dönemde insülin direnci üzerine etkili faktörler
Factors associated with insulin resistance after long term renal transplantation
Yazar: GÜLŞAH ŞAŞAK KUZGUN
Danışman: PROF. DR. SİREN SEZER
Başkent Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Nefroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2009
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Obezite = Obesity ; İmmünosupresif ajanlar = Immunosuppressive agents ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
İnsülin direnci (İD)  'nin nakil sonrası diyabetin erken ve güçlü bir belirleyicisi olması yanı sıra diyabet ve hiperglisemi yokluğunda bile kardiyovasküler mortalite ve morbiditeyi artırdığı bilinmektedir. Demografik özellikleri benzer normal populasyonla karşılaştırıldığında İD, böbrek nakli yapılan hastalar arasında daha sık bulunmuştur. Bizde çalışmamızda açlık kan glukozu normal olan böbrek nakli hastalarında İD sıklığını ve kullanılan immünsüpresif ilacın serum seviyesi, dozu, obesite, yaş, kullanılan antihipertansif ilaçlar gibi faktörlerle ilişkili olup olmadığını saptamaya çalıştık. 
Çalışmamıza 1992–2006 yılları arasında Ankara Başkent Üniversitesi Hastanesi'nde böbrek nakli yapılan 106 hasta alındı. İD varlığını tespit etmek için HOMA-IR kullanıldı. HOMA-IR≥2,5 anlamlı kabul edildi. 
 	Çalışmaya alınan hastalarda İD sıklığı; %53,8 (n:57) olarak saptandı. Bel-kalça oranı ve kreatinin klirensi İD olan grupta anlamlı olarak daha yüksek saptandı (sırasıyla p=0,001, p=0,037).  HOMA-IR; yaş (r=0,272,p=0,005), bel –kalça oranı (r=0,330,p=0,001), VKİ (r=228,p=0,019) ile korele bulundu. HOMA-IR ye etki eden bağımsız faktörleri belirlemek için yapılan multilineer regresyon analizinde bel-kalça oranı ile ilişkili idi (beta=0,238, p=0,022). Homa-IR düzeyi siklosporin A, sirolimus, takrolimus kullanan hastalarda sırasıyla 2,9±1,3, 2,4±1,5 ve 3,1±1,8 olarak saptandı (p>0.005) . Siklosporin A kullanan hastalarda yaş (r=0,328, p=0,048), bel-kalça oranı (r=0,421, p=0,010) ve VKİ (r=0,402, p=0,014) HOMA-IR ile korelasyon gösterdi. Sirolimus kullananlarda HOMA-IR ile VKİ (r=0,479, p=0,006) ile korele idi. Takrolimus kullananlarda ise bel-kalça oranı (r=0,443, p=0,006) ile korele idi. Multilineer regresyon analizinde HOMA-IR düzeyi, CsA ve takrolimus kullanan grupta bel-kalça oranı, sirolimus kullanan grupta VKİ ile korele idi (sırasıyla beta=-0,421, p=0,012, beta=0,379, p=0.023, beta= 0,529, p=0.007).
Çalışmamızda sonuç olarak nakil sonrası uzun dönemde İD üzerine en etkili faktörün bel-kalça oranı olduğu gösterilmiştir. Sonuçlarımız açlık kan glukozu normal olsa bile hastalarda İD'nin araştırılması ve uygun diyet, fiziksel aktivite önerilmesi ile uzun süreli sonuçların  daha da iyileşebileceğini düşündürmektedir.

Abstract:
Insulin resistance (IR) is an early and very strong predictor of post-transplant diabetes  mellitus as well as an important cardiovascular risk factors even in the absence of hyperglycemia. Patients after renal transplantation are insulin resistant compared to a control group with similar demographic characteristics. The aim of the study was to determine the frequency of IR in renal allograft patients without glucose disorders, to correlate IR indexes with the doses of immunosuppressive medications and other risk factors such as age, obesity and antihypertensive therapy used.
One hundred and six patients who received a kidney transplant at Baskent University Hospital between 1992 and 2006 were enrolled the study. IR was diagnosed when HOMA-IR is of IR in our patients was 53.8% (n: 57), Waist-hip ratio and creatinine clearance was higher in IR patients (respectively p=0,001, p=0,037). HOMA-IR was correlated age, waist-hip ratio, body mass index (BMI) (respectively r=0,272,p=0,005, r=0,330,p=0,001, r=228,p=0,019).  The waist-hip ratio was positively associated with HOMA-IR after multivariate analysis (beta=0,238, p=0,022). HOMA-IR level was 
2,9±1,3, 2,4±1,5 and 3,1±1,8 in patients used cyclosporine A  (CsA),  sirolimus, tacrolimus (p>0.005).  In patients used CsA, HOMA-IR was correlated with age, waist-hip ratio, and BMI (respectively r =0,328, p=0,048, r=0,421, p=0,010, r=0,402, p=0,014). it was correlated with BMI in patients used sirolimus (r=0,479, p=0,006), and waist-hip ratio (r=0,443, p=0,006)  in patients used tacrolimus. BMI was associated with HOMA-IR in all groups in multivariate analysis (respectively beta=-0,421, p=0,012, beta=0,379, p=0.023, beta= 0,529, p=0.007).
Our results indicate that abdominal waist-hip ratio is a major determinant of IR after renal transplantation. Even in the absence of hyperglycemia, renal transplant patients may have IR. If obesity is prevented, the long term patients and graft survival may be better than now.