Arşivlerdeki Bayâti ilâhilerin makam ve usûl yönünden incelenmesi
An analysis of Bayâtî ilahis in the archives in terms of makam and usûl
Yazar: FİLİZ AKINCI
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Geleneksel Türk Mûsikîsi'nin gelecek kuşaklara  hem eğitim hem de öğretim intikali meşk sistemi ile olmuştur. Türk Mûsikîsi meşk sistemi özellikle Osmanlı hanedanlığı döneminde oldukça. etkili bir yöntemdi Türk musikisi Enderun başta olmak üzere Mevlevihanelerde, Mehterhanelerde ve özel meşkhanelerde kendi gelişimini hem korumuş hem de geliştirmiştir. Türk mûsikisi oldukça geniş bir form dağarcığına sahiptir. Bu çalışmanın temelini Türk musikisinin bir formu olan;"Câmi ve Tekke Mûsikîsi" başlığı altında gelişen  İlâhi  formu oluşturmaktadır. İlâhi  formu;  dini kültürel ve sanatsal etkinlikler kapsamında en çok tercih edilen form olmuştur. Kelime anlamı olarak, "Allah'a ait" anlamında olan ilâhi İslam edebiyatında dini ve tasavvufi konulara dair yazılmış şiirlerin besteli haline denir. 

Bu çalışmamızda; Arşivlerde bulunan Bayâti makâmında bestelenmiş ilâhilere ulaşımaya çalışılmış ve  notaya yazılarak alana katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Çalışmamız, Klasik Türk mûsikîsi geleneğine dayalı icrâ örneklerinin dinlenerek  doğru notalama şeklinin bulunması ve arşivlerdeki mevcut notalarda yapılmış olan bir takım hatalarından revize edilmesine ve tekrar  notaya alınması suretiyle mûsikîmizin korunması, yaşatılması ve geleceğe intikâli açısından önem arz etmektedir. 

Çalışmamız esnasında, nitel bir çalışma yapılarak genel tarama modeli kullanılmıştır. Eserlerin makâm ve usûl yönünden incelenmesi esnasında; Abdülbâki Nâsır Dede, Kantemiroğlu, ve Yakup Fikret Kutluğ'da bulunan Bayâti makâmı tarifleri incelenmiş ve bu doğrultuda makâm seyir özellikleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Usûl tespitleri açısından Prof. Dr. Mehmet GÖNÜL'ün usûl konusunda neşrettiği kitap ve makalelerine göre çalışılmıştır.

Çalışma sonucunda ilâhilerin makâmı ve usûllerinin tashih edilmiş nüshaları eklerde sunulmuş, nota arşivlerdeki diğer formlardaki eserlerin de incelenmesi önerilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Türk Mûsikîsi, İlâhi, makâm, usûl ve Bayâti makâm

Abstract:
The transmission of Traditional Turkish Music to future generations, both in terms of education and teaching, has been achieved through the meşk system. The meşk system was particularly effective during the Ottoman dynasty. Turkish music preserved and developed itself in places such as the Enderun (Ottoman Palace School), Mevlevihanes (Mevlevi lodges), Mehterhanes (military bands), and private meşk houses. Turkish music has a very extensive repertoire of forms. This study focuses on one form of Turkish music: the ilâhi form, which developed under the category of "Câmi and Tekke Music." The ilâhi form has become the most preferred form within the scope of religious, cultural, and artistic activities.
In its literal meaning, ilâhi refers to "belonging to Allah" and in Islamic literature, it is defined as poems written on religious and Sufi subjects that have been set to music. In this study, we aimed to access ilâhis composed in the Bayâti maqâm found in archives and contribute to the field by transcribing them into musical notation.

Our study is important in terms of preserving, sustaining, and transmitting our music to future generations by listening to performance examples based on the tradition of Classical Turkish Music, identifying the correct notation, revising some mistakes made in existing notations in the archives, and retranscribing them.

During our research, we conducted a qualitative study using a general survey model. While examining the pieces in terms of makam and usûl (rhythmic patterns), we analyzed the definitions of the Bayâti makâm found in the works of Abdülbâki Nâsır Dede, Kantemiroğlu, and Yakup Fikret Kutluğ, and attempted to analyze the characteristics of makam progression accordingly. For the identification of usûl, the books and articles published by Prof. Dr. Mehmet Gönül on the subject were consulted.

As a result of the study, corrected versions of the makâm and usûl of the ilâhis are presented in the appendices, and it is suggested that other forms of works in the notation archives be examined as well.

*Keywords:* Turkish Music, Ilâhi, Maqâm, Usûl, Bayâti Maqâm