Somatik duyusal hassasiyet ölçeği geliştirilmesi
Development of somatosensory sensitivity scale
Yazar: GÖZDE VATANSEVER
Danışman: PROF. LÜTFİYE KANIT
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Fizyoloji = Physiology ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Somatik duyunun merkezi sinir sistemine taşınmasında ve işlenmesinde duyusal uyaranın türüne göre (dokunma, titreşim, ağrı vb.) işlevsel ve anatomik farklar görülmektedir. Somatik duyunun işlemlenmesinde nöral ve davranışsal düzeyde görülebilen hipersensitivite veya hiposensitivite yönünde farklılıklar bulunur. Çalışmamızda sağlıklı bireylerde somatik duyusal hassasiyet farklılıklarını ayırt edebilecek bir ölçek geliştirilmesi planlanmıştır. Ankara'da yaşayan seçkisiz bir gruba rahatsız oldukları duyusal uyaranlar sorularak aday maddeler hazırlanmıştır. Aday maddelerden oluşan ölçek taslağı internet üzerinden uygulanmış, pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. Pilot verilere faktör analizi uygulanmış, uzman görüşü alınmış ve ikinci aşamaya geçilmiştir. İkinci aşamada uygulamalar Ankara ve çevresindeki 369 üniversite öğrencisi ile yüz yüze yapılmıştır. Ölçeğin ayırt edici geçerliliği için El Terci-hi Anketi kullanılmıştır. Beklenildiği gibi iki ilgisiz ölçek arasında korelasyon görülmemiştir. Test- tekrar test korelasyon katsayısı r=0,838, Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı 0,776 olarak bulunmuştur. Ölçek maddeleri dokunma, ağrı ve kaşınma olmak üzere üç faktörde toplanmıştır. Bu faktörler somatik duyu tiplerine ilişkin işlevsel ve anatomik farklılıklar ile paralellik göstermektedir. Kadınlarda literatürle uyumlu olarak duyusal hassasiyet puanı erkeklerden yüksek bulunmuştur ancak fark anlamlı değildir. 
Literatürde sağlıklı kişilerde de otistik özellikler görüldüğü ve bu otistik özelliklerin duyusal hassasiyetle ilişkili olduğu bildirilmiştir. Bu ilişki temel alınarak somatik duyusal hassasiyet ölçeği puanlarının yüksek ve düşük otistik özellik görülen bireylerde fark olması beklenir. Otizm Spektrum Anketi ile ölçülen otistik özellikler ile yüzeyel somatik duyu duyarlılığı arasında anlamlı korelasyon bulunmuştur. Somatik duyusal hassasiyet puanları açısından, yüksek ve düşük otistik özellik görülen bireyler arasında anlamlı fark olduğu gözlenmiştir. 
Araştırmada literatürle uyumlu olarak Otizm Spektrum Anketi puanları erkeklerde daha yüksek bulunmuştur. Gelecekteki çalışmalarda örneklem büyüklüğünün arttırılması ve farklı yaş gruplarında çalışılması amaçlanmaktadır. Ölçeğin görsel ve işitsel hassasiyet ile birlikte değerlendirilmesi planlanmaktadır. 
Anahtar Sözcükler:  duyusal hassasiyet, somatik duyu, otistik özellikler

Abstract:
There are some functional and anatomical differences on transmission and procession of somatosensorial information(touch, vibration, pain etc.). It is stated that people show diversities on sensory processing as hypo- and hyper- sensitivities at neural and behavioral level.  In this study, we aimed to develop a somatic sensory sensitivity scale which can distinguish these differences. Candidate items prepared by asking random people about which sensory stimuli they find aversive. A pilot study was conducted online with a draft scale consisting of candidate items. Factor analysis was used, expert opinion was collected and proceed to the second stage. In the second stage, implementations were conducted face to face with 369 college students in and around Ankara. Handedness Scale was used for discriminant validation. We found no correlations between two irrelevant scales as expected. Test-retest reliability (r=0,838) and internal consistency (Cronbach's alpha =0,776) was established. Items showed three-factor structure as touch, pain and itch. These factors consisted with functional anatomical differences in accordance with somatosensory types. Although women participants got higher scores than men, there were no statistical differences.
It is stated in the literature that autistic traits seen in the healthy population. It is also reported that these autistic traits are related to sensory sensitivity.  Based on this relationship, it can be expected that there are sensory sensitivity differences between people with high and low autistic traits. Autistic traits evaluated with Turkish version of Autism Spectrum Quotient (AQ) and correlated with somatosensory sensitivity scale. The results show that there is a significant difference between scores of people with high and low autistic traits. 
Men scored higher than women on AQ matched previous research. To further our research we intend to investigate visual and auditory sensitivities with somatosensory sensitivity and to study on various age group by increasing sample size. 
Keywords: sensory sensitivity, somatic sense, autistic traits