Taşınabilir elektronik cihaz kullanımının çocuklarda yeme davranışına etkilerinin değerlendirilmesi
Assessment of the impact of portable electronic device use on children's eating behavior
Yazar: BÜLENT ALTUNTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜZİN ZEREN ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akıllı telefonlar = Smartphones ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Elektronik aletler = Electronic equipments ; Yemek yemek = Eating ; Çocuk davranışları = Child behavior ; Çocuklar = Children

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: İnternet ve multimedya cihazlarının kullanımı son yıllarda oldukça artmaktadır. Taşınabilir elektronik cihazlar (TEC)  olan akıllı cep telefonları ve tabletlerin kullanımının yaygınlaşmasıyla hem çocukların hem de ebeveynlerin kullanım sürelerinin arttığı gözlemlenmektedir. Bu cihazların kullanımının çocukların beyin gelişimini, beslenme düzenini ve uyku düzenini etkileyerek iştahsızlık, obezite, davranış bozuklukları ve uyku bozukluklarına sebep olduğu düşünülmektedir. Çocukluk çağı beslenmesi toplum sağlığı açısından çok önemli bir role sahiptir. Erişkin dönem kronik hastalıkların oluşmasında çocukluk çağı yeme davranışları etkilidir. Çalışmamız, Aile Sağlığı Merkezimize başvuran, TEC kullanan 4-12 yaş aralığındaki çocukların sosyodemografik özelliklerini belirlemeyi ve yeme davranışı üzerinde TEC kullanımının etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.  
GEREÇ VE YÖNTEMLER: Çalışmamız tek merkezli, tanımlayıcı, kesitsel, ve ankete dayalıydı. 15/04/2021-15/07/2021 tarihleri arasında herhangi bir nedenle İstanbul Esenyurt 7 No'lu Aile Sağlığı Merkezi 34.18.060 No'lu Aile Hekimliği Birimi'ne başvuran gönüllü çocuklar ve ebeveynleri ile yapılması planlandı. Çalışmamız 283 denekle yapıldı. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri, TEC kullanımına yönelik sorular ve Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Resul Yılmaz ve arkadaşları tarafından yapılmış 35 sorudan oluşan "Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA)"  soruları yöneltilmiştir. Anket, çocukların ebeveynleri ile yüz yüze görüşülerek doldurulmuştur. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. İstatistiksel olarak p<0.05  anlamlı kabul edilmiştir.
BULGULAR: 
Çalışmamıza 283 çocuk ve ebeveyni katıldı. Çocuk ebeveyni olarak 209 (%73.9) anne  sorularımızı cevapladı. Çocuklardan 149 (%52.7) 'u erkekti. Okul çağında olan 111 (%39.2), okul öncesi çağda olan 110 (%38.9) ve erken adolesan yaşta olan 62 (%21.9) çocuk vardı. Akıllı telefon (n=168 [%35.6]) en çok tercih edilen TEC iken, 161 (%56.9) çocuk TEC'i 2 saatten fazla kullandı. Yemek saatlerinde TEC kullananların oranı 107 (%37.8) ve sabahtan akşama kadar kullananların oranı 197 (%69.6) idi. En fazla 131 (%35.9) çocuk kahvaltı öğününde TEC  kullanmıştır. 
Çalışmamıza okul öncesi, okul  ve erken adolesan dönem yaşlarında çocuklar katıldı. Erken adolesan yaştaki çocuklarda ÇYDA alt faktörlerinden olan Gıda Heveslisi (GH), Duygusal Aşırı Yeme (DAY), Gıdadan Keyif Alma (GKA), Yemek Seçiciliği (YS) ortalama puanları anlamlı derecede daha yüksekti (p<0.05). Okul öncesi  ve okul çağı çocuklarda Tokluk Heveslisi (TH), Yavaş Yeme (YY), Duygusal Az Yeme (DAZ) puanları yüksekti (p<0.05). Kız çocuklarda YY alt ölçeği erkeklere göre daha fazla idi (p<0.05). TEC ile 2 saatten fazla zaman geçirenlerde DAY alt ölçek puanı daha yüksekti (p<0.05). TEC ile sabahtan akşama kadar vakit geçirenlerde TH, YY, DAZ alt ölçek puanları daha fazla iken, YS ise TEC ile akşamdan uyku vaktine kadar vakit geçirenlerde daha fazla idi (p<0.05). Yemek saatlerinde TEC kullananlarda TH, YY, DAZ alt ölçek puanları yüksek iken, GKA ve YS ortalama puanları düşüktü (p<0.05).
SONUÇ: TEC kullanımının çocukların yeme davranışını iştahsızlık yönünde etkilediğini saptadık.

Abstract:
INTRODUCTION AND OBJECTIVE: The use of the Internet and multimedia devices has increased significantly in recent years. With the widespread use of smart mobile phones and tablets, which are portable electronic devices (PED), it is observed that both children's and parents' usage time is increasing. The use of these devices is considered to cause anorexia, obesity, behavioral disorders, and sleep disorders as it affects children's brain development, nutrition, and sleep patterns. Childhood nutrition plays a very important role in public health. Childhood eating behaviors are influential in the development of adulthood chronic diseases. Our study aims to determine the sociodemographic characteristics of children aged 4-12 years using PED who applied to our Family Health Center and assess the impact of using PED on eating behavior.
MATERIAL AND METHODS: Our study was single-centered, descriptive, cross-sectional, and questionnaire-based. It was planned to be conducted with volunteer children and their parents who had been admitted to the Unit of Family Medicine No. 34.18.060 of Istanbul Esenyurt No. 7 Family Health Center for any reason between 15/04/2021 and 15/07/2021. Our study was conducted with 283 subjects. Participants were asked about their sociodemographic characteristics, questions about PED use and the "Children's Eating Behavior Questionnaire (CEBQ)," whose Turkish validity and reliability study was conducted by Resul Yılmaz et al. and consisted of 35 questions. The questionnaire was completed in a face-to-face interview with the children's parents. SPSS 25.0 program was used to analyze the data. Statistically, a p<0.05 was considered significant.
RESULTS:
Two hundred eighty-three children and their parents participated in our study. As parents of the children, 209 (73.9%) mothers answered our questions. Of the children, 149 (52.7%) were male. There were 111 (39.2%) school-aged children, 110 (38.9%) preschool-aged children, and 62 (21.9%) early adolescent-aged children. While the smartphone (n=168 [35.6%]) was the most preferred PED, 161 (56.9%) children used PED for more than 2 hours. The proportion who used PED during mealtimes was 107 (37.8%) and the proportion who used it from morning to evening was 197 (69.6%). At most, 131 (35.9%) children used PED during breakfast.
Children of preschool, school, and early adolescent age participated in our study. Mean scores for the Food Responsiveness (FR), Emotional Overeating (EO), Enjoyment of Food (EF), and Fussiness (FU), subfactors of the CEBQ, were significantly higher in early adolescent children (p<0.05). Scores for Satiety Responsiveness (SR), Slowness in Eating (SE), and Emotional Undereating (EU) were high in preschool and school-aged children (p<0.05). The SE subscale was higher in girls than in boys (p<0.05). The EO subscale scores were higher in those who spent more than 2 hours with PED (p<0.05). While SR, SE, and EU subscale scores were higher among those who spent time with PED from morning to evening, FU was higher among those who spent time with PED from evening to bedtime (p<0.05). While subscale scores for SR, SE, and EU were high among those who used PED during mealtimes, mean scores for EF and FU were low (p<0.05). 
CONCLUSION: We determined that the use of PED influences children's eating behavior toward anorexia.