Âşık Yaşar Demir'in hayatı, âşıklığı ve türkülerinin müzikal analizi
An analysis of Yaşar Demir's life, art, and folk songs
Yazar: HÜSEYİN KAÇAR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖNCEL
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music

Özet:
Türk kültürü içerisinde yer almakta olan kadim geleneklerimizden bir tanesi de âşıklık geleneğidir. Köklü bir geçmişe sahip olan bu gelenek, Türk kültürünün önemli bir bölümünü teşkil etmektedir. İslamiyet öncesi dönemden de izler taşıyan âşıklık geleneğinin kökleri Orta Asya Türk kültürüne dayanmaktadır. Âşıklık geleneğinin temsilcileri olarak kabul görmüş kişilere "âşık" denmektedir. Âşıklar, kendisinin veya başkalarının eserlerini saz eşliğinde okuyan, âşık edebiyatının oluşmasında önemli katkıda bulunan, tarihe ışık tutmuş kimselerdir. Âşıklık geleneği, yaşadığı toplumun duygularına tercüman olan âşıklar vasıtası ile kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Sözlü kültürümüzün bir ürünü olan bu gelenek toplumun zihniyetini, hislerini ve tasavvurlarını yansıtması açısından önemlidir. Ancak bu gelenek, kültürel yozlaşma ve teknolojinin beraberinde getirdiği birtakım sebeplerden ötürü günümüzde eski değer ve cazibesini yitirmeye başlamıştır. Bu bağlamda âşıklık geleneğinin günümüzdeki temsilcilerinden Âşık Yaşar Demir'in eserleri ve bu geleneğe dair fikirleri önem arz etmektedir. Bu çalışma, Âşık Yaşar Demir'in hayatını ve bestelerini kapsamaktadır. Bu çalışmanın amacı; Anadolu coğrafyasının mayalanmasına katkıda bulunan âşıklık geleneğini, sazı ve sözüyle ayakta tutmaya çalışan Âşık Yaşar Demir'in hayatı, eserlerinin notaya alınıp incelenmesi vasıtasıyla halk kültürüne ve özellikle âşıklık geleneğine mütevazı bir katkıda bulunmaktır. Çalışmamızda tezin amacına hizmet edecek şekilde iki yöntem takip edilmiştir. İlk olarak nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yapılmış ardından yarı yapılandırılmış mülakat gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, veri analizi yöntemiyle irdelenmiştir. Çalışmada literatür tarama yoluyla biyografi üzerine yapılan tezler incelenmiş ardından Âşık Yaşar Demir ile birebir mülakat yapılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda sözü ve müziği Âşık Yaşar Demir'e ait olan 50 türkü tespit edilmiştir. Mevcut ses kayıtlarından ulaşabildiğimiz ve kırık hava türünde olan 19 eser notaya alınarak müzikal çözümlemeye tabi tutulmuştur. Bu araştırmada Âşık Yaşar Demir'in türkülerinin ilk defa notaya alınıp derlenmesi çalışmanın literatüre katkısı bağlamında değerlendirilebilir.

Abstract:
The tradition of minstrelsy is one of the ancient traditions that exist within Turkish culture. This tradition, which has a deep-rooted history, is an important divisional organization of Turkish culture. The roots of the minstrel tradition, which also carries traces from the pre-Islamic period, are based on the Central Asian Turkish culture. People who are accepted as representatives of the minstrel tradition are called "minstrel". Minstrels are people who sing their own or others' works to the accompaniment of saz, contribute significantly to the formation of minstrel literature, and shed light on history. The tradition of minstrelsy has survived to the present day by being transferred from generation to generation through minstrels who interpret the feelings of the society in which they live. This tradition, which is a product of our oral culture, is important as it reflects the mentality, feelings, and imaginations of society. The tradition of minstrelsy has begun to lose its old value today due to cultural degeneration and some reasons brought by technology. In this context, the works of Âşık Yaşar Demir, one of the current representatives of the minstrel tradition, and his thoughts about this tradition are important. There is an overview of Yaşar Demir's life story and compositions in this article. Two methods were followed in our study to serve the purpose of the thesis. In this context, firstly, a document review, which is one of the qualitative research methods, was carried out, and then a semi-structured interview was conducted. In the study, the theses on biography were examined through a literature review, and then a face-to-face interview was conducted with Âşık Yaşar Demir. As a result of the examinations, 50 folk songs whose lyrics and music belonged to Âşık Yaşar Demir were identified. The 19 works that we could access from the existing sound recordings were notated and subjected to musical analysis. The research is significant because it is the first time that Yaşar Demir's folk songs have been notated and converted into written documents.