Şeyh Mehmed Hilmi ve tasavvufî görüşleri
Şeyh Mehmed Hilmi and his sufistic thoughts
Yazar: CEMAL TÜZCÜ
Danışman: DOÇ. DR. HALİM GÜL
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Halvetiyye = Halvetiyye ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi yaşam = Mystical life ; Çoşkungil, Mehmed Hilmi = Çoşkungil, Mehmed Hilmi

Özet:
Bu çalışmamız, son dönem sûfîlerinden Mehmed Hilmi Efendi'nin hayatı ve tasavvufî düşüncelerini barındırmaktadır. Mehmed Hilmi Efendi'nin hayatı ve tasavvufî düşünceleri ele alınmadan önce, onun bağlı olduğu Halvetiyye-i Şâbaniyye tarikatının ortaya çıkışı ve Anadolu'ya intişarı hakkında bilgi verilmiştir. Bunun yanı sıra Mehmed Hilmi Efendi'nin yaşadığı dönemin; siyasi, sosyal, ilmi ve tasavvufî durumuyla ilgili bilgi verilerek konunun daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Mehmed Hilmi Efendi'nin, Safranbolu ve civarında yaşayıp irşad faaliyetlerini de bu bölgede sürdürmesinden yola çıkarak, Halvetiyye'nin Şabânî kolunun Safranbolu civarındaki teşekkülünden de bahsedilmiştir. Mehmed Hilmi Efendi'ye kadar silsilede bulunan mürşid-i kâmillerden bahsedilerek, genelden özele bir yöntem kullanılıp son olarak konu Mehmed Hilmi Efendi'ye kadar getirilmiştir.
Mehmed Hilmi Efendi'nin hayatına bir pencere açarak hem tasavvufî hem de tasavvuf öncesi yaşantısı aktarılmaya çalışılmıştır. Bunun yanı sıra, onun ahlakı ve karakterinden bahsedilerek sosyal ve tasavvufî hayatında insanlarla ve talebeleriyle olan münasebeti de ortaya konulmaya çalışılmıştır. Özellikle tasavvufî hayatında yaptığı irşad faaliyetleri ve göstermiş olduğu kerametleri bu çalışmada yerini almıştır.
Mehmed Hilmi Efendi'nin hayatı tüm yönleriyle tanıtıldıktan sonra, bu kez onun zihin ve gönül dünyasına bir pencere açarak gönlünden diline uzanan o hikmet dolu sözleri ve tasavvufî düşünceleri, ortaya konulmaya çalışılmıştır. Mehmed Hilmi Efendi'nin bu düşünceleri ilk dönem mutasavvıflarının ortaya koyduğu tasavvufî anlayışla, ayet ve hadislerle de desteklenmiştir. Mehmed Hilmi Efendi, düşünceleriyle hem yaşadığı döneme hem de günümüze ışık tutup gönülleri yeşertmiş ve insanlara yol göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Halvetiyye, Şabaniyye, Şeyh Mehmed Hilmi Çoşkungil, Safranbolu, Tasavvufî Düşünce

Abstract:
This study is about life and sufistic thoughts of Mehmed Hilmi Efendi who is one of the latter day sufis. Before discussing about his life and sufistic thoughts, it has been mentioned about how the Sa'baniyye branch of the Halvetiyye sect –to which Mehmed Hilmi Efendi was subjected, was emerged and how it evolved in Anatolia. On the other hand, it has been also mention about the political, social, sufistic and scholarly background of the era he lived in for the sake of clarity of the subject. Based upon the fact that he lived in and was active as spiritual and ethic guide in and around Safranbolu, it has been also mentioned about the organization of the Sa'baniyye branch of the Halvetiyye sect in and around Safranbolu. There was used a top-down method by stating all the sect leaders from the beginning, and Mehmed Hilmi Efendi has been lastly mentioned.
It has been tried to relay how his life was before and after the Sufism. It has been also emphasized how he interacted with his disciples and other people in his social and sufistic life by mentioning about his morals and character. In this study, it has been especially stated what he did as a spiritual and ethic guide, and what his miraculous deeds were.
After introducing his life from all the perspectives, it has been tried to explain his erudite words and sufistic thoughts coming from deep inside of his heart by opening a window to his mental world. These thoughts of Mehmed Hilmi Efendi have been supported with verses of the Koran, hadithes and the sufistic approach delivered by the prime Sufis. He has provided hope and guided people by shedding a light in both his era and today's world through his thoughts.

Keywords: Sufism, Halvetiyye Sect, Sa'baniyye Branch, Şeyh Mehmed Hilmi Çoşkungil, Safranbolu, Sufistic Thought