Sosyolojik kuramda yapı-fail sorunu ve vicdani ret
The structure-agency problem in sociological theory and conscientious objection
Yazar: EBRU SEVGİLİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİLÜFER ÖZCAN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eylem = Action ; Siyasi eylem = Political action ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Vicdani red = Conscientious objection ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Bu çalışma vicdani reddi, sosyolojik kuramdaki önemli tartışma alanlarından biri olan yapı-fail sorunu kapsamında ele almaktadır. Bu doğrultuda, öncelikle ret eyleminde dayanak alınan değerler, toplum-birey ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmiş, ardından söz konusu bu değerlerin, eylem üzerindeki etkisine faillik vurgusu temelinde bir açıklama getirilmiştir. Türkiye'deki vicdani ret hareketinde belirleyici olduğu düşünülen siyasi ve dini değerler temelinde, çalışmada, bireylerin eylemlerini ortaya koyarken dayanak aldığı alanlar göz önüne alınarak; 12 anarşist, 2 sol ideolojiye sahip ve 4 Müslüman vicdani retçi ile derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiş ve yanı sıra hareketin genel görünümünü yansıtabilmek adına 396 bireyin vicdani ret beyanları incelenmiştir.
Araştırmada, vicdani ret eyleminin, kişinin değerlerle kuruduğu yaratıcı bir yeniden okuma sürecinin ürünü olduğu görülmüştür. Fakat bir ideal tip olarak, değer yönelimli rasyonel ve bozguncu tip stratejileri içerdiği düşünülen vicdani ret eyleminin, bireysel ve zamansal düzlemde, pragmatistleşme ve kalıplaşma eğilimleriyle, farklı tip eylem biçimlerine doğru evirildiği/evirilebileceği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, çalışmada vicdani ret; politiklik/apolitiklik ve bireysellik/kolektiflik bağlamlarında değerlendirilerek, en temelde bireysel ve politik bir eylem olarak kabul edilmiştir. Bu minvalde, bireysellik, özgürlük, belirlenim ve sorumluluk gibi meseleler de tartışmaya açılmıştır. Çalışmanın ele almış olduğu üçüncü bir mesele ise; Türkiye'deki vicdani reddin iktidarla olan etkileşimi olmuş ve hareketin etkililiği noktasında görünürlük ve temasın önemi üzerinde durulmuştur.


Anahtar Kelimeler: vicdan, vicdani ret, bireysel eylem, sosyal eylem, yapı, fail

Abstract:
This study, approaches the conscientiousobjection as a part of structure-agency problem which is one of the significant reas in sociological theory. In this extent, firstly, the formation of values which from basis to objection action are evaluated within the scope of society-individual relationship. Then, these aforesaid values's effect on action is explained in detail an agency emphasis basis. In this study, politics and relagion are considered as two main values which are considered as two main values which are determinant in conscientious objection act in Turkey. Within this information, in this study 12 anarchist, 2 leftwinger and 4 muslim conscientious objectors were deeply interviewed and also w,th the aim of reflecting the acts general view, 396 individuals' decleration of conscientious objection was analyzed.
In this research, it was seen that conscientious objection act is a result of creative reread process develpoed by the individuals. In this study, conscientious objection act's ideal type was determined as value rational social action and defiatist strategy. However, with the pragmatize and streotype tendency seen in individual and temporal basis, it is concluded that conscientious objection is shifting/may shift into different kinds of action. Besides, in this study conscientious objection was reviewed in politic/apolitic and individual/collectiveness basis. Within this direction, subjects like individualism, freedom, responsibility and determination were opened to discussion. A third subject dealed by the study was the interaction of conscientious objection in Turkey with the power and the significance of on action's effectiveness basis.



Key Words: conscientious, conscientious objection, personal act, social act, structure, agency.