Akıl ve zekâ oyunlarının 60-72 aylık risk grubundaki çocukların mekânsal algılarına etkisi
The effect of mind and intelligence games on spatial perception of children in the 60-72 month age group at risk
Yazar: MERVE ŞİRİKÇİ TURHAN
Danışman: DOÇ. DR. KEVSER KOÇ
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Etkileşime dayalı erken eğitim programı = Responsive teaching ; Görsel-mekansal işlevler = Visual-spatial functions ; Masa oyunu = Board game ; Mekanik zeka oyunları = Mechanical mind games ; Risk altındaki çocuklar = Children under risk ; Risk altındaki öğrenciler = At-risk students ; Uzamsal görselleştirme = Spatial visualization

Özet:
Bu araştırmanın amacı 60-72 aylık risk grubundaki çocuklara uygulanan akıl ve zekâ oyunları programının çocukların mekânsal algılarına etkisini incelemektir. Çalışma grubundaki çocuklar önce öğretmen görüşü sonrasında Denver II Gelişimsel Tarama Testi uygulanılarak amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme ile seçilmiştir. Araştırmada ön test son test deney ve kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde MEB'e bağlı özel ve devlet anaokullarına devam eden 60-72 aylık risk grubundaki 24 çocuk (12 kontrol – 12 deney) oluşturmaktadır. Çocukların mekânsal algılarını belirlemek amacı ile ön test ve son test olarak CAS (Cognitive Assesment System) testinin Eşzamanlık alt testi uygulanmıştır. Uygulama süreci dört hafta, haftada iki gün her çocuk ile bireysel çalışmalar şeklinde gerçekleşmiş, bir çocuk ile toplamda sekiz oyun oturumu gerçekleştirilmiştir. Risk grubundaki çocukların bireysel takibi araştırmacı tarafından yapılmıştır. Deney ve kontrol grubunun mekânsal algı düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini incelemek amacı ile gruplar arası analizlerde Mann-Whitney U testi, grup içi analizlerde Wilcoxon testi uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, akıl ve zekâ oyunları oynayan çocuklar ile oynamayan çocuklar CAS Cognitive Assesment System) testinin Eşzamanlık alt testi sonucuna göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermektedir. Anlamlı artış deney grubu lehinedir. Eş zamanlık alt testinin alt alanları incelendiğinde matrisler, sözel uzamsal ilişkiler ve şekil hafızası alanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemektedir. Sonuç olarak, akıl ve zekâ oyunlarının 60-72 aylık risk grubundaki çocukların mekânsal algıları üzerinde etkili olduğu söylenebilir. Elde edilen bulgular, literatür çerçevesinde tartışılmış, risk grubundaki çocuklara mekânsal algı becerisinin kazanımı, akıl ve zekâ oyunlarının okul öncesindeki etkin kullanımı, çocukların farklılıklarına göre bireysel uygulamalar düzenlenmesi, öğretmenlerin mekânsal algı alanında yetkinlik kazanmaları gibi önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Akıl ve zekâ oyunları, mekânsal algı, okul öncesi.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effect of the mind and intelligence games program applied to children in the 60–72-month age group at risk on their spatial perceptions. The children in the study group were selected through purposive sampling, following teacher opinions and the application of the Denver II Developmental Screening Test. A pre-test post-test experimental and control group design was used in the research. The study group of the research consists of 24 children in the 60–72-month age group attending private and state preschools affiliated with the Ministry of National Education in Istanbul during the 2022-2023 academic year (12 control - 12 experimental). To determine the children's spatial perceptions, the Synchronization subtest of the Cognitive Assessment System (CAS) test was applied as a pre-test and post-test. The application process took four weeks, with individual sessions with each child twice a week, totaling eight game sessions. The individual follow-up of children at risk was carried out by the researcher. Mann-Whitney U test was used for intergroup analysis and Wilcoxon test was used for intragroup analysis to examine whether there was a statistically significant difference in the spatial perception levels of the experimental and control groups. According to the research results, there is a statistically significant difference in the synchronization subtest results of the CAS (Cognitive Assessment System) test between children who played mind and intelligence games and those who did not. The significant increase is in favor of the experimental group. When the sub-areas of the synchronization subtest were examined, no statistically significant difference was observed in the areas of matrices, verbal spatial relations, and shape memory. In conclusion, it can be said that mind and intelligence games are effective in the spatial perceptions of children in the 60–72-month age group at risk. The findings obtained were discussed within the framework of the literature, and recommendations were made, such as the acquisition of spatial perception skills for children at risk, effective use of mind and intelligence games in preschool education, organizing individual applications according to the differences of children, and teachers gaining competence in the spatial perception field.

Keywords: Mind and intelligence games, spatial perception, preschool.