Öğretmenlerin matematik dersi öğretim programını uyarlama sürecinin incelenmesi
Investigation of the teachers' adaptation process of the mathematics curricula
Yazar: ÜMRAN YAZICILAR
Danışman: PROF. DR. NİLAY BÜMEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Ülkemizde öğretim programları sıklıkla değiştirildiğinden, öğretmenlerin yeni öğretim programlarına nasıl uyum sağladıklarını anlamaya çalışmak da önem kazanmaktadır. Öğretmenlerin yeni programları kendi okul ve sınıflarına göre nasıl uyarladıklarını belirlemek, yapılan yeniliklerin boşa gitmemesi için önlemler almak ve öğretmenlere çeşitli seçenekler sunulabilmesi için gereklidir. Bu araştırmanın amacı, 2013-2014 eğitim öğretim yılında yayımlanan dokuzuncu sınıf matematik dersi öğretim programındaki değişiklikleri merkeze alarak, program uygulamaları temelinde öğretmenlerin programı uyarlama süreçlerini incelemek ve bu süreci etkileyen faktörleri keşfetmektir. Öğretim programını uyarlama kavramı, programla oynamak suretiyle programın 'iyi bir program'a dönüştürülmesi ve sınıfta işe yarayan ve yaramayan noktalara karar verilmesi olarak tanımlanabilir. Bu araştırma, konuyu nitel bir yaklaşımla ve küçük ölçekli bir öğretmen grubu üzerinden, farklı yönleriyle ve derinlemesine incelemeyi hedeflemektedir. Bu yüzden araştırma deseni olarak bütüncül çoklu durum deseni (case study) tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Uşak ilinin Eşme ilçesinde bulunan Anadolu Lisesi, Meslek Lisesi, Sağlık Meslek Lisesi ve Çok Programlı Anadolu Lisesi'nde dokuzuncu sınıflarda öğretim yapan beş matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında üç farklı teknik birlikte kullanılmıştır. Bunlar sınıfta öğretim uygulamalarının gözlenmesi, görüşme ve doküman incelemesidir. Nitel verilerin çözümlenmesi için içerik analizi yapılmıştır. Bulgular, araştırmaya katılan öğretmenlerin MEB tarafından yayımlanan öğretim programlarına dayalı olarak yaptıkları planlarda kendi etkilerinin son derece sınırlı kaldığını ve düşündükleri uyarlama biçimlerini planlarına yansıtmadıklarını göstermektedir. Öğretmenler programı "denetlenmek için kullanılan bir araç" olarak gördüklerinden kendilerini özerk hissetmemekte, planlar üzerinden denetim yapıldığından programa birebir uyuyor izlenimi yaratmaya çalışmaktadırlar. Bu nedenle çalışmaya katılan öğretmenler için öğretim programını izlemenin anlamı "programa bağlı kalınması", programın gerektirdiği gibi uygulanmasıdır. Öğretmenler denetim geçirirken herhangi bir sorun yaşamamak için şekilsel düzenlemelerin olması gerektiği anlayışı ile davranmakta; fakat uygulamada uyarlamalarını da gerçekleştirmektedir. Bu durum plan ve uygulama arasında kopukluğa, okul ve öğrenci değişkenlerine göre yapılan uyarlamaların planlara yansımamasına yol açmaktadır. Ayrıca öğretmenlerin öğretim programına körü körüne bağlı kalmaları gerektiği şeklinde bir algıya yol açmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından tüm okul türleri için tek bir ortaöğretim matematik dersi öğretim programı yayımlanmış olsa da bulgulara göre, programın tüm okul türlerinde ve sınıflarda aynı şekilde uygulanmadığı, öğretmenlerin öğrenci özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun olarak kendi tercih ve kararlarını öğretim süreçlerine yansıtmaya çalıştıkları belirlenmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenlerin kullandığı uyarlama biçimlerinin "atlama", "yaratma", "yenisiyle değiştirme", "sürede değişiklik yapma", "yüzeysel işleme" ve "farklı kaynak/materyal kullanma" olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin yaptığı uyarlama biçimleri öğretim programının içerik ve süre boyutlarına odaklanmaktadır. Ayrıca farklı okul türlerinde görev yapan öğretmenlerin uygulamaları karşılaştırıldığında, öğretmenlerin hepsinin aynı uyarlama biçimlerini kullandığı ancak uyarlama sebeplerinin ve sık kullanılan uyarlama biçimlerinin çalıştıkları okuldaki öğrenci profiline göre değiştiği belirlenmiştir. Genel yetenek düzeyi ve akademik başarıları düşük olan öğrencilerin yoğun olduğu okullarda öğretmenlerin programı uyarlamadaki amaçları daha çok öğrencilerin hazırbulunuşluk eksikliklerini tamamlamak, programda yer alan konuları kavrayabilmeleri için öğrencileri uygun seviyeye getirmek olurken (tekrar öğretim); genel yetenek düzeyi ve akademik başarıları daha yüksek olan öğrencilerin bulunduğu okullarda ise öğretmenlerin uyarlama yapmalarının sebebi öğrencileri bulundukları başarı seviyesinden daha ileriye taşımak (derinlemesine öğretim) ve onları üniversite giriş sınavlarına hazırlamaktır. 
Türkiye bağlamında öğretim programının uyarlanmasını etkileyebilecek etmenler ise yüksek risk içeren sınavlar, denetim faktörü, öğrenci hazırbulunuşluğu ve öğretim programının kendisidir. Yurtdışında yapılan çalışmalarda öğretim programını uyarlamayı etkileyen faktörlerin daha çok öğretmen yeterliliği üzerinde odaklandığı görülürken, bu araştırmada Türkiye bağlamında tespit edilen faktörlerin daha çok merkeziyetçi eğitim sistemi ile ilgili olduğu görülmüştür. Çalışmada bulgulara dayalı olarak yeni araştırmalara ve uygulamaya dönük öneriler de sunulmuştur.

Abstract:
As curriculum are frequently changed in Turkey, it becomes important to understand how teachers adapt to these new curriculum. It is essential to determine how teachers adapt these curriculum according to their schools and classrooms in order to take measures for not wasting all innovations and provide options to teachers. The aim of this study is to examine the teachers' adaptation process of the curriculum and discover the factors affecting this process in the light of changes in the ninth grade mathematics curricula published in 2013-2014 academic year. "Curriculum adaptation" can be defined as turning a programme into a better one by making changes on it and deciding what parts of it are useful or not useful. This study aims to examine in depth different aspects of the topic with a qualitative approach through a small group of teachers. Therefore, case study was chosen as the design of the study. The study group consists of five mathematics teachers who teach ninth grades in Anatolian High School, Vocational High School, Vocational School of Health and Multi-Program High School in Eşme district of the province of Uşak. Three different techniques were used in collecting the data. These are, observation of teaching practices in the classroom, interviews and document reviews. Content analysis was carried out for the analysis of qualitative data. The findings show that teachers' impact on the plans they make based on the curriculum provided by MONE (Ministry of National Education) is extremely limited, and teachers are not able to reflect the adaptations they think of on their plans. Because the teachers see the curriculum as "a criterion to fulfil when they are inspected", they do not feel autonomous and as inspections are based on these plans, they tend to create an impression to be following the curriculum word-for-word. For this reason, what "following a curriculum" means to the teachers participated in our study is to "abide by the curriculum (curriculum fidelity)" and apply it as it requires. Teachers believe that there should be nominal adaptations on plans in order not to experience any problems during inspections; but they do apply these adaptations in their practices. This causes a gap between the plans and applications, and the adaptations made according to school and student variables are not able to be reflected on curricula created afterwards. It also causes a misperception that teachers have to follow the curriculum blindly.
According the findings, although the MONE published one single secondary school mathematics curriculum for all types of schools in the country, this curriculum is not applied the same way in every type of school and every class, and that teachers have made efforts to reflect the decisions they make according to characteristics and needs of students in the teaching process. Our participant teachers' types of adaptation were "omitting", "creating", "replacing", "changing the amount of time", "superficial teaching" and "using different sources/materials". These types of adaptation are focused on the content and timing of curriculum. It is also observed that, when the adaptations made by teachers from different types of schools are compared, they are all the same in form but differ in reasons and frequent types of adaptations according to the student profiles of schools they work in. While the main purpose of teachers in schools where the majority of students are of lower general ability and academic achievement levels is to adapt the curriculum in order to make up for the readiness of the students and bring them to a suitable level to enable them grasp the subjects in curriculum better (re-teach); the purpose of teachers in schools where the majority of students are of higher general ability and academic achievement levels is to carry the students beyond their current level of success (in-depth teaching) and prepare them for the university entry exams.
In the context of Turkey, factors may affecting the adaptation of the curriculum are high stakes tests, supervision, readiness of students and the curriculum itself. While it is seen in Western studies that the factors affecting adaptation of curricula are mainly focused on teacher qualification, this study shows that factors determined under the context of Turkey are mainly about the centralist education system. Depending on the findings, this study has also suggestions for further studies and applications.