Köy enstitüsü mezunu yazarların romanlarında kadının yeri
The place of women in the novels of the village institute graduate authors
Yazar: EDA AKDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. İLKAY KUTLAR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Köylülük = Being a villager ; Türk kadını = Turkish women ; Türk romanı = Turkish novel ; Çalışan kadınlar = Working women

Özet:
Bu tezde 1945-1980 yılları arasında Cumhuriyet Edebiyatı yazarlarından Köy
Enstitüsü mezunu yazarlarından toplumsal gerçekçi yazarlar Talip Apaydın, Fakir Baykurt,
Kemal Bilbaşar ve Ümit Kaftancıoğlu'nun toplamda 8 tane romanı nitel veri araştırma
yöntemleriyle incelenerek toplumsal cinsiyet bakış açısıyla derinlemesine ve karşılaştırılmalı
analizi ve incelemesi amaçlanmıştır. Bu tezin diğer bir amacı, 1945-1980 yılları arasındaki
toplumsal değişimler ve toplumsal konjoktörün köy edebiyatı romancılığına toplumsal
cinsiyet açısından nasıl yansıdığını araştırmaktır. Bu tezde, ilgili bu 4 yazarın incelenen 2'şer
romanının söylem analizi bu tezin metodolojisinde belirtilen kriterlere bağlı olarak toplumsal
cinsiyet bağlamında gerçekleştirilmiştir.
Köy Enstitüleri, var oluş sürecinde her ne kadar toplumsal cinsiyet eşitliğine dair
karma eğitim imkanı sunsalar da bu tezde görüleceği üzere Köy Enstitüsü mezunu olan bu
yazarların romanlarında da görüleceği üzere toplumsal cinsiyet eşitsizliğini yansıtan bir tutum
sergiledikleri görülecektir. Köy Enstitüsü mezunlarının öne çıkan yazarlarının hepsi erkek
olmakla birlikte multidipliner biçimde toplumsal cinsiyet bakış açısıyla yazılan bu tezde, bu
tezde bahsi geçen yazarların ilgili romanlarında kadın figürlerinin, imajlarının ve
temsiliyetlerinin nasıl ele alındığı incelenmiştir. Bu köy romanlarının hepsinde kırsal alanda
toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı ataerkil(patriarkal) sistemin zihniyetinin varlığına
rastlanılacaktır. Bu yazarların, incelenen köy romanlarında eril dilin kullanımın ve ataerkil
edebi üslubun yaygınlığı görülecektir.
Köy Enstitülerinin var oluş sürecinde, kırsal alandaki sosyolojik ve iktisadi değişimler,
bu köy romanlarında köy romanlarının yazıldığı dönemdeki kadının aile ve kırsal yaşamda da
değişiklere yol açtığı için bu köy romanlarında kadının yeri toplumsal cinsiyet bağlamında
kadının aile ve kırsal yaşam içerisinde de değişikliğe yol açtığı görülecektir.

Abstract:
In this thesis, a total of 8 novels by Republican Literature writers, Village Institute
graduates, and social realist writers Talip Apaydın, Fakir Baykurt, Kemal Bilbaşar and Ümit
Kaftancıoğlu, were examined with qualitative data research methods, and an in-depth and
comparative analysis and review was aimed from a gender perspective. And, another aim of
this thesis is to ultimately investigate how the social changes and social conjuncture between
1945 and 1980 were reflected in village literature novels in terms of gender. In this thesis, the
discourse analysis of 2 novels of these 4 authors examined was carried out in the context of
gender, depending on the criteria specified in the methodology of this thesis.
Although Village Institutes offer mixed education opportunities regarding gender
equality during their existence, as will be seen in this thesis, it will be seen that these writers,
who are graduates of the Village Institute, display an attitude that reflects gender inequality,
as can be seen in their novels. Although all of the prominent writers of Village Institute
graduates are men, this thesis, written multidisciplinaryly from a gender perspective,
examines how female figures, images and representations are handled in the relevant novels
of the writers mentioned in this thesis. In all of these village novels, the mentality of the
patriarchal system based on gender inequality in rural areas will be encountered. Moreover,
the use of masculine language and the prevalence of patriarchal literary style will be seen in
their village novels.
During the existence of the Village Institutes, it will be seen that the sociological and
economic changes in the rural areas led to changes in the family and rural life of women in
the period when the village novels were written, and that the place of women in these village
novels led to changes in the family and rural life in the context of gender.