Toplumsal bellekte kurulan "adaletsizliğin kürsüsü": Uğur Mumcu örneği
Commemorating injustice: The case of Uğur Mumcu
Yazar: VECDİ OLGAÇ ÖVER
Danışman: DOÇ. DR. MARK SOİLEAU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adaletsizlik = Injustice ; Mumcu, Uğur = Mumcu, Uğur ; Suikast = Assassination ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Toplumsal bellek = Social memory

Özet:
Gerçekleşmesinin ardından adaletin gereği gibi sağlanamadığı fikrinin hâkim olduğu kimi olaylar, o olaylardan etkilenen insan grupları açısından uyarlanma mecburiyeti yaratan bir özellik taşımaktadır. Bu bağlamda tez, Uğur Mumcu suikastını ve Uğur Mumcu'yu anan toplulukları merkeze alarak, insan gruplarında egemen olan adaletsizlik algısının toplumsal bellekte ne şekilde yansımalar meydana getirdiğini göstermeye çalışmaktadır. 24.01.1993 günü Uğur Mumcu bir suikast sonucu öldürülmüş, bu cinayetin ardından kimi topluluklar onu anmayı, aradan geçen on yıllara rağmen sürdürmüşlerdir. Bu anma etkinliklerinde, bir kısmı Uğur Mumcu anmalarına özgü ritüeller, semboller, kimlikler, "hafıza mekânları" ortaya çıkmış, etkinliklerin takvimi, duygudaşlığı ve örgütlenmesi meydana gelmiştir. Süreç içinde toplumsal bellek, adaletsizliğin onarıcı yönünden mahrum kalan kişilerce araçsallaştırılmıştır. Öte yandan aynı adaletsizlik algısı, toplumsal aktörlerin kimliklerini besleyen ve o kimlikleri ifşa edebilecekleri, meşruiyetini adalet arayışının toplumsal haklılığından alan ve tezde "adaletsizliğin kürsüsü" şeklinde isimlendirilen bir zemin yaratmaktadır. Bu zeminde ortaya konan etkinlikler, performanslar, tutumlar ve uygulanagelen ritüeller ile, bireyler ve insan grupları kimliklerini kendilerine ve topluma göstermektedir. Bu çerçevede adalet arayışına dair söylem ve bir toplumsal figür olarak Uğur Mumcu, süreç içinde yeni anlam ve işlevler kazanmıştır. Sonuçta toplum, adaletsizliğe uyarlanma çabası içinde toplumsal belleği kullanmakta, zamanla aynı toplumsal bellek, grupların kendi kimliklerini görünür kılabilecekleri bir alana dönüşmektedir.

Abstract:
Certain events that creates an idea that justice has not been served as it should be, has a feature which creates an obligation to adapt for the groups of people affected by those events. In this context, this thesis focuses on the assasination of Uğur Mumcu and the circles that commemorates Uğur Mumcu, and makes an effort to show how the perception of injustice that dominates human groups creates reflections in social memory. Uğur Mumcu was assassinated on 24.01.1993, and after this murder, some communities continued to commemorate him despite years have passed since his assasination. In these events to commemorate Mumcu, some rituals very spesific to the commemorations of Uğur Mumcu, some symbols, identities and 'memory places' emerged and the calander of these events, the feeling of sympathy and the organisation of these events arose. In this process, social memory is instrumentalized by those who are deprived of the restorative aspect of injustice. On the other hand, the same perception of injustice creates a ground that nourishes the identities of social actors and where they can disclose those identities, which derives its legitimacy from the social justification of the pursuit of justice, and which is called "the platform of injustice" in the thesis. With the activities, performances, attitudes and rituals put forward on this basis, individuals and groups of people show their identities to themselves and to the society. In this context, as a discourse on the pursuit of justice and as a social figure, Uğur Mumcu has gained new meanings and functions in the society. As a result, society uses social memory in an effort to adapt to injustice, and over time, the same social memory turns into an area where groups bring their identities into view.