İmâmîyye Şîa'sı Usûl-i Fıkıh geleneğinde hadis metodolojisi -Hicrî V-X. yüzyıllar arası-
Hadith methodology in the Usûl-i Fıqh tradition of Imamiyya Shia -between hijri V-X. centuries-
Yazar: ABDULLAH DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ALİ DERE ; PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hadis ilimleri, ilk asırdan günümüze dek üzerinde en fazla mesai harcanan ilmî faaliyet alanlarından biridir. Hadis ilimleri açısından hadislerin sıhhatini belirleyen metodolojinin bilinmesi önem arz etmektedir. Bu metodolojiyi ortaya koyup geliştiren Sünnî hadis alimleri olmakla birlikte geç dönemlerde Şîa'nın da bunu örnek alarak bir metodoloji geliştirdikleri görülmektedir. Sünnîlerin dışında İslam toplumunun en büyük mezheplerinden sayılan Şîa'nın bu alandaki katkıları dikkatleri celbetmektedir. "İmâmîyye Şîa'sı Usûl-i Fıkıh Geleneğinde Hadis Metodolojisi -Hicrî V-X. Yüzyıllar Arası-" başlığını taşıyan çalışmamız Şiî-İmamî fıkıh usûlü kaynaklarında usûlîlerin hadis/sünnet ve ahbâr ile ilgili görüş ve metodolojisinin tespitini amaçlamaktadır.
Çalışmamızda İmamiyye Şîa'sının Usûlî geleneğinde hicri V. ve X. asırlar arasında yazılan fıkıh usûlü eserleri incelenmiştir. Çalışma bir giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte tezin konusu, önemi, amacı, kaynakları ve tezin yöntemi ele alınmıştır. Birinci bölümde fıkıh usulünün gelişimi ve haber kavramı incelenmiştir. İkinci bölümde İmâmiyye Şîası'nda mütevâtir haberler, karîneli ve karînesiz âhâd haber konuları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde usûlî gelenekte râvi ve mervî gibi konuların yanı sıra hadis usulü ile ilgili diğer tartışmalara yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise usûlî düşüncede Hz. Peygamber'in fiilleri ve bunların kaynak değeri konuları ele alınmıştır. Sonuç kısmında ise genel değerlendirmelerin yanında önemli görülen bazı hususlara dikkat çekilmiştir.

Abstract:
Hadith sciences are one of the fields of scientific activity on which the most amount of work has been spent, from the first century to the present day. In terms of hadith sciences, it is important to know the methodology that determines the authenticity of hadiths. Although there are Sunni hadith scholars who introduced and developed this methodology, it is seen that Shiites, also developed a methodology in later periods. The contributions of Shia, which is considered one of the largest sects of the Islamic society apart from Sunnis, in this field attract the attentions. Our study that titled "Hadith Methodology in the Usul al-Fiqh (the metodology of the fıqh) Tradition of Imamiyya Shia -between V-X. Centuries according to Hijri Celender", aims to determine the views and methodology of the Shiites methodists regarding hadith/sunnah and akhbar (narrations) in the sources of their metodology.
In our study, the works of usul al-fıqh which written between the 5th and 10th centuries in the usûlî (methodist) tradition of Imamiyye Shia were examined. The study consists of an introduction, four chapters and conclusion. In the introduction, the subject, importance, purpose, sources and method of the thesis are discussed. In the first chapter, the development of fiqh methodology and the concept of news were examined. In the second part, the subjects of mutawatir narratioms, ahad narrations with and without presumption in Imamiyya Shia were focused on. In the third chapter, subjects such as rawi (narrator) and marvî (narrations) in the usûlî (methodist) tradition, as well as other discussions about the hadith procedure, are included. In the fourth chapter, Prophet Muhammad (pboh)in procedural thought. The actions of the Prophet and their source value are discussed. In the conclusion part, in addition to general evaluations, some important issues are highlighted.