Kurul Kalesi Hellenistik Dönem mimarisi
Hellenistic architecture of Kurul Fortress
Yazar: AHMET EMİRHAN BULUT
Danışman: PROF. DR. S. YÜCEL ŞENYURT
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Helenistik Dönem = Hellenistic Period ; Kaleler = Fortnesses ; Kurul Kalesi = Kurul Fortress ; Mimari = Architectural ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Mimari özellikler = Architectural characteristics

Özet:
Kurul Kalesi, Orta ve Doğu Karadeniz'i birbirinden ayıran Melet Irmağı'nın (Melanthios) kenarında ve Karadeniz'in (Pontos Aksenos/Euksenos) kuş uçuşu yaklaşık 9 kilometre güneyinde bulunmaktadır. 2010'dan beri süregelen kazılar hem Karadeniz, hem de Anadolu arkeolojisi açısından çok önemli sonuçlar sunmuştur. "Kurul Kalesi Hellenistik Dönem Mimarisi" adlı doktora tezi çalışması kapsamında 2010-2019 yılları arasında açığa çıkartılan yerleşime ve mimariye dayalı arkeolojik veriler irdelenmiştir. Kurul Kalesi'nde açığa çıkartılan otuz sekiz adet yapı, "Kaya" ve "Mekân" mimarisi olarak iki ayrı başlıkta incelenmiştir. Yerleşim dokusunu oluşturan unsurlar hakkında nicel-nitel gözlemler, veriler, düşünceler aktarılmış olup bu yapıların olası fonksiyonları hakkında bazı öneriler ileri sürülmüştür. Pontos Bölgesi'nde gözlemlenebilen Hellenistik Dönem'e ait diğer mimari veriler ile karşılaştırılarak Kurul Kalesi yapıları ve mimari teknikleri değerlendirilmiştir. Mimaride kullanılan materyallerin laboratuvar analizleri yapılmış ve bu materyallerin karakterleri ve arkeometrik özellikleri ortaya koyulmuştur. Kurul Kalesi'nin VI. Mitradates Dönemi'nde çok etkin bir biçimde kullanıldığı anlaşılmıştır. Kurul Kalesi'nin mimari açıdan değerlendirilmesi; kalenin yerleşim karakteri, yapıların ve mekânların olası fonksiyonlarının belirlenmesi, kültsel faaliyetlerin mekânlara yansıyışı ve ileriki dönemde bölgede yapılacak diğer kazı çalışmalarına bilimsel bir temel oluşturması açısından önem taşımaktadır.

Abstract:
The Kurul Fortress is located at the side of Melet River (Melanthios) which seperates the Central and Eastern Black Sea Sections and approximately nine kilometers south from Black Sea (Pontos Axsenos/Euxenos) coastal line as the crow flies. The archaeological excavations which have been conducted continuously from 2010 to 2019 have presented very significant outcomes for the Black Sea and Anatolian archaeology. The archaeological data which based upon settlement and architecture that have been unearthed since 2010 were studied in the scope of PhD thesis titled "Hellenistic Architecture of the Kurul Fortress". Thirty eight structures which were unearthed in Kurul Fortress examined in two different terms as "Rock" and "Room" architecture. It is expressed that quantitative-qualitative observations and data about elements that constituted the settlement texture and; furthermore, several suggestions regarding possible function of these structures were propounded. The structures and architectural techniques of the Kurul Fortress were evaluated by comparing with other architectural data from the Hellenistic period which can be observed in the Pontos Region. The laboratory analysis of the materials which were used in the architecture was carried out and their characters and archaeometric specifications were presented. It is understood that Kurul Fortress was active predominately in the period of Mithradates VI. The architectural evaluation of the Kurul Fortress is very important for determining the settlement character of the fortress and possible functions of the buildings and spaces; the reflection of the cultic activities on the structures and forming a scientific basis for the future excavations in the region.