Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında kelime öğretimi stratejileri
Word learning strategies in course books of Turkish teaching to foreigners
Yazar: MEHMET KÜRŞAT GÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM BAŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kelime öğretimi = Vocabulary teaching ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Bir bireyin gerek ana dilde gerekse yabancı dilde kendini iyi ifade edebilmesi, sağlıklı bir iletişim kurabilmesi, yeni bilgiler öğrenebilmesi ve üretebilmesi için dört temel dil becerisi olan dinleme, okuma, konuşma, yazma becerilerinin gelişmiş olması gerekmektedir. Bireyin bu becerileri aktif bir biçimde kullanabilmesi kelime hazinesinin zengin olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Bu sebeple kelime hazinesini geliştirmeye yönelik çalışmalar, dil öğrenimi sürecinin yapı taşlarındandır. Kelime öğretimi için çeşitli etkinlikler ve stratejiler kullanılmaktadır. Dil öğretiminde en sık kullanılan materyal olan ders kitaplarındaki kelime öğretimi stratejilerini belirlemek, öğrenciye sunulacak eğitim ve öğretim ortamlarının niteliğini ortaya koymak açısından önem arz etmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde de kelime öğretiminin üzerinde hassasiyetle durulması gerekmektedir. Bu araştırmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarındaki kelime öğretimi stratejilerini karşılaştırmalı olarak tespit etmek amaçlanmıştır. 
Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile gerçekleştirilen araştırma, iç içe geçmiş tek durum deseni ile yapılandırılmıştır. Araştırmanın iç içe geçmiş durumlarını Karadağ (2013) tarafından belirlenen ve "bilinmeyen bir kelime ile karşılaşıldığında kelime anlamını çözmek için kullanılan stratejiler, kelime anlamını kesinleştirmek ve kelime hazinesini derinleştirmek için kullanılan stratejiler, yeni kelime ve kavram öğretmek için kullanılacak stratejiler" şeklinde sınıflandırılan kelime öğretimi stratejileri ve bu stratejilerin alt birimleri oluşturmaktadır. Araştırmanın inceleme nesnelerini Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yaygın olarak kullanılan "İstanbul Yabancılar için Türkçe" ve "Yedi İklim Türkçe" setlerinin A2, B1, B2 düzeyindeki ders kitapları oluşturmaktadır. Doküman incelemesinin veri toplama aracı olarak kullanıldığı araştırmada alan uzmanlarının görüşleriyle bir inceleme formu geliştirilmiş ve kitapların tüm ünite ve bölümlerinde yer alan kelime öğretimi etkinlikleri tespit edilmiştir. Bu etkinlikler Karadağ (2013) tarafından belirlenen ve 3 ana, 14 alt kategoriden oluşan kelime öğretimi stratejilerine göre içerik analizine tabi tutularak tek tek çözümlenmiş ve betimsel analiz ile yorumlanmıştır. 
Araştırma sonucunda elde edilen verilere göre kelime öğretimi stratejileri içinde en fazla bilinmeyen bir kelime ile karşılaşıldığında kelime anlamını çözmek için kullanılan stratejilerden faydalanıldığı görülmektedir. Bu stratejiler içinde en sık başvurulan ana strateji kelimenin içinde bulunduğu bağlama başvurma, yardımcı strateji ise şekil bilgisi farkındalığını kullanmadır. Tüm ders kitapları içinde en sık kullanıldığı tespit edilen strateji ise bağlam üretme stratejisidir. Bu stratejilerin kullanım sıklığının setlere, dil düzeylerine ve öğrenme alanlarına göre farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmada ders kitaplarında kelime öğretimi sürecinin daha verimli ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmesine yönelik öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi, ders kitapları, söz varlığı, kelime öğretimi stratejileri

Abstract:
The four basic language skills of listening, reading, speaking and writing must be well-developed in order to express himself individually, establish a healthy communication, learn and produce new information both in native language and a foreign language. The active use of these skills is directly related to the richness of the vocabulary. For this reason, studies to improve vocabulary are among the building blocks of the language learning process. Various activities and strategies are used for teaching words. Determining the word teaching strategies in the textbooks, which are the most frequently used material in language teaching, is important in terms of revealing the quality of the education and training environments to be offered to the student. In teaching Turkish as a foreign language, it is necessary to focus on word teaching. In this study, it is aimed that determining word teaching strategies in the textbooks comparatively used in teaching Turkish as a foreign language. 
The research, which is carried out with the case study, one of the qualitative research methods, is structured with a single intertwined case pattern. Word teaching strategies, which were determined by Karadağ (2013) and classified as "strategies used to solve the word meaning when encountering an unknown word, strategies used to clarify the word meaning and deepen the vocabulary, strategies to be used to teach new words and concepts" and constitute the sub-units of these strategies. The study objects of the study consist of A2, B1, B2 level textbooks of "Istanbul Turkish for Foreigners" and "Yedi Iklim Turkish" sets, which are widely used in teaching Turkish as a foreign language. In the study, where document analysis was used as a data collection tool, a review form was developed with the opinions of field experts, and word teaching activities in all units and sections of the books were determined. These activities were analyzed one by one by content analysis according to the word teaching strategies that consist of 3 main and 14 sub-categories determined by Karadağ (2013) and interpreted with descriptive analysis. 
According to the data obtained from the research, it is seen that the strategies used to solve the word meaning are used most when an unknown word is encountered among the word teaching strategies. Among these strategies, the most frequently used main strategy is to use the context in which the word is in, and the secondary strategy is to use morphology awareness. The strategy that has been found to be the most frequently used among all textbooks is context producing strategy. It has been determined that the frequency of use of these strategies varies according to sets, language levels and learning areas. In the study, suggestions were made for the implementation of the word teaching process in the textbooks in a more efficient and effective manner.

Key Words: Teaching Turkish as a foreign language, textbooks, vocabulary, word teaching strategies