Hakikat sonrasını Covid-19 üzerinden okumak: Bilim tartışmaları, komplo teorileri ve bireylerin karar alma deneyimleri
Reading post-truth through Covid-19: Science debates, conspiracy theories and individuals' decision-making experiences
Yazar: SERHAT MADSAR
Danışman: PROF. DR. FATİH KESKİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations

Özet:
Çağdaş dönemi inceleyen ve bu dönemin toplumsal özelliklerini teşhis eden kavramlardan biri de hakikat sonrasıdır. Sosyal bilimler alan yazınında görece yeni bir kavram olan hakikat sonrası, kanaat oluşumunu gündemine alarak kamuoyu oluşturmada rasyonelliğin yerine irrasyonelliğin, hakikatin yerine de kişisel kanaatlerin ön planda olduğunu imlemektedir. Bireysel düşüncelerle ilişkili olarak kanaat oluşturulması ve bunun hakikat olarak addedilmesinin teknolojik ve kuramsal art yöresi bulunmaktadır. Nitekim postmodernizn gerçekliği bireysel dünyalara indirgeyerek, yeni iletişim teknolojileri ise algoritma ve filtre balonları ile salt benzer düşünceye sahip kişilerden oluşan kamusallıklar yaratarak hakikat sonrasına önemli bir temel oluşturmaktadırlar. Dahası Covid-19 pandemisi döneminde Twitter (X)'da yer alan iddialar ve teoriler hakikat sonrası ve yeni medya ilişkisini açıklar niteliktedir. Bu doğrultuda Covid-19 ve hakikat sonrası ilişkisini Twitter (X) üzerinden analiz eden bu çalışmada 12 farklı hashtag belirlenerek 1994 tweet analiz edilmiştir. Tweetler nitel içerik analizi ile incelenerek pandemi dönemindeki iddialar ve bilgi düzensizlikleri ele alınmıştır. Bununla birlikte tweetleri paylaşan 25 kullanıcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılarak pandemi konusunda bireysel hakikatleri nasıl oluşturdukları anlamaya çalışılmıştır. Ek olarak tweetlerin söylemsel stratejilerini belirlemek amacıyla 8 farklı tweet belirlenmiş, Ruht Wodak'ın söylem tarihsel yaklaşımı ile söylem analizi uygulanmıştır. Böylelikle bireylerin pandemiye yönelik oluşturduğu görüşler bütünlükçü bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre hakikatlerin bireylerin politik ve dini görüşleriyle uyumlu olduğu, kullanıcıların genellikle benzer düşünceye sahip kişileri takip ederek onlarla etkileşim kurduğu, pandemi döneminde Twitter (X)'da önemli ölçüde bilgi düzensizliğinin yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bireylerin kendi düşüncelerine meşruiyet sağlamak amacıyla bilim insanları arasında seçicilik yaparak kaynak gösterdiği, bu durumun ise bilim ve uzman karşıtlığına yol açabileceği saptanmıştır. Dahası söylem analizi sonuçlarına göre yüklemleme, perspektifleştirme, kanıtlama/uslamlama, yoğunlaştırma gibi söylemsel stratejilerin kullanılarak olumlu biz ve olumsuz onlar/ötekiler inşasının yapıldığı görülmüştür.

Abstract:
One of the concepts that examines the contemporary period and diagnoses the social characteristics of this period is post-truth. Post-truth, which is a relatively new concept in the social sciences literature, puts opinion formation on the agenda, implying that irrationality replaces rationality in forming public opinion, and personal opinions come to the forefront instead of truth. There is a technological and theoretical backdrop to the formation of opinion in relation to individual thoughts and its assumption as truth. Indeed, postmodernism reduces reality to individual worlds, while new communication technologies create an important basis for the post-truth by creating publicities consisting of only like-minded people with algorithms and filter bubbles. Moreover, the claims and theories on Twitter (X) during the Covid-19 pandemic explain the relationship between post-truth and new media. Accordingly, in this study analyzing the relationship between Covid-19 and post-truth through Twitter (X), 12 different hashtags were identified and 1994 tweets were analyzed. Tweets were analyzed through qualitative content analysis, and claims and information irregularities during the pandemic period were analyzed. In addition, semi-structured in-depth interviews were conducted with the 25 users who shared the tweets to understand how they constructed individual truths about the pandemic. In addition, in order to determine the discursive strategies of the tweets, 8 different tweets were identified and discourse analysis was applied with Ruht Wodak's discourse historical approach. Thus, the views formed by individuals towards the pandemic were analyzed from a holistic perspective. According to the findings, it was concluded that the truths were in line with the political and religious views of individuals, users generally followed and interacted with like-minded people, and there was a significant amount of information disorganization on Twitter (X) during the pandemic period. Moreover, it has been found that individuals selectively cite sources among scientists in order to legitimize their own opinions, which may lead to antagonism between science and experts. Moreover, according to the results of the discourse analysis, it was observed that discursive strategies such as nomination, predication, perspectivization, argumentation and intensification were used to construct positive us and negative them/others.