COVID-19 ile ilgili hazırlanan kamu spotlarının sağlık okuryazarlığı ve sağlık iletişimi üzerine etkisi: Hastalar, sağlık çalışanları ve sağlık yöneticileri görüşleri ile karma bir araştırma
The effect of COVID-19 related public spots on health literacy and health communication: A mixed research with the opinions of patients, healthcare professionals and health managers
Yazar: DİLEK KOLCA
Danışman: PROF. DR. HAYDAR SUR ; DR. ÖĞR. ÜYESİ AYHAN ÖZŞAHİN
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Hastalar = Patients ; Kamu spotları = Public service announcement ; Sağlık iletişimi = Health communication ; Sağlık kuruluşları yöneticileri = Health facility administrators ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlık personeli = Health personnel ; Ölçekler = Scales

Özet:
Araştırma, tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 virüsünden korunmaya yönelik
hazırlanan kamu spotlarının sağlık okuryazarlığı ve sağlık iletişimi ile olan ilişkisini ortaya
koymayı amaçlamaktadır. Araştırmaya; daha önce Covid-19 hastalığı tanısı almış kişiler, sağlık
sağlık çalışanları ve yöneticiler dâhil edilmiştir. Araştırmanın türü, karma araştırma yöntemi
olarak belirlenmiştir. Nicel ve nitel verilerin birlikte kullanıldığı karma araştırma yönteminde
yakınsayan desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri, toplam 332 kişi üzerine uygulanan
sağlık okuryazarlık ölçek sonucunda elde edilmiştir. Veriler, SPSS 22.0 programı ile analiz
edilmiştir. Nicel veri toplama aracının uygulandığı 332 kişiden, nitel veri toplamaya yönelik
rastgele 28 katılımcı seçilmiştir. Bu katılımcı grubu ile derinlemesine görüşme yapılmış ve
görüşme sonunda elde edilen veriler, MAXQDA 2020 programı ile analiz edilmiştir. Yakınsayan
desen yöntemiyle veriler ayrı ayrı analiz edilmiş olup, sonuç ve öneriler kısmında birlikte
yorumlanmıştır.
Araştırma bulgularında; araştırmaya katılan örneklem grubunun sağlık okuryazarlık indeks
değeri 41,8 bulunmuştur. Bu değer Türkiye'nin yetersiz sağlık okuryazarlığa sahip olduğunu
gösteren 29,5 indeks değeri ile kıyaslandığında, örneklem grubunun yüksek bir sağlık
okuryazarlık düzeyine sahip olduğunu ifade etmektedir. Sağlık okuryazarlığı ölçeğinin alt
boyutlarından 'sağlıkla ilgili bilgiye ulaşma'da katılımcıların, bütün demografik değişkenler
karşılaştırılmasında farklılık bulunamamıştır. 'Sağlıkla ilgili bilgiyi anlama' alt faktörü için
medeni durum ve cinsiyet dışındaki bütün demografik değişkenlerde farklılık olduğu
görülmüştür. Eğitim düzeyi ve meslek değişkeninin, sağlık okuryazarlığı ölçeğinin neredeyse
bütün alt faktörleri ile arasında ilişki bulunmuştur. Katılımcı grubun yeterli sağlık okuryazarlık
düzeyine sahip olması, nitel verilerin analizinde kod farklılıklarına ve çeşitliliklerine neden
olmuştur. Katılımcıların vermiş olduğu cevaplarda en fazla Covid-19'a yönelik aşılar konusunda
122 alt kodlamanın yapıldığı, en az ise 90 ile karantina kurallarına yönelik alt kodlama
yapılmıştır. Örneklem gurubunun Covid-19 aşılarının önemini kabullenmesi, pandemi üzerindeki
etkisini açık ve net ifadelerle ortaya koyabilmesi, sağlık okuryazarlık düzeyi ile yakından
ilişkilidir. Katılımcılar aşılar konusunda hazırlanan kamu spotlarının, toplumu bilgilendirmede
yetersiz kaldığını düşünmektedir. Bir diğer sonuç ise; katılımcılar, sosyal mesafenin toplumda
kabullenilmesinin diğer koruyucu faaliyetlere kıyasla daha zor olduğunu düşünmektedir.
Katılımcılar, bireylerin kendi iradeleri dışında sosyal faktörlerin bu mesafeyi korumada
engelleyici unsur olduğu düşünmektedir. Sosyal mesafe ile ilgili hazırlanan kamu spotlarının,
kişilerde sosyal mesafeyi korumaya yönelik bilinci de geliştirmediği belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kamu Spotu, Sağlık Okuryazarlığı, Sağlık İletişimi

Abstract:
The research aims to reveal the relationship between health literacy and health
communication of the public service announcements prepared for protection from the Covid-19
virus, which affects the whole world. To research; people who had previously been diagnosed
with Covid-19 disease, health care workers and managers were included. The type of research
was determined as mixed research method. The convergent design was used in the mixed research
method, in which quantitative and qualitative data were used together. The quantitative data of
the study were obtained as a result of the health literacy scale applied to a total of 332 people.
Quantitative data were analyzed with the SPSS 22.0 program. Of the 332 people to whom the
quantitative data collection tool was applied, 28 participants were randomly selected for
qualitative data collection. In-depth interviews were conducted with this participant group and
the data obtained at the end of the interview were analyzed with the MAXQDA 2020 program.
With the convergent design method, the data were analyzed separately and interpreted together
in the conclusion and recommendations section.
According to the research findings; The health literacy index value of the sample group
participating in the research was found to be 41.8. When this value is compared with the 29.5
index value, which indicates that Turkey has insufficient health literacy, it indicates that the
sample group has a high level of health literacy. No difference was found in the comparison of
all demographic variables of the participants in 'accessing health-related information', one of the
sub-dimensions of the health literacy scale. For the sub-factor of 'understanding health-related
information', there were differences in all demographic variables except marital status and gender.
A relationship was found between education level and occupation variable with almost all subfactors of the health literacy scale. The fact that the participant group had a sufficient level of
health literacy caused code differences and variations in the analysis of qualitative data. In the
answers given by the participants, 122 subcodings were made on vaccines for Covid-19 at most,
and subcoding was made for quarantine rules with at least 90. The sample group's acceptance of
the importance of Covid-19 vaccines and their ability to reveal their impact on the pandemic in
clear and unambiguous terms are closely related to the level of health literacy. Participants think
that public service announcements about vaccines are insufficient to inform the public. Another
result is; participants think that social distancing is more difficult to accept in society compared
to other protective activities. Participants think that social factors other than individuals' own will
are a hindrance in maintaining this distance. It has been stated that public service announcements
about social distance do not increase the awareness of people to maintain social distance.

Keywords: Public Announcement Service, Health Literacy, Health Communication