Ayşe Kulin'in Nefes Nefese adlı romanının ve İngilizce çevirilerinin kent göstergebilimi ve çeviri göstergebilimi bağlamında çözümlenmesi
The semiotic analysis of Ayşe Kulin's novel titled "Nefes Nefese" and its translations within the context of urban semiotics
Yazar: OZAN ERDEM GÜZEL
Danışman: PROF. DR. SÜNDÜZ ÖZTÜRK KASAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Gösterge bilim = Semiotics ; Kulin, Ayşe = Kulin, Ayşe ; Roman = Novel ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; İngilizce = English

Özet:
Bu çalışmanın amacı, göstergebilimsel çözümlemesi yapıldıktan sonra Ayşe Kulin'in
Nefes Nefese adlı romanındaki kentsel uzamın İngilizce erek metinlere aktarımını
kent göstergebilimi ve çeviri göstergebilimi bağlamında incelemektir. Bu doktora
tezinin temel inceleme nesnesini, kaynak metin olarak Kulin'in 2002 yılında
yayımladığı romanı, erek metinler olarak da bu romanın 2006 yılında (Everest
Yayınları) John W. Baker tarafından yapılan Last Train to İstanbul başlıklı İngilizce
çevirisi ve yine aynı çevirinin 2013 yılındaki (Amazon Crossing) gözden geçirilmiş
baskısı oluşturmaktadır.
Parçası oldukları dünyanın göstergelerini anlamlandırma üzerine yaşamlarını
temellendiren insanlar, hem yabancısı hem de aşina oldukları göstergeleri
çözümlemeye çabalar. Dolayısıyla, göstergelerle kuşatılmış toplumsal yaşamımızda
bilinen ve bilinmeyen göstergelerin çözümlenmesi ve anlamlandırılması önem taşır.
Yaşamın aynası niteliğindeki yazın da tıpkı onun gibi göstergelerle doludur. Bu
nedenle, yazınsal metinler çeviri açısından en zorlayıcı metinler arasındadır. Bu zorlu
metin türünün anlamlandırılması ve yorumlanması için göstergebilimsel çözümleme
tekniği çevirmenlere yol gösterebilir. Çeviri göstergebilimi yöntemiyle çevirmen,
yazar tarafından kaynak metinde oluşturulan örtük göstergeleri ve/veya karmaşık
yazınsal anlam evrenini yöntemli bir okumayla ele alır ve böylelikle erek dile de
istenmeyen en az anlam evrilmesiyle aktarır.
Kalabalık insan topluluklarının yaşadığı uzamlar olan kentler, çağdaş insanın temel
yaşam alanlarından biridir. Dolayısıyla göstergelerle kuşatılmış kent uzamı,
göstergebilimsel çözümleme için oldukça verimli bir araştırma nesnesidir.
Göstergebilim bünyesindeki bir araştırma alanı olarak kent göstergebilimi, çok
katmanlı anlam örgüsüne sahip olduğundan, farklı biçimlerde yorumlanabilen kentsel
göstergeleri taşıdıkları anlamsal çoğulluk ve yorum zenginliği içinde ele alıp
çözümler. Bu tezde, Ayşe Kulin'in Nefes Nefese adlı romanı ile İngilizce
çevirilerinde kentleri temsil eden göstergeler, kent göstergebilimi ve çeviri
göstergebiliminin bütünleşik bağlamında çözümlenmektedir. Çözümlemenin
çerçevesini, Sündüz Öztürk Kasar'ın ortaya koyduğu kent göstergebilimsel inceleme
sınıflandırmasında yer alan ölçütler ile çeviri göstergebilimi bağlamında ortaya
koyduğu "Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği" oluşturmaktadır. Bu çalışmanın
sonucunda, çok katmanlı göstergeler dizgesi olan kente ilişkin göstergelerin yazınsal
çeviride erek metne en az anlam evrilmesiyle aktarılması için, kent göstergebilimi ile
çeviri göstergebiliminin katkısı gösterilmeye çalışılacaktır.

Abstract:
The aim of this doctoral dissertation is to examine the transfer of urban space in Ayşe
Kulin's novel titled Nefes Nefese into English within the syncretic scope of urban
semiotics and semiotics of translation after having conducted its semiotic analysis.
Kulin's novel, published in 2002, as the source text, and the English translation of
this novel, titled Last Train to Istanbul, by John W. Baker in 2006 (Everest
Yayınları) and the revised edition of this translation in 2013 (Amazon Crossing) as
the target texts comprise the main analysis object of this doctoral thesis.
People, who base their lives on making sense of the signs of the world they are a part
of, endeavour to analyze the signs they are both familiar or unfamiliar with.
Therefore, it is important to analyze and interpret known or obscure signs in our
social life, which is filled with signs. Literature, as the mirror of life, is also full of
signs just like it. That is why, literary texts are among the most challenging text types
in terms of translation. The technique of semiotic analysis can guide translators in
explaining and interpreting this challenging text type. The implicit signs and/or the
complex literary meaning universe created by the author in the source text are
handled by the translator by a methodical reading with the aid of the method offered
by semiotics of translation. Thus, the translator translates them into the target
language with as little designification as possible.
Cities, which are spaces inhabited by crowded human communities, have become
one of the basic living spaces of contemporary people. Therefore, urban space laden
with signs is a highly prolific study object for semiotic analysis. Urban semiotics as
an integrated research field which falls within the scope of semiotics, handles and
scrutinizes city signs, which have a multilayered meaning pattern, and can therefore
be interpreted in different ways, within their semantic plurality and richness of
interpretation. In this analysis, the signs which represent cities in Ayse Kulin's novel
Nefes Nefese and its English translations are investigated within the integrated
context of urban semiotics and semiotics of translation. The framework of the
analysis consists of the criteria in the Classification of Urban Signs as well as the
Systematics of Designification in Translation both suggested by Sündüz Öztürk
Kasar within the contexts of urban semiotics and semiotics of translation,
respectively. In this study, we attempted to reveal the contribution of urban semiotics
and semiotics of translation to the transfer of city signs, which indeed constitute a
system of multilayered signs, into the target text with the least designification in
literary translation.