Kritik COVID-19 hastalarında akut böbrek hasarı gelişme sıklığı, risk faktörleri ve yoğun bakım sonuçlarına etkisi
The frequency of development of acute kidney injury, risk factors and its effect on intensive care outcomes in critical COVID-19 patients
Yazar: SABRİ ALTINTAŞ
Danışman: PROF. GÜL GÜRSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Akut böbrek hasarı = Acute kidney injury ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Renal replasman tedavisi = Renal replacement therapy ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sepsis = Sepsis ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units ; Şok-septik = Shock-septic

Özet:
Giriş ve Amaç: Akut böbrek hasarı (ABH), glomerüler filtrasyon hızında (GFR) ani ve genellikle geri dönüşümlü bir düşüştür. Bu durum, böbrek tarafından atılan BUN, kreatinin ve diğer metabolik atık ürünlerin yükselmesine neden olur. Ayrıca, idrar çıkışı da azalırsa, buna bağlı sıvı tutulması ve hipervolemi meydana gelebilir. Yoğun bakım ünitesinde takip edilen hastalarda ABH gelişimi ile ilgili birçok çalışma mevcuttur. 2019 yılında ortaya çıkan ve tüm dünyada önemli bir sağlık sorununa sebep olan COVID-19 pandemisi nispeten yakın dönemde etkileri ortaya çıkan bir hastalık olup özellikle yoğun bakım ünitesinde takip edilen hastalarda ABH'nin iyi bir şekilde değerlendirilmesi ve etiyolojide sebep olan faktörlerin mümkünse ortadan kaldırılması, uygun endikasyonlarda medikal tedavi ve RRT uygulanması; mortalite ve morbiditede azalmaya katkıda bulunacaktır. Bu çalışmamızda COVID-19 Yoğun bakım ünitesinde takip edilen ve ESRD tablosunda olmayan hasta grubunda ABH gelişme sıklığı, predispozan faktörlerin etkisini analiz etmeyi amaçladık.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Numune Yerleşkesi COVID-19 Yoğun Bakım Ünitesinde 01.01.2021-01.03.2022 tarihleri arasında takip edilen toplam 97 hasta dahil edildi. Retrospektif olarak yapılan çalışmamızda hastaların demografik verileri, komorbit hastalıkları, laboratuvar parametreleri ve yoğun bakım girişinde ve takibinde oksijen destekleri, aldıkları medikal tedavileri incelendi. APACHE II skorları, SOFA skorları, ABH gelişiminde AKIN, RIFLE skorları hesaplandı ve tüm bu parametrelerin ABH gelişimiyle ilişkisi araştırıldı.

Bulgular: Çalışmamıza Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Numune Yerleşkesi COVID-19 Yoğun Bakımında 01.01.2021-01.03.2022 tarihleri arasında takip edilen 97 hasta dahil edildi. Bu hastaların %53.6'sı kadın (n=52), %46.4'ü erkekti (n=45). Tüm hastaların (n=97) ortalama yaşı 70±13.6 idi. Yatış öncesinde komorbit hastalıklar incelendiğinde hipertansiyon tanılı hasta sayısı 71 (%73.2); hiperlipidemi tanılı hasta sayısı 46 (%47.4); diyabetes mellitus tanılı hasta sayısı 44 (%45.4); koroner arter hastalığı olan hasta sayısı 38 (%39.2) idi. Komorbiditelerin mortalite ve ABH gelişimi üzerine herhangi bir etkisi tespit edilmedi (p›0,05). Yatışta yüksek serum prokalsitonin, AST, D-dimer, üre, kreatinin, ürik asit, sodyum, fosfor, düşük serum albümin düzeyi ve eGFR değerleri mortalite açısından istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.05). Yoğun bakım kabulünde ABH tablosunda olmayıp yoğun bakım takibi sırasında ABH gelişen hastaların etiyolojik olarak dağılımları incelendi. ABH gelişen hastalarda (n=38) en sık sepsis, enfeksiyon sebebiyle ABH meydana geldiği görüldü. Sepsis nedeniyle ABH gelişen hasta sayısı 33 (%86.8) idi. Takiben 13 hastada (%34.2) hipovolemi nedeniyle ABH gelişmişti. Yatışta SOFA skoru, APACHE II skoru, IMV ihtiyacı gelişmesi, takipte sepsis ve septik şok gelişimi yoğun bakım takibi esnasında ABH gelişimi açısından istatistiksel olarak anlamlı tespit edildi (p<0.05). Komorbiditelerin yoğun bakım takibinde ABH gelişimine herhangi bir etkisi saptanmadı. ABH geliştiğinde serum prokalsitonin, AST, ALT, D-dimer, albümin, sodyum, magnezyum, fosfor, hemoglobin, lenfosit sayısı, LDH değerleri ABH gelişimi açısından istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.05). Değerlendirme parametreleri arasında medikal tedavide kolistin, amikasin antibiyotiklerinin kullanımlarıyla ABH gelişimi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (p<0.05). ABH gelişiminde istatistiksel olarak anlamsal farklılığa sahip parametreler incelendi, lojistik regresyon analizi yapıldı. İleri yaş ve yoğun bakım takibinde gelişen sepsis/septik şok varlığı; ABH gelişiminde bağımsız risk faktörü olarak tespit edildi.

Sonuç: Yoğun bakım yatışında ileri yaş, APACHE II ve SOFA gibi kritik hastalık şiddet skorlarının yüksek olması, özellikle yaşlı hastalarda sepsis/septik şok, iskemi, hipoksi, hiperkarbi ve buna bağlı IMV takibi ve IMV takibinin uzamasının ABH gelişiminde ve mortalitede anlamlı artışa sebep olduğu sonucuna varıldı.

Anahtar kelimeler: Akut böbrek hasarı, COVID-19, yoğun bakım ünitesi, sepsis, septik şok, sürekli renal replasman tedavisi

Abstract:
Introduction and Aim: Acute kidney injury (AKI) is a sudden and usually reversible decrease in glomerular filtration rate (GFR). This causes an elevation of BUN, creatinine, and other metabolic waste products excreted by the kidney. In addition, if the urine output is decreased, fluid retention and hypervolemia may occur. There are many studies on the development of AKI in patients followed in the intensive care unit. The COVID-19 pandemic, which emerged in 2019 and caused an important health problem all over the world, is a disease that has emerged relatively recently; a good evaluation of AKI, especially in patients followed up in the intensive care unit, and if possible, elimination of etiological factors, medical treatment and renal replacement therapy in appropriate indications will contribute to a decrease in mortality and morbidity. In this study, we aimed to analyze the incidence of AKI and the effect of predisposing factors in the group of patients without end-stage renal disease followed in the COVID-19 Intensive Care Unit.

Materials and methods: Our study included 97 patients followed up in the COVID-19 Intensive Care Unit of Ankara Training and Research Hospital Numune Campus between 01.01.2021 and 01.03.2022. In our retrospective study, the demographic data of the patients, comorbid diseases, laboratory parameters, oxygen support at admission and follow-up of the intensive care unit, and the medical treatments they received were examined. APACHE II scores, SOFA scores, AKIN and RIFLE scores in the development of AKI were calculated and the relationship of all these parameters with the development of AKI was investigated.

Results: Our study included 97 patients followed up in the COVID-19 Intensive Care Unit of Ankara Training and Research Hospital Numune Campus between 01.01.2021 and 01.03.2022. Of these patients, 53.6% were female (n=52), 46.4% were male (n=45). The mean age of all patients (n=97) was 70±13.6. When comorbid diseases were examined before hospitalization, the number of patients with hypertension was 71 (73.2%); the number of patients diagnosed with hyperlipidemia was 46 (47.4%); the number of patients with diabetes mellitus was 44 (45.4%); The number of patients with coronary artery disease was 38 (39.2%). No effect of comorbidities on mortality and AKI development was detected (p›0.05). High serum procalcitonin, AST, D-dimer, urea, creatinine, uric acid, sodium, phosphorus, low serum albumin level and eGFR values at admission were statistically significant in terms of mortality (p<0.05). Etiological distribution of patients who developed AKI during intensive care follow-up, who were not present in the ICU admission, were examined. In patients who developed AKI (n=38), it was observed that AKI occurred most frequently due to sepsis and infection. The number of patients who developed AKI due to sepsis was 33 (86.8%). Subsequently, AKI developed in 13 patients (34.2%) due to hypovolemia. SOFA score, APACHE II score, need for invasive mechanical ventilation support, sepsis and septic shock at follow-up were found to be statistically significant in terms of AKI during intensive care follow-up (p<0.05). No effect of comorbidities on the development of AKI was detected in the intensive care follow-up. When AKI developed, serum procalcitonin, AST, ALT, D-dimer, albumin, sodium, magnesium, phosphorus, hemoglobin, lymphocyte count, LDH values were statistically significant for the development of AKI (p<0.05). Among the evaluation parameters, a statistically significant correlation was found between the use of colistin and amikacin antibiotics in medical treatment and the development of AKI (p<0.05). Parameters with statistically significant differences in the development of AKI were examined, and logistic regression analysis was performed. Advanced age and the presence of sepsis/septic shock developing in the intensive care unit were determined as independent risk factors for the development of AKI.

Conclusion: It was concluded that advanced age, high critical illness severity scores such as APACHE II and SOFA, especially in elderly patients, sepsis/septic shock, ischemia, hypoxia, hypercarbia, and related IMV follow-up and prolonged IMV follow-up cause a significant increase in AKI development and mortality.

Keywords: Acute Kidney Injury, COVID-19, Intensive care unit, Sepsis, Septic Shock, Continuous Renal Replacement Therapy