Yeni güvenlik tehditleri bağlamında mülteci sorununun Türkiye-AB ilişkilerine etkilerinin analizi ve çözüm önerileri
Analysis of refugee problem impact on Turkey-EU relations and solution suggestions in the context of new security threats
Yazar: HİLAL ZORBA
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN KIZILTOPRAK
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Geri Kabul Anlaşması = Readmission Agreement ; Güvenlik = Security ; Güvenlik politikaları = Security policies ; Güvenlikleştirme = Securitization ; Mülteciler = Refugees ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Yeni güvenlik tehditleri bağlamında mülteci sorununun, Türkiye-AB ilişkilerine etkisinin ele alındığı bu çalışmada, özellikle 2011-2019 yılları arasında yaşanan mülteci krizinin hem Türkiye'ye hem de AB'ye etkileri ayrıntılı olarak işlenmiştir. Soğuk Savaş sonrası dönemde ortaya çıkan yeni güvenlik tehditleri, klasik güvenlik anlayışının sorgulanmasına sebep olmuştur. Son dönemde ulus-devletler için en büyük tehditlerden biri olarak algılanan göç hareketlerini de içerisinde barındırmasından dolayı, yeni güvenlik tehditleri bu çalışmanın teorik çerçevesini oluşturmaktadır. Özellikle Kopenhag Okulu'nun toplumsal güvenlik ve güvenlikleştirme kavramları çerçevesinde mülteci sorununun ele alındığı bu çalışmada, Türkiye-AB ilişkilerinin hem bugününe hem de geleceğine yönelik analizler yapılmaya çalışılmıştır. Soğuk Savaş sonrası Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) yıkılması ile Avrupa için önemini kaybettiği düşünülen Türkiye, mülteci krizinin yaşandığı bir ortamda Avrupa için tekrar önemli bir aktör haline gelmiştir. Bu çalışma özellikle mülteci sorunu bağlamında AB güvenliği için oldukça önemli bir aktör olan Türkiye'ye bu önemine yaraşır şekilde muamele edilmediği hipotezine dayanmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'nin, AB mülteci politikaları üzerindeki rolü nedir? Türkiye'nin, AB ve mülteciler arasında tampon bir ülke konumunda bulunması AB üyeliğini ve AB güvenliğini nasıl etkiler? AB'nin güvenlik algısı ve mülteci sorununun Türkiye-AB ilişkilerine etkisi bulunmakta mıdır? sorularına cevap aranmıştır. Bu çalışma sırasında, nitel araştırma yöntemlerinden faydalanılmış ve mülteci politikaları üzerinde ve Türkiye-AB ilişkileri konusunda doğrudan etkisi olduğu düşünülen kurumların yetkilileri ile yarı yapılandırılmış sorular çerçevesinde kişisel görüşmeler yapılmıştır. Bu kişisel görüşmeler betimsel analiz yöntemi kullanılarak neden-sonuç ilişkisi içerisinde yorumlanmıştır. Araştırmalar sonucunda elde edilen bulgular ve görüşmecilerin yorumları beraber değerlendirildiğinde; Türkiye'nin hem AB güvenliği için hem de AB'nin mülteci politikalarının belirlenmesi konusunda önemli bir aktör olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna rağmen mülteci sorununun; Türkiye'nin AB üyeliği konusunda çok büyük bir etki yaratması beklenmemektedir. Bu yeni durum yalnızca ikili ilişkilerin seyrini önemli ölçüde etkilemiştir. Böylece mülteci krizinden önce durağan bir şekilde seyreden Türkiye-AB ilişkileri, özellikle 2015 yılından sonra mülteciler konusunda yapılan işbirliği ile hareketlenmiştir. Her ne kadar iki taraf arasındaki ilişkiler "mülteci" konusu ile birlikte yoğunlaşmış olsa da, son dönemde Türkiye'nin özellikle Akdeniz ve Ege denizinde (Mavi Vatan) başlattığı sondaj faaliyetleri ve bu doğrultuda Libya ile yapılan mutabakat da ilişkilerin gerilmesine neden olmuştur. AB'nin güvenlik algısı göç konusunun güvenlikleştirilmesine neden olduğundan, Türkiye ile yoğun bir işbirliği yapmak kaçınılmaz bir hal almıştır. Bu yeni durumun, Türkiye'nin AB üyeliği üzerinde yalnızca kolaylaştırıcı bir etki yaratması beklenmekte, bu konuda esas olarak Kopenhag Kriterleri'nin önemi vurgulanmaktadır. AB, Türkiye'ye önemine yaraşır şekilde muamele etmemektedir; ancak Türkiye kendi gücünün de farkında olarak, AB ile alternatif ilişki modellerini de gündemine almalıdır.

Abstract:
Within the context of the new security threats, this study investigates the effects of the issues of refugees on Turkey-EU relations. While doing so, the effects of the refugee crisis between 2011 and 2019 on both Turkey and the EU are also dealt with in a detailed way. The new security threats have emerged in the post-Cold War era, and paved the way for questioning the conventional security concept. The new security threats constitute the theoretical framework of this study as the term also involves migration movements that have recently been perceived as one of the biggest threats for nation-states. After discussing the refugee issue from the standpoint of societal security and securitization of the Copenhagen School, analyses are made on the present and future of the Turkey-EU relations. Although Turkey was thought to lose its importance for European countries after the collapse of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR), Turkey has become an important player again in the region where the refugee crises arose. This thesis study is especially based on the hypothesis that in the context of the refugee issue Turkey is fairly significant security actor for EU, but they don't be treated Turkey in this manner befitting its importance. Within this scope, answers are sought to these questions: What is Turkey's role on EU refugee policy? How does Turkey's buffer state role between the refugees and EU countries affect Turkey's EU membership and EU's security? What is EU's perception of security, and does the refugee problem affect Turkey-EU relations? This study employs qualitative research design, and interviewed with the authorities of significant institutions who are thought to influence Turkey's refugee policies and Turkey-EU relations through semi-structured questions. These personal interviews were interpreted in a cause-effect relationship using descriptive analysis method. The overall findings reveal that Turkey is an important player in EU's security along with determining EU's refugee policies. Despite this, the refugee problem is not expected to have a huge impact on Turkey's EU membership. This new situation only significantly affected the course of bilateral relations. In this way, it is safe to say that Turkey-EU relations were stable before the refugee crisis, yet the collaboration made between these two parties on this crisis after 2015 revived these relations. Despite the intense relations on the refugee problem, Turkey's actions taken on the drilling in the Mediterranean Sea and the Aegean Sea (the Blue Homeland) and the agreement made with Libya on this issue has recently deteriorated Turkey-EU relations. Because the EU's security perception leads to the securitization of migration issues, to make an intensive cooperation with Turkey has become inevitable. It is expected to that this new situation generate only a facilitating effect on Turkey's EU membership, mainly highlighted the importance of the Copenhagen Criteria in this regard. The EU is not treating Turkey in a way befitting its importance; however, Turkey should be aware of its strength in the international diplomacy and should also consider alternation diplomatic relation models.