Tarihi çevrede yeni yapı tasarımı ve çağdaş ek: Mimarlar odası yarışmalar dizini üzerinden okunması
New building design and a contemporary addition to the historical environment: Reading through the chamber of architects' competitions archieve
Yazar: YELİZ AZİZOĞLU UZAN
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ERKAN YAZICI
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari yarışmalar = Architectural competitions ; Tarihi çevre tasarımı = Design in historical environment

Özet:
Toplumlar geçmişten günümüze olan süreçte birçok değişim ve dönüşüme 
uğramıştır. Zaman içinde farklılık gösteren gereksinimlerden doğan yeni yapı isteği 
bu ihtiyaçlardan kaynaklanmıştır. Tarihi yapıların günümüz ihtiyaç ve teknolojisine 
cevap verebilmesi için çağdaş ekler ve tarihi çevrede yeni yapılaşma kaçınılmaz 
olmuştur. Uluslararası bildirge ve tüzüklerin ışığında yapılan araştırmalar sonucunda 
tarihi çevrede yeni yapıların ve çağdaş eklerin mevcut dokuya saygılı, günümüz 
teknolojileriyle uyumlu olması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu kriterler sonucunda 
yeni yapı veya ekin, tarihi geçmişine saygı duyar nitelikte; malzeme, strüktür, oran, 
gabari, ritim, gibi kavramlarla dengeyi yakalarken aynı zamanda günümüz yapım 
tekniklerini kullanarak güncel mimari ihtiyaçları sağlanmalıdır. 
Çalışmada tarihi çevrede yeni yapı tasarımı ve çağdaş eklerin, Mimarlar Odası'nın 
düzenlediği yarışma projeleri üzerinden jüri raporlarının okunması sonucunda hangi 
tasarım kriterleri üzerinde değerlendirildiği araştırılarak; bu tasarım kriter 
örüntülerini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında tezde tarihi 
çevrede yeni yapı tasarımı ve çağdaş ek konusu Türkiye'de 1930-2023 yılları 
arasında Mimarlar Odası tarafından düzenlenen yarışma projeleri üzerinden 
incelenmiştir. Çalışmanın literatür kısmı, dört ana kaynak referans alınarak doküman 
analizi yöntemiyle yazılmıştır. Jüri raporlarının okunmasında birincilik ödüllerinin 
altında yatan örüntüleri, temaları ve anlamları ortaya çıkarabilmek amacıyla tema 
analizi yöntemi kullanılmıştır. Ana araştırma konusuna ek olarak jürinin yarışma 
raporları sonucunda değişen mimari akım ve koruma bildirgelerini referans olarak 
kullandığı mı yoksa öncülük ettiğinin mevcudiyeti sorgulanmıştır. Raporlar 
sonucunda Türkiye'de tarihi çevredeki ek ve yeni yapılaşmanın evrimi araştırılmıştır.
Tezin kuramsal kısmında tarihi çevre kavramı, çağdaş ek, yeni yapı, tasarım 
yaklaşım üslupları ve tarihi çevrede koruma düşüncesinin evrensel boyutta 
incelenmesi yapılmıştır. Türkiye'deki mimari akım ve üslupların gelişimi 
incelendikten sonra son bölümde jüri raporları ve yarışma şartnamesi üzerinden 
projelerin analizi yapılmıştır.
Son bölümde seçilen konunun literatürdeki eksikliğin tamamlanması ve sonraki 
tasarımlara referans vermesi amacıyla çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar kelimeler: Tarihi çevrede yeni yapı, çağdaş ek, mimari yarışma projeleri

Abstract:
Societies have undergone various changes and transformations throughout history. 
The demand for new structures, arising from evolving needs over time, has led to the 
inevitable integration of contemporary additions and new constructions within 
historical environments. Research conducted in light of international declarations and 
regulations emphasizes the necessity for new structures and contemporary additions 
in historical settings to be respectful of the existing fabric while being compatible 
with modern technologies. As a result of these criteria, new constructions or 
additions should exhibit a balance by acknowledging their historical heritage and 
simultaneously addressing current architectural needs using contemporary 
construction techniques.
This study aims to investigate the evaluation criteria for the design of new structures 
in historical settings and contemporary additions based on the analysis of jury reports 
from competitions organized by the Chamber of Architects. Within the scope of this 
objective, the thesis explores the design of new structures in historical settings and 
contemporary additions through competition projects held by the Chamber of 
Architects in Turkey between 1930 and 2023. The literature review section of the 
study is written using the document analysis method, referencing four main sources. 
Theme analysis method is employed to uncover patterns, themes, and meanings 
underlying the first-place awards in order to identify design criteria patterns.
In addition to the main research topic, the presence of changing architectural trends 
and conservation guidelines as references or pioneers, as inferred from the 
competition reports, is questioned. The reports contribute to the exploration of the 
evolution of additional constructions and new developments in historical settings in 
Turkey.
The theoretical part of the thesis includes a universal examination of the concepts of 
historical environment, contemporary additions, new structures, design approaches, 
and the universal perspective on the conservation of historical environments. After 
examining the development of architectural trends and styles in Turkey, the final 
section analyzes projects based on jury reports and competition specifications.
In the last section, recommendations are provided to address the gaps in the literature 
on the chosen topic and to serve as a reference for future designs.
Keywords: New structures in historical environments, contemporary additions, 
architectural competition projects