Frontal QRS-T açısının LBBB paterninde kardiyak resenkronizasyon tedavisi uygulanan hastalarda uzun dönem prognozu öngörmedeki değeri
The value of frontal QRS-T angle in predicting long-term prognosis in patients undergoing cardiac resynchronization therapy in the lbbb pattern
Yazar: ENES ARSLAN
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN EREN ; DR. AHMET YAŞAR ÇİZGİCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Kardiyoloji Ana Bilim Dalı / Kardiyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Kardiyoloji = Cardiology
Dizin: Kardiyak resenkronizasyon tedavi cihazları = Cardiac resynchronization therapy devices

Özet:
Amaç: Seçilmiş kalp yetmezliği (KY) hastalarında kardiyak resenkronizasyon 
tedavisi (KRT) morbidite ve mortaliteyi azaltarak hayat kalitesini iyileştirmektedir.
KRT ile tedavi yanıtının sağlanması sonucunda yapısal ve elektriksel yeniden 
şekillenme süreci başlamaktadır. Bunun sonucunda QRS ve T vektörlerinde 
değişiklikler meydana gelmesi beklenmektedir. Elektrokardiyografi (EKG) ile bu 
değişikliklerden fayda görenleri tespit etmek pratik ve faydalı olacaktır. Ayrıca maliyet￾etkinlik açısından tedavi yanıtına uygunluğunun tanısı, bu yüksek riskli hasta 
popülasyonunda yararlı olabilir. Amacımız KRT implantasyonu yapılmış hastalarda 
işlem öncesi ve sonrası frontal QRS-T açısındaki değişimin (daralmanın) uzun dönem 
prognozu öngörmedeki değerini araştırdık.

Gereç ve Yöntem: Ocak 2018 - Eylül 2022 tarihleri arasında KRT uygulanan
279 hasta incelendi. Dışlama kriterlerini taşıyan hastalar hariç bırakıldıktan sonra, 
optimal medikal tedaviye rağmen, NYHA sınıf- II, III ya da "ambulatuar" sınıf IV olan, 
sol ventrikül sistolik kalp yetmezliği (EF % ≤ 35) olup, LBBB paterninde ( komplet,
>QRS 120 msn) başarılı KRT uygulanmış 223 hasta çalışmaya dahil edilerek 
retrospektif olarak incelendi. Tüm hastalar için işlem öncesi ve sonrası EKG'ler 
taranarak frontal QRS ve T açıları ölçüldü ve aradaki fark alınarak QRS-T açısı 
değişimleri hesaplandı. QRS-T açısı önceki araştırmalardaki metotlara uygun şekilde hesaplandı. Çalışmanın birincil sonlanım noktası dekompanse kalp yetmezliği nedeniyle 
tekrarlayan hastane yatışları, SVO ve mortalitenin komposit sonlanımı olan majör 
adverse kardiyovasküler olaylar (MACE)'dir. QRS-T açısı değişiminin MACE 
açısından kestirim değerinin saptanması için ROC eğri analizi yöntemi kullanıldı. Buna 
göre ROC analizinde QRS-T açısı kestirim değeri 22,5˚ (sensitivite:79,7% 
spesifisite:60,4%) olarak saptandı (AUC:0,711, 95%CI: 0,642-0,781, p<0,001). Tüm 
hastalar bu kestirim değerine göre 2 gruba ayrıldı. QRS-T açısı değişimi 22,5˚ altında 
olanlarlar grup 1 (n=114) ve QRS-T açısı değişimi 22,5˚ üzerinde olanlar grup 2 
(n=109) olarak sınıflandırıldı.

Bulgular: Çalışmaya alınan 223 hasta, ortalama 34,6 ± 17,6 ay takip edildi.
Buna göre MACE [51 (%44,7), 13 (%11,9); p>0,001] grup 1 de daha yüksek oranda 
saptanmıştır. Bu fark tekrarlayan yatış oranları [27 (%23,7), 3 (%2,8); p<0,001] ve 
mortalite [32 (%28,1), 8 (%7,3); p>0,001] artışından kaynaklanmaktadır. 2 grup 
arasında SVO açısından fark saptanmamıştır. Çok değişkenli COX regresyon analizinde 
kronik böbrek yetmezliği (KBY) [HR: 2,517, 95% CI: 1,399-4,530, p=0,002] ve QRS-T 
açısı düşük olan grup [HR: 4,569, 95 CI%:2,473-8,443, p<0,001] MACE bağımsız ön 
görücüleri olarak saptandı. Her 2 grubun uzun dönem sağ kalım analizleri Kaplan 
Meier eğri analizi ile yapıldı. Buna göre, frontal QRS-T açısı değişimi fazla olan grupta, 
düşük olan gruba göre uzun dönemde MACE (log rank p<0,001), mortalite (log rank 
p<0,001) ve hastaneye yatış (log rank p<0,001) istatistiki olarak anlamlı daha düşük 
saptandı.

Sonuç: KRT implante edilen KY hastalarında işlem sonrası frontal QRS-T 
açısındaki düzelme uzun dönem de iyi prognoz ile ilişkilidir.

Anahtar Kelimeler: Kardiyak resenkronizasyon tedavisi, mortalite, frontal 
QRS-T açısı

Abstract:
Aim: Cardiac resynchronization treatment (CRT) improves life quality by 
decreasing morbidity and mortality in selected heart failure (HF) patients. Structural and 
electrical remodeling process starts as a treatment response with the result of CRT. As a 
result, it is expected to see changes on QRS and T vectors. It is practical and beneficial 
to identify who benefits these changes with electrocardiographic (ECG) methods. On 
addition, it can be useful for diagnosis of eligibility to the response of the treatment in 
terms of cost-effectiveness in the high-risk patient population. Our aim was to 
investigate the value of the long-term prognosis of the change (narrowing) between pre￾operation and after-operation frontal QRS-T angle in patients with CRT implantation.

Materials and Methods: 279 patients who underwent the CRT between the 
dates of January 2018- September 2022 have studied. After the elimination of the 
patients who have the exclusion criteria, 223 patients with NYHA class-II,III or 
''ambulatory'' class IV, left ventricular systolic heart failure(EF ≤ 35%) and LBB 
pattern (complete, >QRS 120 msec) who underwent successful CRT despite optimal 
medical therapy were included and studied retrospectively. All the pre- and post￾procedural ECGs scanned and frontal QRS and T angles measured and changes 
calculated by taken difference between QRS-T angles for all the patients. QRS-T angle 
is calculated with appropriate methods according to the previous studies. QRSThe 
primary endpoint of the study was major adverse cardiovascular events (MACE) which 
is a composite outcome of recurrent hospitalizations due to decompensated heart failure,
CVA and mortality. ROC curve analysis method was used to determine the predictive 
value of QRS-T angle change in terms of MACE. Accordingly, the predictive value of 
QRS-T angle was 22,5˚ (sensitivity :79,7% specificity :60,4%) (AUC: 0,711, 95%CI: 
0,642-0,781 p<0,001) All patients were divided into 2 groups according to this 
predictive value. Those with QRS-T angle change below 22.5˚ were classified as group 
1 (n=114) and those with QRS-T angle change above 22.5˚ were classified as group 2 
(n=109). 

Results: The 223 patients who included the study were followed up for a mean 
34.6 ± 17,6 months. Accordingly, MACE [51 (%44,7), 13 (%11,9); p>0,001] was 
higher in group 1. This difference was due to increased recurrent hospitalization rates 
[27 (%23,7), 3 (%2,8); p<0,001] and mortality [32 (%28,1), 8 (%7,3); p>0,001]. There 
was no difference detected between the 2 groups in terms of CVA. In multivariate COX 
regression analysis, Chronic Kidney Disease (CKD) [HR: 2,517, 95% CI: 1,399- 4,530, 
p=0,002] and the group with lower QRS-T angle [HR: 4,569, 95 CI %:2,473-8,443, 
p<0,001] determined as independent predictors of MACE. Long-term survival rate 
analysis of both groups determined by Kaplan-Meier curve analysis. As a result, longterm MACE (log rank p<0,001), mortality (log rank p<0,001) and hospitalization (log 
rank p<0,001) were significantly lower in the group with higher frontal QRS-T angle 
change compared to the group with lower frontal QRS-T angle change.

Conclusion: Improvement in the post-procedural frontal QRS-T angle is 
associated with long-term good prognosis in HF patients undergoing CRT implantation. 

Keywords: Cardiac resynchronization treatment, mortality, frontal QRS-T angle