Öğretmenlerin kişilik özellikleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin bazı değişkenlere göre incelenmesi (Kayseri ili örneği)
Investigation of the relationship between teachers' personality traits and organizational commitment according to some variables
Yazar: VENHAR KAPLAN
Danışman: PROF. DR. NECATİ CEMALOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Ölçekler = Scales ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Araştırma, öğretmenlerin kişilik özellik algılarına göre örgütsel bağlılıklarını gerçekleştirme düzeyini incelemek ve öğretmenlerin kişilik özellikleri ve örgütsel bağlılıklarının cinsiyet, yaş, branş, eğitim kademesi ve mesleki kıdeme göre anlamlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, nicel verilere dayalı genel tarama modeli içinde yer alan ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, Kayseri ili Kocasinan, Melikgazi ve Talas merkez ilçelerindeki 33 ilkokul ve ortaokulda görev yapan 767 öğretmenin katılımı ile gerçekleşmiştir. Öğretmenlerin kişisel bilgilerini öğrenmek için kişisel bilgi formu, kişilik özelliklerini değerlendirmek için "Beş Faktör Kişilik Envanteri Kısa Formu" ve örgütsel bağlılıklarını değerlendirmek için de "Örgütsel Bağlılık Ölçeği"nden yararlanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklere ilişkin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış olup; elde edilen verilerin analizinde, "yüzde", "frekans", "bağımsız örneklemler için t testi", "tek yönlü varyans analizi (Anova)", "Tukey testi (HSD)", "kolerasyon" ve "regresyon" analizlerinden yararlanılmıştır. Öğretmenlerin örgütsel bağlılık alt boyutlarından en fazla duygusal bağlılık en az ise devam bağlılığı özelliğini; beş faktör kişiliğin alt boyutlarından en fazla gelişime açıklık ve dışadönüklük, en az da duygusal tutarsızlık/nevrotizm davranışlarını sergiledikleri tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda, öğretmenlerde beş faktör kişilik özelliklerinin öz-disiplin ve uyumluluk alt boyutu ile örgütsel bağlılık arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca öğretmenlerin duygusal tutarsızlık davranışlarının duygusal bağlılığı negatif yönde anlamlı olarak etkilediği belirlenmiştir. Bununla birlikte öğretmenlerde örgütsel bağlılık ve beş faktör kişilik özelliklerinin cinsiyet, yaş, öğrenim durumu, eğitim kademesi ve mesleki kıdeme göre anlamlı olarak farklılaştığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin öz-disiplin, uyumluluk, gelişime açıklık ve dışa dönüklük kişilik özellikleri arttıkça, çalıştıkları kuruma yönelik örgütsel bağlılık düzeylerinde de artış meydana gelmektedir. Ulaşılan sonuçlara bağlı olarak öğretmenlerin örgütsel bağlılıklarının artırılmasına yönelik beş faktör kişilik özelliklerinin dikkate alınması,  öz-disiplin, gelişime açıklık, dışa dönüklük ve uyumluluk özelliklerinin geliştirilmesi konusunda önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study was conducted to investigate the level of realization of teachers' organizational commitment based on their perceptions of personality traits and determine whether teachers personality traits and organizational commitment differ significantly based on gender, age, branch, educational level and professional seniority. In the study, the relational screening method, which is among the general screening model based on quantitative data, was utilized. The study was conducted with the participation of 767 teachers working at 33 primary and secondary schools in the central districts of Kocasinan, Melikgazi and Talas in Kayseri. A personal information form was used to collect the personal information of the teachers, the "Five-Factor Personality Inventory Short Form" was used to assess personality traits, and the "Organizational Commitment Scale" was used to assess organizational commitment. Validity and reliability analysis related to the scale used in this study have been conducted, and "percentage", "frequency", "independent samples t-test", one-way (Anova) analysis", Tukey (HSD) test", "correlation" and "regression" analysis were used to analyze the data obtained in this research. Teachers most frequently showed emotional commitment and least frequently showed continuation commitment among the dimensions of organizational commitment, and the most frequently showed openness to development and extraversion and least frequenty showed emotional inconsistency/neuroticism behaviors among the five-factor personality trait dimensions. As a result of the study, a moderate relationship was found between five-factor personality traits of the dimension self-discipline and compliance and organizational commitment in the teachers. Additionally, it was determined that the teachers' emotional inconsistency behaviors affected their emotional commitment negatively and significantly. Nevertheless, it was determined that the teachers differed significantly in their organizational commitment and personality traits of five-factor according to gender, age, branch, education level and professional seniority. As the self-discipline, adaptability, openness to development and extraversion personality traits of the teachers increase, the levels of organizational commitment towards the institution they work for also increase. Based on the results that were reached, to increase the organizational commitment of teachers, recommendations were provided to consider their five-factor personality traits and improve their self-discipline, openness to development, extraversion and compatibility characteristics.