Formül gıdaların medyadaki tanıtım biçimleri, anneler tarafından tanınırlığı ve bunların emzirme üzerindeki etkileri /
Yazar: SELEN ŞİMŞEK PERVANE
Danışman: PROF. DR. BETÜL ULUKOL
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anneler = Mothers ; Bebek beslenmesi = Infant nutrition ; Besinler = Foods ; Emzirme = Breast feeding ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Logo = Logo ; Reklamlar = Advertisements

Özet:
Amaç: Bebeklik döneminin ilk altı ayında beslenmede altın standart anne sütüdür. Emzirmenin; hem bebek hem anne için bilinen sağlık, bağışıklık, gelişim ve ekonomi yönünden pek çok yararına karşın dünyadaki bebeklerin yalnızca %44'ü ilk altı ay sadece anne sütüyle beslenmekte, Türkiye'de 4-5 aylık bebeklerin yalnızca %14,4'ü sadece anne sütü almaktadır. Formül gıdaların günümüzde giderek yaygınlaşması, formül gıda şirketlerinin agresif pazarlama teknikleri, dolayısıyla bebeklere formül gıda verilmesindeki artış toplumdaki emzirme sıklığını düşüren önemli ve müdahale edilebilir bir faktördür. Formül gıdalarla ilgili tanıtımlar, renkli ve ilgi çekici logolar bir anneye ulaştığında; bilinçaltında o logoları, o ürünleri 'bebekle ilgili' ve 'faydalı bir ürün' olarak kodlayabilmekte ve ileri dönemde yapay beslenmeye yönlendirebilmektedir. Çalışmamızda annelerin, formül gıda tanıtımları yoluyla formül gıdaların farkındalığına ilişkin hangi dönemde ve ne yolla etkilendiğini belirlemek ve bunların emzirme üzerine etkilerini ortaya koymak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde takipli gebeliğinin son trimesterindeki annelere, yeni doğum yapmış annelere ve doğumdan altı aya kadar geçen sürede bebekleriyle polikliniğe gelen ve ilk kez anne olduğu bilinen toplam 444 anneye; medya kullanımları ve bebeklerinin beslenme özellikleri ile ilgili bir anket uygulanmıştır. İsimleri standart bir ifade ile değiştirilmiş ancak renk ve şekil olarak orjinaline benzeyen formül gıda logoları gösterilerek tanıyıp tanımadıkları, tanıyorlarsa hangi yolla tanıdıkları sorgulanmıştır. Annelerin bebek bakımında en sık faydalandığı anket yoluyla belirlenen sosyal medya hesapları bebek beslenmesini etkileyebilecek paylaşımlar yönüyle incelenmiştir.
Bulgular: Sadece anne sütü alma sıklığı yeni doğum yapan annelerde %87,7 iken bebek büyüdükçe azalmakta, 4-5 aylık bebeklerde %26'ya kadar düşmektedir. Annelerin %42,5'i bebeğine en az bir kez formül gıda vermiştir. Annelerin bebeğini ilk bir saatte emzirme sıklığı %75,2'dir, normal yolla doğan bebeklerde daha yüksektir. Tüm annelerin %60,8'i, bebeğine hiç formül gıda vermemiş annelerin ise %51,6'sı formül gıda logolarını tanımaktadır. Formül gıdaları tanıma sıklığı bebek büyüdükçe artmaktadır ve medya kullanan annelerde daha fazladır. Annelerin yalnızca %2,7'si bebek bakımı için gazete ve dergileri takip ederken; %67,3'ü bebek bakımında sosyal medyadan faydalanmaktadır. Annelerin en sık takip ettiği Instagram hesaplarının %41,7'sinde formül gıdalardan bahsedilmekte, %16,7'sinde formül gıda logoları görünmektedir. Annelerin sık takip ettiği Youtube hesaplarına yapılan incelemede anne sütü teşvikinin ve formül gıda teşvikinin eşit sayıda kanalda yapıldığı saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızın bebeğini sadece anne sütüyle beslemesi beklenen bir anne grubunda yapılmış olmasına karşın, annelerin formül gıda logolarını tanıma sıklığı %60,8 ile oldukça yüksektir, bebeğine hiç formül gıda vermemiş annelerin de yarısı bu ürünleri tanımaktadır. Logoları tanıyan annelerin yarısından fazlası logoları televizyon ve internet yoluyla tanıdıklarını ifade etmiştir, bu durum annelerin medyada formül gıda tanıtımlarına maruz kaldıklarını göstermektedir. Annelerin çoğunluğu bebek bakımında sosyal medyadan faydalanmaktadır; bu nedenle emzirme kampanyalarında sosyal medyanın gücünün kullanılmasının anne bebek sağlığına büyük katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Geniş takipçi kitlesi olan sosyal medya hesapları incelendiğinde formül gıdalarla ilgili bilinçli veya bilinçsiz şekilde tanıtım yapıldığı saptanmıştır, bu durum aileler ve hekimler açısından uyarıcı nitelik taşımaktadır.  1981 yılında kabul edilmiş Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla İlgili Uluslararası Yasa ile formül gıdaların reklamları kısıtlanmıştır. Çalışmamızın bulgularıyla birlikte, bu yasa kapsamının ülkemizde ve dünyada genişletilmesi ve daha iyi işletilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: emzirme, formül gıda reklamları, formül gıda logoları, bebek beslenmesi, sosyal medyada formül gıdalar

Abstract:
Objective: Breast milk is the gold standard for infant nutrition in the first six months. Despite many known health, immune, developmental, psychological and economic benefits of breastfeeding for both babies and their mothers, only 44% of babies are exclusively breastfed for the first six months in the world, and only 14.4% of 4-5-month-old babies in Turkey. The increasing prevalence of infant formula today, the aggressive marketing techniques of infant formula companies, and therefore the increase in the frequency of formula use is an important and interferable factor that reduces the frequency of breastfeeding. When infant formula promotions, colorful and interesting logos reach a mother; she can subconsciously code those logos and those products as 'baby related' and 'useful products' and direct her to artificial feeding in the future. In our study, it was aimed to determine when and how mothers were affected by the awareness of infant formula through formula promotions and to reveal their effects on breastfeeding.
Materials and Methods: A questionnaire was applied to a total of 444 mothers (women in the last trimester of pregnancy, mothers who had just given birth, and mothers who came to the policlinic with their babies in the period up to six months after birth) in Ankara University Faculty of Medicine. The questionnaire was about media use and nutritional characteristics of their infants and was administered to first-time mothers. Infant formula logos, whose names were changed with a standard expression, but similar in color and shape to the original, were shown to the mothers and it was questioned whether they knew them or how they knew them. Social media accounts, which were found to be the most frequently used by mothers for infant care, were examined in terms of shares that could affect infant feeding.
Results: While the frequency of exclusive breastfeeding was 87.7% in mothers who have just given birth, it decreased as the baby grows, and decreased to 26% in 4-5 month-old babies. 42.5% of the mothers gave formula to their baby at least once. Breastfeeding frequency of mothers in the first hour was 75.2%, it was higher in babies born by normal vaginal delivery. Strikingly, 60.8% of all mothers and 51.6% of mothers who have never given formula to their babies recognized formula logos. The frequency of recognition of infant formula increased as the baby grows and was higher in mothers who use media. Infant formulas were mentioned in 41.7% of the Instagram accounts most frequently followed by mothers, and formula logos appeared in 16.7%. In the examination made on the Youtube, it was determined that there were posts for breast milk promotion and infant formula promotion on an equal number of channels.
Conclusion: Although our study was carried out in a group that was expected to feed their baby only with breast milk, the frequency of recognizing infant formula logos was quite high at 60.8%, even half of the mothers who have never given formula to their babies recognized these logos. More than half of those who recognized logos recognized them through television and the internet, this showed that mothers were exposed to formula promotions in the media. Based on the result that the majority of mothers benefit from social media in baby care, it is predicted that using the power of social media in breastfeeding campaigns will greatly contribute to the mother and baby health. Social media accounts with many followers were examined, it was seen that there was voluntary or involuntary promotion of formula, this was a warning for families and physicians. International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes passed in 1981, restricted the advertising of infant formula. With the results of our study, it is thought that the scope of this law should be expanded and executed better in our country and in the world.


Keywords: breastfeeding, infant formula advertisements, infant formula logos, infant nutrition, infant formula on social media