In vitro kültür koşullarında poliploid salep orkide bitkilerinin elde edilmesi
Obtaining polyploid orchid plants by in vitro culture conditons
Yazar: ESRA BULUNUZ PALAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM BARDAK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu araştırmada, ülkemiz florasında doğal yayılış gösteren ve aynı zamanda iyi salep yapımı için önerilen % 40'dan fazla glikomannan içeren Serapias vomaracea (2n=36) türünde in vitro kültür koşullarında kolhisin muamelesi ile poliploid bitki elde edilmesi üzerine çalışılmıştır. Öncelikle, in vitro kültür koşullar altında en uygun besi ortamının belirlenmesi amacıyla EBP, MS, KC besi ortamlarına bu türe ait olgun tohumlar ekilmiştir.  Çimlenme, protokorm ve bitki gelişimi bakımından en iyi sonuçların alındığı EBP besi ortamı denemelerde kullanılmıştır. Salep orkide türünde poliploid bitkilerin elde eldilmesi için; protokormlar 2 gruba ayrılmış ve birinci grup % 0 (kontrol), 0.02, 0.04 ve 0.08 kolhisin içeren yarı katı EBP besi ortamında 5 ve 10 gün bektetilmiştir. Salep orkide türlerine ait ikinci grup protokormlar % 0.00, 0.025, 0.05 ve 0.10 konsantrasyonlarında hazırlanmış kolhisin çözeltisi içeren sıvı EBP besi ortamında 3 ve 6 gün boyunca karıştırılarak kolhisinle muamele edilmiştir. Elde edilen bitkilerde ploidi düzeyi flow stometri yöntemi ile belirlenmiş olup morfolojik gözlemler, kök ucu kromozom sayımı, stomatal incelemeler ile desteklenmiştir. Sıvı ortamda kolhisinin % 0.1 dozunun 6 gün uygulanması ile % 40 tetraploid ve % 73.33 poliploid bitki oranları ile en yüksek değerler alınmıştır. Yarı katı ortamda kolhisinin % 0.04 dozunun 10 gün uygulaması ile % 64.66  tetraploid  ve kolhisinin % 0.08 dozunun 10 gün uygulaması ile % 100 poliploid bitki oranı  ile en yüksek değerler  elde edilmiştir. Poliploid bitkilerin stoma yoğunluğu diploidlere göre azalırken stoma boyutlarında artış olduğu belirlenmiştir. In vitro kültür aşamasında çiçeklenen bireylerde poliploid çiçeklerin daha iri ve bitki başına çiçek sayısının diploidlere göre arttığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted in order to obtain polyploidy plants in Serapias vomaracea (2n=36) species, which is spread in flora of our country, contains glucomannan at a rate of 40 % and is proposed for production of good salep, through treatment of colchicine in vitro culture conditions. First of all, the seeds of the species have been sown in EBP, MS and KC nutrient media in order to determine the most suitable nutrient media under in vitro culture conditions. EBP nutrient medium, which gave the best results in terms of germination, protocorm and plant growth, has been used in trials. In order to obtain polyploidy plants in salep orchid species the protocorms have been divided into 2 groups and the first group has been left in semi-solid EBP nutrient media containing 0 (control) 0.02, 0.04 and 0.08 % colchicine concentrations for a period of 5 to 10 days. The second group protocorms of the sahlep orchid species have been mixed in EBP liquid nutrient medium containing colchicine solution prepared in concentrations of 0.00, 0.025, 0.05 and 0.10 % for a period of 3 to 6 days. The polyploidy level in the obtained plants have been determined via flow cytometry method and supported through morphological observations, root tip chromosome count and stomatal observations. The highest values have been obtained as 40 % tetraploid and 73.33 % polyploidy plants through application of 0.1% colchicine dose in liquid medium for a period of 6 days. The highest values have been obtained as 64.66 % tetraploid via application of 0.04 % colchicine dose in semi-solid medium for a period of 10 days and 100 % polyploidy plants through application of 0.08 % colchicine dose in semi-solid medium for a period of 10 days. While the stoma density of the polyploidy plants decreased compared to the diploids, an increase have been observed in stoma sizes. It has been observed that the flowers of the polyploidy plants were bigger for the plants blossoming during the in vitro culture phase and the number of the flowers as per plant have increased compared to the diploids.