Mekânsal planlardaki hak, kısıtlılık ve sorumlulukların arazi idaresi temel modeli ile temsil edilmesi
Representing the rights, restrictions, and responsibilities in spatial plans with the land administration domain model
Yazar: OKAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel arazi = Urban land ; Kentsel arazi kullanımı = Urban land use ; Tapu kadastro = Land register cadastre ; Toprak mülkiyeti = Land ownership

Özet:
Mekânsal planlama, gelecek arazi kullanımına ilişkin bir vizyon ışığında projeksiyon belirleme işlemidir. Mekânsal planlar yapılaşmadan ulaşım, çevre, doğa, kültür ve korumaya birçok alanda mekânla ilgili kararlar üretir ve kararların üretilmesine rehberlik eder. Kadastro işlemi ile fiziki sınırları ve hukuki durumu kayıt altına alınan arazi parçalarının ulusal amaçlar ve sağlıklı kentleşme hedefleri doğrultusunda kullanım hakkı, kısıtlamaları ve sorumlulukları mekânsal planlar ile belirlenir. Arazi idaresinin dört fonksiyonundan biri olan mekânsal planlama diğer bir fonksiyon olan arazi geliştirme kararlarının da oluşturulmasında belirleyicidir. Arazi üzerinde birçok yasal yükümlülük üreten arazi kullanım kararlarının ortak bir temsil kazanması ve standart veri modeli yapısında sunulması birlikte işlerlik ve arazi kullanım güvenliği için gereklidir. Mekânsal planlama kararları ve süreçlerinin sıfırdan kavramsal veri modeli yapısında tasarımı bir seçenek olsa da yoğun çalışmalar sonucunda 2012 yılında ISO (International Organization for Standardization) tarafından arazi idaresi sektöründe standart haline getirilen Arazi İdaresi Temel Modeli (AİTM) sunduğu harici paket desteği ile veri modeli tasarımında gereksiz veri ve prosedürleri önleme olanağı sunar. Bu tez çalışmasında, mekânsal plan kararlarının standart bir veri modeli yapısında sunulmasını sağlayan uluslararası ve ulusal olmak üzere iki veri modeli oluşturulmuştur. Tasarlanan harici veri modeli örnek düzey diyagramları ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli çizim programında denenerek kavramsal veri modelinin fiziksel uygulanabilirliği ve gerçek durum senaryolarında işlerliği test edilmiştir.  Kademeli olarak ilerleyen çalışmalar sonucu mekânsal planlama süreçlerinin ve kararlarının veri modelinde sunulabileceği ve modelin AİTM standart yapısı ile ilişkilendirilerek arazi kayıt sistemlerine entegre edilebileceği gösterilmiştir.  Ayrıca, çalışma sadece arazi kullanım kararlarına değil bunun yanında planlar arası ilişkiye, arazi geliştirme kararlarına ve planlama süreçlerine veri modelinde yer vermesi ile literatürdeki benzer çalışmalardan ayrılmakta ve söz edilen literatür boşluklarını doldurmayı hedeflemektedir. Oluşturulan Mekânsal Planlama Veri Modelinin Türkiye özelinde gerçek durum vakaları ile işlerliğinin irdelenmesi neticesinde çeşitli ülkelerin minör değişiklikler ile modeli AİTM standardına uyumlaştırılmış arazi idare sistemlerinde kullanabilecekleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Spatial planning is the process of determining projections in the light of a vision of future land use. Spatial plans produce decisions about space in many different areas from construction to transportation and environmental, natural, and cultural protection, and guide the production of decisions. The right, restrictions, and responsibilities (RRR) to use of the land pieces whose physical borders and legal status are registered with the cadastral process are determined by the spatial plans in line with the national purposes, public welfare, and healthy urbanization objectives. Spatial planning, which is one of the four functions of land administration, plays a decisive role in the formation of land development decisions, which is another function. Gaining a common representation and presenting in a standard data model structure of the land-use decisions that produce many RRR on the land is necessary for interoperability and land-use security. Although the design of spatial planning decisions and processes in a conceptual data model structure from scratch is an option, the Land Administration Domain Model (LADM), as a result of intensive studies was standardized in the land administration sector by International Organization for Standardization (ISO) in 2012, with its external package support, provides the opportunity to avoid unnecessary data and procedures in data model design. In this thesis study, two data models, international and national, were created that enable spatial plan decisions to be presented in a standard data model structure. The physical applicability of the conceptual data model and its operability in real-case scenarios were tested by testing the designed external data model with sample level diagrams and a Geographic Information Systems (GIS) supported drawing program. As a result of gradual studies, it has been shown that spatial planning processes and decisions can be presented in a data model and that the model can be integrated into land registration systems by associating it with the LADM standard structure. In addition, the study differs from similar studies in the literature, with it includes not only land-use decisions, but also includes the relationship between plans, land development decisions, and planning processes in the data model. At the end of the study, it is aimed to fill this gap in the literature. As a result of examining the operability of the created spatial planning data model with real world cases in Turkey, it has been concluded that various countries can use the model in land administration systems harmonized with the LADM standard with minor changes.