Doğal hukuk teorileri bağlamında yasa, adalet ve yurttaşlık
Natural law theories in the context of law, justice and citizenship
Yazar: DAMLA UÇAK
Danışman: PROF. DR. KURTUL GÜLENÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Adalet = Justice ; Hak = Right ; Hukuk = Law ; Vatandaşlık = Citizenship ; İtaatsizlik = Disobedience

Özet:
Bu çalışmada yasa ve adalet arasındaki ilişki doğal hukuk yaklaşımı çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, doğal hukuk yaklaşımının adaleti sağlama konusunda ne derece etkili ve yeterli olduğu sorusunu tartışmaya açmak ve bu soruyu doğal hukuk görüşüyle ilişkilendirdiğimiz düşünürlerin yurttaşlık kavrayışından hareketle yanıtlamaktır. Bu soruya yanıt ararken doğal hukuku klasik ve modern olmak üzere iki bölümde inceledik ve bu iki dönemin yasa, adalet ve ahlak kavrayışları arasındaki farklılıkların izini sürmeye çalıştık. Devamında ise doğal hukuk ve pozitif hukuk arasındaki gerilimi yine bu üç kavram arasındaki ilişki bağlamında değerlendirdik. Bu değerlendirmeden hareketle çalışmanın iddialarından biri, pozitif hukuk anlayışıyla sınırlı kalındığında adaletin sağlanmasının zorlaştığı ve bunun bir sonucu olarak doğal hukuka ihtiyaç duyulduğu ancak doğal hukukun da kendi içerisinde barındırdığı ve yeniden üretilmesine imkan tanıdığı eşitsizlik sebebiyle adaleti sağlama konusunda eksikliklerinin olduğudur. 

Doğal hukuk geleneğini doğal hukukun ne'liğine yönelik bir tartışma aracılığıyla değil, düşünürlerin görüşlerine müracaat ettiğimiz ve bu görüşlerdeki farklılıkları doğal hukuk anlayışındaki dönüşümün göstergesi olarak değerlendirdiğimiz bu çalışmanın ikinci iddiası; doğal hukuk düşüncesinin hem insan haklarının zemini hem insan haklarına sirayet etmiş bir yurttaşlık anlayışının kaynağı hem de yurttaşlıktan dışlanan kesimlerin doğallaştırılmasına katkısı olduğudur. Bu yanıyla doğal hukuk hem barındırdığı açmazlar hem de adalete erişmek/yakınlaşmak için kimi engelleri ortadan kaldırabilen içeriğiyle tartışmaya açılmıştır. 

Hukukun kişisel ve toplumsal otonomiyi aynı anda koruyan, bu iki otonomi anlayışını birbirinin gerekliliği olarak kavrayan ve eşitliği yalnızca hukuksal bir eşitlik olmaktan çıkartarak eşit muamele görme hakkı olarak politik bir varoluşla ilişkilendiren bir hukuk kavrayışı ise yasa ve adalet uyumunu sağlamanın bir yolu olarak çalışmada kendisine yer bulmuştur. 

Düşünürlerin yaklaşımlarında öne çıkan kavramlar bağlamında kimi farklılıklar olsa dahi, temelde bu iddialar yasa ve adalet ilişkisi, yurttaşlık ve yasanın adaletsizliğine karşın kişilerin başvurduğu/başvurabileceği bir yöntem olması nedeniyle itaatsizlik başlıkları altında irdelenmiştir.

Abstract:
In this study, the relationship between law and justice is tackled within the framework of the natural law approach. The main purpose of the study is to open a discuss the question of how effective and sufficient the natural law approach is in providing justice and to answer this question based on the citizenship concept of thinkers that we associate with the natural law view. While seeking an answer to this question, we analyzed natural law as classical and modern in two parts and tried to trace the differences between the law, justice and morality conceptions of these two periods. Based on this evaluation, one of the arguments of the study is that when it is limited to a positive understanding of the law, it becomes difficult to provide justice and as a result, natural law is needed. At the same time, natural law has deficiencies in the provision of justice due to the inequality it contains and allows to reproduction.

The second claim of this study, in which we refer to the opinions of thinkers rather than a discussion on the nature of the natural law tradition, and evaluate the differences in these views as an indicator of the transformation in the understanding of natural law; The idea of natural law is both the foundation of human rights and the source of the sense of citizenship that permeates human rights. It also contributes to the naturalization of those who have been stripped of their citizenship. With this aspect, natural law has been opened to discussion both with its dilemmas and with its content that can remove some obstacles in order to reach/approach justice.

A concept of law, which protects personal and social autonomy at the same time, comprehends these two autonomy understandings as the necessity of each other and associates equality with a political existence as the right to be treated equally by removing it from being just legal equality. This approach is included in the study as a way of ensuring the harmony of law and justice.

Although there are some differences in terms of the prominent concepts in the approaches of the thinkers, basically these claims are examined under the titles of the relationship between law and justice, citizenship, and disobedience a method that can be used/apply against the injustice of the law.