Ayçiçeği ıslahında moleküler markır yardımlı seleksiyon ile restorer (Rf/rf) allellerinin tespiti
Detection of restorer (Rf/rf) alleles by molecular marker assisted selection in sunflower breeding
Yazar: ARAY ZAILASHEVA
Danışman: PROF. DR. NEDİM MUTLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alleller = Alleles ; Ayçiçeği = Sunflower ; CMS = CMS ; Moleküler markerler = Molecular markers ; Seleksiyon = Selection

Özet:
Ayçiçeği ıslahında moleküler markır yardımlı seleksiyon ile idameci (maintainer) 
ve restorer (Rf) nükleusu taşıyan bitkilerin tespiti amaçlanmıştır.
Yerli hibrit ayçiçeği ıslahında moleküler markır yardımlı seleksiyon ile idameci 
(maintainer) ve restorer (Rf) nükleusu taşıyan bitkilerin tespiti için kodominant SCAR ve 
dominant markırları Rf1/rf1 allellerinin belirlenmesinde kullanılanlarıdır. B hattı 
geliştirmek için fertil sitoplazma taşıyan B grubu bitkilere heterozigot Rfrf nükleusu 
taşıyan bitkilerle yapılan geriye melezleme çalışmalarında %50 rfrf, %50 Rfrf geriye 
melez populasyonları elde edilmektedir ve ayrıca heterozigot Rfrf B grubu bitkilerin 
kendilenmesi sonucu RfRf, Rfrf, ve rfrf genotipindeki F2 genotipik açılımları (BCnF2) 
de ortaya çıkmaktadır. Bu rfrf genotipindeki bitkilerin belirlenebilmesi için test 
melezlemeleri yapılıp bir sonraki generasyonda F1 döllerinde çiçekler uygun iklim 
koşullarında testlenerek ayrıştırılarak aynı zamanda Rf/rf ayrımı yapan moleküler 
markılar kullanılıp istenilen genotiplerin markırlarla doğru ve verimli bir şekilde 
belirlenip belirlenemediği kontrol edilmektedir. Bir başka ifade ile, idameci (B) 
hatlarında sitoplazmaları fertil olduğundan nükleuslarındaki Rf/rf allellerinin durumunu 
tespit etmek mümkün değildir. B hatlarının nükleusunda Rf/rf durumunu ancak kısır (A) 
hatlarına test melezlemesi ve elde edilen F1 bitkilerinin yetiştirilip kısır ya da fertil olup 
olmamasının gözlemlenmesi ile anlaşılmaktadır. B hatlarında Rf/rf allellerinin moleküler 
markırlar ile tespiti hem maliyet hemde ıslah süresini azaltmak için önemlidir.

Abstract:
In sunflower breeding, it was aimed to determine the plants carrying the 
maintainer and restorer (Rf) nucleus by molecular marker assisted selection. 
In domestic hybrid sunflower breeding, molecular marker-assisted selection was 
be used to determine the codominant SCAR and its dominant markers Rf1/rf1 alleles 
specified for the detection of plants carrying maintainer and restorer (Rf) nucleus. In order 
to develop a B line, 50% rfrf and 50% Rfrf backcross population obtained in backcrossing 
studies with plants carrying Rfrf nucleus that are heterozygous for group B plants carrying 
fertile cytoplasm and also heterozygous Rfrf group B plants will self-introduce F2 
genotypic expansions (BCnF2) in the RfRf, Rfrf, and rfrf genotypes. In order to determine 
the plants in this rfrf genotype, test crosses made and in the next generation, the flowers 
in the F1 progeny was tested under suitable climatic conditions and was separated. At the 
same time, molecular markers that distinduish Rf/rf will be used to check whether the 
desired genotypes could be determined accurately and efficiently with the markers. In 
other words, it is not possible to detect the status of the Rf/rf alleles in the nucleus of the 
maintainer (B) lines, since their cytoplasm is fertile. Rf/rf status in the nucleus of B lines 
can only be understood by test crossing into sterile (A) lines and observing whether the 
obtained F1 plants are grown and whether they are sterile or fertile. Detection of Rf/rf 
alleles in B lines with molecular markers is important to reduce both cost and breeding 
time.