İlhanlı-Avrupa ilişkileri
Ilkhanid-Europe relations
Yazar: ALİCAN KİRİŞOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KANSU EKİCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Avrupa = European ; Ekonomik ilişkiler = Economic relations ; Kültürel ilişkiler = Cultural relations ; Ticari ilişkiler = Trade relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası ticaret = International trade ; İlhanlı Devleti = Ilkhanid State ; İlhanlılar = Ilkhans

Özet:
İran tarihi açısından İlhanlılar dönemi oldukça büyük bir öneme haizdir. İran'daki Moğol hâkimiyeti sırasında yaşanan dönüşümler ve İslâm dünyasıyla yapılan savaşlar Avrupa devletlerinin ilgisini bu bölgeye çekmiştir. Moğolların Ortadoğu'ya gelmesi ve Bağdâd'ın işgal edilmesinden sonra başta Haçlılar olmak üzere, Katolik Avrupa, Ermeni ve Gürcüler, Müslümanlara karşı İlhanlıları kurtarıcı bir güç olarak görmüşlerdir. XIII. yüzyılın ikinci yarısından XIV. yüzyılın ilk yarsına kadar Hristiyanlığı Moğolların arasında yayarak güçlü bir müttefik elde etmek amacıyla İran topraklarında faaliyet gösteren Avrupalılar, Doğu Akdeniz kıyılarında kurulan Haçlı devletleri vasıtasıyla İlhanlılarla yoğun şekilde temasa geçmişlerdir. Bu temasların neticesinde hem Avrupa'dan hem İran'dan elçi teatileri vukû bulmuştur. Çağatay, Altın Orda Hanlıkları, Memlûklar ve Türkiye Selçuklularına karşı İlhanlılar, Haçlılar, Avrupa, Papalık, Bizans İmparatorluğu, Gürcü ve Ermeniler arasında siyasî, ticarî ve ekonomik sebeplerden dolayı çıkar çatışmaları yaşanmıştır. Çalışmamızın önemli noktalardan biri İlhanlıların, Haçlılar ve Avrupalı devletlerle Memlûkların Ortadoğu'daki gücünü kırmak için müşterek bir sefer düzenleme girişimleridir. İlhanlı-Avrupa ilişkilerinde Argûn Han döneminin ayrı bir önemi vardır. Onun zamanında Avrupa'yla temaslar, elçi teatileri ve mektuplaşmalar önemli ölçüde hız kazanmıştır. Gâzân Han dönemine gelindiğinde İlhanlılar, en parlak devirlerini yaşamalarına ve Memlûklara karşı kısmî birtakım başarılar elde etmelerine rağmen ilerleyen zamanlarda bunların sürekliliği olmamıştır. Her ne kadar Avrupa, Memlûklara karşı İlhanlılara askerî destek gönderememiş olsa da İlhanlı hâkimiyetindeki Ermeni ve Gürcü krallıkları Müslümanlara karşı gerçekleşen savaşlarda daima Moğol Hanlarının yanında yer alarak sadık birer müttefik olmuşlardır. İlhanlı-Avrupa ilişkilerini derinden etkileyen diğer bir husus ticarî etkinliklerdir. Özellikle Venedikli ve Cenovalı tacirler İlhanlılarla sürekli ve yoğun şekilde ticarî faaliyetlerde bulunmuşlardır. İlhanlı-Avrupa ve Papalık münasebetleri Memlûklara karşı ortak askerî harekât yapabilmek arzusuyla başlamış ve ilerlemiş, taraflar arası görüşmelerde saldırı planları uzun süre tartışılmıştır. Ancak başta Avrupa'da olumsuz yönde yaşanan siyasî-dinî gelişmeler ve Avrupa'yla İran ve Suriye arasındaki uzun mesafenin yarattığı ulaşım güçlüğü gibi sebeplerden dolayı arzu edilen ittifaklık hiçbir zaman hayata geçememiştir. Araştırma konumuzu ele alırken başta taraflar arasında vuku bulan mektuplar olmak üzere, dönemle alakalı çeşitli kroniklerden, seyahat notlarından ve muhtelif araştırma eserlerden yararlanılmıştır.

Abstract:
In terms of Iranian history, the Ilkhanid period is of great importance. The transformations taking place during the Mongol domination in Iran and the wars waged by the Islamic world attracted the interest of the European states to this region. After the arrival of the Mongols in the Middle East and the occupation of Baghdad, Catholic Europeans, Armenians, Georgians, and particularly the Crusaders considered the Ilkhanids as a saviour against Muslims. From the second half of the 13th century until the first half of the 14th century, the Europeans, operating in Iranian territories in order to obtain a strong ally by spreading the Christianity among the Mongols, contacted with the Ilkhanids intensively via the Crusader states founded on the Eastern Mediterranean coasts. As a result of these contacts, ambassador exchanges from both Europe and Iran occurred. There were a great many conflicts of interest due to political, commercial and economic reasons among the Ilkhanids, the Crusaders, Europe, the Papacy, the Byzantine Empire, Georgians and Armenians against Chagatai Khanate, Khanate of the Golden Horde, the Mamluks, and the Seljuk Turks. One of the important points of our study is the initiative of the Ilkhanids, the Crusaders and the European states to organize a joint campaign in order to break the strength of the Mamluks in the Middle East. In Ilkhanid-European relations, Arghun Khan era was of a great significance. During his time, the contacts with Europe, ambassador exchanges and diplomatic correspondence gained considerable momentum. In the period of Ghazan Khan, although they had their brightest eras and achieved some partial successes against the Mamluks, the Ilkhanids could not maintain this position. Even though Europe was not able to send military support to the Ilkhanids against the Mamluks, the Ilkhanian-dominated Armenian and Georgian kingdoms always became a loyal ally of the Mongol Khans in the wars against the Muslims. Another issue affecting Ilkhanid-European relations profoundly was the commercial activities. The Venetian and Genoese merchants, in particular, constantly involved in intense commercial activities with the Ilkhanids. Ilkhanid-European and the Papacy relations commenced and advanced in an attempt to make joint military operations against the Mamluks, and the attack plans were negotiated between the parties for a long time. However, the desired alliance was never able to be established in view of the reasons such as the political-religious developments in Europe, and the difficulty in transportation which resulted from the long distance between Europe and Iran, and Syria. In this study, we mainly used the letters that were exchanged between the parties, various chronicles related to the period, travel notes and a variety of other research works.