PISA 2018 Türkiye uygulamasında okul ve öğrenci değişkenlerinin öğrencilerin matematik okuryazarlığına etkisi
The effect of school and student variables on mathematical literacy in PISA 2018 Türkiye application
Yazar: ELİF SAĞLAMOL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE YILDIRIM SEHERYELİ
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, PISA'nın 2018 yılındaki uygulamalarına katılmış olan ve Türkiye örneklemini oluşturan öğrencilerin matematik okuryazarlığını okul ve öğrenci düzeyindeki değişkenlerle incelemektir. Bu amaç doğrultusunda okul düzeyindeki değişkenlerden; okul türü, öğretmen-öğrenci oranı, eğitim personeli eksikliği, eğitim materyali eksikliği, internete bağlı mevcut bilgisayar oranı, müfredat dışı yaratıcı etkinlikler, öğrenmeyi engelleyen öğrenci ve öğretmen davranışları değişkenleri kullanılmıştır. Öğrenci düzeyi değişkenlerinden; cinsiyet, bilişsel esneklik, zorluklara dayanıklılık, genel başarısızlık korkusu, algılanan BİT yeterliği, evdeki eğitim kaynakları, algılanan öğretmen ilgisi, okula aidiyet, öğrencinin zorbalığa uğraması, ekonomik, sosyal ve kültürel statü, anne eğitimi, baba eğitimi, ailenin evde eğitim desteği değişkenleri kullanılmıştır. İki düzeyli Hiyerarşik Lineer Model analizi yapılan bu araştırmada öğrencilerin, PISA Matematik başarısının okul ve öğrenci değişkenleri ile olan ilişkisi ve bu değişkenlerin matematik okuryazarlığına etkisi incelenmek istendiği için araştırmanın türü yordayıcı korelasyonel araştırmadır. Bu araştırmada analizler için R programlama dilinin Rstudio arayüzü kullanılmıştır. Verilerin düzenlenmesi ve betimsel istatistiklerde "dplyr" ve "psych" paketlerinden, HLM analizlerinde "lme4" paketinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda matematik okuryazarlığı ortalamalarının okullar arasında farklılaştığı görülmüştür. Bu farklılaşmanın %56'sı okul düzeyindeki değişkenlerden kaynaklanmıştır. Diğer değişkenler kontrol edildiğinde öğrenci düzeyinde modele dahil edilen cinsiyet, anne eğitimi, ekonomik, sosyal ve kültürel statü ve algılanan BİT yeterliği değişkenlerinin matematik okuryazarlığı ortalamalarını etkilediği görülmüştür. Modele dahil edilen diğer değişkenler kontrol edildiğinde okul değişkenlerinden ise müfredat dışı yaratıcı etkinlikler ve öğrenmeyi engelleyen öğrenci davranışlarının matematik okuryazarlığı üzerinde anlamlı etkileri olduğu gözlenmiştir. Okul ve öğrenci değişkenleri modele birlikte dahil edildiğinde ise diğer değişkenler kontrol altına alındığında cinsiyet, anne eğitimi, ekonomik, sosyal ve kültürel statü, algılanan BİT yeterliği ve öğrenmeyi engelleyen öğrenci davranışları değişkenlerinin matematik okuryazarlığı ortalamalarını etkilediği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: PISA, Matematik Okuryazarlığı, Hiyerarşik Lineer Model, Okul değişkenleri, Öğrenci değişkenleri

Abstract:
The aim of this study is to examine the mathematical literacy of the students who participated in the applications of PISA in 2018 and constitute the sample of Turkey, with school and student level variables. For this purpose, among the school-level variables; The variables of school type, teacher-student ratio, lack of education personnel, lack of educational materials, available computers connected to the internet, extracurricular creative activities, student, teacher and equipment were used. From student level variables; variables such as gender, cognitive flexibility, resilience to difficulties, general fear of failure, perceived ICT efficacy, educational resources at home, perceived teacher interest, school belonging, student bullying, economic, social and cultural status, mother education, father education, family home education support were used. . In this study, in which two-level Hierarchical Linear Model analysis was conducted, the relationship between students' PISA Mathematics achievement with school and student variables, and the effect of these variables on mathematical literacy, is a predictive correlational research. In this research, the Rstudio interface of the R programming language was used for analysis. "dplyr" and "psych" packages were used for data organization and descriptive statistics, and "lme4" package was used for HLM analysis. As a result of the findings, it was seen that the average of mathematical literacy differed between schools. 56% of this variation was due to school-level variables. When other variables were controlled, it was observed that gender, maternal education, economic, social and cultural status, and perceived ICT efficacy variables included in the model at the student level affected the averages of mathematical literacy. When other variables included in the model were controlled, it was observed that extracurricular creative activities and student behaviors that hinder learning had significant effects on mathematical literacy. When school and student variables were included in the model together, when other variables were controlled, it was seen that gender, maternal education, economic, social and cultural status, perceived ICT efficacy and student behaviors that hinder learning affected the averages of mathematical literacy.
Keywords: PISA, Mathematical Literacy, Hierarchical Linear Model, School variables, Student variables