Zonguldak ekolojik koşullarında bazı ceviz çeşitlerinin adaptasyon yeteneklerinin belirlenmesi
The investigation of adaptation performance of some walnut cultivars in zonguldak province
Yazar: SAADET SEVİL YÜCEL
Danışman: PROF. DR. FATMA YEŞİM OKAY
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada ceviz yetiştiriciliğinin yapıldığı ve talep artışı ile yeni bahçelerin kurulduğu, ancak çeşit seçiminden kaynaklı sorunlarla karşılaşılan ve bölgeye uygun çeşitlerin belirlenmesi yönünde daha önce çalışma yürütülmemiş olan Zonguldak ili Devrek ilçesi ekolojik koşullarında bazı yerli ve yabancı standart ceviz çeşitlerinin performanslarının incelenmesi amaçlanmıştır.

Bölgeyi temsil eden özellikte bir üretici bahçesinde yürütülen çalışmada; yerli çeşit/genotiplerimizden Adilcevaz 13, Bilecik, Kaman 1, Kaplan 86,  Maraş 18, Oğuzlar 77, Sütyemez, Yalova 1 ve Yalova 3 çeşitleri ile Aksaray tipi; yabancı ceviz çeşitlerinden Chandler, Fernette, Fernor, Franquette, Hartley, Howard, Klon 139, Meylannaise, Pedro ve Weinsberg 2 çeşitlerinin yanısıra ve Juglans hindsii anacı olmak üzere toplam 21 çeşit,/genotip ile çalışılmıştır. Çeşitlerde fenolojik gözlemler yapılmış, morfolojik özellikler değerlendirilmiş, meyvelerde pomolojik ve kimyasal özellikler gerçekleştirilmiş, güneş yanıklığı, hastalık ve zararlılarla ilgili gözlemler yapılmıştır. Çalışmada 2018-2020 arası olmak üzere 3 yıllık veriler incelenmiştir. 

İncelenen çeşit/genotiplerin fenolojik gözlemlerinde; Aksaray tipi,  Bilecik, Yalova 1, Yalova 3, Oğuzlar 77 çeşitleri en erken yapraklanan çeşitler; Fernette, Fernor, Franquette gibi yabancı çeşitler daha geç yapraklanmakla birlikte en geç yapraklanan çeşitlerin ise Meylannaise, Weinsberg 2 ve Klon 139 çeşitleri olduğu gözlenmiştir. Çiçeklenme özellikleri incelendiğinde çiçeklenme gösteren ağaçlardan Meylannaise çeşidinin "Homogamy"; Aksaray tipi ile Bilecik ve Oğuzlar 77 çeşitlerinin "Protogeny"; diğer çeşit ve tiplerin ise "Protandry" özellik gösterdikleri belirlenmiştir. Geç yapraklanma, erken meyveye yatma, birim gövde kesit alanına düşen verim miktarının yüksek olmasından dolayı Chandler ve Howard çeşitleri bölge için önerilebilecek yabancı çeşitlerdir. Kesin bir çeşit önerisinde bulunabilmek için çeşit/genotiplerin en az 5 yıl daha takip edilmesi gerekmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the performance of some domestic and foreign standard walnut varieties in the ecological conditions of the Devrek district of Zonguldak province, where walnut cultivation is carried out and new gardens are established with the increase in demand and where the problems are encountered in the selection of varieties and determination of varieties suitable for the region, which has not been studied before.

In the study carried out in a producer garden representing the region; Aksaray type with Adilcevaz 13, Bilecik, Kaman 1, Kaplan 86, Maraş 18, Oğuzlar 77, Sütyemez Yalova 1, and Yalova 3 varieties; in addition to the foreign walnut cultivars, Chandler, Fernette, Fernor, Franquette, Hartley, Howard, Klon 139, Meylannaise, Pedro and Weinsberg 2 and Juglans hindsii rootstock, a total of 21 cultivars/genotypes were studied. Phenological observations were made on varieties, morphological characteristics were evaluated, pomological and chemical properties were carried out on fruits, observations were made about sunburn, diseases, and pests. In the study, 3-year data, between 2018-2020, was examined.

In the phenological observations of the examined cultivars/genotypes; Aksaray type, Bilecik, Yalova 1, Yalova 3, Oğuzlar 77 varieties are the earliest leafing varieties; foreign cultivars such as Fernette, Fernor, Franquette leaf late, Meylannaise, Weinsberg2 and Klon 139 were observed to leaf out the latest. When the flowering characteristics are examined, it was determined that  out of flowering trees, the variety Meylannaise showed "Homogamy"; the varieties Aksaray type and Bilecik and Oğuzlar 77 showed "Protogeny"; and other cultivars and types showed "Protandry" characteristics. Chandler and Howard varieties are the varieties that can be recommended for the region due to late leafing, early fruiting and high yield per unit body cross-sectional area. The cultivar/genotypes must be followed for at least 5 more years to make a definite cultivar recommendation.