Kesin hükmün olumlu etkisi
Positive effect of res judicata
Yazar: ABULFAZ SADIKHZADA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CENGİZ SERHAT KONURALP
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hüküm = Judgement ; Kesin hüküm = Final judgement ; Olumlu etki = Positive effect

Özet:
Kesin hükmün olumlu etkisi, kesin hüküm kurumunun bir bütün olarak anlaşılması için irdelenmelidir. Bunun için kesin hükmün olumlu etkisinin mahiyeti, objektif ve sübjektif açıdan kapsamı ortaya konulmalıdır. Kesin hükmün olumlu etkisini ifade etmek için yaygın olarak kullanılan kesin hükmün delil niteliği kavramı bu kurumu doğru ifade etmemektedir. Çünkü kesin hüküm kurumu kesinleşmiş hükmün bir vasfı niteliğindedir ve onun olumlu etkisi ile ifade edilen etki, hükmün kesinliğinin sonraki davalardaki görünümlerinden biridir. İkinci davada kesin hükmün olumlu etkisinin objektif kapsamına ilk davada kesin hükmün kapsamında kalan hususlar girer. Bu hususlara ise hüküm fıkrası ve gerekçenin hükme zorunlu bağlı olan kısımları dahildir. Kesin hükmün olumlu etkisinin sübjektif kapsamının, yani kesin hükmün olumlu etkisinin sirayet edeceği kişiler yönünden sınırının hukuki dinlenilme hakkı ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. İlk davada hukuki dinlenilme hakkı olup ve bu hakkı temin edilenlere, yani taraflara ikinci davada sirayetin mevcut olacağı belirlenmiştir. İlk kesin hükmün olumlu etkisini ikinci davada taraflara (taraflardan birine) karşı üçüncü kişiler de kendi lehlerine kullanabilecekler. Üçüncü kişilerin ikinci davada ilk davadaki kesin hüküm etkisinde kalan tespitlere yönelik hukuki dinlenilme hakları yoksa, ilk davadaki usuli talebe yönelik tespitler ikinci davada kesin hükmün olumlu etkisine haiz olurlar. Ayrıca, bu durumda sözü edilen üçüncü kişiler ilk davanın taraflarından biri ile davada tarafsa, kesin hükmün olumlu etkisi lehte ve aleyhte söz konusu olur. Sözü edilen üçüncü kişilere karşı başka üçüncü kişiler ilk kesin hükmün olumlu etkisini kendi lehlerine kullanabilecekler.

Abstract:
Positive effect of res judicata is examined to understand the res judicata as a whole within civil procedure law. For this goal, it should be put forth the meaning of positive effect of res judicata, the objective and subjective scope of proof nature of res judicata. Proof nature of res judicata term, commonly used term to express positive effect of res judicata, does not express this institute correctly. Because, res judicata institute lists a quality of defined judgment and by its positive effect one aspect of judgment definitiveness is considered. The matters protecting by res judicata within the first case are in the objective scope of positive effect of res judicata within the second cases. These matters includes operative provisions and ratio decidendi necessarily binded to operative provisions. Subjective scope of positive effect of res judicata is determined by investigating the regulation reason of party condition in HMK article 303. It is identified that positive effect of res judicata contagion is directly related to legal hearing right. In this situation, the principle is regarded as contagion to those who has legal hearing right in the first case and provided by that right, namely parties. Third parties could use the first judgment in their own favor against the first judgment's parties in the second cases. Pro and con contagion to third parties in the second cases is considered in the cases of nonexsitence of their legal hearing right regarding procedural action in the first case.