Kurum tarihi bağlamında Cumhuriyet Dönemi müsteşarlık sistemi
The undersecretariat system in the Republic era within the context of institution history
Yazar: MEHMET MUT
Danışman: PROF. DR. İSMET TÜRKMEN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Devlet idaresi = State administration ; Kurumlar tarihi = Corporate history ; Müsteşar = Undersecretary ; Müsteşarlık = Undersecretariat ; Türk kamu yönetimi = Turkish public administration ; Yönetim teşkilatı = Administrative organization

Özet:
"Kurum Tarihî Bağlamında Cumhuriyet Dönemi Müsteşarlık Sistemi" adını taşıyan bu tez; Osmanlı merkezî yönetimindeki sistemin köklerini esas alarak; Cumhuriyet döneminde başbakanlık müsteşarlığı, başbakanlığa ve bakanlıklara bağlı müsteşarlıklar ile bakan yardımcılığı üzerine inşa edilmiş olup müsteşarlık sistemi ve tarihî hakkında araştırma yapmayı konu edinmektedir. 
Müsteşarlık sisteminin incelendiği bu çalışmanın kapsamında, yukarıda da belirtildiği gibi Osmanlı Dönemi merkezî bürokrasisi ve nezaretlerin kurulmasıyla ortaya çıkan yapı ve Cumhuriyet'e miras kalan idarî özelliklerden hareket edilmiştir. Cumhuriyet döneminde başbakanlık müsteşarlığı, başbakanlığa bağlı müsteşarlıklar ve bakanlık müsteşarlarının geçirdiği dönüşüm ve nihayetinde müsteşarlıkların kaldırılıp bakan yardımcılığına geçiş bu çalışmanın sınırlarını oluşturmaktadır. Çalışma ayrıca, müsteşarlıkların örgütsel yönleri ve makam olarak müsteşarın yasal konumu üzerine bir incelemedir.
Birinci bölüm; "Türk İdari Teşkilat Sisteminin Genel Görünümü" başlığını taşımaktadır. Bu bölüm, Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi idarî yapılarının genel görünümleri ile Türk idari sisteminde yardımcı-danışma mekanizmalarının yerinin anlatılmasıyla sonlandırılmıştır.
Tezin ikinci bölümü, "Müsteşarlık Sistemi" adını taşımaktadır. Bu bölümde müsteşarlığa ilişkin kavramsal bilgiler, tarihsel süreç, müsteşarlıkların sınıflandırması ve dünyadaki örnekleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. Kavramsal bilgiler aktarılırken yabancı literatürde müsteşarlığa karşılık gelen terimler de kullanılmıştır. Türkiye'de başbakanlık müsteşarlığı, başbakanlığa ve bakanlıklara bağlı müsteşarlıklara ilişkin betimleyici bilgiler bu bölümde sunulmuştur.
"Müsteşarlık Sisteminde Reform: Bakan Yardımcılığına Geçiş"  başlığını taşıyan üçüncü bölümde ise Türkiye'de müsteşarlık ve bakan yardımcılığının ikili yapı olarak birlikte uygulandığı dönem ve 2018 sonrası Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine geçişle birlikte müsteşarlık sisteminin kaldırılıp bakan yardımcılığının tek başına hayata geçirilmesi anlatılmıştır.

Abstract:
This thesis named as The Undersecretariat System In the Republic Era Within the Context of the Institution History, based on the roots of the Ottoman central administration system, is built on the undersecretariat of the prime ministry, the undersecretariats affiliated with the prime ministry and ministries and the office of deputy minister in the Republic period, and focuses on research on the undersecretariat system and its history.
Within the scope of this study, in which the undersecretariat system is examined, as mentioned above, the structure that emerged with the establishment of the Ottoman Period central bureaucracy and the ministries and the administrative features inherited to the Republic have been taken into account. The transformation of the undersecretariat of the prime ministry, the undersecretariats affiliated with prime ministry and the undersecretaries of the ministry in the Republic period, and eventually the abolition of the undersecretariats and the transition to the office of deputy minister constitute the limits of this study. It is also an examination of the organizational aspects of the undersecretariats and the legal position of the undersecretary as an office.   
In the first chapter, the general views of the administrative structures of the Ottoman Period and the Republic Period as well as the position of auxiliary-consultation mechanisms in the Turkish administrative system has been examined.
The second chapter of the thesis is named as "Undersecretariat System and Concepts". This chapter has included in the conceptual information on undersecretariat, the information on historical process, classification of undersecretariats and examples in the world. While explaining the conceptual information, terms corresponding to the undersecretariat in foreign literature have been also used. This chapter has presented descriptive information on undersecretariat of the prime ministry and the undersecretariats affiliated with the prime ministry and the ministries in Turkey.
The third chapter, titled as "Reform in the Undersecretariat System: Evaluation of Process of the Transition from the Ministerial Undersecretariat to the Deputy Ministry", has explained the period in which the undersecretariat and the office of deputy minister have been implemented together as a dual structure in Turkey and the abolition of the undersecretariat system and the adoption of the office of deputy minister alone, with the transition to Presidential Government System after 2018.

Key Words: Undersecretary, Undersecretariat, Ministry, Prime Ministry, Deputy Minister