Boğaziçi'nin Avrupa Sahili'nde 1946-1966 yılları arasında inşa edilmiş kat apartmanlarının koruma öncelikleri açısından değerlendirilmesi
Assessment of the apartments built between 1946-1966 in Europe sides of Bosphorus in terms of conservation priorities
Yazar: AYŞEGÜL ORHAN ŞAHAN
Danışman: PROF. DR. CAN ŞAKİR BİNAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmanın amacı 1946-1966 yılları arasında inşa edilmiş kat apartmanlarının korunmasını sağlayacak özelliklerini tanımlamak ve koruma öncelikleri açısından bir değerlendirme yapmaktır. 1983 yılından itibaren geçerli olan  plan şartları  nedeniyle çok sayıda kat apartmanının korunarak günümüze ulaştığı düşünüldüğü için Boğaziçi'nin Avrupa Sahili çalışma alanı olarak seçilmiştir. İncelenen dönem aralığı yapılarda mülkiyet bölünmesine izin veren yasal sürecin hazırlık evresi olan 1946 yılı ve kat mülkiyeti uygulamasının resmiyet kazandığı 1966 yılıdır. Bu zaman aralığı aynı zamanda Türkiye'de ekonomik, politik, sosyo-kültürel vb. alanda önemli gelişmelerin yaşanması açısından önemli bulunmuştur.
Çalışmanın ilk bölümünde literatür özeti, tezin amacı ve hipotezi yer almıştır. İkinci bölümde kat apartmanlarını daha iyi tanımak, mimari özelliklerini ve üretim süreçlerini anlayabilmek amacıyla dönemi anlatan kitaplar, dergiler, arşivler ve belgelerden elde edilen bilgiler değerlendirilmiştir. İstanbul'da kat apartmanlarının ortaya çıkış sürecini etkileyen faktörler ele alınmıştır. Böylelikle kat apartmanlarının özelliklerinin tanımlanabilmesi için 1946 yılından sonra yaşanan katlı apartmanlaşma süreci toplumsal, sosyo-kültürel, ekonomik ve teknolojik veriler ışığında incelenmiştir. Kat apartmanlarının Boğaziçi'nin Avrupa Sahili'nde inşa edilme süreci de bu bölümde anlatılmıştır. 
Üçüncü bölümde kat apartmanlarının mimarisi ve yapısal özellikleri aynı dönem veya yakın dönem konutları üzerine yapılan araştırmalara, kat apartmanlarında yapılan gözlemlere, arşivlerden elde edilen proje bilgilerine, eski fotoğraflara dayandırılarak tanımlanmıştır. 19. ve 20. yüzyıl'da Avrupa'daki mimari düşünce ortamı ve paralelinde  Türkiye'de ortaya çıkmış mimari üsluplar  ve değişen konut mimarisi incelenmiştir. Boğaziçi'nin Avrupa Sahili'nde gerçekleştirilmiş alan çalışması ile tespit edilmiş 190 adet kat apartmanı Ek-A'da  envanter çalışmasından oluşan ikinci bir cilt ile belgelenmiştir.  
Dördüncü bölümde kat apartmanlarının koruma nesnesi olarak  kabul edilmesini sağlayacak özellikleri,  mevcut koruma değerleri çerçevesinde  tanımlanmıştır. Bu amaçla bu dönem mimarisi için Avrupa'da ve Türkiye'de tanımlanmış değerler ve koruma anlayışının tarihsel süreci incelenmiştir. 
Beşinci bölümde kat apartmanlarının kültür varlığı olarak seçilmelerinde korunmuşluk durumları belirleyici bir durum olarak öne çıkmıştır. Bu doğrultuda koruma değerleri ile özgünlük ilişkisi ve restorasyon kararlarının  özgünlük ile ilişkisi açıklanmıştır. Kat apartmanlarında gözlenen bozulma ve değişimler, nedenleri ile birlikte tezin  problemini daha iyi ortaya koyabilmek ve çözüm üretmek adına koruma sorunları başlığı altında bu bölümde açıklanmıştır.
Sonuç ve öneriler bölümünde 190 adet kat apartmanı sayısı, eleme ve rastgele seçim yöntemi ile 17'ye indirgenmiştir. Seçilen 17 kat apartmanının her biri için özel değerleri ve bu değerlerin özgünlüklerine göre bir "yapı puanı" elde edilmiştir. Kat apartmanlarının sahip oldukları "yapı puanı"na  göre koruma öncelikleri belirlenmiştir. Tezin kendisinin Türkiye'de inşa edilmiş kat apartmanlarının korunmasına yardımcı olması amacıyla bir akış şeması oluşturularak çalışma bitirilmiştir.

Abstract:
The aim of this thesis is doing a description of the characteristics of the apartment buildings built between 1946-1966 and making an assessment in terms of conservation priorities. European coast of the Bosphorus, where survived numerous of the apartments because of the plan terms available from 1983, was selected as the study area. The analyzed period interval is 1946, which is the preparatory phase of the legal process that allows the property division and 1966, that formalized the ownership application. This time interval is also important in terms of developments in the economic, political, socio-cultural fields in Turkey. 
In the first part of the study, review of the literature, the purpose and hypothesis of the thesis took place. In the second part, books, magazines, information obtained from the archives and documents describing the period were evaluated in order to understand the architecture and production processes of the apartments. Factors affecting the process of emergence of the apartments in Istanbul are discussed. Thus, the process of "creation of apartments" after 1946 was examined in the context of social, socio-cultural, economic and technological data for describing their properties. The construction process of apartments on the European Coast of Bosphorus has also been described in this section. 
In the third part, architectural and structural features of the apartments are defined by being based on old photographs, on research of the same period buildings, on observations made in the apartments and on the project information obtained from the archives. 
It has been investigated 19th and 20th century architectural thinking environment in Europe and according of this the architectural styles with changing residential architecture in Turkey. 190 apartment that identified by studies carried out in the European Coast of Bosporus has been documented in Annex-A by a second skin consisting of inventory. 
In the fourth part, the features of apartments that provide to be treated as objects of protection are defined in the framework of the existing conservation values. For this purpose, the historical process of the defined values and conservation approach for the architecture of this period in Europe and Turkey were investigated. 
In the fifth part, preservation circumstances emerged as a decisive situation for the election of the apartment as a cultural asset. In this context, the relationship between the conservation values, restoration decisions and authenticity were described. Changes and degradation with their reasons observed in the apartments are described in this section under the title of conservation issues to put out a better solution to the problem of the thesis. 
In conclusion and recommendations part, the number of 190 apartments was reduced to 17 by screening and random selection method. A "building point" was obtained for each of the selected 17apartments according to the authenticity of their special values. 
A "conservation priorities" list was prepared for apartments according to their "building points". This thesis has been completed by creating a flowchart to help the identification of conservation priorities for apartments built in Turkey.