Aydın'da bazı börülce (Vigna sinensis L.) ekotiplerinde yabancı tozlanma oranlarının belirlenmesi
Determination of outcrossing rates in some cowpea (Vigna sinensis L.) ecotypes in Aydin
Yazar: ÖZLEM SERDAROĞLU
Danışman: PROF. DR. TÜLİN BAŞ
Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Börülce = Cowpeas ; Kümeleme analizi = Cluster analysis

Özet:
Bu çalışmada, bazı yerel börülce ekotiplerinde bulunduğumuz ekolojide doğal yabancı tozlanmanın kaç metreye kadar gerçekleşebildiğinin ve oranlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöreden daha önce toplanmış yerel ekotiplerden iki tanesi ile çalışmaya başlanmıştır (15 kod no'lu beyaz tohumlu ana ve KK kodlu siyah tohumlu baba ekotip olarak). Çalışmanın tekrarında bir yerel ekotip daha (19 kod no'lu kahverengi tohumlu baba ekotip olarak) dahil edilmiştir. Yabancı tozlanma mesafelerinin belirlenmesi için morfolojik markörlerden yararlanılmıştır. Bunun için, IBPGR'nin börülce deskriptöründe tanımlanan bazı karakterler baz alınmıştır. Gözlem ve ölçümler, bu deskriptöre göre yapılmıştır. Denemenin birinci adımında (2005 yılı), yabancı tozlanmanın olması durumunda, hangi yöne ve hangi uzaklığa kadar yabancı tozlanmanın olabildiği konusunda bilgi alabilmek amacıyla, bitkiler belirlenen özel düzende yetiştirilerek açık tozlanmaya bırakılmıştır. Denemenin ikinci adımında ise (2006 yılı), birinci adım çalışmasında açık tozlanma ile elde edilen (F1 olma ihtimali olan) tohumlar, ikinci generasyon olarak yetiştirilmiş ve gözlemler yapılmıştır. Takip eden iki yılda (2006 ve 2008) deneme tekrar edilmiştir. Elde edilen bulgular NTSYSpc 2.2 versiyonunda kümeleme analizi ve PCA analizine tabi tutulmuştur. Bitkilerden baba ekotiplerle aynı kümeye giren, dolayısıyla yabancı tozlanmanın olduğu bitkiler tespit edilmiştir. Denemenin ilk yılında (2005), yabancı tozlanma kuzey, güney, doğu ve batıda sırasıyla 23m, 32m, 18m ve 21m'ye kadar; aynı çalışmanın tekrarında (2007) ise kuzey, güney, doğu ve batıda sırasıyla 8m, 5m, 4m ve 17m'ye kadar gerçekleşmiştir. İki yıl arasındaki yabancı tozlanmanın gerçekleştiği mesafe farklılığının ekolojik faktörlerden (özellikle sıcaklık ve nem düzeyleri) ve yüksek sıcaklığın baskıladığı böcek aktivitesindeki azalmalardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Doğal yabancı tozlanma oranlarının belirlenmesiyle ilgili olarak, tohum renklerinin kalıtımıyla ilgili verilerden istifade edilmesi öngörülmüşse de, çok net verilere ulaşılamadığından, yabancı tozlanma oranları konusunda güvenilir sonuçlar elde edilememiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the outcrossing distances and rate of some local cowpea ecotypes. At the beginning two ecotypes, which is collected from this region before, were used (no:15, black eyed white seeded maternal parent and KK, black seeded paternal parent). At the repetition of the study another local ecotype was included (no:19 as second paternal parent, brown seeded). Morphological markers were used to determine the outcrossing distances of the landraces. Some traits, which are defined in IBPGR?s cowpea descriptor, were used for this purpose. At the first year of the study (2005), to obtain information about the direction and the distance of outcrossing, the landraces were planted in a special arrangement and allowed for outcrossing. At the second year of the study (2006), the seeds obtained from the plants of the first step were grown and observed as the second generation. At the following two years (2007-2008) the study was repeated. The data subjected to cluster analysis and PCA by using NTSYSpc 2.2 version. The plants which were in the same cluster with paternal ecotypes, accepted as outcrossed. At the first study (2005), the outcrossing distance at north, south, east and west was 23m, 32m, 18m and 21m respectively; at the repetation of the study (2007) the outcrossing distance at north, south, east and west was 8m, 5m, 4m and 17m respectively. It is supposed that the differences of outcrossing distance between the two years is based on the ecological (especially the temperature and humidity) factors and the differences between the activities of the pollinator insects in that conditions. Although it is supposed to obtain natural outcrossing ratios by using inheritance of seed-colour character, reliable results could not obtain because of the complication of seed colour inheritance.