1963 Ankara Anlaşması'nın öngördüğü hukuki düzlemde süregelen Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde Türkiye-Fransa ilişkileri
Turco-French relations during the ongoing candidacy process of Turkey to the European Union based on the 1963 Ankara Agreement
Yazar: TEVFİK YAVUZER
Danışman: PROF. DR. MEHMET HELVACI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı / Avrupa Birliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Ankara Anlaşması = Ankara Agreement ; Avrupa Birliği = European Union ; Beşinci Cumhuriyet Dönemi = Fifth Republic Period ; Fransa = France ; Türk-Fransız ilişkileri = Turkish-French relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Yarı başkanlık sistemi = Semi-presidential systems

Özet:
Bu çalışmanın amacı; 1963 Ankara Anlaşması ile hukuki zemine oturtulan Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde, söz konusu Anlaşmanın öngördüğü şekilde vuku bulan günümüze kadar yaşanan hukuki, siyasi ve diplomatik süreçte yaşanan gelişmelere Fransa'daki hükümetler (izleyen bölümlerde açıklanacağı üzere cumhurbaşkanları) ne şekilde tepki ortaya koymuştur, tutumları ne olmuştur, tatbik ettikleri Türkiye politikasında hangi parametreleri göz önünde bulundurmuşlardır, hangi politika alanlarında değişikliklere gidilmiştir gibi soruların cevaplarını ortaya koymaktır.  

1963 tarihli Ankara Anlaşması, öncelikle Gümrük Birliği'nin ihdas edilmesini öngörmüş, üç aşamalı hukuki bir çerçeve çizmiştir. Akabinde 1996 yılı itibariyle de Gümrük Birliği Anlaşması olarak bilinen 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi kararı alınarak, Gümrük Birliği yürürlüğe girmiştir. Bu bağlamda, Ankara Anlaşması'nın çizdiği söz konusu hukuki çerçeve ekseninde 2017 senesine kadar Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde yaşanan gelişmeler Fransa açısından irdelenmiştir. Yapılan incelemede, birincil kaynaklar çerçevesinde Türk Dışişleri Bakanlığı kayıtları ve açıklamaları, Fransa Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlığı arşivleri, Türk ve Fransız basın arşivleri ve Fransa'da görev yapmış diplomatlarla gerçekleştirilen mülakatlardan, ikincil kaynaklar çerçevesinde ise yayınlanmış akademik çalışmalar, makale, kitap ve veri tabanlarından istifade edilmiştir. 

Çalışmanın birinci bölümünde Avrupa Birliği'nin kurucu üyesi olarak Fransa ve Fransız dış politikasının temel çizgileri analiz edilirken, 1958 tarihli Beşinci Cumhuriyet Anayasası çerçevesinde Fransa cumhurbaşkanlarının rolü de incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü olan 1963 tarihli Ankara Anlaşması'ndan Türkiye'nin 1987 yılındaki tam üyelik başvurusuna giden süreçte Türk - Fransız ilişkileri üzerinde durulurken, son bölümde ise Gümrük Birliği sonrası ilişkilerdeki gelgit sorunsalı açıklanmaya çalışılmıştır. 

Çalışmada elde edilen bulgulara göre, Fransa'nın Avrupa Birliği özelinde Türkiye politikasında prensiplerinin sabit olduğu ve stratejilerinin değişkenlik arzettiği görülmüştür. Beşinci Cumhuriyet Fransa'sı cumhurbaşkanlarının mensup oldukları parti ne olursa olsun izledikleri politikaların mensup oldukları parti dışında bir devlet politikası boyutu olduğu tespit edilmiştir. Bu durumu ise Türkiye'yi ne Topluluk içerisinde ne de dışında tutan Avrupa asimptotu politikasının açıkladığı, Cumhurbaşkanları Valery Giscard d'Estaing ve Nicolas Sarkozy'nin Türkiye'yi Avrupa Birliği'nden tamamen dışlayan yaklaşımları haricinde Beşinci Cumhuriyetin diğer tüm cumhurbaşkanlarının, takındıkları siyasi ideolojilerden ve bu ideolojilerin Türkiye politikasından ayrıksı biçimde bir devlet politikası olarak addedilebilecek Türkiye politikası izledikleri sonuçlarına varılmıştır.

Abstract:
The aim of this thesis is to present answers to the following questions: how did French governments react to and what were their attitudes as regards developments in the legal, political and diplomatic processes that took place in the course of the European Union candidacy process of Turkey.  This was set on a legal basis with the 1963 Ankara Agreement of which parameters have been incorporated into Turkish foreign policy and from which changes have been made to policy areas. The reactions of French presidents will be studied in later sections. 
 
The Ankara Agreement of 1963, which first envisaged the establishment of the Customs Union, outlined a three-stage legal framework.  Then from 1996, the Customs Union entered into force by the decision of the Association Council numbered 1/95, known as the Customs Union Agreement. Developments experienced in Turkey's European Union candidacy process until 2017, in accordance with the Ankara Agreement, have been examined from the perspective of France in particular.  In the study, primary sources include records and statements of the Turkish Ministry of Foreign Affairs, archives of the French Presidency and the Prime Ministry, Turkish and French press archives as well as interviews with diplomats who served in France. Secondary sources include published academic studies, articles, books and databases.
 
The first part of this study, which focusses on France as a founding member of the European Union, analyses the basic lines of French foreign policy.  The roles of the French Presidents within the framework of the 1958 Constitution of the Fifth Republic are also studied while focusing on Turco-French relations in the process from the Ankara Agreement of 1963 to the application for full membership in 1987.  The final part of this study explores the problematic of the tide in the relations after the Customs Union.
 
As per the findings of this study, it is observed that principles of France in the European Union and Turkey policy are stable, but their strategies vary. It has been determined that the policies followed by the presidents of Fifth Republic France, regardless of the party they belong to, have a state policy dimension other than the party they belong to. This situation is explained by the European asymptote policy, which keeps Turkey neither in the Community nor outside it. With the exception of the approaches of Presidents Valery Giscard d'Estaing and Nicolas Sarkozy, which completely exclude Turkey from the European Union, all other presidents of the Fifth Republic have political ideologies and policies that follow a Turkish policy, and one which can be regarded as a state policy.