Sürdürülebilir beslenme bilgi ve tutum anketinin Türkçeye uyarlanması: Mavi ve beyaz yakalı çalışanlara uygulanması
Turkish adaptation of questionnaire on food sustainability knowledge and attitudes to sustainable eating: Application to blue and white collar employees
Yazar: SÜMEYRA ŞAHİN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Bu araştırma iki aşamalı kesitsel bir çalışma olarak planlanmış olup; ilk aşamada Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutum Anketi'nin (SBBTA) Türkçe'ye uyarlaması için geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış, ikinci aşamada ise mavi ve beyaz yakalı çalışanların sürdürülebilir beslenme bilgi ve tutumları ile Akdeniz diyetine uyumları değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk aşaması yaş ortalaması 37.8±11.33 yıl olan 384 birey ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan faktör analizi sonucunda 33 maddeden oluşan SBBTA'nın dört faktör (boyut) altında toplandığı ve her boyuttaki maddelerin faktör yükünün 0.50'nin üzerinde, toplam varyan açıklama yüzdesinin de %60.4 olduğu bulunmuştur. SBBTA'nın güvenirlik (iç tutarlılık) analizinde toplam anket maddeleri arasında yüksek düzeyde güvenirlik sağlanmıştır (McDonald's omega: 0.918 ve Cronbach's alfa: 0.904). Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda model uyumunun değerlendirilmesinde kullanılan Ki-kare (χ2/sd) İyi Uyum İndeksi 4.296, Düzeltilmiş İyi Uyum İndeksi (Adjusted Goodness of Fit Index-AGFI) 0.958, Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (Root Mean Square Residual-RMR) 0.042, Tahmini Ortalama Karekök Hatası (Root Mean Square Error of Approximation-RMSEA)'nın 0.078 olarak bulunmuş olması modelin iyi uyuma sahip olduğunu ve SBBTA'nın Türkçe'ye uyarlanmasında geçerlik koşulunu sağladığı görülmüştür. Çalışmanın ikinci aşaması ise yaş ortalaması 41.9±10.87 yıl olan 105 mavi ve 105 beyaz yakalı olmak üzere toplamda 210 çalışan ile yapılmıştır. Araştırma kapsamında çalışmaya katılan bireylere genel bilgiler ve antropometrik ölçümleri içeren anket formu, SBBTA, Akdeniz Diyeti'ne Bağlılık Ölçeği (MEDAS), besin tüketim sıklığı formu ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı formu yüz yüze görüşme yöntemi kullanılarak uygulanmıştır. Sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir beslenme ile ilgili tüm bireylerin en çok bilgi sahibi oldukları üç kavramın sırasıyla yerel besin, çevresel etki ve biyoçeşitlilik; en az bilgi sahibi oldukları kavramın ise yeşil su-mavi su olduğu bulunmuştur. Beyaz yakalı çalışanların hayvansal kaynaklı besinlerin yetiştirilmesinin daha fazla su harcaması gerektirdiği konusunda mavi yakalı çalışanlara göre daha fazla bilgi sahibi olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Beyaz yakalı çalışanların tükettikleri ürünlerin sürdürülebilir bir şekilde üretilmesi konusuna mavi yakalı çalışanlara göre daha fazla önem verdikleri ve sürdürülebilir şekilde üretilen yiyecek ve içecek ürünleri için daha fazla para harcama konusunda daha istekli oldukları saptanmıştır (p<0.05). MEDAS sınıflandırmasına göre; Akdeniz diyetine sıkı uyum sağlayan tüm bireyleri beyaz yakalı çalışanların oluşturduğu belirlenmiştir. Akdeniz diyetine sıkı uyum sağlayan beyaz yakalı çalışanların, tükettikleri ürünlerin sürdürülebilir bir şekilde üretilmesi konusuna kabul edilebilir uyum sağlayan ve uyum sağlamayan beyaz yakalı çalışanlardan daha fazla önem verdikleri saptanmıştır (p<0.05). Beyaz yakalı çalışanların mavi yakalı çalışanlara göre, günlük diyetle tekli doymamış, omega-3 ve omega-6/omega-3 yağ asidi alım ortalamalarının yüksek; doymuş ve çoklu doymamış yağ asidi alım ortalamalarının ise düşük olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç olarak; eğitim, ekonomik ve sosyokültürel düzey farklılıkların sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme bilgi, tutum ve davranışları konusunda önemli derecede etkili olduğu görülmüştür.

Abstract:
This cross-sectional study was conducted in two stages, and in the first stage, a validity and reliability analysis was performed to adapt the Questionnaire on Food Sustainability Knowledge and Attitudes to Sustainable Eating to Turkish. In the second stage, the sustainable nutrition information and attitudes of blue and white-collar employees and their adaptation to the Mediterranean diet were evaluated. The first phase of the study was carried out with 384 individuals with a mean age of 37.8±11.33 years. As a result of the factor analysis, it was found that the Questionnaire on Food Sustainability Knowledge and Attitudes to Sustainable Eating consisting of 33 items was collected under four factors (dimensions), and the factor load of items of all sizes was above 0.50, and the total percentage of variant explanation was 60.4%. High level of reliability were achieved among the total survey items in of the Questionnaire on Food Sustainability Knowledge and Attitudes to Sustainable Eating reliability (internal consistency) analysis (McDonald's omega: 0.918 and Cronbach's alpha: 0.904). The fact that the Chi-square (χ²/df) Good Fit Index is 4.296, the Adjusted Goodness of Fit Index (AGFI) is 0.958, the Root Mean Square Residual (RMR) is 0.042, and the Root Mean Square Error of Approximation (RMSEA) is 0.078, as used in the evaluation of model compatibility resulting from confirmatory factor analysis (CFA), indicates that the model has a good fit and satisfies the validity conditions in adapting the Questionnaire on Food Sustainability Knowledge and Attitudes to Sustainable Eating for use in Turkish. The study's second phase was carried out with 210 employees, including 105 blue and 105 white collars, with a mean age of 41.9±10.87 years. Within the scope of the research, the questionnaire form containing general information and anthropometric measurements, Questionnaire on Food Sustainability Knowledge and Attitudes to Sustainable Eating, Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS), food consumption frequency form and 24-hour recall food consumption record form were applied to the individuals participating in the study by the utilisation of the face-to-face interview method. 
It has been found that the three concepts that all individuals have the most knowledge of sustainability and sustainable nutrition were local food, environmental impact and biodiversity, respectively, and the concept they had the slightest knowledge of was green water-blue water. It has been determined that white-collar employees have more knowledge about the water requirements for cultivating animal-based foods compared to blue-collar employees (p<0.05). Moreover, the results suggested that white-collar employees attribute more importance to the sustainable production of the products they consume than blue-collar employees and are more willing to spend more money on sustainably produced foods and beverages (p<0.05). Accounting to the MEDAS classification, it has been determined that all individuals who strictly comply with the Mediterranean diet were white-collar employees. Besides, results showcased that white-collar employees who strictly comply with the Mediterranean diet attribute more importance to the products they consume than white-collar employees who adapt and do not adapt to the sustainable production of the products they consume (p<0.05). Based on the data provided by blue and white-collar employees, the means of unsaturated, omega-3 and omega-6/omega-3 fatty acid intakes were higher in white-collar employees within their daily dietary intake. It was also determined that the means of saturated and polyunsaturated acid intakes of the white-collar employees were also low (p<0.05). Consequently, it has been reported that educational, economic and sociocultural disparities are importantly embedded in sustainable and healthy nutrition knowledge, attitudes and behaviours.