"Kasım Oğlan" ile "Gövher Kız ve Şiralı Bey" destanlarının motif indeksi
Motif index of epics "Kasım Oğlan" and "Gövher Kız ve Şiralı Bey"
Yazar: MUSTAFA ŞENCAN
Danışman: PROF. DR. ABDULSELAM ARVAS
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halk kültürü = Folk culture ; Türk destanları = Turkish legends ; Türk folkloru = Turkish folklore ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
Sözlü gelenek eserleri içinde önemli yere sahip olan destanlar, ait olduğu toplumun hafızasını taşıyıp nesilden nesile aktaran ürünlerdir. Bu eserler, yapılan çalışmalar sayesinde bir topluma ait barındırdığı kültürel miras tespit edilmek ve gelecek nesillere aktarılmak açısından önem arz etmektedir. Bu düşünceden yola çıkarak, Türkmen destan geleneği içinde yer alan "Kasım Oğlan" ile "Gövher Kız ve Şiralı Bey" destanları incelenmiş, bunların motifleri belirlenmiş ve motif indeksi oluşturulmuştur. Bu kapsamda, anlatının parçalanamayan en küçük birimi olarak tarif edilen motif, sözlü gelenek içinde uzun yıllar anlatılagelen destanların zihinsel hafızada kalmasını sağlayan bir unsurdur. Bu tez çalışmasında metin merkezli halkbilimi kuramları içinde yer alan "Tarihi-Coğrafi Fin" yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemin en önemli eseri, dünyaca ünlü folklorist Stith Thompson'un; halkbilimi ve halk edebiyatı alanlarında yapılan çalışmalarda başucu kaynağı olarak kabul gören "Motif Indeks of Folk Literature" (Halk Edebiyatı Motif İndeksi) adlı kataloğudur. Adı geçen eserdeki motif dizinine uygun olarak "Kasım Oğlan" ile "Gövher Kız ve Şiralı Bey" destanlarının motifleri tasnif edilmiş ve her iki destanda sıklıkla karşılaşılan motiflerin benzer ve farklılıkları tespit edilerek genel bir mukayese yapılmıştır. Çalışma sonucunda her iki destanın motifleri harf ve sayı dizinine uygun olarak sıralanmıştır. Destanların Türkmen sahası destan geleneği içerisinde yer almasından dolayı benzer motiflerin daha fazla olduğu fakat farklı motifleri de barındırdığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The epics, which have an important place in the works of oral tradition, are the products that carry the memory of the society they belong to and transfer them from generation to generation. Thanks to the studies, these works are important in terms of determining the cultural heritage of a society and transferring it to future generations. Based on this thought, the epics of "Kasım Oğlan" and "Gövher Kız and Şiralı Bey", which are in the Turkmen epic tradition, have been examined, their motifs have been determined and a motif index has been created. In this context, the motif, which is described as the smallest indivisible unit of the narrative, is an element that ensures that the epics that have been told for many years in the oral tradition remain in the mental memory. In this thesis, the "Historical-Geographical Fin" method, which is included in the text-centered folklore theories, has been used. The most important work of this method is the catalog named "Motif Indeks of Folk Literature" of the world-famous folklorist Stith Thompson, which is accepted as a bedside source in studies in the fields of folklore and folk literature. In accordance with the motif index in the aforementioned work, the motifs of the "Kasım Oğlan" and "Gövher Kız and Şiralı Bey" epics have been classified and a general comparison has been made by determining the similarities and differences of the motifs frequently encountered in both epics. As a result of the study, the motifs of both epics have been arranged in accordance with the letter and number index. Due to the fact that the epics are included in the Turkmen field epic tradition, it has been determined that there are more similar motifs, but they also contain different motifs.