Linyit kökenli karbon birikimine sahip toprakların humik ve fulvik asit miktarlarının belirlenmesi
Determination of humic and fulvic acid amounts of soils with carbon account of lignite original
Yazar: SEDA YAVUZ
Danışman: PROF. DR. ERDEM YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fulvik asit = Fulvic acid ; Hümik asit = Humic acid ; Karbon = Carbon ; Linyit = Lignite

Özet:
Bu çalışmada, linyit birikiminin gerçekleştiği Manisa'nın Soma ilçesindeki bazı tarım topraklarının karbon (C) miktarlarındaki değişimler göz önüne alınarak toprakların humik ve fulvik asit kapsamlarındaki değişim ve tarımsal faaliyetler açısından bu durumun önemi ortaya konulmuştur. Araştırma toprakları Soma'nın içinden geçen Bakırçay'ın 8 km'lik hattının hemen yakınlarındaki topraklardır. Araştırmada kullanılan tarım topraklarındaki linyit birikimi linyit parçacıkları ile yüklü Bakırçay taşkınlarına maruz kalma veya Bakırçayı'ndan gerçekleştirilen tarımsal sulamalarla gerçekleşmektedir. 18 örnekleme noktasından 3 tekerrürlü olarak alınan toprak örneklerinin kum, kil ve silt miktarları sırasıyla %27-50, %22-45 ve %23-36 arasında değişmektedir. Ayrıca toprakların tekstür sınıflarının killi, tınlı, kumlu killi tın ve killi tın olarak farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Linyit birikimi olmayan toprakların C kapsamlarının %4.50-4.87, linyit birikimi olan toprakların ise %5.64-26.45 arasında değiştiği tespit edilmiştir. Linyit birikiminin toprakların hem humik hem de fulvik asit kapsamlarında istatistiksel anlamda (P<0.0001) önemli değişikliğe neden olduğu belirlenmiştir. Linyit birikimi olmayan topraklarda humik asit miktarı %0.36-0.72 linyit birikimi olan topraklarda ise %2.71-9.88 arasında değişim gösterdiği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte linyit birikimi olmayan topraklarda fulvik asit belirlenememiş ancak linyit birikimi olan topraklarda %0.22-1.02 arasında olduğu belirlenmiştir. Yapılan korelasyon analizleri sonucu linyit birikimi olan topraklarda toprağın C, kum, kil içerikleri ve EC değerleri ile humik asit kapsamları arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Fulvik asit kapsamı bakımından linyit birikimi olan topraklarda toprağın kum ve kil içerikleri ile anlamlı bir ilişki kurulmuştur. Yapılan bu çalışmada elde edilen bulgulara göre humik ve fulvik asit değerlerinin bölge topraklarındaki verimliliği olumlu yönde etkileyebileceği sonucuna varılmıştır.
ANAHTAR KELİMELER: Fulvik asit, Humik asit, Karbon, Linyit, Toprak tekstürü

Abstract:
In this study, the carbon (C) content of some agricultural soils in Soma district of Manisa, where lignite accumulation takes place, and the changes in the humic and fulvic acid contents of the soils and their agricultural significance were investigated. The research area is the lands near the 8 km line of Bakırçay passing through Soma. Lignite accumulation of the agricultural lands used in the research is due to exposure to Bakırçay floods loaded with lignite particles or agricultural irrigations from Bakırçay. It has been determined that the sand, clay and silt amounts of the soil samples were taken from 18 sampling points in 3 replications vary between 27-50%, 22-45% and 23-36%, respectively. In addition, the texture classes of the soils differ as clayey, loamy, sandy-clay loam and clayey loam. It has been determined that the C content of the soils without lignite accumulation varies between 4.50-4.87%, and the soils with lignite accumulation vary between 5.64-26.45%, as well as that the lignite accumulation caused a statistically significant (P<0.0001) change in both humic and fulvic acid contents of soils. It has been revealed that the amount of humic acid in soils without lignite accumulation varies between 0.36% and 0.72% in soils with lignite accumulation, between 2.71-9.88%. However, fulvic acid could not be determined in soils without lignite accumulation, but it was determined to be between 0.22-1.02% in soils with lignite accumulation. As a result of the correlation analysis, it was determined that there was a significant relationship between the C, sand and clay contents and EC value of the soil and the humic acid contents in the soils with lignite accumulation. In soils with lignite accumulation in terms of fulvic acid content, a significant relationship was established with the sand and clay contents of the soil. According to the findings obtained in this study, it was concluded that humic and fulvic acid values may positively affect the productivity of the soils of the region.
KEYWORDS: Fulvic acid, Humic acid, Carbon, Lignite, Soil texture