Hellenistik ve Roma dönemlerinde Ephesos kent planlarının mekan dizim analiz yöntemiyle incelenmesi
Analysis of the Hellenistic and Roman period Ephesos city plans using the space arrangement analysis metod
Yazar: MEDİNE PINAR YÖRENÇ
Danışman: PROF. DR. SEMA ATİK KORKMAZ
Başkent Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Fonksiyonel yapılanma = Functional structuring ; Izgara = Grid ; Kentler = Cities ; Mekan tasarımı = Space design ; Planlama = Planning

Özet:
Antik kentlerin kazılması, on yıllar boyunca devam eden uzun çalışma dönemleri ve uzman kadroların ve cihazların temini bir yana bu uzun soluklu çalışmayı finanse edebilmek bile özellikle de ülkemiz gibi arkeolojik kalıntılar açısından bu denli zengin bir ülke için önemli bir problem teşkil eder.
 Çalışmamız özelinde Ephesos antik kentinin seçiminde rol oynayan etmenler, kentin ulusal ve uluslararası alandaki tanınırlığı ve iyi derecede korunmuş antik kentlerimizden biri oluşu ile özetlenebilir. Ephesos, 1893 yılından günümüze yaklaşık 150 yıldır sistemli şekilde kazıları devam eden, jeolojik ve jeofizik çalışmaları yapılmış, yerleşim tarihi ve kent planı üzerinde çalışılmış,  gelişim evreleri incelenmiş bir antik kentlerimizdir.
Kazılarda ortaya çıkartılan arkeolojik bulgularla, in situ veriler birlikte değerlendirilerek hazırlanan vaziyet planları, hava fotoğraflarıyla da desteklenerek kentin planlama kurgusu ve kullanımı ile ilgili çok değerli verilere ulaşmamızı sağlar. Henüz gün yüzüne çıkartılmamış verilerin de bu planlara dâhil edilebilmesini sağlayan ve son yıllarda yaygın biçimde kullanıldığını gördüğümüz 'uzaktan algılama' ve ' jeofizik' araştırmaların ki; Ephesos kazı çalışmalarında da bu teknolojiden faydalanılmıştır, arkeolojik çalışmalara değerli katkılar sunacağı açıktır. Elde eden tüm bu verilerin birleştirildiği kent planları okunarak, antik kentlerin planlama kurguları hakkında çok değerli çıkarımlar yapılacak, geçmişten gelen bu bilgi birikimi modern kentlerin planlanmasında bize değerli ipuçları sağlayacaktır. 
Çalışmamız kapsamında, Efes Antik Kenti özelinde, 'Mekân Dizimi Analiz Yöntemi' (MDAY=Space Syntax) uygulanarak yapılacak mekânsal analizlerle,  kentin en yoğun kullanılan bölgeleri, kent çekirdeği, en yoğun kullanılan yaya aksları ya da en yalıtılmış bölgeler tespit edilmeye çalışılacaktır. Sonuç olarak, antik kentlerin mekân organizasyon okunmasında, arkeolojik çalışmalarda da faydalanılabilecek bir matematiksel model olan MDAY.'nin kullanılabilirliği tartışılacaktır.
çok sayıda uzmanın ortaklaşa dahil olacağı multidisipliner bir çalışmayı gerekli kılar. İhtiyaç duyulacak

Abstract:
Excavation of ancient cities requires long working periods over decades and a multidisciplinary study in which many experts will be involved. Aside from the supply of specialist staff and equipment that will be needed, even financing this long-term study poses a significant problem, especially for a country such as our country, which is so rich in terms of archaeological remains.
 The factors that played a role in the selection of the ancient city of Ephesos in our study can be summarized as the city's national and international recognition and being one of our well-preserved ancient cities. Ephesos is one of our ancient cities that have been systematically excavated for 150 years since 1893, geological and geophysical studies have been carried out, the settlement history and city plan have been studied, and the stages of development have been examined.
The site plans prepared by evaluating the archaeological findings and in situ data together with the archaeological findings unearthed in the excavations, supported by aerial photographs, enable us to reach very valuable data about the planning setup and use of the city. The 'remote sensing' and 'geophysics' researches that enable the inclusion of data that have not yet been unearthed in these plans and that we have seen widely used in recent years; This technology was also used in Ephesos excavations, it is clear that it will make valuable contributions to archaeological studies. By reading the city plans in which all these obtained data are combined, valuable inferences will be made about the planning fictions of ancient cities, and this knowledge from the past will provide us with valuable clues in the planning of modern cities.
Within the scope of our study, the most intensively used areas of the city, the city core, the most heavily used pedestrian axes or the most isolated areas will be tried to be determined with the spatial analyzes to be made by applying the 'Space Syntax Analysis Method' (MDAY=Space Syntax) specific to the Ancient City of Ephesus. As a result, the usability of MDAY., a mathematical model that can also be used in archaeological studies, in reading the spatial organization of ancient cities will be discussed.