Er Sogotoh Destanında yer alan ekolojik unsurlar
Ecological elements in the Epic of Er Sogotoh
Yazar: CEREN GÜNDÜZOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MERİÇ HARMANCI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Ekoloji, insanın doğayla bedenen ve ruhen etkileşim içinde olduğu alanın bilimsel 
ifadesidir ve insanın doğa ile kurduğu ilişkiyi incelemektedir. Doğadan uzaklaşan 
insan ile arkaik bir kültürde doğayla iç içe yaşayan insanın doğaya bakış açısı 
birbirinden farklıdır. Doğada yaşayan ve her türlü ihtiyacını zorunlu olarak doğadan 
karşılayan insan profilinin sahip olduğu ekolojik bilinç, modern dünyaya başka bir 
perspektif sunmaktadır. Bu ekolojik bilinç, toplumun kültürüne ve edebiyatına 
sirayet etmektedir. Mekân ve zaman açısından değerlendirildiğinde bilhassa arkaik 
destanlar, bu etkinin yoğun olarak tespit edilebildiği metinlerdir. Ekolojik 
yaklaşımların ilke edinildiği bu çalışmada; halk edebiyatı ürünleri ve Saha/Yakut 
Türklerinin destan geleneği arasında önemli bir yer tutan Er Sogotoh destanı ele 
alınmaktadır. Bu doğrultuda incelemenin ana kaynağı Prof. Dr. Metin Ergun'un 
hazırlamış olduğu Yakut Destan Geleneği ve Er Sogotoh isimli çalışmadır. Er 
Sogotoh, epik destan özelliği göstermekte ve evrenin yaratılışından başlayarak üç 
bahadırın dünyalar arası mücadele döngüsünü aktarmaktadır. Yakut Türklerine 
hâkim olan Şamanizm ve Türk mitolojisi, onların tabiat unsurlarına bakışını 
şekillendirmiştir. Bu çalışmada, Er Sogotoh destanında insanların doğaya ve doğaya 
ait unsurlara yaklaşımları incelenmiştir ve unsurlar; dünya, toprak, dağ, ormanlar, 
ağaçlar, bitkiler, hayvanlar, ateş ve su şeklinde alt başlıklara ayrılmıştır. İncelemede, 
doğada yer alan unsurların kutsal ile nasıl ilişkilendirildiği, soğuk iklim ile doğa 
arasında kurulan ilişki ve ekolojinin arkaik dönemde insan düşüncesine olan tesiri 
ortaya konulmuştur. Araştırmada var oluşunu ve çevresini anlamlandırmaya çalışan 
insanın doğadaki her hareket ve oluşuma yükledikleri anlam üzerinde durularak 
geleneksel insanın doğaya karşı düşüncelerini saptamak amaçlanmaktadır. 
Günümüzde sanayileşme ve çevre kirliliğinin artması doğanın alma-verme dengesini 
bozmuştur, bu nedenle geçmişin izini taşıyan eserleri incelemek, insan-doğa ilişkisini 
hatırlatmada, ekolojik unsurları görünür kılmada ve doğanın korunması adına 
yapılacak çalışmalarda önem arz etmektedir. Er Sogotoh, alma-verme dengesinin 
korunduğu, doğanın insanlar tarafından muhafaza edilmesi gerektiği bilincine sahip 
bir dönemi aktarmaktadır. Geçmiş ile günümüz doğa algısının değişimini göstermek 
adına bir köprü görevi görmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Er Sogotoh Destanı, Ekoloji, Doğa, Hayvan, Bitki

Abstract:
Ecology is the scientific expression of the field in which humans interact with nature 
physically and spiritually. The perspective of a person who moves away from nature 
and a person who lives in touch with nature in an archaic culture is different from 
each other. The ecological consciousness of the human profile that lives in nature 
and necessarily meets all its needs from nature offers another perspective to the 
modern world. This ecological consciousness permeates the culture and literature of 
the society. When evaluated in terms of space and time, archaic epics are the texts in 
which this influence can be intensely detected. In this study where ecological 
approaches are adopted as a principle; The Epic of Er Sogotoh, which has an 
important place among folk literature products, is discussed. In this regard, the main 
source of the review is the work titled Yakut Epic Tradition and Er Sogotoh, 
prepared by Prof. Dr. Metin Ergun. The Epic of Er Sogotoh has the characteristics of 
an heroic epic and tells the cycle of the interworld struggle of the three heroes, 
starting from the creation of the universe. The Shamanism belief and Turkish 
mythology that dominate the Yakut Turks shape their perspective on natural 
elements. In this study, people's approaches to nature and natural elements in the The 
Epic of Er Sogotoh are examined. These elements in the study are divided into 
following subheadings: world, soil, mountains, forests, trees, plants, animals, fire and 
water. In the analysis, how the elements in nature are associated with the sacred, the 
relationship between the cold climate and nature, and the impact of ecology on 
human thought in the archaic period are revealed. The aim of the research is to 
determine the thoughts of traditional people, who try to make sense of their existence 
and their environment, towards nature by focusing on how they attach meaning to 
every movement and formation in nature. Today, industrialization and the increase in 
environmental pollution disrupt the balance of nature's give and take, so examining 
works that bear the traces of the past is important in reminding the human-nature 
relationship, making ecological elements visible, and in the work to be carried out for 
the protection of nature. Er Sogotoh presents the reader with a period in which the 
balance of giving and taking was preserved and the awareness that nature should be 
preserved by people. It serves as a bridge to show the change in the perception of 
nature between the past and the present.
Keywords: Epic of Er Sogotoh, Ecology, Nature, Animal, Plant