Helenistik ve Roma dönemi uygarlıklarında fil kullanımı
The usage of elephant by the civilizations of Hellenistic and Roman periods
Yazar: NURİ CAN UÇAR
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN İZNİK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri birlikler = Military units ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Fil = Elephant ; Hayvanlar = Animals ; Helenistik Dönem = Hellenistic Period ; Propaganda araçları = Vehicles of propaganda ; Roma Dönemi = Roman Period ; Savaş = War

Özet:
Özü itibarıyla Asya'ya ait olan savaş fili olgusu, Büyük İskender'in Asya Seferi ile birlikte, savaş işleviyle dâhil olduğu Batı uygarlığında kayda değer bir hızla yaygın hale gelmiştir. Gerek Helenistik dönem gerekse Roma dönemi ordularının hizmetinde savaş alanına çıktıkları pek çok mücadelede filler, sonucu doğrudan etkileyen faktörler olarak ön plana çıkmışlardır. Batı uygarlığının savaş düzenine dâhil olmalarının ardından filler, kendileriyle ilk kez karşılaşan düşman orduları karşısında, istisnasız bir şekilde mutlak başarı elde etmişlerdir. Nitekim fillerin yalnızca kaba kuvvetine bel bağlayarak, zihinsel ve fiziksel yapılarını, zafiyetlerini ya da kapasitelerini göz ardı eden pek çok komutan, zafer için mutlak şekilde fillere bel bağlanan mücadelelerde, ağır yenilgilerle karşı karşıya
kalmıştır.

Helenistik ve Roma dönemlerinde, birer dönüm noktasını ifade eden pek çok savaşta, son derece önemli görevler üstlenmiş ve ortaya koydukları etkinliklerle tarihin akışında kayda değer değişikliklere neden olmuş olan savaş filleri, nihayetinde Akdeniz havzasında egemen güç haline gelen Roma uygarlığında gerçekleştirilen propaganda faaliyetlerinin önemli birer unsuru haline gelmiştir. Bu doğrultuda çalışmamız, antik çağın savaş teknolojileri içerisinde en sıra dışı örneklerden birisini ifade eden fillerin, gerek Helenistik ve Roma dönemleri ordularının dâhil oldukları savaşlardaki gerekse Roma uygarlığının sosyal yaşamındaki etkinliklerini filolojik eserler temelinde ve arkeolojik bulgular ışığında ortaya koymaktadır. Fillerin tüm yönleriyle anlaşılabilmesi doğrultusunda, çalışmamızda temelde filolojik eserler olmak üzere nümizmatik ve arkeolojik buluntular değerlendirilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Fil, Helenistik, Roma, Ordu, Propaganda

Abstract:
Phenomenon of war elephant which originally belongs to the Eastern World, got involved in the Werstern Civilization by Alexander The Great's Asian campaign and became widespread in a significantly rapid manner. At the service of either Hellenistic or Roman periods' armies, war elephants rose to prominence as the factors directly swinging the balance. After being involved into theWestern warfare, they gained absolute successes unexceptionally against the armies which never met them before. Besides, a lot of commanders who simply relied on the brute force of these animals and ignored the physical and mental structures, weaknesses and capacities of them, faced with extreme losses.

The war elephants, which took on critical tasks and changed the course of history with their activities in a lot of battles within the Hellenistic and Roman periods, became the important figures for propaganda enterprises of Roman Civilization which became the supreme power of Mediterranean World consequently. Accordingly, our study presents the activities of the war elephants which represents one of the most extraordinary war innovations of the history, either in the battles occured during the Hellenistic and Roman periods or Roman Civilization's social life on the basis of classical sources and in consideration of archeological materials. With the intention of understanding these animals in detail, classical accounts were evaluated basically with the numismatic and archeological evidences within the context of our study.

Keywords: Elephant, Hellenistic, Rome, Army, Propaganda