Mirza Fetali Ahundov'un eserlerinde halk kültürü unsurları
Elements of folk culture in the works of Mirza Fetali Ahundov
Yazar: ALİ İHSAN KÜREKCİ
Danışman: PROF. DR. SEDAT ADIGÜZEL
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahundov, Mirza Fetali = Ahundov, Mirza Fetali ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Edebiyat = Literature ; Halk bilimi = Folklore ; Halk kültürü = Folk culture

Özet:
Azerbaycan edebiyatı ve düşünsel temelleri açısından son derece önemli bir konumda yer alan Mirza Fetali Ahundov, 1812'de Şeki'de dünyaya gelmiştir. Yaşam şartları nedeniyle küçük yaştan itibaren Azerbaycan'ın birçok şehrini ve coğrafyasını görme olanağına sahip olmuş ve bu sayede Azerbaycan toplumunu derinlemesine tanımıştır. Tahsiline dinî tahsil ile başlayan Ahundov, Rusların hizmetine girmiş ve Rus kültürüyle tanışmıştır. Ruslar aracılığıyla Batı medeniyetinin eserlerini okumuş ve bu medeniyeti anlamaya çalışmıştır. Batı ile tanışma sonrasında Azerbaycan ve tüm İslam dünyasının geri kalmışlığını kendine sorun edinen Ahundov, eserlerinde bu geri kalmışlığın nedenlerini, konu ettiği halkın ve yönetici sınıfın yaşamından sahnelerle ortaya koymuştur.

Bu çalışmamızda Mirza Fetali Ahundov'un "Temsilât" (Komediler), "Kemalüddevle Mektupları" ve "Aldanmış Kevakib" adlı üç önemli eserinde yer alan halk kültürü unsurlarını Sedat Veyis Örnek'in örnek tasnifini kullanarak sınıflandırmaya çalıştık.

Giriş bölümünde, Ahundov'un hayatı ile Azerbaycan ve Doğu medeniyeti açısından önemi hakkında bilgiler verdik. Birinci bölümde kısaca mütefekkirin eserlerini inceledik. İkinci bölümde çeşitli konulardaki fikirlerini özetledik. Üçüncü bölümde Sedat Veyis Örnek'in tasnifi ve halk kültürü konu başlıkları hakkında gerekli teorik açıklamalara yer verdik. Dördüncü ve son bölümde Ahundov'un eserlerindeki halk kültürü unsurlarını tespit ve tasnif ettik. Sonuç bölümünde çalışmamızda ulaştığımız sonuçlar hakkında açıklamalarda bulunduk. Kaynakça ve dizinler kısmı çalışmamızın sonunda yer almaktadır. Dizin kısmı kişi, yer ve eser adlarından oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Mirza Fetali Ahundov, Sedat Veyis Örnek, Azerbaycan Edebiyatı, Halk Bilimi, Folklor, Halk Kültürü Unsurları.

Abstract:
Mirza Fetali Ahundov who is mostly important for Azerbaijan literature and its intellectual basics was born in Şeki in 1812. Because of his life conditions, starting from his early childhood, he had a chance to see most of Azerbaijan cities and parts of it and therefore he learnt about Azerbaijan society in detail. He started his education life with religious education. After that, he worked for Russia and he learnt about Russian culture. By the way of Russian people, he read the works of western civilisation. After getting to know the Western civilisation, underdevelopment of Azerbaijan and all Islamic world was the trouble for Ahundov. He stated the reason of this underdevelopment with the life of public and administrator classes in his works.

In this study, we tried to classify Mirza Fetali Ahundov's three important works called "Temsilât" (comedies), "Kemalüddevle Mektupları" and  "Aldanmış Kevakib" which include elements of public culture by using Sedat Veyis Örnek's model classification.

In introduction part, we gave information about Ahundov's life and his importance for Azerbaijan and East civilisation. In the first part, we examined thinker's works in short. In the second part, we summarized his ideas in different subjects. In the third part, we explained the necessary theoretical explanations about Sedat Veyis Örnek's classification and public culture. In the forth and the final part, we identified and classified the elements of public culture in Ahundov's works. In conclusion part, we explained the results of our work. Bibliography and index part is at the end of our work. Index contains person, place and names of the works.

Key Words: Mirza Fetali Ahundov, Sedat Veyis Örnek, Azerbaijan Literature, Folklore, Public Culture Elements.