Kolorektal kanserli hastalarda semptom kümeleme ve fonksiyonel durumun değerlendirilmesi
Symptom clustering and assessment of functional status in patients with colorectal cancer
Yazar: BAHAR EMİROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA AKDURAN
Sakarya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Kolon hastalıkları-fonksiyonel = Colonic diseases-functional ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Kolorektal kanser dünya çapında üçüncü en yaygın kanser olup, tüm kanser vakalarının yaklaşık %10'unu oluşturur ve dünya çapında kansere bağlı ölümlerin ikinci önde gelen nedenidir. Kanser tedavisi alan hastalar, hastalık ve tedavi boyunca birden çok rahatsız edici semptomla karşılaşır. Hasta tarafından algılanan ve aynı anda ortaya çıkan akut veya kronik iki ya da daha fazla belirti olarak tariflenen semptom kümeleri, hastaların fizyolojik, psikolojik ve sosyal yaşamını olumsuz etkileyerek, hastaların yaşam kalitelerini ciddi düzeyde etkilemektedir. Bu araştırmanın amacı, kolorektal kanserli hastalarda semptom kümelerini oluşturmak ve bu semptomların hastaların fonksiyonel durumlarına olan etkisini değerlendirmektir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlanan araştırma Sakarya Eğitim Araştırma Hastanesinde Tıbbi Onkoloji Servisi, Palyatif Bakım Merkezi ve Kemoterapi Ünitesi'nde yatarak veya ayaktan tedavi gören çalışmaya katılmayı kabul eden 115 hastanın katılımı ile gerçekleşmiştir. Veri toplama aracı olarak; Hasta Bilgi Formu, Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği ve Kanser Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi-Kolorektal ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS istatistik programı (SPSS-25) kullanılarak analiz edilmiştir. Frekans, yüzdelik analizi, cronbach alfa iç tutarlılık testi, pearson korelasyon testi, bağımsız örneklem t testi, kruskal wallis varyans analizi ve küme analizi (Ward Methot) yöntemleri uygulanmıştır. 
BULGULAR: Hastaların yaş ortalamalarının 60.75±12.08 olduğu, %55,7'sinin erkek, %44,3'ünün kadın olduğu, %77,4'ünün kolon kanseri olduğu, %47,8'inin kanser tanısının 12 ay ve üzeri zamandır konulduğu, %53,0'ının kanserinin başka bir organa tutunmadığı, %52,2'sinin tedavi yönteminin kemoterapi ve cerrahi olduğu, %74,8'inde kolostomi olmadığı ve %58,7'sinin 1. derece akrabalarının kanser hastası olduğu belirlenmiştir. Hastaların psikolojik semptomlar alt boyutunda hassas olma/hissetme, kendini üzgün hissetme ve kendini sinirli hissetme madde puan ortalamaları ve fiziksel semptomlar alt boyutunda enerji kaybı, halsizlik, ağrı ve ağız kuruluğu puan ortalamalarının yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Semptom kümeleme çalışma sonucumuzda sıklık, sıkıntı, şiddet kümelerinde ortak olarak gastrointestinal semptomlar (ağız kuruluğu, bulantı, kusma, yutma güçlüğü, ishal, kabızlık, şişkinlik), solunum sistemi semptomları (nefes almada güçlük, öksürük) ve emosyonel duruma yönelik (hassas olma/hissetme, kendini üzgün hissetme, kendini uykulu/sersemlemiş hissetme) ile ilgili semptomların en fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Semptomların fonksiyonel durumuna etkisi incelendiğinde; fiziksel semptomlardaki sıklık, şiddet, sıkıntı arttıkça fonsiyonel durumun olumsuz etkilendiği belirtilmiştir (p<0,05).
SONUÇ: Çalışmamız sonucunda Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği alt boyutlarının korelasyon değerleri incelendiğinde; Kanser Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi-Kolorektal alt başlıklarına ait korelasyon katsayılarının hepsinin anlamlı düzeyde ilişkili ve alt boyutlar arasındaki ilişkilerin pozitif yönde olduğu bulunmuştur (p<0.01) (Tablo 8). Kolorektal kanserli hastaların çeşitli semptomları bir arada yaşadığı küme analizlerinde belirlenmiş olup sıkıntı, sıklık ve şiddet kümelerinde ortak olarak gastrointestinal sistem, solunum sistemi ve emosyonel duruma yönelik semptomların daha sık ve şiddetli görüldüğü saptanmıştır. Sonuç olarak hastaların tariflediği semptomların sıklık, şiddet ve sıkıntı düzeyleri arttıkça fonksiyonel durumlarının olumsuz etkilendiği söylenebilir. Hastaların fonksiyonel durumlarını ve yaşam kalitelerini artırmak amacıyla, semptomların ortaya çıkmasını engellemek ve oluşan semptomları erken dönemde tespit etmek için klinikte semptom yönetimine yönelik hemşirelik girişimlerinin planlanması ve uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
INTRODUCTION AND AIM: Colorectal cancer is the third most common cancer worldwide, accounting for approximately 10% of all cancer cases, and is the second leading cause of cancer-related deaths worldwide. Cancer patients receiving treatment experience multiple distressing symptoms throughout the course of the illness and treatment. The clusters of symptoms perceived by the patient and described as two or more acute or chronic symptoms occurring simultaneously adversely impact the physiological, psychological, and social aspects of patients' lives, significantly affecting their quality of life. The aim of this research is to identify symptom clusters in patients with colorectal cancer and to assess the impact of these symptoms on the functional status of the patients. 
MATERIAL AND METHOD: A descriptive and cross-sectional study has been conducted with the participation of 115 patients who agreed to participate and received inpatient or outpatient treatment at the Medical Oncology Department, Palliative Care Center, and Chemotherapy Unit of Sakarya Training and Research Hospital. The data collection tools included a Patient Information Form, Memorial Symptom Assessment Scale, and Functional Assessment of Cancer Therapy-Colorectal scale. The data obtained in the study have been analyzed using the SPSS statistical program (SPSS-25). In the study, frequency and percentage analysis, Cronbach's alpha internal consistency test, Pearson correlation test, independent samples t-test, Kruskal-Wallis analysis of variance, and cluster analysis (Ward Method) methods have been applied.
FINDINGS: The average age of the patients was 60.75±12.08, with 55,7% being male and 44,3% female. 77,4% had colon cancer, 47,8% had been diagnosed with cancer for 12 months or more, 53% had no metastasis to other organs, 52,2% received chemotherapy and surgery as treatment, 74,8% did not have colostomy, and 58,7% had first-degree relatives with cancer. The average scores for the psychological symptom sub-dimensions of sensitivity, feeling sad, and feeling angry, as well as the physical symptom sub-dimensions of energy loss, fatigue, pain, and dry mouth, have been found to be significantly higher among patients (p<0,05). "In our symptom clustering study, it has been determined that gastrointestinal symptoms (dry mouth, nausea, vomiting, difficulty swallowing, diarrhea, constipation, bloating), respiratory system symptoms (difficulty breathing, cough), and emotional symptoms (sensitivity, feeling sad, feeling drowsy/disoriented) were most commonly observed in the Frequency, Distress, and Severity clusters. When examining the impact of symptoms on functional status, it has been indicated that as the distress, severity, and frequency of physical symptoms increased, the functional status has been adversely affected (p <0,05).   
CONCLUSION: When examining the correlation values of Memorial Symptom Assessment Scale sub-dimensions in our study, it has been found that the correlation coefficients of Functional Assessment of Cancer Therapy-Colorectal subheadings were all significantly associated, and the relationships between the sub-dimensions were positive (p<0,01) (Table 8). In cluster analyses, it has been identified that patients with colorectal cancer experience various symptoms together, and it has been observed that gastrointestinal system, respiratory system, and emotional symptoms are more frequently and severely present in the clusters of distress, frequency, and severity. As a result, it can be stated that the functional status of patients is adversely affected as the frequency, severity, and distress levels of reported symptoms increase. To enhance patients' functional status and quality of life, it is recommended to plan and implement nursing interventions in symptom management in the clinical setting, aiming to prevent the occurrence of symptoms and detect them early when they arise.