İmmünsupresif ilaç tedavisi alan hastalarda hepatit B reaktivasyonu ve antiviral tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesi
In patients receiving immunosuppressive drug therapy hepatitis b reactivation and evaluation of the effectiveness of antiviral therapy
Yazar: MERYEM BALCI
Danışman: PROF. DR. FUNDA ŞİMŞEK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology
Dizin: Antiviral ajanlar = Antiviral agents ; Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Profilaksi = Prophylaxis ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İmmünosupresif ajanlar = Immunosuppressive agents

Özet:
Giriş ve Amaç: Aşı ile önlenebilir bir hastalık olmasına rağmen hepatit B
enfeksiyonu dünyada önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Hastalık seyri
itibari ile akut veya kronik enfeksiyon ile karşımıza çıkmaktadır. Hem akut hem de kronik
enfeksiyonda hepatit B virüsü çoğalma esnasında cccDNA yapısını oluşturarak konak
genomuna entegre olduğu için, enfeksiyonu geçiren kişilerde tam kür gerçekleşmemektedir. Bu
nedenle bağışıklık sisteminin baskılanmasını halinde hepatit B virüsü reaktive olabilmekte,
reaktivasyon nedeni ile immünsupresyonun azaltılması primer hastalığın ilerlemesine sebep
olurken reaktivasyonun kendisi hepatik hasara sebep olmaktadır. Bu nedenle immünsupresif
tedavi alacak her hastada hepatit B virüsü taranmalı, antiviral profilaksi ihtiyacı açından
değerlendirilmelidir. Bu çalışmada geçirilmiş veya güncel hepatit B tanısı olan ve
immünsupresif tedavi alan hastalarda antiviral profilaksi gerekliliğini, etkililiğini ve kullanılan
antiviraller arasındaki etkinlik farkını belirlemeyi amaçladık.
Hastalar ve Yöntem: Çalışmaya Ocak 2018- Aralık 2020 tarihleri arasında
SBÜ Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastenesi, enfeksiyon hastalıkları polikliniğine aldığı
immünsupresif tedavi nedeni ile yönlendirilen HBsAg pozitif ve HBsAg negatif, antiHBc IgG
negatif hastalar dahil edilmiştir. Hastaların yaş, cinsiyet, ek hastalık, kullanmış oldukları
immünsupresif tedavi bilgileri not edildi. Detaylı elisa tetkikleri, bazal HBV DNA'ları, bazal
ALT, AST, albümin, kreatinin, trombosit tetkikleri istendi. HBsAg pozitif her hastaya antiviral
profilaksi başlandı. HBsAg negatif, antiHBc IgG pozitif düşük riskli hastalara antiviral
profilaksi başlanmadı, orta riskli hastaların bir kısmına profilaksi başlandı, yüksek riskli olan
hastaların hepsine profilaksi başlandı. Üç ayda bir düzenli takip amaçlı poliklinimize
başvurmaları önerdi. Takiplerinde elisa tetkikleri, HBV DNA, ALT, AST, albümin, kreatinin,
trombosit tetkikleri istendi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 125 hastanın %12'sinde HBsAg pozitif,
%88'inde HBsAg negatifti. HBsAg pozitif hastaların %26,6'sı yüksek riskli, %53,3'ü orta
riskli, %20'si düşük riskliydi. HBsAg negatif hastların ise %1,8'i yüksek risk, %96,3'ü orta
risk, %1,8'i düşük risk grubundaydı. En sık altta yatan hastalık grubu romatolojik hastalıklardı.
Bunları sırasıyla solid organ tm, dermatolojik hastalıklar ve diğer hastalıklar takip etmekteydi.
Çalışmamızda hiçbir hastada antiviral profilaksi aldığı süre zarfında hepatit B reaktivasyonu
gelişmemiştir. Hepatit B reaktivasyonu gelişen 4 hastanın hepsi HBsAg pozitif gruptaydı.
HBsAg negatif hasta grubunda hepatit B reaktivasyonu gelişmedi. Reaktivasyon gelişen

hastalardan biri orta risk grubundaydı ve antiviral profilaksi kesildikten sonra reaktivasyon
gelişmişti. Diğer üç hasta yüksek risk grubundaydı ve bunların ikisi immünsupresif tedavi
başlangıcında polikliniğimize başvurmadıkları için antiviral ajan immünsupresif tedaviden
sonra başlanmıştı, antiviral başlanmadan önce reaktivasyon gelişmişti. Son hastada ise
reaktivasyon antiviral profilaksi kesildikten sonra gelişmiştir.
Sonuç: Antiviral profilaksi hepatit B reaktivasyonunu önlemede etkili bir
çözümdür. Hepatit B reaktivasyonunu önlemede, TAF, TDF ve ETV rejimleri arasında anlamlı
fark olmadığı görüldü. Hepatit B reaktivasyonu gelişen hastaların HBsAg pozitif hasta
grubunda olması, HBsAg pozitif hastalarda reaktivasyon riskinin, HBsAg negatif antiHBc IgG
pozitif hastalara göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. İmmünsupresif tedavi bitiminden
sonra 6-12 ay süre ile daha verilen antiviral profilaksinin reaktivasyonu önlemede yeterli
olmadığı görülmüştür. Bu hastaların reaktivasyon riski açısından yakın takibe devam edilmesi
gereklidir.
Anahtar Kelimeler: Antiviral profilaksi, Hepatit B reaktivasyonu, immünsupresif tedavi

Abstract:
Introduction and Aim: Although it is a vaccine-preventable disease,
hepatitis B infection remains a major public health problem in the world. According to the
course of the disease, it occurs with acute or chronic infection. Since the hepatitis B virus is
integrated into the host genome by forming the cccDNA structure during replication in both
acute and chronic infection, complete cure does not occur in people who have had the infection.
For this reason, reactivation can occur if the immune system is suppressed, due to reactivation
reducing the immunosuppression causes the progression of primary disease, while reactivation
itself causes hepatic damage. For this reason, every patient who will receive
immunosuppressive therapy should be screened for the hepatitis B virus and evaluated in terms
of the need for antiviral prophylaxis. In this study, we aimed to determine the necessity of
antiviral prophylaxis, its effectiveness and the difference in efficacy between antivirals used in
patients due to immunosuppressive treatments.
Patients and methods: The study included 125 patients who received
immunosuppressive therapy due to various reasons between January, 2018 and December, 2020
at University of the Ministry of Health, Prof. Dr . Cemil Taşçıoğlu City Hospital. The age,
gender, primary disease, immunosuppressive treatment information of the patients were noted.
Detailed elisa tests, basal HBV DNA, basal ALT, AST, albumin, creatinine, platelet tests were
requested. Antiviral prophylaxis was started in each HBsAg positive patient. HBsAg negative,
antiHBc IgG positive low-risk patients were not started antiviral prophylaxis, some of the
medium-risk patients were started prophylaxis, all of the high-risk patients were started
prophylaxis. We suggested that they apply to our outpatient clinic for regular follow-up every
three months. In the follow-up, elisa tests, HBV DNA, ALT, AST, albumin, creatinine, platelet
tests were requested.
Results: Of the 125 patients included in the study, 12% were HBsAg
positive, HBsAg was negative in 88% of them. Of the HBsAg positive patients, 26.6% were
high-risk, 53.3% were medium-risk, and 20% were low-risk. On the other hand, 1.8% of HBsAg
negative patients were in the high risk, 96.3% were in the medium risk, and 1.8% were in the

low risk group. The most frequent group of underlying diseases were rheumatological diseases.
These were followed by solid organ tm, dermatological diseases and other diseases,
respectively. In our study, no patient developed hepatitis B reactivation during the time he
received antiviral prophylaxis. All 4 patients who developed hepatitis B reactivation were in
the HBsAg positive group. Hepatitis B reactivation did not develop in the HBsAg-negative
patient group. One of the patients who developed reactivation was in the moderate risk group
and reactivation had developed after antiviral prophylaxis was discontinued. The other three
patients were in the high-risk group, and two of them did not come to our outpatient clinic at
the beginning of immunosuppressive therapy, because the antiviral agent was started after
immunosuppressive therapy, before the antiviral was started reactivation developed. In the last
patient, reactivation developed after discontinuation of antiviral prophylaxis.
Conclusions: Antiviral prophylaxis is an effective means of preventing
hepatitis B reactivation. There was no significant difference between TAF, TDF and ETV
regimens in preventing hepatitis B reactivation. The fact that patients who develop hepatitis B
reactivation are all in the HBsAg-positive patient group indicates that the risk of reactivation in
HBsAg-positive patients is higher than in HBsAg-negative antiHBc IgG-positive patients. It
was found that antiviral prophylaxis given for another 6-12 months after the end of
immunosuppressive therapy was not sufficient to prevent reactivation. It is necessary to
continue close follow-up of these patients in terms of the risk of reactivation.
Keywords: antiviral prophylaxis, Hepatitis B reactivation, immunosuppressive therapy