Kompleksite ve ajan bazlı kompütasyonel iktisat
Complexity and agent based computational economics
Yazar: DİLHAN DEMİR
Danışman: PROF. DR. ERCAN EREN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ajan tabanlı modelleme = Agent based modeling ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik modeller = Economic models ; Kompleks sistemler = Complex systems ; Kompleksite = Complexity

Özet:
Geleneksel iktisadi modellerin temelleri "rasyonel temsilci ajan" gibi basit ve
gerçekçi olmayan varsayımlara dayanır. Bu varsayımlar yoluyla analitik olarak
izlenebilir modeller kurulmuş ve ekonomide büyük ilerlemeler kat edilmiştir. Fakat
ekonomistler insanların birbirlerinden farklı olduğunu ve genellikle rasyonel
davranmadıklarını göz ardı etmişlerdir. Ancak kompleksite iktisadı, bu
indirgemecilik metoduna güvenmeyerek eski paradigmaları ortadan kaldırır.
Kompleksite iktisadı; dengeden uzak kompleks dinamik yapılardan oluşan, öğrenen
ve uyum sağlayan çeşitli heterojen ajanların karşılıklı bağımlılığı ve etkileşimi ile
karakterize edilen patika bağımlı bir süreç olarak nitelendirilir.
Bu çalışmada, değişen ve gelişen dünyada kompleksitenin önemi ve ekonominin bir
kompleks sistem olarak ele alınması gerektiği vurgulanmıştır. Bunun için
kompleksite yaklaşımı tanımlanarak, geleneksel iktisadi teorilerin yetersizlikleri ve
bu çerçevede kompleksite iktisadı incelenmiştir. Kompleksite iktisadında, bilginin
ve/veya metodolojilerin disiplinler arasında paylaşılması, kendini sürekli yenilemesi
ve evrilen bir süreci kapsadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda,
bilgisayar ve davranış bilimindeki gelişmelerle evrimci süreci modellemek ve
ekonominin kompleks tabiatını göstermek için ajan bazlı kompütasyonel iktisattan
(AKİ) yararlanılmıştır. AKİ, sınırlı rasyonel ajanlar arasındaki etkileşimi
modelleyerek ekonominin alanının ötesine geçmesine ve geleneksel metotlarla
çözülemeyen kompleks yapıların araştırılmasına olanak sağlamıştır. Yüksek frekanslı
takas işlemeleri, sosyal veya bireysel öğrenme ve davranışsal modelleme örnekleri
ile AKİ desteklenmiştir. Bu çalışmayla, mantığın, duygunun ve toplum tarafından
inşa edilmiş norm ve rollerin insanlar arasındaki bağdan etkilendiği ve bu etkiyle
birlikte ekonomide gerçekçi olmayan hatta verimsiz kabul edilebilecek metodolojik
anlayıştan çıkılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu anlayışına alternatif olarak
"yeni (makro) iktisat" anlayışı oluşmaya başlamıştır.

Abstract:
General economic theories are often based on unrealistic assumptions and fictional
components such as "rational representative agents". In spite of this shortcoming,
analytically traceable models were developed and ample progress has been made in
the field of economics until now. The fact that people are diverse and usually
irrational was mostly overlooked throughout this advancement. Complexity
economics though, disregards the logic of reductionism and challenges these out-ofdate paradigms. Complexity economics is a path-dependent process, mainly
associated with non-equilibrium dynamics and interrelationships of learning
heterogenous agents.
The importance of complexity in an ever-changing world and the necessity of
handling economics as a complex system was emphasized in this study. To attain this
emphasis, the approach of complexity was provided and the deficiencies of
traditional economic theories were demonstrated along with complexity economics
in the same framework. The sharing environment between different disciplines, the
constant adaptation of the complexity approach against novelty and the evolutionary
nature of complexity economics were displayed. Agent-based computational
economics (ACE) approach was picked as a medium to model the behavior of
complexity and to project the progress in computational and behavioral sciences on
to the evolutionary economics landscape. ACE in this context has helped economics
to surpass its historic confines providing a solution to complex problems hitherto left
unsolved by modelling the behavior of interacting agents with bonded rationality.
High frequency trading atmospheres, social vs. individual learning are some of the
few examples to supplement the ACE approach. The conclusion of this study is the
eventual departure from the inefficient metholodogy of economics that presumes
impractical conditions for economic systems where it is widely known that each
logical, emotional and social construct is highly susceptible to relationships between
people which lay the ground for an atmosphere that is impossible to simplify. This
inefficient methodology is now gradually being replaced by "new (macro)
economics".