Üniversite öğrencilerinin riskli davranışlarına duyusal işleme hassasiyeti ve aile bütünlük duygusunun etkisi
The effect of sensory processing sensitivity and sense of family integrity on risky behaviors of university students
Yazar: NESLİHAN BAHÇECİ
Danışman: DOÇ. DR. SERAP YILDIRIM
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Üniversite yılları özellikle genç yetişkinin riskli davranışlara yönelebileceği zorlayı dönemlerden biridir. Bu nedenle, öğrencilerin riskli davranışlarının belirlenmesi ve riskli davranışları etkileyen faktörlerin araştırılması oldukça önemlidir. Bu gerekçelerden yola çıkarak bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin riskli davranışlarına duyusal işleme hassasiyetinin ve aile bütünlük duygusunun etkisinin incelenmesidir. 
Yöntem: Araştırma, Kasım 2023 - Şubat 2024 tarihleri arasında, Ege Üniversitesi'nde öğrenim gören 372 lisans öğrencileri ile yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak; "Tanıtıcı Bilgi Formu", "Riskli Davranışlar Ölçeği Üniversite Formu (RDÖ)", "Duyusal İşleme Hassasiyet Ölçeği (DİHÖ)" ve "Aile Bütünlük Duygusu Ölçeği (ABDÖ)" kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada verilerin tanımlayıcı istatistiklerinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, minimum, maksimum ve medyan kullanılmıştır. Normal dağılıma sahip iki bağımsız grubun ortalamalarının karşılaştırılması için bağımsız örneklem t testi, normal dağılıma sahip olmayan iki bağımsız grup karşılaştırılması için Mann Whitney U testi uygulanmıştır. Normal dağılıma sahip olan üç ve daha çok bağımsız grubun ortalamalarının karşılaştırılması için Varyans analizi (ANOVA), normal dağılım olmadığında Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. Normal dağılıma uygun olmayan sürekli değişkenlerin aralarındaki ilişkinin ölçülmesi için Spearman korelasyon testi, ve bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin araştırılması için Stepwise yaklaşımı ile Doğrusal Regresyon analizi kullanılmıştır. 
Bulgular: Araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin  RDÖ, Antisosyal Davranışlar (AD) alt ölçek puan ortalaması 19,74± 6,76, Alkol Kullanımı (AK) alt ölçek puan ortalaması 17,79± 8,44, Sigara Kullanımı (SK) alt ölçek puan ortalaması 18,66± 9,56, İntihar Eğilimi (İE) alt ölçek puan ortalaması 29,48± 11,21, Beslenme Alışkanlığı (BA) alt ölçek puan ortalaması 22,27± 6,98, Okul Terki (OT) alt ölçek puan ortalaması 8,45± 3,53 ve Madde Kullanımı (MK) alt ölçek puan ortalaması 12,36± 6,4 olarak tespit edilmiştir. DİHÖ toplam puan ortalaması 128,64±22,83, ABDÖ toplam puan ortalaması 53,64±13,09 olarak saptanmıştır.
Öğrencilerin RDÖ, AD alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin cinsiyetlerine ve anne tutumu algılarına göre, AK alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin en uzun süre yaşadığı yerleşim yerine, anne eğitim durumuna ve ruhsal hastalık tanısı alma durumlarına göre, SK alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin cinsiyetlerine, gelir durumu algısına, anne eğitim durumuna ve ruhsal hastalık tanısı alma durumlarına göre, İE alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin medeni durumlarına, aile yapısına, baba tutumu algısına, fiziksel ve ruhsal hastalık tanısı alma durumlarına göre, BA alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin baba tutumu algısına göre, OT alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin cinsiyetine ve en uzun süre yaşadığı yerleşim yerine göre ve MK alt ölçek puan ortalamasının, öğrencilerin cinsiyetine, aile yapısına ve ruhsal hastalık tanısı alma durumlarına göre anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05).
Öğrencilerin ABDÖ puan ortalaması ile RDÖ, AD (r= -0,223), OT (r= -0,106) ve MK (r= -0,149) alt ölçek puan ortalamaları arasında negatif yönlü düşük düzeyde, İE (r= -0,402) alt ölçek puan ortalaması arasında negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Öğrencilerin DİHÖ puan ortalaması ile RDÖ, İE (r= 0,208) alt ölçek puan ortalaması arasında pozitif yönlü düşük düzeyde, MK (r= -0,118) alt ölçek puan ortalaması arasında negatif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05).
Öğrencilerin RDÖ, AD alt boyutunun %13,1'ini yordayan değişkenlerin ABDÖ, Anlaşılabilirlik ve Anlamlılık alt ölçekleri, cinsiyet (erkek), anne tutum (ilgisiz ve kayıtsız), aile sosyal destek algısı, akraba sosyal destek algısı ve DİHÖ Dış Uyaranlara Hassasiyet alt ölçeği değişkenlerinin olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Öğrencilerin BA alt boyutunun %2,2'sini yordayan değişkenlerin baba tutumu (ilgisiz ve kaygısız) ve yaş değişkenlerinin olduğu bulunmuştur (p<0.05). Öğrencilerin İE alt boyutunun %23,8'ini yordayan değişkenlerin ABDÖ Yönetilebilirlik alt ölçeği ve toplam ölçeği, DİHÖ, AUH ve DUH alt ölçekleri, aile yapısı (geniş), medeni durum (evli) ve baba tutumu (ilgisiz ve kaygısız) değişkenlerinin olduğu (p<0.05) saptanmıştır. 
Sonuç:Üniversite öğrencilerinin antisosyal riskli davranışlarını aile bütünlük duygusu, cinsiyet, anne tutumu, aile sosyal destek algısı, akraba sosyal destek algısı ve duyusal işleme hassasiyetinin etkilediği, beslenme alışkanlıkları riskli davranışını baba tutumu ve yaşın etkilediği ve intihar eğilimi riskli davranışını ise aile bütünlük duygusu, duyusal bilgi işleme hassasiyeti,aile yapısı, medeni durum ve baba tutumunun etkilediği sonucuna varılmıştır. Üniversite öğrencilerinin riskli davranışlarının sık aralıklarla değerlendirilmesi gerektiği ve bu konuda gerek kendilerine ve gerekse danışmanlarına eğitimler verilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler; Üniversite Öğrencisi; Riskli Davranış; Duyusal İşleme Hassasiyeti; Aile Bütünlük Duygusu.

Abstract:
Purpose: University years are one of the challenging periods when especially young adults may turn to risky behaviors. Therefore, it is very important to determine the risky behaviors of students and to investigate the factors affecting risky behaviors. Based on these reasons, the purpose of this research is to examine the effect of sensory processing sensitivity and sense of family integrity on risky behaviors of university students. 
Method: The research was conducted with 372 undergraduate students studying at Ege University between November 2023 and February 2024. As a data collection tool; "Introductory Information Form", "Risk Behaviors Scale-University Form (RBS-UF)", "The Highly Sensitive Person Scale" (HSPS)" and "Family Sense of Coherence (FSOC)" were used. The data obtained in the research were analyzed using SPSS 25.0 program. In the research, number, percentage, mean, standard deviation, minimum, maximum and median were used in the descriptive statistics of the data. Independent samples t test was applied to compare the means of two independent groups with normal distribution, and Mann Whitney U test was applied to compare the means of two independent groups without normal distribution. Analysis of variance (ANOVA) was used to compare the means of three or more independent groups with normal distribution, and the Kruskal Wallis test was applied when there was no normal distribution. Spearman correlation test was used to measure the relationship between continuous variables that do not comply with normal distribution, and Linear Regression analysis with Stepwise approach was used to investigate the effect of independent variables on the dependent variable.
Results: The average RBS-US, Antisocial Behaviors (AB) subscale score of the university students participating in the study was 19.74± 6.76, the Alcohol Use (AU) subscale average score was 17.79± 8.44, and the Smoking (S) subscale score was 19.74± 6.76. mean 18.66± 9.56, Suicide Tendency (ST) subscale mean 29.48± 11.21, Eating Habits (EH) subscale mean score 22.27± 6.98, School Dropout (SD) subscale The mean score was found to be 8.45± 3.53 and the Substance Use (SU) subscale mean score was 12.36± 6.4. The HSPS scale total score average was found to be 128.64±22.83, and the FSOC total score average was 53.64±13.09.
Students' RBS-UF, AB subscale score average is determined according to the students' gender and perception of mother attitude, AU subscale average score is determined according to the place where the students live the longest, their mother's education level and mental illness diagnosis and the S subscale average score is determined according to the students' gender, according to the perception of income level, mother's education level and diagnosis of mental illness, the ST subscale score average, according to the students' marital status, family structure, perception of father attitude, diagnosis of physical and mental illness, the EH subscale average score, according to the students' father. According to the perception of attitude, the SD subscale mean score was found to be significant according to the students' gender and the place of residence where they lived the longest, and the SU subscale mean score was found to be significant according to the students' gender, family structure and mental illness diagnosis (p<0.05).
There is a low level of negative correlation between the students' FSOC score average and the RBS-UF, AB (r= -0.223), SD (r= -0.106) and SU (r= -0.149) subscale score averages, while the ST (r= -0.402) subscale score is at a low level. A moderately negative and significant relationship was found between the mean (p<0.05). It was determined that there was a positive, low-level significant relationship between the students' HSPS score average and the RBS-UF, ST (r= 0.208) subscale score average, and a negative, low-level significant relationship between the SU (r= -0.118) subscale score average (p<0.05).
The variables that predict 13.1% of the students' RBS-UF, AB sub-dimension are the FSOC, Understandability and Meaningfulness subscales, gender (male), maternal attitude (indifferent and indifferent), family social support perception, relative social support perception and HSPS Sensitivity to External Stimuli subscale. It was determined that there were scale variables (p<0.05). It was found that the variables that predicted 2.2% of the students' EH sub-dimension were father's attitude (indifferent and unconcerned) and age (p<0.05). The variables that predict 23.8% of the students' ST subscale are the FSOC manageability subscale and total scale, HSPS, Sensitivity to Overstimulation and Sensitivity to External Stimuli subscales, family structure (large), marital status (married) and father's attitude (indifferent and carefree). p<0.05) was detected. 
Conclusion: Antisocial risky behaviors of university students are affected by the sense of family integrity, gender, maternal attitude, family social support perception, relative social support perception and sensory processing sensitivity, nutritional habits risky behavior is affected by father's attitude and age, and suicidal risk behavior is affected by the sense of family integrity. It was concluded that sensory information processing sensitivity was affected by family structure, marital status and father's attitude. It has been suggested that university students' risky behaviors should be evaluated frequently and training should be provided to both them and their advisors on this subject.

Keywords; University Student; Risky Behavior; Sensory Processing Sensitivity; Sense of Family Wholeness.