Erken Cumhuriyet Dönemi modernlik arayışının yansımaları: Beşikdüzü Köy Enstitüsü
Reflections of the Early Republican Period quest for modernity: Beşikdüzü Village Institute
Yazar: EMRE KARADENİZ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA ELMALI ŞEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Cumhuriyetle hızlanan modernleşme hareketlerinin temel faaliyet alanlarından biri de toplumun eğitim ve öğretimidir. 1930'lu yıllarda okuma yazma oranının düşük olması (%22) dönemin en temel problemlerindendir. Sorunun çözümüne yönelik çeşitli girişimlerden sonra 1940 yılında Köy Enstitüleri kurulmuştur. Yurt genelinde 21 Köy Enstitüsünden biri de Trabzon'da açılan Beşikdüzü Köy Enstitüsüdür (BKE). BKE'nin 1999 yılında tescillenmeye başlanan ve çoğu, tescillerinin zamanla düşürülmesinin ardından yıkılan yapılarından geriye 6 adet yapı ve Atatürk büstü kalmıştır. Tezin amacı, Erken Cumhuriyet Dönemi'nin önemli bir eğitim girişimi olan BKE'nin tüm yönleriyle ele alınması ve söz konusu dönemin modernlik arayışının BKE yapılarında mimarlık bağlamında sorgulanmasıdır. I. Bölümde dönemin mimarlık eğilimleri ile Köy Enstitülerine ilişkin genel bilgilere yer verilmiştir. II. Bölümde BKE'nin kuruluşundan bugüne eğitim felsefesi ve işleyişi ve mekânsal olarak geçirdiği değişim ve dönüşüm incelenmiştir. III. Bölümde, BKE yapıları, dönemin mimarlık eğilimlerine ait özellikler bağlamında analiz edilmiştir. Sonuç olarak, yapıların bir kısmının dönemin mimarlık eğilimleri ile ilişkisi net bir biçimde okunurken, yapım tekniği daha sade olanların eğilimlerden daha az etkilendiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte Enstitülerden beklenen modernlik arayışının; binalardan daha çok bölgenin eğitim öğretim verilerine yansıdığı görülmüştür.

Abstract:
One of the main activities of the Modernization Movements increased during the Republican Period is the education and training of the society. The low literacy rate in the 1930s (22%) was one of the fundamental problems of the period. After various attempts to solve the problem, Village Institutes were established in 1940. Beşikdüzü Village Institute (BKE), which is located in Trabzon, is one of the 21 Village Institutes established in Turkey. There are 6 buildings and the bust of Atatürk remaining from the structures of BKE that were registered starting in 1999 and most of which were demolished after the registration was dropped over time. The aim of the thesis is to discuss the reflections of modernity on the BKE in the context of architecture during the Early Republican Period. In the first chapter of the thesis, general information about the architectural styles of the period and the Village Institutes are given. In the second chapter, the philosophy and functioning of the BKE since its foundation and its spatial changes and transformations have been examined. In the third chapter, the structures of the BKE were analyzed in terms of the characteristics of the architectural styles of the period. As a result, it is concluded that some of the buildings are related with the architectural styles of the period clearly, while the ones with simpler construction techniques are less affected by the tendencies. However, it was observed that the search for modernity expected from the Institutes was revealed in the education data of the region rather than the buildings.