Fransa'nın Cezayir'i işgali sürecinde diplomasi (1827-1848)
Diplomacy during the French occupation of Algeria (1827-1848)
Yazar: KHEIREDDINE SAIDI
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ÖRENÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Cezayir = Algeria ; Diplomasi = Diplomacy ; Fransız işgali = French distraction ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; İşgal = Occupation

Özet:
Bu Doktora tezinde, Fransa'nın Cezayir'i işgali sürecinin başladığı 1827 yılından, sorunun askeri boyutunun sona erdiği 1848 yılına kadar gerçekleşen siyasi hadiseler ve diplomatik müzakereler ile yapılan antlaşmalar ele alınmıştır. 
Çalışmamızda öncelikle Fransa'nın Cezayir'i işgal etme amaçları ile bu uğurda yaptıkları siyasi ve askeri hazırlıklara değinilmiştir. Ardından 1827'de ablukanın ve 1830'da da işgalin başlaması ile önce Cezayir'de, akabinde Paris'te ve İstanbul'da gerçekleşen yoğun diplomatik gündem ele alınmıştır. Bu arada Cezayir'in işgali ve ilhakı süreçlerinde öne sürülen ve içinde Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın da bulunduğu siyasi projeler karşısında Osmanlı devlet adamları ile diplomatlarının tavırları da ortaya konulmuştur. 
Cezayir tarihine dair yapılan çalışmalarda, çoğunlukla 1830'daki Fransız işgaline, kısmen de işgal sonrasındaki askeri direnişe odaklanıldığı dikkati çekmektedir. Fakat çalışmamız göstermiştir ki meselenin en önemli ve aydınlatılmamış yönlerinden birini diplomatik faaliyetler oluşturmaktadır. Cezayir'in işgali meselesi boyunca, askeri gündem ile diplomatik faaliyetler iç içe gelişme göstermiştir. Hatta Cezayir'deki kriz dönemleri boyunca, genellikle diplomasinin etkisiz kaldığı durumlarda askeri seçeneklerin öne çıktığını belirtmek yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla Cezayir sorununda diplomatik faaliyetleri doğru kavrayabilmek, yaşanan siyasi ve askeri gelişmeleri de doğru anlamaya yardımcı olacaktır. Kaldı ki Cezayir direnişinin bütün sivil ve askeri önderleri, Fransa ile diplomatik temaslarda bulunmuşlar ve antlaşmalar yapmışlardır. Süreç boyunca taraflar arasında diplomasi kanalları hep açık kalmıştır.
Osmanlı Devleti, asırlar boyunca hüküm sürdüğü Cezayir Eyaleti'nin işgali ile Kuzey Afrika'daki ilk büyük toprak kaybını yaşamıştır. Aynı tarihlerde Avrupalı büyük devletlerin baskıları sonucu Yunanistan'ın bağımsız olması ile Balkanlar'daki ilk sarsıcı kayıp yaşanmıştı. Bu ağır kayıpların şoku atlatılamadan Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın isyanı ile Akdeniz'de Osmanlı'yı derinden sarsan yeni bir güç mücadelesi başlamıştır. Osmanlı diplomatları bu zorlu süreçte, Cezayir sorununda olduğu gibi askeri müdahale argümanı desteğinden yoksun olarak faaliyetlerini sürdürmek zorunda kalmışlardı. Başarılı bir dış politika ve etkin diplomasi faaliyetleri için vazgeçilmez unsurlardan birinin askeri güç olması, bu dönemde Osmanlı diplomatlarının elini zayıflatmıştır diyebiliriz. Cezayir'in işgali sorunu boyunca yaşananlar, bir bakıma askeri güçten yoksun diplomasinin etkisiz kalmasına da güzel bir örnek oluşturmuştur.

Abstract:
In this thesis explores the politcal events, diplomatic negotiations and agreement that took place from 1827, when the French occupation of Algeria began, to 1848, when the diplomatic dimension of the problem ended, are discussed.
In this study, the primary focus is on analyzing the motivations and preparations that led to France's decision to invade Algeria, including an examination of the political and military strategies employed by the French. The analysis then shifts to the diplomatic efforts that followed the initiation of the blockade in 1827 and the eventual occupation in 1830. The study delves into the intense diplomatic agenda that occurred not only in Algeria but also in Paris and Istanbul. This investigation aims to provide a comprehensive understanding of the historical events and the underlying factors that contributed to the French invasion of Algeria. Furthermore, this study aims to reveal the attitudes and responses of Ottoman statesmen and diplomats towards the political projects put forward during the occupation and annexation of Algeria. This includes an analysis of the position of the Egyptian Governor Mehmed Ali Pasha, among others, which provides a broader understanding of the perspectives and reactions of the Ottoman Empire towards the events of the French invasion and annexation of Algeria.
It is worth noting that the literature on the history of Algeria has primarily focused on the French occupation in 1830 and to a certain extent, on the military resistance that followed. However, this study has revealed that one of the most significant and under-explored aspects of the issue is the diplomatic activities that took place. As our research has demonstrated, during the occupation of Algeria, military and diplomatic efforts were developed in parallel. In fact, it would not be an exaggeration to say that during critical periods in Algeria, military actions came to the fore when diplomatic efforts were generally ineffective. Therefore, a proper understanding of the diplomatic activities surrounding the Algerian question is essential to gaining a deeper understanding of the political and military developments that occurred. Furthermore, it is important to note that all of the leaders of the Algerian resistance, both civilian and military, maintained diplomatic contacts and entered into agreements with France. Throughout the process, diplomatic channels of communication between the parties remained open. This highlights the significance of diplomatic efforts in shaping the course of the Algerian resistance and serves as a reminder that diplomacy played a crucial role in the events surrounding the French occupation of Algeria.
The Ottoman Empire experienced a significant setback with the occupation of the Algerian province, where it had maintained a presence for centuries. This was followed by another blow with the independence of Greece under pressure from the major European powers. Before the Ottoman Empire could fully recover from these losses, a new power struggle emerged in the Mediterranean with the rebellion of the Egyptian Governor Mehmed Ali Pasha, which further destabilized the Empire. In this challenging context, Ottoman diplomats were forced to conduct their activities without the support of military intervention, as was the case in the Algerian issue. It can be argued that the lack of military power, a crucial component for a successful foreign policy and effective diplomatic efforts, hindered the ability of Ottoman diplomats during this period. The experiences surrounding the occupation of Algeria serve as a prime example of the ineffectiveness of diplomacy without military support.