Türkiye işgücü piyasasında aşırı eğitimlilik ve çalışma alanı uyumsuzluğu
Over-education and field of study mismatch in the turkish labour market
Yazar: MERVE ÇELİK GÖNÜLTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLAR ÖZBEK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye işgücü piyasasında bir sorun alanı olarak karşımıza çıkan ve varlığını uzun yıllardır sürdüren aşırı eğitimlilik ve çalışma alanı uyumsuzluğu olgusunu eleştirel kuram paradigması çerçevesinde ele almaktır. Bu kapsamda çalışma nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı iki aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın nicel araştırma aşamasında Türkiye İstatistik Kurumu'ndan elde edilen 2022 yılına ait "İşgücü İstatistikleri Mikro Veri Seti" mevcut meslek ile gerekli eğitim düzeyi arasında önceden belirlenmiş bir eşleşmeyi ifade eden Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırması ve Uluslararası Standart Eğitim Sınıflandırmasına dayalı objektif yöntem esas alınarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda Türkiye işgücü piyasasında aşırı eğitimlilik olgusunun mevcut durumu, bu durumu tecrübe eden bireylerin demografik ve sosyo-ekonomik özellikleri sayısal veriler ile açıklanmıştır. Nicel araştırmanın ikinci aşamasında, Wolbers (2003), Quintini (2011a) ve Montt (2015) tarafından kullanılan kodlama şeması temel alınarak uluslararası bağlamda çalışma alanı uyumsuzluğunun ölçümüne ilişkin normatif yaklaşım takip edilmiştir. Bu aşamada Türkiye İstatistik Kurumu'ndan "İstatistiksel Bilgi Talebi Uygulaması" doğrultusunda elde edilen istatistiklerden yararlanılarak çalışma alanı uyumsuzluğunun ortaya çıkmasında etkili olduğu düşünülen demografik özelliklere ve işgücü piyasasının istihdam yapısına ilişkin unsurlara yer verilmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında niteliklerinin altında işlerde istihdam edilen bireylerin söz konusu uyumsuzluğu nasıl deneyimlediklerini, gündelik yaşamlarında niteliklerinin altında çalışmanın ne anlama geldiğini ve sorunun kaynağını belirleyebilmek için 12 aşırı eğitimli bireyle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. TÜİK mikro veri seti kullanılarak yapılan hesaplama doğrultusunda, Türkiye işgücü piyasasında yükseköğretim mezunlarının %36'sının eğitim düzeylerinin altında işlerde istihdam edildiği; "İstatistiksel Bilgi Talebi Uygulaması" doğrultusunda elde edilen istatistiki sonuçlara göre eğitim alanının dışında bir işte istihdam edilen yükseköğretim mezunu oranının ise %36 olduğu tespit edilmiştir. Nitel analiz sonucunda ise altı ana tema ve sekiz alt tema ortaya çıkmıştır. Ana temalar; yükseköğretimin dönüşümü, mecburiyet ikilemi, yedek işgücü ordusunun rolü, meritokratik olmayan kriterler, yetersizlik algısının içselleştirilmesi ve manevi değerlerin rolüdür. Alt temalar ise "hayal kırıklığı", "öğrenilmiş çaresizlik", "gelecek kaygısı", "yabancılaşma", "duygusal emek", "ailenin sınıfsal yapısı", "kayırmacılık" ve "toplumsal baskı"dır.

Abstract:
This study examines the phenomenon of over-education and field-of-study mismatch, a problem area in the Turkish labor market for many years, within the framework of the critical theory paradigm. In this context, the study consists of two stages in which quantitative and qualitative data are used together. In the quantitative research phase of the study, the "Labour Force Statistics Micro Data Set" for 2022 obtained from the TurkStat was analyzed based on the objective method using International Standard Classification of Occupations and the International Standard Classification of Education, which expresses a predetermined match between the current occupation and the required level of education. As a result of the analysis, the current situation of over-education in the Turkish labour market and the demographic and socio-economic characteristics of the individuals experiencing this situation are explained with numerical data. In the second stage of the quantitative research, the normative approach to measuring field of study mismatch in the international context was employed, based on the coding scheme developed by Wolbers (2003), Quintini (2011a) and Montt (2015). At this stage, the demographic characteristics and the characteristics related to the employment structure of the labour market, which is considered to be effective in the emergence of the field of study mismatch, are included by using the statistics obtained from the TurkStat in accordance with the 'Information Request'. In the qualitative phase of the research, in-depth interviews were conducted with 12 over-educated individuals to determine how individuals employed below their qualifications experience this mismatch, what it means to work below their qualifications in their daily lives and the source of the problem. In line with the calculation made using TurkStat micro data set, it is concluded that 36% of higher education graduates in the Turkish labour market are employed in jobs below their education level. According to the statistical results obtained in line with the 'Request for Information', the rate of higher education graduates employed in a job outside their field of education is 36%. As a result of the qualitative analysis, six main themes and eight sub-themes emerged. The main themes are the transformation of higher education, the dilemma of necessity, the role of the reserve army of labour, non-meritocratic criteria, the internalisation of the perception of inadequacy and the role of spiritual values. The sub-themes are 'disappointment', 'learned helplessness', 'future anxiety', 'alienation', 'emotional labour', 'class structure of the family', 'favouritism' and social pressure'.