Siyasi ve sosyal açıdan eski Mısır dini
Ancient Egypt religion in the view of political and social
Yazar: ARZU GEZMEZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ALTUNGÖK
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Din = Religion ; Dini iman = Religious faith ; Dini tören = Ritual ; Dinler tarihi = History of religions ; Mısır = Egypt ; Nil Nehri = Nile River ; Ritüel = Ritual ; Siyasal analiz = Political analysis ; Sosyal değerlendirme = Social evaluation

Özet:
Eski Mısır, coğrafi konumundan dolayı çevresel faktörlerden izole, kendine has karakteristik yapısıyla binlerce yıl devam etmiş bir uygarlıktır. Mısırlıların bütün kültlerinde kutsal olarak kabul edilen Nil Nehri, bu uygarlığın gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Mısır uygarlığının, siyasi tarihi, teşkilat tarihi, sanat tarihi, dini yapısıyla eşgüdümlü bir şekilde gelişim göstermiştir. Bu etkileşimlerin doğru açıdan incelenmesi amacıyla Mısır dininin anlaşılması önemlidir. 
	Antik dönem Mısır, 3000'li yıllardan önce Yunanlıların nomos adını verdikleri çok sayıda klandan oluşmaktaydı. Bu klanların meydana getirmiş olduğu Aşağı ve Yukarı Mısır Narmer tarafından birleştirilmiştir. Böylece Mısır uygarlığı içerisinde klan kültlerinin yanında ortak kültler de ortaya çıkmaya başlamıştır. Coğrafi konumunun da etkisiyle homojen yapısını II. Ara Döneme kadar koruyan Mısır uygarlığı, geliştirdiği inanç sistemini binlerce yıl sürdürmeyi başarmıştır.
	Mısır uygarlığının inanç sistemindeki değişiklikleri; bazı ana ve ara dönemlerde gerçekleşen siyasi çekişmeler, ekonomik gelişmeler, tabii afetler ve iklim değişiklikleriyle ilişkilendirmek mümkündür. Özellikle Eski Krallık döneminde oldukça önemli olan Ra kültünün yerini, Orta Krallığa gelindiğinde Osiris kültüne bırakmasının nedeni; Mısırlıların, Ra'nın yaşlanıp, ülkesini ve insanlarını koruyamadığı için I. Ara Dönemde yaşanan kıtlık ve istila faaliyetlerin ortaya çıktığına olan inançtan ileri gelir.
I. Ara Dönemin ardından yükselişe geçen Osiris kültüyle beraber, bütün insanların tanrı nezdinde eşit olduğu ve Maat'tan bütün insanların sorumlu olduğu fikri ortaya çıktı. Böylece kişisel ötedünya anlayışının da arttığı gözlemlenmiştir. Hyksos dönemi olarak da adlandırılan II. Ara Dönemde, dini alanda önemli değişimler yaşanmasa da Hyksosların Ön Asya ile kurdukları medeni ilişkiler, Yeni Krallık döneminde Mısır'ın izole ve kendi içine kapanık durumunun değişmesine ve yeni inançların Mısır topraklarına girmesine neden olmuştur. 
Yeni krallık Döneminde dini alanda yaşanan en önemli değişimlerden biri, Yeni Krallık döneminin kurucusu Ahmose döneminde yaşanmıştır. Bu dönemde başkentin Memphis'ten Teb'e taşınması, Teb'in yerel kültü olan Amon kültünün yükselişe geçmesine sebep olmuştur. Böylece Amon başrahiplerinin kazandıkları nüfuz, kralı seçme yetkisine kadar varmıştır. Belki de bu nüfuza tepki olarak doğan ve sadece Yeni Krallık döneminin değil, Eski Mısır'ın genel tarihi içerisinde varlığını koruyan Aton kültü güçlü bir şekilde ortaya çıkmaya başlamıştır. Aton kültü Yeni Krallık döneminde ortaya çıkmamıştır. Aton kültüne önceki dönemlere ait Piramit Metinlerinde de rastlanmaktadır. Daha önce de Mısırlılar tarafından bilinen bu kült IV. Amenofis döneminde yükselişe geçmiştir.

Abstract:
Ancient Egypt was a civilization, which had, with its isolated geographical position and its own characteristic structure, maintained its existence for thousands of years. In all cults of the ancient Egyptians, the river Nile had an important role in the developing of that civilization. The history of political, administration and art of the ancient Egyptiancivilization had shown a development in coordination with its religious structure. It is important to understand the ancient Egyptian religion in order to study these interactions in a true manner.
Ancient Egypt, before 3000 B.C., had consisted of many clans, named by Greeks as nomos. Upper and Lower Egypt, which these clans had formed, was unified by Narmer. Thus, in Ancient Egypt, there emerged common cults, besides clan cults. Ancient Egyptian civilization, which could preserve its homogenic structure by its geographical position until the second intermediate term, had succeeded to maintain its own belief system that it developed.
In regards to religious changes in the Egyptian civilization, it is possible to identify them with political struggles, economic developments, natural disasters and climaticchanges. Especially, the cult of Ra, a very important during the Old Kingdom, was replaced by the cult of Osiris, because the Ra grew old and couldn't protect its country and people, and, as a result of this, some famines and invasions occurred in the first intermediate term.
Together with the rising cult of Osiris after the first intermediate term, an idea emerged, according of which all humans are equal in the presence of God and the Maat is responsible for all people. Thus, the understanding of personal afterworld was seen to start to rise. In the second intermediate term, while any important religious change did not take place, with the relations that the Hyksos had established, the isolated and closed feature of ancient Egypt began to change and new belief systems penetrated into Egyptian lands during the New Kingdom.
One of the most important alterations in the religious area in the New Kingdom took place in the term of Ahmose, the founder of the New Kingdom. In this period, the capital city was removed from Memphis to Theb, the cult of Amon, a local cult of Theb, started to rise. Thus, the influence that High Priests of Amun had gained reached to a level as to elect the king. Probably, as a result of the reaction to that influence, the cult of Aton began to emerge strongly, which preserved its existence not only in the New Kingdom, but also in the general history of the ancient Egypt. The cult of Aton had not emerged during the New Kingdom. The cult of Aton was coincided with in the previous pyramid texts. This cult, already known by the Egyptians, started to rise in the reign of Amenophis IV.