Multiple sklerozlu hastalara uygulanan refleksolojinin ağrı, yorgunluk ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of reflexology applied to multiple sclerosis patients on pain, fatigue, and life quality
Yazar: HATİCE DİLEK DOĞAN
Danışman: PROF. DR. MEHTAP TAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ağrı = Pain ; Hemşirelik = Nursing ; Masaj = Massage ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Refleksoterapi = Reflexotherapy ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: Bu araştırma MS'li hastalara uygulanan refleksolojinin ağrı, yorgunluk ve yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırma, ön test ve tekrarlı ölçümlerle deneysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın verileri Mevlana Üniversitesi Hastanesi ve Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi "Nöroloji Kliniğinde" 20.5.2013- 1.25.2015 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırmanın evrenini belirtilen hastanelerin nöroloji kliniğinde 6 ay önce MS tanısı almış 685 hasta oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi 33 deney, 33 kontrol olmak üzere 66 hastadır. Verilerin toplanmasında Hasta Tanıtım Formu, VAS, YŞÖ ve MSQOL-54 kullanılmıştır. Deney grubundaki her hastaya 12 hafta süresince, haftada 3 seans, toplamda 36 seans refleksoloji uygulanmış, haftalık ağrı ve yorgunluk, aylık yaşam kaliteleri değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışma sonunda, deney grubunda; ağrıya ait puan ortalamalarında 7. haftadan, yorgunluğa ait puan ortalamalarında 5. haftadan itibaren gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.001). Deney grubu ve kontrol grubuna ait grup içi ağrı puan ortalamalarındaki fark istatistiksel olarak anlamlı iken (sırasıyla p<0.001; p<0.05), yorgunluk puan ortalamalarındaki fark kontrol grubunda istatistiksel olarak anlamsız (p>0.05), deney grubunda anlamlı bulunmuştur (p<0.001).  
Deney grubundaki hastaların bileşik fiziksel sağlık ve bileşik mental sağlık alt grupları yaşam kalitesi puan ortalamaları; grup içi ve gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p<0.001). Deney grubundaki hastaların, bağımsız maddeler alt grubu "sağlıkta değişiklik" puan ortalamalarında grup içi ve gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş (p<0.001), "cinsel işlevden memnuniyet" puan ortalamalarındaki farkın istatistiksel olarak gruplar arasında anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0.001).
Sonuç:  Refleksolojinin MS'li hastalarda ağrı ve yorgunluğu azaltmak,  yaşam kalitesini arttırmak için destekleyici olarak kullanılabileceği düşünülmüştür. 

Anahtar Kelimeler: Ağrı, hemşirelik, multiple skleroz, refleksoloji, yaşam kalitesi, yorgunluk.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the effect of reflexology applied to MS patients on pain, fatigue, and life quality.
Material and Method: The study was conducted experimentally with pretest and repeated measurements. The data were collected in Mevlana University Hospital and Selçuk University Medical Faculty Hospital "Neurology Clinic" between 20.5.2013 and 1.25.2015. The population involved 685 patients, who were diagnosed with MS 6 months before, in neurology clinic of these hospitals. The sample group involved 66 patients (33 experimental, 33 control). Patient Identification Form, VAS, YŞÖ, and MSQOL-54 were used to collect data. Totally 36 reflexology sessions were applied to patients in experimental group for 12 weeks, 3 sessions in a week, and their weekly pain and fatigue, monthly life qualities were evaluated. 
Results: The difference between groups in terms of pain mean scores from 7th week and fatigue mean scores from 5th week was statistically significant in experimental group (p<0.001). The difference between within-group pain mean scores of experimental and control groups was statistically significant (respectively p<0.001; p<0.05); while the difference in fatigue mean scores was statistically insignificant in control group (p>0.05), this difference was statistically significant in experimental group (p<0.001).  
The within-group and between-groups difference was statistically significant in mean scores obtained by patients in experimental group from life quality, the subgroup of combined physical health and combined mental health (p<0.001). The within-group and between-groups difference was statistically significant in mean scores obtained by patients in experimental group from "change in health", independent materials subgroup (p<0.001) and the difference between groups in terms of mean scores of "satisfaction from sexual function" was statistically significant (p<0.001).  
Conclusion:  Reflexology is thought to be used as supportive to increase life quality and decrease pain and fatigue in MS patients.  

Keywords: Fatigue, life quality, multiple sclerosis, nursing, pain, reflexology.