Bingöl Ovası ile Muş Ovası arasında Murat Nehri Vadisinde demiryolu ve barajların doğal risk analizi
Natural risk analysis of railways and dams in the Murat River Valley between Bingöl Plain and Muş Plain
Yazar: FARUK AĞIRTAŞ
Danışman: PROF. DR. MURAT SUNKAR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Barajlar = Dams ; Bingöl Ovası = Bingöl Plain ; Demir yolları = Railways ; Doğal çevre = Natural environment ; Jeolojik özellikler = Geological features ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Kütle hareketleri = Mass movements ; Murat Nehri = Murat River ; Muş Ovası = Muş Plain ; Risk analizi = Risk analysis

Özet:
Bu çalışmada, Bingöl Ovası ile Muş Ovası arasında Murat Nehri vadisindeki demiryolu ve barajların risk analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Bingöl Ovası ile Muş Ovası arasında kalan alan Güneydoğu Torosların kuzeyinde bir eşik alana karşılık gelmektedir. Bu eşik sahanın doğusunda elips şeklinde ve yaklaşık 1500 km2'lik alan kaplayan Muş Ovası, batısında ise Doğu Anadolu Fay Zonu boyunca gelişme gösteren ortalama 500 km2'lik alan kaplayan Bingöl Ovası yer almaktadır. Her iki ova Murat Nehri'nin açmış olduğu boğaz ile birleşmektedir. Bingöl Ovası ile Muş Ovası arasında Murat Nehrinin yaklaşık 500-750 m kadar gömülmüş Antesedant oluşumlu bir boğazdır. 
Türkiye'nin doğusunu batıya bağlayan demiryolu hattı Murat vadisini izlemektedir. Bu hat uluslararası ulaşımda da önemlidir. Son yıllarda Murat Boğazı içerisinde yapılan barajlarla eski hat sular altında kalmış, yeni deplase hattı yapılmıştır. Yukarı Kaleköy ve Aşağı Kaleköy barajlarının yapımı ile boğaz içerisinde kütle hareketleri riski artmaya başlamıştır. Bu barajlardan Aşağı Kaleköy Barajı pasif bir heyelan alanına inşa edilmiştir. Baraj ve yeni deplase demiryolu inşaatı yapımı esnasında yapılan kazı, patlatma, şevlendirme, topuktan malzeme alımı ve benzeri işler nedeniyle pasif heyelan aktif hale gelmiştir. Bu heyelan sonucunda inşa edilen tüneller kullanılamaz hale gelmiş ve maliyetler artmıştır. Yeni demiryolu zorunlu olarak daha yükseğe çıkarılması nedeniyle kütle hareketlerinden daha fazla etkilenmeye başlamıştır. Bu süreçte çok sayıda heyelan yaşanmıştır.
Baraj ve deplase hattının yapımı ile Murat Vadisinde ortaya çıkan risklerin analizi yapılmıştır. Bu kapsamda Murat Vadisi ve çevresinin jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri incelenerek arazi çalışmaları yapılmıştır. Arazi çalışmalarında kütle hareketleri özelliklede heyelanlar haritalanmıştır. Deprem ve kütle hareketleri analizleri yapılarak demiryolu ve barajlar üzerindeki doğal riskler tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre baraj ve demiryolunun yüksek riskli alanlara yapıldığı ve yapım aşamasında bazı önlemler alındığı görülmüştür. Ancak Murat vadisinin jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri nedeniyle risklerin devam ettiği görülmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to carry out risk analyses of railways and dams in the Murat River valley between Bingöl Plain and Muş Plain. The area between Bingöl Plain and Muş Plain corresponds to a threshold area in the north of the Southeast Taurus. This threshold is located to the east of the site in the form of an ellipse and covers an area of approximately 1500 km2, and to the west is the Bingöl Plain, which covers an average area of 500 km2, which develops along the Eastern Anatolian Fault Zone. Both plains are joined by the strait opened by the Murat River. It is a strait of Antesedant formation buried about 500-750 m of Murat River between Bingöl Plain and Muş Plain.
The railway line connecting the east of Turkey to the west follows the Murat valley. This line is also important in international transportation. In recent years, the old line has been flooded with dams built in the Murat Strait and a new displacement line has been built. With the construction of upper Kaleköy and Lower Kaleköy dams, the risk of mass movements in the bosphorus began to increase. From these dams, Lower Kaleköy Dam was built in a passive landslide area. During the construction of the dam and the new displaced railway, passive landslides have become active due to excavation, blasting, enthusiasm, heel purchase and similar works. As a result of this landslide, the tunnels built became unusable and the costs increased. The new railway has been more affected by mass movements due to its mandatory higher rise. There have been numerous landslides in this process.
The construction of the dam and displacement line and the risks arising in the Murat Valley were analyzed. In this context, the geological and geomorphological characteristics of the Murat Valley and its surroundings were examined and field studies were carried out. In the field studies, mass movements, especially landslides, are mapped. Earthquake and mass movements analyses were carried out to determine the natural risks on railways and dams. According to the results of the analysis, it was seen that the dam and railway were built in high risk areas and some measures were taken during the construction phase. However, due to the geological and geomorphological characteristics of the Murat valley, the risks remain.