Doğu Akdeniz Bölgesindeki balık geçit sistemlerinin yapısal özelliklerinin belirlenmesi
Determination of structural properties of fish passage systems in the Eastern Mediterranean
Yazar: ŞABAN BAYDAR
Danışman: DOÇ. DR. ADİL AKYÜZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Balık avcılığı = Fishing ; Balık havuzları = Fish ponds ; Balık üretimi = Fish production ; Balıkçılık = Fisheries ; Balıkçılık = Fisheries

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki balık geçit sistemlerinin yapısal özelliklerinin belirlenmesidir. Çalışmanın ana materyalini Kahramanmaraş, Osmaniye ve Hatay illerinde bulunan Hidroelektrik Santrallerinden (HES) elde edilen veriler oluşturmaktadır. Örnek işletme sayısı, tabakalı tesadüfî örnekleme yöntemine göre 14 adet olarak belirlenmiştir. İşletmeler kurulu güç frekans dağılımı dikkate alınarak üç tabakaya ayrılmıştır.Çalışmada, balık geçitlerinin yapısal özelliklerinin belirlenmesinde, geçitlerin görünüşü, boyu, eğimi, havuz sayısı, havuz boyutları, havuzların taban yapıları ve perde duvar yapıları incelenmiştir. Hidrolik tasarım özelliklerinin belirlenmesinde, balık geçidindeki su akış hızı, debi, havuzlardaki derinlik, havuzlar arasındaki su kotu farkı ve havuzlardaki hacimsel enerji kırılma değerleri hesaplanmıştır.Araştırma bölgesinde, Kılavuzlu, Menzelet, Kısık, Suçatı, Karasu ve Tayfun HES'te balık geçidi bulunmadığı saptanmıştır. Bölgede dikey yarıklı ve klasik havuzlu olmak üzere 2 tip balık geçidi mevcuttur. Dikey yarıklı tipte balık geçidi bulunan Kozak Bendi, Süleymanlı ve Değirmenüstü hidroelektrik santrallerindeki balık geçitlerinin literatür bilgilerine uygun olmadığı saptanmıştır. Çataloluk HES'in ise literatür bilgilerine uygun olduğu ve etkin bir şekilde çalıştığı belirlenmiştir. Klasik havuzlu balık geçidi bulunan Güneşli HES, Kale HES ve Sayan HES'te plan ve projelenmede ortaya çıkan hatalar sonucunda geçitlerin etkin kullanılmadığı, YeşilvadiHES'in ise literatür bilgilerine uygun olarak projelendiği belirlenmiştir.Buna göre yapılan inceleme sonucunda,  kamuya ait HES'lerde balık geçitlerinin bulunmadığı, tüzel kişilere ait HES'lerin bazılarında ise balık geçidi olmadığı, bazılarında ise eksikliklere rağmen balık geçitlerinin bulunduğu belirlenmiştir.Doğu Akdeniz Bölgesinde yapılacak olan balık geçitlerinin uzman kişiler kontrolünde gerçekleştirilmesi balık faunasının korunması açısından büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: Balık Geçitleri, Ceyhan Havzası, Hidroelektrik santraller.

Abstract:
The aim of this study is to determine structural properties of the fish passage systems in the Eastern Mediterranean Region. Data of the study was gathered from hydroelectric plants which based in Kahramanmaraş, Osmaniye and Hatay distric. Sample of the hydroelectric plants were determined 14 according to stratified random sampling method. The firms are divided into three layers by considering the installation of power frequency distribution which are less than 12 MW, between 12-42 MW and more than 42 MW. In this study, for determination of the structural properties of fish passage, passage's appearance, size, pitch, number of pools, pool size, and curtain wall structure of the base structure of the pool were examined. To examine of Hydraulic design features, the flow rate of water in fish passage, flow depth in the pools, the water level difference between the pools and volumetric energy dissipation values were calculated. In the research area, it was found that Kılavuzlu, Menzelet, Kısık, Suçatı, Karasu and Tayfun hydroelectric plants have no fish passages. In the region, two type of fish passage which are vertical slit and claasic pool are avaliable. It was found that Kozak Bendi, Süleymanlı and Değirmenüstü fish passages were not designed according to the literature data. On the contrary, it was determined, Çataloluk fish passage is designed according to literature data and works effectively. In Güneşli, Kale and Sayan fish passages which have classic pool are not well planned and designed consequently cannot use effectivelly. According to the literature yeşilvadi HES was projected properly. In conclusion, public hydroelectric plants has no fish passage, some of private hydroelectric plants has no fish passages but some of private hydroelectric plants has fish passages despite of deficiency.It is important that, the fish passages  in the Eastern Mediterranean Region should be built under the control of experts for the protection of fish fauna.
Key Words: Fish passage, Ceyhan Basin, Hydroelectric power.