İşlev değiştiren istanbul boğaziçi yalıları üzerine bir inceleme
The i̇nvestigation of the re-functioned  İstanbul bosphorus waterfront houses
Yazar: ŞEYMA SELÇUK
Danışman: DOÇ. DR. RABİA KÖSE DOĞAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Boğaziçi yalıları = Bosphorus residences ; İstanbul = Istanbul ; İç mekan = Interior space

Özet:
İstanbul-Boğaziçi Yalıları Osmanlı Dönemi'nde inşa edilen, mimarisi ve iç mekânları, içinde yaşayan insanları ve hikâyeleri ile oluşturduğu kendi kültürü her zaman ilgi çekmiştir. Suyun iki yakasına dizilen bu eşsiz güzellikteki yapıların çoğu çeşitli sebeplerden dolayı günümüze kadar ulaşamamış olsa da Boğaziçi'nde yaklaşık olarak 600 yalı bulunmaktadır. 1971 Tarihli Koruma Kararı'na göre ise, Boğaziçi'nde 89 adet I. sınıf, 208 adet 2. sınıf ve 69 adeti 3. sınıf olmak üzere toplam 366 adet tarihi yalı vardır.
Boğaziçi'nin en önemli karakteristik özelliği olan su öğesi mimari yapıyı etkilemektedir. Bu yüzden de dünyada ki ve Türkiye'de ki yalı benzeri olabilecek su kenarı yapıları incelenmiştir. Amasya Yalıları da buna en yakın örnektir. Türk evlerinin özelliklerini de gördüğümüz yalılarda zamanla Avrupalılaşma ile birlikte farklı etkilerde tarzlar görülmektedir. Değişime uğrayan yalıları içte ve dışta hissetmek mümkündür. 
Yalıların çoğu özel mülkiyet olduğu gibi birçoğu da işlev değiştirmiştir. Bu gün restoran, otel, kafe ve çeşitli organizasyonlar için kullanılan yalıları sadece sahipleri tarafından değil, kullanıcılar içinde tarihi değerlere yakından tanık olmalarına imkân sağlamaktadır. 
"İşlev Değiştiren İstanbul Boğaziçi Yalıları Üzerine Bir İnceleme" adlı bu tezde günümüze kadar gelmiş on adet yalı seçilmiştir. Bu yalılar; Fuat Paşa Yalısı, Rasim Paşa Yalısı, Debreli İsmail Hakkı Paşa Yalısı, Sait Halim Paşa Yalısı, Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı, Bostancıbaşı Abdullah Ağa Yalısı, Azaryan Yalısı, Şerifler Yalısı,  Sadullah Paşa Yalısı ve Kuzguncuk Yalısı'dır. Seçilen bu yalıların iç mekân analizleri yapılan araştırmalar ve yerinde incelenen yapıların fotoğraflanması sonucu ortaya konmuştur.
Boğaziçi Yalılarının günümüzde ki iç mekânlarının çoğu değiştirilmiş, mobilyaları ve aksesuarları varisler tarafından satılmış ve orijinali korunmamıştır. Daha sonradan tekrar iç mimari düzenleme yapılan yalılarda mimari tarz ve dönem mobilyaları kullanılmamıştır. Modern-klasik diyebileceğimiz anlayışla donatılan mekânların oluştuğu görülmektedir. Sabit olan tavan, merdiven, duvar gibi detayların daha çok korunduğu fakat hareketli mobilyaların orijinallerinin bugün yerinde olmadığı görülmüştür. Yalıların işlev değişikliklerinin kültür mirasımızın korunması ve gelecek nesillere aktarılmasının yanı sıra geçmişten günümüze iç mekân tasarım anlayışının bu örneklerden yola çıkılarak görülebileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The architecture and interior spaces of İstanbul-Bosphorus waterfront houses were built in the period of Ottoman, the people living in it and the stories created by their culture has always attracted attention. Although many of these unique buildings, which are arranged on both sides of the water, have not survived due to various reasons, approximately 600 mansions are located in the Bosphorus. According to the 1971 Conservation Decree, there are 366 historical waterside houses in the Bosphorus including 89 first class, 208 second class, and 69 third class.
The water element, the most important characteristic of the Bosphorus, affects the architectural structure. Therefore, it was also examined water's edge waterside structures that may be similar to that in Turkey and in the world. Amasya mansions are the closest examples to this. In the mansions where the characteristics of Turkish houses are seen, styles with different effects are seen with Europeanization over time. It is possible to feel the changed mansions inside and out.
Most of the mansions are private property, while many of them have changed their functions. Today, the mansions used for restaurants, hotels, cafes and various organizations allow them to witness historical values not only for their owners but also for users.
In this thesis titled The Investigation of the Re-functioned Istanbul Bosphorus Waterfront Houses, 10 extant waterfront houses from past to today have been selected. These are "Fuat Paşa Waterfront House", "Rasim Paşa Waterfront House", "Debreli İsmail Hakkı Paşa Waterfront House", "Sait Halim Paşa Waterfront House", "Hekimbaşı Salih Efendi Waterfront House", Bostancıbaşı Abdullah Ağa Waterfront House", "Azaryan Waterfront House", "Şerifler Waterfront House, "Sadullah Paşa Waterfront House" and "Kuzguncuk  Waterfront House". The interior analysis of these selected mansions was revealed as a result of the researches and the photographing of the structures examined as a case study.
Most of today's interiors of the Bosphorus waterfront houses have been modified, their furniture and accessories sold by the heirs, and the original has not been preserved. The architectural style and period furniture were not used in the Waterfront Houses which were later reorganized. It is seen that the spaces equipped with the understanding that it can be called modern-classic are formed. It has been observed that the details such as the fixed ceiling, staircase and wall are preserved more, however, the originals of the moving furniture are not in the place. In addition to preserving our cultural heritage and transferring the functional changes of the mansions to future generations, it has been concluded that the interior design approach from the past to the present can be seen from through these examples.