Yetişkin kadınlarda psikolojik ve sosyal kırılganlığın nedenlerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi
Investigation of reasons of psychological and social vulnerability in adult women by some variables
Yazar: EYLÜL ÖZKAYNAK
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZMETE
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Kadınlar = Women ; Kırılganlık = Vulnerability ; Psikolojik kırılganlık = Psychological vulnerability ; Sosyal kırılganlık = Social vulnerability ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Kırılganlık, bilişsel, duygusal, sosyal ve psikolojik yönleri olan bir kavramdır. Bu araştırmada sosyal kırılganlık ve psikolojik kırılganlık incelenmiştir. Sosyal kırılganlık, bireyin kolay kandırılmaya ve aldatılmaya yatkın olması anlamına gelmektedir. Sosyal kırılganlık düzeyi yüksek olan bireyler sosyal istismara daha açıktır. Psikolojik kırılganlık ise bireyin benlik değerinin başarıya ve başkaları tarafından onay görmeye bağımlı hale gelmesidir. Bireyin benlik ve başarı algısına yanlış ilişkin düşüncelerinden kaynaklanmaktadır. Sağlık durumunun kötü olması, eğitim düzeyinin düşük olması, yeterli gelire sahip olunmaması, cinsiyet eşitsizliği, sosyal kalıplar ve baskı, kaynak ve hizmetlere erişimin yetersiz olması, kamuoyu bilincinin yetersiz olması, yöneticilere ve temsillere erişimin sınırlı olması gibi faktörler kırılganlığa neden olmaktadır. Yoksulların, beslenme, barınma gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamayanların, hastaların, yaşlıların, dışlanmış grupların, göçmen ve mültecilerin, doğal afet mağdurlarının, aile üyeleri vefat etmiş insanların ve sosyal destek ağları yetersiz olan insanların kırılganlık düzeyleri daha yüksektir. Yani sosyo-demografik koşullar bireylerin kırılganlık düzeylerini etkilemektedir.
Kırılganlık düzeyini etkileyen önemli faktörlerden biri cinsiyettir. Cinsiyetin kırılganlık düzeyine etkisi ise toplumsal cinsiyet ile ilişkilidir. Geleneksel toplum yapısı kadınları ev içindeki görevlerden sorumlu tutarak sosyal ve ekonomik ilişkilerini kısıtlamaktadır. Bu durum kadınların yaşamlarındaki kontrollerini azaltmakta, güçlenmelerine ve yetkinliklerini geliştirmelerine engel olmaktadır. Dolayısıyla kadınların kırılganlık düzeyini etkilemektedir.
Bu araştırmada kadınların psikolojik ve sosyal kırılganlık düzeylerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacıyla nicel araştırma deseninden faydalanılmıştır. Bu kapsamda Ankara ilinde Altındağ, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak ve Sincan ilçelerinde bulunan sosyal hizmet merkezlerine başvuru yapan 18-65 yaş aralığındaki 394 kadın ile görüşme yapılmıştır. Elde edilen bulgular sosyal öğrenme kuramına göre değerlendirilmiştir.
Araştırma sonucunda kadınların psikolojik kırılganlık düzeylerinin öğrenim düzeyi, medeni durum, eşin öğrenim düzeyi, ilk evlilik yaşı, çocuk sahibi olma durumu, çocuk sayısı ve ilk hamilelik yaşı ve baskı, ayrımcılık ve şiddete maruz kalma durumuna göre; sosyal kırılganlık düzeylerinin ise öğrenim düzeyi, medeni durum, aile üyesi kaybı yaşama, aylık gelir düzeyi ve ekonomik durumuna ilişkin olumsuz değerlendirmeler ve baskı, ayrımcılık ve şiddete maruz kalma durumuna göre farklılık gösterdiği bulunmuştur.
Araştırmada kadınlarının psikolojik ve sosyal kırılganlık düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif yönlü ilişki bulunduğu; psikolojik kırılganlık ile toplumsal cinsiyet tutumları arasında çok zayıf negatif yönlü ilişki bulunduğu; sosyal kırılganlık ile toplumsal cinsiyet rolleri arasında ise çok zayıf negatif yönlü ilişki bulunduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Vulnerability is a concept with cognitive, emotional, social and psychological aspects. In this study, social and psychological vulnerability will be examined. In general terms, social vulnerability means that the individual is prone to being easily convinced and deceived. Individuals with high levels of social vulnerability are more vulnerable to social abuse. Psychological vulnerability, on the other hand, is that the individual's self-esteem becomes dependent on success and approval by others. The individual's thoughts about the self and the perceptions of success are related to misconceptions. Factors such as poor health status, low level of education, not having sufficient income, gender inequality, social patterns and pressure, lack of access to resources and services, insufficient public awareness, limited access to political power and representations may lead to vulnerability. The poor, who are unable to meet their basic needs such as nutrition and housing, patients, elderly people, excluded groups, migrants and refugees, natural disaster victims, people who have lost their family members and people with insufficient social support networks tend to be more vulnerable. In other words, socio-demographic conditions affect the vulnerability levels of individuals.
One of the important factors affecting the level of vulnerability is gender. The effect of gender on the level of vulnerability is related to gender. The traditional social structure restricts women's social and economic relations by keeping them responsible for domestic duties. This situation reduces women's control over their lives and prevents them from getting stronger and developing their competencies. Therefore, it affects their level of vulnerability.
In this study, quantitative research pattern was used to determine the factors affecting women's psychological and social vulnerability levels. In this regard, 394 women between the ages of 18-65 who applied to social service centers in Altındağ, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak and Sincan districts of Ankara were interviewed. The findings were evaluated according to the social learning theory.
As a result of the study, the level of psychological vulnerability of women varied according to the level of education, marital status, spouse's education level, age of first marriage, childbearing status, number of children and age of first pregnancy and exposure to violence, discrimination and violence while their social vulnerability levels were found to differ according to the level of education, marital status, loss of family member, monthly income level and economic status, and exposure to discrimination and violence.
It was also revealed in the study that there was a moderate positive relationship between the psychological and social vulnerability levels of women; a weak negative relationship between psychological vulnerability and gender attitudes, and a very weak negative relationship between social vulnerability and gender roles.