Türkiye'de 0-18 yaş grubu çocuklara yönelik büyüme referans değerlerinin oluşturulması
Construction of growth reference values in children aged 0-18 years in Turkey
Yazar: BERNA ERTUĞRUL ÖZENER
Danışman: PROF. DR. İZZET DUYAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Antropometrik parametreler = Antropometric parameters ; Ağırlık = Weight ; Boy = Body height ; Büyüme = Growth ; LMS = LMS ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Popülasyon bazında yürütülen büyüme çalışmaları toplumların gelişmişlik ve refah seviyelerini ortaya koyarken, birey bazında büyümenin takibi akut veya kronik malnütrisyon, hastalıklar, genetik bozuklukların ve büyüme duraklaması ile büyüme atılımı gibi süreçlerin izlenebilmesi için önemlidir. Öte yandan büyümede gözlenen seküler eğilimlerin rutin aralıklarla ortaya konulması, toplumların refah düzeylerinde gözlenen değişimlerin en sağlıklı takibini sağlamaktadır. Bu durum, doğumdan itibaren düzenli olarak her çocuğun büyümesinin izlenmesini zorunlu kılmakta ve bu da popülasyonlara özgü büyüme referans eğrilerinin oluşturulmasını da kaçınılmaz hale getirmektedir. 
        Türkiye'de 0-18 yaş aralığındaki çocuklara ait, ülkemizin genelinden elde edilmiş güncel büyüme referanslarının olmaması önemli bir eksikliktir. Bu çalışmada Türkiye'de iyi koşullarda yaşayan 0-18 yaş grubu sağlıklı çocukların büyüme durumlarını ortaya koyarak, büyümeye ilişkin başvuru değerlerinin oluşturulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Samsun, Diyarbakır ve Erzurum illerinde 3295 erkek ve 3261 kız olmak üzere toplam 6556 bebek ve çocuk incelenerek Türkiye'de 0-18 yaş dilimlerini kapsayacak şekilde ilk çok merkezli büyüme referans değerleri oluşturulmuştur.
        Örnekleme ait 0-1 yaş grubundaki çocuklar 3'er aylık, 1-2 yaş grubundaki çocuklar ise 6'şar aylık, 3-18 yaş aralığındaki çocuklar ise yıllık periyotlar halinde incelenmiştir Örneklemi oluşturan bireylerin yaşları buçuklu yaş sistemine göre hesaplanmıştır. Büyümenin takibinde kullanılan en önemli antropometrik değişkenler olan ağırlık, boy uzunluğu ve kafa çevresi ölçüleri Inernational Biological Programme (IBP)'nin önerdiği tekniklere göre alınmıştır. Sıfır - üç yaş aralığındaki çocukların şişmanlık düzeylerinin tespiti için rölatif tartı, 3-18 yaş grubundaki çocuklar için ise beden kitle indeksi (BKİ) değerleri hesaplanmıştır. Sıfır – üç yaş aralığındaki bireylerin ölçüleri ilgili illerin üniversite hastanelerinin Sağlam Çocuk Polikliniklerine kontrole gelen bebek ve çocuklardan, 3-18 yaş grubundaki bireylerin ölçüleri ise anaokul, ilkokul, ortaokul ve liselerinde eğitim gören çocuklardan alınmıştır.
        Değişkenlerin ortalama ve standart sapma gibi temel istatistik bulgularının yanı sıra, dağılım istatistikleri (basıklık ve çarpıklık) SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) programı ile hesaplanmıştır. Yüzdelik eğrilerinin oluşturulması ve eğrilerin düzeltilmesi (smooth) için LMS metodu kullanılmıştır. Ayrıca 0-3 yaş aralığı için 3 aylık, 3-18 yaş aralığı işin ise yıllık hız grafikleri oluşturulmuştur.
        Türkiye genelini kapsaması ve çok merkezli olarak yürütülmesi nedeniyle Türkiye'de ilk olma özelliğine sahip bu referans çalışmasına ait bulgulara göre; ilk aylardan itibaren 3 yaşına kadar bu çalışmada yer alan bebek ve çocuklar WHO 2006 ve Neyzi 2008 referanslarında yer alan yaşıtlarından bir miktar uzun ve ağırdır. Kızlarda 3-5 yaşları arasında boy uzunluğu ortalaması WHO 2007 ve Neyzi 2008 eğrilerine çok yakın seyretmekte, ilgili yaştan itibaren ise bu çalışmada yer alan kızlar diğer yaşıtlarından daha hızlı uzamaktadır. Erkekler ise 4-16 yaşları arasında hem ağırlık, hem de boy uzunluğu açısından ABD'li ve İstanbullu yaşıtlarının üzerindedir. BKİ eğrileri, örneklemimizde yer alan bireylerin 17-18 yaşlarına kadar ABD'li ve İstanbullu yaşıtlarından daha şişman olduklarını ortaya koymaktadır. Kafa çevresi referans eğrilerine bakıldığında ise, ülkemiz çocuklarının ABD'li yaşıtlarından bir miktar daha büyük kafa çevresine sahip oldukları görülür. Öte yandan, önceki referans çalışmaları dikkate alındığında, boy açısından belirgin bir pozitif seküler değişimin ortaya çıktığı söylenebilir. 
        Sonuç olarak, yedi farklı bölgede yürütülen bu çalışmaya göre ülkemizde görece iyi koşullarda yaşayan bebek ve çocukların büyüme düzeylerinin uluslararası standartları yakaladığı, kimi zaman bu standartların bile üzerinde bir büyüme potansiyeline sahip olduğu söylenebilir. 
Anahtar Kelimeler: Büyüme ve gelişme, büyüme referansları, antropometri, LMS metodu, seküler değişim

Abstract:
Population based growth studies reveal development and welfare levels of societies, while monitoring growth at individual level is important in order to follow processes such as acute and chronic malnutrition, diseases, genetic disorders, growth spurt and growth failure. On the other hand, reveal of the secular trends observed in growth at routine intervals provides the healthiest monitoring of the changes occurring in welfare levels of societies. This entails regular monitoring growth of each child from the time of birth, which in turn makes creating population specific growth reference curves inevitable. 
	Absence of updated growth references obtained countrywide from children aged 0-18 years in Turkey is an important lack. In this study, we aimed to reveal growth status of healthy children aged 0-18 years who live under good conditions in Turkey, and to create reference growth values. In this context, a total of 6556 babies and children with 3295 being boys and 3261 girls living in the provinces of Istanbul, Ankara, Izmir, Adana, Samsun, Diyarbakir, and Erzurum were examined, and the first multicenter growth reference values were construct so as to involve 0-18 age range in Turkey.
	Of the study population, babies in 0-1 year age group were examined with           3-month periods, babies in 1-2 years age group with 6-month periods, and children in 3-18 years age group with yearly periods. Ages of the persons in the sample were calculated by the decimal system. The measurements of weight, height, and head circumference that are the most important anthropometric variables were read according to the techniques recommended by International Biological Programme. In order to determine the level of fatness (obesity), relative scale was used in babies aged 0-3 years, while body mass index (BMI) values were calculated in children aged 3-18 years. Measurements were taken from babies and children who were brought for control to the Health Children Outpatient Clinics of the university hospitals in persons aged 0-3 years, and from children who had education in primary, middle, and high schools in persons aged 3-18 years. 
	Besides basic statistical results of the variables such as mean and standard deviation, distribution statistics (kurtosis and skewness) were calculated using SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) software. LMS method was used to create percentage curves and to smooth the curves. In addition, 3-month growth rate charts were created for 0-3 years age group, and yearly growth rate charts for 3-18 years age group. 
	According to the results of this study which is the first in Turkey for involving countrywide and being performed as a multicenter study; the mean height and weight of the babies and children included in the current study were somewhat higher compared to their peers involved in references by the WHO 2006 and Neyzi 2008, from the first months up to 3 years of age. The mean height of the girls aged 3-5 years was very close to the curves in the WHO 2007 and Neyzi 2008, and from the relevant age, girls in our study grew more rapidly compared to their other peers. Whereas boys aged 4-16 years were over their peers living both in Istanbul and the USA in terms of weight and height. BMI curves indicated that the mean weight of the persons in our sample was higher than their peers living both in Istanbul and the USA until 17-18 age of years. According to the head circumference reference curves; the mean head circumference was slightly larger in children living in our country than their American peers. On the other hand, given the previous reference studies, it can be said that a significant positive secular change occurred in term of height.
	In conclusion according to this study which was performed in seven different regions, growth level of the babies and children living under relatively good conditions in our country reached to the standard values, and even sometimes they have a growth potential higher than these standards.
Keywords: Growth and development, growth references, anthropometry, LMS method, secular trend