Sokak fotoğrafçılığında gerçeküstücülüğün görsel izleri
Visual traces of surrealism in street photography
Yazar: MEHMET FATİH YELMEN
Danışman: DOÇ. DR. ZÜHAL ÖZEL SAĞLAMTİMUR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Fotoğraf = Photograph ; Fotoğrafçılar = Photographers ; Fotoğrafçılık = Photography ; Sokaklar = Streets ; Sokakta sanat = Street art ; Sürrealizm = Surrealism

Özet:
Fotoğrafı icadından kısa bir süre sonra sokağı görüntülemeye başlayan fotoğrafçılar, bu eylemleriyle hem belgesel fotoğrafın hem de sokak fotoğrafçılığının temellerini atmışlardır. Her fotoğrafın bir belge olarak kabul edilmesi, onun aynı zamanda belgesel bir fotoğraf olduğu anlamına gelmemektedir. Bunun gibi, sokakta çekilen her fotoğraf da, sokak fotoğrafçılığının kapsamına dahil edilmemektedir. Çalışma disiplinleri ve amaçları açısından belgesel fotoğraf ve foto muhabirliği birbirlerine yakındırlar. Sokak fotoğrafçılığı ise, öznel olması ve mesaj verme amacını taşımaması açısından onlardan farklı bir yerdedir.
Bir tür olarak kabul edilen sokak fotoğrafçılığı, hayata ve sokağa dair öznel algıyı ön plana çıkarmakta, bu bakımdan, bazı içerik özellikleri ile belirginleşebilmektedir. Bunlar, hayatın içindeki saçma, tuhaf ve rastlantısal durumlardır. Aynı özellikleri önemseyen gerçeküstücü sanatçılar, sokak fotoğrafçılığının temellerini oluşturan bazı fotoğrafçıların çalışmalarına da ilgi göstermişlerdir. Bu bağlamda sokak fotoğrafçılığında gerçeküstücülüğün izleri olduğu düşünülmektedir.
Bu tez çalışmasında sokak fotoğrafçılığında gerçeküstücülüğün izleri, bilinç dışı, serbest çağrışım, saçma, tuhaf, rastlantı, şans, rüya, sembol, mizah, komedi, nükte ve mitoloji unsurları dikkate alınarak saptanmaya çalışılmıştır. Bahsi geçen unsurlar, psikanalizden etkilenen gerçeküstücülerin, dönemin fotoğrafçılarına gösterdikleri ilginin de temelini oluşturmaktadır. Tezin amacı, sokak fotoğrafçılığının, gerçeküstücülük ile yakın bir bağı olduğunu ve gerçeküstücülüğün izlerinin bulunduğunu ortaya koymaktır.
Çalışmaya konu olan fotoğraflar, amaca yönelik örneklem yolu ile Türkiye'de yaşayan fotoğrafçıların fotoğrafları baz alınarak incelenmiştir. Gerçeküstücülükte ve psikanalizde yer alan, yukarıda sayılan unsurların, aynı zamanda sokak fotoğrafçılığı türünde de karşılıklarının bulunduğu görülmüştür. Bu durum, göstergebilimsel şematik analiz ve psikanalitik okuma yöntemi eşliğinde ortaya konmuştur.

Abstract:
After a short time when photography invented, photographers who had begun to display the mankind and street, have laid the foundations of  both documentary and street photography by these actions. Accepting each photo as a document, does not mean that it is also a documentary photograph. As such, in every photograph taken in the street, is not excluded from the scope of street photography. In terms of discipline and purpose, documentary photography and photojournalism are close to each other. Street photography is subjective and does  not carry a message, so it has a different location from documentary photography and photojournalism. 
Street photography accepted as a species, shows up the subjective perception of  life and street, in this regard, some features of content in street photography, could become evident. These are the absurd, random and bizarre situations in life. The same features that had been cared about by the surrealist artists, also showed interest in the work of some photographers make up the basics of street photography. In this context, it is thought that there exists traces of surrealism in street photography. 
In this thesis, the traces of surrealism in street photography, considered to determine with the elements unconscious, free association, absurd, weird, random, chance, dream, symbol, humor, comedy, wit and mythology. These elements are the  roots of the interest, shown by the surrealist who are affected by psychoanalysis, to the photographers of the period. The aim of the thesis is, to put forward that the photos on the kind of street photography, is a close bond with surrealism and has the traces of surrealism. 
Study subject to photos, the sampling method for the purpose of living in Turkey were examined on the basis of photographs of photographers. It has been seen that the factors, mentioned above which are situated in the surrealism and psychoanalysis, have also responses in the kind of street photography. This is demonstrated in the accompanying schematic semiotic analysis and psychoanalytic reading method.