Mimar Doğan Erginbaş'ın izinde geleneksel Diyarbakır konut mimarisinin tarihsel açıdan değerlendirilmesi
In the failure of architect Doğan Erginbaş traditional Diyarbakir residential architecture evaluation from historical perspective
Yazar: SEBANUR YAKA
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN DALKILIÇ
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kadim kent Diyarbakır, farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış, çeşitli etnik grupların birlikte yaşadığı Anadolu'nun kültürel ve tarihsel açıdan zengin kentlerinden biridir. Düz bir alana sahip coğrafi yapısıyla geniş bir alana yayılan kent, içinde farklı yapı türlerini barındırır. Tez kapsamında bu yapı türlerinden sivil mimari yapısı olan geleneksel evler incelenecektir. Tez kapsamında Diyarbakır'a 1950 senesinde doçentlik tezi için gelen Mimar Doğan Erginbaş'ın ele almış olduğu 11 geleneksel Diyarbakır konutu seçilmiştir. Bunların ikisi köşk, dördü konak ve beşi evdir. Erginbaş tarafından 73 yıl önce araştırılan bu evlerin günümüz durumu gösterilip geçmişten bugüne evlerin değişimi, dönüşümü ve koruma sorunları incelenecektir. Günümüzde bu yapıların çoğunun son halleri hakkında bilgi bulunmaması araştırma konusunun bu yapılar üzerine odaklanmasına sebep olmuştur. Doğan Erginbaş'ın doçentlik tezinde son sayfalarda çizimlerini alıntıladığı Rüştü üçler'in 1942 yılında yayınladığı makalesindeki üçü ev biri konak olan yapılarda fotoğraflanarak tez kapsamında değerlendirilecektir. Toplamda 15 yapı ele alınacak olup bu yapıların geçmiş ve günümüzdeki durumu karşılaştırılarak,1950'den günümüze Türkiye'de ve Diyarbakır'da tarihi eser koruma anlayışının gelişimi, tarihi çevrelerde araştırma yöntem ve tekniklerinin geçmişten günümüze değişimi ve çalışmanın materyali olan evlerin plan ve cephe özellikleri, yapım detayları, korunmuşluk durumu, işlev vb. değişimler ile farklı dönemlerdeki restorasyon uygulamaları ve uygulama tekniklerinin geçmişten günümüze değişimi bu evler üzerinden değerlendirilecektir.

Abstract:
The ancient city of Diyarbakır is one of the culturally and historically rich cities of Anatolia, which has hosted different civilizations and where various ethnic groups live together. The city, which spreads over a wide area with its geographical structure having a flat area, contains different types of buildings in it. Within the scope of the thesis, traditional houses with civil architectural structure of these types of buildings will be examined. Within the scope of the thesis, 11 traditional Diyarbakır residences were selected, which were handled by Architect Doğan Erginbaş, who came to Diyarbakır for his associate professorship thesis in 1950. Two of them are mansions, four are mansions and five are houses. The current condition of these houses, which were investigated by Erginbaş 73 years ago, will be shown and the problems of changing, converting and protecting houses from the past to the present will be examined. Currently, the lack of information about the final state of most of these structures has caused the research topic to focus on these structures. Rüştü Üçler's article published in 1942, in which Doğan Erginbaş quotes his drawings on the last pages of his associate professor thesis, three of which will be photographed in buildings, one of which is a mansion, will be evaluated within the scope of the thesis. A total of 15 buildings will be considered, comparing the past and present condition of these structures,the development of the understanding of historical monument preservation in Turkey and Diyarbakir from 1950 to the present, the change of research methods and techniques in historical circles from past to present, and the plan and facade features of the houses that are the material of the study, construction details, state of preservation, function, etc. with the changes, the restoration practices of different periods and the change of application techniques from the past to the present will be evaluated through these houses.