Eski Uygur Türkçesinde cümle
Syntax in Old Uighur Turkish
Yazar: ÜLKÜ POLAT
Danışman: PROF. DR. HATİCE ŞİRİN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cümle = Sentence ; Cümle yapısı = Sentence structure ; Söz dizim = Syntax ; Uygurca = Uighur language

Özet:
Eski Türkçenin Köktürkçeden sonra ikinci devresi olan Eski Uygur Türkçesi, Türkoloji araştırmalarında önemli bir yere sahiptir. Köktürkçeden sonraki bu devir gerek din değişiklikleri, gerek yaşam tarzındaki değişiklikler neticesinde farklı bir kültür ve edebiyat birikimi oluşturur.  Eski Uygurların yaşam tarzındaki bu farklılıklar yazı dilinde de kendisini gösterir. Farklı diller ile etkileşim, bu dillerden yapılan telif ve tercümeler Eski Uygur Türkçesini özellikle söz varlığı ve söz dizimi açısından farklı bir noktaya taşır. Bu sebeple bu çalışmada Eski Uygur Türkçesinin söz dizimi konu edilmiştir. Çalışmamız Giriş, İnceleme ve Sonuç olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında amaç ve yöntem, araştırmanın veri alanı ve sınırları ile ilgili bilgi verildikten sonra Türkiye Türkçesinde Cümle İle İlgili Yapılan Çalışmalar, Tarihi Türk Yazı Dilleri ve Çağdaş Türk Yazı Dilleri ile İlgili Türkiye'de Yapılan Cümle Çalışmalarına yer verilmiş, Cümle Tasnifi ve Terminolojisinde Araştırıcıların Fikir Birliğine Varamadığı Konular tespit edilerek maddeler halinde değerlendirilmiş ve bu değerlendirmelerin sonucunda Eski Uygur Türkçesinde cümle konusunu hangi 
tasnif zemininde inceleyeceğimiz belirlenmiştir. İnceleme kısmında Eski Uygur Türkçesinde cümleler Yüklemlerine Göre ve Yapılarına Göre iki ana başlıkta alt başlıklarıyla birlikte dönem eserlerinden fişlenen örneklerle ele alınmıştır. Sonuç kısmında incelemelerimizin neticesinde Eski Uygur Türkçesinde cümle yapısı ile ilgili tespit edilen ve bu devreyi farklı kılan özellikler maddeler halinde listelenmiştir.

Abstract:
Old Uıghur Turkic which is the second period of old Turkic language that is the successive of Kokturk language is of prime importance in Turcology studies. This second period that follows Kokturk composes a different culture and literary background either as a result of religious changes or changes in life style. These changes in their life style in Old Uıghur are reflected in their written inscriptions. Interaction among different languages, compilations and translations made from these languages convey Old Uıghur Turkic to a different position in terms of vocabulary and syntax. For this reason, in this study, syntax of Old Uıghur Turkic has been analyzed. This study consists of three sections: Introduction, Analysis and Conclusion. After giving information about the aim of the study and method of the study, data field and limits of the research, studies of Turkic-Turkish clauses, clause practices related to ancient Turkish written languages and contemporary Turkish written languages have been examined. The topics in clause classification and terminology that the researchers didn't reach at a consensus have been ascertained and these topics are specified in each item. As a result of this assessment, which way we could classify Old Uıghur Turkic clauses has been determined. At the process of analysis, Old Uıghur Turkic clauses have been discussed with samples that are quoted with literary works in that period with subtitles in two main titles; as to predicates and as to structures. In Conclusion section, the features that are determined related to Old Uıghur Turkic clauses and make the period particular as a result of our analysis have been specified as items.