Türkçe-Almanca iki dilli Türkçe ders kitaplarının diller için ortak çerçeve metni açısından incelenmesi
Analysis of Turkish-German bilingual Turkish textbooks from the perspective of the common European framework for languages
Yazar: ÖZLEM ONASI
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN KARAKUŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yurt Dışındaki Türk Çocuklarına Türkçenin Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Göç, insanların belirli sebeplerle bağlı bulunduğu yeri terk edip başka bir yere yerleşmesi ve bunun sonucunda meydana gelen nüfus hareketliliğidir. Türkiye'de bulunan insanlar da belirli dönemlerde göç hareketine katılmıştır. Özellikle 1960'lı yıllarda başlayan Avrupa'ya işçi göçü zamanla artarak devam etmiştir. Başlangıçta misafir işçi olarak görülen göçmenlerin anavatanlarında kalan aileleri ile birleşme arzusu, Avrupa'da göz ardı edilemeyecek bir göçmen kitlesinin oluşmasını da beraberinde getirmiştir. Aile birleşimi, aile fertlerinin entegrasyon sorunuyla birlikte Avrupa ülkelerinde okul sistemine yansıyan bir sosyal değişimi de zorunlu kılmıştır. Zamanla, başta Türkiye olmak üzere dünyanın çeşitli bölgelerinden gelen öğrencileri farklı bir ana dile sahip oldukları için kendi dillerini ve kültürlerini sınıfa getirmiştir. Bu gerçekten hareketle Avrupa okul sistemleri okulda farklı kültürlerin ve dolayısıyla dillerin uyumlu bir şekilde bir arada yaşamasının temelini atma çabası içindedir. Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni bir anlamda bu çabanın bir yansımasıdır. Söz konusu metin çok dilliliğin belli hedefler doğrultusunda teşvik edilmesini amaçlar. Bu hedef Avrupa'da yaşayan Türk çocuklarını doğrudan ilgilendirir. Zira gerek ana dili eğitimi gerekse ikinci, üçüncü dil eğitimi tek boyutlu ele alınabilecek bir sorun değildir. Bu bağlamda politikacılara, okullara, eğitimcilere, ders kitaplarına büyük görevler düşmektedir. 
Okullarda dil öğretimi, temel dil becerilerinin kazandırılması sürecidir. Bu becerilerin kazandırılması çeşitli eğitim-öğretim materyallerinin desteği ile mümkün olmaktadır. Bu materyaller içerisinde büyük rolü ders kitapları üstlenir. DİAOBM, dil öğretiminin işlevsel ve eylem odaklı yaklaşıma göre olması gerektiğini savunmaktadır ve ders kitaplarına belirli bir kriterler getirmeyi amaçlamaktadır. Bu kriterler Avrupa'da yaşayan çocuklar için hazırlanan Türkçe-Almanca iki dilli ders kitaplarını kapsamaktadır. Bu nedenle söz konusu ders kitaplarında konu sıralaması, kullanım ve uygulama örneklerinin Türkçenin yapısal özelliklerine uygun hazırlanıp hazırlanmadığı araştırılması gereken bir konudur. 
Bu çalışmada söz konusu kitapların ilköğretim seviyesinde dil öğretimi süreçleri, kullanılan etkinlik çeşitleri ve konularının yapılandırılışı ve öğretiminin eylem odaklı yaklaşıma uygun olup olmadığı incelenmiş, yurt dışında bu alanda hazırlanmış kitaplar ile karşılaştırılmıştır.
Doküman analizi yapılan bu çalışma sonunda iki dilli çocuklara Türkçe   öğretiminde kullanılan ders kitaplarında konuların ele alınış şekli, nasıl yapılandırıldığı, öğretiminin DİAOBM'de ortaya koyulan yaklaşıma uygun olup olmadığı konusunda değerlendirmeler yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Dil Öğretimi, İki Dillilik, Ana Dili, Ders Kitapları

Abstract:
Migration is the movement of people from one place to another for certain reasons and the resulting population mobility. People in Turkey have also participated in migration movements at certain periods. Especially the labor migration to Europe that began in the 1960s has continued to increase over time. The initial perception of immigrants as guest workers had given rise to the desire for family reunification with those left in their home countries, contributing to the formation of an immigrant population in Europe that cannot be ignored. Family reunification, along with the integration challenges faced by family members, has necessitated a social change reflected in the school systems of European countries. Over time, students from various regions worldwide, particularly from Turkey, have brought their languages and cultures to the classroom owing to having a different mother tongue. In light of this reality, European school systems are actively striving to establish the foundation for the harmonious coexistence of diverse cultures and, consequently, languages within the educational milieu. The Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) can be seen as a manifestation of this effort. This document aims to promote multilingualism in line with specific objectives. This objective directly concerns Turkish children residing in Europe since both mother tongue education and second or third language education are multifaceted challenges. In this context, substantial responsibilities lie with policymakers, schools, educators, and textbooks.
Language learning in schools constitutes the process of acquiring fundamental language skills, and the attainment of these skills is made possible with the support of various educational materials. Among these materials, textbooks play a pivotal role. The CEFR advocates for a functional and action-oriented approach to language instruction, intending to establish specific criteria for textbooks. These criteria encompass Turkish-German bilingual textbooks prepared for children living in Europe. Therefore, it is imperative to investigate whether the sequencing of topics, usage, and application examples in these textbooks are appropriately aligned with the structural characteristics of the Turkish language.
In this study, the language teaching processes of these books at the primary level, the types of activities used, and whether the structuring and teaching of the subjects are suitable for the action-oriented approach were examined and compared with the books prepared in this field abroad.
As a result of the document analysis conducted in this study, evaluations have been made regarding how topics are addressed, how they are structured, and whether the instruction in Turkish language textbooks used for bilingual children adheres to the approach outlined by the CEFR.
Keywords: Language Instruction, Bilingualism, Mother Tongue, Textbooks