Kemoterapi ilişkili periferal nöropatinin yönetiminde egzersizin etkisi
The effect of exercise in management of chemotherapy-induced peripheral neuropathy
Yazar: NECMİYE ÇÖMLEKÇİ
Danışman: PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Egzersiz = Exercise ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Nöropatiler = Neuropathies ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing ; Platin = Platinum ; Taksanlar = Taxanes ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu araştırma kemoterapi ilişkili periferal nöropatinin yönetiminde egzersizin etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü deneysel çalışma olarak yapıldı. Araştırma Eylül 2020-Ağustos 2022 tarihleri arasında Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi Kemoterapi Ünitesinde gerçekleştirildi. Araştırma örneklemini en az üç kür taksan ve platin bazlı kemoterapi almış ve grad 2 periferal nöropati gelişmiş 72 hasta oluşturdu. Hastalar oluşturulan randomizasyon listesine göre deney grubu (n=37) ve kontrol grubu (n=35) olmak üzere iki gruba ayrıldı. Deney grubuna duyu, kuvvetlendirme ve denge egzersizlerinden oluşan egzersiz programı ilk görüşmede araştırmacı tarafından uygulamalı olarak gösterildi ve sekiz hafta günde iki defa 20-30 dakika bu programı uygulaması istendi. Telefon görüşmesi ve klinikte haftalık takipleri gerçekleştirildi. Kontrol grubuna ise kliniğin standart bakım protokolü uygulandı. Araştırma verileri Hasta Tanılama Formu (ilk görüşme), Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI)-CTCAE v5.0 toksisite kriterleri (her hafta), EORTC QLQ-C30 (ilk görüşme, 4. hafta ve 8. hafta ve EORTC QLQ-CIPN20 (ilk görüşme, 2. hafta, 4. hafta, 6. hafta ve 8. Hafta) yaşam kalitesi ölçekleri kullanılarak toplandı. Verilerin analizinde nicel değişkenler ortalama, standart sapma, medyan, min ve maks değerleriyle, nitel değişkenlerde frekans ve yüzde gibi tanımlayıcı istatistiksel yöntemler, normal dağılım gösteren değişkenlerde Student t test, normal dağılım göstermeyen değişkenlerde Mann Whitney U test, Bonferroni ve Bonferoni Dunn test kullanıldı. Örneklemin yaş ortalamasının 60,16±11,46 olduğu, çoğunluğu kadın, ilkokul mezunu ve emeklilerin oluşturduğu bulundu. Grupların sosyo-demografik özelliklerinin, hastalık, periferal nöropati ve tedavi sürecine ait özelliklerin benzer olduğu bulundu (p>0,05). İlk görüşmede periferal nöropati şiddeti, yaşam kalitesi ve periferal nöropati ölçek puanlarının her iki grupta benzer olduğu görüldü. Tekrarlayan ölçümlerde ise deney grubunda periferal nöropati şiddetinin, periferal nöropati semptomlarının ve yaşam kalitesinin kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde iyileştiği bulundu (p<0,001). Sonuç olarak egzersizin kemoterapi ilişkili periferal nöropatinin yönetiminde etkili bir yaklaşım olduğu görüldü.

Abstract:
This research was carried out as a randomized, controlled experimental study to determine the effect of exercise in the management of chemotherapy-induced peripheral neuropathy. The study was conducted in the Zonguldak Atatürk State Hospital Chemotherapy Unit between September 2020 and August 2022. The study sample consisted of 72 patients who received at least three cycles of taxane and platinum-based chemotherapy and developed grade 2 peripheral neuropathy. The patients were divided into an experimental group (n=37) and a control group (n=35) according to the randomization list created. The exercise program, consisting of sensory, strength, and balance exercises, was shown to the experimental group in practice by the researcher in the first interview, and they were asked to apply this program for 20-30 minutes twice a day for eight weeks. Telephone interviews and weekly follow-ups were conducted at the clinic. A standard clinical care protocol was applied in the control group. The Patient Identification Form (initial interview), National Cancer Institute (NCI)-CTCAE v5.0 toxicity criteria (every week), EORTC QLQ-C30 (first interview, weeks 4 and 8, and EORTC QLQ-CIPN20 (first interview, 2nd week, 4th week, 6th week and 8th week) were collected using quality of life scales. Student's t test was used for normally distributed variables, Mann Whitney U test, Bonferroni and Bonferoni Dunn test was used for non-normally distributed variables.The mean age of the sample was 60.16±11.46, the majority of which were female, primary school graduates and retired. The characteristics of the disease, peripheral neuropathy, and the treatment process were similar (p>0.05). At the first interview, peripheral neuropathy severity, quality of life, and peripheral neuropathy scale scores were similar in both the groups. Repeated measurements showed that the severity of peripheral neuropathy, peripheral neuropathy symptoms, and quality of life in the experimental group improved significantly compared to those in the control group (p<0,001). It was observed that exercise is an effective approach in the management of chemotherapy-associated peripheral neuropathy.