İran ve Suudi Arabistan rekabeti'nin bölgesel çatışmalar üzerindeki etkisi: Yemen örneği
The impact of the Iran and Saudi Arabia rivalry on the conflicts in middle east: Yemen case
Yazar: ESRA ÇOMARLI
Danışman: DOÇ. DR. SAYİM TÜRKMAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Şarkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bölgesel güç = Regional power ; Bölgesel rekabet = Regional competitiveness ; Bölgesel çatışmalar = Regional conflicts ; Ortadoğu = Middle East ; Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Uluslararası rekabet = International competition ; Yemen = Yemen ; Çatışma = Conflict ; İran = Iran ; İç savaş = Civil war

Özet:
İran ve Suudi Arabistan günümüzde Orta Doğu'nun en önemli aktörleri arasında yer
almaktadır. 1979 yılında gerçekleşen İran İslam Devriminin bir sonucu olarak kurulan İran
İslam Cumhuriyeti'nin dış politika anlayışı kökten değişmiş ve Suudi Arabistan ile ilişkiler
kopma noktasına gelmiştir. Bundan sonraki süreçte de devrim ihracı ve Şii ayaklanmaları,
Hac olayları, İran-Irak Savaşı, Nimr el-Nimr'in idamı, Şii Hilali, Arap Baharı gibi
gelişmeler iki ülke arasında krizlere neden olmuştur. Yakın tarihte ise Yemen İç
Savaşı'ndan sonra İran-Suudi Arabistan ilişkileri adeta Yemen merkezli bir vekâlet savaşı
hâline gelmiş ve bu iki ülkenin Orta Doğu üzerinde hegemonya kurma mücadelesi gözle
görülür bir hâl almıştır. Güney ve Kuzey Yemen'in birleşmesi ile oluşan Yemen
Cumhuriyeti'nin bugün üç ana güvenlik problemi vardır: Husiler, Arap Yarımadası El
Kaidesi ve Güney Hareketi'dir. Arap Baharı, var olan bu üç ana güvenlik probleminin
neden olduğu anlaşmazlıkların ve çatışmaların şiddetlenmesine zemin hazırlamıştır. Bu üç
kesim tarafından da benimsenmeyen Salih Rejimi, 2011 yılında çıkan ayaklanmalar sonucu
yaşanan istifalar ile dağılmıştır. Salih Rejimi'nin halefi Hadi Rejimi ise, kendisinden
önceki rejimin hükûmet ve güvenlik güçleri üzerindeki etkisinden kurtulamamış ve güçlü
bir otorite elde etmeyi başaramamıştır. Bu otorite boşluğunu fırsat bilen Husiler, Salih ile
ittifak yaparak ülke kontrolünü ele geçirmiştir. 2015 yılında gerçekleşen ve Husi Darbesi
olarak adlandırılan bu sürece İran ve Suudi Arabistan'ın müdahil olması, krizi içinden
çıkılmaz bir hâle dönüştürmüştür. İran bu mücadeleler sırasında görünürde yumuşak güç
unsurlarına başvurmuş, sert güce başvurması ise perde arkasından Husiler aracılığı ile
gerçekleşmiştir. Suudi Arabistan ise bu güç mücadelesinde geleneksel dış politika
anlayışında görülmemiş bir hamle yaparak 2015 yılında düzenlenen "Kararlılık Fırtınası
Operasyonu" ile doğrudan sert güç unsurları kullanarak sahnede yerini almıştır.

Abstract:
Today, Iran and Saudi Arabia are two of the most important actors in the Middle East.
After the 1979 Revolution, Iran's foreign policy changed radically as a result, relations
with Saudi Arabia have reached breaking point. In the following this period, developments
such as the exporting the revolution, the Hajj events, the Iran-Iraq War, Execution of Nimr
al-Nimr, the Shiite Crescent and the Arab Spring have caused crises between the two
countries. Recently, after the Yemeni Civil War, Iran and Saudi Arabia relations have
become almost a proxy war over this country and the hegemonic power struggle of two
countries over the Middle East has become apparent. The Republic of Yemen, formed by
the unification of South and North Yemen, has three main security problems; Houthi, Al
Qaeda of Arabian Peninsula and Southern Movement. The Arab Spring has exacerbated
conflicts and disagreement caused by these three main security problems. The Salih
regime, which was not adopted by these three groups, resigned as a result of the riots in
2011. Then the regime of Hadi took the control. However, Hadi regime did not have a
strong authority. Benefiting from this authority gap and allied with Salih, Houthies took
control of the country. What happened in 2015 and called Houthi Coup, led to the
involvement of Iran and Saudi Arabia, the prolongation of the civil war and the
intensification of the conflicts. Iran mostly resorted to soft power elements in this power
struggle. The hard power is used by the Houthis behind the scenes. Saudi Arabia, on the
other hand, made an unprecedented move in it traditional foreign policy approach in this
power struggle and took its place directly on the stage with the "Stability Storm Operation" held in 2015, using the elements of hard power.