1850-1950 yılları arasında Türk kitap sanatları
Turkish arts of the book between 1850 and 1950
Yazar: AYŞE ALDEMİR
Danışman: PROF. DR. F. BANU MAHİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hattatlar = Calligrophers ; Kavalalı Ailesi = Kavalalı Family ; Kitaplar = Books ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Türk kitap sanatları = Turkish arts of the book ; Yazı sanatı = Calligraphy

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'ndan Cumhuriyet'e geçişi içine alan, 1850-1950 yılları arasındaki süreç,  Türkiye tarihinde Batılılaşma hareketleriyle, kültürel ve toplumsal alanlarda önemli yeniliklerin gerçekleştiği bir dönem olmuştur. Bu dönemde Türk kitap sanatlarının hayat bulduğu kültür ortamı, eğitim kurumları ve üretim süreciyle, inişli çıkışlı ancak kesintisiz bir faaliyet halinde olmuştur. Türk kitap sanatları bu yüzyıllık dönemde geleneksel uygulama alanlarının yanı sıra, yeni eserlerle de temsil edilmiştir. Tezhipli Kuran-ı Kerim nüshaları ve dua kitapları, daha az sayıdaki resimli el yazmaları ve padişah portreleri albümleri, duvara asılmak üzere büyük boyutlu hazırlanmış hat levhaları, mimari yapıların anıtsal kitabeleri, üç boyutlu tekke levhaları, sedef, ahşap, kâğıt ve benzeri malzemelerden oyma teknikleriyle üretilmiş levhalar ve tablolar ile hattat kutuları, bu dönemin yenilikler barındıran sanat üretimleridir.
Dönemin basın organlarında yayımlanan yazılardan da anlaşıldığına göre, Türk kitap sanatlarına duyulan ilgi, 19. yüzyılın ortasından itibaren giderek azalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun tasfiyesi ve Cumhuriyet'in ilân edilmesi sürecinde de kitap sanatları kısa bir süre hamisiz kalmıştır.  Ancak Mısır'da yaşayan Kavalalı Ailesi'nin, Osmanlı sanatkârlarına mesenlik yapmayı sürdürmesiyle, kitap sanatları bu geçiş sürecini ayakta kalarak, atlatmayı başarmıştır. Cumhuriyet'in ilânından sonra ise, gelenekli sanat üretimi, yeniliklerle devam etmiş, Osmanlı hattatlarına ve müzehhiplerine çok iş düşmüştür. Cumhuriyet idaresi, bu kadim sanatlara gereken desteği, hem cumhurbaşkanlarının kişisel çabasıyla, hem de kurumlarıyla vermeye gayret etmiştir.

Abstract:
The period 1850-1950, which includes the transition from the Ottoman Empire to the Turkish Republic, was a period in Turkish history when Westernisation was bringing about important changes in the cultural and social spheres. During this period the Turkish arts of the book continued without interruption, despite fluctuations in the cultural environment in which these arts flourished, educational institutions and the production process. 
Over this hundred years the Turkish arts of the book were represented by new types of works as well as their traditional spheres of application. Illuminated Korans and prayer books, a lesser number of illustrated manuscripts and sultans' portrait albums, large-scale calligraphic panels for hanging on walls, monumental inscriptions for buildings, three-dimensional sufi panels, carved panels made of materials such as mother-of-pearl, wood and paper, paintings and calligraphers' boxes are among the works of art featuring innovations during this period.
Interest in the Turkish arts of the book steadily declined from the mid-19th century, as is evident from articles published in the press of the time. The dissolution of the Ottoman Empire and proclamation of the Republic of Turkey left the arts of the book without patrons for a while. Yet because the Kavalalı family living in Egypt continued their patronage of Ottoman artists, the arts of the book were able to survive this transition period. Following the establishment of the Republic, traditional art production continued with innovations and the demand for Ottoman calligraphers and illuminators was high. The Republican administration gave these ancient arts the support they needed, both through the personal efforts of presidents and through institutions.