Özgül öğrenme bozukluğu tanılı çocuklarda uyku özellikleri ile yürütücü işlev becerileri arasındaki ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between sleep characteristics and executive functions in children with specific learning disorder
Yazar: NİHAL SERDENGEÇTİ
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT CEM TARAKÇIOĞLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Uyku = Sleep ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Çocuklar = Children ; Özgül öğrenme güçlüğü = Specific learning disability ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme bozuklukları = Learning disorders

Özet:
Amaç: Uyku, çocuk gelişiminde ve psikiyatrik bozukluklarda önemli bir yere sahiptir, ancak klinik uygulamada yeterince üzerinde durulmadığı düşünülmektedir. Amacımız Özgül öğrenme bozukluğu (ÖÖB) ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı olan çocuklarda uyku özellikleri ile yürütücü işlev becerileri ve işlevsellikte bozulma arasındaki ilişkisinin incelenmesidir.
Yöntem: Çalışmaya 8-12 yaş aralığında ÖÖB tanılı 42, ÖÖB ve DEHB tanılı 45 ve sağlıklı 61 çocuk dahil edilmiştir. Hekim tarafından hasta grubunda psikiyatrik değerlendirme için yarı-yapılandırılmış görüşme uygulanmıştır. Ebeveynler Weiss Fonksiyonel Bozukluk Derecelendirme Ölçeği-Ebeveyn Formu (WİBÖ-E), Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri-Ebeveyn Formu (YİYDDE-E) ve Çocuklarda Uyku Bozukluğu Ölçeği (ÇUBÖ), çocuklar ise Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği (ÇYGRBÖ) doldurmuştur.
Bulgular: YİYDDE global yönetici indeksi ve WİBÖ-E ortalama toplam puanları gruplar arasında anlamlı farklı olarak ÖÖB+DEHB>ÖÖB>kontrol grubunda olacak şekilde sıralanmıştır. ÖÖB+DEHB grubunun, kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha fazla uyku bozukluğu olduğu saptanmıştır. ÇYGRBÖ toplam puanda ÖÖB+DEHB grubu kontrol grubuna göre anlamlı daha düşük puan almıştır. Hiyerarşik regresyon analizi, DEHB tanısının, kötü yürütücü işlevlerin ve uyku sorunlarının daha yüksek düzeyde işlevsel bozulmayı öngördüğünü göstermiştir (ΔR2=0,72, p<0,001).
Sonuç: Güncel yazına benzer şekilde ÖÖB+DEHB grubunda daha fazla uyku sorunu gösterilmiş ve ÖÖB+DEHB grubu akşamlılığa daha yatkın olarak bulunmuştur. Sonuçlar ÖÖB tanısı alan çocukların sağlıklı yaşıtlarına göre günlük yaşamda daha fazla zorluk yaşadıklarını ve DEHB eştanısının olması, yürütücü işlevlerin zayıf olması ve daha fazla uyku sorununun literatüre paralel olarak daha fazla işlevsellikte bozulmaya neden olabileceğini düşündürmektedir. Çalışmamız, ÖÖB'li çocuklarda uykuyu daha kapsamlı bir şekilde değerlendirmek, daha iyi tedaviler planlamak ve günlük işleyişi iyileştirmek için önemli bilgiler sağlayabilir.

Abstract:
Objective: Sleep has an important role in psychiatric disorders, but it is not emphasized enough in clinical practice. The aim of this study is to examine the relationship between sleep characteristics, executive function skills and functional impairment in children with specific learning disorder (SLD) and attention deficit hyperactivity disorder (ADHD). 
Method: 42 children with SLD aged 8–12 years, 45 medication-free children with SLD and ADHD, and 61 age-sex matched healthy children participated. Semi-structured interview Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children- Present and Lifetime Version (K-SADS-PL-DSM-5) was used for psychiatric evaluation by physician for patient group. Parents completed the Weiss Functional Impairment Rating Scale-Parent Form (WFIRS-P), Behavior Rating Inventory of Executive Function-Parent Form (BRIEF-P), and Sleep Disturbance Scale for Children (SDSC). Children completed the Morningness–Eveningness Scale for Children (MESC).
Results: BRIEF-P global executive composite and WFIRS-P total mean scores were ranked significantly among the groups as follows; SLD+ADHD>SLD with no comorbidity>healthy control group. SLD+ADHD group had significantly higher SDSC scores compared to control group. MESC scores were lowest in SLD+ADHD group which indicates more eveningness. Hierarchical regression analysis indicated that to have an ADHD diagnosis, poor executive functions and sleep problems predicted higher levels of functional impairment (ΔR2 = .72, p < .001). 
Conclusion: As we hypothesized sleep problems may pave the way; similar to previous studies SLD+ADHD group showed more sleep problems and was more inclined to eveningness. These results suggest that children with SLD are experiencing more difficulties in everyday life than healthy-peers and to have an ADHD comorbidity, poor executive functions and more sleep problems can cause even further impairment parallel to literature. Our study may provide important insights to assess sleep more thoroughly, plan better treatments and improve day-to-day functioning for children with SLD.