Kazova topraklarının mikro element içeriklerinin mesafeye değişimin analizi ve bazı toprak özellikleri arasındaki ilişkiler
Spatial variability of micronutrient concentrations of Kazova soils and relationship between some soil properties
Yazar: YASİN YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. HİKMET GÜNAL
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture ; İstatistik = Statistics
Dizin: Bakır = Copper ; Demir = Iron ; Jeoistatistik = Geostatistics ; Kadmiyum = Cadmium ; Manganez = Manganese ; Nikel = Nickel ; Toprak = Soil ; Çinko = Zinc

Özet:
Mikro elementlerin mesafeye dağılımlarının analiz edilerek haritalanmaları, bir alanda eksikliklerinin tespit edilmesi kadar birikimlerinin belirlenmesi açısından da oldukça önemlidir. Bu çalışmanın amacı, Kazova topraklarının mikro elementlerinden bir kısmının mesafeye bağlı değişkenliklerinin analiz edilmesi, değerlendirilmesi ve diğer toprak özellikleri ile ilişkilerinin araştırılmasıdır. Kazova, Orta Karadeniz Bölgesinde yer alan bölge için önemli bir tarımsal üretimi merkezidir. Kazova tarımındaki hızlı gelişme ile beraber Toprak mikro elementlerinin amenajmanı üretimin ve insan sağlığının sürdürülebilirliği için daha önemli bir hal almıştır. Toprakların mikro element içeriklerinin mesafeye bağlı analizlerine ait bölgede ve ülkede yapılmış olan çalışmaların sayısı oldukça azdır. Çalışmada, toprakların DTPA ile ekstrakte edilebilir demir (Fe), çinko (Zn), bakır (Cu), mangan (Mn), kadmiyum (Cd) ve nikel (Ni) içerikleri belirlenmiştir. Çalışma alanı bir bütün olarak ve ayrıca ana materyal ve arazi kullanımı şeklinde gruplara ayrılarak da verilerde istatistiksel değerlendirmeler yapılmıştır. Mikro elementlerin yarayışlılığına etki eden, organik madde, kireç ve yarayışlı fosfor içerikleri açısından da veriler daha homojen gruplara ayrılmış ve veri değerlendirilmesi yapılmıştır. Tüm alanda değişkenliğin en fazla olduğu mikro element Zn iken en düşük değişkenlik Cd'da çıkmıştır. Sağ sahilde yer alan ve serpantinik koluviyal depozitler üzerinde gelişmiş olan toprakların Ni içerikleri tüm alana (2.30 ppm ve 1.40 ppm) göre yaklaşık 2 kat yüksek çıkmıştır. Organik madde içeriğindeki artışla beraber Cu, Fe, Cd ve Ni elementlerinin konsantrasyonlarının da belirgin bir şekilde arttığı görülmüştür. Organik madde içeriği ile Fe, Cu, Cd ve Ni içerikleri arasında önemli düzeyde pozitif bir korelasyon (P<0.01) tespit edilmiştir. Kadmiyum elementinin incelenen tüm kimyasal özelikler ile pozitif bir korelasyona sahip olduğu gözlemlenmiştir. Çalışılan örneklerden Fe kuvvetli bir uzaysal bağımlılık gösterirken, Zn, Cu, Mn, Cd ve Ni orta düzeyde uzaysal bağımlılık gösterdiği belirlenmiştir. Ortalama mikro element değerleri bitkiler için yeterli görünse de oluşturulan haritalarda noksanlığın ve toksik düzeyde fazlalığın olduğu lokasyonlarda tespit edilmiştir. Özelikle Cd ve Ni konsantrasyonlarının yüksek olduğu alanlarda daha detaylı çalışmalar yapılmalı ve toprak, bitki ve sudaki konsantrasyonları sürekli olarak izlenmelidir.

Abstract:
Spatial analyses and mapping of micronutrients are important to determine both deficiencies and accumulations. Spatial variability and evaluation of soil micronutrient status and relationships between micronutrient and other soil characteristics of Kazova Plain are the objectives of the study. Kazova plain located in mid-Black Sea region is a key agriculture production area of the region. With the rapid development of agriculture in Kazova, the management of soil micronutrients is of increasing concern to sustain crop productivity and human health. Studies on spatial analyses of soil-available micronutrients in the study region as well as in the country are not quite rare. In this study, iron (Fe), zinc (Zn), cupper (Cu), manganese (Mn), cadmium (Cd), nickel (Ni) concentrations extracted by DTPA of soil samples were studied. Statistical evaluation of the data obtained was performed dividing the whole area in groups based on parent materials and land use types. Soil samples were also separated into homogenous groups based on organic matter, plant available phosphorus and calcium carbonate contents. The greatest variability within the whole study area was obtained for Zn and the lowest variability was obtained for Cd. Nickel concentration (2.30 ppm) of soils formed over serpentinite colluvial parent materials was almost two fold over as compared to the Ni concentration (1.40 ppm) of study area. The concentrations of Cu, Fe, Cd and Ni were prominently increased with increasing organic matter content and a statistically significant correlation (P<0.01) was obtained between organic matter and Fe, Cu, Ni and Cd contents. Cadmium had a positive correlation with the all chemical soil characteristics evaluated. Iron had a strong spatial dependency among all micro elements and Zn, Cu, Mn, Cd and Ni had moderate spatial dependency. Although average micro element contents indicate no deficiency in the study area, krigged maps of micro elements clearly show toxic and deficient locations within the study area. Cadmium and Ni concentrations of soils, plants and water should be monitored in locations where the threshold concentrations of Cd and Ni were exceeded.