Çeyiz ve buluntu kumaşların kullanımının sanata yansıması
Reflection of the use of dowry and found fabrics on art
Yazar: FATMA RABİA KALYONCUOĞLU
Danışman: PROF. HAKAN GÜRSOYTRAK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Sanat Dalı / Temel Sanat ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Buluntu nesne = Found object ; Feminist sanat = Feminist art ; Güncel sanat = Contemporary art ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Hazır nesne = Ready made ; Modern sanat = Modern art ; Sanat eserleri = Artistic works ; Çeyiz = Dowry

Özet:
Bu eser metninde, ilk olarak sanat-zanaat arasındaki ilişki ele alındıktan sonra, çeyizin tarihsel konumundan bahsedilerek; sanat tarihinin başından itibaren sanatsal çalışmalarda çeyiz ve buluntu kumaşların nasıl yer edindiği incelenmiştir.  Üçüncü bölümde, sanatta nesne kullanımına değinildikten sonra, feminist sanatta çeyizin ve buluntu kumaşların sanat eserlerindeki kullanım örneklerine yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye ve Dünya sanatında çeyiz ve buluntu kumaşlarla farklı disiplinlerde üretilen sanat eserleri incelenmiştir. Daha sonra, çeyiz ve buluntu kumaşlardan ürettiğim çalışma örneklerine yer verilmiştir.   
Çeyiz, ilk uygarlıklardan itibaren günümüze kadar varlığını koruyan, aile kurmakla ilgili sosyolojik bir ögedir. El işçiliğinin azalması, teknolojinin ilerlemesi ve zanaat ürünlerinin eski değerini kaybetmesi ile çeyizin kültürel önemi azalmış ve değişmiştir. Endüstri ürünlerinin artması ile gündelik yaşamda kullanılan ürünlerin tasarımlarında işlevsellik, ergonomi ve estetik ilkeler göz önüne alınmaya başlamıştır. Böylece, sanat ve zanaat birlikte ele alınarak yeniden buluşturulmuş, sanatın tasarım alanına girmesi ile malzeme ve sanat arasında ilişki kurulmuştur.
Sanat tarihi boyunca sanatçı nesne ile daima bir iletişim içindedir. Varlık ve kavramların nesne olma özelliği taşıdığı öne sürüldüğünde, sanat ve nesne bir bütündür. Çağın estetik ve tinsel değişimlerine göre farklılaşması, nesneye yeni kullanım alanları açar ve modern dönemde nesne sanatçı tarafından, her türlü sorgulamaya maruz bırakılır. Böylece Dada ile birlikte sanata giren hazır nesne, sanatta yeni bir dönüm noktası oluşturmuştur. 20. yüzyıl başlarında geleneksel sanat anlayışının kökten değişime uğramasıyla, sanatsal çalışmalarda farklı teknik ve materyaller kullanılmaya başlamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda en baştan beri sanatla temas içinde olan çeyiz, hem kavram hem de materyal olarak sanatsal çalışmalar içinde yer edinmiştir. Teknolojinin ve endüstrileşmenin artmasıyla kullanım ömrü dolmuş atık ve buluntu kumaşlar da sanata malzeme olan diğer nesnelerdendir.
Çeyiz ve buluntu kumaşların famaj, asamblaj, performans, enstalasyon gibi sanat tekniklerinde; sanat nesnesi olarak ele alımı ve kullanıldığı, feminist sanat ve günümüz sanatından örnekler ile incelenmiştir. Eser metninde, çeyizin ve buluntu kumaşların kültürel olarak ifade ettiği anlam ve değerin zaman içinde sanat nesnelerine dönüşmesiyle birlikte; günümüz sanatında kazandığı biçimsel, kavramsal değişiklikler ve benzerlikler eserler üzerinden incelenmiştir. Beşinci bölümde ise kendi ürettiğim çalışmalardan örnekler ele alınarak, çeyiz ve buluntu kumaşların sanat nesnesi olarak kullanımı; malzeme, biçim, içerik ve teknik olarak değerlendirilmiştir.
Anahtar kelimeler: Çeyiz, buluntu kumaşlar, sanat ve zanaat, hazır nesne, güncel sanat, feminist sanat, famaj.

Abstract:
In the text of this work; firstly, after the relationship between art and craft is under debate, the historical position of the dowry is mentioned; from the beginning of art history, it has been examined how dowry and found fabrics have taken place in artistic studies. In the third chapter, after mentioning the use of objects in art, examples of the use of dowry and found fabrics in feminist art are given. In the fourth chapter, works of art produced in different disciplines with dowry and found fabrics in Turkish and World art were examined. And then, examples of work which I produced from dowry and found fabrics are included.
Dowry is a sociological fact, related to establishing families, which, since the early civilizations, has been saving its own continuity. With the developments of technology, with the decrease in hand-made, and with the handicraft losing its former value, the cultural importance of dowry is diminished and changed. With the increase in industrial products, the function, the ergonomics and the esthetic principles have been taken more into consideration in their design. Thus, art and craft has been treated together and met with each other once again; resulted with establishing connection within the material and the art.
Throughout the history of art, the artist is always in communication with the object. When it is argued that entities and concepts have the feature of being objects, art and object are a whole. The differentiation of the age according to the esthetic and spiritual changes opens new areas of use to the object and in the modern period, the object is subjected to all kinds of questioning by the artist. Thus, the ready-made object, which entered art with Dada, created a new milestone in art. Various materials and tecniques have been used in art making, following the fundamental change in traditional art concept in early 20th century. Following these developments, the dowry, which has been in close connection with art since the very beginning, takes part in art both as notion and as material. Following the developments in technology and industrialization, the scrap objects and the found fabrics that fulfilled their economic life have become alternate materials for the art.
In this work, the utilization and the way of treatment of dowry and found fabrics in the art techniques of performance, famaj,  assemblage and installation, have been examined, by examples feminist art and contemporary art. The transformation of the cultural meaning of dowry and found fabrics to artistic expression is also analyzed, together with dowry and found fabrics's stylistic and conceptional changes in and similarities with todays art, again by showing art works as examples. In the fifth chapter, the use of dowry and found fabrics as art objects by taking examples from my own works; evaluated in terms of material, form, content and technique.
Key Words: Dowry, found fabrics, art and craft, ready-made, contemporary art, feminist art, famaj.