Bazı kışlık modern ve yerel ekmeklik buğdayların kuraklığa tolerans ve telafi özellikleri için agro-morfolojik ve genetik karakterizasyonu
Agro-morphological and genetic characterisation of some winter modern and landrace bread wheats for drought tolerance and recovery traits
Yazar: ENES YAKIŞIR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YORGANCILAR
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışmasında bazı kışlık modern ve yerel ekmeklik buğdayların kuraklığa tolerans ve telafi özellikleri için agro-morfolojik ve genetik karakterizasyonu yapılmıştır. Çalışmada 'Bayraktar 2000' ve 'Gerek 79' (kurağa toleranslı) ile 'Ahmetağa' ve 'Ekiz' (kurağa hassas) kontrol çeşitleri ile birlikte 48 genotip kullanılmıştır. Tüm genotipler kontrollü bitki büyütme odasında Tesadüf Parselleri Deneme Deseninde üç tekerrürlü olarak yetiştirilmiştir. Araştırmada tolerans ve telafi özelliklerinden sekiz parametre incelenmiştir. Tolerans özellikleri; yaprak solma derecesi, toplam yaprak solma derecesi, solma gün sayısı ve yeşil kalma ile telafi özellikleri; hayatta kalma eğilimi, hayatta kalma oranı, yeniden büyüme biyoması ve sulamadan sonra geri kazanım olarak gruplandırılmıştır. Üç seleksiyon indeksi hesaplanmıştır (1) tolerans indeksi, (2) telafi indeksi ve (3) kuraklık indeksi. Bu çalışmada incelenen tüm özellikleri için genotipler arasında yüksek genetik varyasyon belirlenmiştir. Tolerans ve telafi özellikleri arasında düşük düzeyde önemli korelasyonlar tespit edilmiştir. Geniş anlamda kalıtım derecesi tahminleri 0.56 ile 0.96 arasında değişmiştir. Kuraklık indeksi, tüm fide özellikleri ile önemli korelasyonlara sahip olmuştur. Genetik karakterizasyon amacıyla aynı genotip seti kuraklıkla ilişkili SSR primerleri ile taranmıştır. Kuraklığa tolerans açısından sınıflandırılan ekmeklik buğday genotipleri içindeki genetik çeşitlilik 10 polimorfik SSR primeri kullanılarak belirlenmiştir. SSR tabanlı dendrograma göre kuraklığa tolerans için iki ana grup elde edilmiştir. SSR primerlerinden elde edilen sonuçlar ile kuraklığa toleranslı olan genotiplerin kuraklıkla ilgili moleküler ıslah çalışmaları için yararlı bilgiler sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this thesis, agro-morphological and genetic characterization of some winter modern and landraces bread wheat for drought tolerance and recovery traits was carried out. 48 genotypes including 'Bayraktar 2000' and 'Gerek 79' (drought tolerant) and 'Ahmetağa' and 'Ekiz' (drought sensitive) control varieties were used in the study. All genotypes were grown in a controlled plant growth chamber in a Completely Randomized Design with three replications. Eight parameters of tolerance and recovery traits were analyzed in the study. Tolerance traits were grouped as leaf wilting degree, total leaf wilting degree, number of wilting days and stay green and recovery traits were grouped as survival tendency, survival rate, regrowth biomass and recovery after irrigation. Three selection indices were calculated (1) tolerance index, (2) recovery index and (3) drought index. High genetic variation was found among genotypes for all traits examined in this study. Low significant correlations were found between tolerance and recovery traits. Broad-sense heritability estimates ranged from 0.56 to 0.96. Drought index had significant correlations with all seedling traits. For genetic characterization, the same set of genotypes was screened with drought-related SSR primers. Genetic diversity within bread wheat genotypes classified for drought tolerance was determined using 10 polymorphic SSR primers. According to the SSR-based dendrogram, two main groups were obtained for drought tolerance. It is thought that the results obtained from SSR primers and drought tolerant genotypes will provide useful information for molecular breeding studies related to drought.