Kazak halk kültüründe Dede Korkut /
Yazar: ZHADYRA SALMENOVA
Danışman: DOÇ. DR. ZHYLDYZ ISMAILOVA
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dede Korkut Hikayeleri = Dede Korkut Stories ; Dede Korkut Kitabı = Dede Korkut Book ; Efsaneler = Mythologies ; Halk kültürü = Folk culture ; Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Kazaklar = Kazakhs ; Şaman = Shaman ; Şiir = Poem

Özet:
Korkut Ata, büyük bir düşünür, jırau, tüm Türk halkları için ortak bir bilgedir.
Korkut Ata, yaşama, edebi ve müziksel mirasa damgasını vuran tarihi bir figür olarak
bilinir. Korkut Ata'nın hayatı hakkında çeşitli teoriler vardır. Bununla birlikte, çoğu çalışma
Korkut Ata'nın 10. yüzyılın başlarında Siriderya kenarında bir Oğuz-Kıpçak aşiret
topluluğunnun arasında doğduğunu göstermektedir. Raşidüddin'in, tarihi kroniği "Camiü'ttevarih" kitabında Korkut Ata'nın Kayu kabilesinden geldiği söylenirken, Ebu'lgazi'nin
vergilerine göre Bayat soyundan olduğu, Oğuzların lideri ve 95 yaşında öldüğü
belirtilmektedir. A. Divayev ve diğerleri, Siriderya''nın yakınında Korkut Ata'ya ait olan bir
mezarın bulunduğunu bildirirler. Bu Bilim İnsanları tarafından da dikkat çekici bir olay
şeklinde karşılanır. A.Konıratbayev'in araştırmaları Korkut Ata'nın 11. yüzyılın başında
öldüğünü, A.Margulan'ın eserleri ise 7-8. Yüzyıllarda yaşadığını belirtir. Kazak felsefesi
tarihinde KorkutAta, ülkenin birliğini güçlendiren bir bilge, Türk dünya görüşünün temelini
oluşturan büyük bir düşünür, dünya entelektüel kültüründe özel bir yeri olan filozof-hümanist
olarak görülmektedir. Korkut Ata ile ilgili efsaneler üç farklı sanatı ortaya koyuyor. İlk olarak
Oğuz-Kıpçak milletinden gelen ünlü bir şaman, Abyz (Ozan) olarak, İkincisi - bir kuyşi, ilk
kopuz aletini ortaya koyan bir amatör şeklindedir. Üncüden, Oğuz-Kıpçak halklarının
yaşamını yansıtan edebi ve tarihi mirası olan ünlü destancı. Türk halklarının folklorunda
Korkut Ata ile ilgili efsanelerden biri doğuşuyla bağlantılıdır. Korkut, büyük bir halk
kahramanı, kuyşi ve şiir sanatının atasıdır.
Korkut ile ilişkili efsaneler, Türk kökenli halklar arasında farklı şekillerde
anlatılmaktadır. Akademisyen A. Margulan: "Onunla ilgili eski efsaneler Orta Asya'daki pek
çok Türkçe konulmakta olan ülkelerde bulunur. Bununla birlikte, Kazak halkı eski OğuzKıpçak kabilelerinin tarihi yerleşimlerini miras aldı ve onların neslinden oldukları için
Korkut ile ilgili tarihi destanlar, efsaneler ve şarkıların ağırlıklı olarak Kazaklarla Türkmenler
arasında daha yaygındır" der. Korkut ile ilgili veriler XII-XIII yüzyıllarda bilinir hale geldi.
Ünlü tarihçi Reşidüddin, Korkut ile Oğuzname'nin Bozkırlarda söylendiğini belirtmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dede Korkut;Dede Korkut kitabı; şiir; efsane, şaman

Abstract:
Korkut Ata is a great thinker, zhyrau, a common kobyz player for all Turkish peoples.
KorkutAta is known as a historical figure that left its mark on life, literary and musical
heritage. There are several theories about KorkutAta's life. However, most studies show that
Korkut Ata was born in an Oguz-Kipchak tribal community throughout Syrdarya in the early
10th century. While Rashid al-Din said that KorkutAta came from the Kaiy tribe in his
historical chronicle "Jamig At-Tauarikh", he said that the surname of "Turkish chronicle" of
Abelgazy was Bayat, that he was the leader of the Oghuzes and died at the age of 95. A.
Divayev and others have said that there is a cemetery of KorkutAta near Syr Darya. Scientists
draw attention in their work. A. Konyratbayev's researches that KorkutAta died at the
beginning of the 11th century, while A. Margulan's works are 7-8. He says he lives in
centuries. In the history of Kazakh philosophy, KorkutAta, a genius who strengthens the unity
of the country, is considered as a great thinker who laid the foundation of the Turkish
worldview, a philosopher-humanist who has a special place in the world intellectual culture.
Legends about KorkutAta reveal three different arts. First, a famous shaman from the OguzKipchak nation, [[| Abyz (male) | abyz]]. The second - a kuishi, an amateur who created the
first kobyz sary. The third is the famous zhyrau, whose literary and historical heritage reflects
the life of Oğuz-Kıpçak. One of the legends about KorkutAta in the folklore of Turkish
peoples is related to its birth. Korkyt is the ancestor of great Turkish fortune telling,
shamanism, kuishi and poetry.
Legends associated with fearfulism are described in different ways among peoples of
Turkish origin. Academician A. Margulan: "The old word about him is found in many
Turkish speaking countries in Central Asia. However, the Kazakh people inherited the
historical settlements of the ancient Oghuz-Kipchak tribes, and historical songs, legends and
songs about Korkutil are more common among Kazakhs and Turkmens because they are their
descendants. Data related to fear became known in the XII-XIII centuries. Famous historian
Rashid al-Din wrote that Korkut and Oguz-nama were sung in the desert.

Keywords: Dede Korkut, Dede Korkut book, poetry, legend, straw