Yolculuk davranışlarının mekan ve planlama yönünden araştırılmasında akıllı kart verileri kullanılarak analitik yöntemlerin geliştirilmesi İzmir örneği
Development of analytical approaches using smart card data while investigating travel behaviors in terms of  space and planning  Izmir case
Yazar: HAKAN UZUN
Danışman: PROF. DR. KEMAL MERT ÇUBUKÇU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Ulaşım günümüzde bütün kentlerin ortak problemidir. Hızla artan araç kullanımı geleneksel kent merkezleri başta olmak üzere kentlerde problemlere yol açmaktadır. İnsanın ve ürünlerin hızlı transferinin ekonomik anlamda öneminin artmasına paralel olarak, devletler ve yerel yönetimler ulaşım alanına çok ciddi yatırımlar yapmaktadırlar.  Ulaşım problemlerinin çözümü için kabul edilen en geleneksel yaklaşım özel araç kullanımını azaltarak toplu taşıma sistemlerinin yaygınlaştırmak olarak karşımıza çıkar. Bu bağlamda nüfusu yaşlanan gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin araç bağımlılığı yüksek yaşlı bireylerin yolculuk davranışlarını anlamaya çalışmaları kaçınılmazdır.

Yaşlılığın artmasının ulaşım ve kentsel kullanım sistemlerini nasıl etkilediği ve ulaşım ve kentsel kullanım sistemlerinin yaşlıların hareketliliklerini nasıl etkilediği konuları büyük önem taşımaktadır. Yaşlılığın bu sistemler üzerine etkisi genellikle trafik güvenliği konseptinde tartışılmaktadır.  Bu çalışma ile yaşlı bireylerin hareketliliği üzerinde etkisi olan parametrelerin tespit edilmesi ve yaşlı bireylerin yaşam kalitesinin üzerinde pozitif etkisi olan hareketliliğin arttırılmasına yönelik ulaşım politikaları belirlenmesi amaçlanmıştır. 

Yapılan araştırmada, bu konuda önceki dönemde yapılan çalışmaların büyük bölümünün yaşlı nüfusları hızla artmakta olan gelişmiş ülkelere ait olduğu ve ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelere ilişkin çok az çalışma bulunduğu görülmüştür. Bu açıdan çalışmamızla ülkemizdeki ve diğer gelişmekte olan ülkelerde yaşayan yaşlı bireylerin hareketliliğinin anlaşılmasında mevcut literatüre katkıda bulunulması hedeflenmiştir.

Bu araştırmada İzmir kenti genelinde toplu ulaşım kullanan 65 yaş ve üstü yaşlı bireylerin davranışları elektronik ücret toplama sistemi akıllı kart verileri kullanılarak analiz edilmiştir. Yaşlı bireylerin toplu ulaşım sistemindeki hareketleri Student's T-testi ve tek yönlü varyans analizi ile incelenmiş olup sonuçları mekan ve ulaşım planlaması açısından değerlendirilmiştir.

Tez sonuçları göstermektedir ki yaşlı bireyler homojen bir grup değildir. Bununla birlikte cinsiyet, yaş grubu ve kent merkezinden uzaklığın yaşlı bireylerin hareketlilikleri üzerinde etkisi bulunmaktadır.  Erkeklerin kadınlara göre daha hareketli oldukları görülmüştür. Özellikle 75 yaşından itibaren bireylerin 65-74 arası bireylere göre hareketliliklerinde anlamlı bir düşüş görüldüğü belirlenmiştir. Kent merkezinin otuz kilometre uzağında ikamet eden bireylerin daha yakında ikamet edenlere göre daha az hareketli oldukları görülmüştür.

Abstract:
Transportation is the common problem of all cities today. Rapidly increasing usage of vehicles leads to problems in all cities, especially in traditional urban centers. In parallel with the increasing economic importance of rapid transfer of people and products, governments and local governments are investing heavily in transport. The most traditional approach adopted for the solution of transportation problems is to increase public transport by reducing the usage of private vehicles. In this context, it is inevitable that developed and developing countries with aging populations will tend to understand the transportation behaviors of elderly individuals with the high level of vehicle dependence.

The topic of how aging affects the transportation and urban use systems and how transport and urban use systems affect the mobility of the aged is of great importance. The effect of aging on these systems is usually discussed in the concept of traffic safety. In this study, it is aimed to determine the parameters affecting the mobility of the elderly individuals and to determine the transportation policies to increase the mobility which is a positive effect on the quality of life of the elderly individuals.

It is understood that much of the previous work belongs to the developed countries, whose elderly populations are growing rapidly, and there are very few studies regarding developing countries like our country. In this respect, with the help of the study it is aimed to contribute to the current literature in understanding the mobility of elderly individuals living in our country and other developing countries.

The behavior of elderly people aged 65 years and over using public transportation in İzmir city is analyzed by using electronic fare collection system smart card data. The movements of elderly people in the public transport system were examined by Student's T-test and one-way analysis of variance, and the results were evaluated in terms of space and transportation planning.

Thesis results show that elderly individuals are not a homogeneous group. However, gender, age group and distance from urban centers have an impact on the mobility of elderly individuals. Men are more mobile than women. It has been determined that there is a significant decrease in the mobility of individuals, especially those aged 75 years or older, compared to those aged 65-74. It has been seen that the individuals who reside thirty kilometers away from the city center are less mobile than those who reside nearby.