Sürdürülebilir tekstiller bağlamında doğal boyalar ve deneysel eko tasarım çalışmaları
Natural dyes and experimental eco design studies in the context of sustainable textiles
Yazar: ZUHAL TOPOYAN
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖĞÜT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Doğal boyalar = Natural dyes ; Ekolojik baskı = Ecological printing ; Kenevir = Hemp ; Keten = Flax

Özet:
Bu çalışmada, son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalar ışığında doğal boyaların kullanımı ile ilgili güncel yaklaşımlar, atıkların doğal boyar madde kaynağı olarak değerlendirilmesi, eko baskı, mordanlar, sürdürülebilirlik kapsamında ekolojik tekstiller ve ekolojik tasarımlar, gibi konular hakkında değerlendirmeler yapılmaktadır. Doğada kendiliğinden yok olabilme (biyobozunur) özelliğine sahip çevre dostu selüloz esaslı lif olan %100 keten ve %100 kenevir örme kumaşlara doğal boyar maddeler kullanılarak doğal boyama ve eko baskı denemeleri yapılmıştır. Çalışma kapsamında tekstilde uygulanan eko baskı yöntemleri incelenmiş olup ekolojik üretim süreci, çevreye duyarlı hammaddelerin kullanılması ve çevre dostu temiz üretim yöntemleri araştırılmıştır. 
Keten ve kenevir kumaşlar; doğal boyar madde kaynağı olarak nar kabuğu, muz kabuğu, soğan kabuğu, ebegümeci yaprağı, ısırganotu ve papatya olmak üzere altı farklı bitki ve atıklarından elde edilen ekstraktlar kullanılarak çevre dostu üretime katkı sağlayacak duyarlılıkla doğal boyama yöntemi ile renklendirilmiştir. Araştırmada, çeşitli yöntemler ve farklı mordan maddelerinin etkisi incelendikten sonra seçilmiş olan bitkilerle doğal boyamalar yapılarak bir renk paleti oluşturulmuştur. Yapılan sistematik çalışmalar ile her bir kumaş için en iyi sonucu veren koşullar belirlenmiş ve elde edilen reçete sonuçlarına yer verilmiştir. Ayrıca eko baskıyla elde edilen desenlerden seçme yapılarak diğer baskı yöntemlerine göre sürdürülebilirliği destekleyen dijital baskı çözümlemeleri de yapılmıştır.
Bu çalışmada sürdürülebilir tekstiller bağlamında, keten ve kenevirin doğal boyar madde kaynakları ile renklendirilebileceğinin gösterilmesi planlanmıştır. Elde edilen sonuçlar ışığında seçilen reçetelerle keten kumaşa doğal boyama, kenevir kumaşa ise eko baskı yöntemiyle desenlendirme yapılan ekolojik giysi tasarımları oluşturularak niş pazara uygun, insan sağlığına zarar vermeyen özgün bir ekolojik koleksiyon hazırlanmıştır. Bu sayede keten ve kenevir kumaşların doğal boyar madde kaynakları ile boyanması ve eko baskı tekniği ile desenlendirilmesi sağlanarak doğal ürünlere ve daha temiz üretime olan talebe cevap verilmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
In this study; current approaches about the using of natural dyes; utilization of wastes as a natural source of the colourant; ecological printing; mordant dyeing; ecological textile and ecological designs in terms of sustainability and so forth are examined in the light of scientific studies. Using natural colourants on knitted fabrics which are made from environmentally friendly and biodegradable (can be decompose in nature) cellulose based natural fibers of 100% linen and 100% hemp, natural dyeing and eco print samples are made. In the context of the study, ecoprint methods used in textile have been examined and ecological production processes, usage of ecosensitive raw materials, and eco-friendly production methods are investigated.
Using six different plants and extracts that came from wastes as the natural dyestuff, such as pomegranate peel, banana peel, onion skin, mallow leaf, dead netle and daisy, linen and hemp fabrics are coloured by natural dying in a liable sense to natural friendly prodoction. After examining the effects of various methods and different mordants, a color palette is created by natural dyeing with chosen plants. Best conditions that give the best results for every fabric are determined in systematic investigations and acquired receipt results are presented. In addition, using the patterns of choice among the eco print results, designs are made for digital printing, which supports sustainability more than any other printing method. 
In this study, it is planned to demonstrate hemp and linen can be coloured by natural colourant materials in the context of sustainable textiles. Under the light of results, an autenthic ecological collection that is proper for niche market and harmless to human health is prepared using natural dyed linen and ecoprinted hemp fabrics with receipts of choice. By this means, acquiring patterns on hemp and linen fabrics using natural dyeing and eco printing, it is aimed to response the demand towards natural products and cleaner production.