Hyacinthaceae familyası (Kahramanmaraş) üzerinde farmasötik botanik araştırmalar
Pharmaceutical botanical studies on the family hyacinthaceae (Kahramanmaraş)
Yazar: SERPİL DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. FATMA NERİMAN ÖZHATAY
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Botanik = Botany ; Endemikler = Endemics ; Farmasötik kimya = Chemistry-pharmaceutical ; Farmasötik yardımcı maddeler = Pharmaceutic aids ; Hyacinthaceae = Hyacinthaceae ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Taksonomi = Taxonomy ; Türkiye = Turkey

Özet:
Hyacinthaceae familyası Türkiye'de 10 cins ve 140 taksonla temsil edilmektedir ve bunların % 55'i endemiktir. Araştırma alanı olarak Kahramanmaraş ilinin seçilmesindeki neden ilin bu familyanın üyelerinin yetişme ortamlarına uygun olması ve olağanüstü zengin bir floraya sahip olmasıdır. Araştırma alanında yapılan arazi çalışmalarında 450 bitki örneği toplanmış ve ulusal/uluslararası herbaryumlarda 2900 örnek üzerinde incelemeler yapılmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda araştırma alanında Hyacinthaceae familyasına ait 7 cins (Bellevalia, Hyacinthella, Hyacinthus, Muscari, Ornithogalum, Prospero ve Scilla) ve 38 tür, 3 alttürün  doğal olarak yetiştiği saptanmıştır. Bu türlerden 14 tanesi endemiktir ve endemizm oranı %35'tir. Bu araştırmada belirlenen 39 taksondan, 11 takson Avrupa Sibirya Elementi, 19 takson Akdeniz Elementi, 8 takson ise İran-Turan Elementi ve 1 taksonun geniş yayılışlı olduğu belirlenmiştir. Yapılan bu tez çalışmasıyla 2 türün (Ornithogalum kayiranii ve Prospero andirenense) bilim dünyası için yeni, 1 türün (Ornithogalum pedicellare) ise Türkiye için yeni kayıt olduğu saptanmıştır. Ayrıca 6 taksonun C6 karesi ve 7 taksonun ise araştırma alanı için yeni kayıt olduğu belirlenmiştir. Kahramanmaraş ilinde yayılış gösteren 39 taksonun 113 farklı lokaliteden toplanan örneklerinin kromozomları sayılmış ve karyotipleri belirlenmiştir. Karyolojik çalışmalar sonucunda bilim için yeni olan iki türün kromozomları da saptanmıştır. 16 taksonun kromozom sayısının literatürdeki kayıtlı kromozom sayılarından farklı olduğu, 21 taksonun daha önceki sonuçlarla uygunluk gösterdiği ve aynı kromozom sayısına sahip olduğu görülmüştür. Araştırma alanındaki 14 endemik ve 4 nadir taksonun IUCN'e göre kategorileri ve tehdit durumları belirlenmiştir. 39 taksona ait fitokimyasal ön deneme çalışmaları yapılmış, 29 taksona ait daha önce herhangi bir çalışma yapılmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
The family Hyacinthaceae is represented by 10 genera and 140 taxa in Turkey and % 55 of them is endemic. Province of Kahramanmaraş was selected as a research area due to very rich flora and convenient habitat for the members of Hyacinthaceae. In the field studies which are performed in research area about 450 plant speciemens have been collected and in the national/international herbaria 2900 specimens have been investigated. The result of this study 7 genera (Bellevalia, Hyacinthella, Hyacinthus, Muscari, Ornithogalum, Prospero and Scilla) and 38 species, 3 subspecies which are belong to Hyacinthaceae have been determinated to grow naturally in the research area. 14 of these species are endemic and the ratio of endemism is 35%. From the 39 taxa which are determined in this study has been identified as the 11 taxa of European-Siberian Element, the 19 taxa of the Mediterranean Element, the 8 taxa of Iran-Turan Element and one widely distributed taxa. With this study, 2 species (Ornithogalum kayiranii and Prospero andirinense) have been identified as new species for plant science and 1 species (Ornithogalum pedicellare) is new record for Turkey. In addition, 6 taxa for C6 square and 7 taxa for Kahramanmaraş province have been identified as a new record. The chromosome numbers have been counted and karyotypes have been identified of 39 taxa collected 113 different localities in the research area. The result of karyological studies have been shown that chromosome numbers of 2 new species O.rnithogalum kayiranii 2n=16 and Prospero andirinense 2n=16 have been counted at the first time. Chromosome numbers of 16 taxa have been recorded different from the literature data, 21 taxa have been shown to have the same chromosome numbers. Categories and threat status according to IUCN have been detected for 14 endemic and 4 rare taxa in the research area. Phytochemical preliminary studies of 39 taxa have been conducted, it has been defined there is not performed any study for 29 taxa.