İzmir ve Ankara ili çevrelerindeki termal su ve içme sularının radyoaktivite açısından incelenerek, bölgelerin kendi içerisinde ve bölgeler arasında termal su ve içme sularının radyoaktivite açısından karşılaştırılması
Investigation of radioactivity of thermal water and drinking water in around Izmir and Ankara, the comparison of thermal water and drinking water in terms of radioactivity within regions and between regions
Yazar: ASLIHAN KIRKPINAR
Danışman: PROF. DR. SAİM SELVİ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Termal su kaynaklarının en önemli özelliği yeraltı ortamının jeofiziksel ve jeokimyasal yapı ve karakteristiklerini yeryüzüne yansıtmasıdır. Sıcak ortamlarda ısınarak mineralli bölgeleri yıkamaları sonucunda yüksek yoğunlukta radyoaktif element taşırlar. Termal sularda radyoaktivite yoğunluğu normal yüzey içme sularından yüksektir. Termal sulardaki radyoaktivitenin kaynağı yerkabuğunda bulunan doğal radyoaktif izotoplardır.İçme suyu olarak kullanılan yüzey suları ise yağmur ve kar suları ile beslendikleri için radyoaktivite yoğunluğu açısından daha fakirdir. Yüzey sularında bulunan radyoaktivitenin kaynağı ise uzaydan dünya atmosferine gelen yüksek enerjili kozmik ışınlara ait parçacıklar ve bulunduğu ortamdan difüzyon ile gelebilecek radyoaktif elementlerdir.Bu çalışmada, Ankara ve İzmir illerindeki termal su ve içme suları toplam alfa/beta ve Trityum radyoaktifliği açısından incelenerek, bölge değerlerinin izin verilen sınır değerlere göre durumu araştırılmıştır. Bu bağlamda yaptığımız çalışma, sağlık fiziği açısından önem taşımaktadır.Çalışma bölgesi olarak Ankara ve İzmir illeri seçilmiştir. Her bir il için yaklaşık 11 farklı lokasyondan termal su (yeraltı suyu) ve içme suyu (yüzey suyu) numuneleri alınmıştır. 2 il toplamı için 22 lokasyon mevcuttur. Numune alımı 2009 yılı içerisinde gerçekleştirilmiştir; yağış etkisini görebilmek için bir yağış alan (haziran) , bir kurak ay (eylül) olmak üzere 2 tekrarlı yapılmıştır. Numune alımı, DSİ Genel Müdürlüğü Teknik Araştırma ve Kalite Kontrol (TAKK) Dairesi Başkanlığı'nda görevli, numune alımında yetkilendirilmiş personel tarafından gerçekleştirilmiştir.Alınan su numunelerinin analizleri, DSİ Genel Müdürlüğü Teknik Araştırma ve Kalite Kontrol (TAKK) Dairesi Başkanlığı, İzotop Laboratuarı Şube Müdürlüğü bünyesinde yer alan Laboratuarlarda yapılmıştır. Toplam alfa/beta analizleri `Suların Radyoaktif Kirlenmesini Kontrol Laboratuarı'nda, Trityum analizleri `Trityum Laboratuarı'nda, 0-18 ve Döteryum analizleri `Kararlı İzotop Laboratuarı'nda yapılmıştır. Laboratuarların tamamı,17025 kapsamında Türk Akreditasyon Kurumu(TÜRKAK) tarafından Akredite edilmiş Laboratuarlardır.Aynı bölgelerden alacağımız termal su ve yüzey sularını Radyoaktivite, O-18 ve Trityum içerikleri açısından karşılaştırılarak `Yerkabuğundan Gelen Radyasyon' ile `Kozmik Işınlardan Gelen Radyasyon'un etkileri karşılaştırılmış ve böylece `Doğal Radyasyon Kaynaklarının Etkinlik Dereceleri' ortaya konmuştur. Yeraltı ve yüzey sularının Radyoaktif kirlilik açısından incelenerek karşılaştırılması ile formasyon etkisi görülmüştür.Farklı bölgelerden aldığımız termal ve yüzey sularını inceleyerek ise bölgeler arası bir karşılaştırma yapılarak `Radyoaktivitenin İklime ve Rakıma Göre Değişimi' incelenmiştir.Anahtar Sözcükler: jeotermal, termal su, içme suyu, toplam alfa/beta, trityum, radyoaktivite

Abstract:
The most important feature of the underground thermal water resources is to reflect the characteristics of the geophysical and geochemical structure of the under ground on the earth . They are heated in the hot regions and carry high-intensity radioactive elements as a result of washing the mineralized zones. The thermal water radioactivity level is higher than those of the surface drinking water and under ground water. The source of radioactivity in thermal water sources are natural radioactive isotopes in the Earth.Surface waters used as drinking water are poor in terms of intensity of radioactivity, since they are fed by rain and snow. The source of the radioactivity in the surface waters is the particles belonging to high-energy cosmic rays incoming from the space to the Earth's atmosphere and radioactive elements that may come to the zones that they are present by diffusion.In this study, the radioactivity level of the thermal and drinking waters in the certain regions of Ankara and Izmir were examined in terms of radioactive pollution (total alpha/beta and tritium activity) and according to the values for the allowed limit. The study has been important in terms of health physics also in this context.Ankara and Izmir were selected as a region to make the analysis. The thermal water (underground water) and drinking water (surface water) samples were taken from 11 different locations for each province. Sampling was carried out within the year 2009 and repeated two times to see the effect of a rainfall field (June), a dry month (September). The sampling was realized by the authorized technicians, DSI General Directorate of Technical Research and Quality Control (TAKK) officials.Analysis of the water samples were carried out at Isotope Laboratory, National Hydraulic Works General Directorate of Technical Research and Quality Control (TAKK) Department. Total alpha / beta analysis, tritium analysis, 0-18 and Deuterium analysis were made at Water Pollution Control Laboratory, Tritium Laboratory and Stable Isotope Laboratory. These laboratories enter Turkish Accreditation Agency under the 17025th (TÜRKAK) by the accredited laboratories.The radioactivity and O-18 together with tritium content of the thermal and surface waters, taken the same regions were investigated and the effects of radiation, coming from Earth's crust compared with those, coming from cosmic rays. Thus the effectiveness degrees of natural radiation sources have been put forward. The geologic formation effects were also able to explain by using the examinations of the underground and surface waters regarding to radioactive pollution and comparison each other. Changes in the radioactivity was also investigated according to the climate and the altitude.Key Words: geothermal, thermal water, drinking water, total alpha/beta, tritium