Kur'ân-ı Kerîm'e göre insanın sorumluluğu ve samimiyet ile ilişkisi
Responsibilities of human beings within framework of sincerity according to the Qoran
Yazar: AYHAN GÜR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİ ZİYAETTİN COŞAN
Düzce Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Samimiyet = Sincerity ; Sorumluluk = Responsibility ; Tefsir = Commentary ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam

Özet:
Allah Teâlâ, Kur'ân'da, emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettiğini ancak
onların bu emanetin sorumluluğundan çekindikleri için kabul etmediklerini, bu
yükümlülüğü insanın kabul ettiğini bildirmektedir. Dolayısıyla sorumluluğu Cenâb-ı
Hakk'ın insana teklif ettiği ve onun da yüklendiği bu büyük emanetin hakkını vermek
olarak ifade etmek mümkün görünmektedir. Dolayısıyla insanın varoluş gayesinin
temelini oluşturan sorumluluk, kişinin dinî ve dünyevî hayatını şekillendirmesine
imkân sağlayan önemli bir duygudur.
Kişinin hem dünya hem de ahiret hayatına yönelik olumlu katkı sağlayan
sorumluluk bilinci, dünya ve ahiret mutluluğunu temin eden en önemli hasletlerden
biridir. Söz konusu ideale ulaşmak bireyin dinî ve sosyal hayatta yerine getirmekle
sorumlu olduğu vazifelerini bu bilinç doğrultusunda ihlâs ve samimiyet üzere
gerçekleştirmesiyle mümkündür. Böylece kişi sorumluluk bilinciyle hareket etmek
suretiyle toplumda erdemli bireylerin yetişmesine katkı sağlayacaktır. Bu bilince sahip
olmayan kişinin ise hevâ ve heveslerinin peşinden giderek kendisine fayda sağlamadığı gibi aynı zamanda içinde yaşadığı topluma da zarar verebilecek
davranışlarda bulunması söz konusu olabilmektedir.
Hz. Peygamber (s.a.s.) döneminde bazı mü'minlerin sorumluluk bilincine
aykırı şekilde hareket ettiklerinde hem onların hem de tüm toplumun birtakım sıkıntılı
durumlarla karşı karşıya kaldıkları görülmektedir. Nitekim Uhud Savaşı'nda bazı
kimselerin sorumluluk bilinciyle örtüşmeyecek şekilde hareket etmeleri, bazılarının da
görev yerlerini terk etmeleri onlarca Müslümanın şehit olmasına sebeb olmuştur. Hatta
Hz. Peygamber (s.a.s.) bunun neticesinde yaralanmış ve çok zor durumda kalmıştır.
İşte İslâm'ın ilk dönemlerinde yaşanan bu olay, bazı kimselerin
sorumluluklarını layıkıyla yerine getirmediğinde büyük felaketlerle yüzleşmek
zorunda kalacağımıza dair bir örnek olarak karşımızda durmaktadır. Bu sebeple kişinin
sorumluluk bilinci ve samimiyet duygusuyla hareket etmesi hem bireysel hem de
toplumsal bakımdan büyük önem arz etmektedir.
Cenâb-ı Hakk'ın kullarından istediği, kendisinin tek yaratıcı olarak kabul
edilmesi, zâtına ortak koşulmaması ve samimiyetle ibadet edilmesi, insanların
sorumluluklarını yerine getirmeleri ve ahiret için hazırlık yapmalarıdır. Kişi bu
görevlerini içtenlikle yerine getirdiği takdirde ideal anlamda Rabbine kul
olabilmektedir. Aksi halde dünyada birtakım zorluklarla karşılaşabileceği gibi ahirette
de azap görebilir. Bu itibarla araştırmamızda sorumlulukların samimiyet ile ilişkisi ele
alınarak sorumlulukları içtenlikle yerine getirmenin ideal bir mü'min olma, erdemli
bir hayat sürme ve ahiret hayatına hazırlık yapma hususundaki önemli etkisini ortaya
koymak hedeflenmiştir.
Elde edilen bilgilerden çıkarılan sonuca göre kişi bütün inanç, söz, fiil ve
davranışlarında içten ve samimî olmalı, gösteriş ve yapmacık davranışlardan uzak
durmalıdır. Yaratıcıya kulluğun ve ahlâklı bir insan olmanın temel ölçütü; ihlâslı
olmaktır. Dinin samimiyet olarak tanımlanması bu ölçütü doğrulamaktadır. Kişi,
Rabbine ve diğer varlıklara hatta kendi nefsine karşı samimiyet ve içtenlikle hareket
etmek suretiyle hayatını daha anlamlı hale getirme fırsatını yakalayabilecektir.
Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Sorumluluk, İhlâs, Samimiyet.

Abstract:
In the Qur'an, Allah states that He offered the trust (amanah) to the heavens,
the earth and the mountains, but they did not accept it with the excuse that they were
afraid of failing to fullfill the responsibility, and man accepted the trust. The definition
of the term trust (amanah) could be expressed as treating very carefully for the thing
on the custody that the man was granted. Therefore, responsibility, which forms the
basis of man's purpose of existence on earth, is an important motivation that directs
one to shape his religious and worldly life.
Consciousness of this responsibility, which contributes positively to one's life
both in this world and in the hereafter, is one of the most important traits that ensures
happiness in this world and the world hereafter. This ideal is only achievable by
fullfilling the duties and the responsibilities in man's religious and social life with
sincerity and honesty. Thus, by acting in line with a sense of responsibility, the person
will contribute to the growth of virtuous individuals in the society. On the contrary, a
person who does not have this awareness will follow his whims and ambitions and
hence will harm the harmony of the society he lives in.
In the time of the Prophet Muhammed, peace be upon him (pbuh), it became
evident that both the belivers and the whole society suffer from some problems when
some believers act without sense of responsibility. The fact that some people acted in
a way that did not coincided with a true sense of responsibility in the Battle of Uhud
and left their positions without permission had caused the martyrdom of dozens of 
muslims. Even the Prophet Muhammed (pbuh) was injured and was in a very difficult
situation.
This event, which took place in the early periods of Islam, stands before us as
an example that we may face great disasters when some people do not fulfill their
responsibilities properly. Hence, it is of great importance for a person to act with a
sense of responsibility and sincerity, both individually and socially.
What Allah wants from His servants is to be accepted as the sole and absolute
creator, asks them not to associate any partner with Him, to worship him sincerely, to
fulfill their responsibilities and to prepare for the world hereafter. If a person sincerely
fulfills his duties and resposibilities he can ideally become a servant of his Creator.
Otherwise, he may face some difficulties in this world and may witness punishment in
the next world. In our research, it is aimed to reveal the important effects of fulfilling
responsibilities sincerely on being an ideal believer, leading a virtuous life and
preparing for the world hereafter by considering the relationship between
responsibilities and sincerity.
As a conclusion drawn from the information obtained, the person should be
sincere and honest in all his beliefs, words, actions and behaviors, and should stay
away from pretentious and artificial behaviors. The basic criterion of serving to the
Creator and being a morally ideal person is to be sincere. The definition of religion as
"sincerity" confirms this reality. A person will be able to seize the opportunity to make
his life more meaningful by acting sincerely and honestly towards his Creator, towards
other beings and even towards his own soul.
Keywords: Qur'an, Tafsir, Responsibility, Sincerity, Faithfullness