Meme kanseri hastalarında mastektomi sonrası kronik ağrı insidansı ve hayat kalitesi üzerine etkileri
Post-mastectomy chronic pain incidence and quality of life in breast cancer patients
Yazar: SEMİHA EREN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HACER AYŞEN YAVRU
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: Ağrı-postoperatif = Pain-postoperative ; Mastektomi = Mastectomy ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İnsidans = Incidence

Özet:
Amaç: Kadınlarda en sık görülen kanser, meme kanseridir. Meme kanserinin en önemli tedavi şekli olan mastektomi, cerrahi sonrası kronik ağrının sık görüldüğü ameliyat şeklidir. Bu çalışmada, kliniğimizde mastektomi sonrası kronik ağrı (MSKA) görülme sıklığı ve bu ağrının hastaların hayat kaliteleri üzerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Etik Kurulundan 26.02.2016 tarihinde 04 sayılı toplantı kararı ile etik kurul onayı alınarak, hastanemizde Genel Cerrahi Anabilim Dalı'nda meme kanseri nedeniyle opere olmuş ve operasyondan en az altı ay süre geçmiş olan 18 yaşından büyük kadın hastalar çalışmaya dahil edildi. Çalışmada 100 kişiye uygulanan ankette, ağrıya yönelik sorularda, hastaların ağrılarını 4 farklı kategoride derece-lendirmeleri istendi (hafif/ orta/ şiddetli/ dayanılmaz). Ağrının şekli, nöropatik semptomlar ve hayat kalitesi değerlendirmelerinde ise hastalara 6 seçenek sunuldu ve birden fazla seçenek işaretleyebilecekleri söylendi. 100 kişi içinden 40 kişiye, ikinci bir anket: Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam Kalitesi Anketi (European Organization for Research and Treatment of Cancer Core QoL Questionnaire- EORTC QLQ-C30) ve onun meme kanseri modülü (QLQ-BR23) uygulandı. Bu ankette meme kanseri hastalarının genel iyilik hali, fonksiyonel işlevleri ve semptomları puanlandırıldı.
Bulgular: Çalışmada 100 kişiden 38'i ağrı belirtti. Ağrısı olan hastaların %10'u ağrısını 'şiddetli' olarak tarifledi. Hastalardan %36'sı ağrısının hareketsizken de devam ettiğini, %26'sı ağrı kesici alma ihtiyacı hissettiğini belirtti. Ağrı karakteri olarak en sık 'sızlama' işaretlendi ve ağrının en fazla 'uyku düzensizliği' ne yol açtığı belirtildi.
Yaş ve aksiller cerrahi tipine göre ağrıda anlamlı bir fark gözlenmezken, eğitim seviyesi ilköğretim ve altında olanlar daha fazla ağrı belirtti (lise ve üstü: %22, ilköğretim ve altı: %43, p=0,048).
EORTC'nin anketinde de ağrı semptomunun ortalama puanı 16,67 olurken, mastektomi+rekonstrüksiyon yapılan grup ile sadece mastektomi yapılan grup arasında ağrı açısından fark gözlenmedi (p=0,873).
Sonuç: MSKA sıklığı literatür ile uyumlu bulunmuştur ve bu sonuç ağrı yönetim stratejilerinin önemini ortaya koymaktadır. Yaş ve aksiller cerrahi tipi MSKA sıklığını değiştirmemektedir. Eğitim seviyesi yükseldikçe ağrı görülme oranı azalmaktadır. Mastektomi operasyonunun ardından rekonstrüksiyon eklenmesinin, kronik ağrı sıklığını arttırmadığı görülmektedir, dolayısıyla mastektomi sonrası rekonstrüksiyon uygulanmasını isteyen kadınlar, olası ağrı artışından çekinmemelidirler.

Abstract:
Purpose: Breast cancer is the most frequently diagnosed cancer among females. Mastectomy which is the major treatment way of breast cancer, is a type of operation that frequently cause chronic post-surgical pain. In this study we aimed to examine chronic pain incidence after mastectomy at our clinic and evaluate quality of life of women that report pain.
Material and Methods: The trial was approved by our faculty ethics committee. 100 women aged over 18 years that underwent breast surgery for cancer at General Surgery Department, were enrolled. We questioned women that were operated at least 6 months ago or more. In questions about pain, patients were asked to grade their pain in four different categories (mild/ moderate/ severe/ unbearable). Character of pain, neuropathic symptoms and quality of life questions included six choices and women were told that they can mark more then one choice. We also selected 40 mastectomy patients within the group and applied the EORTC questionnaire (European Organization for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire QLQ-C30) and its breast cancer supplementary measure (QLQ-BR23). Through this questionnaire we assessed items from functional and symptom scales.
Results: In the study 38 patients reported pain. Among these patients 10% defined 'severe' pain. Percentage of women who remarked that need painkillers was 26%. We determined  negative correlation between educational status and pain (22%, higher education; 43%, lower education; P=0.048), while age and axillary lymph node dissection showed no correlation. In the EORTC questionnaire mean score for 'pain' was 16.67 (SD=17.7) and no significant difference could be found  in both QLQ-C30 and QLQ-BR23 scores between patients who had mastectomy surgery alone and who had mastectomy with reconstructive surgery.
Conclusion: Post-mastectomy chronic pain (38%) is consistent with the literature, and this reveals that pain management strategies are crucial. Despite negative correlation with educational status, pain has no correlation with age and axillary dissection. Mastectomy with reconstruction surgery group and mastectomy alone group has similar chronic pain scores, therefore patients who desire reconstruction after mastectomy should not abstain from an increased likelihood of chronic pain.