Maçka bölgesi (Değirmendere vadisi) XIX. yüzyıl kırsal kiliseleri ve koruma önerileri
Analysis of 19th century rural church in Maçka (Değirmendere valley) and conservation offer
Yazar: ESRA İMAMOĞLU YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN ÖZGEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Türkiye ve dünyadaki birçok ülkede çeşitli nedenlerle kırsal alanlarda yer alan dini yapıların kullanılmaz halde kalıp işlevsizleşmesi sorunu; insanın ve doğanın ortak öğretileri ile oluşturulan geleneksel yapıların bakımsız kalması, tahrip edilmesi veya yıkılması sonuçlarını ortaya çıkarmaktadır. Değişen yaşam biçimleri, kırsal alanlara yönelik sosyo-kültürel, ekonomik, fiziksel ve yasal tehditler göz önünde bulundurulduğunda bu alanların somut ve somut olmayan değerlerinin korunması konusu büyük önem taşımaktadır. 
1839 yılında yayınlanan Tanzimat Fermanı ile bu döneme kadar Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde kilise yapmaları kanunlarla kısıtlanan Hristiyanlar, Ferman'ın sağladığı haklarla, yeni kiliseler inşa etmeye başlamışlardır. XIX. yüzyılda başlayan bu hızlı yapılaşma süreci XX. yüzyılın başlarında yaşanan mübadele ile Maçka kırsalında birçok yapının kullanılamaz halde kalması ile sonuçlanmıştır. Hristiyan halktan kalan dini yapıların birçoğu âtıl halde bırakılmış, bazıları yıkılmış, bazıları camiye çevrilerek kullanılmıştır. Sosyo-kültürel etkenler, ekonomik etkenler, aidiyet ve koruma bilinci, koruma politikalarındaki yetersizlikler gibi birçok nedenle korunma sorunları yaşayan bu yapılar için çok boyutlu koruma stratejileri oluşturulması gerekmektedir. Bu bağlamda çalışma, bölgede tespit edilen XIX. yüzyıla ait 14 adet kilisenin korumaya dair zorluklarını yapısal-çevresel-yönetsel çerçevede analiz etmeyi, koruma sorunlarına çözüm sunmayı ve yere özel koruma yaklaşımları geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Abstract:
The problem of rural religious structures becoming unusable and obsolete for various reasons in many countries, including our own, reveals the consequences of neglect, deterioration, or destruction of traditional buildings shaped by the shared teachings of humanity and nature. Given the socio-cultural, economic, physical, and legal threats to rural areas, the preservation of both tangible and intangible values in these regions becomes of great importance. In 1839, with the issuance of the Tanzimat Edict, Christians who were previously restricted by laws from building churches within the boundaries of the Ottoman Empire began constructing new churches with the rights granted by the Edict. The rapid urbanization process that started in the 19th century resulted in many structures in the rural area of Maçka becoming unusable by the early 20th century, particularly due to the population exchange. Numerous religious structures left by the Christian community were either abandoned, demolished, or repurposed as mosques. Various factors such as socio-cultural elements, economic considerations, a sense of belonging, and inadequacies in preservation policies contribute to the preservation challenges faced by these structures. In this context, the study aims to analyze the difficulties related to the preservation of 14 churches dating back to the 19th century in the region within a structural-environmental-administrative framework. The goal is to provide solutions to preservation issues and develop site-specific preservation approaches.