Bilgisayarlı tomografi ile 1200 vakada paranazal sinüslerin anatomik varyasyonları
Anatomic variations of paranasal sinuses in 1200 cases with computerized tomography
Yazar: SAMET AĞCAYAZI
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SALCAN
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Bilgisayarlı Tomografi İle 1200 Vakada Paranazal Sinüslerin Anatomik 
Varyasyonları
Amaç: Paranazal sinüsler anatomik olarak en çok varyasyon gösteren 
bölgelerden birisidir. Paranazal sinüs varyasyonları ve hastalıklarının tanısında fizik 
muayene, endoskopik muayene ve bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılmaktadır. 
Amacımız Erzincan ilinde görülen varyasyonları saptayarak endoskopik sinüs 
cerrahisine yol göstermek, olası komplikasyonların önlenmesine yardımcı olmaktır.
Materyal ve metot: Kliniğe herhangi bir şikayetle başvurup paranazal sinüs BT 
istenen 1209 hastanın koronal kesitli görüntüleri retrospektif olarak incelenerek 
anatomik varyasyonlar değerlendirildi. Çalışmaya 18-65 yaş arası hastalar dahil edildi. 
Çalışmamızın biyoistatistiksel analizinde Statistics Programme For Social Scientists 
(SPSS) (Sürüm: 22) paket programı kullanıldı. Verilerin kıyaslamasında Pearson Ki 
Kare analizi ve Fisher kesin olasılık analizi kullanıldı. Analizlerde istatistiksel 
anlamlılık düzeyi p < 0.05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmadaki 1209 hastanın 644'ü erkek, 565'i kadındı. Hastaların yaş 
ortalaması 33,7 idi. İncelenen 1209 paranazal sinüs BT tetkikinde 799 kişide (%66,1) 
agger nazi, 256 (%21,2) kişide onodi hücresi, 106(% 8,8) kişide haller hücresi, 536 
(%43,3) kişide konka bülloza, 119 (%9,8) kişide pnömotize ünsinat, 229 (%43,3) kişide 
pnömotize üst konka, 164 (%13,6) kişide paradoksal orta konka, 38 (%3,2) kişide 
paradoksal alt konka, 835 (%69) kişide septum deviasyonu, 642 (%53,1) kişide 
pterigoid proçes pnömotizasyonu, 348 (%28,8) kişide anterior klinoid pnömotizasyonu, 
178 (%14,7) kişide maksiller septasyon, 22 (%1,8) kişide suprema konka, 94 (%7,8) 
kişide pnömotize krista gali, 308 (%25,5) tanesinde nazal septum pnömotizasyonu, 8 
(%0,7) tanesinde maksiller sinüs hipoplazisi, 60 (%5) tanesinde üst konka agenezisi 
saptandı. 48 (%3,9) tanesinde hiçbir varyasyon saptanmadı.
Çalışmada saptanan anatomik varyasyonların cinsiyet ve lokalizasyona göre 
istatistiksel değerlendirilmesinde SPSS paket programı ile Ki-kare ve Fisher kesin 

olasılık testi uygulanarak incelendi. Septum deviasyonu, anterior klinoid 
pnömotizasyonu, maksiller septasyon istatistiksel olarak erkeklerde fazla saptanmıştır.
Sonuç: KBB çalışma alanı olarak paranazal sinüs varyasyonları önem arz 
etmektedir. Çalışmamız boyunca incelediğimiz 1209 paranasal sinüs BT'lerin 
%96,1'inde en az 1 adet varyasyon saptanmıştır. Kronik sinüzit veya diğer nedenlerle 
paranazal bölgeye operasyon planlayan cerrahların olası komplikasyonların önlenmesi
açısından bu bölgedeki varyasyonları dikkate alması önemlidir.

Abstract:
Anatomic Variations of Paranasal Sinuses In 1200 Cases With Computerized 
Tomography
Aim: The paranasal sinus is one of the regions with the most anatomical 
variation is one. Physical examination, endoscopic examination and computed 
tomography (CT) are used in the diagnosis of paranasal sinus variations and diseases. 
Our aim is to determine the variations seen in Erzincan, to guide endoscopic sinus 
surgery and to help prevent possible complications.
Material and Method: Coronal and axial images of 1209 patients who applied 
to the clinic with any complaint and requested paranasal sinus CT were examined 
retrospectively and anatomical variations were evaluated. Patients aged 18-65 years 
were included in the study. In the biostatistical analysis of our study, the Statistics 
Program For Social Scientists (SPSS) (Version: 22) package program was used. Pearson 
Chi-Square analysis and Fisher exact probability analysis were used to compare the 
data. The statistical significance level in the analyzes was accepted as p < 0.05.
Results: Of 1209 patients in the study, 644 were male and 565 were female. The 
mean age of the patients was 33.7. In 1209 paranasal sinus CT scans, agger nazi in 799 
(66.1%), onodi cells in 256 (21.2%), haller cells in 106 (8.8%), concha bullosa in 536 
(43.3%) patients, Pneumatized conchae in 119 (9.8%), pneumatized superior turbinate 
in 229 (43.3%), paradoxical middle turbinate in 164 (13.6%), paradoxical lower 
turbinate in 38 (3.2%), 835 (%) Deviation of the septum in 69 people, pterygoid process 
pneumatization in 642 (53.1%) people, anterior clinoid pneumatization in 348 (28.8%) 
people, maxillary septation in 178 (14.7%), suprema concha in 22 (1.8%) people, 
Pneumatized crista gali in 94 (7.8%) patients, nasal septum pneumatization in 308 
(25.5%) patients, maxillary sinus hypoplasia in 8 (0.7%) patients, upper turbinate 
agenesis in 60 (5%) patients, and no variation was found in 48 (3.9%) patients. 
Statistical evaluation of anatomical variations determined in the study according to 
gender and localization were analyzed using the SPSS package program, Chi-square and 
vi
Fisher exact probability tests. Septal deviation, anterior clinoid pneumatization, and 
maxillary septation were statistically more common in males.
Conclusion: Paranasal sinus variations are important as an ENT study area. At 
least one variation was detected in 96.1% of 1209 paranasal sinus CTs we examined 
throughout our study. It is important for surgeons who will perform surgery in this 
region for chronic sinusitis or other reasons to consider the variations in this region in 
order to prevent possible complications.