Franchise sözleşmesinin sona ermesi halinde tarafların hak ve   yükümlülükleri
Rights and obligations of the parties in case franchise agreement is terminated
Yazar: LEYLAN DEMİRAĞ AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ YILDIZ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Fesih = Cancellation ; Fesih hakkı = Cancellation right ; Franchising = Franchising ; Franchising sözleşmesi = Francishe agreement ; Hak = Right ; Sözleşmeyi sona erdirme hakkı = Contract termination rights ; Yükümlülük = Obligation

Özet:
Franchising sistemi her detayı hakkında tek tek düşünülmüş bir sistemin bütün halinde franchise alana aktarılması, franchise alanın ise yeni bir sistem kurmaya ve detaylar üzerinde çalışmaya ihtiyaç duymaksızın bu sistemi alıp entegre etmesi ve sadece sürümü arttırmak üzerine odaklanmasını temel alan bir sistemdir. Günümüzde hem yeni bir sistem kurmak hem de ticari olarak genişleyebilmek için yapılması gereken yatırımların büyüklüğü ortadadır. Hal böyleyken franchising sisteminin bir parçası olmak, hazır bir sistem, güçlü bir marka ve bu markanın çekim etkisinin yaratacağı bir müşteri çevresi ile yoluna devam etmek franchise alan için çok karlı olduğu kadar; yeni bir yatırım yapmaksızın, çok fazla emek harcamaksızın hazır bir franchise alanla büyüyüp onun büyümesinin getirdiği gelir üzerinden pay almak franchise veren için de bir o kadar karlıdır.
Franchise sözleşmeleri Türk hukukunda düzenlenmemiştir. Kendine özgü bir sözleşme olmalarının ve farklı sözleşmelere ilişkin hükümlere tabi olabilmelerinin zaman zaman avantajları olduğu kadar çoğu zaman da büyük dezavantajları bulunmaktadır. Franchising sistemi içinde yaşanan pek çok sorun Türk yargı mercileri tarafından tam olarak anlaşılamamakta ve çözüm getirilmesi çok uzun zaman alabilmektedir. Hatta zaman zaman getirilen çözümler artık anlamsız hale gelebilmektedir. Bu durum özellikle de franchise sözleşmelerinin sona erdiği durumlarda çok karmaşık bir hal almaktadır.
Franchise sözleşmeleri ile ilgili olarak bu güne kadar pek çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalara bakıldığında çoğunun sistemin bütünü ile ilgili bilgi verdiği ve daha çok tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin olduğu görülmektedir. Franchise sözleşmesinin sona ermesi halinde tarafların hak ve yükümlülüklerinin ne olacağı ise genellikle çok kısa bir şekilde geçiştirilmiştir. Franchise sözleşmelerinin sona ermesi durumunda ortaya çıkacak hukuki problemler hem taraflar hem de sektör oyuncuları açısından büyük önem taşımaktadır. Franchising sistemi içinde verilen tek bir karar ya da çıkan sorun dahi sistemin tüm aktörlerini, sadece o franchise alanı değil, diğer tüm franchise alanları da etki altına alabilmektedir. Bu nedenle teorik bilgilerden ziyade yaşayan franchising sisteminin sorunlarını daha farklı bir şekilde ve yol gösterici olabilecek bir tarzda incelemeyi hedefleyerek bu çalışmaya karar verilmiştir. Franchise sözleşmelerine ne yazılırsa yazılsın bu hükümlerin uygulanmasının çoğu zaman olanaksız olduğu gözleminden yola çıkılarak franchise sözleşmelerinin sona ermesi halinde tarafların hak ve yükümlülüklerinin neler olacağına ve nelerle karşı karşıya kalabileceklerine Yargıtay kararları ışığında bir çözüm aranması ve yaşanan sıcak sorunların gün ışığına çıkarılması hedeflenmiştir. Karşılaştırmalı hukuktan örnekler verirken franchising sisteminin ilk olarak Amerika'da ortaya çıkması ve hızlı bir şekilde gelişmesi nedeniyle genellikle Amerikan hukuku ve bu hukukta eyaletler bazında verilen kararlar ya da yapılan düzenlemeler göz önüne alınmıştır. Bu çalışma; franchise sözleşmesinin sona ermesi durumunda franchise alan ve franchise verenin hak ve yükümlülüklerini ağırlıklı olarak Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde inceleyen bir çalışmadır.

Abstract:
Franchising system is based on the transfer of a system thought about every detail as a whole to the franchisee in order the franchisee to establish a new system and integrate it without a need to work on the details and enables the franchisee mainly to focus on the increase of sales. Today it is very obvious that a lot of investments have to be made in order to establish a new system and to expand commercially. As such, being a part of the franchising system is very profitable both for the franchisee who wants to continue with a stable system, strong brand and the customer portfolio created with this brand attraction and for the franchisor who does not want to make new investments and put a lot of effort but to grow with the share that will come from the sales income of the franchisee as well.
Although it has brought such an advantageous system, franchise contracts are not regulated in Turkish law. Being a unique contract and being subject to the terms of different contracts, have some advantages as well as most of the time disadvantages. Many problems experienced in the franchising system are not fully understood by the Turkish judicial authorities and it may take a long time to find a solution. Even the solutions brought from time to time can become meaningless. This is especially complicated when franchise contracts expire.
A lot of legal study has been conducted about franchise agreements up to date. When these studies are analyzed, it is seen that most of them give information about the whole system and mostly aimed to enumerate the rights and obligations of the parties. The rights and obligations of the parties in case the franchise contract is terminated is usually mentioned in a very summarized way. Legal problems that will arise if franchise contracts expire are of great importance for both parties and sector players. Even a single decision or a problem in the franchising system can affect all the actors of the system, not only that franchisee. For this reason, it is focused to examine the problems of the living franchising system in a different way and in a guiding manner rather than theoretical knowledge. It is experienced that whatever is written in the franchise contracts, it is most of the time impossible to apply these terms and therefore, it is focused to find a solution for the rights and obligations of the parties in case the contract is terminated, in the light of the Appeal Court decisions and the very important problems of the parties in case of expiration or termination of a franchise contract are mentioned. While giving examples from comparative law, generally American law and the decisions or regulations in each state are considered since franchising system first appeared in America and developed very rapidly. This study examines the rights and obligations of the Franchisee and the Franchisor in the framework of the Turkish Commercial Code mainly, in case the franchise contract expires.