Osmaniye'deki âşıklık geleneği ile Türkmenistan'daki bahşılık geleneği hakkında bir araştırma: Aşık Karayiğit Osman örneği
A study on minstrel poet in osmaniye and baksi tradition in Turkmenistan: Aşik Karayiğit osman
Yazar: OSMAN ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. FİKRET TÜRKMEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşık Karayiğit Osman = Lover Karayiğit Osman ; Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Bahşılık = Bakhshy ; Gelenekler = Traditions ; Osmaniye = Osmaniye ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türkmenistan = Turkmenistan

Özet:
Türk halk kültürünün şekillenerek günümüze kadar ulaşmasında doğum, düğün,ölüm ve hayatın dönüm noktalarına dair birçok geleneğin etkisi vardır. Bu gelenekler,Türklerin tarihi gelişime paralel olarak, yani Türklerin göçlerine, diğer medeniyetlerleetkileşimine, göçer, yarı göçer ve yerleşik hayata geçmelerine bağlı olarak biçim veiçerik değiştirmiştir. Bunlar ararında, Anadolu'daki Âşıklık geleneği veTürkmenistan'daki Bahşılık geleneği, söz konusu kültürün aktarımında önemli yer tutar.Her iki geleneğin temelinde şamanlıktan ozanlığa uzanan hayat tarzını izleri vardır.Türklerin tarihi seyrine bağlı olarak âşıklık ve bahşılık gelenekleri, bugün bildiğimizhalini alırken, birçok ortak özellik de taşır. İkisinde de biçim ve tür benzerdir.Karacaoğlan ve Köroğlu gibi ekol olmuş isimler iki geleneğe de damgalarınıvurmuşlardır. Hikâyelerin benzerliği sadece konularıyla sınırlı kalmaz. Bu eserler şölen,ziyafet, düğün gibi özel günlerde icra edildiği gibi, bazen de kahvehanelerde veyaönemli kişilerin huzurlarında da icra edilmiştir.Osmaniye'deki Âşıklık geleneğinin varlığı doğal olarak Anadolu'dakiyle benzerbir süreçten geçer. Türklerin geniş kitlelerle Anadolu'ya göçüyle ve İslamlığa geçişiyleşekillenmeye başlar. Ozanlık geleneği, bu süreçte, tekke ve tasavvuf edebiyatıylaeklemlenerek yeni bir yapı kazanır. Böylece 17 yüzyılın başlarında, büyük isimlerinivermeye başlayan Âşıklık geleneği oluşur. Anadolu'daki Türkmen nüfusu, dertlerini,özlemlerini ve duygularını âşıklık geleneğiyle dışa vururken, toplumsal hafızalarını daher zaman besleyerek korumayı sürdürmüşler. Gelenek, hem taşrada hem de kenttegeniş kitlelerce ilgi görür.12 yüzyılın sonlarından itibaren, Türkmenlerin yoğun olarak yerleşmeye başladığıOsmaniye ve civarında da 17 yüzyıldan itibaren etkisi olan Karacaoğlan ekolüne ekolarak, 19 yüzyılda yaşanan toplumsal olaylar neticesinde Dadaloğlu ekolü de gelişir.Bundan dolayıdır ki, yörede günümüzde bile eski Türk kültürünün izlerine kolaylıklarastlanabilir.Âşık Karayiğit Osman, yaşayan az sayıdaki Osmaniyeli âşıklardan biridir. Hikâyelerini saz eşliğinde anlatan Karayiğit Osman, âşıklığı yörede yaşamış âşıkları dinleyerek öğrenmiştir. Çocukken öğrenmeye başladığı geleneği, 14 yaşından beri icra etmektedir.Aynı zamanda inşaat işlerinde çalışan Âşık, hem âşıklığın geçimini yeterincesağlamamasından, hem ilerlemiş yaşından, hem de âşıklığa ilginin azalmasından dolayısanatını geçmişte olduğ gibi icra edememektedir. Yarışma ve şenliklerde sergilediğiyeteneği sayesinde yörede tanınmaktadır.Türkmenistan'daki bahşılık geleneğinin tarihi seyri de âşıklığınkine benzerdir. 12-13 yüzyıllarda yaşayan Baba Kamber, Pir Aydın gibi isimler öncülüğündeşekillenmeye başlayan bahşılık geleneği, bugün hala önemli gün ve şölenlerde icraedilmektedir. Bahşılık geleneğinde de biçim 4'ler ve hece ölçüsü üzerine kuruludur.Güzelleme, koçaklama gibi türlere rastlanan bahşılıkta hikâyeler kopuz eşliğinde icraedilir.Günümüzde, yeni popüler kültürün etkisiyle, unutulmaya yüz tutan bu gelenekler;başka sanat dalları ve disiplinlerle, örneğin sinema, müzik, tiyatro, edebiyat,antropolojiyle etkileşime geçirilerek, asırlardır süregelen halk kültürü özünükoruyabilecek ve yeni nesillere aktarılabilecektir. Geçmişte diğer milletlerin kültürlerinietkileyen bu geleneklerin yeniden oluşumuyla, Türk halk kültürü, kendisini evrenselolana tekrar yaklaştıracak ve böylelikle, çağdaş dünyadaki yerini alacaktır. Bu noktadatoplumun kendi dinamiklerini tekrar üretmesi gerekmektedir.

Abstract:
Customs concerned turning points of life i.e. birth, wedding and death is veryeffective on Turkish popular cultures shaping and getting through present days. Thesecustoms has been changed contextually and formally in parallel with the historicaldevelopment of Turks, that which their interactions with other cultures, their nomadic,semi nomadic and sedentary life styles. Among these, minstrelsy tradition of Anatoliaand baksi tradition of Turkmenistan takes an important place in convection of subjectedculture.There are the traces of life style inversing minstrelsy from shamanism in bothtraditions basis. While these two practices is getting shape depending on the course ofTurkish history, they have a great deal in common. Both the shape and type are similar.Karacaoğlan and Köroğlu, who has been an ecole, marked both traditions. Thesimilarity of the stories is not only in their subjects. These works not only have beencarried out on special days as feasts, banquets and wedding ceremonies; they also havebeen performed in coffeehouses or in the presence of important figures as well.Âşık Karayiğit Osman is one of the few minstrel poets of the Osmaniye region.Telling stories accompanied by instrumental saz Karayiğit Osman, as a child begins tolearn the minstrel-poet tradition and performed it since the age of 14. At the same timeworking in construction jobs and both advanced age and also due to decreasing interestin the art of minstrel-poet tradition he can not perform as well as in the past. He is awell known mistrel poet in that region thanks to the competition and festivities heparticipated.Historical baksi tradition of Turkmenistan and minstrelsy tradition of Anatolia aresimilar. In 12-13 centuries baksi tradition starting to take shape under the leadership ofnames such as the Baba Kamber, Pir Aydin. Baksi tradition is based on the form of 4and syllabic. Also there are common species such as güzelleme, koçaklama ect.At present, with the effect of the new popular culture, this tradition holds to beforgotten. But through interaction with other arts and disciplines, such as movies,music, theater, literature, anthropology, the essence of folk culture is continuing toprotect itself and transferred to new generations. In the past, these traditions affect there-formation of the cultures of other nations, the Turkish folk culture, and thus closer tohim again, what is universal, will take place in the contemporary world. At this point,again, the community must generate their own dynamics.