Nadir ve dar yayılışlı Aethionema turcica H.Duman & Aytaç, Astragalus beypazaricus Podlech & Aytaç ve Campanula damboldtiana P.H.Davis & Sorger türlerinin ISSR tekniği ile genetik çeşitliliğinin koruma amaçlı belirlenmesi
The assessment of genetic diversity of rare and narrowly distributed endemic species, Aethionema turcica H.Duman & Aytaç, Astragalus beypazaricus Podlech & Aytaç and Campanula damboldtiana P.H.Davis & Sorger by using ISSR fingerprinting in terms of conservation
Yazar: GÜL AYYILDIZ
Danışman: PROF. DR. AHMET EMRE YAPRAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany ; Genetik = Genetics

Özet:
Bu çalışma ile İç Anadolu endemikleri olan Aethionema turcica, Astragalus beypazaricus ve Campanula damboldtiana türleri için ilk defa ISSR parmak izi metodu kullanılarak türlerin genetik çeşitliliği ortaya konmuştur. Çalışılan türler tehdit altında, dar yayılışlı,  parçalanmış küçük populasyonlara sahip edafik endemik bitkilerdir. Ayrıca sadece marnlı ve jipsli topraklarda yetiştiklerinden özel habitat gereksinimleri vardır. Arazi çalışmaları 2016-2018 yılları vejetasyon dönemlerinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan arazi çalışmaları sonucunda türlerin yayılış gösterdiği lokaliteler,  populasyon büyüklükleri, birey sayıları ve tehdit unsurları tespit edilmiştir. Her bir lokaliteden toprak örnekleri alınmış ve pH, EC, Jips, Bünye, CaCO3 parametrelerini içeren fiziksel ve kimyasal analizleri yaptırılmıştır. Ayrıca türlerin yayılış gösterdiği lokalitelere ait elde edilen iklim verileriyle biyoiklimsel yorumlamalar yapılmıştır. Populasyonların birey sayıları göz önünde bulundurularak uygun sayıda taze yaprak örnekleri toplanmıştır. Bu yaprak örneklerinin DNA'sı izole edilmiş ve "ISSR-PZR" metoduyla bireylerin bant desenleri çıkarılmıştır. Populasyon içi ve populasyonlar arası genetik çeşitliliği değerlendirmek amacıyla, gözlenen allel sayısı (Na), etkili allel sayısı (Ne), Nei'nin gen çeşitliliği (H), Shannon bilgi indeksi (I), polimorfik lokus yüzdesi (PLY), polimorfik lokus sayısı (PLS), özgül bant sayıları gibi parametreler POPGENE ve GenAlEx programları kullanılarak,  populasyon ve tür düzeyinde hesap edilmiştir. Uygun istatistiki analizlerle (UPGMA, PCoA, AMOVA, MANTEL) populasyonlar ve bireyler arası genetik mesafe, populasyonların moleküler varyans analizi, populasyonlar arasındaki genetik ve coğrafik uzaklık korelasyonu belirlenmiştir. Hedef türlerin tehlike kategorileri IUCN 2012 Kırmızı Liste Sınıfları ve Ölçütleri'ne göre yeniden değerlendirilmiştir.

Abstract:
In this study, for the first time, the genetic diversity of Aethionema turcica, Astragalus beypazaricus and Campanula damboldtiana species endemic to Central Anatolia were examined by using ISSR fingerprinting. The species are threatened, rare and narrowly distributed, edaphic endemic plants with small fragmented populations. They also have special habitat requirements as they only grow on marly and gypsum soils. The field study was carried out during the vegetation periods of 2016-2018. As a result of the field studies, localities, population sizes, number of individuals and threat factors were determined. Soil samples were taken from each locality and physical-chemical analyzes were performed including pH, EC, Gypsum, Texture, CaCO3 parameters. Also, bioclimatic interpretations were made with the climatic data of the localities. An appropriate number of fresh leaf samples were collected by considering the individual numbers of the populations. The DNA of the leaf samples were isolated and band patterns were created by "ISSR-PCR" method. In order to evaluate among and within population genetic diversity, the genetic parameters such as observed number of allel (Na), effective number of allel (Ne), Nei's gene diversity (H), Shannon information index (I), percentage of polymorphic locus, the number of polymorphic locus, the number of private bands were calculated at population and species level via POPGENE and GenAlEx. By appropriate statistical analysis (UPGMA, PCoA, AMOVA, MANTEL), among and within population genetic distance, molecular variance analysis, correlation between genetic and geographical distance were determined. The threat categories of these species were reassessed according to IUCN 2012 Red List Categories and Criteria.