II. Abdulhamid Dönemi Osmanlı-İran ilişkileri (1876-1909)
The Ottoman-Iran relations in the Abdulhamid Period (1876-1909)
Yazar: ÖZCAN ASLAN
Danışman: PROF. DR. NECDET HAYTA
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; İran = Iran

Özet:
Bu tez çalışmasında, Osmanlı Devleti ile İran arasında II. Abdülhamid devrinde yaşanan siyasi, dini ve kültürel münasebetler irdelenmiştir. XVI. yüzyılın başından XIX. yüzyılın ortalarına dek taraflar arası ilişkileri, genelde dini/mezhebi bir ideolojinin beslediği uzun ve kanlı savaşlar şekillendirmiştir. Bu bağlamada Osmanlı-Safevi mücadelesindeki Yavuz-Şah İsmail, Kanuni-Şah Tahmasb, IV. Murat-Şah Abbas ve Osmanlı-Avşar kavgasındaki I.Mahmut-Nadir Şah gibi özellikle popüler tarihe de malzeme oluşturan şahsiyetler etrafında ortaya çıkan literatür oldukça fazladır. Fakat XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren savaşların sona ermesine bağlı olarak iki devlet arasındaki münasebetleri inceleyen akademik çalışmalar daha azdır. Bu tezin amacı, iki komşu devlet arasında askeri mücadelelerin bittiği dönemde yine birçok alanda ilişkilerin yoğun şekilde devam ettiğini ve ayrıca XIX. yüzyıl gibi bunalımlı bir dönemde Osmanlı tahtında 33 yıl gibi uzun bir süre kalmayı başarmış II. Abdülhamid'in, önceki dönemlere nazaran İran ile farklı bir politika geliştirip geliştirmediğini ortaya koymaktır. Tarihi yöntem sürecinin izlendiği çalışmada şu sonuçlara ulaşıldı: 1) Osmanlı-İran arasındaki ilişkiler XIX. yüzyılın ortalarına kadar bir savaş stratejisi üzerinden devam etmiş ve bu durum iki ülke arasında ilişkileri olumsuz etkilemiştir. 2) XIX. yüzyıldan sonra hem dünyada hem de her iki ülkede ortaya çıkan gelişmeler, ilişkileri etkilemiş ve değiştirmiştir. Özellikle Batı menşeli milliyetçilik ve sömürgecilik faaliyetleri Osmanlı ve İran'ı tehdit edince, iki ülke en azından bir savaş çıkmayacak düzeyde birbirlerine yakınlaşmışlardır. 3) XIX. yüzyılın ikinci yarısında ve II. Abdülhamid'in saltanatı sırasında Osmanlı ve İran Devletleri, iç politikada olabildiğince benzer sosyo-ekonomik çalkantılar yaşadılar. Dış politikada ise iki devlet yine ortak bir tehdit olan emperyal ve sömürgeci Avrupalı devletlerin baskısı ile muhatap oldular. Fakat iç ve dış politikada, ortak dert ve düşmanlara rağmen, taraflar arasında önceki yüzyılların dini-siyasi çatışmaların bakiyesi olan güvensizlik hissi, farklılıklarından çok müşterekleri bulunan iki kadim komşuyu tarih sahnesinden sükût edinceye dek bir araya getirememiştir.

Abstract:
This thesis examines the political, religious and cultural relationships between the Ottoman Empire and Iran during the reign of Abdulhamid II. The relationship between the two parties from the beginning of 16th century to the mid 19th century, was generally formed by long and bloody wars fed by a religious/sectarian ideology. Within this context, the literature about figures that are prominent in especially popular history such as Selim I and Shah Ismail, Suleiman the Magnificent and Shah Tahmasp, Murad IV and Shah Abbas during Ottoman-Safavid war and Mahmud I and Nader Shah during Ottoman-Afshar battle, are quite abundant. However, since the wars ended in the second half of 19th century, academic studies examining the relationships between the two states are fewer. This thesis aims to reveal whether or not Abdulhamid II, who reigned for 33 years on the Ottoman throne during the depression of 19th century when the military battles between the two neighbouring states ended and many relationships in many fields intensively continued, developed a different policy with Iran compared to previous periods. The study, which employed historical method process, reached following conclusions: 1) The relationships between the Ottoman and Iran continued as a war strategy until the mid 19th century and this situation affected relationships between the two countries adversely. 2) Developments in the world and between the two countries after the 19th century; affected and changed the relationships. Especially when nationalism and colonialism originating from the West, threatened the Ottoman and Iran, the two countries approached each other, at least at a level that would not declare a war. 3) During the second half of the 19th century and the reign of Abdulhamid II, the states of the Ottoman and Iran had quite similar socio-economic turmoils in terms of domestic policy. As for the foreign policy; the two states dealt with oppression of imperial and colonialist European states that were a common threat. However, despite mutual problems and enemies in both domestic and foreign policy, the feeling of insecurity, which was the trigger of religious-political conflicts in the previous centuries, could not bring together the two old neighbours that had so much in common rather than differences, until they ceased to exist.