Birinci basamak sağlık hizmetinin değerlendirilmesinde bir yaklaşım girişimi. Akçay Sağlık Ocağı'nda 0-5 yaş grubu çocuklara sunulan birinci basamak sağlık hizmetinin değerlendirilmesi /
Yazar: MELTEM ÇİÇEKLİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ALİ OSMAN KARABABA
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 1997
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sağlık hizmetleri = Health services ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers

Özet:
VII- ÖZET Amaç: Herkese eşit sağlık hizmeti sunma hedefine ulaşmada basamaklı sağlık örgütlenmesi modelinin esas alınması ve birinci basamak sağlık hizmetinin sağlık hizmet sisteminin odak noktası olarak belirtilmesi, Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Yasası ve Temel Sağlık Hizmeti (TSH) yaklaşımının ortak noktalardandır. Birinci basamak sağlık hizmetinin TSH yaklaşımında net olarak tanımlanmayan özellikleri, 224 sayılı yasada sağlık ocaklarının sorumlulukları ve görevleri çerçevesinde somutlaştırılmış olsa da birinci basamak sağlık hizmetinde ciddi bir planlama için, aynı şekilde anlaşılabilen, kolay ölçülebilen, birbirini tamamlayan kavramlaştırmaya ihtiyaç vardır. Bu araştırmada birinci basamak sağlık hizmetinin ; ilkbaşvuru, süreklilik, kapsayıcılık ve koordinasyon olarak belirlenen dört temel özelliğinden kapsayıcılık dışındakiler temel ahnarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede çalışmanın amacı; sağlık ocağının hizmet verdiği toplumun, sağlık ocağını ve hizmetlerini ne kadar tanıdığını belirlemek, sağlık ocağını erişilebilirlik açısından değerlendirmek, ilk başvuru niteliğini taşıyan en son başvuruların ne kadarının sağlık ocağına yapıldığını ortaya koymak, sağlık ocağının sürekli kullanımının düzeyini belirlemek ve verilen hizmeti koordinasyon açısından değerlendirmektir. Gereç Yöntem: Araştırma Edremit ilçesinin mahallesi olan Akçay'da, Akçay Sağlık Ocağında gerçekleştirilmiştir. Sağlık ocağı bölgesinde, yaşları 0-72 ay arasında olan 754 çocuktan tabakalı örneklemle seçilen 254 çocuktan 245'ine ulaşılmıştır. Çalışma kesitsel ve analitik bir araştırmadır. Araştırma verileri, örnekleme çıkan çocukların evlerine gidilip, annelerine önceden yapılandırılmış anket formları yüzyüze uygulanarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS for Windows (versiyon 6.0) istatistik programı kullanılmıştır. Analizde Kikare, t testi ve varyans analizi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırma kapsamındaki çocukların babalarının çoğu esnaf (% 46.5) ve işçidir (% 33.9). Annelerin % 91'i ev hanımıdır. Çocukların % 32.7'sinin ailesinin herhangi bir sosyal güvencesi yoktur. Çalışma. kapsamındaki annelerin % 99.6'sı sağlık ocağını bimektedir. Annelerin % 82.5'i çocuklarını takip eden bir ebenin var olduğunu belirtmişlerdir. Çocuklardan % 5.3 ünün Ev Halkı Tesdbit Fişi, % 21.2sinin Kişisel Sağlık Fişi yoktur. Bebek ve çocuk kartlarına göre çocukların %64.5'i yeterli izlenirken, annelerin beyanına göre çocukların %51.0'ı yeterli izlenmektedir. Değerlendirmeye alınan annelerini % 5.3'ü sağlık ocağına hiç gitmediğini belirtmiştir. Araştırmaya katılan annelerin % 73.5'i yazılan ilacı sosyal güvencelerinin ödememesi nedeniyle, % 22.4'ü sağlık ocağında verilen bilginin yetersizliği nedeniyle, % 19.8'i ise sağlık ocağında beklenen süre nedeniyle sağlık ocağından memnuniyetsiz olduğunu belirtmişlerdir. Bu annelerin % 39. l'i sağlık ocağında yazılanilacı sosyal güvencesi ödememesinin, % 21 'i sağlık ocağında yeterli bilgi verilmemesinin, % 13.4'ü sağlık ocağının çalışma saatlerinin uygun olmamasının sağlık ocağına gidişlerini engellediğini belirtmişlerdir. Çalışmayan, ilkokul ve altında eğitime sahip olan annelerin, işçi olan, SSK ya bağlı olan ya da sosyal güvencesi olmayan babaların, aylık geliri düşük olanların sağlık ocağında yazılan ilacı sosyal güvencelerinin ödememesinden memnuniyetsizliği anlamlı olarak daha fazladır. Baba mesleği işçi olan ve SSK ya bağlı olanların sağlık ocağında yazılan ilacı sosyal güvenceleri ödemediği için sağlık ocağım kullanmamaları anlamlı olarak daha fazladır. Çalışan, ilkokul üzerinde öğrenime sahip anneler, yüksek gelire sahip olanlar. Emekli Sandığı ve Bağ-Kur'a bağlı olanlar sağlık ocağının açık olduğu saatlerden daha fazla memnuniyetsizdir ve bu nedenle sağlık ocağını daha az kullanmaktadırlar. Çalışma kapsamındaki çocukların % 77.7si aşılama, % 61.0'ı kontrol, % 34.7'si hastalık, % 18.0'ı acil nedeniyle yaptıkları en son başvurularında sağlık ocağım kullanmışlardır. Çalışmayan, ilkokul ve altında eğitime sahip olan anneler, sosyal güvencesi olmayan ve SSK'ya bağlı olanlar aşı ve kontrol amacıyla sağlık ocağını daha fazla kullanırken, yüksek gelir düzeyine sahip olanlar aşı ve kontrol amacıyla sağlık ocağım daha az kullanmaktadırlar. Hastalık nedeniyle sağlık ocağı kullanımı SSK'ya bağlı olanlarda diğer gruplardan daha azdır. Annelerin % 74.0'ı aşı, % 57.2 si kontrol, % 14.6 sı hastalık, % 8.0'ı acil gereksinimleri nedeniyle sürekli sağlık ocağım kullandıklarını belirtmişlerdir. Acil ya da hastalık nedeniyle yapılan en son başvuruların 91 tanesi sağlık ocağına yapılmıştır. Bunların % 89.0'ı hastalık nedeniyledir. Tüm başvuruların % 48.4 ünün kaydı Kişisel Sağlık Fişinde saptanmıştır. Sonuç: Sağlık ocaklarında hizmet verilen toplumu tanımak amacıyla toplanan kayıtların düzenli bir şekilde tutulmadığı görülmektedir. Toplum tabanlı hizmet vermeyi hedefleyen sağlık ocaklarında bu hedefe yönelik olarak toplanan verilerin doğruluğu ve yeterliliğine daha fazla önem verilmeli, elde edilen veriler amaçları doğrultusunda kullanılmalıdır. Sağlık ocağının erişilebilirliğini artırmak için, toplumdaki kişilerin tümünü kapsayan sosyal güvence sistemine ihtiyaç vardır. SSK'ya bağlı olanların da sağlık ocaklarından yararlanabilmeleri için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Aşı, kontrol, hastalık açısından en çok kullanılan yer sağlık ocağıdır. Hastalık nedeniyle özel poliklinikler sağlık ocağına yakın bir oranda kullanılırken acil amacıyla en çok kullanılan yer hastanelerdir. Aşı ve kontrol amacıyla sağlık ocakları sürekli olarak kullanılırken, hastalık ve acil gibi sorunlarda sürekli kullanım daha azdır. Hasta izlemlerinin düzenli ve yeterli yapılmıyor olması sağlık ocağının sürekli kullanımım etkileyen önemli bir nedendir.

Abstract:
VIII-SUMMARY OBJECTÎVES:Primary health care has emerged as a key element in the health care delivery sytem.Equity in health care provision is an important goal in primary health care. Social systems that are supported by and entrusted whith public funds must be accountable for their performences. The aim of this study is to evaluate the delivery of primary health care services for children. This evaluation model describes the three elements of primary health care those elements are ; first contact care, longutidunality and coordination.These elements have been measured in this study. DESÎGN:This is a cross sectional descriptive study. This study has been carried out in a semiurban touristic area in western Turkey. Target group was the 0-5 years of age children. This population have been stratified according to their ages. 245 out of 754 children have been selected. The data collection based on face to face interview with the mothers of children. A precoded questionnaire have been used. RESULT: 99. 6 % of the sample population have known the place of PHC center. 73.5 % mother of theese children haven't been satisfied with PHC center since their social insurence haven't afforded the cost of drugs and 39.1 % of mothers haven't used the PHC center because of this reason. 22.4 % of mothers haven't satisfied because PHC center's doctor haven't given any information about their children's illness and 21.0 % of mothers haven't used the PHC center for this reason. 19.8 % of mothers haven't been satisfied PHC center that waiting time for being examined by the doctor has been too long. 77.7 % of the sample population have used PHC centers for immunization as a first contact place. 18 % of the sample population have used PHC centers for emergency care as a first contact place.34.7 % of the sample population have used PHC centers for acut or cronic ilness as first contact place.61 % of the sample population have used PHC centers for growthmonitoring as first contact place. PHC centers were used mostly by the lowest socioeconomic class and less educated people. CONCLUSİON'.In the light of these finding, this study addresses the need equity in the health services provided by PHC. In order to reach the equity in health care PHC should be supported and given by the goverment.