Mevcut kavşakların işlevinin CBS destekli konumsal ve istatistiksel olarak değerlendirilmesi
Evaluation of the functionality of existing intersections through GİS-supported spatial and statistical analysis
Yazar: AZİZ UĞUR TONA
Danışman: DOÇ. DR. ERDEM EMİN MARAŞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Harita Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; İyi-en kötü yöntemi (BWM) = Best–worst yöntemi (BWM)

Özet:
Bu tez çalışmasında Samsun ili Atakum ilçesi Atatürk Bulvarı üzerinde bulunan Karayolları- Toplu Konut Bulvarı arasında olan 9 adet sinyalize kavşak yoğunluk düzeyleri, 15 kriter ele alınarak hesaplanmış ve yoğunluk belirleme yöntemlerine göre  incelenmiştir. İlk olarak kavşak yoğunluklarının belirlenmesinde kullanılan kriterlerden biri olan kavşak etrafındaki araç sayıları gün içi yapılan ölçümlerle elde edilmiştir. Daha sonra gün içinde rutin ulaşım gerektiren ve bu sebeple trafik yoğunluğunu en fazla etkileyen temel unsurlardan olan okul, resmi kurum, hastane ve yerleşim yeri katmanları CBS ortamına aktarılarak sık kullanılan kavşaklar buffer analizi yöntemiyle tespit edilmiştir. Çalışmanın bir sonraki aşamasında, kavşaklardaki sinyalize ışıklarda araçların dur-kalk yapmasından kaynaklanan emisyon faktörleri hesaplanmış, ardından Bilgisayar Destekli Gürültü Azaltma (Computer Aided Noise Abatement (CadnaA)) yazılımında gürültü analizleri gerçekleştirilmiş ve gürültü haritaları oluşturulmuştur. Bu haritalarda en yoğun ve en az yoğun gürültüye sahip olan kavşaklar belirtilmiştir. Daha sonra yakıt tüketimi hesaplanarak uygun kavşak modelleri yapılması durumunda yakıt tüketiminin değişimleri tespit edilmiştir. Ayrıca kavşaklar etrafında oluşan kuyruk uzunlukları, gecikme süreleri ve trafik kazaları da hesaplanarak kavşak yoğunluk düzeyleri hesaplanmıştır. Bütün kriterlerin bir arada değerlendirilip kavşak yoğunluk sıralamalarını oluşturabilmek için öncelikle Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemi olan İçerik Geçerlilik Yöntemi (Content Validity Method (CVM)) kullanılarak uzman görüşleri doğrultusunda 8 ana kriter belirlenmiştir. Daha sonra En önemli -En önemsiz  (Best- Worst Method (BWM)) yöntemi ile kriterler üzerinde oluşan optimum ağırlıklar doğrusal bir optimizasyon modeli aracılığıyla belirlendi. Son olarak Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solutions (TOPSIS) yöntemi ile puanlandırma yapılarak kavşakların yoğunluk düzeyleri tespit edilmiştir. Sonuçlara göre en yoğun kavşak Karayolları kavşağı çıkarken en az yoğun olan kavşak ise Toplu Konut Bulvarı kavşağı çıkmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda trafik yoğunluğunu çözmek için kavşak modelleri oluşturulmuş ve öneri olarak sunulmuştur. Önerilen kavşak modellerinin hayata geçirilmesi ile sadece yakıt tasarrufu yıllık yaklaşık 6.000.000 €'ya karşılık gelmektedir. Bu tasarruf ile tahmini 3 yıl içerisinde bütün tasarım maliyetlerinin karşılanabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
In this thesis study, the density levels of 9 signalized intersections between Karayolları and Toplu Konut Boulevard, located on Atatürk Boulevard in Atakum district of Samsun province, were calculated by considering 15 criteria and examined according to density determination methods. First of all, the number of vehicles around the intersection, which is one of the criteria used to determine intersection density, was obtained through daily measurements. Then, the layers of schools, public institutions, hospitals and settlements, which require routine transportation during the day and therefore are among the basic elements that affect traffic density the most, were transferred to the GIS environment and frequently used intersections were determined by the buffer analysis method. In the next stage of the study, emission factors resulting from stop-start vehicles at signalized lights at intersections were calculated, then noise analyzes were performed in Computer Aided Noise Abatement (CadnaA) software and noise maps were created. The intersections with the busiest and least intense noise are indicated on these maps. Then, the fuel consumption was calculated and the changes in fuel consumption were determined if appropriate intersection models were made. In addition, intersection density levels were calculated by calculating queue lengths, delay times and traffic accidents around intersections. In order to evaluate all the criteria together and create intersection density rankings, 8 main criteria were determined in line with expert opinions by using the Content Validity Method (CVM), which is a Multi-Criteria Decision Making (MCDM) method. Then, the optimum weights on the criteria were determined through a linear optimization model using the Best-Worst Method (BWM) method. Finally, the density levels of the intersections were determined by scoring with the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solutions (TOPSIS) method. According to the results, the busiest intersection was the Karayolları intersection, while the least busy intersection was the Toplu Konut Boulevard intersection. In line with these results, intersection models were created and presented as suggestions to solve traffic congestion. By implementing the proposed intersection models, fuel savings alone correspond to approximately €6,000,000 annually. It is thought that with this savings, all design costs can be covered within an estimated 3 years.