Kadınlarda sağlık okuryazarlık düzeylerinin, meme kanseri taramaları ve meme kanseri risk algısı ile ilişkileri
The relationship between health literacy levels in women, breast cancer screeningand breast cancer risk perception
Yazar: EREN BÜYÜKÖZMEN
Danışman: DOÇ. DR. ASYA BANU BABAOĞLU ; PROF. DR. MUSTAFA TÖZÜN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Meme kanseri, Türkiye ve dünya genelinde kadınlarda en yaygın görülen ve en sık öldüren kanser türüdür. Ülkemizde 2008'den beri "Ulusal Kanser Tarama Programı" yürütülmekte olup, 40-69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi çektirme önerilmektedir. Yapılan çalışmalar, sağlık okuryazarlığı düzeyinin meme kanseri taramalarına katılımı belirlemede önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, kadınların meme kanseri riskini belirlemesi, bu riski algıladıkları risk ile karşılaştırılması, meme kanseri taramalarına yönelik tutumlarını değerlendirmesi ve bu tutumların sağlık okuryazarlığı düzeyiyle ilişkisini incelemektir.
Çalışmamız, 180 katılımcı ile kesitsel bir tipte yüz yüze görüşmeler yapılarak verilerin toplandığı bir araştırmadır. Veri toplama sürecinde sosyodemografik özellikler, meme kanseri tarama tutum ve davranışları, risk hesaplamasında kullanılan Gail risk modeli ile ilgili soruları içeren 34 soruluk bir anket ve TSOY-32 ölçeği kullanıldı. İstatistiksel analizde kategorik değişkenler arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için ki-kare testi uygulandı. Mamografi taramalarına katılımı etkileyen bağımsız değişkenleri belirlemek amacıyla geriye doğru elemeli Wald çoklu lojistik regresyon analizleri kullanıldı. Analizlerde p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 53.60±7.68 yıl olarak belirlenmiş olup, katılımcıların %40'ı 50-59 yaş arasında yer almaktadır. Kadınların %60'ı hayatlarında en az bir kez mamografi çektirdiklerini ifade ederken, %42.7'si düzenli olarak mamografi taramaları yaptırdıklarını belirtmiştir. Katılımcıları %45'i yeterli/mükemmel sağlık okuryazarlığına sahiptir. Sağlık okur yazarlığının yeterli/mükemmel düzeyde olması, fiziksel aktivite yapmak mamografi taramalarına katılımı arttırmıştır. Gail risk modeline göre yüksek riskli grupta olan kadıların mamografi taramalarına katılım oranlarının daha fazla olduğu görülmüştür. 50-59 yaş aralığındaki kadınların düzenli olarak mamografi çektirme oranlarının daha yüksektir.
Çalışma sonuçları, sağlık okuryazarlığı düzeyi ile mamografi taramalarına katılım düzeyi ve meme kanseri riskini doğru algılama arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Yüksek sağlık okuryazarlık düzeyinin meme kanseri taramaları gibi önleyici sağlık hizmetlerine katılımı arttırma potansiyeline sahip olduğu görülmektedir.

Abstract:
Breast cancer is the most common and deadliest cancer type among women in Turkey and worldwide. Since 2008, the "National Cancer Screening Program" has been implemented in our country, recommending mammography every two years for women aged 40-69. Studies have shown that health literacy level is a significant factor in determining participation in breast cancer screenings. The aim of this study is to determine women's breast cancer risk, compare this perceived risk with their actual risk, evaluate their attitudes towards breast cancer screenings, and examine the relationship between these attitudes and their health literacy level.
Our study is cross-sectional research conducted with 180 participants through face-to-face interviews. Data collection included sociodemographic characteristics, attitudes and behaviours related to breast cancer screening, and questions related to the Gail risk model using a 34-item questionnaire and the TSOY-32 scale. The chi-square test was used to assess the relationship between categorical variables, and backward stepwise Wald logistic regression analyses were employed to identify independent variables influencing participation in mammography screenings. A significance level of p<0.05 was considered statistically significant in the analyses.
The average age of the participants was determined to be 53.60±7.68 years, with 40% of them falling in the 50-59 age group. 60% of the women reported having had a mammogram at least once in their lives, and 42.7% stated that they regularly undergo mammography screenings. 45% of the participants have adequate/excellent health literacy. Having adequate/excellent health literacy and engaging in physical activity have increased participation in mammography screenings. It was observed that women in the high-risk group according to the Gail risk model participate more in mammography screenings. Women in the 50-59 age group have shown higher rates of regular mammography screenings.
The study results indicate a positive and significant relationship between health literacy level, participation in mammography screenings, and accurate perception of breast cancer risk. Higher health literacy levels are associated with increased participation in preventive health services such as breast cancer screenings.