Merkezi klima sistemlerinde arıza giderme ve işletim için bilgi tabanlı uzman sistem geliştirilmesi
Development of a data based diagnostic expert system for troubleshooting and operating in central air conditioning units
Yazar: NECATİ KOÇYİĞİT
Danışman: PROF. DR. M. OSMAN ISIKAN
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Enerji = Energy ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering
Dizin: Arıza analizi = Fault analysis ; Arıza giderme = Fault removing ; Klima sistemleri = Climate systems ; Uzman sistem kabuğu = Expert system shell

Özet:
Bu çalışmada, merkezi klima sistemleri arızalarının bulunması, giderilmesi ve bakım işlemleri için, bir uzman sistem geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, bu alanda yetişen veya yetişmiş teknik elemanların arıza bulma, giderme ve bakım işlemlerini yapmayı kendi kendilerine öğrenmeleri amaçlanmıştır. İnsanların tecrübelerini bilgisayara aktaran yapay zekâ programlarına uzman sistem adı verilmektedir.Çalışmanın ilk bölümünde çalışmanın amacı anlatılmıştır. İkinci bölümünde konuyla ilgili genel bilgiler ve yapılan çalışmalar hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü ve dördüncü bölümünde yapay zekâ ve uzman sistem hakkında genel bilgiler verilmiştir.Beşinci ve altıncı bölümde uzman sistem inşa aletleri ve seçimi hakkında bilgiler verilmiştir. Uzman sistem programı geliştirmek için, uzman sistem kabuğu olan CLIPS (C Language Integrated Production System) kullanılmıştır. Uzman sistem programı, VC++ programlama dili ile CLIPS uzman sistem kabuğunun gömülü uygulaması olarak geliştirilmiştir.Yedinci bölümde uzman sistemin inşa edilmesi hakkında bilgiler verilmiştir. Geliştirilen uzman sistem programı, ?MKS programı? olarak adlandırılmıştır. MKS programı klima santrali, ısıtma ve soğutma sistemlerini içermektedir. Her bir kısma ait gerçek dosyaları bulunmaktadır. Uzman sistemin kullandığı veri tabanı; gerçek ve kural dosyalarından oluşmuştur. Bilgi dosyalarının hazırlanmasında, merkezi klima sistemleri konusunda uzman kişi ve kuruluşlar ile görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca bu konuda mevcut çalışmalar incelenerek geniş bir kaynak taraması yapılmıştır. Elde edilen bilgiler bilgi tabanına uygun biçimde düzenlenmiştir. Ayrıca merkezi klima sistemleri için bakım dosyaları ve kartları önerilmiştir. MKS programı; bir merkezi klima sisteminin arızasının bulunması, giderilmesi ve bakım işlemleri için kullanıcıya yardım etmesinin yanı sıra bir eğitim programı olarak da kullanılabilme özelliği ile benzerlerinden farklıdır. Ayrıca programın yapısı, bilgi tabanı yapısı ve sonuç çıkarma mekanizması benzerlerinden farklıdır.Sekizinci ve dokuzuncu bölümde koruyucu bakım ve arıza teşhisi için uzman sistemlerin kullanımı ve inşa edilmesi hakkında bilgiler verilmiştir. Onuncu ve on birinci bölümde geliştirilen uzman sistem programının tanıtımı yapılmış ve çalışmanın sonuçları ve tartışma ele alınmıştır. On ikinci bölümde son değerlendirme ve öneriler yapılmıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to develop an expert system for troubleshooting and maintenance in central air conditioning units. The aim of this system is also to make the technical staff learn troubleshooting and maintenance processes of the central air conditioning units by themselves. The artificial intelligence program, which transfers the experience of the people to the computers, is called ?expert system?.In the first chapter, the aim of the study is given. In the second chapter, information about the subject and the literature survey are given. In the third and fourth chapters, general information about artificial intelligence and expert systems are presented. In the fifth and sixth chapters, building tools for expert systems and their selection are given.In the seventh chapter, building of an expert system is explained in detail. To develop the system, CLIPS (C Language Integrated Production System) is used as the expert system shell. The program of the expert system is formed as a combination of VC++ and CLIPS. This type of expert systems is called ?embedded applications?. The developed expert system program is called ?MKS program?. MKS program consists of air handling unit, heating and refrigerating systems. There are the fact files for each one. The database used by expert system consists of the rules and the facts. In order to prepare the fact files, consultation were made with the firms and the experts working in the field of central air conditioning units in Turkey. The present studies have also been investigated and a detailed literature survey has been conducted. The obtained information was arranged in a suitable manner in the database. Maintenance files and cards for central air conditioning units are also presented. While this program helps the user to diagnose the trouble, to solve it and to make maintenance processes, it can also be used as an education program and it is different from the others for this reason. The structure of the program, its database and the inference mechanism are also different from the similar programs.In the eighth and ninth chapters, using and building of expert systems for diagnosis and maintenance are given. In the tenth and eleventh chapters, the developed expert system is introduced and the results and the discussion are presented. In the twelfth chapter, concluding remarks and recommendations are given.