Vekaleten karar verme süreci: Anneler üzerine durum çalışması
Proxy decision making: Case study about mothers
Yazar: SEVDENUR KAPUSUZ DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ZEYNEP ÖZATA
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Anne davranışı = Mother behavior ; Anneler = Mothers ; Karar verme = Decision making ; Karar verme modelleri = Decision making models ; Karar verme süreci = Decision making process ; Tüketici davranış modelleri = Consumer behaviour models ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Vekaleten karar verme = Proxy decision making

Özet:
Karar verme literatürüne bakıldığında yapılan çalışmaların çoğunlukla bireysel
karar vermeye yönelik olduğu görülmektedir. Bunun aksine başkası adına (vekaleten)
karar verme ise çok daha az çalışılmış bir konudur. Vekaleten karar verme süreci,
bireysel karar verme sürecinden farklı dinamiklere sahiptir. Bu bağlamda vekaleten
karar verme süreci ayrıca çalışılması gereken bir alan olarak öne çıkmaktadır.
Bu araştırmada vekaleten karar verme sürecinin aşamaları ve bu süreçte etkili
olan unsurlar durum çalışması bağlamında ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda
veganlık, aşısızlık ve okulsuzluk kararı alan toplamda 20 katılımcı anneyle yarı
yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşme verilerinin kodlanması, literatür ve
ilişki analizi doğrultusunda araştırmanın bulguları ortaya konulmuş ve yorumlanmıştır.
Bu sayede vekaleten karar verme sürecinin; karara hazırlık ve derinlemesine düşünme,
kararı verme ve uygulamaya geçme ile eylemi sürdürme ve izleme aşamaları olarak üç
ana aşamadan oluştuğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bu süreçte ortaya çıkan temalar ise yetki
ve özerklik, inanç, algılanan risk, değerler, bilgi arama, kırılma noktası, bilgiyi işleme,
bilişsel uyum, uygulama ve sürdürme, doğrulama çabası, karardan tatmin olma ve
sosyal kimlik oluşturmadır. Ayrıca bilgi kaynakları ve sosyal çevre etkisinin tüm karar
süreci aşamalarında etkili olduğu görülmüştür. Bu araştırmanın sonuçları
doğrultusunda, vekaleten karar verme sürecine dair bir karar modeli sunulmuştur.

Abstract:
When the decision-making literature is examined, it is seen that the studies
mostly focus on individual decision making. In contrast, making decisions on behalf of
someone else (by proxy) is a much less studied topic. The proxy decision-making
process has different dynamics from the individual decision-making process. In this
context, the proxy decision-making process also stands out as an area that needs to be
studied.
In this research, the stages of the proxy decision-making process and the factors
that are effective in this process are tried to be revealed in the context of case study. In
this context, semi-structured interviews were conducted with a total of 20 participating
mothers who decided to be vegan, unvaccinated, and unschooled. The findings of the
research were revealed and interpreted in line with the coding of the interview data,
literature and relationship analysis. In this way, the proxy decision-making process; It
has been found that it consists of three main stages as preparation and reflection for the
decision, making the decision and putting it into practice, and continuing and
monitoring the action. The themes that emerged in this process are authority and
autonomy, belief, perceived risk, values, information seeking, breaking point,
information processing, cognitive adaptation, application and maintenance, verification
effort, satisfaction with decision, and social identity formation. In addition, it has been
seen that the effects of information sources and social environment are effective at all
decision process stages. In line with the results of this research, a decision model
regarding the proxy decision making process is presented.