Standart medikal X-ışını incelemeleri için hasta dozlarının ölçülmesi ve yerel diagnostik referans seviyelerinin belirlenmesi
Measurement of patient doses for standard medical X-ray examinations and determination of local diagnostic reference levels
Yazar: ŞENOL DEMİRBİLEK
Danışman: PROF. DR. TURAN OLĞAR
Ankara Üniversitesi / Nükleer Bilimler Enstitüsü / Medikal Fizik Ana Bilim Dalı / Sağlık Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyografi = Radiography ; Radyografi-göğüs = Radiography-thoracic ; Referans değerler = Reference values ; Teşhis-görüntüleme = Diagnostic imaging ; X ışını = X ray

Özet:
Diagnostik radyolojide hasta doz optimizasyon çalıĢmalarının yapılabilmesi için en azından
standart radyografi incelemeleri için ulusal referans doz seviyelerinin belirlenmesi büyük önem
taĢımaktadır. Ülkemizde bu alanda yapılmıĢ çalıĢma sayısı son derece azdır. Bu tezin amacı,
standart medikal x-ıĢın incelemeleri için hasta radyasyon dozlarının ölçülmesi ve yerel
diagnostik referans seviyelerinin (DRL) belirlenmesidir. Ayrıca, bu tez çalıĢmasında belirlenen
yerel diagnostik referans doz seviyelerinin, ulusal diagnostik referans doz seviyelerinin
belirlenmesine temel oluĢturacağı düĢünülmektedir. Bu çalıĢmada hasta radyasyon dozu
ölçümleri, ayakta direkt batın grafisi (ADBG), akciğer grafisi, pelvis grafisi, Lomber Vertebra
Grafisi, direkt uriner sistem grafisi (DÜSG), paranazal sinüs grafisi, diz ve el-ayak grafisi
incelemeleri için gerçekleĢtirilmiĢtir. Dört farklı x-ıĢın tüpü ile beraber kullanılan bilgisayarlı
radyografi ve dijital düzlem panel dedektör ile toplam 881 hastanın radyasyon dozu
ölçülmüĢtür. Hasta radyasyon dozları, tüp çıkıĢ dozu ölçümlerinden retrospektif olarak
hesaplanan GiriĢ Cilt Dozu (Entrance Skin Dose, ESD) ve Doz-Alan Çarpımı (Dose-Area
Product, DAP) cinsinden belirlenmiĢtir. Etkin doz, her bir hasta için giriĢ hava kerma
değerinden PCXMC doz yazılım programı kullanılarak hesaplanmıĢtır. Bu tez çalıĢması
sonucunda yetiĢkin akciğer grafisi, ADBG, pelvis grafisi, Lomber Vertebra Grafisi, DÜSG ve
paranazal sinüs grafileri için hesaplanan DRL değerleri sırasıyla, 0.32, 1.66, 3.10, 2.96, 2.67 ve
0.74 mGy'dir. Akciğer grafisi için bu çalıĢmada bulunan DRL değeri, Avrupa Komisyonunun
önerdiği DRL değeri 0.3 mGy'den % 6.7 daha yüksek iken, Lomber Vertebra ve pelvis grafileri
için elde edilen DRL değerleri, Avrupa Komisyonunun aynı incelemeler için önerdiği DRL
değeri 10 mGy'in üçte biri kadardır.
2022, 86 sayfa
Anahtar Kelimeler: X-ıĢın tüpü çıkıĢ dozu, giriĢ cilt dozu, etkin doz, diagnostik
referans seviyesi

Abstract:
In order to carry out patient dose optimization studies in diagnostic radiology, it is of great
importance to determine national reference dose levels, at least for standard radiography
examinations. The number of studies conducted in this field in our country is extremely low.
The aim of this thesis is to measure patient radiation doses and to determine local diagnostic
reference levels (Diagnostic Reference Levels, DRLs) for standard medical x-ray examinations.
In addition, it is thought that the local diagnostic reference dose levels determined in this thesis
study will form the basis for determining the national diagnostic reference dose levels. In this
study, patient radiation dose measurements were performed for standing direct abdominal Xray, chest X-ray, pelvis X-ray, Lumbar Vertebra X-ray, Kidney-Ureter-Bladder (KUB) x-ray,
paranasal sinus X-ray, knee and hand-foot X-ray examinations. A total of 881 patients' radiation
dose was measured with computerized radiography and digital plane panel detector used
together with four different x-ray tubes belonging to the same company. Patient radiation doses
were determined in terms of Entrance Skin Dose (ESD) calculated retrospectively from the tube
output dose measurements and Dose-Area Product (DAP). The effective dose was calculated
from the input air kerma value for each patient using the PCXMC dose software program. As a
result of this thesis study, DRL values calculated for adult chest X-ray, standing direct
abdominal X-ray, pelvis X-ray, Lumbar Vertebra X-ray, KUB and paranasal sinus X-ray are
0.32, 1.66, 3.10, 2.96, 2.67 and 0.74 mGy, respectively. The DRL value found in this study for
chest X-ray was 6.7 % higher than European Commission's recommended DRL value of 0.3
mGy, while the DRL values obtained for Lumbar Vertebra and pelvis X-rays were one-third of
the European Commission's recommended DRL value of 10 mGy for the same examinations.
2022, 86 pages
Key Words: X-ray tube output dose, entrance skin dose, effective dose, diagnostic reference
level