Doğu Karadeniz Bölgesi'nde ticari olarak avcılığı yapılan Hamsi (Engraulis encrasicolus), İstavrit (Trachurus trachurus) ve Mezgit (Merlangius merlangus) balıklarının toplam yağ + fosfolipit ve yağ asidi bileşiminin araştırılması
Investigatig of the total lipid + phospholipid and fatty acid composition of three commercial fish namely; Anchovy (engraulis encrasicolus), Horse mackarel (trachurus trachurus) and Whiting (merlangius merlangus) were caught from Norheast of Black Sea
Yazar: BEKİR TUFAN
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM KÖSE
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu çalışmada Doğu Karadeniz Bölgesi'nde, ticari öneme sahip üç farklı balık türü olan hamsi (Engraulis encrasicolus, Lin., 1758), istavrit (Trachurus trachurus, Lin., 1758) ve mezgit (Merlangius merlangus, N., 1840) balıklarının Ekim 2007-Mart 2008 arasında et, karaciğer ve gonadlarındaki toplam yağ miktarı ve yağ asidi metil esterleri GC (gaz kromatografisi) ile belirlenmiştir.Araştırmada, hamsi balığı etindeki toplam yağ miktarı (g/100g) ortalama %9.27, istavrit balığı etindeki toplam yağ miktarı (g/100g) ortalama %8.26 ve mezgit balığı etindeki toplam yağ miktarı (g/100g) ortalama %0.84 olarak belirlenmiştir. Bu değerlerin Ekim ayından itibaren önemli ölçüde artarak (p<0.05), kış aylarında en yüksek seviyeye ulaştığı ve daha sonra azalışa geçtiği tespit edilmiştir. Bu balıklara ait karaciğer ve gonad toplam yağ miktarları ise etteki toplam yağ miktarları ile benzer eğilim göstermiş ve aynı dönemlerde önemli düzeyde artışlar göstermiştir (p<0.05).Buna bağlı olarak toplam doymuş yağ asitleri, toplam çoklu doymamış yağ asitleri, toplam tekli doymamış yağ asitleri, Eikosapentaenoik Asit (EPA), Dekosahegzaenoik Asit (DHA), omega 3 (?-3) ve omega 6 (?-6) değerleri kış aylarında bu balıklarda en yüksek miktarlarda tespit edilmiştir. Etlerdeki ?-3 içeriği bakımından hamsi ve istavrit balıkları benzerlik göstermiş (p<0.05) ancak mezgit balığı etindeki ?-3 miktarı farklı olup (p<0.05) daha düşük miktarda bulunmuştur. Analizi yapılan her bir balığın et, gonad ve karaciğerlerinde tespit edilen yağ asitleri içerisinde ?-3 değerleri ?-6 değerlerinden yüksek bulunmuştur. ?-3 yağ asit miktarının büyük bir kısmını da EPA ve DHA'nın oluşturduğu belirlenmiştir.Araştırma sonuçları, bu balık türlerinin kış aylarında toplam yağ miktarlarının yükseldiğini ve buna bağlı olarak da EPA, DHA, ?-3 ve ?-6 değerlerinin arttığını göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Hamsi, İstavrit, Mezgit, Toplam Yağ ve Yağ Asitleri, omega-3, omega-6

Abstract:
In this study, total lipid and fatty acid composition in the edible flesh, liver and gonad of three commercial fish species, namely, anchovy (Engraulis encrasicolus Lin.,1758), horse mackerel (Trachurus trachurus Lin., 1758) and whiting (Merlangius merlangus N., 1840) caught from Northeast of Black Sea were investigated between October, 2007-March 2008 (using gas chromatography).Results showed that average total lipid level (g/100g) in the edible flesh of samples were 9.27 % for anchovy, 8.26 % for horse mackerel and 0.84 % for whiting. The values were increased significantly from October reaching the highest level in winter (p<0.05), then decreased. Similar trend was observed for the samples obtained from the liver and gonad parts of the fishes showing significant increase at the same periods (p<0.05).Therefore, the total unsaturated fatty acids, total polyunsaturated fatty acid, total monounsaturated fatty acids, eicosapentaenoic acid (EPA), docosahexaenoic acid (DHA), omega 3 (?-3) and omega 6 (?-6) values were also found the highest level in winter season. Comparing to species amongst each other, ?-3 results of anchovy for edible flesh were observed similar to horse mackerel values, although no similarities were found for whiting. For each analysed species, the amount of ?-3 in whole parts of fish was found to be higher than ?-6 levels. The higher percentage of ?-3 was comprised of EPA and DHA.The results of this study showed that in winter months, the total lipid increased together with the levels of EPA, DHA, ?-3 and ?-6 in the analysed fish species.Key Words: Anchovy, Horse Mackerel, Whiting, Total Lipid and Fatty Acids, omega-3, omega-6.