Endemik Silifke dikenli farelerinin (Acomys cilicicus) popülasyon biyolojisinin araştırılması
Investigation of the population biology of endemic Silifke spine mouse (Acomys cilicicus)
Yazar: AYŞE YENİ KAYLAN
Danışman: PROF. DR. FERHAT MATUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Genetik-popülasyon = Genetics-population ; Üreme biyolojisi = Reproductive biology

Özet:
Acomys cilicicus ile daha önce yapılan çalışmalarda doğum ölüm oranları belirlense de farklı oranlarda eşeylerin doğum başarısına ve doğum eşey oranlarına etkisi bilinmemektedir ki bu yeniden bırakmanın başarıya ulaşması için önemli kriterlerdendir. Bu bağlamda Muridae familyasına ait Acomys cilicicus türünün ex-sitü yaşam alanındaki popülasyonlarında erkek dişi birey oranının sonraki kuşaktaki erkek dişi oranı üzerindeki etkisi araştırıldı. Erkek birey ağırlıklı gruplarda cinsiyet oranı (erkek/dişi oranı) 0,61 değeri ile dişiler lehine iken dişi birey ağırlıklı gruplarda cinsiyet oranı 1,08 değeri ile erkekler lehinedir. Bursa Hayvanat Bahçesi'nde harem usulü barındırılan ve referans grubu olarak çalışmaya dahil edilen gruplarda ise bu oran 0,93 değeri ile dişiler lehine kaydedildi. Oransal olarak erkek biaslı gruplarda dişi cinsiyette doğum oranında ciddi bir artış tespit edildi ancak, dişi sayısının yüksek olduğu ve referans gruplarında erkek/dişi oranının birbirine benzer olduğu görüldü. Türün cinsiyet sayılarında oransal olarak gruplarda fark olduğu gözlemlenmesine rağmen istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmedi (p>0.05). Ek olarak deneyin Kasım ayında başlamış olmasına rağmen şubat ayına kadar canlı doğum olmamasının sebebinin türün ülkemizde endemik olarak görüldüğü Silifke bölgesindeki sıcaklık değer ortalamaları ile Bursa bölgesindeki değerlerin farklı olması olarak değerlendirildi. Araştırmada ex-situ (Bursa Hayvanat Bahçesi) kapsamında 42 genç ve yetişkin birey değerlendirmeye alındı ve dış karakter ölçüleri kuyruk, tüm boy, ardayak, kulak uzunlukları ve ağırlıkları kaydedildi. Yaş farklılığına yönelik ağırlık değişkeninde anlamlı fark görüldü ve genç bireylerde ağırlık ortalaması, yetişkin bireylere göre daha düşük olduğu görüldü.  Saha çalışmasında elde edilen (Silifke) n=15 bireyin dış morfolojik karakterleri ile ex-situ (Bursa Hayvanat Bahçesi) kapsamında bu çalışmada değerlendirmeye alının n=29 birey arasında karşılaştırma analizleri yapıldı. Karşılaştırmanın sağlıklı olabilmesi için bireylerde aranan dış morfolojik özelliklerinde hiçbir deformasyona maruz kalmamış bireyler analize dahil edildi. Ex-situ (Bursa Hayvanat Bahçesi) grubunda bulunan bireylerin boy ortalamalarının, kuyruk uzunluğunun, ağırlık ortalamalarının, ardayak uzunluğu ortalamasının ve kulak uzunluğu ortalamasının saha çalışmasında elde edilen (Silifke) bireylerden daha fazla olduğu anlaşıldı.

Abstract:
Although previous studies with Acomys cilicicus have determined birth mortality rates, the effect of different rates of sex on birth success and birth sex rates is unknown, which is an important criterion for the success of recession. In this context, the effect of the male-to-female ratio in the populations of the Acomys cilicicus species, which belongs to the Muridae family, in ex-situ habitats on the male-to-female ratio in the next generation was investigated. In male-dominated groups, the sex ratio (female/male ratio) is in favor of females with a value of 0.61, while in female-dominated groups, the sex ratio is in favor of males with a value of 1.08. In the groups housed using the harem system at Bursa Zoo and included as the reference group in the study, this ratio was recorded at 0.93 in favor of females. In male-biased groups, a significant increase in the birth rate of females was observed; however, in groups with a higher number of females and in reference groups, the male-to-female ratio was found to be similar. Although a proportional difference in sex numbers was observed in the groups, no statistically significant difference was detected (p>0.05). In addition, despite the experiment starting in November, the lack of live births until February was attributed to the difference in average temperature values between the Silifke region, where the species is endemic in our country, and the Bursa region. In the study, 42 young and adult individuals were evaluated within the scope of ex-situ (Bursa Zoo) and their external character measurements, tail, all length, hindfoot, ear lengths and weights were recorded. There was a significant difference in the weight variable for age difference, and it was seen that the mean weight was lower in young individuals than in adults.  Comparison analyses were conducted between the external morphological characteristics of 15 individuals obtained from the field study (Silifke) and 29 individuals evaluated within the scope of ex-situ research (Bursa Zoo). To ensure the validity of the comparison, individuals without any deformities in the sought external morphological features were included in the analysis. It was found that the average height, tail length, weight average, ardor leg length average and ear length average of the individuals in the ex-situ (Bursa Zoo) group were higher than the individuals obtained in the field study (Silifke).