Anayasa yargısında yargısal sınırlılık doktrini
The doctrine of judicial self-restraint in Constitutional adjudication
Yazar: ENDER TÜRK
Danışman: PROF. DR. ŞULE ÖZSOY BOYUNSUZ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışmanın konusunu "anayasa yargısında yargısal sınırlılık doktrini"
oluşturmaktadır. "Yargısal sınırlılık" (judicial restraint/self-restraint) ve onun
dikotomik karşılığı olan "yargısal aktivizm" (judicial activism) doktrinleri, esasen
Amerika menşeli anayasa yargısı doktrinleridir. Amerikan öğretisi, her iki doktrini de
genellikle demokratik devlet yapılanması çerçevesinde Amerikan Yüksek
Mahkemesine düşen rolün ne olduğuna ilişkin açıklamalarda kullanmaktadır.
Mahkemelerin anayasaya aykırı yasama ve yürütme işlemlerini geçersiz
kılabilme yetkisini ifade eden anayasa yargısı, uygulamada Amerika menşeli bir
yenilik olsa da İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Avrupa ve Türkiye Cumhuriyeti
dâhil olmak üzere dünya genelinde birçok ülkede yerleşik hale gelmiştir. Böylelikle
anayasallık denetimi yapan yargı organları da zamanla hukuki ve siyasi hayatta daha
aktif bir konuma yükselmiş ve siyasa-yapım faaliyetlerine daha fazla müdahil olmaya
başlamışlardır. Bu gelişmelerin sonucunda, yargısal "sınırlılık" ve "aktivizm"
doktrinleri ise artık anayasa yargısına sahip diğer ülkelere de ihraç edilebilen ve bu
kapsamda çeşitli açılardan incelenen yargısal doktrinler haline gelmiştir.
Anayasa yargısının dünya genelindeki yükselişi, özellikle son otuz yılda
öğretide "yargısal aktivizm" odaklı çalışmaları öne çıkarmıştır. Ancak son yıllarda
ortaya çıkan birtakım gelişmeler, "yargısal sınırlılık" çalışmalarına olan ihtiyacı da
ortaya koymaktadır. Nitekim dünyanın çeşitli ülkelerinde halihazırda yükseldiği
gözlemlenen "yargısal sınırlılık" eğilimlerine paralel olarak, Türk Anayasa
Mahkemesinin de özellikle son on beş yıldaki norm denetimi uygulamasında (2007 ilâ
2021), kanun koyucular karşısında kendisini sınırlamayı daha fazla tercih ettiği
gözlemlenmektedir. Dolayısıyla bu çalışmanın nihai amacı, öncelikle sübjektif olan bu
gözlemin çeşitli anayasa hukuku ve/veya siyaset bilimi metotları kullanılarak objektif
şekilde kanıtlanması ve konunun "hukuki" açılardan değerlendirilmesinden ibarettir.
Bu doğrultuda çalışmanın genelinde temel olarak üç soruya cevap aranmıştır.
Bunlardan birincisi, Amerika modeli anayasa yargısı menşeli bir yargısal doktrin
olarak nitelenen "yargısal sınırlılık" kavramının, Avrupa modeli anayasa yargısı
özellikleriyle de örtüşecek şekilde ortak unsurlarla tanımlanıp tanımlanamayacağıdır
(Bölüm I). İkincisi, Türk anayasa yargısı uygulamasının özellikle son on beş yılında,
kanunların denetiminde aşkın bir "yargısal sınırlılık" doktrini uygulamasının
benimsenip benimsenmediğidir (Bölüm II). Üçüncüsü ise anayasallık denetimine tabi
diğer norm türlerinin denetiminde de aşkın "yargısal sınırlılık" doktrinlerinin
benimsenip benimsenmediğidir (Bölüm III).
İlk soruya cevap verilebilmesi için, öncelikle anayasa yargısının kuramsal
kökenleri ve oluşum süreci araştırılmıştır. Ancak bu araştırmanın kapsamı, kural
olarak Amerika ve Avrupa modeli anayasa yargısı ile daraltılmıştır. Kuramsal açıdan
yapılan incelemede, Amerika ve Avrupa modeli anayasa yargısının ortak köken ve
düşüncelere dayandığı tespit edilmiştir. Anayasa yargısının düşünsel olarak "siyasi
iktidarın sınırlanması" anlamına gelen "anayasacılık" kuramına; hukuki olarak ise
"anayasanın üstünlüğü", "kuvvetler ayrılığı" ve "temel hak ve özgürlükler"
kuramlarına dayandığı belirlenmiştir. Söz konusu kökenler, aynı zamanda anayasa
yargısının varlık koşullarını oluşturan hukuki işlevler olarak da kavramlaştırılmıştır.
Böylelikle anayasa yargısının üç temel hukuki işlevi; "anayasanın üstünlüğünü
sağlamak", "kuvvetler arasındaki dengeyi korumak" ve "temel hak ve özgürlükleri
güvence altına almak" olarak tespit edilmiştir.
Kuramsal olarak ortak köken ve düşüncelere dayanan Amerika ve Avrupa
modeli anayasa yargısının, uygulamada ise oluşum süreçleri bakımından farklı
dinamiklerle karşı karşıya kaldığı saptanmıştır. Modern anlamda anayasa yargısı, ilk
kez 19'uncu yüzyılda ABD'de yerleşik hale gelmeye başlamışsa da Avrupa modeli
anayasa yargısı ise Türkiye Cumhuriyeti de dahil olmak üzere ancak İkinci Dünya
Savaşı sonrası dönemde yaygınlık kazanabilmiştir. Söz konusu farklılıklar, anayasa
yargısının özellikleri ile modern demokrasilerdeki konumunu da etkilemiştir. Amerika
modeli anayasa yargısı, genel mahkemelerin anayasallık denetimi yapabildiği ve
uygulamada yargısal yoruma dayanan "ademi-merkezi" bir yargı modeli olarak
şekillenirken; Avrupa modeli anayasa yargısı ise bu konuda yalnızca özel olarak inşa
edilen Anayasa Mahkemelerinin denetim yapabildiği ve yetkilerinin açıkça
öngörüldüğü "merkezi" bir yargı modeli olarak düzenlenmiştir.
Anayasa yargısının iki yüzyılı aşkın bir süre önce ilk olarak ABD'de, ardından
Kıta Avrupası'nda benimsenerek günümüzün en yaygın fenomenlerinden biri haline
gelmesi ise onun modern demokrasilerle olan ilişkisine yönelik tartışmaların sonunu
getirmemiştir. Söz konusu tartışma ABD'de sıklıkla ortaya çıkarken, Kıta Avrupası
ülkelerinde ise bu kadar yoğun olmasa da belli zamanlarda öne çıkabilen önemli bir
gündem maddesidir. Anayasa yargısı ile demokrasi modelleri arasında bulunduğu farz
edilen varsayımsal gerilim, özünde demokratik devlet sistemlerinde anayasal yargı
mercilerine düşen rolü sorgulayan yargısal "sınırlılık" ve "aktivizm" doktrinlerine
ilişkin tartışmayı da destekleyen en temel faktör konumundadır.
Bu bağlamda, modern demokrasilerde anayasa yargısının öncelikle "çoğunlukkarşıtı" özellikleri sorgulanmış; sonrasında ise siyasi ve hukuki niteliklerinin iki
yönden gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Bunlardan birincisi ve siyasi olanı, anayasa
yargısının siyasi iktidarı sınırlayan "fren ve denge" mekanizması niteliğidir. Anayasa
yargısının düşünsel kökenini oluşturan "anayasacılık" kavramı, özünde siyasi iktidarın
sınırlanması anlamına geldiğine göre, anayasa yargısı da uygulamada siyasetin hukuka
tabi olmasını gerektiren bir niteliğe bürünmüştür. Bu kapsamda anayasal yargı
mercilerinin modern demokrasilerde kural bir doktrin olarak aşkın bir "yargısal
sınırlılık" anlayışını benimsemesi, anayasa yargısının siyasi iktidarı sınırlayan fren ve
denge niteliklerinin hayata geçirilmesi açısından öncelikle sakıncalı addedilmiştir.
Anayasa yargısının modern demokrasilerde gelişen hukuki niteliği ise "anayasanın
nihai yorumculuğu" olarak tespit edilmiştir. Amerika modeli anayasa yargısında
Marbury v. Madison ile temelleri atılan ve zamanla gelişen bu nitelik, özellikle İkinci
Dünya Savaşı sonrası dönemde tüm anayasal yargı mercileri tarafından nihai olarak
üstlenilmiştir. Anayasanın nihai yorumculuğu ve yargısal üstünlük niteliklerinin
anayasal yargı mercileri tarafından üstlenilmesi ise nihayetinde kanun koyucuların
anayasal yorumlarına özel önem atfeden "yargısal sınırlılık" doktrininin de geleneksel
bir niteliğe bürünmesi sonucunu doğurmuştur. Bununla birlikte, anayasanın yorumu
konusunda kanun koyucunun iradesinin tamamen göz ardı edilmesinin ise modern
demokrasi anlayışlarıyla bağdaştırılamayacağı tespit edilmiştir. Dolayısıyla her
konuda uygulanacak kural bir "yargısal sınırlılık" doktrini yerine, belli konularda
uygulanabilecek dengeli bir "sınırlılık" anlayışının modern demokrasi modelleri
açısından daha makul bir tercih olabileceği öngörülmüştür.
Anayasa yargısı ile demokrasi arasındaki varsayımsal gerilim, Amerikan
öğretisinde daha yoğun tartışmalara sebep olsa da kuramsal açıdan Avrupa modeli
anayasa yargısı açısından da geçerli bir niteliğe sahiptir. Dolayısıyla bu gerilimden
beslenen "yargısal sınırlılık" kavramının da her iki model anayasa yargısı açısından bu
bağlamdaki unsurlarla tanımlanabileceği sonucuna varılmıştır. Bu kapsamda,
Amerikan öğretisinde yargısal sınırlılık kavramına yönelik getirilen çok boyutlu
tanımların yalnızca bu boyuta ilişkin unsurları geçerli kabul edilmiş; diğer unsurların
ise hem Amerika hem de Avrupa modeli anayasa yargısı açısından dışlanmasına karar
verilmiştir. Bu anlayışa göre yargısal sınırlılık kavramı, maddi ve şekli anlamda olmak
üzere iki şekilde tanımlanmıştır. Maddi anlamda yargısal sınırlılık, "anayasallık
denetiminde kanun koyucuların takdirine saygı gösterilmesi ve anayasa aykırılık
iddialarının kural olarak reddedilmesi" doktrini olarak tanımlanırken; şekli anlamda
yargısal sınırlılık ise "yargılama yetkisi kurallarına bağlı kalınması ve anayasa
aykırılık başvurusunun kural olarak reddedilmesi" doktrini olarak tanımlanmıştır.
Sonuç itibariyle, Amerika modeli anayasa yargısında yargısal sınırlılık kavramı
tanımlanırken kullanılan diğer tanımlar bu çalışmada benimsenmemiştir. Bu açıdan
öne çıkan stare decisis kaynaklı önceki "içtihatlara uygun yorum" tanımı, originalism
kaynaklı "anayasanın asıl anlamına uygun yorum" tanımı ve yargısal sınırlılık ile
aktivizm arasında hukuki bir nitelik farkı öngören "ilkeli yargılama" ve "sonuç-odaklı
yargılama" tanımları, çalışmada benimsenen tanımın unsurlarına dahil edilmemiştir.
Birinci bölümde anayasa yargısında yargısal sınırlılığın teorik çerçevesi
çizildikten sonra, ikinci bölümde ise Türkiye uygulamasına odaklanılmıştır. Bu
bölümde yalnızca kanunların denetimine yönelik maddi anlamda bir yargısal sınırlılık
doktrini olan "kanun koyucunun takdir yetkisi" doktrini incelenmiştir. Ancak söz
konusu doktrinin hukuki incelemesine geçilmeden önce, kanunların anayasallık
denetiminde yargısal sınırlılık ve aktivizm doktrinlerinin genel görünümü ortaya
konmuştur. Bu kapsamda, Anayasa Mahkemesinin kanunların yargısal denetimine
yönelik verdiği tüm kararlar, yargısal sınırlılık ve aktivizm grafikleri olarak çalışmaya
yansıtılmıştır. Yalnızca nicel açıdan bir değerleme ortaya koyan bu grafikler, Anayasa
Mahkemesinin iptal davalarında 2007 ilâ 2021 yılları arasında önceden hiç olmadığı
kadar baskın ve istikrarlı bir yargısal sınırlılık doktrini benimsediğini ortaya
koymuştur. Mahkemenin bu eğilimi, itiraz yolu açısından da geçerliliğini
sürdürmüştür. Bunun ardından ise konu hukuki açıdan incelenmiştir.
Konunun hukuki incelemesi, ortaya konan nicel verilerin nitel verilerle
desteklenmesini sağlamıştır. Bu kapsamda, Anayasa Mahkemesinin kuruluş
yıllarından itibaren en azından beş temel konuda "kanun koyucunun takdir yetkisi"
doktrinini uyguladığı ve bu konulara yönelik kanunların denetiminde kendi kendisini
sınırladığı tespit edilmiştir. Kanun koyucunun takdir yetkisi doktrininin söz konusu
temel uygulama alanları; "seçim kanunları", "ulusal güvenlik ve askerlik hizmetleri",
"suç ve ceza konuları", "yargılama usulü kanunları" ile "sosyal ve ekonomik konular"
olarak belirlenmiştir. Bu konuların birçoğunun mukayeseli hukukta da yargısal
sınırlılık doktrininin temel alındığı konular olabildiği gözlemlenmiştir.
Bununla birlikte, 2010 sonrası dönemin Anayasa Mahkemesi, kanun
koyucunun takdir yetkisi doktrininin uygulandığı bu temel alanları dahi bir hayli
genişletmiştir. Mahkemenin bu dönemde uyguladığı baskın yargısal sınırlılık
doktrininin iki temel argümana dayandığı gözlemlenmiştir. Bunlardan birincisi, kamu
yararı denetimi kapsamını daraltan "siyasi tercih sorunu" doktrini; ikincisi ise
anayasaya aykırılık ölçütü kapsamını daraltan "açık hata" kuralıdır. Her iki argümanın
da Amerika modeli anayasa yargısında belirgin dayanaklara sahip olduğu fakat
halihazırdaki uygulamada artık tercih edilen yargısal doktrin veya kurallar olmadığı
tespit edilmiştir. Söz konusu argümanlar, Avrupa modeli anayasa yargısının
özellikleriyle ise bağdaşmaz bulunmuştur. Mahkemenin bu argümanları kullanmaya
devam etmesinin, varlık koşullarına ve meşruiyetine zarar vereceği öngörülmüştür.
2007 ilâ 2021 arası denetim pratiği, bu görüşü destekleyen nitel veriler de
sunmuştur. Anayasa Mahkemesi bu dönemde kanun koyucunun takdir yetkisi
doktrinini "anayasanın üstünlüğü" ilkesini temsil eden "laik devlet" ilkesi, "kuvvetler
ayrılığı" ilkesi, "yargı bağımsızlığı" ve çeşitli "temel hak ve hürriyetler" yönünden
genişletebilmiştir. Mahkemenin bu dönemde kullandığı denetim standartları, anayasal
yorum ehliyetinin tamamen "kanun koyucunun takdirine bırakıldığı" izlenimini
verecek kadar baskın bir yargısal sınırlılık doktrini oluşturmuştur. Dolayısıyla bu
dönemde verilen kararlarla Anayasa Mahkemesinin varlık koşulları ve meşruiyeti açık
bir şekilde zedelenmiştir. Bununla birlikte, Mahkemenin denetim standartlarının
özellikle bu yıl içinde verilen kararlarda değişmeye başladığı da gözlemlenmiştir
(2022). Bu kapsamda "kanun koyucunun takdir yetkisi" doktrini yerine, "ölçülülük"
ilkesi ağırlık kazanmaya başlamıştır. Böylelikle "aktivist" doktrin tekrar güç kazanmış
ve daha "dengeli" bir yargısal sınırlılık anlayışı benimsenmeye başlamıştır.
Üçüncü bölümde ise anayasallık denetimine tabi olan diğer norm türlerinin
denetimindeki "yargısal sınırlılık" doktrinleri incelemiştir. İkinci bölümün aksine, bu
bölümde "maddi anlamda yargısal sınırlılık" yerine "şekli anlamda yargısal sınırlılık"
incelemesi de ağırlık kazanmıştır. Bu kapsamda Anayasa Değişiklikleri, parlamento
kararları, kanun hükmünde kararnameler ve cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin
denetim standartları incelenmiştir.
Anayasa Değişiklikleri yönünden, 1961 Anayasası döneminde "aktivist" bir
doktrin benimsenirken; 1982 Anayasası döneminde ise "yargısal sınırlılık" doktrininin
benimsendiği sonucuna varılmıştır. Bu kapsamda 2008 tarihli iptal kararının istisnai
bir niteliğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Bundan sonraki kararlarda ise tekrar yargısal
sınırlılık anlayışına geri dönülmüştür. Öyle ki, açık bir şekilde anayasaya aykırı olan
parlamenter dokunulmazlıkların anayasal değişikliklerle kaldırılmasında bile herhangi
bir aktivist girişime teşebbüs edilmemiştir.
Parlamento kararlarının denetimi de "yargısal sınırlılık" doktrinini destekleyen
sonuçlar ortaya koymuştur. 2010 sonrası dönemde "eylemli İçtüzük" içtihadının
dayanakları zayıflatılmaya başlamış ve TBMM İçtüzüğünün şekil yönünden denetimi
tartışmalı bir şekilde sınırlanmıştır. Benzer şekilde, yine aynı dönemde
milletvekilliğinin düşmesi kararları da tartışmalı bir şekilde şekil yönünden denetimle
sınırlanmıştır. Bazı yasama dokunulmazlıklarının topluca kaldırılması ise bu dönemde
açık bir anayasaya aykırılık içermesine rağmen denetlenemez bulunmuştur.
Kanun hükmünde kararnamelerin (KHK) denetiminde de yargısal sınırlılık
doktrinleri açık bir şekilde benimsenmiştir. Bu dönemde hem olağan dönemlerde
çıkarılan KHK'ların denetim standartları değiştirilmiş hem de olağanüstü hallerde
çıkarılan kanun hükmünde kararnameler (OHAL KHK) tekrar yargısal denetim yasağı
kapsamına dahil edilmiştir. Olağan dönemlerde çıkarılan KHK'ların dayanakları olan
yetki kanunlarının denetiminde de içtihat değişikliğine gidilmiştir. Böylelikle eski
içtihatlara göre iptal edilmesi gereken iki yetki kanunu bu dönemde anayasaya aykırı
bulunmamıştır. Kanun hükmünde kararnamelerin yetki kanunu ve anayasaya
uygunluk denetimlerinde de belirgin "sınırlılık" doktrinleri benimsenerek birçok KHK
hükmünün iptalinden kaçınılmıştır. Aynı dönemde OHAL KHK'larının denetiminde
de içtihat değişikliğine gidilmiştir. Böylece "konu bakımından yetki" unsuru
dışlanarak açıkça şekli anlamda bir "yargısal sınırlılık" doktrini benimsenmiştir.
Kanun hükmünde kararnamelerdeki eğilime benzer şekilde, yargısal sınırlılık
doktrinlerinin ortaya çıktığı son denetim konusu, 2017 Anayasa Değişikliği ile
kapsamı genişletilen ve yargısal denetim alanına dahil edilen cumhurbaşkanlığı
kararnameleri olarak şekillenmiştir. Anayasa Mahkemesinin bu norm türüne yönelik
denetim formülleri şüphesiz henüz şekillenme aşamasındadır. Bununla birlikte,
Mahkemenin bu konuda ortaya koyduğu üç yıllık içtihat, en azından yerleşik olarak
benimsenebilecek yargısal doktrine yönelik bazı ipuçları sağlamaktadır. Mahkemenin
bu konuda yaptığı denetim türünde de şekil ve esas yönünden yaptığı incelemelerde
çeşitli yargısal sınırlılık doktrinlerini benimseyebildiği tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, 2010 sonrası dönemin Anayasa Mahkemesinin karar bilançosu,
anayasallık denetimine tabi olan tüm norm türlerinin denetiminde aşkın bir "yargısal
sınırlılık" doktrininin benimsendiğini açıkça ortaya koymuştur. Mahkemenin özellikle
söz konusu dönemde bu kadar baskın bir yargısal sınırlılık doktrini benimsemesi,
anayasa yargısının modern demokrasilerde üstlendiği hukuki ve siyasi nitelikler ile
hukuk-kuramsal işlevlerle bağdaştırılması zor sonuçlar ortaya koymasının yanında;
benimsenen doktrinlerin "ilkesel" değil, "sonuç-odaklı" bir şekilde ortaya çıkmış
olması ihtimalini de güçlendirmektedir. Nitekim söz konusu yargısal sınırlılık
doktrinlerinin özellikle 2010 Anayasa Değişikliği sonrası dönemde ağırlık kazanması,
bu dönemde öngörülen anayasal değişikliklerle Mahkemenin üye kompozisyonunda
yapılan değişikliklerin de benimsenen yargısal sınırlılık doktrinlerinde belirgin bir
etkiye sahip olduğu görüşünü kuvvetlendirmektedir. Dolayısıyla bu dönemde ortaya
çıkan yargısal sınırlılık doktrinlerinin "demokratik devlet" yapılanması unsurlarından
kaynaklanan "ilkesel" kaygılardan ziyade, esasen dönemin "kanun koyucuları" lehine
"üstünlük tanıma" kaygılarından dolayı ortaya çıkan "sonuç-odaklı" endişelerden
kaynaklandığı şüphesini uyandırmaktadır. Bununla birlikte, her ne sebepten
kaynaklanmış olursa olsun, Mahkemenin son dönemlerde benimsediği kural doktrinin
"yargısal sınırlılık" olarak şekillendiğine şüphe yoktur. Nihayet ulaşılan tüm bu
sonuçlar, öğretide öne çıkarılan "yargısal aktivizm" yerine, odak noktası artık
"yargısal sınırlılık" olan çalışmalara duyulan ihtiyacı da vurgulamaktadır.

Abstract:
This study examines the doctrine of "judicial restraint/self-restraint "as its
subject matter. Both "judicial restraint" and its dichotomic counterpart "judicial
activism" are notions that originate from American judicial review. These notions are
used to inquire about the role the Supreme Court plays in the framework of American
democracy.
Although an innovation of the United States in judicial practice, constitutional
review, which indicates the power of the courts in striking down unconstitutional
legislation and executive acts, has been adopted by many countries around the world,
including Europe and the Republic of Turkey in the post-World War II period. Hence,
the judicial authorities that review the constitutionality have elevated into a more
active position in legal and political structures overtime, and become more involved
in policy making activities. As a result of these developments, the judicial doctrines of
"restraint" and "activism" have been embraced by other countries that have
constitutional adjudication, and are examined from various comparative perspectives.
The rise of constitutional review around the world has highlighted the studies
which have "judicial activism" as their focus, especially in the last thirty years.
However, the need for studies focused on "judicial restraint" can also be said to have
emerged in light of some developments during recent years. As a matter of fact,
paralleling the current tendency towards "judicial restraint" among the various
countries of the world, a preference for self-restraint against law-makers, regarding
norm review can also be observed in the Turkish Constitutional Court, especially in
the last fifteen years. Thus, the ultimate purpose of this study is to arrive at an objective
proof of this subjective observation, by using various constitutional law and/or
political science methods; and to evaluate the subject matter from a "judicial"
perspective.
Accordingly, answers to three basic questions were sought throughout the
study. The first of these is whether the concept of "judicial restraint", which is a
judicial doctrine originating from the American judicial review, can be defined with
common elements in a way that also overlaps with the European model of
constitutional review (Part I). The second is whether the practice of an excessive
"judicial restraint" doctrine in the constitutional review of legislation has been
adopted, especially in the last fifteen years of the practice of the Turkish Constitutional
Court (Part II). Third, whether excessive doctrines of "judicial restraint" are adopted
in the control of other types of norms subject to constitutional review (Part III).
In order to answer the first question, the theoretical origins and formation
process of the constitutional adjudication were primarily investigated. However, the
scope of this research has been narrowed down to constitutional adjudication in Europe
and the United States. In the theoretical analysis, it has been determined that both the
American and European model of constitutional review stem from common origins
and ideas. It has been observed that while constitutional adjudication has its
ideological basis on constitutionalism, which indicates the limitation of political
power; the arguments for "supremacy of the constitution", "separation of powers" and
"fundamental rights and freedoms" make up its legal foundations. These concepts also
function as prerequisite legal components of existence for constitutional adjudication.
Thus, the three basic legal functions of the constitutional adjudication may be deduced
as "ensuring the supremacy of the constitution", "maintaining the separation of
powers" and "securing fundamental rights and freedoms".
Despite having foundational and ideological commonalities, American and
European models of constitutional review differ in terms of formational dynamics.
Although judicial review had begun to become established in the US for the first time
in the 19th century, the European model of constitutional review could only become
widespread in the post-World War II period, including the Republic of Turkey. These
differences have also affected the characteristics of constitutional adjudication and its
position in modern democracies. While the American model of judicial review is
shaped as a "decentralized", where common courts can review constitutionality and
which is based on judicial interpretation in practice; the European model of
constitutional review, on the other hand, is regulated as a "centralized" in which only
specially built Constitutional Courts can review and their powers are clearly codified.
The fact that the constitutional adjudication was adopted first in the US and
then in Continental Europe within two centuries and became one of the most
widespread phenomena of our time, has not brought an end to the debates on its
relationship with modern democracies. While the aforementioned discourse occurs
frequently in the US, it is also a topic of discussion which comes to the fore from time
to time, though not as intensely in Continental Europe. The supposed tension which
exists between constitutional adjudication and models of democracy, is one of the chief
elements that cultivates the debate on "judicial restraint" and "judicial activism" which
at its roots about the role of constitutional judicial bodies in democratic state systems.
In this context, the "counter-majoritarian" features of the constitutional
adjudication in modern democracies have been questioned; and it was determined that
its political and legal qualities developed in two ways. The first and the political one
is the "check and balance" mechanism, which limits the political power of governing
bodies. The ideological basis of constitutional review, constitutionalism, innately
indicates a limitation of political power; hence constitutional adjudication has taken
shape around the idea of politics being a subject of scrutiny before law. Accordingly,
the adoption of excessive practice of "judicial restraint" as a rule in modern
democracies was primarily deemed objectionable in terms of causing inhibition of the
"check and balance" feature of constitutional judicial authorities that keeps the
political powers in check. The legal character of the constitutional adjudication
developed in modern democracies has been determined as the "final interpretation of
the constitution". Having first emerged in Marbury v. Madison, and developed
overtime in American judicial review, this feature was accepted by all constitutional
judicial authorities during the post-World War II period. The acceptance of the idea of
judicial supremacy and of being the final interpreter with regards to constitution by the
judicial authorities, resulted in an orthodoxic view of judicial restraint which gives
special importance to legislators' constitutional interpretation. However, it has been
determined that "totally" disregarding the judgment of the legislators' constitutional
interpretation, cannot be compatible with modern understandings of democracy.
Therefore, it can be said that instead of practicing judicial restraint across the board, a
more nuanced implementation would be more in tandem with modern democracy
models.
Although the hypothetical tension between judicial review and democracy is
subject to more prominent debates in the US, it also has theoretical relevance
pertaining to the European model of constitutional review. Therefore, it has been
concluded that the concept of "judicial restraint", which is fed by this tension, can be
defined with the elements in the democratic context for both models of constitutional
review. In this context, only the elements related to this dimension of the
multidimensional definitions of the concept of judicial restraint in American doctrine
were accepted as valid; and the other elements were excluded for both the American
and European models of constitutional review. Due to this understanding the concept
of judicial restraint is defined in two ways; substantive and procedural respectively.
Substantive judicial restraint is defined as the doctrine of "deferring to
legislative margin of appreciation in constitutional review and denying the claims of
unconstitutionality of legislative and executive acts as a rule"; whereas procedural
judicial restraint is defined as the doctrine of "adhering to the justiciability or
admissibility criteria and dismissing the constitutional challenges as a rule". As a
result, other definitions used while defining the concept of judicial restraint in the
American model of constitutional review were not adopted in this study. Hence the
definitions based on stare decisis or interpretive stability, originalism or interpretive
fidelity, and the principled constitutional adjudication are not included.
After the theoretical framework of the judicial restraint in the constitutional
review is drawn in the first part, the second part focuses on the practice of the Turkish
Constitutional Court. In this section, only the "legislative margin of appreciation",
which is a substantive judicial restraint doctrine for the constitutional review of laws,
has been examined. However, before proceeding to the legal examination of this
doctrine, a general view of the judicial restraint and activism in the constitutional
review of laws was displayed. In this context, all the decisions of the Turkish
Constitutional Court regarding the constitutional review of laws are depicted in
graphics, which groups them into sub-categories as judicial restraint and judicial
activism. These graphs, which present only a quantitative analysis, reveal that the
Constitutional Court adopted a more dominant and stable judicial restraint between
2007 and 2021 in abstract review than ever before. This tendency of the Court
continued to be valid in concrete review as well. After that, the subject was examined
from a legal point of view.
The legal examination of the subject enabled the quantitative data to be
supported by qualitative data. In this context, it has been determined that the Turkish
Constitutional Court has applied the doctrine of "legislative margin of appreciation" in
at least five basic issues since its foundation and adopted judicial self-restraint
regarding these issues. The main application areas of this doctrine are "electoral-law
issues", "national security and military services", "crime and punishment issues",
"procedural-law issues" and "social and economic issues". It has been observed that
judicial restraint is considered as a baseline for these issues in comparative law as well.
However, the Turkish Constitutional Court of the post-2010 period has greatly
expanded the utilization of margin of appreciation even beyond these basic areas. It
has been observed that the dominant judicial restraint doctrine applied by the Court in
this period is based on two main arguments. The first of these is the "political
preference problem", which narrows down the scope of the review of public good; the
second one is the "clear error rule", which narrows down the scope of criterion of
unconstitutionality. It has been determined that both arguments have clear foundations
in the American judicial review, but they are no longer the preferred judicial doctrine
or rules in current practice. As for the European model of constitutional review, these
arguments were deemed incompatible with its tenets. It was predicted that a perpetual
use of these arguments by the Court would harm its very existence and its legitimacy.
Constitutional review practice from 2007 to 2021 also provided qualitative data
supporting this view. In this period, the Turkish Constitutional Court was able to
broaden the legislative margin of appreciation in terms of the "secular state" principle,
which represents the "supremacy of the constitution", the "separation of powers"
principle, "judicial independence" and various "fundamental rights and freedoms".
The review standards used by the Court in this period created a doctrine of judicial
restraint so dominant that it conveyed the impression that the capacity for
constitutional interpretation was almost left entirely to the discretion of the legislative
authorities. Therefore, the existence conditions and legitimacy of the Constitutional
Court were clearly damaged by the decisions made in this period. However, it has also
been observed that the constitutional review standards of the Court have started to
change, especially in the decisions made this year (2022). In this context, instead of
"legislative margin of appreciation", the principle of "proportionality" has begun to gain momentum. Thus, the "activist" doctrine gained strength again while a more
"balanced" sense of judicial restraint has begun being embraced.
In the third part, "judicial restraint" was examined pertaining to other types of
norms that are subject to constitutional review. Contrary to the second part, in this part,
not only "substantive judicial restraint", but also the analysis of "procedural judicial
restraint" has gained prominence. In this context, constitutional review standards for
Constitutional Amendments, parliamentary decisions, decree laws and presidential
decrees were investigated.
In terms of Constitutional Amendments, during 1961 Constitutional period
"activist" doctrine; whereas during 1982 Constitutional period "judicial restraint"
doctrine was adopted. In this context, it has been determined that the annulment
decision of 2008 has an exceptional quality. In the following decisions, judicial
restraint once again became the prevailing practice. So much so that no activism was
adopted to strike down the constitutional amendments of parliamentary immunities,
which are clearly unconstitutional.
The review of parliamentary decisions has also produced results that support
the "judicial restraint" doctrine. In the post-2010 period, the foundations of the "Rule
of Procedure in Action" began to weaken and the formal review of Rules of Procedure
of the Grand National Assembly of Turkey was arguably restrained. Similarly, in the
same period, the decisions of loss of parliamentary membership were arguably limited
to procedural review. Although they held a clear unconstitutionality, the decisions to
lift parliamentary immunity were found to be unsuitable in terms of substantive review
in this period.
Judicial restraint doctrines have been clearly adopted in the review of decreelaws (KHK). In this period, both the review standards of the statutory decrees issued
in ordinary periods were changed, and the emergency decree laws (OHAL KHK) were
again included in the scope of the prohibition of constitutional review. In the review
of the authorization laws, which are the basis of the decree laws issued in the ordinary
periods, the case-law has been changed. Thus, according to the old jurisprudence, the
two authorization laws that should have been abolished were not found to be
unconstitutional in this period. Certain "self-restraint" doctrines were adopted in the constitutional review of the decree laws, and the annulment of many of the decree laws
was avoided. In the same period, the jurisprudence was changed in the review of the
Emergency Decrees. Thus, by excluding the element of "authority in terms of subject
matter", a doctrine of "judicial restraint" in the procedural sense was adopted.
Similar to the trend in the decree laws, the last subject of review in which the
doctrines of judicial restraint emerged was the presidential decrees, the scope of which
was expanded with the 2017 Constitutional Amendment and included in the field of
constitutional review. The review formulas of the Constitutional Court for this type of
norm are undoubtedly still in the process of being formed. However, the three years of
case-law put forward by the Court on this issue at least provide some clues as to the
judicial doctrine that could potentially be established. It has been determined that the
court has been able to adopt various judicial restraint doctrines in its examinations in
terms of form and substance.
As a result, the balance sheet of the Constitutional Court of the post-2010
period clearly revealed that an excessive "judicial restraint" doctrine was adopted in
the control of all types of norms subject to constitutionality review. The fact that the
court adopted such a dominant judicial restraint doctrine in the aforementioned period
produced incompatibility between the legal and political qualities assumed by the
constitutional judiciary in modern democracies and the legal-theoretical functions; as
well as strengthening the possibility that the adopted doctrines emerged in a "resultoriented" rather than "principal" way. As it happens, the fact that the judicial restraint
doctrines in question became prominent, especially in the post-2010 Constitutional
Amendment period, strengthens the view that the constitutional amendments
envisaged in this period and the changes made in the composition of the members of
the Court also had a significant impact on acceptance of the said restraint doctrines.
Therefore, it raises the suspicion that the judicial restraint doctrines that emerged in
this period are mainly due to the "result-oriented" concerns arising from the concerns
of "granting superiority" in favor of the "lawmakers" of the period, rather than the
"principal" concerns arising from the elements of the "democratic state" structuring.
However, for whatever reason, there is no doubt that the rule doctrine recently adopted
by the Court is modeled as "judicial restraint". All these results converge on the need
for more studies on "judicial restraint", instead of the highlighted "judicial activism"
in the doctrine.






Le sujet de cette étude est « la doctrine de la retenue judiciaire dans
l'adjudication constitutionnelle ». La retenue judiciaire (judicial self-restraint) et son
homologue dichotomique, l'activisme judiciaire (judicial activism) sont
essentiellement des doctrines d'adjudication constitutionnelle d'origine américaine.
Ces notions sont utilisées pour expliquer le rôle de la Cour suprême des États-Unis
dans le cadre de la structure démocratique de l'État.
L'adjudication constitutionnelle, qui exprime le pouvoir des tribunaux de
passer outre les actes législatifs et exécutifs inconstitutionnels, s'est imposée dans de
nombreux pays du monde, y compris en Europe et en République de Turquie, dans la
période d'après la Seconde Guerre mondiale, même s'il s'agit d'une innovation
d'origine américaine dans la pratique. De cette manière, les organes judiciaires chargés
de la révision constitutionnelle sont devenus plus actifs dans la vie juridique et
politique au fil du temps, et ils ont commencé à s'impliquer davantage dans
l'élaboration des politiques. En conséquence, les doctrines judiciaires de « la retenue »
et de « l'activisme » ont été adoptées par d'autres pays qui ont une adjudication
constitutionnelle et sont examinées sous divers angles dans ce contexte.
L'essor mondial de l'adjudication constitutionnelle a mis en évidence des études
axées sur « l'activisme judiciaire », en particulier au cours des trente dernières années.
Cependant, certains développements de ces dernières années révèlent également la
nécessité d'études axées sur la « retenue judiciaire ». En effet, on observe que la Cour
constitutionnelle de Turquie préfère également se retenir par rapport aux législateurs
de plus en plus, notamment dans la pratique de la révision des normes au cours des
quinze dernières années (2007 à 2021), parallèlement à la tendance actuelle à la «
retenue judiciaire » observée dans divers pays du monde. Par conséquent, l'objectif
final de cette étude est d'arriver à une preuve objective de cette observation subjective, en utilisant diverses méthodes de droit constitutionnel et/ou de science politique, et
d'évaluer le sujet à partir de perspectives « judiciaire ».
Dans ce sens, des réponses à trois questions fondamentales suivantes ont été
recherchées tout au long de l'étude. Premièrement, nous examinons si le concept de «
retenue judiciaire », caractérisé comme une doctrine judiciaire issue du modèle
américain d'adjudication constitutionnelle, peut être défini avec des éléments
communs d'une manière qui chevauche également le modèle européen d'adjudication
constitutionnelle (Partie I). Deuxièmement, nous examinons si la pratique d'une
doctrine excessive de « retenue judiciaire » dans la révision des lois a été adoptée, en
particulier au cours des quinze dernières années de la pratique de l'adjudication
constitutionnelle turque (Partie II). Troisièmement, nous examinons si les doctrines
excessives de « retenue judiciaire » sont adoptées dans la révision constitutionnelle
ainsi que dans la révision d'autres types de normes (Partie III).
Afin de répondre à la première question, tout d'abord, les origines théoriques
et le processus de formation de l'adjudication constitutionnelle ont été étudiés.
Cependant, le cadre de cette recherche s'est limité aux modèles américain et européen
d'adjudication constitutionnelle des en règle générale. Dans l'analyse théorique, il a
été déterminé que les modèles américain et européen d'adjudication constitutionnelle
sont basés sur des origines et des idées communes. Il a été déterminé que l'adjudication
constitutionnelle est basée idéologiquement sur la théorie du « constitutionnalisme »
qui signifie « limitation du pouvoir politique », et juridiquement sur les théories de «
suprématie de la constitution », « séparation des pouvoirs » et « libertés et droits
fondamentaux ». Ces origines sont aussi conceptualisées comme des fonctions
juridiques qui constituent les conditions d'existence d'adjudication constitutionnelle.
Ainsi, les trois fonctions juridiques de base du juge constitutionnel sont établies
comme « assurer la suprématie de la constitution », « maintenir la répartition des
pouvoirs » et « de garantir les libertés et droits fondamentaux ».
Il a été déterminé que les modèles américain et européen d'adjudication
constitutionnelle font face à des dynamiques différentes en termes de processus de
formation dans la pratique, malgré les points communs théoriques et idéologiques.
Bien que l'adjudication constitutionnelle au sens moderne ait commencé à s'établir aux
États-Unis pour la première fois au 19ème siècle, le modèle européen d'adjudication constitutionnelle, y compris la République de Turquie, ne s'est répandu que dans la
période qui a suivi la Seconde Guerre mondiale. Ces différences ont également affecté
les caractéristiques de l'adjudication constitutionnelle et sa position dans les
démocraties modernes. D'une part, le modèle américain d'adjudication
constitutionnelle est conçu comme un modèle judiciaire « décentralisé », où les
tribunaux généraux peuvent procéder à une révision constitutionnelle et qui est basée
sur l'interprétation judiciaire dans la pratique; d'autre part, le modèle européen
d'adjudication constitutionnelle est réglementée comme un modèle judiciaire «
centralisé » dans lequel seules des cours constitutionnelles spécialement construites
peuvent réviser et leurs pouvoirs sont clairement stipulés.
Le fait que l'adjudication constitutionnelle ait été adoptée d'abord aux ÉtatsUnis, puis en Europe continentale il y a plus de deux siècles et soit devenue l'un des
phénomènes les plus répandus de notre époque n'a pas mis fin aux débats sur ses
relations avec les démocraties modernes. Bien que le débat susmentionné se produise
fréquemment aux États-Unis, le débat n'est pas aussi intense dans les pays d'Europe
continentale, bien qu'il s'agisse d'un point important de l'ordre du jour qui peut être mis
en évidence de temps en temps. La tension hypothétique supposée exister entre
l'adjudication constitutionnelle et les modèles de démocratie est le facteur le plus
fondamental soutenant le débat sur les doctrines de « retenue judiciaire » et « activisme
judiciaire », qui remettent essentiellement en question le rôle des autorités
d'adjudication constitutionnelle dans les systèmes Étatiques démocratiques.
Dans ce contexte, tout d'abord, les caractéristiques « contre-majoritaires » de
l'adjudication constitutionnelle dans les démocraties modernes ont été remises en
question, puis il a été déterminé que ses qualités politiques et juridiques se
développaient de deux manières. Le premier et le plus politique est le mécanisme de «
freins et contrepoids » de l'adjudication constitutionnelle qui limite le pouvoir
politique. Puisque le concept de « constitutionnalisme », qui constitue l'origine
intellectuelle de l'adjudication constitutionnelle, signifie essentiellement la limitation
du pouvoir politique, l'adjudication constitutionnelle a pris une qualité qui exige que
la politique soit soumise à la loi dans la pratique. Dans ce contexte, l'adoption d'une
compréhension transcendante de la « retenue judiciaire » en tant que doctrine juridique
dans les démocraties modernes par l'adjudication constitutionnelle a été jugée
principalement répréhensible en termes de mise en pratique des caractéristiques des « freins et contrepoids » de l'adjudication constitutionnelle qui limitent le pouvoir
politique. Le caractère juridique de l'adjudication constitutionnelle développée dans
les démocraties modernes a été déterminé comme « l'interprétation finale de la
Constitution ». Cette fonctionnalité, qui apparue pour la première fois dans Marbury
c. Madison et qui développée au fil du temps dans le modèle américain d'adjudication
constitutionnelle, a finalement été assumé par toutes les autorités d'adjudication
constitutionnelle, en particulier dans la période après la Seconde Guerre mondiale.
L'acceptation de la suprématie judiciaire et l'assomption du rôle d'interprète final de la
constitution par les autorités d'adjudication constitutionnelle ont finalement abouti à
une vision orthodoxe de la « retenue judiciaire », qui attache une importance
particulière à l'interprétation constitutionnelle des législateurs. Cependant, il a été
déterminé qu'ignorer complètement le jugement du législateur concernant
l'interprétation de la constitution ne peut être compatible avec les conceptions
modernes de la démocratie. Par conséquent, il a été envisagé qu'une compréhension
équilibrée de la « retenue » qui peut être appliquée dans certaines questions, au lieu
d'une doctrine de « retenue judiciaire » à appliquer dans toutes les questions, serait un
choix plus raisonnable en termes de modèles de démocratie modernes.
Bien que la tension hypothétique entre l'adjudication constitutionnelle et la
démocratie provoque des débats plus intenses dans la doctrine américaine, le modèle
européen est théoriquement valable également en termes de justice constitutionnelle.
Par conséquent, il a été conclu que le concept de « retenue judiciaire », qui se nourrit
de cette tension, peut être défini avec les éléments dans ce contexte en termes des deux
modèles d'adjudication constitutionnelle. Dans ce contexte, seuls les éléments liés à
cette dimension des définitions multidimensionnelles du concept de retenue judiciaire
dans la doctrine américaine ont été acceptés comme valides, et il a été décidé d'exclure
les autres éléments en termes des modèles américain et européen d'adjudication
constitutionnelle. Selon cette compréhension, le concept de retenue judiciaire est
défini de deux manières : de fond et procédurale.
Alors que la retenue judiciaire du fond est définie comme la doctrine consistant
à « respecter le pouvoir discrétionnaire des législateurs dans le cadre de la révision
constitutionnelle et à rejeter les allégations d'inconstitutionnalité en règle générale »,
la retenue judiciaire procédurale est définie comme la doctrine consistant à « adhérer
aux règles du pouvoir judiciaire et à rejeter la révision constitutionnelle en règle générale ». Par conséquent, les autres définitions utilisées pour définir le concept de
retenue judiciaire dans le modèle américain d'adjudication constitutionnelle n'ont pas
été adoptées dans la présente étude. À cet égard, la définition précédente de «
l'interprétation conformément à la jurisprudence » issue du stare decisis, la définition
de « interprétation conforme au sens originel de la constitution » issue de
l'originalisme, et les définitions de « jugement principal » et de « jugement axé sur les
résultats » n'ont pas été incluses dans les éléments de la définition adoptée dans l'étude.
Le cadre théorique de la retenue judiciaire dans l'adjudication constitutionnelle
est établi dans la première partie et la seconde partie se concentre sur la pratique de la
Cour constitutionnelle de Turquie. Dans cette section, seule la doctrine de la « marge
d'appréciation législative », qui est une doctrine de retenue judiciaire de fond pour la
révision constitutionnelle des lois, a été examinée. Cependant, avant de procéder à
l'examen juridique de la doctrine en question, un aperçu général des doctrines de la
retenue judiciaire et de l'activisme dans la révision constitutionnelle des lois a été
révélée. Dans ce contexte, toutes les décisions de la Cour constitutionnelle de Turquie
concernant la révision constitutionnelle des lois sont reflétées dans l'étude en tant que
graphiques qui les représentent en sous-catégories comme la retenue judiciaire et
l'activisme judiciaire. Ces graphiques, qui ne présentent qu'une évaluation quantitative,
révèlent que la Cour constitutionnelle a adopté une doctrine de retenue judiciaire plus
dominante et plus stable que jamais dans les affaires d'annulation entre les années 2007
et 2021. Cette tendance de la cour est restée valable également en termes de procédure
d'appel. Après cela, le sujet a été examiné d'un point de vue juridique.
L'examen juridique du sujet a permis d'étayer les données quantitatives par des
données qualitatives. Dans ce contexte, il a été déterminé que la Cour constitutionnelle
de Turquie a appliqué la doctrine de la « marge d'appréciation législative » dans au
moins cinq matières fondamentales depuis sa fondation et a adopté la modération
judiciaire concernant ces matières. Les principaux domaines d'application de la
doctrine de la marge d'appréciation législative ont été déterminés comme « les
questions de lois électorales », « la sécurité nationale et les services militaires », « les
questions des affaires criminelles et pénales », « les questions de lois sur la procédure
de jugement » et « les questions sociales et économiques ». Il a été observé que bon
nombre de ces questions peuvent également être les sujets sur lesquels se fonde la
doctrine de la retenue judiciaire en droit comparé.
En outre, la Cour constitutionnelle de la période après 2010 a considérablement
élargi même ces domaines fondamentaux où la marge d'appréciation législative est
appliquée. Il a été observé que la doctrine dominante de la retenue judiciaire appliquée
par la cour au cours de cette période repose sur deux arguments principaux. La
première d'entre elles est la doctrine du « problème de la question politique », qui
réduit la portée de la révision d'intérêt public, et la seconde est la règle de « l'erreur
manifeste », qui réduit la portée du critère d'inconstitutionnalité. Il a été déterminé que
les deux arguments ont des fondements clairs dans le modèle américain d'adjudication
constitutionnelle, mais ils ne sont plus la doctrine ou les règles judiciaires préférées
dans la pratique actuelle. Les arguments en cause ont été jugés incompatibles avec les
caractéristiques du modèle européen de compétence constitutionnelle. Il était prévu
que le recours continu de la cour à ces arguments nuirait à ses conditions d'existence
même et à sa légitimité.
La pratique révision constitutionnelle de 2007 à 2021 a également fourni des
données qualitatives à l'appui de ce point de vue. Au cours de cette période, la Cour
constitutionnelle de Turquie a pu élargir la doctrine de la marge d'appréciation
législative en termes de principe de « l'État laïc », qui représente la « suprématie de la
constitution », le principe de « séparation des pouvoirs », « l'indépendance judiciaire
» et de divers « droits et libertés fondamentaux ». Les normes de révision utilisées par
la Cour à cette époque ont créé une doctrine de retenue judiciaire si dominante qu'elle
a donné l'impression que la capacité d'interprétation constitutionnelle était entièrement
laissée à la « discrétion du législateur ». Par conséquent, les conditions d'existence et
de légitimité de la Cour constitutionnelle de Turquie ont été clairement endommagées
par les décisions prises au cours de cette période. Toutefois, il a également été observé
que les normes de révision de la Cour ont commencé à changer, en particulier dans les
décisions prises cette année (2022). Dans ce contexte, au lieu de la doctrine de la «
marge d'appréciation législative », le principe de la « proportionnalité » a commencé
à prendre de l'importance. Ainsi, la doctrine « activiste » a repris du poil de la bête
alors qu'un sens plus « équilibré » de la retenue judiciaire a commencé à être adopté.
Dans la troisième partie, la « retenue judiciaire » sont examinées relative à
d'autres types de normes soumises à une révision constitutionnelle. Contrairement à la
deuxième partie, dans cette partie, l'analyse de la « retenue judiciaire de fond » a pris
de l'importance au lieu de la « retenue judiciaire procédurale ». Dans ce contexte, les normes de révision des Amendements Constitutionnels, des décisions parlementaires,
des décrets-lois et des décrets présidentiels ont été examinées.
En ce qui concerne les amendements constitutionnels, il a été conclu qu'une
doctrine « activiste » avait été adoptée pendant la période de la Constitution de 1961,
alors que la doctrine de la « retenue judiciaire » avait été adoptée pendant la période
de la Constitution de 1982. Dans ce contexte, il a été déterminé que la décision
d'annulation de 2008 avait un caractère exceptionnel. Dans les décisions suivantes, la
retenue judiciaire est redevenue la pratique dominante. À tel point qu'aucune tentative
activiste n'a été adopté vis-à-vis des amendements constitutionnels visant même à
supprimer les immunités parlementaires, qui sont clairement inconstitutionnelles.
La révision des décisions parlementaires a également produit des résultats qui
appuient la doctrine de la « retenue judiciaire ». Dans la période après 2010, les
fondements du « Règlement en action » ont commencé à s'affaiblir et la révision
formelle du Règlement intérieur parlementaire de la Grande Assemblée nationale de
Turquie a sans doute été limitée. De même, au cours de la même période, la décision
de déresponsabilisation à la députation se limitait contestablement à la révision
procédurale. La décision de lever l'immunité parlementaire ont été jugées inadaptées
en termes de révision constitutionnelle de fond, bien qu'elles soient clairement
inconstitutionnelles à cette époque.
Les doctrines de retenue judiciaire ont été clairement adoptées dans la révision
des décrets-lois (KHK). Au cours de cette période, les normes de révision des décrets
statutaires publiés en période ordinaire ont été modifiées et les décrets-lois d'urgence
(OHAL KHK) ont de nouveau été inclus dans le cadre d'application de l'interdiction
de la révision constitutionnelle. Un changement de jurisprudence a également été
apporté lors de la révision de la loi habilitante, qui est à la base des décrets statutaires
publiés en période ordinaire. Ainsi, selon l'ancienne jurisprudence, les deux lois
habilitantes qui auraient dû être abolies n'ont pas été jugées inconstitutionnelles à cette
époque. Certaines doctrines de « retenue judiciaire » ont été adoptées dans la loi
habilitante et les révisions de constitutionnalité des décrets-lois, et l'annulation de
nombreux décrets-lois a été évitée. Au cours de la même période, la jurisprudence a
été modifiée dans la révision des décrets d'état d'urgence. Ainsi, en excluant l'élément « autorité en termes de matière », une doctrine de « retenue judiciaire » au sens
procédurale a été adoptée.
À l'instar de la tendance des décrets-lois, le dernier sujet de révision dans lequel
les doctrines de la retenue judiciaire ont émergé, a été façonné par les décrets
présidentiels dont le champ d'application a été élargi avec l'amendement
constitutionnel de 2017 et inclus dans le domaine de la révision judiciaire. Les
formules de révision de la Cour constitutionnelle pour ce type de norme sont sans doute
encore en cours de formation. En outre, la jurisprudence de trois ans avancés par la
Cour constitutionnelle sur cette question fournit au moins quelques indices sur la
doctrine judiciaire établie. Il a été déterminé que la Cour a été en mesure d'adopter
diverses doctrines de retenue judiciaire dans ses examens de forme et de fond.
En conséquence, le bilan de la Cour constitutionnelle de la période après 2010
a clairement révélé qu'une doctrine excessive de « retenue judiciaire » a été adoptée
dans le cadre de la révision de tous les types de normes soumises à la révision de
constitutionnalité. Le fait que la cour ait adopté une doctrine de retenue judiciaire aussi
dominante, en particulier au cours de la période susmentionnée, a révélé des résultats
difficiles à concilier avec les qualités juridiques et politiques assumées par le pouvoir
judiciaire constitutionnel dans les démocraties modernes et les fonctions juridicothéoriques. En fait, les doctrines de retenue judiciaire en question ont pris du poids, en
particulier au cours de la période de modification constitutionnelle après 2010, ce qui
renforce l'opinion selon laquelle les modifications constitutionnelles envisagées au
cours de cette période et les modifications apportées à la composition des membres de
la Cour ont également eu un impact significatif sur les doctrines de retenue judiciaire
adoptées. Par conséquent, il soulève le soupçon que les doctrines de retenue judiciaire
qui ont émergé au cours de cette période sont principalement dues aux préoccupations
« axées sur les résultats » découlant des préoccupations de « supériorité d'octroi » en
faveur des « législateurs » de la période, plutôt que les préoccupations « principales »
découlant des éléments de la structuration de « l'État démocratique ». De plus, pour
quelque raison que ce soit, il ne fait aucun doute que la doctrine de la règle récemment
adoptée par la Cour est façonnée comme une « retenue judiciaire ». Enfin, l'ensemble
de ces résultats soulignent également la nécessité d'études centrées désormais sur la «
retenue judiciaire » au lieu de « l'activisme judiciaire » mis en avant dans la doctrine.