Zihniyet inşası bağlamında Kur'an'da Rubûbiyet
The Lordship of God (Rubûbiyyah) in the Qur'ân with in the context of construction of mindset
Yazar: HASAN NAS
Danışman: PROF. DR. YAŞAR DÜZENLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Evren = Universe ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rububiyyet = Lordship ; Zihniyet = Mentality ; İslamiyet = Islam

Özet:
Allah Teâlâ'nın varlık alanına çıkarmış olduğu evren üzerindeki tasarrufları, Kur'an'da sürekli vurgulanan bir husustur. Kur'an'dan anlaşıldığına göre Allah'ın varlık âlemi ile ilişkisi yalnızca ilk yaratmayla sınırlı değildir ve esasen Rab olarak, doğrudan yahut dolaylı olarak, O'nun nüfuz etmediği herhangi bir alandan söz etmek mümkün görünmemektedir. Bu minvalde Kur'an'da Rab kavramı ve rubûbiyetin, her şeyin Rabbi Allah'ın evrenle an be an gerçekleşen ilişkisini ifade etmek üzere köşe taşı bir kavram olarak değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Bu çalışmanın hipotezi, fail bir Allah telakkisinden hareketle O'nun insan, tarih, toplum ve tabiat üzerinde kesintisiz tasarruflarda bulunduğu esasına dayanmaktadır. Buna göre en küçüğünden en büyüğüne evrende cari olan ve olacak olan bütün var oluş ve kesintisiz işleyiş, ancak Rab olarak O'nun yerleştirmiş olduğu ilke ve yasalara bağlı olarak gerçekleşmektedir. Bunu ortaya koymak üzere çalışma boyunca Allah Teâlâ'nın insan ve âlemle aktif münasebetini ele alan ayetler klasik ve çağdaş kaynaklardan yararlanılarak analiz edilmiş ve elde edilen veriler arasındaki ilişkiler, içerik analizi yöntemiyle tanımlanarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Allah Teâlâ'nın evrene yönelik tasarrufları bütüncül olarak değerlendirildiğinde tarihe ve tabiata seküler açıdan bakmanın neredeyse imkânsız olduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Zihniyet, Kur'an, rubûbiyet, evren, tasarruf

Abstract:
Allah's executive power to rule over the universe created by him is a subject that is frequently emphasized in the Qur'ân. It is understood from the Qur'an that Allah's relationship with the universe is not limited to the first creation, and essentially as the Lord, it is not possible to imagine of any sphere that He does not penetrate. In this context, in the Qur'an the concepts of the Lordship (Rubûbiyyah) and Lord (Rabb) are considered as keystone concepts to express the continuous relationship of Allah with the universe. The hypothesis of this study is based on the principle that Allah has continues executive power to rule over human, history, society and nature based on the assumption of oneness of God. According to this, all existing and continuing process of the universe from the smallest to the largest can only be realized in accordance with the principles and rules that the Allah has established. In order to put forward this, the verses dealing with Allah's active relationship with human and the universe were analyzed by using classical and contemporary sources and the relationships between the data obtained during the research were identified and evaluated by content analysis method. As a result, when Allah's executive power over the human and universe is evaluated holistically, it is understood that it is almost impossible to look at history and nature from a secular viewpoint.

Keywords: Mindset, Qur'ân, Lordship, Universe, Executive Power