Sinema ve siyasi hareketler: 12 Eylül filmlerinde politik temsiller
Cinema and political movements: Political representations of the films of September 12 (1980 Turkish Coup D'état)
Yazar: GAYE HÜNEREL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. AYDAN ÖZSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Askeri müdahale = Military intervention ; Sağ ideolojiler = Right ideology ; Sinema = Cinema ; Siyasal akımlar = Political movements ; Siyasal sinema = Political cinema ; Siyasal sorunlar = Political questions ; Siyasi eylem = Political action ; Siyasi temsil = Political representation ; Sol ideolojiler = Left ideologies ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra Türkiye siyasi, sosyo-ekonomik ve kültürel bir dönüşüm içerisine girmiştir. Toplumsal dinamiklerden beslenen sinema ülkenin yaşadığı bu dönüşümden etkilenmiştir. Bu araştırmanın konusunu, 12 Eylül 1980 dönemi ve bu dönemin siyasi atmosferi çerçevesinde öne çıkan sağ ve sol ideolojiler, dolayısıyla da filmler aracılığıyla tartışılan politik sinema oluşturmaktadır. 1980 darbesinden günümüze kadar 12 Eylül konulu 47 film yapılmıştır. Bu 47 film arasından yalnızca üç filmin sağ ideolojinin bakış açısıyla yapılması dikkat çekicidir. Bu ayrıntı çalışmaya ilham kaynağı olmuş, dönemin siyasi atmosferi, sağ ve sol ideolojilerin tarihi ve topluma etkileri, darbe dönemi ve sonuçlarının günümüze yansıması seçilen dört film üzerinden tartışılmıştır. Öncelikle sağ-sol ideolojiler ve 1980 darbesi ayrıntılı bir biçimde irdelenmiş, ardından darbenin politik toplumsal yansımalarına değinilmiş, son olarak politik sinema üzerinde durularak; Gülün Bittiği Yer (1998), Eve Dönüş (2006), Eksik (2015) ve Kafes (2015) filmleri Marksçı analiz ve metin analizi yöntemleriyle çözümlenmiştir. İngiliz Kültürel Çalışmalarından yola çıkılarak birer metin olarak okunan filmler; Türkiye'nin yakın tarihine, dönemin toplumsal, kültürel ve politik yapısına ışık tutarak bugüne kadar uzanan etkileri üzerinden değerlendirilmiştir. Adı geçen filmlere Marksist bir perspektifle bakılarak, sağ ve sol görüşün ideolojisini gerçeklik algılarındaki farklılık üzerinden yansıtan politik filmler İdealizm ve Materyalizm görüşleriyle bağdaştırılarak incelenmiştir. Marksizm, film analizlerini salt metinsel uygulama incelemelerinden çıkararak toplum, üretim ve tüketim ilişkileri içerisinde ele alınmasını sağlar. Bu yönleriyle filme sadece içerik ve teknik bakımından yoğunlaşmaz. Filmin üretim koşullarının ardında yer alan gerçekliğin duyumsamasının yaşanmasını sağlar. Filmler Marksist bakış açısıyla ideolojik değerlendirilmelerinin yanı sıra Marksist kavramlar bir arada kullanılarak filmlerin toplumsal bağlamla ilişkisi de saptanmaya çalışılmıştır. Filmlerin politik bağlamı ideolojik olarak değerlendirilirken ulaşılan bulgular arasında; Ülkücü ve Devrimci olarak 1980 döneminde kutuplaşan sağ ve sol görüşün ideolojilerindeki farklılık; devlet, siyaset, din, birey, gibi kavramlara bakış açılarındaki farklılığın sonucudur.

Anahtar Kelimeler: Politik Sinema, 12 Eylül, 1980 Dönemi, Sağ İdeoloji, Sol İdeoloji

Abstract:
After the military coup of 12 September 1980, Turkey underwent a political, socio-economic and cultural transformation. Cinema, fueled by social dynamics, was influenced by this transformation experienced by the country. The subject of this research is political cinema, which is discussed through the films and the ideologies of the left and right, which came to prominence within the framework of the political atmosphere of the period of 12 September 1980. From the 1980 coup d'état to the present day, 47 films have been made on the subject of coup. Of these 47 films, only three are notable for being made from the perspective of the right ideology. This detail inspired the study, and the political atmosphere of the period, the history of the right and left ideologies and their effects on society, the impact period and its consequences were discussed through four selected films. First, the Right-Left ideologies and the 1980 coup were examined in detail, then the political social reflections of the coup were addressed, and finally, with the focus on political cinema, the films where the Rose Ends  (1998), Homecoming (2006), The Missing (2015) and the Cage (2015) were analyzed with Marxist analysis and text analysis methods. The films, which are read as a text based on British cultural studies, have been evaluated on the effects of the recent history of Turkey and the social, cultural and political structure of the period. Political films that reflect the ideology of the right and left view on the difference in perceptions of reality are compared with idealism and materialism by looking at these films from a Marxist perspective. Marxism derives its film analyses from purely textual practice reviews, thus ensuring that they are dealt with within the relationships of society, production and consumption. In these aspects the film does not concentrate solely on content and technique. It allows the film to experience the sensation of the reality behind the production conditions. In addition to the ideological evaluation of films from a Marxist perspective, the relationship of films with social context was tried to be determined by using a combination of Marxist concepts. Among the findings reached when evaluating the political context of the films ideologically, the difference in ideologies of the right and left views polarized during 1980 as a nationalist and revolutionary is the result of the difference in viewpoints of concepts such as state, politics, religion, individual, etc.

Keywords: Political Cinema, September 12, 1980s, Right ideology, Left ideology