Su ürünleri yetiştiriciliği sertifikasyonlarında su kalitesi ve çevre yönetimi
Water quality and environmental management in aquaculture certifications
Yazar: SERVET HAZIRBULAN
Danışman: PROF. DR. OSMAN ÇETİNKAYA
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Su ürünleri yetiştiriciliği tüm dünyada büyüyen, sağladığı üretimle dünya nüfusunun gıda ihtiyacını sağlayan, üretici ülkelerin istihdamına ve ekonomilerine katkıda bulunan, üretim değerleri yıldan yıla hızla artan bir sektör konumuna gelmiştir. Türkiye de su ürünleri yetiştiriciliğine dayalı ihracatın belirgin düzeylerde arttığı ülkeler arasındadır. Gökkuşağı alabalığı yetiştiriciliği faaliyetleri sektörün öncü üretim gücüdür. Doğal kaynakların kısıtlı olması ve kullanımlarının sonunda ekolojik çevrede kirliliğin oluşumuyla doğal dengede bozulmalar oluşabilir. Bu durum, tüketici talepleri doğrultusunda pazarın sağlıklı, güvenli gıdaya ulaşabilmesi ve sürdürülebilir bir üretim yapılabilmesi için yetiştiricilik faaliyetlerinde uyulması gereken kurallara ihtiyaç duyar. Yerel ve ulusal sertifikasyon kuruluşları tesislerin kurallara uymasını ve sıkı denetim süreçlerini zorunlu kılmıştır. GLOBALGAP-AQUA ve Akuakültür Yönetim Konseyi (ASC) tüm dünyada su ürünleri yetiştiriciliği alanında sertifikasyon ve denetim yapmakta olup Türkiye'de de faaliyet göstermektedir. Bu tez çalışması Güney Batı Anadolu Bölgesinde GLOBALGAP-AQUA ve ASC sertifikasyonuna sahip gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) tesislerinde çevre ve su kalitesi yönetimi konusunda yapılmıştır. Tesislerde sertifikasyon ilkeleri uygulamalarının başarıları ve eksiklikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun için önceden belirlenen tesislerde gözlem ve incelemeler yapılmış, tesislerde görevli farklı meslek gruplarındaki personel ile yüz yüze anketler yapılmıştır. Anket sonuçlarına göre sertifikasyon uygulamaları ihracat artışı sağlamak (%30.56), pazar payını artırmak, işçi sağlığı ve refahını yükseltmek, tesis ve ürün kalitesini artırmak, su kalitesi ve çevre yönetimine faydalar sağlamaktadır. Sertifikasyonlarda en önemli yetersizlikler olarak su kalitesi analiz maliyetlerinin yüksekliği (%41.03), bürokratik engellemeler, üretim sonucu kirlenme, teknik elamanların sertifikasyon eğitimi eksiklikleri, eğitim ve sertifikasyon kuruluşları ile tesisler arasında işbirliği yetersizlikleri öne çıkmaktadır.

Abstract:
Aquaculture has become a rapidly growing sector worldwide, meeting the food needs of the global population, contributing to the employment and economies of producing countries, and experiencing a significant increase in production value. Turkey is among the countries where aquaculture production and related exports have noticeably increased. Rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) farming has been a leading production force in aquaculture. However, limitations in water and other natural resources in farming can lead to disruptions in the natural ecological balance, resulting in environmental pollution. To ensure the market's access to healthy, safe food and sustainable production in respond to consumer demands, it has become necessary to establish, implement, and enforce regulations in aquaculture activities. National fisheries management, along with regional and international certification bodies, mandates compliance with regulations and rigorous inspection processes for facilities. GLOBALGAP-AQUA and the Aquaculture Stewardship Council (ASC) conduct certification and inspections in aquaculture worldwide and in Turkey. This thesis focuses on environmental and water quality management in rainbow trout facilities that hold GLOBALGAP-AQUA and ASC certification in the Southwest Anatolia Region. Within this framework, the successes and shortcomings of the application of certification principles in the facilities have been attempted to be identified. To achieve this goal, observations and examinations were conducted at pre-determined facilities, face-to-face surveys were carried out with personnel from different professional groups in the facilities, and interviews were conducted with certification units and relevant professional organizations. According to the interviews with certification units and the results of the surveys, the benefits obtained from certification practices include increasing exports (30.56%), expanding market share, improving worker health and welfare, enhancing facility and product quality, and emphasizing water quality and environmental management. Significant deficiencies in the implementation of certifications include the high cost of water quality analysis (41.03%), bureaucratic obstacles, pollution caused by production, lack of certification training for technical personnel, and insufficient collaboration between professional training and certification organizations and facilities.