Elma üreten tarımsal işletmelerde teknik etkinlik ve teknolojik açık bakımından bölgesel farklılıkların belirlenmesi
Exploring the geographical heterogeneity in production efficiency and technology gap of farms producing apple
Yazar: ALAMETTİN BAYAV
Danışman: PROF. DR. BAHRİ KARLI
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Elma üretimine tahsis edilen kaynakların etkin kullanılmamasına sebep olan faktörler ve bu faktörlerin bölgesel dağılımı halen cevap bekleyen araştırma soruları arasında yer almaktadır. Söz konusu bilgi boşluğunun azaltılması için, bu çalışmada Türkiye elma üretiminde önemli yeri olan Isparta ve Karaman illerindeki elma işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçları değerlendirilmiş, etkinlikleri ölçülmüş, etkinlik düzeyleri bölgesel düzeyde ve işletme büyüklüklerine göre karşılaştırılmıştır. Tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 132 işletmeden anket yoluyla elde edilen veriler çalışmanın ana materyalini oluşturmuştur. İncelenen işletmelerin sermaye yapısının ve yıllık faaliyet sonuçlarının belirlenmesinde klasik ekonomik analiz yaklaşımları kullanılmıştır. İllere ve işletme büyüklüklerine göre üretim etkinliğinin ölçülmesi ve karşılaştırılması Stokastik Metafrontier yaklaşımıyla yapılmıştır. Araştırma sonuçları elma işletmelerinin rasyonel sermaye dağılımına sahip olmadığını, yüksek oranda atıl işgücünün var olduğunu, tarımsal gelirlerinin düşük olduğunu ve gelirlerinin illere göre değiştiğini göstermiştir. İşletmelere ait mali ve ekonomik rantabilite oranları Isparta ilinde sırasıyla ortalama %8.82 ve %7.78 iken, Karaman ilinde %7.25 ve %6.15 bulunmuştur. İllerdeki işletmelerin etkinliklerinin belirlendiği stokastik sınır analizi sonuçları, Isparta ili işletmelerinin %78, Karaman ili işletmelerinin %81.1 etkinlikle çalıştığını göstermiştir. Stokastik metafrontier analizi sonuçları, metateknoloji oranının (MTO), Isparta ilinde %84.5 ve Karaman ilinde %73.5 olduğunu, bu oranın işletme büyüklüğüne bağlı olarak değiştiğini ortaya koymuştur. İller ve tabakalar düzeyinde tahmin edilen etkinlik skorlarının, metafrontier etkinlik skorundan daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca sonuçlar, Isparta ili elma işletmelerinin üretim sınırının, metafrontier üretim sınırına daha yakın olduğunu göstermiştir. Isparta ve Karaman illerinin bölgesel üretim sınırını metafrontier üretim sınırına yaklaştırmak için üretici eğitimine önem verilmesi, bilimsel çalışmaların, yayım ve altyapı çalışmalarının yapılması, araştırmacı-yayımcı-üretici ilişkilerinin güçlü tutulması gerekmektedir.

Abstract:
The factors that cause the resources allocated to apple production not to be used effectively and the regional distribution of these factors are among the research questions still waiting to be answered. In order to reduce this information gap, in this study, in Isparta and Karaman provinces, where an important place in Turkey apple production, the annual economic activity results of apple farms were evaluated, their efficiencies were determined and compared according to the regional level and farm sizes. Data obtained from 132 farms selected with the stratified random sampling method constituted the main material of the study. Classical economic analysis approaches have been used to determine the capital structure and annual activity results of the farms. The Stochastic Metafrontier approach has been used to compare the efficiencies. The financial and economic profitability rates of the farms were 8.82% and 7.25% in Isparta province, respectively, while it was 7.78% and 6.15% in Karaman province. The stochastic frontier analysis results showed that the farms in Isparta were 78% and the farms in Karaman province were 81.1% efficient. Stochastic metafrontier results laid out that the metatechnology ratio (MTR) is 84.5% in Isparta province and 73.5% in Karaman province, and this rate varies depending on the size of the farms. MTR results revealed that the production frontier of apple farms in Isparta province is closer to metafrontier. To increase farms' efficiency, it is necessary to pay attention to producer training, scientific studies, extension and infrastructure studies, and keep the researcher-extension workers-farmers relations strong.