Sünnet-bid'at tartışmalarının mahiyeti ve değerlendirilmesi
Reality of discussing and evaluating of the Sunnah and Bid'ah
Yazar: ABDULVEHHAB GÖZÜN
Danışman: PROF. DR. YAVUZ KÖKTAŞ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Bid`at = Bid`at ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sünnet = Sunna ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sünnet ve bid'at, İslâm tarihi boyunca aktüalitesini hiç kaybetmemiş olan birbirine zıt iki kavramdır. Bunların mahiyetlerini ve kapsam alanlarını tespit etmek için geçmişten bugüne dek konunun uzmanları, farklı şekillerde bu kavramları tanımlamışlardır. Ayrıca bazı konularla ilgili âlimler arasında sünnet-bid'at bağlamında tartışmalar ortaya çıkmıştır. Bu araştırmada mezkûr tartışmaların önemli bir kısmı ele alınıp değerlendirilmiştir.
Araştırma; giriş, iki bölüm ve sonuçtan ibarettir. Araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi, kaynakları, kapsam ve sınırlılıklarına dair verilen bilgilerin yer aldığı girişten sonra birinci bölümde sünnet kavramıyla başlanarak bu sözcüklerin kavramlaşma süreci ve mahiyeti irdelenmiştir. Dolayısıyla konu, "Sünnetin Kavramlaşma Süreci ve Mahiyeti" ile "Bid'atın Kavramlaşma Süreci ve Mahiyeti" diye iki ana başlık altında incelenmiştir. Bu bölümde konuyla ilgili geçmişte yapılan tartışmaların önemli bir kısmı ele alınıp değerlendirilerek sünnet ve bid'at için yeni tanımlar yapılmıştır. Ayrıca hasene ve seyyie diye iki kısma ayrılan gelenekle sünnet ve bid'at kavramlarının arası ayrılmıştır. 
İkinci bölümde ise amelî konularda yapılmış olan sünnet-bid'at tartışmaları, bazı uygulamalardan hareketle, "İbadetlerle İlgili Sünnet-Bid'at Tartışmaları" ve "Sosyal Hayatla İlgili Sünnet-Bid'at Tartışmaları" diye yine iki ana başlık altında incelenmiştir. Böylece teorideki tartışmaların pratiğe nasıl yansıdığını ortaya koymak suretiyle bu kavramların mahiyetlerinin anlaşılmasına katkı sağlanmıştır. Zikredilen amelî konularla ilgili tartışmalar değerlendirilirken, araştırmada sünnet ve bid'at için yapılan yeni tanımlar esas alınmıştır. Sonuçta ise araştırma boyunca tespit edilen neticelere yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sünnet, Bid'at, Gelenek, Hasene, Seyyie.

Abstract:
Sunnah and Bid'ah are two opposite concepts that have not lost their actuality during the history of Islam. The experts of the subject have defined these concepts in different ways throughout the history in order to determine the essence and scope of these concepts. Moreover, there have been discussions among the scholars regarding some subjects within the context of Sunnah-Bid'ah. In this research, an important part of the said discussions are taken into account and evaluated.
The research consists of introduction, two sections and conclusion. Following the introduction part where information regarding the subject, essence, purpose, method, sources, scope and limitedness of the research is given, the first section probes the conceptualization process and essence of these words by starting with the concept of Sunnah. Therefore the subject is reviewed under two main titles "Conceptualization Process and Essence of Sunnah" and "Conceptualization Process and Essence of Bid'ah". In this section, an important part of the discussions that have been made in the past in respect of the subject are taken into consideration and evaluated and new definitions are made for Sunnah and Bid'ah. Furthermore, the concepts of Sunnah and Bid'ah are segregated by the tradition that splits into two as "Hasanah" and "Sayyi'ah".
In the second section where the Sunnah-Bid'ah discussions that have made in practical subjects, have been evaluated by basing on some practices, under two main titles "Sunnah-Bid'ah Discussions Regarding Religion Practices" and "Sunnah-Bid'ah Discussions Regarding Social Life". Thus, contribution is made to the understanding of the essences of such concepts by showing how the discussions in theory reflect to practice. In the evaluations made regarding the discussions, the new definitions made for Sunnah and Bid'ah in the research are taken as basis. In the conclusion part, the results that are reached as a result of the research are stated.
Keywords: Sunnah, Bid'ah, Tradition, Hasanah, Sayyi'ah.