Ken'ân Rifâî'nin eserlerinde hayât-ı tayyibe kavramı
The concept of goodly life (hayatan tayyibah) in the works of Ken'ân Rifâî
Yazar: NAZLI KAYAHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE DİLEK GÜLDÜTUNA
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Hayat-ı tayyibe = Hayatan tayyibah ; Kenan Rifai = Kenan Rifai ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf tarihi = History of mysticism ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Türk Tasavvuf târihinin 20. yüzyıldaki en önemli ve tesirli mutasavvıf şahsiyetlerinden biri olan Ken'ân Rifâî, vefât ettiği 1950 senesine kadar kıymetli eserler vermiş, öğrenciler yetiştirmiştir. Ken'ân Rifâî'nin âyet ve hadis yorumlarına dâir müstakil bir eseri bulunmamakla berâber, sonradan kaleme alınan sohbetleri ve Mesnevî şerhleri bu hususta zengin birer kaynak teşkil etmektedir.
Bu çalışmada Ken'ân Rifâî'nin Kur'an'da sadece bir kez olmak üzere Nahl sûresinin 97. âyetinde geçen ve Allah'ın îman eden ve sâlih amel işleyenlere bir ihsânı olan hayât-ı tayyibe (tertemiz hoş hayat) kavramına getirdiği kapsamlı değerlendirme ve yorumlar incelenmiştir. Kavramın terkibindeki tayyib kelimesinin maddî ve mânevî olarak temiz, pak, hoş, leziz, hoş kokulu mânâlarına geldiği; hayat ve ölüm kavramlarına ise sûfîlerce, ölmeden önce ölmek bağlamında derin mânâlar verildiği ortaya konmuştur.
Hayât-ı tayyibe kavramının mânâsı olarak klasik Kur'an tefsirlerinde helâl ve temiz rızık, kanaat, ihlas sâhibi ve itâatkâr müminin hayâtı, saâdet veya cennet hayâtı zikredilmiştir. İşârî tefsirler ve sûfî literatüründe ise, hayât-ı tayyibe insanın Allah'tan gayrı olandan yüz çevirerek yaşaması, böylece O'nun mârifeti ve müşâhedesi lezzeti ile bu dünyâda ebedî huzur ve mutluluğu bulmasıdır.
Ken'ân Rifâî âyetin bütününe atıfta bulunmadan bu kavramı tasavvufî ıstılahlarla ilişkilendirmek sûretiyle derin ve geniş kapsamlı halde tefsir etmiştir. Ken'ân Rifâî'nin eserlerinde hayât-ı tayyibe kavramı ile ilgili görülerek bu tez çalışmasında ele alınan tasavvuf kavramları; kanaat, cennet, cezbe ve aşk, kâmil insan, bekā, yakīn ve müşâhededir. Görülmüştür ki, hayât-ı tayyibe ile diri olan kâmil insan Kur'an kavramlarının derûnî mânâlarını ortaya koyan işârî tefsirini eserleriyle ve hâliyle göstererek yapmaktadır. Ken'ân Rifâî'nin, Kur'ân'ın şer'î hükümlerini dışlamadan yaptığı tefsirdeki bu bütüncül yaklaşımı, tasavvufun, Kur'an âyetlerine nasıl bir derinlik, ufuk ve mânâ genişliği sunduğunun bir örneğidir.

Abstract:
Ken'ân Rifâî, who is one of the most important and influential sufi personalities of the Turkish Sufi history in the 20th century, gave valuable works and raised students until his death in 1950. Although Ken'ân Rifâî does not have a seperate work on the commentary (tafsir) of the Qur'anic verses or hadiths, his later written discourses and Mesnevi commentaries include a rich resource in this matter.
In this study, the concept of hayatan tayyibah (goodly life) which is mentioned in the verse 97 of the Surah an Nahl, as a bestowel to a believer who does rightous deeds, is examined. The word Tayyib in the phrase hayat-i tayyibe means clean, pure, pleasant, delicious and fragrant, both in material and spiritual sense and the concepts of life and death are given deep meanings by Sufis in the context of dying before dying. 
In the classical commentaries (tafsir) of the Qur'an, the concept of goodly life is interpreted as; permitted (halal) and clean sustenance, contentment, the life of the sincere and obedient believer, happiness or heavenly life. According to the sufi commentaries of the Qur'an and the sufi literature, goodly life is mentioned as the life of a person who lives by turning away from what is other than God, and who finds peace and happiness in this world through tasting gnosis and witnessing God.
Ken'ân Rifâî interpreted this concept comprehensively and in-depth by associating it with several concepts of Sufism. The concepts of Sufism, which were seen related with goodly life in the works of Ken'ân Rifâî and discussed in this thesis are; contentment (qana'at), heaven, attraction (jadhba) and love, perfected human being, subsistence (baqā), certainity (yaqin) and witnessing (mushahada). It has been demonstrated that the perfected human being who has become alive with goodly life puts forth his interpretation which reveals the inner meanings of the Qur'an concepts, not only with his works but also by living these realities personally. This holistic approach of Ken'ân Rifâî's commentary without excluding the provisions of the Islamic Law is an example of how depth, horizon and wide meanings Sufism offers in understanding the Qur'anic verses.