Mehmet Kasım Cantürk hayatı ve mücadelesi (1935-2015)
Mehmet Kasım Cantürk his life and struggle (1935-2015)
Yazar: ELİF ALTUN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KUL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Doğu Türkistan = East Turkhistan ; Kayseri = Kayseri

Özet:
1965 yılında Afganistan'dan Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından ülkemize getirilen ve Kayseri şehrine yerleştirilen Doğu Türkistanlı 117 ailenin liderliğini yapan Mehmet Kasım Cantürk'ün hayatı ve mücadelesi çalışmanın ana eksenini oluşturmuştur. Cantürk'ün Afganistan'a gelmeden önce de Doğu Türkistan'ın Yarkent şehrinden Afganistan'a yapılan toplu göç hadisesinin liderliğini yaptığı bilinmektedir. Türkiye'ye geldikten sonra ise toplumu ve davası adına yaptığı faaliyetler ile 10 yıl kadar çalıştığı Erciyes Üniversitesindeki eğitim ve öğretim faaliyetleri çalışmanın ana başlıklarını oluşturmaktadır. Doğu Türkistan davasının Kayseri'deki teşkilatlanmasında önemli hizmetleri olduğu bilinen Cantürk'ün sivil toplum kuruluşlarında yaptığı çalışmalar tezin bir diğer incelenen başlığıdır. Cantürk'ü hayattayken bizzat tanıyanlarla yapılan yüz yüze görüşmeler ve kendisi hakkında yazılanlar çalışmada değerlendirilen diğer bir konu başlığıdır. Çalışma ortaya çıkarılırken Cantürk'ün ailesi ile irtibata geçilmiş ve hususi arşivi incelenerek ailenin izni alınıp uygun görülen belgeler çalışmaya dâhil edilmiştir. Cantürk'ün Türkiye'ye geldikten sonra içerisinde bulunduğu siyasi faaliyetleri de çalışmada değerlendirilen diğer bir konu başlığıdır. Bu çalışma Doğu Türkistan'dan Türkiye'ye gelenler arasında önemli liderlerden biri olan Cantürk hakkında yapılan ilk akademik çalışma olması yönüyle özgün bir çalışmadır. Cantürk hakkında yapılan bu yüksek lisans teziyle Cantürk'ün hayatı bir bütün hâlinde ortaya konulmuştur. Bununla beraber Doğu Türkistan'ın Yarkent şehrinde başlayan ve Afganistan'ın Kâbil şehrinde dört yıl kalan göç kafilelerinin Kayseri'de son bulan yolculukları da çalışma ile ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Mehmet Kasım Cantürk, Doğu Türkistan, Göç, Afganistan, Kayseri.

Abstract:
In 1965, the life and struggle of Mehmet Kasım Cantürk, who was the leader of 117 families from East Turkestan brought from Afghanistan to our country by the Republic of Turkey and settled in Kayseri, constituted the main axis of the study. It is known that Cantürk was the leader of the mass migration to Afghanistan from Yarkent city of East Turkestan before coming to Afghanistan. After coming to Turkey, his activities on behalf of his society and his cause and his education and training activities at Erciyes University, where he worked for 10 years, constitute the main topics of the study. The work of Cantürk, who is known to have important services in the organisation of the East Turkestan cause in Kayseri, in non-governmental organisations is another title of the thesis. Face-to-face interviews with those who knew Cantürk personally while he was alive and the writings about him are another topic evaluated in the study. Cantürk's family was contacted during the preparation of the study and his private archive was examined and the documents deemed appropriate were included in the study after obtaining the permission of the family. Cantürk's political activities after he came to Turkey are also another topic evaluated in the study. This study is the first academic study on Cantürk, who is one of the important leaders among those who came to Turkey from East Turkestan. With this master's thesis on Cantürk, Cantürk's life has been revealed as a whole. In addition, the journeys of the migration groups, which started in Yarkent city of East Turkestan and stayed in Kabul city of Afghanistan for four years and ended in Kayseri, were also revealed in the study.
Key Words: Mehmet Kasım Cantürk, East Turkestan, Migration, Afghanistan, Kayseri.