Müslüman Türk ailelerde dindarlık-boşanma ilişkisi: Almanya Rheinland Pfalz Eyaleti-Mainz bölgesi
Religiosity and divorce relationship in Muslim Turkish families: Rhineland Palatinate State–Mainz region
Yazar: HATİCE KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. İHSAN TOKER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Almanya = Germany ; Boşanma = Divorce ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Dış Türkler = Turkish diaspora ; Evlilik = Marriage ; Gelenekler = Traditions ; Modernleşme = Modernization ; Türk ailesi = Turkish family

Özet:
Bu araştırmada boşanmış kadınların evlilik ve boşanma deneyimlerinden hareket edilerek dindarlık ve boşanma arasında bir ilişkinin var olup olmadığı, varsa nasıl bir ilişki olduğunun ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Araştırma Almanya'nın Rheinland Pfalz Eyaleti'nin Mainz şehri ve çevresinde yaşayan boşanmış Müslüman Türk kadınların deneyimleri üzerine bina edilmiştir. Çalışma, nitel yöntem paradigmasına dayalı olarak fenomenolojik bir alan araştırması şeklinde desenlenmiştir. Bu çerçevede araştırmanın verileri, yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler ve katılımcı gözlemlerden elde edilmiştir.
Araştırmada kadınların dünyasında dindarlık ne ifade etmekte ve nasıl algılanmaktadır? Öncelikle bireysel tecrübe olarak dindarlığın toplumsal boyutuyla birlikte evlilik ve boşanma gibi sosyal olgulara kadınların dünyasından yansımalarının anlamlandırılması amaçlanmıştır. Bu noktada kadınların eş seçiminden başlayarak aile ve evlilik hayatlarından boşanma sürecine kadar yaşadıklarında hem kendi kültürel kodlarının hem de içinde bulunulan toplumun etkisinin belirlenmesi de hedeflenmiştir. Geleneksel ataerkil aile yapısının hakim olduğu Türk aile yapısının, daha modern kabul edilen Alman toplumunun içinde nasıl bir yapıya dönüştüğü de bu yaklaşımla ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Böylelikle yaşadıklarının etkisiyle kadınların hayatlarında dine, evliliğe ve aileye yaklaşımları, bireysel dünyalarında dini, aileyi ve evliliği nasıl anlamlandırıp inşa ettikleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Araştırma verilerinin analizi sonucunda kadınların kendi deneyimlerinde öz vatanlarına göre içinde yaşadıkları daha modern kabul edilen topluma rağmen Türk toplumunda var olan geleneksel ataerkil yapının ve kültürel değerlerin baskın bir şekilde devam ettirildiği görülmüştür. Din ile gelenek içiçe geçmiş bir şekilde kadınların hayatlarındaki dönüm noktalarında belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Araştırma kapsamında olumsuz bir deneyim olarak boşanma yaşandığı halde ailenin önemi, nikahın ve evliliğin gerekliliğinin ifade edilmesi dikkat çekicidir. Ancak kadınların dindarlık algılarında ve yaklaşımlarında geleneksellikten ziyade modern izler görülerek bireysel dindarlık anlayışının ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır. Boşanma deneyimi sonucunda kadınların dünyasında dini hassasiyeti ve bu doğrultuda bir yaşantısı olan birisiyle yapılan evliliğin boşanmayı engelleyici bir faktör olarak değerlendirildiği belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, it is aimed to reveal whether there is a relationship between religiosity and divorce, and if so, what kind of relationship there is, based on the marriage and divorce experiences of divorced women. The research is based on the experiences of divorced Muslim Turkish women living in and around Mainz, Rhineland Palatinate, Germany.
The study was designed as a phenomenological field research based on the qualitative method paradigm. In this context, the data of the research were obtained from semi-structured in-depth interviews and participant observations. What does religiosity mean in women's world and how is it perceived in the research? First of all, it is aimed to make sense of the social dimension of religiosity as an individual experience, as well as its reflections on social phenomena such as marriage and divorce from the world of women. At this point, it is also aimed to determine the effect of both their own cultural codes and the society they live in when women live from the choice of spouse, from their family and marriage life to the divorce process. With this approach, it has been tried to reveal how the Turkish family structure, which is dominated by the traditional patriarchal family structure, turns into a structure in the more modern German society. In this way, it has been tried to reveal how women approach religion, marriage and family in their lives, how they make sense of religion, family and marriage in their individual worlds.
As a result of the analysis of the research data, it has been seen that the traditional patriarchal structure and cultural values in Turkish society are maintained in a dominant way, despite the society that women live in in their own experience, which is considered more modern than their homeland. Religion and tradition were intertwined and emerged prominently at the turning points in women's lives. It is noteworthy that the importance of the family and the necessity of marriage and marriage are expressed even though there is divorce as a negative experience within the scope of the research. However, it has been concluded that the individual religiosity understanding has emerged by seeing modern traces rather than traditionalism in women's perceptions and approaches to religiosity. As a result of the divorce experience, it was determined that the religious sensitivity in the world of women and marriage with someone who had a life in this direction was considered as a factor preventing divorce.