Öğreticilerin ve kursiyerlerin bakış açısı ile camilerde Kur'an öğretimi programı
The curriculum for teaching the Qur'an in mosques from the perspective of teachers and trainees
Yazar: EMRAH GENÇER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET YEMENİCİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Camiler = Mosques ; Din eğitimi = Religious education ; Din görevlileri = Religious officials ; Din hizmetleri = Religious services ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kur`an kursları = Koran schools ; Kurslar = Courses ; Yaygın eğitim = Non-formal education

Özet:
Diyanet İşleri Başkanlığı yaygın din eğitimi kapsamında vatandaşların ihtiyaç ve taleplerine uygun olarak Kur'an kursları öğretim programları uygulamaktadır. Bu Kur'an kursları öğretim programlarından birisi de yetişkinlere yönelik olarak uygulanan Camilerde Kur'an Öğretimi Programı'dır. Yaygın din eğitimi kapsamında uzun yıllardan beri uygulanan ve akşam dersleri olarak bilinen program, 2010 yılında sistemleşmiş haline kavuşmuştur. Söz konusu programı konu aldığımız bu araştırmamızda temel amacımız, Camilerde Kur'an Öğretimi Programı'nı öğreticilerin ve kursiyerlerin bakış açısı ile değerlendirerek programla ilgili görüşler ortaya koymaktır. Bu bağlamda araştırmanın temel sorusu; "Camilerde Kur'an Öğretimi Programı'nın hedefleri, konuları, ön gördüğü öğrenme-öğretme durumları ve değerlendirme yaklaşımları öğreticiler ve kursiyerlerin gözüyle bir bütün olarak ne anlama gelmektedir?" şeklinde ifade edilmiştir.
Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden görüngübilim (fenomenoloji) yaklaşımı esas alınarak yürütülmüştür. Araştırmada amaçlı örnekleme türlerinden maksimum çeşitlilik örneklem yöntemiyle Ankara ili, 6 merkez ilçe ve 3 taşra ilçe ile beraber toplamda 9 ilçe seçilmiş, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında "Camilerde Kur'an Öğretimi Programı" açan, gönüllülük esasına dayalı olarak 10 öğretici ve programa katılan 19 kursiyer ile görüşmeler yapılmıştır.
Araştırma üç bölümden oluşmaktadır.
Birinci bölümde; yetişkin eğitimi başlığı altında tanımı, yetişkinlerin dönemleri ve özellikleri, yetişkinlikte din eğitiminin nasıl olduğu ve hakkında bilgiler verilmiştir. Aynı bölümde programın uygulandığı mekânlar olarak camiler, camilerin işlevleri, Kur'an eğitiminin tarihsel gelişimi, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın camilerdeki eğitim faaliyetleri ve Camilerde Kur'an Öğretimi Programı'nın içerikleri hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde; öğreticiler ve kursiyerlerle yapılan görüşmelerde elde edilen bulgular yorumlanmıştır.
Son bölüm olan üçüncü bölümde ise; "Tartışma, Sonuç ve Öneriler" başlığı altında ulaşılan sonuçlara ve bu sonuçlardan mütevellit geliştirilen önerilere yer verilmiştir.
Elde edilen bulgulardan ve alanyazın çerçevesinde yapılan tartışmalardan ulaşılan sonuçlardan bazıları şöyledir. Kur'an-ı Kerim okuma ve öğrenme isteği, kursiyerlerin programa katılımını etkiyen en önemli hususların başında gelmektedir. Orta yetişkinlik veya son yetişkinlik dönemine ulaşan kişilerin, gerek aile ortamında gerekse eğitim-öğretim sürecinde dini eğitimini tamamlayamadıkları veya eksik kaldığını düşündükleri bilgileri bu programlar aracılığıyla tamamlamaktadırlar. Camilerde Kur'an Öğretimi Programı, ferdi boyutta faydaları olduğu gibi toplumsal boyutta da birçok faydalı yönleri bulunmaktadır. Kursiyerler, programa katılmadan önce sadece namaz vakitlerinde bir araya gelirlerken programa katılım sebebi ile daha çok kaynaşmaktadırlar. Ayrıca program kursiyerlerin sosyalleşme süreçlerine olumlu katkı sunmaktadır. Program, her camide bulunmamakla birlikte Kur'an-ı Kerim'i okutma ve öğretme konusunda daha duyarlı olan öğreticiler tarafından yürütülmektedir. Programda öğrendikleri bilgileri aile fertleri ile paylaşan kursiyerler aile ortamında daha güzel bir manevi atmosferin yaşanmasına, kursiyerlerin teşvikleri ile kadınların Kadın Kur'an Kurslarına, çocukların Yaz Kur'an Kurslarına katılımlarını olumlu manada etkilemektedir. Öğreticilerin ders için ayrı mekanlar oluşturması, programın müfredatına uygun ders kitabı hazırlanması, yazılı, sözlü ve dijital yayın organları ile toplumu haberdar ederek söz konusu programın daha geniş kitlelere duyurulması, öğretici ve kursiyerlerin motivasyonlarına olumlu katkı sunabilecek belge, plaket vs. verilmesi gibi program hakkında öneriler de ortaya konulmuştur.

Abstract:
The Presidency of Religious Affairs implements Qur'an courses and teaching programs in accordance with the needs and demands of citizens within the scope of non-formal religious education. One of these Qur'an courses teaching programs is the Qur'an Teaching Program in Mosques, which is applied for adults. The program, known as evening classes and applied for many years within the scope of non-formal religious education, became systematized in 2010. Our main purpose in this research, which we focus on the program in question, is to evaluate the Quran Teaching Program in Mosques from the perspective of the instructors and trainees and to reveal opinions about the program. In this context, the main question of the research is; "What do the objectives, subjects, teaching-learning situations and evaluation approaches of the Curriculum for Teaching the Qur'an in Mosques mean in the eyes of the instructors and the trainees as a whole?" expressed as.
The research was carried out based on the phenomenology approach, one of the qualitative research methods. In the research, 9 districts in total, including Ankara province, 6 central districts and 3 provincial districts, were selected with the maximum diversity sampling method, which is one of the purposeful sampling types, and 10 teachers and programs on a voluntary basis, which opened a "Quran Teaching Program in Mosques" in the 2018-2019 academic year. Interviews were held with 19 participants.
The research consists of three parts.
In the first part; Under the title of adult education, the definition, periods and characteristics of adults, how religious education in adulthood is and information about it are given. In the same section, information is given about the mosques as the places where the program is implemented, the functions of mosques, the historical development of Quran education, the educational activities of the Presidency of Religious Affairs in mosques and the contents of the Quran Teaching Program in Mosques.
In the second part; The findings obtained in the interviews with the trainers and trainees were interpreted.
In the third section, which is the last section; The conclusions reached under the title of "Discussion, Conclusion and Suggestions" and the suggestions developed as a result of these results are included.
Some of the results obtained from the findings and the discussions made within the framework of the literature are as follows. The desire to read and learn the Quran is one of the most important issues affecting the participation of the trainees in the program. Through these programs, people who have reached the middle or late adulthood period complete the information that they think they cannot complete their religious education, both in the family environment and in the education-teaching process. The Qur'an Teaching Program in Mosques has many benefits in the social dimension as well as in the individual dimension. Before participating in the program, the trainees come together only at prayer times, but they become more socialized due to their participation in the program. In addition, the program makes a positive contribution to the socialization processes of the trainees. The program is run by instructors who are more sensitive about reciting and teaching the Holy Quran, although it is not available in every mosque. The trainees, who share the information they learned in the program with their family members, positively affect the participation of women in Women's Qur'an Courses and children in Summer Qur'an Courses with the encouragement of the trainees. Instructors create separate spaces for the lesson, prepare a textbook in accordance with the curriculum of the program, inform the society through written, oral and digital media, and announce the program to wider audiences, documents, plaques, etc. that can contribute positively to the motivation of the instructors and trainees. Recommendations about the program, such as giving.