Türkçe öğretmenlerinin ortaokul öğrencilerine tavsiye ettikleri kitapların millî, cinsiyete dair ve dinî unsurlar bağlamında kimlik ve kişilik gelişimi açısından incelenmesi
Examination of the books recommended by Turkish teachers to secondary school students in terms of identity and personality development in the context of national, gender-related and religious elements
Yazar: BÜŞRA GÜVEN
Danışman: PROF. DR. GIYASETTİN AYTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Dini kimlik = Religious identity ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Milli kimlik = National identity ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk milliyetçiliği = Turkish nationalism ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Bu araştırmada 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe öğretmenlerinin öğrencilere okumaları için en çok hangi kitapları tavsiye ettikleri; kimlik ve kişilik kazandırma bağlamında bu kitaplarda millî, cinsî ve dinî unsurların neler olduğu, yine bu kitapların kimlik ve kişilik kazandırma bağlamında öğrencilere tavsiye edilmesi bağlamında hangi olumlu ve olumsuz unsurlar barındırdığı ve bu kitapların öğretmenlerin öğrencilere tavsiye ettiklerini belirttikleri sınıf seviyelerine uygun olup olmadıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi uygulanmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'de Türkçe öğretmenlerinin 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerine tavsiye ettiği tüm kitaplar; örneklemini Türkiye'nin yedi bölgesinden en az onar öğretmen olmak üzere toplam 100 Türkçe öğretmeninin öğrencilerine en çok tavsiye ettiği 40 kitap oluşturmaktadır. Çalışmanın örnekleminin belirlenmesinde kartopu örnekleme tekniği kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından "Google Formlar"da hazırlanan yarı yapılandırılmış "Tavsiye Edilen Kitaplar Formu" öğretmenlerle internet üzerinden paylaşılmıştır. Formda öğretmenlerden onar tane kitabın adını, yazarının adını ve kitabı tavsiye ettikleri sınıf seviyesini yazmaları istenmiş ve on kitaplık her bir soruya cevap verilmesi zorunlu tutulmuştur. Toplamda 100 öğretmenden elde edilen 994 adet cevapta adı geçen tüm kitaplar tek tek belirlenmiş, hangi kitabın kaç öğretmen tarafından forma yazıldığı hesaplanmıştır. En fazla tavsiye edilen kitaptan en az 5 kez tavsiye edilene kadar olan toplam 40 adet kitabın bu çalışma kapsamında incelenmesine karar verilmiştir. Küçük Prens, Dedemin Bakkalı, Momo, Sol Ayağım, Charlie'nin Çikolata Fabrikası, Küçük Kara Balık, İçimdeki Müzik, Sadako ve Kâğıttan Bin Turna Kuşu, Vanilya Kokulu Mektuplar, Şeker Portakalı, Çocuk Kalbi, Martı, Beyaz Diş, Beyaz Gemi, Haritada Kaybolmak, Kraliçeyi Kurtarmak, Yürekdede ile Padişah, Fadiş, Çizgili Pijamalı Çocuk, İnsan Neyle Yaşar?, Seksen Günde Devr-i Âlem, Yankılı Kayalar, Bunun Adı Findel, Benim Küçük Dostlarım, Şimdiki Çocuklar Harika, Bir Şeftali Bin Şeftali, Masal Masal İçinde, Tom Sawyer'in Maceraları, Pal Sokağı Çocukları, Sefiller, Yaşasın Ç Harfi Kardeşliği, Gümüş Kanat, Altın Işık, Robinson Crouse, İki Dirhem Bir Çekirdek, Suna'nın Serçeleri, Eyvah Kitap, Zaman Bisikleti 1, Kuyucaklı Yusuf ve Açıl Sofram Açıl çalışma kapsamında incelenen kitaplardır. İlgili kitaplar çeviri ve yerli eserler olarak sınıflandırılmış, her bir kitap sırasıyla "Kitabın Geniş Özeti, Kitaptaki Millî Unsurlar, Kitaptaki Cinsiyete Dair Unsurlar, Kitaptaki Dinî Unsurlar, Kitaptaki Olumsuz Unsurlar, Kitaptaki Olumlu Unsurlar" alt başlıklarıyla araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Cinsiyete dair unsurların incelenmesinde kitaplardaki kahramanların cinsî kimliklerinin net bir şekilde belirtilip belirtilmediğini belirlemek öncelikli amaç olarak kabul edilmiş, bunun yanı sıra kitaptaki cinsiyet kalıp yargılarına ve cinsî kimliklere bakış açılarına da yer verilmiştir. Kitaptaki olumsuz ve olumlu unsurlar başlıkları, kitabın kimlik ve kişilik kazandırma noktasında artıları ve eksilerini belirlemek üzerine planlanmış ve sonrasında kitapların ortaokul seviyesine uygun olup olmadıkları veya hangi sınıf seviyesine tavsiye edilmesinin daha uygun olacağı konusunda referans olarak kabul edilmiştir. Her kitabın alt başlıklarında yapılan bu detaylı incelemelerden sonra çalışmanın "Bulgular ve Yorumlar" bölümünde kitaplarda yer alan tüm unsurlar tablolar hâlinde özetlenmiştir. Her kitapta millî, cinsî ve dinî unsurların farklı yoğunluklarda olduğu, kimilerinde bazı unsurların hiç yer almadığı sonucuyla karşılaşılmıştır. Kitapların sınıf seviyelerine uygunluğu ise bahsedilen referansların ve öğretmen tavsiyelerinin birlikte ele alınmasıyla ayrı bir tablo ile her kitap özelinde ayrıca değerlendirilmiştir. Tüm bunların yanı sıra hangi alt başlıkların kimlik ve kişilik bağlamında millî unsurları, cinsiyete dair unsurları ve dinî unsurları oluşturduğu konusunda diğer çalışmalara da kaynaklık edebilecek bir veri elde edilmiş ve çalışmada tablolaştırılarak sunulmuştur. Öğretmenlerin veya ebeveynlerin çocuk okurlara kitap tavsiye ederken göz önünde bulundurması gereken önemli noktalara ise çalışmanın öneriler başlığı altında yer verilmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine which books the 5th, the 6th, the 7th and the 8th grade Turkish teachers recommend students to read most, what the national, gender-related and religious elements in these books are present in the context of identity and personality, what positive and negative elements in the context of gaining identity and personality these books contain when recommended students, and whether these books are appropriate for the grade levels that teachers say they recommend to students. Content analysis, one of the qualitative research methods, was used in the study. The universe of the research is all the books recommended by Turkish teachers to the 5th, the 6th, the 7th and the 8th grade students in Turkey. The sample consists of 40 books that are most recommended to their students by a total of 100 Turkish teachers, including at least ten teachers from seven regions of Turkey. Snowball sampling technique was used to determine the sample of the study. The semi-structured "Recommended Books Form" prepared by the researcher on "Google Forms" was shared with the teachers on the internet. In the form, teachers were asked to write the names of ten books, the name of the author, and the grade level at which they recommended the book, and it was required to answer each question of ten books. In a total of 994 answers obtained from 100 teachers, all the books mentioned were determined one by one, and it was calculated which book was written on the form by how many teachers. It was decided to examine a total of 40 books, from the most recommended book to the least 5 recommended books, within the scope of this study. The books examined within the scope of the study are as follows: Le Petit Prince, Dedemin Bakkalı, Momo, My Left Foot, Charlie and the Chocolate Factory, The Little Black Fish, Out of My Mind, Sadako and the Thousand Paper Cranes, Vanilya Kokulu Mektuplar, My Sweet OrangeTree, Cuore, Jonathan Livingston Seagull, White Fang, White Ship, Getting Lost on theMap, Jayden's Rescue, Yürekdede ile Padişah, The Boy in theStriped Pyjamas, What Men Live By?, Around the World in Eighty Days, Yankılı Kayalar, Frindle, Benim Küçük Dostlarım, Şimdiki Çocuklar Harika, One Peach A Thousand Peaches, Masal Masal İçinde, The Adventures of Tom Sawyer, The Paul Street Boys, Les Misérables,Yaşasın Ç Harfi Kardeşliği, Gümüş Kanat, Altın Işık, Robinson Crouse, İki Dirhem Bir Çekirdek, Suna'nın Serçeleri, Eyvah Kitap, Zaman Bisikleti 1, Kuyucaklı Yusuf ve Açıl Sofram Açıl. The relevant books were classified as translation and local works, and each book was evaluated by the researcher with the subheadings of "Broad Summary of the Book, National Elements in the Book, Gender-Related Elements in the Book, Religious Elements in the Book, Negative Elements in the Book, Positive Elements in the Book". In the examination of gender elements, it was accepted as the primary goal to determine whether the gender-related identities of the heroes in the books were clearly stated, and gender stereotypes and perspectives on gender identities in the book were dealt with. The titles of negative and positive elements in the book were planned to determine the pros and cons of the book in terms of identity and personality, and then it was accepted as a reference as to whether the books were suitable for the middle school level or to which grade level it would be more appropriate to recommend. After these detailed examinations in the subheadings of each book, all the elements in the books are summarized in tables in the "Findings and Comments" section of the study. In each book, it was concluded that national, gender-related and religious elements were in different intensities, and in some some elements some elements were not included at all. The suitability of the books for grade levels was evaluated separately for each book with a separate table by considering the mentioned references and teacher recommendations together. In addition to all these, data that can be a source for other studies to find out which sub-headings constitute national elements, gender elements and religious elements in the context of identity and personality has been obtained and presented in tables. Important points that teachers or parents should consider when recommending books to child readers are included under the recommendations heading of the study.