İbn Hazm'da erdem teorisi ve ölüm sonrası hayat
The theory of virtue and the afterlife in Ibn Hazm
Yazar: ELİF YÜKSEL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AYDIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmada İbn Hazm'ın düşüncesinde erdemli bir yaşam ile ölüm sonrası hayatın ne olduğu ve aralarında nasıl bir ilişki kurulduğu araştırılmıştır. İbn Hazm'ın psikoloji ve ahlâk öğretisi çerçevesinde erdemlere ve ölüm sonrası hayata ilişkin görüşleri, felsefî ve kelamî-dinî eserlerine dayanarak analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir. Erdem teorisi ve ölüm sonrası hayat, ahlâkî fiil ve davranışların kaynağı olan nefsin ne olduğu sorusuna verilen cevapla birlikte açıklanmıştır. Çalışmamızın birinci bölümünde, İbn Hazm düşüncesinde nefsin varlığı ve güçleri ile insanın bilgi kaynakları incelenmiştir. Nefsi latîf bir cisim olarak kabul eden İbn Hazm nefsin akıl, duyular dil ve vahiy aracılığıyla kendi dışındaki şeyler hakkında bilgi edindiğini ancak kendini bilme kabiliyetinden yoksun olduğunu ileri sürmüştür. Çalışmanın ikinci bölümünde ise İbn Hazm'ın ahlâk anlayışı çerçevesinde erdemler ve erdemsizlikler incelenmiştir. Temel erdemler olarak anlama (fehm), adalet, cömertlik, şecaat ve iffet erdemleri ile bu erdemlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan tâli erdemler analiz edilmiştir. Ayrıca İbn Hazm'ın sevgi, aşk ve dostluk erdemine ilişkin görüşleri açıklanmıştır ve erdemsizliklerin tedavi yolları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın son bölümünde ise İbn Hazm'ın ölüm sonrası hayata ilişkin görüşleri ahiret mutluluğu ve mutsuzluğuyla ilişkilendirilmiştir. Bu bağlamda ölümün acısının olup olmadığı sorunu tartışılmıştır. Dünyadaki erdemli ve erdemsiz yaşantının ahiret hayatına etkisi berzah alemi, kabir hayatı, kıyamet, yeniden diriliş ve cennet-cehennem kavramlarına referansla açıklanmıştır. 
Anahtar Kavramlar: Nefs, Ahlâk, Akıl, Erdem, Erdemsizlik, Ölüm Sonrası Hayat, Felsefe, Din.

Abstract:
This study investigates what a virtuous life and an afterlife are in İbn Hazm's thought and how they are related. İbn Hazm's views on virtues and afterlife within the framework of psychology and morals are analysed and evaluated based on his philosophical and theological-religious works. The theory of virtue and the afterlife are explained together with the answer to the question of what the soul (an-nafs) is, which is the source of moral acts and behaviours. In the first part of our study, the existence and faculties of the soul according to İbn Hazm and the sources of human knowledge are analysed. İbn Hazm who regarded the soul as a transparent object, argued that the soul acquires knowledge about things outside itself through intellect, senses, language and revelation but lacks the ability to know itself. In the second part of the study, virtues and vices are analysed within the framework of İbn Hazm's understanding of morals. The virtues of wisdom, justice, generosity, courage and continence as basic virtues and the secondary virtues that emerge with the combination of these virtues are analysed. In addition, İbn Hazm's views on the virtues of affection, love and friendship are explained and the ways of treating vices are emphasised. In the last part of the study, İbn Hazm's views on the afterlife are related to the happiness and unhappiness of the hereafter. In this context, the question of whether death is painful or not is discussed. The effect of the virtuous and unvirtuous life on earth on the afterlife is explained with reference to the concepts of the realm of the isthmus (alemu'l berzah) life in the grave, apocalypse, resurrection and heaven and hell. 
Keywords: Soul, Morals, Intelligence, Virtue, Vice, Afterlife, Philosophy, Religion.