Ütopya ve distopya edebiyatının toplumsal temelleri ve eleştirel kimliği
The sociological foundations of utopian and distopian literature and their critical identity
Yazar: ASU SELİN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ GÜÇLÜ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beden = Body ; Distopya = Dystopia ; Edebiyat sosyolojisi = Literature sociology ; Kimlik = Identity ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Ütopya = Utopia

Özet:
Edebiyat ve sosyoloji arasında derin bir ilişki bulunmaktadır. Çeşitli nedenlerle bir edebi 
eserin tam anlamıyla içerisinde şekillendiği toplumu yansıttığını iddia etmek mümkün olmasa 
da, edebi eser ne içerisinde bulunduğu toplumdan azadedir ne de onu etkileme gücünden 
yoksundur. Edebiyat ve toplum arasındaki bu çift yönlü ilişki bütün edebi türlerde olduğu gibi 
ütopya ve distopya edebiyatında da mevcuttur. Bu bağlamda, çalışma içerisinde ütopya ve 
distopya edebiyatının toplumsal temelleri, özellikle klasik kuramcılardan Marx, Durkheim, 
Weber, ve Simmel'in kuramları çerçevesinde ele alınmış ve ütopya ve distopya edebiyatının 
eleştirel kimliği üzerinde durulmuştur. Çalışmanın amacı, ütopya ve distopya edebiyatının 
toplumla ve dolayısıyla sosyoloji ile ne tür bir bağ kurduğunu ortaya çıkartmaktır. Bu amacı 
gerçekleştirmek için edebiyat, toplum ve sosyoloji ilişkisi üzerinde durulmuş, genel olarak 
ütopya ve distopyanın bahsi geçen dört klasik kuramcının kuramları ile ilişkisi irdelenmiş ve 
son olarak çalışma içerisinde ele alınan eserler bağlamında ütopya ve distopyanın, devlet, 
ekonomi ve sınıf, aile, toplumsal cinsiyet ve beden ve kente ilişkin yaklaşımlarının ilgili 
sosyoloji kuramları vasıtasıyla çözümlemesi yapılmıştır. Bu çözümleme için, yöntem olarak 
Becker'in "Toplumu Anlatmak" adlı eserindeki kuramsallaştırmasından ve Marksist edebiyat 
teorisinden yararlanılmıştır. Çalışmanın en dikkate değer özelliğinin, klasik kuramcular ile 
genel olarak ütopya ve distopyanın özelliklerinin karşılaştırılması olduğu 
değerlendirilmektedir. Bu karşılaştırmanın, çalışmanın özgün yönünü oluşturduğu 
düşünülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER: Ütopya, Distopya, Edebiyat Sosyolojisi, Eleştirel Kimlik

Abstract:
Literature and sociology are profoundly connected with each other. (There is a deep 
relationship between literature and sociology). Although it is not possible to claim that a literary 
work fully reflects the society in which it is created, the literary work is neither totally free from 
the society it is in nor lacking the power to influence it. The bilateral relationship between 
literature and society exists in utopian and distopian literature as in all literary genres. In this 
context, this study discusses the social foundations of the utopian and dystopian literature within 
the framework of theories of Marx, Durkheim, Weber and Simmel. Furthermore, this study 
focuses on the critical identity of utopian and dystopian literature. The aim of this work is to 
unveil the kind of connection utopian and dystopian literature makes with society and thus with 
sociology. In order to meet the objectives of this study first, the relationship between literature, 
society and sociology has been emphasized. Secondly, the relationship of utopia and dystopia 
within framework of above mentioned theorists was examined. Finally, in the context of the 
works discussed in the study, the approaches of utopia and dystopia, the state, economy and 
class, family, gender, body and city were analyzed through relevant sociological theories. For 
this analysis, Becker's theorization in "Describing Society" and Marxist literary theory were 
used as methods. It is considered that the most remarkable feature of the study is the comparison 
of the features of classical theorists and utopia and dystopia in general. It is thought that this 
comparison constitutes the original aspect of the study.

KEYWORDS: Utopia, Distopia, Sociology of Literature, Critical Identity