Sosyal bilgiler dersinin öğrencilerin toplumsallaşması üzerindeki rolü
The role of social sciences course in students' socialization
Yazar: RABİA KARA
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİF ESENDEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eğitim sosyolojisi = Education sociology

Özet:
Toplumsallaşma tanımı itibari ile bireyin doğumundan ölümüne kadar olan süreçte 
belirli kritik dönemler ile beraber öğrenmiş olduğu toplumsal norm ve değerleri 
içselleştirme sürecine verilen genel addır. Toplumsallaşmanın amaçları her toplumun 
kendi yapısına göre farklılık göstermekle birlikte bireylerin toplumsallaşmasının 
gerçekleşmesi için belirli araçlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araçların başında ilk 
olarak aile gelmektedir. Çünkü bir birey toplumsallaşmaya, toplumun bir parçası 
olmaya aile ortamında başlamaktadır. Bireyin temel eğitimini ailede aldığı 
bilinmektedir. Ardından okul çağına gelen bireyin toplumsallaşma aşamasında yeni 
bir dönüm noktası oluşmaktadır. Okulda öğretmenleri ve akran gruplarıyla beraber 
girmiş olduğu etkileşim sayesinde çocuklar farklı bakış açıları kazanarak 
toplumsallaşmaya devam etmektedirler. İşte tam da bu noktada eğitimin 
toplumsallaşma üzerinde önemli bir etkisi olduğu söylenebilmektedir.
Sosyal bilgiler dersi ise toplumsallaşmanın önemli bir aracı olan okulda çocuklara 
öğretim programı vasıtasıyla öğretilmektedir. Sosyal bilgiler, bilindiği üzere İlk kez 
Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkmıştır. Toplumsallaşmayı sağlamak ve 
topluma katılımı yüksek homojen bir topluma sahip bilinçli vatandaşlar yetiştirme 
amacıyla 1892 yılında toplanan ulusal eğitim konseyinde sosyal bilgiler dersi olarak 
okutulmaya başlanmıştır. Türkiye'de ise Cumhuriyet tarihinden itibaren çeşitli isimler 
ile eğitim öğretimin gerçekleştirildiği kademelerden biri olan orta okul kademesinde 
verilmektedir. MEB 2018 Öğretim Programı'na göre bu dersin amaçları arasında 
öğrencinin araştırma, öz denetim, empati, eleştirel düşünme, hoşgörü, sosyal katılım, 
gözlem, yenilikçi düşünme ve bunun gibi daha birçok beceriyi edinmesi gibi amaçlar 
yer almaktadır. Pragmatist ve yeniden yapılandırmacı yaklaşım ile öğretilmekte olan 
sosyal bilgiler dersi beceriler ve değerler eğitimi olarak adlandırılan adalet, özgürlük, 
eşitlik, bilimsellik, çalışkanlık gibi kavramlar ile de öğrencinin doğrudan 
toplumsallaşmasını amaçlamaktadır. Bu çalışma da ise yarı yapılandırılmış mülakat 
tekniğinden yardım alınarak öğrencilerin perspektifinden sosyal bilgiler dersinin 
öğrencilerin toplumsallaşması üzerindeki etkilerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. 
Öğrencilerin bu derste öğrendikleri deneyimlerinden yola çıkarak toplumsallaşma 
aşamasında bu ders özelinde öğrencilerin sosyal yaşantısında ne derece etkisinin 
olduğu araştırılarak sosyolojik olarak analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, Etkileşim, Eğitim, Toplumsallaşma, Toplum, 
Birey

Abstract:
By definition, socialization is the general name given to internalizing the social norms 
and values that an individual has learned, along with specific critical periods, from 
birth to death. Although the purposes of socialization vary according to the structure 
of each society, particular tools are needed for the socialization of individuals. Family 
comes first among these tools. Because an individual begins to socialize and become 
a part of society in the family environment, it is known that the individual receives his 
primary education in the family. Then, a new turning point occurs in the socialization 
phase of the individual who reaches school age. Children continue to socialize by 
gaining different perspectives thanks to their interaction with their teachers and peer 
groups at school. At this point, it can be said that education significantly impacts 
socialization.
Social studies courses, a vital socialization tool, are taught to children through the 
school curriculum. As it is known, social studies first appeared in the United States. It 
started to be taught as a social studies course at the National Education Council 
convened in 1892 to ensure socialization and raise conscious citizens with a 
homogeneous society with high participation in society. In Turkey, it has been 
given under various names since the date of the Republic at the secondary school level, 
which is one of the levels where education is carried out. According to the Ministry of 
Education (MEB) 2018 Curriculum, the aims of this course include the student's 
acquisition of research, self-control, empathy, critical thinking, tolerance, social 
participation, observation, innovative thinking, and many other skills. Social studies 
courses, which are taught with a pragmatist and reconstructive approach, aim to 
socialize the student directly with concepts such as justice, freedom, equality, 
scientificness, and diligence, called skills and values education. This study aimed to 
reveal the effects of social studies courses on students' socialization from the student's 
perspective, with the help of a semi-structured interview technique. Based on the 
student's experiences learned in this course, the study was analyzed sociologically by 
investigating the extent to which this course impacted the social life of the students, 
particularly during the socialization phase.
Keywords: Social studies, Interaction, Education, Socialization, Society, Individual