Divanlarda çocuk tasavvuru (14.-20. yüzyıllar)
Imagination of children in Divans (14.-20. centuries)
Yazar: MUHAMMED KÜRŞAT ATAR
Danışman: DOÇ. DR. SEYDİ KİRAZ
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Manzumeler = Poems ; Çocuklar = Children

Özet:
Toplumun en küçük bireyi olan çocuk, insan hayatının vazgeçilmez bir unsuru 
olup evliliğin en önemli amacıdır. Fıtraten her insan, bir aile kurup neslinin sürmesi için 
çocuk sahibi olmak ister. Çocuk dünyaya göz açtıktan büyüyünceye kadar toplum 
hayatıyla ciddi bir bağ kurar. Kendi ailesi başta olmak üzere çevresindeki herkesin odak 
noktası haline gelir. Gerek aile hayatında gerekse toplumsal yaşantıda oldukça 
önemsenen bir varlık olan çocuk, edebî metinlerde de kullanılan bir unsur olmuştur.
Nitekim çocuk teması, Türk edebiyatının yaklaşık altı asırlık uzun bir evresini oluşturan 
klasik Türk edebiyatı ürünlerinde de işlenmiştir. Bu çalışmanın başlıca amacı,
divanlarda çocuk temasının tespiti, tasnifi ve tahlilidir.
Çalışmada ilk olarak çocuk kavramını karşılayan sözcükler incelenmiş, bu 
sözcüklerin şiirlerdeki kullanım sıklığı tespit edilmiştir. Daha sonra çocukla ilgili edebî
yaklaşımlara yer verilmiş olup; çocuğu niteleyen özelliklerin, toplumsal hayattaki 
unsurların, çocuğa ilişkin atasözü ve deyimlerin, teşbih ve telmih unsuru olarak çocuğun 
beyitlere ne şekilde yansıdığı gösterilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise çocukların 
doğumu, ölümü ve sünneti gibi önemli olayları anlatan müstakil manzûmeler ortaya 
konmuştur.
İncelenen divanlarda çocuk kavramını karşılamak üzere birçok sözcüğün 
kullanıldığı görülmektedir. Çocuk teması şairler tarafından somut ve soyut bir biçimde 
ele alınmıştır. Beyitlerde, çocuğa özgü mizaç ve davranışların, bebeklikteki özelliklerin, 
sosyal hayattaki unsurların, çocuk temalı atasözleri ve deyimlerin işlendiği; nebâti 
unsurlar, hayvanlar, kozmik unsurlar, çalgı aletleri, çeşitli araç, gereç ve eşyalar, soyut 
imgeler gibi birçok kavramın da çocuğa teşbih edildiği görülmektedir. Ayrıca 
divanlarda çocukların doğumu, ölümü ve sünneti gibi önemli olaylar üzerine yazılan
müstakil manzûmeler de bulunmaktadır.

Abstract:
The child, the smallest member of the society, is an indispensable element of
human life and is the most important purpose of marriage. Every human being by nature
wants to start a family and have children so that their generation will continue. Once the
child opens his eyes to the world, he establishes a serious bond with the social life until
he grows up. He becomes the focus of everyone around him, especially his own family.
The child, who is a very important being in both family life and social life, has also
been an element used in literary texts. As a matter of fact, the theme of children has also
been handled in classical Turkish literature products, which constitute a long phase of
Turkish literature for about six centuries. The main purpose of this study is the
determination, classification and analysis of the child theme in divans.
In the study, firstly, the words that meet the concept of child were examined and
the frequency of use of these words in poems was determined. Afterwards, literary
approaches related to children are included; it has been shown how the characteristics
that characterize the child, the elements of social life, the proverbs and idioms related to
the child, the child as an element of simile and reference are reflected in the couplets. In
the last part of the study, individual poems describing important events such as birth,
death and circumcision of children are presented.
It is seen that many words are used to meet the concept of child in the examined
divans. The theme of the child was handled by the poets in a concrete and abstract way.
In the couplets, child-specific temperaments and behaviors, features in infancy,
elements of social life, child-themed proverbs and idioms are handled; it is seen that
many concepts such as plant elements, animals, cosmic elements, musical instruments,
various tools, equipment and objects, abstract images are also associated with the child.
In addition, there are separate poems written on important events such as the birth,
death and circumcision of children in the divans.
Keywords: Divans, Children, Imagination, Poem, 14.-20. Centuries.