Mustafa Lutfî Efendi - Tuhfetü'l-'Asrî fî Menâkıbi'l-Mısrî'nin Niyâzî Mısrî menâkıbnâmeleri bağlamında incelenmesi
The analysis of Mustafa Lutfî Efendi - Tuhfetü'l-'Asrî fî Menâkıbi'l-Mısrî in the Context of Niyâzî Mısrî menâkıbnâmes
Yazar: SÜMEYYE CİNİSLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL ALPAYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Menkıbe = Menkıbe ; Mustafa Lütfi Efendi = Mustafa Lütfi Efendi ; Niyazi-i Mısri = Niyazi-i Mısri ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Bu çalışmanın amacı öncelikle Mustafa Lutfî Efendi'nin yazdığı Tuhfetü'l-Asri fî Menâkıbi'l-Mısrî adlı eserin orijinal metnini ortaya koymaktır. Bunun yanında metni ortaya koymakla metnin anlaşılması farklı hususlar olduğundan, metnin kendinden önce ve kendinden sonra yazılmış olan emsalleri Vâkıât-ı Mısrî ve Gülzâr-ı Mısrî'yi incelemek, bu eserlerde Niyâzî Mısrî'nin hayatının ve kerametlerinin nasıl anlatıldığını, zaman içerisinde Niyâzî Mısrî menâkıbnâmelerinin değişen ve değişmeyen yönlerini tespit etmek, Tuhfetü'l-Asrî ve Gülzâr-ı Mısrî'nin, esas kaynak kabul edilen Vakıat-ı Mısrî'den hangi noktalarda farklılaştığını tespit etmek ve menâkıbnâme yazarlarının metin üzerindeki tasarruflarını anlamaya çalışmaktır. Menâkıbnâmelerin birinci muhatabı dervişân olmasından ötürü, bu karşılaştırmadaki amaç Niyâzî Mısrî'nin hayatının, Mısrî müridlerine nasıl aktarıldığını tespit etmektir. Bu amaçla tez boyunca bu eserlerin birbirleriyle olan bağlantıları ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca Mustafa Lutfî'nin hangi menkıbeleri aktarıp hangi menkıbeleri aktarmadığı, bu tercihlerde herhangi bir dinî, siyasi sebebin olup olmadığı sorgulanmıştır. Sonuç olarak Tuhfetü'l Asrî'nin iddia edildiğinin aksine Vakıât-ı Mısrî'yi "mahv u ityan" edecek kadar metne müdahale etmediği; buna karşılık Gülzar-ı Mısrî'nin Vâkıât'a birçok ilave yaptığı tespit edilmiş, Mustafa Lutfî'nin çizdiği Niyâzî Mısrî portresinin diğer menâkıbnâmelere kıyasla farklılaştığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the original text of Tuhfetü'l-Asri written by Mustafa Lutfi. In addition, since presenting the text and understanding the text are different matters, this thesis aims to show how Niyâzî Mısrî's life and miracles are explained in other Mısrî menâkıbnâmes Vâkıât (main source of all menâkıbnâmes) and Gülzâr (the one written rigt after Tuhfe); how Niyâzî Mısrî menâkıbnames have been written and changed over time. Since the dervishes are the first addressees of the menâkıbnâmes, the purpose of this comparison is to determine how the life of Niyâzî Mısrî was transferred to his followers through time. For this purpose, the connections of these menâkıbnâmes with each other were revealed throughout the thesis. In addition, it has been interpreted which legends Mustafa Lutfi conveyed and which legends he did not convey, and whether there was any religious or political reason in these preferences. As a result, contrary to what is claimed, Tuhfetü'l Asrî did not "destroy" Vakıât; on the other hand, it was Gülzar-ı Mısrî which made additions to Vâkıât, and it was observed that the portrait of Niyâzî Mısrî which was drawn by Mustafa Lutfî, differed from other menâkıbnames.