Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde internet bağımlılığının prevalansı ve prediktörleri
Prevalence and predictors of internet addiction in adolescents with attention deficit and hyperactivity disorder
Yazar: ÖZGÜR ÖNDER DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Mobil internet = Mobile internet ; Sayısal oyunlar = Digital games ; Teknolojik bağımlılık = Technological dependence ; Çevrimiçi oyunlar = Online gaming ; Çocuk istismarı = Child abuse

Özet:
Arka plan ve Amaç: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocuk ve ergenlerin en sık görünen psikiyatrik bozukluklarındandır. DEHB'lilerin toplum geneline göre daha fazla bağımlılık riski taşıdıkları bilinmektedir. İnternet bağımlılığı da bu bağımlılıklardan biridir. Bu çalışmanın amacı kliniğe başvuran DEHB tanılı ergenlerde internet bağımlılığı/problemli internet kullanımının sıklığını ve ilişkili faktörleri (örneğin cinsiyet, DEHB farklı klinik görüntüleri, psikiyatrik eş tanı internet kulanım alışkanlıkları, sosyodemografik özelliklerini) araştırmaktır. 
Gereç ve Yöntem: İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniklerinden takipli, yaşları 12-18 arasında olan, DSM-V'e göre DEHB tanısı almış ve klinik olarak zeka geriliği ve OSB tanısı almayan 95 alınmıştır. Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli, İnternet Bağımlılık Ölçeği, İnternet Kullanım Alışkanlıkları formu, Ailelerin İnternet Kullanımı Kontrol ve Takip Formu ve Turgay yıkıcı davranım bozukları için DSM-IV'e dayalı tarama ve değerlendirme ölçeği uygulanmıştır. Tanımlayıcı istatistikler için sıklık, yüzde, ortalama, standart sapma, ortanca, minimum ve maksimum değerleri; karşılaştırmalı istatistikler için Ki Kare, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis ve Bağımsız T testleri, ilişkisel istatistikler için ise Pearson ve Spearman testleri uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan olguların %3,2'sinin internet bağımlısı (n=3), %30,5'inin sınırda semptomatik olduğu (n=29) ve %66,3'ünün ise asemptomatik olduğu (n=63) saptanmıştır. Toplam 32 olguda (%33,7) problemli internet kullanımı saptanmıştır. Haftalık bilgisayar kullanım süresinin fazla olması (p=0,025), masaüstü bilgisayar ile tablet/dizüstü bilgisayar kullanıcısı olmak (p=0,028), fiziksel yakınmaları olmak (p=0,006), online oyun oynamak (p<0,001), internet üzerinden sohbet etmek (chat) (p=0,014), genel bilgi aramak (p=0,041), eğitimle ilgili bilgi araştırmak (p=0,012), e-posta kullanmak (p=0,004), dikkat eksiklliği alt testi puanlarının yüksek olması (p=0,037), şimdiki sosyal anksiyete bozukluğu (p=0,035) ve yaşam boyu depresyon tanısı almış olmak (p=0,010) problemli internet kullanımı ile ilişkili bulunmuştur. Cinsiyet (p=0,058), yaş (p=0,807), vücut kitle indeksi (VKİ) (p=0,714), aylık ortalama gelir (p=0,517), sosyoekonomik düzey (p=0,833), anne-baba eğitim düzeyi (p=0,997; p=0,133), son bir yıldaki okul başarısı (p=0,148), kendine ait bilgisayar olması (p=0,347), sosyal paylaşım sitelerine girmek (p=0,076), uyku sorunları (p=0,712), ailenin internet kullanımını takip ve kontrolü (p=0,676), hiperaktivite/dürtüsüllelik alt test  (p=0,256), karşıt olma karşı gelme alt test (p=0,139) ve DEHB toplam şiddet puanları (p=0,078), DEHB'nin klinik görünümü (p=0,313), toplam eş tanı sayısı (p=0,090), ayrılık anksiyetesi bozukluğu (p=0,723), yaygın anksiyete bozukluğu (p=0,114), obsesif kompulsif bozukluk (p=0,895) ve karşıt olma karşı gelme bozukluğu (p=0,723) açısından ise anlamlı fark saptanmamıştır. Ayrıca erkek ergenlerin internet bağımlılığı ölçeği (İBÖ) toplam puanlarının kızlarınkinden anlamlı derecede yüksek olduğu (p=0,022) ve erkeklerin kızlara göre anlamlı derecede daha fazla online oyun oynadıkları (p=0,001) saptanmıştır.
Sonuç: DEHB olan ergenlerin önemli bir kısmında problemli internet kullanımı söz konudur. Daha önceki çalışmalara benzer olarak depresyon ve sosyal anksiyete bozukluğu  ile internet bağımlılığı arasında bir ilişki saptanmıştır. Bu ilişkinin hangi yön(ler)de olduğu konusunda daha ileri çalışmalar faydalı olacaktır. Diğer taraftan internet kullanım alışkanlıklarının da problemli internet kullanımıyla ilişkili olduğu görülmüştür. Bu veriler dikkate alındığında DEHB olan ergenlerin internet kullanımı alışkanlıkları, problemli internet kullanımı ve ilişkili faktörler açısından sorgulanmasının psikososyal işlevsellikleri ve klinik takipleri açısından önemli olduğunu söylemek mümkündür.
Anahtar kelimeler: DEHB, Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, internet istismarı, internet bağımlılığı, problemli internet kullanımı, patolojik internet kullanımı, online oyun

Abstract:
Background and Aim: Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) is among the most common psychiatric disorders in childhood and adolescence. Youth with ADHD are known to have a higher risk of developing dependencies, including internet addiction. The aim of our study is to investigate the prevalence of internet addiction/pathological internet use and associated factors such as gender, ADHD presentation, psychiatric comorbidity, patterns of internet use and sociodemographic characteristics. 
Method and Instruments: 95 adolescents between the ages of 12-18, who received a diagnosis ADHD according to DSM-5 and is followed in the outpatient clinic of Child and Adolescent Psychiatry Department of Istanbul Medical Faculty. Patients with intellectual disability and/or autism spectrum disorders were excluded. Sociodemographic data forms and Internet Use Patterns Form were filled out by the researcher. Height and weight measurements were obtained for calculating body mass index (BMI).  Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children - Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) was applied in order to assess psychiatric diagnoses. Subjects and their parents filled in Young Internet Addiction Scale (YIAS), Turgay's DSM-IV-based ADHD and Disruptive Behaviour Disorders Screening Scale and a form for parental monitoring of internet use. Frequencies, percents, means, standard deviations, median, minimum and maximum values were used for descriptive statistics. Chi-square, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis and independent T tests were applied for comparisons. Pearson and Spearman correlations were applied for associations.
Results: In our study, 3,2% of the subjects were pathological internet users (n=3), 30,5% were excessive internet users (n=29) and 66,3% were asymptommatic.  33,7% (n=32) of the subjects had problematic internet use in total. Higher weekly use of computer (p=0,025), using desktop and tablet/laptop computers (p=0,028), having physical complaints (p=0,006), online gaming (p<0,001), chatting online (p=0,014), general information searching (p=0,041), educational purposes (p=0,012), using e-mail (p=0,004), higher scores of inattention (p=0,037), present social anxiety disorder (p=0,035) and lifetime depression (p=0,010) were found to be associated with problematic internet use. Gender (p=0,058), age (p=0,807), body mass index (BMI) (p=0,714), mean monthly wage (p=0,517), socioeconomical status (p=0,833), parental education level (p=0,997; p=0,133), school grades for the last year (p=0,148), owning a private computer (p=0,347), using social networking pages (p=0,076), sleep problems (p=0,712), parental monitoring of online activities (p=0,676), hyperactivity/impulsivity subscores  (p=0,256), oppositional defiant disorder subscores (p=0,139) and total ADHD severity scores (p=0,078), clinical presentation of ADHD (p=0,313), number of comorbidities (p=0,090), separation anxiety disorder (p=0,723), generalized anxiety disorder (p=0,114), obsessive-compulsive disorder (p=0,895) and oppositional defiant disorder (p=0,723) were not found to be associated. Male adolescents had significantly higher total YIAS scores than females(p=0,022)  and male played online games significantly more frequently (p=0,001). 
Conclusion: Problematic internet use is an important issue in majority of adolescents with ADHD. We detected a relationship between pathological internet use and depression and social anxiety disorder, similar to previous studies. Further studies are required in order to explain the direction of this relationship. Patterns of interne use were also found to be associated with problematic internet use. It is possible to suggest examine internet use habits, problematic internet use, and associated factors in adolescents with ADHD, which is important for their psychosocial functioning and clinical monitoring.

Keywords: ADHD, Attention-deficit/hyperactivity disorder, internet abuse, internet addiction, internet dependency, pathological internet use, online games