Toroslar'da yetişen 7 endemik sideritis türünün fenolik maddeleri
Phenolic substances of seven endemic sideritis species growing on toros mountains
Yazar: ERKAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. EKREM SEZİK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Dağ çayı = Mountain tea ; Endemikler = Endemics ; Fenoller = Phenols ; Kromatografi = Chromatography ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Sideritis = Sideritis ; Sideritis libanotica = Sideritis libanotica ; Toros dağları = Taurus mountains

Özet:
Sideritis türleri Türkiye'de  geniş bir yayılış göstermekte ve 55 takson (%78 endemizm oranı) ile temsil edilmektedir.   Endemik türlerin çoğu Anadolu'da çay ve halk ilacı olarak kullanılmaktadır. Yapılarında bulunan fenolik maddeler, uçucu yağlar ve diterpenlerin etkiden sorumlu oldukları belirtilmektedir. Türkiye'deki Sideritis türlerinin bihassa uçucu yağları ve diterpenleri ile ilgili çok sayıda çalışma yapılmıştır. Fenolik yapıdaki maddeleri üzerindeki  çalışmalar ise kısıtlıdır.  
Çalışmamızın amacı Toros Dağları'nda  yetişen çay ve halk ilacı olarak kullanılan endemik 7 Sideritis türünün (S. argyrea, S. erythrantha subsp. cedretorum, S. congesta, S. condensata subsp. arguta, S. libanotica subsp. linearis, S. libanotica. subsp. violascens ve S. hololeuca) su ve metanol ekstrelerinde bulunan fenolik maddelerin LC/DAD/ESI-MSn yöntemi  kullanılarak incelenmesidir.
Çalışma sonucunda 5 grup fenolik madde bulunmuştur:   hidroksisinnamik asit türevleri, feniletanoit glikozitleri, flavonoit-7-O-glikozitleri, flavonoit asetilglikozitler ve flavonoit aglikonları . Türlerin su ve metanol ekstreleri 18 ila 27 arasında madde taşımaktadır. Çalışmamızda  farklı yapıda toplam 43 fenolik madde tespit edilmiştir. Türlerde en çok flavonoit asetilglikozit yapıdaki maddeler  bulunmaktadır ; bunu feniletanoit glikozit yapısındaki maddeler takip etmektedir.  
Çalışmamız S. argyrea, S. erythrantha subsp. cedretorum, S. libanotica subsp. violascens ve S. hololeuca?nın fenolik  maddeleri üzerindeki ilk çalışmadır. Diğer taraftan S. congesta, S. condensata subsp. arguta, S. libanotica subsp. linearis`in fenolik maddeleri üzerindeki ayrıntılı ilk çalışmadır.

Abstract:
Sideritis species wide spread in Anatolia and are represented by 55 taxons (ratio of endemism being 78%). Most of the endemic species are used as tea and folk medicine in Anatolia. The activity is attributed to the phenolic substances, volatile oils and diterpenes which are contained. There are many publications especially on the volatile oils and diterpenes of Sideritis species growing in Turkey. On the other hand publications on the phenolic substances are limited.
The purpose of this research has been to examine the phenolic substances of 7 Sideritis species (S. argyrea, S. erythrantha subsp. cedretorum,  S. congesta, S. condensata subsp. arguta, S. libanotica subsp. linearis, S. libanotica subsp. violascens and S. hololeuca) which are used as tea and folk medicine which grow on Toros Mountains through their water and methanol extracts using LC/DAD/ESI-MSn  method. 
At the end of the work-up five groups of phenolic substances have been identified: Hydroxycinnamic acid derivatives, phenylethanoid glycosides, flavonoid-7-O-glycosides, flavonoid acetylglicosides and flavonoid aglycons. The water and methanol extracts of the species contain substances varying between 18 and 27. In our study 43 phenolic substances having different structures have been described. There are mostly flavonoid acetylglycoside type substances followed by phenylethanoid types.
This study is the first one in literature dealing with the phenolic substances of S. argyrea, S. erythrantha subsp. cedretorum, S. libanotica  subsp. violascens and S. hololeuca. On the other hand it is the first detailed study dealing with the phenolic substances of S. congesta, S.  condensata subsp. arguta, S. libanotica subsp. linearis.