Şeker otu (Stevia rebaudiana Bertoni) bitkisinin bazı verim ve kalite özellikleri üzerine farklı azot dozlarının etkisi
The effects of different nitrogen doses on the some yield and quality properties of sugar plant (Stevia rebaudiana Bertoni)
Yazar: ESRA UÇAR SÖZMEN
Danışman: PROF. DR. KENAN TURGUT
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot dozu = Nitrogen dose ; Kalite özellikleri = Quality properties ; Stevia rebaudiana = Stevia rebaudiana ; Verim = Yield

Özet:
Bu tez çalışmasında farklı azot dozlarının Stevia rebaudiana bitkisinin verim (ilk çiçeklenme gün sayısı, bitki boyu, dal sayısı, yeşil herba verimi, yeşil yaprak verimi, kuru herba verimi, kuru yaprak verimi, yaprak/sap oranı, kuru yaprak/sap oranı) ve kalite (steviol glikozit içeriği) özellikleri üzerine etkisi araştırılmıştır. Deneme, 2011-2012-2013 yıllarında Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama Arazisinde 4 tekerrürlü olarak tesadüf blokları deneme desenine göre 3 yıl süreyle yürütülmüştür. Ekimler 65 cm sıra arası ve 45 cm sıra üzeri mesafe olacak şekilde yapılmıştır. Her bir parsele fide dikiminden sonra farklı dozlarda (0, 5, 10, 15 ve 20 kg/da N) % 33 N içeren Amonyum Nitrat gübresi uygulanmış ve dikimden önce parsellere ayrıca 8 kg/da potasyum ve fosfor uygulanmıştır.
Üç yılın ortalamaları değerlendirilmiş ve elde edilen verilere göre; çiçeklenme gün sayısı açısından en erken çiçeklenme 0 azot dozunda 162. günde  görülmüştür. En yüksek bitki boyu 121 cm ile 10 ve 15 kg/da azot dozlarında tespit edilmiştir. En fazla ana dal sayısı 19 adet ile 10 kg/da azot dozunda görülürken, 2675.3 kg/da ile en fazla yeşil herba verimi 15 kg/da azot dozunda görülmüştür. En fazla yeşil yaprak verimi ise 1326.58 kg/da ile 10 kg/da azot dozunda görülürken, en fazla kuru herba verimi 750 kg/da ile yine 15 kg/da azot dozunda belirlenmiştir. En fazla kuru yaprak verimi 381.75 kg/da ile 10 kg/da azot dozunda görülürken, en fazla yaprak/sap oranı 1.09 kg/da ile kontrol grubunda tespit edilmiştir. Steviol glikozit açısından değerlendirildiğinde ise en fazla steviosid miktarı 12.40 ile 5 kg/da azot dozu uygulamasında görülürken, en yüksek rebaudiosid A oranı 5.65 ile 5 kg/da azot dozu uygulamasında görülmüştür. Çalışma sonunda 10 kg/da azot dozunun şeker otu yetiştiriciliği için uygun olduğu ve bitkinin Antalya koşullarında çok yıllık olarak yetiştirilebileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this thesis, effects of different nitrogen doses on yield (days for flowering, plant height, number of stem, green herb yield, green leaf yield, drog herb yield, drog leaf yield, leaf/stem rate, drog leaf/stem rate) and quality (steviol glycoside content) of Stevia rebaudiana plant were investigated. The experiment was carried out in randomized plots design with four replications during three years (2011-2012-2013) at the Field Crops Research and Application fields of Agriculture Faculty, Akdeniz University. Row spacing and intra-row spacing were 65 cm and 45 cm, respectively. For nitrogen treatments, ammonium nitrate fertilizer (33% N) was applied to each experimental plot after planting the seedlings for various N doses (0, 5, 10, 15 and 20 kg/da N). Also, 8 kg/da potassium and phosphate were applied to the plots just before the planting. 
According to three years average results, it can be underlined that the earliest flowering was observed on day 162 in 0 of N dose in terms of the number of days to flowering. The highest plant height was determined from 10 and 15 kg/da N doses as 121 cm. While the highest number of main stem was observed from 10 kg/da N dose as 19, the highest fresh herb yield was obtained from 15 kg/da N dose as 2675.3 kg/da. Furthermore, the highest fresh leaf yield was found to be 1326.58 kg/da from 10 kg/da N dose and the highest dry herb yield was determined as 750 kg/da from 15 kg/da N dose. The highest dry leaf yield was obtained from 10 kg/da N dose as 381.75 kg/da. On the other hand, the best leaf/stem rate was 1.09 in control group. In terms of steviol glycosides, the highest ratio of stevioside and rebaudioside A were determined from 5 kg/da N dose as 12.40 and 5.65 respectively. In addition the highest ratio of rebaudioside A was obtained as 5.65 from 5 kg/da N dose. As a result, 10 kg/da N dose is suitable for cultivation of sugar plant and this plant can be grown as perennial plant in Antalya conditions.