Bulgar edebiyatı İstanbul`da-İstanbul Bulgar edebiyatında
Bulgarian literature at Istanbul-Istanbul at Bulgarian literature
Yazar: HÜSEYİN MEVSİM
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GÜNAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Bulgar Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature

Özet:
yüzyıllık tarihinin bazı evrelerinde Bulgar edebiyatıyla, Bizans ve Osmanlı'nın başkenti İstanbul arasında sıkı bağlar kurulur. Bu etkileşim sürecinin doruk noktalarına, Eski Bulgar edebiyatının başlangıç dönemi olan 9., 10. ve ülkenin Osmanlı egemenliğine girmesinden Önce 14.yüzyılda; Yeni Bulgar edebiyatında ise 19.yüzyılda erişilir. 9.-10. yüzyılda Konstantin- Kiril Filozof, Simeon, Çernorizets Hrabır, Yoan Ekzarh gibi Bulgar kültür ve yazınında belirleyici roller üstlenen kişilikler Magnaura Yüksek Okulu' nda eğitimleri sırasında, antik çağ ve Bizans geleneklerini özümseyerek, burada edindikleri deneyimi kendi topraklarına taşırlar. Ayrıca, 14. yüzyılın ikinci yarısında başta Teodosiy Tırnovski, Evtimiy, Grigoriy Tsamblak, Kiprian olmak üzere Tırnova Ekolü'nün temsilcileri Bizans başkentinin en önemli dinsel ve düşünsel odağı niteliğindeki Studion Manastırı 'nda kalırlar. İstanbul'un Bulgar kültürü ve edebiyatıyla bir sonraki yakınlaşması 19.yüzyılın başlarına rastlar. Sözü edilen yüzyılın ortalarına doğru Osmanlı İmparatorluğu 'nun başkenti en önemli Bulgar kültür ve edebiyat merkezine dönüşür. Sayısal açıdan 50 bine yaklaşan Bulgar kolonisi organize güç haline gelerek burada bağımsız kilise mücadelesini başlatır, ayrıca kültürel ve eğitim kurumları ulusal bilinci canlandırmaya yönelik etkinliklerde bulunurlar, matbaacılık gelişir, Uyanış Çağı 'nda çıkarılan gazete ve dergilerin, basılan kitapların üçte birinden fazlası İstanbul kaynaklıdır. Dünya uygarlığının eşsiz şehirleri arasında yer alan ve Bulgar tarihi ve kültürüyle bu denli yakınlık içinde olan İstanbul, Bulgar edebiyatında da yansımasını bulur. Bulgar yaratıcıların İstanbul'u algılayış ve yaklaşımlarının dört motif çevresinde derlenmesi olasıdır. Bulgar yazar ve şairler, İstanbul'u, "burası"nın bir karşıtı olarak "orası"; aynı zamanda büyülü, gizil, tanrısal bir yer; tarihselromantizmi depreştiren gerçekleştirilememiş bir ülkü ve tüm eşsizliği içinde hüzünlü duygular uyandıran bir şehir olarak algılarlar.

Abstract:
There is a strong connection between the Bulgarian literature among its more than 11 centuries history and the capital of Byzantium and Ottoman, Istanbul. It is reached the summit of this process which we can describe as interaction in 9th and 10th centuries that are the starting periods of Old Bulgarian literature and before the country enters into the sovereignty of Ottoman in 14th century; as for New Bulgarian literature in 19th century. Some personalities taking on characteristic roles in Bulgarian culture and literature as Konstantin-Kiril Philosopher, Simeon, Chernorizets Hrabir, Yoan Ekzarh carry the experiences they have gained with assimilating the antique era and Byzantium traditions during their educations in Magnaura Academy to their native lands in 9th -10th century. Besides, the representatives of the Tirnovo School, Teodosiy Tirnovski, Evmitiy, Grigoriy Tsamblak, Kiprian coming in the first places stay in the Studion Monastery of which a characteristic is its being the most important religious and intellectual focus of Byzantium's capital in the second half of 14th century. The following closing of Istanbul with Bulgarian culture and literature comes across the 19th century's beginnings. The capital of the Ottoman Empire changes into the most important Bulgarian culture and literature centre towards the middles of the century that is mentioned. Numerically, nearly 50 thousands of Bulgarian colonies start the independent church struggle as becoming an organized power, also cultural and educational institutions do activities aimed at reviving national conscious, operating printing business develops, more than one third 212of the newspapers, magazines and books that are published in the Renaissance are originated from Istanbul. Istanbul, one of the unique cities in world civilization and has such a closeness with Bulgarian history and culture, finds its reflection in Bulgarian literature as well. It is possible to gather the Bulgarian creators' perceptions and approaches of Istanbul around four motifs. Bulgarian authors and poets perceive Istanbul as "there" opposite of "here"; as well as an enchanted, potential, divine place; an ideal, reawakening historical romanticism, that is not realized and a city portraying unhappy feelings in its uniqueness. 213