Grafik tasarım eğitimi alan öğrencilerin evrensel kültür açısından imge - simge okuryazarlıklarının geliştirilmesine yönelik program denemesi
The program trial for the development of the image - symbol literacy in terms of the universal culture of the students receiving the graphic design training
Yazar: MEYREM DEVECİ
Danışman: PROF. DR. EROL BULUT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Eğitim = Education ; Grafik eğitimi = Graphic education ; Grafik imge = Graphic image ; Grafik sanatlar = Graphic arts ; Görsel imge = Visual image ; Görsel okuryazarlık = Visual literacy ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Simge = Symbol ; Simgesel anlam = Symbolic meaning

Özet:
Araştırmanın temel amacı, Grafik tasarım eğitimi alan öğrencilerin evrensel kültür bağlamında imge-simge okuryazarlıklarını geliştirebilecekleri bilgi ve becerilerin kazandırılmasıdır. Bu nedenle tasarım konusunda eleştirel yaklaşımla öğeleri kullanma ve anlamlandırma yetisi kazandırabilecek bir ders programının, belli bir zaman diliminde uygulanarak, programın sağladığı gelişmenin düzeyi incelenmiştir. 
Araştırmada uygulanmış olan öğretim programına dayalı olarak, aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır;
1.	Kültürel imge ve imge okuryazarlığı ders programının, çalışma grubunda bilgiyi edinme ve kullanma becerilerine etkisi nasıl olmuştur? 
2.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunun grafik tasarımlarda kullanılan imge ve simgelerin anlamlandırılması açısından farkındalık gelişimlerine etkisi nasıl olmuştur?
3.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunda, evrenselleşmiş imge ve simgelerin çok katmanlı anlam bileşenlerini yorumlamalarında etkisi nasıl olmuştur?
4.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunun tasarımlarında görsel dil oluşturmak için bilinçli olarak kültürel imge ve simgeleri kullanabilme becerilerine etkisi nasıl olmuştur? 
5.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunda görsel bir dil olarak grafik tasarıma analitik ve eleştirel yaklaşım bilincini geliştirmede etkisi nasıl olmuştur? 
6.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunun görsel tasarıma yönelik analiz yapabilme becerisine etkisi nasıl olmuştur? 
7.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programını, çalışma grubu nasıl değerlendirmiştir? 
8.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programında kazanılan bilgi ve becerilerin kalıcılığı ne düzeydedir?  
Araştırmada nitel araştırma modeli olan eylem araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2012-2013 Eğitim-Öğretim yılı II. yarıyılda T.C. Marmara Üniversitesi, Atatürk Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı, Grafik A.S.A. 3. sınıf, 11 öğrenciden oluşturmaktadır. A.S.A. dersini alan tüm 3. sınıf  öğrencilerinin katılımıyla oluşturulmuştur.  Bu grubun çalışma grubu olarak belirlenmesindeki neden; 3. sınıfın grafik tasarım dersinde 1 yıllık bir süreç geçirmiş olmaları dolayısıyla tasarım disiplini konusunda deneyim kazanarak, grafik tasarımın genel biçim elemanlarını kullanabilecek yeterlikte oldukları varsayılmalarıdır. Ayrıca, bu yeterliği kazanmış olmalarıyla tasarımlarda çeşitli kavram ve göndermeleri farklı boyutlarda işleyebilir ve yorumlayabilir düzeye hazır oldukları düşüncesi 3. sınıfın çalışma grubu olarak belirlenmesinde etken olmuştur. 
Araştırmada kullanılan veri toplama araçları; Öğrenci Günlüğü, Haftalık Ders Değerlendirme Formu, Yapılandırılmış Bireysel Görüşme, Video Kayıtları, Araştırmacı Günlüğü, Çalışma Grubunun Tasarım Uygulamalarını Değerlendirme Formu, Ürün Analizi, Çalışma Grubunun Tasarım Uygulamalarının Öz ve Akran Değerlendirme Formları, Program Değerlendirme Formu ve Kalıcılık Ders Değerlendirme Formu'ndan oluşmaktadır.
Eylem araştırması olarak planlanan çalışmada, farklı kaynaklardan veriler elde edilmiştir. Araştırma sürecinde elde edilen tüm veriler nitel araştırma yöntemlerinde kullanılan ve makro seviyede gerçekleştirilen betimsel çözümleme yaklaşımıyla  gerçekleştirilmiştir. 
Araştırmadan elde edilen sonuçlar  şunlardır:  
1.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programının, çalışma grubunda bilgiyi edinme ve kullanma becerilerine etkisi olumlu olduğu görülmüştür. 
2.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunun grafik tasarımlarda kullanılan imge ve simgelerin anlamlandırılması açısından farkındalık gelişimlerini artırdığı görülmüştür.
3.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunda, evrenselleşmiş imge ve simgelerin çok katmanlı anlam bileşenlerini yorumlamalarında etkisi olumlu olduğu görülmüştür.
4.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunun tasarımlarında görsel dil oluşturmak için bilinçli olarak kültürel imge ve simgeleri kullanabilme  becerilerini geliştirdiği görülmüştür. 
5.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunda görsel bir dil olarak grafik tasarıma analitik ve eleştirel yaklaşım bilincini geliştirmede doğru anlamlandırma gücünü artırdığı görülmüştür.
6.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubunun görsel tasarıma yönelik analiz yapabilme becerisine etkisi kişinin etkisi  kişinin imge-simgelerinin anlam bilgisine sahip oluşlarına ve deneyimlerine göre farklılık göstermiştir.
7.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı, çalışma grubu "Dersin İçeriklerine ve Dersin Biçimine" ilişkin olumlu değerlendirmeleri görülmüştür. 
8.	Kültürel imge ve simge okuryazarlığı ders programı'nda  kazanılan bilgi ve becerilerin kalıcı olduğu görülmüştür.

Abstract:
The main objective of the study, it is to gain the information and skills of which students receiving the graphic design training might develop the image-symbol literacy in the content of the universal culture. For this reason, in a certain time of period, the lecture program has been applied for gaining the ability to use the objects with the critical approach about the design and for gaining the ability of interpretation, and the level of the development provided by the program has been examined.  
Based on the training program applied on the study, following questions have been sought to answer;
1.	How is the effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the ability to get information and ability of use in the study group? 
2.	How is the effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the development of the awareness in terms of interpretation of the image and symbol used in the graphic design of the study group?
3.	How is the effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the interpretation of the multilayer meaning components of the universal image and symbols at the study group?
4.	How is the effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the skills to use the cultural image and symbol with intent for creation of the visual language in the design of the study group? 
5.	How is the effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the development of the analytic and critical approach awareness to the graphic design as a visual language in the study group? 
6.	How is the effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the skill to make analysis for the visual design of the study group? 
7.	How does the study group assess the cultural image and symbol literacy lecture program? 
8.	What is the level of permanency of the information and skills on the cultural image and symbol literacy lecture program?  
Action study pattern which is the qualitative study model has been used in the study. The study consists of the study group consisting of the 11 students from the Graphic A.S.A, program of Drawing-Work Teaching, Department of Fine Arts Teaching, Atatürk Faculty of Education, Marmara University at II term Academic year 2012-2013. The study group has been created with the participation of the 3rd year students receiving the lecture Graphic A.S.A. the reason why this group is chosen as the study group is that because they spent time of 1 year in the graphic design lecture in the 3rd year, they have experience about the discipline of the design, and they are sufficient to use the graphic design general form elements. In addition, in the determination of the 3rd year students as a study group, the factor is the thought that they are ready to process the various concept and understanding in the design in different dimensions because they have gained this ability and they are ready to interpret.       
Qualitative data collection tools consists of Student Journal, Weekly Lecture Evaluation Form, structured individual interviews, video recordings, Researchers Journal, the Evaluation Form for the Design and Application of the Study Group, Product Analysis, Self and Peer Assessment Form of the Study Group on Design Practice, Program Evaluation Form and Persistence Lecture Evaluation Form.
In the study planned for the action study, the data has been obtained from the different sources. All data obtained in the study process has been realized with the descriptive analysis approach which is used in the qualitative study methods obtained during the research and realized at the macro level.    
The results from the study are as follows:  
1.	The effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the ability to get information and ability of use in the study group is positive. 
2.	 The cultural image and symbol literacy lecture program on the development of the awareness has been seen increased in terms of interpretation of the image and symbols used in the graphic design of the study group.  
3.	The effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the interpretation of the multilayer meaning components of the universal image and symbols at the study group is positive.
4.	The cultural image and symbol literacy lecture program on the skills to use the cultural image and symbol with intent for creation of the visual language in the design of the study group has been seen increased.   
5.	The effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the development of the analytic and critical approach awareness to the graphic design as a visual language in the study group has been seen increased.
6.	The effect of the cultural image and symbol literacy lecture program on the skill to make analysis for the visual design of the study group has been appeared to be different according to the experience and being information of meaning.  
7.	The study group has positive assessment in the cultural image and symbol literacy lecture program for the "content and form of the lecture". 
8.	The information and skills on the cultural image and symbol literacy lecture program is permanent.