Bakır, çinko, kurşun ve kadmiyum katkılı besinlerle beslenen civcivlerin kan, serum ve değişik dokularındaki eser element konsantrasyonlarının ölçülmesi ve besi performansına etkilerinin saptanması
Measuring the element concentrations in the blood, serum and other tissues in chicks which were fed by Cu, Zn, Pb, Cd added diet and observing its effects on the growth performance of the chicks
Yazar: DERVİŞ ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. ŞEFİK DURSUN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyofizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Biyofizik = Biophysics ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Bakır = Copper ; Eser elementler = Trace elements ; Kadmiyum = Cadmium ; Kurşun = Lead ; Çinko = Zinc

Özet:
ÖZET Araştırmamızda, toksik elementlerden kurşun, kadmiyum aynca eser elementlerden bakır ve çinkonun toksik dozda yiyeceklerle alınmasında bu elementlerin çeşitli dokulardaki birikimini ve canlı ağırlık artışına etkisini incelemeyi amaçladık. Bu amaçla, çalışmamız 155 adet günlük broyier (etçi) tipi civcivlerde, biri kontrol, dördü deney grubu olmak üzere beş grup üzerinde yapıldı. Kontrol grubu normal civciv yemi ile, deneme gruplan ise normal yem içerisine her bir grup için farklı element eklenen yemler ile beslendi. Katkılı yemlerde I. grup 300ppm kurşun, II. grup 25ppm kadmiyum, III. grup 800ppm bakır ve IV. grup 2500 ppm çinko içermekteydi. Dört hafta süren denemenin sonunda canlı ağırlık tartımlan yapıldı. Bu süre sonunda hayvanların kan, karaciğer, böbrek, kas ve kemik dokuları alındı. Bu dokulardaki element tayini Atomik Absorbsiyon Spektrofotometresî ile yapıldı. Dördüncü hafta sonunda deney gruplannda ölçülen canlı ağırlıklar kontrollere göre daha az bulundu. Çinko ve kadmiyum katkılı yemlerle beslenen civcivlerin canlı ağırlıklarının kontrollere göre az olmasının istatistiksel olarak da anlamlı olduğu saptandı. Kurşun, kadmiyum ve çinko katkılı yemlerle beslenen civcivlerin dokulannda ölçülen element konsantrasyonları, kontrollerin benzer dokulanndakine göre daha fazla ve aradaki farkın da anlamlı olduğu bulundu. Bakır katkılı yem ile beslenen civcivlerin kemik dokusu dışında tüm dokulannda bakır konsantrasyonunda^ artışların anlamlı olduğu görüldü. Kurşun katkılı yemle beslenen civcivlerde kurşun konsantrasyonu en fazla kemik dokusunda ölçülmesine rağmen en fazla yüzde değişimin kanda olduğu saptandı. Kadmiyum katkılı yemle beslenen deney grubunda en çok kadmiyum birikimi ve yüzde değişim değerinin böbrek dokusuna ait olduğu tespit edildi. Toksik dozda bakır katkılı yem île beslenen deney grubunda ise bakır birikimi ve kontrollere göre yüzde değişimi karaciğer dokusunda yüksek bulundu. Yemlerine toksik dozda çinko katılan grupta en çok çinko birikimi kemik dokusunda gözlenmesine rağmen, yüzde değişim değeri karaciğer dokusunda daha fazla saptanmıştır. Bu bulgulann ışığı altında, yiyecekler yoluyla vücuda alınan toksik minerallerden kurşunun, başta kemik olmak üzere kan, böbrek, karaciğer ve kas dokulannda birikim yapan bir element olduğunu söyleyebiliriz. Yine toksik element olan kadmiyumun yiyeceklerle alınması sonucunda en fazla böbrekte bunu takiben karaciğer, kan, kemik ve kasta biriktiği doğrulanmıştır. Sözü edilen her iki element de en az kas dokusunda birikiyor olsa bile kas dokusunun vücut ağırlığındaki oranı bakımından kaslarda birikimi de önem taşımaktadır. Vücut için gerekli olan elementlerin kronik olarak toksik dozda alınması birikim yaptığı doku ve organlann metebolizmalannı bozabileceği, çalışmamızdaki bu deney gruplanna ait civcivlerde, özellikle de çinkodan zengin yemle beslenenlerin gelişiminde performans düşüklüğü ile görülmüştür. Öncelikle hayvanlann dokulannda toksik element birikiminin artması insan beslenmesi ve dolayısıyla insan sağlığı yönünden önemlidir. Bütün bunlardan dolayı, besicilikte hayvanlara verilecek yiyeceklerde gerekli mineral maddeler yeterli dozun üzerinde olmamalı ve toksik metallerden anndınlmalıdır. Aksi halde gelişim bozukluğu ve en önemlisi insanlann bu tür etlerle beslenmesi ile bir çok sağlık sorunlan ortaya çıkabilir.

Abstract:
ÖZET Araştırmamızda, toksik elementlerden kurşun, kadmiyum ayrıca eser elementlerden bakır ve çinkonun toksik dozda yiyeceklerle alınmasında bu elementlerin çeşitli dokulardaki birikimini ve canlı ağırlık artışına etkisini incelemeyi amaçladık. Bu amaçla, çalışmamız 155 adet günlük broyier (etçi) tipi civcivlerde, biri kontrol, dördü deney grubu olmak üzere beş grup üzerinde yapıldı. Kontrol grubu normal civciv yemi ile, deneme gruplan ise normal yem içerisine her bir grup için farklı element eklenen yemler ile beslendi. Katkılı yemlerde I. grup 300ppm kurşun, II. grup 25ppm kadmiyum, III. grup 800ppm bakır ve IV. grup 2500 ppm çinko içermekteydi. Dört hafta süren denemenin sonunda canlı ağırlık tartımları yapıldı. Bu süre sonunda hayvanların kan, karaciğer, böbrek, kas ve kemik dokuları alındı. Bu dokulardaki element tayini Atomik Absorbsiyon Spektrofotometresî ile yapıldı. Dördüncü hafta sonunda deney gruplarında ölçülen canlı ağırlıklar kontrollere göre daha az bulundu. Çinko ve kadmiyum katkılı yemlerle beslenen civcivlerin canlı ağırlıklarının kontrollere göre az olmasının istatistiksel olarak da anlamlı olduğu saptandı. Kurşun, kadmiyum ve çinko katkılı yemlerle beslenen civcivlerin dokularında ölçülen element konsantrasyonları, kontrollerin benzer dokularındakine göre daha fazla ve aradaki farkın da anlamlı olduğu bulundu. Bakır katkılı yem ile beslenen civcivlerin kemik dokusu dışında tüm dokularında bakır konsantrasyonunda^ artışların anlamlı olduğu görüldü. Kurşun katkılı yemle beslenen civcivlerde kurşun konsantrasyonu en fazla kemik dokusunda ölçülmesine rağmen en fazla yüzde değişimin kanda olduğu saptandı. Kadmiyum katkılı yemle beslenen deney grubunda en çok kadmiyum birikimi ve yüzde değişim değerinin böbrek dokusuna ait olduğu tespit edildi. Toksik dozda bakır katkılı yem île beslenen deney grubunda ise bakır birikimi ve kontrollere göre yüzde değişimi karaciğer dokusunda yüksek bulundu. Yemlerine toksik dozda çinko katılan grupta en çok çinko birikimi kemik dokusunda gözlenmesine rağmen, yüzde değişim değeri karaciğer dokusunda daha fazla saptanmıştır. Bu bulguların ışığı altında, yiyecekler yoluyla vücuda alınan toksik minerallerden kurşunun, başta kemik olmak üzere kan, böbrek, karaciğer ve kas dokularında birikim yapan bir element olduğunu söyleyebiliriz. Yine toksik element olan kadmiyumun yiyeceklerle alınması sonucunda en fazla böbrekte bunu takiben karaciğer, kan, kemik ve kasta biriktiği doğrulanmıştır. Sözü edilen her iki element de en az kas dokusunda birikiyor olsa bile kas dokusunun vücut ağırlığındaki oranı bakımından kaslarda birikimi de önem taşımaktadır. Vücut için gerekli olan elementlerin kronik olarak toksik dozda alınması birikim yaptığı doku ve organların metebolizmalarını bozabileceği, çalışmamızdaki bu deney gruplarına ait civcivlerde, özellikle de çinkodan zengin yemle beslenenlerin gelişiminde performans düşüklüğü ile görülmüştür. Öncelikle hayvanların dokularında toksik element birikiminin artması insan beslenmesi ve dolayısıyla insan sağlığı yönünden önemlidir. Bütün bunlardan dolayı, besicilikte hayvanlara verilecek yiyeceklerde gerekli mineral maddeler yeterli dozun üzerinde olmamalı ve toksik metallerden arındırılmalıdır. Aksi halde gelişim bozukluğu ve en önemlisi insanların bu tür etlerle beslenmesi ile bir çok sağlık sorunları ortaya çıkabilir.