Gülhane Askeri Tıp Akademisi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesine başvuran koroner arter hastalığı tanılı bireylerin sağlık davranışlarının belirlenmesi
Health behaviors of individuals with coronary artery disease diagnosis and affecting factors (Example of Ankara Research and Training Hospital of Gulhane Military Medical Academy)
Yazar: NİLGÜN KURU
Danışman: DOÇ. DR. BİRGÜL PİYAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Algı = Perception ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Koroner hastalık = Coronary disease ; Sağlık = Health ; Sağlıklı insanlar = Healthy people ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
Koroner Arter Hastalığı (KAH) gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de gerek morbidite gerekse mortalitenin en önemli nedenidir. KAH'ın yaşam süresi ve kalitesi üzerindeki olumsuz etkisi, maddi ve manevi maliyetlerin yüksekliği düşünüldüğünde yaşam biçimlerini değiştirmeye yönelik koruyucu programların önemi daha iyi anlaşılacaktır. Bireylere olumlu sağlık davranışı kazandırma programları düzenlenmeden önce, bireylerin davranışlarını etkileyen etmenlerin ve bir davranışı yapıp yapmadığının bilinmesi gerekmektedir.Bu çalışmanın kısa dönemli amacı, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi (GATA AEAH), Kardiyoloji Polikliniğine başvuran KAH tanılı bireyler özelinde sağlığın geliştirilmesine yönelik davranışları tanımlamak, sağlık davranışlarını etkileyebilecek bireysel özelliklerini ve sağlık denetim odağı algılama düzeylerini belirlemektir.Elde edilen verilerin uzun erimde KAH tanısı alanların esenlendirme programlarına ışık tutabileceği umulmaktadır. Çalışma, 2009-2010 yıllarında yürütülmüş olan tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Veri toplama formu araştırmacı tarafından KAH tanılı bireylere yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır.Veri toplama formu kişisel bilgi formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ), Çok Yönlü Sağlık Denetim Odağı Ölçeği (ÇYSDOÖ) ve Sağlık Durumunu Algılama Ölçeği (SDAÖ) sorularından oluşturulmuştur. Çalışma öncesi belirlenmiş olan 300 kişi hedefine ulaşıldığında veri toplama sonlandırılmıştır. Veriler bilgisayarda Statistical Package for Social Sciences 15.0 yazılım programında veri tabanı oluşturularak değerlendirilmiştir.Verilerin tanımlanmasında sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Sürekli değişkenlerde normal dağılıma uyanlar için çoklu grup karşılaştırılmasında ANOVA testi, post-hoc olarak Tukey testi kullanılmıştır. Normal dağılıma uymayanlar için çoklu grup karşılaştırılmasında Kruskall-Wallis testi, iki grup karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. P<0.05 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 52,5±8,65 yıl ve % 57,7'si erkektir. Grubun % 93,7'sini evlilerin, % 44,7'sini ilde yaşayanların, % 56,3'ünü yüksek okul ve üniversite mezunlarının, % 69,3'ünü çalışmayanların, % 51'ini ekonomik durumu orta olanların oluşturduğu belirlenmiştir. Grubun kendi bildirimlerine göre % 52,6'sı şişman ve % 33,3'ü obezdir. Grubun % 50'si tarafından KAH sağaltımı açısından yaşam tarzı değişikliğinin önemli olduğu belirtilmiştir KAH tanısı konulduktan sonra % 93,9'unun sigara kullanımını bıraktığı ya da azaltığı, % 75,5'inin sigara kullanmayı bırakmak istediği saptanmıştır.KAH tanılı bireylerin SYBDÖ puan ortalaması (153,22±22,31) olarak bulunmuştur. Alt ölçeklerden en yüksek puan ortalaması (30,57±4,31) ile Kendini Gerçekleştirme, en düşük ortalama ise (18,44±6,85) ile Egzersiz alt ölçeğinden alınmıştır. SYBDÖ toplam puan ortalamaları açısından yaş grupları, cinsler, eğitim durumu grupları, KAH süresi grupları, meslek grupları ve başka kronik hastalık bulunma durumu grupları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır.ÇYSDOÖ toplam puan ortalamaları (74,91±7,92)olarak bulunmuştur. KAH tanılı bireyler en yüksek puanı dış denetim odağı alt ölçeğinden (27,96±3,389) almıştır. En düşük puanı ise şans etkisi (19,94±5,24) alt ölçeğinden almıştır. SDOÖ toplam puan ortalamaları açısından yaş grupları, cinsler, eğitim durumu grupları, BKI grupları ve meslek grupları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır.SDAÖ puan ortalaması (5,89 ± 1,41) dir. Ölçekten alınabilecek en yüksek puan 10'dur. Grup sağlık durumunu iyi olarak algılamamaktadır. SDAÖ puan ortalamaları açısından yaş grupları, eğitim durumu grupları, BKI grupları, KAH süresi grupları, meslek grupları, başka kronik hastalık bulunma durumu grupları, KAH ile ilgili bilgi alma durumu grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır.Sağlıklı yaşam biçimi davranışları kazandırma programları planlamadan önce; bireysel modeller kullanılarak bireylerin değişebilen ve bilişsel algılama etmenlerinin, sağlık davranışlarının ve davranışlarını etkileyen etmenler incelenmelidir.Anahtar Sözcükler: Koroner Arter Hastalığı, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları, Sağlık Denetim Odağı, Sağlık Durumunu Algılama

Abstract:
So as in developed countries, coronary artery diseases (CADs) are the top cause of mortality and morbidity in Turkey. Including the high morale and economic costs, taking in to consideration the negative effects of CAD on life expectancy and on quality of life, the importance of preventive programs related to changing life styles becomes more clear. Understanding the psychosocial characteristics of individuals may be useful for identifying effective health education programs and interventions.Short term objective of this study is to define the individual charateristics those may effect health behaviors, healthy lifestyle behaviors, and perception of health locus of control based on the study group.In long term, findings can provide scientific information to the rehabilitation programs of coronary artery disease patients.The descriptive study has been carried out at cardiology policlinic of Ankara Training and Research Hospital of Gulhane Military Medical Academy (ATRH GMMA) between December 2009-February 2010. The inclusion criteria for the study group (n= 300) was as follows: persons those had coronary artery disease diagnose at least 6 months before the data collection period and those approved to participate to the study. Ethical approval for the study was granted by the research committee of ATRH GMMA.A 104-item questionnaire for socio demographic charateristics, for Health Promotion Life-Style Profile Scale (HPLSP) and the Multidimensional Health Locus of Control Scale (MHLOC) and the Perception of Health State Scale (PHSS), were filled with face to face interwiev technique by the researcher. By reaching to the 300th person, data collection period was completed as decided before. The analysis of the data was obtained by using descriptive statistical and when necessary ANOVA, Mann Whitney U test and Kruskal Wallis variance analysis methods in SPSS 15.0. Tukey test was used for posthoc evaluation. For statistical significance, p<0.05 is accepted.Mean age of the group was 52,5±8,65 and 57,7% were males. Of the group 93,7% were married, 44,7% were living in urban settlements, 56,3% were higher education or university graduates, 69,3% were non-workers and 51% percent reported middle income.According to the self reportings of the study group, 52,6% were overweight and 33,3% were obese. ?Life style change is an important factor for the treatment of CAD? opinion was shared 50% of the group. After the CAD diagnosis 93,9% quitted smoking (or reduced the number) and 75,5% reported intention of quitting.The total Health Promotion Life-Style Profile Scale scores of the study group was (153,22±22,31). The highest mean score was self actualization (30,57±4,31) and the lowest mean score was exercise(18,44±6,85). As regard to total Health Promotion Life-Style Profile Scale scores statistically significant differences had been found between age, gender, education, disease period, occupation and chronic condition groups.The total Multidimensional Health Locus of Control (HLOC) Scale scores of the study group was (74,91±7,92). The highest mean score was External HLOC (27,96±3,389) and the lowest mean score was Chance HLOC(19,94±5,24). As regard to the total MHLOC Scale scores statistically significant differences had been found between age, gender, education, body mass index and occupation groups.The total Perception of Health State Scale (PHSS) score was (5,89 ± 1,41) while the maximum score could be obtained is 10. As regard to the average PHSS scores statistically significant differences had been found between age, education, body mass index, disease period, occupation, chronic condition and CAD related course groups.The new health promotion point of view and the discipline of health education support widely that the main factors which affect the health of communities are the individual health actions that are mainly based on the internal features of individuals such as beliefs, locus of control, self-efficacy and so on. Before planing and implementing education programs for the rehabilitation of persons with coronary conditions it is necessary to analyse these characteristics and create supportive environments.Key Words: Coronary Artery Disease, Health Behaviours, Healthy Lifestyle Behaviors, Health Locus of Control