Türkmenistan Hukukunda bankaların denetimi
Bank auditing in Turkmenistan Law
Yazar: RAHAT GURBANOV
Danışman: PROF. DR. KEMAL ŞENOCAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Ticaret Hukuku) Ana Bilim Dalı / Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Bankacılık = Banking ; Hukuk = Law
Dizin: Bankacılık sistemi = Banking system ; Bankalar = Banks ; Denetim = Control ; Ekonomi = Economy ; Ticaret hukuku = Commercial law ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Türkmenistan hukuku = Turkmenistan law

Özet:
Sovyetler Birliği döneminde merkezi planlama sistemi ile yönetilen Türkmenistan Devleti, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra dünya ekonomisine uyum sağlayabilmek amacıyla bir dizi ekonomik reformu hayata geçirmiştir.Kökeni ilk çağlara kadar uzanmakta olan bankacılık sektörü son 20 yıl içinde teknolojik ve finansal gelişmelere paralel olarak çok hızlı gelişme kaydetmiştir. Bankalar ülke ekonomisinin en önemli ve hassas kesimi olan ve kredi piyasalarında faaliyet gösteren mali kuruluşlardır. Bu nedenle, bankaların faaliyetinin çok sıkı bir denetime tabi tutulması önem arz etmektedir.Temel hukuki metotlar bakımından BDT ülkeleriyle aralarında önemli bir farklılık bulunmayan Türkmenistan Hukuku, getirmiş oldukları düzenlemeler bakımından zaman zaman farklılık gösterebilmektedir.Bağımsızlığın ilk yıllarında bankların kuruluş sermayesinin miktarını düşük tutulması sebebiyle bankların sayısında bir patlama meydana gelmiş, ancak daha sonra yaşanan banker faciasının ardından Türkmenistan Devlet Merkez Bankası banka sistemini sağlamlaştırma politikası doğrultusunda kuruluş sermayesi miktarını kademeli bir artışa tabi tutmuş ve bankaların sayısında bir düşüş yaşanmıştır. Daha sonraları Türkmenistan kendi bankacılık sistemini oluşturma konusunda ilerleme kaydetmiş olmakla birlikte, devlet bankalarında da yeniden yapılanmaya yönelik çalışmalar yapmıştır. Bankaların harici ve dâhili her türlü işlemleri Türkmenistan Merkez Bankası'nın denetim ve kontrolüne tabidir.Banka işletmeleri iç ve dış denetime tabi tutulmaktadırlar. İç denetim, banka faaliyetlerinin  ve uygulayıcılarının yaptıkları işlem ve işlerin uygunluk ve etkinliğinin, üretilmiş her  türlü bilginin güvenirliğinin mevzuat, finansal, muhasebe ve diğer tüm yönlerden bu amaçla çalışan iç denetçi adı verilen kişilerce araştırılıp, incelenip üst yönetime rapor edilmesi prosedürüdür. Dış denetim ise bankanın kendi personeli olmayan denetçilerden oluşan, banka ile doğrudan ilgili, bağlı vb. şekilde organik bağı olmayan bağımsız ve farklı bir tüzel kişiliği olan denetim organı, grubu veya kişisi tarafından denetlenmesidir. İşletmelerin ve toplumların gelişmesi ve büyümesiyle güvenilir ve doğru bilgi elde etme ihtiyacı giderek artmaktadır. Evrensel kural olarak, bütünlüğü, doğruluğu ve tarafsızlığı denetlenip doğrulanmış bilgiler, artık karar işlemleri için güvenilir bilgiler olarak kabul edilmektedir. Hukuk devletinde bankaların faaliyetleri ve sorumlulukları tanımlanmış ve anayasa, yasa, yönetmelik, tüzük ve benzeri mevzuatla düzenlemelere bağlanmıştır. Bu tür işletmelerin faaliyetlerini hukuk düzenine uygun yürütüp yürütmediğini incelemek, açıkladıkları bilgilerin ve iddiaların doğru ve güvenilir olup olmadığını araştırmak ve yöneticilerin bu işletme ile çıkar ilişkisi içinde bulunan kişilere veya işletmelere, topluma ve devlete hesap verme yükümlülüklerini yerine getirmelerini sağlamak üzere tarafsız ve bağımsız denetçi veya bağımsız denetim şirketi tarafından denetlenmeleri hukuk devletinde zorunlu tutulmaktadır.

Abstract:
Turkmenistan which was governed by a central planning system during Soviet Union, has implemented a series of economical reforms in order to harmonize with the world economy after the disintegration of the Soviet Union.The banking sector, whose origin goes back to old ages, has shown a very rapid development during the last 20 years in parallel with technological and financial developments. Banks are financial institutions which are the most important and sensitive section of the national economy and display activity in credit markets. Therefore, it presents a vital importance that the activities of the banks subject to a very strict audition.Turkmenistan and Commonwealth of Independent States? Legal Systems which have no significant difference with respect to basic legal methods may show at times differences in the regulations in force.During the first years of independence since the original capital amount was kept low there was an explosion in the number of banks, yet after the banker disaster that has occurred, in accordance with the Turkmenistan Republic?s Central Bank?s policy of consolidating the banking system, the original capital amount was subjected to a gradual increase and a decrease in the number of banks occurred. Later on, though Turkmenistan has shown improvements in the formation of their own banking systems, work has been done also for restructuring in state banks. All kinds of internal and external transactions of the banks are subject to the audition and control of Central Bank of Turkmenistan.Banking enterprises are subjected to internal and external audition. Internal audition is a procedure involving the inspection and examination of bank activities and the acts and transactions of administrators, the security of any kind of data generated with respect to legislation, financial, accounting and all other aspects by persons called internal auditor working for these purposes and reporting to the senior management. External audition is the audition of the bank by a supervisory body, group or person which has an independent and separate corporate legal personality which does not have a direct or any organic connection to the bank composed of auditors who are not staff of the bank. With the growth and development of institutions and the communities, the need for obtaining confidential and accurate information increases. As an universal rule, information that has been audited and confirmed as complete, correct and impartial are accepted as confidential information for decision acts. In a rule of law state the activities and responsibilities of banks are defined and tied to regulations such as constitution, laws, statutes, regulations and similar legislations. The audition of the banks by independent auditors or independent audition company in order to inspect whether such corporates implement their activities in accordance with the order of law, to inquire the correctness and confidentiality of the information they represent and to provide that the administrators are liable to render account to people and institutions having interest with that corporate, to the community and to the state is a must in a rule of law state.