Kentsel gelişmeye etkileri ve  ranta müdahale aracı olarak arsa değeri vergilendirmesi
Land value taxation as a rent intervention method and its impacts on urban development
Yazar: BAŞAK ATAN
Danışman: PROF. DR. MURAT CEMAL YALÇINTAN ; DOÇ. DR. AYŞEGÜL YAKAR ÖNAL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Arazi değeri = Land valuation ; Kentsel rant = Urban rent ; Vergilendirme = Taxation

Özet:
Kentlerin çok çeşitli yaşam kalitesi bileşenlerinde yarattığı olumsuz etkiler pahasına rant üretimine odaklı süregelen günümüz kentleşme pratikleri, toplumun ürettiği değerin topluma geri döndürülmesinde yetersiz kalmakta ve bu durum, rantın kamuya aktarımına ilişkin mevcut araçların kentsel gelişmeyi yönlendirici potansiyelleri ile birlikte yeniden değerlendirilmesini, farklı araçlar (yöntemler) araştırılmasını ve geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. 
Bu çalışmada, rantın kamuya aktarımı için yalnızca bir vergilendirme aracı değil aynı zamanda bir arsa politikası aracı olan Henry George'un arsa değeri vergilendirmesi (land value taxation) yöntemine ilişkin teorik ve de bu yöntemin uygulanması ve şehirciliğe etkilerine ilişkin pratiğe dönük bilgiler içeren Türkiye gerçeklerine uygun bir araştırma sunmak amaçlanmıştır. Çalışma genelinde, arsa değeri vergilendirmesi hem ranta müdahale aracı olarak rolü hem de uygulanabilirliği ve kentsel gelişmeye etkileri bağlamında irdelenmiştir.
Bu kapsamda ilk olarak, Türkiye kentleşmesi süresince rantı kamuya aktarım çabaları ve tartışmaları, yasal düzenlemeler ile çeşitli politika belgeleri aracılığıyla iki farklı zaman kesitinde sistematik bir şekilde incelenmiş, çeşitli kıyaslamalar, çıkarımlar ve genellemeler yapılmıştır. 
Mevcut durumun analizini takiben rantın kamuya aktarımında Türkiye için yeni bir öneri olarak arsa değeri vergilendirmesi yöntemine odaklanılmıştır. Söz konusu yönteme ilişkin düşünsel dizge Henry George'un İlerleme ve Yoksulluk kitabının derinlemesine incelemesi ve güncel yaklaşımlar üzerinden okuyucuya aktarılmış olup bu tür bir verginin uygulanması durumunda kente etkilerinin farklı boyutlarıyla neler olabileceğine ilişkin kapsamlı bir araştırma sunulmaya çalışılmıştır. Buna ek olarak, arsa değeri vergilendirmesi yöntemini uygulayan çeşitli ülkelerin pratiklerine de yer verilmiştir.
Son olarak, arsa değeri vergilendirmesi yönteminin uygulandığında kentte yaratacağı etkileri olabildiğince somutlaştırmak amacıyla arsa değeri vergilendirmesinin mekanizmasını ortaya koyan çeşitli simülasyonlar ve analizler yapılmıştır. 
Çalışmanın sonuçları özetle, Türkiye pratiğinde rantın kamusal sürdürülebilirliği ve paylaşımının ölçeğine ilişkin önemli problemlerin varlığını ve rantın toplumun geneline dağıtımını düzenleyebilecek üst ölçekte bir bölüşüm kurgusuna ve bu kapsamda ranta  sistemin içerisinde düzenli olarak el koyacak bir araca ihtiyacı ortaya koymaktadır. Söz konusu nitelikleri barındıran aracın sürekli büyüyen, dönüşen ve değer üreten kentsel topraktaki değer artışının sürekli olarak takibini ve kamuya döndürülmesini sağlayacak, sistemin içerisine düzenli bir vergi olarak girmesi önerilen arsa değeri vergilendirmesi olabileceğinden hareketle yapılan simülasyon ve analizlerin, arsa değeri vergilendirmesinin şehirciliğe etkilerine dair literatür tartışmalarını –belirli kriter ve varsayımlar dahilinde- desteklediği görülmekte ve sonuçlar kentsel gelişmeyi kontrol etmede vergilendirme aracılığıyla ranta müdahale etmenin doğru bir başlangıç noktası olabileceğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın diğer bulguları, geçmişten bugüne rantı paylaşma isteğine yönelik bir direncin varlığı ile ekonomi ve beraberinde kentleşme mekanizması kent toprağının ve üzerindeki yapılanmaların bir yatırım aracı olarak sunulması üzerine kurgulanmışken rantın neden kamuya aktarılacağına dair paradoksal durumu ortaya koymakta; bu kapsamda bulgular, üretken sektörlere dayalı yeni bir ekonomi politikasıyla birlikte geliştirilecek bir vergilendirme mekanizmasına ihtiyacı desteklemektedir.
Anahtar sözcükler: Kentsel Rant, Rantın Kamuya Aktarımı, Rantın Vergilendirmesi, Henry George, Arsa Değeri Vergisi

Abstract:
Nowadays, urbanization practices focused on rent production -at the expense of the negative effects on various quality of life components of cities- are insufficient transferring urban rent to the public. This situation requires the re-evaluation of the existing rent distribution methods together with their potential to control urban development, and makes it necessary to research and develop different tools (methods).
In this study, it is intended to present a research on theoretical and -on the application of this method and its effects on urbanism- practical information about Henry George's land value taxation method, which is not only a taxation tool but also a land policy tool for transferring urban rent to the public. Throughout the study, land value taxation has been examined in terms of both its role as a means of intervention in rent, its applicability and its effects on urban development.
In this context, firstly, the efforts and discussions for transferring urban rent to the public during the urbanization of Turkey were systematically examined in two different time periods through legal regulations and various policy documents, and various comparisons, inferences and generalizations were made.
Following the analysis of the current situation, the land value taxation method has been focused on as a new proposal for Turkey in transferring urban rent to the public. The intellectual system related to the method has been conveyed to the reader through an in-depth analysis of Henry George's book Progress and Poverty and current approaches. Moreover a comprehensive research has been tried to be presented on what the effects of this type of tax might be on the city with different dimensions. In addition, the practices of various countries applying the land value taxation method are also included.
Finally, various simulations and analyzes were made to reveal the mechanism of land value taxation in order to concretize the effects when the method is applied on the city. 
The results of the study reveal the existence of important problems regarding the public sustainability of rent and scale of rent sharing in Turkish practice. There is a need for a high-scale distribution scheme that can regulate the distribution of rent to the public, and in this context, a tool that will regularly capture the rent within the system. It is envisaged that the tool, which has these qualities, can be a land value taxation as a regular tax within the system. The tool will ensure the continuous monitoring of the value that increase in the constantly growing, transforming and value-producing urban land and its transfer to the public, as well as a solution to various urbanization problems of Turkey. It is seen that the simulations and analyzes support the literature discussions on the effects of land value taxation on urbanism –within certain criteria and assumptions- and the results reveal that intervening in rent through taxation in controlling urban development can be the right starting point. The other findings of the study reveal the paradoxical situation why the rent will be transferred to the public when there is a resistance to the desire to share the rent from the past to the present, and the economy together with the urbanization mechanism are built on the presentation of the urban land and the improvements on it as an investment tool. In this context, the findings support the need for a taxation mechanism to be developed together with a new economic policy based on productive sectors.
Keywords: Urban Rent, Transferring Urban Rent to the Public, Taxation of Rent, Henry George, Land Value Tax