Nikolay V. Gogol'ün Ölü Canlar romanında edebiyat ve ekonomi ilişkisi
The relationship between literature and economy in Gogol's Dead Souls
Yazar: BUKET LAZOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM ERİNÇ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature

Özet:
19. yüzyıl Rus edebiyatının klasik yazarlarından Nikolay Vasilyeviç Gogol'ün (1809-1852) yaratıcılığında önemli bir yere sahip Ölü Canlar eseri dönemin serflik gerçekliği ve iktisadi ilişkilerine dair ekonomik referanslar taşımaktadır. 1861'de serfliğin kaldırılmasından önce Ölü Canlar'ın kaleme alındığı 1842 yılında toprak reformu gerçekleşmemiştir ve serflik sisteminin sert uygulamalarıyla yürürlüktedir. Eserde söz konusu uygulamaların ne şekilde gerçekleştiği gözlemlenebilirken sınıflar arası fark üzerinden tahakküm ve tabiiyet ilişkileri de olanca açıklığıyla gösterilmektedir. Ekonomik sınıflar, üstlerin altlar üzerine tahakkümü, emeğin metalaştırılması gibi kavramlar eserin olay örgüsü içinde anlatının birer parçası ya da unsuru olarak kendilerine yer bulurlar. Şahıs kadrosunu oluşturan kahramanlar da serflik sisteminin öznesi konumlarıyla mensubu oldukları sınıfların eserde vücut bulmuş hallerini teşkil ederler. Bu noktadan bakıldığında Ölü Canlar eserine yapılacak eleştirel söylem analizi sınıflar arası ilişkiler, iktisadi işleyiş, kanunların toplum mantalitesini inşasındaki rolü gibi konularda belirli bulguları ortaya çıkarmada işlevsel bir yöntem olacaktır. Çalışmamızda Ölü Canlar eseri için yapılacak eleştirel söylem analizinde ekonomik referansları öne çıkarmak amaçlanmaktadır. Eserin ekonomik arkaplanının hangi sebeplerle ele alındığının görülmesi dönemin ekonomik dinamiklerinin esere ne derece yön verdiğini anlamaya yardımcı olacağı düşünülmektedir. Bir diğer taraftan da ekonomi tarihine dair unsurların edebi metinler üzerinden okunmasının alternatif bulgular edinilmesini sağlayacağı öngörülmektedir. Rusya'da 18.yüzyıl'ın ikinci yarısı itibarıyla genel olarak ekonomi, özel olaraksa serflik sisteminin incelenmesi ve bu tarihsel akış içinde eserin yerinin tespiti söz konusu bulguları elde etmede yöntem olarak benimsenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: N.V. Gogol, Ölü Canlar, Rus iktisat tarihi, Serflik sistemi, Rusya'da serflik uygulamaları.

Abstract:
The literary work Dead Souls, which has an important place in the creativity of Nikolay Vasilyevich Gogol (1809-1852), one of the classic writers of 19th century Russian literature, contains economic references to the serfdom reality and economic relations of the period. In 1842, when Dead Souls was written, land reform had not taken place and serfdom laws were in force with their harsh practices. While it can be observed in the novel how these practices take place, the relations of domination and subjugation through the difference between classes are also clearly shown. Concepts such as economic classes, domination of superiors over subjugated ones, and commodification of labor find their place within the plot of the novel as a part or element of the narrative. The heroes who make up the cast of characters constitute the embodiment of the classes they belong to in the work, as they are the subjects of the serfdom. From this point of view, Critical discourse analysis of N.V. Gogol's Dead Souls will be a functional method to reveal certain findings on issues such as inter-class relations, economic functioning, and the role of laws in the construction of social mentality.
In our study, we aim to highlight economic references in the critical discourse analysis for the novel Dead Souls. It is thought that seeing the motivations behind the economic background of the work will help understand to what extent the economic dynamics of the period shaped the work. On the other hand, it is envisaged that reading elements of economic history through literary texts will provide alternative findings. As of the second half of the 18th century in Russia, examining the economy in general and the serfdom laws in particular and determining the place of the work in this historical flow were adopted as methods to obtain the findings in question. 
Keywords: N.V. Gogol, Dead Souls, Russian Economic history, Serfdom Law, Serfdom practices in Russia.