Kırıkkale İl Müftülüğünde çalışan Kur'an Kursu öğreticilerinin Diyanet İşleri Başkanlığının değişen kadın politikalarına yönelik görüş ve tutumları
Opinions and attitudes of Qur'an course teachers in Kırıkkale Provincial Mufti against the changing women policies of the Presidency of Religious Affairs
Yazar: ZÜLEYHA MERYEM CAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HİDAYET TUKSAL
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Diyanet İşleri Başkanlığı = Presidency of Religious Affairs ; Kadın politikaları = Women policies ; Kur'an kursu öğreticisi = Qur'an course teachers ; Kırıkkale = Kırıkkale ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de din hizmetlerinden sorumlu bir devlet kurumu olan Diyanet İşleri Başkanlığında özellikle 2000'li yıllardan sonra kadın politikaları konusunda yaşanan değişim ve kadın Kur'an kursu öğreticilerinin bu değişim sürecine yönelik görüşleri ele alınmıştır. 
Birinci bölümünde Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla girilen değişim dönemiyle birlikte Diyanet İşleri Başkanlığının kuruluş süreci, kurumsal yapısı incelenmiştir. Özellikle son 20 yıla odaklanarak Diyanet İşleri Başkanlığının kadınlara yönelik hizmetleri ve kadın din görevlileri istihdamı konusunda geçirmekte olduğu değişim ele alınmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünde özelde Diyanet'in genelde ise tüm toplumsal oluşumların kadınlarla ilgili mevcut politikalarını şekillendiren kavramlar olan ataerkil yapı, toplumsal cinsiyet ve bu algılara yön veren din, kültür gibi sosyal unsurlar incelenmiştir. Tarihi açıdan kadın hakları mücadelelerinin gelişim süreci ele alınarak konunun günümüzdeki yansımaları incelenmiştir.
Son bölümde ise Diyanet'in kadınlar konusunda değişen politikalarının kadın Kur'an kursu öğreticileri nezdinde nasıl karşılandığı ele alınmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yöntem esas alınmıştır. Kırıkkale İl Müftülüğünde görev yapan 20 Kur'an kursu öğreticisiyle yarı yapılandırılmış mülakat tekniğiyle görüşmeler yapılmıştır. Veri analizi sürecinde içerik analizi yaklaşımı esas alınarak Kur'an kursu öğreticilerinin toplumsal cinsiyet algılarının, Diyanet'in benimsemekte olduğu bu politika değişimini yorumlamalarında nasıl bir tesire sahip olduğu incelenmiştir. 
Çalışmada katılımcıların çoğunun Diyanet'te kadınlar konusunda başlayan bu süreci olumlu bir değişim olarak gördükleri, Diyanet'in kadınlara yönelik hizmetlerinin kadın hakları bilincine katkı sağladığını ve kadına yönelik şiddetle mücadelede bir farkındalık oluşturduğunu düşündükleri gözlemlenmiştir. Kadınlara yönelik hizmetlerin artmasının yanı sıra Diyanet'in kadın politikalarında gözlemlenen en önemli değişimin kadın yöneticilerin atanması olduğu görülmüştür. Katılımcıların Diyanet'in kadınlara yönelik bu değişim politikalarını olumlu bir gelişme olarak değerlendirdikleri ve kadınlara yönelik bu değişimin artması gerektiğini talep ettikleri gözlemlenmiştir.

Abstract:
In this study, the change in the Presidency of Religious Affairs, which is a state institution responsible for religious services in Turkey, especially after the 2000s in terms of women's policies and the views of female Qur'an course instructors on this change process are discussed. 
In the first part, the establishment process and the institutional structure of the Presidency of Religious Affairs are analysed together with the period of change entered with the establishment of the Republic of Turkey. Focusing especially on the last 20 years, the change that the Presidency of Religious Affairs has been undergoing in terms of its services for women and the employment of women religious officials has been discussed.
In the second part of the study, patriarchal structure, gender and social elements such as religion and culture that shape these perceptions are analysed. From a historical perspective, the development process of women's rights struggles is discussed and the reflections of the issue today are analysed.
In the last part, how the changing policies of the Diyanet/Diyanet, the Presideny of Religious Affairs) on women are received by female Qur'an course instructors is discussed. Phenomenological method, one of the qualitative research designs, was used in the study. Semi-structured interviews were conducted with 20 Qur'an course instructors working in Kırıkkale Provincial Mufti's Office. In the data analysis process, the content analysis approach was taken as a basis and it was examined how the gender perceptions of the Qur'an course instructors had an effect on their interpretation of this policy change adopted by the Diyanet. 
In the study, it was observed that most of the participants saw this process that started in the Religious Affairs as a positive change, and that they thought that the Diyanet's services for women contributed to the awareness of women's rights and created an awareness in the fight against violence against women. In addition to the increase in services for women, the most important change observed in the women's policies of the Diyanetwas the appointment of women administrators. It was observed that the participants evaluated this change in Diyanet's policies towards women as a positive development and demanded that this change towards women should increase.