İlkokul dördüncü sınıf sosyal bilgiler dersinde içerik temelli ve işbirliğine dayalı eleştirel düşünme uygulamaları
Content-based and collaborative critical thinking practices in social studies lesson of fourth grade in primary school
Yazar: ELİF BÜŞRA UZUN
Danışman: PROF. DR. BEKİR BULUÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkokul sosyal bilgiler dersinde eleştirel düşünme becerisini geliştirmeye yönelik uygulamaların, öğrencilerin eleştirel düşünme beceri düzeylerine, sosyal bilgiler dersine tutumlarına ve işbirlikli öğrenmelerine etkisini ortaya çıkarmaktır. Araştırma nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem kullanılarak modellenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda öntest sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise öğrenci görüşlerine ve araştırmacı gözlemlerine yer verilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Ankara ili Keçiören ilçesinde bulunan bir devlet okulunda öğrenim gören 82 dördüncü sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın birinci deney grubunda 27, ikinci deney grubunda 28, kontrol grubunda ise 27 öğrenci bulunmaktadır. Birinci deney grubunda yapılan uygulamada içerik temelli eleştirel düşünme uygulamaları, ikinci deney grubunda işbirlikli öğrenme yöntemine göre hazırlanmış içerik temelli eleştirel düşünme uygulamaları kullanılmış, kontrol grubunda ise uygulama yapılmamış sadece veri toplama araçları ile veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Eleştirel Düşünme Testi, Sosyal Bilgilere Yönelik Tutum Ölçeği ve İşbirlikli Öğrenme Ölçeği kullanılmış, ayrıca uygulama öncesinde sonrasında öğrencilerle görüşmeler, uygulama sürecinde ise araştırmacı gözlemleri yapılmıştır. Elde edilen nicel verilerin normal dağılım göstermemesi sebebiyle verilerin analizinde parametrik olmayan testler, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Verilerin analizi sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda deney grupları ile kontrol grubu arasında sosyal bilgilere yönelik tutum, işbirlikli öğrenme ve eleştirel düşünme ön-testleri arasında anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Son-testlere bakıldığında ise deney grupları ile kontrol grubu arasında anlamlı farklılık olduğu ve bu farklılığın deney grupları lehine olduğu görülmüştür. Deney gruplarının ön-test son-test bulguları incelendiğinde ise grupların son testleri lehine anlamlı farklılık olduğu ve öğrencilerin uygulama sonunda eleştirel düşünme, sosyal bilgilere yönelik tutum ve işbirlikli öğrenme düzeylerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Deney grupları arasındaki farklılıklar incelendiğinde ise işbirlikli öğrenmeye dayalı hazırlanan içerik temelli eleştirel düşünme uygulamaları yapılan ikinci deney grubunun eleştirel düşünme ve sosyal bilgilere yönelik tutum düzeylerinin sadece içerik temelli eleştirel düşünme uygulamaları yapılan birinci deney grubuna göre anlamlı olarak arttığı görülmüştür. Öğrencilerle uygulama sonunda yapılan görüşmeler sonucunda ise öğrencilerin derse yönelik olumlu tutum gösterdikleri ve eleştirel düşünme uygulamalarının yapıldığı sosyal bilgiler dersinden zevk aldıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to reveal the effects of the practices aimed at developing critical thinking skills in primary school social studies course on students' critical thinking skill levels, their attitudes towards social studies course and cooperative learning. The research was modeled using a mixed method in which quantitative and qualitative methods are used together. In the quantitative dimension of the study, a quasi-experimental design with pretest posttest control group was used. In the qualitative dimension of the study, student opinions and researcher observations were included. The study group of the research consists of 82 fourth grade students studying in a public school located in Keçiören district of Ankara province. There are 27 students in the first experimental group, 28 students in the second experimental group, and 27 students in the control group. In the first experimental group, content-based critical thinking applications, in the second experimental group, content-based critical thinking applications prepared according to the cooperative learning method were used, in the control group, no application was made, only data collection tools were used. Critical Thinking Test, Attitude Scale Towards Social Studies and Collaborative Learning Scale were used as data collection tools. In addition, interviews with students were made before and after the application, and researcher observations were made during the application process. Since the quantitative data obtained did not show a normal distribution,
non-parametric tests were used in the analysis of the data, and content analysis was used in the analysis of the qualitative data. In line with the findings obtained as a result of the analysis of the data, it was seen that there was no significant difference between the experimental groups and the control group in terms of attitudes towards social studies, cooperative learning and critical thinking pre-tests. When the post-tests were examined, it was seen that there was a significant difference between the experimental groups and the control group, and this difference was in favor of the experimental groups. When the pre-test and post-test findings of the experimental groups were examined, it was concluded that there was a significant difference in favor of the post-tests of the groups and that the students' critical thinking, attitudes towards social studies and collaborative learning levels increased at the end of the application. When the differences between the experimental groups were examined, it was observed that the level of critical thinking and social studies attitudes of the second experimental group, which was prepared based on content-based critical thinking based on collaborative learning, increased significantly compared to the first experimental group, which only received content-based critical thinking applications. As a result of the interviews with the students at the end of the application, it was concluded that the students showed a positive attitude towards the lesson and that they enjoyed the social studies lesson in which critical thinking applications were made.