Yetişkin kadınlarda serum leptin düzeyi ve etkileyen etmenler
Leptin levels in women and influence of factors
Yazar: MENDANE SAKA
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN PEKCAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
ÖZET Saka, M., Yetişkin kadınlarda serum leptin düzeyi ve etkileyen etmenler, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Diyetetik Programı Doktora Tezi, Ankara, 2001. Leptin bir peptit hormon olup, vücut yağ dokusu ve şişmanlığın önemli belirleyicisidir. Bu çalışma, dört farklı beden kitle indeksi (BKI) grubunda (BKI: <20, 20.1-24.9, 25-29.9 ve >30 kg/m2) bulunan 19-48 yaş arası, 80 gönüllü yetişkin kadında serum leptin düzeyini saptamak ve BKI 30kg/m2 ve üzerinde olan bireylere (n:20) uygulanan zayıflama diyetleri sonucunda leptin düzeyindeki değişimleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Tüm bireylerin antropometrik ölçümleri, biyoelektrik impedans analizi (BIA) ile vücut bileşimleri, birbirini izleyen üç günlük besin tüketim durumları, fiziksel aktivite düzeyleri, biyokimyasal ve hematolojik bulguları, açlık serum leptin düzeyleri saptanmıştır. Ortalama serum leptin düzeyleri BKI<20 kg/m2 ve BKI>30 kg/m2 olan bireylerde sırasıyla, 9.4 ± 1.12 ng/mL ve 38.1 ± 2.68 ng/mL olarak saptanmıştır. Antropometrik ölçümlerden üst orta kol çevresi (ÜOKÇ), deri kıvrım kalınlıkları (DKK), bel/kalça oranı, bel ve kalça çevresi ölçümleri de BKI>30 kg/m2 olan bireylerde diğer gruplara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p=0.000). Vücut ağırlığı, bel çevresi ve triseps DKK ölçümleri ile serum leptin düzeyi arasındaki ilişki BKI 25-29.9 kg/m2 olan bireylerde pozitif anlamlı iken, BKI>30 kg/m2 olan bireylerde ise vücut ağırlığı, BKI, kalça ve bel çevresi ölçümleri ile istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur. BIA sonuçlarına göre BKI arttıkça, vücut yağ yüzdesi ve miktarı (kg) artmış, yağsız vücut kitlesi yüzdesi ise azalmıştır. Dört DKK ölçümüne dayalı denklemle bulunan değerlere göre ise, BKI arttıkça vücut yağ yüzdesi, vücut yağ kitlesi, yağsız vücut kitlesi artmış ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.000). Bireylerin enerji (r=-0.231), karbonhidrat (r=-0.256), vitamin C (r=0.305) ve posa (r=0.242) tüketimi ile serum leptin düzeyi arasında anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. BKİ<20 kg/m2 olan bireylerin günlük harcadıkları enerji 1913 ± 47.5 kkal/gün iken, BKI 25-29.9 kg/m2 olan bireylerin 2603 ± 56.6 kkal/gün, BKI>30 kg/m2 olan bireylerin ise, 3434 ± 140.8 kkal/gün olarak belirlenmiştir. BKI arttıkça, enerji harcamasındaki artışlar anlamlı bulunmuştur (p=0.000). BKI>30 kg/m2 olan bireylerin serum leptin düzeyi ile enerji harcamaları arasında da anlamlı ilişki saptanmıştır (r=0.639). BKI>30 kg/m2 olan bireylerin % 10 ağırlık kaybı sonrasında vücut ağırlığı (p=0.000), BKI (p=0.000), bel çevresi (p=0.002), kalça çevresindeki (p=0.009) azalmalar anlamlı bulunmuştur. BKI>30 kg/m2 olan bireylerde serum leptin düzeyi ile yüksek dansiteli lipoprotein (HDL) (r=0.485) ve T4 (r=-0.459) düzeyleri arasında anlamlı ilişki olduğu ortaya konmuştur. Ağırlık kaybı ile birlikte serum leptin (önce: 35.9 ±3.1 ng/mL, sonra: 25.4 ± 3.9 ng/mL, p<0.01), düzeyinde de anlamlı azalma belirlenmiştir. Sonuç olarak, leptin düzeyinin obezlerde, normal vücut ağırlığındaki kişilere göre yüksek olduğu ve ağırlık kaybı ile düştüğü belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Leptin, beden kitle indeksi, şişmanlık, ağırlık kaybı, yetişkin kadın

Abstract:
VI ABSTRACT Saka, M., Leptin levels in women and influence of factors, Hacettepe University Institute of Health Sciences PhD Thesis in Dietetics, Ankara, 2001. Leptin is a peptide hormon that is strongly correlated with adiposity and is a potential determinant of obesity. The purpose of this study was to determine serum leptin levels of eighty volunteer women, aged 19-48 years, in different body mass index (BMI) groups (<20, 20.1-24.9, 25-29.9, >30 kg/m2) and to evaluate the effect of weight reduction programme on leptin level in women (n:20) with BMI >30 kg/m2. Anthropometric measurements, body composition by bioelectrical impedance analysis (BIA), food intakes and physical activity levels for three consecutive days, biochemical and haematological data, serum leptin concentrations were determined. Mean serum leptin levels of women with BMI <20kg/m2 and >30 kg/m2 were 9.4 ± 1.12 ng/mL and 38.1 + 2.68 ng/mL, respectively. Mid upper arm circumference, skinfold thicknesses, waist: hip ratio, waist and hip circumference measurement were higher in BMI>30 kg/m2 group than other groups (p=0.000). Leptin levels were positively associated with body weight, waist circumference, triceps skinfold thickness in women with body mass index between 25-29.9 kg/m2. In women body mass index higher than 30 kg/m2, serum leptin level was highly correlated with body weight, BMI, waist and hip circumferences. According to bioelectrical impedance analysis with the increase in body mass index, increase in percentage of fat and fat mass (kg), and decrease in the percentage of fat free mass were determined. Depending on the results calculated by equations using four SFT, with the increase in body mass index the percentage of fat, fat mass and fat free mass were increased and found statistically significant (p=0.000). Significant correlations were found between serum leptin and intakes of energy (r=-0.231), carbohydrates (r=-0.256), vitamin C (r=0.305) and fibre (r=0.242). Daily mean (±Sx) energy expenditures were 1913 ± 47.5 kcal, 2603 ± 56.6 kkcl and 3434 + 140.8 kcal in women with body mass index values <20, 25-29.9 and > 30 kg/m2 respectively. Significant correlation was found with the increase of BMI and energy expenditure (p=0.000). Also significant correlation was found between serum leptin levels and energy expenditure in women with BMI > 30 kg/m2. After 10 percent of weight loss in women with body mass index higher than 30 kg/m2, the decrease in body weight, body mass index, waist and hip circumferences were found significant before and after intervention (p=0.000, p=0.000, p=0.002, p=0.000 respectively). Significant correlation was found between serum leptin levels and high-density lipoprotein (HDL) (r=0.485) and T4 (r=-0.459) in women with body mass index >30 kg/m2. After intervention together with weight loss, significant decreases in baseline serum leptin (before: 35.9 ± 3.1 ng/ml; after: 25.4 ± 3.9 ng/ml, p< 0.01), was determined. It may be concluded that, obese women have higher serum leptin levels than those of normal weight women and leptin levels decrease with weight loss. Key words: Serum leptin, body mass index, obesity, weight reduction, women