Çölyak hastalarında COVID-19 pandemisinin glütensiz diyet uyumu ve yaşam kalitesine etkileri
Effects of the COVID-19 pandemic on gluten-free diet compliance and quality of life in celiac patients
Yazar: NESLİHAN UZUNKOL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN ÖNER
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Diyet = Diet ; Glutenler = Glutens ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Bu çalışmada, yetişkin Çölyak hastalarında COVİD-19 pandemisinin glütensiz diyet uyumu ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Kayseri Çölyakla Yaşam Derneği'ne üye en az 1 yıldır Çölyak hastalığı tanısı almış 18 yaş üzeri 158 kişi çalışmaya dahil edilmiştir. Sosyodemografik özellikleri, glütensiz diyet uyum sorularını, pandemi sorularını ve Çölyak Hastalarında Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Anketini içeren çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular içeren anket çevrimiçi olarak doldurmaları istenmiştir. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların %29.1'i erkek, %70.9'u kadın, yaş ortalaması 36.39±11.23 yıldır. Pandemi döneminde glütensiz ürün bulmada zorlananların oranı %43.7'dir. Katılımcıların pandemi döneminde glütensiz diyet uyumu %50'sinde pandemi öncesi ile aynı kaldığı, %34.2'sinde pandemi öncesinden daha iyi olduğu ve %15.8'inde ise pandemi öncesinden daha kötü olduğu saptanmıştır. Toplam yaşam kalitesi puanı 125.42±29.10 hesaplanmıştır. Kadınların duygusal ve endişe alt ölçekleri ile toplam puanları erkeklere göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p <0.05). Pandemi döneminde glütensiz ürün bulmada zorluk yaşayan grupta sosyal, endişe ve gastrointestinal alt ölçek ile toplam puanları anlamlı bir şekilde daha düşük bulunmuştur (p<0.001). Glütensiz diyet uyumunun yüksek olduğu grupta uyumun düşük olduğu gruba göre duygusal ve gastrointestinal alt ölçek puanları anlamlı yüksek bulunmuştur (p<0.05). Glütensiz diyet uyumunun pandemi öncesinden daha kötü olduğunu belirten katılımcıların duygusal, sosyal, endişe, gastrointestinal ve toplam puanları diğer katılımcılardan anlamlı düşük saptanmıştır (p<0.001). Sonuç olarak; glütensiz diyete uyup uyamama durumu, pandemi döneminde glütensiz diyet uyumunun değişimi ve bu dönemde glütensiz ürün bulmada zorluk yaşanması Çölyak hastalarının yaşam kalitelerini etkilemiştir. Bu durumda Çölyak hastalığı konusunda hastalara daha fazla bilgi verilmelidir. Ayrıca pandemiden dolayı düşen özellikle Çölyak hastalarında ekonomik refah devlet desteğini gerektirmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı; COVİD-19 pandemisi; Glütensiz diyet; Yaşam kalitesi.

Abstract:
In this study, it was aimed to investigate the effects of the COVID-19 pandemic on gluten-free diet compliance and quality of life in adult Celiac patients. 158 people over the age of 18 were included in the study who have been diagnosed with celiac disease for at least 1 year among members of the Kayseri Association of Living with Celiac Disease. They were asked to fill out a multiple-choice and open-ended questionnaire online, including sociodemographic characteristics, gluten-free diet compliance questions, pandemic questions, and Celiac Disease Questionaire. Of the  patients included in study, 29.1% were male, 70.9% were female, with a mean age of 36.39±11.23 years. The rate of those who have difficulty in finding gluten-free products during the pandemic period is 43.7%. During the pandemic, compliance to a gluten-free diet of the participants was found to be the same as before the pandemic in 50%, better than before the pandemic in 34.2%, and worse than before the pandemic in 15.8%. Total quality of life score was calculated as 125.42±29.10. Emotional and worries subscales and total scores of women were found to be lower than men (p <0.05). During the pandemic period, social, worries, gastrointestinal subscales and total scores were found to be significantly lower in the difficulty in finding glüten-free products group (p<0.001). Emotional and gastrointestinal subscales scores were found to be significantly higher in the group with high gluten-free diet compliance compared to the group with low compliance. (p<0.05). Emotional, social, worries, gastrointestinal subscales and total scores were found to be significantly lower in participants, who stated that their compliance to a gluten-free diet was worse than before the pandemic (p<0.001). In conclusion; the situation of being able to comply with a gluten-free diet, the change in compliance with a gluten-free diet during the pandemic period, and the difficulty in finding gluten-free products in this period have affected the quality of life of the celiac patients. In this case, patients should be given more information about celiac disease. In addition, the economic welfare that has fallen due to the pandemic requires state support, especially in celiac patients.
Keywords: Celiac disease; COVID-19 pandemic; Gluten-free diet; Quality of life.