Bölgeselcilik olgusu çerçevesinde Doğu Akdeniz'in yenilenen jeopolitiği
Revolving geopolitics of the Eastern Mediterranean in the context of regionalism
Yazar: EMRE BAYSOY
Danışman: PROF. DR. CENGİZ OKMAN
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Strateji ve Stratejik Araştırmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bölgeselcilik = Regionalism ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Güvenlik = Security ; Jeopolitik = Geopolitic ; Jeopolitik konum = Geopolitic position ; Uluslararası güvenlik = International security

Özet:
İki kutuplu dünya sisteminin sona ermesinden sonra uluslararası güvenlik ortamı nitel bir değişim içerisine girmiştir. Güvenlik anlayış ve uygulamalarının genişlemesinin yanı sıra, güvenliğin unsurları da bir dönüşüm yaşamaktadır. Egemenlik, güç, ulus-devlet, bölge ve bölgeselcilik bu unsurlar arasında gelmektedir. Bu çerçevede özellikle bölgeler ve bölgeselcilik anlayışı, hem bir analiz düzeyi olarak hem de jeopolitik birer kavram olarak değer kazanmaktadır. Günümüz güvenlik ortamının yeni sorun ve tehditlerinin kaynak ve etki alanı açısından bölgesel karakterli olmaları da, bu duruma katkıda bulunmaktadır. Dolayısıyla bölgeselcilik olgusu günümüzde merkezi bir önem taşımaktadır. Bu durum bölgelerin, klasik coğrafi mekan anlayışından farklı bir şekilde organik bütün olarak algılanmalarını gerektirmektedir.Bu bağlamda Doğu Akdeniz'in uluslararası güvenlik açısından sahip olduğu yaşamsal konum ve de yeni tehditlerin birçoğunun bu bölgede görülmesi bölgeyi ön plana çıkarmaktadır. Doğu Akdeniz'in, Soğuk Savaş sonrası döneminin oluşmakta olan parametrelerinin belirlendiği ve belirleneceği bir bölge olma potansiyeli taşıdığı ileri sürülebilir. Bu süreç ise kendiliğinden yaşanmamakta, bir mücadele konusu olmakta ve bölgeselcilik ise yaşanan mücadelede farklı anlayış ve uygulamaları ile bir araç niteliğini kazanmaktadır. Bu doğrultuda bölgeselcilik, özellikle Doğu Akdeniz'de bölge jeopolitiğinin yenilenmesi için bir iktidar ve kontrol aracı olmaktadır. Bölge jeopolitiğinin tarihsel karakteristik özellikleri, söz konusu yenilenme sürecinde yeni bir bağlam kazanmış ve bir önceki dönemdeki klasik güçler dengesi anlayışına dayanan güvenlik yapısı, bu tarihsel özellikler aracılığıyla bir dönüşüm baskısı altına girmiştir. Bölgeye yönelik algılamalar değişmiş ve bu durum da bölge jeopolitiğinin Soğuk Savaş döneminde şekillenen unsurlarının da değişmesi yönünde bir eğilim başlatmıştır.Bu çalışmada yeni güvenlik ortamının temel özellikleri üzerinde durulmuş ve bu ortamda bölgeselciliğin ne anlama geldiği incelenmiştir. Bu çerçevede Doğu Akdeniz'in jeopolitik karakterinin tarihsel bir perspektif içerisinde nasıl şekillendiği belirlenmiş ve günümüzde bölge jeopolitiğinin neden ve nasıl dönüşmekte olduğu sorusu tartışılmıştır. Farklı bölgeselci yaklaşımların pratikte Doğu Akdeniz üzerine yansımaları üzerinde durulmuş ve bölgeselcilik ile jeopolitik arasındaki ilişki belirlenmeye çalışılmıştır. Son olarak Doğu Akdeniz jeopolitiğinin Türkiye güvenliği açısından önemi ele alınmıştır.

Abstract:
After the end of the bi-polar world, the security structure of the world has faced a qualitative change. Adding to deepening and widening the scope of the security studies; the elements of the security have also changed. These elements include soverignty, power, nation-state, region and regionalism. In this framework regions and regionalism becomes a unit of analysis level and also they gained a geopolitical value. The fact that new threats of the new security environment are regional at scope and affect also contributed to this situation. Therefore, regionalism phenomenon has a central importance in the contemporary world.In this context, Eastern Mediterranean is coming forefront as a vital place in the international security for having the new threats within itself. It can be argued that Eastern Mediterrenean can be the region where the parameters of the post-Cold War world are being shaped and will be shaped. It can be said that, this process of competition is going on and regionalism is becoming an instrument with its different understandings and practices in this competition. Therefore, regionalism becomes a control and power leverage especially in the process of changing geopolitical structure of the Eastern Mediterranean. In this re-structering process, the historical geopolitical character of the region gained a new context and the region?s security sutructure that depends on classical balance of power is under the pressure of change too. Adding to that, perceptions towards the region have also changed and this situation also changed the pre-order of the region. In this sense, states that founded on the grounds of modern nation states of the region like Turkey, Israel, Egypt and Syria are subjected to an intense pressure to change in accordance with the regions new geopolitical structure.In this study, the features of the new security structure are emphasized and in this framework, the meaning of the regionalism is definded. The geopolitical chracteristics of the Eastern Mediterranean is analyzed in a historical sense and the question of why and how region?s geopolitical structure is subjected to change in comtemprary era is asked. The reflections of the different understandings of regionalism on Eastern Mediterranean are discussed and the relationship between the regionalism and geopolitics is discussed. Finally, the importance of the Eastern Mediterranean to the security of Turkey is examined with a regional perspective.