Diyarbakır merkez Kayapınar, Yenişehir ve Sur ilçelerinde mısır ekim alanlarının fungal patojenler
Fungal pathogens of maize in Diyarbair center Kayapinar, Yenişehir and Sur provinces
Yazar: SADİYE ÇAKIR TAŞÇIER
Danışman: PROF. DR. HAMİT KAVAK
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki hastalıkları = Plant diseases ; Diyarbakır-Kayapınar = Diyarbakır-Kayapınar ; Diyarbakır-Sur = Diyarbakır-Sur ; Diyarbakır-Yenişehir = Diyarbakır-Yenişehir ; Mantar hastalıkları = Mycoses ; Ustilago maydis = Ustilago maydis

Özet:
2019 ve 2020 yıllarında Diyarbakır'ın Sur, Yenişehir ve Kayapınar ilçelerinde yetiştirilen mısır alanlarında yürütülen arazi gözlem çalışmalarında önemli düzeyde fungal etmenler tespit edilmiştir. Bu amaç ile Kayapınar, Yenişehir ve Sur ilçelerinde bir örnekleme çalışması gerçekleştirilmiştir. Örnekleme sırasında 12 araziden 36 adet hastalık belirtisi gösteren bitki örneği elde edilmiştir. Hastalık belirtisi gösteren bu bitki örneklerinin morfolojik ve mikroskobik gözlemler yoluyla teşhisi yapılmıştır.  Ustilago maydis'ten ileri gelen mısır rastığı, Exserohilum turcicum'dan ileri gelen kuzey yaprak yanıklığı, Aureobasidium zeae'dan ileri gelen göz karası ve Fusarium spp'den ileri gelen baş yanıklığı mısır bitkisinde tespit edilen hastalıklar olarak belirlenmiştir. Bunlardan Aureobasidium zeae'nın oluşturduğu göz karası hastalığının Ülkemiz ve bölge için ilk kayıt olduğu kanatine varılmış ve hastalıkların ilçelere göre dağılımlarında farklılıklar gözlemlenmiştir. Örnekleme yapılan arazilerde, Kayapınar ilçesinde her üç hastalık etmeni de farklı oranlarda mevcutken, Sur ilçesinde yalnızca Ustilago maydis ve Yenişehir ilçesinde ise Exserohilum turcicum ve Aureobasidium zeae  etmenleri yaygınlık göstermiştir. Diğer taraftan mısırın aynı üretim alanlarında bulunan bazı yabancı otlarda ise hemen hepsi Erysiphe cinsine bağlı külleme türleri belirlenmiştir. Bunun içinde külleme belirtisi gösteren yabancı otlar toplanmıştır. Külleme ve pas tipindeki etmenlerden doğrudan preparat hazırlanarak morfolojik olarak teşhis edilmiştir. Bunlar domuz pıtrağında (Xanthium strumarium) Podosphaera xanthii, beyaz çıtlık da (Chondrilla juncea) Erysiphe spp,  Çobandeğneğinde (Polygonum aviculare) Erysiphe polygoni olarak teşhis edilmişlerdir.
Ustilago maydis ve baş yanıklığı etmeni Fusarium sp'nin önceden beri var olduğu ve bilindiği ancak kuzey yaprak yanıklığı etmeni Exserohilum turcicum ve göz karası hastalığı etmeni Aureobasidium zeae'nın bölgede yeni hastalıklar olduğuna kanaat getirilmiştir. Hastalık etmenlerinin mevcut durumda, çok yaygın görülmemekle beraber her geçen yıl artacağı kaçınılmaz görülmektedir.

Abstract:
In 2019 and 2020, significant fungal factors were detected in land observation studies conducted in corn fields grown in the Sur, Yenişehir and Kayapınar districts of Diyarbakır. For this purpose, a sampling study was carried out in Kayapınar, Yenişehir and Sur districts. During the sampling, 36 plant samples showing signs of disease were obtained from 12 lands. Morphological and microscopic observations of these plant samples have been diagnosed. Corn smut from Ustilago maydis, northern leaf blight from Exserohilum turcicum, black eye from Aureobasidium zeae and head blight from Fusarium sp have been identified as diseases detected in the corn plant. Of these, it was concluded that the black eye disease caused by Aureobasidium zeae was the first to be recorded for our country and the region, and differences in the distribution of diseases according to the districts were observed. While all three disease factors were present at different rates in Kayapınar district, only Ustilago maydis was prevalent in Sur district and Exserohilum turcicum and Aureobasidium zeae were prevalent in Yenişehir district in the sampled lands. On the other hand, in some weeds found in the same production areas of corn, powdery mildew species have been identified, almost all of which are related to the genus Erysiphe. Weeds showing signs of powdery mildew were collected. It was diagnosed morphologically by making a preparation directly from powdery mildew and rust-type factors, and its herbariums were made between drying papers to reuse them later. They were diagnosed as Xanthium strumarium, Chondrilla juncea, Polygonum aviculare.
Ustilago maydis and head blight are known to Fusarium spp. that already exist, however, Aureobasidium zeae disease causing northern leaf blight Exserohilum turcicum and black eye has been convinced that it is a new disease in the region. Although the disease factors are not very common in the current situation, it seems inevitable that they will increase every year.