Soyut resimde "gerçeklik" /
Yazar: RUKEN ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. TURAN AKSOY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Gerçeklik = Reality ; Resim sanatı = Painting art ; Soyut resim = Abstract painting

Özet:
Sanat, bu dünyada varolan insanın bir faaliyeti olduğuna göre, bu dünyadan kopuk, kendi içinde, apayrı bir boyutta değil, sanatçının "gerçeklik'le ilişkileri çerçevesinde, yine bu dünya içerisinde incelenmelidir. Resim tarihinde, soyut resim, bu dünya ile, dış gerçeklik ile ilişkilerini uç noktada değiştirmesiyle dikkat çekmiştir; resimde nesne yanılsamalarının artık olmayışı, alışılageldik biçim-içerik anlayışını tersyüz etmiş, elemanların otonomlaşmasıyla anlam, daha düşünsel, kavramsal alanlara kaymıştır. Bu yeni resim anlayışı, içinde bulunduğu dönemin sosyal, ekonomik, bilimsel, kültürel, vs. yapısının yol açtığı dünya görüşüyle paralel gelişmiştir; örneğin, dış gerçeklik bilim ve felsefe tarafından da şüpheli bir tavırla ele alınmış, dünyaya karşı "doğal tavır" reddedilmiş, nesne "gerçek"in aranma yeri olmaktan çıkarılmıştır. O halde, soyut resmin dış gerçeklikle ilgisinin incelenmesi, onun içinde bulunduğu dönemin dünya görüşünün ve bu görüşü hazırlayan koşulların da incelenmesini gerekli kılmaktadır. Çalışmada "Soyut Resmi Hazırlayan Koşullar" başlığı altında Soyut Resmin ortaya çıktığı dönemi yani 20. yüzyılı hazırlayan sosyo-ekonomik durumlardan, "Soyut Resmin Ardındaki Dünya Görüşü" başlığı altında ise bu resmi etkilemiş olan felsefi durumdan bahsedilmiştir. Soyut resim birden bire, kendi kendine ortaya çıkmış değildir şüphesiz. "Soyut" ya da "non-figüratif e giden yol, figüratif resmin değişmesinden, onun doğaya bakışının değişmesinden geçmiştir. Bu değişimin en önemli duraklan "İzlenimcilik" ve "Kübizm" olup, bu çalışmada onlar üzerinde de "İzlenimcilikten Dışavurumculuğa" başlığı altında durulmaktadır. "Biçim ve İçerik" başlıklı bölüm ise, bu çalışmanın konusu olan "soyut resimde gerçeklik"in asıl aranacağı yere, yani "biçim-içerik" ilişkisine ayrılmıştır."Ruh-Madde Karşıtlığı" başlıklı bölümde soyut resmin, değişen biçim- içerik ilişkisiyle, varlığını ruhsal alanlarda bulmaya çalışması, fakat bir yandan da biçimsel elemanların uç noktada azaltılmasıyla resmin bir nesneye de dönüşme ihtimali sorgulanmakta; bu durum bir ruh ve madde karşıtlığı bağlamında ele alınmaktadır. "Resimlerle İlgili Açıklamalar" bölümünde, bu çalışmaya konulan resimler mümkün olduğunca açıklanmaya çalışılmış, "soyut" ve "soyutlama" arasındaki farklar üzerinde durulmuş, yapılan resimlerin nasıl bir gerçeklikle ilgileri olduğu saptanmaya çalışılmış ve "soyut" olan, bu ilgilere göre açıklanmıştır. Resimde soyuta varmaya çalışmak, teorik ve pratik birçok sorunla uğraşmayı da beraberinde getirmektedir. Bu çalışmada, resimde tasvir etmenin ne derece soyut olabileceği, resmin elemanlarının ne derece içinde yaşadığımız maddi dünyadan, nesneler dünyasından bağımsız olabileceği sorgulanmakta, yapılan resimlerde figüratif resmin mekan anlayışından kurtulabilmenin ve soyut kompozisyonlara varabilmenin olasılıkları üzerinde durulmaktadır.

Abstract:
Puisque Fart est Factivite de l'homme qui existe dans ce monde-lâ, il ne peut pas etre etudie particulierement, separe de ce monde, dans toute une autre dimension, mais au contraire, il ne peut etre etudie que dans le cadre des relations de Fartiste avec "la realite", dans ce monde. Dans Fhistoire de la peinture, la peinture abstraite a attire Fattention par 1 'extreme changement de ses relations avec la realite exterieure, avec ce monde; les illusions des objets, n'existant plus dans la peinture, la conception habituelle de la relation "forme-contenu" s'est effondree, et puis, par consequence de Fautonomie des elements picturales, le sens s'est glisse dans des champs plus conceptuels, plus ideels. Cette nouvelle conception de peinture s?est epanouie parallelement a la conception du monde resultante de F atmosphere sociale, economique, scientifique, culture], etc. de son temps; les sciences et la philosophic aussi ont redoute de la realite exterieure par exemple, "F attitude naturelle" envers le monde a ete refusee, on a renonce de chercher la realite dans Fobjet. Enfin, Fetude de la relation de la peinture abstraite avec la realite exterieure exige Fetude de la conception du monde de son temps et les circonstances qui ont prepare cette conception. Dans la these, sous le titre de "Les Circonstances Qui Ont Prepare la Peinture Abstraite", on parle des situations socio-economiques qui ont prepare le temps de la peinture abstraite, c'est-â-dire le vingtieme siecle. Et puis, sous le titre de "La Conception du Monde Derriere la Peinture Abstraite", on parle cette fois-ci, de la situation philosophique qui a influence cette peinture. La peinture abstraite ne s'est naturellement pas epanouie soi-meme, spontanement. La voie conduisant â Fabstrait ou â la peinture "non-figuratif ' est passee par le changement de la peinture figüratif, par le changement de sa conception de la nature. "Impressionnisme" et "Kubisme", etant des stations les plus importantesIV de ce changement, ils tiennent une place dans la these sous le titre de "de l'Impressionnisme a I'Expressionnisme". La partie intitulee "Forme et Contenu" est consacree a la place essentielle de la recherche de la realite dans la peinture abstraite qui est le sujet de la these, enfin â la relation de la forme et du contenu. Sous le titre de " La Contraste de l'Ame et de la Substance", on parle de la peinture abstraite recherchant son existence dans les champs spirituels par sa differente relation de la forme-contenu, mais en meme temps ayant la possibility de devenir un objet par la radicale reduction de ses elements formels. Dans la partie "Commentaires sur les Peintures", on essaie d'analyser les quelques peintures mises dans la these, et puis on essaie de constater les differences entre "l'abstrait" et "!' abstraction", on essaie de constater aussi les relations de ces peintures avec la realite et enfin, on les explique par rapport â ces relations. Essayer d'atteindre l'abstrait dans la peinture, va de pair avec un tas de problemes theoriques et pratiques â resoudre. On ne peut pas s' en passer sans se demander combien la representation dans la peinture peut etre abstraite, combien les elements picturales peuvent-ils etre liberes de ce monde concret, de ce monde des objets et şans s'interroger sur les possibilites de se liberer de la mentalite de l'espace de la peinture figurative et d'atteindre les compositions abstraites.