Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası' nın kar
(zarar) durumunun ekonomik konjonktür ile ilişkisinin analiz / Analysis of relation of profit and cost situation of Turkish republic central bank with economical conjuncture
Yazar: ASLI ŞAHİN
Danışman: PROF.DR. AHMET AKSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration

Özet:
?Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası' nın Kar / (Zarar) DurumununEkonomik Konjonktür İle İlişkisinin Analizi? başlıklı yüksek lisans tezinin ilkbölümünü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın Genel Tanıtımıoluşturmakta olup, bu başlık altında TCMB' nin tanımı, tarihçesi, işlevleri,görev, yetki ve politikaları ile TCMB' nin gelir / kar ve gider/zararunsurları,TCMB Kar / (Zarar) Tablosu ve TCMB Kar / (Zarar) Hesabı elealınmıştır.Bu bölümde üzerinde durulan en önemli noktalardan biri TürkiyeCumhuriyet Merkez Bankası'nın 1211 sayılı TCMB Kanunu 25 Nisan 2001tarihli ve 4651 sayılı Yasa ile değiştirilmesidir. Yeni Merkez Bankası Kanunuile TCMB kaynaklarının kamu finansmanı amacıyla kullanılmasına sonverilmiş, ?Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bağımsızlığı?nı elde etmiş veartık TCMB' nin temel amacının fiyat istikrarını sağlamak olduğununbelirlenmesidir.Tezin İkinci Bölümü'nde Dönemler İtibariyle Türkiye CumhuriyetMerkez Bankası' nın Kar / (Zarar) Durumu başlığı altında TCMB Kar /(Zarar) ı incelenmiştir. Bu bölümde önemli nokta 2001 yılında bahsedilenKanun Değişikliği çerçevesinde gelen ?Bağımsızlık? kavramı yanında?Şeffaflık? ve ?Hesapverebilirlik? kavramları gereği 2001 yılından itibarenTCMB Kar Zarar Tablosu'nu da içeren TCMB Bağımsız Denetim Raporlarıkamuoyuna yayınlanmaya başlanmış olmasıdır.Üçüncü Bölüm'de Dönemler İtibariyle Ekonomik Konjonktürün Durumubaşlığı altında Türkiye ekonomisi incelenmiştir. Bu bölümde incelemesiyapılırken kullanılan kriterlerde sınırlı iken; önemli olan nokta Kanundeğişikliğinin sonucunda gelen ?TCMB Bağımsızlığı? nın özellikle ülkedeyaşanan ekonomik krizlerden sonra tartışılmaya başlanmış olmasındandolayı çalışmasıdır.Bu nedenden dolayı ekonomik krizler çalışmakapsamında belirleyici özellik arz etmesidir.Çalışma dahilinde yapılan incelemede ekonominin dönemlereayrımında ekonomik krizler yanında; 1980 öncesinde Türkiye'de yaşanankrizler daha çok Türkiye'de mal ve emek piyasalarının gelişmediği, dövizpiyasası ile para piyasalarının mevcut olmadığı ortamlarda doğmuş olankrizler olduklarından dolayı 1980 yılına kadar yaşanan krizler, 1933-1980Dönemi içerisinde ele alınmış; 1980 sonrasında yaşanan küresel kaynaklıfinansal krizlerin olmalarından dolayı; 1980-1994, 1994-1998, 1998-2001ve 2001-2006 Yılları Arası Dönem olarak ayrı ayrı incelenmiştir.Sonuç olarak; fiyat istikrarına ilişkin uygulanan politikalar sonucundaTCMB'nin kar veya zarar edebildiği hatta 2001 Kanun değişikliğine kadar karederken , sonrasında zarar etmeye başlaması finansal disiplinde bir zayıflıkanlamına gelmemesi gerektiği önemlidir. Çünkü, merkez bankalarınınzararları sadece enflasyon hedefinin gerçekleşmesini tehlikeye soktuğudurumlarda sorun olarak kabul edilmekte ve para politikalarınıuygulayabildikleri ve hedeflerine ulaşabildikleri sürece, faaliyetleri sonucundakar veya zarar etmelerinin bir önemi bulunmamaktadır.

Abstract:
General Description of Turkish Republic Central Bank constitutes thefist part of this master thesis entitled ?Analysis of Relation of Profit and CostSituation of Turkish Republic Central Bank with Economical Conjuncture?,under this title, description, history, roles, duties, authorities and policies ofCentral Bank of Turkish Republic, income/profit and outcome/cost factors ofCentral Bank of Turkish Republic, profit (loss) statement of Central Bank ofTurkish Republic and Profit (Loss) Account are discussed. In this part, one ofthe most important points is substitution of the Law of Central Bank No. 1211with the Law on 25th April 2001 No. 4651. With new Law of Central Bank,using sources of Central Bank of Turkish Republic for public financing wascome to end, Central Bank of Turkish Republic had its independence andbasic aim of Central Bank became providing price stabilization.In the second part of thesis, under title of Profit (Loss) Situation ofCentral Bank according to seasons, Profit / (Loss) of Central Bank isexamined. In this section, important point is that Independence AuditingReports including Profit Loss Statement of Central Bank of Turkish Republicstarted to be published for public on the basis of concepts ?Independence?,?Transparency? and ?Responsibility? in 2001.In the third part, under title of Situation of Economical Conjunctureaccording to seasons, Turkey Economy is examined. When the economy isexamined in this part, used criteria are limited; the most important point isthat ?Independence of Central Bank of Turkish Republic? on the basis of lawsubstitution worked especially because of discusses after economical crisesin the country. On this ground, economical crises have determining characterin the scope of operation.According to the examination in the scope of this study; fordetermination of the economical seasons, crises until 1980 are discussed inthe period of 1933-1980, because the crises before 1980 happened in theenvironment, where goods and effort markets could not be developed andexchange and money markets could not be available; the periods 1980-1994,1994-1998, 1998-2001 and 2001-2006 1980 are examined separately,because global-source financial crises happened after 1980.As a result; after the policies related to price stabilization, Central Bankof Turkish Republic can make profit or lose money; but, that Central Bankstarted to lose money after it made profit until Law Substitution in 2001 doesnot mean a weakness in financial discipline. Because, the losses of centralbanks are accepted as problem only when these losses jeopardize theinflation aims, and as long as they can implement money policies and reachtheir aims, there is no importance in profits and losses after their activities.