Bireylerin erişkin bağışıklama konusundaki bilgi, tutum ve davranışları üzerine sağlık okuryazarlığı düzeyinin etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of HEALTH literacy level on individuals' knowledge, attitudes and behaviors on adult immunication
Yazar: AYŞE SARI
Danışman: DOÇ. DR. MEMET TAŞKIN EGİCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Davranış = Behavior ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tutumlar = Attitudes ; Yetişkinler = Adults ; İmmünizasyon = Immunization

Özet:
Amaç: Çalışmada, Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne herhangi bir sebeple başvuran 18 yaş ve üstü kişilerin erişkin bağışıklama hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları üzerine sağlık okuryazarlığı düzeyinin etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Gözlemsel, analitik, kesitsel olarak tasarlanan çalışma, bireylerin sosyodemografik özelliklerini, erişkin bağışıklama hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarını belirleyen 28 soru ve 32 maddelik Türkiye Sağlık Okuryazarlığı (TSOY-32) Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 25,0 programı yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Karşılaştırmada, Pearson Ki Kare Testi, Mann Whitney U Testi ve Binary Lojistik Regresyon Analizi kullanılmış ve p<0,05 değeri anlamlı olarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 312 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 38,3 (ss:13,6, min-max:18-83) olup, %51,2'si 27-49 yaş grubunda ve %63,7'si kadındır. Sağlık çalışanı oranı %14.1 (n=44), kronik hastalığı olan katılımcı oranı %26.92'dir (n=84). Bireylerin %73,08'i (n=228) erişkin bağışıklama hakkında bilgisi olduğunu, %83,01'i (n=259) ise erişkin bağışıklamayı gerekli gördüğünü belirtmiştir. Katılımcılar, aşılar hakkında en sık bilgi edinme kaynağını 'televizyon-internet' (%45,4, n=105) olarak belirtmişlerdir. Bireylerin %71,4'ü (n=223) en az bir erişkin aşısı yaptırmışlardır. Erişkin aşılarından en çok Tetanoz (%41,03, n=128) ve Grip (%32,69, n=102) aşıları yaptırılmıştır. Kronik hastalığı olan kişilerde pnömokok aşısı yaptırma oranı %15,48'dir (n=13) ve sağlık çalışanlarında Hepatit B aşısı yaptırma oranı %59,09 (n=26) olarak tespit edilmiştir. Zona aşısı yaptıran 60 yaş ve üzeri katılımcı yoktur ve 19-26 yaş arası kadınlarda HPV aşısı yaptırma oranı %1,7 (n=1). Erişkin aşısı yaptırmanın en sık sebebi 'hastalıklardan korunmak' (%58,0, n=130) şeklinde ifade edilmiştir. Erişkin aşısı yaptırmamanın en sık sebebi, 'doktorun önermemesi' (%42,05; n=37) olarak belirtilmiştir. Katılımcıların %47,4'ü sınırlı, %16,1'i yetersiz, %25,8'i yeterli, %10,6'sı mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahiptir. Erişkin bağışıklama hakkında bilgi sahibi olmakla ve erişkin aşısı yaptırma ile TSOY-32 Ölçeğinin "Tedavi ve hizmet- sağlıkla ilgili bilgiyi değerlendirme" alt boyut skorlarının pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur (p=0,014, p=0,037). 
Sonuç: Bireylerin erişkin bağışıklamayı büyük oranda gerekli gördükleri ve en az bir erişkin aşısı yaptırdıkları görülmüştür. Bununla birlikte kronik hastalığı olan bireylerde pnömokok, 60 yaş ve üzeri kişilerde zona, 19-26 yaş arası kişilerde HPV aşısı yaptırma oranları yetersiz bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı seviyesi büyük oranda yetersiz ve sınırlı düzeydedir ve erişkin bağışıklama ile ilgili davranış ve bilgi sahibi olma durumunu etkilemektedir. Bu açıdan sağlık okuryazarlığının toplumsal olarak artırılması önem arz etmektedir. Hekimlerin erişkinlere aşı önermesi erişkin bağışıklama oranlarına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: erişkin bağışıklama, bilgi, tutum, sağlık okuryazarlığı, birinci basamak sağlık hizmeti

Abstract:
Aim: It was aimed to investigate the effect of health literacy level on the knowledge, attitudes, and behaviours of people aged 18 and over who applied to the Education Family Health Center for any reason.
Materials and Methods: The study, which was designed as a observational, analytical, cross-sectional study, was conducted through face-to-face interviews using the Turkish Health Literacy (TSOY-32) Scale with 28 questions and 32 items that determine the sociodemographic characteristics of individuals, their knowledge, attitudes, and behaviour about adult immunization. Statistical analyses were performed with the help of SPSS version 25,0 program. In comparison, Pearson Chi-Square Test, Mann Whitney U Test, and Binary Logistic Regression Analysis were used and p<0,05 value was evaluated as significant.
Results: 312 people participated in the study. The mean age of the participants was 38.3 (ss: 13.6, min-max: 18-83), 51.2% were in the 27-49 age group and 63.7% were women. The rate of healthcare workers was 14.1% (n=44), and the rate of participants with chronic diseases was 26.92% (n=84). 73.08% (n=228) of the individuals stated that they had knowledge about adult immunization, and 83.01% (n=259) stated that they considered adult immunization necessary. The participants stated that the most common source of information about vaccines was 'television-internet' (45.4%, n=105). 71.4% (n=223) of individuals had at least one adult vaccination. Among adult vaccines, Tetanus (41.03%, n=128) and Flu (32.69%, n=102) vaccines were administered the most. The rate of pneumococcal vaccination in people with chronic diseases was 15.48% (n=13) and the rate of hepatitis B vaccination among healthcare workers was 59.09% (n=26). There are no participants aged 60 and over who have had the shingles vaccine, and the rate of HPV vaccination in women aged 19-26 is 1.7% (n=1). The most common reason for adult vaccination was stated as 'protection from diseases' (58.0%, n=130). The most common reason for not vaccinating adults was stated as 'doctor's refusal' (42.05%; n=37). 47.4% of the participants had limited, 16.1% insufficient, 25.8% sufficient, and 10.6% excellent health literacy levels. It was found that having knowledge about adult immunization and getting adult vaccination was positively correlated with the sub-dimension scores of the TSOY-32 Scale 'Treatment and service'- 'assessing health-related information' (p=0.014, p=0.037).  
Conclusion: It has been observed that individuals see adult immunization as highly necessary and have at least one adult vaccination. However, the rates of pneumococcal vaccination in individuals with chronic diseases, shingles in persons aged 60 and over, and HPV vaccination in persons aged 19-26 were found to be insufficient. The level of health literacy is largely inadequate and limited, and it affects adult immunization-related behaviour and knowledge. In this respect, it is important to increase health literacy socially. Physicians' recommendation of vaccination to adults also contributes significantly to adult immunization rates.
Keywords: adult immunization, knowledge, attitude, health literacy, primary health care