Sorgum (Sorghum bicolor L.) ve yonca (Medicago sativa L.) ekstraklarının bazı bitkiler üzerine allelopatik etkisi
Allelopathic effect of sorghum (Sorghum bicolor L.) and alfalfa (Medicago sativa L.) extracts on some plants
Yazar: SEMİH TOKAT
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖTEN
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Günümüzde yabancı ot kontrolünde sentetik herbisitler yaygın olarak kullanılmakta fakat bu amaçla kullanılabilecek allelokimyasalların sentetik herbisitlere göre çevreye daha duyarlı olduğu bilinmektedir. Allelokimyasalların doğada çok daha az sürede bozunması, çevreye, havaya ve canlılara sentetik kimyasalardan daha az zarar vermeleri nedeniyle sentetik herbisitlerden daha güvenli olduğunu göstermektedir. Sorgum ve yonca, içerdiği allelokimyasallar sayesinde yabancı otların mücadelesinde kullanılabilmektedir. İçerdikleri bu allelokimyasallar hem kendi hem de diğer tür bitkilerin çimlenmesini, fide çıkışını ve kökçük uzamasını azaltmaktadır. Deneme 2024 yılında, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Laboratuvarlarında dört tekerrürlü olarak, tesadüf parselleri deneme deseninde yürütülmüştür. Sorgum (Sorghum bicolor L.) ve yoncadan (Medicago sativa L.) elde edilen su, etanol ve metanol ekstraktlarının yabancı ot ve kültür bitkisi çimlenme ve fide gelişimi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada; yabancı otlardan yabani yulaf (Avena fatua L.), kültür bitkilerinden buğday (Triticum aestivum L.), marul (Lactuca sativa L.) ve adi fiğ (Vicia sativa L.) kullanılmıştır. Denemede Nimet yonca çeşidi (Medicago sativa L.) ve Erdurmuş sorgum (Sorghum bicolor L.) çeşidinden elde edilen, tohum ve bitki ekstratları 3 ayrı dozda (%0 kontrol, %5 ve %10 doz/petri) kullanılmıştır. Elde edilen ekstratlar; yabani yulaf, buğday, marul ve adi fiğde uygulanmış, bitkilerin çimlenme oranı, kök ve sürgün uzunlukları ile yaş ve kuru ağırlıkları gözlemlenmiştir. Elde edilen ekstraktların uygulandığı bitkilere ait tohumların çimlenmesini engelleyici etkileri her hedef bitkide farklılık göstermiştir. Yonca ve sorgum ekstraktlarının, yabani yulaf tohumlarının çimlenmesi üzerindeki engelleyici etkisinin etanol dozlarında yüksek olduğu, su doz uygulamalarının etki oranının düşük olduğu tespit edilmiştir. Buğday bitkisine uygulanan ekstraktlardan etanol dozunun çıkışlarda daha fazla etki ettiği, sorgumun tohumundan elde edilen ekstraktların etkisinin az olduğu gözlemlenmiştir. Fiğ ve marul bikilerinde de en fazla etkiyi etanol ekstraktları gösterirken, sorgum bitki-su ekstraktı dozlarının tohumlar üzerinde çok fazla etkili olmadığı gözlemlenmiştir. Denemede kullanılan ekstraktlar, yabani yulaf, buğday, marul ve adi fiğ bitkilerinin çimlenme, kök ve sürgün uzunluklarını, yaş ve kuru ağırlıklarını olumsuz yönde etkilemişlerdir.

Abstract:
Nowadays, synthetic herbicides are widely used in weed control, but it is known that allelochemicals that can be used for this purpose are more environmentally friendly than synthetic herbicides. Allelochemicals show that they are safer than synthetic herbicides because they degrade in nature in a much shorter time and cause less harm to the environment, air and living things than synthetic chemicals. It is known that sorghum and alfalfa have the potential to be used in the fight against weeds, thanks to the compounds they contain. Compounds such as allelochemical of alfalfa reduce the germination, seedling emergence and radicle elongation of both its own and other species of plants. The study was carried out in 2024 at Sakarya University of Applied Sciences Facultity of Agriculture's Laboratuvary, and it was conducted in a randomized parcel trial design with four replications. The aim of study was determine the effects of water, ethanol and methanol extracts obtained from sorghum (Sorghum bicolor L.) and alfalfa (Medicago sativa L.) on both weed and crop plant development. Wild oats (Avena fatua L.) were used as weeds, wheat (Triticum aestivum L.), lettuce (Lactuca sativa L.) and common vetch (Vicia sativa L.) were used as cultivated plants. Seeds and plant extracts obtained from Nimet alfalfa variety (Medicago sativa L.) and Erdurmuş sorghum (Sorghum bicolor L.) variety were used in the experiment. Obtained extracts; It was applied to 3 separate doses (0% - control, 5% and 10% dose/petri) on wild oat, wheat, lettuce and common vetch plants, and the germination rate, root length, shoot length, fresh and dry weight of the plants were observed. The inhibitory effects of the obtained extracts on seed germination differed in each target plant. It was determined that the inhibitory effect of alfalfa and sorghum extracts on the germination of wild oat seeds was at the highest ethanol doses, while the effect rate of water dose applications was low. It has been observed that the ethanol dose of the extracts applied to the wheat plant has a greater effect on the output, while the effect area of the extracts obtained from the sorghum seed is less. While ethanol mixtures showed the most effect on vetch and lettuce plants, it was observed that sorghum plant parts-water extracts were not effective on the seeds. The extracts used in the experiment negatively affected the germination, root and shoot lengths, fresh and dry weights of wild oat, wheat, lettuce and common vetch plants.