Çift tüplü bilgisayarlı tomografide çift enerji yöntemi ile elde edilen sanal tek enerji, sanal tek enerji ''plus'' ve birleştirilmiş görüntülerin karotis stent açık kalım takibinde etkinliklerinin karşılaştırılması
Evaluation of dual energy ct methods for carotid stent imaging: Virtual monoenergy, noise-optimized virtual monoenergy and linearly mixed images
Yazar: DİLAN ECE GEYLAN DURGUN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN KORAY KILIÇ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Karotis arteri hastalıkları = Carotid artery diseases ; Karotis arteri-internal = Carotid artery-internal ; Karotis arterleri = Carotid arteries ; Stentler = Stents ; Tomografi = Tomography ; Tomografi-taramalı-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography scanners-x-ray computed

Özet:
Karotis stentleme yapılan hastalarda, stent açık kalım takibinde dual enerji BTA incelemelerinde sanal tek enerji, sanal tek enerji ''plus'' ve birleştirilmiş görüntülerin etkinliklerini değerlendirmek.
Gereç ve Yöntem
Çalışma retrospektif olarak tasarlanmış olup Ekim 2017-Şubat 2018 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı'na başvurarak Dual Enerji BT anjiyografi çekilmiş, tıkayıcı karotis hastalığı bulunan ve stent uygulaması yapılan 13 hasta dahil edilmiştir. Dahil edilen grupta stentlenen karotis arter sayısı 16'dır. BTA incelemesi SOMATOM Force (Siemens Healtcare, Forccheim, Almanya) bilgisayarlı tomografi cihazıyla gerçekleştirilmiştir. İş istasyonlarda birleştirilmiş, sanal tek enerji ve sanal tek enerji ''plus'' görüntüler yeniden yapılandırıldı. Sanal tek enerji ve sanal tek enerji ''plus'' görüntülerde 40-190 keV arasında 10 keV'luk artışlarla görüntüler oluşturuldu. Birleştirilmiş görüntülerde 0,7 oranı kullanıldı (%70 A tüpü, %30 B tüpü). Tüm hastalarda 40-190 keV arasında sanal tek enerji ve sanal tek enerji ''plus'' için 16'şar ve birleştirilmiş görüntüler olmak üzere toplam 33 farklı görüntüde stentli damar lümenine ve komşuluğundaki sternokleidomastoid (SCM) kasına ROI yerleştirilerek Hounsfield Ünitesi (HU) ölçümü yapıldı. ROI'den ortalama HU değeri not edildi. Sinyal-gürültü oranı (SNR) =HU (lümen) / HU (gürültü), kontrast-gürültü oranı ise (CNR) = [HU(lümen) - HU(kas)] / HU(gürültü) olacak şekilde hesaplandı. Verilerin analizi için örneklem sayısının düĢük olması nedeniyle nonparametrik testler kullanıldı. Grup içi tekrarlayan ölçümler için Friedman testi, farkın hangi ölçümden kaynaklandığını bulmak için yapılan ikili eĢleĢtirmelerde Wilcoxon testi kullanıldı. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında Ki Kare testi, korelasyon analizleri için ise Spearman Rho analizi yapıldı.
Bulgular
Çalışmamıza yaşları 55 ile 79 arasında değişen ve ortalama 69,4 olan toplam 13 erkek hastada, 16 stent yerleştirilmiş karotis arter dahil edilmiştir. SNR ve CNR sanal tek enerji (M) görüntülerde en yüksek 70 keV, sanal tek enerji ''plus'' (M+)'ta en yüksek 60 keV'ta bulunmuştur. M 70 keV, M+ 60 keV ve birleştirimiş görüntüler (MIXED) karşılaştırıldığında ise SNR için Mixed değeri, SNR M+60 değerinden anlamlı şekilde daha yüksek iken (p=0,002), MIXED ve M 70 keV arasında anlamlı fark saptanmadı (p=0,098). M 70 keV değeri ise M+ 60 keV değerinden istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksekti (p=0,004). CNR için MIXED değeri M 70 keV ve M+ 60 keV değerlerine göre istatistiksel olarak daha yüksekti (sırasıyla p=0,049 ve p=0,003). Ayrıca M+ 60 keV değeri, M 70 keV değerinden istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksekti (p=0,014). Korelasyon analizlerinde SNR M 70 keV ile CNR M 70 keV arasında (r=0,993;p<0,001, SNR M+ 60 keV ile CNR M+ 60 keV arasında (r=0,999; p<0,001) ve SNR MIXED ile CNR MIXED arasında (r=0,985; p<0,001) çok yüksek düzeyde anlamlı pozitif bir korelasyon saptanmıştır. Yani SNR M 70 keV arttıkça, CNR M 70 keV artmaktadır. Benzer şekilde SNR M+ 60 keV arttıkça, CNR M+ 60 keV artmaktadır. Yine, SNR MIXED arttıkça CNR MIXED artmaktadır. Boyun çapı ve yaĢ ile CNR ve SNR arasında korelasyon bulunamamıştır. Radyasyon dozu ile boyun çapı, SNR ve CNR arasında korelasyon bulunamamıştır.
Sonuç
Çalışmamızda Dual Enerji BT anjiyografinin karotis stentleme yapılan hastaların takibinde girişimsel olmayan bir değerlendirme yöntemi olarak potansiyelinin ortaya konulmasına ve dual enerji ile görüntülenen olgularda en uygun değerlendirme yönteminin belirlenmesine çalışılmıştır. Sanal tek enerji, sanal tek enerji ''plus'' ve birleştirilmiş görüntüler karşılaştırıldığında en uygun değerlendirme yönteminin birleştirilmiş görüntüler olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
Purpose
 To compare the effectiveness of virtual monoenergy (VMI),  noise-optimized virtual monoenergy (VMI+) and linearly mixed images (MIXED) in follow- up of patients who have carotid stents.
Material and Methods
Institutional review board approved this retrospective study. Thirteen patients with 16 carotid stents, who were on follow-up and scanned with dual energy method between October 2017 and February 2018, were included in this study.  VMI, VMI+ and MIXED images were calculated form the same datasets. VMI and VMI+ images were reconstructed between 40-190 keV energy levels with 10 keV increment each. MIXED images reconstructed by linear mixing method with 0,7 ratio: %70 tube A (80kV), %30 tube B (150 Sn kV).  Density measurements were made from stent lumen and sternocleidomastoid muscle (SCM) for quantitative comparison. SNR and CNR were calculated as follows: SNR = HU (lumen) / HU (noise); CNR = [(HU (lumen) – HU (SCM)] / HU (noise). Chi-square test was used to compare the categorical data, and Spearman Rho was used to evaluate relationship between variables. The p-value was set to 0,05. 
Results
Highest SNR and CNR levels were achieved at 70 keV in VMI group and at 60 keV in VMI+ group. VMI 70 keV, VMI+ 60 keV and MIXED groups were compared with each other by means of SNR and CNR values. 
MIXED group's SNR was significantly higher than that of VMI+ 60 keV group (p=0,002). There was no significant difference in SNR between MIXED and VMI 70 keV groups (p=0,098). 
Significantly best CNR value was calculated in MIXED group (p=0,049 and p=0,003 for VMI 70 keV and VMI+ 60 keV respectively). There was positive correlation between SNR and CNR values (p<0,001). There was no significant correlation between other parameters (radiation dose, neck diameter) and SNR-CNR (p>0,05).
Conclusion
Dual energy CTA is a noninvasive method for follow up of patients with carotid stents. When three dual energy methods (virtual monoenergy (VMI), noise-optimized virtual monoenergy (VMI+) and linearly mixed images (MIXED)) were compared among each other, MIXED method was found to yield the highest CNR and SNR values.