Dede Korkut Oğuznamelerinde doğa, insan ve mekân ilişkileri
Relationships between nature, humans and space in the Book of Dede Korkut
Yazar: HİLAL ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. M. ÖCAL OĞUZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dede Korkut Hikayeleri = Dede Korkut Stories ; Doğa = Nature ; Mekan = Space ; Oğuzname = Oguzname ; İnsan = Human ; İnsan-makine ilişkisi = Human-machine relationship ; İnsan-çevre ilişkisi = Human-environment relationship

Özet:
Türk edebiyatında üzerine çok fazla çalışma yapılan ve önemini günümüzde de koruyan sözel edebî metni Dede Korkut Oğuznameleri, bu çalışmaya konu edilmiştir. Türk halkının dünya görüşü, kültürel hafızası üzerine önemli bir kaynak olan Oğuznameler, bu tezde doğa, insan ve mekân ilişkileri açısından incelenmiştir. Yeryüzünün sadece insan ve onun ihtiyaçları için var olmadığı, insan dışındaki canlı varlıkların da yeryüzü üzerinde hakları olduğu düşüncesiyle bir çevre bilincinin oluşturulması gerekliliği günümüz dünyasının tartışılan konuları arasındadır. Yeryüzü kaynaklarının aşırı ve bilinçsizce kullanımı sonucunda ortaya çıkan pek çok sorun, sürdürülebilir bir dünya için çözüme kavuşturulmayı beklemektedir. Ekoeleştiri, söz konusu sorunlara edebiyat ile çözüm getirilebileceğini savunmaktadır. Türk mitolojisiyle birlikte ekoeleştiri kuramının yaklaşımlarından Oğuznamelerdeki doğa unsurlarını incelemede yararlanılmıştır. Oğuznamelerdeki doğa, insan ile ilişkisi ve mekân boyutu ile ilişkisi açısından incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda, Dede Korkut Oğuznamelerinde doğanın canlı bir varlık olarak yer aldığı, insanın ise doğaya karşı sorumlu, saygılı ve korumacı bir tutum sergilediği görülmüştür. Oğuznamelerde doğa, benzetme unsuru olarak kullanılmasının yanı sıra, fiziki boyutu ile de var olmuş ve kimi zaman olaylara etki eden aktif unsurlar olarak karşımıza çıkmıştır. Böylece, çevre bilinci oluşturmada edebiyatın önemli bir rolü olduğu ve yapılacak yeni çalışmalarla sürdürülebilir bir dünyanın oluşturulmasına edebiyatın da katkı sağlayabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Earth not only exists for the sustenance of mankind but for all living beings too. This is an increasingly important issue in the contemporary era.  The exploitation of natural resources have caused widespread problems that await resolution for a sustainable world. Ecocriticism argues that it can bring solution to these issues with the wisdom of literature. The Oguzname by Dede Korkut, a verbal compilation of stories originating in Turkish literature, has retained its significance and is the focal point of such research. The Oguzname is an important source documenting the cultural memories and worldview of the Turks. Oguzname records have been investigated in terms of relationships between nature, humans and setting. In consideration of the approach of Ecocriticism and the roots of Turkish mythology, the relationship between nature and man, and surrounding locations, is critically analysed in this thesis. Nature is alive and humans must be responsible, respectful and even full of admirationwith regard to it is discerned from the evaluation of DedeKorkut's Oguzname. In these records, nature is not only used as a comparative tool, but appears as an entity as real as its physical dimensions and at times having an active role in the fruition of events. Therefore, literature has an invaluable role in instigating an awareness of nature and provides expertise to new research made in the field of renewable energy for a sustainable world.