İlköğretim çocuklarına verilen beslenme eğitiminin beslenme davranışı ile okul yemek atık miktarı üzerine etkisinin saptanması
Determination of the effect of nutrition education given to primary school children on nutritional behavior and the amount of school food waste
Yazar: FUNDA ESİN FAKILI
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Atıklar = Wastes ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Okul çağı dönemi = Latency period ; Yemek yemek = Eating ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu çalışma, ilköğretim okulu öğrencilerine beslenme eğitim modeli geliştirmek ve çocukların beslenme bilgi ve davranışları üzerine etkisini, okulda öğle yemeği tüketim durumlarını, oluşan tabak atıkları ile karşılaştırarak beslenme durumlarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma verileri Gaziantep İli, Şehitkamil İlçesi'ndeki bir ilköğretim okulunda, Aralık 2018- Nisan 2019 tarihleri arasında, 2. ve 3. sınıfına devam eden 122 çocuktan elde edilmiştir. Araştırmaya katılan çocukların yaş ortalaması 8.3±0.65 yıl olarak belirlenmiştir. Çocuklara anket formu uygulanmış; ardından her bir şubedeki öğrencilere farklı günlerde ve/veya saatlerde powerpoint sunum destekli beslenme eğitimi ve uygulaması verilmiştir. Beslenme eğitim öncesi ve sonrasında çocukların antropometrik ölçümleri alınmıştır. Eğitim verilmeden önce ve sonrasında çocuklara "Beslenme Bilgi Düzeyi Testi - BBDT" doldurtulmuştur. Eğitim öncesi ve sonrasında çocukların okulda sunulan öğle yemeği besin tüketimleri, beş gün boyunca tabak atıkları tartılarak kaydedilmiştir. Çocukların beslenme eğitimi öncesi ve sonrası karşılaştırıldığında her iki cinsiyette de vücut ağırlığının arttığı (p<0.05); boylarının uzadığı (p<0.05) saptanmıştır. Eğitim öncesi ve sonrası çalışmaya katılan çocukların kalça çevresinin arttığı (p<0.05); Beden Kütle İndeksi (BKİ) değerleri ortalaması, bel çevresi ve bel/boy oranı açısından her iki cinsiyette de istatistiksel açıdan önemli bir değişikliğin olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Çocukların eğitim öncesinde beslenme bilgi puan ortalaması toplamda 67.2±4.3 iken; eğitim sonrasında 71.9±3.9 olarak belirlenmiştir. Eğitim öncesine göre eğitim sonrasında her iki cinsiyette de beslenme bilgi puanın arttığı, erkeklerde bu artışın istatistiksel açıdan önemli olduğu (p<0.05), ancak kızlarda istatistiksel açıdan önemli bir farkın olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Eğitim sonrası çocukların tükettikleri karbonhidrat, tekli doymamış yağ ve çoklu doymamış yağ içeriğinin artış gösterdiği tespit edilirken (p<0.05); enerji, yağ (TE%), doymuş yağ ve diyet posası içeriğinin eğitim öncesindeki bulgulara göre düşüş gösterdiği saptanmıştır (p<0.05). Eğitim sonrası çocukların tükettikleri öğle öğününde diyetle niasin alımının arttığı (p<0.05), A vitamini, tiamin, riboflavin, folik asit, B12 vitamini ve C vitamini alımının azaldığı belirlenirken (p<0.05); diyetle sodyum alımının arttığı (p<0.05), kalsiyum,
demir, çinko ve potasyum alımının azaldığı belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç olarak, verilen beslenme eğitimi ile çocukların bilgi düzeylerinde olumlu gelişmeler olduğu ortaya çıkmaktadır. Okullarda yeterli ve dengeli beslenme ve besin grupları konusunda eğitim verilmesinin bu yaş grubu çocuklarının bilgi düzeylerini yükselteceği anlaşılmaktadır. Yaş gruplarına yönelik verilen beslenme eğitimi ve doğru menü planlanmasının desteklenmesi ile toplu beslenme sistemlerinde tabak atık sorununun önüne geçileceği ve diyetisyene önemli görevler düştüğü sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was carried out in order to developing a nutrition education model for primary school students and its effect on children's nutritional knowledge and behavior, comparing the lunch consumption situations at school with the plate wastes. The study data were obtained from 122 children attending the 2nd and 3rd grades in a primary school in Gaziantep Province, Sehitkamil District, between December 2018 and April 2019. The mean age of the children participating in the study was determined as 8.3±0.65 years. A questionnaire formula was applied to the children; afterwards, powerpoint presentation supported nutrition education and application were given to the students in each branch on different days and/or times. Anthropometric measurements of the children were taken before and after the nutrition education. Before and after the education was given, the children were asked to fill out the "Nutrition Knowledge Level Test - BBDT". The lunch food consumption of the children before and after the education was recorded by weighing the waste plates for five days. When the children were compared before and after nutrition education, body weight increased in both genders (p<0.05); it was determined that their height increased (p<0.05). The hip circumference of the children participating in the study before and after the education increased (p<0.05); it was determined that there was no statistically significant change in both genders in terms of mean Body Mass Index (BMI) values, waist circumference and waist/height ratio (p>0.05). While the average of children's nutrition knowledge score before education was 67.2±4.3 in total; after the training, it was determined as 71.9±3.9. It was determined that the nutritional knowledge score increased in both genders after the education compared to the pre-education, and this increase was statistically significant in boys (p<0.05), but there was no statistically significant difference in girls (p>0.05). While it was determined that the carbohydrate, monounsaturated fat and polyunsaturated fat content consumed by the children after the education increased (p<0.05); energy, fat (%TE), saturated fat and dietary fiber contents were found to decrease compared to the findings before the training (p<0.05). After the education, dietary niacin intake increased in the lunch that the children consumed (p<0.05), vitamin A, thiamine, riboflavin,
folic acid, vitamin B12 and vitamin C decreased (p<0.05); it was determined that dietary sodium intake increased (p<0.05) and calcium, iron, zinc and potassium intake decreased (p<0.05). As a result, it is revealed that there are positive developments in the knowledge level of children with the nutrition education given. It is understood that providing education on adequate and balanced nutrition and food groups in schools will increase the knowledge level of children in this age group. It has been concluded that with the support of nutrition education for age groups and correct menu planning, the problem of plate waste in mass nutrition systems will be prevented and the dietitian has important duties.