Çin elçisi Chang Ch`ien seyahatnamesine göre Orta Asya'daki etnik gruplar
Ethnical groups in the ancient Central Asia according to the book of travels of Chinese representative Chang Ch`ien
Yazar: NURANİYE HİDAYET EKREM
Danışman: PROF. DR. ÖZKAN İZGİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Asya = Asia ; Etnik gruplar = Ethnic groups ; Hunlar = Huns ; Orta Asya = Central Asia ; Seyahatname = Seyahatname

Özet:
Han Sülalesi, büyük bir tehlike haline gelen Hun akınlarını önlemek ve Ilımların müttefiklerini kendi safına çekmek maksadı ile iki defa Chang Ch'ien'i elçi olarak Batı Bölgeleri'ne (Orta Asya'ya) göndermiştir. Chang Ch'ien ilk defa Yüeh- chih'lerle (M.Ö. 139-M.Ö. 126), ikinci defa Wu-sun'larla (M.Ö. 119-M.Ö 115) ittifak kurarak Hunlara karşı ortak bir saldın düzenlemek amacı ile gönderilmiştir. Chang Ch'ien seyahatnamesi, onun memleketine geri dönünce Han Sülâlesi İmparatoruna sunduğu gezi raporundan oluşmaktadır. Bu raporda adı geçen Ta Yüeh-chih, Wu-sun, K'ang-chü gibi topluluklar, Ta Yüan, An-hsi, Ta Hsia, Yan- tsai, T'iao-chih gibi memleketlerin coğrafî mevkî, sınırlan, Çin'den uzaklığı, hayvancılıkla ya da tanmla uğraştıklan, ürünleri, siyasal durumlan, silahlan, akarsulan, madenleri, örf ve adetleri, ticarî durumlan, komşu ülkelerle ve özellikle Hunlarla olan ilişkileri üzerinde durulmuştur. F. Hirth (1917), John R. Gardiner-Garden (1986) gibi araştırmacılar Chang Ch'ien'in seyehatnamesi üzerinde çalışmışlardır. F. Hirth, The Story Of Chang- k 'ien, China 's Pioneer In Western Asia konulu çalışmasında; Shih-chi, "Ta-yüan Monografisinin İngilizce tercümesini yapmış ve bazı yer, topluluk ve devlet adlanın izahetmiş, ancak bazı bilim adamlanrun görüflerine yer vermekten öteye gitmemiştir. John R. Gardiner-Garden, Chang Ch'ien and Central Asian Etnography konulu çalışmasında kendisinin de belirttiği gibi, Greko-Baktria kırallığının yıkılışı dünya tarihinde Batılı (Yunan) ve Uzak Doğu (Çin) kaynaklanılın ikisinde de kaydedilen vaka olmasından dolayı ve göçebelerin Greko-Ill Baktria krallığını yıkmaları ile ilgili zengin kaynaklara rastlanabileceği açısından incelemiştir. Dolayısıyla, Gardiner-Garden, belirli konulara ağırlık verirken, Chang Ch'ien'in raporunu esas alarak bir bütünlük içinde araştırmadığı gibi raporda yer alan An-hsi ve T'iao-chih gibi maddelere yer vermemiştir. Çin Elçisi Chang Ch'ien 'in Seyahatnamesi 'ne Göre Eski Orta Asya 'daki Etnik Gruplar konulu bu çalışmamızda, raporda yer alan memleket ve topluluklar üzerene incelemeler yaptık. Ayrıca Chang Ch'ien raporunda adı geçen kavim, yer, devlet isimlerini Yunan kaynaklan ile ve batılı araştırmacıların araştırma sonuçlan ile de kontrol etmeye çalıştık. Böylece yukanda adı geçen topluluklar ve devlet üzerinde yeni sonuç ve tahminlerde bulunmaya gayret ettik.

Abstract:
The Khan Dynasty sent Chang Ch'ien to the Western Regions (Central Asia) two times as a representative in order prevent the Hun raids which were becoming a great danger and to attack the Hun allies to its side. Chang Ch'ien was sent in order to establish an alliance with Yueh-chihs at the first time (139 B.C.- 126 B.C.) and with Wu-suns at the second time (119 B.C.-l 15 B.C.) and to launch a joint attack against the Huns. Chang Ch'ien's Book of Travels consists of the travels report that he submitted to the Khan Dynasty Empire upon his return to his homeland. In this report, the communities such as Ta Yueh-chih, Wu-sun, K'ang- chu, the geographical locations and borders of countries such as Ta Yuan, An-hsi, Ta Hsia, Yan-tsai and T'iao-chih, their distance from China, their involvement in stock farming or agriculture, their crops, political situations, arms, rivers, mines, traditions, commercial situations and their relations with the neighbouring countries, particularly Huns are mentioned. Researchers such as F. Hirth (1917) and John R. Gardiner-Garden (1986) carried out studies on the book of travels of Chang Ch'ien. F. Hirth made the English translation of Shih-chi, "Ta Yuan Monography" in his study The Story of Chang-k'ien, China's Pioneer In Western Asia and explained some place, community and state names; however, he could not reach further than referring to the opinions of some scientists. In his study Chang Ch'ien and Central Asian Etnography, John R. Gardiner-Garden, as he himself expresses, reviewed it as the fall of Greco-Bactria kingdom was an event recorded in the world history in both Western (Greek) and Fark Eastern (Chinese) sources and in the respect thatvarious and rich sources related with the demolishing of the Greco-Bactria kingdom by the nomads could be found. Therefore, while emphasizing particular subjects, Gardiner-Garden did not make his research in unity on the basis of Chang Ch'ien's report.The researcher never mentioned the items such as An-hsi and T'iao-chih included in the report. In our study Çin Elçisi Chang Ch'ien'in Seyahatnamesine Göre Eski Orta Asya'daki Etnik Gruplar (Ethnical Groups in the Ancient Central Asia According to the Book of Travels of Chinese Representative Chang Ch'ien), we made reviews on the countries and communities. We also tried to control the names of tribes, places and states referred in Chang Ch'in's report with the Greek sources and the research results of western researchers. Thus, we endeavoured to obtain new results and estimations on the above mentioned communities and states.