Sivil sığınakların yeniden işlevlendirilmesi: Kulturbunker (Frankfurt), Muzeum Wspolczesne Wroclaw ve II. Meclis Binası Sığınağı (Ankara)
Adaptive reuse of civilian shelters: Kulturbunker (Frankfurt), Muzeum Wspolczesne Wroclaw and the Second Assembly Building Shelter (Ankara)
Yazar: ALİHAN BARIŞ
Danışman: PROF. DR. PINAR DİNÇ KALAYCI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapılı çevre, tarihsel süreç içerisinde birbiriyle bağlantılı bir zaman-mekan zinciri aracılığıyla meydana gelmektedir. Bu zincirin her bir halkası, tarihsel süreklilik içerisinde bütünün önemli bir parçasıdır. Yapılı çevrenin önemli bir bileşeni de tahkimatlardır. Tahkimatlarının tarihsel gelişimi, aynı zamanda toplumların sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişimini de yansıtmaktadır. Bu nedenle tahkimatlar, tarihsel bağlamı sebebiyle zaman-mekan zincirinde korunması gerekli bir halka haline gelmektedir. II. Dünya Savaşı tahkimatları da zaman-mekan zincirinin önemli halkalarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Savaşın ardından işlevini kaybetmiş olan bu yapıların korunması, yapılı çevre ile tarihsel bağlam arasında sürdürülebilir bir etkileşim kurulabilmesini sağlamaktadır. Bu noktada yeniden işlevlendirme kavramı, bir koruma yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmanın amacı, atıl durumdaki sivil hava saldırı sığınaklarının yeniden kullanım potansiyelini araştırmaktır.  Bu nedenle, II. Dünya Savaşı döneminde inşa edilen üç farklı sığınağın yeniden işlevlendirme süreci ele alınmıştır. Alan çalışması kapsamında; Almanya'da yer alan "Kulturbunker", Polonya'da yer alan "Muzeum Współczesne Wrocław" ve Türkiye'de yer alan "II. Meclis Binası Sığınağı" karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Seçilen örnekler, savaşa katılan farklı toplumların ve farklı coğrafyaların bir perspektifini sunmaktadır. Çalışmanın yöntemi, yeniden işlevlendirme kapsamında alınan mekansal müdahale kararlarını; çevresel, mekansal ve teknik parametreler üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Geliştirilen değerlendirme modeli aracılığıyla işlev değişikliği sürecinde gerçekleştirilen müdahaleleri ölçeklendirilmektedir. Zira yeni işlevin sürdürülebilirliği, mevcut yapı ve yeni işlev arasındaki uyum düzeyine bağlıdır. Ayrıca, araştırma bulgularının doğruluğunun sınanması amacıyla uzman görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, hava saldırı sığınaklarının yeniden kullanımı, yapıların tarihsel bağlamı ve toplumsal bağlamına yeni bir katman daha eklemektedir. Bu bağlamda, sığınaklar hem çevresini hem de toplumsal belleği dönüştürme potansiyeline sahiptir.

Abstract:
The built environment is formed by an interconnected time-space chain in the historical process. Each link of this chain is an important part of the whole within historical continuity. Fortifications are also an important component of the built environment. The historical development of fortifications also reflects the social, economic and technological development of societies. For this reason, fortifications have become a link that must be protected in the time-space chain. World War II fortifications also appear as one of the important links in the time-space chain. The conservation of these buildings, which lost their function after the war, ensures establishing a sustainable interaction between the built environment and the historical context. At this point, the concept of adaptive reuse emerges as a conservation method. The aim of the study is to investigate the reuse potential of idle civilian air raid shelters. For this reason, the adaptive reuse process of three different shelters built during World War II is examined. A comparative study was conducted in the case study between the "Kulturbunker" in Germany, the "Muzeum Współczesne Wrocław" in Poland and the "II. Meclis Binası Sığınağı" in Turkey. The selected examples offer a perspective of different societies and different geographies that participated in the war. The methodology of the study is to evaluate the spatial intervention in the adaptive reuse process based on environmental, spatial and technical parameters. The developed model scales through the intervention decisions that are scaled during the adaptation to the new function. Because the sustainability of the new function is related to the level of harmony between the new function and the existing building. Additionally, expert interviews were conducted to test the accuracy of the research findings. As a result, reuse of air raid shelters adds a new layer in terms of their historical and social contexts. In this context, air raid shelters have the potential to transform the built environment and the collective memory.