Türkiye'de hisse senedi fiyatları ve döviz kurları arasındaki ilişki
The relationship between stock prices and exchange rates in Turkey
Yazar: SEBİHA ARSLAN SOYSAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET SİNAN TEMURLENK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Hisse senedi ve döviz kuru, bir ekonominin sağlığını ve yatırımcıların kararlarını önemli ölçüde etkileyen iki temel finansal göstergedir. Hisse senetleri, şirketlerin sermaye artırmak için ihraç ettikleri, yatırımcılara şirkette sahiplik hakkı veren değerli kağıtlardır. Bu kağıtların değeri, şirketin performansına, karlılığına ve gelecekteki büyüme beklentilerine bağlı olarak değişir. Bu nedenle, hisse senetleri ekonomik büyümenin ve şirketlerin başarısının doğrudan bir yansıması olarak kabul edilir. Öte yandan, döviz kuru, bir ülkenin para biriminin başka bir para birimi karşısındaki değerini ifade eder ve ticaret, yatırım ve ekonomik istikrar üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Döviz kurundaki dalgalanmalar, ithalat ve ihracat maliyetlerini değiştirebilir, enflasyon oranlarını etkileyebilir ve yatırımcıların yabancı piyasalardaki risk algısını şekillendirebilir. Dolayısıyla, hem hisse senetleri hem de döviz kuru, küresel ve yerel ekonomilerin önemli göstergeleridir.
Hisse senedi ve döviz kuru arasındaki ilişkiyi açıklayan farklı teoriler mevcuttur. Bunlardan iki temel teori olan Geleneksel Yaklaşım ve Portföy Dengesi Teorisi birbirine zıt görüşler sunar. Geleneksel Yaklaşıma göre, döviz kuru yükseldiğinde hisse senedi fiyatları da artar ve bu iki gösterge arasında pozitif bir ilişki bulunur. Buna karşılık, Portföy Dengesi Teorisi, döviz kuru yükselirken hisse senedi fiyatlarının düştüğünü, yani negatif bir ilişki olduğunu savunur. Yapılan çeşitli araştırmalar, bu iki teoriden hangisinin geçerli olduğunun ülkelere göre değişiklik gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Bu çalışmada Türkiye'de hisse senetleri(BIST Tüm, BİST-100, BİST Mali, BİST Sinai, BİST Hizmet ve BİST Teknoloji) ile Döviz kuru(Dolar kuru) arasındaki ilişki 07:01:2005 – 10:05.2024 arasındaki haftalık veriler kullanılarak ampirik açıdan test edilmesi amaçlanmıştır. Ampirik analiz yöntemi olarak Vektör Hata Düzeltme Modeli ile Granger Nedensellik testi uygulanmıştır.
Çalışma sonucunda elde bulgular doğrultusunda, hisse senedi endekslerinden dolar kuruna doğru nedensellik ilişkisinin varlığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Hisse senedi endeksleri, döviz kuru, vektör hata düzeltme modeli, granger nedensellik testi

Abstract:
Stock prices and exchange rates are two fundamental financial indicators that significantly impact the health of an economy and investors' decisions. Stocks are valuable securities issued by companies to raise capital, granting investors ownership rights in the company. The value of these securities fluctuates based on the company's performance, profitability, and future growth prospects. Therefore, stocks are considered a direct reflection of economic growth and company success. On the other hand, the exchange rate represents the value of a country's currency against another currency and has a significant impact on trade, investment, and economic stability. Fluctuations in exchange rates can alter import and export costs, affect inflation rates, and shape investors' risk perceptions in foreign markets. Thus, both stocks and exchange rates are crucial indicators of global and local economies.
There are various theories explaining the relationship between stock prices and exchange rates. Two main theories, the Traditional Approach and the Portfolio Balance Theory, present opposing views. According to the Traditional Approach, when the exchange rate rises, stock prices also increase, indicating a positive relationship between the two indicators. In contrast, the Portfolio Balance Theory argues that when the exchange rate rises, stock prices fall, suggesting a negative relationship. Various studies have shown that the validity of these two theories varies depending on the country.
This study aims to empirically test the relationship between stocks (BIST All, BIST-100, BIST Financial, BIST Industrial, BIST Services, and BIST Technology) and the exchange rate (USD rate) in Turkey using weekly data from January 7, 2005, to May 10, 2024. The empirical analysis is conducted using the Vector Error Correction Model and Granger Causality test.
Based on the findings of the study, a causality relationship from stock indices to the USD exchange rate has been identified.
Keywords: Stock indices, exchange rate, vector error correction model, Granger causality test.