İzmir ilinde Aile hekimliği uzmanlık eğitimi almakta olan hekimlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik bilgi ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge and behaviours of doctors receiving family medicine specialization training in İzmir province towards rational use of drugs
Yazar: NAİME SERT
Danışman: DR. TEVFİK TANJU YILMAZER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency ; İzmir = Izmir

Özet:
Amaç: Akılcı İlaç Kullanımı (AİK); "Kişilerin uygun ilacı, uygun süre ve dozajda, en uygun maliyetle ve kolayca sağlayabilmeleridir'. Bir ilacın akılcı ilaç olarak seçilebilmesi için uygunluk, etkililik, güvenlik ve maliyet kriterleri dikkate alınmalıdır. AİK' in hayata geçirilmesinde hekimlerin rolü en belirleyici olandır. Hekimlerin AİK ile ilgili beklentilere ne ölçüde yanıt verdiğini değerlendirmek için konuyla ilgili bilgi ve tutumlarının belirlenmesi gerekir. Bu çalışmanın amacı İzmir ilinde Aile Hekimliği uzmanlık eğitimi almakta olan hekimlerin AİK' ye yönelik bilgi ve davranışlarını değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte düzenlenen bu çalışmaya İzmir ilinde Aile Hekimliği uzmanlık eğitimi almakta olan 189 hekim katılmıştır. Örneklemde tüm hekimlere ulaşılmaya çalışılmıştır. "Türkiye'de Hastanelerde Görev Yapan Hekimlerin Akılcı İlaç Kullanımına Yönelik Bilgi ve Davranışlarını Değerlendirme Çalışması" isimli anket formu modifiye edilerek yeni bir anket formu hazırlanmıştır. . Veriler IBM Statistical Program for Social Sciences (SPSS) Statistics 25.0 paket programına girilerek analiz edilmiştir. Tanımlayıcı analizlere ek olarak öngörü/ olumsallık belirlenmesinde Fisher Freeman Halton testi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışma grubunun %77,2'si eğitim araştırma hastanesinde çalışmaktadır. Yüzde 84,7'sinin yaşı 24-30 arasındadır. Yüzde 73,5'i kadındır. Katılımcıların %69,3'ü daha önce AİK konusunda yüzde 55'i tıp fakültesinden, %6,9'u sağlık bakanlığından olacak şekilde eğitim almıştır. Daha önce AİK üzerine eğitimi alanların bilgi düzeyi daha yüksektir (p=0,044). Reçeteleme yaparken %97,4'ü bilgi kaynaklarından yararlanmaktadır. Kaynak olarak; %78,3'ü internetten, %63'ü tanı ve tedavi rehberlerinden, %59,3'ü meslektaş bilgisinden yararlanmaktadır. Reçeleme için internetten yararlananların da bilgi düzeyleri daha düşüktür (p=0,027). Tıp fakültesi hastanesinde çalışanların pozoloji ve uygulama şekli bilgi düzeyinin iyi olma yüzdesi anlamlı olarak daha fazladır (p=0,040). Yüzde 55,6'sı hastaya ilaçla ilgili verdiği bilgiyi kısmen yeterli bulmaktadır. Yüzde 54'ü ise hastaya ilaç ile ilgili bilgi verdikten sonra hastanın anlayıp anlamadığını bazen kontrol etmektedir. 
Sonuçlar: AİK konusunda verilen eğitimler yaygınlaştırılmalı, tıp fakültelerinin eğitim müfredatına ve hizmet içi eğitimlere de eklenmelidir. Güvenilir ilaç bilgi veri tabanlarının oluşturulması ve kullanıma hazır hale getirilmesi gereklidir. Tedavi kılavuzlarının elektronik ortamda hazırlanması ve belli aralıklarla güncellenmesi yararlı olacaktır. Reçeteleme bütüncül bir hasta takip ve yönetiminin sonucunda uygun şekilde ortaya çıkar. Tüm bu süreçte öncelikli ve özellikli bir yere sahip olanlar aile hekimleri ve birinci basamak sağlık hizmeti verenlerdir.
Anahtar kelimeler: İlaç reçeteleme, Akılcı ilaç kullanımı.

Abstract:
Aim: Rational Drug Use (RDU); is providing of the proper drug by individuals easily, at proper time and dosage with proper cost. Appropriateness, effectivity, safety and cost criteria should be taken into consideration for the selection of a drug as rational drug. Physician's role is the most prominent one at putting RDU into practice. In order to assess the participation of physicians' meeting the concerning expectations of RDU and thus to be able to state a recommendation, the knowledge and attitude on the physicians must be determined first. The aim of this study is to assess the knowledge and behaviour of family residents who are being trained in province of Izmir.directed to rational drug use 
Material and Method: One hundred and eighty nine physicians who are being trained in province of Izmir.participated in this descriptive and cross sectional study. Sampling targeted to reach all physicians. A new questionnaire was formed by modifiying the "Assessment of Knowledge and Behaviour Directed to Rational Drug Usage of Physicians Working at hospitals in Turkey Study" The data was analyzed by IBM Statistical Program for Social Sciences (SPSS) Statistics 25.0. In addition to descriptive analyses,  Fisher Freeman Halton test was used in predictive/ contingency analysis.
Results: 77.2% of the study group worked at training and research hospitals. 84.7% was between 24 to 30 years of age. 73.5% was female. 69.3% of participants received training on RDU with 55% during medical faculty and 6.9 % through the ministry of health. The percentage of those who had a training on RDU had higher knowledge level  (p=0,044). 
97.4 % is utilizing information sources while prescribing. 78.3% used internet, 63% diagnosis and treatment guides, 59,3% colleague referral as source of informaiton. The percentage  having a good knowledge level is low for those using internet as a source (p=0,027). The percentage of knowledge level on posology and mode of administration is significantly higher for those working at medical faculty hospitals (p=0,040). 
55.6 % finds the information given to patient about the drug partly sufficient. 54% sometimes checks if the patient has correctly comprehended the information given about the drug. 
Conclusion: Training on RDU must be disseminated, It must be included in curriculum of medical faculties and in-service trainings must be carried out. 
Forming and also preparing for usage of reliable data systems as prescription information sources is necessary. It will be useful to prepare the therapy guides in electronical media and to update them regularly. 
Prescribing emerges appropriately only after holistic patient follow up and management. Those having a prior and formidable place at this process are family physicians and those working in primary care.  
Anahtar kelimeler: İlaç reçeteleme, Akılcı ilaç kullanımı.