Türkiye'de kırmızı et arzının sürdürülebilirliğini etkileyen faktörlerin belirlenmesi üzerine bir araştırma: İzmir ve Afyonkarahisar illeri örneği
A research on determination of factors affecting the sustainability of red meat supply in Turkey: A case study of Izmir and Afyonkarahisar provinces
Yazar: DUYGU TOSUN
Danışman: PROF. DR. NEVİN DEMİRBAŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye'de beslenmede önemli bir yere sahip olan kırmızı etin üretimi istenilen düzeyde değildir. Bu nedenle, kırmızı et arzının arttırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasının önünde duran engellerin tespit edilmesi, alınacak önlemler ile tüketicinin ihtiyaç duyduğu gıdaya, sanayicinin ise ihtiyaç duyduğu yeterli hammaddeye uygun fiyatlarla ulaşılabilmesi son derece önemlidir. 
Kırmızı et arzının arttırılabilmesi için öncelikle üretimin temel kaynağı olan hayvancılık işletmelerindeki sorunlar belirlenmelidir. Ayrıca söz konusu işletmelerle organik bir bağa sahip olan kırmızı et ve et ürünleri sanayiinin de incelenmesi konunun bütüncül bir yaklaşımla ele alınması bakımından önemlidir. Kırmızı et ve et ürünleri sanayiindeki kuruluşlar mezbahalar, kombinalar ile et ve et ürünleri işleyen işletmelerdir. Bu nedenle, hayvancılık işletmelerine ek olarak söz konusu işletmeler de çalışma kapsamına dahil edilmiştir.
Bu çalışmanın ana amacı, Türkiye'de yeterli ve sürdürülebilir kırmızı et arzının sağlanmasında etkili faktörlerin saha çalışmasından elde edilen verilerle ortaya konulmasıdır. Çalışma Ege Bölgesi'nde en önemli kırmızı et üretim merkezlerinden İzmir ve Afyonkarahisar illerinde gerçekleştirilmiştir. Türkiye genelinde olduğu gibi incelenen iki ilde de sığır eti en önemli kırmızı et kaynağı olduğu için araştırmada sığır eti kapsama alınmıştır. 
Çalışmada İzmir ve Afyonkarahisar illerinden 206 besi sığırcılığı işletmecisiyle yüz yüze anket yapılmıştır. Üretimi etkileyen teknik ve ekonomik faktörleri belirlemek için Çok Değişkenli Regresyon Analizi kullanılmıştır. İşletmecilerin üretim kararı verirken dikkate aldıkları faktörlerin belirlemesinde Faktör Analizi, üretim kararını etkileyen faktörlere ilişkin algı haritasının oluşturulması için Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi ve işletmecilerin genel bir profilinin çıkarılması için ise Kümeleme Analizinden yararlanılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, işletme büyüklüğünü arttırmaya ve başta yem olmak üzere girdi maliyetlerini düşürmeye yönelik önlemlerin alınmasının önemi ve hayvancılık politikaları üzerinde durulmuştur.
Çalışmada ayrıca, Afyonkarahisar ve İzmir illeri merkez ve ilçelerinde faaliyet gösteren mezbaha(19), kombina(13) ve et ve et ürünleri işleyen (39) işletmenin yöneticisi olmak üzere toplam 71 işletme ile yüz yüze anket çalışması gerçekleştirilmiştir. İşletmelerin mevcut durumları ile özellikle hammadde temininde, üretimde ve pazarlamada karşılaştıkları sorunlar belirlenmiştir. Buna göre, işletmelerin sorunlarının başında kapasite kullanım oranlarının düşüklüğü, hammadde fiyatlarının yüksek ve istikrarsız oluşu ile maliyetlerin yüksekliği gelmektedir.

Abstract:
The production of red meat, which is vitally important in nutrition, is not available at desired level in Turkey. Therefore, it is crucial to determine the obstacles preventing the increase of red meat supply and to ensure sustainability in production; along with the measures to be taken in this respect, consumers' access to the food needed and manufacturers' access to sufficient raw materials at affordable price is critical. 
In order to increase the supply of red meat, primarily, the problems of the livestock farms, which are the main source of production, should be determined. In addition, examination of red meat and meat products industry that are related with the livestock farms is very important for evaluation of the matter with holistic approach. The organizations working with red meat and meat production industry are: slaughterhouses, meat combines and meat and meat production processing enterprises. Thus, these organizations are also included into the study in addition to the livestock farms. 
The main purpose of this study is to determine the factors affecting the adequate and sustainable supply of red meat in Turkey via the data obtained from the fieldwork. This study was carried out in Izmir and Afyonkarahisar, which are the most important provinces in red meat production in the Aegean Region. Beef is taken into consideration in the study by reason of its being the most important red meat source in the examined provinces as well as throughout Turkey. 
In the study, face-to-face surveys were carried out with 206 owners of the beef cattle farms in Izmir and Afyonkarahisar provinces. Multivariate Regression Analysis was applied to determine the technical and economic factors affecting production. Factor Analysis was applied for determination of the factors taken into consideration by the farmers to make a decision about production; Multidimensional Scaling Analysis was used to produce the perception map for the factors affecting the decision about production, and the Cluster Analysis helped to obtain a general profile of the farmers. In accordance with the results obtained, livestock policies and importance of the measures aimed at increase of the farms size and input costs reduction, primarily for food, were emphasized.  In the current study, a total of 71 face-to-face surveys were additionally conducted with the managers of slaughterhouses (19), meat combines (13) and meat and meat product processing enterprises (39) in the centers and county districts of Afyonkarahisar and Izmir Provinces. The present situation of the enterprises and the problems especially in raw material supply, production and marketing were determined. In accordance with this, low capacity utilization rates along with high and unstable prices of raw materials and high costs are the major problems of the enterprises.