Kırsal alanda adolesan ve gençlerin üreme sağlığı konusundaki bilgi düzeyinin saptanması ve bilgi düzeyinin artırılması için bir müdahale: Adolesan ve genç sağlık gönüllüsü
Knowledge of adolescents on reproductive health in rural area and an intervention to increase of the level of knowledge: Adolescent health volenteer
Yazar: HİLAL ÖZCEBE
Danışman: PROF. DR. EROL KINIK
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Aile Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Kırsal alanda adolesan ve gençlerin üreme sağlığı konusundaki bilgisinin saptanması, bilgilerinin akran eğitimi modeli ile artırılması ye evli adolesanlann ve gençlerin etkili aile planlaması yöntemleri kullanma oranlarının artırılması amacıyla bu çalışma yürütülmüştür. Ankara İli'nin Polatlı İlçe'sindeki en büyük dört köyden ikisi müdahale ve ikisi kontrol köyü olarak belirlenmiştir. Müdahale köylerinde 1524 yaş grubu ile iletişim kurabilen gençler gönüllü olarak belirlenerek üreme sağlığı konusunda eğitim programına alınmışlardır. Müdahale öncesinde ve sonrasında durum saptama araştırmaları yapılarak müdahalenin etkinliği değerlendirilmiştir. Müdahale öncesinde 220 erkek ve 221 kadın ile, müdahale sonrasında 194 erkek ve 166 kadma ulaşılmıştır. Köylerde yaşayan 15-24 yaş grubu erkek ve kadınların üreme sağlığı konularında bilgilerinin yetersiz düzeyde olduğu ve erkek ve kadınların cinsel yaşam davranışları ile beraber sahip oldukları bilgilerin değiştiği saptanmıştır. Kadınların kadm üreme organları ve gebelikle ilgili bilgilerinin erkeklere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Erkeklerin ise aile planlaması ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda kadınlara göre daha fazla bilgi sahibi oldukları saptanmıştır. Kadınlarda evli olma, halen öğrenimine devam etme ve ortaokul mezunu olma bilginin artışım sağlayan sosyodemografik özellikler iken; erkeklerde ise öğrenime devam etme ve ortaokul ve üstü okuldan mezun olma bilgi puanını arttırmaktadır. Akran eğitimi müdahalesi kadın ve erkeklerde üreme sağlığı bilgilerini artırması açısından genel olarak başarılı bulunmuştur. Özellikle 15-19 yaş grubunda, bekar ve devamlı köyde yaşayan erkek ve kadınların bu müdahaleden daha fazla yararlandıkları bulunmuştur. Evli adolesan ve gençlerin etkili aile planlaması yöntem kullanımına ilişkin bulguları, evli adolesan sayısı az olduğu için analiz edilememiştir. Bu nedenle akran eğitiminin aile planlaması yöntemi kullanımı üzerine etkisi değerlendirilememiştir Müdahale öncesinde erkekler üreme sağlığı konularda en fazla yararlandıkları kaynaklar olarak medya ve erkek arkadaşlarım belirtmişlerdir. Kadınlar ise medya, kız arkadaş, kız kardeş ve anneyi kaynak olarak belirtmişlerdir. Erkekler ve kadınların ortak olarak tercih ettikleri bilgi kaynağı ise hekim ve arkadaştır. Müdahale köylerinde eğitilmiş olan gönülllülerden bilgi sağladıklarına ilişkin yantlar bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: Kırsal alan, adolesan ve genç, üreme sağlığı bilgisi, akran eğitimi IV

Abstract:
This study was conducted to identify the knowledge level of adolescents and youth living in rural areas about reproductive health, to improve these adolescents' knowledge through peer education model and to increase the rate of effective family planning method use among married adolescents and youth. The four biggest villages of the Polatlı town of Ankara province were identified and two of these villages were assigned to the intervention group, while the other two were used as the control group. In the intervention villages, young people who could establish easy communication with the 15-24 age group were recruited as volunteers and they were trained in a training program about reproductive health. The intervention was evaluated by baseline and follow-up surveys. For the baseline study, 220 males and 221 females were reached and for the follow-up study the numbers of participants were 194 males and 166 females. The results showed that both males and females of the 15-24 age group had insufficient knowledge about reproductive health of women and that the content of the information changed due to the sexual behaviors of both men and women. It was found that women had more knowledge about women's reproductive organs and pregnancy, when compared to men. On the other hand, men had higher level of knowledge about family planning and sexually transmitted diseases when compared to women. While being married, being involved in formal education at the time of the study and graduation from middle school were socio-demographic characteristics found to be associated with the increase in the knowledge level for women; the characteristics associated with higher level of knowledge for men were being involved in formal education and being a graduate of middle school or higher. In the overall assessment, the peer education intervention was found to be effective in improving reproductive health knowledge of both men and women. The group, which was found to benefit, the most from peer education was defined as single men and women of 15-19 age group who have been living in villages all through then- lives. Due to the low number of married adolescents, the findings about family planning method use of married adolescents and youth could not be analyzed. Therefore, it was not possible to assess the impact of peer education on family planning method use. In the baseline survey, men had indicated mass media and male friends as the primary source of information on reproductive health. Women, on the other hand had indicated mass media, girl friends and mothers as their primary source of information. Both men and women had preferred physicians and friends as important sources of information. It was also indicated that adolescents and youth have provided information on reproductive health from volunteers living in intervention villages who were trained. Key words: rural area, adolescents and youth, reproductive health knowledge, peer education »*'îC 'f'iplr ^4. W^_;' ;;,,,,, ^:>m llMut^u yiM liffi^1"