Şâfiî mezhebinde "vecih" ve Nevevî'nin el-Minhâc'ında yer alan vecihler (Kitâbu'l-buyû örneği)
"Wajih" in the Shafi'i school of law and the wajihs in al-Nawawi's al-Mi̇nhâj (Example of Kitab al-buyû)
Yazar: TAHA ABDULLAH AHMED AL-HADDAD
Danışman: DOÇ. DR. NECMEDDİN GÜNEY
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
İslam hukuk tarihinde, mezheplerin teşekkülü devrinden itibaren mutlak bağımsız içtihat sona ermiş ve müctehidler mezhep imamlarının ictihadlarına ve kurallarına bağlı olarak fıkhi faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Bu kapsamda olmak üzere, Şafii fakihlerin İmam Şafii'nin ictihad etmediği konularda mezhep esasları çerçevesinde ortaya koydukları ictihadları, mezhepte 'vecih' (çoğulu vücûh) olarak ifade edilmiştir. Bu fakihlerin çoğu hicri IV. yüzyılda yaşamış ve ve Şafii tabakatında "ashâbü'l-vücûh" olarak adlandırılan üçüncü tabakayı oluşturmuşlar. Bir sonraki tabakada yer alan ve "Şeyhayn" olarak bilinen Râfi'î ve Nevevî ise mezhepteki bu farklı içtihatlar arasında tercih yapma sürecinde büyük önem taşımış iki fakihtir. Râfi'î ve Nevevî, mezhepteki bu içtihat farklılıklarını değerlendirerek, hukuki meselelerde hangi görüşün tercih edilmesi gerektiği konusunda kapsamlı çalışmalar yapmışlardır. Sonraki Şâfi'î fakihleri, bu iki alimin görüşlerini mezhepte ölçü olarak kabul etmiştir.
Bu tez çalışması, Şâfiî mezhebinde "vecih" ve "ashâbü'l-vücûh" kavramlarını ve İmam Nevevî'nin bu mezhepteki rolünü incelemekte ve Nevevî'nin el-Minhâc adlı eserinde yer verdiği vecihleri ve bunlara dair değerlendirmelerini ele almaktadır. Çalışmanın amacı, Nevevî'nin Şâfiî mezhebindeki yeri ve el-Minhâc'ındaki vecihleri açıklığa kavuşturmaktır. Birinci bölümde Nevevî'nin hayatı ve el-Minhâc'ın önemi üzerinde durulurken, ikinci bölümde Şâfiî mezhebinde vecih ve vücûh ashâbının tanımı ve konumu ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Nevevî'nin el-Minhâc'ındaki vecihleri, özellikle "Kitâbü'l-buyû" örneği üzerinden incelenmiştir. Sonuç kısmında ise bu çalışmanın ortaya koyduğu bulgular özetlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Şafii Mezhebi, Nevevî, el-Minhâc, Vecih, Ashâbü'l-vücûh

Abstract:
In the history of Islamic jurisprudence, the era of independent jurisprudence came to an end after the formation of schools of law, and the mujtahids continued their fiqh activities in accordance with the ijtihad and rules of the imams of the school. In this context, the jurisprudence of Shafi'i scholars addressing novel issues, while remaining within the framework of the school's principles, is termed 'wajih' (plural wujūh) within the Shafi'i school. Most of these jurists lived in the IVth century Hijri and formed the third stratum of the Shafi'i tabaqa, known as "ashâb al-wujūh". Rāfi'ī and al-Nawawī, known as the "Shaykhayn," were the next generation of jurists who held great importance in the process of choosing between these different jurisprudences in the school. Rāfi'ī and al-Nawawī evaluated these differences in jurisprudence within the school and conducted comprehensive studies on determining which view should be preferred in legal matters. Subsequent Shafi'i jurists accepted the opinions of these two scholars as a benchmark in the school.
This thesis examines the concepts of "wajih" and "ashâb al-wujūh" in the Shāfi'ī school of law and the role of Imam al-Nawawī in this school, and discusses the wajih and their evaluations in al-Nawawī's al-Minhāj. The aim of the study is to clarify al-Nawawī's place in the Shafi'i school of law and the wajih in al-Minhāj. The first chapter focuses on al-Nawawī's life and the importance of al-Minhāj, while the second chapter discusses the definition and details of the terms wajih and ashâb al-wujūh in the Shāfi'ī school of law. In the third part, al-Nawawī's wajih in al-Minhāj are analyzed, especially through the example of "Kitāb al-buyū". The conclusion summarizes the findings of this study.

Keywords: Shāfi'ī School of Law, al-Nawawī, al-Minhāj, Wajih, Ashāb al-wujūh