Çoruh Vadisi'nde bulunan zerdali (Prunus armeniaca L.)genotiplerinin moleküler karakterizasyonu
Molecular characterization of wild apricot (Prunus armeniaca L.) genotypes in Çoruh Valley
Yazar: FATMA HANAY DOĞAN
Danışman: PROF. SEZAİ ERCİŞLİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Meyve Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de meyve genetik kaynakları tehdit altındadır. Tehdide maruz kalan en önemli meyvelerden biri de zerdalidir. Zerdalinin doğal olarak yetiştiği Çoruh Vadisi'nde son yıllarda yaygınlaşan yol ve baraj yapım çalışmalarının artması zerdali genetik kaynaklarının kaybolma riskini de beraberinde getirmiştir. Yapılan bu çalışmada amaç; Çoruh Vadisi'nde doğal olarak yetişen ve kaybolma tehdidi altında bulunan zerdali genetik kaynakları arasında üstün özelliklere sahip olan tiplerin seçimi ve seçilen bu tipler üzerinde moleküler analizler yaparak karakterlerini ortaya koymaktır. Böylece yok olma tehlikesi altındaki bu tipler koruma altına alınarak gelecek nesillere aktarılması sağlanacaktır. Çalışmada Çoruh Vadisi'nde farklı özelliklere sahip zerdali tipleri seçilmiş ve seçilen tipler üzerinde yapılan moleküler çalışmalarda, ıslah açısından önemli varyasyonlar gözlemlenmiştir. Seçilen bu tipler arasındaki genetik farklılıklar moleküler teknik (SSR) ile S allel kompozisyonları tespit edilerek belirlenmiştir. 25 adet ümitvar zerdali genetiğinin moleküler karakterizasyonunda güncel bir teknik olan SSR tekniği kullanılmış ve genotiplerinin moleküler karakterizasyonu sağlanmıştır. 16 SSR lokusu değerlendirildiğinde toplam 67 adet allel elde edilmiş ve bunların 64 adedi polimorfik bulunmuştur. Primer başına düşen toplam allel sayısı 2 ile 6 arasında olup lokus başına düşen polimorfik bant sayısı yine 2 ile 6 arasında değişim göstermiştir. Ayrıca çalışmada genotiplerin birbiriyle ve Şalak, Abul, Hacıhaliloğlu ve Hasanbey Kayısı çeşitleriyle akrabalık ilişkileri de ortaya konmuştur. Öte yandan bölgede zerdaliler S allel kompozisyonu bakımından oldukça zengin bir çeşitlilik ortaya koymuştur. 25 zerdali tipinde toplam 8 adet farklı S allel tespit edilmiş olup S allellerin %30'u S2, %22'si S9, %16'sı S3, %12'si S7, %10'u S12, %6'sı S4 ve %2'si ise S6 ve S13 olarak ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Fruit genetic resources in Turkey as well as all over the world in recent years is threatened. one of the most important fruits exposed to the threat is wild apricot. The increase in road and dam construction work, which has become widespread in the Çoruh Valley where wild apricot is grown naturally, has also brought with it the risk of the loss of the genetic resources. The aim of this study is; Choosing the species that have superior properties among the genetic sources of wild apricot which are naturally grown in the Çoruh Valley and threatened with disappearance and to make the molecular analysis on these selected types. Thus, these types under the risk of extinction will be protected and transferred to future generations. In the study, wild apricot types with different characteristics were selected in Çoruh Valley and significant variations in breeding were observed in molecular studies on selected species. The genetic differences between these types were determined by determining the molecular allele (SSR) and the S allele composition. In the molecular characterization of wild apricot genetics, 25 SSR techniques have been used. molecular characterization of genotypes has been made. When 16 SSR loci were evaluated, a total of 67 alleles were obtained and 64 of them were polymorphic. The total number of alleles per primer was between 2 and 6 and the number of polymorphic bands per locus varied between 2 and 6. In addition, the kinship relations between genetics and each of Şalak, Abul, Hacıhaliloğlu and Hasanbey Apricot varieties were also revealed. On the other hand, wild apricots in the region showed a rich variety in terms of S allele composition. A total of 8 different S alleles were identified in 25 wild apricot types, 30% of S alleles were S2, 22% S9, 16% S3, 12% S7, 10% S12, 6% S4 and 2% was S6 and S13.