Fırat havzasında 2154 numaralı akım gözlem istasyonunun aylık akımlarının stokastik modellenmesi
Stochastic modelling of mean monthly flows of gauging station 2154 in Fırat basin
Yazar: SELİM ŞENGÜL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM CAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Nehir akımların istatistiksel özelliklerinin belirlenmesi ve stokastik modellemesi, su kaynaklan sistemlerinin sağlıklı planlanması ve özellikle risklerin tanımlanmasında büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Fırat Havzası'nda Karasu üzerindeki 2154 nolu Aşağıkağdariç Akım Gözlem İstasyonunda ölçülen aylık akımların stokastik modelleri kurulmuştur. Çalışmalar Elektik İşleri Etüt İdaresi (EİE) Akım Gözlem Yıllıklarındaki kayıtlar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Modellerin kurulmasında Box-Jenkins metodolojisi takip edilmiştir. Çalışma kapsamında aylık akımların sabit katsayılı periyodik otoregressif (AR) ve sabit katsayılı periyodik otoregressif-hareketli ortalama (ARMA) modellerinin metodolojisi ayrıntılı bir şekilde verilerek belirtilen modellerle modellemeleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucu 2154 nolu Aşağıkağdariç Akım Gözlem İstasyonunda ölçülen aylık akımlar için AR(1) modeli en uygun model olarak seçilmiştir. Optimum modelin seçimi sırasında parametrelerin istatistiki olarak anlamlılığına dikkat edilerek Akaike Bilgi Kriteri (AIC) testi uygulanmıştır. Seçilen modele Port Monteau testi uygulanarak artık serilerin içsel bağımlılığının olmadığı gösterilmiştir. Kurulan AR(1) modeli kullanılarak tarihi seri ile aynı uzunlukta (32 yıl) 100 adet sentetik seri üretilmiştir. Üretilen serilerin Karasu Nehri'nin tarihi akım serilerine ait istatistiksel karakteristikleri (aylık ortalama, aylık standart sapma, korelogram) 95% güven sınırlan dahilinde muhafaza ettiği gösterilmiştir. 2005, 87 sayfa Anahtar Kelimeler: Aylık akımlar, Fırat Havzası, Karasu Nehri, otoregressif model, otoregressif-hareketli ortalama modeli, stokastik model, zaman serileri

Abstract:
Determining the statistical features of the flows and it's stochastic modeling is vital for planning water resources systems trustworthily and especially predefining the risks. In this study stochastic model of mean monthly flows at 2154 Aşağıkağdariç Gauging Station on Karasu River, Fırat Basin, was constructed. Studies were carried out by using data from the water yearbooks published by EIE. While constructing the models Box- Jenkins methodology was followed. The modeling procedure for stream flows with constant coefficient periodic autoregressive (AR) models and constant coefficient periodic autoregressive-moving average (ARMA) models were given in detail and indicated models were constructed. Analysis with stream flows at 2154 Aşağıkağdariç Gauging Station, showed that AR(1) model is the most appropriate model among the competing models. While selecting the most efficient model statistically confidence intervals of the parameters considered and the Akaike Information Criterion (AIC) test was applied. Port Manteau and autocorrelation tests showed that residuals are white noise series. By using the AR(1) model, 100 synthetic series were generated each being 32 years long; historic time series were found to have the same statistical parameters (monthly mean, monthly standard deviation, autocorrelation) as the generated time series within 95% confidence intervals. 2005, 87 pages Keywords: Autoregressive model, autoregressive-moving average model, Fırat Basin, Karasu River, monthly flows, stochastic model, time series u