Hz. Peygamber döneminde sosyal hizmetler
Social services in the reign of Prophet Mohammed
Yazar: FERİDUN TEKİN
Danışman: PROF. DR. NURETTİN GEMİCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion ; Sosyal Hizmetler = Social Services ; Tarih = History
Dizin: Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; Hz. Muhammed Dönemi = Hz. Muhammed Dönemi ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal hizmetler = Social services ; Yardımlar = Aids ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tarih boyunca değiĢik nedenlerden dolayı maddî-manevî yardıma muhtaç insanlar var
olagelmiĢtir. Bu kimselerin içinde yaĢamıĢ oldukları zorlukları giderme adına farklı
toplumlarda bir takım adımlar atılmıĢtır. Yardım ve desteğe muhtaç olanlara yönelik yapılan
yardımlar bazen planlı bazen de plansız olarak yapılmıĢtır. Özellikle yirminci yüzyılda
bağımsız bir bilim alanı olarak ortaya çıkan "sosyal hizmetler" toplumsal hayatta yaĢam
mücadelesi veren ve belirli zorluklar içerisinde hayatını sürdüren insanlara yönelik sistemli
bir Ģekilde yardım ve destek politikaları ortaya koymuĢtur. Sosyal hizmetlerin belirli bir
program dahilinde disipline ettiği yardım ve destek politikaları bir çok alanda seküler anlayıĢ
içerisinde izah edilerek geliĢtirilmeye çalıĢılmıĢtır.
Sosyal hizmetler, günümüzde her ne kadar seküler bir algı ve anlayıĢ içerisinde
sistematize edilse de bu alana yönelik birçok pratik uygulama Hz. Peygamber döneminde
değiĢik Ģekillerde tezahür ederek tarihteki yerini almıĢtır. O, özellikle toplum tarafından her
türlü yardım ve desteğe muhtaç, kimsesiz, çaresiz ve dezavantajlı kimselere yönelik ıslah
edici ve kalıcı çözümler sunmak suretiyle kendilerine yardımcı olmuĢtur. Resûlullah (sa)
yardım ve desteğe muhtaç insanlara karĢı onların onur ve Ģahsiyetlerini incitmeden
kendilerine sahip çıkmıĢtır. O‟nun destek ve yardımları sayesinde var olan sorun ve sıkıntılar
giderilerek toplumsal hayat içerisinde farkındalık bilinci oluĢturulmuĢtur. Bu bilinç sayesinde
farklı destek ve yardıma muhtaç olan kimselerde herhangi bir ayrımcılık ve ötekileĢtilmeye
muhatap olmadan hayatlarını idame etmiĢlerdir.
Hz. Peygamber, baĢta yetim ve çocuklar olmak üzere gençler, yaĢlılar, kadınlar,
hastalar, fakirler, engelliler, göçmenler, köle ve mevâlî gibi gruplara içinde yaĢamıĢ oldukları
zorlukları dikkate alarak maddî-manevî yönden sosyal hizmetler alanına kaynaklık eden
birçok konuda önemli politikalar üreterek gerekli adımları atmıĢtır. O‟nun önleyici örnek
uygulamaları sayesinde de farklı bazı sorun ve sıkıntılar daha fazla büyümeden çözüme
kavuĢturulmuĢtur.
Hz. Peygamber‟in sosyal hizmetler sahasına giren faaliyetleri sayesinde birçok kimse yaĢamla
barıĢık bir Ģekilde hayatının sürdürerek, geleceğe umutla bakmıĢ ve nihayetinde hem bedenen
hem de ruhen mutlu ve huzurlu bir hayata sahip olmuĢtur.
Bu araĢtırma neticesinde Resûlullah (sa)‟ın toplumsal hayatın içerisinde varlığını
idame ettiren, her türlü yardım ve desteğe muhtaç, farklı özellik ve yapıya sahip insanlara
yönelik hem kurum bazında hem de kiĢi bazında yapılması gerekenler uygulamalar ortaya
konmuĢtur.
Anahtar Kelimeler: Hz. Peygamber, sosyal hizmet, çocuklar, gençler, yaĢlılar,
kadınlar, sağlık, yoksullar, engelliler, göçmenler, köleler.

Abstract:
There have always been people who are in need of help materially and morally
because of various reasons throughout history. The societies took some steps to eliminate
these challenges experienced by their members. The support and help the societies provided
for the ones in need could be planned or unplanned. "Social services" emerged especially in
20th century as a separate field of science brought about systematic policies of help and
support for the people who tried to survive in societal life and lived in poverty. The
aforementioned policies, disciplined by social services within a certain framework, were tried
to be developed in a secular understanding in many fields.
Today, social services are systematized in a secular perception and understanding.
However, many practices in the field have taken place in history as they were in the reign of
Prophet Mohammed and then they emerged in different forms. He performed improving and
permanent solutions for the ones who are in need of support and help of the society, deserted,
desperate and disadvantageous. The Prophet did something for the people without injuring
their honor and personality. Thanks to His support and help, the existing problems and
troubles were removed. Additionally, awareness was created in the society. It was this
awareness that ensured for the people to sustain their life without being otherized and
discriminated.
The Prophet took necessary precautions by following policies sourcing for the field of
social services. His policies considered, first the orphans and children, old, women, patient,
poor, disabled, immigrant, slave and freed slaves. His preventive practices found solutions
for the problems before they became more serious.
The Prophet‟s activities in social services enabled a lot of people to live happily and
peacefully. People were hopeful about the future thanks to these activities.
This study presented the practices that should be realized individually or
organizationally for the people who are in need of support and help by giving examples from
Prophet Mohammed.
Key Words: The Prophet Mohammed, social service, children,youths,
vomen,health,poor, disabled people, immigrants, slaves.