Telafi edici çok kriterli karar verme yöntemleri ile Türkiye ve AB ülkelerinin insani gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesi
Determination human development levels of Turkey and EU countries wi̇th compensatory multi criteria decision making methods
Yazar: ERHAN ORAKÇI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ ÖZDEMİR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Gelişme = Development ; Türkiye = Turkey ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İnsani gelişmişlik endeksi = Human development index

Özet:
İnsanı ve yaşadığı toplumu sadece sayısal verilerle değerlendirmek, tek değişkenli bir fonksiyonunun bize verdiği değer kümesine razı olmaktır. Oysa insan ve toplumu ilgilendiren konularda karar verme, içinde insani birçok değişkeni barındıran çok değişkenli bir fonksiyonla tanımlanabilir. Bu bağlamda ülkeleri ve toplumları ilgilendiren durumları sadece sayısal verilerle değerlendirmek, resmin sadece bir parçasını görmektir.
Bu çalışmada, 28 AB ülkesi ve Türkiye'nin gelişmişlik düzeylerini belirlemek amacıyla, sayısal veriler ve toplumun tutumunu yansıtan veriler beraber değerlendirilmiştir. Bu amaçla "İnsani Gelişmişlik Endeksi" (İGE) göstergeleri ile beraber, Avrupa Komisyonu tarafından yaptırılan; "Quality of Life in European Cities 2015" (flash eurobarometer 419) anketindeki sorular birer gösterge olarak ele alınarak, ülkelerin gelişmişlik düzeyleri belirlenmeye çalışılmıştır. Ülkelerin insani gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesinde, telafi edici ÇKKV yöntemleri olan Gri İlişkisel Analiz (GİA) ve MOORA (Multi-Objective Optimization on basis of Ratio Analysis) yöntemleri kullanılmış, bu yöntemlerle elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Toplumun insani gelişmişlik düzeyini en çok belirleyen göstergelerin hangileri olduğunu belirlemek amacıyla, Entropi ve CRITIC nesnel ağırlıklandırma yöntemleri kullanılmıştır. 29 ülkenin insani gelişmişlik düzeyleri, 27 gösterge seti kullanılarak, EXCEL 2016 ile analiz edilmiştir. Elde edilen ülke sıralamaları ve gösterge ağırlıkları yorumlanmıştır.

Abstract:
One has to acquiesce in the value set of a single variable function if he evaluates human and the society via the numerical values only. However, decision making related to subjects in tie with human and society could be defined by a multivariable function containing many variables related to human being. In this scope, evaluating subjects related to countries and societies over numerical values only is equivalent to seeing only one part of the whole picture
In this study, quantitative variables and variables reflecting the attitudes of societies are evaluated together in order to determine the development levels of 28 EU countires and Turkey. For this aim; "Human Development Index (HDI)" indicators and questions in Quality of Life in European Cities 2015(flash eurobarometer 419) survey are used together in order to evaluate the human development levels of countires. In determining the human development level of countries, compensating MCDM methods such as Grey Relationship Analysis and MOORA( Multi- Objective Optimization on basis of Ratio Analysis) are used and results obtained with these methods are compared. Entrophy and CRITIC objective weighting methods are used in finding the most important indicators determining the human development level of societies. Development levels of 29 countries is analysed using 27 indicators set with EXCEL 2016.