Abdulfettah el-Kâdî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve el-Kırâât fî Nazari'l-Müsteşrikîn ve'l-Mülhidîn isimli kitabının tahlili
Abdulfattah al-Qadi's life, his scholarly personality and the analysis of his book titled al-Qirâa fî Nadhar al-Mustashri̇kîn wa al-Mulhidîn
Yazar: MUHAMMET AYYILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA SAĞLAM
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Abdülfettâh b. Abdulğanî b. Muhammed el-Kâdî (ö. 1403/1982), Mısır'ın Buhayra
eyaletinin başkenti olan Demenhur'da 1325/1907 yılında, Şaban ayının 25'inde
dünyaya gelmiştir. Mısır'da yetişmiş önemli ilim adamlarından biridir. Kur'an ve
kıraat alanında öne çıkmış ve kıraat alanında pek çok önemli eser kaleme almıştır.
İslâmî ilimler yanında edebiyat türünde de istidatı olan bir özelliği haizdir.
Goldziher'in Arapçaya tercüme edilen Mezâhibü't-Tefsîrü'l-İslâmî kitabını,
Abdülfettâh el-Kâdî detaylı bir şekilde incelemeye almıştır. Bir müsteşrik olarak
Goldziher hem Kur'an hakkında hem de kıraat konusunda birçok iddia ortaya
atmıştır. el-Kâdî, onun bu önyargılı iddialarının sorgulanması gerektiğini söylemiş,
asılsız olduğunun ilmî olarak ortaya konulması gerektiğini ortaya koymaya
çalışmıştır. Bundan dolayı el-Kâdî, Goldziher'in iddialarına cevap vermek
maksadıyla el-Kırâât fî Nazari'l-Müsteşrikîn ve'l-Mülhidîn adlı eseri kaleme almıştır.
el-Kâdî, öncelikle Goldziher'in iddialarını bütün ayrıntılarıyla kolay, akıcı ve sade
bir üslupla açıklama yoluna gitmiştir. O, üzerinde durmuş olduğu âyetleri ve
hadisleri arka arkaya sıralamış, konunun anlaşılması için bol miktarda örnek
zikretmiştir. Bilinen örnekler dışında farklı örnekler zikrederek konunun daha iyi
anlaşılmasına katkı sağlamaya çalışmıştır. Zikretmiş olduğu örneklerde var olan
farklı okuyuşları irdelemiş, aynı zamanda örnekte geçen kelimenin hangi harf ve
hareke ile okunduğunu da izah etmiştir. Abdülfettâh el-Kâdî'nin kitabında
faydalanmış olduğu kaynaklar, konusuna göre değişkenlik göstermektedir. Hadis,
tefsir ve kıraat konularında farklı âlimlerin bazı yerlerde isimlerine bazı yerlerde de
eserlerine atıfta bulunmuştur.
el-Kırâât fî Nazari'l-Müsteşrikîn ve'l-Mülhidîn isimli eser çerçevesinde Abdülfettâh
el-Kâdî'nin hem kıraat birikimi hem de Goldziher'in iddialarına cevaplarının
yansıtılmaya çalışıldığı bu çalışmada Abdülfettâh el-Kâdî'nin hayatı, ilmî
seyehatleri, hocaları, talebeleri ve eserleri incelenerek Abdülfettâh el-Kâdî'nin
kitabının değerlendirilmesi ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kıraat, Kıraat-i Seb'a, Abdülfettâh el-Kâdî, el-Kırâât fî Nazari'l-Müsteşrikîn ve'l-Mülhidîn, Oryantalist, Goldziher.

Abstract:
Abdulfattâh b. Abd al-Ghanī b. Muhammad al-Qādī (d. 1403/1982) was born in
Damanhur, the capital of Egypt's Bukhayra province, on the 25th of Sha'ban in
1325/1907. He is one of the important scholars who grew up in Egypt. He was
prominent in the field of Qur'ān and qirāa and wrote many important works in the
field of qirāa. In addition to Islamic sciences, he also has a talent in literature.
Goldziher's book Sects of Islamic Tafsir was analysed in detail by Abdulfattāh alQādī. Goldziher, as an orientalist, made many claims both about the Qur'ān and
qirāa. According to Abdulfattāh al-Qādī, he said that his prejudiced behaviour should
be questioned and that these allegations should be scientifically demonstrated to be
unfounded. Therefore, he wrote al-Qirāa fī nadhar al-mustashrikīn wa al-mulhidīn
in order to respond to Goldziher's claims.
al-Qādī has listed relevant verses and hadiths one after the other and has given many
examples for the understanding of the subject. He analysed different readings in the
examples he mentioned, and at the same time he explained with which letter and
movement the word in the example was read. The sources that Abdulfattâh al-Qādī
utilised in his book vary according to the subject matter. In the fields of hadith, tafsir
and qirāa, he referred to the names of different scholars in some places and their
works in others.
In this study, in which both the qirāa knowledge of Abdulfattāh al-Qādī and his
answers to Goldziher's claims are tried to be reflected within the framework of the
work titled al-Qirāa fī nadhar al-mustashrikīn wa'l-mulhidîn, the life of Abdulfattāh
al-Qādī, his teachers, his students, his works are examined and the evaluation of
Abdulfattāh al-Qādī's book is tried to be revealed.

Keywords: Qirāa, Qirāa al-Sab'a, Abdulfattah al-Qadī, al-Qirāa fī nadhar almustashrikīn wa al-mulhidīn, Orientalist, Goldziher.