Türkiye'de öğretmen yetiştirme politikalarının öğretmen yetiştirme programlarına ve istihdamına yansımaları (Sınıf öğretmenliği örneği)
Reflections of teacher training policies in Turkey on teacher training programs and employment (Primary teaching sample)
Yazar: ÖMER FARUK ABİDE
Danışman: PROF. DR. YÜCEL GELİŞLİ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Nitelik = Quality ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmen yetiştirme programları = Teacher Training Programs ; İstihdam = Employment

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı; Türkiye'de öğretmen niteliklerinin arttırılmasına ve öğretmenlerin istihdamlarına yönelik hedeflenen politikaların belirlenmesi ve bu politikaların uygulamaya yansımalarının sınıf öğretmenliği bağlamında incelenmesidir. Bununla birlikte alan uzmanlarıyla yapılan görüşmelerden elde edilen verilere dayalı olarak 2018 yılında güncellenen ve günümüzde de uygulanan sınıf öğretmenliği lisans programının geleceğin öğretmeninin yetiştirilmesi kapsamında incelenmesidir. Araştırma betimsel nitelikte bir çalışma olup, nitel araştırma yaklaşımlarından faydalanılarak hazırlanmıştır. Öğretmen niteliklerinin arttırılması ve öğretmenlerin istihdam koşullarının iyileştirilmesine yönelik politikaların belirlenmesinde tarihi yöntem kullanılmış, veri toplama aşamasında ise doküman incelemesi yapılmıştır. Araştırmanın bir diğer yanı olan 2018 yılında güncellenen sınıf öğretmenliği lisans programının alan uzmanları görüşlerine göre incelenmesi kapsamında olgu bilim (fenomenoloji) deseninden yararlanılmış, veriler ise görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda öğretmen niteliklerinin arttırılmasına ilişkin izlenen politikaların daha çok hizmet öncesi ve hizmetiçi eğitim programlarının güncellenmesi ve içeriklerinin düzenlenmesi yönünde oluşturulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunlara ek olarak öğretmen niteliklerinin arttırılmasına yönelik yeni kurumların açılması ve var olan kurumların yeniden yapılandırılması yönünde politikaların da hedeflendiği görülmektedir. Ayrıca öğretmen niteliklerinin arttırılmasına ilişkin genel politikaların da ortaya konulduğu tespit edilmiştir. Öğretmen istihdamına yönelik hedeflenen politikaların ise mesleğin özendirilmesi ve cazip hale getirilmesi, öğretmen adaylarının seçimi ile öğretmen atamaları ve sayısal gelişmeler kapsamında oluşturulduğu tespit edilmiştir. Ayrıca alan uzmanlarından geleceğin sınıf öğretmeninin yetiştirilesi kapsamında mevcut sınıf öğretmenliği lisans programının olumlu ve olumsuz yönleri hakkında görüşleri alınmıştır. Bu bağlamda alan uzmanları programın yeterli sayıda seçmeli ders sunmasını programın en olumlu yanı olarak bulurken, programda alan derslerinin azaltılması ve uygulamaya yeteri kadar imkân tanımamasını da programın en olumsuz yönleri olarak sıralamıştır.  Mevcut programa yapılan bu eleştiriler sonrasında alan uzmanlarına geleceğin sınıf öğretmeninin yetiştirilmesi maksadıyla programa hangi derslerin eklenmesi gerektiği sorulmuş ve en çok 'çocuğu anlama ve tanımaya' yönelik derslerin programa eklenmesi yönünde görüş bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan geleceğin sınıf öğretmenlerinde bulunması gereken özelliklere ilişkin alan uzmanlarının görüşlerine başvurulmuş ve sınıf öğretmenlerinin mesleki özellikleri bakımından en çok teknolojiye hâkim, alan bilgisi bakımından yeterli ve çocuk gelişimi açısından bilgi sahibi olması gibi özellikleri taşıması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca alan uzmanları mesleki açıdan öğretmenlerin kişisel bir takım özellikleri de taşımaları gerektiğini vurgulamış ve bu özelliklerin en çok yüksek iletişim becerisi, hoş görü, sabır ve merhamet olduğunu belirtmişlerdir.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the target policies for increasing teacher qualities and employment of teachers in Turkey and to examine the reflections of these policies on practice within the context of classroom teaching. Besides, based on the data obtained from the interviews with field experts, it is aimed to investigate the present undergraduate program of classroom teaching, which was updated in 2018, within the scope of training the future's teacher. The study is descriptive and arranged by means of qualitative research methods. In determining the policies for increasing teacher qualities and improving employment conditions of teachers, historical method was utilized, and in data collection phase, document analysis was conducted. For the investigation of the undergraduate program of classroom teaching based on expert opinions, phenomenology design was utilized, and the data was gathered through interview forms. In line with the findings obtained at the end of the study, it was revealed that the policies oriented at increasing teacher qualities were established in the direction of updating pre-service and in-service training programs and organizing their contents. In addition, it was observed that policies for founding new institutions and restructuring the existing ones to increase teacher qualities were targeted. Moreover, it was identified that general policies considering the increase in teacher qualities were presented. As for the policies regarding teacher employment, it was identified that they were formed in the context of encouraging for the profession and making it attractive, teacher assignments based on preferences of candidates and digital developments. Furthermore, field experts were asked for their opinions on positive and negative aspects of the current undergraduate program for classroom teaching within the scope of training the future's teacher. In this regard, field experts considered that the program offered a sufficient number of selective courses as the most positive aspect whereas that the number of field courses in the program was decreased and adequate practice was not enabled as the most negative aspect. Following these criticisms to the current program, the experts were asked about which courses should be included in the program to train the future's classroom teacher, and it was revealed that their opinions were mostly for courses aimed at "understanding and knowing the child". On the other hand, field experts were asked about their opinions on the professional features required by classroom teachers of the future, and it was considered necessary to be competent in technology, sufficient in field knowledge and well-educated in child development. Additionally, field experts emphasized that teachers also needed to have a number of personal features and indicated these features as good communication skills, tolerance, patience and compassion.