Şehir morfolojisi ve kültür: Urfa ve Trabzon`da karşılaştırmalı olarak şehir dokusu ve yöresel müziğin ilişkilerinin araştırılması
Urban morphology and culture: Comparative research between urban pattern and vernacular music in case of Urfa and Trabzon
Yazar: SEZEN CİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. AYŞE SEMA KUBAT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu çalışmada, farklı kültürlerle oluşan yerleşmelerin, morfolojik yapılarının şekillenme süreçleri ve yöresel müzik arasındaki etkileşimleri araştırmaktır. Ayrıca özgün kültürün bir parçası olarak yöresel müziğin mekanlara yansımaları araştırılmaktadır. Tarih boyunca Anadolu' da farklı ve özgün kültürel özellikler taşıyarak bugüne gelen bölgelerden iki ayrı çalışma alanı seçilmiştir. Karadeniz Bölgesi'nden Trabzon, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nden Urfa şehirleri çalışmanın yer seçimi kriterlerine uygun görülmüştür. Bu şehirlerin yöresel müzikleri ile morfolojik yapılarındaki farklılıkları sayısal ve grafiksel verilerle somutlaştırılıp analiz edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde tez çalışmasının amacı, yöntem olarak kullanılan mekansal dizim ve örneklerle karşılaştırmalı analiz hakkında bilgiler vermektir. İkinci bölümde mekan, sosyal yapı ve kültürün bir ifadesi olarak müzik ilişkileri, yansıdığı mekanın bir ürünü olarak müzik ve müziğin ruhuna uygun icra mekanları başlıkları altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde mekansal dizin yöntemi ayrıntılı şekilde tarif edilmiştir. Dördüncü bölümde örnek olarak seçilen şehirler olan Trabzon ve Urfa çalışmaya yardımcı olması için tarihi, coğrafi, iklim, mimari özellik ve detaylar, halk müziği yapıları, sosyal yapı ve kültürleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Beşinci bölüme gelindiğinde amaç ile verilen bilgiler eşliğinde fiziksel yapının biçimlenişindeki matematiksel değerlerin yöresel müzikle ilişkisi, mimari ve cephe tipolojilerindeki farklılıkların müzikleriyle ilişkileri, iklim farklılıklarıyla ilişkileri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak her iki şehir de halk müziklerinde taşıdıkları ritim, harmoni ve süslemeleri, şehir dokuları ile örtüşmüştür. Değerlendirmelerde incelenen bakış açılarından olumlu sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
In this study, the interaction between the morphological structures of settlements that are formed by different cultures and their local music in the process of formation and the reflection of the music on the spatial configuration have been analyzed. Two case areas from Anatolia have been selected that have different cultural attributes throughout history: Trabzon from Karadeniz Region and Urfa from South-East Anatolia Region. The differences between folk music and morphology of these two cities have been objectified by quantitative and graphical data. In the first section of the study, information about the aim of the thesis, the space syntax method and the comparative analyses with samples is given. In the second section Space is analyzed within the following aspects: the musical relations as the expression of space, social structure and culture; music as a product of space and the music performance spaces appropriate to the spirit of music. In the third section, the space syntax method is described in detail. In the fourth section, sample cities Trabzon and Urfa have been thoroughly analyzed through historical, geographical, climatic and architectural features and details, folk structures, social structure and cultures. The fifth section evaluates the relation between folk music and mathematical values in the configuration of the physical structure, the relation between the folk music and the differences of architecture and facade typology of the different cities and the relation between the climatic differences. As a result, in both of the cities the rhythm, the harmony and the ornaments, which exist in their folk music, strongly correlate. In the evaluations, positive results have been obtained from the examination of previously mentioned aspects. XI