Zâtî'nin kasidelerinde medhiye
Eulogy in the qasida of the Zâtî
Yazar: MEHMET SİNAN TELEKE
Danışman: DOÇ. DR. KENAN BOZKURT
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik Türk edebiyatının önemli nazım biçimlerinden olan kaside, belli bir amaç için yazılır ve genelde bu amaç da caize ya da şairin beklenti içinde olduğu makam ve mevkidir. Kasidenin merkezinde caizenin yer almış olması, onu doğrudan övgünün de bir aracına dönüştürür. Şairler, kaside sundukları devlet adamlarını belli kalıplar içinde över ve kasideyi belli bir kurallar silsilesi içinde devlet adamlarına sunar. Bu kalıp ve övgü şekli, genel olarak tüm şairlerde müşterek olsa da şairin sanat kudretine bağlı olarak da değişiklik taşıyabilir. Bu çalışmada 16. yüzyılın önemli şairlerinden olan Zâtî'nin medhiyeleri ele alınarak onun medhiyelerinde ele aldığı övgü kalıplarına odaklanılmıştır. Kullanılan bu kalıplar, niteliklerine göre tasnif edilerek şiire kattığı anlam ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu amaçla da şairin 92 medhiye kasidesi ele alınarak bu kasidelerde geçen bütün bu kavramlar, tasnif edilmiş ve methiyeye katkısı açıklanmaya çalışılmıştır.
Çalışmanın giriş kısmı kasidenin tanımı, yapısal özelliği ve tarihsel gelişimine ayrılırken birinci bölüm, Zâtî'nin kasideciliği ve kasidelerinde övgüye ayrılmıştır. İkinci bölümde ise övgü kalıpları ele alınmış, üçüncü bölümde döneminde yaşayan üç padişaha sunulan kasidelerdeki övgü üzerinde durulurken dördüncü bölümde ise kaside sunduğu devlet adamlarına yapılan övgüye odaklanılarak övgünün boyutları üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Zâti, Kaside, Kasidecilik, Medhiye, Övgü Kalıpları

Abstract:
The qasida, one of the most important verse forms of Classical Turkish literature, is written for a specific purpose, and this purpose is usually the reward or the maqam and position that the poet expects. The fact that the reward is at the centre of the qasida transforms it into an instrument of direct praise. Poets praise the statesmen to whom they offer qasida in certain patterns and present the qasida to the statesmen within a certain set of rules. Although this pattern and form of praise are common to all poets in general, it may also vary depending on the poet's artistic power. This study focuses on the praise patterns of Zâtî, one of the important poets of the 16th century, in his eulogies. These patterns are classified according to their qualities and the meaning they add to the poem is tried to be revealed. For this purpose, the poet's 92 eulogy qasidas are analysed. All these concepts mentioned in these qasidas are classified, and their contribution to eulogy is tried to be explained.
While the study's introduction is devoted to the definition, structural characteristics and historical development of the qasida, the first chapter is devoted to praising Zâtî's eulogy and qasidas. The second chapter comes up with the praise patterns, the third chapter focuses on the praise in the qasida to the three sultans of the period, and the fourth chapter focuses on the praise to the statesmen in the qasida and the dimensions of praise.

Keywords: Zâti, Qasida, Odic, Eulogy, Praise Patterns