Sürdürülebilir yapı tasarım ilkelerinin yaşayan bina programı kapsamında incelenmesi
An examination of sustainable design strategies in relation to living building challenge
Yazar: SERDAR VARDAR
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM EREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bilgisayar destekli tasarım = Computer aided design ; Bina tasarımı = Building design ; Mimari tasarım = Architectural design ; Performans esaslı tasarım = Performance based design ; Sürdürülebilir enerji = Sustainable energy ; Sürdürülebilir mimari = Sustainable architecture ; Sürdürülebilir tasarım = Sustainable design ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Yapı tasarımı = Building design ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy

Özet:
Binalar, dünyadaki enerji tüketiminin yaklaşık üçte birinden sorumlu tutulmaktadırlar. Binaların enerji kullanımından kaynaklı sera gazı salınımlarının yüzde 80'den fazlası, binanın kullanımı süresince ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanmasından kaynaklanmaktadır. Küresel ısınma dolaylı olarak ekolojik dengenin bozulmasına sebep olurken, öte yandan insanın doğaya direkt müdahalesi de söz konusu dengenin bozulmasında büyük etken oluşturmaktadır. Bu bağlamda yapılaşmış çevrenin ekolojiye etkisi, sadece karbondioksit salınımı sebebiyle küresel ısınmaya ve dolayısıyla çevresel sorunlara sebep olması bağlamından değil, ayrıca doğrudan doğaya yapmış olduğu müdahaleler çerçevesinde de değerlendirilmelidir.     
Son çeyrek yüzyılda binaların enerji tüketimini, dolayısıyla karbon ayak izini azaltacak birçok standart geliştirilmiş ve binalara değişik kategorilerde sertifikalar verilmeye başlanmıştır. Geçen süreç içinde değişen sertifika programları, bugün sadece binaların enerji kullanımının yaratmış olduğu çevresel etkileri değil, binanın inşası sırasında kullanılan malzemeden, inşa yerine, kullanıcısının sağlığına etkisinden üretmiş olduğu atıklara kadar bir bütün olarak değerlendirme yapmakta ve binanın sürdürülebilirliğini ekolojik, ekonomik ve sosyal bakımdan değerlendirmektedir.     
1990 yılında İngiltere'de BREEAM'in kurulmasının ardından, birçok ülke kendi sertifika sistemlerinin geliştirmiş ve geliştirmeye devam etmektedir. Bugün dünya çapında büyük kabul görmüş BREEAM, LEED gibi sertifika programlarına göre çok daha yeni bir program olan Yaşayan Bina Program'ı, çok daha katı bir program olarak da öne çıkmaktadır. Söz konusu Program, bir binanın ne kadar sürdürülebilir olması gerektiği sorusuna ekolojik, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik bağlamında katı kurallar koyarak ve insanın nasıl yaşaması gerektiğine dair felsefi bir yaklaşım belirleyerek cevaplar vermekte ve yüzde yüz sürdürülebilir yapı tasarımını teşvik etmektedir. 
Yeşil bina sertifika programları, mimarlar için tasarımı sınırlandıran veriler olarak düşünülebilir. Oysa, söz konusu programlar, sürdürülebilir yapı inşa etmede yüz yıllardır kullanılan tasarım ilkelerinin ve günümüz teknolojisi ile kazanılan diğer ilkelerin sadece varsayım boyutunda kalmasının önüne geçmekte, dahası bunların sayısal veriler ile kanıtlanmasına da ön ayak olmaktadır. Dolayısıyla, tasarım sürecine etki eden bu sertifika programları bütünleşik bina tasarımını mecbur hale getirmektedir. 
Bu tez çalışmasında, ilk olarak sürdürülebilirlik kavramı ele alınmış ve sürdürülebilir yapı tasarım ilkeleri hakkında literatür bilgisi aktarılmış ve kavram bireysel çalışmalar ile desteklenmiştir. Bölüm üçte Yaşayan Bina sertifikası (Living Building Challenge) ve kuralları incelenmiştir. Bu bölüm Yaşayan Bina Programı'nın nasıl işlediğini anlayabilmek ve sürdürülebilir tasarım sürecine etkisinin değerlendirebilmek için gerekli olan standartların tercümesini içermektedir. 
Tezin dördüncü bölümünde, Yaşayan Bina sertifikası almış örnek yapılar, ikinci bölümde bahsedilen sürdürülebilir tasarım ilkeleri çerçevesinde incelenmiş ve bu ilkeler ile Programı'nın kurallarının binanın tasarımına etkisi değerlendirilmiştir. 
Tezin beşinci bölümünde ise tasarım ilkelerinden faydalanılarak örnek bir proje oluşturulmuştur. Çoğunlukla enerji etkin yapı tasarım ilkelerinin kullanımı ve performans analiz programlarının yardımıyla tasarlanan örnek projede, ayrıca Yaşayan Bina Programı'nın bina tasarımına etki eden diğer kurallarına da değinilmiştir.

Abstract:
Buildings are responsible for one third of the greenhouse gas emission and energy usage on Earth. Eighty percent of the gas emission of the buildings is caused by the production of the energy that is used for the operation of the buildings.  Today greenhouse gas emission is considered one of the main reasons for global warming. While global warming caused by humans is affecting ecological balance and habitats indirectly, direct human intervention in nature also has a significant impact on environmental balance and habitats. These direct interventions include deforestation, mining, the enlargement of the built environment, and the wasteful use of natural resources. The ecological impact of the built environment should be appraised in both these contexts: as causing global warming by the emission of carbon, and as a direct human intervention in nature. 
In the last quarter century, many building standards have developed and non-profit organizations have started to issue different types of building certificates. Since then, these certificate programs have been marked by an increasing concentration on environmental issues. Consequently, the programs have begun to evaluate the ecological, economic, and social sustainability of the built environment as a whole system, from construction material, sites, and occupants' well-being through to waste generation.
After the first sustainability assessment method BREEAM was developed in the UK in 1990, many other world countries have followed and developed their own assessment programs. Although the Living Building Challenge is relatively new in comparison to the world's leading assessment programs like BREEAM and LEED, with its stringent rules it represents as the most rigorous of these programs. The Living Building Challenge answers the question of how sustainable a building has to be by enforcing twenty strict imperatives addressing ecological, economic and social sustainability issues, while suggesting how humans should live on the earth as its central philosophy.
The Living Building Challenge and other certificate programs may be considered a list of parameters that helps architects to shape their design by providing certain restrictions. These programs also prove the effectiveness of sustainable design strategies that have been used for centuries with real numerical data instead of mere assumptions. The direct impact of these programs is to make integrated building design crucial and inevitable. 
This study firstly refers to the concept of sustainability in a broad perspective before reviewing the research on sustainable design strategies and introducing supporting case studies. In the third chapter, the Living Building Challenge and its imperatives are scrutinized. This chapter translates the imperatives in order to demonstrate how the program works and to determine the effect of the program's imperatives on building design. The following chapter reviews the existing Living-certified buildings in the context of the described sustainable building design strategies. The last chapter of this thesis compromises a personal case study in the form of a building design that uses the mentioned sustainable design strategies and building performance analysis software, and refers to the role that the imperatives of the Living Building Challenge play in transforming the design.