SARS-CoV-2'nin hekimlerin psikolojisine etkisi olarak tükenmişlik sendromu
The effect of SARS-CoV-2 pandemic on psychological condition of physicians: burnout syndrome
Yazar: ŞENGÜL TARHAN
Danışman: PROF. DR. EYÜP SABRİ UÇAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Doktorlar = Physicians ; Psikoloji = Psychology ; SARS virüsü = SARS virus ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome ; Tükenmişlik-mesleki = Burnout-professional

Özet:
Amaç: Aralık 2019'da etkenin Ağır Akut Solunum Sendromu Koronavirüsü-2 (SARS-CoV2) pnömoni salgını patlak verdi. Hastalık 2019 koronavirüs hastalığı (COVID-19) olarak
isimlendirildi. Tükenmişlik ise çalışan bireylerde, "kişinin ihtiyaçları ve işinin talepleri
arasındaki uyumsuzluğun artması" ile oluşan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Bu
çalışmada, SARS-CoV-2 pandemisinde Türkiye'de çalışan hekimlerin tükenmişlik düzeyleri
ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmamızda "Sosyodemografik Veri Formu" ve "Maslach Tükenmişlik Ölçeği
(MTÖ)" olmak üzere iki kısımdan oluşan anket formu kullanılmıştır. Pandemi döneminde
aktif görev yapmakta olan hekimlere 17-22 Mayıs 2020 tarihleri arasında, anket ve gönüllü
onam formu internet üzerinden iletişim numaralarına gönderilmiştir. Bunlara ek olarak Türk
Toraks Derneği ve diğer meslek ve sağlık kuruluşlarının iletişim grupları ile hedef kitleye
ulaşılmıştır. Tükenmişlik, her bir katılımcının Duygusal Tükenme (DT), Duyarsızlaşma (D)
ve Kişisel Başarı Eksikliği (KBE) olmak üzere üç alt ölçekten aldığı puanlarla
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 366 (%41) araştırma görevlisi, 328 (%36,7) uzman, 181 (%20,3)
öğretim üyesi ve 18 (%2) pratisyen hekim olmak üzere 893 kişi katıldı (kadın=%56.7 ve
ortalama yaş=38.54±11.58 yıl). Pandemi biriminde görev alan hekimlerin (n=730, %81.7)
tükenmişlik düzeyleri görev almayanlara göre daha analımlı olarak yüksekti (p<0.001).
Tükenmişlik skorları yaş ile negatif, nöbet sayısı ile pozitif yönlü koreleydi (p<0.001).
Ayrıca, mesleğini değiştirmek isteyenlerin (n= 296, %33,1) ve ailesine veya kendisine yeterli
vakit ayıramadığını düşünenlerin (n=476, %53,3) tükenmişlik skorları anlamlı olarak daha
yüksekti (p<0.001).
Sonuç: Çalışmamız bildiğimiz kadarı ile SARS-CoV-2 pandemisinde ülkemizdeki hekimlerin
tükenmişlik sendromunun araştırıldığı, çok merkezli ilk çalışmadır. Elde edilen sonuçlar ile
önlenebilir risk faktörlerinin ve öncelikli grupların saptanması, tükenmişliğin olumsuz
sonuçlarının önüne geçilmesinde büyük önem taşımaktadır.

Abstract:
Objective: In December 2019, a pneumonia epidemic caused by the agent Severe Acute
Respiratory Syndrome Coronavirus-2 (SARS-CoV-2) broke out. The disease has been named
as coronavirus disease 2019 (COVID-19). Burnout is defined as a process that occurs with the
"increasing inconsistency between the needs of a person and the demands of a job" in
employed individuals. This study aimed to determine the burnout levels and associated risk
factors of physicians working in Turkey during the SARS-CoV-2 pandemic.
Method: In our study, "Sociodemographic Data Form" and "Maslach Burnout Scale (MBI)"
were implemented. Between 17-22 May 2020, the questionnaire and consent forms were sent
to the contact numbers of the physicians who were actively working during the pandemic
period. In addition, the target audience was reached through the communication groups of the
Turkish Thoracic Society, other professional associations and health institutions. Burnout was
assessed by the scores of three subscales: Emotional Exhaustion (EE), Depersonalization (D)
and Lack of Personal Achievement (LPA).
Results: 893 people, including 366 (41%) residents/research assistants, 328 (36.7%)
consultants, 181 (20.3%) academicians and 18 (2%) general practitioners, participated in the
study (%56.7 female and mean age= 38.54 ± 11.58 years). The burnout levels of the
physicians who worked in the pandemic unit (n=730, 81.7%) were significantly higher than
those who did not (p<0.001). Burnout scores were negatively correlated with age and
positively correlated with the number of night shifts (p<0.001). The burnout scores of those
who would like to change their professions (n= 296, 33.1%) and those who thought that they
could not have enough free time for their family and/or themselves (n= 476, 53.3%) were also
significantly higher (p<0.001).
Conclusion: To the best of our knowledge, this was the first study which investigated burnout
syndrome in physicians during the SARS-CoV-2 pandemic in Turkey as a multicenter study.
Determining the preventable risk factors and at-risk groups has a great importance to prevent
the negative consequences of burnout.