Zihinsel engeli olan ve olmayan kardeşe sahip 12-14 yaş arasındaki ergenlerin sosyal destek ve sosyal beceri düzeylerinin incelenmesi
The examination of social support and social skill levels of 12-14 years aged adolescents having siblings who have or not mental retardation.
Yazar: LEMAN GENCO
Danışman: PROF. DR. ELİF GÖKÇEARSLAN ÇİFCİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bedensel engelli çocuklar = Physically handicapped children ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Ergenler = Adolescents ; Kardeş ilişkileri = Sibling relationship ; Kardeşler = Brothers ; Kardeşler = Brothers ; Sosyal beceri = Social skill ; Sosyal destek = Social support

Özet:
Araştırma, zihinsel engeli olan ve olmayan kardeşe sahip ergenlerin sosyal destek ve sosyal beceri düzeylerini çeşitli demografik özelliklere göre incelemek ve karşılaştırmak amacıyla nicel yöntemle yapılmıştır. Araştırma örneklemini, Ankara ili Mamak ilçesinde bulunan Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı Özel Eğitim Okulları ve Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerine kayıtlı zihinsel engelli çocukların ortaokula giden 12-14 yaşları arasındaki kardeşleri ile Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı ortaokullara devam eden, zihinsel engeli olmayan kardeşe sahip 12-14 yaşları arasındaki ergenler oluşturmaktadır. Örnekleme; zihinsel engeli olan kardeşe sahip 64, zihinsel engeli olmayan kardeşe sahip 64 olmak üzere toplam 128 ergen alınmıştır.
Araştırmaya katılan ergenlere 'Kişisel Bilgi Formu', 'Matson Çocuklarda Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (MESSY) ve 'Çocuk ve Ergenler için Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği (ÇESDDÖ)' uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; Pearson korelasyon testi, Regresyon testi ve iki yönlü ANOVA analizleri kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda, zihinsel engeli olan ve olmayan kardeşe sahip ergenlerin kendi algılarına göre sosyal beceri ve sosyal desteklerinin iyi düzeyde olduğu bulunmuştur.
Araştırmaya katılan tüm ergenlerin sosyal destek ve sosyal beceri düzeylerinin zihinsel engelli kardeş bulunma durumuna ve çeşitli demografik özelliklere karşılaştırılmasına bakıldığında; iki grubun sosyal beceri (olumlu sosyal davranış, olumsuz sosyal davranış, genel sosyal beceri) ve sosyal destek (arkadaştan, aileden, öğretmenden alınan destek, toplam sosyal destek) düzeylerinin karşılaştırılması sonucunda, zihinsel engeli olmayan kardeşe sahip ergenlerin olumlu sosyal davranışlarını ve genel sosyal becerilerini zihinsel engeli olan kardeşe sahip ergenlerden daha yüksek algıladığı görülmüştür. 
Tüm ergenlerin olumlu sosyal davranışları ve genel sosyal becerileri cinsiyet değişkeni (kız ergenlerin lehine) haricinde diğer demografik özelliklere göre farklılık göstermemiştir. Olumsuz sosyal davranışları demografik özelliklere göre farklılık göstermemiştir.
Sosyal desteğe bakıldığında; aileden alınan destek alt boyutu ergenlerin yaşına (12 yaş lehine) ve maddi duruma (yetersiz-orta düzey lehine) göre farklılık göstermiştir. Bunun dışında arkadaştan alınan destek, öğretmenden alınan destek ve toplam sosyal destek demografik özelliklere göre farklılık göstermemiştir.
Zihinsel engeli olan kardeşe sahip ergenlerin sosyal beceri ve sosyal destek düzeylerinin demografik özelliklere (cinsiyet, yaş, maddi durum, ailedeki çocuk sayısı, aile tipi) ve engelli kardeşin özelliklerine (yaşı, derecesi, büyüklük durumu) göre farklılaşıp farklılaşmadığına bakıldığında; olumlu sosyal davranış, engellik kardeşin derecesine göre (engel derecesi ağır olanın lehine), genel sosyal beceri ise aile tipine (çekirdek aile lehine) göre farklılık göstermiştir. Sosyal beceri diğer demografik özelliklere ve engelli kardeşin özelliklerine göre farklılık göstermemiştir. Sosyal destek (arkadaştan, aileden, öğretmenden alınan destek ve toplam sosyal destek) demografik özelliklere ve engelli kardeşe ait özelliklere göre farklılık göstermemiştir.
İki grupta da sosyal desteğin sosyal beceriyi pozitif yönde etkilediği bulunmuştur.
Elde edilen bu sonuçlarla ilgili olarak, ergenlerin özellikle zihinsel engeli olan kardeşe sahip olanların sosyal destek ve sosyal becerilerine yönelik ekolojik sistem yaklaşımı ve okul sosyal hizmeti çerçevesinde çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The research was conducted to determine and compare the social support and social skills levels of 12-14 years aged adolescents having siblings who have or not mental retardation.
The context of the study consisted of 12-14 year of aged healthy adolescents having mentally retarded siblings registered in Special Education Schools and Private Education and Rehabilitation Centers and 12-14 year of aged healthy adolescents having at least one sibling registered in Secondary Schools belonging to National Education Directorate of Ankara. The sampling was consisted of 128 healthy adolescents, 64 of whom don't have mentally retarded sibling, 64 of whom have mentally retarded sibling.
Personal Information Form, Matson Social Skills Scale (MESSY) and Child and Adolescent Social Support Rating Scale (ÇESDDÖ) were applied to adolescents participating in the study.
In the evaluation of the data; Pearson correlation test, Regression test and two-way ANOVA analysis were used.
As a result of the study, it was found that adolescents having and not having mentally retarded sibling had good social skills and social support levels according to their perceptions. As a result of the comparison of social skills (positive social behavior, negative social behavior, general social skills) and social support (perceived from friends, perceived from family, perceived from teachers) and of two groups; there were statistically significant differences between the social skill levels of the adolescents and no significant difference was found between the social support levels. According to this, adolescents not having mentally retarded siblings perceive their social skills higher.
When the socio-demographic characteristics of the adolescents and the social skill and social support levels they perceived and their interaction with the disability situation were examined; positive social behaviors and general social skills of all adolescents did not differ according to other demographic characteristics except gender variable (in favor of girls) and their interaction with retarded sibling status.
Perceived support from the family of social support subscales differed according to the age (in favor of 12 years) and economic level (in favor of inadequate-middle) of adolescents. In addition, social support did not differ according to demographic characteristics.
When the social skills and social support levels of the adolescents having mentally retarded sibling differ according to demographic characteristics (gender, age, financial situation, number of children in the family, family type) and characteristics of the disabled brother (degree, birth order); positive social behavior disagreed according to the degree of the brother (in the favor of the severity of the retardation), and the general social skill differed according to the type of family (in favor of the nuclear family). Positive social behaviors have a high degree of disability, while the general social skills are higher in adolescents in the nuclear family.
Positive social behavior, negative social behavior and general social skills did not differ according to other demographic characteristics and characteristics of mentally retarded sibling. Social support (support from friends, family, teachers, and total social support) did not differ significantly according to demographic characteristics and characteristics of mentally retarded sibling.
In both groups; social support has been found to have a positive effect on general social skills.
Related to this findings, various suggestions have been presented for social support and social skills of adolescents, especially those who have mentally disabled siblings in the framework of the ecological system approach and School Social Work.