Sokakta çalışan çocuklar sorununa sosyolojik bir yaklaşım: Diyarbakır örneği
A sociologic approach to the guestion of children working on the streets: The example of Diyarbakır
Yazar: RIFAT BİLGİN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER AYTAÇ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Günümüzde tüm dünyada çeşitli nedenlerle formel ve enformel sektörlerde çalışan çocukların sayısı gün geçtikçe hızla artmaktadır. Çocukların çalışması insan hakları açısından çocukların aleyhine işleyen bir olgudur. Çocukların çalışmasından kaynaklanan hak ihlalleri, çocuk işçiliğinin en kötü biçimlerinde daha görünür olmaktadır. Bu çalışma, çalışan çocuklar sorunsalı içerisinde sokağı çalışma mekanı olarak kullanan ve bundan kaynaklanan tehlikelerle/risklerle karşılaşma olasılığı olan çocukları konu edinmektedir.Bu çerçevede, Diyarbakır kent merkezinde sokaklarda çalışan çocukların; yoksulluk, şiddet, suç, eğitim ve göç gibi değişkenler ile olan ilişkisi saptanmaya çalışılmaktadır. Bu araştırmanın önemli amaçlarından biri, çocukların çalışma yaşamına giriş nedenleri ve çocuğun çalışma yaşamında yer almasıyla, çocuk/toplum açısından ortaya çıkabilecek sorunları öngörülebilir kılmaktır. Çünkü sorunun saptanması, bu sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmak için gerekli koşuldur.Bu çalışmanın evrenini Diyarbakır kent merkezinde sokakta çalışan çocuklar oluşturmaktadır. Bu sebeple araştırmaya Diyarbakır kent merkezinde sokakta çalışan, yaşları 6-18 arasında değişen, 347 erkek, 53 kız olmak üzere toplam 400 çocuk katılmıştır. Söz konusu çalışma, 75. Yıl Çocuk ve Gençlik Merkezi'ne devam eden 161, sokakta kurumsal destekten yoksun olarak çalışan 199 ve araştırma için izin alınan sürede sokakta çalışan ve suç isnadı ile Çocuk Şube Müdürlüğüne getirilen 40 çocuk olmak üzere toplam 400 sokakta çalışan çocukla görüşme ve anket çalışması yapılmıştır.Araştırmanın bulgularına göre, sokakta çalışan çocukların çoğunu 11-14 yaşları arasındaki erkek ve okula devam eden çocuklar oluşturmaktadır. Bu çocukların büyük kısmının düşük sosyo-ekonomik düzeydeki ailelerden geldikleri, genellikle kazançlarını ailelerine verdikleri, aileleriyle beraber kaldıkları ve ailelerin de çoğunun son yıllarda kırsal alanlardan terör ve güvenlik olayları nedeniyle göç ettikleri görülmüştür. Çocukların çoğunun sokakta çalışmaya başladıktan sonra okul başarılarının bu durumdan olumsuz etkilendiği veya şiddetin bir çok türüne maruz kaldıkları tespit edilmiştir. Ayrıca bazı çocukların çalışmaya başladıktan sonra çeşitli suçları işledikleri ve bağımlılık yapıcı maddeler kullanmaya başladıkları görülmüştür. Suç işleme davranışı ve madde kullanma alışkanlığını kazanan çocukların, mevsimsel olarak sokakta yaşamaya, evden ve okuldan kaçmaya başladıkları tespit edilmiştir. Sokakta çalışan çocukların homojen bir yapı göstermediği ve sokaktaki en geniş çocuk kitlesini oluşturduğu saptanmıştır. Böylece, sokakta çalışan çocukların kendi aralarında farklı özelliklere sahip çocuk grupları oluşturmalarından dolayı heterojen bir yapı göstermektedir.

Abstract:
Today, the number of children working in rangers of formal and informal sectors owing to different reasons has been speedly increasing day by day. Child labour is a fact processing against children in terms of human rights. Invasion of rights caused by working children becomes more visible in worst forms of child labour. This research subjet to children working on streets and possibility of facing dangers casued by working on streets within their problem.In this frame, the relation of children working on streets of Diyarbakır centrum with variables like poverty, violence, crime, education and migrations is being tried to determine. One of important aims of research is, rendering forseen the problems shown up for child and society by child?s being in working life. Because, determining the problems is the neccessary condition to offer suggestions for solution these problems.347 male, 53 female totally 400 children working on street of Diyarbakır cetrum who are aging between 6-18, have participated in this research. This research containing, 400 children, 161 training at 75. Year Child and Adult Center, 199 working on streets deprived of institutional supporting and 40 of them working on streets at the same time of search permitted and those brought to Child Branch Directorship, has been talked and surveyed.According to the findings of research; it is seen that most of the children working on the streets are male and training at school aging between 11-14 years. It is seen that most of these children belong the families who have low socio-economic positions. These children give their eaming to their families migrated from rural areas because of terror in recent years. It is determined that some of these chilren started to work on streets commited some types of crime and started to take some addictive drugs. It is determined that these children have behaviour of commiting crime and get addicted to drugs, start to live on street in accordance with season and escaping from home and school. It is determined that children working on streets don?t show a homogenous structure and the biggest mass living on streets. So, children working on streets show a hetereogeneous structure owing to forming child groups that have differnt features among them.