İşverenlerin engelli bireylerin işe alınması ve birlikte çalışmasına yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından karşılaştırılması
A Comparison of various variables related to employers attitudes toward employing and working with handicapped
Yazar: E. SİBEL ÖZMEN
Danışman: DOÇ. DR. GÖNÜL AKÇAMETE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; İşe alma = Recruitment ; İşveren = Employer ; İşçi-işveren ilişkileri = Employee-employer relations

Özet:
Bu bölümde, önce araştırmanın problem, yöntem, bulgu ve yorumlarına ilişkin özet ve sonuçlara yer verilmiş, daha sonra bu alanda yapılabilecek araştırmalara ilişkin öneriler sunulmuştur. ÖZET Bu araştırmada, işverenlerin engelli bireylerin işe alınmasına ve birlikte çalışılmasına yönelik tutumlarının belirlenmesi ve bu tutumlarında etkili olan çeşitli değişkenlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu genel amaç doğrultusunda, bu araştırmada, (1) işe almada tercih edilen engel türü, (2) işverenlerin engelli bireylerle olan kişisel deneyimleri, (3) iş deneyimleri, (4) engelli bireylerle çalışma konusunda daha önceden eğitim almaları, (5) firmada bulunan personel sayısı ve (6) işverenin eğitim düzeyi ile engelli bireylerin işe alınmasına yönelik işveren tutumları arasında bir ilişkinin olup olmadığı araştırılmıştır. Engelli bireylerin yaşamının niteliği, sosyal etkileşimleri ve ekonomik güvencelerini sağlaması iş sahibi olmalarına bağlıdır. Bunun yanında, engelli bireylerin toplumla bütünleşmelerinde ve başkalarına bağımlılıklarını azaltmada bir iş sahibi olmaları önemli olmaktadır. Ancak, işverenlerin engelli bireyler hakkındaki yanlış bilgileri, önyargıları ve tutumları iş olanağını sınırlandırmaktadır. Engelli 79bireylerin istihdamı ile ilgili araştırmalar, işverenlerin engelli bireylere yönelik olumsuz tutumlarının bu bireylerin işe alınmalarında etkili olduğunu ortaya koymaktadır (Johnson ve Heal, 1976 ; Bolton ve Roessler, 1985). İşverenlerin bu olumsuz tutumları engelli bireylerin işgücüne katılımlarını etkilemektedir. Bununla birlikte araştırmalar, işverenlerin engelli bireylerin işe alınmasına yönelik tutumlarında birçok değişkenin etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu konudaki araştırmalar, engelin türü ve derecesi, işverenlerin engelli bireylerle olan etkileşimleri, engelli işçilerle olan iş deneyimleri, işyerindeki çalışan sayısı, işverenin cinsiyeti ve eğitim düzeyi gibi değişkenlerin engelli bireylerin işe alınmasına ve birlikte çalışmasına yönelik işveren tutumlarında etkili olduğunu göstermesine karşın, bu değişkenlerin tutumlar üzerinde etkili olmadığım gösteren bulgular da bulunmaktadır. Engelli bireylerin istihdamının başarıya ulaşması öncelikle, işverenlerin bu bireyler hakkında bilgi sahibi olmalarına ve etkileşimlerinin uygun bir ortam içinde sağlanmasına bağlıdır. Çünkü, önyargı, kalıp yargılar ve olumsuz tutumların etkileşimle azalacağım gösteren çok sayıda araştırmalar mevcuttur. Bu nedenle, engelli bireylerin işe alınmasına yönelik işveren tutumlarının ve bu tutumlarında etkili olan değişkenlerin belirlenip ortaya çıkarılmasına gereksinim vardır. Ülkemizde bu konuda yapılmış araştırmalara rastlanmamıştır. Bunun yanında, ülkemizde engelli bireylerin istihdam edilmeleriyle ilgili yasal düzenlemeler bulunmasına rağmen, engelli bireylerin çok az bir yüzdesinin işe yerleştirilebildiği gözlenmektedir. Bu açıdan, engelli bireylerin işe alınmasına ve birlikte çalışılmasına yönelik işveren tutumlarının belirlenmesine, ve bu tutumlarında etkili olan değişkenlerin ortaya çıkarılmasına gereksinim vardır. Böylelikle daha sonra yapılacak rehberlik çalışmalarının temelinioluşturacak veriler elde edilebilir. Bu araştırma genel olarak, engelli bireyler için azalan istihdam fırsatlarının algılamasına rehberlik edebilir. Ayrıca, elde edilen bilgilerin uygulanması engelli bireylerin istihdamını kolaylaştıracak stratejilerin geliştirilmesini ve bu konuda alan uzmanlarının gerçekçi ve uygun eğitsel programlan geliştirip uygulamalarını sağlayabilir. Araştırma betimsel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Ankara ili sınırları içinde bulunan imalat firmalarındaki işverenler oluşturmaktadır. Araştırmanın evreninin bütününe ulaşılamayacağından örneklem seçme yoluna gidilmiştir. İş ve işçi Bulma Kurumu' na (İİBK) kayıtlı olan imalat firmalarından evreni yansıtacak şekilde tesadüfi örnekleme yöntemiyle bir örneklem alınmıştır. Bu araştırmanın örneklemini imalat firma/şirketlerinde işe eleman alma sorumluluğu olan ve/veya denetleme yetkisi almış 80 gönüllü işveren oluşturmaktadır. İşverenlerin engelli bireylerin işe alınmasına yönelik tutumlarını belirlemek için Çalışanların Görüşlerini Belirleme Ölçeği ve ayrıca işverenlere ilişkin kişisel bilgilerin toplanması için Bilgi Formu uygulanmıştır. Veriler araştırma modeline uygun olarak, işverenlerin engelli bireylerin işe alınmasına yönelik tutumları ile belirtilen değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığını belirlemek amacıyla Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ve Nokta Çift Serili Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Ayrıca, kişisel değişkenler betimsel analizlerle incelenmiş, yüzdeliklerle belirlenmiştir. 81Araştırmaya katılan işverenlere ilişkin kişisel değişkenler incelendiğinde, engelli bireyleri çalıştırmaya istekli olan işverenler engelli bireylerin iş verimliliklerinin yeterli olduğunu ve işe düzenli olarak devam ettiklerini neden olarak göstermişlerdir. Buna karşın, engelli bireyleri çalıştırmaya istekli olmayan işverenler engelli bireylerin işlerinde düşük verimlilik ve kalite gösterdiklerini, işin ağır ve tehlikeli olmasını ve işverenlere ve engellilere destek sağlayan istihdam programlarının olmamasını neden olarak göstermişlerdir. Bunanla birlikte, işverenlerin çalıştırmaya istekli olduğu engel türlerine bakıldığında, işverenler ortopedik ve işitme engelli bireyleri, görme, zihinsel ve ağır engelli bireylerden daha çok tercih ettikleri görülmüştür. Araştırmanın amacına uygun olarak toplanan veriler belirtilen istatistiksel yöntemlerle analiz edildiğinde, işverenlerin engelli bireylerin işe alınmasına yönelik tutumları ile işverenin eğitim düzeyi, engelli bireylerle olan kişisel deneyimleri, iş deneyimleri arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte, engelin türü ve firmadaki personel sayısı ile işverenlerin engelli bireylerin işe alınmasına yönelik tutumları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ayrıca, işverenler engelli bireylerle çalışma konusunda daha önceden eğitim almaları ile engelli bireylerin işe alınmasına yönelik tutumları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığının analizinin yapılabilmesi için gerekli olan verileri sağlamamıştır. 82

Abstract:
The purpose of this study is to investigate employers' attitudes toward employing and working with handicapped persons. So too, the study examines the relationship between the following varibles and employers' attitudes toward employing handicapped persons : (1) the employer's preference of handicapped type, (2) the employer's previous personal experience with handicapped people, (3) the employer's previous business experience with handicepped people, (4) the employer's previous training on working with the handicapped, (5) the size of the company (number of employee) and (6) educational level of the employer. The descriptive study was conducted through two survey instruments seeking employer attitudes and outling several selected variables. A random sample was selected from the population of employers for Ankara manufacturing firms. Subjects in the study were 80 volunteer employers who worked for firms in Ankara and who had the authority to employ and /or supervise employees. RQThe Employee Opinionnaire was used to measure employers' attitudes towards the handicapped. The instrument was designed to measure employers' attitude toward the handicapped person in work-related situation. The instrument consists of 23 items to be related by employer on a scale format. Also, a demographic information in question form was used. The Pearson Product Moment Coefficient of Correlation and The Point Biserial Coefficient of Correlation was applied to determine if there was a significant relationship between the variables stated and the attitudes toward employing and working with handicapped. In addition, several demographic variables were examined. If asked from the respoudents that they check the factors which encourage them to employ handicapped on those factors which discourage them has to so. Those who were willing to employ handicapped expressed that the productivity of the handicapped were satisfactory while those unwilling that the handicapped were of poor productivity work in qualitiy and quantity. However, preferences for certain handicapps were clearly shown the orthopedically handicapped and hearing impaired were most preferred, while the mentally retarded and severely handicappeds were prefered less for employing and working with. The findings suggest that througt further investigation, the variables should be more specific toward the type and nature of employer involvement. 90In employing the handicapped people, the results show that there is a significant correlation between the employers' previous personal and business experiences and their educational level. Furtheremore, there was no significant relationship found between the employers' preference of handicapped type and the size of the company and their attitudes toward employing handicapped people. In addition, all of the respondents expressed that they had no previous training on working with the handicapped. Under this condition, coefficient of correlation was not applied. 01