Hayrabolu sulamasında su kullanım ve dağıtım etkinliğinin belirlenmesi
Water distribution and water use efficiency in Hayrabolu irrigation project
Yazar: MEHMET ŞENER
Danışman: PROF.DR. AHMET NEDİM YÜKSEL
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZET Doktora Tezi HAYRABOLU SULAMASINDA SU KULLANIM VE DAĞITIM ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Mehmet ŞENER Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. A.Nedim YÜKSEL 2004, sayfa: 119 Jüri: Prof. Dr. A. Nedim YÜKSEL Prof. Dr. Musa Avcı Prof. Dr. Bülent EKER Prof. Dr. Lokman DELİBAŞ Doç. Dr. Selçuk ALBUT Bu çalışma, 1987 yılında Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından inşaa edilerek, 1998 yılında Sulama Kooperatifine devredilen Hayrabolu Sulama sahasında, Su Kullanım ve Dağıtım Etkinliğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada, başta Uluslararası Su Yönetimi Enstitüsü (IWMI) gibi büyük kuruluşlar olmak üzere, dünyada ve ülkemizde bir çok araştırmacı tarafından yaygın olarak kullanılan, performans kriterleri dikkate alınmıştır. Çalışma sonucunda; fiziksel etkinlik altında, su uygulama randımanı % 62 olup, Aı ve A2 ana kanallarında sızma kayıpları sırasıyla % 13,8 ve 9,4 olarak ölçülmüştür. Ayrıca, 20 farklı bölgede yapılan infiltrasyon testleri sonucunda, yüzey sulama yöntemleri için uygun akış uzunlukları hesaplanmıştır. Yönetim etkinliği altında, çiftçilerin sulama yetenekleri incelenmiş, su, işçilik ve alan kısıtlarına bağlı olarak optimum bitki deseni belirlenerek yöreye hakim bitkiler için sulama programlan oluşturulmuştur. Tarımsal etkinlik olarak, su dağıtım performansları araştırılmış ve ana kanaldaki su dağıtımı her iki sezon içinde Molden ve Gates (1990)'e göre yetersiz olarak belirlenmiştir. Organizasyon, kurumsal yapı ve ekonomik etkinlik altında, sulama oranı % 26,2, su ücreti tahsilat oranı % 21 ve optimum bitki deseni için fayda/masraf oranı 1,35 olarak belirlenmiştir. Çevresel etkinlik altında, sulama suyu kalitesi, taban suyu ve su tablası derinliği araştırılmış ve sulama suyunun taban suyu tuzluluğu ve su tablası derinliğine olumsuz bir etkisinin olmadığı saptanmıştır. Tüm bulgular ışığında, etkin bir sulama gerçekleştirilebilmesi için, çiftçilerin sulamaları bitki su tüketimi, toprak ve iklim şartlarına bağlı olarak gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Sulama yönetimi, sürekli akış yerine, çiftçi su isteklerini dikkate alarak, şebekenin tüm noktalarında ihtiyacı karşılayacak bir su dağıtımı gerçekleştirmelidir. Ayrıca, yönlendirici ve güven hissi veren, ülke ihtiyaçları ve hedeflerine göre belirlenmiş bir tarım politikasının çiftçilere sunulması gerekmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Optimum bitki deseni, sulama yönetimi, sulama planlaması, su dağıtım performansı, sulama oranı, sulama suyu kalitesi, taban suyu

Abstract:
II ABSTRACT Ph.D. Thesis WATER DISTRIBUTION AND WATER USE EFFICIENCY IN HAYRABOLU IRRIGATION PROJECT Mehmet ŞENER Trakya University Graduate School of Natural And Applied Sciences Department of Farm Structures and Irrigation Supervisor: Prof. Dr. A. Nedim YÜKSEL 2004, page: 119 Jury: Prof. Dr. A. Nedim YÜKSEL Prof. Dr. Musa Avcı Prof. Dr. Bülent EKER Prof. Dr. Lokman DELİBAŞ Doç. Dr. Selçuk ALBUT This study was carried out during the years 2001-2002 to investigate water distribution and use efficiency of Hayrabolu Irrigation project established by State Hydraulic Works (DSI) partly 1983 and fully in 1987 and then transfer to local irrigation co-operations. To do this, performance criteria used widely by International Water Management Institute (IWMI), many other institutions and researchers throughout the world and in Turkey were applied. As results, water application efficiency of 62 % and leakage losses of 13,8 and 9.4 % along A] and A2 main irrigation canal, respectively were obtained as physical effectiveness criteria. Suitable surface flow lengths were also calculated from infiltration test measured at 20 points scattered throughout the research area. Under the management effectiveness, first farmers skills and ability of irrigation was investigated. Then, an optimum crop pattern was determined taking available water, land and workpower criteria into account. Finally, an irrigation program was formed for the crops grown predominantly. As farming effectiveness, water distribution performance were examined and found insufficient for both seasons according to Molden and Gates (1990). Under organizational, institutional structures and economical effectiveness, irrigation ratio of 26,2 %, fee collection of 21 % and benefit/cost ratio of 1.35 for optimum crop pattern were obtained. As for the environmental effectiveness, water quality, watertable depth were searched and no adverse effect of waterlogging and salinity an crop production were recorded. It may be concluded that farmers practice irrigation considering crop water consumption, soil and climatic conditions to realize an effective irrigation. Water management should provide a distribution technique that satisfies the full requirement at all point of distribution systems based on farmers' demand, instead of continuous supply. Above all, a farming policy was determined to fulfill country's needs and expectation besides providing future perspective and confidence to the farmers. KEY WORDS: Optimum crop pattern, irrigation management, irrigation planning, water delivery performance, irrigation ratio, irrigation water quality, watertable