İstanbul'daki aile hekimi asistanlarının kanser taramaları hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendrilmesi
Evaluation of family medicine assistants knowledge, attitudes and behaviors about cancer screenings in İstanbul
Yazar: KASIM ÖZTOPRAK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK ; DR. CEYHUN DİKMEN BATMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Tahminlere göre 2030 yılında kanser vaka oranının iki katına çıkması
beklenmekte bu da kanserin ülkemizde ve tüm dünyada daha da ciddi bir sağlık sorunu
haline geleceğini göstermektedir. Bu durum karşısında UKTP çok önem arz
etmektedir. Koruyucu sağlık uygulamalarının ve sağlık eğitimlerinin bu kişilere nasıl
uygulanacağı konusunda en önemli noktada aile hekimleri bulunmaktadır. Aile
hekimleri ulusal kanser tarama programının topluma iletilmesinde, hedef yaştaki
nüfusun davet edilmesinde, tarama sayılarının istenen düzeylerde yapılmasında ve
tarama sonuçlarının iletiminde tarama programlarının vazgeçilmez bir parçası
olmaktadır. Bu çalışmayla İstanbul'daki aile hekimliği asistanlarının kanser taramaları
hakkında bilgi, tutum ve davranışlarını incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntemler: Kesitsel tipteki bu çalışmanın evreni olarak Başakşehir
Çam ve Sakura Şehir hastanesi, Haseki EAH, Gaziosmanpaşa EAH, Bağcılar EAH,
Okmeydanı EAH olmak üzere toplam 260 asistan evreninden %5 hata payı ile güven
aralığı %95 olarak 156 katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcılara online anket yapılarak
20/09/2023-20/10/2023 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Toplamda 38 sorudan ve 2
bölümden oluşan anketimizde, ilk bölüm 9 sorudan oluşup katılımcıların
sosyodemografik özellikleri, öz değerlendirmeleri ve tutumları değerlendirmektedir.
İkinci bölümde ise Sağlık Bakanlığının yayınlamış olduğu UKTP baz alınarak 29 soru
hazırlanmıştır. İlk 21 soru çoktan seçmeli olup sonraki 8 soru doğru/yanlış sorusu
olarak bilgileri değerlendirmektedir. Bilgi puanları için doğru 1 puan, yanlış 0 puan
kabul edilerek hesaplanmıştır. İstatistiksel analiz için SPSS 15.0 for Windows
programı kullanıldı. Alfa anlamlılık seviyesi p˂0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: 156 hekim katılımcı ile yapılmıştır. Hekimlerin %63,5'i kadın,
%15,4'ü SAHU, %84,6'ü AHU olarak eğitimlerini sürdürmekteydi. Çalışmaya katılan
asistan hekimlerin yaş ortalaması 29,7±4,2 olarak hesaplandı. Hekimlerin "Kanser
tarama testleri hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunuzu düşünüyor musunuz?"
sorusuna evet yanıtını verenlerin oranı %55,1 bulundu. Katılımcıların 29 sorudan

oluşan bilgi sorularından aldıkları puan ortalaması ise 20,8±3,1 olarak hesaplandı.
Katılımcıların asistanlıkta geçirdiği süreye göre kanser taramaları ile ilgili eğitim almış olma
durumlarında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p=0006). Asistanlık eğitiminde kanser
taramaları ilgili eğitim alanların almayanlara göre öz yeterlilik algısı oranları
istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,001). Daha önce ASM de çalışanların serviks
kanser tarama bilgi puanları çalışmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti
(p=0,005). SAHU uzmanlık öğrencilerinin meme kanseri, serviks kanseri tarama bilgi
puanı AHU öğrencilerine göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,022 p<0,001).
Sonuç: Aile hekimleri, aile hekimliği uygulamasında önerilen UKTP hakkında
kendilerini yetersiz görmektedir. Aile hekimleri kanser taramalarını hangi yöntemle
tarayacağını bilmekte fakat hangi yaş aralığını hangi sıklıkta tarayacağını
bilememektedir. 2030 yılında kanser vakaların yüzde yüz artması beklenirken erken
tanı için bu denli önemli olan kanser tarama programı gerek asistanlık eğitiminde
teorik bilgilere (sempozyum, seminer ve kongre) daha çok ağırlık verilmesi gerekse
asistanlık eğitiminde kanser taramaların özümsendiği pratiğe döküldüğü EASM'lerde
çalışma olanağının artırılması gerektiği düşünüldü.
Anahtar Sözcük: Ulusal Kanser Tarama Standartları, Kanser Bilgi Yükü,
Aile Hekimi

Abstract:
Aim: According to estimates, it is expected that the cancer incidence rate will
double by the year 2030, indicating that cancer will become an even more serious
health issue in our country and worldwide. In this context, Cancer Screening Programs
(CSP) are of utmost importance. Family physicians play a crucial role in implementing
preventive health practices and health education for these individuals. Family
physicians are indispensable in conveying the national cancer screening program to
the public, inviting the target age population, ensuring that screening is conducted at
the desired levels, and communicating screening results. With this study, we aimed to
examine the knowledge, attitudes, and behaviors of family medicine assistants in
Istanbul regarding cancer screenings.
Material and Methods: This cross-sectional study was conducted with a
sample of 156 participants, with a 5% margin of error and a 95% confidence interval,
from a population of 260 assistants, including Başakşehir Çam and Sakura City
Hospital, Haseki Training and Research Hospital, Gaziosmanpaşa Training and
Research Hospital, Bağcılar Training and Research Hospital, and Okmeydanı Training
and Research Hospital. The participants were surveyed online between 20/09/2023 and
20/10/2023. The survey, consisting of a total of 38 questions divided into 2 sections,
aimed to evaluate participants' sociodemographic characteristics, self-assessments,
and attitudes in the first section, which included 9 questions. The second section
comprised 29 questions based on the UKTP published by the Ministry of Health. The
first 21 questions were multiple-choice, while the subsequent 8 questions evaluated
knowledge through true/false responses, with correct answers scored 1 point and
incorrect answers scored 0 points. Statistical analysis was performed using SPSS 15.0
for Windows, with a significance level set at p<0.05.
Results: The study was conducted with 156 participating physicians. Among
them, 63.5% were female, and 15.4% were SAHU (Specialist in Family Medicine)
trainees, while 84.6% were AHU (Assistant in Family Medicine) trainees. The mean
age of the participating assistant physicians was calculated as 29.7±4.2 years. The
proportion of participants who answered "yes" to the question "Do you think you have
sufficient knowledge about cancer screening tests?" was found to be 55.1%. The
average score obtained by participants from the 29 knowledge questions was
calculated as 20.8±3.1. There was a statistically significant difference in the receipt of
training related to cancer screenings according to the duration of residency (p=0.006).
The ratio of self-perceived competence was statistically significantly higher in those
who received training on cancer screenings during residency compared to those who
did not (p=0.001). The cervical cancer screening knowledge scores of participants who
had previously worked in Primary Health Care Centers (ASM) were statistically
significantly higher than those who had not (p=0.005). The breast cancer and cervical
cancer screening knowledge scores of SAHU trainees were statistically significantly
higher compared to AHU trainees (p=0.022, p<0.001).
Conclusion: Family physicians perceive themselves as inadequate regarding
the recommended UKTP in family medicine practice. They are aware of how to
conduct cancer screenings but lack knowledge about which age groups to screen and
how often. With cancer cases expected to increase by one hundred percent by 2030,
the cancer screening program, which is crucial for early diagnosis, requires more
emphasis on theoretical knowledge (symposiums, seminars, and conferences) during
residency training, as well as increased opportunities for practical application of cancer
screenings in EASM (Educational Activities in Primary Health Care Centers) during
residency training.
Keywords: National Cancer Screening Standards,Canser İnformaition Load,
Family Medicine