Çevre hakkı çerçevesinde İran'ın Urmiye Gölü'ndeki uygulamaları
Iranian implementation in Lake Urmia within the frame of environmental rights
Yazar: HİLAL CEYHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHADIR BUMİN ÖZARSLAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kamu Hukuku = Public Law ; Urmiye Gölü = Urmiye Lake ; Çevre duyarlılığı = Environmental sensitivity ; Çevre hakkı = Environmental rights ; Çevre hukuku = Environmental law ; İran = Iran

Özet:
Günümüzde çevre hakkı hızla gelişimini tamamlayan, üçüncü kuşak haklar içerisinde bulunan bir insan hakkıdır. Çevre hakkının bu kadar ön planda olması öncelikli olarak yaşanan çevre sorunlarının öneminden kaynaklanmaktadır. Ayrıca çevre sorunları incelendiğinde ulusal sınırları aşan niteliğinin bulunduğu yaygın şekilde kabul gören bir durumdur. Bu sebeple çevre hakkı sadece ulusal hukukun değil, sınırları aşan şekilde insan haklarının ve uluslararası hukukun konusunu oluşturmaktadır. 
İran'ın Güney Azerbaycan Bölgesi'nde bulunan Urmiye Gölü ve çevresi, son 50 yıldır çevre sorunları ile karşı karşıyadır. Bu konu hakkında durumun ciddiyetini bildiren çalışmalar genel olarak kuruma sebepleri ve çözüm başlıkları üzerinde durmaktadır. Etkin havza yönetiminin bulunmaması, kalkınma amaçlı devlet müdahalesi ve iklim değişikliği, genel kuruma sebeplerini oluşturmaktadır. Kalkınma amaçlı yapılan barajlar ve yol inşası ayrıca tarımda kendi kendine yetme politikası gereği planlanan projeler, gölün bugünkü durumuna gelmesindeki en önemli sebeplerdir. Yapılan çalışmalarda, devletin müdahalelerinin etkileri açık bir şekilde de belirtilmiş olmasına rağmen İran, gölün kurumasını engellemek için gerekli ve etkili adımları atmamaktadır. Urmiye Gölü'nün durumunu ortaya koyan çalışmaların olmasının yanında, benzer felaketi yaşayan Aral Gölü'nün durumu da Urmiye Gölü ve çevresindeki ekosistem için örnek oluşturmaktadır. 
Çevre hakkının korunmasını amaçlayan uluslararası çevre hukukunun kaynakları, antlaşmaların temelini oluşturan ilkeler ve imzalanan sözleşmelerdir. Bu ilkeler ve sözleşmeler kapsamında İran'ın Urmiye Gölü ve çevresindeki uygulamaları incelenecek ve çevre hakkı ihlalleri tespit edilecektir.

Abstract:
Nowadays, the right to environment is accepted as a human right, completing its rapid development within the rigths in the third generation. In addition, if looked at the qualification of the environmental problems, it is extensively accepted that these problems have exceeded the national boundaries. For this reason, the right to environment is not only the topic of national law, but also the topic of international law.
Urmia Lake, located in the South Azerbaijan Region of Iran, have been facing environmental problems for the last 50 years. The studies on this subject generally focus on the causes and solutions of the water level change. The absence of effective watershed management, climate change and the interventions of the state are the general reasons why Urmia Lake is dried up. The dams built on the rivers flowing to the lake, the road construction that divides the lake into two and the projects planned in accordance with the self-sufficiency policy in agriculture are the most important reasons for the lake to come to its present situation. Although the effects of state interventions are clearly stated in the studies about the lake, Iran does not take the necessary and effective steps to prevent the lake from drying out. The case of the Aral Lake, which has experienced a similar catastrophe, is an example of Urmia Lake and its surrounding ecosystem.
The sources of international environmental law aiming to protect the right to environment are the principles that form the basis of the treaties and the agreements signed. Within the scope of these principles and agreements, implementations of Iran in Urmia Lake will be examined and the violations of Iran about the right to environment will be determined.