Yeme-içme mekânı kategorilerinin kullanıcıların mekân algısı üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of food and beverage categories on users' perception of space
Yazar: ELİF BUKET GÜNDÜZLÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEGÜM ERÇEVİK SÖNMEZ
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Mekan tasarımı = Space design ; Mekansal algı = Spatial perception ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; İç mekan tasarımı = Interior design ; İç mimari = Interior architecture

Özet:
Mekân tasarım sürecinde mekânın ergonomik, erişilebilir, kimlikli kısaca bütüncül olarak algılanabilmesi için dikkat edilmesi gereken parametreler bulunmaktadır. Form, renk, malzeme, aydınlatma, akustik, doku, kurum kimliği, evrensel tasarım, ergonomi, mekân tasarımı sürecinde dikkat edilmesi gereken ve mekân algısını etkileyen parametrelerdir. Çalışmanın amacı; yeme-içme mekânı kategorilerinin kullanıcıların mekân algısı üzerindeki etkilerini araştırmak ve karşılaştırmaktır.
Yeme içme mekânları alt düzey, orta düzey ve üst düzey restoranlar olmak üzere üç ana kategoriye ayrılır. Düşük kalite fast food restoranları alt düzey restoranlardır. Alt düzey restoranlarda tezgâhtan veya bir pencereden hizmet ve ucuz yiyecekler sunulmaktadır. Orta düzey ve üst düzey restoranlar, müşterilere tam hizmet sunmaktadır. Hem orta düzey hem de üst düzey restoranlardaki yemek türünün, düşük kaliteli bir restorandakinden daha kaliteli olması beklenir. Orta düzey restoranlar daha orta sınıf bir müşteriye hitap etmektedir. Bu restoranlar, müşterilerin güvenebileceği standartlarda, müşteri için kişisel bir yemek deneyimi yaratmaya çalışır. Üst düzey restoranların, menülerinde daha az seçenek olabilir ve yemek genellikle eğitimli bir şef tarafından hazırlanır. Diğer restoran türlerinde yemek aşçılar tarafından hazırlanır.
Bu çalışmada orta düzey ve üst düzey iki restoran için kullanıcıların mekân algısı, mekânsal algıyı etkileyen parametreler üzerinden karşılaştırılacaktır. Araştırmanın hipotezi şu şekildedir;
H: Yeme-içme mekânı kategorileri kullanıcının mekân algısını etkiler. 
Çalışma kapsamında, öncelikle, orta düzey ve üst düzey iki adet yeme-içme mekanı belirlenmiş ve bu iki yeme- içme mekânı literatür taraması sonucu elde edilen parametreler üzerinden incelenmiş, olumlu ve olumsuz yönlerine değinilmiştir. Sonrasında, yeme-içme mekânı kategorilerinin -orta düzey ve üst düzey- kullanıcıların algıları üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere 86 denek ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket çalışması kapsamında; denekler bilgilendirildikten sonra, alanın deneyimlenmesi, demografik anket, kullanıcı memnuniyetinin değerlendirildiği anket, duygu-durum ölçümü gerçekleştirilmiştir. Ayrıca üst düzey yeme-içme mekânı olarak belirlenen restoranın genel özellikleri ve tasarımı hakkında bilgiler edinmek için İç Mimar Nazar Şigaher ile karşılıklı görüşme yapılmıştır. Verilerin analizinde istatistiki analizlerden yararlanılmış ve veriler tablolar ile sunulmuştur.
Karşılaştırmalı analizler sonucunda; üst düzey restoran, orta düzey restorana göre evrensel tasarım bakımından daha güvenilir, ergonomi bakımından daha konforlu ve konsept bakımından daha bütüncül ve kimlikli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kurum kimliği; bir mekânın atmosferini, tasarım kararlarını, malzeme ve renk seçimlerini ve çalışma kapsamında belirtilen tüm tasarım parametrelerini kapsamaktadır. Bu nedenle orta düzey ve üst düzey bir restoranın arasındaki en belirgin farklardan birinin kurum kimliği olduğu söylenebilir. Üst düzey sınıflandırmasına sahip bir restoranın, kurum kimliği bakımından ortalama değerlerin üzerinde olması beklenirken; orta düzey restoran ise orta düzeyde kurum kimliğine sahip bir mekân olarak ifade edilebilir. Bu çalışmada orta düzey ve üst düzey olarak belirlenen mekânlar arasında ayırt edilebilir farka sahip ve en belirgin parametrelerden birinin kurum kimliği olduğu düşünülmektedir.
Anket verilerine göre, üst düzey restoranın kullanıcı mekân algısı, orta düzey restorana göre daha olumludur. Katılımcıların orta düzey restoran için vermiş olduğu değerlerin ortalaması 2 ve 3 değerleri arasındadır. Katılımcıların üst düzey restoran için vermiş olduğu değerlerin ortalaması ise 5 ve 6 değerleri arasındadır. Araştırmanın ana hipotezi; ''Yeme-içme mekânı kategorileri kullanıcının mekân algısını etkiler.'' doğrulanmıştır.

Abstract:
In the space design process, there are parameters that need to be considered in order for the space to be perceived as ergonomic, accessible, with identity, in short, as a holistic one. Form, color, material, lighting, acoustics, texture, corporate identity, universal design, ergonomics are the parameters that should be considered in the process of space design and affect the perception of space. Purpose of the study; The aim of this study is to investigate and compare the effects of eating and drinking space categories on users' perception of space.
Eating and drinking venues are divided into three main categories: low-end, mid-level and high-end restaurants. Low-end fast food restaurants are low-end restaurants. Low-end restaurants offer service and inexpensive food from the counter or a window. Mid-range and high-end restaurants offer full service to customers. The type of food in both mid-range and high-end restaurants is expected to be of higher quality than in a low-end restaurant. Mid-range restaurants cater to a more middle-class clientele. These restaurants strive to create a personal dining experience for the customer, to standards that customers can trust. High-end restaurants may have fewer options on their menus and the food is usually prepared by a trained chef. In other types of restaurants, the food is prepared by the cooks.
In this study, the spatial perception of the users for two middle-level and high-level restaurants will be compared over the parameters that affect the spatial perception. The hypothesis of the research is as follows;
H: The categories of eating and drinking places affect the user's perception of space.
Within the scope of the study, first of all, two medium and high level eating and drinking places were determined and these two eating and drinking places were examined through the parameters obtained as a result of the literature review, and their positive and negative aspects were mentioned. Afterwards, a survey was conducted with 86 subjects in order to evaluate the effect of the categories of eating and drinking places -intermediate and high-level- on the perceptions of users. Within the scope of the survey; After the subjects were informed, experience of the field, demographic survey, user satisfaction survey, mood measurement were carried out. In addition, a mutual interview was held with Interior Architect Nazar Şigaher in order to obtain information about the general features and design of the restaurant, which is determined as a high-level eating and drinking place. Statistical analyzes were used in the analysis of the data and the data were presented in tables.
As a result of comparative analysis; It has been concluded that the high-end restaurant is more reliable in terms of universal design, more comfortable in terms of ergonomics, and more holistic and identity in terms of concept compared to the mid-level restaurant. Institutional identity; It covers the atmosphere of a space, design decisions, material and color choices, and all design parameters specified within the scope of the study. For this reason, it can be said that one of the most obvious differences between a mid-level and a high-end restaurant is the corporate identity. While a restaurant with a high-level classification is expected to be above the average values ​​in terms of corporate identity; a medium level restaurant can be expressed as a place with a medium level corporate identity. In this study, it is thought that corporate identity is one of the most distinctive parameters with a distinguishable difference between the medium and high level spaces.
According to the survey data, the user space perception of the high-end restaurant is more positive than the middle-level restaurant. The average of the values ​​given by the participants for the medium level restaurant is between 2 and 3. The average of the values ​​given by the participants for the high-end restaurant is between 5 and 6. The main hypothesis of the research is; "Eating-drinking space categories affect the user's perception of space." It has been confirmed.