I. Dünya Savaşı'nda Hicaz'daki sıhhi vaziyet
Sanitary condition in Hijaz in World War I
Yazar: ALİ ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. Ü. GÜLSÜM POLAT
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Dünya Savaşı I = World War I ; Hastalık = Disease ; Hicaz = Hedjaz ; Hicaz cephesi = Hedjaz front ; Savaş = War ; Sağlık = Health ; Sağlık göstergeleri = Health indicators

Özet:
İnsanoğlunun hastalıkla mücadelesi insanlık tarihi kadar eskiye dayanmaktadır. İnsanlık, tarih boyunca bulaşıcı hastalıklardan dolayı büyük kayıplar vermiştir. Bu hastalıkları tetikleyen unsur da insanların beslenme, hijyen, olumsuz coğrafi koşullar ve barınma koşullarında olumsuz etki yaratan savaşlardır. Savaşlarda ordular ve ülkeler sadece birbirleriyle değil bulaşıcı ve ölümcül hastalıklar ile de mücadele etmek zorunda kalmıştır.

Bu çalışmada da bulaşıcı hastalıkların I. Dünya Savaşı esnasında Hicaz bölgesindeki etkileri üzerinde durulmuştur. Hicaz Bölgesi'nin merkezden çok uzak olması ve merkezle olan bağlantısının sadece Hicaz Demiryoluyla sağlanması bölgenin ikmalinde güçlükler yaşanmasına sebep olmuştur. Ayrıca Arap isyanı (1916) ile demiryoluna saldırıların düzenlenmiştir. Savaşın ilerleyen dönemlerinde bu saldırıların artmasıyla bölgede bulunan Türk kuvvetlerinin merkezle bağlantısı kesilmiş ve ikmal alamayan kuvvetler hem cephane hem de temel erzak malzemesi eksikliği yaşamıştır. Bu durum bölgedeki hastalıkların yayılmasını beraberinde getirmiştir. Sıhhi malzeme eksikliğinden dolayı da hastaların tedavi edilememesi hastalıktan ölüm oranını arttırmıştır.

Bölgenin coğrafi şartlarının olumsuzluğu ve temiz suyun az bulunması savaş boyunca bölgede salgın hastalıkların artarak devam etmesine sebep olmuştur. Bölgede en çok görülen bulaşıcı hastalıklar ise dizanteri, humma-i racia, lekeli tifo, kolera ve sıtmadır. Osmanlı Devleti hastalıklara karşı halkın ve askerlerin aşılanması, karantina uygulanması, bireysel ve kıyafet temizliği gibi tedbirler almaya çalışmıştır. Ancak bölgeden alınan rapor, telgraf, harp istatistikleri bölgedeki hastalığın ve buna bağlı vefatların arttığını belirtmesi bu tedbirlerin yetersiz kaldığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: I. Dünya Savaşı, Hicaz Cephesi, Sağlık, Hicaz, Sıhhiye, Hastalıklar, Salgın Hastalıklar

Abstract:
Man's struggle with disease dates back as far as human history. Humanity has suffered great losses from infectious diseases throughout history. The element that triggers these diseases is the wars that have a negative effect on people's nutrition, hygiene, adverse geographical conditions and housing conditions. In wars, armies and countries had to fight not only each other, but also infectious and deadly diseases.

In this study, infectious diseases During World War I, the effects of the Hijaz region were focused on. The fact that the Hicaz region is far from the center and its connection with the center is only provided by the Hicaz Railway has caused difficulties in resupply of the region. Also with the Arab Revolt (1916), attacks on the Railway were organized. With the increase of these attacks later in the war, the Turkish forces in the region were disconnected from the center and the forces that were unable to resupply experienced a lack of both ammunition and basic supplies. This has led to the spread of diseases in the region. Failure to treat patients due to lack of sanitary materials also increased the mortality rate from the disease.

The lack of geographic conditions of the region and the lack of clean water caused epidemic diseases to continue to increase during the war. The most common infectious diseases in the region are dysentery, fever-i racia, stained typhoid, cholera and malaria. The Ottoman State tried to take measures against diseases such as vaccination of the people and soldiers, quarantine implementation, individual and clothing cleaning. However, the report received from the region, the Telegraph, the war statistics indicate that the disease and related deaths in the region have increased, indicating that these measures have been insufficient.

Keywords: I. World War, Hicaz Front, Health, Medical, Diseases, Epidemic Diseases