Descartes epistemolojisinde cogito ve ide sorunu
The problem of cogito and idea in Descartes' epistemology
Yazar: ABDULLAH DENİZHAN
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ALİ ÇETİNKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilgi felsefesi = Information philosopy ; Kartezyen felsefe = Cartesian philosophy ; Yeni Çağ felsefesi = Philosophy of New Age ; Özne felsefesi = Philosophy of the subject

Özet:
Kendisinden önceki epistemoloji geleneğini farklı bir noktaya ulaştıran Descartes, kurduğu cogito ve ide ilişkisiyle, bilginin nesnel merkezini özne merkezine çevirmiştir. Bu sayede kendisinden önceki doğrulama sorununu, bilinen merkezli ontolojik bir tasarımdan bilen merkezli cogito sayesinde çözmekle meşgul olmuştur. Çalışmamız, bilen ve bilinen ilişkisini, Descartes öncesindeki gelenekle irtibatını ortaya koyup, geleneksel yaklaşımın kartezyen epistemolojide nasıl kapsanarak aşıldığını göstermeyi hedefler. Bu hedefin temellendirmesi, bir şeyin içeriğine dair konuşmanın zorunlu koşulu olan nesnel gerçeklik, o şeyin doğası ve Tanrı'nın yaratımıyla oluşturulmuştur. 

Cogito'nun bilme faaliyetinde oluşan nesnel gerçeklik, o şeyin idesi sayesinde olanaklıdır. Ancak nesnel bir gerçeklik, ilgili şeyin sabit doğasına işaret etmez. Nesnel gerçeklik, dünya içerisindeki cogito'nun sonlu yapısının olasılıklar içerisindeki bilme edimini andırmaktadır. Oysa bir şeyin doğası ancak Tanrı'nın yaratımıyla ortaya çıkar. Dolayısıyla değişmeyen ya da ezeli hakikatler olarak bu bilgi, Tanrı'nın bilmesinde yer almaktadır. Bu ilişkiler, iki ayrı bilgi alanını ortaya çıkarır. Böylece "düalist bilgi sorunu" ile karşılaşırız. Cogito ve Tanrı arasındaki bu ilişki, bilgi sırası (ordo cognoscendi) ve varlık sırası (ordo essendi) irtibatıyla değerlendirilmiştir. Dünya içerisindeki bilgi sırasında cogito, Tanrı'dan önce gelirken; Tanrı, bir şeyin varlığı (ordo essendi) sırasında cogito'dan önce gelir. Zira hem Tanrı hem de cogito, felsefi olarak bilmenin içerisinde aynı anda yer alır.

Abstract:
Descartes, who led the epistemological tradition before him to a different path, turned the objective center of knowledge into the object center with the relationship he established between the cogito and the idea. In this way, he was engaged in solving the problem of verification in previous knowledge with a knower-centered cogito from a known-centered ontological design. Our study aims to reveal the relationship between the knower and the known, its connection with the tradition before Descartes, and to show how the traditional approach was embraced and exceeded. This goal is grounded in the objective reality, the nature of the thing, and God's creation, which are the necessary conditions for talking about the content of a thing. 

The objective reality that emerges in the cogito's activity of knowing is possible thanks to the idea of thing. However, an objective reality does not point to the fixed nature of the thing in question. Instead, it resembles the act of knowing within the finite structure of the cogito in the world as a possibility. Yet, the nature of a thing is revealed only through God's creation. Therefore, this unchanging knowledge or ethernal truths is contained in God's knowing. These relations reveal two separate fields of knowledge. Therefore, we encounter the "dualist problem of knowledge". This relationship between the cogito and God is evaluated in relation to the order of knowing (ordo cognoscendi) and the order of being (ordo essendi). While the cogito precedes God in the order of knowledge within the world, God precedes the cogito in the order of something's being (ordo essendi). Therefore, both God and the cogito are simultaneously involved in philosophical knowing.