Akromegali hastalarında bilgi-motivasyon-davranış becerileri yöntemiyle verilen eğitimin ilaç uyumu, antropometrik-metabolik parametreler, uyku ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of training given by the knowledge-motivation-behavioral skills method on medication compliance, anthropometric-metabolic parameters, sleep and quality of life in acromegaly patients.
Yazar: BİRGÜL GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL KOÇ ; PROF. DR. REYHAN ERSOY
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education

Özet:
Akromegali Hastalarında Bilgi-Motivasyon-Davranış Becerileri Modeline Dayalı Eğitimin İlaç Uyumu, Antropometrik-Metabolik Parametreler, Uyku ve Yaşam Kalitesine Etkisi

Araştırma akromegali hastalarında bilgi-motivasyon-davranış becerileri modeline dayalı eğitimin ilaç uyumu, antropometrik-metabolik parametreler, uyku ve yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.  
Tek gruplu ön test-son test yarı deneysel türde oluşturulan çalışmanın örneklemini 42 akromegali hastası oluşturmuştur. Araştırmada veriler; TBF, SAEUDF, İUBÖ, PUKİ ve ACROQOL ile toplanmış; IMB modeline dayalı yapılan müdahale öncesi başlangıç, müdahale sonrası sekizinci hafta ve on altıncı hafta olmak üzere üç ölçüm uygulanmıştır. Zamansal aralıklarla hastaların antropometrik ve metabolik ölçümleri yapılmış, SAEUDF, İUBÖ, PUKİ ve ACROQOL doldurulmuştur. Verilerin analizinde; Independent Sample-t, ANOVA, Repeated Measures, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H, Friedman, Pearson ve Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Çalışmanın anlamlılık düzeyi (p<0.05) olarak kabul edilmiştir. 
Enjeksiyon uyum skorları ve ölçek puanlarının zamana göre karşılaştırılması sonucu istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). Hastalara IMB modeline dayalı yapılan müdahale öncesi başlangıç ölçüm sonuçlarına göre müdahale sonrası sekizinci hafta ve on altıncı hafta ölçüm sonuçlarında enjeksiyon ve ilaç uyumunun, uyku ve yaşam kalitesinin arttığı görülmüştür. Biyokimyasal bulgular zamana göre karşılaştırıldığında; albümin, HDL, hemoglobin, demir, B12 vitamini, folat, sedimantasyon, BH ve IGF-1 istatistiksel olarak anlamlı farklılık belirlenmiştir (p<0.05). Enjeksiyon uyum skorları ve ölçeklerin birbiriyle ilişkilerinde; başlangıç SAEUDF ile İUBÖ arasında (r=0,407), ACROQOL ile İUBÖ arasında (r=0,329), ACROQOL ile PUKİ arasında (r=-0,689); sekizinci hafta SAEUDF ile İUBÖ arasında (r=0,455), İUBÖ ile PUKİ arasında (r=-0,390), İUBÖ ile ACROQOL arasında (r=0,320), ACROQOL ile PUKİ arasında (r=-0,709), on altıncı hafta; ACROQOL ile PUKİ arasında (r=-0,349) istatistiksel olarak anlamlı ilişki belirlenmiştir (p<0.05). 
Akromegali hastalarında IMB modeline dayalı eğitim ilaç uyumu, antropometrik-metabolik parametreler, uyku ve yaşam kalitesini olumlu yönde etkilemiştir. 
Sonuç olarak, bu tür müdahalelerin yaygınlaştırılarak kullanılması, akromegali hakkında hastalara ve ailelerine eğitim programları düzenlenmesi, toplum farkındalığını artırmak için bilgilendirici etkinliklerin yapılması, hemşireler için belirli eğitim ve sertifikasyon standartlarının oluşturulması, akromegali ile ilgili araştırmaların teşvik edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Akromegali, büyüme hormonu, tedavi uyumu, uyku hijyeni, yaşam kalitesi.

Abstract:
Effect of Training Based on Knowledge-Motivation-Behavioral Skills Model on Medication Compliance, Anthropometric-Metabolic Parameters, Sleep and Quality of Life in Acromegaly Patients

The research was conducted to determine the effect of education based on the knowledge-motivation-behavioral skills model on medication compliance, anthropometric-metabolic parameters, sleep, and quality of life in acromegaly patients.
The sample of the single-group pretest-posttest quasi-experimental study consisted of forty-two acromegaly patients. The data in the study were collected using TBF, SAEUDF, İUBÖ, PUKİ, and ACROQOL measures. Three measurements were applied based on the IMB model: baseline (pre-intervention), eighth week post-intervention, and sixteenth week post-intervention. Anthropometric and metabolic measurements of the patients were made at temporal intervals, and SAEUDF, IUBÖ, PSQI, and ACROQOL were filled in. In the analysis of data, Independent Sample-t, ANOVA, Repeated Measures, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H, Friedman, Pearson, and Spearman correlation coefficients were used. The significance level of the study was accepted as (p<0.05).
A statistically significant difference was found when injection compliance and scale scores were compared over time (p<0.05). According to the initial measurement results of the patients before the intervention based on the IMB model, it was observed that injection and medication compliance, sleep, and quality of life increased in the eighth and sixteenth weeks after the intervention. When biochemical findings are compared over time; A statistically significant difference was determined in albumin, HDL, hemoglobin, iron, vitamin B12, folate, sedimentation, GH, and IGF-1 (p<0.05). Injection compliance scores and the relationships between the scales; between baseline SAEUDF and IUBI (r=0.407), between ACROQOL and IUBI (r=0.329), between ACROQOL and PSQI (r=-0.689); eighth week between SAEUDF and PSQI (r = 0.455), between PSQI and PSQI (r = -0.390), between PSQI and ACROQOL (r = 0.320), between ACROQOL and PSQI (r = -0.709), sixteenth week; A statistically significant relationship was determined between ACROQOL and PSQI (r=-0.349) (p<0.05).
Training based on the IMB model positively affected medication compliance, anthropometric-metabolic parameters, sleep, and quality of life in acromegaly patients.
As a result, it is recommended to disseminate and use such interventions, organize educational programs for patients and their families about acromegaly, organize informative events to increase public awareness, establish certain training and certification standards for nurses, and encourage research on acromegaly.
Key Words: Acromegaly, growth hormone, treatment compliance, sleep hygiene, quality of life.