Oryantalistlerin Hz. Ali'nin hayatına yaklaşımları
Orientalists aprroach to Hz. Ali's life
Yazar: SERGEN SARIKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER SABUNCU
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Ele almış olduğumuz çalışmamızın adı "Oryantalistlerin Hz. Ali'nin Hayatına Yaklaşımları" olarak belirlenmiştir. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) daima yanında var olan, Hulefâ-yi Râşidîn'in son halkası Hz. Ali'nin hayatı Müslüman âlimler kadar oryantalist yazarların da dikkatini çekmiş ve onlar da Hz. Ali üzerine muhtelif eserler ortaya koymuşlardır. Hz. Ali'nin hayatının dikkat çekmesinin sebebi Vesayet, Ehl-i Beyt, Hilâfet, İmamet, Nass ile Tayin, Gadîr-i Hum ve Kırtas Hadisesi gibi birçok kavramın onun üzerine inşa edilmesinden kaynaklanmaktadır. Bu kavramlar etrafında birçok fırka, hizip neşet etmiş ve birçok fikir ortaya konmuştur. Oryantalist müellifler de bu kavramlar üzerine kendi fikirlerini beyan etmişler ve kendi kavramları üzerinden olayları okuma gayreti içerisinde olmuşlardır. Bilhassa Hz. Ali'nin diğer halifelerle ilişkileri, buhranlı ve iç savaş hali ile geçen iktidar yılları, üzerinde en çok kalem oynatılan mevzulardandır. Oryantalist yazarlar ismi mezkûr olayları ele alırken daha tenkit eğilimli, daha eleştirel bir usul takip etmişlerdir. Bununla birlikte bazen olaylara farklı açılardan bakarken bazen de vuku bulan hadiseleri salt bir sebebe indirgemişler ve tarihî gerçekçiliğe uygun düşmeyen bazı aktarımlarda bulunmuşlardır. 
Tezimizi ortaya koymamıza neden olan sorun ise ikiye ayrılmaktadır. Bunların ilki tarihi gerçekçiliğe uygun düşmeyen aktarımlardır. Diğeri ise yıllar önce cereyan eden tarihî olayları tek taraflı okumaya bağlı kalarak anlamaya çalışmaktır. Unutulmamalıdır ki bir olayın gerçekleşmesi salt bir sebebe indirgenemez. Nitekim tek taraflı okumalar olayları anlamakta yetersiz kalır. Çalışmamızdaki asıl amaç oryantalist yazarların Hz. Ali üzerine yazmış oldukları eserleri İslâm tarihi kaynaklarını temel alarak tashih, tahkik ve tenkit süzgecinden geçirerek çapraz okumalar sayesinde incelemek ve irdelemektir. Aynı şekilde çapraz okumanın gereği olarak olaylar önce oryantalist müelliflerin kaleminden aktarılmış, akabinde İslâm tarihi kaynaklarına arz edilmiş, ardından da çağdaş araştırmacıların konu ile ilgili görüşlerine yer verilerek bahsedilen konuya farklı bakış açıları katılmaya çalışılmış ve böylece tarihi olaylara farklı yönlerden bakmanın gerekliliği vurgulanmıştır. 

Anahtar Kelimeler:  İslâm Tarihi, Hz. Ali,  Hilâfet, Fitne, İç Savaş. Oryantalizm,

Abstract:
The name of the study we have dealt with has been determined as "The Approaches of the Orientalists to the Life of Hazrat Ali". The life of Hazrat Ali, the last link of the Hulefa-yi Raşidîn(Righteous Caliphs), who was always with the Prophet (pbuh), attracted the attention of orientalist writers as well as Muslim scholars, and they produced various works on Hazrat Ali. The reason why Hazrat Ali's life draws attention is due to the fact that many concepts such as Vesayet(Domination), Ehl-i Beyt(family of the house) , Hilâfet(Caliphate), İmamet(Imamate), Nass ile Tayin(Divine Decree), Gadîr-i Hum (Eid al-Ghadir) ve Kırtas Hadisesi (Incident of Qirtas) are built on him. Many sects and factions have sprung up around these concepts and many ideas have been put forward. Orientalist authors also expressed their own ideas on these concepts, and tried to analyze the events through their own concepts. In particular, the relations of Hazrat Ali with other caliphs, the years of power that passed with depression and civil war are among the most discussed topics. Orientalist writers have followed a more critical approach while dealing with the aforementioned events. However, sometimes they looked at the events from different angles, sometimes they reduced the events that took place to a mere cause, and they made some transfers that were inconsistent with historical realisms. 
The matter that causes us to carry out our thesis is divided into two. The first of these is transferences that do not fit the historical realism. The other is to try to understand the historical events that took place years ago by adhering to one-sided reading. It should not be forgotten that the occurrence of an event cannot be reduced to a mere cause. As a matter of fact, one-sided readings fall short of understanding the events. The main purpose of our study is to examine and scrutinize the works of orientalist writers on Hazrat Ali, based on Islamic historical sources, by passing them through the filter of proofreading, verification and criticism. In the same way, as a requirement of cross-reading, the events were first transferred from the pen of orientalist authors, after that, it was presented to the sources of Islamic history, and then, by giving the views of contemporary researchers on the subject, different perspectives were tried to be included in the subject, thus emphasized the necessity of looking at historical events from different perspectives.

Keywords: History of Islam, Hazrat Ali, Caliphate, Sedition, Civil War, Orientalism.