Apollon Klarios kutsal alanında mimari planlama sistemi
Architectural space planning on oracle of Apollo at Klaros
Yazar: BURAK YOLAÇAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AKIN ERSOY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Antik Yunan Kutsal Alanları modern arkeolojinin en çok ilgilendiği alanlardan birisidir. Kutsal alanlardaki tüm yapılar ve anıtlar mimari, strflktür ve bezeme özellikleri açısından incelenmiştir ancak kutsal alanların bir bütün olarak neden ve nası bir sisteme göre planlandığı birçok araştırmacının gözünden kaçmıştır. Bu çalışmanın amacı konu üzerindeki az sayıda çalışmaları incelemek ve elde edilecek sonuçları, araştırma eksikliği olan Klaros Kutsal Alanında sorgulamaktır. Tez çalışmasının ana kaynaklarından ilki Doxiadis'e ait "Architectural Space in Ancient Greece" adü yayındır. Doxiadis çalışmasında kutsal alanların planlanmasında Antik Yunan felsefe akımları, matematik ve geometrinin etkisi olduğunu söylemekte ve planlama sisteminin iki farklı şekilde uygulandığını belirtmektedir. Doxiadis'e göre Dor düzeninde inşa edilmiş kutsal alanlarda On İkilik Bölüm Planlama Sistemi, Ion düzeninde inşa edilmiş kutsal alanlarda ise Onluk Bölüm Planlama Sistemi kullanılmıştır. Her iki planlama sisteminde bakış noktaları ve bakış açıdan önem kazanmaktadır. Bakış noktaları, alanın açık ve net olarak görülebildiği yerlerdir, bunlar genelde kutsal alan propylonlarıdır. On İkilik Bölüm Planlama Sisteminde inşa edilmiş kutsal alanlarda 15°, 30°, 60° gibi 360°nin on ikiye bölünmesi, Onluk Bölüm Planlama Sisteminde ise 18°, 36°, 72° gibi 360°nin ona bölünmesi ile elde edilmiş bakış açdarı ve katları kullanılmıştır. Tez çalışmasının ana kaynaklarından ikincisi Bergquist'e ait "The Archaic Greek Temenos; A Study of Structure and Function" adlı çalışmadır. Bergquist kutsal alanların tipolojisini oluşturmaya çalışmış ve bu tipoloji çalışması ile bazı prensip ve sonuçlara ulaşmıştır. Bergquist çalışacağı kutsal alanları, Arkaik Dönemde planlanmış, kolonilerde yer almayan, Olympos Tanrılarına adanmış ve içinde en az bir tapmak ve sunak bulunan temenoslar olarak belirlemiştir. Bergquist'e göre kutsal alanların planlanmasında çoğunlukla genel prensiplere bağlı kalınmıştır. Ancak bazı kutsal alanlarda yerel topografik özellikler, yerel külte ait özellikler, kutsal alanların planlanmasında etkili olmuştur. Çalışmasının sonunda Klaros Apollon Kutsal Alanının On İkilik Planlama Sistemine göre, 15° ve 30°lik bakış açdarma uygun olarak inşa edildiği görülmüştür. Kutsal Alan içindeki yapıların yerleşiminde genel planlama ilkelerine elden geldiğince uyulmuştur.

Abstract:
Ancient Greek Sacred Sites Architecture is one of the areas modern archaeology is most interested. Arhaeologists, epigraphs, architects have been working on structures, monuments and sculptural findings on sacred sites. But most of the researches failed to study the temenos as a whole to see "why and how" the temene were built. Purpose of this study is to see the previous studies on this subject and use same research methods to study the Oracle of Apollo at Klaros. One of the main works consulted in this study is "Architectural Space in Ancient Greece" by Doxiadis. In his study Doxiadis claims that ancient Greek philisopy, mathematics and geometry were the factors affecting Ancient Greek Architectural Space Planning Systems. According to him, planning systems were applied in two different ways. Twelve Part System was employed on sacred sites built in Doric order and Ten Part system was employed on sacred sites built in Ionic order. In both of the systems, points of view and angles of view are important factors. Points of view are usually the propylons of sacred sites. Certain angles of view are used with these systems; 15°, 30°, 60° were used with Twelve Part System (360°/12) and 18°, 32°, 72° were used with Ten Part System (360°/10). An other main work consulted is "The Archaic Greek Temenos; A Study of Structure and Function"by Bergquist. Bergquist makes a typological study on Greek Temene. She identifies the temenos as a "sacred site dedicated to Olympians in Greek Mainland, in Archaic Period, enclosing a temple and an altar with its boundries drawn." According to her, temene were planned and built following generic structural features. Although in some temene local factors such as topography and local cult practices were employed in planning process. As conclusion, Oracle of Apollo at Klaros was planned according to Twelve Part System with the use of angles of view 15° and 30°. Structures and monuments were planned and built according to generic structural features at its best.