Sakarya ili bitkisel örücülük ürünleri üzerine bir araştırma /
Yazar: ESRA AKGÜL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FERİHA AKPINARLI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / El Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Bitkisel örücülük = Plant basketry ; Sakarya = Sakarya ; Örme sektörü = Knitting sector ; Örmecilik = Being a knitter

Özet:
ÖZET Araştırma; Sakarya İli bitkisel örücülüğünün günümüzdeki durumunu, bitkisel örücülüğün tarihçesini, kullanılan hammaddeleri, kullanım özelliklerini elde edilmelerini kullanılan araç gereçleri, hammaddelerin hazırlanmasını, oluşturulan ürünleri ve üretim tekniklerini tespit etmek amacıyla planlanıp yürütülmüştür. Ayrıca, bitkisel örücülükte kullanılan tekniklerde araştırma kapsamındadır. Araştırmanın materyalini; bitkisel örücülük ile ilgili literatür taranmasından elde edilen bilgiler, Adapazarı İl Merkezinde bitkisel örücülük ile uğraşan bireyler ve bu bireylerce üretilen ürünler oluşturulmuştur. Araştırmanın sonuçları şöyle özetlenebilir; Sakarya İli'nde bitkisel örücülükte söğüt ve fındık ağacının genç, düzgün, yaş ve ham dalları kullanılmaktadır. Bitkisel örücülük hammaddelerinin hazırlanmasında ve üretim tekniklerinde; kargaburnu, çekiç, biz, kerpeten, bıçak, makas, testere, törpü ve balta kullanılmaktadır. Fındık genelde ürünlerin iskeletlerinde nadiren de örgüde, söğüt ise örgüde kullanılmaktadır. Sakarya İli'nde ana gereç olarak kullanılan söğüt çubuklarının, ortalama uzunluğu 25.30 cm, ortalama inceliği dip bölümünde 46.13 mm, orta bölümünde 31.07 mm'dir. Eğme etkisine karşı ise söğüt çubuğu yüksek dayanım vermiş ve % 5'lik NaOH çözeltisi ile işlem gören söğüt dayanımında düşme görülmüştür. Sakarya İli'nde üretilen bitkisel örücülük ürün çeşitleri olarak; ekmek sepeti, meyve sepeti, patates-soğan sepeti, servis sepeti, bebek yatağı, çocuk çantası, bebek koltuğu, sehpa, abajur, gazetelik, şişelik, dekoratif sepetler, ayakkabılık, telefonluk, sandık, saksılık, çerçeve, şapka, çamaşır sepeti, hayvan sepeti, nişan sepeti, piknik sepeti, kuş kafesi, tabure, bisiklet sepeti ve koltuk tespit edilmiştir. Yörede; ürünlerin örülmesinde yuvarlak veya oval başlama ve bir alt bir üst tekniğinde tabanla başlanmakta, bazen de kontrplak taban olarak seçilmiştir. Gövde de en çok tekleme tekniği, kenar temizliklerinde ise en çok üçlü düz örgü kullanılmaktadır.Bireyler ördükleri ürünlerde sipariş olursa vernik veya boya kullanmakta, istek olmadığı taktirde doğal bırakılmaktadır. Ürünler sipariş üzerine çalışılmakta ve bireyler elde ettikleri geliri aile ekonomisine ek katkı olarak kullanmaktadırlar. Bitkisel örücülük ürünleri taşınma ve kolay temizlenme özelliğinden dolayı dayanıklı, kullanışlı ve geniş kullanım alanına sahiptir. Hammaddelerin, boş iş gücünün değerlendirilebilmesi ve ekonomiye katkısı olan bitkisel örücülük, her yaşta, her cinste ve öğrenim düzeyindeki bireylerin yapabileceği, zevkli uğraş haline getirilebileceği ve sempati duyularak kullanılan el sanatı olma özelliğine de sahiptir. Günümüz kullanım alanlarına uygun tasarlanmış olan ürünler Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi El Sanatları Eğitimi Bölümü Bitkisel Örücülük Atölyesinde oluşturulmuştur. Bu ürünler tasarım aşamasından yapım aşamasına kadar öğrencilerin ve araştırmacının bitkisel örücülük konusunda aldıkları eğitim sonucunda ortaya çıkartılmıştır. Çeşitli bitkisel örücülük teknikleri, değişik malzemeler kullanılarak oluşturulmuştur. Ayrıca; araştırmacı yaptığı literatür taraması, görüşme tekniği ve bilgi formları doğrultusunda ürün tasarlamış, değişik malzeme ve teknikler ile ürünleri oluşturmuştur.

Abstract:
ABSTRACT The research has been planned and carried out in order to establish the present situation of vegetal darning, the history of vegetal darning, the raw materials that are used, the features of usage, how these materials are obtained, the tools that are used, the preparation of raw materials, the products that are created and production techniques. Furthermore, the techniques that are used in vegetal darning are in the scope of this research. The material of the research consists of information obtained from the literature related to vegetal darning, the individuals dealing with vegetal darning in the provincial center of Adapazarı and the products produced by these individuals. The results of the research can be summarized as follows: Young, smooth, fresh and immature branches of willow-tree and hazel-nut tree are used in vegetal darning in the province of Sakarya. Round pliers, hammer, awl, pincers, knife, scissors, saw, rasp and axe are the tools used in the preparation of the raw materials of vegetal darning and in production techniques. Hazel-nut tree is generally used for the skeleton of products and rarely for darning, whereas willow-tree is used for darning. The average length of the willow-tree sticks which are used as a main tool in the province of Sakarya is 25.30 cm., their average thickness is 46.13 mm at the bottom and 31.07 mm in the middle.The widow-tree sticks exhibited high resistance against bending impact and a decrease has been observed in the willow resistance which was processed by 5% NaOH solvent. The vegetal darning products produced in the province of Sakarya are; bread baskets, fruit baskets, baskets for potatoes-onions, service baskets, baby beds, child bags, baby seats, tripods, lampshades, newspaper holders, bottle holders, decorative baskets, shoe-cupboards, telephone stands, big boxes, frames, hats, laundry-baskets, pet baskets, engagement baskets, picnic baskets, bird cages, stools, bicycle baskets and armchairs. In the region, the products are darned beginning as round or oval and by the bottom using the one over one under technique and sometimes are selected as the plywood bottom. The single technique is mostly used on the body and triple straight darning is used for edge trimming. The individuals use varnish or paint for the products they darn upon ordering, in case there is no such demand, the products are left natural. The products are produced upon ordering and the individuals make use of the income they earn as an additional contribution to the family economy. The vegetal darning products are resistant, practical and have a wide utilization area due to the fact that they can be handled and cleaned easily. Vegetal darning which has a contribution to the use of raw materials and to unemployed and economy is a handicraft which can be performed by individuals at any age, sex or educational status and which can be a pleasant hobby. The products which are designed according to the utilization areas of present time have been created in the Vegetal Darning Workshop of Department of Handicrafts of Faculty of Vocational Education of Gazi University. These products have been created as a result of the training received by the studentsand researcher in the field of vegetal darning from the designing phase to the production phase. Various vegetal darning techniques have been formed using different materials. Furthermore, the researcher has designed products according to the literature study, interview techniques and information forms and has produced the products using different materials and techniques.