Psikolojik danışman-danışan ilişkisinin çözümlenmesi ve bazı süreç, sonuç değişkenleri açısından incelenmesi
Analyse the relation of psychological counselor-client and examination from the point of some process, outcome variables
Yazar: İSMAİL SANBERK
Danışman: PROF. DR. TURAN AKBAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Hastalar = Patients ; Psikolojik danışma = Psychological counseling ; Psikolojik danışmanlık = Psychological consulting ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Psikolojik sorunlar = Psychological problems ; Psikolojik süreçler = Psychological processes ; Süreç yönetimi = Process management ; Terapi = Therapy ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, psikolojik danışma sürecindeki danışman ve danışan etkileşimini, sözel davranış düzeyinde karşılıklı bağımlılık açısından incelemektir. Bununla birlikte danışman ile danışanın, oturumlara ve birbirlerine ilişkin değerlendirmelerinin; ayrıca psikolojik danışma sonrasında yaşantı ve davranışlardaki değişimin, süreçte gözlenen davranışlarla ilişkisini analiz etmek bu araştırmanın genel amacını oluşturmuştur.Psikolojik danışman ve danışanların birbirlerine ve psikolojik danışma oturumlarına ilişkin memnun olma düzeylerini belirlemek amacıyla Schindler, Revenstorf, Hahlweg ve Brengelmann'ın (1983) ?Psikolojik Danışman (Terapist) ve Danışanın Karşılıklı Algılamaları Ölçeği? ve Schindler, Hohenberger-Sieber ve Hahlweg'in (1989) ?Oturum Değerlendirme Ölçekleri? kullanılmıştır. Psikolojik danışma süreci sonunda danışanların yaşantı ve davranışlarında bir değişikliğin olup olmadığını belirleyebilmek amacıyla Zielke ve Kopf-Mehnert'in (2001) ?Yaşantı ve Davranışlarda Değişim Ölçeği? kullanılmıştır. Her üç ölçeğin Türkçe'ye uyarlaması bu araştırma kapsamında yapılmıştır.Bu araştırma ile öncelikle 69 psikolojik danışman adayının Bireysel Psikolojik Danışma Dersi kapsamında yaptıkları psikolojik danışmalar yaşantı ve davranışlarda değişim ölçütü açısından değerlendirilmiştir. Psikolojik danışman adaylarının büyük bir yüzdesi değişimi % 0.1 düzeyinde gerçekleştirmişlerdir. Psikolojik danışma sürecindeki danışan ile danışman arasındaki etkileşim, sözel davranış düzeyinde Schindler'in (1991) geliştirdiği ?Psikolojik Danışma veya Psikoterapideki Etkileşimi Kodlama Sistemi? aracılığıyla kodlanmıştır. Sözel etkileşimle ilgili elde edilen verilerin 1. düzen geçiş olasılıkları hesaplanmış ve davranışların bağımlılık gösterip göstermediği markov zinciri analizi ile sınanmıştır.Analiz sonuçlarına göre psikolojik danışma sürecinde danışan ile danışmanın bazı davranışları karşılıklı bağımlılık göstermektedir. Yaşantı ve davranışlarda değişim ölçütü açısından başarılı ve daha az başarılı olan gruplar kıyaslandığında başarılı grupta yer alan danışmalarda oturumların hem danışan hem de danışman bakış açısından daha olumlu değerlendirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Yine aynı şekilde başarılı grupta yer alan danışanların psikolojik danışmana yönelik değerlendirmeleri de başarısız grupta yer alan danışanlara göre anlamlı düzeyde farklılaşma gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.Yaşantı ve davranışlarda değişim ölçütü açısından bakıldığında başarılı ve daha az başarılı grubun süreçteki davranışları psikolojik danışman boyutunda empati ve destek davranışları açısından başarılı grup lehine anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Sonuçlar, başarılı bir psikolojik danışmada danışmanların daha çok empati ve/veya destek davranışları gösterdiklerini ortaya koymaktadır. Danışan boyutundan bakıldığında ise başarılı grupta yer alan danışanların daha fazla işbirliği / katılım gösterdiklerini, değişim ile ilgili bildirimlerde bulunduklarını ve duygusal açıklık gösterdiklerini ortaya koymaktadır. Buna karşın daha az başarılı grup anlamlı düzeyde daha fazla engelleyici davranış (ret, isyan, teslimiyet) ortaya koyduğunu göstermektedir. Yanı sıra 1. düzen geçiş olasılıkları incelendiğinde başarılı grupta empati / destek davranış kategorisi ile danışanların sorumluluk üstlenmeleri ve/veya işbirliği göstermeleri koşullu (bağımlı) olasılığı, yaşantı ve davranışlarda daha az değişim gerçekleştirmiş gruba göre anlamlı düzeyde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Yine aynı şekilde sorumluluk ve işbirliği ile empati /destek koşullu olasılığının başarılı grup lehine olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşın daha az başarılı grupta keşfetme/araştırma ile engelleyici davranış başarısız grup lehine anlamlı düzeyde farklılaşmıştır.

Abstract:
The general purpose of this research is to examine the interaction between counselor and client in the process of psychological counseling from the point of mutual dependence at the verbal behavior level. Additionally, counselors? and clients? evaluation of sessions and each other, and also to analyze the relation of the change in life and behavior after psychological counseling with the behaviors observed during the process created the general purpose of this research.?Mutual Perception Scale of Psychological Counselor and Client?? developed by Schindler, Revenstrof, Hahlweg and Brengelmann (1983), and ?Session Evaluation Scales?? developed by Schindler, Hohenberger- Sieber and Hahlweg (1989) were used to determine the level of client and counselor satisfaction about each other and the sessions (2001). ?The Change in Experiences and Behaviors Scale?? developed by Zielke and Kopf- Mehnert was used to determine whether a change occurred in the experiences and behaviors of clients at the end of the psychological counseling process. Turkish adaptation of these three scales is done within the context of this research.In the first place in this study, psychological counseling done by 69 psychological counselor trainees within the context of Personal Psychological Counseling Course have been evaluated in term of the change in the life and behaviors scale. The large amount of psychological counselor trainees practiced the change at %0.1 level. The interaction between counselor and client in the process of psychological counseling between counselor and client was coded by using the `?Psychological Counseling or Psychotherapy Interaction Coding System?? developed by Schindler (1991) at the verbal behavior level. First order passing possibilities of data obtained with verbal interaction was calculated and whether behaviors showed dependency or not was tested by Markov chain analysis.Results showed that, some behaviors of counselor and client show mutual dependence in the process of psychological counseling. When successful and less successful groups compared in term of the change in experience and behaviors scale, at counseling sessions took place in the successful group, were assessed in a positive way by both client and counselor. Similarly, clients? assessments about counselor in successful group were significantly different from those of clients in unsuccessful group.When considering the change in experience and behaviors scale, the behaviors of successful and less successful group in the process differ in favour of successful group at significant level with the aspect of support behaviors and at psychological counselor empathy dimension. Results proved that in a successful psychological counseling, counselors show more empathy and/or support behaviors. When looking from the point of client, it has been proved that clients in the successful group show more cooperation / participation and announce more about changing and show more emotional openness. However, less successful group showed more resistant behavior (refusal, rebellion, resignation) at significant level. Besides, examining the first order passing possibilities, it has been come through that empathy/ support behavior category in the successful group with clients responsibility behavior or their cooperation (dependent) possibility differs at significant level when compared to group in which less changing occurred in experience and behaviors. Once again, in the same way, it has been seen that responsibility and cooperation with empathy/support conditioned possibility are in favour of the successful group. Despite this, in the less successful group, exploration/research with resistant behavior differ at significant level in favour of unsuccessful group.