Uluslararası yapım işlerinde elektronik ihale sistemlerinin değerlendirilmesi ve Türkiye kamu sektörü için bir model önerisi
Evaluating electronic bidding systems in international construction projects and a model proposal for Turkish public sector
Yazar: SERKAN AKSOY
Danışman: PROF. DR. EKREM MANİSALI
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: E-Türkiye = E-Türkiye ; Elektronik devlet = Electronic government ; Kamu inşaatları = Public constructions ; Kamu İhale Kanunu = Public Procurement Law ; Yapı işleri = Constructional works ; İhale Kanunu = Tender Law ; İhale modelleri = Bidding models ; İhale sistemi = Bidding system ; İhale sistemi = Bidding system ; İnşaat mühendisliği = Civil engineering

Özet:
"Devlet İhalesi" olarak da adlandırılan Kamu İhalesi, hükümet tarafından idari görevlerini yerine getirmek ve halka hizmet sunmak için gerek duyulan inşaat hizmetleri de dahil olmak üzere mal ve hizmetlerin satın alınmasıdır. Etkin satın alma, devlet kuruluşlarının daha yüksek kaliteli mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini daha düşük fiyattan satın alabilmesi demektir.Kamu ihalelerinin rekabete açılması, kalite ve maliyet açısından en iyi sonuçları doğurarak kamuya ait paranın daha etkin bir biçimde tahsisinin sağlanmasını mümkün kılmakla birlikte, şirketlerin tek pazarın avantajlarından tam olarak yararlanmasını temin etmektedir. Açık ve şeffaf ihale, sadece isteklilere daha fazla fırsat vermekle kalmamakta, aynı zamanda, kamu parasının, yozlaşmış görevliler ve dolandırıcılar tarafından suistimal edilmesi önünde önemli bir engel teşkil etmektedir. Ortaya çıkan tasarrufların net etkisi, kamu harcamalarının azalmasıdır. Ülkemizde 2008 yılı içerisinde, Gayri Sâfi Milli Hasılanın yaklaşık olarak %15'ine tekabül eden, toplam 79 milyar TL'lik kamu harcaması yapılmıştır. Bu harcamaların 29 milyar TL si ise yapım işleri için yapılmıştır.Mevcut sistemde idareler kamu ihalelerini 4734 Sayılı İhale Kanunu Esas ve Hükümlerine göre gerçekleştirirken, istekliler, başvurularını Kanunda ve uygulama yönetmeliklerinde belirtilen şekil ve içerikleri tamamlanmış usullere uygun olarak yapmak zorundadırlar. İhaleye başvuru için teklif dosyasının idarece istenen belgelere göre eksiksiz olarak hazırlanmasında, belgelerin ilgili kurumlardan temin edilmesinde bürokratik engellemelerle karşılaşılmasının yanı sıra, isteklinin iş yükünü arttıracak meşakkatli bir iştir. Bununla birlikte, ihaleye hazırlık aşamasında, istekli tarafından, ihale dosyasının, idari ve teknik şartnamelerinin, sözleşme tasarısının detaylı olarak incelenmesi, gerekli teknik çalışmaların yapılmasının yanı sıra teklife esas olacak piyasa fiyatlarının araştırılmasını vb. gerekmektedir.Bir yatırım projesi ihalesinde, uygun teklifin belirlenmesi için idarece yapılan değerlendirmede, isteklilerin teklif ekinde sunmuş oldukları belgelerin eksiksiz olarak, istenilen şekil ve içerikte sunulup sunulmadığı incelenmektedir. Katılım koşullarını sağladığı halde, sunulan belgelerde eksiklik/uygunsuzluk olması durumunda isteklinin başvurusu geçersiz sayılmakta ve istekli ihale dışı bırakılmaktadır. Birçok istekli, teklifin esasını değiştirmeyen ancak başvuru dosyasındaki diğer belgelerin hazırlanması veya temininde yapılan bazı hatalardan dolayı ihale dışı bırakılmaktadır. Bazen böylesi durumlar tüm şartları ve yeterlilikleri sağlamasına rağmen en uygun teklif sahibinin ihale dışı kalmasına neden olmaktadır. İhalenin, layık bedel haricindeki bir teklif bedeli ile neticelendirilmesinde, kamu kaynağının harcanmasında israfa neden olunmaktadır.Bununla birlikte, Kamu İhale Genel Tebliği'nin ilgili maddeleri esaslarınca tespit edilen aşırı düşük teklifler ile ilgili olarak, istekliler tarafından yapılan açıklamaların değerlendirilmesinde bir standardizasyonun sağlanamamış olması, kurumlar arası farklı ve çelişkili uygulamalara neden olmaktadır. Ayrıca aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin belgelendirmek suretiyle, idarece öngörülen sürede, gerçekçi bir açıklama yapmalarının fazlasıyla zorlaştırılması (hatta neredeyse imkânsızlaştırılması), ihalenin en düşük teklif esasına göre yapılmasından uzaklaştırmaktadır. Bu durumda aşırı düşük teklif sınır değerinin hemen üstündeki teklif daha avantajlı teklif olacağından, istekliler davranış farklılıkları göstermekte ve ihalede kendi öngördükleri optimum bedeli (maliyet, kar ve genel giderler esasına dayalı en düşük teklif bedeli), gerçek teklif bedeli olarak kullanmaktan kaçınmaktadır.Yapılan çalışmada; yukarıda da genel olarak açıklanan sorunların giderilebilmesi için alternatif bir ihaleye başvuru ve ihale değerlendirme modeli incelenmiştir. Bu model; Elektronik İhale Sistemi ve Teklif Değerlendirme Modeli'dir.Elektronik İhale Sistemi; mal, hizmet, yapım ve danışmanlık alanlarında, teknik şartname hazırlanması gereken özellikli işlere ilişkin, ihale dokümanlarının elektronik olarak işleme konması, elektronik ortamda teklif hazırlama, gönderme ve değerlendirme işlemlerinin yapılmasını sağlayan bir çözümdür. Elektronik ihale sisteminde, öncelikle idare ve istekli bilgilerini içeren merkezi bir veri tabanı oluşturulmaktadır. İsteklinin katılım ve yeterlik koşulları ile ilgili olan değerlendirmeler, sistem tarafından (veri tabanı esaslı) ilgili kurumlardan temin edilecek bilgilere göre elektronik ortamda yapılmaktadır. Böylelikle başvuru sürecinde yapılan dokümansal hatalar engellenmiş olacaktır. Elektronik ihale sistemi, ihale başvurularında idare ve istekli hatalarını ve suistimallerini ortadan kaldırmaktadır. İhale sürecinde zaman ve maliyet açısında tasarruf sağladığı gibi katılımı kolaylaştırarak rekabeti arttırmaktadır. İhale hazırlık ve teklif hazırlık süreçlerinde etkinlik ve verimlik sağlamaktadır. Elektronik ortamda kullanılan tekliflerin değerlendirilmesi için ihaleden önce idarece belirlenen değerlendirme kriterleri ve önem katsayılarına göre önerilen model esasına göre değerlendirme yapılacaktır. Dünyadaki tecrübeler, kamu elektronik satın alma sistemlerinin, toplam satın alma maliyetlerinde yüzde 20'lere kadar tasarruf sağladığını göstermektedir.Bu çalışmada, yürürlükte olan mevcut yasalar çerçevesinde, Türkiye Kamu Sektörü yapım işleri ihale sistemi incelenmiştir. Bununla birlikte uluslararası yapım işleri ihaleleri kapsamında ise Dünya Bankası ihaleleri ile Avrupa Birliği ihaleleri, süreç ve prosedür açısında incelenmiştir. Elektronik ihale sistemi, sistemin dönüşüm süreci, yararları ve sakıncaları ile gerçekleştirilmesi için gereken bileşenler belirlenmiştir. Dünyada uygulanmakta olan elektronik ihale sistemi irdelenmiş olup uluslararası yapım işleri ihalelerinde elektronik ihale sistemi uygulama stratejisi belirlenmiştir. Ülkemizin Avrupa Birliği'ne üyelik sürecinde Kamu İhale Kurumunun elektronik ihale konusunda yürütmekte olduğu çalışmalar değerlendirilmiştir. Çalışma neticesinde Türkiye Kamu sektörü yapım işleri ihaleleri için, elektronik kamu ihale sistemi (e-KİS) ve teklif değerlendirme modeli önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
"Government Procurement" in public procurement, also called by the government to fulfill the administrative tasks needed to deliver public services, including construction services, including the purchase of goods and services. Active buying, higher-quality goods and services of state institutions lower price has to be able to buy from.The public tender opening to competition, quality and cost to generate the best results of public money more effectively in the allocation made it possible to be right, but companies of the advantages of the single market to take full advantage provides. Open and transparent tender, but not only willing to create more opportunities, at the same time, the public benefit, by corrupt officials and fraudulent abuse poses a major obstacle in front. The resulting net effect of savings, public spending is reduced. In our country, in 2008, approximately 15% of the Gross National Product of the corresponding total 79 billion TL increase in public spending have been made. This spending 29 billion TL have been made for the construction work.Administrations in the current system of public procurement Procurement Law No. 4734 according to the Principles and Provisions performing, willing, references in the law and implementing regulations have been completed in accordance with the procedures specified form and content as are required to do. File for reference in the tender offer as a complete administration in preparing the requested documents according to documents obtained from the relevant institutions as well as bureaucratic hurdles faced, eager to increase the workload of the troublesome work. However, the tender preparation stage, the willingness by the tender dossier, administrative and technical specifications of the contract in detail of the draft study, the necessary technical work done as well as the bid will be based on market prices, etc. to be investigated is required.Investment in the project tender, appropriate evaluation of the proposal to determine the administration, they were willing to offer an appendix of the bid documents are complete, the desired form and content presented on whether the offer is not being examined. Participation in cases where conditions allow, provided in the documents lack / inappropriateness of the application void in the event of being willing and eager are excluded from the tender. Many interested, do not change the basis of the proposal, but other documents in the file reference in the preparation or supply are excluded from the tender due to some error. Sometimes such situations to provide you with all the requirements and qualifications of the bidders but the most appropriate to auction off the remaining causes. Tender, awarded a bid with the exception of the cost with the cost settled, causing a waste of public resources is the spending.However, the Public Procurement General Communiqué by the relevant articles were found based on extremely low in relation to the proposals, made by enthusiastic descriptions of standardization in evaluating a right to be, inter-agency applications, different and contradictory causes. In addition to extremely low bidders willing to document through, administration of the prescribed time, a realistic description of the exceedingly difficult to enhance (or even almost impossible upgrading), tender basis which must be the lowest bid provides away. In this case, extremely low bids for the border just above the proposal would be more advantageous proposals from tenderers show differences in behavior and tender their own predicted optimum price (cost, profit and general expenses based on the lowest bid price), the actual bid price as is avoid.Configuration study generally described above an alternative to address problems in the tender reference and the tender evaluation model incelenmişdir benefits. This model; Electronic Bidding System and Bidding Evaluation Model.Electronic Procurement System; goods, services, and consulting in the areas of construction, technical specifications should be prepared to work with the features of the tender documents to be processed electronically, prepare bid electronically, send and evaluation processes to ensure a solution. Electronic procurement system, the first administration and a central data base containing information on tenderers is made. With the participation of willing and conditions that are associated with competence assessments by the system (database based) will be obtained from the relevant authorities according to the information maintained in electronic media. Thus the application process will be blocked dokümansal errors. Electronic tendering system, the tender reference and the administration is willing to eliminate errors and abuses. Time and cost saving in terms of the tender process as competition increases by facilitating participation. Tender preparation and bid preparation process of the effectiveness and efficiency provides. Electronic media used in the evaluation of bids for the tender before the administration is determined by the proposed model coefficients and significance criteria değrlendirme basis evaluation will be done. Experience in the world, public electronic procurement systems, the total purchase cost-saving shows up in the 20s per cent.In this study, within the framework of existing legislation in force, Turkey works for Public Sector procurement system were investigated. However, in the context of international tenders for construction work of the World Bank and the European Union procurement contracts, in terms of processes and procedures were examined. Electronic tendering system, the system's transformation process, with the benefits and drawbacks have been identified for carrying out the required components. Electronic procurement system being implemented around the world have been discussed in the international tender for construction works has been identified in the electronic procurement system implementation strategy. In the process of our country joining the European Union Public Procurement Agency conducts studies on the electronic procurement have been evaluated. As a result of work of public sector construction works tender for Turkey, electronic public procurement system (e-KIS) and the bid proposal evaluation model has been developed.