Hasta güvenliğinde liderlik becerilerini geliştirme programı ve güçlendirme stratejilerinin etkililiğinin değerlendirilmesi
Effectiveness of the leadership development program and empowerment strategies in patient safety
Yazar: HASAN FEHMİ DİRİK
Danışman: PROF. DR. ŞEYDA SEREN İNTEPELER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Hizmetleri Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Güvenlik iklimi = Safety climate ; Hasta güvenliği = Patient safety ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Otantik liderlik = Authentic leadership ; Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment ; Yapısal güçlendirme = Structural empowerment ; Yönetici hemşireler = Nurse administrators

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı, hemşirelere yönelik "güvenliği iklimi", "otantik liderlik" ve "güçlendirme"ye temellendirilmiş çok-yönlü bir programın etkililiğini değerlendirmektir. Aynı zamanda, programın etkililiğini değerlendirmede kullanılan iki ölçeğin program öncesi psikolinguistik ve psikometrik özellikleri test edilmiştir.
Yöntem: Metodolojik ve yarı deneysel olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, İzmir ilindeki üç farklı hastanede sırasıyla 434 ve 382 hemşire örnekleminde Güvenlik İklimi Ölçeği ile Otantik Liderlik Ölçeği'nin uyarlama çalışmaları yürütülmüştür. Ölçek analizlerinde, psikolinguistik ve psikometrik özellikler incelenmiştir. Müdahale aşaması, tek grup öntest-son test tasarımla bir üniversite hastanesinde yürütülmüştür. Programa 36 yönetici hemşire ve birlikte 153 hemşire dâhil edilmiştir. Programının etkililiği tekrarlı ölçümlerde varyans analizi, bağımlı gruplarda t-testi ve hiyerarşik regresyon analiziyle değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Ölçeklerin tutarlık açısından zamana göre değişmezliği iyi düzeyde, iç tutarlık açısından ise cronbach alfa katsayıları iyi düzeyde, madde toplam korelasyon değerleri kabul edilebilir düzeyde saptanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda, model uyumlarının kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir. Program etkililiği açısından yönetici hemşirelerde güvenlik iklimi ile otantik liderlik puan ortalamaları; hemşirelerde ise güvenlik iklimi ve otantik liderliğin yanı sıra yapısal ve psikolojik güçlendirme puan ortalamaları müdahale sonrası istatistiksel olarak anlamlı şekilde artmıştır. Otantik liderlik ile yapısal güçlendirmenin güvenlik ikliminin yordayıcısı olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Ölçeklerin Türkiye'deki hemşire örneklemi için geçerli ve güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Programın etkililiğine ilişkinse, çok-yönlü programın özellikle hemşireler açısından etkili olduğu ancak yönetici hemşirelerdeki etkilerin kısıtlı kaldığı görülmüştür. Bu kapsamda, program etkilerini daha iyi göstermek için daha büyük örneklemlerde kontrol gruplu çalışmalar yürütülebilir. Ayrıca, programların başarısını artırmak üzere tüm yönetim kademleri ile diğer sağlık disiplerinin de dâhil olduğu çalışmalar planlanabilir.
Anahtar Sözcükler: Güvenlik İklimi, Güçlendirme, Hemşire, Otantik Liderlik, Program.

Abstract:
Objective: The study aimed to evaluate the effectiveness of a multi-faceted program that would contribute to the safety climate, authentic leadership, and nurse empowerment.
Method: The study was carried out in two stages, methodological and quasi-experimental. In the first stage, surveys comprising samples of 434 and 382 nurses from three different hospitals in İzmir conducted to examine the psycholinguistic and psychometric characteristics of the Safety Climate Survey and Authentic Leadership Questionnaire. The intervention phase was with a single group pretest-posttest design. The program included thirty-six nurse managers and 153 nurses. In data analyses, repeated-measures ANOVA, paired-samples t-test, and hierarchical regression analyses used.
Results: Intraclass correlation coefficients revealed that scales have good time stability. For internal consistency, Cronbach's alpha scores indicated good and item-total correlations acceptable level. The confirmatory factor analyses showed a satisfying fit for both scales. In terms of program effectiveness, there were significant differences in mean scores of safety climate and authentic leadership for the nurse managers. Additionally, there were significant differences in the mean scores of structural and psychological empowerment for nurses. Significant predictors were authentic leadership and structural empowerment for safety climate. 
Conclusion: The questionnaires satisfied the criteria of validity and reliability characteristics in the Turkish nurse population. Regarding the effectiveness of the program, it was particularly influential for nurses, while the effects on nurse managers were limited. To better show the influences of the program studies with control groups, in larger samples involving all management levels and other healthcare disciplines can be planned.
Key Words: Authentic Leadership, Empowerment, Nurse, Program, Safety Climate.