Plasenta çıkarılmasında uygulanan uterus içi müdahalelerin kadınlarda ağrı, travmatik doğum algısı ve erken postpartum dönem sağlık göstergeleri üzerine etkileri
The effect of intrauterine interventions for placenta removal on pain, perception of traumatic birth, and early postpartum health indicators in women
Yazar: NAİME DAĞ BÜYÜKKAYA
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ AKYILDIZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ebelik = Midwifery
Dizin: Ağrı = Pain ; Ağrı algısı = Pain perception ; Doğum = Delivery ; Ebelik = Midwifery ; Plasenta = Placenta ; Postpartum dönem = Postpartum period

Özet:
Bu araştırmada, doğum odasında plasenta çıkarılması sırasında uygulanan uterus içi müdahalelerin ağrı, travmatik doğum algısı ve erken postpartum dönem maternal sağlık göstergeleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde vajinal doğum yapan 64 kadınla Ekim 2023-Mayıs 2024 tarihleri arasında prospektif kohort çalışması gerçekleştirilmiştir. Doğumun üçüncü evresinde plasenta çıkarılma sürecinde uterus içi müdahale uygulanan kadınlar vaka grubunu (n=32), uygulanmayanlar kontrol grubunu (n=32) oluşturmuştur. Veriler, Gebeyi Tanıtıcı Bilgi Formu, Doğum Eylemi Gözlem Formu, Erken Postpartum Dönem Takip Formu, Vizuel Analog Skala (VAS) ve Travmatik Doğum Algısı Ölçeği (TDAÖ) ile toplanmıştır. Bulgular, doğum sonrası 24 saatlik süreçte yapılan izlem ve takiplerle belirlenmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, ki-kare, Fisher's exact ve student-t testleri kullanılmıştır; p<0,05 değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 27,26±5,29, gebelik haftası ortalaması ise 38,76±1,00 idi. Vaka ve kontrol grubundaki kadınların sosyo-demografik ve obstetrik özellikleri benzer bulunmuştur (p>0,05). Vaka grubundaki kadınların %96,8'ine plasenta ayrıldıktan sonra uterus içi müdahale yapılmış, %46,9'una over pens ucunda spanç ile, %21,9'una ise sadece el kullanılarak müdahale yapılmıştır. Elini kullananların %85,7'si alt kolun yarısına kadar ilerlemiş ve %59,3'ü kontrol amaçlı yapıldığı belirlenmiştir. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında, vaka grubundaki kadınların 10. dakika VAS (6,81±1,92 ve 4,03±2,13, p=0,000), 30. dakika VAS (5,71±1,95 ve 3,43±1,93, p=0,000), 60. dakika VAS (5,68±1,76 ve 3,21±1,45, p=0,000), 12. saat VAS (3,78±1,87 ve 1,96±1,23, p=0,000) ve 24. saat VAS (1,96±1,14 ve 1,28±0,58, p=0,004) puan ortalamaları anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Vaka grubundaki kadınların travmatik doğum algısı puan ortalamalarının (73,78±23,16) kontrol grubundakilere göre (50,15±28,45) anlamlı şekilde yüksek olduğu belirlenmiştir (p=0,001). Vaka grubundaki kadınlarda epizyotomi dışında perineal laserasyon gelişme oranları (%70,6 ve %29,4, p=0,048) ve mobilizasyon süreleri (88,12±39,87 ve 68,15±37,50 dakika, p=0,042) daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, vaka grubundaki kadınların 24 saat içerisinde analjezik ilaç kullanım oranları (%77,3 ve %22,7, p=0,002) ve kullanım sayıları (0,93±0,84 ve 0,15±0,36, p=0,001) daha fazladır. Sonuç olarak, doğum odasında plasenta çıkarılması sırasında uygulanan uterus içi müdahalelerin kadınlarda ağrı ve travmatik doğum algısını artırdığı, daha fazla perineal laserasyon gelişimine neden olduğu, kadınların daha geç mobilize olduğu ve daha fazla analjezik kullanımına ihtiyaç duydukları belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, the effects of intrauterine interventions during placental removal in the delivery room on pain, perception of traumatic birth, and early postpartum maternal health indicators were examined. A prospective cohort study was conducted with 64 women who had vaginal deliveries at Adana City Training and Research Hospital between October 2023 and May 2024. Women who received intrauterine interventions during the third stage of labor formed the case group (n=32), and those who did not formed the control group (n=32). Data were collected using the Pregnant Information Form, Labor Observation Form, Early Postpartum Period Follow-up Form, Visual Analog Scale (VAS), and Traumatic Birth Perception Scale (TBPS). Findings were determined through regular monitoring and follow-ups during the first 24 hours postpartum. Descriptive statistics, chi-square, Fisher's exact, and student-t tests were used to analyze the data; values with p<0.05 were considered statistically significant. The mean age of the participants was 27.26±5.29 years, and the mean gestational age was 38.76±1.00 weeks. The socio-demographic and obstetric characteristics of women in the case and control groups were similar (p>0.05). In the case group, 96.8% received intrauterine intervention after placental separation; 46.9% of these were performed with a sponge on the tip of an ovum forceps, and 21.9% were performed manually, with 85.7% advancing to mid-forearm. Most interventions (59.3%) were for control purposes. Compared to the control group, the case group had significantly higher mean VAS scores at 10 minutes (6.81±1.92 vs. 4.03±2.13, p=0.000), 30 minutes (5.71±1.95 vs. 3.43±1.93, p=0.000), 60 minutes (5.68±1.76 vs. 3.21±1.45, p=0.000), 12 hours (3.78±1.87 vs. 1.96±1.23, p=0.000), and 24 hours (1.96±1.14 vs. 1.28±0.58, p=0.004) postpartum. The mean traumatic birth perception scores were also significantly higher in the case group (73.78±23.16) compared to the control group (50.15±28.45) (p=0.001). The case group had higher rates of perineal laceration excluding episiotomy (70.6% vs. 29.4%, p=0.048) and longer mobilization times (88.12±39.87 vs. 68.15±37.50 minutes, p=0.042). Additionally, the case group had higher rates (77.3% vs. 22.7%, p=0.002) and numbers (0.93±0.84 vs. 0.15±0.36, p=0.001) of analgesic use within 24 hours. In conclusion, intrauterine interventions during placental removal in the delivery room were found to increase pain and perception of traumatic birth, lead to more perineal lacerations, delay mobilization, and result in greater need for analgesic use.