Kayseri şehrinde hava kirliliğinin zamansal değişimi ve coğrafi koşullarla ilişkisi
Temporary change of air pollution in Kayseri and its relationship with geographical conditions
Yazar: GAMZE ACAK
Danışman: DOÇ. DR. HARUN REŞİT BAĞCI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Hava kirliliği = Air pollution ; Kayseri = Kayseri ; Kükürt dioksit = Sulfur dioxide ; Partiküler maddeler = Particulate matters

Özet:
19. yy'da ki Sanayi Devrimiyle tüm dünyada şehirleşmenin, fosil yakıt kullanımının, motorlu araç sayısının artması, atmosferde; metan (CH4), karbondioksit (CO2) ve kükürtdioksit (SO2) gibi kirleticilerin konsantrasyonun artmasına neden olmuş, bu durum solunan havanın kalitesini düşürmüştür. Bu çalışmada Kayseri şehrinde hava kirliliğinin etkileri, zamansal değişimi ve coğrafi koşullarla ilişkisi değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Kocasinan ve Melikgazi ilçelerindeki Hürriyet, Organize Sanayi Bölgesi (OSB) ve Trafik hava kalitesi ölçüm istasyonlarının; 2008-2021 yılları arasını kapsayan verilerinden faydalanılarak şehirde; hava kirliliğinin zamansal (aylara ve yıllara göre) ve mekansal değişiminin ve bu değişim üzerinde etkili olan faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak; şehirdeki 3 istasyonun aylık ortalama kükürtdioksit (SO2) ve partikül madde (PM10) verileri analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra Kayseri, 7. Bölge Meteoroloji Müdürlüğüne ait meteorolojik parametreler ile atmosferik kirleticiler ilişkilendirilmiştir. Zaman serilerindeki trendin varlığını ve büyüklüğünü tespit edebilmek için non-parametrik testlerden Mann-Kendall kullanılmıştır. Araştırma sahasında SO2 ve PM10 değerleri Hürriyet istasyonunda en yüksek, OSB istasyonunda ise en düşüktür. Hürriyet istasyonunda yerleşme ve trafiğin daha yoğun olmasının bu duruma sebep olduğu düşünülmektedir. Kayseri'de yıllık ortalama sıcaklığa ve kış sıcaklıklarına bağlı olarak yılın bir bölümünde ısınma kaynaklı fosil yakıt tüketimi artmaktadır. Araştırma sahasında 2008-2021 yılları arasında, doğalgaz kullanımının artması, yasal düzenlemeler ve kış sıcaklıklarının yükselmesine bağlı olarak PM10 ve SO2 düzeyleri düşmüştür. Ancak ortalamalar halen WHO sınırlarının üzerindedir. Hava kirliliğini en az seviyeye indirgemek için doğalgaz kullanımının yaygınlaştırılması, gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve toplumun bilinçlendirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
With the Industrial Revolution in the 19th century, urbanization, the use of fossil fuels and the increase in the number of motor vehicles all over the world; This caused an increase in the concentration of pollutants such as methane (CH4), carbon dioxide (CO2) and sulfur dioxide (SO2), which reduced the quality of the inhaled air. In this study, the effects of air pollution in the city of Kayseri, its temporal variation and its relationship with geographical conditions were evaluated. Within the scope of the research, Hürriyet, Organized Industrial Zone (OIZ) and Traffic air quality measurement stations in Kocasinan and Melikgazi districts; Using the data covering the years 2008-2021, in the city; It is aimed to evaluate the temporal (months and years) change of air pollution and the factors affecting this change. For this purpose; monthly average sulfur dioxide (SO2) and particulate matter (PM10) data of 3 stations in the city were analyzed. In addition, meteorological parameters belonging to the 7th Regional Meteorology Directorate of Kayseri and atmospheric pollutants were associated. Mann-Kendall, one of the non-parametric tests, was used to determine the presence and magnitude of the trend in the time series. In the research area, SO2 and PM10 values are highest at Hürriyet station and lowest at OSB station. It is thought that this situation is caused by the settlement and the denser traffic at the Hürriyet station. Depending on the annual average temperature and winter temperatures in Kayseri, fossil fuel consumption due to heating increases in a part of the year. PM10 and SO2 levels decreased in the research area between 2008-2021 due to the increase in natural gas use, legal regulations and increase in winter temperatures. However, the averages are still above the WHO limits. In order to minimize air pollution, it is necessary to expand the use of natural gas, to make necessary legal arrangements and to raise awareness of the society.