Yerel halkın Surı̇yelı̇ göçmenlere yönelı̇k grup temellı̇ duygusal tepkı̇lerı̇ üzerı̇nde ı̇lı̇şkı̇ modellerı̇nı̇n rolü
The role of relational models on group-based emotional reactions of the locals to Syrian migrants
Yazar: YAKUP AZAK
Danışman: PROF. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Düzensiz göç = Irregular immigration ; Uluslararası göç = International migration ; Yasadışı göç = Illegal migration

Özet:
İnsanlar sosyal etkileşimlerinin özü ne olursa olsun başkalarının eylemlerini değerlendirirken, onaylarken bir takım ilişki türü (müşterek paylaşım, otorite düzeni, eşitlik ve orana dayalı) normlarını benimserler (Fiske ve Haslam, 2005). İnsanlar aynı zamanda bu etkileşimler sırasında belli bir sosyal kategorinin üyesi olarak farklı grup üyelerine yönelik bireysel duygulardan bağımsız grup temelli duygulara da sahip olabilmektedir (Smith ve Mackie, 2015).
Bu araştırma, yerel (N=1152) katılımcıdan toplanan verilerle iki çalışma halinde yürütülmüştür. İlk çalışmada ilişki modelleri ölçeğinin senaryo temelli uyarlaması kapsamında güvenirlik analizleri ve açımlayıcı faktör analizi (Aşama 1, N= 339) ve doğrulayıcı faktör analizleri (Aşama 2, N= 209) gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda yerel katılımcılara sunulan Suriyeli göçmenlerin talepleri temalı beş senaryonun üçünde (eğitim, güvenli bölge yerine Türkiye'de kalma talebi ve doğumla vatandaşlık talebi) üzerinden ilişki modelleri ölçeğinin kuramsal alt yapısına uygun ölçme materyali elde edilmiştir.
İkinci çalışmada (N=604) yerel halkın grup temelli duyguları ve Suriyelilerin eğitim, doğumla vatandaşlık ve güvenli bölge yerine Türkiye'de kalma taleplerine karşılık olarak ortaya çıkan yerel halkın grup temelli duyguları arasında, müşterek paylaşım ve otorite düzeni bileşik ilişki türünün vatandaşlık özdeşimi ile iki adımlı aracı role sahip olduğu gözlemlenmiştir. Doğumla vatandaşlık ve eğitim talebi senaryoları özelinde elde edilen yapısal eşitlik modellerinde eşitlik ilişki türünün de aracı role sahip olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmalardan elde edilen bulgular tartışılmış ve ileri çalışmalar için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Irrespective of the core essence of individuals' social interactions, people evaluate and approve the actions of others based on four elemantry mental relationship types (communal sharing, authority ranking, equality matching, and market pricing) (Fiske & Haslam, 2005). Furthermore, individuals can possess group based emotions during these interactions, which pertain to a specific social category and are distinct from individual emotions towards various group members (Smith & Mackie, 2015).
The research was conducted through two studies utilizing data collected from the locals (N=1152). In the first study, relational model scale was adapted based on five different demand scenarios. As a part of the validity and reliability analyses, exploratory factor (Stage 1, N=339) and confirmatory factor analyses (Stage 2, N=209) were tested. As a result of the study, measurement materials in line with the theoretical underpinnings of the relational model scale were obtained from the datas over three out of five scenarios which based on the demands of Syrian migrants (education, preferring to living in Turkey instead of the safe region, and birthright citizenship).
In the second study (N=604), it was observed that a compound relational type involving communal sharing and authority ranking played a two-step mediation role with citizenship identification. This two step mediating role was between the group-based emotional responses of the locals and their reactions to the demands from Syrians for education, birthright citizenship, and preferring to stay in Turkey instead of a safe regions. Specificaly in demands of birthright citizenship and education scenarios, structural equational models indicated that the market pricing relationship type also played a mediating role. The study findings were discussed, and recommendations for further research were provided.