Türkiye'deki ilk hidroelektrik santrali-Tarsus HES'in endüstri mirası kapsamında değerlendirilmesi ve koruma önerilerinin getirilmesi
Evaluation of Turkey's first hydroelectric power plant-Tarsus HEPP within the scope of industrial heritage and proposals for protection
Yazar: BERFİN UYSAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE MANAV
Toros Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Endüstri mirası = Industrial heritage ; Enerji = Energy ; Fabrikalar = Factories ; Hidroelektrik = Hydroelectric ; Mersin-Tarsus = Mersin-Tarsus

Özet:
Endüstri mirası; döneminin değerlerini taşıyan yapı, alan, peyzaj, kalıntı ve sanayi sürecini kapsar. Bu öğeler kültürel, ekonomik ve sosyal ilişkilere dair veri sağlarken kent belleğini de oluştururlar. Endüstri mirasının korunma çalışmaları ve önemi, 1950 yılı sonrasında, Nizhny Tagil Tüzüğü ile konuşulmaya başlanmıştır. Türkiye'de 1990' lı yılların ardından önemli olmuştur. Bu çalışmada 19. yy. da ulaşım ticaretlerinin gelişmesi ile sanayileşme örneklerinin olduğu Mersin'in Tarsus ilçesindeki, Türkiye'nin ilk hidroelektrik santralinin endüstri mirası olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Tarsus, 19. yy. a kadar hammadde üretimi için olan kaynaklarına rağmen bunları işleyecek tesisleri bulunmamaktadır. 20. yy. a girmeden Tarsus'un potansiyelini fark eden yatırımcılar çırçır ve iplik fabrikaları kurmuştur. Ayrıca yiyecek imalathaneleri, santraller; makine parçaları yapan, tekstil, konserve ve tuğla-seramik fabrikaları faaliyet göstermiştir. Bu fabrikalar günümüzde ihmal, bilinçsiz onarım ve kararlarla verilen yeni işlevler ile tahrip hale gelmektedir. Bir kısmı işlevine devam eden, bir kısmı ise 1950'li yıllara kadar kullanıldıktan sonra işlevini kaybeden yapıların ayrıntılı belgeleme çalışması yapılmadığından Tarsus'un endüstri mirasının korunması, kent belleğinin sürdürülebilirliği için önemlidir. Bu endüstri miraslarından, Tarsus Hidroelektrik Santrali özellikle yanlış kullanımları nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Tez kapsamında; endüstri, endüstri mirası, hidroelektrik santralleri, Tarsus'un konumu, ekonomisi ve iklimi, tez kapsamındaki yapının bugünkü durumu incelenerek ve belgelenerek yapıldığı döneme ait tarihi ve mimari özelliklerinin belirlenip özgün durumunun araştırılmasıdır. Tez, 441 ada, 58 parselde bulunan santralin rölöve, restitüsyon ve restorasyon önerisini kapsamaktadır.

Abstract:
Industrial heritage; it covers the building, area, landscape, ruins and industrial processes that carry the values of the period. While these elements provide data on cultural, economic and social relations, they also form the memory of the city. The conservation efforts and importance of the industrial heritage started to be discussed with the Nizhny Tagil Regulation after 1950. It became important in Turkey after the 1990s. In this study, 19th century. In this study, it is aimed to evaluate Turkey's first hydroelectric power plant in Tarsus district of Mersin, where there are examples of industrialization with the development of transportation trade, as an industrial heritage.
Tarsus, 19th century. Despite their resources for raw material production, they do not have facilities to process them. 20th century Investors, who realized the potential of Tarsus before entering the company, established cotton gin and yarn factories. In addition, food factories, power plants; textile, canned food and brick-ceramic factories were operating. These factories are being destroyed today by negligence, unconscious repairs and new functions given by decisions. The preservation of the industrial heritage of Tarsus is important for the sustainability of the urban memory, as detailed documentation has not been made of the buildings, some of which continued to function and some of them lost their function after being used until the 1950s. Among these industrial heritages, Tarsus Hydroelectric Power Plant is in danger of extinction, especially due to misuse.
Within the scope of the thesis; industry, industrial heritage, hydroelectric power plants, the location, economy, climate of Tarsus, the current state of the building within the scope of the thesis, by examining and documenting the historical and architectural features of the period it was built and researching its original situation. The thesis covers the survey, restitution and restoration proposal of the power plant located on block 441, parcel 58.