Turizmde kırılganlık ile rezilyans kapasitesi ilişkisi: Farklı turizm işletmelerinde karşılaştırmalı bir analiz
Relationships between vulnerability and resilience capacity in tourism: A comparative analysis of various tourism operators
Yazar: ECE DOĞANTAN
Danışman: PROF. DR. MERYEM AKOĞLAN KOZAK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kapasite = Capacity ; Kapasite analizi = Capacity analysis ; Kırılganlık = Vulnerability ; Oteller = Hotels ; Psikolojik sağlamlık = Resilience ; Rekabet = Competition ; Turizm = Tourism ; Turizm işletmeleri = Tourism businesses ; Yenilenme = Renewal ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Turizm işletmeleri, kriz ve olumsuz çevresel koşulların yarattığı baskılar karşısında
yüksek derecede duyarlılık göstermekte ve bu durum işletmelerde kırılganlıklara yol
açarak operasyonlarını sürdürmelerini zorlaştırmaktadır. Artan rekabet koşulları da göz
önünde bulundurulduğunda, baskılara karşı işletmelerin yaşamlarını devam
ettirebilmelerinin, dayanıklılıklarını artıracak ve işletmeleri koruyacak bir kapasite
geliştirmelerine bağlı olduğu görülmektedir. Bu bakış açısından hareketle araştırmada
rezilyans kapasitesi ile kırılganlıklar arasındaki ilişkilerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Araştırmada rezilyans kapasitesinin belirlenmesinde ResOrgs (The Resilient
Organizations) Modeli temel alınmıştır. Model, uzman görüşleri ve İstanbul'daki turizm
işletmeleri yöneticilerinden toplanan 401 geçerli anketten elde edilen veriler üzerinde
gerçekleştirilen, Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda
yeniden şekillendirilmiştir. Analizler sonucunda 'planlama stratejileri', 'proaktif duruş',
'bilgiye erişim', 'ağlar ve ilişkiler', 'liderlik' ve 'işletme kültürü'nden oluşan turizme
özgü yeni bir rezilyans kapasitesi modeli oluşturulmuştur. Ayrıca uzman görüşleri ve alan
araştırması sonucunda turizm işletmelerinin kırılganlıklarının 'ekonomik sorunlar',
'politik sorunlar', 'güvenlik sorunları', 'mevsimsel dalgalanmalar', 'turist tercihindeki
ani değişimler', 'rekabetçi baskılar', 'yasa ve mevzuatla ilgili sorunlar' olduğu
belirlenmiştir. Araştırmada turizm işletmelerinin; 'ekonomik', 'politik', 'mevsimsellik',
'rekabet', 'turist tercihindeki ani değişimler' ve 'yasal ve mevzuatla ilgili sorunlar' olarak
belirlenen kırılganlıklarına bağlı olarak rezilyans kapasitelerinin azaldığı tespit edilmiştir.
Bununla beraber rezilyans kapasitesinin tüm boyutlarının da kırılganlıkları azaltmada
etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu kapsamda rezilyans kapasitesinin her bir
boyutunun, her bir kırılganlık değişkeni üzerindeki etkisi konaklama, seyahat ve havayoluiv
işletmeleri temelinde değerlendirilmiştir. Konaklama işletmelerinde kırılganlıkları
azaltmada 'planlama stratejileri' ve 'işletme kültürü' önemli bir rol üstlenirken, seyahat
acentalarında 'işletme kültürünün' en sık gözlenen boyut olduğu belirlenmiştir. Havayolu
işletmelerinde ise kırılganlıkları azaltmada en sık gözlenen boyutun 'ağlar ve ilişkiler'
olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlardan yola çıkarak araştırmada, turizm işletmelerine
yaşadıkları fırtınalı ortamda örgütün yapısını gözden geçirmeleri ve içsel süreçlerine
uygun, denge kalkanı olarak kullanabilecekleri bir rezilyans kapasitesi geliştirmeleri
önerilmektedir.

Abstract:
Tourism establishments are highly sensitive to the pressures created by the crises
and adverse environmental conditions, which renders these businesses more vulnerable
and difficult to sustain their operations. Given the increasingly competitive conditions,
the survival of the businesses in the face of these pressures is dependent on the
development of a capacity that would improve their resilience and protect the businesses.
Based on this perspective, the present study aimed to determine the relationships between
resilience capacity and vulnerabilities. The resilience capacity was determined with the
ResOrgs Model. The model was restructured based on the Exploratory Factor Analysis
and Confirmatory Factor Analysis conducted on the data obtained from 401 valid
questionnaires responded by the managers of tourism operators in Istanbul and expert
opinion. As a result of the analyzes, a new tourism-specific resilience capacity model that
included 'planning strategies', 'proactive posture', 'access to information', 'networks and
relations', 'leadership' and 'business culture' dimensions were determined. Furthermore,
expert opinion and field survey demonstrated that the vulnerabilities of tourism
businesses were 'economic problems', 'political problems', 'security problems', 'seasonal
fluctuations', 'sudden changes in tourist preferences', 'competitive pressures', and
'problems related to laws and regulations'. In the study, it was determined that the
resilience capacity of the businesses decreased due to the vulnerabilities such as
'economic', 'political', 'seasonal', 'competition', 'sudden changes in tourist preferences' and
'legal problems'. On the other hand, it was identified that all dimensions of resilience
capacity were effective in reducing vulnerabilities. In this context, the impact of each
dimension of resilience capacity on each type of vulnerabilities were evaluated invi
accommodation, travel and airline operators. It was observed that while 'planning
strategies' and 'business culture' played an important role in reducing vulnerabilities in
accommodation businesses; 'business culture' was the most frequently observed
dimension that reduced vulnerabilities in travel agencies. In airline operators, it was
determined that 'networks' were the most frequently observed dimension in reducing
vulnerabilities. As a result of the abovementioned findings, it was recommended for
tourism businesses to review their organizational structure and develop a resilience
capacity that is suitable for their internal processes and could be used as a balancing factor
in the stormy environment they inhabit.