Çin kaynaklarına göre Karahanlılar (840-1231) /
Yazar: NURANİYE HİDAYET
Danışman: PROF. DR. ÖZKAN İZGİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Tarih = History
Dizin: Karahanlılar = Karakhanids

Özet:
Karahanlılar IX. yüzyılın sonundan XIII. yüzyılın başlarına kadar olan tarih içerisinde Tarım Ovası 'nın batı kısmı ve Pamir Dağları 'nın kuzeyinde, Uygurlar başta olmak üzere, Karluk ve Yağma gibi Türk boylarının da aralarında bulunduğu bir kaç boy tarafından kurulmuş olan bir devlettir. Karahanlların en güçlendiği dönemlerde sınırları, şimdiki Tarım Ovası 'nın orta ve batı tarafları, İli Vadisi ve Balkaş Gölü'nün güneyi Çu Irmağı Vadisi, İssık Gölü'nün etrafı ve Maveraünnehir ' in doğusundaki bölgeleri içeriyordu. Karahanlılar ile Kao-Ch'ang Uygur Devleti sınırı Kuça şehri olmuştur (Mahmud Kaşgarlı, 1981: 526). Karahanlılar 1231 yılında Kara-Kıtanlar Devleti tarafından sona erdirilmiştir. Orta Asya Türk Tarihinde ve Uygur tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Karahanlılar Tarihini incelediğimiz zaman, Karahanlıların kuruluş hakkındaki çeşitli görüşler ileri sürüldüğünü ve halen de tam bir sonuca varılamadığını görüyoruz. Bununla birlikte, şu noktalar bizi Karahanllıların kökeni hakkında düşünmeye şevket inektedir. (2) 1) Karahanllırından önce Batı Bölgeleri'nin durumu nasıldı? 2) Orhun Uygurları Batı Bölgeleri 'ne göç etmeden önce Batı Bölgeleri'nde Uygur toplulukları yaşıyor muydu? 3) Uygurlar tarihte hangi isimlerle nerelerde yaşamıştır?III Diğer yandan, Karahanlı ların İslâmiyeti kabul etmesinden dolayı hep İslâm devletleri ve Müslümanlarla olan ilişkileri ön plana çıkmıştır. Bu durum bizim Karahanlılar acaba Çin sülaleleri ile hiç ilişki kurmadı mı? diye düşünmemize neden olmaktadır. Fakat, Çinli Vezir To'to'nun Sung Sülâlesi Tarihi isimli eserinde Karahanl ı-Çin ilişkileri üzerine pek çok önemli belge yayınlanmış bulunmaktadır. Kırkı aşkın ciltten oluşan bir hacimli eserde bizim için önemli olan kısımların başlıcaları şunlardır: Sung Sülelasi Tarihi içindeki "Hükümdar kayıtları", "Uygur Kayıtları", "Hotan Kayıtları" ve Liao Sülalesi Tarihi içindeki' "Vassal Devletler Tabloları", "Uygur Kayıtları", "Hotan Kayıtları" gibi kısımlardır. Biz bu kısımları incelediğimiz zaman Karahanlıların Sung ve Liao Sülaleri ile çok sıkı ilişkilerde bulunduğunu öğrenmekteyiz. Tezimizde yalnız Karahanlılar ile Sung Ve Liao Sülalesi ilişkileri ele alınmamıştır. Ayrıca, Karahanlıların menşei ve siyasi tarihi de araştırdığımız konular olmuştur. Araştırmamızda şu sonuca varıyoruz ki, Orhun Uygurları "Batı Bölgelerine" göç etmeden önce Kaşgar ve Balasagun bölgelerinde de Uygurlar yaşamıştır. Karahanlıların, esas kurucularının Uygurlar olabileceğini ve Karahanlıların Orhun Uygurlarının bir devamı olarak kabul etmekteyiz. Aynı zamanda, Karahanlılar islâmiyeti kabul etmekle çin sülaleliryle ilişkisini kesmemiş, eskisi gibi sürdürmeye devam etmiştir.

Abstract:
From the end of the 9 century to the beginning of the 13 century the Karahans were a state in the western part of the Tarım Ovası and the north of the Pamir mountains, founded by a number of Turkish clans that included primarily the Uygurs and a few other Turkish clans like Karlık and Yağma. During the period of their greatest strength, their borders, now the central and western parts of the Tarım Ovası, included the the Valley; Hi Chu River valley south of the Balkaş Lake, the area around the Issik Lake and the area around the source of the Maveraiin river. The city of Kuça formed the boundary between the Karahans and the Kao-Ch'ang Uygur State (1) (Mahmut Kaşgari, 1981: 526). In the year 1231 the Karahans were defeated by the state of the Kara-kitans. While the Karahans were an important turning point in the history of the Central Asian Turks and the Uygurs, when reading their history one finds that various opinions have been proposed about the founding of the Karahans, but that no final consensus has been reached. In addition these points serve to impel further discussion about the origins of the Karahans. 1) What was the condition of the Western areas before the Karahans? >.. 2) Were there Uygur peoples living in the Western areas before the Orhun Uygurs migrated there? 3) Under what names and in which areas were the Uygurs living throughout history?On the other hand, as a result of the Karahans ' acceptance of İslam their relationships with the other islamic stes and other muslims were increasingly of primary importance. This situation causes one to think "Didn't the Karahans foster any relationships with the Chinese dynasties?" However, a number of important documents published on the relationship between the Karahans and the Chinese are found in the Chinese Vesir Toto tome titled the History of the Sung Dynasties. The principal parts of this sizable work, compising over forty volumes, which are of importance to us are as follows.; "History of the Sung Dynasty. Registers of the Rulers=," "History of the Hias Dynasty. Hotan registers," and "History of the Hao Dynasty. Vassal States inveitaries. " When we examine books such as these we learn that the Karahans had firm relations with the Sung and Hiao Dynasties. In this thesis not just the relationship between the Karahans and the Sung and Liao Dynasties ha3 been investigated. In addition the political history and origins of the Karahans has been one of the topics of research. At the end of our investigation we conclude that before the Orhun Uygurs migrated to the Western areas there were Uygurs living in the Kaşgar and Balasagun areas. We acknowledge that the principal founders of the Karahans could have been the Uygurs and that the Karahans may have been a continuation of the Orhun Uygurs. At the same time with the acceptance of İslam the Karahans did not stop their relations with the Chinese Dynasties; these relatioins continued as bef oi*e.