Osmanlı koku kültüründe buhurdanın biçimsel gelişimi
Ottoman smell culture and the stylistic development of Ottoman incense burners
Yazar: REYHAN EKŞİOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHA TANMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Milletlerden milletlere, pagan kültünden tek Tanrılı dinlere, binlerce yıl boyunca izleyebileceğimiz en önemli araçlardandır buhurdanlar. Bu sebeple, günümüze ulaşan Topkapı Sarayı tombakları arasında en çok buhurdanların bulunması şaşırtıcı değildir. Buhurdanlar fonksiyonel kullanımlarının yanı sıra, Osmanlı gündelik yaşamından devlet teşrifatına sembolik değeri haiz objelerdendir.  Buna rağmen, sembolik önemlerine hiç değinilmediğini görürüz. 
Çalışma, başlığında geçen 'koku kültürü,' diğer bir deyişle 'buhur kültü' ve 'buhurdanın biçimsel gelişimi' ana eksenine oturtularak açımlanmıştır. Çalışmanın amacı Osmanlı buhurdanını salt bir materyal obje olarak sunmaktan öte; tarihi ve sosyal boyutlarını da içine katarak 'duyusal' bir bakış açısıyla bir sanat tarihi tezi ortaya çıkarmaktır.  Yedi bölümden oluşan çalışmada, Akdeniz kültürü uygarlıklarının buhur kültleri ve buhurdan örnekleri ele alınarak, Osmanlı buhur kültünün ve buhurdan biçiminin gelişimi en başından izlenmeye çalışılmıştır.  
Osmanlı koku kültüründe buhur kullanımı ve Osmanlı buhurdanının biçimsel gelişimi tarihi seyri içinde ayrıntılı ortaya konarak, Osmanlı buhur kültünün pan-Akdeniz uygarlığının bir devamı olduğu sonucuna varılmış ve bu çerçevede temel Osmanlı buhurdan formu da tarihi gelişimi içinde karşılaştırmalı olarak sunulmuştur.

Abstract:
Incense burners are one of the most unique tools that we can follow in the course of history through all nations and from pagan cults to monotheistic religions. For this reason it is not surprising that among the Topkapi Palace Inventory the number of tombac incense burners that have survived succeed all other tombacs. Incense burners occupy an important status in Ottoman daily life as well as state ceremonies and have a symbolic value besides their functional use. Nevertheless, their symbolic significance is never noticed at all.
Ottoman 'smell culture' i.e. 'incense cult' and 'the stylistic development of incense burners stand at the core of our study and the themes expand thereon. The goal of this study is to create an art history thesis with a 'sensory' perspective by including historical and social dimensions of incense burners that is beyond just presenting Ottoman incense burners as mere material objects.  In this study, which consists of seven chapters, Ottoman incense cult and the development of the forms of the Ottoman incense burners were traced from the very beginning along with the incense cults and incense burner examples of civilizations of the Mediterranean culture. 
The use of incense in Ottoman smell culture and the stylistic development of the Ottoman incense burners were presented in detail in historic timeline and it was concluded that the Ottoman incense cult was a continuation of the pan-Mediterranean civilization. In this regard, the basic form of the Ottoman incense burner has been presented in a comparative study.