Abdurrahman el-Berkûkî'nin Divan el-Mütenebbî'yi şerh yöntemi (İnceleme-değerlendirme)
Abd al-Rahm'ân al-Bargûgî's commentary methot of Divân al-Mutanabbi (Review and evalution)
Yazar: İSMAİL ARAZ
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM KAÇAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Berkuki = Berkuki ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Mütenebbi = Mütenebbi ; Şerh = Commentary ; Şiir = Poem

Özet:
Arap şiiri, edebiyat sahasındaki ilimler başta olmak üzere İslâmi ilimlerin amaç ve gayelerinin doğru bir şekilde anlaşılıp yorumlanması amacına matuf bu ilimlerin muhtelif dallarında uzman olan âlimler tarafından mercek altına alınarak irdelenmiş ve yeri geldiğinde delil amaçlı ilgili meseleler için rivayet edilmiştir. Arap şiirinin kazandığı bu başarının arkaplanında sadece şiirlerin Arapça olması yatmamaktadır; şiirlerde vaki olan fesâhat, belâgat ve sanatsal estetikler, âlimlerin nazarında önemli görülmüş ve buna bağlı olarak şairlerin şiirlerine değer atfedilmiştir.
 Arap şiirinde fesâhat, belâgat, teşbîh ve istiâre denildiğinde akla Ebü't-Tayyib'in ismi gelmektedir. Ebü't-Tayyib'in şiiri içerdiği sanatsal estetik, şairlerin kullanımlarından farklı terkipler ve portrelere sahip olması dolayısıyla Arap edebiyatında edebî birikimin doruk noktasında görülmüştür. Şairin şiirlerine atfedilen bu ehemmiyet, sadece sözlü edebiyatta kalmamış, bunun yanı sıra yazılı edebiyata da taşınarak Ebü't-Tayyib etrafında geniş bir şerh ve nakd literatürünün doğmasına vesile olmuştur. Nitekim daha şair hayattayken şiirleri, büyük dil âlimleri tarafından şerh edilmiştir.  
   Bu çalışmada, Ebü't-Tayyib'in Dîvân'ı üzerine yapılan onlarca şerhin devamı sayılabilecek Berkûkî'nin şerhi, muhteva ve biçim yönünden incelendi. Şerh, Ebü't-Tayyib'in şiirlerine yönelik olduğu için çalışmada ayrıca şairin hayatına ve şiir anlayışına da değinilerek şiirlerinin bu kadar ehemmiyeti haiz olmasının arkaplandaki sebebi irdelendi. Berkûkî'nin şerhinin olumlu tarafları, şiir şerhindeki noksanlıkları, edebî zevke bakış açısı ve şerhinde takip ettiği metodun diğer şârihlerin metoduyla kıyaslanması gibi konular ve bu konulara bağlı olarak şerhte muğlak kalan problemler incelenip değerlendirildi. Çalışmanın temel amacı, Berkûkî'nin Ebü't-Tayyib'in şiirlerini şerh etmede takip ettiği metodun incelenmesidir. Bu bağlamda Ebü't-Tayyib'in şiir anlayışına ve haiz olduğu şöhretin arkaplanındaki amilin nasıl oluştuğuna dair cevaplar aranmıştır.
Anahtar Kavramlar: Ebü't-Tayyib, el-Mütenebbî, Berkûkî, Dîvân, Şerh, Şiir, Nakdü'ş-Şi'r.

Abstract:
Arab poetry has been examined by scholars who are experts in various branches of Islamic sciences, especially by scientists in the field of the literature in order to correctly understand and interpret the aims and purposes of Islamic sciences. This importance attributed to Arabic poetry has managed to preserve itself since the revelation. The success of this importance lies not only in the fact that the poems are Arabic; eloquence and artistic aesthetics contained in the poem were considered important in the eyes of the scholars and attributed value to the poets' poems.
 In Arabic poetry, the name of Abu al-Tayyib comes to mind when it is eloquence and aesthetics mentioned. Abu al-Tayyib's poems have been seen at the height of literary accumulation due to the artistic aesthetics it contains in Arabic literature and its compositions and portraits different from those of poets. This importance attributed to the poet's poems, not only in oral literature, but also moved to written literature has led to the emergence of a wide commentary and nakd literature around Abu al-Tayyib. As a matter of fact, while the poet was alive, his poems were annotated by great language scholars.
In this study, the interpretation of Barquqi, which can be considered as the continuation of dozens of commentaries on the Diwan of Abu al-Tayyib, was examined in terms of content and format. Since the commentary is directed to the poems of Abu al-Tayyib, in the study, the life of the poet and his understanding of poetry are also mentioned and the reason behind this importance is examined. The positive aspects of Barquqi's commentary, the deficiencies in the commentary of the poetry, the point of view of the literary taste and the comparison of the method he followed in his commentary (sharh) with the method of the other commentaries and the ambiguous problems in these subjects were evaluated. The main purpose of this study is to examine the method followed by Barquqi in his commentary on Abu al-Tayyib's poems. In this context, the answers of Abu al-Tayyib's understanding of poetry and how the agent formed in the background of his fame were sought.
Keywords: Abu al-Tayyib, al-Mutanabbi, al-Barquqi, Diwan, Commentary (sharh), Poetry, Poetry Critique (naqd al-shi'r).