Aziz Mahmud Hüdâyî ve türbesi etrafındaki folklorik unsurların incelenmesi
Analysis of folkloric elements around Aziz Mahmud Hüdâyî
Yazar: OĞUZ ERDOĞAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FERHAT ASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Aziz Mahmud Hüdayi = Aziz Mahmud Hüdayi ; Halk bilimi = Folklore ; Halk inançları = Public beliefs ; Menkıbe = Menkıbe ; Türbeler = Tombs ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Aziz Mahmud Hüdâyî, Türk sufi geleneği içerisinde geçmişten günümüze
kült konusu bir velî olarak kültür tarihimizde yerini almıştır. Bayramîye tarikatının
bir kolu olan Celvetîye'nin kurucusudur. Bugün Üsküdar'da bulunan türbesi, halkın
teveccüh ettiği ve kutsal saydığı mekânlardandır. İstanbul'da bulunan ve ziyaret
ritüeline sahne olan merkezlerden biridir.
Bu çalışmada, Aziz Mahmud Hüdâyî ve türbesi etrafında oluşan folklorik
unsurlar ele alınmıştır. Bu folklorik unsurlar Aziz Mahmud Hüdâyî'nin menkabeleri,
Aziz Mahmud Hüdâyî ve türbe etrafında oluşan memoratlar, Aziz Mahmud Hüdâyî
Türbesi'nde inançlara bağlı olarak uygulanan ritüeller olarak sınırlandırılmıştır.
Birinci bölümde Aziz Mahmud Hüdâyî'nin hayatı, eserleri ve tarikatı
hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise türbe kavramı ve Aziz Mahmud
Hüdâyî Türbesi ele alınmıştır. Öncelikle türbe kavramı açıklanmaya çalışılmıştır.
Sonrasında türbelerin ziyaretçileri, bu ziyaretçilerin ziyaret motivasyonları,
türbelerin ziyaretçileri açısından fonksiyonları üzerinde durulmuştur. Bu bölümde
ayrıca Aziz Mahmud Hüdâyî Türbesi tanıtılmıştır. Türbenin ziyaretçileri hakkında
bilgi verilmiş ve türbenin çevreye bugünkü etkisi üzerinde durulmuştur. Üçüncü
bölümde Aziz Mahmud Hüdâyî ve türbesi etrafında teşekkül eden folklorik
unsurlardan ritüeller ele alınmıştır. İnanç, halk inancı ve ritüeller hakkında bilgi
verilmiş, derlenen ritüeller halk bilimsel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Dördüncü
bölümde Aziz Mahmud Hüdâyî'nin menkabeleri incelenmiştir. Bu bölümde öncelikle
velî ve velî kültü açıklanmıştır. Daha sonra menkabe hakkında bilgiler verilmiştir.
Son olarak derlenen menkabeler halk bilimsel olarak değerlendirilmiştir. Beşinci
bölümde Aziz Mahmud Hüdâyî ve türbesi etrafında oluşan memoratlar incelenmiştir.
Memoratlar hakkında bilgi verildikten sonra derlenen memorat metinleri yine halk
biliminin araştırma ve inceleme yöntemleriyle değerlendirilmiştir.
Araştırmamız neticesindeki tespitlerimiz çalışmamızın Sonuç kısmında
değerlendirilerek ortaya konmuştur. Sonuç kısmının ardından

Abstract:
Aziz Mahmud Hudayi, situated in a very important place in Turkish sufi
tradition, took his place in our cultural history as one of the most exclusive
characters. He is the founder of Celvetiye that is a sect of Bayramiye order. Today
his tomb situated in Uskudar is one of the people attraction places and considered as
a holy place. It is one of most important centers that placed in Istanbul and has a
ritual of visiting.
In this study Aziz Mahmud Hudayi and folkloric elements that take place
around it, is handled. These folkloric elements are limited to tales of Aziz Mahmud
Hüdayi, memorates that were constructed around Aziz Mahmud Hüdayi and his
tomb, and rituals that are practiced stick to the beliefs.
In the first chapter information about the life of Aziz Mahmud Hudayi, his
works and his sufi order is given. In the second chapter, Tomb Phenomenon and The
Tomb of Aziz Mahmud Hudayi are handled. Firstly the notion of tomb is tried to be
explained. Then, the visitors of the tombs, their visiting motivation and the functions
of tombs in the aspect of their visitors are focused on. Moreover in this chapter, The
Tomb of Aziz Mahmud Hudayi is introduced. Information about the visitors of tomb
and the effects of the tomb are emphasized. In the third chapter, the ritual which is
among the folkloric elements consisted around the tomb and Aziz Mahmud Hudayi
are discussed. Information about the belief, the people?s belief and rituals are given,
the compiled rituals are evaluated by using the folkloristic methods.
In the fourth section the tales of Aziz Mahmud Hüdayi is examined. Initially
veli and veli cult is explained then information about tales is given. Lastly, the
compiled tales are also evaluated by using the folkloristic methods.
In the fifth section, memorates comprised around Aziz Mahmud Hüdayi and
his tomb are analyzed. After giving information about memorates the comprised
texts are evaluated within the scope of folkloristic research and analyzing methods.
Finally, the concluded results are introduced. After the results chapter,
references and appendix parts are taken place. Moreover, indexes of special name
and notions are added to this study.