Dördüncü sınıf Türkçe dersinin söz varlığı öğretimi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the fourth grade Turkish lesson in terms of vocabulary teaching
Yazar: YASEMİN BOYACI ALTINAY
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AKYOL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Kelime öğretimi = Vocabulary teaching ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Bu araştırma dördüncü sınıf Türkçe derslerinde ve ders kitaplarında söz varlığının geliştirilmesine yönelik etkinlikleri, sınıf öğretmenlerinin görüşlerini ve öğrenme öğretme sürecinde kullandıkları stratejileri, uygulamaları, etkinlikleri ve harcadıkları zamanı belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını Konya ili Selçuklu ilçesindeki bir ilkokulda 2020-2021 eğitim-öğretim yılı itibariyle dördüncü sınıfı okutan sınıf öğretmenleri (11 kişi) oluşturmaktadır. Araştırma ilkokul dördüncü sınıf düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Dördüncü sınıfın genel olarak okuma yazma sorunlarının çözülmüş olduğu söz varlığı yönünden alt sınıflara göre daha yetkin bir düzey kabul edildiği, sınıf öğretmenlerinin de bu sınıf düzeyinde söz varlığını geliştirmeye yönelik çalışmalara daha fazla yer verdiği düşüncelerinden hareketle çalışma grubu dördüncü sınıflardan seçilmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenler amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesine göre belirlenmiştir. Araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın veri toplama sürecinde, Türkçe ders kitabının incelenmesinde etkinlik belirleme çizelgesi, sınıf gözlemleri için yapılandırılmış gözlem formu, katılımcılarla yapılacak görüşmeler için yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi tekniklerinden faydalanılmıştır. Araştırmanın sonucunda söz varlığı gelişimini destekleyen önemli araçlardan biri kabul edilen ders kitaplarındaki etkinliklerin temel dil becerilerine göre dağılımının değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir. Aynı zamanda Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) yer alan kazanımlar doğrultusunda hazırlanan etkinliklerin bütün tema ve metinlerde benzer nitelikte olduğu, öğrencilere öğretilmesi hedeflenen kelime sayılarının gerek Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) gerekse ders kitabında sistematik bir şekilde yer almadığı belirlenmiştir. Türkçe dersi öğretim sürecinde öğretmenlerin kelime öğretimine ilişkin 14 farklı etkinliğe, 19 farklı yöntem, teknik ve strateji kullanarak ders kitabı doğrultusunda yer verdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin Türkçe dersi öğretim sürecinde en az zamanı değerlendirme ve ödevlendirmeye yönelik etkinliklere, en fazla zamanı ise doğrudan kelime öğretimi içermeyen çalışmalara ayırdıkları tespit edilmiştir. Kelime öğretimine ilişkin strateji kullanımına ve teknolojiden faydalanmaya ise öğretmeye değer kelimelerin seçimine göre daha fazla zaman ayrıldığı ortaya çıkmıştır. Gözlemlenen öğretim sürecinde öğretmenlerin, söz varlığını geliştirmeye yönelik olarak kullanılan stratejilerden en fazla bağlama başvurma, tekrarlama, soru-cevap ve hedef kelimelere dikkat çekme stratejilerine yer verdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin belirlenen stratejilerin tamamına ders kitabı doğrultusunda metinler ve metinlere bağlı etkinliklerin işlenişi sırasında yer verdikleri belirlenmiştir. Gerçekleştirilen gözlem ve görüşmelerden elde edilen sonuçlara göre, öğretmenlerin söz varlığının geliştirilmesine yönelik kullanmış oldukları yöntem, teknik ve stratejiler hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları dolayısıyla stratejilerin gerektirdiği uygulama basamaklarını uygun şekilde kullanamadıkları ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the activities for improving vocabulary in fourth grade Turkish lessons and textbooks, the opinions of classroom teachers and the strategies, practices, activities and time they spent in the learning and teaching process. The participants of the research are primary school teachers (11 teachers) who teach the fourth grade in a primary school in Konya province Selçuklu district as of the 2020-2021 academic year. The research was carried out at the fourth grade level of primary school. Considering that the fourth grade is a more competent level than the lower grades in terms of vocabulary, in which literacy problems are generally solved, and that primary school teachers give more space to studies to improve vocabulary at this grade level, have been effective in choosing the fourth graders as the study group. The teachers participating in the research were determined according to the easily accessible situation sampling, which is one of the purposeful sampling methods. The research was carried out with a case study, one of the qualitative research designs. In the data collection process of this research, an activity determination chart was used to analyze the Turkish textbook, a structured observation form for classroom observations, and a semi-structured interview form for interviews with the participants. In the analysis of the data, descriptive analysis and content analysis techniques were used. As a result of the research, it has been determined that the distribution of the activities in the textbooks, which are accepted as one of the important tools supporting the development of vocabulary, varies according to basic language skills. At the same time, it was determined that the activities prepared in line with the achievements in the Turkish Lesson Curriculum (2019) were similar in all themes and texts, and the number of words aimed to be taught to students were not systematically included in either the Turkish Lesson Curriculum (2019) or the textbook. It was concluded that in the Turkish lesson teaching process, teachers included 14 different activities related to vocabulary teaching, using 19 different methods, techniques and strategies, in line with the textbook. It has been determined that the teachers spend the least time on activities for evaluation and homework in the Turkish lesson teaching process, and the most time on activities that do not include direct vocabulary teaching. It has been revealed that more time is devoted to the use of strategy and technology related to vocabulary teaching than to the selection of words worth teaching. In the observed teaching process, it was concluded that among the strategies used to improve vocabulary, teachers mostly included the strategies of referring to the context, repetition, question-answer and drawing attention to target words. It was determined that the teachers included all of the determined strategies in the course of the texts and activities related to the texts in line with the textbook. According to the results obtained from the observations and interviews, it was revealed that the teachers did not have sufficient knowledge about the methods, techniques and strategies they used to improve the vocabulary, therefore they could not use the application steps required by the strategies appropriately.