Örgütlerde verimlilik karşıtı iş davranışları ve personel seçim araçları açısından verimlilik karşıtı iş davranışları gösterme eğiliminin belirlenmesine yönelik bir araştırma
Counterproductive work behaviour in organizations and a research on defining counterproductive work behaviour tendency in recruitment methods
Yazar: İRFAN GÜLTAŞ
Danışman: PROF. DR. LALE TÜZÜNER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilişsel yetenek = Cognitive ability ; Kişilik = Personality ; Kişilik değerlendirme = Personality assessment ; Kişilik profilleri = Personality profiles ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Sapmış davranış = Deviant behaviour ; Verimlilik = Productivity ; Örgütsel psikoloji = Organizational psychology ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management ; İşe alma = Recruitment

Özet:
Örgütlerin sahip olduğu en önemli kaynak olan insan kaynağının etkin bir şekilde yönetilmesi, şüphesiz örgütlerin hedeflerine ulaşmasında büyük önem taşımaktadır. İnsan kaynağının etkin bir şekilde yönetilmesinin temelinde ise çalışanların iş performanslarının başka bir ifadeyle çalışanların davranışlarının iyi yönetilmesi yer almaktadır. Örgütlerin amaçlarına ulaşmasında çalışanların görev tanımlarında yer alan davranışları sergilemeleri önemlidir. Bunu yanısıra görev tanımlarında yer almasa bile çalışanların örgüte katkı sağlayacak türde sergiledikleri davranışlar akademik çalışmaların yoğunluğunun burada toplanmasına neden olmuştur. Benzer şekilde rol ötesi davranışlar içerisinde yer alan ve örgütlerin üretkenliğini ve verimliliğini olumsuz olarak etkileyen verimlilik karşıtı iş davranışları ise ancak son 20 sene içerisinde ele alınmaya başlanmıştır.Çalışmamızda çalışanların örgüt içerisinde bilinçli olarak gerçekleştirdikleri rol ötesi davranışlar ile rol ötesi davranışlar içerisinde olumsuz davranışlar olarak nitelendirilen verimlilik karşıtı iş davranışlarının boyutları ve belirleyicileri detaylı olarak incelenmiştir. Bunun yansıra örgütlerde işe alım süreci ve işe alım sürecinde kullanılan farklı araçlar ele alınarak özellikle ülkemizde işe alım sürecinde en çok kullanılan bilişsel yetenek testleri ve kişilik envanterleri ile kişilerin işe alındıktan sonraki dönemde sergiledikleri verimlilik karşıtı iş davranışları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, yöneticilerinin değerlendirmelerine göre çalışanların görece olarak en sık üretimden sapma, fiziksel çekilme ve kötüye kullanma boyutlarında yer alan verimlilik karşıtı iş davranışlarını sergiledikleri ortaya çıkmaktadır. Kişilik boyutlarından sorumluluk bilincinin, kötüye kullanma ve fiziksel çekilme boyutlarında yer alan verimlilik karşıtı iş davranışlarıyla negatif yönde; dışadönüklüğün, fiziksel çekilme boyutunda, duygusal dengesizliğin ise kötüye kullanma boyutunda yer alan verimlilik karşıtı iş davranışlarıyla pozitif yönde ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. Bilişsel yeteneğin, kötüye kullanma, üretimden sapma ve sabotaj boyutlarında yer alan verimlilik karşıtı iş davranışlarıyla negatif yönde ilişkili olduğu ve bilişsel yeteneğin, kötüye kullanma, üretimden sapma ve sabotaj boyutlarında yer alan verimlilik karşıtı iş davranışlarının sergilenme düzeyleri üzerinde anlamlı etkiye sahip olduğu ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
Effective management of human resources, which is the most important resource for organizations, undoubtedly constitutes immediate priority for the organizations to achieve objectives. At the base of effective human resource management lies the good management of employee performance, in other words, the management of employee behaviors. The idea that the organizations would achieve their objectives by ensuring that the employees demonstrate the desired behaviors has led to the congregation of academic studies at this point. However, the studies regarding undesired behaviors presenting negative effects on productivity and efficiency were only engaged in the last decades.Our study evaluates employee conducts beyond defined extra role behaviours at the behest of the employee as well as the correlation between these relations, the extents and determination dimensions and antecedents of counterproductive work behaviours, which are defined as negative behaviors. In addition, the study assesses the recruitment process and various methods applied in the recruitment process of organizations with a particular focus on the most commonly preferred cognitive ability tests and personality inventories for the recruitment activities in our country. The research section of this study investigates the correlation between the cognitive ability tests and personality inventories utilized for recruitment process with counterproductive behaviours demonstrated by persons after the recruitment phase.