Sosyal bilgiler ders kitaplarında düşünmeyi engelleyen dil yanlışlarının belirlenmesi
Determination of language errors hindering thinking in social sciences course books
Yazar: FİRDEVS DÜZGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA GÜLTEKİN
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dil yanlışları = Linguistic mistakes ; Düşünme = Thinking ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; İmla = Spelling

Özet:
Dil, düşünmenin en önemli aracı konumunda, düşünmeyi geliştiren bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Nitekim Sosyal Bilgiler Programı'nın kazandırılması gereken beceriler sıralamasında ilk sırayı, Türkçenin düzgün kullanımı almaktadır. Bu nedenle sosyal bilgiler eğitiminin bu beceriyi kazandırır şekilde yapılandırılması gerekir. Sosyal bilgiler eğitiminde kullanılan araçlardan en önemlilerinden birini ders kitapları oluşturmakta olup bu ders kitapları, uzun bir süreç ve titiz bir çalışma ile programın amaçlarını en iyi şekilde vurgular nitelikte hazırlanmalıdır. Kitapların, öğretmen ve öğrencilere örnek olması, üstelik yazılı ve kalıcı bir kaynak olması nedeniyle programın amaçlarına aykırı hatalar barındırmaması gerekir. Bu durumdan hareketle araştırmada, ilköğretim okullarında Millî Eğitim Bakanlığı TTKB tarafından okutulmak üzere kabul edilmiş sosyal bilgiler yazılı materyallerinden olan ders kitaplarında yer alan düşünmeyi engelleyen dil ve anlatım yanlışlarının tespiti amaçlanmıştır. Araştırma nitel bir çalışmadır. Bu doğrultuda araştırmanın verilerini, 2016-2017 eğitim öğretim döneminde Millî Eğitim Bakanlığı TTKB tarafından beş yıl süreyle okutulmak üzere kabul edilmiş, sosyal bilgiler öğrencilerinin muhatap olduğu, temel eğitimin ikinci kademesinde yer alan 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarından Aksaray ilinde dağıtılanlar oluşturmaktadır. Araştırmada ders kitapları üzerinden doküman analizi yapılarak sonuçlara ulaşılmıştır.
Ders kitaplarının analizinde düşünmeyi engelleyen dil yanlışları; anlatım bozuklukları (anlamsal ve yapısal), yazım kurallarına aykırılık ve noktalama işaretlerinin yanlış kullanımı başlıkları altında ele alınmıştır. İncelenen üç ders kitabının dil ve anlatım konusunda sorunlu oldukları, kitaplardaki kavramların yerli yerinde kullanılmadığı görülmüştür. Ders kitaplarında toplam 100 yanlış tespit edilmiş olup yanlış kullanımların doğru biçimleri gösterilmiş ve yanlışlığın nedenleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın örneklemini teşkil eden söz konusu ders kitaplarında çok fazla dil yanlışının tespit edilmesiyle, kitapların yazımında dilin güzelliklerini ortaya koymakta yeterince özen gösterilmediği görülmüştür. Araştırmada anlam ve kullanım bakımından anlaşmazlıklar olan kavramlara açıklık getirilerek düşünmenin yanlış yönlendirilmesi, çıkarımların yanlış yapılmasının engellenmesi gayesi ile yapılacak çalışmalara yardımcı olabilecek bir literatür ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sosyal bilgiler ders kitaplarının son tetkiklerle daha uygun hale getirilerek düşünmeyi engelleyen dil yanlışlarından arındırıldığı bulgusuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Language is considered as the most important tool for thinking and a factor that improves the ability to think. Thus, correct use of Turkish ranks first among the skills that need to be gained by the Social Sciences Program. Therefore, social sciences educational programs must be structured in a way that will allow students to gain these skills. Course books, which constitute one of the most important tools that are used in social sciences education, should be prepared meticulously in a considerable amount of time and in such a way that will emphasize the program objectives in the best way. Books must not include errors that are contradictory to the program objectives since they act as an example for teachers and students and they are written and permanent resources. From this point of view, it is aimed in this qualitative study to determine the language and expression errors that exist in the course books which are accepted among written social sciences materials intended to be taught in primary schools by Turkish Education Board in the Ministry of National Education. In this respect, the data of the study comprises of social sciences course books prepared for 5th, 6th and 7th grade of second level of basic education accepted to be taught for five years by Turkish Education Board in the Ministry of National Education in 2016-2017 academic year. The books were chosen among those that were distributed in Aksaray province. Results of the study were obtained through document analysis performed on course books.
The linguistic errors hindering thinking in the analysis of coursebooks are discussed under the headings of incomprehensibility (semantic and structural), contradiction to spelling rules and misuse of punctuation. Detailed investigations of three coursebooks revealed that they are problematic in language and expression and the terms are not used in the proper places. 100 errors were identified in the analysis of the coursebooks in total, the correct uses of misuses were presented and the misuses weree loborated. With the determination of plenty
of linguistic errors in the analysis of sampling, it was observed that the authors were not attentive enough in revealing beauties of the language. In the study, a literature that would assist the following studies was aimed to reveal for the purpose of preventing misguided thinking and misinterpretation of deductions by clarifying the concepts over which there are conflicts of semantics and usage. Social Studies textbooks have been found to be more appropriate with recent examinations and clear from language mistakes that prevent thinking.