Antalya kent belleğinde narenciye
Citrus in urban memory of Antalya
Yazar: HİLAL KÜÇÜKSOKU
Danışman: PROF. DR. HİLAL TUĞBA ÖRMECİOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Antalya = Antalya ; Bellek = Memory ; Kimlik = Identity ; Narenciye = Citrus

Özet:
İlk yerleşimlerden modern kentlere kadar insanların çevresinde şekillenen kentler, bireysel davranışlar ve toplumsal özelliklerden etkilenerek tarihsel süreç içerisinde kendine özgü bir karakter kazanmıştır. Bir nesneyi diğerinden ayırdığı gibi kentleri de birbirinden ayıran ve diğerleri arasında öne çıkaran kimlik olgusu, kültürel, sosyal, toplumsal, ekonomik ve siyasi pek çok şeyden etkilenmektedir. 
Değişen dünya düzeninde aynı kalması beklenemeyen kentler de sürekli bir devinim içerisindedir. Özellikle Sanayi Devrimi sonrası teknolojik gelişmeler ve makineleşme çerçevesinde başlayan, 20'nci yüzyılla birlikte hızlanan kentleşme süreci, plansız değiştirilen kentleri beraberinde getirmektedir. Yeni teknolojiyle birlikte modern üretim tekniklerinin yarattığı potansiyeller, kırsaldan kente göçlere neden olmaktadır. Artan barınma ihtiyacıyla fiziksel olarak plansızca tahrip edilen kentler, insanların beraberinde getirdiği değerleri, alışkanlıkları ve gündelik yaşam pratikleriyle kimliksel olarak da değişikliğe uğramaktadır. Tarımdan sanayiye geçen ekonomi politikalarının yanı sıra sahil kentleri için artan turizm teşviki, kent üzerindeki değişikliklerin bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasını engellemektedir. Bu müdahaleler sahil kentlerinin ayırt edici özelliklerini kaybetmesine ve tipik bir turizm kentine dönüşmesine neden olmaktadır.
Köklü bir tarihe ve zengin kültürel özelliklere sahip Akdeniz Havzası'nın bir parçası olan Antalya'yı diğer Akdeniz kentleri içerisinde öne çıkaracak olan kimlik bileşenleri araştırılmıştır. Antalya kent tarihi içerisinde gerek sosyal hayatta gerek fiziksel mekanlarda izleri bulunan narenciye, çalışmanın odağı olarak seçilmiştir. Literatür taramasında kentsel kimlik çalışmalarının genellikle toplumsal kimlik bileşenlerini, İstanbul ve Ankara gibi merkez kentler üzerinden ele aldığı belirlenmiştir. Bu tez daha az çalışılan doğal kimlik bileşenlerini perifer bir kent olan Antalya ile birleştirmektedir. Antalya'nın doğal kent kimliğini narenciye üzerinden ele alan çalışma, kent için alınacak kararlarda; kolektif bellekte yer edinen bileşenlerin ve bellek mekanların gözetilmesi ve tek bir özelliğe odaklanmadan bütüncül bir yaklaşım izlenmesi gerektiğini savunmaktadır.

Abstract:
Cities shaped around people, from the first settlements to modern cities, have gained a unique character throughout the historical process, influenced by individual behaviours and social characteristics. The phenomenon of identity, which distinguishes cities from each other and makes them stand out among others, just as it separates one object from another, is affected by many cultural, social, economic and political factors.
Cities that cannot be expected to remain the same in the changing the world order are also in constant motion. The urbanization process, which started within the technological developments and mechanization especially after the Industrial Revolution and accelerated with the 20th century, brings with it unplanned cities. The potentials created by modern production techniques along with new technology cause migration from rural to urban areas. Cities, which are physically destroyed in an unplanned manner due to the increasing need for shelter, are also undergoing identity changes with the values, habits and daily life practices that people bring with them. In addition to economic policies shifting from agriculture to industry, increasing tourism incentives for coastal cities prevent the changes in the city from being addressed with a holistic approach. These interventions cause coastal cities to lose their distinctive features and turn into a typical tourist city.
The identity components that will make Antalya, which is a part of the Mediterranean Basin with a deep-rooted history and rich cultural characteristics, stand out among other Mediterranean cities have been researched. Citrus, which has traces in both social life and physical spaces in Antalya city history, was chosen as the focus of the study. In the literature review, it was determined that urban identity studies generally address social identity components through central cities such as Istanbul and Ankara. This thesis combines less studied natural identity components with Antalya, a peripheral city. The study, which deals with the natural city identity of Antalya through citrus advocates that the components and memory spaces in the collective memory should be taken into consideration and a holistic approach should be followed without focusing on a single feature.