TRT Türk Halk Müziği repertuvarının değerler eğitimi, müzikal boyutlar ve müzik derslerinde kullanılabilirliği açısından incelenmesi
Examination of TRT Turkish Folk Music repertoire in terms of values education,musical dimensions and usage in music lessons
Yazar: SERAP YAĞMUR İLHAN
Danışman: PROF. DR. ERSAN ÇİFTCİ
İnönü Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Müzik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Müzik = Music
Dizin: Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Halk müziği = Folk music ; Müzik dersi = Music lesson ; Müzik eğitimi = Music education ; Müzikal analiz = Musical analysis ; Repertuar = Repertoire ; TRT = Turkish Radio and Television Corporation ; Türk halk müziği = Turkish folk music ; Türküler = Folk songs

Özet:
Bu araştırmada, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) Türk Halk Müziği
(THM) repertuvarının sözlü türkülerindeki değer ifadelerinin incelenmesi ve değerler
eğitimine uygunluğu tespit edilen türkülerin, müzikal boyutlar açısından analiz edilerek
bu türkülerin müzik eğitiminde kullanılabilirliğinin tespiti amaçlanmıştır.
Araştırma, tarama modelinde betimsel bir araştırma olup, araştırmada nicel ve
nitel araştırma yöntemlerinden oluşan karma yöntem kullanılmıştır. Nitel açıdan,
yörelere (illere) ve bölgelere göre taranan TRT THM repertuvarı sözlü türkülerinin
içerik analizi yapılarak, türküler taşıdıkları değer içeriklerine göre tasnif edilmiştir. Bu
amaçla "Türkülerı̇ n Değerler Eğı̇ tı̇mı̇ ne Uygunluğunu Tarama Formu" geliştirilmiş olup
değer ifadesi taşıyan türkülerin taşıdıkları değer ifadelerine ilişkin içerik analizleri
yapılmıştır.
Araştırmanın nicel kısmındaki verilere ulaşmak için uzman görüşleri
doğrultusunda "Türkülerin Müzikal Analizi Formu" oluşturulmuştur. Bu form
kullanılarak 1218 türkünün müzikal analizi yapılmıştır. Müzikal analizleri yapılan
türkülerin değerlendirilmesi "Türkülerin Müzikal Değerlendirme Formu" ile uzman
görüşleri alınarak yapılmıştır. Sayısal veriler yörelere ve bölgelere göre grafik ve
tablolar halinde sunularak yorumlanmıştır.
TRT THM repertuvarındaki türküler, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından öğretim
programlarında belirtilen "Adalet, Dostluk, Dürüstlük, Öz Denetim, Sabır, Saygı, Sevgi,
Sorumluluk, Vatanseverlik ve Yardımseverlik" gibi on kök değer araştırmacı tarafından
oluşturulan alt tema ve kodlara göre tasnif edilmiştir. Türkiye'nin 7 bölgesi ve 7 bölgesi
dışında kalan Diğer Yörelere (Kerkük, Azerbaycan, Rumeli, Musul, Kırım ve Kıbrıs)
ait TRT THM repertuvarında yer alan 5384 kırık hava ve 1073 uzun hava sözleri
açısından incelenmiş olup toplam 1218 türküde 1347 değer ifadesi tespit edilmiştir.
Uzman kontrolleri sonucu araştırmacı tarafından değer (tema), alt tema ve
kodları belirlenmiş olan türkülerin müzikal analizlerinde; türkülerin tampere bir çalgı
olan piyanoda çalınabilirliği, makamsal, usûl, öğrenci seviyesine uygunluğu (sınıf
iv
düzeyi), çocukların ses sınırlarına uygunluğu, türkülerin karar sesleri, müzikal zorluk
düzeyleri vb. öğelere bağlı sınıflandırma ile müzik derslerinde kullanılabilirliği,
bölgelere ve yörelere göre dağılımları incelenmiştir.
Araştırmanın sonucunda türkülerde en yoğun görülen temanın, Sevgi teması, alt
temanın Aile Dışındaki Bireylere Karşı Duyulan Sevgi alt teması, kodun ise Sevgili
Sevgisi kodu olduğu görülmüştür. Bu tema, alt tema ve kodun en yoğun görüldüğü
bölgenin ise İç Anadolu Bölgesi olduğu tespit edilmiştir. Türkülerdeki değer
çeşitliliğinin en fazla İç Anadolu ve Karadeniz Bölgelerinde olduğu saptanmıştır.
Tüm bu bölgelerin müzikal analizleri sonucu incelendiğinde türkülerde görülen
en yoğun olan makamın Hüseyni makamı olduğu ve bu makamın en yoğun görüldüğü
bölgenin İç Anadolu Bölgesi olduğu, en yoğunlukta olan usulün 4/4'lük usul olduğu
incelenmiştir. 4/4'lük usul yapısında olan türkülerin ise en yoğunlukta olduğu bölgenin
İç Anadolu Bölgesi olduğu gözlenmiştir. Ses genişliklerinin ise Sol4-Sol5 ve Sol4-La5
aralıklarında olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this research, it is aimed to examine the value expressions in the oral folk
songs of the Turkish Radio and Television Corporation (TRT) Turkish Folk Music
(THM) repertoire and to determine the usability of these folk songs, which were
determined to be suitable for values education, by analyzing them in terms of musical
dimensions.
The research is a descriptive research in the survey model, a mixed method
consisting of quantitative and qualitative research methods was used in the research. In
qualitative analysis of research, the content analysis of the TRT THM repertoire, which
was scanned according to the regions (provinces) and regions, has been classified
according to the value content of the folk songs. For this purpose, "The Conformity of
Folk Songs to Values Education Screening Form" has been developed and content
analyzes have been made regarding the value expressions of the folk songs that have
value expressions.
In order to reach the data in the quantitative part of the research, "Musical
Analysis of Folk Songs Form" was created in line with expert opinions. A musical
analysis of 1218 folk songs was made using this form. Evaluation of the folk songs
which was analyzed musically was done by taking expert opinions with the "Musical
Evaluation Form of Folk Songs". Numerical data has been interpreted by presenting
graphics and tables according to regions and regions. The folk songs in the TRT THM
repertoire have been classified according to ten root values such as "Justice, Friendship,
Honesty, Self-Control, Patience, Respect, Love, Responsibility, Patriotism and
Benevolence" specified in the curriculum by the Ministry of National Education, and
sub-themes and codes created by the researcher. The 7 regions of Turkey and the other
regions (Kirkuk, Azerbaijan, Rumeli, Mosul, Crimea and Cyprus) outside the 7 regions
of Turkey were examined in terms of 5384 kırık hava and 1073 uzun hava words in the
TRT THM repertoire, and 1347 value expressions were determined in a total of 1218
folk songs.
İn the musical analysis of the folk songs whose value (theme), sub-theme and
codes were determined by the researcher as a result of expert controls; The playability
of the folk songs on the piano, which is a tampered instrument, their maqam, usûl, their
suitability for the student level (class level), their suitability for the sound limits of the
children, the decision sounds of the folk songs, their musical difficulty levels, etc.
Classified according to these items, their usability in music lessons and their
distribution according to regions and precincts were examined.
As a result of the research, it was seen that the most common theme in folk
songs was the theme of Love, the sub-theme was Love for Persons Outside the Family,
and the code was Love of the Beloved. It has been determined that the region where this
theme, sub-theme and code is seen the most is the Central Anatolia Region. It has been
determined that the diversity of values in folk songs is mostly in Central Anatolia and
Black Sea Regions.
When the results of the musical analysis of all these regions are examined, it has
been examined that the most intense makam seen in folk songs is makam and the region
where this makam is most common is the Central Anatolia Region, and the most intense
mode is the 4/4. It has been observed that the region with the highest density of folk
songs in the 4/4 tempo structure is the Central Anatolia Region. Sound widths were
found to be in the ranges of Sol4-Sol5 and Sol4-La5.