Sosyal medyada gözetleme motivasyonları: Instagram kullanıcıları üzerine bir araştırma
Surveillance motivations of social media: A research on instagram users
Yazar: BURCU GÜLEÇ
Danışman: DOÇ. DR. NAHİT ERDEM KÖKER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Denetim = Control ; Gözetim = Surveillance ; Motivasyon = Motivation ; Sosyal medya = Social media ; İnstagram = Instagram ; İnternet = Internet

Özet:
Gözetleme davranışı oldukça eskiye dayanmaktadır. Geçişten günümüze insanlar merak ettikleri için, kontrol etmek için ya da koruma amacıyla birbirlerini izlemişlerdir. Gözetim yalnızca bu çağ ile gündeme gelen bir kavram olmadığı gibi tarihsel süreç içerisinde de yaşanan teknolojik gelişmelerle birlikte türlü değişimlerden geçmiştir. Modern devletlerin varlık göstermesiyle birlikte sistematik hale gelen gözetim o dönemlerde, bireylere ilişkin bilgi sahibi olarak toplumsal kontrolün sağlanması amacı taşımaktadır. Bu bakış açısı ile gözetlemek bir denetleme işlevi görmektedir. Fakat teknolojilere gelişmelere bağlı olarak gözetim her an her yerde kesintisiz olarak varlık gösterir hale gelmiştir.
İletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ve sosyal medyanın günlük yaşamın her alanına nüfuz etmesi ile birlikte ise gözetlemenin içeriği ve etki alanı değişim göstermiştir. Çağımızda gözetlenecek hareketler ve edinilecek bilgiler kişiler tarafından bilinçli olarak paylaşılmaktadır.   Bu şekilde, iktidarın bireyleri gözetlemesinin yanı sıra, bireylerin birbirlerini gözetlemesi de mümkün hale gelmiştir. Bireylerin birbirlerini gözetlemesi yeni bir olgu değildir fakat sosyal medya sayesinde yaygınlık kazanmıştır. Çünkü sosyal medya gözetleme davranışına hizmet edecek şekilde hazırlanmıştır. Kişilerin profil sayfaları, paylaştıkları fotoğraflar, yazıya döktükleri fikirleri sayesinde artık uğraş gerektirmeden bir çok bilgi erişilebilir ve gözetlenebilir hale gelmiştir. Kişiler sosyal medya üzerinden birbirlerini karşılıklı olarak gözetleyebilmektedir ki; gözetleme davranışı günümüzde bireyler arasında bir etkileşim türü haline gelmiştir.
  Mevcut çalışmada gözetlemenin kişilerarası boyutu ele alınacaktır. Sosyal medya bu türden bir gözetleme için oldukça elverişli bir ortamdır. Yukarıda gözetlemenin iktidar ile olan ilişkisinden bahsederken bilgi kavramına vurgu yapılmıştır. Benzer şekilde kişilerin birbirlerini gözetlemesinde de bilgi edinme amacı vardır. Başkalarını bilgi edinme amaçlı gözetlemek sosyal paylaşım ağlarının en yaygın kullanım biçimlerinden biridir. Fakat buradaki bilgi edinme kişileri disipline etmek veya üstlerinde egemenlik kurmak amacı taşımamaktadır. Bireyin merakı ve sosyal çevresi hakkında gelişmeleri takip etme isteği de sosyal medyadaki önemli bir gözetleme amacıdır. Merak, insanları bilmeye ve öğrenmeye iten hevestir. Geçmişten günümüze insanlar çevrelerinde olan bitenleri ve diğer kişilerin yaşamlarını merak etmiştir. Sosyal medya sayesinde merak edilen bilgiyi elde edebilecek kaynaklar artmış, kolay ulaşılabilir hale gelmiştir. Merak duygusu gözetlemenin motivasyonlarından biri olabilir, ama tek nedenin bu olduğu düşünülmemektedir. Toplum tarafından belirlenen bazı kodlar bulunmaktadır. Kişiler bu kodların dışında kalmamak için,  toplum tarafından nelerin kabul edilebilir olup olmadığını bilmek amacıyla da gözetleme davranışında bulunmaktadır. 
Bu çalışma kapsamında gözetleme davranışı bütüncül bir bakış açısıyla ele alınıp sosyal medya kullanıcılarının gözetleme motivasyonlarının nedenlerini, gözetlemenin onlar için ne anlam ifade ettiğini ve gündelik etkileşime olan etkisinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Observation behaviour dates back to very ancient times. Since the very beginning, people have observed each other as to control, to protect or just out of their curious. Observation, which is not a new concept that came out in this age, have been through certain changes due to the technological advancements in the historical process. Having been systematised by the presence of the Modern governments, observation was used only to obtain "information" about the individuals as to keep society under control. In this perspective, observation acts as an act of surveillance, which aims to keep something under control. Observation, due to the technological advancements, have come to be present everywhere at any time. 
Along with the integration of the social media into the social life, and the recent technological advancements the objectives and the content of the observation has altered. Today, behaviours to be observed and information to be obtained are shared by the individuals deliberately. In this respect, not only the governments but also the individuals were enabled to observe each other. Monitoring of the individuals each other is not a new situation, however it became prevalent thanks to the social media, for it is made to serve as an instrument for observation. Many types of information have become easily accessible and observable thanks to the profile pages of users, the photos they shared, and the comments they made. People can observe each other on the social media, and recently this observation behaviour has become a type of engagement between the individuals. 
In this survey, this issue will be discussed concerning its interpersonal side. Social media is just the right address for this kind of observation. While talking about the relation between the government and observation above, the notion of "information" was stressed. Similarly, the purpose of the act of observation is to obtain information about each other. To observe the others as to learn anything about them is the most prevalent type of use of the social media. However, this act of obtaining information does not aim to discipline or to take them under control. Either the will to keep up with the news about the social environment or the curiosity are some of the most important purposes of using social media. Curiosity is an enthusiasm which pushes the people to learn and to know. Since the dawn of the time humans have always wondered what was going on around them and to know something about the "others". Thanks to the social media the resources to learn this information has increased and became easily accessible. May curiosity be one of the motivations of observation, but it is not thought to be the mere reason. There are certain standards that are determined by the society. As to keep up with those standards, individuals tend to observe people around them as to learn what is appropriate or not.
In this survey, the act of "observation" is taken in a holistic view and aims to reveal the reasons of the observation motivations of social media users, what this "observation" means to them, and its effect on daily engagements between individuals.