Sosyal bilgilerde meteorolojik afetlerin öğretiminde çoklu ortam materyalleri kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına ve afet bilinci düzeylerine etkisi
The effect of using multimedia materials on students' academic achievements and disaster awareness levels in teaching of meteorological disasters in social studies
Yazar: MERT BİLEN
Danışman: PROF. DR. ELİF ALADAĞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Afet eğitimi = Disaster education ; Animasyon destekli öğretim = Animation supported teaching ; Bilgisayar destekli öğretim = Computer assisted instruction ; Coğrafya öğretimi = Geography teaching ; Doğal afet okuryazarlığı = Natural disaster literacy ; Etkileşimli öğretim teknikleri = Interactive teaching techniques ; Görişit materyaller =   ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students ; İlköğretim öğretmenleri = Primary education teachers ; İnteraktif öğretim = Interactive learning

Özet:
Doğal afetler, insanlık tarihi boyunca oldukça yıkıcı sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Günümüzde, küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak artış gösteren meteorolojik afetler, dikkat edilmesi gereken en önemli sorunlardan biri haline gelmiştir. Küresel ısınma, iklim değişikliği ve doğal afetler gibi konuları bünyesinde barındıran sosyal bilgiler dersinde; öğrencilerin bu konuları doğru ve etkili olarak öğrenmeleri gerekir. Bu sayede öğrenciler, afet öncesinde, sırasında ve sonrasında yapılması gerekenleri öğrenmekle birlikte, afetleri azaltmak için yapılması gerekenleri de öğrenmiş olur. Bu noktada sosyal bilgiler dersine büyük bir sorumluluk düşmektedir. Ülkemizde yapılan çalışmalar dikkate alındığında; öğretmenlerimizin büyük bir bölümünün yapılandırmacı yaklaşımın aksine genellikle anlatım yöntemini ve ders kitabı etkinliklerini tercih ettikleri görülmektedir. Ancak gelişen teknolojiye bağlı olarak hem öğrenciler hem de eğitim-öğretimde kullanılan yöntem, teknik ve materyaller değişmektedir. Bu nedenle sosyal bilgilerde çoklu ortam materyallerinin kullanılması, dersi günümüz öğrencilerine daha uygun hale getirecek;  meteorolojik afetler, küresel ısınma ve iklim değişikliği gibi konuların daha doğru ve etkili öğrenilmesini sağlayacaktır. Bu araştırmada, 5. sınıf öğrencilerine, sosyal bilgiler dersinde meteorolojik afetlerin çoklu ortam materyalleri kullanılarak aktarılmasının öğrencilerin akademik başarılarına ve afet bilinci düzeylerine etkisi incelenmiş ve öğrenci görüşleri alınmıştır. Karma yöntem modellerinden yakınsayan paralel desenin kullanıldığı bu araştırma, 2022-2023 eğitim ve öğretim yılında, İzmir'de bir ortaokulda 30 deney, 30 kontrol grubu olmak üzere toplam 60 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. 6 hafta boyunca "İnsanlar, Yerler ve Çevreler" öğrenme alanında yer alan meteorolojik afetlere ilişkin konular, deney grubuna çoklu ortam materyalleri ile işlenirken kontrol grubuna ise ders kitabındaki etkinlikler kullanılarak işlenmiştir. Veriler, uygulama öncesinde ve sonrasında meteorolojik afetler başarı testi, afet bilinci ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizi, SPSS ve MAXQDA programları kullanılarak ve betimsel analiz yapılarak gerçekleştirilmiştir. Veri analizlerinin ardından, ön test – son test sonuçlarına göre deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ancak etki boyutu incelendiğinde deney grubu öğrencilerinin kontrol grubuna kıyasla daha başarılı olduğu ve afet bilinci düzeyinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Öğrenci görüşleri incelendiğinde ise öğretimde çoklu ortam materyallerinin kullanılmasının dersi daha bilgilendirici, daha eğlenceli ve daha heyecanlı kıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma, öğretimde farklı materyallerin kullanılması ve alanyazında meteorolojik afetlere ilişkin boşluğu doldurması açısından önem arz etmektedir. Çoklu ortam materyallerinin; meteorolojik afetlerin öğretiminde, farklı konularda ve farklı derslerde kullanılarak daha fazla test edilmesi, meteorolojik afetler konusunda farklı çalışmaların yapılması önerilmektedir.

Abstract:
Natural disasters have had devastating consequences throughout human history. Today, meteorological disasters, which increase due to global warming, and climate change, have become one of the most important problems that need attention. In the social studies lesson, which includes topics such as global warming, climate change, and natural disasters, students need to learn these topics accurately, and effectively. In this way, students learn what needs to be done before, during and after disasters, as well as what needs to be done to reduce disasters. At this point, social studies lesson has a great responsibility. Considering the studies conducted in our country, it is seen that most of our teachers generally prefer the lecture method, and textbook activities contrary to the constructivist approach. However, depending on the development of technology, both students and the methods, techniques, and materials used in education are changing. For this reason, the use of multimedia materials in social studies will make the lesson more suitable for today's students; it will provide more accurate and effective learning of topics such as meteorological disasters, global warming, and climate change. In this study, the effects of teaching meteorological disasters to 5th grade students in social studies lesson by using multimedia materials on students' academic achievement and disaster awareness levels were examined and students' opinions were taken into account. This research, in which convergent parallel design, one of the mixed method models, was conducted in a middle school in Izmir in the 2022-2023 academic year with a total of 60 students, 30 in the experimental group and 30 in the control group. For 6 weeks, the topics related to meteorological disasters in the learning domain of "People, Places and Environments" were taught to the experimental group using multimedia materials, while the control group was taught using the activities in the textbook. The data were obtained before and after the implementation by using meteorological disasters achievement test, disaster awareness scale and semi-structured interview form. The analysis of the data obtained was carried out using SPSS and MAXQDA programs and descriptive analysis. Upon analyzing the data, no statistically significant difference was found between the experimental and control groups according to the pre-test and post-test results. However, when the effect dimension was analyzed, it was seen that the experimental group students were more successful and had a higher level of disaster awareness compared to the control group. When student opinions were analyzed, it was concluded that the use of multimedia materials in teaching made the lesson more informative, more fun and more exciting. This study is important in terms of using different materials in teaching and filling the gap in the literature on meteorological disasters. It is recommended that multimedia materials be tested more by using them in teaching meteorological disasters, different subjects and different lessons, and different studies should be conducted on meteorological disasters.