8-11 yaş arası fazla kilolu ve obez çocuklarda okul temelli kilo yönetimi programının etkinliği
Effectiveness of school-based weight management program in overweight and obese children between 8-11 years
Yazar: NESRİN ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSUN ARDIÇ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Halk sağlığı = Public health ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Kilo alma = Weight gain ; Obezite = Obesity ; Okul hemşireliği = School nursing ; Stres yönetimi = Stress management ; Çocuk beslenmesi = Child nutrition ; Çocuk obezitesi = Pediatric obesity ; Çocuklar = Children

Özet:
Araştırmanın amacı, çocukluklarda fazla kilo ve obeziteyi önlemeye yönelik, okul tabanlı, ebeveyn bileşenli, kilo yönetimi programı olan Çocuk Obezite Programının (ÇOP) etkinliğini değerlendirmektir. Program, çocuklara olumlu sağlık davranışları kazandırmayı, fiziksel aktivite, beslenme ve stres yönetimi bilgi düzeylerini arttırmalarını sağlayacak bilişsel ve davranışsal beceri kazanmalarını hedefler.
Araştırmada randomize kontrollü ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel tasarım şekli kullanılmıştır. Örneklemi 8-11 yaş arası  82 (deney 42, kontrol 40) çocuk oluşturmuştur. Araştırmanın verileri, Çocuk Beslenme Öz-yeterlik Ölçeği, Beslenme Davranış, Kalp Sağlığı Tutum Ölçeği (egzersiz, beslenme, stres alt boyutları), Günlük Besin Tüketim Formu, İçecek Tüketim Formu, Sağlık Algısı Formu  kullanılarak toplanmıştır. Deney ve kontrol gruplarına girişim öncesi ve girişim sonrası 1. hafta, ve 3.ay, 6. ay, 9. ay da  izlemler yapılmıştır. Araştırmada örneklem kayıplarını ortadan kaldırabilmek için "intention to treat" analizi uygulanılmıştır. Çalışmada kategorik değişkenler için frekans dağılımı (sayı, yüzde), sayısal değişkenler için tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma) verilmiştir. Tekrarlı ölçümlere Repeated Measures ANOVA testi kullanılmıştır. Girişimin  etki büyüklüğünü belirlemede Cohen's d etki büyüklüğü analizinden yararlanılmıştır.
Girişim sonrası ÇOP'na katılan çocukların BKİ, kilo, deri altı yağ dokusu kalınlığı, meyve ve sebze tüketim durumlarında anlamlı azalma bulunmuştur. Ayrıca beslenme davranışı, egzersiz, stres, beslenme tutumlarında, günlük içilen su miktarlarında, beslenme öz-yeterliklerinde ve  sağlık algılarında istatiksel anlamlı artış bulunurken, haftalık adımsayısı ortalamalarında ise istatiksel olarak anlamlı olmayan artış saptanmıştır.
Sonuçlar ÇOP'nın çocuklarda sağlıklı yaşam biçimi davranışları kazandırmada ve obeziteyi önlemede etkili olduğunu göstermiştir. 

Anahtar Kelimeler: Çocukluk çağı obezitesi,  Beslenme, Fiziksel aktivite, Stres yönetimi, Okul sağlığı, Okul hemşiresi

Abstract:
The aim of the study is to evaluate the effectiveness of the Child Obesity Program (COP), which is a school-based, parent-based, weight management program aimed at preventing overweight and obesity in childhood. The program aims to provide children with positive health behaviors, gain cognitive and behavioral skills that will enable them to increase their knowledge of physical activity, nutrition and stress management.
In the study, a quasi-experimental design with randomized controlled pretest-posttest control group was used. The sample consisted of 82 (experimental 42, control 40) children aged 8-11 years. The data of the study were collected using Child Nutrition Self-Efficacy Scale, Nutrition Behavior, Heart Health Attitude Scale (exercise, nutrition, stress sub-dimensions), Daily Food Consumption Form, Beverage Consumption Form, and Health Perception Form. The experiment and control groups were followed up before the intervention, at the 1st week, and at the 3rd, 6th, and 9th months after the intervention. In order to eliminate sample losses in the research, "intention to treat" analysis was applied. In the study, frequency distribution (number, percentage) for categorical variables and descriptive statistics (mean, standard deviation) for numerical variables are given. Repeated Measures ANOVA test was used for repeated measurements. Cohen's d effect size analysis was used to determine the effect size of the initiative.
A significant decrease was found in BMI, weight, subcutaneous adipose tissue thickness, fruit and vegetable consumption of the children who participated in the EOP after the intervention. In addition, while there was a significant increase in nutritional behavior, exercise, stress, nutritional attitudes, daily drinking water amounts, nutritional self-efficacy, health perceptions, there was a statistically insignificant increase in the average number of weekly steps.
The results showed that COP is effective in gaining healthy lifestyle behaviors and preventing obesity in children.

Keywords: Childhood obesity, Nutrition, Physical activity, Stress management, School health, School nurse