Müzelerde yayıncılık faaliyetleri: Pera Müzesi örneği
Publishing in museums: The case study of Pera Museum
Yazar: MELİSNAS UZUN
Danışman: PROF. DR. SEZA SİNANLAR USLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzecilik = Museology

Özet:
Müze yayıncılığı, kültürel mirasın korunması, belgelenmesi ve geniş kitlelere sunulması açısından oldukça önemlidir. Bu yayınlar, müzelerin koleksiyonlarını, sergilerini ve akademik çalışmalarını desteklemekte ve belgelemektedir. Müze yayınları, koleksiyonlarındaki nesneleri belgeleyerek, kültürel mirası gelecek kuşaklara taşırken, aynı zamanda bu nesnelerin yorumlanması ve anlaşılmasına da katkı sağlamaktadır. Yayınlar, müze deneyimini zenginleştirirken eğitim, bilgi paylaşımı ve kapsayıcılık ilkeleri için de aktif bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır. Müzelerde yayıncılık faaliyetleri; kitaplar, dergiler, kitapçıklar, rehberler, broşürler, afişler vb. kapsamaktadır. Bu yayınlar müzelerin en temel iletişim araçları olarak kabul edilir. Müzelerin neredeyse tümü, sergilerine eşlik eden yayınlar üretmektedir. Müzelerde yayıncılık faaliyetleri oldukça yaygın olmasına karşın bu alanda yapılmış çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Yayınlar izleyicilerin edinebildikleri, müzenin fiziksel mekânından ayrıldıktan sonra ve hatta bazı durumlarda müze mekânına hiç gelmeden bile erişebildikleri iletişim araçları olmaları bakımından oldukça önemlidir. Bu yayınlar müzeye gelir sağlaması açısından da değerli üretimler olarak karşımıza çıkmaktadır.
Araştırma çerçevesinde müzelerin atası olarak kabul edilen kütüphanelerde envanter amacıyla oluşturmaya başlanan kayıtlar ele alınmış, ardından nadire kabineleri ve bu kabinelere ait koleksiyon katalogları işlenmiştir. Nadire kabinelerine ait kataloglar günümüz sergi katalogları ile benzerliğini sürdürmekte olması bakımından önemli kaynaklardır. Modern müzecilik anlayışı ile müzelerde iletişime verilen değerin artması müze yayınlarının da önemini artırmış ve müzeler farklı tür yayınlar üretmeye başlamışlardır. Günümüzde pek çok müze editör kadrosu bulundurmakta, kurumsal kimlik çerçevesinde yayınlar üretmeye özen göstermektedir. Modern müzecilik anlayışı ve yayıncılık faaliyetlerini ele alan bu araştırmada yurt içi ve yurt dışından müzelerin yayıncılık faaliyetleri aktarılmaktadır. Araştırma kapsamında örneklenen Pera Müzesi'nin yayın faaliyetleri hakkında doğrudan bilgi edinilmesi amacıyla Etik Kurul izniyle müzenin yayın ekibi ile görüşme yapılmıştır. Yapılan görüşmeden elde edilen veriler araştırma kapsamında aktarılmış, müzenin yayınları ve yayıncılık faaliyetleri incelenmiştir. Bu bağlamda Pera Müzesi'nin açıldığı günden bu yana sergilerine paralel ürettiği yayınların yanı sıra koleksiyonlarını tanıtan ve temel başvuru kitapları olarak da görülecek farklı içerik ve türde yayınlar ürettiği tespit edilmiştir. Böylelikle daha önce hiç irdelenmemiş olan müze yayıncılığı konusu Pera Müzesi örneği üzerinden ele alınmış ve değerlendirilmiştir.

Abstract:
Museum publishing plays a crucial role in the preservation, documentation, and widespread presentation of cultural heritage. These publications support and document museum collections, exhibitions, and academic studies. By documenting objects in their collections, museum publications not only convey cultural heritage to future generations but also contribute to the interpretation and understanding of these objects. Publications enrich the museum experience and serve as active tools for education, sharing of knowledge, and inclusivity principles. Publishing activities in museums encompass a variety of formats such as books, journals, booklets, guides, brochures, posters, and more, and are considered essential communication tools for museums. Nearly all museums produce publications accompanying their exhibitions. Despite the widespread nature of publishing activities in museums, the number of studies conducted in this field is limited. These publications are crucial as communication tools that audiences can access even after leaving the museum space physically, and in some cases, without visiting the museum at all. In terms of generating revenue for museums, these publications are valuable creations.
Within the research framework, records initiated for inventory purposes in libraries, considered as the ancestors of museums, were examined. Subsequently, the focus shifted to cabinets of curiosities and the collection catalogs associated with these cabinets. Catalogs related to cabinets of curiosities remain as an important source due to their similarity to contemporary exhibition catalogs. The increased emphasis on communication in modern museum practices has elevated the importance of museum publications, leading museums to produce various types of publications. Many museums today maintain editorial teams and strive to produce publications within the framework of their institutional identity. This research, addressing modern museum practices and publishing activities, provides insights into the publishing activities of museums domestically and internationally. The study involved conducting an interview with the publication team of Pera Museum, under Ethics Committee approval, to obtain direct information about the museum's publication activities. The data obtained from the interview was then analyzed within the scope of the research, focusing on examining the museum's publications and publishing activities. In this context, it was observed that, in addition to publications produced in parallel with its exhibitions since its opening, Pera Museum has also generated various types of publications introducing its collections and serving as fundamental reference books. Thus, the previously unexplored subject of museum publishing was addressed and evaluated through the example of Pera Museum.