Çocukluk çağı kanserlerinde tedaviye bağlı demir yükünün retrospektif olarak incelenmesi
Retrospective evaluation of iron load due to treatment in childhood cancer survivors
Yazar: AYSU İLHAN YALAKİ
Danışman: DOÇ. DR. GANİYE BEGÜL KÜPELİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ferritin = Ferritin ; Karaciğer = Liver ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Çocukluk çağı kanserlerinin tedavisi sırasında ortaya çıkan aneminin tedavi edilmesi amacıyla eritrosit transfüzyonu uygulanmaktadır. Tekrarlayan şekilde transfüzyon yapılan hastalarda ortaya çıkan demir yükü önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Çalışmamızda, çocukluk çağı kanseri tedavisi sonrasında ortaya çıkan demir yükü ve buna bağlı hedef organ hasarının saptanması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Haziran 2015-Mayıs 2016 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Adana Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi'nde çocukluk çağı kanser tanısı ile takip edilmekte olan, tedavisini tamamlamış hastaların dosyaları tedavi süresi, tedavi kesildikten sonra geçen süre, relaps olup olmadığı, tedavi sırasında aldıkları eritrosit transfüzyonlarının sayısı, karaciğer fonksiyon testleri, ferritin düzeyi ve karaciğere yönelik yapılmış olan ultrasonografi (USG) ve T2* Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) bulguları yönünden retrospektif olarak değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya, çocukluk çağı kanseri tedavisi almış, tedavinin kesilmesinin üzerinden en az 6 ay geçmiş 118 hasta dahil edildi. Bu hastalardan 44'ü (%37,2) kız, 74'ü (%62,7) erkek idi. Hastaların yaşları 2 ile 20 yıl arasında değişmekte olup ortalama yaş 10,71±4,64 yıl, ortalama tanı yaşı 10,85±0,57 yıl, ortanca tedavi süresi 1,7 yıl (1 yıl- 4 yıl), ortanca izlem süresi 53 ay (15 ay – 164 ay), tedavi kesildikten sonra geçen ortanca süre 2 yıl (1 yıl-13 yıl) idi. Hastaların 23'ünde Hodgkin lenfoma, 21'inde Non- Hodgkin lenfoma, 16'sında Wilms tümörü, 15'inde akut lenfoblastik lösemi, 9'unda akut myeloid lösemi, 9'unda rabdomyosarkom dışı yumuşak doku tümörleri, 7'sinde nöroblastom, 4'ünde Langerhans hücreli histiyositoz, 4'ünde santral sinir sistemi tümörü, 4'ünde rabdomyosarkom, 2'sinde Ewing sarkom, 1'inde retinoblastom, 1'inde hepatoblastom, 1'inde osteosarkom ve 1'inde germ hücreli tümör saptandı. Laboratuvar tetkiklerinde ortanca ferritin düzeyi 43,3 ng/mL idi. Hastaların 9'unda relaps olduğu, 109'unda ise relaps olmadığı görüldü. Hastaların 80'ine USG ve/veya manyetik rezonans görüntüleme yöntemlerinden en az biri yapılmıştı. Hastaların 79'una USG, 9'una ise MRG yapılmış olduğu görüldü. Ferritin değeri >250 ng/mL olan 9 hastaya çekilmiş olan T2* MRG'sinde kalitatif olarak yapılmış olan değerlendirme sonucunda karaciğerde anormal demir birikimi saptanmadı.
Sonuç: Çalışmamızda kanserli çocuklarda transfüzyonlara bağlı olarak ortaya çıkan ve ferritin ile ölçülen demir yükünün, özellikle tedavi süresince daha fazla eritrosit süspansiyonu verilmiş hastalarla, relaps hastalığı olanlarda daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ancak bu hastalarda T2* MRG yöntemiyle hedef organ karaciğerde demir birikimi gösterilememiştir.

Anahtar kelimeler: Çocukluk çağı kanseri, demir yükü, karaciğer, ferritin, T2* MRG

Abstract:
Aim: Erythrocyte transfusion is used to treat anemia that occurs during the treatment of childhood cancers. Iron overload in patients who have been repeatedly transfused is a major cause of morbidity and mortality. In our study, it was aimed to determine the iron burden and related target organ damage after childhood cancer treatment.
Patients and Methods: The files of the patients who were treated for cancer and completed their treatment at least 6 months ago at Sağlık Bilimleri University Adana Numune Training and Research Hospital and Çukurova University Faculty of Medicine Balcalı Hospital were retrospectively evaluated between June 2015-May 2016 for treatment duration, the duration after the cessation of treatment, relapse status, transfusion number given during treatment, liver function tests, ferritin levels, ultrasonography (US) or T*2 Magnetic resonance imaging (MRI) findings.
Results: One hundred and eighteen patients were included in the study. Of these patients, 44 (37.2%) were female and 74 (62.7%) were male. The age of the patients ranged from 2 to 20 years and the mean age was 10.71 ± 4.64 years, the mean age at diagnosis was 10.85 ± 0.57 years, the median duration of treatment was 1.7 years (1 year to 4 years), the median follow-up was 53 months (15 months to 164 months), the median duration after cessation of treatment was 2 years (1 year - 13 years). Hodgkin lymphoma was diagosed in 21, Non-Hodgkin's lymphoma in 16, Wilms tumor in 16, Acute lymphoblastic leukemia in 15, Acute myeloid leukemia in 9, Non-rhabdomyosarcoma soft tissue tumors in 9, Neuroblastoma in 7, Langerhans cell histiocytosis in 4, central nervous system tumor in 4, rhabdomyosarcoma in 4, Ewing sarcoma in 2 patients, hepatoblastoma in 1, osteosarcoma in 1, retinoblastoma in 1, and germ cell tumor in 1 patient. Median ferritin level was 43.3 ng/mL. Nine patients were found to have relapsed whereas 109 patients had no relapse. In 80 patients, at least one of two radiological methods were performed. In 79 patients US was performed and in 9 patients MRI was performed. In 9 patients with ferritin level>250 ng/mL, T2*MRI revealed no abnormal iron deposition in liver detected by qualitative analysis.
Conclusion: Our findings revealed that, in childhood cancer survivors, transfusion induced iron overload measured by ferritin level was higher in relapsed patients and patients who were more frequently transfused during treatment. However, abnormal iron accumulation in liver was not detected using qualitative analysis with T*2 MRI method.

Keywords: Childhood cancer, survivor, iron burden, liver, ferritin, T2* MRI