Türk Cumhuriyetleri mahkemelerinin milletlerarası yetkisi
The internatıonal competence of court in Turkish Republics
Yazar: AYNUR AŞİRBEKOVA
Danışman: PROF.DR. VAHİT DOĞAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Uluslararası ticari ilişkilerin gelişmesiyle yabancı unsurlu uyuşmazlıkların dasayısı artmaktadır. Bu ise, yabancı unsurlu davalarda yerli mahkemelerin yetkiyesahip olup olmadığı sorusunu gündeme getirmektedir. Milletlerarası yetki problemiyabancılık unsuru içeren bütün davalarda ortaya çıkar.Milletlerarası nitelikli uyuşmazlıkların çözümünde temel sorun davanın hangiülkede görüleceği noktasında toplanmaktadır. Her devlet milletlerarası yetki sisteminitayin ederken nasıl bir yol takip edeceğini kendisi belirler.Bu tez çalışmasında, Türk Cumhuriyetleri (Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan,Özbekistan, Kırgızistan) mahkemelerinin yabancı unsurlu davalardaki yetkisi elealınmaktadır. Konu, ilgili devletlerin iç hukuk kuralları ve taraf olduğu milletlerarasısözleşmeleri ele alınarak araştırılmıştır. Dava konusunu oluşturan uyuşmazlıklarınniteliğine göre, mahkemelerinin milletlerarası yetkisini düzenleyen kurallar tespitedilmiştir. `'Milletlerarası yetki'' kavramı, kapsamı ve onun türleri doktrindekigörüşlerden istifade edilerek incelenmiş ve bununla beraber `'milletlerarası yetkiyi''diğer benzer kavramlardan ayıran farklılıklar tespit edilmiştir. Bütün bu araştırmalarışığında, ilgili devletlerin kanun koyucularının, milletlerarası yetki konusunda karmasistemi kabul ettiğini görmekteyiz. Bu sistemde, öncelikle, iç hukuktaki yetkikurallarının uluslararası alana yansıtılması benimsenmiş, bunların yetersiz olduğudurumlarda tamamlayıcı yetki esasları öngörülmüştür. Dava tarafları kendiiradeleriyle `'yetki sözleşmesi'' yaparak, mahkemelerin milletlerarası yetkisikonusunda anlaşmaya varabilmektedirler. Buna göre dava konusu ve onun koşullarıilgili devletler açısından düzenlenen hukuk kuralları araştırılarak sunulmuştur.Mahkemelerin milletlerarası yetkisini tayin eden bazı istisnai haller de bulunmaktadır.Bu istisnai halleri meydana getiren durumlar ve etkisi de ele alınmıştır.

Abstract:
With the development of the comercial relationships at the same timeincreases dispute (disagrrement) of foreign components. And this, brings upthe problem of local court having or not having the right on foreigncomponent case.International authority, forms one of international subjects of procedurallaw. The problem of international authority arise at all components offoreigness?s cases.The main question of solving problem of the international dispute is atwhich country is going to be seen the case. Each country determines itselfwhich way to follow and where to appoint international authority sistem.In this thesis work, the authority of the court on forign component caseof turkish countries (Turkey, Kazakhstan, Azerbayzhan, Ozbekistan,Kyrgyzstan). Subject, domestic rules of law of relevant countries and beingparty of international contracts are researched. According to thequality(characteristics) of the case subject dispute, arranging rules ofinternational authority is determined. ? International authority? concept, scopeand classes analyzed by doctrine?s point of view, and with in it ? internationalauthority? with other which differs from similiar concepts difference hasdetermined. At all these research light, legislators of the relevant countries,we could see that at the subject of international authority they admitted thesistem of karma (mixed). Parties (sides) of case by making ?authoritycontract?, at international authority subject will come to an agreement.According to this subject of the case and its conditifons due to relevantcounries arranging law of rules has researched. And some exceptional caseshas discovered in appointing international authority. conditions and influencesof exceptional cases has researched in tfhis thesis work.