Manaf Süleymanov'un araştırmaları ışığında Bakü Şehri'nin tarihi (1900-1930'lu yıllar)
In the light of Manaf Süleymanov's research history of Baku City (1900-1930's)
Yazar: FATIMATÜZZEHRA ARSLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET PINAR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
XX. Yüzyılın meşhur Azerbaycanlı yazarı ve tarihçisi Manaf Süleymanov'un çalışmaları, Bakü Şehri'nin tarihi, siyasi, ekonomik, sosyo-kültürel ve etnografik yapısı hakkında bize sıradışı bilgiler aktarmaktadır. Eserlerinden bazılarını hatırat tarzında ele alan müellifin kitapları, araştırmacılar ve okuyucular için çok kıymetli ve arşiv çalışmalarıyla desteklenmiş epey ilginç tarihi kaynaklardır. Petrolde sanayileşme başladığında kısa bir zaman sürecinde dikkatleri üzerine çeken ve önem kazanan Bakü'de beklenmedik bir ilerleme ve modern kentleşme başlar. Azerbaycan'ın milli serveti olan yeraltı kaynaklarına yönelen yabancı sermaye sahipleri bir anda buraya gelerek kazanç elde edip bölgede söz sahibi olmak isterler.  Bunun farkında olan İngiltere, ülkenin petrolünü elde etmek ve stratejik konumlarında yer edinmek için uğraşırken, Rusya ise Bakü'yü kontrolüne almak ister. Rusya'da Çarlık rejiminin ortadan kaldırılması sonrasında ülkenin merkezindeki devrimin cereyanları Bakü'de şiddetli hissedilerek tarihte eşi benzeri görülmemiş hadiseler ve çatışmalar meydana getirir. Bu kargaşayı fırsat bilen Ermeni-Taşnak çeteleri Bakü Şehri'nde ve çevresinde yaşayan Müslüman Türklere karşı soykırım politikalarını uygulamaya koyarlar. Yazar, tek tek kişilerden duyduğu bilgileri ve olayları belgelere dayanarak, uzun zaman Sovyet Rusya arşiv görevlisi olarak bulunduğu yıllarda aldığı notları ve bizzat gördüklerini bir resim oluşturur gibi yazdı. Bakü'de yaşananları günümüze ulaştıran Süleymanov, ender bilimsel-tarihsel bir gerçeğin hakkını veren hikâyeler kaleme alır. Seçtiği konular geçmişten bu yana sadece kendi eserlerinde ele alınmıştır. Örneğin Kafkas İslam Ordusu, Türklerin Bakü'ye gelişleri ve burada yaptıkları çalışmalarla ilgili verilen bilgiler, Nargin Adası Esirleri, Bakü Koçuları ve genel olarak bu örgütün oluşumu, faaliyetleri ve çöküşü gibi konular tamamen yeni ve özgün konulardır. Bu çalışmalar sayesinde Bakü ile ilgili bilinmeyen, kayıt dışı kalmış hakikatler ortaya çıkmıştır.

Abstract:
XX. The works of Manaf Suleymanov, the famous Azerbaijani writer and historian of the century, give us extraordinary information about the historical, political, economic, socio-cultural and ethnographic structure of Baku City. The books of the author, who deals with some of his works in the style of memoirs, are very valuable for researchers and readers and are very interesting historical sources supported by archive studies. When industrialization in oil began, an unexpected progress and modern urbanization began in Baku, which attracted attention and gained importance in a short time. Foreign capital owners who focus on underground resources, which are Azerbaijan's national wealth, suddenly come here and want to make money and have a say in the region. Aware of this, England is trying to obtain the country's oil and gain a place in its strategic locations, while Russia wants to take Baku under its control. After the abolition of the Tsarist regime in Russia, the effects of the revolution in the center of the country were felt strongly in Baku, creating unprecedented events and conflicts in history. Taking advantage of this chaos, Armenian-Dashnak gangs implemented genocidal policies against the Muslim Turks living in and around Baku City.The author wrote the information and events he heard from individual people, based on documents, the notes he took during his years as a Soviet Russia archivist, and what he saw firsthand, as if creating a picture. Suleymanov, who brings the events in Baku to the present day, writes stories that do justice to a rare scientific-historical fact. The topics he chose have always been discussed only in his own works. For example, topics such as the Caucasian Islamic Army, the information given about the arrival of the Turks in Baku and their work there, the Nargin Island Prisoners, the Baku Coaches and in general the formation, activities and collapse of this organization are completely new and original issues. Thanks to these studies, unknown and unrecorded facts about Baku have been revealed.