Okul müdürlerinin yönetsel süreçlere ilişkin öğrenme pratikleri: Nitel bir çözümleme
School principals' learning practices related to administrative processes: A qualitative analysis
Yazar: ÖZGÜR MUTLU ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELÇUK TURAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Günümüzde okul başarısının sağlanması ve artırılmasında müdür çok
önemli bir etken olarak görülmektedir. Okulların başarısı ve mükemmelliğinin
okul yöneticilerine bağlı olduğu söylenebilir. Eğitim sistemi içerisinde okul
müdürlerinin oynadığı kritik rol, eğitim kurumlarının etkinliğini ve başarısını
doğrudan etkileyen önemli bir faktördür. 'Etkili Okul'' kavramıyla birlikte ise
çocuğun akademik başarısında okul müdürünün etkisinden bahsedilmeye
başlanmıştır. 2000'li yılların başından itibaren alanda popülerliği giderek artan
okul liderliği kavramı ile beraber, okul müdürünün yönetsel davranışlarının birçok
liderlik kuramıyla açıklanmaya başlanmasına rağmen müdürün en önemli görevi
elbette öğretim liderliğidir. Bununla birlikte kültür değişimini sağlayan, çocuğa
kültür aşılayan ve çocuğu sosyalleştiren, toplumun insan gücü ihtiyacını
karşılayan en önemli kurum okuldur. Okul yönetiminin görevi de bu noktada
okulu amaçlarına uygun olarak etkili ve verimli bir şekilde yönetmek olduğuna
göre okul müdürlerinin nasıl seçildiği, atandığı ve görevleri sırasında nasıl
geliştikleri üzerine yapılan çalışmalar büyük bir öneme sahiptir. Bu araştırma,
okul müdürlerinin, okul müdürlüğünü nasıl öğrendiğine odaklanmaktadır.
Araştırmanın amacı, okul müdürlerinin göreve başladıktan sonra yönetsel
süreçlere ilişkin öğrenme kaynaklarının neler olduğunu, bu doğrultuda hangi
öğrenme pratiklerine başvurduklarını kendi görüşlerine dayalı olarak ortaya
koymaktır.
Araştırma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Zonguldak ilinde resmi
okullarda görev yapan okul müdürleriyle gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunun 4
okulöncesi, 8 ilkokul, 8 ortaokul ve 5 lise kademesinde görev yapan müdür olmak
üzere toplam 25 kişiden oluştuğu söylenebilir. Araştırmaya katılan okul
müdürlerinin seçiminde öncelikle gönüllü olarak katılmak isteyen okul müdürleri
arasından kademe dağılımı ve görev yapılan ilçe/bölge dikkate alınarak
maksimum çeşitlilik göz önünde bulundurulmaya çalışılarak belirlenmiştir.
Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomonoloji) deseni
kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen yarı
yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma verileri, araştırmaya
katılan okul müdürleriyle yapılan yüz yüze ve çevrimiçi görüşme yoluyla
toplanmış, verilerin analizinde, içerik analizi tekniği kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda ortaya çıkan bulgular arasında; okul müdürlerinin
yönetsel süreçleri öğrenmelerinde tecrübeli müdürlerin çok önemli bir yer tuttuğu
görülmektedir. Okul müdürlerinin müdürlüğe atandıklarını öğrendiklerinde
heyecan, korku, endişe, mutluluk ve gurur duygularını yaşadıkları araştırma
kapsamında elde edilen bulgular arasındadır. Bunun yanında okul müdürlerinin
göreve başladıktan sonra en çok personel ile iletişim, fiziki ve finansal konularda
zorluk çektikleri anlaşılmaktadır. Okul müdürlerinin ayrıca yönetsel süreçleri
öğrenmelerinde okul paydaşlarının ve çağımızın getirdiği sosyal medya hesapları
ve kanallarının da yer almaya başladığı görülmektedir. Dolayısıyla okul
müdürlerinin öğrenmeleri için planlama yapılırken tecrübeli müdür ve sosyal
medya etkenleri gibi önemli sayılabilecek etkenleri eğitimlerde dikkate alarak
planlama yapılmasının, okul müdürlerinin mesleki gelişiminde daha etkili olacağı
araştırma kapsamında önerilmektedir.

Abstract:
Today, the principal is seen as a very important factor in
ensuring and increasing school success. It can be said that the success and
excellence of schools depend on school principals. The critical role played by
school principals in the education system is an important factor that directly
affects the effectiveness and success of educational institutions. With the concept
of 'Effective School', the effect of the school principal on the academic success of
the child has started to be mentioned. With the concept of school leadership,
which has become increasingly popular in the field since the beginning of the
2000s, although the managerial behaviours of the school principal have been
explained by many leadership theories, the most important task of the principal is
of course instructional leadership. However, the school is the most important
institution that provides cultural change, instils culture in children, socialises
children and meets the manpower needs of the society. Since the task of school
management is to manage the school effectively and efficiently in accordance
with its objectives, studies on how school principals are selected, appointed and
how they develop during their duties are of great importance. This study focuses
on how school principals learn to be a school principal. The aim of the study is to
reveal what the learning resources of school principals regarding administrative
processes are after they take office and which learning practices they apply in this
direction based on their own views.
The research was conducted with school principals working
in public schools in Zonguldak province in the 2023-2024 academic year. It can
be said that the study group consists of a total of 25 people, including 4 preschool,
8 primary school, 8 secondary school and 5 high school principals. In the
selection of the school principals participating in the study, firstly, among the
school principals who volunteered to participate in the study, maximum diversity
was determined by taking into account the level distribution and the district/region
where they were working. Phenomenology design, one of the qualitative research
methods, was used in the study. A semi-structured interview form developed by
the researcher was used as a data collection tool. The research data were collected
through face-to-face and online interviews with the participating school
principals, and content analysis technique was used to analyse the data.
Among the findings of the research, it is seen that
experienced principals have a very important place in school principals' learning
administrative processes. It is among the findings of the research that school
principals experienced feelings of excitement, fear, anxiety, happiness and pride
when they learnt that they were appointed as principals. In addition, it is
understood that school principals have the most difficulties in communication
with the staff, physical and financial issues after taking office. It is also seen that
school stakeholders and social media accounts and channels brought by our age
have started to take place in school principals' learning of administrative
processes. Therefore, it is suggested within the scope of the research that planning
for the learning of school principals by taking into account important factors such
as experienced principals and social media factors will be more effective in the
professional development of school principals.