Kur'an-ı Kerim'de hatip-muhatap ilişkisi
The relationship of the orator - the interlocutor in The Quran
Yazar: MUMİNE ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ALİ YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Hitabet = Oratory ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhatap = Payee ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmayla hedef, "Kur'ân-ı Kerim'de Hatip- Muhatap İlişkisi" başlığı altında Kur'ân-ı Kerim'in üslup özelliklerinden hareketle Kur'ân'ın hem hitabete hem de muhataba verdiği önemi ortaya koymaktır. Ancak asıl amaç Kur'ân bu hitabetiyle muhatap aldığı tüm insanları etkileyerek İslâm'a girmelerini ve bu din üzere devam etmelerini sağlamaya çalışırken nasıl bir dil, nasıl bir üslup kullandığını değerlendirmeye çalışmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda tez çalışmamız giriş bölümü ve giriş bölümü dışında iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde "Kur'ân-ı Kerim'de Hatip- Muhatap İlişkisi" adlı çalışmamıza girizgâh mahiyetinde; hitabet ile ilgili kavramlar açıklanmıştır. Bununla birlikte hitabetin konusu, amacı ve önemi üzerinde durulmuştur. Daha sonra ise bu bölümde hitabet ile ilişkisi olması nedeniyle hitabet-fesahat ilişkisi ve hitabet- belagat ilişkisine yer verilmiştir. Birinci bölümde ise "Kur'ân-ı Kerim Hitabetinin Özellikleri" başlığı altında ilgili özelliklerin bazılarına yer verilmiştir.  Özellikle Kur'ân'ın "anlatım biçimiyle muhatabı etkilemesi" özelliği alt başlıklar halinde tek tek ele alınıp açıklanmıştır. Kur'ân-ı Kerim hitabetindeki bu özelliklere yer verilirken aynı zamanda da; Kur'ân, ulaşmak istediği asıl hedefini – muhatabı etkilemek- gerçekleştirmek için hitabetinde etkileme yollarına başvurduğu bilinmektedir. Ancak Kur'an bu yöntemleri nasıl kullanmış ve yine onun hitabetindeki bu yönleri ayet-i kerimeler nasıl ortaya koymuştur, şeklindeki soruların cevabının bu bölümde alınacağı düşünülmektedir. 
Tezimizin ana konusunu oluşturan son bölümde ise "Kur'ân-ı Kerim'de Hatip- Muhatap İlişkisi" başlığı altında, Kur'ân bağlantılı olarak hatip, hitap, muhatap kavramları açıklanmıştır. Bu kavramlar içerisinde Yüce Hitap (Kelamullah) anlatılıp ardından bu konunun bir alt başlığı olarak "Kur'ân'ın Hitabetindeki Üslûbu" işlenmiştir. Ayrıca burada Kur'ân'ın Mekke ve Medine dönemi hitabetindeki üslûbu da ele alınıp bu husus üzerine değerlendirme yapılmıştır. Bunun ardından ise bu bölüm, "Kur'ân-ı Kerim'de Muhataplar ve Bu Muhataplara Hitap" başlığıyla devam etmiştir. Bu başlık altında da Kur'ân'ın yüce hitabetini karşılayan muhataplar - ilk önce tüm insanlığa sonra inanç yönünden insan gruplarna daha sonra metafizik varlıklara, mevcudata ve mahlûkata yönelik hitap şeklinde- kategorize edilerek bir bütünlük içerisinde konu toparlanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'ân-ı Kerim, Hitabet, Muhatap, Hatip.

Abstract:
With this study, the aim is to reveal the importance that the Qur'an gives to both addressee and addressee based on the stylistic features of the Quran under the title of "The Relationship of the Orator –The İnterlocutor In the Quran". However, the main purpose of the Qur'an is to try to evaluate what language and style they use while trying to ensure that they get into Islam and continue with this religion by affecting all the people they have dealt with. For these purposes, our thesis study consists of two parts, except the entrance part and the entrance part. In the introduction part, our study entitled "The Relationship of the Orator –The İnterlocutor In the Quran", Concepts about oratory are explained. However, the subject, purpose and importance of the rhetoric were emphasized. Later on, in this section, there is a relationship between oratory-conqueror and oratory-eloquence due to its relation with oratory. In the first part, some of the related features are given under the title of "Features of the Qur'anic Oratory". In particular, the feature of the Qur'an "affecting the addressee through narrative form" has been handled and explained individually in subtitles. While these features are included in the address of the Quran, at the same time; It is known that the Qur'an uses ways of influencing its oratory in order to realize its main target - to influence the addressee. However, how the Qur'an used these methods and how these verses revealed these aspects in his oratory is thought to be answered in this section.

In the last chapter, which constitutes the main subject of our thesis, the concepts of orator, address, addressee are explained under the title of "The Relationship of the Orator –The İnterlocutor In the Quran" Among these concepts, Supreme Greetings (Kelamullah) is explained and then "The Style in the Oratory of the Qur'an" has been studied as a subtitle of this subject. In addition, the style of the Quran in the address of Mecca and Medina was also addressed and an evaluation was made on this issue. After that, this section continued with the title of "Addressees in the Qur'an and Addressing These Addressors". Under this heading, the respondents who met the supreme rhetoric of the Qur'an - were categorized as addressing all humanity first, then to human groups in terms of faith, and then to metaphysical entities, in terms of existence and creativity.

Keywords: Tafsir, Quran, Oratory, Addressee, Orator.