Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesinde başta bulunan organ adlarını içeren deyimlerin şekil ve söz dizimsel özellikleri
Morphological and syntactic features of idioms composed of the head organ names in Turkey, Turkish and Azerbaijan Turkish
Yazar: SEMA ŞAHİN DEDE
Danışman: DOÇ. DR. İLKİN GULUSOY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adlar = Nouns ; Azerice = Azeri language ; Deyimler = Idioms ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Organ adları = Names of organs ; Söz dizim = Syntax ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish

Özet:
Deyimler, milletlerin kendine özgü yaşayış biçimlerini, gelenek ve göreneklerini, sosyal, kültürel ve dini değerlerini yansıtan özlü sözlerdir. Toplumun, dillerini kullanım şekillerine göre "az sözle çok şey anlatma" usulüyle, içerisinde gerçek ve mecazlı ifadeler barındıran, söz birleşmeleri vasıtasıyla içinde bulunulan durumu doğrudan ve daha kısa bir yolla ifade etme şeklidir.
Çalışmamızda, konu üzerine kaynak bakımından temelde aynı dil ailesine bağlı bulunan Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi söz varlığı içerisinde yer alan  başta bulunan organ adlarını içeren deyimlerin şekil ve sözdizimsel özellikleri üzerine bir inceleme yapılmıştır.  Organ adları ile sınırlandırılan deyimlerin; her iki lehçede de karşılıklı olarak taranması, elde edilen veriler eşliğinde aynı ve farklı deyimlerin ayrıştırılması, anlamı bilinmeyen kelimelerin deyimler içerisinde net çeviri yahut kelime bazında açıklanması sağlanmıştır. Bu sayede sözcük farklılıklarının, deyim yapılarını ne denli etkilediği tespit edilmiştir. Bu hususta daha önce detaylı bir çalışmanın yapılmaması, kaynak alanının genişlemesi açısından bilime önemli bir katkıda bulunmaktadır.

Abstract:
Idioms are aphorisms that reflect the distinctive lifestyles, customs and traditions of nations, and their social, cultural and religious values. It is also the society's way of expressing the situation directly and in a shorter way, by means of word combinations, which contain real and figurative expressions, with the method of "saying a lot in few words (concision)" in terms of the way they use their language.
In our study, an analysis has been made on the morphological and syntactic features of the idioms made with the names of the head organs and the analysis has been based on the vocabulary of Turkey Turkish and Azerbaijan Turkish, which are basically connected to the same language family in terms of source. In the study, the idioms limited to the names of the organs belonging to the head have been mutually scanned in both languages, the same and different idioms have been classified on the basis of the data obtained, and the words with unknown meanings have been explained in a clear translation or word-based in idioms. In this way, it has been determined how much the word differences affect the idiom structures. Considering the lack of a detailed study on this subject before, the study aims to make an important contribution to the field in terms of enriching the source area.