Saraybosna'daki Osmanlı Dönemi mimarî eserleri ve bugünkü durumları
The architectural monuments of Ottoman Period in Sarajevo and their current states
Yazar: BELMA ADZAMIJA
Danışman: DOÇ. DR. NURCAN YAZICI METİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bosna-Hersek-Saraybosna = Bosnia-Herzegovina-Sarajevo ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture

Özet:
Saraybosna zengin geçmişiyle ve birbiri içine geçmiş birbirinden farklı kültür,
din ve tarihi devirleriyle çok nadir bir şehirdir, öyle ki Saraybosna Avrupa'nın Kudüs'ü
olarak adlandırılmaktadır. Üzerinde durulması gereken tarihi devirlerinden bir tanesi de
16.yy'dır. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu altın çağına girmiş, mimarî işlerin çoğu
tamamlanmış ve Saraybosna şehir statüsünü kazanmıştır. Böylelikle başta Bosna
Sancağı merkezi, daha sonra Bosna Eyaleti, olan Saraybosna, önemli bir siyaset,
ekonomi, kültür ve eğitim merkezi olarak önce Bosna Hersek'in en önemli, sonrasında
Balkanlar'daki en büyük şehirlerden bir tanesi haline gelmiştir. II. Beyazıd'ın torunu ve
meşhur bir Sancakbeyi olan Gazi Hüsrev Bey muazzam estetik değere sahip işlerin
ortaya çıkmasında özel bir rol almıştır. Kendisi yaptığı bağışlarla birlikte Saraybosna'nın
kasabadan bir şehir düzeyine gelmesini sağlayan kentsel imar faliyetlerini başlatmıştır.
Bu araştırma 15.yy sonu ile 18.yy sonu arasındaki tarihlerde, Osmanlı
döneminde, Saraybosna'da Osmanlı Mimarî mirasını oluşturan farklı tiplerde ve
üsluplardaki yapıları inceleyen bir çalışmadır. Bu işleri yürüten yerli kişiler vakıfları
kurmuşlardır ki bu vakıflar bünyelerindeki kaynakları nesneleri inşa etmekte ve Bosna
Hersek'te bulunan Saraybosna'nın kentsel yerleşimlerini geliştirmekte kullanmışlardır.
Bazıları Sultan'ın ailesine doğrudan bağlı olan ve Osmanlı İmparatorluğu'ndaki saygı
duyulan siyasi kurumlardan olan vakıflar, birinci elden mimari işlerin sorumluğunu
finanse edilmesini üstlenmişlerdi. Müteahhitler, yerel sanatkarlardan veya yakında
Osmanlı üslubunu yeniden yorumlama isteğindeki çevre bölgelerden gelen
sanatkarlardan oluşmaktaydılar. İnşaatlarda kullanılmış malzemelerin tamamı
Saraybosna çevresinden çıkarılmıştır ve işlenen malzemeler de Saraybosna'daki
atölyelerden sahaya gönderilmiştir.Bu çalışma 15.yy sonu ile 18.yy sonu arasındaki dönemde Saraybosna'daki Osmanlı mimarisini 25 ayrı dini ve kamusal yapı üzerinden estetik, sanatsal ve tarihi açıdan incelemektir. İncelenen camilerin seçimiyle ilgili göz önüne alınmış olan ana unsur günümüze ulaşmış olması ve tek kubbeli örtü sistemine sahip olmasıdır. Tarihi ve
mimari bilgiler ile nesnelerin süslemeleri ile ilgili bilgilerin dışında, çoğu nesnenin
1992-1995 yılları arasındaki savaşta yok olması veya geri dönülemez bir biçimde zarar
görmesi nedeniyle, her nesnenin geçirdiği değişim ve güncel durumlarının üzerinde
özellikle durulmuştur.

Abstract:
The city of Sarajevo is one of the rare cities in the world with such a rich past
and such intertwining of different cultures, religions and historical periods and because
of that it is also known as the European Jerusalem. One of those historical periods is the
Ottoman period, especially the 16th century when the Ottoman Empire entered its
golden age, when majority of architectural works were constructed and Sarajevo was
granted city status. As the seat of the Bosnian Sanjak, and later of the Bosnian Eyalet,
and an important political, economic, cultural and educational centre, Sarajevo grew to
become the most important town in Bosnia and Herzegovina and one of the biggest
towns in the Balkans. Gazi Husrev-bey, Beyazid II's grandson and the most well-known
sanjak-bey, had a special role in appearance of works of great aesthetic value. With his
endowments he initiated urban development of Sarajevo that developed from a small
town (kasaba) to a city (şeher).
This research paper analyses buildings of different types and different styles
accomplished during the Ottoman period that form part of the Ottoman architectural
legacy in Sarajevo from the end of the 15th century until the end of the 18th century.
Comissioners of these works were locals that established vakifs, i.e. foundations that
used their resources to build objects and had a huge role in the development of urban
settlements in Bosnia and Herzegovina and in Sarajevo. Vakifs as respected political
figures within the Ottoman empire were comissioners and financiers of architectural
works and some of them were related to the sultan's family. Contractors were local
artisans or artisans from the nearby surroundings who were up to the task of recreating
the Ottoman style; the materials they used were from the immediate surroundings of
Sarajevo or a result of artistic treatment in workshops in Sarajevo.
The work analyses Ottoman architecture in Sarajevo from the end of the 15th until the end of the 18th century on 25 most prominent public and religious objects in the art history of the Ottoman period in Sarajevo, chosen according to aesthetic, artistic and historic criteria. Regarding mosques, using the aforementioned criteria domed mosques were chosen for analysis. Besides historical and architectural data and the data regarding decorations of objects, a special emphasis was given to changes that each of the objects underwent and to description of their present state, especially if we take into account that many objects vanished in the 1992-1995 war and that a large portion of them suffered irreparable damage.