Geleneksel Muş konut mimarisi
Traditional Muş housing architecture
Yazar: ABDURRAHMAN SUBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHABETTİN ÖZTÜRK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Geleneksel konut mimarisi olarak değerlendirilen yapılar iklim, yapı malzemesi,
topoğrafya, inanç ve kültürel değerlerin farklılıklarından dolayı karakteristik özelliklere
ve yapım tekniklerine sahiptir. Saf ve tüm haliyle bulunduğu yörenin özelliklerini
gösteren bu yapılar modern çağa geçişle birlikte yeni yaşam koşulları ve değişimlerle
yerini, mimarisi ve yapım malzemeleri bölgelere göre değişmeyen tek tip modern yapılara
bırakmıştır. Özellikle ülkemizde yapılan betonarme yapıların yoğunluğu, bu geleneksel
yapıların korunması için gerekli kanunların geç düzenlenmesi ve yapılara olan
ilgisizliğimiz, geçmişimizden bize miras olan bu önemli yapıları yok olmakla yüz yüze
bırakmıştır. Kültürel benliğimizi yansıtan bu geleneksel konutların tescil çalışmaları
yapılmalı ve bununla da kalınmayıp koruma ve onarım çalışmalarından sonra bu yapılar
kullanıma açık olmalıdır.
Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat–Van Bölümü'nde yer alan Muş kenti
tarih boyunca önemli medeniyetlerin yaşadığı bir yerleşim alanı olmuştur. Kentin
geleneksel sivil mimari yapısı topoğrafyaya, iklime, örf ve adetlere göre gelişim
göstermiştir. Geleneksel Muş evleri genel olarak ele alındığında yığma yapı tekniğiyle
taş ve kerpiç malzemesi kullanılarak iç sofalı; tek, iki ve nadiren üç katlı ve düz toprak
damlı bir şekilde bina edilmiştir. Geleneksel Türk konut mimarisi'nde sosyal ve kültürel
anlamda düşünüldüğünde önemli bir yeri olan avlu birimi, ev ile sokak arasında geçişi
sağlayan mekânlardır ve Muş kentinde avlu birimi "Havuş" olarak adlandırılır.
Geleneksel konutların maalesef tahrip olduğu bir kentimizde Muş kentidir. Muş
kentinde yaşanan depremler, 1963 ve sonrasında yaşanan heyelanlar ve özellikle 2013
yılında eski Muş kentinin dokusunu oluşturan bölgede TOKİ kentsel dönüşümü nedeniyle
konutların büyük kısmı yıkılmıştır. Bu tez çalışmasıyla Muş kentinde ve ilçelerinde
bulunan bazı tescilli ve tescilsiz kültürel tarihi konutların bilimsel metot ve yöntemle
tespit çalışmaları yapılmış, çizimleri yapılarak yapı plan tipolojileri, yapım tekniği, cephe,
süsleme ve sistem detayları incelenmiştir. Bu çalışmada geleneksel konutların yapım
teknikleri, malzeme ve mimari öğeleri değerlendirilmiştir.

Abstract:
The buildings considered as traditional residential architecture have characteristic
features and construction techniques due to the differences in climate, building materials,
topography, beliefs and cultural values. These structures, which show the characteristics
of the region in its pure and complete form, have been replaced by uniform modern
buildings whose architecture and construction materials do not change according to the
regions with new living conditions and changes with the transition to the modern age.
Especially the density of reinforced concrete structures built in our country, the late
regulation of the laws necessary for the protection of these traditional structures and our
indifference to the structures have left these important structures, which are inherited from
our past, to face extinction. These traditional houses reflecting our cultural identity should
be registered and these buildings should be open for use after protection and repair works.
Located in the Upper Murat-Van Region of the Eastern Anatolia Region, the city
of Muş has been a settlement area where important civilisations have lived throughout
history. The traditional civil architecture of the city has developed according to
topography, climate, customs and traditions. When the traditional Muş Houses are
considered in general, they are built with masonry construction technique, using stone
and adobe materials, with an inner hall; single, two and rarely three storeys and flat
earthen roofs. The courtyard unit, which has an important place in Traditional Turkish
Housing Architecture when considered in social and cultural terms, is the spaces that
provide the transition between the house and the street, and the courtyard unit in the city
of Muş is called "Havuş".
Unfortunately, one of the cities where traditional houses have been destroyed is
the city of Muş. Due to the earthquakes in the city of Muş, landslides in 1963 and later,
and especially in 2013, most of the houses were demolished due to TOKİ urban
transformation in the region that forms the texture of the old city of Muş. With this thesis
study, some registered and unregistered cultural historical houses in the city of Muş and
its districts were identified by scientific method and method, drawings were made and
building plan typologies, construction techniques, facade, ornamentation and system
details were examined. In this study, construction techniques, materials and architectural
elements of traditional houses were evaluated.