Kanser hastalarında mukozit gelişimi ile serum vitamin A ve vitamin D düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between mucositis development and serum vitamin a and vitamin D levels in cancer patients
Yazar: MUHAMMET DUTUCU
Danışman: PROF. DR. GÜRSES ŞAHİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dr. Sami Ulus Çocuk Sağl. ve Has. Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Onkoloji = Oncology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Stomatit = Stomatitis ; Vitamin A = Vitamin A ; Vitamin A eksikliği = Vitamin A deficiency ; Vitamin D = Vitamin D ; Vitamin D eksikliği = Vitamin D deficiency ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Giriş ve Amaç: Mukozit, kanserli hastalarda kemoterapi ve radyoterapi uygulanması sonucu gözlenen gastrointestinal mukozanın eritemli ve ülseratif inflamasyonudur. Ağrı, beslenme bozukluğu, kanama, enfeksiyon gibi komplikasyonlar hastalığın morbidite ve mortalitesini etkileyen önemli risk faktörleridir. Bu nedenle mukozit, kanser tedavisi için oldukça önemli ve bazen tedavi sınırlayıcı bir komplikasyondur. Vitaminler bağışıklık sistemine etkileri olduğu bilinen diyetimizin yaşamsal öneme sahip bileşikleridir. Son yıllarda vitamin A ve D'nin bağışıklık yanıtında hayati etkileri olduğu gösterilmiştir. Vitamin A ve D'nin metabolitlerinin dokuya özgül immün yanıtlarının düzenlenmesi, inflamasyon ve otoimmünitenin önlenmesi ve/veya tedavisi üzerine klinik potansiyelleri araştırılmaktadır. A ve D vitamininin mukozal bariyer hemostazı ve inflamatuar cevaplardaki rolü göz önüne alındığında kanser hastalarında kemo-radyasyonun neden olduğu mukozit toksisitesinin önüne geçilip geçilemeyeceği araştırılmalıdır.
Gereç ve Yöntem: Dr.Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Onkoloji kliniğinde Eylül 2016 ile Haziran 2017 tarihleri arasında yatmış olan tanı anında vitamin profilini değerlendirmek amacıyla serum vitamin A ve Vitamin D düzeyi bakılmış olan 20 erkek 10 kız olmak üzere toplam 30 mukozitli kanser hastası çocuk hasta grubuna dahil edildi. Kontrol grubuna ise Dr.Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesinde mukoziti ve kronik bir hastalığı olmayan serum vitamin A düzeyi bakılan 27 erkek 13 kız olmak üzere toplam 40 kişi ile birlikte serum vitamin D düzeyi bakılan 25 erkek 15 kız olmak üzere toplam 40 kişi alındı. Araştırma formu ile vitamin A ve D düzeylerinin mukozit evresine, mukozit atak sayısına ve süresine olan etkileri ve bunları etkileyebilecek olan ek sistemik hastalıklar, kullanılan ilaçlar, tedavi protokolleri, beslenme alışkanlıkları, ağız bakımları, vitamin desteği kullanımı, anne sütü alımı ve sosyoekonomik düzey gibi parametreler hastaların dosyaları incelenerek hasta araştırma formu dolduruldu.
Bulgular: Çalışmanın hasta grubuna 1-18 yaş aralığında olan 10 kız, 20 erkek olmak üzere toplam 30 çocuk kanser hastası alındı. Olguların %33.3'ünü kızlar, %66.6'sını erkekler oluşturdu. Gruplara göre cinsiyet ve yaş dağılımına bakıldığında kontrol ve hasta grubu arasında anlamlı bir fark bulunmadı. Kontrol ve hasta grupları arasında A vitamini bakımından anlamlı bir fark saptanırken, D vitamini bakımından anlamlı bir fark saptanmadı. Hasta grubunun A vitamini seviyesi kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha düşük saptandı. İleri evre mukozit ile vitamin A eksikliği arasında bir ilişki olduğu görüldü(p=0.02). Mukozit evresi arttıkça vitamin A seviyesi düşmekteydi. Vitamin D ile mukozit evresi arasında ise benzer bir ilişki saptanmadı.
Erkeklerin vitamin A seviyesi kızlara göre anlamlı derecede daha yüksek saptandı. D vitamini açısından ise cinsiyetler arasında bir fark saptanmadı. Süt çocuğu döneminde D vitamini kullanım süresinin mukozit evresi ile arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. Evre 1+2 olgularda D vitamini kullanım süresi, ileri evre mukozitli olgulara göre anlamlı düzeyde daha yüksekdi. Mukozit evresi ile mukozit süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (p=0,002; p<0,01). İleri evre mukozitli olgularında mukozit süresi de artmaktaydı. Araştırma formu ile düzenlenen mukozit evresi ile ağız bakımı hakkında bilgi alma, nötropenik gıda alımı, koruyucu mukozit tedavisi ve D vitamini ya da polivit kullanımı arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık görülmedi (p>0,05). Mukozit evresi ile aylık gelir, cinsiyet, ailedeki toplam çocuk sayısı ve yaş arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı. Vitamin düzeyleri ile mukozit atak sayısı, gaz sancısı varlığı, anne sütü alımı, yaşanılan bölge, aylık gelir ve ailedeki toplam çocuk sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı.
Sonuç: Mukozit birçok kanser hastası için tedavinin yaygın ve önemli bir yan etkisidir A ve D vitamininin mukozal bariyer hemostazı ve inflamatuar cevaplardaki rolü göz önüne alındığında kanser hastalarında kemo-radyasyonun neden olduğu mukozit toksisitesinin önüne geçilip geçilemeyeceği araştırılmalıdır. Çalışmanın sonucunda, vitamin A ve D'nin inflamatuar, bağısıklık sistemindeki rolleri nedeniyle kemoterapinin çok önemli bir toksisitesi olan mukozite karşı etkileri olduğu görüldü. Çalışmamızda, ileri evre mukozit ile vitamin A eksikliği arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanırken vitamin D ile mukozit evresi arasında ise benzer bir ilişki saptanmadı. Ancak bu bulguların desteklenmesi için yeterli olgu sayısı ile değişik özellikte toplum örneklerinin incelenmesine ihtiyaç vardır. Vitamin A ve D metabolitlerinin immunomodulatör hücrelerin indüksiyonunu ve bağışıklık yanıt hücrelerinin kapasitelerini arttırmasıyla mukozal bariyerdeki koruyucu etkileri sayesinde kemoterapi ve radyoterapi toksisitesi olan mukozitin önlenebileceği düşünülebilir.

Anahtar kelimeler: Mukozit, Kemoterapi, Vitamin A, Vitamin D

Abstract:
Muhammet Dutucu, The Relationship Between Mucositis Development and Serum Vitamin A and Vitamin D Levels in Cancer Patients.
Introduction and Purpose: Mucositis refers to lesions that occurs as radiation therapy to areas of interest in the erythematous and ulcerative lesions of oral mucosa and/or oral cavity observed in chemotherapy-treated canser patients. Complications such as pain, malnutrition, bleeding and infection are important risk factors affecting the morbidity and mortality of the disease. For this reason, mucositis is very important and sometimes thrapy-limiting complication for cancer treatment. Vitamins are vital prescription compounds of our diet that are known to have effects on the immune system. In recent years, vitamin A and D have been shown to have vital effects on the immune response. The clinical potentials for the regulation of tissue specific immune responses of vitamins A and D metabolites, prevention or treatment of inflammation and autoimmunity are being investigated. Considering the role of vitamins A and D in mucosal barrier hemostasis and inflammatory responses, it should be investigated whetheror not mucositis toxicity caused by chemo-radiation in canser patients can be avoided.
Material and Method: Dr.Sami Ulus Maternity Child Health and Diseases Education Research Hospital in our pediatric oncology clinic, 30 mucositis canser patients, 20 males, 10 females who were measured serum vitamin A and vitamin D levels between September 2016 and June 2017 were included in the patient group. The control group consisted of 40 patients with 27 male and 13 female who had serum vitamin A levels without any chronic disease and mucositis and 40 patients with 25 male and 15 female who had serum vitamin D levels without any chronic disease and mucositis in Dr.Sami Ulus Maternity, Children Health and Diseases Educational Research Hospital.

The effect of vitamin A and D levels on the mucositis stage, on the number and duration of mucositis attack, parametres which may affect them such as systemic diseases, medications used, treatment protocols, eating habits, oral care, use of vitamin supplements, breastfeeding and socioeconomic level were examined and patients' questionnaires were filled out.

Findings: A total of 30 children, 10 females and 20 males aged between 1 and 18 years were incuded in the study group. In the patient group, 33.3% of the cases were females and %66.6 were males. There is no significant difference between the control group and the patient group by gender and age distribution according to the groups. There was a significant difference between control and patient groups in terms of vitamin A level, but no significant difference was found in D level. The vitamin A level of the control group was significantly higher than the patient group. There was a relationship between high stage mucositis and vitamin A

deficiency(p=0.02). Vitamin A level decreases as mucositis stage increases. A similar relationship was not found between vitamin D and mucositis stage. Male vitamin A levels were significantly higher than female. In terms of vitamin D, there was no difference between sexes. A statistically significant difference was found between the duration of vitamin D use and the mucositis stage during infancy. The duration of vitamin D use in stage 1+2 is significantly higher than in patients with high stage mucositis. There was a statistically significant relationship between the duration of mucositis and the stage of mucositis. The duration of mucositis also increases in cases with high grade mucositis. No statistically significant relationship was found between the mucositis stage and taking information about oral care, neutropenic food intake, preventive mucositis treatment and use of vitamin D or polyvite. No statistically significant relationship was found between the mucositis stage and monthly budget, sex, total number of children in the family and age. No statistically significant relationship was found between the vitamin levels and number of mucositis attack, presence of gas stagnant, breastfeeding, living area, monthly budget and total number of children in the family.

Result: Mucositis is a common and painful side effect of treatment for many canser patients. Considering the role of vitamins A and D in mucosal barrier hemostasis and inflammatory responses, it should be investigated whether or not mucositis toxicity caused by chemo-radiation in canser patients can be avoided. As a result of the role of vitamins A and D in the inflammatory response and in the immune system , vitamins are effective on mucosity, a very important toxicity of chemoradiotherapy. In our study, it was found that there was a significant relationship between high mucositis stage and vitamin A deficiency, but no similar relationship was found between vitamin D and mucositis stage. In order to be able to determine this, there is a need to examine the population samples with various characteristics with sufficient number of cases. Vitamin A and D metabolites may be thought to inhibit the mucositis of chemotherapy and radiotherapy tocicity due to the protective effects of the mucosal barrier by increasing the induction of immunomodulatory cells and the capacity of immune response cells.

Key Words: Mucositis, Chemotherapy, Vitamin A, Vitamin D