Tanzimat dönemi Türk romanı ve Ermeni harfli Türkçe romanda kimlik
Identity in Turkish novel and Turkish novel in Armenian script during the Tanzimat period
Yazar: ÖMER DELİKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. SEZAYİ ÇOŞKUN ; PROF. DR. ALİ BUDAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ermeni harfleri = Armenian letter ; Kimlik = Identity ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Roman = Novel ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nda, son yüzyılda Avrupa'dan gelen fikriyatın dönüştürücü etkisiyle, sosyal ve siyasi gündem kaynaklı olaylar bir kimlik sorununa evrilir. Özellikle Balkan Harbi'nin parçalayıcı etkisi, kurgulanan yeni "Osmanlı Milleti" algısını imkansız hale getirirken millî kimlik bilinci üzerinden şekillenen devlet anlayışını zorunlu kılar. Farklı kimlikleri bir arada bulundurma ilkesine dayalı Osmanlı devlet sistemi, her ne kadar reformist bir yaklaşımla ve geleneksel siyasi üslubunu devam ettirerek sorunu çözmeye çalışsa da konjonktürel tavır buna izin vermez. Bu noktada millî kimlik inşa süreçleri, Osmanlı'nın tüm sosyal kimliğinin tekrar düzenlenmesini gerekli kılan bir yapıda tezahür eder. XIX. yüzyıl sosyalizasyon odaklarının en işlevsel aracı olan roman bu bağlamda ön plana çıkar. Tanzimat romanı modernleşmeye dair izlerin sürüldüğü en önemli tanıklardan biridir. Bu noktada siyasi sosyal hayatın kimlik sorunu tartışmalarından ne derece etkilendiğinin izini sürmek yine roman türü ile mümkün olur. Farklı etnik kimliklerin yaşadığı Osmanlı'da roman türü, bu çeşitliliğin farkında bir siyasal – sosyal özne olarak gelişir. Ne kertede politik örgütlenme aracı olarak kullanılabildiği tartışılır olsa da yeni bir tür olan romanın, yeni kimlik algılarının şekillenmesine vesile olduğu görülür. Osmanlı toplumunu içerisinde yüzyıllardır bir yaşam kültürü meydana getiren Türk ve Ermenilerin, yeni kimlik bilinçlerini algılama biçimlerini ortaya koymak bu açıdan oldukça önemlidir. Bu çalışmada Ermeni Harfli Türkçe ve Arap Harfli Türkçe yazılan kimi romanlar üzerinden Osmanlı'da kimlik sorunu etnik, dinî, aydın kimliği ve toplumsal cinsiyet bağlamında ele alınmaya çalışılırken farklı kimlik katmanlarının edebiyat ile ilişkisi irdelenecektir.

Abstract:
Influenced by transformative Western ideas, social and political issues evolved into an identity problem during the last century of the Ottoman Empire. Particularly the disruptive effect of the Balkan wars precluded the newly created "Ottoman Nation" perception, and entailed an understanding of the state shaped through the national identity consciousness. Though the Ottoman state organization that embraced different identities as a principal sought a solution to the problem with a reformist approach and by pursuing its traditional political style, the conjuncture did not allow. The construction processes of national identities brought about the reorganization of the entire Ottoman social identity. Novel as the most functional tool of socialization foci during the 19th century stood out in this context. The Tanzimat novel is one of the most significant witnesses to follow the footprints of the modernization process. It also enables one to trace the effect of identity discussions on the social and political life. Novel developed as a political-social agent conscious of the ethnic diversity in the Ottoman Empire. Though one can argue to what extent it could be used as a means of political organization, novel as a new form helped shape new ethnic identity perceptions. It is very important for Turks and Armenians forming a cultural life for centuries in Ottoman society from this perspective that reveals new identity consciousness of the perception. In this study, the identity problem within context of   ethnic, religious, intellectual and gender identity in Ottoman society is analyzed through certain Turkish novels in Armenian and Arabic scripts and examined the relationship between different layers of identity and literature.