Türkiye'den Rusya'ya götürülen eski eserler (1839-1917)
Ancient artifacts transported from Turkey to Russia (1839-1917)
Yazar: NAZIM YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN MUŞMAL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada Çarlık Rusya'nın Osmanlı coğrafyasındaki eski eserleri araştırma, keşif, toplama ve Rusya'ya götürülmesiyle ilgili Anadolu, Balkanlar ve Orta Doğu'da yaptıkları çalışmalar ve bunun karşısında Osmanlı Devleti'nin izlediği politika genel olarak incelenmiştir. Özellikle Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus işgaline uğrayan Karadeniz kıyılarında ve Doğu Anadolu'da bulunan şehirlerdeki eski eserlerin Rusya'ya götürülmesi ele alınmıştır. Ayrıca Osmanlı topraklarından götürülen ve Rusya'daki özellikle Ermitaj ve Puşkin müzelerinde sergilenen eserler tespit edilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde eski eser kaçakçılığının tarihi süreci, Avrupa'da gelişmeye başlayan eski eser merakı ve bunun neticesinde başlayan kaçakçılık faaliyetleri ile birlikte Osmanlı Devleti'nin eski eser kaçakçılığına karşı koyma çabaları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Rusların özellikle Osmanlı topraklarındaki Bizans eserlerine olan ilgisinin tarihî ve siyasî arka planı üzerinde durulmuştur. Rusya'da eski eser anlayışının gelişimi, şarkiyatçılığın doğuşu ve kurumsallaşması ve Rus Arkeoloji Enstitüsü'nün Osmanlı toprakları üzerindeki çalışmaları incelenmiştir. İstanbul Rus Arkeoloji Enstitüsü'nün çalışma alanları içinde; Topkapı Sarayı'nda Bizans Dönemi'ne ait yazma eser çalışması, Kayseri'de bulunan Sarmısaklı İncili'nin Rusya'ya götürülmesi, Makedonya, Suriye, Filistin ve Karadeniz kıyılarında yapılan çalışmalar bulunmaktadır. Yine bu bölümde Rus Arkeoloji Enstitüsü'nün 1914 yılında kapatılmasından sonra enstitü çalışanlarının işgal döneminde Karadeniz kıyılarında ve Doğu Anadolu'da bulunan şehirlerde yaptıkları çalışmalar ve Rusya'ya götürülen eserler incelenmiştir. Rusya'ya götürülen el yazması eserlerin iadesiyle ilgili tartışmalar ve el yazmalarının nerede olduğu araştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise özellikle İstanbul Rus Arkeoloji Enstitüsü üzerinden Rusya'ya gönderilen eski eserlerin Rus müzelerindeki izleri sürülmüş ve tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study examines the activities related to the research, exploration, collection, and transportation of ancient artifacts from the Ottoman territories to Russia during the Tsarist era, particularly focusing on Anatolia, the Balkans, and the Middle East. It also explores the policies pursued by the Ottoman Empire in response. Special attention is given to the transfer of ancient artifacts from cities on the Black Sea coast and Eastern Anatolia, which were occupied by the Russians during World War I, to Russia. Additionally, efforts were made to identify artifacts taken from Ottoman lands that were exhibited in Russia, particularly in the Hermitage and Pushkin Museums. The first section discusses the historical process of antiquities smuggling, the growing fascination with ancient artifacts in Europe, and the resulting smuggling activities, alongside the Ottoman Empire's efforts to combat antiquities smuggling. The second section focuses on the historical and political background of Russian interest in Byzantine artifacts, particularly those from Ottoman territories. It examines the development of the understanding of antiquities in Russia, the emergence and institutionalization of Oriental studies, and the work of the Russian Archaeological Institute on Ottoman lands. Within the research scope of the Istanbul Russian Archaeological Institute, topics include the study of Byzantine manuscripts in Topkapi Palace, the transfer of the Sarmisaklı Gospel from Kayseri to Russia, and research conducted in Macedonia, Syria, Palestine, and the Black Sea coast. This section also examines the work conducted by the staff of the Russian Archaeological Institute in cities along the Black Sea coast and in Eastern Anatolia during the occupation period following the closure of the institute in 1914, as well as the artifacts that were taken to Russia. Discussions on the return of the manuscripts taken to Russia and investigations into the current whereabouts of these manuscripts were explored. In the third section, the traces of ancient artifacts sent to Russia, particularly through the Istanbul Russian Archaeological Institute, were tracked and attempts were made to identify them in Russian museums.