Yabancı dil olarak Türkçede çokanlamlı eylemlerin bağlam temelli öğretimi
Contextualized teaching of polysemous verbs in Turkish as a foreign language
Yazar: DENİZ EKİN YAVAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA UZDU YILDIZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı / Genel Dilbilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağlam = Context ; Bağlam temelli yaklaşım = Context based approach ; Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Kelime öğretimi = Vocabulary teaching ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Çok anlamlılık = Polysemy ; İstem = Valency

Özet:
Çokanlamlılık bağlamla yakından ilişkili bir olgudur. Sözcüklerin farklı
anlamları bağlamsal olarak farklı dağılımlar göstermektedir. Bu durum özellikle
eylemler için geçerlidir, eylemler farklı anlamlarında farklı istem özellikleri
gösterebilmektedir. Bu farklılıklar; eylemlerin gerektirdikleri zorunlu üyelerin
sayısı, dilbilgisel işlevleri, anlambilimsel rolleri, anlamsal özellikleri ve alabileceği
seçimlik üyelerin dilbilgisel işlevleri, anlambilimsel rolleri ve anlamsal özellikleri
açısından görülmektedir. Yabancı dilde sözcük öğretimi ve çokanlamlılık ilişkisi
açısından ise bağlam önemlidir çünkü sözcüklerin farklı kullanım ve anlamları
ancak bu sözcüklerle farklı bağlamlarda karşılaşılarak öğrenilebilir.
Bu tezde, yabancı dil olarak Türkçede eylemlerin farklı anlamlarının
bağlam temelli öğretimi için eylemlerin farklı anlamlarında sahip oldukları istem
özelliklerinden yola çıkarak örnek bağlamların oluşturulması amaçlanmıştır. Bu
amaçla bu çalışma için Türkçede yüksek sıklıktaki ve en çok anlama sahip 9
eylem seçilmiştir; al-, gel-, çık-, çalış-, geç-, kal-, aç-, dur-, bırak-. Bu eylemler ilk aşamada farklı anlamlarında sahip oldukları istem özellikleri açısından
çözümlenmiş ve anlamlar arasında istem özellikleri açısından farklılaşmalar
belirlenmiştir. İkinci aşamada ise eylemlerin farklı anlamlarında sahip oldukları
istem özelliklerinden yola çıkarak bu anlamların bağlam temelli öğretiminde
kullanılmak üzere örnek bağlamlar oluşturulmuştur.

Abstract:
Polysemy is a phenomenon that is closely related to context. Words show
distributional differences in their different senses. This is apparent, in particular,
in verbs, as verbs can have different valence structures in their different senses.
Differences in valence structure can be seen in the number, grammatical function,
semantic role and semantic properties of the obligatory and optional arguments
that verbs can take. In relation to foreign language vocabulary teaching and
polysemy, context is important because learning different senses and usages of
words can only be achieved through encountering words in different contexts.
The aim of this thesis is to create sentence contexts for different senses of
verbs with respect to their differences in valence structure for the purpose of
contextualized teaching of senses of polysemous verbs in Turkish as a foreign
language. Verbs that are highly frequent and have the most number of senses in
Turkish were selected for this study; al-, gel-, çık-, çalış-, geç-, kal-, aç-, dur-,
bırak-. First, valence properties of the verbs in their different senses were analyzed and differences in valence structure were determined among senses.
Then, sentence contexts were created with respect to the valence structure that
these verbs have in their different senses for the purpose of contextualized
teaching of verb senses.