Gordon Matta-Clark'ta mimarlığın eleştirisi
Critism of architecture in Gordon Matta-Clark
Yazar: FIRAT KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELVAN ERKMEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Avangard = Avant-garde ; Clark, Gordon Matta = Clark, Gordon Matta ; Eleştiri = Criticism ; Mimarlık = Architecture ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Modernizm = Modernism

Özet:
Bu çalışma, Gordon Matta-Clark'ın mimar yönüne yeterince vurgu yapılmadığı ve yalnızca mimari yapılara kesme, delme gibi eylemler yoluyla müdahale eden bir sanatçı olarak kabul edildiği düşüncesinden hareketle; onun 20. yüzyıl mimarlık tarihi ve mimarlıkta eleştiri kültürü içindeki yerini araştırma amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Bu metin kapsamında Gordon Matta-Clark'ın yaşam öyküsü ve çalışmaları geniş bir literatür taranarak aktarılmıştır. Doğduğu ve içinde yetiştiği entelektüel ve sanatçı çevre, yaşamının büyük bir kısmını geçirdiği New York şehri, mimarlık eğitimi aldığı Cornell Üniversitesi ve onun gibi sanatçıların bir araya gelerek yarattığı SoHo semtine ait öykülerin, dönemin toplumsal hareketliliği ile birlikte onun eleştirisine katkıları ortaya konmuştur. Gordon Matta-Clark'ın Modernizm karşıtlığı ve politik bir bilinçle harmanlanan eylemliliği, işlevci bir amaç taşımaması ve bir sanat eseri olarak anıtlaşamadan yok olması nedeniyle dikkat çekmektedir. Günümüze yalnızca müdahalelerinin fotoğrafları ve video kayıtları kalmış, onun düşünce dünyası bu takıntılı biçimde düzenli belgeler ve tuttuğu düzensiz notları dışında yok olmuştur. Onun avangart sanatın yöntemlerini kullanarak, mimarlığa ait unsurlar ile gerçekleştirdiği eyleme dayalı eleştirisi, çalışmanın içinde kendi ilkelerine sahip bir eleştiri türü olarak doğrudan mimarlığın eleştirisi kavramı ile ilişkilendirilmiştir. Mimarlıkta eleştirinin yeri mimarın ve mimarlık alanının tarih içindeki değişimi üzerinden okunup, Gordon Matta-Clark'ın bu süreç içinde önemli bir figür olarak doğrudan mimarlığı eleştirdiği öne sürülmüştür.

Yaşadığı dönemin ve coğrafyanın sorunlarına karşı yüksek bir farkındalıkla yaklaşan Gordon Matta-Clark, bu sorunlara yol açan unsurun Modernizm ve onun yarattığı mimarlık ve şehircilik uygulamaları olduğunu görerek eleştirisini buraya yöneltmiştir. Yıkımın süreklileşerek toplumsal eşitsizliklere neden olduğu sırada keserek, delerek ve parçalayarak bu yıkımlara eşlik etmiştir. Şiirsel bir tekinsizlik yaratan rutin bozucu müdahaleleri, Amerikan rüyası, özel mülkiyet, evsizlik, kentsel sızma gibi kavramlara dair birer protestoya dönüşmüştür. Gordon Matta-Clark, 20. yüzyıl mimarlığı içinde Modernizm'den Postmodernizm'e, oradan da neoliberal bir mimarlık anlayışına giden süreçte uyarıcı ve dikkat çekici bir isim olarak yer almaktadır.

Abstract:
This study was conducted to investigate Gordon Matta-Clark's place in the 20th century architectural history and the culture of criticism in architecture, based on the idea that Gordon Matta-Clark's architect aspect is not emphasized enough and that he is only accepted as an artist who intervenes in architectural structures through actions such as cutting and drilling.

Within the scope of this text, Gordon Matta-Clark's life story and works are presented through an extensive literature review. The intellectual and artistic environment in which he was born and raised, the city of New York where he spent most of his life, Cornell University where he studied architecture, and the SoHo neighborhood created by artists like him, along with the social dynamism of the period, have been revealed to contribute to his criticism. Gordon Matta-Clark's activism, blended with his opposition to Modernism and a political consciousness, is notable for its lack of a functionalist purpose and its disappearance before it could be monumentalized as a work of art. Only photographs and video recordings of his interventions have survived, and his world of thought has disappeared except for these obsessively organized documents and his irregular notes. His action-based criticism using the methods of avant-garde art and elements of architecture is directly associated with the concept of criticism of architecture as a type of criticism with its own principles. The place of criticism in architecture is read through the change of the architect and the field of architecture in history, and it is argued that Gordon Matta-Clark directly criticized architecture as an important figure in this process.

Gordon Matta-Clark, who approached the problems of the period and geography he lived in with a high level of awareness, saw that the factor that caused these problems was Modernism and the architectural and urbanism practices created by it, and directed his criticism here. As the destruction became continuous and caused social inequalities, he accompanied these destructions by cutting, piercing and dismembering . His disruptive interventions, which create a poetic uncanny, have become a protest against concepts such as the American dream, private property, homelessness and urban infiltration. Gordon Matta-Clark is a stimulating and remarkable figure in the process of 20th century architecture from Modernism to Postmodernism and from there to a neoliberal understanding of architecture.