Diri ve öz odunun emprenye edilebilirliği ve dayanım özellikleri
The impregnability and durability characteristics of sapwood and heartwood
Yazar: HÜSEYİN SİVİRKAYA
Danışman: PROF.DR. HARZEMŞAH HAFIZOĞLU
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Odun materyali, birbirlerinden farklı özellikler gösteren diri ve öz odundan oluşmaktadır. Diri odun kolaylıkla emprenye edilirken öz odunun emprenyesi nispeten güç olmaktadır. Bu çalışmanın başlıca amacı, diri ve öz odunun emprenye edilebilme oranlarını ve ardından çeşitli dayanım özelliklerinin belirlenmesidir. Bu amaçla, odun materyalleri olarak sarıçam (Pinus sylvestris), meşe (Quercus petrae) ve kestane (Castanea sativa) diri ve öz odunları kullanılmıştır. Emprenye işlemi için, suda çözünen tuzlardan Tanalith-C (CCA) ve katran yağlarından kreozot kullanılmıştır. Tanalith-C % 4 konsantrasyonda, kreozot ise seyreltilmeden kullanılmıştır.Kontrol ve emprenyeli örnekler, 12 ay süreyle Bartın- Yenihan'da arazi denemelerine tabi tutulmuş ve 12 ay süreyle Bartm-Amasra'da denizde bekletilmiştir. Ayrıca, tüm öz odun ve diri odun örneklerine eğilme direnci ve yıkanma deneyleri uygulanmış ve retensiyon miktarları belirlenmiştir. Emprenye edilmiş örneklerin retensiyon ve net kuru tuz miktarı değerleri hesaplandıktan sonra diğer test sonuçlarıyla karşılaştırılmaları yapılmıştır. Retensiyon deneyleri sonuçlarına göre, sarıçam diri odunun iyi emprenye edildiği, meşe öz odunun ise çok zor emprenye edildiği ortaya çıkmıştır. Arazi testleri sonucu, emprenyeli örneklerde bir tahribat görülmemiştir. Kontrol örnekleri arasında, özellikle sarıçam diri odun örnekleri önemli derecede beyaz çürüklük zararına uğramıştır. Emprenye sonrası, Kontrol ile Tanalith-C ve Kreozot ile Tanalith-C arasında eğilme direnci değerlerinde farklar meydana geldiği belirlenmiştir. Arazi testi sonrası ise, Kontrol ile Kreozot ve Kontrol ile Tanalith-C arasında eğilme direnci değerlerinde farklar olduğu belirlenmiştir. Deniz testleri sonucunda, Teredo navalis odun delici organizmasının teşhisi yapılmıştır. Teredo navalis, Tanalith-C ile emprenyeli sarıçam diri ve öz odunu hariç, diğer tüm panellerde tahribat meydana getirmiştir. Emprenyeli örneklerin retensiyon değerlerindeki artışlar, yıkanma miktarının artmasına neden olmuştur. Elementel analiz sonuçlarına göre, bakır ve kromla karşılaştırıldığında arseniğin yıkanma miktarı fazla bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: diri odun, öz odun, odun koruyucu maddeler, arazi testi, deniz testi, Teredo navalis.

Abstract:
Wood material consists of sapwood and heartwood and these differ in some characteristics. While sapwood is easily treated, the treatment of heartwood is relatively difficult. The main purpose of this study is to determine the impregnability ratio of sapwood and heartwood and then to evaluate their some durability characteristics. For this purpose, scots pine (Pinus sylvestris), sessile oak {Quercus petrae) and sweet chestnut {Castanea sativa) sapwoods and heartwoods were used as wood materials. For treatment, Tanalith-C (CCA) as water-borne preservative and creosote as tar oil were used. The concentration of Tanalith-C was 4 % and creosote was used as such. Untreated and treated wood stakes were exposed to 12 months field test in Bartm- Yenihan and were exposed to marine conditions in Bartın- Amasra for 12 months period. In addition, bending strength and leaching tests were applied to overall sapwood and heartwood samples and their retention amounts were determined. Retention and dry salt amounts belonging to treated samples were calculated and compared with the other test results. According to the retention values, it was realized that scots pine sapwood is easily treated where as sessile oak heartwood is most difficultly treated. As a result of the field test, no damage was observed in treated samples. Among untreated samples especially scots pine sapwood suffered significant white rot damage. A significant difference was determined in bending strength values between Tanalith-C and control, and between creosote and Tanalith-C samples after treatment. After field test a significant difference was found in bending strength values between control and creosote, and between control and Tanalith-C samples. During marine test, Teredo navalis-marme borer organism was identified. Teredo navalis attacked almost all wood panels except scots pine sapwood and heartwood panels treated with Tanalith-C. The increase in retention amounts of the treated samples led to the increase in the leaching amounts. As a result of the elemental analysis, leached arsenic amounts were higher compared to chrome and copper. Key words: sapwood, heartwood, wood preservatives, field test, marine test, Teredo navalis