Lise öğrencilerinin dijital akıcılık ve dijital vatandaşlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi
Investigation of  digital fluence and digital citizenship levels of high school students in terms of different variables
Yazar: ŞENOL GENÇ
Danışman: PROF. DR. ERCAN AKPINAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, lise öğrencilerinin dijital akıcılık ve dijital vatandaşlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesidir. Çalışmanın amacı doğrultusunda öğrencilerin dijital akıcılık ve dijital vatandaşlık düzeyleri cinsiyet, sınıf, lise türü, anne-baba eğitim durumu, günlük internet kullanım süresi, günlük sosyal medya kullanım süresi, internete genel olarak bağlanılan ortam, interneti kullanım önceliği, yabancı dil seviyesi, ödev-ders-araştırma-deney  vb. çalışmalarda internetten yararlanma durumu, yeni teknolojik aygıtlara/araçlara  erişme durumu, kullandığı teknolojik aletleri zamanında değiştirme/yenileme düzeyi, dijital teknolojilere ilgi düzeyi, dijital teknolojiler alanından meslek seçme düzeyi, lise döneminde Bilgisayar Bilimi/ Bilişim Teknolojileri dersi alma durumu değişkenlerine göre farklılaşma durumu araştırılmıştır. 
Araştırma yöntemi olarak betimsel araştırmanın tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeli ile öğrencilerin dijital akıcılık ve dijital vatandaşlık düzeylerini belirlenmesi hedeflenmiştir. İstanbul Kartal ilçesinde öğrenim gören toplam 1486 lise öğrencisi çalışmaya katılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak kişisel bilgi formu, "Lise Öğrencilerinin Dijital Akıcılık Ölçeği" ve "Gençlere Yönelik Dijital Vatandaşlık Ölçeği" kullanılmıştır. 
Verileri değerlendirirken kişilerin cinsiyet, sınıf düzeyi vb. demografik bilgileri için tanımlayıcı istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Bağımsız değişkenlerin birden çok faktör içerdiği gibi çalışmada birden çok bağımlı değişken olduğundan Box's Test of Equality of Covariance Matrices sonucu p>.05 dikkate alınarak çok değişkenli varyans analizi MANOVA (Multivariate analysis of variance) kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda lise öğrencilerinin dijital akıcılık ile dijital vatandaşlık düzeylerinin ortanın üstünde olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin dijital akıcılık ve dijital vatandaşlık düzeylerinin cinsiyete, sınıf düzeylerine, okul türlerine, günlük internet ve sosyal medya kullanım sürelerine, internete bağlanılan ortamlarına,  İnterneti kullanım önceliklerine, yabancı dil seviyelerine, araştırma ve ödev için internetten yararlanma durumlarına, yeni teknolojik aygıt/araçlara erişme durumlarına, kullandıkları teknolojik aletleri zamanında değiştirme/yenileme durumlarına ve öğrencilerin dijital teknolojilere ilgi seviyelerine göre farklılaştığı belirlenmiştir. Öğrencilerin anne ve baba eğitim düzeyleri, dijital teknolojiler alanından meslek seçme durumları ile Lise döneminde Bilgisayar Bilimi/ Bilişim Teknolojileri dersi vb. alma durumları, dijital akıcılık düzeyi ile anlamlı farklılaşırken dijital vatandaşlık düzeyleri ile anlamlı farklılaşmamıştır. Dijital akıcılığı yüksek olanın dijital vatandaşlık düzeyinin yüksek olduğu belirlenmiştir. 
Araştırmadan elde edilen sonuçlar dikkate alındığında, ortaöğretimde dijital akıcılık ve dijital vatandaşlık konuları içeren seçmeli dersler yerine zorunlu ders sayılarının artırılması, öğrencilerin yeni teknolojik araçlarla ulaşımının sağlanması, üst sınıf kademe öğrencilerden bu konudaki tecrübelerini alt kademe öğrencilere aktarmak adına okulda öğrenciler arası etkinlikler düzenlenmesi ve yapay zekâ, akıllı uygulamalar gibi konu içeriklerine derslerde yer verilmesi beklenmektedir. 
Anahtar Kelimeler: dijital akıcılık, dijital vatandaşlık, lise öğrencileri, bilişim teknolojileri

Abstract:
The aim of this study is to examine high school students' digital fluency and digital citizenship levels in terms of different variables. In line with the aim of the study, the differentiation status of the students according to gender, class, high school type, parental education level, daily internet usage time, daily social media usage time, the environment which the internet is generally connected, the priority of using the internet, foreign language level, the status of using the internet in homework-lesson-research-experiment etc. studies, the status of accessing new technological devices/tools, the level of changing/renewing the technological devices used in a timely manner, the level of interest in digital technologies, the level of choosing a profession in the field of digital technologies, the status of taking Computer Science/ Information Technologies course etc. in high school was investigated. 
Descriptive survey model was used as the research method. With the survey model, it was aimed to determine the digital fluency and digital citizenship levels of the students. Data were collected from a total of 1501 high school students studying in Kartal district of Istanbul. The digital fluency levels of high school students were determined with the "Digital Fluency Scale of High School Students" developed by Chou and Chiu (2020) and introduced into the Turkish literature by the researcher. Students' Digital Citizenship Levels were determined with the "Digital Citizenship Scale for Young People" developed by Kuş, Güneş, Başarmak, and Yakar (2017). The scales are 5-point Likert type. 
Within the scope of the research, data were collected from 1501 students.  However, the data of 15 students who filled out the scale incompletely or created an outlier in the analysis because they gave systematic answers were deleted by calculating the Maholanobis Distance in the SPSS program. In the study, 1486 student data were analyzed.  The scales were digitized using the SPSS program and analyzed in the SPSS program. Statistical significance level was accepted as .05 for the analyses. While evaluating the data, descriptive statistical methods were used for demographic information such as gender, class level, etc. Since there were multiple dependent variables in the study as well as multiple factors in the independent variables, multivariate analysis of variance MANOVA (Multivariate analysis of variance) was used, taking into account the Box's Test of Equality of Covariance Matrices result p>.05.
As a result of the research, it was determined that high school students' digital fluency and digital citizenship levels were above average. It was determined that students' digital fluency and digital citizenship levels differed according to gender, grade level, school type, daily internet and social media usage time, internet connection environments, priorities of using the internet, foreign language levels, using the internet for research and homework, accessing new technological devices/tools, changing/renewing the technological devices they use on time, and students' level of interest in digital technologies. While parental education levels of the students, their choice of profession in the field of digital technologies, and their status of taking Computer Science / Information Technologies course etc. in high school differed significantly with the level of digital fluency, they did not differ significantly with the level of digital citizenship. It was determined that those with high digital fluency had high digital citizenship levels. 
Increasing the courses on digital fluency and digital citizenship in secondary education, organizing inter-student studies and activities in order to transfer their experiences from upper-level students to lower-level students, increasing opportunities for students to easily access new technological devices/tools, artificial intelligence, smart applications, smart applications. tools, stem, robotics, software, design, etc. including topics related to the fields in the lessons, etc. recommendations have been made.
Keywords: digital fluency, digital citizenship, high school students, information technologies