Kamu kurum ve kuruluşlarında sıfır atık uygulamalarının ISO 14001 çevre yönetim sistemi standardı kapsamında yürütülmesi
Implementing zero waste applications in puplic institutions and organizations withhin the scope of 14001 environmental management system standard
Yazar: ÖMÜRHAN AY
Danışman: DOÇ. DR. ANDAÇ AKDEMİR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Ekonomik, sosyal ve nüfus yönünden artan ve gelişen dünyanın önemli problemlerinden biri, katı atıkların miktarlarının ve çeşitlerinin artmasıdır. Gelişmeye paralel olarak evsel ve endüstriyel atıkların hızla artması sonucunda bu atıkların bertarafı da büyük çevre problemlerine sebebiyet vermektedir. Bu sorunu çözmek için ülkemizde ilk kez Sıfır Atık kavramı ortaya atılmıştır. Sıfır Atık kavramı, atık yönetim hiyerarşisini (önleme, azaltma, tekrar kullanım, geri dönüşüm, enerji geri kazanım ve bertaraf) benimser. Sıfır atıkla; atıkların kaynağında oluşmasının engellenmesi, engellenemeyen atıklar için geri kazanımın sağlanması ve nihayetinde değerlendirilemeyen atıkların çevreye zarar vermeden bertarafı amaçlanır. 
Bu çalışmada,Sıfır Atık ve ISO 14001 Çevre Yönetim Sisteminin ilk kez birlikte yürütüldüğü Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı merkez binası seçilmiştir. Bakanlık uygulamaları ile atık verileri incelenmiş ve sıfır atık uygulamalarının yürütülmesine çevre yönetim sisteminin sağladığı faydalar değerlendirilmiştir.
ISO 14001 belgesi alınmadan önceki 2015-2019 yılları arasında 3 yılın toplamı olarak 274774 kg/yıl atık ve belgenin alındığı 2019-2022 yılları arasında toplam 232072 kg/yıl atık ile % 15,5lik bir azalma gözlenmiştir. Bu azalmanın atık kompozisyonuna göre dağılımları; kağıt, plastik, metal, cam ve organik için sırasıyla % 79.19, % 94.21, % 88.6, % 92.88 ve % 72.48 olarak tespit edilmiştir.ISO 14001 belgesinin alındığı 2019-2022 yılları içerisindeki atık kompozisyonları genel olarak özellikle kağıt, plastik, metal, cam ve organik atık için % 50 den fazla azalma şeklindedir. Bu azalmalarda ISO 14001 belgesinin alınmasının etki faktörü yüksektir. Ayrıca kalite belgesinin alınmasından sonraki 2019-2022 yılları arasında kompost üretiminde % 97.70'lik bir azalma söz konusu olmuştur.  
Çalışma göstermiştir; Sıfır Atık Yönetimi ISO 14001 ile birlikte değerlendirildiğinde atık minimizasyonunda çok büyük sağlamaktadır.

Abstract:
One of the important problems of the growing and developing world in terms of economic, social and population is the increase in the amount and variety of solid wastes. As a result of the rapid increase in domestic and industrial wastes in parallel with the development, the disposal of these wastes also causes major environmental problems. In order to solve this problem, the concept of Zero Waste was introduced for the first time in our country. The Zero Waste concept adopts the waste management hierarchy (prevention, reduction, reuse, recycling, energy recovery and disposal). With zero waste; It is aimed to prevent the formation of wastes at the source, to provide recycling for unavoidable wastes and finally to dispose of unutilized wastes without harming the environment.
In this study, the headquarters of the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change, where Zero Waste and ISO 14001 Environmental Management System were carried out together for the first time, was chosen. Ministry practices and waste data were examined and the benefits of the environmental management system for the implementation of zero waste practices were evaluated.
Between the years 2015-2019 before the ISO 14001 certificate was obtained, a total of 274774 kg/year of waste was obtained, and between the years of 2019-2022, when the certificate was obtained, a decrease of 15.5% was observed with a total of 232072 kg/year waste. Distribution of this decrease according to waste composition; were determined as 79.19%, 94.21%, 88.6%, 92.88% and 72.48% for paper, plastic, metal, glass and organic, respectively. Waste compositions in the years 2019-2022, when the ISO 14001 certificate was obtained, are generally more than 50% reduction, especially for paper, plastic, metal, glass and organic waste. In these reductions, the impact factor of obtaining the ISO 14001 certificate is high. In addition, there was a 97.70% decrease in compost production between the years 2019-2022 after the quality certificate was obtained.
The study has shown; Zero Waste Management, when evaluated together with ISO 14001, provides a great deal of waste minimization.