Gelenekselden türeyen çağdaş Mardin konut yerleşimi
Contemporary Mardin settlement evolving from vernacular
Yazar: HAKAN ÖZBEK
Danışman: DR. BİRGÜL ÇOLAKOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bilgisayar Ortamında Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
ixÖZETMardin, yüzyıllar içinde oluşmuş ve bugüne kadar korunan dokusuyla, bütünüyle kültürmirası olan ender bir şehirdir. Bugün, yerel mimarinin en önemli bileşeni olan taş evlerdeğişen şartlar karşısında yaşamı zorlaştırmaktadır. Taş evlere betonarme ekler veya evlerinorijinalliğini bozan mekan düzenlemeleri yapılmaktadır. Kentin mimari ve tarihi birikimiylebağdaşmayan, ama konfor sunan niteliksiz betonarme apartmanlarda yaşamak cazipgözükebilmektedir. Konut ihtiyacı, kentin dört yanında artan gecekondu ve betonarmeapartmanlarla kendini göstermektedir. Kent, geleneksel dokuyu hiçe sayarak gelişmektedir.Bu soruna bir çözüm aramak için, tarihi dokuyla uyumlu çağdaş konut tipolojileri vebunlardan oluşan yerleşim alternatiflerinin tasarlanma metodunun geliştirilmesi üzerine birdeneme yapılması amaçlanmıştır.İlk bölümde bir mimari dilin nasıl tanımlandığı, mimari dili çözümlemenin, gelenekselmimari çevrede yeni bir tasarım üretmenin nasıl mümkün olabileceği üzerinde durulmuştur.İnformel biçim gramerleri kullanarak tasarım yöntemi ve uygulama alanları anlatılmış,geleneksel mimari dokuda tasarım için kullanıldığı örnekler verilmiştir. Mevcut tip vestillerden yenilerini üretmek, ?Biçim Gramerleri?nin kullanım alanlarından biridir. Mardin'deçağdaş konut tasarımında alternatifler üretmek için informel biçim gramerlerinin kullandığımetoddan yararlanılmıştır.İkinci bölümde, önce Mardin hakkında genel bilgiler verilmiş, evlerin tasarımını belirleyenfaktörler ve Mardin evinin bileşenleri anlatılmıştır. Prof. Dr. Füsun Alioğlu'nunaraştırmasında incelemiş olduğu evlerin arasından seçilen 20 Mardin evinin krokileri, biçimgramerleri incelenmek üzere seçilmiş, mimari bileşenlerin bir araya geliş kuralları vekısıtlayıcılar şekil ilişkileri ile ifade edilmiştir.Son bölümde anlatılan, seçilen 20 Mardin evinden elde edilen gramer kuralları ileyapılabileceklerin bir bölümünün önerilmesidir. İşlev yitiren veya değiştiren mekanlarıntasarlanan yeni konutlarda çağdaş mekanlara dönüştürülmesi önerilmiş, biçim kuralları yenimekan kurguları için uygulanmıştır. Burada bitmiş bir tasarım elde etmeye odaklanılmamış,tasarım yönteminin ve alternatiflerinin geliştirilmesinde izlenecek adımlar araştırılmıştır.Konut tasarımlarında, gramer kurallarıyla, ihtiyaca göre değişen farklı durumlar için, sayısıztasarım alternatifi üretmek mümkündür. Ayrıca, yeni yerleşimin nasıl olabileceğinin ipuçlarıolarak, konutların birbirleriyle ve ticaret dokusuyla birlikteliği için öneriler getirilmiştir.Sonuçlar ve öneriler bölümünde Mardin'de çağdaş konut ve yerleşimler için yapılan önerilerözetlenmiş, gelenekselden türeyen çağdaş mimari dilin gramerini anlatan bir yerleşim ve yapıtasarım rehberi hazırlanmasıyla, tasarlanabilecek konut ve konut dışındaki yapı tipolojilerihakkında öneriler sunulmuştur.Anahtar Kelimeler: biçim gramerleri, geleneksel mimari dokuda mimari tasarım, konuttipolojileri, kural tabanlı tasarım, Mardin, mimari dil

Abstract:
xABSTRACTMardin is a unique city, because of its urban pattern and architecture which formedthroughout centuries and protected till now. Today, stone houses which are the majorcomponents of vernacular architecture are disfunctioning with the living conditions of the era.Concrete additions are built or spacial arrangements are changed ruining the originality of thestone houses. Concrete apartment blocks which don?t suit with the architecture of the old cityseem appealing, because they can provide comfortable living conditions. The need foraccomodation reveals itself with the increasing number of slums and concrete apartmentsspreading and surrounding the old city. The city is expanding ignoring the traditional pattern.This theses aims to develop a design method proposal for generating contemporary housetipologies and settlement alternatives for Mardin which are suitable with the historical pattern.The first part, discusses definition of architectural language and how to develop a newarchitectural design in a vernacular context by using informal shape grammer method. Then,the design method using informal shape grammars and its application areas are explained.Examples of its usage in vernacular context are given. Producing new types and styles fromexisting ones is one of the fields that designing with shape grammars is interested in. Themethod used by informal shape grammars is taken for producing new alternatives incontemporary house design in Mardin.In the second part, city of Mardin is explained. The factors determining the design of thehouses and the specific arcitectural components of them are described. The corpus of 20Mardin Houses analyzed in Prof. Fusun Alioglu Ph.D study are choosen for extracting thegrammar of Mardin houses. Rules expressed with shape relations provide a basis for thedesign of a contemporary Mardin house.The last part is a proposal of what can be done with gramamar rules extracted from theselected 20 Mardin houses. It?s proposed to transform the disfunctioning spaces and spaceswhich changed function into contemporary functional places in the new house designs. It?snot aimed to have a completed product in the end. The steps that are to be followed indeveloping the design method and alternatives are investigated. It is possible to producecountless design alternatives and methods with the determined rules and constraints, fordifferent conditions varying with changing needs. Also, there are proposals for relations ofhouses with each other and the commercial areas.The application of informal shape grammars is used for generating new house types fromexisting ones. In order to apply this design methodology for a real project, cultural and socialaspects of Mardin society should be considered and a program should be formed according tothese inputs.Keywords: architectural design within a vernacular architectural context, architecturallanguage, house tipologies, Mardin, rule-based design, shape grammars