Ticari olarak insan kullanımına sunulmuş bazı sinek-böcek kovucu losyonların genotoksik etkilerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative investigation of the genotoxic effects of some commercial fly-insect repellent lotions available for human use
Yazar: MUHAMMET ALİ KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. BERRİN TÜYLÜ
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Moleküler Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Sinek-böcek kovucular günlük hayatta sıklıkla kullanılır. Birçok marka ve çeşitte kovucular olmasına karşın, içerdiği solüsyona göre temel olarak iki gruba ayrılır. Bunlar; kimyasal kovucular ve bitkisel kaynaklı kovuculardır.  Bu çalışmada biri bitkisel olmak üzere üç farklı sinek-böcek kovucunun genotoksik etkileri, sağlıklı insan lenfosit hücreleri üzerinde in vitro olarak yapılan CBMN testi ve Comet testi ile araştırılmıştır. 
Elde edilen bulgularda; bitkisel kovucunun 20 µl/ml, p-Mentan bazlı kovucunun 0,4 µl/ml ve DEET bazlı kovucunun 1,6 µl/ml konsantrasyonlarından daha yüksek dozları sağlıklı insan lenfosit hücreleri üzerinde toksik etkiler oluşturmuş. Bitkisel kovucunun 20 µl/ml, p- Mentan bazlı kovucunun 0,4 µl/ml ve DEET bazlı kovucunun 1,6 µl/ml konsantrasyonları mikronükleus oluşumunu artırarak klastojenik bir aktivite göstermiştir. Bitkisel kovucunun 20 µl/ml konsantrasyonu, p-Mentan bazlı kovucunun 0,4 µl/ml konsantrasyonu ile DEET bazlı kovucunun 1,6 µl/ml konsantrasyonu Comet parametrelerinden kuyruk uzunluğu ve kuyruk yoğunluğu değerlerini, spontan değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yükselterek iplik kırılmaları şeklinde DNA hasarlarına yol açmıştır. Bu deney bulgularına göre, Bitkisel kovucu, p-Mentan bazlı kovucu ve DEET bazlı böcek kovucu losyonların in vitro koşullarda sağlıklı insan lenfosit hücreleri üzerinde, doza ve süreye bağlı olarak sitotoksik ve genotoksik etkilere sahip olabileceği sonucuna varılmıştır. Bu sonuçların daha ileri çalışmalarla desteklenmesi öngörülmektedir.

Abstract:
Fly-insect repellents are often used in daily life. Although many brands and varieties repellents-based solution comprises basically be divided into two groups. These; chemical repellents and herbal repellents. In this study, the genotoxic effects of three different insect repellents, one of which is herbal, in vitro CBMN test and Comet test on healthy human lymphocyte cells were investigated. 
In the findings obtained; doses higher doses higher than 20 µl/ml of herbal repellent, 0,4 µl/ml of p-Mentane based repellent and 1,6 µl/ml of DEET based repellent had toxic effects on healthy human lymphocyte cells. Concentrations of 20 µl/ml of herbal repellent, 0,4 µl/ml of p-Mentane based repellent and 1,6 µl/ml DEET based repellent showed a clastogenic activity by increasing micronucleus formation. 20 µl/ml and concentrations of herbal repellent, 0,4 µl/ml concentration of p-Mentane based repellent and 1,6 µl/ml concentrations of DEET based repellent increased the tail length, tail density and tail moment values of Comet parameters statistically significantly compared to the spontaneous value and caused DNA damage in the form of strand breaks. According to these experimental findings, it was concluded that fly-insect repellent lotions belonging to herbal repellent p-Mentane based repellent and DEET based repellent brands may have cytotoxic and genotoxic effects on healthy human lymphocyte cells in vitro, depending on the dose and time. It is envisaged that these results will be supported by further studies.