Şâtıbî ve İslam Hukuku metodolojisindeki yeri
Al-Shâti̇bî and his place in the methodology of Islamic Law
Yazar: AYŞE YILDIZ GÜRKAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BAKTIR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Maslahat = Maslaha ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam ; Şatıbi = Shatibi

Özet:
Sadece mensubu olduğu mezhep açısından değil diğer mezhepler bakımından da dikkat çeken şahıslar vardır. Bunlardan birisi de İslam hukuku metodolojisine farklı bir katkı veren Ebu İshak eş-Şâtıbî'dir. Şâtıbî, özellikle islam hukukunun gayeci yönü yani makâsıdu'ş-şerîa ve bidatlerin dine olumsuz etkisi hususuna dikkatlerimizi çekmiştir.
Çalışmamız; giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında; tezin konu ve amacı ile yöntemi hakkında bilgi verilmiş ve ayrıca konuya ilişkin öncelikli literatürün değerlendirmesi yapılmıştır. Birinci bölüm; Şâtıbî'nin ilmi yönünü ele almaktadır. Bu nedenle, onun eğitim hayatı, hocaları ve talebeleri ile eserleri fazla detaya girmeden ana hatlarıyla tanıtılmıştır. İkinci bölüm; islam hukuk metodolojisindeki yeri detaylarıyla işlenmiştir. Bu bağlamda onun Muvâfakât'ından hareketle islam hukuku delilleri (asli deliller: Kur'ân ve Sünnet; ferî deliller: mesâlih-i mürsele, istihsan, sedd-i zerâyi ve sahabe uygulaması) hakkındaki düşünceleri ele alınmıştır. Ayrıca onun ictihad, akıl-nakil ilişkisi, hukuk-ahlak ilişkisi ve hukuk-örf ilişkisi hususundaki görüşleri özlü bir biçimde konu edinilmiştir. Üçüncü bölümde ise; makâsıdu'ş-şerîa konusu ele alınmıştır. Şâtıbî öncesinde Cüveynî, Gazzâlî, İzzüddin b. Abdisselam, Karâfî ve Tûfî'nin makâsıd görüşleri özlü bir biçimde ve Şâtıbî'nin makâsıd anlayışı ise farklı açılardan değerlendirilmiştir.
Anahtar Kavramlar:	Şâtıbî, Makâsıdu'ş-şerîa, Maslahat, Mefsedet, Zarûriyyat-hâciyyat ve tahsiniyyat

Abstract:
There are scholars who are notable not only in their own madhhab but in other madhhabs too. One of these scholars is Abû Ishâq al- Shâtibî who made a different contribution to the methodology of Islamic law. In particular he drew our attention with his views regarding the Aims of the Shari'a, in other words the aspect of Islamic law pertaining its aims and purposes. He also dwelled upon the negative effects of bid'ats (innovations in religion) on the religion.
Our study consists of an introduction and three main chapters. In the introduction information is given about the topic, aim and method of the thesis and an evaluation of the relevant literature is made. 
The first chapter deals with the scholarship of al- Shâtibî which briefly deals with his education, his teachers and students as well as his works. In the second chapter his place in the methodology of Islamic law is studied in detail. In this respect, through referring to his al-Muwâfaqât we researched his views concerning the sources (evidences) of Islamic law. (Primary sources: Qur'an and Sunnah, secondary sources Consideration of Public interest being Maslahah Mursalah, Equity in Islamic law being Istihsân, Blocking the means being Sadd al Dharâ'î and The Fatwâ of a Companion. In addition, his views on Ijtihâd (personal reasoning), 'aql-naql (reason-transmitted) relationship, Law-ethics relationship, Law- customs relationship became the subject matter of this chapter. In the third chapter the goals and objectives of the Shari'a is studied. The views of scholars who preceded al-Shâtibî such as al-Juwaynî, Ghazzâlî, Izz b. 'Abdissalâm, Qarâfî, Tûsî on Maqâsid are summorized, compared and evaluated from different perspectives with that of al- Shâtibî.
Key words:	al- Shâtibî, Maqâsid al- Shari'a, Maslahat (consideration of public interest), Mafsadat (the prevalence of mischief), Darûriyyât (the necessities), Hâjiyyât (complementary requirements), Tahsîniyyât (the embellishments)