Covid 19 salgın sürecinde kanser hastalarının sağlık hizmetine erişim durumlarına yönelik ölçek geliştirilmesi ve incelenmesi
Development and investigation of a scale for the access to healthcare patients with cancer during the Covid 19 epidemic
Yazar: AYŞE SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİM KARAGÖZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Amaç: Bu çalışma, Covid-19 salgın sürecinde kanser hastalarının sağlık hizmetine erişim ve kullanım durumlarının incelenerek, sağlık hizmetine erişim durumlarını belirlemeye yönelik ölçek geliştirmek amacıyla yapılmış metodolojik bir çalışmadır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın çalışma grubunu, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Araştırma ve Uygulama Hastanesi Onkoloji Merkezi Ayaktan Tedavi Ünitesinden sağlık hizmeti alan toplam 640 (403+237) kanser hastası oluşturmaktadır. Çalışma Nisan 2021-Nisan 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmada herhangi bir örneklem seçimine gidilmemiş, salgın sürecinde kanser sağlık hizmeti alan hastaların hepsine ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmada; "Hasta Bilgi Formu" ve araştırmacı tarafından oluşturulan "Covid-19 Salgın Sürecinde Kanser Hastalarının Sağlık Hizmetine Erişim Durumu Ölçeğinin" taslak formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 ve AMOS 25.0 istatistik paket programları kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 55,60±13,53 (min:20, max:80) ve %51,1'i (206) kadın, %48,9' u (197) erkektir. Katılımcıların; %78,2'si (315) evli, %11,9'u (48) dul ve %9,9'u (40) bekar olup, %36,2'si (146) emekli ve %41,5'i (167) ise çalışmamaktadır. Aylık geliri 1000-3000tl arasında olan kişi sayısı %46,6 (188) olup büyük çoğunluğu oluşturmaktadır. Katılımcıların %68,2'si (275) il merkezinde yaşarken, %18,1'i (73) ilçe, %13'7'si (55) ise köyde yaşamaktadır. Kanser tanıları; %24,8'i (100) meme, %22,6'sı (91) akciğer, %11,2' si (45) kolon, %9,2'si (37) mide, %6,7'si (27) prostat ve %25,3'ü (102) ise diğer kanserlerden oluşmaktadır. Katılımcıların %59,6'sı (240) kanser tanısını salgın sürecinde alırken, %40,4'ü (163) ise salgından önce tanı almıştır. Salgın öncesi tanı alan hastaların sağlık hizmetinden memnuniyetleri kıyaslandığında: %60,1'i (98) farklılık olmadığını söylerken, %31,9'u (52) salgın öncesi, %8'i (13) ise salgın dönemindeki sağlık hizmetinden daha memnun kaldıklarını söylemiştir. Ölçek kapsam geçerliği için 20 uzman görüşü alınmış ve 45 maddelik havuzdan 10 madde çıkarılmıştır.  Uzman önerisi ile bir madde eklenerek 36 madelik taslak ölçek elde edilmiştir. Taslak ölçeğin Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.870, Barlett's testi skoru 5513,998 (p<0.000) olarak hesaplanmış ve verilerin açımlayıcı faktör analizine uygun olduğu saptanmıştır. 5'li likert tipi taslak ölçekten analiz neticesinde, 4 alt faktörden (boyuttan) oluşan 19 maddelik ölçek geliştirilmiştir. Birinci faktör "Sağlık Hizmeti Kullanımı", ikinci faktör "Hizmet Alırken Karşılaşılan Zorluklar", üçüncü faktör "Ekonomik Durum" ve dördüncü faktör "Covid-19 Korkusu" olarak adlandırılmıştır. Açıklanan toplam varyans 59,567, maddelere ait faktör yük değerleri 0,640 ile 0,895 aralığında tespit edilmiştir.  Ortaya çıkan faktör yapısının uygunluğu doğrulayıcı faktör analizi ile teyit edilmiştir. DFA uyum indeks değerleri; CMIN/df 2,088, GFI 0,905, IFI 0,931, TLI 0,916, CFI 0,930, RMSEA 0,061, NFI 0,90 olarak hesaplanmış ve modelin ortaya çıkan faktörlerle uyumlu olduğu sonucuna varılmıştır. Faktör yüklenimlerinin yeterliliğini gösteren regresyon katsayılarının anlamlı olduğu görülmüştür (p<0,05). Maddelerin ayırt edicilik indekslerini hesaplamak amacıyla alt-üst gruplara dayalı madde analizi sonucunda herbir maddenin t-testi sonuçları anlamlıdır (p<0,001). Ölçeğin toplam Cronbach Alpha değeri 0,811, Faktör 1 için 0.866, Faktör 2 için 0.775, Faktör 3 için 0.779, ve Faktör 4 için 0.811 olarak hesaplanmıştır. Test-tekrar test sonucunda (n=58) ölçeğin iki uygulaması arasında yüksek düzeyde tutarlılık saptanmıştır (r:.9954, p<0,05).
Sonuç: Sonuç olarak, geliştirilen ölçeğin Covid-19 salgın sürecinde kanser hastalarının sağlık hizmetine erişim ve kullanım durumlarını belirlemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır.  Ayrıca salgın sürecinde kanser hastalarının yoğunlukla; randevu alma, poliklinik hizmetleri ve tanı alma tetkiklerini yaptırmada olumsuzluk yaşadıkları ancak büyük çoğunluğun salgın sürecindeki  sağlık hizmetinden memnun oldukları sonucuna varılmıştır.

Anahtar sözcükler: Hasta, Kanser, Sağlık Hizmeti, Sağlığa Erişim, Ölçek Geliştirme

Abstract:
Aim: This study is a methodological study conducted to develop a scale to determine the access status of health care services by examining the access and use of health care services of cancer patients during the Covid-19 epidemic process.
Materials and Methods: The study group of the research consists of 640 (403+237) cancer patients receiving health care from the Sivas Cumhuriyet University Health Services Research and Application Hospital Oncology Center Outpatient Treatment Unit. The study was carried out between April 2021 and April 2022. No sample selection was made in the study, and it was tried to reach all patients who received cancer health care services during the epidemic process. In the study; The "Patient Information Form" and the draft form of the "Scale of Access to Health Care for Cancer Patients in the Covid-19 Epidemic Process" created by the researcher were used. SPSS 25.0 and AMOS 25.0 statistical package programs were used in the analysis of the data.
Results: The mean age of the participants in the study was 55.60±13.53 (min:20, max:80) and 51.1% (206) were female, 48.9% (197) were male. Participants; 78.2% (315) are married, 11.9% (48) are widowed and 9.9% (40) are single, 36.2% (146) are retired and 41.5% (167) does not work. The number of people whose monthly income is between 1000-3000 TL is 46.6% (188) and constitutes the vast majority. While 68.2% (275) of the participants live in the city center, 18.1% (73) live in the district and 13.6% (55) live in the village. Cancer diagnoses; 24.8% (100) breast, 22.6% (91) lung, 11.2% (45) colon, 9.2% (37) stomach, 6.7% (27) prostate and 25.3% (102) other cancers.While 59.6% (240) of the participants were diagnosed with cancer during the epidemic, 40.4% (163) were diagnosed before the epidemic.When the satisfaction of the patients diagnosed before the epidemic is compared, 60.1% (98) stated that there was no difference, 31.9% (52) said that they were more satisfied with the healthcare service before the epidemic and 8% (13) during the epidemic period. For the content validity of the scale, 20 expert opinions were taken and 10 items were removed from the 45-item pool. By adding an item with the suggestion of an expert, a draft scale of 36 items was obtained. The Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) value of the draft scale was calculated as 0.870 and the Barlett's test score as 5513,998 (p<0.000) and it was determined that the data were suitable for exploratory factor analysis. As a result of the analysis from the 5-point Likert-type draft scale, a 19-item scale consisting of 4 sub-factors (dimensions) was developed. The first factor was named as "Health Service Use", the second factor as "Difficulties Encountered While Receiving Service", the third factor as "Economic Situation" and the fourth factor as "Covid-19 Fear". The total variance explained was 59,567, and the factor load values of the items ranged from 0.640 to 0.895. The suitability of the resulting factor structure was confirmed by confirmatory factor analysis. CFA fit index values; CMIN/df was calculated as 2.088, GFI 0.905, IFI 0.931, TLI 0.916, CFI 0.930, RMSEA 0.061, NFI 0.90, and it was concluded that the model was compatible with the factors that emerged. Regression coefficients showing the adequacy of factor loadings were found to be significant (p<0.05). In order to calculate the discrimination indexes of the items, the t-test results of each item were significant (p<0.001) as a result of item analysis based on lower-upper groups. The total Cronbach Alpha value of the scale was calculated as 0.811, 0.866 for Factor 1, 0.775 for Factor 2, 0.779 for Factor 3, and 0.811 for Factor 4. As a result of the test-retest (n=58), a high level of consistency was found between the two applications of the scale (r:.9954, p<0.05).
Conclusion: As a result, it was concluded that the developed scale is a valid and reliable measurement tool that can be used to determine the access and use of health care services of cancer patients during the Covid-19 epidemic process. In addition, during the epidemic, cancer patients mostly; It was concluded that they had problems in making appointments, outpatient services and diagnostic tests, but the majority of them were satisfied with the health service during the epidemic process.

Key Words: Patient, Cancer, Healthcare, Access to Health, Scale Development