Türk diasporasının siyasal katılımı çerçevesinde diaspora politikalarının gelişimi
The development of diaspora policies through politicalparticipation of Turkish diaspora
Yazar: MEHMET KÖSE
Danışman: PROF. DR. YUNUS KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Diaspora = Diaspora ; Dış Türkler = Turkish diaspora ; Oy kullanma = Voting use ; Seçimler = Elections ; Siyasal katılma = Political participation ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası politika = International policy ; Yurt dışı = Abroad

Özet:
Bu tez, diaspora tartışmalarını temelden ele almakta ve bu alandaki
kavramsallaştırma çalışmalarını yeni bir zemine taşımaktadır. Bu çerçevede de Türk
diasporasının sınırlarını ortaya koymaktadır. Diasporanın, milletin mütemmim cüzü
olduğu iddiası devletlerin diaspora politikasından kaçışları olmadığını çıkarsamaktadır.
Bu bağlamda Türkiye'nin diaspora politikasının gelişimi ele alınmaktadır. Türkiye'nin
son yıllarda gittikçe belirginleşen diaspora politikalarının gelişimi ve kurumsallaşması
siyasal katılım hakkının elde edilmesiyle kazandığı boyutla birlikte analiz edilmektedir.
Siyasal katılım, diaspora politikaları kapsamında ele alınan önemli başlıklardan bir
tanesidir.
Milattan önce Akdeniz kıyısında bulunan eski Yunan kolonilerini ifade etmek için
kullanılan "diaspora" kavramı, Orta Çağ'da Yahudi ve Hristiyan azınlıklara, ulus
devletlerin ortaya çıkması sonrasında ise kullanım alanı genişlemiş ve neredeyse bütün
ulus ötesi topluluklara atfen kullanılmaya başlanmıştır. Teritoryal devletlerin siyasal
sistemde yer alması ve ulus inşa hedefleri, ulus ötesi toplulukları da önemli konuma
getirmiştir. Son birkaç asırda uluslararası göçlerin artması ve imparatorlukların dağılması
ulus ötesi toplulukları daha da yaygınlaştırmış ve diaspora oluşumlarının zeminini
oluşturmuştur. Bu bağlamda Türk diasporası, hem Osmanlı Devleti döneminde başlayan
ve Cumhuriyet döneminde özellikle ikinci dünya savaşı sonrası kitleselleşen göçlerle hem
de imparatorluktan ulus devlete geçişte sınırlarının dışında kalan benzer sosyo-kültürel
kimliğe sahip topluluklardan oluşmaktadır.
Diaspora politikaları, ulus-devletlerin gelişimleriyle birlikte yaygınlaşmış ve
kurumsallaşmıştır. Birleşmiş Milletler üyesi ülkelerin yarısından fazlası diasporayla ilgili
kurumsal yapılanmalara sahiptir. Diaspora politikaları, sosyal, ekonomik, kültürel ve
siyasal alanlar gibi geniş bir zeminde gelişmektedir. Türkiye'nin diaspora politikası,
göçmen topluluklar ve otokton diasporalar bağlamında iki ayrı kulvarda gelişmiştir.
Ancak kitlesel göçler diaspora politikasının kurumsallaşmasında belirleyici olmuştur. Bu
tezde Türkiye'nin diaspora politikasının gelişimi, siyasal katılım hakkının elde edilmesi
süreciyle ele alınmıştır. Bu süreç, parlamento tutanaklarının derinlemesine incelenmesiyle
analiz edilmiştir. Yurt dışı oy kullanımının yasalaşma süreci yurt dışı Türk toplumunun
büyümesi, gelişmesi ve kurumsallaşmasıyla birlikte Türkiye'deki ekonomik gelişim,
siyasi istikrar ve demokratik siyasal hakların yaygınlaşmasıyla birlikte gerçekleşmiştir.
Bu çalışma, Türk diasporasını ve Türkiye'nin diaspora politikasını kendi tarihi,
sosyal, ekonomik ve siyasi tecrübeleri çerçevesinde ele alması itibariyle özgün bir ağırlığa
sahiptir. Literatürde sınırlı sayıda olan çalışmaların büyük kısmı Yahudi ve Ermeni
diasporalarının tecrübeleri üzerinden gerçekleştirilen kavramsallaştırmaları esas alan bir
analizle Türk diasporasını tanımlamaya çalışmaktadır. Aynı şekilde diaspora
politikalarının analizinde de bu sınırlılıkların devam ettiği görülmektedir. Diaspora
oluşumundaki ulus devlet oluşumunun kritik rolü görmezden gelinerek diaspora
politikaları önerilmekte veya eleştirilmektedir. Bu tez ise diasporanın ulus devletin
sınırları içerisindeki toplumla birlikte kozmo-ulusu oluşturduğunu ve bu bağlamda
diaspora politikalarının da ulus devletin kamu politikalarının kapsamında kozmo-ulus
oluşum sürecinin doğal bir parçası olarak yerini aldığını işlemektedir.

Abstract:
Building on a critical and extensive review of the debate on diaspora, this thesis
aims to provide an alternative basis for the conceptualization of the concept of diaspora.
In this context, it investigates the boundaries of the Turkish diaspora. This thesis perceives
diaspora as an integral part of nation, which entails states to develop diaspora policies.
The development of Turkey's diaspora policy is analyzed in this regard. The development
and institutionalization of Turkey's diaspora policy, which has been formalized over the
last decades, is discussed through diaspora's political participation. Political participation
is one of the vital issues that is analyzed within the scope of diaspora policies.
The concept of diaspora was used to define colonies around Mediterranean sea
before B.C., later through middle ages it described Jewish and Christian minorities, and
lately it has been expanded to include almost all transnational communities after the
dominance of the nation states in the global political system. The prevailing status of the
nation states and nation building processes heightened the importance of the diasporas.
Over the last few centuries, acceleration of international migration and the dissolving of
empires have further expanded transnational communities and created a fertile ground for
diaspora formations. In this regard, the Turkish diaspora consists of both the stranded
communities whom culturally and ethnically tied to Turkish nation after the demise of
Ottoman Empire and mass migrations during the Republic era, especially after the Second
World War.
Thus, diaspora policies have become widespread and institutionalized with the
development of nation-states. More than half of the member states of the United Nations
introduced diaspora institutions within their public sector. Diaspora policies apply to wide
range areas such as social, economic, cultural, and political. Turkey's diaspora policies
have developed in two trajectories: emigrant communities and autochthonous diasporas.
However, emigration has been determinant in the institutionalization of Turkey's diaspora
policy. In this thesis, the development of Turkey's diaspora policy is discussed through
the process of obtaining the right to participate in the political process in the homeland.
This process has been analyzed through an in-depth study of the parliament minutes. The
growth of diaspora enfranchisement process is closely related to the expansion,
development, and institutionalization of the Turkish communities abroad as well as the
development of Turkish economy, political stability and democratization.
This thesis is unique in analysing Turkish diaspora and Turkey's diaspora policy
through its own historical, social, economic and political experiences. Most of the limited
number of studies in the literature analyzes Turkish diaspora and Turkey's diaspora policy
with the concepts based on Jewish and Armenian experiences. Diaspora policies are
praised or criticized without considering the role of nation building in diaspora formation.
This thesis argues that diaspora and nation within the boundaries of territory constitute a
cosmo-nation so the diaspora policies naturally become a part of public policies of a nation
state. Diaspora formation and diaspora policy development have been analyzed through
Turkish example in this dissertation.