Sürgün yolunda bir yenileşme serüveni: Mihnet-Keşan
Literary renovation on the exile route: Mihnet-Keşan
Yazar: DERYA TÜZİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NURAN TEZCAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Osmanlı şiirinde gelişimden çok değişimin belirginlik kazandığı dönem olarak 19. yüzyıl, edebiyat tarihlerinde yenileşme ve Batılılaşma eksenli yönü dolayısıyla Tanzimat dönemi merkeze alınarak incelenir. Ancak bu tezde, Keçecizade İzzet Molla'nın Mihnet-Keşan adlı mesnevisinden hareketle üzerinde çok fazla durulmayan bir dönem olarak 19. yüzyılın ilk çeyreğine odaklanılarak edebî ?yenileşme?nin bu dönemdeki görünümü üzerinde durulmaktadır. 19. yüzyılın ilk çeyreğinde yazılmış bir eser olan Mihnet-Keşan, efsanevi ve olağanüstülüklerle örülü, genel insan tiplerine odaklanan geleneksel mesnevi anlatılarından özellikle ?bireysel? ve ?gerçekçi? yönleriyle ayrılır ve tezin temel çıkış noktası da eserin bu yönüdür. Mihnet-Keşan, genel olarak İzzet Molla'nın 1823 yılında Keşan'a sürgünü ve sürgünde yaşadıklarını konu edinir. Anlatı, sürgün şairin yaşadıkları üzerine kurgulanmış olmakla birlikte ?gerçek?le olan sıkı bağı dolayısıyla otobiyografiktir. İzzet Molla anlatısında, ?birey?i ön plana çıkarır, gerçekçi bir anlatımla sürgünde yaşadıklarını gerçek zaman, mekân ve çevre ile birlikte verir. Tezde, Mihnet-Keşan'ın türü; şairin sürgün yolculuğu sırasında arabanın dikiz aynasından görüntüsüyle konuşması bağlamında ?birey?in mesnevide bir varlık sorunsalı olarak ortaya çıkması; geleneksel ve modern anlatıların birbirlerinden ayrılan yönleri ve Mihnet-Keşan'ın modern anlatılarla olan bağı incelenmiş, anlatıdaki aşk ilişkileri bağlamında yine eserin özgün tarafı ortaya konmaya çalışılmış ve Osmanlı'daki hamilik sisteminin (patronaj) sürgün bir şairin bakış açısıyla nasıl yorumlandığı üzerinde durulmuştur.Anahtar sözcükler: mesnevi, yenileşme, bireysellik, gerçekçilik.

Abstract:
Literary histories are seen to have confined their horizon of Ottoman poetry of the 19th century, a century marked by the revolutionary changes in literature, mainly to the post-Tanzimat period, where the process of Westernization reached its momentum. This thesis, however, focusses on the highly disregarded literary ?revival? in the first quarter of the 19th century through the analysis of a major work of the period, Keçecizade İzzet Molla?s Mihnet-Keşan. With a heightened sense of ?individuality? and ?reality?, this masnavi diverges notably from traditional masnavi narratives which tend to represent types rather than individuals and legendary, supernatural events. This divergence, which is closely related with the fact that Mihnet-Keşan was inspired by a real event, İzzet Molla?s exile to Keşan in 1823, constitutes the main axis of study of this thesis. This masnavi of autobiographical character depicts the ?individual? and represents the author?s life in exile with a strong sense of atmosphere, time and milieu. In this view, the thesis firstly discusses the problematic issue of the literary genre of Mihnet-Keşan, and then gives a closer look at the emergence of the ?individual? as an existential matter in the masnavi, taking as its departure point a well-known passage, where the poet, on his way to Keşan, has a conversation with his reflection on the rearview mirror of the coach. The thesis also treats the nature of traditional versus modern narratives and the question of approaching Mihnet-Keşan as a modern narrative; as well as the deviant character of the masnavi in terms of the presentation of love relationships. The last discussion this thesis carries out, is on the way the system of patronage in the Ottoman State is interpreted from the perspective of a poet in enforced exile.keywords: masnavi, literary revival, individuality, realism.