Oryantalizm ve sömürgecilik bağlamında modernist dini düşüncenin teşekkülü -Hindistanda Sir Seyyid Ahmed Han örneği-
The formation of modernist religious thought in the context of orientalism and colonialism -The case of Sir Seyyid Ahmed Khan in India-
Yazar: SALİH KALKAN
Danışman: PROF. DR. MUHARREM AKOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Çağdaş İslami akımlardan olan Aligarh Hareketi'nin kurucu lideri Seyyid Ahmed Han, modernist dini düşüncenin Hintli Müslümanlar arasında ilk temsilcisi olarak kabul edilir. Konu ile ilgili araştırmalarda onun çabası genel olarak; Batılı hegemonya karşısında Hintli Müslümanların dini kimliklerinin muhafaza edilmesi ile irtibatlandırılır. Seyyid Ahmed Han, İngilizlerin Hindistan'da siyasi ve askeri üstünlüklerini kabul ettirmiş olmalarına rağmen henüz toplum nazarında benimsenmedikleri bir dönemde yaşadı. Bu dönem aynı zamanda Hintliler nazarında İngiliz sömürge idaresinin meşru bir çerçeveye oturması için oryantalistler tarafından çeşitli kültür politikalarının hayata geçirildiği bir sürece tekabül eder. On dokuzuncu yüzyıl modern Batılı paradigmalar ise bu noktada işlevsel bir fonksiyon üstlenirken oryantalistlerin kontrolünde bu paradigmaların yayıldığı gruplar arasında İngiliz emperyalizmi ile barışık düşüncelerin geliştiği görülür. Söz konusu etkileşimin Hintli Müslümanlar arasında makes bulduğu isimlerden birisi Seyyid Ahmed Han'dır. 1837-8 yılından itibaren İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'nin hizmetine giren Seyyid Ahmed Han, 1857 Ayaklanması sonrası siyasi olarak İngiliz idaresi ile Müslüman tebaa arasında köprü olma vazifesini üstlendi. İngilizlerle yakınlaşan siyasi temayül zamanla zihinsel etkilenime evrildi ve Seyyid Ahmed Han, İngiliz oryantalistlerin düşünsel hinterlandına girerek İslam düşüncesini Batılı paradigmalar ışığında yorumlamaya gayret etti.
Bu bağlamda elinizdeki çalışma Seyyid Ahmed Han'ın modernist dini düşüncesi hakkında yukarıda zikredilen yaygın kanaate karşılık olarak; onun modernist dini düşüncesinin üzerindeki oryantalist yaklaşımların ve modern Batılı paradigmaların iz düşümleri ile İngiliz idaresinin Hintli Müslümanlar nazarında meşru bir yönetime kavuşma arzusu açısından kritik edilmesine odaklanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Aligarh Hareketi, Seyyid Ahmed Han, Hindistan, Oryantalizm, Sömürgecilik

Abstract:
Sayyid Ahmad Khan, the founding leader of the Aligarh Movement, one of the contemporary Islamic movements, is considered to be the first representative of modernist religious thought among Indian Muslims. In studies on the subject, his endeavour is generally linked to the preservation of the religious identity of Indian Muslims in the face of Western hegemony. Sayyid Ahmad Khan lived in a period when the British had established their political and military supremacy in India, but they were not yet accepted by the society. This period also corresponds to a time when various cultural policies were implemented by orientalists to legitimise British colonial rule in the eyes of Indians. The modern Western paradigms of the nineteenth century assumed a functional function at this point, and under the control of the orientalists, it is seen that ideas compatible with British imperialism developed among the groups to which these paradigms spread. Sayyid Ahmad Khan was one of the names that this interaction found its expression among Indian Muslims. Sayyid Ahmad Khan, who entered the service of the British East India Company from 1837-8, undertook the task of being a bridge between the British administration and the Muslim subjects politically after the 1857 Uprising. The political inclination that became closer to the British evolved into intellectual influence over time, and Sayyid Ahmad Khan entered the intellectual hinterland of British orientalists and endeavoured to interpret Islamic thought in the light of Western paradigms.
In this context, in response to the above-mentioned widespread opinion about Sayyid Ahmad Khan's modernist religious thought, the present study focuses on the projections of orientalist approaches and modern Western paradigms on his modernist religious thought and the criticism of the British rule in terms of the desire to achieve a legitimate rule in the eyes of Indian Muslims.
Keywords: Syed Ahmad Khan, Aligarh Movement, India, Orientalism, Colonialism