Türk edebiyatında alımlama estetiği ve Akşit Göktürk'ün inceleme ve deneme yazıları
Reception theory in Turkish literature and Akşit Göktürk's reviews and essays
Yazar: SEDEF KENDİR
Danışman: PROF. DR. SIDDIKA DİLEK YALÇIN ÇELİK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alımlama estetiği = Rezeptionsashetik ; Deneme = Essay ; Eleştiri = Criticism ; Göktürk, Akşit = Göktürk, Akşit ; Okur merkezli kuram = Reader response approach ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Sanatı çözümlemek için ortaya çıkmış çeşitli kuram ve yöntemler vardır. Sanat bir
iletişim dizgesi olarak düşünüldüğünde bir göndericisi, iletisi ve alıcısı olmak
durumundadır. Söz konusu yazın sanatı olduğunda alıcı okurdur. Yazın eleştirisi
yöntemleri yazara, metne ve okura dönük olmak üzere üç temel odakla
sınıflandırılabilir. Rus biçimciliği, Roman Ingarden, Prag yapısalcılık, Hans-Georg
Gadamer, söz-eylem kuramı, J.L. Austin ve John R. Searle gibi etkiler ve öncüler
yoluyla eleştiride metnin alıcısına verilen yer önem kazandı. Okura verilen bu önem
1960'ların sonlarına doğru Almanya'da Konstanz Üniversitesi'nde Wolfgang Iser,
Stanley Fish ve Hans Robert Jauss tarafından sistematize edilmiştir. Bu çalışmalarla
yazarın yerine okur ön plana alınmıştır, okurun anlamlandırma ve alımlama süreci
incelenmiştir. Akşit Göktürk de bu üniversitede aynı dönemde araştırmacı olarak görev
almıştır, söz konusu kuramın gelişimine tanıklık etmiştir ve kaynağından aldığı bilgileri
Türk edebiyat eleştirisine kazandırmıştır. Bu çalışmada genel bir kuramsal altyapı,
Akşit Göktürk'ün monografisi ve tasarladığı okuma modeli verilmiştir. Böylelikle Akşit
Göktürk'ün yazın yaşamımıza kuramsal olarak kattığı öncü nitelikli çalışmalarının
incelenmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
There are various theories and methods that have emerged to analyze art. When art is
considered a communication system, it has to be a sender, message and receiver. When
it comes to literary art, the recipient means reader. The methods of review of the
literature can be classified with three basic focuses: the author, the text, and the reader.
The recipient's place in criticism through influences and pioneers such as Russian
formalism, Roman Ingarden, Prague structuralism, Hans-Georg Gadamer, speech-act
theory, J.L. Austin and John R. Searle has gained importance. This emphasis on the
reader was systematized by Wolfgang Iser, Stanley Fish and Hans Robert Jauss at the
University of Konstanz in Germany in the late 1960s. With these studies, instead of the
author, the reader is brought to the forefront and the process of meaning and reception
of the reader is examined. Aksit Göktürk, who worked as a researcher at this university
at the same time, witnessed the development of this theory and brought the information
from its source to Turkish literary criticism. In this study, a general theoretical
background, monography of Aksit Göktürk and the reading model designed are given.
Thus, it was aimed to examine the pioneering qualified works of Aksit Göktürk which
he theoretically added to our literary life.