İzmir koşullarında kışlık bazı kanola çeşitlerinde farklı ekim zamanı uygulamalarının verim, verim unsurları ve kalite üzerine etkileri
Effects of different sowing dates on the yield,yield components and qualty of some winter canola varieties under İzmir conditions
Yazar: MÜJDE BEĞBAĞA KAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZDEN ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZETYÜKSEK L SANS TEZZM R KOŞULLARINDA KIŞLIK BAZI KANOLA ÇEŞ TLER NDEFARKLI EK M ZAMANI UYGULAMALARININ VER M,VER M UNSURLARI VE KAL TE ÜZER NE ETK LERMüjde BEĞBAĞA KAYASelçuk ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüTarla Bitkileri Anabilim DalıDanışman : Yrd. Doç. Dr. Özden ÖZTÜRK2006, Sayfa : 74JÜR : Prof. Dr. Fikret AKINERDEMDoç. Dr. Süleyman SOYLUYrd. Doç. Dr. Özden ÖZTÜRKBu araştırma, zmir ekolojik koşullarında 2004-2005 yılı vejetasyon döneminde bazıkışlık kanola çeşitlerinde farklı ekim zamanlarının verim, verim unsurları ve kalite üzerineetkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. ? Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller ?deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulan bu araştırmada, 4 farklı ekim zamanı (10Ekim, 25 Ekim, 10 Kasım, 25 Kasım) ve 4 kışlık kanola çeşidi (Capitol, Bristol, Licord,Licrown) kullanılmıştır.Araştırmada, tohum verimi, ham yağ ve ham protein verimi, ham yağ ve ham proteinoranı, bitki boyu, ana sapa bağlı yan dal sayısı, bitki başına kapsül sayısı, kapsül boyu,kapsülde tohum sayısı, bin tane ağırlığı, kıştan çıkış oranı, ilk çiçeklenme süresi ve vejetasyonsüresine ait özellikleri inceleniştirAraştırma sonucunda verim, verim unsurları ve kalite bakımından ekim zamanları veçeşit arasında istatistiki açıdan önemli farklılıklar bulunmuştur. Ortalama olarak en yüksektohum verimi dekara 656.1 kg ile ?Licord? çeşidiyle 10 Ekim'de yapılan ekimden eldeedilirken, en yüksek ham yağ verimi ?Licord? ve ?Capitol? çeşitleriyle 10 Ekim'de yapılanekimlerde (sırasıyla 238.9 kg/da ve 240.0 kg/da) belirlenmiştir. Genel olarak ekim zamanıgeciktikçe tohum ve ham yağ verimi değerlerinin azaldığı görülmüştür. Araştırmada, ayrıcaekim zamanlarının ham yağ, ham protein oranı ve kıştan çıkış oranı üzerine farklı etkidebulunduğu belirlenmiştir. Ekim zamanı geciktikçe, ham yağ oranında düşme, ham proteinoranında artış tespit edilirken kıştan çıkış oranında ise önemli düşüşler görülmüştür. Enyüksek ham yağ oranı % 39.93 ile 25 Ekim'de ekilen ?Bristol?, ham protein oranı ise % 24.87ve % 24.93 ile 25 Kasım'da ekilen ?Licord? ve ?Capitol? çeşidinden elde edilmiştir.Araştırma sonucunda, zmir ekolojik koşullarında kışlık kanolada verim ve kaliteaçısından en uygun ekim zamanının 10 Ekim-25 Ekim tarihleri arası olduğu ve ?Licord? ve?Capitol? çeşitlerinin yöre koşullarına daha uygun olduğu sonucuna varılmıştır.ANAHTAR KEL MELER: Kışlık Kanola, Ekim Zamanı, Verim, Verim Unsurları,Kalite.

Abstract:
ABSTRACTMaster ThesisEFFECTS OF DIFFERENT SOWING DATES ON THE YIELD, YIELDCOMPONENTS AND QUALITY OF SOME WINTER CANOLA VARIETIESUNDER ZM R CONDITIONSMüjde BEĞBAĞA KAYASelçuk UniversityGraduate School of Natural and Applied ScienceDepartment of Field CropsSupervisor : Assist. Prof. Dr. Özden ÖZTÜRK2006, Page 74Jury : Prof. Dr. Fikret AKINERDEMAssoc. Prof. Dr. Süleyman SOYLUAssist. Prof. Dr. Özden ÖZTÜRKThis research was carried out in order to determine the effects of four different sowingdates (October 10, October 25, November 10, November 25) on the yield, yield componentsand quality of four winter canola varieties (Capitol, Bristol, Licord, Licrown) under zmirecological conditions of 2004-2005 growing season. The experiment was designedaccording to the ?Split Plots on Randomized Complete Blocks? with three replications.In this research, seed yield, crude oil, crude protein yield and their ratios, plant height,number of lateral branches on the main stem, number of pods per plant, pod lenght, seednumber per pod and thousand seed weight were determined and phenological characteristicsas ratio of winter survival, first flowering period and vegetation period were investigated.At the and of the research, there were found many differences between the sowingdates and varieties according to the yield, yield components and the quality. According to theaverage values, the highest seed yield (656.1 kg -1 da) was obtained from ?Licord? at October10, and the highest crude oil yield was determinated from ?Licord? and ?Capitol? at Octoberi-1da and 240.0 kg -1 da). In general, delayed sowing date resulted10 ( respectively 238.9 kgin decreased seed and crude oil yield. It was found that crude protein and crude oil contentswere affected differentially by various sowing dates, with delayed sowings decreased crudeoil content while protein content contrarily increased. The highest crude oil ratio (39.93 %)was obtained from ?Bristol? at October 25, the highest crude protein ratio (24.87 % and 24.93%) was determinated from ?Licord? and ?Capitol? at November 25 sowing.The ratio of winter survival was know the most important characteristics in wintercanola agronomy. In this research, it was found that ratio of winter survival was decreasedwith delayed sowing dates. The highest ratio of winter survival (79.4 %) was obtained the firstsowing date (October 10) while the lowest value (29.4 %) was obtained from the last sowing(November 25). According to the mean values of sowing dates. The highest ratio of wintersurvival (68.5 %) was determinated to ?Licrown? between used varieties.At the end of this research,it can be concluded that ?Licord? and ?Capitol? with theirhigher seed and oil yield could be successfully grown between 10 October- 25 October underzmir conditions.THE KEY WORDS : Winter Canola, Sowing Dates, Yield, Yield Components, Quality.iiÖNSÖZÜlkemizde üretilen bitkisel yemeklik yağ, tüketimi karşılayamadığından dolayı her yılartan miktarlarda yemeklik yağ açığı meydana gelmektedir. Bitkisel yağ üretim, tüketim vedış ticaret durumu incelendiğinde, Türkiye?nin kronik bir ithalatçı ülke konumunda olduğugörülmektedir.Bitkisel yemeklik yağ açığımızı gidermek amacıyla, tarımı yapılan mevcut yağbitkileri dışında alternatif olabilecek yağ bitkilerinin bulunması için bir çok çalışma yapılmış,ülkemiz için en uygun bitki olarak kanola (Brassica napus L. ssp. oleifera Metzg.) tespitedilmiştir.Kanolayı diğer yağ bitkilerine göre avantajlı hale getiren en önemli özellik kışlıkçeşitlerinin bulunması olup, ekim zamanının doğru tespit edilmesi durumunda bu çeşitlerbölgemizde rahatlıkla üretilebilecek hale gelecektir. ZM R/Menderes ekolojik şartlarındayürütülen bu araştırmada, kışlık kanola için yüksek verim ve kalite açısından en uygun ekimzamanı ve çeşidin belirlenmesine çalışılmıştır.Araştırma konusunun seçiminden, son aşamaya gelinceye kadar çok değerli ilgi, bilgi,sabır ve yardımlarından daima yararlandığım danışman hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. ÖzdenÖZTÜRK?e , istatistiki analiz ve değerlendirme konularında bilgisini ortaya koyan vedesteğini esirgemeyen Sayın Doç. Dr. Süleyman SOYLU?ya , protein ve yağ analizleri içinbeni Konya Ticaret Borsasına yönlendiren Sayın Prof. Dr. Bayram SADE?ye, analizleriyürüten ve bu konuda ilgisini esirgemeyen Konya Ticaret Borsası laboratuar müdürü SayınNeslihan D K C ?ye, araştırmam süresince maddi ve manevi desteğini esirgemeyen değerlieşim ve aileme içtenlikle teşekkür ederim.iiiÇ ZELGE L STESÇizelge No Sayfa No3.1. zmir li Menderes lçesi?nde Kanolanın Yetişme Dönemi (Ekim-Temmuz) çerisinde2004-2005 Ekim Yılı le Uzun Yıllar (1987-2003) Ortalamasına Ait Bazı MeteorolojikDeğerlerâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦243.2. Araştırma Yeri Topraklarının Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleriâ¦â¦â¦...â¦â¦â¦â¦.264.1. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Tohum VerimiDeğerleri (kg/da) ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...284.2. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Tohum VerimiDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.284.3. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Yağ Verimi(kg/da) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦314.4. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Yağ VerimiDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...â¦â¦â¦..314.5. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Protein Verimi(kg/da) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦..334.6. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Protein VerimiDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...â¦.334.7. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Yağ Oranı (%)Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦....364.8. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Yağ Oranı (%)Değerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.364.9. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Protein Oranı(%) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦384.10. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ham Protein OranıDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦....384.11. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Bitki Boyu (cm)Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦....404.12. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Bitki BoyuDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.404.13. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ana Sapa BağlıYan Dal Sayısı (Adet) ) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..42iv4.14. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Ana Sapa BağlıYan Dal Sayısı Değerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦424.15. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Bitki Başına KapsülSayısı (Adet) ) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦444.16. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Bitki Başına KapsülSayısı Değerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦..444.17. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Kapsül Boyu (cm) Değerleri veDuncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦.464.18. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Kapsül Boyu Değerlerine AitVaryans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦â¦â¦â¦..464.19. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Kapsülde TohumSayısı (Adet) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..........484.20. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Kapsülde TohumSayısı Değerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...484.21. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Bin Tane Ağırlığı(g) Değerleri ve Duncan Testi Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..504.22. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Bin Tane AğırlığıDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.504.23. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Kıştan Çıkış Oranı(%), lk Çiçeklenme Süresi (Gün) ve Vejetasyon Süresi (Gün) Değerleri ve DuncanTesti Gruplarıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.524.24. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Kıştan Çıkış OranıDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.524.25. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen lk ÇiçeklenmeSüresi Değerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦534.26. Farklı Ekim Zamanlarında Kışlık Kanola Çeşitlerinde Tespit Edilen Vejetasyon SüresiDeğerlerine Ait Varyans Analiziâ¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.54vÇ NDEK LERSayfa NoÖZâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.â¦iABSTRACTâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦â¦â¦iiiÖNSÖZâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦â¦â¦...vÇ ZELGE L STES â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..................vi1. G R Şâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦12. KAYNAK ARAŞTIRMASIâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..â¦â¦.73. MATERYAL VE METODâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦............203.1. Materyalâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.203.2. Metodâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.203.2.1. Araştırmanın kurulması ve yürütülmesiâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..203.2.2. Araştırmada incelenen özelliklerâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.213.2.3. statistiki analiz ve değerlendirmelerâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..233.3. Araştırma Yerinin Genel Özellikleriâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..233.3.1. klim özellikleriâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...233.3.2. Toprak özellikleriâ¦â¦.â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...254. ARAŞTIRMA SONUÇLARI VE TARTIŞMAâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.274.1. Tohum Verimiâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦. 274.2. Ham Yağ Verimiâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦304.3. Ham Protein Verimiâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...324.4. Ham Yağ Oranıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..354.5. Ham Protein Oranıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.374.6. Bitki Boyuâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦..394.7. Ana Sapa Bağlı Yan Dal Sayısıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.414.8. Bitki Başına Kapsül Sayısıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.434.9. Kapsül Boyuâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...454.10. Kapsülde Tohum Sayısıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...474.11. Bin Tane Ağırlığıâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦.494.12. Fenolojik Gözlemlerâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦515. SONUÇ VE ÖNER LERâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦566. KAYNAKLARâ¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦â¦...58EKLERÖZGEÇM Şvi