Keten ve keten/selülozik elyaf karışımlarının reaktif, direkt ve kükürt boyarmaddelerle boyanması
Dyeing of %100 linen and linen/cellulosic blends with reactive, direct and sulphur dyes
Yazar: MEHMET ÖNDER AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NİHAL SÖKMEN
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Teknik Eğitim = Technical Education ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Keten, bilinen en eski tekstil malzemelerindendir. Dayanıklılığı, nem absorplama, hava geçirgenliği, serin tutma özellikleri pamuktan daha üstündür. Keten ve keten karışımlarına olan ilgi her geçen gün artmakla birlikte keten ve keten karışımları ile ilgili boyama çalışmaları teknik literatürde sınırlı sayıdadır. Bu nedenle bu çalışmada %100 keten, %50/50 keten/viskon ve %50/50 keten/pamuk karışımı materyallerin çektirme yöntemine göre reaktif, direkt ve kükürt boyarmaddelerle boyanması, boyanmış materyallerin haslık özelliklerinin, boyanmış ve boyanmamış materyallerin mekanik özelliklerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır.Bu deneysel çalışmada direkt boyarmaddelerden C.I.Direct Red 83:1, C.I.Direct Yellow 98, Indosol Navy SF-GLE (Clariant) ; reaktif boyarmaddelerden C.I. Reactive Yellow 176, C.I. Reactive Red 241, Drimaren Blue CL-2RL (Clariant), C.I.Reactive Blue 21, C.I.Reactive Red 23, Remazol Brilliantorange FR (Dystar); kükürt boyarmaddelerden C.I.Leuco Sulphur Black 1, C.I.Leuco Sulphur Gren 9, C.I.Leuco Sulphur Yellow 20 (Dystar) kullanılmıştır. Her bir boyama, boyamanın tekrarlanabilirliğinin kontrolü amacıyla iki kere tekrar edilmiştir. Reaktif ve direkt boyarmaddelerin % boya çekim özellikleri belirlenmiştir.Materyallerin renk ölçümleri reflektans spektrofotometresinde yapılmıştır. Boyanmış materyallere yıkama ve sürtünme haslığı testleri, boyanmamış ve boyanmış materyallere mukavemet ve yırtılma testleri uygulanmıştır. Kükürt boyarmaddesi ile boyanmış materyallere ayrıca aşındırma testi yapılmıştır.Çalışma sonucunda %100 keten ve karışımlarının Indosol Navy SF-GLE direkt boyarmaddede en fazla çekim gösterdiği belirlenmiştir. Kumaşlar arasında da %50/50 keten/viskon karışım kumaşın Indosol Navy SF-GLE direkt boyarmaddesinin %98'ini bünyesine aldığı gözlemlenmiştir.Mukavemet test sonuçlarına göre, boyanmamış ve boyanmış numuneler arasında çok az derecede mukavemet kaybı olduğu gözlenmiştir. Boyanmış numunelerin yıkama haslıklarının iyi değerlere (Gri Skala 4-5) sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Linen is the oldest textile material known to man. Durability, moisture absorbancy, high air permeability, cooling handle properties of linen fiber are better than those of cotton fiber. The demand for linen and linen blends is gaining importance, however research conducted on dyeing of linen and its blends is limited in the technical literature. Therefore, in this work dyeing of 100% linen and 50%/50% linen/viscose, 50%/50% linen/cotton blends with reactive, direct and sulphur dyes by the exhaustion method were studied. The fastness properties of dyed materials and the mechanical properties of dyed and undyed materials were compared.C.I. Direct Red 83:1, C.I.Direct Yellow 98, Indosol Navy SF-GLE (Clariant); C.I. Reactive Yellow 176, C.I. Reactive Red 241, Drimaren Blue CL-2RL (Clariant), C.I.Reactive Blue 21, C.I.Reactive Red 23, Remazol Brilliantorange FR (Dystar); C.I.Leuco Sulphur Black 1, C.I.Leuco Sulphur Green 9, C.I.Leuco Sulphur Yellow 20 were used to dye the sample materials. Each dyeing process was repeated twice. Dye exhaustion properties of the the reactive and direct dyes were determined.The reflectance spectphotometer was used to calculate the Colour values of the dyes and undyed samples. Wash fastness and rub fastness tests were applied to the dyed materials. Strength and tearing strength tests were applied to the dyed and undyed materials. Abrasion test was applied only to the material dyed with sulphur dyes.Best exhaustion results were obtained with Indosol Navy SF-GLE direct dye for all samples. The highest exhaustion result (98%) was achieved with Indosol Navy SF-GLE direct dye on the %50/%50 linen/vicsoce sample.A slight decrease was observed in the strength values of the dyed material compared to that of the undyed materials. On the other hand, the good wash fastness results were obtained with the dyed materials.