Tıp fakültesi öğretim üyelerinin bilgi üretimi sürecinde kütüphanenin yaratığı değer ve tıp alanındaki dergilerin kütüphane veritabanlarındaki örtüşme (overlap) analizi: Yozgat Bozok Üniversitesi kütüphanesi örneği
The value created by the library in the information production process of medical faculty members and the overlap analysis of medical journals in library databases: The case of Yozgat Bozok University library
Yazar: NURİYE OZAN
Danışman: PROF. DR. OYA GÜRDAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Üniversite kütüphaneleri = University libraries

Özet:
Sahip olunan kaynakları en faydalı şekilde kullanmak günümüzde tüm alanlar
için oldukça önemlidir. Üniversite kütüphaneleri de sahip oldukları kaynakları en
verimli şekilde kullanmayı ve bu kaynaklardan mümkün olan en üst seviyede fayda
sağlamayı amaçlamaktadır. Bilgi üretimi sürecinde kütüphane kaynaklarının
kullanılırlığının tespit edilmesi, kütüphanelerin bilimsel çalışmalarda araştırmacılara
sağladığı kaynakların etkinliğini ve değerini gösterme açısından önemlidir.
Kütüphaneler, sundukları çeşitli veritabanları aracılığıyla araştırmacılara geniş bir
bilgi yelpazesi sunarak, bilimsel çalışmaların temel taşlarından birini oluşturur.
Veritabanlarının kullanılırlığının tespiti, kütüphanelerin araştırmacılara güncel,
güvenilir ve nitelikli kaynaklara erişim imkânı sağlayarak bilimsel çalışmalara katkıda
bulunduğunu ve bilimsel camiadaki rolünün önemini gösterebilir. Üniversite
kütüphaneleri, veritabanlarının kullanılırlığı sayesinde araştırmacıların bilgiye erişim
sürecini kolaylaştırır ve bilimsel çalışmaların hızlı ve etkin bir şekilde ilerlemesine
katkıda bulunur. Veritabanlarının kullanılırlığının tespiti, kütüphanelerin bilimsel
çalışmalarda önemli bir destek sağladığını ve araştırmacıların bilgi ihtiyaçlarını
karşılamada kritik bir rol oynadığını gösterir (Beile, Boote ve Killingworth, 2004;
Wilson ve Tenopir, 2008; Gürdal Tamdoğan, 2009; Kayongo ve Helm, 2012; Kohn ve
Gordon, 2014) Bu çalışmada nitel ve nicel araştırmaların kombine edilerek kullanıldığı
karma yöntem kullanılmıştır. Çalışmanın nicel araştırma kısmında atıf analizi,
bibliyometri, performans ölçümü ve bibliyografik tarama gibi birden fazla yöntemin
ilişkisel bağlamda ele alındığı özgün metodoloji kullanılmıştır. Bu kapsamda
çalışmada, üniversite kütüphanesinin bilgi üretim sürecinde yarattığı değerin tespit edilmesi amacıyla YOBÜ Tıp Fakültesi öğretim üyelerinin 2019-2023 yılları arasında
YOBÜ adresli WoS veritabanında dizinlenen olarak yaptıkları 542 yayın içerisinden
her öğretim üyesinden birer örneklem alınacak şekilde basit rastgele yöntem ile seçilen
53 yayında kullandıkları 1.693 atıf incelenmiş ve bu kaynakların kütüphane
dermesinde bulunurlukları hem YOBÜ Kütüphanesi'nin çevrimiçi kataloğundan hem
de keşif araçlarından yapılan taramalarla tespit edilmiştir. Ayrıca kütüphane tarafından
sunulan veritabanlarının kapsamlarını değerlendirebilmek ve bu değerlendirmelerin
kütüphanelerin derme yönetimi süreçlerinde seçtikleri kaynaklar ile ilgili maliyet ve
kullanım durumları konusunda fikir sahibi olmaları ve sonuçları derme geliştirme
sürecinde kullanımını sağlamak amacıyla atıf analizi yapılan çalışmalarda kullanılan
dergiler ve bu dergilerin veritabanlarında bulunurluk durumları için örtüşme analizi
yapılmıştır. Araştırmada nicel araştırma sonuçlarını desteklemesi açısından amaçlı
(kasti) örnekleme yöntemine göre seçilmiş 2019-2023 yılları arasında YOBÜ adresli
olarak WoS veritabanında dizinlenen ortalamanın üzerinde yayını olan 21 öğretim
üyesinden görüşmeyi kabul eden 13 öğretim üyesi ile bağımlı bir görüşme
gerçekleştirilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, sağlık araştırmalarında bilgi
kaynaklarının kullanım eğilimlerini ve kütüphane hizmetlerinin etkinliğini
değerlendirmeye yönelik önemli veriler sunmaktadır. Çalışmanın sonucunda, YOBÜ
Tıp Fakültesi'nde görev yapan öğretim üyelerinin WoS veritabanında dizinlenen
makalelerinde kullandıkları atıfların %90,61 oranında YOBÜ Kütüphanesi'nin
dermesinde bulunduğu ve bu atıfların yer aldığı dergilerin kütüphane veritabanları
içerisinde %82,01 oranında örtüşme gösterdiği tespit edilmiştir. Buna ek olarak YOBÜ
Tıp Fakültesi'nde görev yapan öğretim üyelerinin bilgi gereksinimleri, bilgi arama
davranışları, kütüphaneden faydalanma durumları, bilgi erişimi ve üretimi sürecinde kütüphaneden beklentileri/önerileri ve kütüphanenin bilgi üretimi sürecine kattığı
değere yönelik bilgiler tespit edilmiş ve buna yönelik olarak kütüphanelerin
hizmetlerini planlama ve sunma aşamalarını kolaylaştıracak önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Utilizing available resources most effectively is crucial in all fields today.
University libraries also aim to use their resources as efficiently as possible and to
derive maximum benefit from them. In the knowledge production process,
determining the usability of library resources is significant for demonstrating the
effectiveness and value of the resources that libraries provide to researchers in
scientific studies. Libraries form a cornerstone of scientific research by offering
researchers a broad spectrum of information through various databases. Assessing the
usability of these databases can highlight the contribution of libraries to scientific
studies by ensuring researchers have access to up-to-date, reliable, and high-quality
resources, and demonstrate the importance of their role in the scientific community.
By ensuring the usability of databases, libraries facilitate researchers' access to
information and contribute to the swift and effective progression of scientific research.
The usability of databases underscores the critical role that libraries play in supporting
scientific work and meeting the information needs of researchers (Beile, Boote ve
Killingworth, 2004; Wilson ve Tenopir, 2008; Gürdal Tamdoğan, 2009; Kayongo ve
Helm, 2012; Kohn ve Gordon, 2014). In this study, a mixed method combining
qualitative and quantitative research approaches was employed. The quantitative
analysis segment of the study utilized a unique methodology that integrates multiple
methods such as citation analysis, bibliometrics, performance measurement, and
bibliographic review within a relational context. To assess the value created by the
university library in the knowledge production process, the study examined 1,693
citations used in 53 publications selected through simple random sampling from 542
publications indexed in the WoS (WoS) with a YOBÜ affiliation by YOBÜ Faculty of Medicine faculty members between 2019 and 2023. The availability of these
sources in the library's collection was determined through searches conducted both in
the online catalog of YOBÜ Central Library and through discovery tools. Additionally,
to evaluate the scope of the databases provided by the library and to inform benefitcost analyses related to resource selection in library collection management processes,
an overlap analysis was conducted on the journals used in the studies subjected to
citation analysis and their availability within the databases. This evaluation aims to
provide insights into the effectiveness of the resources selected and to utilize the results
in the collection development process. To support the quantitative analysis results, a
dependent interview was conducted with 13 faculty members, who agreed to
participate, out of 21 faculty members with above-average publications indexed in
WoS affiliated with YOBÜ between 2019 and 2023, selected using a purposive
sampling method. The findings of the study provide significant insights into the trends
in the use of information resources and the effectiveness of library services in health
research. The study found that 90.61% of the references used in the articles indexed in
the WoS database by the faculty members of the YOBU Faculty of Medicine were
available in the YOBU Library's collection, and that these references showed an
82.01% overlap with the journals in the library's databases. In addition, information
was gathered on the information needs, information-seeking behavior, library usage,
expectations/recommendations regarding library services during the information
access and production process, and the value added by the library to the information
production process of the faculty members of the YOBU Faculty of Medicine. Based
on these findings, recommendations have been made to facilitate the planning and
delivery of library services.