Kaynak tüketim muhasebesi sistemi ve bulanık mantık yaklaşımına göre maliyetlerin belirlenmesi ve bir uygulama
Determination of costs based on resource consumption accounting system and fuzzy logic approach: A case study
Yazar: KÜBRA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. REŞAT KARCIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
İşletmelerin geleneksel varlık anlayışı, rekabet koşullarının değişmesiyle birlikte farklılık
göstermeye başlamıştır. Rekabet unsurları arasında maliyet, fiyat ve kalite gibi faktörler öne
çıkarken, işletmelerin en çok müdahale edebileceği alan maliyet yönetimidir. Zamanla üretim
maliyetlerinde de değişim yaşanmış, özellikle makineleşmenin artmasıyla işçilik giderlerinin
yerini genel üretim giderleri almıştır. Bu durum, genel üretim giderlerinin mamul maliyetlerine
doğru bir şekilde yüklenmesi konusunu önemli hale getirmiştir. Geleneksel maliyetleme
sistemleri bu ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığı için, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FDM)
sistemi ve Kaynak Tüketim Muhasebesi (KTM) sistemi gibi daha gerçekçi yöntemler
geliştirilmiştir. FDM, kaynak, faaliyet ve mamul ilişkisini kullanan stratejik bir maliyetleme
sistemidir. KTM ise, FDM ve Alman maliyet muhasebesi sistemlerinin entegrasyonu sonucu
ortaya çıkan, teorik ve pratik kapasite farkı ile atıl kapasite maliyetini hesaplama yeteneğine sahip
en yeni maliyet sistemidir.
Bu çalışmanın amacı, ekonomik, küresel rekabet ortamı ve sosyal değişimlerin bir sonucu
olarak toplam üretim maliyetleri içerisinde payı artan genel üretim giderlerinin daha doğru
hesaplanmasını sağlayan maliyet sistemlerini ( özellikle KTM sistemini) incelemek ve
karşılaştırmaktır. Bununla birlikte çalışmanın bir diğer önemli amacı, bulanık mantık ve KTM
sisteminin birlikte uygulanabilirliğini sorgulamaktır.
Çalışmada, geleneksel maliyetleme, FDM ve KTM sistemleri ile incelenmiş; ayrıca KTM
sistemi, bulanık mantık yaklaşımıyla ele alınmıştır. Araştırma, bir üniversite hastanesinin
radyoloji bölümüne ait altı aylık maliyet verileri üzerinden yürütülmüş ve üç farklı sistemin
sonuçları karşılaştırılarak en uygun sistemin belirlenmesi amaçlanmıştır. Daha sonra BKTM'ye
veriler bulanıklaştırılarak maliyetler tahmin edilmeye çalışılmıştır. BKTM sisteminde KTM
sistemine göre yakın sonuçlar elde edilirken BKTM sisteminde daha hassas hesaplama yaptığı
görülmüştür.
Uygulama sonuçlarına göre, en düşük maliyetlemenin KTM sisteminde olduğu, en yüksek
maliyetlemenin ise röntgen ve BT birimi hariç geleneksel maliyetleme sisteminde gerçekleştiği
sonucu elde edilmiştir. Üç sistemin karşılaştırmasında, FDM'ye göre hesaplanan maliyetlerin,
geleneksel maliyetleme ve KTM sistemine göre ara değerlerde yer aldığı tespit edilmiştir.
Röntgen birimi, FDM ve KTM sistemlerinde en yüksek maliyete sahipken, geleneksel
maliyetleme sisteminde en yüksek maliyet MR birimine aittir. Özellikle KTM ile bulanık mantık
yaklaşımının birlikte kullanıldığı hesaplamalarda, bulanık mantık yaklaşımının KTM'ye göre
daha hassas sonuçlar verdiği saptanmış ve bulanık mantık ile KTM'nin birlikte kullanılabileceği
sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel Maliyet Sistemi, Faaliyete Dayalı Maliyet Sistemi,
Kaynak Tüketim Muhasebesi Sistemi, Bulanık Mantık Yaklaşımı

Abstract:
The traditional understanding of assets in businesses has started to change with the evolving
competitive conditions. Among the competitive factors, cost, price, and quality stand out, with
cost management being the area where businesses can intervene the most. Over time, there has
been a shift in production costs, especially with the increase in mechanization, where labor costs
have been replaced by overhead production costs. This has made the accurate allocation of
overhead costs to product costs crucial. As traditional costing systems have proven inadequate in
meeting these needs, more realistic methods such as Activity-Based Costing (ABC) and Resource
Consumption Accounting (RCA) have been developed. ABC is a strategic costing system that
uses the relationship between resources, activities, and products. RCA, on the other hand, is the
most recent costing system, emerging from the integration of ABC and German cost accounting
systems. It has the ability to calculate idle capacity costs by differentiating between theoretical
and practical capacity.
The aim of this study is to examine and compare cost systems, particularly the Resource
Consumption Accounting (RCA) system, which enables more accurate calculation of overhead
production costs that have increased as a result of economic, global competition, and social
changes. Additionally, another important objective of the study is to explore the applicability of
combining fuzzy logic with the RCA system.
In this study, traditional costing, ABC, and RCA systems were examined. RCA was also
approached using the fuzzy logic methodology. The research was conducted based on six months
of cost data from the radiology department of a university hospital, with the aim of determining
the most appropriate system by comparing the results of these three different systems.
Subsequently, data in the Fuzzy RCA (FRCA) system were fuzzified, and costs were estimated.
In FRCA, results similar to those of RCA were obtained, but FRCA provided more precise
calculations.
According to the results, the lowest costing was found in the RCA system, while the highest
costing, except for the X-ray and CT units, was observed in the traditional costing system. In the
comparison of the three systems, costs calculated by ABC were found to be intermediate between
those of traditional costing and RCA systems. The X-ray unit had the highest costs in both ABC
and RCA systems, whereas the MR unit had the highest cost in the traditional costing system.
Particularly in the calculations where RCA and fuzzy logic were used together, it was determined
that fuzzy logic provided more precise results than RCA, concluding that fuzzy logic and RCA
can be effectively used together.
Keywords: Traditional Costing System, Activity-Based Costing System, Resource
Consumption Accounting, Fuzzy Logic