Ön çapraz bağ (ÖÇB) operasyonu sonrası fiziksel rehabilitasyonu desteklemede bilişsel davranışçı terapi ve sanal gerçeklik kullanımının etkisi
The effect of cognitive behavioral therapy and virtual reality use in supporting physical rehabilitation after anterior cruciate ligament (ACL) operation
Yazar: HANDE TÜRKERİ BOZKURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZİYA KORUÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Amacı, ÖÇB operasyonu sonrası ortaya çıkan psikolojik tepkilere akut olarak müdahale etmek için sanal gerçeklik (SG) katkısıyla zenginleştirilmiş Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) protokolünü (BDT+SG) geliştirmek ve bu protokolün etkinliğini incelemek olarak belirlenen bu araştırmanın protokolü 5 aşamada geliştirilmiş ve etkinliğinin testi için 36 sporcunun katılımı ile randomize kontrollü bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma 1 deney 2 kontrol grubundan oluşmuştur. Protokolün etkinliğine Yeniden Yaralanma Kaygısı Envanteri, Spor Yaralanması Rehabilitasyonuna Bağlama Ölçeği, Tampa Kinezyofobi Ölçeği, Spor Yaralanmaları Öz-Yeterlik Ölçeği, Ciddi Yaralanmalar Sonrası Spora Dönüş Ölçeği ve Ön Çapraz Yaralanması Sonrası Spora Dönüş Ölçeği kullanılarak ön-son-test ve takip ölçümü ile bakılmıştır. Protokolün SG ile maruz bırakma seanslarında kaygı düzeyleri biofeedback ve öznel sıkıntı (ÖS) ölçümleriyle toplanmıştır. Çalışmanın hipotezlerinin testinde tekrarlı ölçümlerde çift yönlü karma ANOVA, tek yönlü ANOVA ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçları rehabilitasyon sürecinde yaşanan yeniden yaralanma kaygısı ve grupların rehabilitasyona bağlanmaları için anlamlı bir grup × zaman etkileşimi göstermiştir (YYK: p=0,013;η_2^p=0,220; Bağlanma: p=0,008;η_2^p=0,233). Grupların YYK-Y (yarışma) ölçeği ve ÖÇB-SYD ölçeğinden aldıkları puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmüştür. (YYK-Y: F(2,29)=3,437;p=0,046; ÖÇB-SYD: F(2,29)=9,624;p<0,001). Diğer değişkenler için anlamlı etkileşim veya fark ortaya çıkmamıştır (p>0,05). Maruz bırakma seansları kaygı yaratma konusunda beklenen yönde sonuç vermiştir (p<0,05). Sonuç olarak BDG+SG protokolünün rehabilitasyon sürecindeki psikolojik sorunların çözümü ve spora geri dönüşe hazır oluşu arttırma konusunda potansiyelinin yüksek olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
In this study, which aimed to develop a Cognitive Behavioral Therapy (CBT) protocol enriched with Virtual Reality (VR) to address the psychological responses that arise after ACL surgery, and to examine the effectiveness of this protocol, the protocol was developed in 5 stages, and a randomized controlled trial was conducted with 36 athletes to test its effectiveness. The study consisted of 1 experimental and 2 control groups. The effectiveness of the protocol was assessed using pre-test, post-test, and follow-up measurements with the Re-Injury Anxiety Inventory (RIAI), the Sport Injury Rehabilitation Adherence Scale (SIRAS), the Tampa Scale for Kinesiophobia (TSK), the Athletic Injury Self-Efficacy Questionnaire (AISEQ), the Return to Sport After Serious Injury Questionnaire (RSSIQ), and the Anterior Cruciate Ligament Return to Sport Scale (ACL-RSI). Anxiety levels during VR exposure sessions were measured through biofeedback and the Subjective Units of Distress Scale (SUDS). Two-way repeated measures mixed ANOVA, one-way ANOVA, and Wilcoxon Signed-Rank Test were used to test the study's hypotheses. The results of the study showed a significant group × time interaction for reinjury anxiety and adherence to rehabilitation during the rehabilitation process (RIA-R: p=0,013;η_2^p=0,220; Adherence: p=0,008;η_2^p=0,233). Statistically significant differences were observed in the scores between the groups for the RIA-RE subscale and the ACL-RSI scale (RIA-RE: F (2,29)=3,437;p=0,046; ACL-RSI: F (2,29)=9,624;p<0,001). No significant interactions or differences were found for the other variables (p>0,05). The exposure sessions produced the expected results in terms of anxiety induction (p<0,05). In conclusion, the CBT+VR protocol shows high potential for addressing psychological issues during rehabilitation and enhancing readiness to return to sport