Kültür merkezi yapılarında esneklik kavramının evrensel tasarım bağlamında iç mekana etkileri: atatürk kültür merkezinin incelenmesi
The effects of the concept of flexibility in cultural center buildings on the interior in the context of universal design: investigation of atatürk cultural center
Yazar: MERT CAN YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA CEYDA GÜNEY YÜKSEL
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Ülkemizde özellikle İstanbul, Ankara, İzmir gibi Büyükşehirlerde son
dönemlerde örnekleri ve kültürel alanda faaliyet gösteren kültür merkezlerinden örnek
olarak Atatürk Kültür Merkezi işlevleri doğrultusunda yapısal ve etken özellikleri
sınıflandırılarak tasarımlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca çalışmanın bir diğer
amacı da ülkemizde dönemsel olarak yapılan kültür merkezlerinin iç mekanlarında
sunulan esnek tasarımların her bir kullanıcı tarafından erişilebilir olması için ilerleyen
zamanlarda yapılması planlanan kültür merkezlerinin iç mekân fonksiyonlarının
değerlendirilerek tekrardan işlevlendirilmesi hedeflemektedir.
Tezin ana amacını kültür merkezleri iç mekanlarında esnek tasarımlar
kullanılarak kullanıcı beklentisi ve memnuniyetlendirilmelerinin araştırılması, mekân
kurgularının ortaya konmasıyla iç mimari önerilerde ve geleceğe yönelik öngörülerde
bulunarak yapının incelenmesi hedeflenmektedir.
 Esnekliğin, etimolojik olarak ele alındığında bir dış gücün etkisi altında uzatma,
kısaltma, bükülme vb. şekil değişiklerini yansıttıktan sonra etkinin kalkması ile beraber
tekrardan eski formuna geri dönebilmesi özelliklerine sahip, esneyebilen, esneklik
kavramına yatkın ve elverişli anlamlarını kaldırabilene söylenmektedir.
(İslamoğlu,2018). Uzun süregelen yıllardır mimarlık kavramlarının terimsel olarak
diğer düşünce ve niteliklerin esnekliğin bir parçası haline geldiği görülmüştür.
Esnekliğin ve uyabilirliğin benzer nitelikleri olduğu fakat Yürekli (1983) yazdığı ve iki
başlık olarak incelediği kavramlar terimsel açıdan karmaşıklaştığını söylemiştir. "Statik
esneklik", "büyüme esnekliği" ve "sürekli esneklik" olmak üzere, Karakaş ve Sönmez
(2019) mimarideki esnekliği üç kategoriye ayırmıştır. Bu sınıflandırma, yukarıdaki
ifadenin doğruluğunu göstermektedir.
Tez çalışmasının ana konusu olan kültür merkezlerine değinmeden önce
esneklik ve evrensel tasarım bağlamında ki etkileri, ilişkileri ve kullanıcı ile olan
ilişkilerine dair bilgi verilecektir. Alan çalışması gerçekleştirilerek 'AKM' Atatürk
Kültür Merkezi irdelenerek incelenmesi yapılacaktır. Genel çerçeve ulaşılmak istenen;
Türkiye'nin yeni nesil kültür merkezini ne kadar benimsediği ne kadar işlevsel bir
biçimde evrensel olarak tasarlandığını ve tasarım olarak yapının iç mekanlarında esnek
tasarımlarının nedenli yansıtıldığının tespitidir.

Abstract:
In recent years, cultural centers have become prominent in major cities of Turkey,
such as Istanbul, Ankara, and Izmir, and the aim of this study is to examine the designs
of these cultural centers by categorizing their structural and functional features based on
the functions of Atatürk Cultural Center as an exemplary case.
Another objective of this study is to evaluate the interior functions of cultural centers
that are planned to be constructed in the future, ensuring that flexible designs presented
in the interior spaces of cultural centers built in different periods can be accessible to
each user and refunctionalized accordingly.
The main purpose of this thesis is to investigate user expectations and satisfaction
through the use of flexible designs in the interior spaces of cultural centers, present
spatial configurations, and provide interior architectural suggestions and future
predictions by examining the structure.
When flexibility is considered etymologically, it refers to the ability to extend, shorten,
bend, and return to its original form after the effect of an external force ceases, having
the qualities of being flexible, adaptable, and suitable (İslamoğlu, 2018). Over the years,
it has been observed that architectural concepts have become terminologically
intertwined with other thoughts and qualities related to flexibility. Yürekli (1983) stated
that while flexibility and adaptability share similar qualities, these concepts become
more complex in terminological terms. Karakaş and Sönmez (2019) divided flexibility
in architecture into three categories: "static flexibility," "growth flexibility," and
"continuous flexibility." This classification supports the statement above.
Before delving into the topic of cultural centers, this thesis provides information about
the implications, relationships, and user interactions of flexibility within the context of
universal design. An on-site analysis will be conducted, focusing on the Atatürk Cultural
Center (AKM), to examine and analyze its characteristics. The ultimate goal is to
determine to what extent Turkey has embraced the concept of a new generation cultural
center and how well it has been designed in a functional and universal manner, as well
as to identify the reasons behind the incorporation of flexible designs in the interior
spaces of the structure.