İslam felsefesinde varlık katmanları ve zihnî varlık
The layers of existence and mental existence in Islamic philosophy
Yazar: SÜMEYRA UÇAR
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ALİ YILDIRIM
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde varlık kavramı, varlığın mertebeleri ve İslam düşüncesindeki seyri ele alınmıştır. Bu bağlamda varlığın İslam felsefesinin klasik döneminde nasıl ele alındığı incelenmiş, varlığın anlaşılmasında kilit noktada olan mevcûd, mâhiyet ve hüviyyet kavramları filozofların ve kelamcıların görüşleri etrafında anlaşılmaya çalışılmıştır. Varlığın bir yüklem olarak tüm varolanlara yüklenmesi, varlığın katmaları meselesini araştırmamızın sebebi olmuştur. Müslüman filozofların varlık mahiyet ayrımı ve bu ikisinden hangisinin asıl olduğu meselesi İslam felsefe ve kelamı üzerinden değerlendirilmiştir. Varlığın katmanları bahsi dil, düşünce ve varlık ayrımı üzerinden ele alınmış; bu bölüm nefsü'l-emr konusunun ele alınmasıyla noktalanmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünü zihnî varlık konusu oluşturmaktadır. Felsefenin pek çok alanıyla irtibatı bulunan zihnî varlık kavramı, felsefe tarihinde ilk kez İslam filozofları tarafından ortaya konulmuş ve özelikle İbn Sînâ felsefesi içerisinde önemli gelişmeler kat etmiştir. Zihnî varlık bir kavram olmadan önce uzun bir tarihi seyre sahiptir. Bu çalışmada zihnî varlığın erken dönemde felsefe tarihindeki yeri ve bir kavram olarak belirmeden önce nasıl konumlandığı filozoflar üzerinden incelenmiştir. Bir varlık alanı olarak zihnî varlığı kabul edenlerin ve etmeyenlerin görüşleri, varlık mahiyet ayrımı ve bilgi temeli bağlamında değerlendirilmiştir.

Abstract:
This study consists of two parts. The first part deals with the concept of existence, the layers of existence and the adventure in Islamic thought. In this context, how existence was handled in the classical period of Islamic philosophy is examined, and the concepts of existence, essence and identity, which are key to understanding existence, are tried to be understood around the views of philosophers and theologians. The attribution of existence as a predicate to all beings has been the reason for our research on the layers of existence. The Muslim philosophers' distinction between existence-essence and the issue of which of these two is the main one were evaluated through Islamic philosophy and theology. The layers of existence are discussed through the distinction between language, thought, and existence, and this chapter concludes with a discussion of Nafs al-amr.
The second part of the study deals with mental existence. The concept of mental existence, which has connections with many fields of philosophy, was first introduced by Islamic philosophers in the history of philosophy and made significant developments especially in Avicenna's philosophy. Mental existence has a long historical trajectory before becoming a concept. In this study, the place of mental existence in the history of philosophy in the early period and how it was positioned before it emerged as a concept are analyzed through philosophers. The views of those who accept and reject mental existence as a field of existence are evaluated in the context of the distinction between existence-essence and the basis of knowledge.