Politik istikrarın doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
The effect of political stability on foreign direct investment: The case of Turkey
Yazar: OYA KAHRAMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER DORU
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
1970'lerde başlayan küreselleşme sürecinin 1980'lerden itibaren hız kazanması ile ülkeler
arasındaki engellerin büyük bir kısmının kalkmasıyla doğrudan yabancı yatırımların önündeki
engeller de azalmıştır. Bu süreçte, doğrudan yabancı yatırımların öneminin anlaşılması bu
yatırımların canlanmasını ve artan bir gidişat göstermesini sağlamıştır. Doğrudan yabancı
yatırımlar hem yatırım yapan hem de yatırımı alan tarafa birçok avantaj sunmaktadır. Yatırımı
alan ev sahibi ülke ekonomisine istihdam, teknoloji ve yönetim bilgisi transferi, ulusal üretim
düzeyinde artış ve en önemlisi sermaye sağlama gibi avantajlar sağlarken yatırımcısına doğal
kaynak, hammadde, ucuz emek ve pazar alanını genişletme gibi avantajlar sağlamaktadır.
Sermaye yetersizliği yaşayan veya doğrudan yatırımların diğer avantajlarından yararlanmak
isteyen gelişmekte olan ülkeler doğrudan yatırım girişi sağlamak için rekabet eder duruma
gelmişlerdir. Doğrudan yabancı yatırımcılar ise, yüksek kar el etme amacına yönelik kararlar
almakta ve risklerini asgari düzeyde tutmak için yatırım yapmayı düşündükleri ülkelerde
ekonomik istikrar ile birlikte politik istikrar ortamı aramaktadırlar. Çok uluslu şirketler yatırım
yapmayı planladıkları ülkelerin makroekonomik göstergelerinin yanında politik istikrar
faktörlerini de dikkate alarak yatırım kararı almaktadırlar. Bir ülkede politik istikrarın varlığı,
sosyal ve politik huzurun sağlandığı anlamı taşıdığı için doğrudan yabancı yatırımlar için tercih
edilebilir bir yatırım ortamının göstergesidir. Bu durum Türkiye için değerlendirildiğinde,
Türkiye de yurtiçi tasarruf eğilimi oldukça düşük ve büyük yatırımlar için sermaye sıkıntısı
yaşayan ülkeler arasındadır. Bu nedenle, sermaye yetersizliğini dışarıdan karşılama ihtiyacı
doğmaktadır. Bunun için, portföy yatırımlarına göre daha kalıcı olan doğrudan yabancı
yatırımlar ülkeye çekilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmada; Türkiye'de politik istikrarın
doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisini tespit etmek amacıyla, 1994-2021 dönemlerine
ait gayrisafi yurtiçi hâsıla, dışa açıklık oranı, döviz kuru ve politik istikrar değişkenlerinin
zaman serisi verileri kullanılarak regresyon analizi uygulanmıştır. Doğrudan yabancı yatırım ile
politik istikrar değişkeni arasındaki ilişkinin varlığı için Johansen eşbütünleşme testi yapılmış
FMOLS, DOLS ve CRR yöntemleri ile de değişkenlere ait katsayılar elde edilmiştir.
Çalışmanın sonucunda, Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımlar ile politik istikrar arasında
anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğu saptanmıştır.

Abstract:
As the globalization process that started in the 1970s gained momentum in the 1980s,
most of the barriers between countries were removed and the barriers to foreign direct
investments were also reduced. In this process, the realization of the importance of foreign
direct investments has led to the revival and increasing trend of these investments. Foreign
direct investments offer many advantages to both the investor and the recipient. It provides
advantages such as employment, transfer of technology and management know-how, increase in
the level of national production, and most importantly, capital to the economy of the host
country receiving the investment, while providing advantages such as natural resources, raw
materials, cheap labor and expanding the market area to the investor. Developing countries that
lack capital or want to benefit from other advantages of FDI have become competitive for FDI
inflows. Foreign direct investors, on the other hand, make decisions with the aim of making
high profits and seek an environment of political stability along with economic stability in the
countries where they intend to invest in order to minimize their risks. Multinational companies
make investment decisions by taking into account the political stability factors as well as the
macroeconomic indicators of the countries they plan to invest in. The existence of political
stability in a country is an indicator of a preferable investment environment for foreign direct
investments as it means that social and political peace is ensured. When this situation is
evaluated for Turkey, Turkey is among the countries with a very low domestic saving tendency
and capital shortage for large investments. Therefore, there is a need to meet the capital shortage
from outside. For this purpose, foreign direct investments, which are more permanent than
portfolio investments, are tried to be attracted to the country. In this study, in order to determine
the effect of political stability on foreign direct investment in Turkey, regression analysis was
applied using time series data of gross domestic product, openness to foreign trade, exchange
rate and political stability variables for the period 1994-2021. Johansen cointegration test was
performed for the existence of the relationship between FDI and political stability variables and
the coefficients of the variables were obtained by FMOLS, DOLS and CRR methods. As a
result of the study, it is found that there is a significant and positive relationship between FDI
and political stability in Turkey.