III. yüzyılın ikinci yarısından İlk İslâm Fetihlerine kadar el-Cezire bölgesi
Al Jazeera region from second half of the III. century to First Islamic Conquests
Yazar: NURAY ARABACI
Danışman: PROF. DR. ABDULHALİK BAKIR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Tarih = History
Dizin: Bizans İmparatorluğu = Byzantine Empire ; El Cezire = Al Jazeera ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Sasaniler = Sasaniler

Özet:
Çok eski çağlardan beri insanoğlu su kenarlarında yaşam şartlarının elverişli olmasından dolayı medeniyetler kurmuştur. Konumuz olan el-Cezire Bölgesi de Dicle ve Fırat Nehirleri'nin arasında kalan, Batılıların Mezopotamya olarak adlandırdıkları bölgedir. Bölgenin başlıca hâkimleri III. - VII. yüzyıllarda Sâsânîler ile Bizans devletleri olmuştur. Bu iki devlet arasındaki savaşlar, bölgede güçler dengesini ve sınırların da sık sık el değiştirmesine sebep olmuştur.Doğu Roma denilen Bizans'ın doğusunu, Sâsânîlerin ise batı sınırlarını oluşturan el-Cezire bölgesinin başlıca şehirleri; Harran, Edessa (Urfa), Batnae (Suruç), Hasankeyf, Amid ve Nisibis'i (Nusaybin) sayabiliriz. Bunlardan Urfa ve Nusaybin gibi şehirler aynı zamanda birer dini merkez olma kimliğini de taşımaktaydı.İki uygarlık yani Sâsânî ve Bizans, başta din olmak üzere farklı değerlere sahip oldukları için izledikleri politikalar bakımından da farklılıkları vardı. Örneğin biri Nesturi inancını desteklerken, diğeri buna karşı son derece olumsuz davranış sergilemekteydi. Bölgenin durumu İslam fetihleri ile büyük değişikliğe uğramış, coğrafi yer adları bunun en belirgin örneği olmuştur. Aynı zamanda demografik yapı da önemli bir değişim geçirmiştir.Sonuç olarak Sâsânî ve Bizans Devletleri yaptıkları mücadeleler ile önce birbirlerinin gücünü tüketmiş, sonra kolayca İslam fetih dalgasına teslim olmuştur.Anahtar Kelimeler: El- Cezire Bölgesi, Fırat ve Dicle Nehirleri, Mezopotamya, Bizans, Sâsâniler, Sınırlar

Abstract:
Human beings have established civilizations near the edges of water due to the favorable life conditions since ancient times. Our topic is the Al-Jazeera Region which locates between the Tigris and Euphrates Rivers, and it is called Mesopotamia by western people. Byzantine and Sassanids were the main ruler of the region in the III. and VII. centuries. The wars between these two states changed the balance of forces in the region and the border of the region changed many times.Harran, Edessa (Urfa), Batnae (Suruç), Hasankeyf, Amid and Nisibis (Nusaybin) form the East of Byzantine called East Rome and west borders of Sassanid. Cities such as Urfa and Nusaybin were also religious centers.Those two civilizations that is Byzantine and Sassanid, pursued different policies because their values and especially their religion were different. For example, while one of them supported belief of Nestorian, the other one was extremely negative to them.The situation of the region changed a lot because of the Islamic conquests and geographical terms had been the most significant example of this. The demographic structure also changed.As a result Sassanid and Byzantine exhausted each other by struggling so they gave in Islamic conquest easily.Key Words: Al Jazeera Region, Tigris and Euphrates Rivers, Mesopotamia, Byzantine, Sassanid, Border.