Farklı demir formlarının ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin bazı tane özelliklerine etkisi
The effect of different iron forms on some grain properties of bread and durum wheat varieties
Yazar: SELÇUK UYSAL
Danışman: DOÇ. DR. HALİL ERDEM
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Demir = Iron

Özet:
Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de demir (Fe) eksikliği problemleri ciddi boyutlarda yaygınlık göstermekte, özellikler çocuk ve kadınlarda çok önemli sağlık sorunlarını beraberinde getirmektedir. Türkiye'de problemin bu denli yaygınlık göstermesinin ana nedenlerinden biri Fe'i çok düşük olan tahıl kökenli gıdaların çok yüksek oranlarda tüketilmesi gösterilmektedir. Çözüm olarak gıdaların Fe yönünden zenginleştirilmesine, problemin en aza indirilmesinde ve geniş alanlara kolayca uygulanabilir, problemi yaşayana çabuk ulaşılabilir bir strateji olarak bakılmaktadır. Bu çalışmada, sera koşullarında ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerine farklı Fe form (FeSO4.7H2O; Fe-EDTA; Fe-EDDHA) ve uygulama şekillerinin (toprak, yaprak ve toprak+yaprak) tane Fe konsantrasyonuna olan etkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; topraktan, yapraktan, toprak ve yapraktan farklı Fe formu (özellikle Fe-EDTA ve FeSO4) uygulamalarının ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin kuru madde ve tane verimi ile 1000 tane verimleri ile tane Fe konsantrasyonlarında istatiksel (p<0.05) olarak önemli düzeyde artışlara neden olduğu ortaya çıkmıştır. Ekmeklik buğday çeşidinin kontrol uygulamasında tane Fe konsantrasyonu 29.2 mg kg-1 iken toprak+yapraktan Fe uygulamasıyla tane Fe konsantrasyonu sıra ile FeSO4 formunda 44.3 mg kg-1 (%51.7 artış), FeEDTA formunda 44.8 mg kg-1 (%53.4 artış), FeEDDHA formunda ise 43.7 mg kg-1'a (%49.6 artış) çıkmıştır. Uygulama şekilleri bakımından tane Fe konsantrasyonları değerlendirildiğinde, toprak+yaprak uygulamasının diğer uygulamalara (toprak, yaprak) göre ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin tane Fe konsantrasyonlarında daha fazla artışa neden olduğu görülmüştür. Tane Fe konsantrasyonlarında ortaya çıkan artışa paralel şekilde, farklı Fe formu uygulama ve şekillerinin ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin tane Zn konsantrasyonlarında istatiksel olarak önemli düzeyde (p<0.05) artışa neden olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerine FeSO4 ve FeEDTA formlarının toprak+yapraktan yapılan uygulamalarının hem tane Fe hem de tane Zn konsantrasyonlarında önemli düzeyde artışa neden olduğu görülmüştür.

Abstract:
Turkey as well as in the whole world iron (Fe) deficiency prevalence in serious problems in the show, especially brings about a very important health problems in children and women. Heavy and monotonous consumption of cereal-based foods with very low Fe concentration is considered as major reason for the widespread occurrence of the problem. As a solution, the enrichment of foods in terms of Fe is considered to be a strategy that can be easily applied to large areas, to minimize the problem, and to reach those who experience the problem.In this study, the effect of different Fe forms (FeSO4.7H2O; Fe-EDTA; Fe-EDDHA) and application methods (soil, foliar, soil+foliar) on grain Fe concentrations on bread and durum wheat varieties under greenhouse conditions was investigated. According to the results obtained; It was revealed that different Fe form applications (especially Fe-EDTA and FeSO4) from soil, leaf, soil and leaf caused statistically (p <0.05) significant increases in dry matter, grain and 1000 grain yields and grain Fe concentrations of bread and durum wheat varieties. While the grain Fe concentration was 29.2 mg kg-1 in the control application of the bread wheat variety, the grain Fe concentration increased to 44.3 mg kg-1 (51.7% increase) in the FeSO4 form, 44.8 mg kg-1 (53.4% increase) in the Fe-EDTA form and 43.7 mg kg-1 (49.6% increase) in the Fe-EDDHA form with the soil + leaf Fe application. When the grain Fe concentrations were evaluated in terms of the application methods, it was seen that the soil + leaf application caused a greater increase in the grain Fe concentrations of bread and durum wheat varieties compared to other applications (soil, leaves). In parallel with the increase in grain Fe concentrations, it was found that different Fe form applications and shapes caused a statistically significant (p <0.05) increase in the grain Zn concentrations of bread and durum wheat varieties. As a result, it was observed that the application of FeSO4 and Fe-EDTA forms to bread and durum wheat varieties with soil + leaves caused a significant increase in both grain Fe and grain Zn concentrations.