Farklı ülkelerden Türkiye'ye göç eden mülteci öğrencilerin karşılaştıkları okul iklimi, okula aidiyetleri ve uyumları
School climate, school belonging, and adaptation of refugee students who migrated to Türkiye from different countries
Yazar: MERYEM ATALAY
Danışman: PROF. DR. HİKMET YAZICI
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Okul iklimi = School climate ; Okula aidiyet = School belonging ; Okula uyum = School adjustment ; Uluslararası göç = International migration ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Bu çalışmada çeşitli ülkelerden gelen mülteci lise öğrencilerinin okula uyum, okula aidiyet ve okul iklimine ilişkin algılarını incelemek için betimsel tarama yöntemlerinden ilişkisel ve kesitsel desenler kullanılmıştır. Çalışmada üç farklı grup yer almıştır. Ölçek uyarlama çalışmalarına dahil olan birinci ve ikinci grupta toplam 1.044 öğrenci yer almıştır. 714 mülteci öğrenci (350 Suriyeli, 168 Afgan, 90 Iraklı ve 110 diğer etnik kökenlerden) ana verileri toplamak üzere çalışmaya katılmıştır. Veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Okul İklimi Ölçeği (OİÖ), Dil Yeterliliği Ölçeği (DYÖ) ve Okula Uyum Ölçeği kullanılmıştır. Uyarlama çalışmalarının yer aldığı ilk aşama, Türk kültüründe veri toplama araçları olarak OİÖ ve DYÖ'nün geçerliliğini ve güvenilirliğini ortaya koymuştur. İkinci aşamada, mülteci öğrencilerin okula uyumlarının ana yordayıcılarının kültürel farklılıkları kabul etme, okula aidiyet, sorunları bildirme ve yardım arama ile akran ilişkileri olduğu; öğretmen desteğinin ve kuralların açıklığının ise uyumu anlamlı düzeyde etkilemediği sonucuna varılmıştır. Okula uyumun önemli yordayıcıları arasında cinsiyet, etnik köken ve Türkiye'de kalma isteği yer almaktadır. Erkek öğrenciler kız öğrencilere göre, Iraklı öğrenciler de Suriyeli ve Afgan akranlarına göre daha yüksek düzeyde okula uyum göstermiştir. Ayrıca, Türkiye'de kalmak isteyen öğrenciler, ülkeyi terk etmek isteyenlere kıyasla daha yüksek düzeyde okula uyum sergilemiştir. Etnik köken, öğrencilerin okula aidiyetlerini ve okul iklimi algılarını etkilemiştir. Iraklı öğrenciler, Suriyeli, Afgan ve diğer etnik gruplara kıyasla daha yüksek okul aidiyetine ve daha olumlu okul iklimi algısına sahiptir. Çalışma, mülteci öğrencilerin okul aidiyetleri, okul iklimi algıları ve ülkelerine dönme konusundaki görüşleri arasında bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur; Türkiye'de kalmayı tercih edenlerin okul aidiyetleri daha yüksek ve okul iklimi algıları daha olumludur. Okul öncesi eğitim almayan öğrenciler daha yüksek düzeyde okul aidiyeti bildirmiştir. Ayrıca, evde öncelikli olarak Türkçe konuşan öğrenciler, ana dillerini konuşanlara kıyasla daha yüksek düzeyde okul aidiyeti sergilemiş, ancak okul iklimi algılarının evde konuştukları dilden anlamlı düzeyde etkilemediği görülmüştür. Çalışmanın bulguları mevcut literatürle bağlantılı olarak tartışılmış, araştırmacılar ve uygulayıcılar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study used correlational and cross-sectional designs from descriptive survey methods to examine the perceptions of refugee high school students from various countries on school adaptation, school belonging, and school climate. The study involved three distinct groups. The first and the second gropus who were involved in the scale adaptation studies  included a total of 1,044 students. 714 refugee students (350 Syrian, 168 Afghan, 90 Iraqi, and 110 other ethnic origins) participated in the study to collect main data. The Personal Information Form, School Climate Scale (SCS), Language Proficiency Scale (LPS), and School Adaptation Scale were utilized as data collection tools. The first stage of the adaptation studies established the validity and reliability of the SCS and SLT as data collection tools in Turkish culture. The second stage concluded that the main predictors of refugee students' school adaptation were acceptance of cultural differences, belonging to school, reporting problems and seeking help, and peer relations, while teacher support and rule clarity did not significantly affect adaptation. Significant predictors of school adaptation included gender, ethnicity, and the desire to remain in Türkiye. Male students showed higher levels of school adaptation than female students, and Iraqi students demonstrated higher levels of school adaptation than their Syrian or Afghan peers. Moreover, students who wanted to stay in Türkiye exhibited higher levels of school adaptation compared to those who wanted to leave the country. Ethnicity affected students' belonging to school and their perceptions of school climate. Iraqi students had higher school belongings and more positive perceptions of the school climate compared to Syrian, Afghan, and other ethnic groups. The study discovered a correlation between refugee students' school belongings, perceptions of school climate, and their opinions about returning to their home country; those who opted to remain in Türkiye demonstrated higher levels of school belonging and more positive perceptions of school climate. Students who did not receive preschool education reported higher levels of school belonging. Furthermore, students who primarily spoke Turkish language at home exhibited higher levels of school belonging compared to those who spoke their mother tongue, yet their perceptions of school climate remained largely unaffected by the language they speak at home. The findings of the study were discussed in relation to the existing literature, and recommendations were provided for researchers and practitioners.