Ondansetron HCl yüklü ilaç taşıyıcı sistemlerin hazırlanması ve in vitro in vivo değerlendirilmesi
Preparation of ondansetron HCL loaded drug delivery systems and in vitro/in vivo evaluation
Yazar: ZELİHA DUYGU ÖZDAL
Danışman: PROF. DR. SEVGİ TAKKA
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Teknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Ondansetron hidroklorür, kemoterapi, radyoterapi ve cerrahi operasyonlar sonrasında görülebilen bulantı ve kusmanın önlenmesi ve tedavisinde öncelikle hastane ortamında kullanılan antiemetik etkili bir ilaçtır. Türkiye ve dünya pazarında Ondansetron hidroklorür içeren oral ve intravenöz dozaj şekilleri bulunmaktadır. Ondansetron hidroklorürün oral absorpsiyonu hızlı olmasına rağmen karaciğerde büyük oranda ilk geçiş etkisine uğraması sebebiyle oral biyoyararlanımı düşüktür. Ayrıca kısa yarılanma ömrüne sahip olması dozlama sıklığını artırmakta ve hasta uyuncunu düşürmektedir. Bu çalışmada Ondansetron hidroklorürün sürekli salım polimerik nanopartikül, lipozom ve lipit polimer hibrit nanopartikül (LPHNP) olmak üzere 3 farklı ilaç taşıyıcı sistem formülasyonları hazırlanmıştır. Hazırlanan formülasyonlar, partikül büyüklüğü ve dağılımı, zeta potansiyeli, enkapsülasyon etkinliği ve etken maddenin dozaj şeklinden salımı in vitro çalışmalarla belirlenmiştir. Polimer miktarı, molekül ağırlığı, bileşimi, terminal fonksiyonel grubu, tipi, hazırlama yöntemi ve su fazının pH'sının polimerik nanopartikül formülasyonu üzerindeki etkileri incelenmiştir. Lipozom formülasyonlarında ise kullanılan fosfolipit türünün, fosfolipit/kolesterol oranının ve hidrasyon ortamının pH'sının etkisi incelenmiştir. LPHNP formülasyonlarında ise dış su fazı hacmi, fosfolipit türü, hazırlama yöntemi ve su fazının pH'sının etkisi değerlendirilmiştir. Optimum formülasyonların morfolojileri TEM ile görüntülenmiştir. L929 fibroblast hücreleri kullanılarak formülasyonların in vitro sitotoksisitesi belirlenmiştir. İn vitro çalışmalar sonucunda belirlenen optimum polimerik nanopartikül ve LPHNP formülasyonları Ondansetron hidroklorür içeren ticari ürün (Zofer®) Wistar cinsi albino sıçanlara subkütan yoldan tek doz uygulanmış ve farmakokinetik çalışmalar yapılmıştır. Ondansetron hidroklorür yüklü polimerik nanopartikül ve LPHNP formülasyonlarıyla ticari ürüne kıyasla daha yüksek plazma konsantrasyonuna ulaşıldığı ve plazmada daha uzun süre kaldığı görülmüştür. Bu çalışma ile Ondansetron hidroklorür yüklü polimerik nanopartikül ve LPHNP formülasyonlarının etkinlik ve güvenliği belirlenmiştir.

Abstract:
Ondansetron hydrochloride is an antiemetic drug used primarily in the hospital to prevent and treat vomiting and nausea that can be seen after chemotherapy, radiotherapy, and surgery operations. Oral and intravenous dosage forms are available commercially. Although oral absorption of Ondansetron hydrochloride is fast, it has low bioavailability due to the first-pass effect in the liver. Also, its short half-life increases dosing frequency and reduces patient compliance. In this study, Ondansetron hydrochloride loaded controlled release three different drug delivery systems as polymeric nanoparticle, liposome, and lipid polymer hybrid polymeric nanoparticle (LPHNP) were prepared. The prepared formulations were characterized in vitro study as particle size and distribution, zeta potential, encapsulation efficiency, and drug release. The effects of amount, molecular weight, composition, terminal end groups and types of polymer, preparation method, and pH of aqueous phase on the polymeric nanoparticle formulation were investigated. The effects of the type of phospholipids, phospholipid/cholesterol molar ratio, and pH of hydration medium on liposome formulations were examined. In LPHNP formulations, the effect of external water phase volume, phospholipid type, preparation method, and pH of the aqueous phase was evaluated. In vitro cytotoxicity of the formulations was determined using L929 fibroblast cells. Optimum polymeric nanoparticle and LPHNP formulations and the commercial product were administered subcutaneously in a single dose to Wistar albino rats. It was found higher Cmax and MRT in polymeric nanoparticle and LPHNP formulations than Zofer®. In this study, the effectiveness and safety of Ondansetron hydrochloride loaded polymeric nanoparticle and LPHNP formulations were determined.