Sosyoekonomik statünün yeme farkındalığı ve besin seçimine etkisi
The effect of socio economic status on mindful eating and food choices
Yazar: NEBİHE GÖKÇEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP ANDAÇ ÖZTÜRK
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin tercihleri = Food preferences ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Farkındalık = Awareness ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyoekonomik statü = Socio-economic status ; Yeme farkındalığı = Mindful eating

Özet:
Bireylerin besin seçiminde ve yeme farkındalıklarında birçok sosyal ve çevresel faktör rol oynamaktadır. Sosyoekonomik statünün bireylerin besin seçimlerine ve diyet kalitelerini etkileyebileceği vurgulanmaktadır. Mevcut çalışma, sosyoekonomik statü ile yeme farkındalığı ve besin seçimi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla İstanbul'da yaşayan 18-65 yaş aralığındaki 319 gönüllü birey (163'ü erkek, 156'sı kadın) ile yürütülmüştür. Katılımcıların yeme farkındalıkları yeme farkındalığı ölçeği (YFÖ) ve besin seçim motivasyonları ise besin seçim testi (BST) ile değerlendirilmiştir. Lise ve altı eğitim düzeyine sahip bireylerin YFÖ puan ortalaması 98,4±15,4 iken lisans ve üzerinde eğitim seviyesine sahip bireylerin puan ortalaması 104,8±14,8 olarak saptanmıştır (p=0,000). Çok düşük gelir durumuna sahip bireylerin YFÖ puan ortalamaları diğer gelir gruplarına kıyasla anlamlı düşük bulunmuştur (p=0,001). Eğitim seviyelerine göre incelendiğinde ise lise ve altında eğitim düzeyine sahip bireylerde düşünmeden yeme, duygusal yeme, yeme kontrolü, yeme disiplini ve bilinçli beslenme YFÖ alt boyut puanları lisans ve üzerinde eğitim almış olan bireylere kıyasla anlamlı düşük bulunmuştur (p<0,05). Yüksek gelir düzeyine sahip bireylerin YFÖ alt boyutlarından düşünmeden yeme ve yeme disiplini puan ortalamaları çok düşük gelir düzeyine sahip bireylere kıyasla anlamlı yüksek çıkmıştır (p=0,030). Duygusal yeme ve dış etmenlerden etkilenme alt boyut puan ortalamalarının ise çok düşük gelir düzeyinde olan bireylerde diğer gelir düzeylerinde olan bireyler ile karşılaştırıldığında anlamlı düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). Katılımcılar BST motivasyonları açısından incelendiğinde lisans ve üzerinde eğitim almış olan katılımcıların sağlık, aşinalık, doğal içerik ve ağırlık kontrolü alt boyutlarından almış oldukları puanların lise ve altı eğitime sahip bireyler kıyasla anlamlı yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). BST fiyat alt boyutunun gelir seviyesi çok düşük olan grupta diğer gruplara kıyasla anlamlı yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,000). Çalışmamızda gelir düzeyine göre bireylerin besin seçimini etkileyen en önemli motivasyonun fiyat olduğu, eğitim seviyesine göre ise sağlık aşinalık doğal içerik ve ağırlık kontrolü olduğu saptanmıştır. Eğitim seviyelerine göre gruplar arasında besin öğesi tüketimlerinin yeterliliği açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. Ancak lisans ve üzeri eğitime sahip bireylerde YFÖ puanları ve BST alt boyutları ile bazı besin öğesi alımları arasında korelasyon saptanmıştır. Gelir seviyesine göre incelendiğinde ise bu grupta demir mineralinin tüketiminin diğer gelir seviyelerine göre anlamlı yüksek olduğu saptanmıştır. Sosyoekonomik statü bireylerin yeme farkındalığı ve besin seçim motivasyonlarını etkilemektedir. Özellikle düşük eğitim ve gelir seviyesine sahip bireylerde yeme farkındalığının arttırılması için ücretsiz eğitimler verilmesinin bu noktada katkı sağlayacağı düşünülmüştür. Bununla birlikte gruplar arasındaki yeme farkındalığı ve besin seçim motivasyonlarının besin tüketimine olan etkisinin daha iyi gözlemlenebilmesi için daha büyük gruplarla yapılacak çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Yeme farkındalığı, Besin seçim testi, Sosyoekonomik statü, Besin tüketimi

Abstract:
Many social and environmental factors play a role in individuals food selection and eating awareness. It is emphasized that socioeconomic status can affect individuals' food choices and diet qualities. The present study was conducted with 319 volunteers (163 males, 156 females) between the ages of 18-65 living in Istanbul in order to evaluate the relationship between socioeconomic status and food awareness and food selection.Participants eating behaviors were evaluated by "Mindful Eating Questionnaire(MEQ)'' and food choice attitude "Food Choice Questionnaire (FCQ)".The average score of individuals with high school and below education level was 98.4 ± 15.4, the average score of individuals with undergraduate and above education level was found to be 104.8 ± 14.8 (p = 0.000). Individuals with a very low income status were found to have significantly lower FCQ scores compared to other income groups (p = 0.001). When examined according to education level, the scores of FCQ sub-dimensions of eating without thinking, emotional eating, eating control, eating discipline and conscious nutrition were found to be significantly lower in individuals with high school and below education compared to individuals with undergraduate and above education (p <0.05). Mindless eating and eating discipline mean scores were found to be significantly higher in individuals with higher income level as compared to individuals with a very low income level (p = 0.030).Mean scores of emotional eating and effect of external factors were found to be significantly lower in individuals with very low income compared to individuals with other income levels (p <0.05). When the participants were examined in terms of their MEQ motivation, it was found that the scores of the participants with undergraduate and higher education in health, familiarity, natural content and weight control sub-dimensions were found to be significantly higher than those with high school or lower education (p <0.05). BST price sub-dimension was found to be significantly higher in the group with very low income compared to other groups (p = 0.000). In our study, it was determined that the most important motivation affecting the food selection of individuals according to the income level was price, whereas, in the group with higher education, determining factors were health familiarity, natural content and weight control. There was no significant difference between the groups in terms of the adequacy of nutrient consumption according to their education levels. However, a correlation was found between MEQ scores and FCQ sub-dimensions and some nutrient intake in individuals with undergraduate and above education. When analyzed according to income level, it was found that the consumption of iron in this group was significantly higher than other income levels. Socioeconomic status affects individuals eating awareness and food selection motivation. It was suggested that providing free training to increase food awareness in individuals with low education and income levels will contribute to their awareness. However, studies with larger groups are needed to better observe the effect of food awareness and food selection motivations among groups with respect to food consumption.
Keywords: Mindful eating, Food choice questionnaire, Socio-economic statu,Food consumption