Dişlerde mikro aşınma tekniğinin beslenme alışkanlıklarını belirlemedeki yeri: Eski Anadolu toplumlarından örnekler
The place of dental microwear in reconstructing diet: Samples of ancient Anatolian sites
Yazar: BAŞAK BOZ
Danışman: PROF.DR. METİN ÖZBEK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Antropoloji = Anthropology

Özet:
ÖZET BOZ, Başak. Dişlerde Mikro Aşınma Tekniğinin Beslenme Alışkanlıklarını Belirlemedeki Yeri: Eski Anadolu Toplumlarından Örnekler, Doktora Tezi, Ankara 2006 Diş yüzeylerinde yer alan mikro aşınma izlerinin beslenme alışkanlıklarımn belirlenmesindeki yerinin belirlenmeye çalışıldığı bu çalışmada, mikro aşınma tekniği, dört eski Anadolu topluluğu olan Neolitik dönem Aşıklı Höyük ve Çatal Höyük ile Tunç dönemi İkiztepe ve Oylum Höyük dişleri üzerinde uygulanmış ve bu toplulukların beslenme alışkanlıklan ile ilgili ipuçları elde edilmeye çalışılmıştır. İncelenen toplumlarda ayrıca cinsiyet, yaş, aşınma derecesi ve faset faktörünün mikro aşınma izlerinin oluşumunda etkili olup olmadığı araştınlmıştır. Bu çalışma sonunda, 1- Faset ve yaş faktörünün mikro aşınma şekillerini etkileyen bir faktör olduğu belirlenmiştir. 2- Makro aşınma derecelerinin Çatal Höyük ve Aşıklı Höyük'te mikro aşınma izlerini etkilediği buna karşın, İkiztepe ve Oylum Höyük örneklerinde etkilemediği tespit edilmiştir. 3- İncelenen topluluklarda mikro aşınma izlerinin cinsiyetler arasında fark göstermediği belirlenmiştir. 4- Topluluklar arasında mikro aşınma izlerinde beliren farkın izlerin miktarlarından çok boyutlarında olduğu görülmüştür. Aşıklı Höyük dişlerinin diğer yerleşim yerlerine kıyasla daha büyük çukurluk ve çizik boyutlarına sahip olduğu belirlenmiştir. Çatal Höyük örnekleri Aşıklı Höyük'e göre daha küçük fakat İkiztepe ve Oylum Höyük örneklerine göre daha iri şekiller sergilemiştir. İkiztepe ve Oylum Höyük örnekleri ise tüm mikro aşınma değerlerinde benzer sonuçlar vermiştir. Mikro izlere dayanılarak, Aşıklı Höyük'te tüketilmiş olan besinlerin diğer yerleşim yerlerine göre daha iri, sert parçacıklar içerdiği ve daha az işlenmiş olmaları muhtemeldir. Çatal Höyük insanlanmn Aşıklı Höyük toplumuna göre daha yumuşak besinler tükettikleri buna karşın Tunç çağı merkezlerle kıyaslandığında daha iri parçacıklar içerdiği ileri sürülebilir.VI Arkeolojik bulgulara göre beslenme alışkanlıklarının farklı olduğu düşünülen îkiztepe ve Oylum Höyük yerleşim yerinde öne sürülebilecek savlar, bu merkezlerde farklı besin türlerine rağmen yiyecekleri hazırlama ve saklama şekillerinin benzer olduğu ya da tüketilmiş olan besinlerin mikro aşınma şekillerine yansıyacak farklılıkta olmadıkları şeklindedir. Bu çalışma sonucunda, mikro aşınma izlerinin incelenen toplulukların beslenme alışkanlıkları ile ilgili ipuçları sağlama potansiyeli olduğu ancak bunun belirli yiyecekleri işaret etmesinden çok yiyeceklerin nasıl tüketildiklerine dair bilgiler olduğu kanısına varılmıştır. Anahtar Sözcükler Mikro Aşınma, Neolitik, Tunç Çağı, faset, yaş, cinsiyet, makro aşınma

Abstract:
vıı ABSTRACT BOZ, Başak. The Place of Dental Microwear in Reconstructing Diet: Samples of Ancient Anatolian Sites, Ph.D, Ankara 2006 This thesis examines the dental microwear of Neolithic Aşıldı Höyük and Çatal Höyük, Bronze age İkiztepe and Oylum Höyük in Anatolia. The aims of the thesis are to understand the dietary habits of these ancient people and to understand the place of dental microwear analysis in reconstructing diet. The factors of age, sex, wear stages and facets are also examined in this study. The result are, 1 -Biological age and wear facets are found to be important factors for microwear features formation. 2- Gross wear are found to effect the microwear features on Çatal Höyük and Aşıldı Höyük samples whereas İkiztepe and Oylum Höyük samples has shown no differences between the wear stages. 3- There is no indication that could suggest that males and females were eating different food in these societies. 4- The differences between sites occur on the sizes of the microwear features. Aşıklı Höyük samples display bigger pit length and width and striation width compared to the other sites. Çatal Höyük revealed larger features than those from İkiztepe and Oylum Höyük. The Bronze age sites show no statistical differences between the microwear features Based on these results, the settlers of Aşıklı Höyük consumed their food with bigger and harder particle size and less processed way than the other sites. Çatal Höyük people were consuming softer food than Aşıklı Höyük people but have greater variety and larger particles comparing to İkiztepe and Oylum Höyük. İkiztepe and Oylum Höyük also exhibited a great variety within the sites. On the basis of associated archaeological remains, people of İkiztepe and Oylum Höyük had different diet however, similar results in microwear could be an indication of twovm possible explanations. The preparation and cooking techniques might have been similar in these two groups, or the consumed food was not so different that would have greatly affected the microwear features. As a result of this work, dental microwear analysis has been shown to be an important tool for reconstructing the diet of ancient populations. However, this kind of analysis yields information about food preparation and cooking techniques rather than information on only specific food items. Key Words Microwear, Neolithic, Bronze Age, facet, age, sex, gross wear