Kösreli sulama birliği alanında sulama suyunun etkin kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of the effective use of irrigation water in the Kösreli irrigation union
Yazar: ERDEM EROĞLU
Danışman: PROF. DR. BERNA KENDİRLİ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kısıntılı sulama = Restricted irrigation ; Sulama programı = Irrigation program

Özet:
Bu çalışma, Kösreli sulama alanında su kullanımının verimliliğini artırmak, tarımsal üretimde su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimini sağlamak ve ekonomik etkinliği geliştirmek amacıyla sulama performansını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Sulama performansının değerlendirilmesinde su kullanım etkinliği, ekonomik etkinlik, tarımsal etkinlik ve birim alan başına düşen su miktarı   analiz edilmiştir. 2012-2018 yılları arasındaki saha verileri kullanılarak yapılan analizlerde, birim alan başına düşen su miktarının yıllar içinde azaldığı gözlemlenmiştir; 2012 yılında hektar başına 10.814 m³ kullanılan su miktarı, 2018'de 8.525 m³'e düşmüştür. Bu azalma, su yönetiminde iyileştirmeler yapıldığını ve suyun daha verimli kullanıldığını ortaya koymaktadır. Aynı dönemde, su kullanım etkinliği açısından sulama randımanı % 45,5'ten % 61,7'ye yükselmiştir. Ekonomik etkinlik açısından, yatırım geri dönüşüm oranı 2012'de % 52,35 iken 2018'de %116,62'ye ulaşarak, sulama projelerinin ekonomik sürdürülebilirliğinin iyileştiğini göstermektedir. Bununla birlikte, işletme ve bakım masraflarındaki artışlar ekonomik verimlilik üzerinde baskı yaratmıştır. Tarımsal etkinlik kapsamında ise birim alandan elde edilen tarımsal gelir 2012'de hektar başına 6.681 TL'den  2018'de 9.182 TL'ye yükselmiştir. Bu artış, sulamanın tarımsal verimliliğe olan katkısını göstermektedir. AquaCrop modeli ile yapılan analizler sonucunda, kısıntılı sulamanın (% 50) su verimliliğini 2,89 kg/m³'e çıkardığı, optimum sulamanın ise bitki verimini 13,60 ton/ha seviyesine ulaştırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca, 15 Şubat ekimi ve 218 mm/ha sulama seviyesinin optimum sulama senaryosu olduğu belirlenmiştir. Bu senaryoda hem su verimliliği (3,02 kg/m³) hem de bitki veriminde (13,72 ton/ha) en yüksek değerlere ulaşılmıştır. Çalışma, sulama yöntemlerinin optimize edilmesi ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi için önemli kılavuz bilgiler sunmakta olup, iklim değişikliği senaryoları altında sürdürülebilir yönetim politikalarına katkı sağlamaktadır.

Abstract:
This study aims to comprehensively evaluate the irrigation performance in the Kösreli irrigation area to increase water use efficiency, ensure sustainable management of water resources in agricultural production, and improve economic efficiency. The evaluation of irrigation performance focused on water use efficiency, economic efficiency, agricultural efficiency, and the amount of water per unit area. Analyses using field data from 2012 to 2018 show that the amount of water per unit area decreased over the years, from 10.814 m³ per hectare in 2012 to 8.525 m³ per hectare in 2018. This decrease demonstrates improvements in water management and indicates more efficient water use. During the same period, irrigation efficiency increased from 45,5% to 61,7%. In terms of economic efficiency, the return on investment rose from 52,35% in 2012 to 116,62% in 2018, indicating improved economic sustainability of irrigation projects. However, rising operation and maintenance costs posed challenges to economic efficiency. Regarding agricultural efficiency, agricultural income per hectare increased from 6.681 TL in 2012 to 9.182 TL in 2018, highlighting the positive impact of irrigation on agricultural productivity. AquaCrop model analyses showed that restricted irrigation (50%) increased water productivity to 2,89 kg/m³, while optimum irrigation raised crop yield to 13,60 tonnes/ha. Additionally, it was found that the optimal irrigation scenario involved planting on 15 February with an irrigation level of 218 mm/ha. In this scenario, both water productivity (3,02 kg/m³) and plant yield (13,72 tonnes/ha) achieved the highest values. This study provides essential guidelines for optimizing irrigation methods and sustainable water resource management, contributing to sustainable management policies under climate change scenarios.