Gümüşhane şehir coğrafyası
Urban geography of Gümüşhane
Yazar: SERKAN DOĞANAY
Danışman: DOÇ.DR. HAKKI YAZICI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Gümüşhane = Gümüşhane ; Kent coğrafyası = Urban geography

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZİ GÜMÜŞHANE ŞEHİR COĞRAFYASI Serkan DOĞANAY Danışman: Doç. Dr. Hakkı YAZICI 2001-SAYFA: 162 Jüri: 1. Doç.Dr. Hakkı YAZICI 2. Prof.Dr. Hayati DOĞANAY 3. Doç.Dr. Sedat AVCI 4. Doç.Dr. Halil KOCA 5. Doç.Dr. Saliha KOD AY Güney do ğu-kuzeybatı doğrultusunda akarak Karadeniz'e ulaşan Harşit çayının yerleştiği dar bir vadi ile bu vadinin kuzey yamaçları üzerinde yer alan Gümüşhane şehri, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü sınırlan içerisinde bulunmaktadır. Nemli Karadeniz iklimi ile Doğu Anadolu'nun karasal iklimi arasındaki geçiş sahasında bulunan Gümüşhane şehrinde, yıllık ortalama sıcaklık 9.7 °C, yıllık ortalama yağış miktarı ise 424.2 mm kadardır. Gümüşhane'nin ne zaman kurulduğu hakkında kesin bilgiler olmasa da şehrin iki defa yer değiştirdikten sonra bugünkü konumuna yerleştiği bilinmektedir. Kuruluşu ve gelişmesi hemen tamamiyle gümüş madenine bağlı olan Gümüşhane ilk kez, günümüzde Canca olarak bilinen mahallede kurulmuştu. Daha sonra ise Süleymaniye mahallesine (Eski Gümüşhane) taşınan Gümüşhane, 1 9. yüzyılın sonlarına doğru gümüş madenlerinin verimliliğini kaybetmesiyle birlikte, Harşit çayı vadisine taşınmıştır. Gümüş madenlerinin tükenmesinin yanında Harşit çayı vadisinin önemli bir ulaşım güzergâhını oluşturması, şehrin yer değiştirmesindeki temel etkenlerdir. Gümüşhane'nin 1997 yılındaki nüfusu 22775 kadardı. 1990 yılına göre (bu dönemde şehirde 26014 kişi yaşamaktaydı) şehrin nüfusunda belirgin bir azalmanın görülmesi, istihdam imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle sanayileşmiş büyük şehirlere gerçekleşen göçlerle ilgilidir. Hemen her dönemde olduğu gibi, günümüzde de Gümüşhane, tarım dışı ekonomik fonksiyonların geliştiği bir şehir yerleşmesi durumundadır. Nitekim, şehirde iktisaden faal olan nüfusun % 90.5 (Bunun % 80.3 'ünü hizmetler, % 10.2' sini ise sanayi sektörü oluşturmaktadır) 'i tarım dışı sektörlerde istihdam edilmektedir.II Topografık nedenlerle Gümüşhane şehri, büyük ölçüde Harşit çayı vadisi boyunca doğrusal bir uzanış göstermiştir. Şehrin bulunduğu konumun fizikî gelişme ve genişlemeye uygun olmaması yamsıra istihdam oluşturacak kaynakların da kısıtlı olması, şehirden dışarıya olan göçlerin yoğunlaşmasına zemin hazırlamıştır. Günümüzde de güncelliğini koruyan bu sorunlar, Gümüşhane'de nüfus birikimini engellediği gibi şehirsel fonksiyonların da gelişmesini sekteye uğratmıştır.

Abstract:
Ill ABSTRACT Ph. D. THESIS URBAN GEOGRAPHY OF GÜMÜŞHANE Serkan DO?ANAY Supervisor: Asc. Prof. Hakkı YAZICI 2001-PAGE: 162 Jury: 1. Doç.Dr. Hakkı YAZICI 2. Prof.Dr. Hayati DO?ANAY 3. Doç.Dr. Sedat AVCI 4. Doç.Dr. Halil KOCA 5. Doç.Dr. Saliha KODAY Gümüşhane, located in a narrow valley which Harşit stream passes through and reaches Black Sea on a Southeast-Northwest direction and on the Northern slopes of the above-mentioned valley, is within the Eastern Black Sea Part of Black Sea Region. In the city, an intersection between mild Black Sea climate and continental Eastern Anatolian climate, yearly average temperature is about 9.7 °C, and yearly average rain is about 424.2 mm. Although there is no certain knowledge about when Gümüşhane was founded, it is known that the city was founded on its present location after changing place twice. Gümüşhane, whose foundation and development has depended completely on silver mine, was first founded on a neighbourhood known as Canca at present. The city, which was later located at Süleymaniye neighbourhood (Old Gümüşhane), moved to Harşit stream valley because silver mines were no longer profitable. The fact that Harşit stream valley is an important way for transportation is an important factor for the change in the place of the city as well as the loss of productivity in silver mines. The population of Gümüşhane in 1997 was about 22775. The decrease in the population compared to 1990 (when the population was 26014) is related to the migration to industrial greater cities because of the lack of means of employment in Gümüşhane. Like in every period, Gümüşhane is a type of urban settlement in which economical functions other than agriculture have developed. Therefore 90.5 % of the economically active population is employed in areas other than agriculture (80.3 % in services, 10.2 % in industry). Due to topographical reasons, Gümüşhane mostly exerts a linear enlargement on Harşit stream valley. Because the location of the city does not let physical developmentIV and enlargement, and because the means of employment are scarce, the migration from the city is continually increasing. These problems, the gravity of which is heavily felt at present, both prevents increase in the population of the city and makes it more difficult for the city to develop its functions.