Ortaöğretim kurumlarında örgüt kültürü ile öğretmenlerin öğrenme çevikliği arasındaki ilişkinin incelenmesi
The investigation of the relationship between organizational culture and teachers' learning agility in secondary education institutions
Yazar: AYTEN CANASLAN
Danışman: PROF. DR. NEZAHAT GÜÇLÜ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaöğretim kurumları = Secondary education institutions ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgütsel çeviklik = Organizational agility ; Öğrenme çevikliği = Learning agility ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada, ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin örgüt kültürü algıları ile öğrenme çevikliği davranışları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Araştırmada, nicel verilere dayalı genel tarama modeli içinde yer alan ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Kastamonu ili Merkez ilçede bulunan ortaöğretim okullarında görev yapan 545 öğretmenin katılımı ile gerçekleşmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgilerini öğrenmek için kişisel bilgi formu, öğretmenlerin öğrenme çevikliğini belirlemek amacıyla bu araştırma kapsamında geliştirilen "Öğrenme Çevikliği Ölçeği", örgüt kültürü düzeyini belirlemek için ise "Okul Kültürü Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklere ilişkin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış olup elde edilen verilerin analizinde, "yüzde", "frekans", "bağımsız örneklemler için t testi", "tek yönlü varyans analizi (Anova)", "Tukey testi (HSD)", "Tamhane Testi", "kolerasyon" ve "regresyon" analizleri kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre ortaöğretim kurumlarında baskın olan örgüt kültürü klan kültürüdür. Bununla birlikte, adhokrasi ve pazar kültürü de yaygın olarak görülmektedir ve en az sergilenen ise hiyerarşi kültürüdür. Ortaöğretim kurumlarında örgüt kültürü algısı cinsiyet, okul türü, öğretmenlerin okulda çalışma süresi ve öğretmenlerin mesleki deneyimlerine göre değişmezken eğitim düzeyi öğretmenlerin okul kültürü algısını değiştirmektedir. Öğretmenlerin hiyerarşi kültürü algısı okul türü ve öğretmenlerin okulda çalışma süresine göre, pazar kültürü algısı eğitim düzeyi ve mesleki deneyimlerine göre, klan kültürü ve adhokrasi kültürü algısı eğitim düzeyine göre farklılaşmaktadır. Öğretmenler sosyal çeviklik, zihinsel çeviklik, sonuç çevikliği ve değişim çevikliği davranışını çoğu kez gerçekleştirmektedir. Öğretmenlerin en yüksek öğrenme çevikliği davranışı sosyal çeviklik, en düşüğü ise değişim çevikliğidir. Ortaöğretim kurumlarında öğrenme çevikliği ve öğrenme çevikliği alt boyutlarından zihinsel çeviklik ve sosyal çeviklik davranışı cinsiyet, eğitim düzeyi, okul türü, öğretmenlerin okulda çalışma süresi ve mesleki deneyime göre değişmemektedir. Öğretmenlerin sonuç çevikliği okulda çalışma süresine göre, değişim çevikliği ise eğitim düzeyine göre değişmektedir.  Çalışma sonucunda okul kültürü ile öğrenme çevikliği arasındaki pozitif yönde düşük düzeyde ilişki bulunmuştur. En yüksek ilişki ise pazar kültürü ile öğrenme çevikliği arasındadır. Okul kültürünün alt boyutları ile öğrenme çevikliğinin alt boyutları arasında pozitif yönde düşük düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Klan kültürü ve adhokrasi kültürü arttıkça değişim çevikliği, pazar kültürü ve hiyerarşi kültürü arttıkça sonuç çevikliği daha çok artmaktadır. Okul kültürü boyutlarından hiyerarşi kültürü öğrenme çevikliğinin yordayıcısıdır. Buna göre hiyerarşi kültürü öğretmenlerin öğrenme çevikliği davranışını etkilemektedir. Araştırmada elde edilen bulgular ışığında öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this study, the relationship between organizational culture perceptions and learning agility behaviors of teachers working in secondary education institutions was investigated. In the study, the relational screening method, among the general screening model based on quantitative data, was adopted. The study was carried out with the participation of 545 teachers working in secondary schools in the central district of Kastamonu province in the 2019-2020 academic year. As a data collection tool in the research, personal information form to learn personal information, "Learning Agility Scale" developed within the scope of this research to determine teachers' learning agility, and "School Culture Scale" to determine the level of organizational culture were used. Validity and reliability analysis related to the scales used in this study have been conducted, and "percentage", "frequency", "independent samples t-test", one-way (Anova) analysis", "Tukey (HSD) test", "Tamhane test",  "correlation" and "regression" analysis were used to analyze the data obtained in this research. According to the results of the research, the dominant organizational culture in secondary schools is clan culture. However, adhocracy and market culture are also common and the least exhibited is hierarchy culture. While the perception of organizational culture in secondary education institutions does not change according to gender, school type, teachers' working time at school and teachers' professional experience, education level changes teachers' perception of school culture. Teachers' perception of hierarchy culture differs according to school type and teachers' working time at school, their perception of market culture differs according to education level and professional experience and their perception of clan culture and adhocracy culture perception differ according to education level. Teachers often performed social agility, mental agility, result agility and change agility behavior. The highest learning agility behavior of teachers is social agility, and the lowest is change agility. In secondary education institutions, learning agility and mental agility and social agility behavior from learning agility sub-dimensions do not change according to gender, education level, school type, teachers' working time at school and professional experience. The result agility of the teachers varies according to teachers' working time at school, and the change agility varies according to the education level. As a result of the study, a low positive correlation was found between school culture and learning agility. The highest correlation is between market culture and learning agility. A low positive correlation was found between the sub-dimensions of school culture and the sub-dimensions of learning agility. As clan culture and adhocracy culture increase, the level of change agility increases, and as change agility, market culture and hierarchy culture increase, result agility increases. Hierarchy culture, one of the dimensions of school culture, is the predictor of learning agility. Accordingly, hierarchy culture affects teachers' learning agility behavior. Based on the findings obtained in the study, suggestions were presented.