Toplumsal etkenler bağlamında Erken Cumhuriyet Dönemi temsil salonlarının mimari analizi (1923-1950)
Architectural analysis of the acting halls of the Early Republican Period in the context of social factors (1923-1950)
Yazar: AYBÜKE ÖNER
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ŞENER
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period

Özet:
Tiyatro; insanlığın ilk çağlarından itibaren var olmuş, yaşayan, değişen, dönüşen toplumsal bir sanat dalıdır. Pek çok farklı katmanı içinde barındıran tiyatronun; gelişim aşamalarının ve toplumsal yaşantıdaki konumunun en rahat okunabildiği katmanlardan birisi tiyatro mekânıdır. Toplumların gündelik yaşantısından beslenen ve yine bu yaşantıyı derinden etkileyen bir kavram olarak tiyatro; mekânsal anlamda da pek çok veriyi ve sosyolojik okumayı içinde barındırır. Türk Tiyatrosu'nun yüzyıllar boyunca yaşadığı pek çok dönüşümün belki de en köklüsü; Cumhuriyet'in ilanı ile gelmiştir. Kurumsal ve ulusal bir tiyatro sürecinin başladığı Cumhuriyet Dönemi'nde yeni bir kültür inşasını kapsayan ilk yıllar, Cumhuriyet Tiyatro'sunun mekân tarihinin de en derinlikli yıllarıdır. Bu yıllar Devlet Tiyatroları, Şehir Tiyatroları, Türk Ocakları ve Halkevleri gibi pek çok kültür kurumunun ve tiyatro kurumunun sahneye çıktığı yıllardır. Türk Tiyatro tarihine hem kurumsal hem de mekânsal anlamda imzasını atan bu kurumların Türk Tiyatro mimarisine etkilerini tartışarak ortaya koymak ise bu çalışmanın hedeflerindendir.
Mekân tarihi ve mimarisi üzerine okumalar yapabilmek için çağın ruhunu yakalamak ve mekânları da bu bakış açısıyla değerlendirmek gerekir. Oldukça toplumsal bir kavram olan tiyatro için de bu bakış açısını korumak çalışma kapsamında elde edilmeye çalışılmış durumlardandır. Türk Tiyatro'sunun Cumhuriyet Dönemi'ne karşılık gelen yıllarının mekân tarihinin yazımı, yalnızca mimari bir okumayı değil beraberinde toplumsal alt metinleri irdelemeyi de gerektirir. Bu kapsamda yürütülen çalışmada, Cumhuriyet Dönemi'nin tiyatro tarihi ve Türk Tiyatro'sunu bu noktaya getiren süreçler irdelenmiş; tiyatro yapıları ve mekânları üzerine analizler ve tespitler yapılmıştır. Elde edilen verilerin ise Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatro'sunun mekân tarihine ışık tutması ve amaçlanmıştır.

Abstract:
Theatre; It is a social art branch that has existed since the first ages of humanity, living, changing and transforming. The theater, which contains many different layers; One of the layers where the stages of development and its position in social life can be read most easily is the theater space. Theater as a concept that feeds on the daily life of societies and affects this life deeply; spatially, it contains many data and sociological readings. Perhaps the most rooted of many transformations that the Turkish Theater has gone through over the centuries; It came with the proclamation of the Republic. In the Republican Period, when an institutional and national theater process began, the first years of the construction of a new culture were also the most profound years in the history of the Republic Theater. These years are a period when many cultural institutions and theater institutions such as State Theatres, City Theatres, Turkish Hearths and Community Centers took to the stage. It is one of the goals of this study to discuss the effects of these institutions, which have signed the history of Turkish Theater both institutionally and spatially, on Turkish Theater architecture.
In order to be able to read on the history of places and architectural subtexts, it is necessary to capture the spirit of the age and evaluate the spaces from this point of view. Preserving this point of view for theater, which is a very social concept, is one of the situations that have been tried to be protected within the scope of the study. The writing of the space history of the Turkish Theater corresponding to the Republican Period requires not only an architectural reading, but also examining social sub-texts. In the study carried out in this context, the history of theater in the Republican Period and the processes that brought the Turkish Theater to this point were examined; Then, analyzes and determinations were made on the theater structures and spaces. The data obtained is aimed to shed light on the space history of the Turkish Theater in the Republican Period.