Çubuk 2 ve Kavşakkaya baraj göllerinin sediment kalitesinin belirlenmesi
Determination of sediment quality of Çubuk 2 and Kavşakkaya dam lakes
Yazar: DAMLA ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. BERİL AKIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Çevre kalitesi = Environmental quality ; Çevre kirleticiler = Environmental pollutants ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Bu çalışma, içme suyu kaynaklarında son yıllarda artan antrepojonik gibi etkiler sebebiyle ülkemizin başkenti olan Ankara İli'ne içmesuyu temin edilen farklı iki kaynak olan Çubuk-2 ve Kavşakkaya Baraj Göllerinin 2019 ve 2022 yıllarında belirlenen dönem ve istasyolardan sediment örnekleri alınıp yüzey sediment kalitesinin belirlenmesi için ağır metal (Al, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, As, Cd, Pb, Hg,) ve nütrient (TN, TP) miktarlarını belirlemek ve bu miktarların orjinini araştırmak üzere gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz çalışmaları sonucunda göl sedimentinde ortalama yıllık konsantrasyonlara göre ağır metal içerikleri Çubuk-2 Baraj Gölü ve Kavşakkaya Baraj Gölü için sıralama yapılmıştır. Göllerde istasyonlarda ölçülen ağır metal miktarlarının ortalama değerlerinin, istasyonlara göre farklılık gösterip göstermediğine bakmak için de istatistiksel değerlendirmeler yapılmıştır. Çubuk-2 ve Kavşakkaya Baraj Gölü sedimenti, Sediment Kalite İndeksine (SGQ) göre değerlendirilmiştir. Göllerin sedimentindeki ağır metal konsantrasyonlarının sebep olduğu kirliliğin kaynağı ve kirlilik derecesini jeokimyasal olarak yorumlayabilmek için Enrichment Factor (EF) ve Jeo-Birikim İndeks Değerleri (Igeo) hesaplanmıştır. EF değerlendirmesi yapıldığında Çubuk 2 Baraj gölü sedimentinin ağır metaller bakımından zenginleşmeye başladığı, Kavşakkaya Baraj gölü sedimentinin ise ağır metaller bakımından yüksek oranda zenginleşmeye başladığı görülmüştür. Genel olarak göl sedimentlerinin ağır metal açısından antropojen kaynaklı bir kirliliğe maruz kaldığı belirlenmiştir. Yine her iki göl sedimentinde de Toplam P değerleri 2019-2022 yılları arasında artış göstermiştir ancak Kavşakkaya Baraj gölünde toplam fosfor artışı yüksekliğinin tespiti bu çalışmanın çarpıcı bir sonucudur. Çubuk 2 baraj gölü Toplam azot sonuçlarına bakıldığındaysa tüm gölde sadece bir noktada ciddi artış görülmüştür, Kavşakkaya baraj gölü için ise bir azalış görülmektedir.

Abstract:
This study was conducted to determine the concentrations of heavy metals (Al, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, As, Cd, Pb, Hg) and nutrients (TN, TP) in surface sediments, and to investigate their origins. This was prompted by the anthropogenic impacts on drinking water sources in recent years, specifically in Ankara, the capital of our country. Sediment samples were collected from Çubuk-2 and Kavşakkaya Reservoirs, which are two different sources of drinking water for Ankara, during specified periods and from designated stations in 2019 and 2022. As a result of the analysis, the heavy metal contents in lake sediments were ranked according to average annual concentrations for both Çubuk-2 and Kavşakkaya Reservoirs. Statistical evaluations were also conducted to determine if the average values of heavy metals measured at the stations differed significantly.The sediments of Çubuk-2 and Kavşakkaya Reservoirs were assessed according to the Sediment Quality Index (SQI). To interpret the source and degree of pollution caused by heavy metal concentrations in the lake sediments geochemically, the Enrichment Factor (EF) and Geo-Accumulation Index (Igeo) values were calculated. The EF assessment indicated that the sediments of Çubuk-2 Reservoir have started to become enriched with heavy metals, while the sediments of Kavşakkaya Reservoir have begun to show high levels of enrichment with heavy metals. Overall, it was determined that the lake sediments were subjected to anthropogenic pollution with heavy metals. Additionally, the Total P values in the sediments of both lakes increased between 2019 and 2022. However, the significant increase in total phosphorus in Kavşakkaya Reservoir was a striking result of this study. Regarding the Total N results in Çubuk-2 Reservoir, a significant increase was observed at only one point in the entire lake, while a decrease was noted for Kavşakkaya Reservoir.