Türkiye'de yayılış gösteren Cistus L. türlerinin kolinesteraz ve tirozinaz enzim inhibitör potansiyelinin araştırılması
Investigations on tyrosinase and cholinesterase enzyme inhibitory potentials of cistus L. species naturally distributed in turkey
Yazar: FATMA NUR ÖNAL
Danışman: PROF. DR. ŞÜRA BAYKAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Asetilkolinesteraz = Acetylcholinesterase ; Butirilkolinesteraz = Butyrylcholinesterase ; Cistaceae = Cistaceae ; Cistus = Cistus ; Cistus = Cistus ; Cistus creticus = Cistus creticus ; Kolinesterazlar = Cholinesterases ; Tirosinaz = Tyrosinase

Özet:
Cistus L. cinsi (Cistaceae), dünyada 21 türle, Türkiye florasında 5 tür ile temsil edilmektedir. Bu türler Cistus creticus L., Cistus laurifolius L., Cistus monspeliensis L., Cistus parviflorus Lam. ve Cistus salviifolius L.'dur. Geleneksel halk tıbbında Cistus türleri romatizma, karın ağrısı, üst solunum yolu enfeksiyonları, cilt hastalıkları, yanık ve yaralar, şeker hastalığı gibi çeşitli tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır. Yapılan fitokimyasal çalışmalarda Cistus türlerinin genellikle flavonoitler, terpenik bileşikler (labdan tip diterpen) ve uçucu yağ içerdiği belirlenmiştir.
Bu çalışmada, Türkiye'de yayılış gösteren, 5 Cistus türünün yapraklarından %80 etanol ekstreleri hazırlanarak, bu ekstrelerin tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz enzim inhibisyonu aktiviteleri araştırılmıştır. En aktif bulunan C. creticus ekstresinden çeşitli kromatografik yöntemler ile fraksiyonlama ve izolasyon çalışmaları yapılmıştır. İzole edilen bileşiklerin yapı tayinleri, spektroskopik yöntemler (1D NMR) kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Enzim inhibisyon deneylerinde tüm Cistus ekstreleri her 3 enzim üzerine de oldukça aktif bulunmuştur. C. creticus ekstresi tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz enzim inhibisyon deneyleri sonucunda referans bileşiklere sırasıyla; (Kojik asit, IC50=4.62±0.04 µg/mL) 44.6 kat (IC50=206 µg/mL); (Galantamin, IC50=0.23±0.01 µg/mL) 713 kat (IC50=164 µg/mL); (Galantamin, IC50=2.29±0.07 µg/mL) 8.3 kat (IC50=19 µg/mL) yaklaşarak en güçlü etkiyi göstermiştir. 
Farklı polaritede fraksiyonlama çalışmaları ile elde edilen CCE (Cistus creticus etil asetat) ekstresi tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz enzim inhibisyon deneyleri sonucunda referans bileşiklere sırasıyla; 37 kat (IC50=171±1.73 µg/mL), 521 kat (IC50=120±10.38 µg/mL) ve 37 kat (IC50=85±1.73 µg/mL) yaklaşarak en güçlü etkiyi göstermiştir.
CCE ekstresinden elde edilen Fr. 12 tirozinaz; Fr. 11 asetilkolinesteraz; Fr. 1, Fr. 2 ve Fr. 11 bütirilkolinesteraz üzerine en yüksek enzim inhibisyonu göstermiştir. Ancak bu fraksiyonlardan izolasyon gerçekleştirilememiştir. En etkili Cistus ekstresindeki moleküllerin tespitine yönelik çalışmada, C. creticus'tan Tilirozit ve İzokersitrin bileşikleri izole edilmiştir. İzokersitrin referans bileşiğe 52.8 kat yaklaşarak bütirilkolinesteraz enzimi üzerine inhibitör etki göstermiştir (IC50=120.83±5.37 µg/mL).
Bu tez, Türkiye'de yayılış gösteren 5 Cistus türünün de ekstrelerinin tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz inhibisyonu aktivitelerinin karşılaştırmalı olarak araştırıldığı ilk çalışmadır.

Abstract:
The genus Cistus (Cistaceae) is represented by 21 taxa in the world and by 5 taxa in the flora of Turkey. These species are Cistus creticus L., Cistus laurifolius L., Cistus monspeliensis L., Cistus parviflorus Lam. and Cistus salviifolius L.. In traditional folk medicine, Cistus species are used various medical purposes such as rheumatism, stomach ache, upper respiratory tract infections, skin diseases, burns and wounds, diabetes. Phytochemical investigations on Cistus species are generally contained flavonoids, terpenic compounds (labdane type diterpene) and essential oil.
In this study, %80 ethanol extracts prepared from the leaves of the 5 Cistus species distributed in Turkey and tyrosinase, acetylcholinesterase and butyrylcholinesterase enzyme inhibitor activities of these extracts were investigated. Fractionation and isolation studies were carried out from the most active C. creticus extract by various chromatographic methods. Structures of the isolated compounds are established using spectroscopic methods (1D NMR).
In ezyme inhibition experiments, all Cistus extracts were found reasonably active on all enzymes. As a result of tyrosinase, asetylcholinesterase and butyrylcholinesterase enzyme inhibition experiments; extract of C. creticus approached the reference compounds respectively; (Kojic acid, IC50=4.62±0.04 µg/mL)  44.6-times (IC50=206 µg/mL);  (Galantamine, IC50=0.23±0.01 µg/mL) 713-times (IC50=164 µg/mL); (Galantamine, IC50=2.29±0.07 µg/mL) 8.3-times (IC50=19 µg/mL) and it showed the strongest effect.
As a result of the enzyme inhibition experiments; CCE extract obtained by different polarity fractionation studies, approached the reference compounds respectively; 37-times (IC50=171±1.73 µg/mL), 521-times (IC50=120±10.38 µg/mL) and 37-times (IC50=85±1.73 µg/mL) and it showed the strongest effect.
The highest enzyme inhibition showed by the fractions; Fr. 12 against tyrosinase, Fr. 11 against acetylcholinesterase, Fr. 1, Fr. 2 and Fr. 11 against butyrlcholinesterase which are obtained from CCE extract. However, isolation from these fractions could not be achieved. In order to determine the molecules in the most effective Cistus extract, Tiliroside and İsoquercitrin were isolated from C. creticus. İsoquercitrin approached the reference compound 52.8-times (IC50=120.83±5.37 µg/mL) and it showed enzyme inhibitor effect against the butyrylcholinesterase enzyme.
This is the first study where the tyrosinase, asetylcholinesterase and butyrylcholinesterase inhibitor activities were investigated comparatively of the extracts of 5 Cistus species distributed in Turkey.