Ballarda tağşişin belirlenmesi için spektroskopik ve kromatografik çok değişkenli kemometrik modellerin geliştirilmesi
Development of spectroscopic and chromatographic multivariate chemometric models for detection of adulteration in honey
Yazar: MERVE ÖZBAY
Danışman: PROF. DR. GAZİ GÖRÜR ; DOÇ. DR. FATMA NUR ARSLAN
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Bal = Honey ; Kemometrik yöntem = Chemometric method ; Tağşiş = Debasement

Özet:
Sunulan tez çalışması ile yenilebilir özellikteki farklı çiçek ve salgı balı numunelerine katıştırılan ucuz şeker şuruplarının tür ve miktarını belirlemeye yönelik kemometrik veri analiz yaklaşımına dayalı spektroskopik ve kromatografik yöntemlerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında saf bal numuneleri ve şeker şurupları temin edilmiş ve şeker şurupları ile tağşiş edilen bal karışımları hazırlanmıştır. İkinci aşamada, temel bazı kalite–kontrol yöntemleri ve kromatografik yöntemler (HPLC–DAD/ELSD) kullanılarak saf bal numuneleri analiz edilmiştir. Ardından saf bal ve tağşiş edilmiş bal karışım numuneleri için spektroskopi analizleri [1H–NMR, ATR–FTIR ve FL] gerçekleştirilmiştir. Üçüncü aşamada, spektral veriler kullanılarak çok değişkenli kemometrik veri analiz modelleri geliştirilmiş ve üstünlükleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. PCA, SIMCA ve HCA modellemeleri "sınıflandırma" yani "kalitatif" değerlendirmelerin PLS–R kalibrasyon modelleri ise "tağşiş miktarı" yani "kantitatif" değerlendirmelerin yapılabilmesi amacıyla kullanılmıştır. Çalışmada geliştirilen kemometrik veri analizlerine dayalı spektroskopik yöntemler ile sahte bal pazarlamasının oluşmasını önleyecek, uygulamada olan analizlerin ön–işlemlerini ortadan kaldırarak analiz süresi, maliyet, çevreye karşı duyarlılık açısından avantaj sağlayan hızlı ve tahrip edici olmayan yeni analitik yöntemler geliştirilmiştir.

Abstract:
With the present thesis work; it is aimed to develop spectroscopic and chromatographic methods based on a chemometric data analysis approach to determine the type and amount of cheap sugar syrup adulterants used in different edible flower and honeydew honey samples. In the first stage of the study, pure honey samples and sugar syrups were obtained, sugar syrups and adulterated honey mixtures were prepared. In the second stage; pure honey samples were analyzed using some basic quality-control and chromatographic methods (HPLC-DAD/ELSD). Then, spectroscopy analyzes [1H–NMR, ATR–FTIR and FL] were performed for pure honey and adulterated honey mixture samples. In the third stage; multivariate chemometric data analysis models were developed and their advantages were tried to be revealed. PCA, SIMCA and HCA models were used to evaluate the "classification", that is, "qualitative"; PLS–R calibration models, on the other hand, were used to make "amount of adulteration", that is, "quantitative" evaluations. With the spectroscopic methods based on chemometric data analysis developed in this study, fast and non-destructive new analytic methods have been developed that will prevent the occurrence of adulterated honey marketing, provide great convenience by eliminating the pre-processes of the analysis, and provide advantages in terms of analysis time, cost and chemical usage.