Eyüp Sabri Paşa ve Miratü'l Harameyn'e göre hicaz
Ayyoub Sabri Pasha and expression of hejaz (mecca) according to the book name Miratu?l-Haramain (The mirror of the mecca & medina)
Yazar: AYSEL LEVENT
Danışman: PROF. DR. SEBAHATTİN SAMUR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Din = Religion
Dizin: Eyüp Sabri Paşa = Eyüp Sabri Pasha ; Hicaz = Hedjaz ; Kabe = Kaaba ; Miratü`l Harameyn = Miratül` Harameyn ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Suudi Arabistan-Mekke = Saudi Arabia-Mecca

Özet:
Eyüp Sabri Paşa 1248/1832 yılında günümüzde Yunanistan sınırları içerisinde kalan Ermiye'de doğdu. Babası Es-Seyyid Şerifü'l-İslam İbnü'l-Hac Ahmed El-Ermiyevi de kendisi gibi paşa idi. Hayatının ilk yılları hakkında bilgi olmasa da ömrünün sonlarına doğru gidildikçe bilgi artmaktadır. Küçük yaşlarda devlet hizmetine Bahriye'den giren Eyüp Sabri Paşa 13 Ağustos 1825/29 (Zi'l-Ka'de-11) 1271 tarihinde ilk olarak Mülâzım-ı Evvel, daha sonra da sırasıyla Tabur Kâtibi, Alay Kâtibi, Alay Emini, Binbaşı, Kaymakam, Miralay rütbelerini almıştır. Son olarak da 31 Ocak 1885/14 (Rebî'ü'l-Âhir-04) 1302 tarihinde aldığı, kendisine de Paşa unvanının verilmesine sebeb olan Mirliva rütbesiyle vefat etmiştir.Eyüp Sabri Paşa'nın devlet adamlığı ve ilim adamlığı yönünün yanı sıra eğitimci yönü de vardır.1291(1874)'de Bahriye Mektebi İnşâiye hocalığı ile başladığı öğretim hayatı, Rüşdiye-i Bahriye Müdürlüğü'nden 1300/1883'de ayrılmasına kadar yaklaşık dokuz yıl sürmüştür. Eyüp Sabri Paşa sekiz eser kaleme almıştır. Kaleme almış olduğu bu eserlerde genellikle tasavvuf, ahlâk, fıkıh ve ilmihal konularından bahsetmiştir.Yazmış olduğu bu eserlerin en kapsamlısı Mir'âtü'l-Harameyn adlı eseridir.3500 sayfayı aşkın olan bu eseri Eyüp Sabri Paşa 16 yılda tamamlamıştır. Beş ciltden oluşan bu eserin ilk iki cildinde Mir'ât-ı Mekke ismiyle Mekke'yi, diğer iki cildinde Mir'ât-ı Medine ismiyle Medine'yi son bir cildinde ise Ceziretü'l-Arab ismiyle Arap Yarımadası'nı genel olarak anlatmıştır. Eser 1301 yılında Bahriye Matbaâsı'nda İstanbul'da basılmıştır.Eserin ismindeki ?Mir'ât? yani ayna kelimesinden de anlaşıldığı gibi Eyüp Sabri Paşa kendi döneminin Hicaz'ını resmetmiştir. Büyük bir hacme sahip olan bu eser Hicaz'la ve Hicaz tarihiyle ilgili hemen hemen akla gelebilecek her şeyden bahsetmiştir. Denilebilir ki bu eser Hicaz konusunda kendi alanında ve kendi dönemine kadar Türkçe yazılmış olan en kapsamlı eserdir.Anahtar Kelimeler: Eyüp Sabri Paşa, Mir'âtü'l-Harameyn, Mekke, Medine, Hicaz

Abstract:
Ayyoub Sabri Pasha was born in 1248/1832 in Ermiye which is located in current Greece. His father, Es-Seyyid Şerifü?l-İslam İbnü?l-Hac Ahmed El-Ermiyevi, was also Pasha like him. Although there is no sufficient information about his early life, amount of information is increasing as looking at his later life. He entered navy as lieutenant on 13 August 1855, and then within a time sequence, he became battalion secretary, regiment secretary, major, district governor and colonel. Finally he got the title of Pasha in 1855 and died with this title.In addition to his being a statesman and scientisit he was a professor. Thus he begun to be a naval architecture professor in Naval Officer?s School. Later than he became The Naval Highschool?s rector until his removing from Office in 1300/1883. The duration of his this job is approximately 9 years. Ayyoub Sabri Pahsa had written 8 books. The subject matters of these books are, of the Islamic Mysticism, ethical and Islamıc Catechism.The most comprehensive of these books is ?Miratu?l-Haramain?. Because, the book?s more than 3500 pages in 5 volumes. A. S. Pahsa had written and finished it by spending of his life about 16 years. The book has these sections: The first and second volumes of it have been named as ?Miratu?l-Mecca? by A. Sabri Pasha. Its name means: ?The Mirror of Mecca? . In one side, the author mentions geographical structure and architectonics of Mecca. In other side the historical structure of the city and the historical events which had taken place in Mecca till that days or some events that occured at the outside of Mecca but in a way ınterest ıt, The other volume named as ?Miratu?l-Medina? . It means: ?The Mirror of Medina?. As understood from its name it shows and explains us the Medina city of that century by carefully searchings like ?Miratu?l-Mecca? . The other volume named as ?Caziratu?l-Arab? by him. It means; The Arab Peninsula. This volume as far as possible and under the situations of those days tells us The Arabic Peninsula.Ayyoub Sabri Pahsa in his 5 volumes? work have tried to portray Mecca, Medina and The Arabic Peninsula by using all of possibilities of his period in which he lived. Therefore he had produced the biggest work of his century especially, about Mecca, Medina and The Arab Peninsula, Ayyoub Sabri Pahsa?s work is unique work written in Turkish language about Mecca, Medina and The Arab Peninsula, up to that day.So we can say that Pahsa?s work is really worth reading and searching to understand some sections of 13. & 14. centuries.Key Words: Ayyoub Sabri Pahsa, Mir?âtu?l-Haramaın, Mecca, Medina, Hecaz