Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin nezaket işlevi taşıyan kalıp ifadeler açısından incelenmesi
An analysis of the texts in secondary school Turkish textbooks in terms of pattern expressions with courtesy funcion
Yazar: RÜMEYSA GÖZ
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ARICI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, iletişimin işlevsel bir şekilde ilerlemesine hizmet eden nezaket içerikli kalıp ifadelerin ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde kullanımlarını tespit etmektir. Bu bağlamda bu çalışma bir doküman incelemesidir ve 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma ve dinleme/ izleme metinlerindeki nezaket kapsamında değerlendirilebilecek kalıp ifadelerin incelenmesini kapsamaktadır. Çalışmada Türkçe ders kitaplarında yer alan nezaket içeren kalıp ifadeler tespit edilmiş ve kademelere göre ders kitaplarının karşılaştırılmalı analizi yapılmıştır. Nezaket bağlamında kullanılan kalıp ifadelerin sınıflandırılması, üç alan uzmanının görüşleri doğrultusunda hazırlanan tematik nezaket kalıpları listesine göre yapılmıştır. Araştırmanın inceleme nesnesini Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından ders kitabı olarak kullanımı onaylanan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitabı oluşturmaktadır. Belirlenen nezaket kalıp ifadelerinin metinlerde ve etkinliklerdeki kullanımı bağlam içerisinde verilmiş, çalışma sonunda raporlaştırılmıştır. 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan 128 okuma, dinleme/ izleme metinlerinde ve etkinliklerde tematik olarak gruplandırılan nezaket ifadelerinin varlığı incelenmiştir. Çalışmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda kademelere ait Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerdeki nezaket barındıran kalıp ifadelere en fazla 5. sınıf ders kitabında en az ise 8. sınıf ders kitabında yer verildiği tespit edilmiştir. Elde edilen genel sonuçlara bakıldığında ise hem kademelere ait ders kitapları arasında hem de tematik nezaket ifadeleri listesinin metinlerdeki mevcut durumuna yönelik dengeli bir dağılım olmadığı sonucuna varılmıştır. Yapılan araştırma ile söz varlığı unsurları kapsamında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından gelecek yıllar için hazırlanacak ders kitaplarındaki metin ve etkinliklerin içeriğinin geliştirilmesine katkıda bulunulması hedeflenmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the use of courtesy phrases that serve the progress of communication in a functional way in the texts of secondary school Turkish text books. In this context, this study is a document analysis and includes the examination of th ephrases that can be evaluated with in the scope of politeness in reading and listening/watching texts in 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish text books. In the study, phrases containing politeness in Turkish text boks were identified and a comparative analysis of the text boks was made according to the levels. The class ification of the phrases used in the context of politeness was made according to the the maticlist of politeness phrases prepared in line with the opinions of three field experts. The object of the study was the 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish text boks approved for use as text boks by the Board of Education.The use of the identified politeness phrases in texts and activities was given in contextand reported at the end of the study. The presence of politeness expressions grouped the matically in 128 reading, listening/watching texts and activities in 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish text boks were examined. The data obtained in the study were analyzed by descriptive analysis method. As a result of there search, it was determined that the phrases containing politeness in the texts in the Turkish text boks belonging to the levels were included most in the 5th grade text book and least in the 8th grade text book. Considering the general results obtained, it is concluded that there is not a balanced distribution bothamong the text boks belonging to the levels and the current situation of the the maticlist of politeness expressions in the texts. With this research, it is aimed to contribute to the development of the content of the texts and activities in the text boks to be prepared by the Ministry of National Education for the coming years with in the scope of vocabulary elements.