İstanbul'da bir aile sağlığı merkezine başvuran hasta ve hasta yakınlarının ülkemizdeki tütün kontrol çalışmaları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of patients and their relatives who applied to a family health center in İstanbul, related to tobacco control policies in our country
Yazar: EVREN TARIM
Danışman: PROF. DR. GÜNAY GÜNGÖR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile sağlığı = Family health ; Anketler = Questionnaires ; Bağımlılık = Dependency ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Hastalar = Patients ; Nikotin = Nicotine ; Sigara içme = Smoking ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Tütün kullanımı bozuklukları = Tobacco use disorder ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Tütün ürünleri kullanımı, önlenebilir hastalıkların ve erken ölümlerin dünyadaki en sık nedenidir. Ayrıca zararları bilinmesine rağmen halen gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere tüm dünyayı tehdit eden küresel salgın olma özelliğini nedeniyle güncelliğini koruyan, öncelikli ve önlenebilir bir halk sağlığı sorunudur. Gerekli önlemler alınmadığı takdirde ise 21. yüzyılda yaklaşık olarak bir milyar kişinin tütün kullanımıyla ilişkili hastalıklar yüzünden hayatını kaybedeceği tahmin edilmektedir. Ülkemizde de tütün kullanım oranlarının istenilen düzeye düşmemiş olması, tütün kullanım sorununun devam ettiğinin bir göstergesidir. Bu çalışmada; katılımcıların ülkemizde yürütülen tütün kontrol çalışmaları konusunda bilgi, tutum ve davranışları hakkında bilgi toplamak ve bu konudaki gereksinimleri belirleyerek çözüm önerileri geliştirmek amaçlanmıştır.
Bu çalışma kesitsel bir araştırmadır. Bu araştırma İstanbul'da bir Aile Sağlığı Merkezi'ne iki ay boyunca başvuran 18 yaş ve üzeri hasta ve hasta yakınlarından sistematik örnekleme yöntemi ile seçilen 455 kişi üzerinde yürütülmüştür. Veriler yüz yüze görüşme tekniği ile sosyodemografik bilgiler, tütün kullanım durumuna ilişkin bilgiler, Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Ölçeği yardımıyla nikotin bağımlılık düzeyi ve ülkemizde yürütülen tütün kontrol politikaları hakkında bilgi, tutum ve davranışları irdeleyen sorulardan oluşan anket yardımıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde, sürekli veriler için Mann-Whitney U ve Kruskal- Wallis testleri, kategorik veriler için Ki-Kare ve Fisher Exact testi kullanılmıştır.
Araştırmamızda sigara kullanım sıklığı erkeklerde %43,6, kadınlarda %23,1 ve toplamda %32,7 bulunmuştur ve TÜİK verileriyle benzer şekilde yüksektir. Sigaraya daha kolay erişilebilmesi nedeniyle, geçtiğimiz yıllarda nargile kullanımı kaybolmaya yüz tutmuş iken 1990 yılından bu yana dünyanın çeşitli bölgelerinde nargile kullanımı yaygınlaşmıştır.  Nargile kullanım sıklığı çalışmamızda %10,8 bulunmuş ve yapılan çalışmalarda kullanım sıklığının zaman içerisindeki değişimine bakıldığında ilerleyen yıllarda nargile kullanımının da artık küresel bir tütün salgını haline gelebileceği düşünülmektedir. Sigara kullanım oranlarının istenilen düzeylere düşmemesi, çok önemli bir halk sağlığı problemi olan tütün kullanımı sorununun güncelliğini koruduğunu göstermektedir. 
Tütün salgınını tersine çevirmek sadece halk sağlığı çalışanlarının değil, bütün ülkelerde politika yapıcılarının birinci önceliği olmalıdır. Katılımcılar devletin tütünle mücadelesine çok yüksek oranda destek vermekle birlikte uygulamaların etkinliği konusundaki tutumları, bu uygulamaları desteklerine göre daha düşük oranda etkili bulduklarını göstermektedir. Ayrıca bu konunun altında yatan nedenleri sorgulayan çalışmalar yapılmalı, buna yönelik müdahalelerle eksiklikler giderilmeli ve toplumdan daha fazla destek sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Tütün kullanım, Tütün kontrolü, MPOWER.

Abstract:
Use of tobacco products is the foremost reason for preventable diseases and premature deaths all over the world. Besides, it is a preventable public health issue of top priority, continuing to be relevant due to its global epidemic characteristic threatening the entire world, especially the developing countries. It is estimated that approximately one billion people are going to die due to tobacco use related diseases in the 21. century, if necessary precautions are not taken. The fact that the tobacco use is not reduced to the desired levels in our country shows that tobacco use is still a problem. The aim of this research is to gather information about the subjects' knowledge, attitudes and behaviors related to tobacco control policies conducted in our country, and to offer solutions by determining the requirements about the issue.
This is a cross-sectional study. This study was conducted on 455 people selected by systematic sampling method of patients and patients' relatives 18 and years above consulting a Family Health Center in Istanbul during two months. The data were collected using a face-to-face interview technique with a questionnaire covering sociodemographic information, information about tobacco use, Fagerstrom Test for Nicotine Dependence and knowledge, attitudes and behaviors about tobacco control policies in our country. In the analysis of the data, Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were used for continuous data, Chi-square and Fisher Exact test were used for categorical data. 
This research showed us that smoking rate is 43,6% amongst men, 23,1% amongst women, and 32,7% overall, which are considered high as the TÜİK data. Since the cigarette is relatively easier to be obtained, hooka usage considerably decreased in the past years, while it has became popular in many places through out the world since 1990. In our research; hooka usage rate is found as 10,8%, and considering the hooka usage increase speed, it is estimated that hooka usage is going to be a global tobacco epidemic all over the world. The fact that smoking rates is not reduced to the desired levels shows that the issue of tobacco use, which is a very important public health problem, maintains its update.
Reversing the tobbaco epidemic should be not only the public health personnel's duty, but also the top priority of the politicians. A great majority of the subjects support the government's compete againts tobacco. Besides, their attitude about the effectivity of the applications shows that they find these applications much less effective considering how they are supported. Moreover, researches which aims at figuring out the underlying reasons of this issue should be carried out, deficiencies should be overcame through related interventions, and further public support should be taken advantage of.

Keywords: Tobacco use, tobacco control, MPOWER