Oral antidiyabetik tedavinin bilişsel fonksiyonlar, plasma tau, amiloid beta 42 ve asetil kolin esteraz düzeyleri üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of oral antidiabetic treatment on cognitive functions, plasma tau, amyloid beta 42 and acetyl choline esterase levels
Yazar: İLKER ESKİ
Danışman: PROF. DR. ALİ YAGIZ ÜRESİN ; DOÇ. DR. SELÇUK ŞEN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Klinik Farmokoloji Ana Bilim Dalı / Tıbbi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Oral antidiyabetik ajanların plasma asetil kolin esteraz, tau, amiloid beta ve MMSE kullanılarak bilişsel fonksiyonlar üzerindeki etkilerinin karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: 2022-2023 yılları arasında tip 2 diyabet tanılı, oral antidiyabetik ilaç kullanan dahil edilme kriterlerine uygun 88 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Her grupta 22 hasta olacak şekilde metformin monoterapisi kullanan hastalar Grup-1,  sülfonilüre±metformin kullanan hastalar Grup-2, SGLT-2 inhibitörleri±metformin kullanan hastalar Grup-3, DDP-IV inhibitörleri±metformin kullanan hastalar Grup-4 olarak isimlendirilmiştir. Hastaların kognitif fonksiyonları MMSE testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Plasma asetil kolin esteraz, amiloid beta ve tau düzeyleri ELİSA yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir.. Sonuçlar çalışma parametrelerinin dağılımlarına göre parameterik ve non-parametrik testler kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir.
Bulgular: Araştırmadaki hastaların yaş ortalaması 54,75±10,25 yıldı. Hastaların %61,36'sı (n=54) kadındı. MMSE skorları açısından gruplar arasında istatistiksel bir fark saptanmadı. Grup-2, Grup-1 ile kıyaslandığında plasma asetil kolin esteraz seviyeleri anlamlı olarak düşük bulundu (36,7±11,3 pg/ml vs. 47,0±6,0 pg/ml; p=0,001). Grup-3 ise Grup-1 ile kıyaslandığında plasma asetil kolin esteraz seviyeleri anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,029). Plasma beta amilod seviyelerinin Grup-2'de Grup-1'e göre anlamlı olarak daha düşük olduğu görüldü (p=0.001). Korelasyon analizinde plasma asetil kolin esteraz düzeyleri ile MMSE skoru arasında negatif yönde anlamlı ilişki saptandı. Yaş ile HbA1 düzeyleri (r=-0,306, p=0,004) ve MMSE skoru (r=-0,221, p=0,038) arasında negatif yönde bir korelasyon gösterdi. 
Sonuç: Sülfonilüre kullanan hastalarda saptanan düşük asetil kolin esteraz ve amiloid beta düzeylerinin altında yatan neden ve kullanılan oral andiyabetik tedaviden bağımsız olarak çalışmada plasma düzeyleri ölçülen biyokimyasal parametrelerinin MMSE skoru ile ilişkisinin ve sonuçların kliniğe yansımasının değerlendirilmesi daha büyük popülasyonlarda yürütülecek çalışmalar için önemli bir çevrimsel araştırma konusu olacaktır.

Abstract:
Aim: The objective of this study is to compare the effects of oral antidiabetic agents on cognitive functions using plasma acetylcholinesterase, tau, amyloid beta, and MMSE.
Materials and Methods: A total of 88 patients with type 2 diabetes and who met the inclusion criteria for using oral antidiabetic drugs were included in the study between 2022 and 2023. Patients using metformin monotherapy were named Group-1, patients using sulfonylurea±metformin were named Group-2, patients using SGLT-2 inhibitors±metformin were named Group-3, and patients using DDP-IV inhibitors±metformin were named Group-4, with 22 patients in each group. The cognitive functions of the patients were assessed using the MMSE test. Plasma acetylcholinesterase, amyloid beta, and tau levels were analyzed using the ELISA method. The results were statistically analyzed using parametric and non-parametric tests according to the distributions of the study parameters.
Results: The mean age of the patients in the study was 54.75±10.25 years. 61.36% (n=54) of the patients were female. There was no statistically significant difference between the groups in terms of MMSE scores. Plasma acetyl cholin esterase levels were significantly lower in Group-2 compared to Group-1 (36.7±11.3 pg/ml vs. 47.0±6.0 pg/ml; p=0.001). Plasma acetylcholinesterase levels were significantly higher in Group-3 compared to Group-1 (p=0.029). Plasma beta amyloid levels were significantly lower in Group-2 compared to Group-1 (p=0.001). In the correlation analysis, a significant negative correlation was found between plasma acetylcholinesterase levels and MMSE score. There was a negative correlation between age and HbA1 levels (r=-0.306, p=0.004) and MMSE score (r=-0.221, p=0.038).
Conclusion: The underlying cause of the low acetylcholinesterase and amyloid beta levels observed in patients using sulfonylurea, and the evaluation of the relationship between the biochemical parameters measured at plasma levels in the study and MMSE score, and the reflection of the results to the clinic, will be an important translational research topic for studies to be conducted in larger populations.