Sürdürülebilir rekabet gücüne ulaşmada işletme stratejisi ve iş modeli etkileşimi: Deniz taşımacılık işletmelerinde bir araştırma
Strategy and business model interaction in achieving sustainable competitiveness: A research in shipping enterprises
Yazar: DORA SUNGUNAY
Danışman: PROF. DR. CEM CÜNEYT ARSLANTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Denizcilik = Marine ; İşletme = Business Administration
Dizin: Deniz işletmeciliği = Maritime business ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Rekabet stratejileri = Competition strategies ; Stratejik yönetim = Strategic management ; Sürdürülebilir rekabet = Sustainable competition ; İş modelleri = Business models ; İşletme stratejisi = Business strategies ; İşletme yönetimi = Business management

Özet:
İşletmelerin ayakta kalabilmesi, işletme çevresindeki gelişmeler hakkında farkındalık yaratmasına, değişiklikleri zamanında anlamaya, reaksiyon göstermesine ve esas olarak rekabet gücü sağlayacak stratejiler geliştirmesine bağlıdır. Ancak işletmenin seçtiği stratejinin uygulanmasının stratejik yönetim sürecini irdeleyen literatürde kısmen ya da hiç yer almadığı, yapılan literatür tarama ve okumalarında görülmektedir. Diğer taraftan günümüz girişimlerden şirketlere geniş bir yelpazede, işletme stratejis olmadan iş modeli tasarımları ve uygulamalarına odaklanılmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmada, işletme stratejisinin uygulanmasının, değer önerisi ve değer yaratmayı içeren iş modeli aracılığıyla yapılabileceği savunulmaktadır. Literatürde, strateji ve iş modelinin çeşitli tanımlarına ve aralarındaki ilişkiye farklı yaklaşımlar bulunsa da akademik çalışmalar, her iki konseptin de işletmenin rekabet edebilirliğine ulaşmasında etkili olduğunun altını çizmektedir. Bu bağlamda bu çalışma, stratejik yönetim süreci bileşen ve aşamalarından istifade ile sürdürülebilir rekabet gücü elde etme sonucuna ulaştıran işletme stratejisi ve iş modeli etkileşimini açıklayan bir model sunmaktadır. Bu model, iki konsept üzerine inşa edilmiş bütüncül bir yapıya gerekliliği tartışmaktadır. Böylece, sürdürülebilir rekabet gücüne ulaşmada, işletme çevresi analizi, strateji ve iş modeli belirleme ve uygulama süreçleri olmak üzere çok adımlı bir stratejik yönetim süreci tanımlanmaktadır.
Tez çalışmasında deniz taşımacılık işletmelerinin yönetim süreçlerini ele alınmakta ve rekabete dayalı bir ortamda işletme stratejileri ve iş modelleri süreçleri ile bunların ilişkisi incelenmektedir. Verilerin birincil kaynak olarak işletme yöneticileri ile yapılan görüşmeler yoluyla toplandığı ve ikincil kaynak olarak dokümanların kullanıldığı nitel bir çalışma amaçlanmaktadır. Genellikle, işletme ve yönetim alanlarında yürütülen durum çalışmaları, yorumlayıcı paradigmayı varsaymaktadır. Tez çalışmasındaki durum çalışmasının amacı, işletme yöneticileri ile birlikte onların stratejik yönetim süreçlerini anlamaya çalışmaktı. Bu süreçler, işletmeleri ziyaret ederken, yöneticilerle görüşürken, görüşmelerin notlarını alırken, bağlı bulundukları birlik, dernek ve odalarda gerçekleştirilen raporları okurken ve bulguları katılımcıların kendi bakış açıları ile yorumlaması hedeflenmiştir.
Bununla birlikte kavramsal çerçevenin, veri toplamanın ve analizin aynı anda geliştiği ve keşfedici nitel araştırma mantığı ile örtüşen enevarımsal yaklaşım kullanılmaktadır. Böylece bu tez çalışması, stratejik yönetim sürecini inceleyen bir durum çalışmasına bir metodoloji getiren enevarımsal yaklaşımın uygulamada bir örneğini sunmaktadır. İşletme alanında yapılacak durum çalışmalarında bu yaklaşımın kullanılması ile bilimsel araştırma literatürüne katkı sağlanacağı değerlendirilmektedir.
Önerilen modelin geçerliliği, görüşmelerden ve saha çalışmalarından ve analiz sırasında stratejik yönetim araçlarının kullanılarak bir kuruluşun izlemesi gereken aşamaların bizzat uygulanmasından elde edilen bulgular ile ampirik olarak test edilmeye çalışılmıştır. Bu, aynı zamanda önerilen modelin yararlılığını doğrulamak için gerekli görülmüştür. Özellikle modelin uygulaması, çok yönlü ve şirkete özgü olduğundan, önermelerin daha fazla test edilmesi ve doğrulanması önerilmektedir. Sonuç olarak, çalışmanın bulguları aracılığıyla ilk olarak "işletme stratejisi ve iş modeli kavramlarının strateji oluşturma sürecindeki önemini anlamak" amacına tez çalışmasının yanıt verdiği düşünülmektedir.

Abstract:
The survival of businesses depends on raising awareness about the developments in the business environment, understanding and reacting to changes in a timely manner, and developing strategies that will provide competitive power. However, it is seen in the literature reviews and readings that the implementation of the strategy chosen by the enterprise is partially or not included in the literature examining the strategic management process. On the other hand, today's business model designs and implementations are focused on a wide range from enterprises to companies without a business strategy. From this point of view, in this study, it is argued that the implementation of business strategy can be done through a business model that includes value proposition and value creation. Although there are different approaches to the various definitions of strategy and business model and the relationship between them in the literature, academic studies underline that both concepts are effective in achieving the competitiveness of the business. In this context, this study presents a model that explains the interaction of business strategy and business model, which leads to the result of achieving sustainable competitiveness by utilizing the components and stages of the strategic management process. This model discusses the need for a holistic structure built on two concepts. Thus, a multi-step strategic management process, including business environment analysis, strategy and business model determination and implementation processes, is defined in achieving sustainable competitiveness.
In the thesis, the management processes of maritime transportation companies are discussed; the business strategies and business models processes and their relationship are examined in a competitive environment. A qualitative study in which data is collected through interviews with business managers as the primary source and documents are used as secondary sources is aimed. Generally, case studies conducted in business and management fields assume the interpretative paradigm. The purpose of the case study in the thesis study was to try to understand their strategic management process together with business managers. The process is aimed at the participants while visiting the enterprises, meeting with the managers, taking notes of the meetings, reading the reports made in the unions, associations and chambers they are affiliated with, and interpreting the findings from their own perspectives.
In addition, the abduction approach is used, in which the conceptual framework, data collection and analysis develop simultaneously and overlap with the logic of exploratory qualitative research. Thus, this thesis presents a practical example of the abduction approach that brings a methodology to a case study examining the strategic management process. It is considered that the use of this approach in case studies in the field of business will contribute to the scientific research literature.
The validity of the proposed model has been tried to be empirically tested with the findings obtained from interviews and field studies, and the implementation of the steps an organization should follow by using strategic management tools during analysis. This was also deemed necessary to validate the usefulness of the proposed model. Further testing and validation of the propositions is recommended, especially since the implementation of the model is multifaceted and company-specific. As a result, it is thought that the thesis study answers the purpose of "understanding the importance of business strategy and business model concepts in the strategy formulation process" through the findings of the study.