Ebussuûd Efendi'nin tefsirinde muâmelât ve ukûbâtla ilgili âyetlerin yorumu
Interpretation of the verses of muâmelat and uqūbât in Ebussuûd Efendi's tafsir
Yazar: NAZMİ ERGÜVEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELİM ÇAKIROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Ebussuûd Efendi'nin"İrşâdü'l-ʿaḳli's-selîm ilâ mezâya'l-Kitâbi'l-Kerîm"adlı tefsirinde muâmelât ve ukūbât ile ilgili ayetleri çalıştığımız tez; giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin konusu, amacı önemi, araştırma problemleri ve araştırmanın kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Ebussuûd Efendi'nin hayatı, eserleri ve İslam Hukuku'na hizmetleri anlatılmıştır. Tezin ana kısmını ikinci ve üçüncü bölüm oluşturmaktadır. İkinci bölümde muamelat kavramıyla ilgili bilgi verildikten sonra Ebussuûd'un muamelat ayetleriyle ilgili yorumu; meclis muhayyerliği, borçların yazılması, şahitlik, faiz ve hacr konu başlıkları altında ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise ceza (ukubât) kavramı ile ilgili açıklamalardan sonra müfessirin suçlar ve cezalara dair ayetlerle ilgili yorumları; öldürme ve kısas, kasten adam öldürme ve kısas, hatayla adam öldürme, zina, zina iftirası (kazf), hırsızlık, eşkıyalık suçu ve cezası (hırâbe), yemin-i lağv konuları çerçevesinde incelenmiştir. Bu konular incelenirken bu yaklaşımların değerini tesbit etmek için diğer tefsirlerden yararlanılmıştır. Değerlendirmede müfessirin tefsirinde muamelat ve ukubat ayetlerini yorumlarken ifrat ve tefrite girmediği, dil ve belagat tahlillerine yer verdiği, yer yer sebeb-i nuzüle değindiği, fıkhî yorumlara çok fazla girmediği görülmüştür.

Abstract:
In the thesis we worked on the verses related to transactions (muâmelât) and punishments (ukūbât) in the commentary titled "İrşâdü'l-ʿaḳli's-selîm ilâ mezâya'l-Kitâbi'l-Kerîm" by Ebussuûd Efendi; consists of an introduction, two main sections, and a conclusion. In the introduction section, information is provided about the subject, purpose, significance of the thesis, research problems, and the sources of the research. The first section describes the life of Ebussuûd Efendi, his works, and his services to Islamic Jurisprudence. The main part of the thesis is formed by the second section. This section consists of two parts. In the first part, after providing information about the concept of transactions (muamelat), Ebussuûd's interpretation of the verses related to transactions is discussed under the topics of council discretion, recording of debts, witnessing, usury, and bankruptcy. In the second part, after explanations about the concept of punishment (ukubât), the commentator's interpretations of the verses related to crimes and punishments are examined within the framework of topics such as murder and retaliation, intentional killing and retaliation, accidental killing, adultery, false accusation of adultery (kazf), theft, the crime and punishment of banditry (hırâbe), and false oaths. During the examination of these topics, other commentaries were utilized to assess the value of these approaches. In the evaluation, it was observed that the commentator did not incline towards extremism or negligence in interpreting the verses related to transactions and punishments, provided linguistic and rhetorical analyses, occasionally referred to the reasons for revelation, and did not delve too deeply into legal interpretations.