Ankara ili Nallıhan ilçesinde sürdürülebilir arazi kullanımı planlamaları kapsamında arazi tahribatının dengelenmesi ve model tabanlı erozyon değerlendirmelerinin uyumlaştırılması
Harmonizing model-based erosion assessments and land degradation neutrality under sustainable land use plannings in Ankara province Nallıhan district
Yazar: REŞAT AKGÖZ
Danışman: PROF. DR. GÜNAY ERPUL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
2015 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) büyük bölümüne ulaşmak için planlı ve güçlü bir toprak- su yönetim sistemine ihtiyaç vardır. Arazi Tahribatı (AT) arazi üzerindeki üretim baskısıyla doğrudan orantılı olarak gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde tarımsal ekosistemler başta olmak üzere karasal ekosistemler üzerinde ortaya çıkmaktadır. Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD), "ekosistem işlevlerini, hizmetlerini desteklemek ve gıda güvenliğini artırmak için gerekli olan arazi kaynaklarının miktarının, kalitesinin belirli zamansal mekânsal ölçekler ve ekosistemler içinde sabit kaldığı veya arttığı bir durum" olarak tanımlanmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı ATD'nin kurak ve yarıkurak iklim koşullarında kullanılablirliğini etkin bir şekilde sağlamak amacıyla küresel göstergelerinin yanında "Erozyon" oranının parametre olarak kullanılabilirliğinin sınanmasıdır. Ayrıca, farklı bir yöntemle üretilen (NASA-CASA) Net Brincil Üretim verisi ile AÖAKD ve NDVI kullanılarak üretilen Arazi Üretkenlik Dinamiği (AÜD) verisi arasındaki ilişki ortaya konmuştur. Bu bağlamda, Nallıhan ilçesinde 1986-2018 yılları arasında yapılan arazi örtüsü arazi kullanımı değişimlerinde en büyük artışın (%359) yapay alanlarda olduğu görülmüştür. En büyük azalmanın ise meralarda (%42.4) ve daha sonra diğer alanlarda (%36.5) olduğu görülmüştür. Arazi üretkenlik dinamiği sonuçlarına bakıldığında orman alanları genel olarak pozitif (artış) eğilim sergilemektedir. Yapay alanların tamamı "azalan üretkenlik" sınıfı içerisinde yeralmaktadır. Toprak organik karbonu 2000-2018 yılları arası yapılan değişim analizinde %91.2 oranında alan "durağan" sınıfta, %5.5 oranında alan "artış" sınıfında, %3.29 oranında alanın ise Tahribata uğramış ve "azalıyor", sınıfında olduğu görülmektedir. Kurak ve yarıkurak bölgelerde organik madde kapsamının değişmediği ve doğası gereği artış göstermediği alanlarda erozyon parametresi ATD altında daha iyi çalışmaktadır. Özellikle detay ölçekte yapılan ATD çalışmalarında erozyon gibi ek göstergelerin devreye sokulmasıyla mühendislik olarak müdahale edilecek alanlar ile doğal haline bırakılacak alanlar doğrudan haritaya yansımaktadır.

Abstract:
In 2015, the Sustainable Development Goals (SDGs) adopted by the United Nations (UN) require a planned and robust land and water management system to achieve most of them. Land degradation (LD) occurs on terrestrial ecosystems, especially agro-ecosystems, in developed and developing countries in direct proportion to production pressure on land. Land Degradation Neutrality (LDN) is defined as "a situation in which the quantity and quality of land resources required to support ecosystem functions and services and to increase food security remain constant or increase within certain temporal spatial scales and ecosystems". Accordingly, the aim of this study is to test the usability of the "Erosion" rate as a parameter in addition to global indicators in order to effectively ensure the usability of LDN in arid and semi-arid climate conditions. In addition, the relationship between the Net Primary Production data produced by a different method (NASA-CASA) and the Land Productivity Dynamics (LPD) data produced by using LUCD and NDVI was revealed. In this context, it was observed that the largest increase (359%) in land cover land use changes between 1986-2018 in Nallıhan district was in artificial areas. The largest decrease was observed in pastures (42.4%) and then in other areas (36.5%). Looking at the results of land productivity dynamics, forest areas generally exhibit a positive (increasing) trend. All artificial areas are in the "decreasing productivity" class. In the analysis of the change in soil organic carbon between 2000-2018, 91.2% of the area is in the "stable" class, 5.5% is in the "increasing" class, and 3.29% is in the "degraded and "decreasing" class. In arid and semi-arid regions, the erosion parameter works better under LDN in areas where the organic matter content does not change and does not increase by nature. Especially in LDN studies carried out at a detailed scale, the areas to be intervened by engineering and the areas to be left in their natural state are directly reflected on the map by activating additional indicators such as erosion.