Öğretmen adaylarının doğal afet okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
Determining natural disaster literacy levels of preservice teachers
Yazar: UFUK SÖZCÜ
Danışman: PROF. DR. DURAN AYDINÖZÜ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Bilgi okuryazarlığı = Information literacy ; Coğrafya = Geography ; Coğrafya okuryazarlığı = Geography literacy ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Araştırmanın amacı, sosyal bilgiler, fen bilgisi ve sınıf öğretmenliği bölümlerinin 4. 
sınıflarında öğrenim gören öğretmen adaylarının doğal afet okuryazarlık düzeylerini 
belirlemek,  doğal  afet  okuryazarlığını  oluşturan  bileşenler  (bilgi-duyuşsal  eğilimdavranış)  üzerinde  çeşitli  değişkenlerin  etkisini  ortaya  koymaktır.  Bu  amaç 
doğrultusunda  araştırma  maksimum  çeşitlilik  örnekleme  yöntemiyle  seçilen
Türkiye'nin  8  farklı  üniversitesindeki  1218  öğretmen  adayı  ile  gerçekleştirilmiştir. 
Tarama  modelinin  kullanıldığı  araştırmada  veriler  kişisel  bilgiler  formu,  davranış 
ölçeği,  duyuşsal  eğilimler  ölçeği  ve  bilgi  testini  içinde  barındıran  'Doğal  Afet 
Okuryazarlığı  Anketi'  ile  toplanmıştır.  Veriler  SPSS  programı  yardımıyla  betimsel 
istatistik, bağımsız örneklem t testi, ANOVA, basit korelasyon yöntemleri ile analiz 
edilmiştir. 
Elde edilen  bulgulara göre öğretmen adaylarının  doğal afet bilgileri  ve davranışları 
orta  düzeyde,  doğal  afetlere  karşı  duyuşsal  eğilimleri  kısmen  yüksek  düzeyde 
bulunmuştur.  Genel  doğal  afet  okuryazarlıkları  ise  kısmen  yüksek  düzeydedir. 
Cinsiyet, yaşanılan yerleşim birimi, baba eğitim ve aile aylık gelir durumu öğretmen 
adaylarının doğal afet okuryazarlıkları üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmaz iken, 
eğitim görülen bölüm, üniversite, akademik ortalama ve anne eğitim durumu anlamlı 
bir farka neden olmaktadır. Doğal afet okuryazarlığını oluşturan bileşenler arasında 
ise bilgi  puanları  ile  davranış  ve  duyuşsal  eğilimler  ölçeğine  ait  puanlar  arasında 
zayıf, davranış ve duyuşsal eğilimler ölçeği puanları arasında orta düzeyde pozitif bir 
ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca akademik başarısı yüksek olan, kendisi ya da yakınları 
doğal afet yaşayan, doğal afet faaliyetlerine katılan ve doğal afet dersi alan öğretmen 
adaylarının doğal afet okuryazarlığı daha  yüksek çıkmıştır. Araştırma sonunda elde 
edilen  bulgulara  bağlı  olarak  program,  müfredat,  uygulayıcı  ve  araştırmacı  odaklı 
bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the natural disaster literacy levels of preservice teachers of social studies, primary-school and science in the 4th grade and to 
demonstrate  the  effects  of  the  several  variables  on  the  components  (knowledgeaffective  tendency-  behaviour) of  natural  disaster  literacy.  Accordingly,  the  study 
was  conducted  by  using  the  maximum  variation  sampling  with  1218  pre-service 
teachers selected from eight different universities in Turkey. In the study, the survey 
model was used and the data was collected with 'Natural Disaster Literacy Survey' 
including the personal information form, the behaviour scale, the affective tendency 
scale  and  the  knowledge  test.  Descriptive  statistics,  independent  sample  t  test, one 
way  ANOVA  and  partial  correlation  statistics  were  analysed  by  performing SPSS 
program.
According  to  the  findings,  the  natural  disaster  knowledge  and behaviours  of  preservice  teachers  are  at  a  moderate  level,  and  their  affective  tendencies  towards 
natural  disasters  are  partially  high.  The  overall  natural  disaster  literacy  rate  is 
relatively  high.  While  gender,  settlement,  father  education  and  family  monthly 
income status do not make a significant difference, the department, university, grade 
point  average  and  mother  education  status  cause  a  significant  difference  on  the 
natural  disaster  literacy  of  pre-service  teachers.  In  addition,  there  is  a  weak 
relationship between the scores of knowledge and scores of behaviour and affective 
tendency.  Also, there  is a  moderate positive relationship  between the  scores of the 
behaviour  and  affective  tendency  scale  in  terms  of  the  components  of  the  natural 
disaster  literacy.  Furthermore,  pre-service  teachers having  high  academic  success, 
experiencing a natural disaster himself or a relative, participating in natural disasters 
activities,  having  natural  disaster  courses  have  higher  levels  of  natural  disaster 
literacy. At the end of the study, some suggestions based on the findings were made 
focusing on the curriculum, the practitioners and the researchers.