Osmanlı tarih yazarlarında ilk dönem İslam tarihi'nde yaşanan siyasal problemlere yönelik yaklaşımlar
Approaches to the political problems experienced in the first period of Islamic history of Ottoman history writers
Yazar: FERHAT APUHAN
Danışman: DOÇ. DR. HALİDE ASLAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Tarihin herhangi bir döneminde vuku bulan öylesine hadiseler var ki kendi döneminde olduğu kadar, sonraki dönemleri de etkilemiştir. Hz. Ebû Bekir'in hilâfete geçiş sürecinde yaşananlar, Hz. Osman'ın şehadeti hadisesi, Cemel Savaşı ve Tahkim Olayı, bu açıdan örneklik teşkil etmiştir. Yine Hilâfetten Saltanata geçiş süreci ve Kerbelâ Hadisesi, bu minvalde değerlendirilmiştir. Belirtilen problem alanlarına yönelik tartışmalar ise gerçekleştiği günden beri etkileriyle birlikte günümüze kadar gelmiştir. Ayrıca mezkûr problemler hakkında tarihi süreçte çok şeyler yazılıp çizilmiştir. Tüm bu girişimler, sorunları çözememiş; daha da girift hale getirmiştir. Hatta insanları, problemlere veya tarihteki öncülerine taraf olmaya sevk etmiştir. Böylece mazideki yapay düşmanlıklar, çağlar ötesine taşınarak sorunlar kökleştirilmiştir. 
 Hz. Peygamberden sonra neredeyse bütün İslâm âlemini tek bayrak altında birleştirmeyi başarabilen Osmanlı Devleti zamanındaki yaklaşım ise merak konusu olmuştur. Biz de bu anlayışa binaen dönemin eserlerine başvurduk ve gördük ki mezkûr meselelerin Osmanlı Devleti bünyesindeki işleyişi; genel olarak siyasî havadan uzak, tarafgirlikten beridir. Hadiseler, tarihteki herhangi bir olay şeklinde ele alınarak işlenmiştir. Yanlışlıklar, nedenleri ile birlikte açıklanmış, eleştirilerse yapıcı olmuştur. Yine olayın muhatapları konumunda bulunan sahabe için kibâr bir dil kullanılmaya özen gösterilmiş, saygınlıktan ödün verilmemiştir. İşte bu çalışma, Osmanlı tarih yazarlarının vurguladığımız problem alanlarına dair yaklaşımları konusunda merakları giderecek mahiyette hazırlanmış ve istifadeye sunulmuştur.

Abstract:
There are such events that took place in any period of history that it has influenced the later periods as well as its own period. Hz. Ebû Bekir's transition to the caliphate, Hz. Osman's martyrdom incident, the cemel war and the arbitration event, in this respect, were some of the examples. Again, the transition from the caliphate to the reign and the incident of Karbala were evaluated in this way. Discussions on the problem areas mentioned have survived to the present day with its effects since the day it took place. In addition, many things have been written and drawn about the aforementioned problems in the historical process. All these initiatives could not solve problems; has made it even more intricate. They even led people to be a party to problems or pioneers in history. Thus, the artificial hostility in the past, moved beyond the ages and the problems are rooted.
  After the Prophet Hz.Muhammed, the approach of the Ottoman Empire, which was able to unite almost the whole Islamic world under a single flag, was a matter of curiosity. We applied to the works of the period in virtue of this understanding, and we saw that the work of the aforementioned issues within the Ottoman Empire; In general, it has been away from political air, since partiality. The events were handled in the form of any event in history. The inaccuracies have been explained with the causes and criticism has become constructive. Again, the Companions, who are the interlocutors of the incident, were taken care of the use of a ribary language and no conception was compromised. This study has been prepared and presented to the benefit of Ottoman history writers about the problems we have emphasized.