9-18 yaş aralığındaki diabetes mellituslu çocukların beslenme ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitude and behavior of children withdiabetes mellitus between 9-18 years of age about nutrition
Yazar: ÖMER ÇANKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN KURTOĞLU ; PROF. DR. VEYSEL NİJAT BAŞ
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bilgisi = Nutrition knowledge ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Davranış = Behavior ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Ergenler = Adolescents ; Tutumlar = Attitudes ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Diyabetli çocuk ve ailelerin diyabeti yönetebileceği bilgi, beceri ve
tutumu kazanmalarının sağlanması diyabet tedavi ve yönetiminde çok önemlidir.
Çalışmamızda, Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Aile Hekimliği ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran 9-18
yaş aralığındaki diyabetes mellitus tanılı okul çağı çocuklarının hastalıkla ilgili bilgi
durumlarını ve bu hastalığa karşı tutumlarının araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği ve Çocuk
Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinde 01.10.2020-01.01.2021 tarihleri arasında yapılan
tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırmadır. Çalışma sürecinde,53 diyabetli çocuğa
ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak, diyabetli çocukların beslenme bilgi ve
tutumlarını durumlarını değerlendirmek amacıyla 57 soruluk hasta genel bilgi ve
davranış formu ile Çocuğun Kendi Hastalığına Yönelik Tutumu Ölçeği (ÇKHYTÖ)
kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatisikler yüzde, ortalama, standart sapma olarak
sunulmuştur. Değişkenlerin normal dağılımı uygunluğu Kolmogorov Smirnov Testi ile
araştırılmıştır. Normal dağılıma uymayan değişkenlerin analizlerinde Kruskal-Wallis,
Mann Withney U testi ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Analizlerde
istatistiksel anlamlılık düzeyi p˂0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan diyabet hastası çocukların %43,4'ü
kızdı.Katılımcıların yaş ortalamaları 12,9±2,5 (9-18) yıldı. Diyabet süresi ortalamaları
34,1±17,5 ay ve HbA1c ortalamaları %8,8±0,9 idi. Diyabetli çocukların %62,3'ü
hekiminin önerdiği kan şekeri ölçüm vakitlerine uyduğunu ifade etti. Çocuklardan
%3,7'si daha önce diyabet eğitimi almadığını belirtirken %94,3'üdiyabet hemşiresinden,
%54,7'si doktordan diyabet eğitimi aldığını ifade etti. Katılımcıların %5,7'si diyabet
nedeniyle diyetisyene gitmediğini, %66,0'sı diyabete özel bir diyet programı olduğunu
belirtti. %32,1'i diyabetin hayatını olumsuz etkilediğini, %3,8'i çok fazla olumsuz
etkilediğini belirtti. Çocukların %41,5'i hastalık nedeniyle uyguladığı diyetin sosyal hayatını etkilemediğini, %43,4'ü okul hayatının hastalığı ile ilgili beslenmeyi
etkilemediğini ifade etti. Katılımcıların ÇKHYTÖ puan ortalamaları 2,8±0,2 puandı.
Araştırmada, çocukların HbA1c değerleri ile ÇKHYTÖ puanları arasında ise negatif
yönlü anlamlı bir ilişki olduğu saptandı (r=-0,506, p=0,023). Okul hayatı hastalıkla ilgili
beslenmeyi etkilediğini ve etkilemediğini ya da kısmen etkilediğini belirten diyabetli
çocukların ise ÇKHYTÖ puanları arasında anlamlı fark vardı. Okul hayatı hastalıkla
ilgili beslenmeyi etkilediğini belirten çocukların ÇKHYTÖ puanları diğerlerinden daha
yüksekti (p=0,023).
Sonuç: Diyabetli çocukların hastalık tedavi sürecinde beslenme yönetimi önemli
bir bileşendir. Beslenme yönetimi çocuğun hastalığa karşı tutumunu etkilemektedir.
Beslenmenin çocuğun yaşı, okul durumu ve sosyal hayatı gibi fizyolojik, sosyal ve
kültürel bileşenlere göre düzenlenmesi önemlidir. Okul hayatında beslenme ile ilgili
sorun yaşayan çocukların hastalıklarına karşı tutumları da olumsuz etkilenmektedir.
Anahtar kelimeler: Çocukluk çağı diyabeti, Beslenme, Tutum, HbA1c

Abstract:
Objective: Ensuring that diabetic children and their families gain the knowledge,
skills, and attitude to manage diabetes is very important in diabetes treatment and
management. In our study, it was aimed to investigate the knowledge and attitudes of
school-age children diagnosed with diabetes mellitus between the ages of 9-18 about the
disease who applied to the Family Medicine and Child Health and Diseases outpatient
clinic of Kütahya Health Sciences University Evliya Çelebi Training and Research
Hospital.
Method: This is a descriptive and cross-sectional study conducted in Evliya
Çelebi Training and Research Hospital Family Medicine and Pediatrics outpatient clinic
between 01.10.2020-01.01.2021. Within the scope of the study, 53 children with
diabetes were reached. As a data collection tool to evaluate the nutritional knowledge
and attitudes of children with diabetes, the patient general information and behavior
form consisting of 57 questions and the Child's Attitude Towards Self Disease Scale
(ÇKHYTÖ) were used. Descriptive statistics are presented as percentage, mean and
standard deviation. The normal distribution suitability of the variables was investigated
by Kolmogorov Smirnov Test. Kruskal-Wallis, Mann Whitney U test, and Spearman
correlation analysis were used in the analysis of variables that did not conform to normal
distribution. The statistical significance level in the analysis was accepted as p˂0.05.
Results: Of the diabetic children participating in the study, 43.4% were female.
The mean age of the participants was 12.9±2.5 (min.:9-max: 18) years. The mean
duration of diabetes was 34.1 ± 17.5 months and the mean HbA1c was 8.8 ± 0.9%.
62.3% of the diabetic children stated that they comply with the blood glucose
measurement times recommended by their physician. Of the children participating in the
study, 3.7% stated that they had not received diabetes education before, 94.3% stated
that they received diabetes education from a diabetes nurse, and 54.7% from a doctor. Of
the participants 5.7% stated that they did not go to a dietician due to diabetes, 66.0% of them stated that they had a diet program specific to diabetes. 32.1% of the diabetic
children participating in the study stated that diabetes affected their lives negatively and
3.8% had a very negative effect. Of the children 41.5% stated that the diet they applied
due to the disease did not affect their social life, 43.4% stated that school life did not
affect the nutrition related to the disease. In the study, the mean score of the participants
in the study was 2.8±0.2 points. A significant negative correlation was found between
the HbA1c values of the diabetic children participating in the study and the ÇKHYTÖ
scores (r=-0.506, p=0.023). On the other hand, there was a significant difference in the
scores of the children with diabetes who stated that school life affected the diet-related
to the disease and did not or partially affected it. Children who stated that school life
affected nutrition related to the illness had higher ÇKHYTÖ scores than the others
(p=0.023).
Conclusion: Nutritional management is an important component in the disease
treatment process of children with diabetes. Nutrition management affects the child's
attitude towards the disease. Nutrition must be organized according to physiological,
social, and cultural needs such as the age of the child, school status, and social life. The
attitudes of children who have problems with nutrition in school life are also negatively
affected.
Keywords: Childhood diabetes, Nutrition, Attitude, HbA1c