XIX. yüzyılın ikinci yarısında Malatya kazası (1839-1900)
Malatya accident in the second half of the 19th century (1839-1900)
Yazar: GÜLŞEN ULUKAYA
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARAGÖZ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Kent tarihi = Urban history ; Malatya = Malatya ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history

Özet:
Şehir tarihi ile ilgili araştırmalar, Osmanlı Devleti'nin siyasi tarihi, teşkilatı ve ekonomisi hakkında bilgi verdiğinden son dönemlerde önem kazanmıştır. Çünkü şehirler, her dönemde hangi kültür çevresinde olursa olsunlar kendi toplumlarının uygarlık düzeyini yansıtırlar. Şehir tarihlerine bakılarak toplumların idarî, iktisadî, sosyal ve kültürel gelişmelerini izleyerek devletin yapısı hakkında fikir yürütmek mümkündür. Bunun için öncelikle dönemin taşra yönetimini ayrıntısıyla ele almak gerekir. İdarenin yanı sıra ekonomi, ulaşım, sosyal yapı ve fiziki yapısı da ortaya konulabilir.
Malatya, ilk çağlardan itibaren sahip olduğu coğrafi konumu ve stratejik sayesinde hem iktisadî hem de idarî yönden büyük öneme sahip olmuştur. Anadolu'nun kadim şehirlerinden biri olarak yaklaşık 8.000 yıllık bir geçmişi olan Malatya birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve uzun bir süre sınır şehri olarak kullanılmıştır. Söz konusu şehre sahip olan devletler, şehrin kültür yönünden gelişmesine büyük katkı sağlarken; doğu ile batı geçiş güzergâhında bulunmasından dolayı ticari olarak da aktif rol oynamıştır. Ayrıca çok eski zamanlardan bu yana Malatya'da Müslüman nüfusun yanında farklı din ve mezheplere sahip gayr-i Müslim nüfus hep bulunmuştur.
Malatya Kazası; idarî yapısı, dinî ve sosyal yapıları, aile yaşantısı, ekonomik faaliyetleri, gibi birçok konusu Osmanlı arşiv vesikaları vasıtasıyla gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Malatya, Aspuzu, Eskimalatya, Tanzimat Fermanı, Göç, Kaza Müdürü.

Abstract:
Studies on the history of the city have gained importance in recent times as they provide information about the political history, organization and economy of the Ottoman Empire. Because cities reflect the level of civilization of their own societies, regardless of their cultural environment in every period. It is possible to have an idea about the structure of the state by following the administrative, economic, social and cultural developments of societies by looking at the history of the cities. For this, first of all, it is necessary to deal with the provincial administration of the period in detail. In addition to the administration, the economy, transportation, social structure and physical structure can also be revealed.
Malatya has been of great importance both economically and administratively thanks to its geographical location and strategic position since the early ages. Malatya, which has a history of approximately 8,000 years as one of the ancient cities of Anatolia, has hosted many civilizations and has been used as a border city for a long time. While the states that own the city in question contribute greatly to the cultural development of the city; It has also played an active role commercially due to its location on the east and west transition route. In addition, since ancient times, there has always been a non-Muslim population of different religions and sects in Malatya alongside the Muslim population.
Malatya District; Many subjects such as its administrative structure, religious and social structures, family life, economic activities have been tried to be brought to light through Ottoman archive documents.
Keywords: Malatya, Aspuzu, Eskimalatya, Tanzimat Fermanı, Migration, District Director.