Değişen jeopolitik gelişmeler ve bölgesel çatışmaların etkisinde Türk dünyası: Fergana Havzası örneği
The Turkic world in the influence of changing geopolitical developments and regional conflicts: Case of Fergana Basin
Yazar: TUĞBA ŞAHİN BARAN
Danışman: PROF. DR. MURAT TANRIKULU
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Siyasi coğrafya = Political geography ; Türk dünyası araştırmaları = Turkish world researches

Özet:
Çalışma tarihin her döneminde önemli mücadelelere sahne olmuş ve olmaya devam eden Fergana Havzası'nın sorunları ve söz konusu sorunların Türk Dünyası'na etkileri üzerine kurgulanmıştır. Türkistan'ın merkezinde yer alan Fergana Havzası; Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından siyasi olarak bölünmüş şekilde yönetilmektedir. Jeopolitik açıdan önemli bir saha olan Havza, Asya ve Avrupa ulaşım yollarının ve Avrasya'nın jeostratejik, jeoekonomik ve jeokültürel bağlantılarının kesiştiği noktada yer almaktadır. Ayrıca Fergana Havzası, tarihin ilk dönemlerinden itibaren Türkistan'ın diğer sahalarına göre dış tehlikelere karşı daha korunaklı olması nedeniyle birçok Türk devletine ev sahipliği yapmıştır. Bu nedenle Fergana Havzası bir bütün olarak hem bölgenin hem Türk Dünyası devletlerinin tarihine ve kültürüne katkıda bulunmuştur.
Fergana Havzası'nın sahip olduğu avantajlar, sahanın sıcak çatışma merkezi olmasına neden olmaktadır. Söz konusu sahada yaşanan sınır sorunları, ekonomik sorunlar, etnik sorunlar, su kaynaklarının yönetimi, terörizm ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi birçok mesele Türk Dünyası'nı doğrudan etkilemektedir. 
Çalışmada öncelikle Fergana Havzası'nın genel coğrafi özellikleri ele alınmış 19. yüzyıl öncesinde ve sonrasındaki siyasi yapı incelenmiştir. Ardından Fergana Havzası'nda yaşanan çatışmalar değerlendirilerek, bu çatışmaların Türk Dünyası'nı nasıl etkilediği üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak sahada yaşanan sorunların kaynağının büyük çoğunluğunun SSCB dönemi politikalarının getirisi olduğu ve günümüzde de Fergana Havzası'nın, jeopolitik önemine bağlı olarak büyük güçlerin etkisi altında kaldığı görülmüştür. Bu nedenle Fergana Havzası örneği üzerinden, Türk Dünyası'nın geleceği için, sahada yer alan devletler arası anlaşmazlıkların azaltılmasına yönelik çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Türk Dünyası, Fergana Havzası, Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan

Abstract:
This study is based on the problems of the Fergana Basin, which has been and continues to be the scene of important struggles in every period of history, and the effects thereof on the Turkic World.Located in the center of Turkestan, the Fergana Basin is administered by Uzbekistan, Kyrgyzstan and Tajikistan in a politically divided manner. An area of significant geographical fertility, the Basin is located at the intersection of Asian and European transport routes and the geostrategic, geoeconomic and geocultural connections of Eurasia. In addition, the Fergana Basin has been home to many Turkish states since the early periods of history as it is more fortified against external dangers than other areas of Turkestan. Therefore, the Fergana Basin as a whole has contributed to the history and culture of both the region and the states of the Turkic World.
The advantages of the Fergana Basin cause the field to become the center of close conflict. Many issues in the area such as border problems, economic problems, ethnic problems, management of water resources, terrorism, and drug trafficking directly affect the Turkic World. 
The study firstly examines the general geographical features of the Fergana Basin and discusses the political structure before and after the 19th century. Then, it evaluates the conflicts in the Fergana Basin, focusing on how they have affected the Turkic World. Accordingly, it has been observed that majority of the problems in the area stem from the policies of the USSR era, and today, the Fergana Basin is under the influence of great powers due to its geopolitical importance. Therefore, through the example of the Fergana Basin, an attempt has been made to introduce solutions to reduce the conflicts among the states in the area for the future of the Turkic World.