Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı çocuk ve ergenlerde sosyal biliş ve aleksitimi ilişkisinin incelenmesi
Assessment of the relationship between social cognition and alexithymia in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: KUTAY TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEVCAN KARAKOÇ DEMİRKAYA
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Affektif semptomlar = Affective symptoms ; Aleksitimi = Alexithymia ; Empati = Empathy ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Sosyal biliş = Social cognition ; Sosyal medya = Social media ; Zihin kuramı = Theory of mind ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) sık görülen bir nörogelişimsel bozukluktur ve DEHB tanılı çocukların sosyal ipuçlarını yakalamakta zorlandıkları, sosyal biliş yeteneklerinin daha az geliştiği bilinmektedir. Çalışmamızda, DEHB tanılı çocuk ve ergenlerin sosyal biliş becerileri, empati düzeyleri ve aleksitimik özelliklerinin birbiri ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya Adnan Menderes Üniversitesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniğine Eylül 2017-Nisan 2018 tarihleri arasında başvuran 8-16 yaş aralığındaki DEHB tanılı (n=40) ve herhangi bir psikiyatrik tanı almayan (n=40) sağlıklı çocuklar ve ebeveynleri dahil edildi. Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli ve DSM-5'e dayalı klinik görüşme ile değerlendirildi. Çocuklar için Aleksitimi Ölçeği ÇAÖ), KA-Sİ empatik eğilim ölçeği çocuk ve ergen formu, Gözlerden Akıl Okuma Testi (GAOT), Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ), Çocuk ve Ergenlerde Davranış Bozuklukları İçin DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (ÇEDBÖ) ve Güçler ve Güçlükler anketi (GGA) ebeveyn formu kullanıldı. Elekronik medya kullanımı süresi ebeveynden ve çocuktan alınan bilgiye göre değerlendirildi. Veriler IBM SPSS 23.0 istatistik programı kullanılarak analiz edildi. 
Bulgular: Çalışmamızda DEHB ve kontrol grubundaki çocuk ve ergenlerin sosyodemografik özellikleri arasında farklılık saptanmadı (p>0,05). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı olan olguların %82,5'i (n=33) erkekti ve erkek/kız oranı 4,71 idi. DEHB grubunun yaş ortalaması 10,7±2, kontrol grubunun yaş ortalaması 11,3±2 olarak bulundu (p>0,05). Günlük elektronik medya kullanımı süresi DEHB grubunda daha fazlaydı (p<0,05). Sosyal bilişi değerlendiren GAOT puanı DEHB grubunda daha düşük bulundu ve yaş arttıkça GAOT doğru cevap sayısının her iki grupta da artığı saptandı (p<0,05). Empati ve aleksitimi düzeyleri ve ebeveynlerinin aleksitimi düzeyleri değerlendirildiğinde gruplar arası farklılık saptanmadı (p>0,05). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu grubunda ÇAÖ toplam puanı ile GAOT doğru cevap sayısı arasında ters yönde bir ilişki vardı (p<0,05). Tüm katılımcılar birlikte değerlendirildiğinde ÇAÖ duygu tanımada güçlük puanı ile TAÖ toplam puan ve TAÖ duygu ifade etmede güçlük puanı arasında pozitif yönde, TAÖ duygu tanıma ile negatif yönde bir ilişki saptandı (p<0,05).
Tartışma: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerin sağlıklı kontrol grubuna göre sosyal biliş yetenekleri daha düşük ancak empati ve aleksitimi düzeyleri benzerdir. Ayrıca aleksitimik özellikler arttıkça sosyal biliş becerileri azalmaktadır. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tedavisinde farmakolojik tedavinin yanında sosyal biliş ve ilişkili etmenlerin de değerlendirilmesi ve bu alana yönelik terapötik müdahalelerin eklenmesi DEHB'in iyileştirilmesine katkı sağlayabilir.

Abstract:
Introduction: Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) is a common neurodevelopmental disorder. It is known that children with ADHD have difficulties in catching social clues and their cognitive and emotional empathy and social cognitive skills are less developed. In this study, it was aimed to assess the social cognition, empathy, alexithymic properties and the electronic media use in children and adolescents with ADHD.
Methods: Children (8-16 years old) and their parents with ADHD (n = 40) and without any diagnosis (n =40) were recruited from the outpatient clinic of Child and Adolescent Psychiatry in Adnan Menderes University in between September 2017 and April 2018. All the partipicants in this study were evaluated according to Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children- Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) and DSM-5 based clinical interview. The participants filled the Alexithymia Questionnaire for Children (AQC), KASİ-empathic tendency scale and the Reading the Mind in the Eyes Test (RMET). All the parents filled out Toronto Alexithymia Scale-20 (TAS), DSM-IV-Based Screening and Assessment Scale for Behavioral Disorders in Children and Adolescents and Strength and Difficulties Questionniare (SDQ). Data were analyzed using the IBM SPSS 23.0 statistical program.
Results: In our study, children and adolescents in the ADHD and control groups were similar in terms of sociodemographic characteristics (p>0.05). The rate of males in ADHD group was 82.5% (n=33) and the male/ female ratio was 4.71. The mean age of the ADHD group was 10.7±2 years, the mean age of the control group was 11.3 ± 2 years (p>0.05). The duration of electronic media use was higher in the ADHD group (p<0.05). Number of correct answers in RMET was lower in ADHD group(p<0,05). In both groups correct RMET scores were increased with age(p<0,05). There were no differences in participants in empathy levels and parents alexithymia levels (p>0.05). There were no differences in RMET, AQC, TAS, and KASİ empathic tendency scores (p>0.05) in subtypes of ADHD. In the ADHD group, there was a negative correlation between the AQC and RMET total score (p<0,05). For the whole study group, there was a positive correlation between AQC difficulty in identifying feelings score and TAS total score and TAS difficulty in describing feelings, and also there was a negative correlation was found between AQC difficulty identifying feelings subscale and TAS difficulty identifying feelings subscale( p<0,05).
Discussion: Children and adolescents with ADHD have less social cognitive abilities compared to healthy controls, but the empathy and alexithymia levels are similar. Besides, social cognitive skills are decreased when the alexythymic features are increased. Additional to the pharmacological treatment of ADHD, the assessment of social cognition and related factors and therapeutic interventions for these areas may contribute to the improvement of ADHD.