Deprem travmasının kuşaklar arası aktarımının ortaokul öğrencileri üzerinden incelenmesi
Intergenerational transmission of earthquake trauma among secondary school students
Yazar: LÜTFİYE BALCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AZİZE NİLGÜN CANEL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Deprem = Earthquake ; Kuşaklararası aktarım = Intergenerational transmission ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Travma = Trauma

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, depremi yaşamış bireylerin depremle ilgili travmalarını

depremi yaşamamış çocuklarına aktarıp aktarmadıklarının incelenmesidir. Bu bağlamda,

ailelerin ve çocukların 1999 Gölcük depremini nasıl tanımladıkları, travmanın kuşaklararası

aktarımı çerçevesinde ailelerde ve çocuklarında görülen tepkiler, deprem travması ile baş

etme yolları ve deprem yaşantısının konuşulabilirliği incelenmiştir.

Araştırmada 1999 Gölcük depremini yaşamış aile üyeleri ve bu ailelerin deprem sonrası

dünyaya gelmiş çocukları ile görüşmeler yapılmış, elde edilen veriler fenomenolojik

(olgubilim) deseni ile incelenmiştir. Araştırmada, deprem mağduru ailelerin ve çocuklarının,

depremle ilgili travma yaşantılarını ve bu travmanın aktarımını anlamak amacıyla araştırmacı

tarafından hazırlanmış sorularla yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır.

Veriler, tek, öznel ve yoğun kişisel deneyimlerle ilişkili karmaşık yapıları anlamaya uygun

olan açıklayıcı fenomenolojik analiz ile analiz edilmiştir. Katılımcının olguyla ilgili algısı ve

ona yüklediği anlamın analize yön verdiği açıklayıcı fenomenolojik analiz, katılımcının

söyledikleri üzerinden ilerlemektedir. Bununla birlikte, bilimsel literatüre dayalı verilerle de

derinlemesine analiz desteklenmektedir. Analiz sonucunda çeşitli temalar ve bu temaların

altında kategoriler ve kodlar elde edilmiştir.

Araştırma bulgularına göre, deprem yaşantısı ile ilgili görüşler, depremin fiziksel ve duygusal

etkilerine göre ikiye ayrılmaktadır. Fiziksel etkiler felaket, yıkım/hasar, sarsıntı/sallantı,

kıyamet, ölüm/can kaybı, yardım çığlıkları, gürültü/ses olarak; duygusal etkiler ise korku,

şaşkınlık, üzüntü, panik, çaresizlik ve pişmanlık/suçluluk olarak belirlenmiştir. Çocukların

depremin duygusal etkilerinden ziyade fiziksel etkilerine; ailelerin ise tam tersine duygusal

etkilere daha fazla vurgu yaptıkları görülmüştür. Deprem travmasının kuşaklararası aktarımı

bağlamında, ebeveynlerde aşırı koruyuculuk, hep-mevcut tehlike korkusu, duygu ve

endişeleri çocuğa yansıtma, yerine koyma tepkileri görülürken; çocuklarda çocuğun ebeveyn

rolüne bürünmesi, travma mağduru ailelerin durumuna ilişkin yüksek farkındalık, travmayı

deneyimlemişçesine içselleştirme tepkileri görülmüştür. Bu araştırmada, katılımcıların

deprem travması ile baş etme yöntemleri kaderci yaklaşım, çaresiz yaklaşım, iyimser

yaklaşım ve sosyal destek olarak belirlenmiştir. Kaderci yaklaşım dini baş etme ve olduğu

gibi kabullenme; çaresiz yaklaşım hayatın anlamsızlaşması, unutmaya çalışma ve alışma;

iyimser yaklaşım olumlu değerlendirme; sosyal destek ise psikolojik destek ve aile/arkadaş

desteği şeklinde alt başlıklarda incelenmiştir. Ayrıca, deprem yaşantısının

konuşulabilirliğinin sessizlik ile detaylı anlatım yelpazesinde değişiklik gösterdiği tespit

edilmiştir. Deprem travması ile sağlıklı bir şekilde baş edebilen ve sessizliği ya da detaylı

anlatımı tercih etmeden, deprem gerçekliği üzerine kurgulanmış bir hikaye üzerinden deprem

yaşantısını paylaşan ailelerde, bu travmanın kuşaklar arası aktarımına rastlanmamıştır.

Ancak, bu grup dışında kalan ailelerde aktarımın belli özellikleri dikkat çekmiştir.

Araştırma sonucunda bakanlıklar, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının travma

konusunda çalışmalar planlanması ve uygulanması konusunda bir protokol imzalaması ve

buna göre önleyici çalışmalara herhangi bir deprem yaşanmadan başlanması önerilmektedir.

Ayrıca, üniversiteler ya da ilgili bakanlıklar bünyesinde yalnızca deprem konusu odaklı bu

çalışmaları yürütecek birimlerin oluşturulması ve bu birimdeki çalışanların tüm mesailerinin

bu konu ile ilgili planlanması da önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this research was to explore whether parents, who experienced earthquake,

transmit their earthquake related trauma to their children or not. In this respect, parents' and

children's definitions about 1999 Gölcük earthquake, parents' and children's responses

according to intergenerational trasmission of trauma, coping strategies about earthquake

trauma and speakability of traumatic event were researched.

Interviews were made with parents, experiencing 1999 Gölcük earthquake, and their children,

born after earthquake. A phenomenological approach investigation was used to examine data

from interviews. A semistructured interview form prepared by researcher was used for

understanding intergenerational trasmission of earthquake related trauma. Interpretative

phenomenological analysis (IPA), a way to comprehend complicated unique, subjective

personal experience, was used for analysis. Moreover, themes, categories and codes were

obtained with this technique. Subjects' perception about phenomena and significance of it is

central for IPA, proceeding what is said by the subject. Besides, data from scientific literature

was used to support deeper analysis. Moreover, themes, categories and codes were obtained

with this technique.

According to findings, perception about earthquake was evaluated according to two headings,

physical and emotional effects. Physical effects were catastrophe, destruction / damage,

tremors / shaking, doomsday, death / loss of life, help cries, noise / sound. Emotional effects

were fear, confusion, sadness, panic, helplessness and regret / guilt. Children were focused

physical effects more than emotional effects; parents were focused emotional effects more

than physical effects. According to intergenerational trasmission of earthquake related

trauma, responses of over protection, ongoing fear of threat, replacement at parents and

getting parenting role, highly awareness and internalization of earthquake related trauma of

parents at children were seen. Besides, coping strategies of families about earthquake related

trauma was defined as fatalistic, optimistic approach, helplessness and social support.

Fatalistic approach's subheadings were religious coping and accepting it as it is;

helplessness's subheadings were the meaninglessness of life, trying to forget and getting used

to; optimistic approach's subheading was positive evaluation; social support's subheadings

were psychological support and family / friends support. Speakability of earthquake was also

defined at the scale from silence to detail explanation. Intergenerational trasmission of

earthquake related trauma was not recognized at parents having healthy coping strategies and

realistic explanation about earthquake. On the contrary, others showed some features of

intergenerational transmission of trauma.

According to results, a protocol about planning and appliying trauma related studies among

ministries, universities and non-governmental organizations before an earthquake happens

was proposed. Setting up earthquake focused units in ministries and universities and

planning time schedule of workers of this units was also proposed.