Bursa ili ve çevresindeki termal, maden ve yeraltı sularının jeokimyasal incelenmesi
Geochemical study of thermal, mineral and groundwater in bursa city and surroundings
Yazar: FÜSUN SERVİN TUT HAKLIDIR
Danışman: PROF. MEHMET YILMAZ SAVAŞÇIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Jeokimya = Geochemistry ; Maden suları = Mineral waters

Özet:
Batı Anadolu Genleşme Alanı ve Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun (KAFZ) güneykolunun etkisindeki Bursa, yeraltı suyu kaynakları, mineralli ve sıcak su kaynaklarıaçısından oldukça zengin bir ildir.Bu farklı tektonik zonların yanısıra Batı Anadolu'nun önemli yükseltilerindenUludağ masifi de bölgede bulunmaktadır. Sıcak su kaynakları, plutonun kuzeyindeşehir merkezinde yüzeye boşalırlarken, maden suları plutonun güney batısındaNilüfer çayı boyunca tektonik bir vadiden yüzeye çıkmaktadırlar. Soğuk sukaynakları ise Bursa Ovası ile Uludağ'ın zirvelerine dek farklı yüksekliklerdenyüzeye çıkmaktadırlar.Sıcak suların duraylı izotop bileşimleri soğuk sularınkine benzerlik göstermekteolup, bu benzerlik sıcak suların Uludağ'ın yüksek kesimlerinden (1800 m'ye varanseviyelerden) beslendiğine, Bursa Ovasının binlerce metre derinliklerine dekjeotermal gradyan etkisiyle ısınarak yükselerek, kırık sistemlerinin etkisiyle yüzeyeçıktığına işaret etmektedir. Bu çevrimin hızlı gerçekleşmesi ve soğuk su karışımlarınedeniyle sıcak sularda belirgin su-kaya etkileşimi gözlenmeyip, daha çok su-sukarışım etkisi gözlenmektedir. Buna karşın maden sularında granit ve gnayskonglomeralarının su ile etkileşimiyle belirgin bir su-kaya etkileşimi gözlenmektedir.Maden sularının yüzeye çıkışı sınırlı bir alanda olup, derinden gelen gazların yeraltısuyuna karışması ile oluşmaktadırlar. Bu dar alanda yüzeye çıkan suların fiziksel,kimyasal ve izotopik bileşimleri değişiklik sunmakta ve derine inildikçe sularınsıcaklıkları artmaktadır.Bölgedeki meteorik kökenli sularda Uludağ'ın zirvelerinden eriyerek yeraltı suyunakarışan kar sularının etkisine bağlı mevsimsel değişimler fiziksel ve izotopikbileşimlerden izlenebilmektedir. Bu aynı zamanda sıcak suların sığ yüzeyselkarışımlardan hızla etkilendiklerini göstermektedir.Anahtar sözcükler : Sıcak su, Maden suyu, Jeokimya

Abstract:
Bursa is a province full of ground waters, mineral waters and thermal waters since itis located in the juxtaposition of West Anatolian Extensional Zone and the southernbranch of North Anatolian Fault Zone (NAFZ).Besides these different tectonic zones, Uludağ massive, which is highest mountain ofWestern Anatolia, is located in this region. Thermal waters discharge in the center ofcity at the north of Uludağ Pluton, the mineral waters reach the surface along Nilüfercreek in a tectonic valley at the south west of the pluton. Cold water springs havebeen discharged different altitudes from Uludağ to Bursa Plain.The stable isotope composition of hot springs are similar to cold waters suggestingthat hot springs are fed from the altitudes of Uludağ (from 1800 m), heated as a resultof geothermal gradient effects during circulation through the deeper levels of BursaValley and reach the surface through fault systems. No fast cycles or a distinct waterrockeffect due to cold water composition is observed but a water-water effect can beseen. On the other hand a distinct water-rock interaction can be observed in mineralwaters due to the interaction of water with granite and gneiss conglomerates. Mineralwaters rise to the surface in a limited area are and the physical, chemical and isotopiccompositions of these waters vary and the temperature of the waters increase asdepth increases.The seasonal changes of the region?s meteoric waters due to the snow waters thatmelt from the crests of Uludağ and mix with ground waters, can be monitored fromthe physical and isotopic compositions. This also shows that the hot springs arestrongly affected by surface effects.Keywords : Thermal Waters, Mineral Waters, Geochemistry