Zihin kuramı gelişim sürecinin incelenmesi
Investigation of theory of mind development
Yazar: ZEHRA ERTUĞRUL YAŞAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞERİFE SEMA KARAKELLE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Dil = Language ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Türk çocukları = Turkish children ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Zihin kuramı = Theory of mind ; Zihinsel gelişim = Mental development ; Zihinsel gelişim teorisi = Mental development theory ; Çalışma belleği = Working memory ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın amacı zihin kuramını gelişimsel olarak ele alarak gelişimin doğasını ve kaynağını, gelişim süreci örüntülerini, bu süreçteki bireysel farkları ve bu farkların nedenlerini incelemektir. Bu çalışma deney grubunda 58 ve kontrol grubunda 25 olmak üzere yaşları 36-65 aylar arasında değişen toplam 83 çocuk üzerinde yürütülmüştür. Genel gelişim düzeylerinin belirlenmesinde Ankara Gelişim Tarama Envanteri, dil becerilerinin ölçümünde Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil Testi, çalışma belleğinin ölçümünde Bay Patates Görevi, yönetici işlevlerin ölçümünde Hazzın Ertelenmesi Görevi ile Boyut Değiştirerek Kart Eşleme Görevi kullanılmıştır. Zihin kuramı gelişiminin incelenmesinde ise Zihin Kuramı Ölçeği (Wellman ve Liu, 2004) kullanılmıştır. Deney grubuna 4 hafta aralıklar ile 6 kez Zihin Kuramı Ölçeği uygulanırken, kontrol grubuna 6 ay ara ile 2 kez Zihin Kuramı Ölçeği uygulanmıştır. Hem deney hem de kontrol grubuna ilk zihin kuramı oturumundan hemen önce ve son zihin kuramı oturumundan hemen sonra dil, yönetici işlevler ve çalışma belleği ile ilgili ölçümler yapılmıştır. Bunun sonucunda ilerideki zihin kuramının altı ay önceki bilişsel değişkenlerle açıklanabildiği bulunmuştur. Zihin kuramının doğasında ilerlemelerin olduğu gibi geri kalışların da olduğu ve zihin kuramının ani değil dereceli bir gelişim izlediği görülmüştür. Çocuklar için geçerli tek bir gelişim profili olmadığı, farklı noktalardan başlayan çocukların farklı yollardan geçerek zihin kuramını kazandığı ve aynı noktaya geldiği görülmüştür. Zihin kuramı gelişimindeki bireysel farklar ise çocuğun araştırma başladığı zamanki mevcut zihin anlayışı düzeyi ve ifade edici dilde gösterdiği gelişim ile açıklanmıştır. Ayrıca Türk çocuklarda Zihin Kuramı Ölçeği zorluk sıralamasının Wellman ve Liu (2004) tarafından önerilen sıra ile uyuşmadığı ve Türk çocuklarının bilgiyi kanıdan daha önce kazandığı bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to investigate nature, source and developmental patterns of theory of mind development as well as individual differences in this understanding and the underlying causes of them. This study was held on a total of 83 children aged between 36-65 months. There were two conditions: control (n = 25) group and experimental group (n = 58). For measurement of general level of development, language ability, working memory, executive functions; Ankara Developmental Screening Inventory, Turkish Expressive and Receptive Language Test, Mr. Peanut task, Delay of Gratification Task and Dimensional Card Sorting task were used, respectively. Additionally theory of mind scale (Wellman and Liu, 2004) was used for the investigation of theory of mind development. In terms of theory of mind development, the experimental group was tested every four weeks for 6 times and the control group was tested for 2 times at 6 months intervals. Both control and experimental groups were tested for language, working memory and executive functions before the first testing session and after the sixth testing session of theory of mind. The results of this study showed that there are regressions as well as progressions in the nature of theory of mind development and theory of mind development is gradual rather than sudden. There is no single developmental pattern that fits all of the children. The individual differences in theory of mind development are explained in terms of the development in expressive language and the level of mind understanding of the children at the beginning of the experiment.  Moreover as opposed to the sequence suggested by Wellman and Liu (2004), in this sample Turkish children understand knowledge before belief.