İslam hukuku açısından emtia türev sözleşmeleri
Commodity derivative contracts according to Islamic law
Yazar: İBRAHİM ÖZPOLAT
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law
Dizin: Emtia = Commodity ; Emtia türev sözleşmeleri = Commodity derivative contracts ; Forward sözleşmeler = Forward  contracts ; Opsiyon sözleşmeleri = Option contracts ; Türevler = Derivatives ; Vadeli işlem sözleşmeleri = Future contracts ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslam hukuku = Islamic law ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Bu çalışmanın konusu, emtia türev sözleşmelerinin İslam hukuku açısından değerlendirilmesidir. Çalışmada dayanak varlığın emtia olduğu türev sözleşmelerden emtia forward, emtia futures ve opsiyon sözleşmelerinin İslam hukukundaki yeri incelenmiştir. Emtia swap sözleşmeleri ise çalışmanın dışında bırakılmıştır. Çalışmada her konunun öncelikle mahiyet açısından tanımlamasına yer verilmiştir. Daha sonra konuyla ilgili çağdaş İslam hukukçularının yaklaşımları ve gerekçeleri ortaya konmuştur. Son olarak konunun İslam hukuku açısından değerlendirmesi yapılmıştır. Emtia türev sözleşmelerinin araştırmaya konu yapılmasının nedeni, bu sözleşmelerin İslam hukukunun klasik akit teorisi açısından bazı sorunları barındırmasıdır. Bu sözleşmelerden emtia forward ve emtia futures sözleşmelerdeki sorunların bir kısmının akit konusu, bir kısmının akitteki vade, bir kısmının teminat sistemi, diğer bir kısmının ise akdin sonlandırılma şekli ile ilgili olduğu görülmektedir. Bu sorunları çözmek üzere çalışmada incelenen konular arasında; ma'dumun satımı, mülkiyette olmayan malın satımı, kabz edilmeyen malın satımı, borcun borca karşılık satımı, nakdi mutabakat ve ters işlem sayılabilir. Opsiyon sözleşmelerinin ise öncelikle hukuki mahiyeti tartışmalıdır. Bu sebeple öncelikle hukuki mahiyeti tespit edilerek İslam hukuku açısından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda opsiyon işlemi; akit, vaad (önakit), şart muhayyerliği, ticari sigorta, kaparo ve hak satımı açısından incelenmiştir.

Abstract:
The subject of this study is the evaluation of commodity derivative contracts in terms of Islamic law. In the study, the place of commodity forward, commodity futures and option contracts, which are derivative contracts in which the underlying asset is a commodity, in Islamic law has been examined. Commodity swap contracts are excluded from the study. In the study, first of all, a description of each subject in terms of its nature is given. Then, the approaches and justifications of contemporary Islamic jurists on the subject are presented. Finally, the subject has been evaluated in terms of Islamic law. The reason why commodity derivative contracts are subject to research is that these contracts have some problems in terms of classical contract theory of Islamic law. Among these contracts, some of the problems in commodity forward and commodity futures contracts are the subject of the contract and some of them are the contracted maturity, It is seen that some of them are related to the margin system, and the other part is related to the way the contract is terminated. Among the subjects examined in the study in order to solve these problems; sale of ma'dûm, sale of non-proprietary goods, sale of unconstipated goods, sale of debt against debt, cash settlement and closing transaction can be counted. First of all, the legal nature of option contracts is controversial. For this reason, first of all, its legal nature was determined and evaluated in terms of Islamic law. In this context, option transaction; It has been examined in terms of contract, promise (preliminary), conditional option, commercial insurance, down paymenta and sale of rights.