Morkaraman, ivesi ve tuj kuzuların kesim, karkas, et kalitesi özelliklerinin karşılaştırılması ve ilgili bazı genlerin ekspresyonu
Comparison of slaughter, carcass, meat quality traits of red karaman, awassi and tushin lambs and expression of some related genes
Yazar: TUĞBA TANMAN
Danışman: PROF. DR. AHMET YILDIZ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Et kalitesi = Meat quality ; Tuj koyunları = Tuj sheeps ; İvesi koyunları = Awassi sheeps

Özet:
Amaç: Bu araştırma ekstansif şartlarda yetiştirilen Morkaraman, İvesi ve Tuj ırkı kuzuların kesim, karkas ve et kalite özellikleri ile bu özelliklerle ilişkili genlerin mRNA transkript seviyelerini belirlemek ve karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. 
Materyal ve Metot: Araştırmanın materyalini sütten kesim sonrası aynı koşullarda yetiştirilen Morkaraman (7 baş), İvesi (7 baş) ve Tuj (7 baş) ırkı toplam 21 adet erkek kuzu oluşturmaktadır. Kuzular doğum tarihleri birbirine yakın (±20 gün) ve mart ayında tekiz doğmuş olanlar arasından seçilmiştir. Kesim işlemi 7 aylık yaşta gerçekleştirilmiştir. Kesim, karkas, et kalite özellikleri ve bu özelliklerle ilişkili bazı genlerin (LPL, GRM1, SREBP1, MEF2B, RFXANK, PPARγ) ekspresyon düzeyleri belirlenerek fenotip ve genotip arasındaki ilişki incelenmiştir. Genlerin ekspresyon seviyeleri gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu ile tespit edilmiştir.
Bulgular: Morkaraman, İvesi ve Tuj kuzularda kesim öncesi canlı ağırlıkları sırasıyla 46.09, 33.20, 38.00 kg, kesim öncesi canlı ağırlığa göre sıcak karkas randımanları sırasıyla % 47.19, 43.00, 44.49, soğuk karkas randımanları % 46.16, 41.96, 43.30; boş vücut ağırlığına göre sıcak karkas randımanları % 57.03, 53.53, 53.49 ve soğuk karkas randımanları % 55.78, 52.23, 52.06 olarak tespit edilmiştir.
Etin kimyasal özelliklerinden kuru madde oranı bakımından Morkaraman, Tuj ırkından yüksek (p<0.05) bulunurken, İvesi ile diğer ırk grupları arasındaki fark önemsiz bulunmuştur (p>0.05). ÇDYA, ÇDYA/DYA ve n-6 oranları bakımından Tuj ırkı, diğer genotiplerden daha yüksek bulunmuştur (p<0.01). İvesi ve Tuj ırkı, etteki kolesterol içeriği yönünden Morkaraman ırkından daha yüksek bulunmuştur (p<0.01).
LPL gen ekspresyon seviyesi en yüksek Morkaraman ırkında tespit edilirken, en düşük İvesi ırkında belirlenmiştir (p<0.001). SREBP1 seviyesi ise en yüksek İvesilerde, en düşük Morkaraman ırkında belirlenmiştir (p<0.001). İvesilerde MEF2B en yüksek (p<0.001) seviyede gözlenirken, GRM1 en düşük (p<0.05) seviyede belirlenmiştir. PPARγ seviyesi İvesi ve Morkaramanlarda Tuj ırkından yüksek (p<0.01) bulunmuştur. RFXANK ise İvesi ve Tuj ırkında, Morkaramanlardan yüksek tespit edilmiştir (p<0.001).
Genlerin ekspresyon düzeyleri ile kesim karkas ve et kalitesi arasında korelasyonlar incelendiğinde, ÇDYA ve n-6 ile PPARγ arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon bulunmuştur (p<0.05). Kesim öncesi canlı ağırlık (p<0.05), kesim sonrası karkas ağırlıkları ve randımanları (p<0.01) ile LPL ekspresyon seviyesi arasında güçlü derecede, pozitif; SRBP1 seviyesi ile ise güçlü derecede, negatif bir ilişki (p<0.01) tespit edilmiştir. Kolesterol düzeyi ile de LPL gen ekspresyon düzeyi arasında negatif yönde orta düzeyde (p<0.01), RFXANK ve SRBP1 ile pozitif yönde orta düzeyde (p<0.01) korelasyon bulunmuştur.
Sonuç: İncelenen ırk gruplarınki kesim, karkas, et kalitesi özellikleri yönünden farklılıklar bulunmaktadır. Özellikle kesim ağırlığı ve karkas randımanını ile LPL ve SRBP1 ekspresyon seviyesi arasında tespit edilen güçlü korelasyonlar hayvan ıslahı açısından umut verici niteliktedir. Güvenilir tahminler elde etmek için daha detaylı ve büyük örneklemle yapılan çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Et kalitesi, gen ekspresyon, İvesi, karkas, Morkaraman, Tuj

Abstract:
Aim: This study was carried out to determine and compare the slaughter, carcass, and meat quality traits and mRNA transcript levels of genes associated with these traits in Red Karaman, Awassi, and Tushin lambs raised under extensive conditions.
Material and method: The material of the research consisted of a total of 21 male lambs from Red Karaman (7 heads), Awassi (7 heads) and Tushin (7 heads) breeds reared under the same conditions after weaning. The lambs were selected from among those whose birth dates (±20 days) were close to each other and born single in march. Slaughtering was carried out at the age of 7 months. The relationship between phenotype and genotype was analyzed by determining the expression levels of some genes (LPL, GRM1, SREBP1, MEF2B, RFXANK, PPARγ) associated with slaughter, carcass, and meat quality traits. Expression levels of genes were determined by real-time polymerase chain reaction.
Results: The pre-slaughter live weights were 46.09, 33.20, 38.00 kg; the dressing percentages calculated based on pre-slaughter live weights were 47.19, 43.00, 44.49 %; the chilled dressings were 46.16, 41.96, 43.30 %; the dressing percentages calculated based on empty body weight were 57.03, 53.53, 53.49 %; the chilled dressings were 55.78, 52.23, 52.06 % in Red Karaman, Awassi and Tushin lambs, respectively.
While Red Karaman was superior to the Tushin breed in terms of dry matter ratio (p<0.05), the difference between Awassi and other breed groups was found insignificant (p>0.05).  The Tushin breed was found to be higher than other genotypes in terms of PUFA, PUFA/SFA and n-6 ratios (p<0.01). Awassi and Tushin breeds were found to be higher than Morkaraman breeds in terms of cholesterol content in meat (p<0.01).
LPL gene expression level was highest in Red Karaman, while lowest in Awassi breed (p<0.001). The SREBP1 level was highest in Awassi and lowest in Red Karaman breed(p<0.001). While MEF2B was observed at the highest (p<0.001) level in Awassi, GRM1 was determined at the lowest (p<0.05) level. PPARγ level was found higher (p<0.01) in Awassi and Red Karamans than Tushin breed. RFXANK was detected to be higher in Awassi and Tushin than Red Karamans (p<0.001).
When the correlations between gene expression levels and slaughtered carcass and meat quality were examined, a moderate negative correlation was found between PPARγ and PUFA and n-6(p<0.05). There was a strong positive correlation between pre-slaughter live weight (p<0.05), post-slaughter carcass weights and yields (p<0.01) and LPL expression level; A strong negative relationship (p<0.01) was detected with SRBP1 level. A moderate negative correlation was obtained between cholesterol level and LPL gene expression level (p<0.01), and a moderate positive correlation was found with RFXANK and SRBP1 (p<0.01).
Conclusion: There are differences in terms of slaughter, carcass and meat quality characteristics of the examined breed groups. Especially, the strong correlations between LPL and SRBP1 expression levels and slaughter weight and carcass yield are promising in terms of animal breeding. More detailed studies with larger samples are needed to obtain reliable estimates.
Key Words: Awassi, carcass, gene expression, meat quality, Red Karaman, Tushin