Bir sokağın dönüşümü üzerine: Güneş sokak örneği
Upon the transformation of a street: Case of Güneş sokak
Yazar: GİZEM BÜYÜCEK
Danışman: DOÇ. DR. DUYGU KOCA
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Ankara = Ankara ; Konut kooperatifleri = Housing cooperatives ; Sosyal konut politikası = Public housing policy ; Sözlü tarih = Oral history

Özet:
Geniş toplumsal dönüşümleri ele alan mimarlık tarih yazımı, sözlü tarihin bireysel hikâyeleriyle birlikte nasıl okunabilir? Böylesi çok çehreli bir okuma başkentin konut tarihine ilişkin mevcut historiyoğrafik kurgular dışında farklı güzergâhlar sunabilir mi? Çalışma, bu sorular temelinde yüzünü farklı dönemlere ait çok çeşitli bir yapı stoğuna ev sahipliği yapan Güneş Sokak'a çevirmektedir. Bu kapsamda, sokağın ilk konut örneği olan Güven Yapı Kooperatifi'nin inşa edildiği 1936 yılı ve yerleşim dokusunun yerini iş yerleri ve ofislere bırakmaya başladığı 1981 yılı arasında kalan sürece odaklanılmıştır. Konut yapılarının sokaktaki baskın mimari doku olarak varlığını sürdürdüğü 1936-1981 yılları arasında konut tipleri ve barınma kültüründe gerçekleşen dönüşümlerin çok merkezli bir anlatıyla ele alınması metnin temel kurgusunu oluşturur. Bu kurgunun inşası, siyasal ve mimari dönemeçleri dikkate alan daha makro bir anlatıyla, sokak sakinlerinin hikâyelerine odaklanan mikro bir anlatıyı birlikte örerek gerçekleştirilmiştir.
Buradan hareketle, çalışmanın ilk bölümünde mimarlık tarih yazımı ve yöntem olarak belirlenen sözlü tarihin kavramsal olarak birlikte nasıl işleyebileceği tartışılmış ve alternatif veri toplama teknikleri kullanmanın geleneksel tarih yazımının söylem ve kapsam sınırlarını genişletebileceği noktalar deşifre edilmiştir.
İkinci bölümdeki temel yönelim, araştırma sahasının geleneksel mimarlık anlatısı kapsamında konumlandığı noktayı belirlemek olmuştur. Bu doğrultuda, literatür taraması ve arşiv belgeleri aracılığıyla sokağın ve yakın çevresinin iskana açılma süreçleri bütünlüklü bir şekilde hikâyeleştirilmiştir. İmar kanunları ve kararlarındaki değişikliklerin, sokaktaki konutların biçimsel özelliklerine ve dolayısıyla sokağın siluetine yönelik etkileri kayda alınmıştır. 
Ana bulguların işlendiği üçüncü başlıkta, görüşmecilerin söylemleri referans alınarak mekânsal bir anlatı üretmek temel hedeftir. Belirlenen dönemlerdeki mevcut fiziki çevrenin, baskın konut tipolojisinin ve dönüşüm safhalarının, onlara birinci elden tanıklık eden bireylerin günlük hayatında nasıl yankılandığı anlatılmıştır. Bu yankıların bir önceki başlıkta sınırları çizilen resmi anlatıyla çakıştığı ve ayrıştığı noktaların tespiti de içeriğin bir parçasıdır.

Abstract:
How can we read architectural historiography in the light of oral individual narratives of the oral history? Can such a multifaceted reading offer some alternatives routes to understand history of housing in Turkish capital city Ankara? The present work delves into answering these questions by way of looking at Güneş Sokak, a neighbourhood which has been home to variety of building stock from different periods. In this context, the study comprises the period between 1936 -the year that signifies the construction of houses of Güvenevler Cooperative Housing- and 1981, which could be seen as the beginning of the change of building fabric with the proliferation of offices and working places. It particularly focuses on the changing type of buildings and dwelling culture with a multifaceted narrative in the period of 1936-1981, during which residential usage of buildings was dominant. Building of this multifaceted narrative knitted with the individual memories of inhabitants and more macro processes taking consideration of political and architectural turns.
In the first part of the study, collaborative usage of conceptual tools that architectural history and oral history methodology will be discussed. Then benefits of how utilization of alternative data gathering techniques might extend the scope and discourse of the conventional historiography will be deciphered.
The second part of the study is aiming at locate the place of research field within the conventional architectural narrative. For this purpose with the assistance of archival documents, literature review and processes of legally opening of the street and its immediate environment to habitation were reviewed. Impacts of Construction Zoning Law and decisions on the physical characteristics, hence on the silhouette of Güneş Sokak are documented.
The final part of study is aiming at producing a spatial narrative which relies on the individual discourses of interviewees. Reflection of physical environment, dominant dwelling typology and phases of its transformation during the targeted period on everyday life of inhabitants of the street were elaborated. In addition, determining convergence and divergence of these reflections with official historical narratives are of the high interest in this part.