Kuzey Makedonya ve Türkiye'deki vakıfların kurumsal yönetişim ilkeleri bağlamında karşılaştırılması
Comparison of foundations in North Macedonia and Turkey in terms of corporate governance principles
Yazar: ELJİF HAJRULA ASLAN
Danışman: PROF. DR. NECLA ÖYKÜ İYİGÜN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kurumsal yönetim = Corporate governance ; Kuzey Makedonya = North Macedonia ; Makedonya = Macedonian ; Türkiye = Türkiye ; Vakıflar = Foundations ; Yönetişim = Governance ; Yönetişim kurumları = Governance institutions ; Şeffaflık = Transparency

Özet:
Dünyada yaşanan krizlerle beraber kurumsal yönetişim kavramı gündemin en üst sıralarında yer almış ve farklı bir noktaya dönüşmüştür. Gerçekleşen bu dönüşüm sadece ticari işletmeleri değil, kamu kurumlarını ve sivil toplum kuruluşlarını da etkilemiştir. Sivil toplum kuruluşları, özellikle vakıflar pek çok alanda faaliyet göstererek önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Gönüllü kuruluşlar olarak bir gaye için yola çıkan vakıfların gayelerine ulaşmasında alana özgü güncel kurumsal yapıları ve yönetim yaklaşımlarını benimsemeleri önem arz etmektedir. 
Günümüzde vakıflardan beklentiler artmıştır, bu beklentilerin başlıcaları; kurumsallaşma, ideal örgüt yapısına ulaşmış olma, iyi bir yönetim sistemine sahip olma, kurumsal yönetişim ilkelerini uygulama, hesap verebilir ve şeffaf bir mali denetim sistemine sahip olmadır. Bu kapsamda vakıfların kurumsal yönetişim aracılığıyla yönetimin şahsi isteklerinden uzaklaştırılarak bağımsız örgüt yapısına sahip olmaları gerekmektedir. Tepe yönetimin şeffaf, adil, hesap verebilir ve sorumluluk içinde yönetmesi anlamına gelen kurumsal yönetişim şirketler için önemli olduğu kadar vakıflar için de hayati öneme sahiptir.
Kurumsal yönetişim ilkelerinin uygulama konusu güncel bir sorun teşkil etmesi sebebiyle bu çalışma Türk ve Kuzey Makedonya vakıflarını kurumsal yönetişim ilkeleri çerçevesinde bir bütün olarak incelemek ve karşılaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması desenine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenen katılımcılarla yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Verilerin analizinde MAXQDA yazılım programı kullanılarak kod, kategori ve temalar elde edilmiştir. 
Çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara göre her iki ülke de vakıf kurumlarının kurumsal yönetişim ilkeleri açısından oldukça kapsamlı yasal çerçevelere sahiptir. Hesap verebilirlik ilkesi açısından iki ülke arasında en temel fark, merkezî düzenleyici kurum kavramıdır. Türkiye, Devlet Vakıf Kurullarının işlevlerini izlemek için merkezi Vakıf Genel Müdürlüğüne sahipken Kuzey Makedonya'da benzer işlevleri izlemek için yalnızca vakıfların kendi mütevelli heyeti bulunmaktadır. Şeffaflık konusunda ülkeler arası karşılaştırma yaptığımızda, Türk vakıflarının kurum faaliyetleri, finansal bilgileri paylaşma konusunda daha şeffaf olduğu görülmektedir ve vakfın bu davranışı kuruma olan güveni arttırmaktadır. Günümüzde şeffaflığın, yönetimin en önemli konularından biri olan sürdürülebilir kurumların vazgeçilmez unsurlarından olduğu ve bu durumun bu çalışmada da tespit edildiği göz önüne alındığında, Kuzey Makedonya vakıflarına da şeffaflık anlayışı ile ilgili farkındalık oluşturması önerilmektedir.

Abstract:
With the crises experienced in the world, the concept of corporate governance has been at the top of the agenda and has turned into a different point. This transformation has affected not only commercial enterprises, but also public institutions and non-governmental organizations. Non-governmental organizations, especially foundations, fill an important gap by operating in many fields. It is important for foundations that set out as voluntary organizations to achieve their goals, to adopt current institutional structures and management approaches specific to the field.
Today, expectations from foundations such as institutionalization, reaching the ideal organizational structure, having a good management system, applying corporate governance principles, and having an accountable and transparent financial audit system have increased. In this context, foundations should have an independent organizational structure by being removed from the personal wishes of the management through corporate governance. Corporate governance, which means that top management manages transparently, fairly, accountably and responsibly, is as vital for foundations as it is important for companies.
Since the application of corporate governance principles is a current problem, this study has been prepared to examine and compare Turkish and North Macedonian foundations as a whole within the framework of corporate governance principles. The study was carried out based on the case study pattern, one of the qualitative research methods. Semi-structured interviews were conducted with the participants determined by the purposive sampling method. In the analysis of the data, codes, categories and themes were obtained by using the MAXQDA software program.
According to the findings obtained as a result of the study, both countries have quite comprehensive legal frameworks in terms of corporate governance principles of foundation institutions. The main difference between the two countries in terms of the principle of accountability is the concept of central regulatory agency. The Republic of Turkey has a central Foundation General Directorate to monitor the functions of the State Foundation Boards, while in North Macedonia there are sole trustees of foundation assets. When we make a cross-country comparison on transparency, it is seen that Turkish foundations are more transparent in terms of corporate activities and sharing financial information. This behavior of the foundation increases the trust in the institution. Considering that transparency is one of the indispensable elements of sustainable institutions, which is one of the most important issues of management, and this situation has been determined in this study, it is recommended that North Macedonian foundations also raise awareness about the understanding of transparency.