Avrupa Birliği ve Türk demiryolu sektöründe serbestleşme
Liberaalization in European Union and Turkish railway sector
Yazar: ÖMER TANGÜL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖMER TANJU DURUSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Uluslararası İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Demir yolları = Railways ; Demir yolu işletmeleri = Railway businesses ; Demir yolu taşımacılığı = Railway transportation ; Serbestleşme = Liberalization ; Yenilik = Innovation

Özet:
Demiryolu sektörünün kurumsal ve siyasal organizasyonun değişmesi ülkeden ülkeye farklılık göstermekte ve başlangıçtaki konumuna bakarak her ülke için özel çözümler gerektirmektedir. Türkiye'de bunun anlamı, demiryolu ulaşımının serbestleşmesi ve yeni demiryolu şirketlerinin modern yolcu taşımacılığı ile modern lojistik piyasalarında etkin bir şekilde çalışabilmesidir. Demiryolu sektörünün teşkilatlanması göz önünde bulundurulduğunda; Avrupa'da ve diğer ülkelerdeki uygulamalar, demiryolunun günümüzdeki rolünün, ticari amaçlı yönetimin yanı sıra demiryolu şirketleri ile devlet arasında yeterli düzeyde bir mesafe bulunması gerektirdiğini kanıtlamıştır. Demiryolu şirketlerinin yük ve yolcu taşımacılığında ortaklarıyla eşit düzeyde işbirliği yapabilmesi, bakanlığa bağlı bir kamu kuruluşu olarak yönetilmesinden çok daha önemlidir. 1995'den beri Türk demiryolu sektörünün yeniden yapılandırılması veya reformu için birçok çalışma yapılmış ve önerilerde bulunulmuştur. İlk çalışmaların odağında modernizasyon, işletme akışının düzenlenmesi ve iş yönetimi prensibinin getirilmesi konuları varken daha sonraki çalışmalar AB reform felsefesine dayanarak, demiryolu yönetiminin modernizasyonu ve altyapı işletmeciliği ile tren işletmeciliğinin ayrılması konuları üzerine yoğunlaşmıştır. Avrupa, demiryolu reform çalışmalarına 1991'de başlamıştır ve süreç hala devam etmektedir. Türkiye, Avrupa'daki en iyi uygulamayı alıp, başkalarınca yapılmış maliyetli hatalardan kaçınmak istemektedir. Bu çalışma, AB ülkelerinin demiryolu reformu deneyimlerini dikkate alarak mevcut durumdan istenen duruma geçiş sürecinin nasıl yapılması gerektiği ve sürdürülebilir çözümlere nasıl varılacağı ile birlikte Türkiye demiryolu ulaştırmasının serbestleştirilmesine yönelik bir strateji çerçevesi ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
Change of institutional and political organization of the rail sector differs per country and requires a specific solution per country dependant on the start situation. In Turkey it means to liberalize the railways and to organize the new railway companies as business organizations that can efficiently operate on modern passenger transport market and modern logistics markets. Regarding organization of the rail sector practice in Europe and elsewhere has proven that nowadays role of the railway requires commercial acting management and sufficient distance between the railway companies and the State. It is more important that the railway companies can cooperate on equal level with partners in freight logistics and public passenger transport than that they are managed as a State ministry organization. Since 1995 several studies and proposals for restructuring or reform of Turkish Rail Sector have been produced. Early studies focused on modernization, streamlining of operations and introduction of business management. Later studies were based on the EU reform philosophy which includes also modernization of railway management and separation of infrastructure management and railway operations. Europe started with such reform objectives in 1991 and the process is still ongoing. Turkey wants to adopt best practice in Europe and to avoid costly mistakes made by others. This study aims to provide proposal for strategy framework for Turkish railway liberalization including the transition from current situation to the desired situation; how to do it and how to achieve sustainable solutions by taking into account EU countries railway reform experience.