Okuma kültürü bağlamında ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma etkinliklerinin incelenmesi
Examination of reading activities in secondary school Turkish textbooks in the context of reading culture
Yazar: BERNA KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU ÇILDIR
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkçe derslerinde öğrencilerin kazanması istenen hedeflere ulaşmak amacıyla kullanılan en temel kaynak Türkçe ders kitaplarıdır. Türkçe ders kitapları okuma kültürünün oluşmasında ve gelişmesinde önemli yere sahip bir araçtır. Kitaplardaki metin ve etkinlikler vasıtasıyla öğrencilerin okuma becerilerini geliştirmeleri ve bunu okuma kültürüne dönüştürmeleri sağlanır.
Bu da öğrencilerin yaşam boyu sürecek bir okuma serüvenine olanak tanır ve okuma kültürünün toplumsal olarak yaygınlaşmasını sağlar. Bu çalışmanın genel amacı ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma etkinliklerini okuma kültürü bağlamında incelemektir. 5,6,7 ve 8.sınıflarda okutulmakta olan dört adet Türkçe ders kitabı bu çalışmanın materyallerini oluşturmaktadır. Çalışmada Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma etkinliklerine ilişkin veriler, doküman incelemesi yöntemiyle toplanmış ve elde edilen veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir.
Araştırmanın sonucunda Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma etkinliklerinin okuma kültürü basamaklarının her sınıf seviyesinde yer aldığı tespit edilmiştir. Ancak bu dağılımın dengeli olmadığı daha çok temel okuma yazma becerisi basamağında yığıldığı saptanmıştır. Okuma etkinliklerinin niteliği incelendiğinde ise etkinliklerin üst düzey becerileri yansıtmadığı daha çok alt düzey düşünme becerilerinde kaldığı görülmüştür. Aynı zamanda okuma etkinliklerinin tek düze ve çeşitlilik bakımından yetersiz olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarından yola çıkarak Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma etkinliklerinin okuma kültürü edinme sürecine katkı sağlayacak ve öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini destekleyecek şekilde hazırlanması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Sözcükler: Okuma Kültürü, Türkçe Ders Kitapları, Okuma Etkinlikleri.

Abstract:
The most fundamental resource used to achieve the objectives intended for students in Turkish lessons is Turkish textbooks. They play a vital role in development and improvement of reading culture. Through the text and activities in these books, students develop their reading skills and transform them into a reading culture. This also enables students to embark on a lifelong reading journey and contributes to the social widespread dissemination of reading culture within society.
The primary aim of this study is to examine the reading activities present in Turkish textbooks for secondary school students, within the context of promoting a reading culture. This research draws on four Turkish textbooks designed for grades 5, 6, 7 and 8, data related to reading activities in Turkish textbooks were collected through document analysis method and the obtained data were analyzed by descriptive analysis.
The findings of the research reveal that the steps towards improving a reading culture are incorporated within the reading activities across all grade levels. However, this distribution is observed to be somewhat imbalanced, with a heavier emphasis on basic literacy skills. When the quality of reading activities was examined, it can be observed that the activities do not reflect higher- level thinking skills, rather, they predominantly remain at lower- level thinking skills. Additionally, the study highlights that reading activities are uniform and lack variety. Considering these results, it is suggested that the reading activities in Turkish textbooks should be prepared in a way that will contribute to the process of acquiring a reading culture and support the high-level thinking skills of the students.

Keywords: Reading Culture, Turkish Textbooks, Reading Activities.