Bir sigara bırakma polikliniğine başvuran hastaların 6 yıllık süreçteki sigara bırakma durumları ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
The evaluation of the patients who applied to a smoking cessation polyclinic and their smoking cessation status during 6 years and the affecting factors
Yazar: ESMA MUTLU
Danışman: PROF. DR. KAMİLE MARAKOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Nikotin = Nicotine ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation

Özet:
Amaç: Çalışmamız aile hekimliği kliniği bünyesinde hizmet vermekte olan sigara bırakma polikliniğimize başvurmuş hastaların sosyo-demografik özelliklerini karşılaştırmak, sigara bırakmada etkili olan faktörleri incelemek, kullanılan tedavi yöntemlerinin sigara bırakma başarısına etkisini ve polikliniğimizdeki sigara bırakma sıklığını değerlendirmek istenmiştir. Ayrıca nüks nedenlerini belirlemek, sigara içmeye devam eden hastaların sigara bırakma polikliniğimize yeniden başvurma isteklerini değerlendirerek sigara bırakmayı tekrar düşünmesini sağlamak amacıyla yapılmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Şubat 2015–Aralık 2020 tarihleri arasında sigara bırakma tedavisi amacıyla polikliniğimize başvurmuş olan hastalardan telefonla ulaşarak anketimiz hakkında bilgi verdikten sonra katılmayı kabul eden 1207 hasta dahil edilmiştir. Veri toplama, dosya taranması ve telefonla anket doldurma yöntemi kullanılarak gerçekleştirildi. Veri toplama araçları olarak; Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi, Beck Depresyon Ölçeği ve hastaların sosyodemografik ve sigara kullanım özelliklerinin yer aldığı sigara bırakma polikliniği veri formu kullanılmıştır. 
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 1207 bireyin %81'i (n=978) erkekti. Yaş ortanca değeri 37 (min:15, maks:74) idi. Hastaların %68,8'inin (n=831) evli, %40,8'inin (n=493) üniversite ve üzeri mezunu, %20,8'inin (n=251) kronik bir hastalığı vardı. Bireylerin sigara içme özelliklerini incelediğimizde; sigara başlama yaşı ortanca değeri 16 (min:5, maks:50) idi. Günlük içilen sigara sayısı ortanca değeri 20 (min:3, maks:80), paket/yıl tüketim miktarı ortanca değeri 20 (min:1, maks:108), Fagerstrom Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT) puanı ortalaması 5,94 ± 2,37 (min:0, maks:10) idi. Sigarayı bırakmak isteyen bireylerin %40,6'sının (n=490) yaşadıkları evde sigara kullanan bir aile üyesi vardı. Anketimize katılan 1207 hastanın son durumları (3ay-6ay) değerlendirildiğinde %29,6'sı (n=357) sigarayı bıraktığını, %41,7'si (n=503) bırakıp tekrar başladığını, %28,7'si (n=347) ise sigarayı hiç bırakmadığı öğrenildi. Evli olanlar (p=0,027), ilkokul mezunu olanlar (p=0,045), memur olanlar (p=0,032), kronik hastalık olanlar (p=0,025), sigara başlama yaşı daha geç olanlar (p=0,049),  paket/yıl miktarı daha az olanlar (p=0,002), evde kendisinden başka sigara içen birey olmayanlar (p=0,024), alkol kullanımı olmayanlar (p=0,009), çevresinden sosyal destek almış olanlar (p=0,019) sigara bırakma devamlılığı istatiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek idi. Daha önce 5 kez ve üzeri sigara bırakma deneyimi olan hastaların 1.ay(p˂0,001) ve 3. ay (p˂0,017) başarıları anlamlı derecede yüksek idi. Başvuru yaşı (p=0,008), polikliniğe gelme sayısı (p˂0,001), telefonla aranma sayısı (p˂0,001) arttıkça sigara bırakma başarısı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmaktaydı. Sigara bırakmak için başvuran hastalara Ücretsiz ilaç verilmesi başarıyı olumlu etkilemekteydi. Aylara göre genel başarı sıklığına bakıldığında 1 aylık %69,8,  3 aylık %57,1, 6 aylık %46,6, 12 Aylık %35,1, 24 ay ve üzeri %25,9 olup, vareniklin kullanan hastaların sigarayı bırakma başarısı anlamlı derecede yüksek bulundu. Hiç sigarayı bırakamamış ve bırakıp tekrar başlamış 850 hastaya nedeni sorulduğunda en sık şiddetli içme arzusu (%26,9), artmış stress (%19,5) olduğu beyan edildi. Farmakoterapi kullanan 1084 hastanın 140'ı yan beyan etti. Yan etki görülen 140 hastanın %76,4'ü (n=107) vareniklin, %16,4'ü (n=23) bupropion, %7,1'i (n=10) NRT kullanmıştır.
Sonuç: Aile hekimi olarak, polikliniğe başvuran her hastanın sigara kullanım durumu sorulmalı, sigara kullanımının hangi evresindeki bireyle karşılaşıyor olursa olsun, sigarayı bırakması tavsiye edilmeli ve destek olunmalıdır. Hastaya en uygun farmakolojik tedavi başlanmalı, ilacın etkin süre kullanılmasının sağlanması için izlemlerin düzenli yapılması gerekmektedir. Yüz yüze görüşme dışında telefon ile düzenli takip yapılmalı bu süreçte yaşayabileceği olaylar hakkında uyarmalı ve tavsiyelerde bulunmalıyız. En önemlisi gençlerin başlamaması için ilköğretim çağlarında sigara ile mücadele stratejilerinin uygulanması gerektiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Aim: In our study, it was aimed to compare the sociodemographic characteristics of patients who applied to our smoking cessation outpatient clinic, which serves within the family medicine department, to examine the factors affecting smoking cessation, to evaluate the effect of the treatment methods used on the success of smoking cessation and the frequency of smoking cessation in our outpatient clinic. In addition, the study was carried out to determine the causes of relapse, to evaluate the willingness of patients who continue to smoke to reapply to our smoking cessation outpatient clinic, and to make them reconsider quitting smoking.
Materials and Methods: Among the patients applied to our outpatient clinic for smoking cessation treatment between February 2015 and December 2020, 1207 patients who agreed to participate after giving information about our survey by telephone were included. Data collection was carried out using file scanning and telephone survey method. As data collection tools; The Fagerstrom Test for Nicotine Dependence, the Beck Depression Scale and the Smoking Cessation Clinic Data Form, which included the sociodemographic and smoking characteristics of the patients, were used.
Findings: 81% (n=978) of 1207 individuals included in our study were male. The median age was 37 (min:15, max:74). 68.8% (n=831) of the patients were married, 40.8% (n=493) had a university degree or higher, and 20.8% (n=251) had a chronic disease. When we examined the smoking characteristics of the individuals; The median age of smoking onset was 16 (min:5, max:50). The median value of the number of cigarettes smoked per day was 20 (min:3, max:80), the median value of the package/year consumption amount was 20 (min:1, max:108), the mean Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND) score was 5.94 ± 2.37 (min:0, max:10). 40.6% (n=490) of the individuals who wanted to quit smoking had a family member who smoked in their home. When 1207 patients who participated in our survey were evaluated their latest smoking status (3 months-6 months), 29.6% (n=357) quitted smoking, 41.7% (n=503) quitted and started again, 28.7% (n=347) patients never quitted smoking. Those who are married (p=0.027), primary school graduates (p=0.045), civil servants (p=0.032), those with chronic diseases (p=0.025), those who started smoking at advanced ages (p=0.049), those with lesser pack/year smoking amount (p=0.002), those who do not have smokers other than themselves at home (p=0.024), those who do not use alcohol (p=0.009) and those who have received social support from their environment (p=0.019) were statistically at higher significance in smoking cessation rates. The success of the patients who had 5 or more previous smoking cessation experiences at the first month (p˂0.001) and the third month (p˂0.017) was significantly higher. As the age at admission (p=0.008), the number of visits to the outpatient clinic (p˂0.001) and the number of phone calls (p˂0.001) increased, the success of smoking cessation increased statistically significantly. Giving the medications for free to patients who applied to quit smoking had a positive effect on cessation success. When the overall success rate is examined by months, it was found as 69.8% for 1 month, 57.1% for 3 months, 46.6% for 6 months, 35.1% for 12 months, 25.9% for 24 months and above, and the success of smoking cessation of patients using varenicline was found significantly higher. When the reason was asked to 850 patients who had never stopped smoking or started again, they stated that the most frequent reasons were strong desire to smoke (26.9%) and increased stress (19.5%). 140 of 1084 patients who used pharmacotherapy reported side effects. Out of 140 patients with side effects, 76.4% (n=107) used varenicline, 16.4% (n=23) bupropion, and 7.1% (n=10) NRT.
Conclusion: As a family physician, every patient who applies to the outpatient clinic should be asked about his/her smoking status, no matter what stage of smoking they encounter, they should be advised to quit smoking and be supported in this regard. The most appropriate pharmacological treatment should be started for the patient and regular follow-ups should be made to ensure that the drug is used for an effective time. Apart from face-to-face meetings, regular follow-ups should be made via phone calls, and we should warn and give advice about the events that may occur in this process. Most importantly, we think that strategies to combat smoking should be implemented in primary school ages so that young people do not start smoking.