Afrika'da insan haklarının hukuki düzeyde korunması ve uluslararası yargı mekanizmaları
Legal protection of human rights in Africa and international judicial mechanisms
Yazar: İLKNUR SARUHAN
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ERSİN ORALLI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Ortadoğu ve Afrika Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
İnsan hakları kavramı ve insan haklarının ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde korunması, İkinci Dünya Savaşı'nı takip eden süreçte önemini artırmıştır. Afrika'da insan haklarının ve koruma mekanizmalarının gelişimi görece yeni bir döneme tekabül etmekte ve uluslararası insan haklarını koruma mekanizmalarının aktif olarak varlık gösterdiği bir alan olmaktadır. Bu tez kapsamında Afrika'da insan haklarının korunmasında uluslararası yargı mekanizmalarının etkisi araştırılmıştır. Bu bağlamda insan hakları ve korunması kavramı, Afrika Birliği ve Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı etrafında şekillenen koruma sistemi ve nihayet Uluslararası Ceza Mahkemesi, Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Sierra Leone Özel Mahkemesi'nin gördüğü davalar incelenerek uluslararası yargı mekanizmalarının Afrika'daki insan haklarını koruma mekanizmasına etkisi değerlendirilmiştir. Literatür taraması ve birincil kaynakların incelenmesi ile tamamlanan araştırmada, uluslararası yargı mekanizmalarının bölgedeki insan hakları ihlallerine ilişkin meselelerde alternatif bir güvence sunması, savaş suçlularının yargılanması ve içtihat oluşturulması açısından olumlu yönde katkı sunduğu değerlendirilmiştir. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ulusal mekanizmaların gelişimini asiste etmesi, içtihada katkı sunması ve barış süreçlerini hızlandırması anlamında insan haklarının korunmasına yönelik uzun vadeli ve dönüştürücü bir etkisi bulunmaktadır. Ancak yargılama sürecinin ağır işlemesi, Afrika devletlerinin uluslararası yargı yetkisini kabul etmekte isteksiz olması ve yargılama sürecinde davayla ilgili ulusun iş birliğinin belirleyici olması kararların bağlayıcılığını zayıflatmış, caydırıcılık unsurunun tartışılmasına neden olmuştur. Uluslararası Geçici Ceza Mahkemeleri'nin ise Afrika'da insan haklarının korunmasında hem yargılama sürecine hem de bu alanda içtihat oluşmasına önemli katkılar sunduğu gözlenmiştir. Bu mahkemelerin yargı yetkisinin daha geniş olduğu ve bu nedenle Afrika'da insan haklarının korunmasına somut katkılar sunduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The concept of human rights and the protection of human rights at national, regional, and international levels have gained increasing significance in the aftermath of World War II. The development of human rights and protection mechanisms in Africa corresponds to a relatively recent period and represents an arena in which international human rights protection mechanisms operate actively. Within the scope of this thesis, the impact of international judicial mechanisms on the protection of human rights in Africa is investigated. In this context, human rights concepts and their protection, as well as the systems established by the African Union and the African Charter on Human and Peoples' Rights, are examined. This examination also includes an analysis of cases handled by international judicial bodies such as the International Criminal Court, the Rwanda International Criminal Tribunal, and the Special Court for Sierra Leone to assess their influence on human rights protection in Africa. Through literature review and analysis of primary sources, it was concluded that international judicial mechanisms contribute positively to offering an alternative guarantee for human rights violations in the region, prosecuting war criminals, and establishing precedents. The International Criminal Court has a long-term and transformative impact on the protection of human rights by assisting in the development of national mechanisms, contributing to jurisprudence, and expediting peace processes. However, the lengthy trial process, reluctance of African states to accept international jurisdiction, and decisive role of a nation's cooperation in the trial process have weakened the binding nature of decisions and led to debates about their deterrent effect. It has been observed that International Ad Hoc Tribunals have made significant contributions both to the trial process and the formation of jurisprudence in the protection of human rights in Africa. It has been concluded that these courts have broader jurisdiction and, therefore, make tangible contributions to the protection of human rights in Africa.