Toplam sağlık harcamaları ile çeşitli faktörler arasındaki ilişkinin, farklı zaman serileri yöntemleri ile analizleri: Türkiye örneği
Analyses of the relationship between total health care expenditures and various factors via multiple time series methods: The Turkish case
Yazar: SERHAT BÜYÜKTANIR
Danışman: DOÇ. DR. METİN DİNÇER
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kısa ve uzun dönemlerde toplam sağlık harcamaları üzerinde etkili olan faktörlerin belirlenmesidir. Bu çalışma için, kızamık aşılama oranı, atmosfere salınan CO2 emisyon miktarı, doktor sayısı ve hemşire sayısı bağımsız değişkenler ve toplam sağlık harcaması ise bağımlı değişken olarak belirlenmiştir.
1990-2018 Yılları arasında, Sağlık Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu, Dünya Bankası ve Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nden elde edilen bu değişkenlere ait veriler ile zaman serisi analizi yapılmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde, öncelikle değişkenlerin durağanlık testleri yapılmış, daha sonra ise sırasıyla, ARDL Sınır Testi ile kısa ve uzun dönem ilişkiler belirlenmiş ve Toda- Yamamato testi ile de nedensellikleri incelenmiştir.
Çalışmanın sonucunda ARDL Sınır Testine göre; Uzun dönemde toplam sağlık harcamasını, CO2 miktarının artması arttırırken, hemşire sayısındaki artmanın ise azalttığı bulunmuştur. Bulgulara göre uzun dönemde toplam sağlık harcaması üzerinde doktor sayısı ve kızamık aşılama oranının anlamlı bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Kısa dönemde, toplam sağlık harcamaları ile; kızamık aşılama oranı ve doktor sayısı arasında negatif yönlü, CO2 ve hemşire sayısı arasında ise pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir.
Toda-Yamamato Nedensellik Analizi sonuçlarında ise doktor sayısı ve hemşire sayısından kızamık aşılama oranına doğru; CO2'den doktor sayısı ve hemşire sayısına doğru nedensellik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Toplam sağlık harcamalarını azaltıcı yönde etkileri olmaları nedeniyle; Kısa dönemde doktor sayısı ve kızamık aşılama oranı artırılırken, uzun dönemde de hemşire sayısı artırılmalıdır. Ayrıca atmosfere salınan CO2 emisyon miktarını azaltacak şekilde kalkınma planlaması yapılması, CO2'in sağlık üzerine olan etkilerini azaltırken ülkenin ekonomik olarak büyümesine de engel olmayacaktır.

Anahtar Kelimeler: ARDL sınır testi, sağlık harcamaları, Toda-Yamamato nedensellik analizi, zaman serisi analizi

Abstract:
The aim of this study is to determine the factors that have an impact on total health expenditures in short and long terms. For this study, the measles vaccination rate, the amount of CO2 emissions released into the atmosphere, the number of doctors and nurses were determined as independent variables and total health expenditure was determined as dependent variable.
Between 1990 and 2018, time series analysis was carried out with data on these variables obtained from the Ministry of Health, Turkish Statistical Institute, World Bank and Organization for Economic Development and Cooperation. In the statistical analyses, first the stagnation tests of the variables were performed, and then, respectively, short and long-term relations were determined with the ARDL Bound Test and their causality was examined with the Toda-Yamamato Causality Analysis.
As a result of the study, according to the ARDL Bound Test; In the long term, total health expenditure was increased by the amount of CO2, while the increase in the number of nurses was found to decrease. According to the findings, it was determined that the number of doctors and the rate of measles vaccination had no meaningful effect on total health expenditure in the long term. In the short term, with total health expenditures; a negative relationship was found between the measles vaccination rate and the number of doctors, and a positive relationship between CO2 and the number of nurses.
In the results of the Toda-Yamamato Causality Analysis, from the number of doctors and nurses to the measles vaccination rate; It has been concluded that there is a causality from CO2 towards the number of doctors and the number of nurses.
Due to the fact that they have implications for reducing total health expenditures; In the short term, the number of doctors and the measles vaccination rate should be increased, while the number of nurses should be increased in the long term. In addition, development planning to reduce the amount of CO2 emissions released into the atmosphere will not prevent the country from growing economically while reducing the effects of CO2 on health.

Keywords: ARDL bound test, health expenditures, time series analysis, Toda-Yamamato causality analysis