Afet tıbbı açısından yeraltı hastaneleri modelinin geliştirilmesi: Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp fakültesi yeraltı hastanesi projesi
Developing underground hospital models in terms of disaster medicine:Bezmialem Vakif University Faculty of Medicine underground hospital project
Yazar: MİRAÇ NEVZAT KARAKOÇ
Danışman: PROF. DR. NURZAT ELMALI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN ERDOĞAN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Afet Tıbbı Ana Bilim Dalı / Afet Tıbbı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hastaneler = Hospitals ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Afet tıbbı = Disaster medicine ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Hastaneler = Hospitals ; Yer altı yapıları = Underground structures

Özet:
Afet yönetimi birçok disiplini kapsayan, özel uzmanlıklara ihtiyaç duyulan ve
kaynakların doğru kullanılmasını gerektiren bir planlama olarak kabul edilebilir. Bu
disiplinlerin en önemli ayaklarından biri de can kaybının azaltılmasında doğrudan
etkisi olan afetlerdeki sağlık hizmetleridir.
Bu araştırmanın amacı, bir doğal afet veya savaş sonucu ortaya çıkacak kitlesel
yaralanma durumunda hastanelerde tıbbi müdahalenin kesintiye uğramadan devam
etmesi ve kapasitelerinin arttırılması için yeraltı hastanesini modelinin geliştirilmesi
ve uygulanmasıdır. Afet ve acil durumlar için mevcut veya yeni yapılacak hastane
yapılarına ilişkin yeraltı hastanesi tasarımı ve geliştirilmesi için bir rehber
oluşturmak hedeflenmiştir. Bunun için Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi'nin yeni hastane projesi için yeraltı hastanesi modelini tasarlanmış ve
önerilmiştir.
Tasarım yapılırken, bir doğal afet veya savaş durumunda en hızlı ve modüler sağlık
hizmetini sunan ve kullanılan sahra hastaneleri temel alınmıştır. Yeraltı Hastanesi
Modeli ve Sahra Hastanesi için SWOT analizi ve SWOT matrisi çalışması
yapılmıştır. Daha sonra sahra hastaneleri standardı belirlemek için sahra hastanesi
üretimi ve projelendirmesi yapan firmalar ile yüz yüze görüşülerek ve ilgili literatür
taranarak veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerle Standart Seviye I, Standart Seviye
II, Standart Standart Seviye III ve Standart Seviye IV sahra hastaneleri standart
seviyeleri belirlenmiş ve bu seviyelere karşılık gelen yeraltı hastanesi alan
standartları olan Alan I, Alan II, Alan III ve Alan IV tanımlanmıştır. Bu standart
alanlar yeni projelendirilecek veya mevcut hastanelerin otopark veya rezerv alanları
için uygulanacak yeraltı hastane modelleri için temel oluşturmuştur. Belirlenen 
xv
standart seviye ve alan standartları verileri ile Seviye/Alan standartlarına göre ideal
kullanım matrisi geliştirilmiştir ve planlanan yeraltı hastanesi modelinin
verimliliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nin yeni hastane projesinde
uygulanması için önerilecek yeraltı hastane projesi için, yeni yapılacak tıp fakültesi
hastanesi proje çalışmasını yürüten Bezmialem Vakıf Üniversitesi Yapı İşleri
Direktörlüğü'nden çalışma yapılacak otopark alanının projesi alınmıştır. Yeraltı
hastanesi alan modeli oluşturulurken izlenecek yol için 6 maddelik bir prosedür
oluşturulmuştur. Bu prosedür uygulanarak, ilgili alana Proje-1 ve Proje-2 olmak
üzere iki proje çalışması yapılmıştır. Proje-1 projesi ile tüm ünitelerin yer aldığı,
kendi kendine yetebilen Alan IV modeli yeraltı hastanesinin uygulanması
önerilmiştir.
Proje-2 projesi ile tüm tıbbi bakımın yer aldığı, Alan IV modeli yeraltı hastanesi
üzerinde bazı değişiklikler yapılarak, mevcut hastanenin tıbbi bakım ve tıbbi bakım
altyapı kapasitesinin yeraltı hastanesini de karşılayabileceği öngörülmüş ve Sağlık
Hizmeti ünite yerleşiminde değişikliğe gidilerek bir çalışma yapılmış ve önerilmiştir.
Proje önerisi yapılan Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Yeraltı Hastanesi
için Yeraltı Hastanesi Afet Planı (YAHAP) hazırlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Afet, Afet Tıbbı, Afet Yönetimi, Yeraltı Hastanesi, Sahra
Hastanesi

Abstract:
Disaster management can be considered as a plan that covers multiple disciplines,
requires special areas of expertise and involves proper use of the resources. One of
the most important steps in these disciplines is the health services during disasters,
which have direct effect on minimizing the loss of lives.
The purpose of this research is to develop and apply the underground hospital model
for uninterrupted operation of medical responses and increasing capacities of the
hospitals in case of mass injuries to arise from any natural disaster or war. It is
intended to create a guideline for design and development of an underground hospital
regarding existing or future hospitals in the event of disasters and emergencies.
Therefore, underground hospital model has been designed and suggested for new
hospital project of the Bezmialem Vakif University Faculty of Medicine Hospital.
Design is based on the field hospitals that provide and use the fastest and modular
health services in case of natural disaster or war. SWOT analysis and SWOT matrix
studies were performed for the Underground Hospital Model and Field Hospital.
Then, data has been collected to define a standard for the field hospitals by holding
face to face meetings with the companies that generate and conceptualize projects for
field hospitals and scanning the relevant literature. With the data obtained, standard
levels as Standard Level I, Standard Level II, Standard Level III and Standard Level
IV were defined for field hospitals and Area I, Area II, Area III and Area IV as their
corresponding underground hospital area standards. These standard areas provided a
basis for underground hospital models to be applied for parking lot and reserve areas
for the future or existing hospitals. Ideal utilization matrix was developed by the
xvii
Level/Area standards via specified standard levels and area standards, and it is
intended to evaluate the efficiency of the planned underground hospital model.
For the underground hospital project to be suggested for application in the new
hospital project of the Bezmialem Vakif University Faculty of Medicine Hospital,
the project of the parking lot area to work on was obtained from Bezmialem Vakif
University Directorate of Construction, which carries out project studies on the new
faculty of medicine hospital to be built. A procedure containing 6 items was created
to be followed while creating the underground hospital area model. Applying this
procedure, two project studies as Project-1 and Project-2 were performed on the
relevant area.
The project called "Project-1" suggested application of the all units included, self
contained Area IV model underground hospital. The project called "Project-2"
stipulated and suggested that the medical care and medical care infrastructural
capacity of the existing hospital can cover the underground hospitals if certain
modifications are made on the Area IV model underground hospital, including the
entire medical care service, and a study was performed by changing the Health
Service unit placement. Underground Hospital Disaster Plan (YAHAP) has been
prepared for Bezmialem University Faculty of Medicine Underground Hospital that
was offered to be conceptualized for a project.
Keywords: Disaster, Disaster Medicine, Disaster Management, Underground
Hospital, Field Hospital.