İslâmi muhasebe standartlarını (AAOIFI) uygulayan İslâmi bankalarda genel sunum ve açıklama standardı uygulamalarının finansal performansa etkisi: Irak örneği
The effect of general presentation and disclosure standard practices on financial performance in Islamic banks applying Islamic accounting standards (AAOIFI): Iraq example
Yazar: SABA ABDULHADI ABDULRIDHA AL-KHAFAJI
Danışman: PROF. DR. YUNUS CERAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Finansal performans = Financial performance ; Irak = Iraq ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe standartları = Accounting standarts ; İslami Finansal Kuruluşlar İçin Muhasebe ve Denetim Organizasyonu = Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions ; İslami bankacılık = Islamic banking ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Araştırma, İslâmî bankaların Genel Sunum ve Açıklama Standardını ve bunun Irak'ta faaliyet gösteren İslâmî bankaların finansal performansının etkinliğini değerlendirmedeki rolünü ele almıştır. Araştırmanın problemi, Irak İslâmî bankaları tarafından yayımlanan finansal tablolar incelenerek ortaya konulmuştur. 
İslâmî finans kurumları Genel Sunum ve Açıklama Standardı, Irak İslâmî Finansal Kurumları Muhasebe, Denetim, Kontrol ve Etik Kurumu tarafından 1993 yılından bu yana yayımlanmış olsa da, bu finansal tabloların paragrafları için genel sunum ve açıklama uygulamaları sürecinde bir standardizasyon eksikliğinin var olduğu tespit edilmiştir. Öte yandan Irak'ta faaliyet gösteren tüm İslâmî bankalar, Irak Merkez Bankası'nın şemsiyesi altında ve talimatları mucibince faaliyet gösterse de, bu İslâmî bankaların Genel Sunum ve Açıklama Standardının gerekliliklerine bağlılıkları her zaman farklılık göstermiştir. Araştırma, İslâmî finans kurumları için Genel Sunum ve Açıklama Standardının gerekliliklerini tespit etmeyi, bu standardın madde ya da paragraflarının uygulanmasının önemini vurgulamayı ve gerekliliklerine uymanın olumlu etkilerini belirlemeyi amaçlamıştır. 
Bu bağlamda araştırmada İslami bankacılık sektöründe 2016-2020 yılları arasında Irak'ta faaliyet gösteren 14 İslami bankanın finansal performanslarını gösteren mikro faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Panel Veri Analizi kapsamında öncelikle oluşturulan dört model için Sabit Etkiler ve Tesadüfi Etkiler test sonuçları, bunlardan hangisinin etkin olacağına yönelik Hausman test sonuçları gösterilmektedir. Ardından Tesadüfi Etkiler GLS Regresyon sonuçları verilmiştir. Son olarak Panel analizlerinde otokorelasyon testi için Wooldridge'in korelasyon testi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; Model-1 için istatistiki olarak hiçbir anlamlı sonuç bulunamazken, Model-2, 3 ve 4 için ise sonuçlar güvenilirdir. Dolayısıyla İslami finans kurumların, (2016-2020) yılları aralığını kapsayan dönemde, finansal tablolarda Sunum ve Genel Açıklama Standardına bağlılığına yönelik genel eğilimi yansıttığını söylemek mümkündür. Irak'ta faaliyet gösteren İslami bankaların, varlıkların getiri oranı, mevduat tahsis oranı, özsermaye kârlılığı ve özkaynak tutarı değerlerine göre İslami finans kurumlarının sunum ve genel açıklama standardı gerekliliklerine uydukları gözlemlenmiştir.
Sonuç olarak araştırma sonuçları Irak'ta faaliyet gösteren İslami bankaların sunum ve genel açıklama standardını uygulama taahhüdünün artan önemini yansıttığını ve İslami muhasebe standartlarını uygulamalarına genel olarak bağlı kaldıklarını göstermektedir. Çalışmada, Irak'ta faaliyet gösteren İslâmî bankalardaki finansman ve yatırım işlemlerinin, araştırma sonuçlarına göre, İslâmî bankaların sunum ve genel açıklama standartlarıyla oldukça uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The research dealt with the standard of public presentation and disclosure of İslâmic banks and its role in evaluating the effectiveness of the financial performance of İslâmic banks operating in Iraq. The problem of the study was by looking at the financial statements issued by Iraqi İslâmic banks, it was noted that there is a lack of standardization in the presentation and disclosure process for the paragraphs of those financial statements, despite the issuance of the standard of presentation and general disclosure for İslâmic financial institutions by the Accounting, Auditing, Controls and Ethics Organization for İslâmic Financial Institutions Since 1993, and although all İslâmic banks operating in Iraq operate under the umbrella and instructions of the Central Bank of Iraq, these İslâmic banks varied in their commitment to the requirements of the standard of presentation and public disclosure. The study aimed to identify the requirements of the standard of public presentation and disclosure for İslâmic financial institutions and to determine the importance of applying the paragraphs of the standard and the positive effects of adhering to its requirements. 
In this context, the research aimed to determine the micro-factors showing the financial performance of 14 Islamic banks operating in Iraq in the Islamic banking sector between 2016 and 2020. The results of the Fixed Effects and Random Effects tests for the four models created primarily within the scope of the Panel Data Analysis are shown, as well as the Hausa test results for which of them will be effective. Then, Random Effects GLS Regression results were given. Finally, Wooldridge's correlation test was used for autocorrelation test in panel analyses. According to the research results; While there are no statistically significant results for Model-1, the results are reliable for Models-2, 3 and 4. Therefore, it is possible to say that it reflects the general trend of Islamic financial institutions towards adherence to the Presentation and General Disclosure Standard in financial statements during the period covering the December 2016-2020 years. It has been observed that Islamic banks operating in Iraq comply with the presentation and general disclosure standard requirements of Islamic financial institutions according to the return on assets ratio, deposit allocation ratio, return on equity and amount of equity.
As a result, the research results show that the Islamic banks operating in Iraq reflect the increasing importance of the commitment to implement the presentation and general disclosure standard and that they generally adhere to the application of Islamic accounting standards. In the study, it was concluded that the financing and investment transactions of Islamic banks operating in Iraq are quite compatible with the presentation and general disclosure standards of Islamic banks, according to the research results.