6 şubat depremini yaşamış depremzede kadınlardaki deprem sonrası menstrual değişiklik ve kontrasepsiyon durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of post-earthquake menstrual changes and contracepti̇ve status in women affected by the february 6 earthquake
Yazar: BÜŞRA ALTUN
Danışman: DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç:  Deprem gibi afetlerin bireylerde bıraktığı olumsuz etkiler özellikli grup olan kadınlar ve kız çocukları üzerinde daha fazladır. Cinsiyete dayalı eşitsizlikler, sosyal beklentiler ve özel durumlara (menstruasyon, gebelik, emzirme vb.) bağlı olarak bu grup daha ciddi riskler ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu risklerden biri de deprem nedeniyle yoğun stres maruziyetine bağlı menstrual siklus düzeninin etkilenmesidir. Kadınlarda menstrual döngü birçok faktörden etkilendiği gibi stresten de etkilenebilir ve döngüde bazı değişikliklere neden olabilir. Ayrıca deprem çiftlerin verdikleri kayıplara da bağlı olarak çocuk isteğinde değişikliklere neden olabilir. Deprem sonrası kaos durumlarında önceliklerin değişmesi ve erişim problemleri nedeniyle kontraseptif yöntemlere ulaşım zor olabilir. Bu da istenmeyen gebeliklere ve güvenli olmayan kürtajlara yol açar. Çalışmamızda deprem sonrası kadınların menstrual döngülerindeki değişiklikleri, depremin çocuk isteği ve kontrasepsiyon kullanımı üzerindeki etkisini görmek amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız tanımlayıcı-kesitsel bir araştırmadır. Çalışma 01.08.2023-01.02.2024 tarihleri arasında afet bölgesi ilan edilen 11 ildeki depremzede kadınlar üzerinden yürütülmüştür. Çalışmamıza katılmayı kabul eden 500 depremzede kadına, araştırmacılar tarafından hem yüz yüze görüşmeler yapılarak hem de anket formu linki paylaşımıyla web ortamında anket doldurtulmuştur. Anket formu, araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulmuştur. Toplamda 3 ayrı bölümün yer aldığı 59 sorudan oluşmaktadır. Anketin birinci bölümünde 10 sorudan oluşan sosyodemografik bilgiler bölümü, ikinci bölümünde 21 sorudan oluşan menstrual düzen soruları bölümü ve üçüncü bölümünde 28 sorudan oluşan kontrasepsiyonel durum soruları bölümü yer almaktadır. Verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS versiyon 22 ve R 3.3.2 yazılımlarından yararlanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamız dahil edilme kriterlerine uyan 500 depremzede kadının katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcı kadınların yaş ortalaması 35,7±17,3 (min=18, max=66) olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların medeni durumları %81,4'ü (n=407) evli, %15,4'ü (n=77) bekar, %3,2'si (n=16) boşanmış/duldur. Eğitim düzeylerinde en yüksek oran %69 (n=345) ile lisans ve üstüdür. Araştırmamızda deprem bir stres faktörü olarak katılımcıların menstrual düzenlerinde değişikliklere neden olmuştur. (p=0,001) Deprem sonrası konteynerde yaşayan kadınlarda evde yaşayanlara göre adet düzen değişikliği görülme oranı daha fazla görülmüştür. (p<0,001) Deprem öncesi, katılımcılardan kronik hastalığı olanların, olmayanlara göre adet düzensizliği oranı daha fazladır. (p=0,041) Deprem sonrası ise kronik hastalığı olanlar, deprem stresinin de etkisiyle kronik hastalığı olmayanlara göre adet düzensizliklerinde daha fazla artış yaşamışlardır. (p=0,40) Katılımcıların %42'si deprem sonrası hijyen kitlerine ulaşımda sıkıntı yaşamıştır. Çalışmamızda deprem sonrası hijyen kitlerine ulaşımda sıkıntı yaşayanlarda adet düzen değişikliği görülme oranı daha fazladır. (p=0,008) Katılımcı depremzede kadınların çocuk sahibi olma isteği deprem sonrası öncesine göre azalmıştır. (p=0,008) Deprem öncesi doğum kontrol yöntemi olarak herhangi bir yöntem kullanmayanların oranı (%20,8) deprem sonrası (%26,9) artmıştır. Deprem öncesi oral kontrasepsiyon kullanımı (%9,4) deprem sonrası (%5,9) azalmıştır. Deprem öncesi takvim yöntemi, kondom, RİA ve tüp ligasyonu kullananların sayıları deprem sonrası yine aynı yöntemi kullananlarla karşılaştırıldığında birbirine yakın sayılardadır. Çalışmamızda katılımcıların %8,1'i deprem öncesi doğum kontrol yöntemlerine ulaşmada zorluk yaşarken, deprem sonrası %18,3'ü doğum kontrol ihtiyacının karşılanamadığını belirtmiştir. Deprem sonrası yaşanılan yer ile depremin doğum kontrol yöntemi tercihlerini etkileme durumu karşılaştırıldığında, konteynerde yaşayanların tercihleri evde yaşayanlara göre daha çok etkilenmiştir. (p=0,046) 
Sonuç: Deprem maruz kalan herkeste olumsuz etkiler bırakmıştır. Ancak kadınlar ve kız çocuklarının yaşadığı ekstra zorluklar afet gibi olağanüstü durumlarda göz ardı edilmemelidir. Afet acil durum planlarına cinsel sağlık ve üreme sağlığı planları da entegre edilmelidir. Genitoüriner sistem enfeksiyon riski düşünülerek etkilenen bölgelerde genel hijyen (sabun, dezenfektan, tuvalet kağıdı, ıslak mendil) ve menstrual hijyen (menstrual dönemlerde kullanılan pedler) kitlerinin dağıtımı sağlanmalıdır. Deprem sonrasındaki süreçte karşılanamayan kontrasepsiyon ihtiyacının olumsuz etkileri göz önünde bulundurularak ücretsiz kontrasepsiyon dağıtımı yapılmalı ve depremzedelerin kullanmaları desteklenmelidir.

Abstract:
Aim :   The negative impacts of disasters such as earthquakes are more significant on women and girls, who are considered a vulnerable group. This group faces more serious risks depending on gender-based inequalities, social expectations and special situations (menstruation, pregnancy, breastfeeding, etc.). One of these risks is the impact on the menstrual cycle due to the exposure to intense stress caused by the earthquake. The menstrual cycle in women is affected by many factors and can also be affected by stress and may cause some changes in the cycle. Also, the earthquake may cause changes in the couple's desire for children depending on the losses they have experienced. In post-earthquake chaos situations, access to contraceptive methods may be difficult due to changing priorities and access problems. This leads to unwanted pregnancies and unsafe abortions. Our study, we aimed to observe the changes in women's menstrual cycles after the earthquake, as well as the impact of the earthquake on the desire to have children and the use of contraception.
Materials and Methods: Our research is a descriptive-cross-sectional study. The study was conducted on earthquake-affected women in 11 provinces declared as disaster areas between August 1, 2023 and February 1, 2024. The 500 earthquake survivors who agreed to participate in our study were interviewed face-to-face by researchers and also completed a survey online through a shared link to the survey form. The survey form was created by researchers by scanning the literature. It consists of a total of 59 questions divided into 3 sections. The first section includes 10 questions on sociodemographic information, the second section contains 21 questions on menstrual regulation, and the third section comprises 28 questions on contraceptive status. IBM SPSS version 22 and R 3.3.2 program was used to evaluate the data.
Result: Our study was conducted with the participation of 500 earthquake survivors who met the inclusion criteria. The average age of the participants was calculated to be 35.7 ± 17.3 years (min = 18, max = 66). Marital status of the participants, 81.4% (n=407) were married, 15.4% (n=77) were single, and 3.2% (n=16) were divorced/widowed. The highest rate of educational levels was 69% (n=345) with undergraduate and higher. In our study, the earthquake, as a stress factor, caused changes in the menstrual patterns of the participants. (p=0,001) After the earthquake, women living in containers had a higher rate of menstrual changes than those living at home. (p<0,001) Before the earthquake, the rate of menstrual irregularities was higher among participants with chronic diseases compared to those without (p=0,041). After the earthquake, those with chronic diseases experienced a greater increase in menstrual irregularities than those without chronic diseases, due to the effect of earthquake stress. (p=0,40) The 42% of the participants experienced difficulties accessing hygiene kits after the earthquake. In our study, the incidence of changes in menstrual regulation was higher among those who faced difficulties accessing hygiene kits. (p=0.008) Participating women's desire to have children decreased after the earthquake compared to before. (p=0.008) The rate of those not using any birth control methods increased from 20.8% before the earthquake to 26.9% after the earthquake. The use of oral contraceptives decreased from 9.4% before the earthquake to 5.9% after the earthquake. Before the earthquake, the numbers of those using calendar method, condoms, IUDs, and tubal ligation were similar to those using the same methods after the earthquake. In our study, 8.1% of participants had difficulty accessing birth control methods before the earthquake, while 18.3% reported that their birth control needs were not met after the earthquake. When comparing the impact of living conditions after the earthquake on birth control method preferences, those living in containers were more affected compared to those living in houses (p=0.046).
Conclusion: Everyone affected by the earthquake has experienced negative impacts. However, the additional challenges faced by women and girls in extraordinary situations such as disasters should not be overlooked. Emergency disaster plans should integrate sexual and reproductive health plans. Considering the risk of genitourinary system infections, distribution of general hygiene kits (soap, disinfectant, toilet paper, wet wipes) and menstrual hygiene kits (pads used during menstrual periods) should be ensured in the affected areas. Considering the negative effects of unmet contraceptive needs after the earthquake, free distribution of contraceptives should be implemented, and support should be provided to ensure that earthquake survivors use them.