Mükelleflerin hakları konusundaki farkındalık düzeyi: Sakarya örneği
Awareness level of taxpayers' rights: Example of Sakarya
Yazar: HACER KABA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FURKAN BEŞEL
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Mükellef = Taxpayer ; Mükellef hakları = Taxpayer rigts ; Vergi Usul Kanunu = Tax Procedural Code ; Vergi mükellefi = Taxpayer

Özet:
Kamu harcamalarının temel finansman kaynağı vergilerdir. Bu bağlamda özellikle son yıllarda mükellef hakları önem kazanmış ve vergi idaresi konu kapsamında yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Mükelleflere kanun yoluyla koruma sağlayan bazı haklar tanınmıştır. Mükellef Hakları Bildirgesinde mükelleflere yönelik taahhüt niteliğinde bazı ifadelere yer verilmiştir. Bununla birlikte, gelişmeler tek başına yeterli olmamakta asıl önemli olan nokta mükelleflerin bu haklarından ne kadar farkında olduğu ve mükelleflerin vergi idaresinin bildirgede yer verilen taahhüt niteliğindeki ifadelere dair tutumuna katılım düzeyidir.
Temelinde vergisel işlemlere mükellef gözünden bakabilmek, mükellefe karşı özel sektördeki müşteri odaklı yaklaşıma benzer bir yaklaşım sergilemek ve en önemlisi ise mükellef ile vergi idaresi arasındaki ilişkileri yasal yollarla düzenlemek olan mükellef hakları, mükellefleri devletin otorite gücüne karşı koruyucu düzenlemeler olarak tanımlanabilmektedir. Küreselleşme olgusuyla birlikte mükellef haklarının önemi giderek artmıştır.
Çalışmada mükelleflerin Vergi Usul Kanunu'ndan kaynaklanan hakları konusundaki farkındalığı ve Mükellef Hakları Bildirgesinde yer alan ifadelere Vergi İdaresi'nin uyum düzeyinin ölçülmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada amaç doğrultusunda Sakarya ilinde 548 gelir vergisi mükellefine anket uygulaması yapılmıştır.
Çalışmanın sonucunda sanılanın aksine mükellefler Vergi Usul Kanununda yer alan hakları konusunda yeterince bilinç düzeyine sahip olduklarını ve Vergi İdaresinin Mükellef Hakları Bildirgesinde yer alan ifadelere yeterince uygun davrandığını düşündüklerini ifade ettiklerine ulaşılmıştır. Ancak bununla birlikte, mükellef haklarının daha sistemli bir şekilde dizayn edilmesi gerekmekte ve mükelleflerin, hakları konusunda bilinç düzeylerinin arttırılması gerekmektedir.  Vergi idaresi yeniden yapılanma sürecinde mükellef ile daha sağlıklı iletişim kurmalı ve karşılıklı güven ortamı oluşturabilmelidir. Siyasi otorite karşısında zayıf konumda olan mükellef, kendisine tanınan haklar vasıtasıyla güvende olduğunu hissederse yükümlülüklerini daha sorunsuz yerine getirebilmektedir.

Abstract:
Basic financing sources of public expenditures are taxes. In this context, especially in recent years, taxpayer rights have gained importance and tax administration has entered the restructuring process within the scope of the issue. Taxpayers have been granted some rights to provide protection by law. In the Declaration of Taxpayer Rights, some expressions of commitment for taxpayers are included. In the Declaration of Taxpayer Rights is included some expressions of commitment. However, these developments only are not sufficient. The main point is how much taxpayers are aware of these rights and level of compliance of tax administration with the statements in the Declaration of Taxpayer Rights.
The taxpayer's rights, which are based on the taxpayer's ability to look at taxable transactions and, most importantly, to regulate the relations between taxpayer and Tax Administration in legal ways, can be defined as protective arrangements against the authority power of the taxpayer. With globalization, the importance of taxpayer Rights has increased steadily.
In this study, it is aimed to measure the awareness of the Rights of taxpayers stem from the Tax Procedure Law and also is aimed to measure the level of compliance of the Tax Administration statements in the Declaration of Taxpayer Rights. In this study, the survey application was made to 548 income tax payers in Sakarya province for the purpose. However, taxpayer rights need to be designed more systematically and awareness of taxpayers ' rights should be increased. Tax administration should communicate with taxpayer better in the restructuring process. In addition, the trust relationship between tax administration and taxpayer should be strengthened. If taxpayers feel that they are safe through the rights recognized to them, they can fulfill their obligations more smoothly.