Nesefi'nin Medârik'u-t Tenzil ve Hakâik'u-t Te'vil isimli tefsirindeki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi (Fâtiha, Bakara ve Âl-i İmrân Sûreleri) /
Yazar: VESİLE RAMANLI
Danışman: PROF. DR. HACI MUSA BAĞCI
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Al-i İmran suresi = Al-i İmran sura ; Bakara suresi = Bakara sura ; Fatiha suresi = Fatiha sura ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Medariku`t-Tenzil = Medariku`t-Tenzil ; Nesefi = Nesefi ; Rivayetler = Rumours ; Tahric = Explanation ; Tefsir = Commentary

Özet:
Bu çalışmanın konusu; Nesefî'nin Medârik'u-t Tenzil ve Hakâik'u-t Te'vil isimli tefsirinde Fâtiha, Bakara ve Âl-i İmrân sûrelerini tefsir ederken yer verdiği rivayetlerin tahric ve değerlendirilmesidir.
Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Nesefî'nin hayatı, yaşadığı coğrafya ve ilmi kişiliği hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Fâtiha ve Bakara sûrelerinde, İkinci bölümde ise Âl-i İmrân sûresi'nde bulunan rivayetler tahric edilip değerlendirilmiştir.
Yapılan araştırma ve kaynak taramaları neticesinde, Nesefî ve eserleri ile ilgili pek çok çalışma yapılmış olmasına rağmen yazıldığı günden bu yana tercih edilen ve okunan Medârik tefsirinde geçen rivayetlerin detaylı bir biçimde değerlendirildiği herhangi bir çalışmanın yapılmadığı tespit edilmiştir. Tarafımızca yapılan incelemede; Nesefî'nin rivayetleri senet açısından rivayet zincirine yer vermeden, metin açısından ise metni bütünüyle aktarmak yerine kasdını ortaya koyacak kısmı ile iktifa ederek ve kaynaklarda mevcut lafızları ile değil kendi ifadeleri ile manen aktardığı tespit edilmiştir. Çalışma boyunca, çalışma sınırları içinde tespit edilen her bir rivayet ile ilgili birincil olarak aynı ifadelerle yer aldığı kaynaklar, ikincil olarak küçük lafız farklılıkları ile bulunduğu kaynaklar ona da ulaşılamadığında aynı manayı ifade eden başka rivayetler üzerinden tahric ve sıhhat değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Sıhhat değerlendirmesi yapılırken senette bulunan raviler ile ilgili dipnotlarda tam isim, cerh-ta'dil ve ittisal bilgisi verilmiş olup bu bilgiler ışığında bir değerlendirme yapıldıktan sonra varsa rivayetle ilgili diğer değerlendirmelere yer verilmiş olup ihtiyaç halinde metin tenkîdi de yapılmıştır. Sonuç kısmında ise araştırmadan elde edilen veriler doğrultusunda Nesefî'nin ilk üç sûrenin tefsirinde yer verdiği merfu rivayetlerin zayıf olanlarının sahih ve hasen olan rivayetlere oranla fazla olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonunda yer verilen tablolar ile rivayetler ile ilgili muhtasar bilgilerin bir arada görülmesi sağlanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Rivayet, Tahric, Nesefî, Tefsir, Medarik

Abstract:
The subject of this study is the exegesis and evaluation of the hadiths mentioned by an-Nasafi in his Tafsir called Medarik'tu-t Tenzil and Hakaik'tu-t Te'vil while interpreting the Surahs of Fâtiha, Bakara, and Âl-i Imran. The study consists of an introduction and two sections. 
The introduction provides brief information on Nasafi's life, the geography he lived in, and his scholarly personality. The first section deals with the hadiths found in the Surahs of Fâtiha and Bakara, and the second section deals with the hadiths found in the Surah Ali Imran. 
The result of the research and literature review shows us that, although many studies have been conducted on Nasafi and his works, no detailed study has been conducted on the hadiths mentioned in the widely read and preferred Tafsir of Medarik since it was written. In our examination, we found that Nasafi transmitted the hadiths without mentioning the chain of transmission in terms of the chain of transmission, and instead of fully transmitting the text, he limited it to the part that would reveal the intention and transmitted it spiritually rather than using the words available in the sources. Within the study, for each hadith identified within the scope of the study, primary sources containing the same statements, secondary sources containing minor differences in wording, and other hadiths expressing the same meaning when these sources were not accessible were used for exegesis and authenticity evaluation. When evaluating the authenticity, full names, jarh-ta'dil, and ittisal information of the narrators in the chain of transmission are given in the footnotes, thenan evaluation is made based on this information, iff necessary, a text critique is also carried out for other evaluations related to the hadith. In the conclusion section, it was determined that the weak hadiths among the marfu hadiths mentioned by Nasafi in the interpretation of the first three surahs are more numerous than the authentic and hasan hadiths based on the data obtained from the research. The tables and lists included at the end of the study provide detailed information on the sources of the hadiths evaluated within the scope of the study.

Keywords: Narration, Takhrīj, an-Nasafī, Tafsīr, Madārik