Klinik izole sendrom tanılı hastalarda kranial volümetrik ölçümlerin kognisyon ölçekleri ile korelasyonu
Correlation of cranial volumetric measurements with cognitive scales in patients diagnosed with clinically isolated syndrome
Yazar: ÖZLEM YALINKAYA  ALBUZ
Danışman: DR. İBRAHİM ACIR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Klinik izole sendrom (KİS) MS (Multipl Skleroz) alt tiplerinden biri olup, santral sinir sisteminin monofazik inflamatuar ve nörodejeneratif hastalığıdır. MS ile aynı tanı ve dışlama kriterlerine sahiptir. Yaygın olarak görülen klinik tablolar olarak; görme bozuklukları, diplopi, duysal ve motor bozukluklar, ataksi, sfinkter bozukluğu ve kognitif etkilenme sayılabilir. Kognitif etkilenme hastalığın erken döneminden itibaren görülmekte ve kişinin hayat kalitesini olumsuz etkilemekte ancak günlük pratikte göz ardı edilmektedir. Kognitif etkilenmenin beynin belirli bölgelerinde atrofiyle ilişkili olabilmektedir. Bu çalışmada, belirli beyin bölgelerinin volümetrik ölçümleri ile çeşitli nöropsikolojik testler arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. 

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya klinik izole sendrom tanılı 6 erkek ve 22 kadın olmak üzere toplam 28 hasta dahil edildi. Demografik özellikleri kaydedilen hastalara Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi , Hızlı İşitsel Seri Toplama Testi (Paced Auditory Serial Addition Test-PASAT), Sembol Sayı Modaliteleri Testi (Symbol Digit Modalities Test-SDMT), İleri-Geri Sayı Menzili Testi (Backward-Forward Digit Span Test), Stroop Testi, İz Sürme Testi (Trail Making Test- TMT), Kontrollü Sözcük Çağrışım Testi (Controlled Oral Word Association Test-COWAT), Kısa Görsel-Uzamsal Bellek Testi Güncel (Brief Visuospatial Memory Test Revised-BVMT-R), Benton Çizgi Yönü Belirleme Testi (Judgement of Line Orientation Test-JLOT),  Beck Depresyon Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği, Yorgunluk Şiddet Ölçeği (Fatigue Severity Scale- YŞÖ) uygulandı. Ayrıca hastaların kranial MR DICOM (Digital images and communication in medicine) formatlı radyolojik görüntüleri, uygun formata çevirilerek BrainLab Elements ™ Atlas-Tabanlı Otomatik Segmentasyon programına aktarıldı ve hastaların volümleri volüm ölçüm konusunda eğitim alan sertifikalı nöroşirürjiyen tarafından değerlendirildi. Hastaların ölçülen volümleri referans veritabanı ile kıyaslandı. Ayrıca hastaların nöropsikolojik test performansları ile volümetrik ölçümleri karşılaştırıldı. 

Bulgular: Amigdala, bazal ganglia (nükleus kaudatus+putamen+globus pallidus), kapsüla interna, nükleus kaudatus, talamus, globus pallidus ve putamen ölçümleri klinik izole sendrom tanılı örneklem grubunda toplum ortalamasından anlamlı olarak farklı bulundu (p<0,001). Talamus, anterior talamik nükleus, kapsüla interna ve nükleus akumbens çalışma belleği, bilgi işlem hızı, yürütücü işlevler ve görsel-uzamsal bellek ile; putamen, nükleus kaudatus ve Meynert'in bazal nükleusu çalışma belleği, bilgi işlem hızı ve yürütücü işlevler ile; nükleus dentatus ve globus pallidus görsel uzamsal bellek ile; subtalamik nükleus ise sözel bellek ile ilişkili saptandı (p<0,05).  
Sonuç: Klinik izole sendrom hastalarında kognitif etkilenme birden fazla sebebe bağlı olabilmektedir. Çalışmamızda tespit ettiğimiz bölgesel atrofi, kognitif bozukluklar ve birbiri ile olan anlamlı ilişki KİS hastalarında nörodejenerasyonun erken dönemde tanısı açısından farkındalık oluşturabilir ve erken dönemde medikal ya da bilişsel tedavilerin başlanmasının gerekliliği konusunda katkı sağlayabilir.

Abstract:
Objective: Clinically isolated syndrome (CSIS) is one of the subtypes of MS (Multiple Sclerosis) and is a monophasic inflammatory and neurodegenerative disease of the central nervous system. It has the same diagnostic and exclusion criteria as MS. Common clinical manifestations include visual disturbances, diplopia, sensory and motor disorders, ataxia, sphincter dysfunction and cognitive impairment. Cognitive impairment can be developed early in the course of the disease and negatively affects the quality of life, but is often overlooked in daily practice. Cognitive impairment may be associated with atrophy in certain brain regions. In this study, we aimed to investigate the relationship between volumetric measurements of certain brain regions and various neuropsychological tests. 

Materials and Methods: A total of 28 patients (6 males and 22 females) with clinically isolated syndrome were included in the study. Demographic characteristics were recorded. Öktem Verbal Memory Processes Test, Paced Auditory Serial Addition Test (PASAT), Symbol Digit Modalities Test (SDMT), Backward-Forward Digit Span Test (Backward-Forward Digit Span Test), Stroop Test, Trail Making Test (TMT), Controlled Oral Word Association Test (COWAT), Brief Visuospatial Memory Test Revised (BVMT-R), Benton Line Orientation Test (JLOT), Beck Depression Scale, Beck Anxiety Scale, Fatigue Severity Scale (FSS) were applied. In addition, cranial MRI DICOM (Digital images and communication in medicine) format radiological images of the patients were converted to the appropriate format and transferred to BrainLab Elements™ Atlas-Based Automated Segmentation program and the volumes of the patients were evaluated by a certified neurosurgeon trained in volume measurement. The measured volumes of the patients were compared with the reference database. In addition, neuropsychological test performances and volumetric measurements of the patients were compared.

Results: Amygdala, basal ganglia (nucleus caudatus+putamen+globus pallidus), capsula interna, nucleus caudatus, thalamus, globus pallidus and putamen were significantly different from the mean value of population in the sample group with clinically isolated syndrome (p<0.001). Thalamus, anterior thalamic nucleus, capsula interna and nucleus accumbens were associated with working memory, information processing speed, executive functions and visuospatial memory. Putamen, nucleus caudatus and basal nucleus of Meynert were associated with working memory, information processing speed and executive functions; nucleus dentatus and globus pallidus were associated with visuospatial memory; subthalamic nucleus was associated with verbal memory (p<0.05).  

Conclusion: Cognitive impairment in patients with clinically isolated syndrome may be due to multiple causes. The significant relationship between regional atrophy, cognitive impairments and each other that we found in our study may raise awareness about the early diagnosis of neurodegeneration in patients with CIS and may contribute to the necessity of early initiation of medical or cognitive treatments.