Türkiye'deki odun bazlı levha endüstrisinde atıkların tanımı, sınıflandırılması ve analiz yöntemleri
The characterization, classification and analysis methods of waste in Turkish wood based panel industry
Yazar: YUSUF KÖSEOĞLU
Danışman: PROF. DR. NURAL YILGÖR
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Levha endüstrisi, özellikle yongalevha ve liflevha, Türkiye'de oldukça gelişmiş sektörlerdir. Türkiye dünya genelinde yongalevha üretiminde beşinci, MDF üretiminde ikinci, laminat parke üretiminde de üçüncü sıradadır. Odun esaslı levha endüstrisinde hammadde olarak başta odun biyokütlesi olmakla birlikte çeşitli kimyasal maddeler kullanılmaktadır. Üretimde kimyasal maddeler kullanıldığından üretim sırasında oluşan atıkların çevre ve insan sağlığına uyumlu bir şekilde kontrol edilmeleri büyük önem arz etmektedir. Çünkü bu kimyasal maddelerin içerisinde çevreye zarar verme ihtimali olan kimyasal maddeler de vardır. Üretimler sırasında oluşan atıkların çevreyi kirletme potansiyellerinin bulunması nedeniyle toplumlar, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kuruluşlar atık yönetimi konusunda daha duyarlı hale gelmişlerdir. Atıkların çevre ve insan sağlığına uyumlu şekilde kontrol edilmesi atık yönetimi olarak tanımlanır. Atık yönetimi mevzuatlar çerçevesinde yapılmaktadır. Atıkların yönetimi konusunda genel esaslar, atıkların hangi koşullarda tehlikeli kabul edildiği, atıkların bertarafı ve geri kazanımında hangi yöntemlerin esas alındığı gibi hususlar ulusal ve uluslararası hukuk kaynakları ile belirlenir. Bu çalışma ile odun esaslı levha endüstrisi atıklarının karakterizasyonunun ve sınıflandırmasının yapılması amaçlamaktadır. Bu kapsamda çalışmada kullanılan atık örneklerde FTIR analizi, TGA analizi, kimyasal analizler, ICP-OES ile element analizi ve halojenür analizi yapılmıştır. Bu çalışmada Kastamonu Entegre A.Ş. firmasının Gebze yerleşkesindeki yongalevha üretiminde oluşan kabuk, yonga, elek altı ve zımpara tozu atıkları; MDF üretiminde oluşan yonga, lif, kenar kesme ve zımpara tozu atıkları ve parke üretiminde oluşan parke tozu atığı kullanılmıştır. TGA analizi sonuçlarıyla, atık örneklerin termal davranışlarının, tamamen ham odunun termal davranış özelliklerini gösterdiği saptanmıştır. FTIR analizi sonucu elde edilen spektrumlardan atık örneklerin çok büyük oranda ham odun karakteristiği gösterdiği sonucuna varılmıştır. Bu da üretimde kullanılan kimyasal maddelerin odun biyokütlesinin karakteristiğini değiştirmediğini göstermektedir. ICP ile element analizi ve halojenür analizi incelemeleri sonucunda atıkların bileşiminde bulunan tehlikeli maddelerin konsantrasyonlarının, mevzuata verilen tehlikeli madde eşik konsantrasyonlarını ve TSE standartlarında verilen biyoyakıtların tipik element değerlerini aşmadığı görülmüştür. Bu da atıkların tehlikeli atık olarak nitelendirilemeyeceği, dolayısıyla tehlikesiz atık olarak sınıflandırılmaları anlamına gelmektedir. Çalışma sonucunda odun esaslı levha endüstrisi atıklarının tamamen biyokütle özelliği gösterdiği ve biyoyakıt olarak kullanılabileceği kanaatine varılmıştır. Odun esaslı levha endüstrisi atıklarının biyoyakıt olarak kullanılması sürdürülebilir çevre politikaları açısından son derece faydalı olacaktır.

Abstract:
Panel industry, especially particle board and fibreboard industries are considerably developed industries in Turkey. Turkey is the fifth in particle board manufacturing, the second in MDF manufacturing and the third in laminate parquet manufacturing. In wood-based panel industry, the main raw material is wood biomass as well as various chemical substances are used. Wastes, which occurs during the manufacture because of using chemical substances in manufacturing, must be controlled and they should comply with the regulations about human and environmental health. Because these chemical substances have some chemicals that they may damage the environment. Societies, non governmental organizations and international organizations have become more sensible about waste management since production wastes have a potential to pollute the environment. Controlling the wastes as in harmony with human and environment is described as waste management. Waste management is done within the frame of legislations. Matters such as general principles of waste management, in which conditions the waste is considered dangerous, methods which are taken as the basis about disposal and recycle of waste are determined according to national and international law sources. The aim of this study is to do the characterization and classification of the wood-based panel industry's wastes. In this context, FTIR analysis, TGA analysis, chemical analysis, element analysis with ICP-OES and halogen analysis were done on the samples of waste used in the study. Wastes of bark, chip, sifting waste and emery dust which occur in particle panel production, chip, fibre, edge trimming dust and emery dust which occur in MDF production and parquet dust which occur in parquet production are used. They were taken from Kastamonu Entegre A.Ş. Gebze Mill. With the results of TGA analysis, it was determined that, the thermal behaviours of the waste samples have completely shown raw wood's thermal behaviour properties. Spectrums from the FTIR analysis result show that, waste samples have substantially shown as a raw wood characteristic. This means chemical substances used in manufacture do not change the wood biomass characteristic. As a result of element analysis with ICP and halogen analysis, it was detected that the hazardous materials concentrations of waste composition do not exceed the concentrations according to legislation about the threshold values of hazardous materials. Besides, wastes do not exceed the typical element values of biofuels given in TSE standards. Thus, wastes cannot be qualified as hazardous materials, hence they should be categorised as safe materials. The conclusion of this study, it was reached the conclusion that, wood-based panel industry's wastes have completely shown biomass property and can be used as biofuels. Usage of wood-based panel industry's wastes as a biomass will be extremely beneficial in terms of sustainable environment policies.