Rûzbihân-ı Baklî'nin hayatı eserleri ve tasavvufî görüşler
Rūzbihān Baqlī's life, works and sufi opinions
Yazar: ADEM URHAN
Danışman: PROF. DR. İSA ÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Din = Religion

Özet:
Rûzbihân b. Ebî Nasr el-Baklî (ö. 606/1209), milâdî XI. asrın ortaları ile XII. asrın başlarında tasavvuf tarihî bakımından mühim bir coğrafya olan İran'nın Şirâz şehrinde yaşamıştır. Dinî hassasiyetleri zayıf bir çevrede dünyaya gelen Baklî, birçok âlimden dersler alıp genç yaşta sûfiyâne bir hayata yönelmiş ilmî, edebî ve tasavvufî yönden temeyyüz etmiş bir sûfîdir. Çalışmamız, Baklî'nin düşünce dünyasının temel yapı taşlarını oluşturan varlık, mârifet, tevhîd, tecellî, aşk, şatahât gibi kavramların kapsamlı olarak araştırılıp analitik değerlendirmesi yapılarak bilim dünyasının istifadesine sunulması açısından önem arz etmektedir. Bu araştırmada, Rûzbihân-ı Baklî ile ilgili bilgi aktaran biyografik eserleri ve kendi te'lifâtından bazıları dikkatle incelenip hayatı, eserleri ve özelde seyr u sülûk, bilgi, varlık ve şatahât, genelde ise bunlarla bağlantılı diğer bazı kavramlara dair tasavvufî görüşlerinin bilimsel ilkeler doğrultusunda açıklanması ve ortaya konulması amaçlanmaktadır. Tezde, mezkûr hedefler doğrultusunda başta müellifin eserleri ve onunla ilgili kaynaklar tetkik edilip elde edilen bulgular değerlendirme süzgecinden geçirilmiş, yer yer diğer tasavvufî temel klasik ve biyografik kaynaklardan ulaşılan bilgilerle bağlantı kurularak Baklî'nin düşünce dünyasından nakledilen görüşleri aktarılmaya çalışılmıştır. Yaptığımız incelelemeler neticesinde, kendinden önceki mutasavvıfların pek çoğunun eserlerini tahkîk eden Rûzbihân-ı Baklî'nin her ne kadar etkilendiği mutasavvıflar olsa da tasavvufî terminolojiyi farklı sistematik içerisinde değerlendiren, özgün görüşlere sahip bir sûfî olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Rûzbihân-ı Baklî, Şatahât.

Abstract:
Rūzbihān b. Abī Nasr al-Baqlī (d. 606/1209) lived in the city of Shiraz, Iran, which is an important geography in terms of the history of Sufism, between mid-XI. century to early XII. century. al-Baqlī, who was born in an environment with weak religious sensitivities, is a Sūfī who has distinguished himself in scientific, literary and mystical aspects, taking lessons from many scholars and turning to a Sūfī life at a young age. Our study is important in terms of comprehensively researching and analytically evaluating concepts such as existence, knowledge, tawhîd, manifestation, love and glory, which constitute the basic building blocks of Baqlī's world of thought, and presenting them to the benefit of the scientific world. In this research, biographical works and some of his own works, which provide information about Rūzbihān al-Baqlī, are carefully examined and his life, his works, and his Sūfī views on sayr wa al-sulūk, knowledge, existence and glory in particular, and some other concepts related to these in general, are explained in line with scientific principles and is intended to be revealed. In the thesis, in line with the aforementioned objectives, the author's works and the sources related to him were examined, the findings were evaluated, and the views of Baqlī's, conveyed from his world of thought, were tried to be conveyed by making connections with the information obtained from other basic Sūfī classical and biographical sources. As a result of our investigations, although Rūzbihān al-Baqlī, who researched the works of many Sufis before him, was influenced by Sufis, it has been determined that he is a Sufi with original views who evaluates Sufi terminology in a different systematic.
Keywords: Tasawwuf, Shiraz, Rūzbihān al-Baqlī, Shatahāt.