Bazı oriental tütün (Nicotiana tabacum L.)melezlerinde verim ve kalite özellikleri
Yield and quality properties in some oriental tobacco(Nicotiana tabacum L.) hybrids
Yazar: AHMET KINAY
Danışman: PROF. DR. GÜNGÖR YILMAZ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Diallel melezleme = Diallel crossing ; Tütün = Tobacco

Özet:
Türkiye, dünyada önemli tütün üretici ülkelerden biri olup, oriental tip tütün üretiminde ilk sırada yer almaktadır. Türkiye'de tütün üretici ve alıcılarının, verim ve kalite bakımından üstün özelliklere sahip yeni çeşitlere ihtiyacı bulunmaktadır. Bu çalışma ile Karadeniz Bölgesi'nin Tokat/Erbaa ve Samsun/Bafra yöreleri için istenilen verim ve kalite özelliklerini taşıyan yeni çeşit adaylarının geliştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırmada yedi ebeveyn (Xanthi-2A, Nail, Gümüşhacıköy, Taşova, Katerini, Canik, Erbaa) ve bunlardan yarım diallel melezleme ile elde edilen 21 melez kombinasyon olmak üzere toplam 28 genotip kullanılmıştır. Çalışma, 2012 ve 2013 yıllarında Tokat-Erbaa ve Samsun-Bafra şartlarında yürütülmüştür. Araştırmada, bitki boyu, yaprak sayısı, yaprak eni, yaprak boyu, yaprak verimi, indirgen şeker oranı, nikotin oranı ve organoleptik özellikler incelenmiştir. Tüm özellikler bakımından genotipler arasındaki farklılıklar istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Erbaa şartlarında melezlerin verim ortalamalarının Bafra'dan yüksek olmasına karşın, randıman ortalamalarının daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Ebeveyn ve melezlerin genel ve özel kombinasyon yetenekleri belirlenerek, incelenen özelliklerde eklemeli ve eklemeli olmayan gen etkileri belirlenmiştir. Çalışmada, GKY/ÖKY oranının genellikle 1'den büyük olması, incelenen özelliklerde eklemeli gen etkilerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmada, verim bakımından en yüksek heterozis, Erbaa'da Gümüşhacıköy x Canik, Bafra'da, Xanthi-2A x Gümüşhacıköy, randıman bakımından ise her iki lokasyonda da Taşova x Canik melezlerinden elde edilmiştir. Bu araştırmada, tütün sektörünün isteklerini karşılayabilecek özelliklerde yeni melez çeşit adayları belirlenmiştir. Sonuç olarak, Erbaa şartlarında, Xanthi-2A x Katerini (170 kg/da verim, %75 randıman) ve Nail x Katerini (164 kg/da verim, %75 randıman) melezleri, Bafra'da ise, Nail x Katerini (188 kg/da verim, %75 randıman) ve Katerini x Erbaa (165 kg/da verim, %78 randıman) melezlerinin verim ve kalite bakımından üstün özelliklere sahip oldukları tespit edilmiştir.

Abstract:
Turkey is one of the major tobacco producing countries in the world and ranks first in oriental tobacco production. Tobacco farmers and buyers in Turkey need new tobacco cultivars with higher yield and quality. The purpose of this study was to develop new tobacco cultivars with higher yields and better quality properties for Tokat/Erbaa and Samsun/Bafra locations of Black Sea Region. Hybrids were produced from half-diallel crosses between Xanthi-2A, Nail, Gümüşhacıköy, Taşova, Katerini, Canik and Erbaa tobacco varieties.  Field studies were conducted during 2012 and 2013 growing seasons in Tokat/Erbaa and Samsun/Bafra locations of Turkey. Plant height, leaf width, leaf length, number of leaves, leaf yield, organoleptic observations, nicotine and sugar rates were evaluated.  Significant differences among parents and hybrids were found for all investigated traits. Dry leaf yield in Erbaa was higher than in Bafra, but quality was lower. General and specific combining abilities of hybrids and parents were determined and additive or non-additive effects were calculated. GCA/SCA ratio generally was greater than 1, which indicated higher additive gene effects. The highest heterosis was obtained in Gümüşhacıköy x Canik hybrid in Erbaa location, Xanthi-2A x Gümüşhacıköy hybrid in Bafra location for yield, Taşova x Canik hybrid in both locations for quality. Based on the result of this research, tobacco cultivars that can meet the requirements of tobacco farmers and industry were determined. Based on the results,  Xanthi-2A x Katerini (170 kg/da yield, %75 quality), Nail x Katerini (164 kg/da yield, %75 quality) hybrids were found to have superior yield and quality traits in Erbaa location and Nail x Katerini (188 kg/da yield, %75 quality), Katerini x Erbaa (165 kg/da yield, %78 quality) hybrids in Bafra location.