Seyhan Nehri havzası sediment taşınımı modellenmesi: Çakıtsuyu Çayı örnek uygulaması
Seyhan River basin sediment transport modelling: Çakıtsuyu Creek example application
Yazar: EVİN URAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEYSEL SÜLEYMAN YAVUZ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Nehirler yatak yükü, asılı yük ve yıkama yükü olmak üzere üç farklı şekilde sediment taşınımı yaparlar. Doğal ve beşeri faktörler, nehirlerde aşırı birikme ile sedimantasyona uğradığı gibi nehir yatağı veya kıyıların erozyona uğramasına da neden olurlar. Erozyon ve sedimantasyonun uzun vadeli etkileri nehrin jeomorfolojik rejiminin değişmesine neden olur. Türkiye'nin güneyinde yer alan ve sularını Akdeniz'e döken Seyhan Nehri de bu faktörlerden etkilenmekte ve üzerinde bilimsel araştırma yapılması gereken önemli akarsulardan biridir. Bu çalışma kapsamında; Seyhan Nehri Havzası'nın önemli akarsularından Çakıtsuyu Çayı üzerinde HEC-RAS bilgisayar yazılımı yardımıyla sediment taşınımı modellenmesi gerçekleştirilmiştir. Modellemede kullanılmak üzere Çakıtsuyu Çayı'nda arazi çalışması yapılarak akarsuyun yatak malzemesi belirlenmiştir. Devlet Su İşleri'nin Seyhan Havzası içerisinde 8 adet sediment gözlem istasyonu bulunmakla beraber bu çalışmada Çakıtsuyu Çayı üzerinde bulunan sediment gözlem istasyonu verileri kullanılmıştır. Model sonucu olarak 0.5 ile 2 m arasında değişen yatak erozyonu tespit edilmiş ve HEC-RAS ortamında model için oluşturulan ilgili en kesitlerde gösterilmiştir. Ortalama sediment konsantrasyonu ise 129.9 mg/l olarak hesaplanmış ve çalışma sonucunda toplam erozyon ve yığılmalar da gösterilmiş olup bir yıl içerisinde Seyhan Baraj Gölü'ne 180,304.7 ton sediment yığıldığı hesaplanmıştır.

Abstract:
Rivers transport sediments in three different ways: bed load, suspended load and wash load. Natural and human factors cause sedimentation in rivers with excessive deposition, as well as erosion of river beds or coasts. The long-term effects of erosion and sedimentation cause the geomorphological change of rivers. Seyhan River, which is located in the south of Turkey and discharges its water into Mediterranean Sea, is also affected by these factors, and is one of the important rivers that needs to be done scientific research. In this study; sediment transport modelling was carried out on Çakıtsuyu Creek, one of the important streams of the Seyhan River Basin, with the help of HEC-RAS computer software. The bed material of the stream was assessed by doing a field study in Çakıtsuyu Creek in order to be used in modelling. There are 8 sediment monitoring stations in the Seyhan Basin of the State Hydraulic Works, sediment monitoring station data on Çakıtsuyu Creek, one of them, were utilized in this study. As a result of the model, bed erosion varying between 0.5 and 2 m was determined and shown at the relevant cross-sections created for the model in the HEC-RAS environment. The average sediment concentration was calculated as 129.9 mg/l at the end of the study, and total erosion and deposition were also shown, and it was calculated that 180,304.7 tonnes of sediment deposited to the Seyhan Dam Lake within a year.