Ortaokul fen bilimleri öğretim programının Stufflebeam Değerlendirme Modeli temelinde öğretmen özerkliği açısından incelenmesi
Examining of secondary school science curriculum in terms of teacher autonomy based on stufflebeam evaluation model
Yazar: OKAN YOLCU
Danışman: DOÇ. DR. RUKEN AKAR VURAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağlam, girdi, süreç ve ürün modeli = CIPP modelling ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Mesleki özerklik = Professional autonomy ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Stufflebeam Değerlendirme Modeli = Stufflebeam's Evaluation Model ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Öğretmenlerin öğrenme sürecini düzenlerken bağımsız eylemlerde bulunma ve öğrenme sürecini kontrol etme becerilerine ihtiyaç duymaları öğretmen özerkliğine yönelik çalışmaların gerekliliğini göstermektedir. Öğretim programının yapısının öğretmen özerkliğini etkileyen önemli değişkenlerden biri olduğu düşünüldüğünde, öğretmenlerin programı nasıl değerlendirdikleri ve kendi özerklik düzeylerini nasıl algıladıklarını birlikte ele almak önemli hale gelmektedir. Bu çalışma, Ortaokul Fen Bilimleri öğretim programını CIPP (Context, Input, Process, Product) modeli temelinde öğretmen özerkliği açısından incelemeyi amaçlamaktadır. 
Araştırmada karma yöntem desenlerinden sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modeli ve yarı yapılandırılmış görüşmelerin birleşiminden oluşmaktadır. Çalışmanın nicel boyutundaki örneklem, tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, 2018-2019 eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde İzmir'in 4'ü merkez olmak üzere 8 ilçesinde yer alan ortaokullarda görev yapan 178 Fen Bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmanın nitel boyutunda bu örneklem grubu içinden ölçüt temelli örnekleme tekniğiyle belirlenmiş 8 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşme yapılan öğretmenler arasından 3'ü yüksek özerklik, 3'ü düşük özerklik düzeyine sahip 6 öğretmen ile de ders gözlemi gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile geçerliği sağlanmış 4 boyut ve 13 maddeden oluşan Öğretmen Özerklik Ölçeği, 67 maddeden oluşan Program Değerlendirme Formu, yarı yapılandırılmış görüşme formu ve ders gözlem formundan yararlanılmıştır. Öğretmen Özerklik Ölçeği, Verilerin çözümlenmesinde SPSS 23" paket programı ile bağımsız gruplar t-testi, varyans analizi, betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin büyük bir kısmının süreç ve değerlendirme özerkliğinde yüksek düzeyde, mesleki gelişim ve planlama özerkliğinde orta düzeyde özerklik algısına sahip oldukları belirlenmiştir. Mesleki gelişim özerkliğinde hizmet içi eğitim alma durumu, okul türü ve kıdeme göre; değerlendirme özerkliğinde sosyo-ekonomik düzey ve okul türüne göre; süreç özerkliğinde ise projede görev alma durumuna göre farklılaşma olduğu belirlenmiştir. Öğretmenler, kazanım sayısının ve matematiksel yoğunluğun azaltılmasını, kazanım sınırlamalarının açık bir şekilde belirlenmesini, programın etkinlik temelli ve öğrencilerin hem bilişsel hem de duyuşsal özelliklerini geliştirecek özellikte olmasını, içeriğin esnek, sarmal ve güncel yapısını programın güçlü yönleri olarak belirtmiştir. Öğretmenlerin çoğu iletişim gücü, öğrencileri güdüleme becerisi, farklı yöntem-teknik kullanma ve etkinlik yapma eğilimi, öğrencileri aktifleştirme ve konulara hâkim olmada kendilerini yeterli görürken, bazı öğretmenler sınıf ve zaman yönetiminde, öğrencilerin tümüne ulaşmada ve etkinlikleri çeşitlendirmede eksik olduklarını belirtmişlerdir. Öğretmenlerin birçoğu anlatım ve soru-cevap yöntemlerini sıklıkla kullanmaktadır. Buna karşın oyunlaştırma, müzikle öğretim, hikâyeleştirme, benzetim, eğitsel oyun ve drama gibi farklı yöntem ve tekniklere yer verdiğini söyleyen az sayıda öğretmen bulunmaktadır. Öğretmenler programın sonunda, öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal öğrenmelerde yeterli düzeye ulaştıklarını fakat beceri ve kalıcılık açısından istenilen seviyeye çıkılamadığını belirtmiştir. Yüksek ve düşük özerklik düzeylerindeki öğretmenlerin uygulamada önemli farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda elde edilen sonuçlar kavramsal çerçeve doğrultusunda tartışılarak uygulamaya ve yapılacak araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The need for teachers to take independent actions and control the learning process while regulating the learning process shows the necessity of teacher autonomy studies. Given that the structure of the curriculum is one of the important variables affecting teacher autonomy, it becomes important to consider together how teachers evaluate the program and how they perceive their own level of autonomy. This study aims to examine the secondary school science curriculum in terms of teacher autonomy based on the CIPP model.
In the study, sequential explanatory design, one of the mixed method designs, was used. The research consists of a combination of correlational survey method relational and semi-structured interviews. The quantitative sample of the study consists of 178 science teachers working in secondary schools in 8 districts of Izmir, 4 of which are central, during the second term of the 2018-2019 academic year, determined by the stratified proportional random sampling method. In the qualitative dimension of the study, semi-structured interviews were conducted with 8 teachers who were determined by the criteria sampling method within this sample group. Of the teachers interviewed, 6 teachers with 3 having high autonomy and 3 having low autonomy were observed. Data collection tools were The Teacher Autonomy Scale (4 Factor and 13 items), Program Evaluation Form (67 items), semi-structured interview form and course Observation Form. In the analysis of the data, independent groups t-test, variance analysis, descriptive analysis and content analysis were used.
According to the results of the research, the majority of teachers have a high level of autonomy in process and evaluation autonomy and a moderate level of autonomy in professional development and planning autonomy. In professional development autonomy, it was determined that there was statistically significant differences according to the status of in-service training, school type and seniority; in evaluation autonomy according to socio-economic level and school type; and in process autonomy according to the status of taking part in the project. Teachers, acquisition of mathematical number and density to reduce the limitation of a clear determination of the gain, curriculum activity-based and students that will enhance the properties of both affective features, content flexible, spiral, and the program is identified as the strengths of the current structure. While most teachers see themselves as capable of communication, the ability to drive students, the tendency to use different methods and techniques and to engage in activities, the ability to activate students and to master subjects, some teachers have stated that they lack in classroom and time management, reaching all students and diversifying activities. Many of the teachers frequently use narration and question-and-answer methods. However, there are a small number of teachers who say they are involved in different methods and techniques such as playmaking, music teaching, storytelling, simulation, educational play and drama. At the end of the program, the teachers stated that the students had reached an adequate level in cognitive and affective learning, but had not reached the desired level in terms of skill and persistence. It was determined that teachers at high and low levels of autonomy showed significant differences in practice. The results were discussed in line with the conceptual framework and suggestions were made for the implementation and research to be carried out.