Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan finansal krizlerin ekonomik yansımalarının karşılaştırılması
Comparison of the economic implications of financal crisis in Turkey after 1980
Yazar: FERİDE DEMİR
Danışman: PROF. DR. CEMİL ERARSLAN
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Ekonomik kriz = Economic crisis ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz = Crisis ; Kriz yönetimi = Crisis management ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects

Özet:
Ekonomide ani veya beklenmedik bir durumda ve zamanda ortaya çıkarak ülke ekonomilerinin mevcut konumunu ve geleceğini olumsuz yönde etkileyen bir durum olan kriz kavramı dünya ekonomilerinde önemli bir yere sahiptir. 1980'lerden itibaren başlayan küreselleşme ve liberalleşme hareketi ülke ekonomilerinin giderek kırılganlaşmasına ve sıklıkla krizlerle karşı karşıya kalmalarına yol açmıştır. Bununla birlikte krizlerin yaşanan değişimlere ayak uydurarak sürekli bir dönüşüm halinde olması, dünya ekonomilerinde nedenleri ve sonuçları birbirinden farklı birçok krizin yaşanmasına neden olmuştur. 
Türkiye'de 24 Ocak 1980 Kararlarıyla uygulanmaya başlanılan Neo-Liberal politikalar bağlamında çıkarılan 32 sayılı KHK ile para ve sermaye piyasaları liberalize edilmiş ve ithal ikameci kalkınma modelinden ihracata dönük bir modele geçiş yapılmıştır. Böylece Türkiye ekonomik kalkınma için ihtiyaç duyduğu dış kaynak ve finansman ihtiyacını yabancı tasarruflarla karşılamaya çalışmıştır. Ancak denetimsiz bir şekilde gerçekleştirilen finansal serbestleştirme, ekonomide kur şoklarının, ani sermaye giriş ve çıkışlarının, enflasyon ve faiz oranlarında istikrarsızlıkların yaşanmasına ve dolayısıyla krizlere yol açmıştır.  
Bu tezin temel amacı Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan 1994, 2000-2001, 2009, 2018 ve 2020 ekonomik ve finansal krizlerini incelemek ve elde edilen verilerle krizlerin ekonomiye etkilerini analiz eden bir endeks yardımıyla krizleri en büyük negatif etki bırakandan en az etki bırakana doğru sıralamaktır. Tezde ilk olarak ekonomik ve finansal kriz kavramını daha iyi anlayabilmek adına tanımı, türleri, modelleri, krizlere ilişkin yaklaşımları ve krizlerin nedenleri açıklanmıştır. Daha sonra 1980 sonrası dünyada yaşanan finansal krizlerle birlikte Türkiye'nin 1980 öncesi durumu ve sonrası yaşanan finansal krizler ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Son olarak ise finansal kriz yıllarında krizleri önlemeye yönelik uygulanan politika ve kararlar açıklanmış ve yaşanan her bir kriz kendinden bir önceki krizle ekonomik açıdan karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmada elde edilen veriler ile ilgili makroekonomik endeks oluşturularak finansal krizlerin etkileri açıklanmaya ve ekonomik açıdan en ağır krizden en hafif krize bir sıralama yapılmaya çalışılmıştır.
Tezin sonucuna göre Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan ekonomik ve finansal krizler içerisinde en kötü makroekonomik performans gösterilen kriz yılları sırasıyla 2000-2001, 2020, 1994, 2009 ve 2018 krizleridir. Buna göre Türkiye ekonomisi en ağır finansal ve ekonomik bunalımını 2000-2001 yıllarında yaşamıştır. 2020 yılında yaşanan Pandemi krizi de 2000-2001 krizinden sonra gelen en ağır ikinci kriz dönemi olmuştur. 1994 yılında yaşanan finansal kriz de 1980 sonrası yaşanan ekonomik ve finansal krizler içerisinde sonuçları açısından en ağır üçüncü kriz olmuştur. Bu bağlamda yaşanan ekonomik ve finansal kriz süreçlerinde makroekonomik performans yönünden kötü makroekonomik performans sergileyen kriz 0,60 puan ile 2018 krizidir. 1994, 2000-2001, 2009 ve 2020 krizleri ise 0,25 ile 0,50 arasında bir puanla çok kötü makroekonomik performans göstermiştir.

Abstract:
The concept of crisis is a situation that arises in the economy in a sudden or unexpected situation and time, negatively affecting the current position and future of the country's economies, and has an important place in world economies. The globalization and liberalization movement that started in the 1980s caused the economies of the countries to become increasingly fragile and frequently faced with crises. However, due to the fact that the crises are in a constant state of transformation by adapting to the changes experienced, this situation has led to many different crises in the world economies in terms of their causes and consequences.
With the Decree Law No. 32 issued in the context of the Neo-Liberal policies that were implemented in Turkey with the Decisions of 24 January 1980, monetary and capital markets were liberalized and the transition was made from the import-substitutive development model to an export-oriented model. Thus, Turkey has tried to meet the need for foreign resources for economic development with foreign savings. However, the uncontrolled financial liberalization led to exchange rate shocks, sudden capital inflows and outflows, instabilities in inflation and interest rates and therefore led to crises.
The main purpose of this thesis is to examine the 1994, 2000-2001, 2009, 2018 and 2020 economic and financial crises experienced in Turkey after 1980 and to rank the crises from the most negative to the least with the help of an index that analyzes the effects of the crises on the economy with the data obtained. In this thesis; In order to better understand the concept of economic and financial crisis, its definition, types, models, approaches to crises and causes of crises are explained. Afterwards, with the financial crises in the world after 1980, Turkey's situation before 1980 and the financial crises after it were examined in detail.
Finally, the policies and decisions implemented to prevent the financial crisis years were explained and each crisis is compared economically with the previous crisis. In this comparison, by creating a macroeconomic index with the data obtained, to explain the effects of the financial crises and to make a ranking from the most severe economic crisis to the lightest crisis.
According to the results of the thesis, among the economic and financial crises experienced in Turkey after 1980, the crisis years with the worst macroeconomic performance were the crises of 2000-2001, 2020, 1994, 2009 and 2018, respectively. Accordingly, the Turkish economy experienced its heaviest financial and economic depression in 2000-2001. The Pandemic crisis in 2020 was the second most severe crisis period after the 2000-2001 crisis. The financial crisis experienced in 1994 was the third most severe crisis in terms of its consequences among the economic and financial crises experienced after 1980. In this context, in the economic and financial crisis processes that the crisis with the worst macroeconomic performance is the 2018 crisis with 0.60 points. 1994, 2000-2001, 2009 and 2020 crises showed very poor macroeconomic performance with a score between 0.25 and 0.50.