Gediz deltası ve yakın çevresinde zamansal değişimin uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri ile analizi
An analysis of temporal variations of the Gediz delta and its surrounding area through remote sensing and geographical information systems
Yazar: MEHMET KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN ÖZDEMİR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafya = Geography ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Gediz Deltası = Gediz Delta ; Mekansal değişim = Spatial change ; Uzaktan algılama = Remote sensing ; Zamansal değişimler = Temporal variations

Özet:
Delta ovaları, tatlı ve tuzlu su ekosistemlerinin bir arada bulunduğu; bataklıkları, tuzlaları, koyları, lagünleri ve verimli toprakları ile biyoçeşitlilik ve ekonomik faaliyetler açısından önemli alanlardır. Ülkemizde, bütünüyle İzmir İli sınırları içerisinde yer alan Gediz Deltası da bu özelliklere sahip olması bakımından gerek ulusal gerekse uluslararası öneme sahip önemli bir delta alanıdır. Ancak beşeri ve ekonomik faaliyetlerin kontrolsüz bir şekilde artması, delta alanları üzerinde birtakım olumsuz değişimler meydana getirmektedir.

Bu çalışma; Gediz Deltası ve yakın çevresindeki arazi örtüsü üzerinde, zaman içerisinde görülen değişimlerin tespit edilmesini amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle çalışma sahasının fiziki ve beşerî coğrafya özellikleri temel düzeyde ele alınmıştır. Daha sonra uzaktan algılama (UZAL) ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS)'nin temel özelliklerine ve kullanılan yöntemlere kısaca değinilerek delta alanı ve yakın çevresindeki arazi örtüsü sınıfları, CORINE Arazi Örtüsü Sınıflarına göre dokuz sınıfa tasnif edilmiştir. 1984 ve 2019 yılı LANDSAT uydu görüntüleri temin edilerek, bu arazi örtüsü sınıflarına göre kontrollü ve kontrolsüz sınıflandırma uygulamalarına tabi tutulmuştur. Uygulama sonucunda alan kazanan arazi örtüsü sınıfları; yapay bölgeler, deniz, karışık tarımsal alanlar, maki ve otsu bitkiler ile sürekli ürünler olarak tespit edilmiştir. Alan kaybeden arazi örtüsü sınıfları ise; bitki örtüsü ile kaplı olmayan veya az miktarda bitki örtüsü ile kaplı açık alanlar, ekilebilir alanlar, sulak alanlar ve ormanlar olarak görülmüştür.

Sonuçta; delta üzerindeki tarım alanlarının şehirleşme ve endüstri baskısı altında olduğu ve kıyı kesimlerde bazı alanların yer yer deniz tarafından işgal edildiği görülmüştür. Bu durum; Gediz Deltası ve yakın çevresindeki koruma statülerine riayet edilmesini, delta ve yakın çevresi için alınacak idari kararların, bilimsel çalışmalar ışığında, akılcı ve sürdürülebilir bir yönetim anlayışı ile alınmasını gerekli kılmaktadır.

Anahtar Sözcükler: Gediz Deltası, Uzaktan Algılama, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Zamansal Değişimler, CORINE.

Abstract:
Delta plains are important areas which have marshes, salines, bays and lagoons with variety of living species where river and saltwater ecosystems are located together. Gediz Delta which is located completely within the borders of Izmir Province is important delta area with both national and international importance in terms of having these kind characteristics. However, the existence of these areas is threatening by the rapid rise of population, urban and economic activities. These kind of activities cause some changes on delta land covers with negative effect on environment.

In this study, Gediz Delta and its surrounding area aimed to examine changes in land covers. For this purpose, physical and human geography features of the study area and fundamental features of the remote sensing and geographical information systems were summarized briefly. The land cover types of delta and its surrounding area were classified according to the CORINE Land Cover Classes. Then LANDSAT satellite imagery for the years 1984 and 2019 have been provided and were subjected to land cover classification according to these classes. The land cover classes that increase their areas are; artificial surfaces, marine waters, heterogeneous agricultural areas, shrub and/or herbaceous vegetation associations and permanent crops. Land cover classes that decrease their areas are; open spaces with little or no vegetation, arable land with, coastal wetlands and forest with.

As a result of this study; rapid population and economic growth in the period of 35 years caused a significant increase in the artificial surfaces on the Gediz Delta. Agricultural areas of the Gediz Delta are under pressure by urban and industrial growth. Marine waters land cover class also increase its area too. In order to avoid such problems like area lose from agricultural area and salty soil; protection status on Gediz Delta and its surrounding area must be complied with. Also making administrative decisions for delta and its surrounding area requires rational and sustainable management approach.

Keywords: Gediz Delta, Remote Sensing, Geographic Information System, Temporal Variations, CORINE.