Kalça ve diz artroplastisi geçiren hastalarda uyku kalitesinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of the sleep quality and affecting factors in patients undergoing hip and knee arthroplasty
Yazar: SİMAY ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. SEVİL GÜLER DEMİR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Artroplasti = Arthroplasty ; Diz = Knee ; Diz eklemi = Knee joint ; Kalça = Hip ; Kalça eklemi = Hip joint ; Ortopedi = Orthopedics ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Bu araştırma kalça ve diz artroplastisi geçiren hastalarda uyku kalitesinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacı ile tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırma Karadeniz Ereğli Devlet Hastanesi'nde 1 Nisan 2018-15 Nisan 2019 tarihleri arasında Ortopedi ve Travmatoloji Kliniğinde kalça veya diz artroplastisi geçiren 150 hasta ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri "Hasta Bilgi Formu", "Uykuyu Değerlendirme Formu'' ve "Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi'' ile toplanmıştır. Veriler hastaların kliniğe kabulünde, ameliyat sonrası kendileriyle yüz yüze görüşerek ve ameliyatın 2. ve 4. haftalarında telefonla görüşülerek toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, medyan, minimum, maksimum), Mann Whitney U, Kruskal Wallis, Wilcoxon, Mc Nemar testleri ile Spearmann korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Araştırmaya katılan hastaların çoğunluğu (%59,3) 65 yaş ve üzeri, evli (%74.0) ve kadındır (%71,3). Hastaların %72,7'sine diz artroplastisi, %27,3'üne kalça artroplastisi ameliyatı yapılmıştır. Araştırmaya katılan hastaların %54,7'sinin evde uyku sorunu olduğu ve %96,3'ünün uyandığında kendini dinlenmiş hissetmediği belirlenmiştir. Hastaların "Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi'' puanı ameliyat öncesi dönemde 5,6±3,3 iken, ameliyat sonrası 1.ayda 4,7±2,5 olduğu ve zaman içinde anlamlı azaldığı (p<0,05) belirlenmiştir. Hastanede yattıkları dönemde uykuyu en çok etkileyen faktörler ameliyat sonrası ağrı düzeyi (8,1±1,4) ve sürekli aynı pozisyonda yatma (6,9±2,1) iken; ameliyat sonrası 2. haftada günlük yaşam aktiviteleri veya işi düşünme (6,8±2,6), iyileşme sürecine bağlı kaygı (6,7±2,1) olup, uykuyu etkileyen tüm faktörlerin ameliyat sonrası 4. haftada anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Elde edilen bulgular doğrultusunda, artroplastik cerrahi geçiren hastaların ameliyat öncesi ve sonrası dönemdeki uykuyu etkileyen faktörler ve uyku kalitesi yönünden düzenli değerlendirilmesi, sağlık ekibi, hasta ve hasta yakınlarına ameliyat sonrası kaliteli uyku, yararları, etkileyen faktörler ve bunların kontrol altına alınması ile ilgili eğitim ve danışmanlık verilmesi, eğitim materyallerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This research was conducted in a descriptive manner for the purpose of identifying the sleep quality and affecting factors in patients undergoing hip and knee arthroplasty. The research was carried out with 150 patients undergoing hip and knee arthroplasty in Orthopedics and Traumatology Clinic between the dates of 1 April 2018 and 15 April 2019 in Karadeniz Ereğli Public Hospital. The research data was collected through "Patient Information Form", "Sleep Evaluation Form" and "Pittsburgh Sleep Quality Index". Data was collected by interviewing with the patients during their admission to the clinic and after the surgery via face to face interview and on 2nd and 4th weeks by phone. Descriptive statistics (average, standard deviation, median, minimum, maximum), Mann Whitney U, Kruskal Wallis, Wilcoxon, Mc Nemar tests and the Spearmann correlation coefficient were used for data evaluation. The majority of the patients participated the research are over 65 age (59.3%), married (74.0%) and woman (71,3%). Knee arthroplasty was performed in 72.7% of the patients and hip arthroplasty was performed in 27.3% of the patients. It was identified that 54.7% of the patients participated the study have sleep disorder at home and 96.3% of them do not feel themselves rested after waking up. It was identified that while the "Pittsburgh Sleep Quality Index" score of the patients was 5.6±3.3 in preoperative period, this score was 4.7±2.5 in the 1st month after the surgery and reduced significantly (p<0.05) in time. While the most affective factors towards sleep during hospitalization were the pain level after the surgery (8.1±1.4), the effect of pain in surgery area towards sleep (8.0±1.4), lying always in the same position (6.9±2.1); these factors are thinking of activities of daily living or work (6.8 ±2.6) and concern due to healing process (6,7±2,1) in the 2nd week after the surgery, and all factors affecting sleep has been reduced significantly (p<0.05) in the 4th week after the surgery. According to the findings, it is suggested to evaluate the patients undergoing arthroplastic surgery in terms of the factors affecting sleep and sleep quality in preoperative and postoperative periods in a regular basis, to give education and counseling to the healthcare team, patients and the patient relatives about quality sleep, its benefits, the factors affecting sleep after the surgery and about bringing them under control, and to developing education materials.