Multiple sklerozlu bireylerde akdeniz diyetinin bazı biyokimyasal bulgular ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of mediterranean diet on some biochemical findingsand quality of life in individuals with multiple sclerosis
Yazar: BETÜL KAMANLI
Danışman: PROF. DR. SANİYE BİLİCİ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet ; Biyokimyasal özellikler = Biochemical properties ; Engellilik = Disability ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yorgunluk = Fatigue ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma Multiple Skleroz (MS) hastalarında Akdeniz diyetinin bazı biyokimyasal bulgular,
antropometrik ölçümler, Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçeği (EDSS) skorları, yorgunluk
düzeyleri ve yaşam kalitesine etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma, Yozgat
Bozok Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinde MS tanısı konulmuş 19-64 yaş arasında
25 kadın ve 17 erkek olmak üzere toplam 42 hasta üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada, çalışma
grubunu Akdeniz diyetini uygulamayı kabul eden 21 MS hastası, kontrol grubunu ise herhangi bir
özel diyet uygulamayan 21 MS hastası oluşturmuştur. Hastaların çalışma başlangıcında genel
özelikleri, sağlık durumları, beslenme alışkanlıklarına ilişkin bilgileri bir anket formu ile elde
edilmiştir. Her iki gruptaki hastalar 8 hafta süresince takip edilmiştir. Çalışma başlangıcında,
çalışmanın 4. haftasında ve 8. haftasında tüm hastaların 3 günlük besin tüketim kaydı, fiziksel aktivite
kaydı ve antropometrik ölçümleri alınmış, her hastaya Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeği, Yorgunluk
Şiddet Ölçeği ve Yaşam Kalitesi Ölçeği uygulanmıştır. Çalışma başlangıcında ve çalışmanın 8.
haftasında hastaların kan örnekleri alınmıştır. Çalışmanın 8. haftasında Akdeniz diyeti alan gruptaki
kadın bireylerin vücut ağırlığı (kg) ve kalça çevresi (cm) istatistiksel olarak anlamlı azalma
göstermiştir (p<0,05). Akdeniz diyeti alan grupta çalışmanın 8. haftasında çalışma başlangıcına göre
trigliserit (mg/dL), HDL-K, AST, kreatinin, potasyum, magnezyum, klor, B12 vitamini ve D vitamini
düzeylerinde artış gözlenmiş olup (p>0,05), folat ve D vitamini düzeyindeki artış istatistiksel olarak
anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Çalışma sonunda EDSS skorunun Akdeniz diyeti grubunda azaldığı
(p<0,05), kontrol grubunda ise anlamlı bir değişimin olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Akdeniz
diyeti uyum skoru bakımından çalışmanın 8. haftasında Akdeniz diyeti uygulayan bireylerde anlamlı
olarak artış gözlenmiştir (p<0,05). Yorgunluk skoru ortalaması çalışma sonunda Akdeniz diyeti
uygulayan bireylerde anlamlı olarak azalma, kontrol grubundaki bireylerde ise anlamlı olarak artış
gözlenmiştir (p<0,05). Akdeniz diyeti uygulayan gruptaki erkek bireylerin bileşik mental sağlık,
genel yaşam kalitesi, sosyal işlev ve emosyonel esenlik puanları ortalaması çalışma sonunda
istatistiksel olarak anlamlı artış göstermiştir (p<0,05). Akdeniz diyeti uygulayan gruptaki kadın
bireylerin sosyal işlev, sağlık algılaması ve emosyonel esenlik puanları ortalaması istatistiksel olarak
artış göstermiştir (p<0,05). Sonuç olarak, Akdeniz diyetinin MS hastalarında yorgunluk düzeyini
azalttığı ve yaşam kalitesine olumlu etkisinin olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted to evaluate the effect of Mediterranean diet on some biochemical findings,
anthropometric measurements, Expanded Disability Status Scale (EDSS) scores, fatigue levels and
quality of life in Multiple Sclerosis (MS) patients. This study was carried out on a total of 42 patients,
25 female and 17 male, between the ages of 19-64 who were diagnosed with MS in Yozgat Bozok
University Research and Practice Hospital. In the study, the study group consisted of 21 MS patients
who accepted to apply the Mediterranean diet, and the control group consisted of 21 MS patients
who did not follow any special diet. At the beginning of the study, information about the general
characteristics, health status and eating habits of the patients was obtained with a questionnaire.
Patients in both groups were followed for 8 weeks. At the beginning of the study, in the 4th and 8th
weeks of the study, 3-day food consumption record, physical activity record and anthropometric
measurements of all patients were taken, and the Mediterranean Diet Compliance Scale, Fatigue
Severity Scale and Quality of Life Scale were applied to each patient. Blood samples were taken
from the patients at the beginning of the study and at the 8th week of the study. In the 8th week of
the study, the body weight (kg) and hip circumference (cm) of the female individuals in the
Mediterranean diet group showed a statistically significant decrease (p<0.05). In the group receiving
the Mediterranean diet, an increase was observed in triglyceride (mg/dL), HDL-C, AST, creatinine,
potassium, magnesium, chlorine, vitamin B12 and vitamin D levels compared to the beginning of
the study at the 8th week of the study (p> 0.05), the increase in folate and vitamin D levels was found
to be statistically significant (p<0.05). At the end of the study, it was determined that the EDSS score
decreased in the Mediterranean diet group (p<0.05), while there was no significant change in the
control group (p>0.05). In terms of Mediterranean diet compliance score, a significant increase was
observed in individuals following the Mediterranean diet at the 8th week of the study (p<0.05). At
the end of the study, it was observed that the mean fatigue score decreased significantly in the
individuals following the Mediterranean diet, and increased significantly in the individuals in the
control group (p<0.05). The mean composite mental health, general quality of life, social function
and emotional well-being scores of male individuals in the Mediterranean diet group showed a
statistically significant increase at the end of the study (p<0.05). The mean social function, health
perception and emotional well-being scores of female individuals in the Mediterranean diet group
increased statistically (p<0.05). As a result, it was determined that the Mediterranean diet reduced
the level of fatigue in MS patients and had a positive effect on the quality of life.