İnternet bağımlılığını önlemeye yönelik bir model önerisi
A model proposal towards preventing internet addiction
Yazar: SENA GÜME
Danışman: PROF. DR. ALİ ERYILMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Benlik kontrolü = Self-control ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Yaşam amaçları = Life goals ; Üniversite öğrencileri = University students ; İnternet = Internet ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Bu araştırmada, üniversite öğrencilerinin ihtiyaç doyumu ve yaşam amaçları ile internet bağımlılığı arasındaki ilişkide, öz-kontrol ve amaçlar için mücadelenin aracılık rolü incelenmiştir. Araştırmaya, iki vakıf ve iki devlet olmak üzere toplam dört farklı üniversitenin eğitim fakültesinde öğrenim görmekte olan 320 üniversite öğrencisi katılmıştır. Araştırmada, "İhtiyaç Doyumu Ölçeği", "Pozitif Psikoterapi Bağlamında Yaşam Amaçları Belirleme Ölçeği", "Kısa Öz-Kontrol Ölçeği", "Amaçlar İçin Mücadele Ölçeği", "İnternet Bağımlılığı Testi" ve "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Verilerin analizinde, Pearson moment korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. Korelasyon analizi sonucunda ihtiyaç doyumu, yaşam amaçları, öz-kontrol ve amaçlar için mücadele değişkenlerinin birbirleriyle arasında pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. İhtiyaç doyumu, yaşam amaçları, öz-kontrol ve amaçlar için mücadele değişkenlerinin her birinin internet bağımlılığı değişkeni ile arasında ise negatif yönde anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir. İki aşamalı yapısal eşitlik modellemesi doğrultusunda önce ölçüm modeli sonrasında yapısal model test edilmiştir. Yapısal eşitlik modeli testi sonucunda ihtiyaç doyumu ile internet bağımlılığı arasında öz-kontrol ve amaçlar için mücadelenin tam aracılık etkisinin olduğu bulgusu elde edilmiştir. Benzer şekilde yaşam amaçları ile internet bağımlılığı arasında da öz-kontrol ve amaçlar için mücadelenin tam aracılık etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Modelin internet bağımlılığı toplam varyansının %33'ünü açıkladığı bulunmuştur. Araştırmanın bulguları, literatür bilgisi ve araştırmalar doğrultusunda tartışılarak öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study examined the mediating role of self-control and goal striving in the relationship between need satisfaction, life goals and internet addiction. A total of 320 university students from two foundations, and two state universities, took part in the study. Participants completed "The Need Satisfaction Scale", "The Scale of Setting Life Goals with Respect to Positive Psychotherapy", "Brief Self-Control Scale", "Goal Striving Scale", "Internet Addiction Test" and "Personal Information Form". Pearson product-moment correlation analysis and the structural equation model were used for data analyses. Correlation analysis showed a significant positive correlation between need satisfaction, life goals, self-control, and goal striving. Also, the variables of need satisfaction, life goals, self-control, and goal striving had a negative significant relationship with the variable of internet addiction. The measurement model was evaluated first, followed by the structural model, under the two-stage structural equation modeling method. Structural equation modeling results provide evidence for indirect effects of need satisfaction on internet addiction fully mediated by self-control and goal striving. Besides, goal striving and self-control fully mediated the relationship between life goals and internet addiction. The results emphasized the role of self-control and goal striving in explaining the relationship between life goals, need satisfaction and internet addiction. The findings of the research were discussed in the light of the literature and research, and suggestions were presented.