Sağlık çalışanlarında meme kanseri risk düzeylerinin, meme kanseri tarama yöntemleri hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of breast cancer risk levels, knowledge, attitude and behavior of breast cancer screening methods in health workers
Yazar: KADRİYE MERTCAN
Danışman: PROF. DR. KAMİLE MARAKOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Kitle taraması = Mass screening ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, kadın sağlık çalışanlarında meme kanseri risk düzeylerinin belirlenmesi, meme kanseri belirtilerini bilme, kendi kendine meme muayenesi, klinik meme muayenesi ve mamografi çektirme konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Kasım 2017-Mayıs 2018 tarihleri arasında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi ve Hastanesi'nde aktif olarak çalışan tüm kadın öğretim görevlisi/üyesi, araştırma görevlisi ve hemşireler alındı. Katılımcıların sosyodemografik özelliklerini ve Meme Kanseri Risk Değerlendirme Formunu içeren 49 sorudan oluşan anket formu yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandı. Katılımcılara anket formu uygulandıktan sonra eğitim materyali ile KKMM eğitimi verildi. Tüm veriler SPSS 21.0 istatistik paket programı kullanılarak değerlendirildi. Verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma ve median, Ki Kare Analizi, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis-H testi ve Spearman's rho korelasyon analizi kullanıldı. Anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 alındı.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 29,5 ± 7,2; %59'u evli; %62,7'si hemşire ,%27,6'sı araştırma görevlisi %9,7'si öğretim görevlisi/üyesiydi. Katılımcıların %2,3'ünde 1.derece akrabalarında, %7,4'sinde 2.derece akrabalarında meme kanseri öyküsü varken kişisel meme kanseri sıklığı ise %0,4 idi. Meme Kanseri Risk Değerlendirme Formu'na göre katılımcıların %96,7'si düşük; %2,9'u orta ve %0,4'ü en yüksek risk grubundaydı. Risk puanı ortalamaları; ileri yaşta, ailesel ve kişisel meme kanseri öyküsü varlığında, erken adet görenlerde (≤11 yaş) ve kilolu beden yapısında olanlarda istatistiksel açıdan anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,05). 40 yaş ve üzeri olanların, ilk doğumu  ≥30 yaş olanların, menopozdakilerin, doktorların, ≥20 yıl çalışanların risk düzeyleri anlamlı şekilde yüksekti (p<0,05). Risk puanı ile yaş ve VKİ arasında pozitif yönde zayıf düzeyde; ilk menstruasyon yaşı ile negatif yönde orta düzeyde korelasyon tespit edildi (p<0,001). Katılımcıların %70,7'si KKMM yaşını, %63,9'u KMM sıklığını ve %28,5'i MG yaşı ve sıklığını doğru cevapladı. Düzenli KKMM yapma sıklığı %21, en az bir kez KMM yaptırma sıklığı %20 ve ≥40 yaş grubunda en az bir kez MG çektirme sıklığı  %44,2'ydi. Düzenli KKMM sıklığı ≥6 yıl üniversite mezunlarında daha yüksek iken KMM sıklığı ileri yaşta, evlilerde ve çocuk sahibi olanlarda anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p<0,001). 
Sonuçlar: Katılımcıların meme kanseri belirtilerini ve tarama yöntemlerini tanımada eksiklikleri vardır. KKMM ve diğer tarama yöntemlerini kullanma sıklıkları düşük bulunmuştur. Bireysel ve toplumsal sağlığın korunması açısından tarama yöntemlerinin başarısının artması için sağlık çalışanlarının mezuniyet öncesi ve sonrası eğitimler ile desteklenmesi önerilir.

Anahtar kelimeler: Meme kanseri, sağlık çalışanı, kanser taraması

Abstract:
Aim: In this study, it is aimed to determine the breast cancer risk levels, to evaluate the knowledge of breast cancer symptoms, attitude and behaviors of breast self-examination, clinical breast examination and mammography in women health workers.
Materials and Methods: All women health workers are included in this study who were working actively as female lecturers/academicians, research assistants and nurses between November 2017-May 2018 in Selcuk University Faculty of Medicine and Hospital. A questionnaire consisting of 49 questions including the sociodemographic characteristics of the participants and Breast Cancer Risk Assessment Form was applied by face to face interview method. After the questionnaire form was applied, the participants were given breast self-examination training with the training material. All data were evaluated using SPSS 21.0 statistical package program. In the evaluation of the data, number, percentage, mean, standard deviation and median, Chi-square analysis, Kruskal Wallis-H test, Mann-Whitney U test and Spearman's rho correlation analysis were used. The level of significance was p <0.05.
Results: The mean age of the participants was 29,5 ± 7,2; 59% married; 62,7% were nurses, 27,6% were research assistants and 9,7% were lecturers/academicians. 2.3% of the participants had first-degree relatives, 7,4% had second-degree relatives with a history of breast cancer and 0,4% had a personal breast cancer history. According to the Breast Cancer Risk Assessment Form, 96,7% of the participants were low; 2,9% in the medium and 0,4% in highest risk group. Risk scores were significantly higher in participants with advanced age, the presence of family and personal history of breast cancer, early menstruation ( ≤11 age) and body structure overweight (p <0.05). The risk levels of those aged 40 years and over, ≥30 years of age at first birth, in menopause, doctors and 20 years and older employees were significantly higher (p<0,05). Risk score was positively correlated with age and BMI at weak level, negatively correlated with first menstrual age at moderete level (p<0,01). 70,7% of the participants answered the age of BSE, 63,9% of them answered the frequency of CBE and 28,5% of them answered the age and frequency of mammography correctly. The frequency of regular BSE was 21%, the frequency of CBE at least once was %20 and the frequency of mammography at least once in the ≥40 age group was 44,2 %. While the frequency of regular BSE was higher in 6-year university graduates, the incidence of CBE was significantly higher in elderly, married and in children (p<0,001).
Conclusions: Participants have deficiencies in recognizing breast cancer symptoms and screening methods. In addition, the frequency of using BSE and other screening methods were found low. In order to increase the success of screening methods in terms of protecting individual and social health, it is recommended that health workers should be supported with pre- and post-graduate training.

Key words: Breast cancer, health worker, cancer screening