Deneyimden dijitale hikâye anlatıcılığı: YouTube Türkiye örneği
Storytelling from experience to digital: A case study of YouTube Turkey
Yazar: ERDEM YEDEKCİ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ AYDOĞAN BOSCHELE
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bellek = Memory ; Deneyim = Experience ; Hegemonya = Hegemony ; Hikaye anlatma = Story telling ; Sayısal hikaye = Digital story ; YouTube = YouTube

Özet:
Tarih boyunca insan, varoluş koşullarının anlam ve bilgisini hikâyeler aracılığıyla oluşturmuş; hikâye anlatıcılığı da bu birikimin nesiller boyu aktarımını sağlayarak kültürün inşasını mümkün kılmıştır. Bu nedenle yaşam koşullarında meydana gelen her türlü değişimin izlerini hikâyelerde bulmak mümkündür. Modern öncesi dönemlerde hikâyeler, insanlar arası eşitlik koşullarını, kolektif eylemliliği teşvik edici bir karaktere sahipken; modern dönemde hikâye anlatıcılığının toplumsal yaşamda giderek değer kaybetmesiyle hikâyeler, kolektif olanı yıkıma uğratma ve insanı bir başka insana bağımlı kılma misyonuyla yüklenmiştir. Keza modern dönemde kültürel atmosferinin belirleyici unsuru olan hikâyeler, hegemonik mücadele adına egemen sınıfın elindeki en etkili araç durumundadır. Ona bu gücünü veren şey ise "sıradan" insanın bu dönemde hikâyelerin üretim ve dağıtım süreçlerinde hiçbir söz hakkının bulunmayışıdır. Ancak günümüzde yeni medya teknolojileri, karşı-hegemonyanın tesis edilmesi noktasında "sıradan" insanın elini de oldukça güçlendirmiş görünmektedir. Bugün, bu teknolojileri kullanan çok sayıda insan, birer dijital hikâye anlatıcısına dönüşürken bu durum, insanın özgürleşim sorununa alternatif çözümler üretme noktasında yeni fırsatları da beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda dijital hikâye anlatıcılığının günümüzde üstlenmiş olduğu toplumsal rolün anlaşılabilmesi, iletişim çalışmaları açısından da önem arz etmektedir. Bu doğrultuda "Geleneksel hikâye anlatıcılığının geçmişte üstlenmiş olduğu toplumsal rolün, bugün dijital hikâye anlatıcılığı tarafından yerine getirilmesi mümkün müdür?" sorusu üzerinden dijital hikâye anlatıcılığının, karşı-hegemonya oluşturma potansiyelinin sorgulandığı bu çalışmada, hikâye anlatıcılığının tarihsel süreçte geçirdiği dönüşümler, neden ve sonuçlarıyla birlikte ele alınmış; ardından ise hikâye anlatıcılığının güncel formu olan dijital hikâye anlatıcılığı konusu açımlanarak bu formun, karşı-hegemonya oluşturma potansiyeli ile bu potansiyelin yol açtığı birtakım sonuçlar, YouTube Türkiye üzerinden gerçekleştirilen bir araştırma ile ortaya konulmuştur. Araştırmanın örneklem grubunun belirlenmesinde, geleneksel hikâye anlatıcılığının öne çıkan özelliklerinin yanı sıra dijital hikâye anlatıcılığının temel bileşenleri göz önüne alınmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi ile içerik analizi yönteminin bir arada kullanıldığı bu araştırma neticesinde YouTube'un, dijital hikâyeleri, el koyduğu ücretsiz emek üzerinden birer tekno-metaya dönüştürdüğü sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Throughout history, humankind has created the meaning and knowledge of its conditions of existence through stories; and storytelling has made the construction of culture possible by passing along this accumulation for generations. Therefore, it is possible to find traces of all kinds of changes that have occurred in living conditions within the stories. While in pre-modern times, stories characteristically encouraged the conditions of equality among people and collective action; in modern period, with the gradual depreciation of storytelling in social life, stories were burdened with the mission of destroying what is collective and making human beings dependent on another. Moreover, stories in the modern period, which are the determining elements of the cultural atmosphere, are in the position of being the most effective tool in the hands of the ruling class in the name of hegemonic struggle. And what gives it this power is the fact that "ordinary" man had no right to say in the production and distribution processes of stories in this period. Today, however, new media technologies seem to have significantly strengthened the hand of the "ordinary" man at the point of establishing counter-hegemony. As a substantial number of people using these technologies today have turned into digital storytellers, this situation has brought along new opportunities for producing alternative solutions to the problem of human emancipation. In this context, being able to understand the social role that digital storytelling has assumed today is also important in terms of communication studies. Accordingly, in this study, the potential of digital storytelling to create counter-hegemony through the question "Is it possible to fulfill the social role that traditional storytelling assumed in the past by digital storytelling today?" is explored, and the transformations that storytelling has undergone in the historical process are discussed in combination with their causes and consequences; then the issue of digital storytelling, which is the current form of storytelling, is expounded and the potential of this form to create counter-hegemony and certain consequences caused by this potential are revealed through a research conducted on YouTube Turkey. In determining the sample group of the research, the basic components of digital storytelling as well as the prominent features of traditional storytelling were taken into consideration. In this research, which utilized qualitative research methods, the descriptive analysis method and the content analysis method, it was concluded that YouTube transforms digital stories into techno-meta through the free labor it appropriates.