Gaziantep'te yaşayan Suriyeli tek ebeveyn kadınların annelik deneyimleri: Zorluklar, baş etme yöntemleri ve sosyal hizmet ihtiyaçları
Motherhood experiences of Syrian single parent women living in Gaziantep: Challenges, coping methods and social service needs
Yazar: ÖMER TAKAK
Danışman: PROF. DR. REYHAN ATASÜ TOPCUOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Annelik = Motherhood ; Başa çıkma = Coping ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Kadınlar = Women ; Sosyal hizmetler = Social services ; Suriyeliler = Syrians ; Tek ebeveynli aile = Single-parent family ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Uluslararası göç = International migration

Özet:
Araştırmanın amacı, Türkiye'ye göç eden Suriyeli tek ebeveyn kadınların annelik
deneyimlerinin menşe ülkelerindeki toplumsal ve kültürel dinamikler aracılığıyla nasıl
şekillendiğini ve buna bağlı olarak göç deneyiminde yaşadıkları zorlukları ve güçlenme
imkanlarını anlamaya yöneliktir. Buradan hareketle, araştırma kapsamında 16 Suriyeli
tek ebeveyn kadın ile görüşme yapılarak annelik deneyimlerinin nasıl oluştuğu ve hangi
iktidar ilişkilerince şekillendiği anlaşılmaya çalışılmış, göç öncesi ve göç sonrasındaki
gündelik yaşamlarına etkisi eleştirel sosyal hizmet yaklaşımıyla ele alınmaya
çalışılmıştır. Bu kapsamda elde edilen bulgular iki ana tema altında analiz edilmiştir. (1)
Toplumsal Cinsiyet Rejiminde Annelik Kimliğinin Gelişimi (2) Göç ve Boşanma
Deneyimleri Sonrasında Mülteci Tek Ebeveyn Annelerin Baş Etme Mekanizmaları,
Güçlenme Pratikleri ve Sosyal Hizmetlere Dair Deneyimleri.

Araştırma sonucunda, görüşme yapılan Suriyeli kadınların annelik rolleri ve
sorumlulukları altında inşa edilen toplumsal cinsiyet kimliklerinden kaynaklı olarak
menşe ülkelerinde özel alana ait olarak tanımlandıkları, erkeğe bağımlı kılındıkları ve
buna bağlı olarak sosyo-ekonomik ve psikolojik olarak çeşitli zorluklarla karşılaştıkları
gündeme gelmiştir. Göç deneyiminde ise mülteci aile yaşamının çok boyutlu sorunları
karşısında toplumsal cinsiyet rejiminden kaynaklı, hayatlarını idame ettirebilecek temel
yaşam becerilerine yeterli düzeyde sahip olamamalarına bağlı olarak zorluklar yaşadıkları
görülmüştür. Göçle birlikte toplumsal alanlarda karşılaştıkları bu sorunların üstesinden
gelebilmek için ise menşe ülkelerinde toplumsal cinsiyete dayalı olarak inşa edilen
annelik rollerinin dışına çıkmalarına yol açacak farklı edimlerde bulunmaları gerekmiş
ve buna bağlı olarak gündelik pratiklerinde değişimler yaşandığı tespit edilmiştir. Bu
bağlamda, kadınların Türkiye'deki gündelik yaşamlarında toplumsal cinsiyet temelinde
kamusal hayatta görünür olmak, çalışma hayatına dahil olmak gibi kendi hayatlarını
idame ettirebilecek kazanımlar aracılığıyla güçlendikleri tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra göç deneyiminde yerel toplum üyeleri tarafında ayrımcılığa maruz kaldıkları, boşanmış
bir kadın olarak ise toplumsal cinsiyete dayalı şiddete ve istismara maruz kaldıkları
görülmüştür. Bu kapsamda, göç deneyiminde tek ebeveyn anne olarak karşılaştıkları çok
boyutlu sorunlara ve anneliğin toplumsal cinsiyet temelinde inşasına yönelik eleştirel bir
bakış açısıyla sosyal hizmet uygulamalarına dair öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of the research is to understand how the motherhood experiences of Syrian
single-parent women migrating to Turkey are shaped by the social and cultural dynamics
in their country of origin, and accordingly, the difficulties they experience in the
migration experience and the opportunities for empowerment. From this point of view,
within the scope of the research, 16 Syrian single-parent women were interviewed to try
to understand how their motherhood experiences were formed and by which power
relations they were shaped, and its impact on their daily lives before and after migration
was tried to be discussed with a critical social work approach. The findings obtained in
this context were analyzed under two main themes. (1) Development of Maternal Identity
in the Gender Regime (2) Coping Mechanisms, Empowerment Practices and Social
Services Experiences of Refugee Single Parent Mothers After Migration and Divorce
Experiences.

As a result of the research, it has come to the fore that the Syrian women interviewed are
defined as belonging to the private sphere in their country of origin due to their gender
identities built under their motherhood roles and responsibilities, they are made dependent
on men and consequently they face various socio-economic and psychological
difficulties. In the migration experience, it has been observed that they experience
difficulties due to the multidimensional problems of refugee family life, due to the gender
regime and not having enough basic life skills to sustain their lives. In order to overcome
these problems they encountered in the social spheres with migration, they had to take
different actions that would lead them to go out of their motherhood roles built on the
basis of gender in their countries of origin, and accordingly, it was determined that there
were changes in their daily practices. In this context, it has been determined that women
are empowered in their daily lives in Turkey through gains that can sustain their lives,
such as being visible in public life on the basis of gender, and being involved in working
life. In addition, it was observed that they were exposed to discrimination by members of
the local community in their migration experience, and that they were exposed to genderbased violence and abuse as a divorced woman. In this context, suggestions on social
work practices are presented with a critical perspective on the multidimensional problems
they face as a single parent mother in the migration experience and the construction of
motherhood on the basis of gender.