Bilişsel olarak zorlayıcı etkinlikler yoluyla 7. sınıf öğrencilerinin matematiksel akıl yürütmelerinin geliştirilmesi
Enhancing 7th grade students' mathematical reasoning throught cognitively demanding tasks
Yazar: MERVE TOKGÖZ
Danışman: PROF. DR. SİBEL YEŞİLDERE İMRE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akıl yürütme = Reasoning ; Bilişsel aritmetik = Cognitive arithmetic ; Bilişsel yetenek = Cognitive ability ; Etkinlik = Efficiency ; Matematik = Mathematics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel düşünme = Mathematical thinking

Özet:
PISA ve TIMMS gibi ulusal sınavlarda zor sorulardan ziyade düşünme süreçlerinin önemsendiğini görmekteyiz. Bu süreçlerin iyi bir şekilde öğrenilmesi ve bu sınavlara uyum sağlama açısından bakıldığında derslerde kullanılan matematik etkinliklerinin önemi ortaya çıkmaktadır. Çoğu araştırmacı da öğrencilerin akıl yürütmelerinin gelişiminin farklı öğretim yöntemleriyle nasıl yapılacağı üzerinde çalışmalar yapmışlardır. Alanyazındaki çalışmalar doğrultusunda, bu çalışmanın amacı bilişsel olarak zorlayıcı etkinlikler yoluyla 7. Sınıf öğrencilerinin matematiksel akıl yürütmelerinin geliştirilmesidir. Bu araştırmada öğrencilerin matematiksel akıl yürütmelerinin bilişsel olarak zorlayıcı etkinliklerle geliştirilmesi amaçlandığından nitel araştırma yöntemlerinden durum araştırması yöntemi seçilmiştir.
Araştırmanın katılımcılarını, Van ilinde bir devlet ortaokulunda öğrenim görmekte olan, uygun örnekleme yöntemiyle seçilmiş on iki 7. Sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada üç adet veri toplama aracı kullanılmıştır. İlk veri toplama aracı öğrencilerin matematiksel akıl yürütmelerinin incelenmesi amacıyla hazırlanan matematiksel akıl yürütme ön testidir. İkinci veri toplama aracı öğrencilerin matematiksel akıl yürütmelerinin geliştirilmesine yönelik hazırlanan bilişsel olarak zorlayıcı etkinliklerdir. Üçüncü veri toplama aracı ise uygulama sonrasında öğrencilerin matematiksel akıl yürütmelerindeki değişimi belirleme amacıyla oluşturulan matematiksel akıl yürütme son testidir.
Araştırmanın veri analizleri, bilişsel olarak zorlayıcı etkinliklerin uygulanmasının öğrencilerin matematiksel akıl yürütmelerini geliştirdiğini göstermektedir. Araştırmada öğrencilerin metni okuma, yorumlama ve bağlamı anlama, göze çarpan miktarları ve aralarındaki ilişkileri belirleme, miktarlar arasındaki ilişkilerin cebirsel temsillerini kullanma, hesaplamaları ve işlemleri uygulama ve sonuçlarını kontrol etme ve son olarak ikna edici açıklamalar yapma yetkinliklerinde gelişim gösterdikleri ortaya çıkmıştır. 
Araştırma sonunda elde edilen verilerle öğrencilerin cebir konusunda matematiksel akıl yürütmelerinin gelişimi için uygulanan bilişsel olarak zorlayıcı etkinliklerin etkisi ve süreç gelişimi konusunda alanyazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
We see that thinking processes are more important than difficult questions in national exams such as PISA and TIMMS. In terms of learning these processes well and adapting to these exams, the importance of the mathematics activities used in the lessons emerges. Many researchers have also worked on how to develop students'reasoning with different teaching methods. In line with the studies in the literature, the aim of this study is to develop the mathematical reasoning of 7th grade students through cognitively challenging activities. In this study, the case study method was chosen as one of the qualitative research methods, since it was aimed to develop students'mathematical reasoning through cognitively challenging activities.
The participants of the study are twelve 7th grade students selected by convenient sampling method, studying at a public secondary school in Van. Three data collection tools were used in the study. The first data collection tool is the mathematical reasoning pre-test, which is prepared to examine students'mathematical reasoning. The second data collection tool is cognitively challenging activities prepared for the development of students'mathematical reasoning. The third data collection tool is the mathematical reasoning post-test, which was created to determine the change in students'mathematical reasoning after the application.
The data analyzes of the research show that the application of cognitively challenging activities improves students'mathematical reasoning. In the research, it was revealed that the students showed improvement in their ability to read the text, interpret it and understand the context, identify salient quantities and relations between them, use algebraic representations of relations between quantities, apply calculations and operations and check their results, and finally make persuasive explanations.
With the data obtained at the end of the research, it is thought that the effect of cognitively challenging activities applied for the development of students'mathematical reasoning on algebra and the process development will contribute to the literature.