İran İslam İhtilâlinde Âyetullah Humeyni ve Velâyet-i Fakih Meselesi
The Role Of Ayatollah Khomeini in the Islamic Revolution Of Iran and The Vilayat-i Faqih
Yazar: MEHMET SERKAN TAFLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. AHMET YAŞAR OCAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Humeyni, Ayetullah = Humeyni, Ayetullah ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution

Özet:
Bu çalışma, İran'da onlarca yıllık bir modernleşme ve sekulerleşmeden sonra bir otokrasinin Humeyni liderliğinde nasıl bir teokrasiye dönüştüğünü incelemektedir. Şiilik, bir çok etkenden dolayı tarih içerisinde bir kaç bölünme ve inanışa ayrılmıştır. En önemli kolu oniki imam olarak da bilinen Caferiye koludur. İlk bölümde Şia tarihinde İmamet kavramının nasıl ortaya çıktığını değerlendireceğiz. Aynı zamanda Şia'da devlet ve egemenlik anlayışının tarihsel arkplanı ortaya koymaya çalışacağız. İmamların olmadığı zaman fakihlerin görevi toplumu sadece siyasi güç amaçlamadan dini olarak yönlendirmekti.İkinci bölümde Humeyni'nin biyografisini özetledik. Humeyni, diğer çağdaşı fakihlerin aksine İslam'ın sekuler düzene karşı gelmedikçe hakim olamayacağını düşünmekteydi. Şah'ın beyaz devrimi ilanı ile Humeyni ilk defa açıktan Şah'ın egemenliğine meydan okumuştur. Humeyni, Şah'a karşı ulemadan ortak bir cephe oluşturmayı önermiştir. Ulema'yı Şah'ın onların ve İslam'ın etkisinin toplumda daha azaltmak niyetinde olduğuna ikna etmeye çalışmaktaydı. Şah'a bağlı komandolar Humeyni'nin vaaz verdiği Feyziye medresesine saldırdılar. Şah için bu olay dönem noktası olmuştur. hemen ardından Humeyni tutuklanıp, sürgün edilmiştir. Şah, Humeyni'nin dini karşıtlığını çok küçümsemiştir. 1979 yılında Humeyni, devrimin tartışmasız lideri olarak İran'a dönecektir.Son bölümde Humeyni'nin Velâyet-i Fakih kavramını inceleyeceğiz. Bu sav şii islam söylemini esastan değiştirmiştir

Abstract:
This study examines How an Autocracy replaced with a Theocracy after decades of modernization and secularization with a Revolution which was led by Khomeini in Iran. Due to the varies factors in the history, Shi?a were divided into several branches and sects. The most distinctive branch of the Shi?a is Ja?fariyya which is also called Imami Twelver Shi?a. So in the first part, we have tried to evaluate how was the belief of the ?Imamet? ( theory of leadership) emerged in the Shi?a history. We also tried to present the historical background of authority and government logic in the Shi?a. In the absent of Imams, Fuqaha ( Expert Jurists) did not to aim political power but to guide the public with their religious knowledge.In the second part, we have summarized biography of Khomeini. Khomeini believed unlike other contemporary fuqahas, Islam could only prevail by conftronting the secular order. After Shah?a declaration of white revolutions, Khomeini challenged the Shah?s sovereignty for the first time outspokenly. Khomeini proposed to the fuqaha present a united front against Shah. He believed and tried to convice the fuqaha Shah would further weaken their role and Islam in society. The Paratroopers and SAVAK attacked the Faiziyeh madrasa Which Khomeini was preaching against the Shah. This was the millstone for the Shah soon after Khomeini was arrested and exiled. Shah miscalculated the strength of the religious opposition of Khomeini. In 1979, He returned Iran as the undisputed leader of the revolution.In the last part We analyzed the governance of the faqih (Vilayat-i faqih) theory of Khomeini. This doctrinal shift changed the core of Shi?ite Islamic discourse.