Ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygısı, konuşma motivasyonu, konuşma öz yeterliği ile etkili iletişim becerilerine yönelik algıları arasındaki ilişki
The relationship between middle school students' speaking anxiety, speaking motivation, speaking self-efficacy and their perceptions of effective communication skills
Yazar: FATMA NUR DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET TURAN SİNAN
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygıları, konuşma motivasyonları, konuşma öz yeterlikleri ile etkili iletişim becerilerine yönelik algıları arasındaki ilişkileri belirlemek ve bu ilişkiye yönelik öğrenci görüşlerini tespit etmektir. Araştırmanın nicel boyutuna yönelik örneklem grubu 2022-2023 eğitim öğretim yılında Elazığ il merkezindeki 5 eğitim bölgesinde bulunan 14 ortaokulda öğrenim gören 1359 öğrenciden, nitel boyutuna yönelik örneklem grubu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Elazığ il merkezindeki bir ortaokulda öğrenim gören 16 öğrenciden oluşmaktadır.
Araştırma nicel ve nitel aşamaların bir arada olduğu karma yaklaşımda açımlayıcı sıralı desende gerçekleştirilmiştir. Nicel aşamada ilişkisel tarama modeli, nitel aşamada ise olgubilimsel desen kullanılmıştır. İlişkisel tarama modeli kapsamında ilk adım olarak araştırmacı tarafından "Etkili İletişim Becerileri Ölçeği", "Konuşma Motivasyonu Ölçeği" ve "Konuşma Öz Yeterliği Ölçeği" geliştirilmiştir. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile ölçeklerin geçerli ve güvenilir olduğu kabul edilmiştir. Örneklem grubuna geliştirilen ölçeklerle beraber "Kişisel Bilgi Formu" ve "Konuşma Kaygısı Ölçeği" uygulanmıştır. Araştırmanın nitel aşaması için de 7 sorudan oluşan görüşme kılavuzu veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Bu kapsamda öğrenciler ile birebir görüşmeler yapılmıştır. 
Araştırmada konuşma kaygısı, konuşma motivasyonu, konuşma öz yeterliği ile etkili iletişim becerilerine yönelik algı düzeylerini tespit etmek için aritmetik ortalamalar hesaplanmıştır. Konuşma kaygısı, motivasyonu ve öz yeterliği ile etkili iletişim becerileri arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla da korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın devamında ise konuşma kaygısı, motivasyonu ve öz yeterliğinin etkili iletişim becerileri üzerindeki etkisini ölçmek için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Ayrıca kişisel bilgi formu ile elde edilen demografik değişkenlerin ölçeklerde farklılık yaratıp yaratmadığını belirlemek amacıyla da bağımsız gruplar t testi, tek yönlü varyans analizleri de gerçekleştirilmiştir. 
Araştırmada konuşma kaygısı, motivasyonu ve öz yeterliği ile etkili iletişim becerileri arasında anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Konuşma kayısı ile etkili iletişim becerilerine yönelik algılar arasında negatif yönde, konuşma motivasyonu ve konuşma öz yeterliği ile etkili iletişim becerilerine yönelik algılar arasında pozitif yönde ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca konuşma motivasyonu, konuşma kaygısının bilişsel alt boyutu, konuşma öz yeterliğinin anlatım ve içerik alt boyutunun öğrencilerin etkili iletişim becerilerine ilişkin algılarını istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yordadığı tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda ise ortaokul öğrencilerinin konuşma motivasyonu, konuşma öz yeterliği ve etkili iletişim becerileri bakımından kendilerini yeterli buldukları; konuşma kaygısını da zaman zaman yaşadıkları belirlenmiştir. Ayrıca konuşma kaygılarının etkili iletişim becerilerini olumsuz yönde etkilediği, konuşma motivasyonu ve konuşma öz yeterliklerinin ise etkili iletişim becerilerine katkı sağladığı görülmüştür.

Abstract:
In the study, it was determined that there were significant relationships between speaking anxiety, motivation and self-efficacy and effective communication skills. It was determined that there was a negative relationship between speaking anxiety and perceptions of effective communication skills, and a positive relationship between speaking motivation and speaking self-efficacy and perceptions of effective communication skills. In addition, it was determined that speaking motivation, cognitive dimensions of speaking anxiety and expression and content sub-dimensions of speaking self-efficacy predicted students' perceptions of effective communication skills at a statistically significant level. In the qualitative dimension of the research, middle school students found themselves sufficient in terms of speaking motivation, speaking self-efficacy and effective communication skills; it was determined that they also experienced speaking anxiety from time to time. In addition, it has been observed that speaking anxiety negatively affects effective communication skills, while speaking motivation and speaking self-efficacy contribute to effective communication skills.