Salih Baba Divanı'nda mürid-mürşid ilişkisi
The disciple-shaykh relationship in the Divan of Salih Baba
Yazar: ABDULLAH GÜKSEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER SADIKER
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divanlar = Divans ; Müridlik = Discipleship ; Mürşid = Mentor ; Nakşibendiyye tarikatı = Nakşibendiyye religious order ; Rabıta = Bond ; Salih Baba = Salih Baba ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Tasavvufi yaşam = Mystical life ; İrşad = Guidance

Özet:
Tasavvufî hayat, özünü Hz. Muhammed ve ashabı arasında cereyan eden olaylardan almaktadır. Öyle ki Kur'ân-ı Kerîm'in ışığında yaşayan Peygamber dinî hayatın derinliklerini, kabiliyetlerine göre ashabına yaşatmıştır. Bunun sonucunda mürid mürşid arasındaki ilişkinin ilk nüveleri Hz. Peygamber ve ashabı arasında ortaya çıkmıştır.
Hz. Peygamber ve ashabından sonra gelen nesiller asrı saaadet olarak nitelendirdikleri bu dönemi kendilerine rehber edinmişlerdir. Özellikle dini hayatı derinden yaşama arzusuna sahip sûfîler Kur'ân-ı Kerîm ile Hz. Peygamber'in sünneti ışığında ilerlemişler ve ilk dönem zâhidleri olarak ortaya çıkmışlardır. Daha sonra bu sûfî düşünce tekke ve tarikatların önderliğinde sistemli bir şekilde devam etmiştir.
Mürid ve mürşid arasındaki manevî bağlılık, üflet ve muhabbet duygusu feyz yolu ile bazı müridlerde vâridât olarak ortaya çıkmıştır. Bu vâridâtı rumuzlu bir şekilde şiir olarak ele alanlar olmuştur. Tezimize konu olan Salih Baba'nın divanı da bu vâridâtın ürünüdür.
Biz de tezimizi Nakşibendi tarikatına mensub olan Salih Baba'nın Rabıta-i Nakşî Hayâlî adlı eserindeki mürid-mürşid arasındaki ilişkileri incelemeye çalıştık.
Bu çalışmamızda öncelikle tekke, tarikat, mürid ve mürşid ilişkisine dair kavramları inceledik. Bunlar ile ilgili bilgilendirmelerde bulunduktan sonra Salih Baba'nın divanındaki yansımalarını ele alarak açıklamaya çalıştık.

Anahtar kelimeler: Salih Baba, Mürid, Mürşid, Mürid Mürşid İlişkisi, Rabıta, Rabıta-i Nakşî Hayâlî

Abstract:
The roots of Sufistic life consist of events that take place between Muhammad and his companions. So much so that the Prophet, who lived in the light of the Qur'an, tried to show the depths of religious life to his companions as much as he could. As a result, the first roots of the disciple-shaykh relationship appeared between the Prophet Muhammad and his companions.
The generations that came after the Muhammad and his companions adopted this period, which they considered as golden age. Sufis, who especially had the desire to live religious life deeply, proceeded in the light of the Holy Quran and the prophets of the Qur'an and emerged as the first term ascetics. Later on, Sufi thought continued systematically under the leadership of lodges and religious orders.
Spiritual devotion, blow and feelings of love between the disciple and the shaykh have emerged as a succession in some disciples. They treated these varieties as poems using nicknames. Salih Baba, who is the subject of our thesis, shows himself as the product of this variant.
We also tried to examine the principles and procedures between the disciple and shaykh in the work of Salih Baba's Rabita-i Nakşi Hayâlî, who is a member of the Naqshbandi order.
In this thesis study, we firstly examined the concepts related to dervish lodge, cult, disciple, and shaykh. After giving information about these, we tried to explain the reflections of Divan of Salih Baba.

Keywords: Salih Baba, Disciple, Shaykh, The Disciple-Shaykh Relationship, Nexus, Rabıta-i Nakşî Hayâlî