Geç Neolitik Dönem'de Batı Anadolu kemik aletlerinin tekno-tipolojisi
Techno-typology of West Anatolia bone tools in the Late Neolithic Period
Yazar: NERGİS GÜRSES
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜCELLA ERDALKIRAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Batı Anadolu = West Anatolia ; Kemik aletler = Bone tools ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Teknoloji = Technology ; Tipoloji = Typology

Özet:
Batı Anadolu, tarih boyunca birçok farklı kültür ve yerleşime ev sahipliği yapan bir bölge olmuştur. Konumu dolayısıyla hem doğudan-batıya, hem batıdan-doğuya farklı kültürlerin geçiş yolu üzerinde yer almış ve hala bu özelliğini korumaktadır. 
Batı'nın bu zengin kültürü içerisinde arkeolojik olarak varlığını sürdüren kemik aletler ise varlıklarıyla oldukça dikkat çekmiştir. Paleolitik'ten günümüze kadar kullanılagelmiş olan bu aletler, Geç Neolitik Dönem çerçevesi içerisinde M.Ö. 6500-5000 tarihlerini kapsayacak şekilde ele alınmıştır. Bu çerçeve kapsamında Geç Neolitik Dönem'de Barcın, Aktopraklık, Ilıpınar, Menteşe, Uğurlu, Hoca Çeşme, Fikirtepe, Pendik, Yenikapı, Yarımburgaz, Aşağı Pınar, Çine-Tepecik, Ekşi, Çukuriçi, Dedecik-Heybelitepe, Ege Gübre, Ulucak, Yeşilova, Bademağacı, Karain, Öküzini, Suluin, Hacılar, Höyücek, Kuruçay, Demirci, Erbaba ve Suberde yerleşimleri ele alınmıştır. 
Kemik aletler, organik bir ham maddeden üretilmesinden dolayı varlıklarını sürdürmesi oldukça zor olmasıyla birlikte, diğer organik maddelere oranla daha dayanıklı olduğundan sayıları yadsınamayacak kadar çoktur. Bizim de çalışma konumuz dahilinde olan Geç Neolitik Döneme tarihlendirilmiş kemikten yapılan bu buluntular, özellikle 'alet' olarak adlandırabileceğimiz bız, spatula bız, delgi, iğne, şiş, tığ, olta iğnesi, çuvaldız, zıpkın, spatula, mablak, mekik, kaşık, spatula kaşık, bıçak, keski, aşık kemiği, dokuma tarağı, çentikli kürek kemiği, sap ve kazma gibi malzemeler bu tezde incelenmiştir. Bazen bulunduğunda tanımlanamayacak halde olan bu malzeme grubunu tipolojik olarak sivri uçlu, düz uçlu, kesici ve diğer aletler başlıkları altında sınıflandırmaya, ham maddesi olan kemiği daha yakından incelemeye ve kullanım alanlarına değinilmiştir. Bununla birlikte kemik alet kavramından kemiklerin tanımlanmasına, tiplerine göre sınıflandırılmasından yerleşimlerdeki varlıklarına, kemik alete dair her şey titiz bir şekilde çalışılmıştır.
Batı Anadolu Geç Neolitik yerleşimleri ve bu yerleşimlerde var olan kemik aletler taranmış ve başlıklar halinde tek tek işlenmiştir. Elde edilen bu bilgiler dahilinde genellikle yayınlarda kemik aletler olarak sadece söz edilen bu küçük buluntu grubu, bu çalışmayla birlikte tipolojisi, teknolojisi, ham maddesi ve resimleri ile birlikte ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Geç Neolitik, Kemik alet, Batı Anadolu, Teknoloji, Tipoloji.

Abstract:
Western Anatolia has been a region that has hosted many different cultures and settlements throughout history. Due to its location, it was located on the passageway of different cultures from both east to west and from west to east, and it still preserves this feature.
Bone tools, which survived archaeologically in this rich culture of the West, attracted a lot of attention with their presence. These tools, which have been used from the Paleolithic to the present, are discussed within the framework of the Late Neolithic Period, covering the dates 6500-5000 BC. Within the scope of this framework, Barcın, Aktopraklık, Ilıpınar, Menteşe, Uğurlu, Hoca Çeşme, Fikirtepe, Pendik, Yenikapı, Yarımburgaz, Aşağı Pınar, Çine-Tepecik, Ekşi, Çukuriçi, Dedecik-Heybelitepe, Ege Gübre, Ulucak, Yeşilova , Bademağacı, Karain, Öküzini, Suluin, Hacılar, Höyücek, Kuruçay, Demirci, Erbaba and Suberde settlements are discussed.
Bone tools are very difficult to survive because they are produced from an organic raw material, but their numbers are undeniable because they are more durable than other organic materials. These finds made of bone dated to the Late Neolithic Period, which are also within the scope of our work, are especially 'tools', awls, spatula awls, drills, needles, skewers, awls, fishing hooks, burlap, harpoon, spatula, mablak, shuttle, spoon, spatula. Materials such as spoons, knives, chisels, anklebones, weaving reeds, notched scapula, handles and picks were examined in this thesis. It has been mentioned that this material group, which is sometimes unidentifiable when found, is typologically classified under the headings of pointed, flat-tipped, cutter and other tools, to examine more closely the raw material of bone, and its usage areas. However, everything from the concept of bone tools to the identification of bones, their classification according to their types, their presence in settlements, and everything related to bone tools have been studied meticulously.
The Western Anatolian Late Neolithic settlements and the bone tools existing in these settlements were scanned and worked one by one as headings. Within the scope of this information obtained, this small group of finds, which is generally only mentioned as bone tools in publications, has been discussed together with its typology, technology, raw material and pictures in this study.

Keywords: Late Neolithic, Bone tool, Western Anatolia, Technology, Typology.