Sürdürülebilir ulaşım bağlamında hizmet olarak hareketlilik (Mobılıty as a servıce – Maas): İstanbul
Evaluating the concept of mobility as a service within the scope of sustainable transport: The case of İstanbul
Yazar: VİLDAN ÇETİNER
Danışman: DOÇ. DR. EDA BEYAZIT İNCE
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Sürdürülebilir ulaşım = Sustainable transport ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Hareketlilik kişinin bir yerden bir yere gidebilme kolaylığı, imkânı ve özgürlüğüdür. Hareket etmek bir yerden bir yere ulaşmak için bir araç olduğu gibi, kimi zaman amacın kendisidir. Pek çok yönüyle hareketlilik ve ulaşım gündelik yaşamlarımızı doğrudan etkiler ve yaşamlarımızın önemli bir parçasıdır. Ulaşım, temelde bireysel olarak, toplu taşıma ile ve bununla birlikte kapıdan kapıya ulaşım için toplu taşımayı destekleyen sistemler çeşitli ulaşım sistemleri ile sağlanabilir. Hareketlilik kalıpları / rutinleri ve buna bağlı olarak ulaşım tercihleri, kişilerin kişisel talep, tercih ve zevkleri doğrultusunda oluşabildiği gibi, ulaşım sistemlerinin etkisi ve gelişmişliği bu tercihlerin oluşmasında önemli bir etkendir.
Kentleşmenin etkisinde hareketlilik ihtiyacının artması, gelişen süreçte otomobile dayalı "sürdürülemez" ulaşımın gelişmesini tetiklemiştir. Bu durum çeşitli ekolojik, ekonomik ve sosyal problemleri ortaya çıkarmıştır. Ortaya çıkan problemlerin küresel bir kaygı haline gelmesi, ortak çözüm arayışlarını gerekli kılmıştır. Sürdürülebilir hareketlilik mevcut ulaşım paradigmasından kaynaklanan sorunların çözümüne yönelik, değişime dayalı ideal bir konsept olarak ortaya çıkmıştır. 
Ulaşımda sürdürülebilirlik yaklaşımı için çok türlü ulaşım ve entegrasyon, eşitlik, kapsayıcılık, verimlilik ve bütüncüllük önemlidir. Sürdürülebilir ulaşım tüm ulaşım türlerinin en uygun şekliyle, entegre biçimde kullanılmasına, aktif ulaşımın ve toplu ulaşımın desteklenmesine dayanır. Sürdürülebilir ulaşımın sağlanması, kent içinde yapılan yolculuklar azaltılarak, yolculuk mesafe ve süreleri kısaltılarak, politika tedbirleri geliştirilerek, türler arası aktarma desteklenerek, teknoloji kullanımı ile ulaşım sistemleri daha verimli hale getirilerek mümkün olabilir. 
Gelişmekte olan ülkelerde ulaşımın sürdürülebilirliği anlamında, gelişmiş ülkelere kıyasla daha zor ve büyük problemler söz konusudur. Bu problemler yönetim yaklaşımı, ekonomik kısıtlar, toplumsal kalıplar, planlama yaklaşımı ve arazi kullanımı gibi çeşitli etkenlere bağlıdır. Buna karşın gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ülkelerde önceden deneyimlenmiş çözümleri yerel özelliklerine göre adapte etme avantajına sahiptir.
Sürdürülebilir ulaşımın teknoloji ile ilişkisi vurgulanmakta ve teknolojinin bir araç olarak sürdürülebilir ulaşımı destekleyecek yeni çözümler sağlama potansiyeli tartışılmaktadır. Teknoloji temelli, potansiyel çözüm önerilerinden biri, "Hizmet olarak hareketlilik / Mobility as a service (MaaS)" yaklaşımıdır. MaaS günümüzde, dünyanın pek çok kentinde hala etki ve kapsamı incelenmekte olan güncel bir yaklaşımdır. Bununla beraber, daha sürdürülebilir bir ulaşım sisteminin kentlerde var olabilmesi için gerekli "paradigma değişimi" kapsamında ihtiyaç duyulan aksiyonların uygulanabilmesi için potansiyel etkisi önemsenmektedir.
MaaS bir akıllı ulaşım çözümü değildir fakat akıllı ulaşım çözümlerini kullanarak ulaşımda, ideal olarak, sürdürülebilirliği sağlamak adına bütüncül bir entegrasyonunun sağlanmasını vaat eder. MaaS yaklaşımı, talebe ve kullanıcı verilerine odaklı, kişiselleştirilmiş, pek çok anlamda çok türlü ulaşım sistemlerini entegre eden, farklı ödeme metotlarını ve avantajlarını kapsayan bir hizmeti ifade eder. Bunun yanı sıra ilgili aktörlerin ortak bir vizyonla hareket ettiği, organizasyonel ve kurumsal entegrasyonu gerektirir. MaaS, yalnızca bir mobil ulaşım uygulaması olmaktan öte, ulaşımla ilgili sürdürülebilirliği hedefleyen alternatif bir hareketlilik modeli olarak değerlendirilir. Çalışma kapsamında MaaS'ın temel özellikleri, sınıflandırma çalışmaları, aktörleri, gelişimi, sürdürülebilir ulaşım anlamında mevcut ve olası etkileri, vaatleri ve MaaS'a yönelik eleştiriler araştırılmaktadır. Son olarak hizmet olarak hareketlilik kavramı sürdürülebilir ulaşım ile ilişkilendirilmekte ve sürdürülebilir ulaşıma katkısı bakımından irdelenmektedir.
Gelişmekte olan ülkelerde MaaS'ın, ulaşıma ilişkin sorunların çözümünde potansiyel çözümlerin oluşturabilmesi söz konusudur. Çalışma kapsamında gelişmekte olan ülkelerde MaaS üzerine yapılan araştırmalar ve bulgular incelenmiştir. Çalışma konusu olan İstanbul özelinde ulaşımın mevcut durumu, sorunları, sürdürülebilirliği ve ulaşımda dijital platformların kullanım durumu araştırılarak hizmet olarak hareketlilik anlamında potansiyeli irdelenmektedir. Bu anlamda İstanbul'da MaaS'a yönelik kullanıcı eğilimlerinin öğrenilebilmesi için farklı içeriklere sahip paketler kurgulanmış; anket çalışması ile bu paketlere olan tercihler kapsamında katılımcıların kişisel bilgileri ve ulaşım tercihleri analiz edilmiştir. Anket çalışması sahip olduğu kısıtlılıklar dolayısıyla pilot bir sana araştırması niteliğindedir. Buna karşın konuyla ilgili İstanbul'da öncül bir araştırma niteliğinde olup, MaaS'a ilişkin öngörünün oluşturulması ve gelecek çalışmalara yönelik fikir vermesi adına çıktılara sahiptir. Hareketlilik ihtiyaçlarına, kişisel özelliklere, ulaşımda teknoloji kullanım alışkanlıklarına göre farklı MaaS paket içeriklerinin tercih edildiği, MaaS paketleri oluşturularak ulaşım türlerinin entegre edilmesinin daha sürdürülebilir ulaşım türlerinin kullanımını, destekleyebileceği ve etkinleştirebileceği sonucuna varılmıştır. 
Bu çalışma gelişmekte olan ülkeler kapsamında ve İstanbul özelinde MaaS yaklaşımı ve sürdürülebilir ulaşım ilişkini araştırmakta, İstanbul'da sürdürülebilir ulaşım için MaaS uygulamasının geliştirilmesi için öneriler sunmaktadır.

Abstract:
Mobility is a person's ease, opportunity and freedom to go from one place to another. Mobility is a means to get from one place to another, and sometimes it is the goal itself. In many ways, mobility and transportation directly affect our daily lives and are an essential part of our lives. Transportation can be provided individually, by public transport, and with it a variety of transport systems that support public transport for door-to-door transport. Mobility patterns/routines and, accordingly, transportation preferences can be formed in line with the personal demands, preferences and tastes of individuals, as well as the impact and development of transportation systems are important factors in the formation of these preferences.
The increase in the need for mobility under the influence of urbanization has triggered the development of "unsustainable" transportation based on automobiles in the developing process. This situation has revealed various ecological, economic and social problems. The emerging problems have become a global concern, necessitating the search for common solutions. Sustainable mobility has emerged as an ideal concept based on change in solving the issues arising from the current transport paradigm. In this change, public actors, local governments, the market and societies have a role to play.
Multimodality and integration, equality, inclusiveness, efficiency and holism are important for the sustainability approach in transportation. Sustainable transportation is based on the most appropriate and integrated use of all transportation modes and the support of active transportation and public transportation. Sustainable transportation can be achieved by reducing trips in the city, reducing travel distances and times, developing policy measures, supporting modal shift with intermodal approach, and making transportation systems more efficient with the use of technology.
There are more difficult and major problems in terms of sustainability of transportation in developing countries compared to developed countries. These problems depend on various factors such as political approach, economic constraints, social patterns, planning approach and land use development. In contrast, developing countries can adapt solutions previously experienced in developed countries to their local characteristics.
The relationship between sustainable transportation and technology is emphasized and the potential of technology as a tool to provide new solutions to support sustainable transportation is discussed. One technology-based, potential solution proposal is the "Mobility as a Service (MaaS)" concept. Today, MaaS is a current concept that is still under investigation in many cities around the world. In addition, the potential impact of the actions required to be taken within the scope of the "paradigm shift" necessary for a more sustainable transportation system to exist in cities is considered.
MaaS is not an intelligent transportation solution, but involves the holistic integration of transportation using intelligent transportation solutions, ideally to ensure sustainability. The concept of MaaS refers to a personalized service focused on demand and user data, integrating multimodal transportation systems in many ways, including different payment methods and advantages. In order to meet the demand of the user, the MaaS operator offers the most suitable transportation options and their combinations instantly via a digital platform (mostly mobile application) by a single application. As well as, passengers can plan journeys, make reservations, get real time information and make payments through this digital platform. Passengers can subscribe to monthly packages with different content or pay their travel fees as much as they use through the MaaS application by pay-as-you-go option. Futhermore, the concept of MaaS requires organizational and institutional integration, in which the relevant actors cooperate with a shared vision. In this sense, MaaS is considered as an alternative mobility model that aims at sustainability related to transportation, rather than just a mobile transportation application.
In developing countries, MaaS can create potential solutions for solving transportation-related problems. Within the scope of the study, research and findings on MaaS in developing countries were examined. MaaS is a transformative application that requires a new transportation paradigm that promises to change transportation habits. In developing countries, people who travel tend to change their transportation practices because they continue their daily lives with various problems related to the current transportation system. MaaS applications are considered to have the potential to enable this change from business-as-usual to more sustainable transportation.
Istanbul is a "mega city" with a population of over 15.5 million and a high population density, bussiness opportunities and economic diversity, social/cultural heritage, educational centers and tourism capability. Since its high density, young and active population, the transportation demand and urban mobility in the city are high. Although the number of cars per 1,000 people is relatively low in Istanbul, "chronic" traffic is one of the most important problems of Istanbul transportation. Likewise, problems related to parking, such as the inadequacy of the existing parking lot capacity and on-street parking, constitute the factors that reinforce the congestion. 
The rate and frequency of use of public transport in Istanbul are quite high. The most frequently used transportation modes are primarily road-based public transportation vehicles, rail systems, Marmaray, Metrobus, sea lines, taxi, minibus and shared mobility systems. The current public transportation system already has advanced features and development potential in terms of physical, operational, informational and transactional integration. On the other hand, the density and congestion experienced in vehicles, especially during the peak hours of the day, prevent the high service quality of public transport and a comfortable journey. The main problems in road motor vehicles, bus, minibus, taxi and shuttle transportation, which have the primary weight in Istanbul's public transportation, are related to the separation of transportation types and actors. Although integrating transportation types in terms of lines, routes, fares, expeditions, and information is open to development, it has some shortcomings. 
A MaaS application is yet to be developed in Istanbul. However, many mobile transportation applications are frequently used. Travelers have to use different mobile applications in order to carry out various information, payment, reservation and ticket purchases in different transportation modes. Within the scope of the study, these applications were evaluated according to their various features including attributes related to MaaS concept.
MaaS application has the potential to provide improvement in solving problems such as long waiting times, low comfort and high cognitive effort, multi-actor transportation organization, different information channels and applications, and different subscription or payment method requirements for different transportation types in Istanbul.
The current situation, problems and sustainability of transportation in Istanbul, which is the subject of the study, are evaluated. Also, its potential in terms of Mobility as a Service is examined. In this sense, bundled packages with different contents were designed in order to analyze the user trends towards MaaS in Istanbul. The personal information and transportation preferences of the participants were evaluated within the scope of the preferences for these monthly packages with the survey study. The survey can be considered a pilot study due to its limitations. Still, it is preliminary research on the subject in Istanbul and has outputs to create a foresight and to give ideas for future studies about MaaS.
In order to determine the tendency of people travelling in Istanbul to a possible MaaS application and to analyze different user profiles, data was collected through an online survey, including open-ended and closed-ended questions, Accordingly, the participants were asked about their personal information such as age, gender, occupation, and their travel habits such as car ownership, driver's license ownership, monthly subscription usage, time and cost spent for transportation and cost. The personal information and travel habits of the users were examined through the monthly subscription packages designed within the scope of the study. In addition, the ranking of the comfort, duration and cost factors in the journey made by the participants according to their importance is included in the analysis. It has been concluded that different MaaS packages are preferred according to mobility needs, personal characteristics, technology use habits in transportation, and integrating transportation modes by creating MaaS packages can enable the use of sustainable transportation modes.
In conclusion, this study examines the relationship between the concept of MaaS and sustainable transportation within the scope of developing countries and in Istanbul. Also, it offers suggestions for developing the MaaS application for sustainable transportation in Istanbul