Deprem sonrası dönemde erişkin kişilerin post travmatik stres bozukluğu, psikolojik dayanıklılık ve ilişkili durumlar yönünden değerlendirilmesi
Evaluation of adults in terms of post traumatic stress disorder, psychological resilience, and related conditions in the post earthquake period
Yazar: ENES MAHMUT
Danışman: UZMAN Hüseyin AKSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı deprem sonrası dönemde bölgemizde post travmatik stres bozukluğu düzeyinin belirlenmesi, buna etki eden faktörlerin araştırılması ve psikolojik dayanıklılıkla ilişkisinin değerlendirilmesidir.

	Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu tez çalışması etik kurul onayı alındıktan sonra 01.06.2023-31.07.2023 tarihleri arasında toplam 10 aile hekimliği birimindeki 253 gönüllü katılımcı ile yürütüldü. Yapılandırılmış anket formu ile katılımcıların; sosyodemografik verileri, PTSB'ye etki edebilecek potansiyel risk faktörleri verileri, travmatik olaya ait verileri ve travma sonrası döneme ait verileri kayıt altına alınmıştır. Tüm katılımcılara DSM-5 için Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi(PCL-5), Connor-Davidson Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği-Kısa Form(CDPDÖKF) ve Jenkins Uyku Skalası ölçekleri uygulanmıştır. Veriler uygun istatistiksel program kullanılarak analiz edilmiştir.

	Bulgular: Çalışmamıza göre post travmatik stres bozukluğu prevelansı %30,8(n=78) olarak bulunmuştur. Çalışmaya katılanların %66,8(n=169)'i kadın, %67,6(n=171)'sı evliydi. Katılımcıların %84,2(n=213)'si apartman dairesinde yaşıyordu. Katılımcıların %41,9(n=106)'unun evi hasar görmüştü. Katılımcıların %6,3(n=16)'ü ruhsal kronik hastalık tanısı bulunduğunu, %62,8(n=159)'i deprem anında ölüm korkusu yaşadığını belirtmiştir. Katılımcıların %19(n=48)'unun depremde bir yakını yaralanmıştır, %17,4(n=44)'ü ise depremde bir yakınını kaybetmiştir. Deprem sonrasında katılımcıların %65,2(n=165)'si toplanma ve sosyal yaşam alan ihtiyaçlarını karşılayabildiklerini, %56,9(n=144)'u ise ailesinden veya yakın çevresinden yeterli psikolojik destek alabildiğini belirtmiştir. Katılımcıların %22,9(n=58)'u deprem sonrasında maddi kayba uğradığını, %78,3(n=198)'ü ise evinden uzak kaldığını belirtmiştir. Çalışmamıza göre kadınların, ruhsal kronik hastalığa sahip olanların, depremde ölüm korkusu yaşayanların, evleri hasar görenlerin, depremde bir yakınını kaybedenlerin, maddi kayba uğrayanların, evlerinden uzak kalanların, deprem sonrası toplanma ve sosyal yaşam alanı ihtiyaçlarını karşılayamayanların ve aileden veya çevreden yeterli psikolojik destek alamayanların PCL-5 ölçek skorları anlamlı olarak yüksek çıkmıştır. Çalışmamızda DSM-5 için Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi(PCL-5) ölçek puan ortalamasının(sd) 38,5±19,1; Connor-Davidson Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği-Kısa Form(CDPDÖKF) ölçek puan ortalamasının(sd) 25,2±7,9; Jenkins Uyku Skalası ölçek puan ortalamasının(sd) 8,78±5,4 olduğu gözlenmiştir. Çalışmamız sonuçlarına göre CDPDÖKF ölçek puanları ile PCL-5 puanları arasında negatif(ters) yönlü bir ilişki bulunmuştur ve kişilerin psikolojik dayanıklılıkları arttıkça PCL-5 skorlarının anlamlı olarak düştüğü gözlenmiştir.

	Sonuç: Afet sonrası dönemlerde post travmatik stres bozukluğu prevelansları azımsanamayacak düzeyde yüksek çıkmaktadır. Bu durumun birinci basamakta tespiti ve aile hekimliği yaklaşımıyla ele alınması toplum sağlığı açısından çok önemlidir. Risk gruplarının göz önünde bulundurularak ruh sağlığını koruyucu ve iyileştirici politikaların geliştirilmesi ve bunların harekete geçirilmesi toplumun afet sonrası dönemi hızlı bir şekilde atlatmasında etkili olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Post travmatik stres bozukluğu, psikolojik dayanıklılık, deprem

Abstract:
Objective: This study aimed to determine the level of posttraumatic stress disorder in our region in the postearthquake period, to investigate the factors affecting it, and to evaluate its relationship with psychological resilience.

	Materials and Method: This cross-sectional thesis study was conducted with 253 volunteer participants in 10 family medicine units between 01.06.2023-31.07.2023 after ethics committee approval. Sociodemographic data of the participants, data on potential risk factors that may affect PTSD, data on the traumatic event, and data on the posttraumatic period were recorded with a structured questionnaire form. Post Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5), Connor-Davidson Psychological Resilience Scale-Short Form (CDPDRS), and Jenkins Sleep Scale scales were applied to all participants. Data were analyzed using appropriate statistical software.

	Results: According to our study, the prevalence of posttraumatic stress disorder was found to be 30.8% (n=78). Among the participants, 66.8% (n=169) were female and 67.6% (n=171) were married. 84.2% (n=213) of the participants lived in an apartment. 41.9% (n=106) of the participants had a damaged house. 6.3% (n=16) of the participants had a diagnosis of mental chronic disease, and 62.8% (n=159) of the participants stated that they experienced fear of death during the earthquake. 19% (n=48) of the participants had a relative injured in the earthquake, and 17.4% (n=44) lost a relative. After the earthquake, 65.2% (n=165) of the participants stated that they were able to meet their needs for gathering and social living spaces, and 56.9% (n=144) of the participants stated that they could receive adequate psychological support from their family or close environment. 22,9% (n=58) of the participants stated that they suffered financial loss after the earthquake, and 78,3% (n=198) stated that they stayed away from their homes. According to our study, the PCL-5 scale scores of women, those with mental chronic illness, those who experienced fear of death in the earthquake, those whose houses were damaged, those who lost a relative in the earthquake, those who suffered financial loss, those who stayed away from their homes, those who could not meet their needs for gathering and social living space after the earthquake, and those who could not receive adequate psychological support from family or environment were significantly higher. In our study, it was observed that the mean scale score of Post Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5) was 38.5±19.1; the mean scale score of Connor-Davidson Psychological Resilience Scale-Short Form (CDPRSS) was 25.2±7.9; and the mean scale score of Jenkins Sleep Scale was 8.78±5.4. According to the results of our study, a negative (inverse) relationship was found between the scores of the CDPRSSscale and the PCL-5 scores, and it was observed that the PCL-5 scores decreased significantly as the psychological resilience of the individuals increased.
	Conclusion: The prevalence of post-traumatic stress disorder is significantly high in post-disaster periods. Detection of this condition in primary care and addressing it with a family medicine approach is crucial for public health. Developing and mobilizing policies that protect and improve mental health by considering risk groups will be effective in helping society overcome the postdisaster period quickly.

Keywords: Post traumatic stress disorder, Psychological resilience, Earthquake