Alışveriş merkezlerinin erişilebilirliğinin irdelenmesi: Konya ili örneği
Shopping centers evaluation of accessibility: Konya province example
Yazar: BEYZA ÜSTÜNER
Danışman: PROF. DR. MİNE ULUSOY
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünya çapında engelli nüfusu göz ardı edilemeyecek kadar yüksektir. Bu çokluk, engelli bireyler 
için resmî alanlardan sosyal alanlara kadar birçok açıdan düzenlemeler yapmayı gerektirmektedir. Bu 
düzenlemeler, çoğunlukla mimarları ilgilendiren konulardan oluşmaktadır. Öncelikle alışma kapsamında 
engelli ve hareket kısıtlılığı olan bireylerin topluma uyum sağlaması ve kamusal alanlara eşit erişebilmesi 
için gerekli koşulların ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaçla konunun daha iyi anlaşılması için "engelli, 
hareket kısıtlılığı, alışveriş merkezi ve erişilebilirlik" kavramları tanımlanmış ve çalışmayla 
ilişkilendirilmiştir. Engelli grupları, "zihinsel, işitme, görme, ortopedik engeller ile dil ve konuşma 
bozuklukları" başlıkları altında değerlendirilip açıklanmıştır. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde 
erişilebilirlik konusunda yapılmış makaleler ve tezler özetlenerek bu araştırma ile doğrudan ilişkili kısımları 
detaylandırılmıştır. Engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çalışmaların önemi 
vurgulanmıştır. Bu çalışmanın kapsamında nitel araştırma yöntemi ve betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. 
Tezin alan çalışmasında Konya'da bulunan 4 büyük AVM örneklem olarak seçilmiş, Erişilebilirlik 
Kılavuzu'ndaki standartlara göre değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda çalışma; Novaland AVM, Kulesite 
AVM, Konya M1 AVM ve Kentplaza AVM'yi kapsamaktadır. Dünyada ve Türkiye'de erişilebilirlikle ilgili 
yasal düzenlemeler (İnsan Hakları Evrensel Bildirisi, Engelliler Hakkında Kanun, Erişilebilirlik İzleme ve 
Denetleme Yönetmeliği) incelenmiştir. Bu uluslararası ve ulusal düzenlemelerin hedefledikleri amaçlar 
eşliğinde erişilebilirliğin gerekliliği vurgulanmıştır. Erişilebilirlik Kılavuzu kapsamındaki temel tasarım 
kuralları, bina girişleri, otoparklar, kapılar, pencereler, tuvaletler, dolaşım alanları, alarm-tesisat-işaretleme 
gibi konular açıklanmıştır. Bununla beraber Novaland AVM, Kulesite AVM, Konya M1 AVM ve 
Kentplaza AVM engelli grupları temelinde erişilebilir olup olmamaları açısından değerlendirilmiştir. Bina 
girişleri, dolaşım alanları, tuvaletler, otoparklar ve sosyal alanlar incelenmiş; olumlu ve olumsuz yönler 
tespit edilmiştir. 
Çalışma sonucunda Konya'daki AVM'lerin erişilebilirlik açısından genel olarak yetersiz olduğu 
ortaya konmuştur. Ulaşım, yönlendirme, tuvaletler, sosyal alanlar gibi konularda iyileştirme önerileri 
sunulmuştur. Engelli bireylerin topluma entegrasyonu için erişilebilirliğin sağlanması gerekliliği 
vurgulanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Alışveriş Merkezi, Engelli, Engellilik, Engelli Grupları, Erişilebilir 
Mekân, Erişilebilirlik

Abstract:
The disabled population worldwide is too high to be ignored. This multiplicity requires making 
arrangements for disabled individuals in many aspects, from official areas to social areas. These regulations 
consist mostly of issues that concern architects. Firstly, within the scope of acclimatization, it is aimed to 
set out the necessary conditions for individuals with disabilities and mobility disabilities to adapt to society 
and have equal access to public spaces. For this purpose, in order to better understand the subject, the 
concepts of "disability, mobility restriction, shopping center and accessibility" were defined and related to 
the study. Disability groups were evaluated and explained under the headings of "mental, hearing, visual, 
orthopedic disabilities and language and speech disorders". In the following sections of the study, the 
articles and theses made on accessibility were summarized and the parts directly related to this research 
were detailed. The importance of studies aimed at improving the quality of life of disabled people was 
emphasized. Within the scope of this study, qualitative research method and descriptive analysis technique 
were used. 
In the field study of the thesis, 4 large shopping malls located in Konya were selected as samples 
and evaluated according to the standards in the Accessibility Guide. In this direction, the study includes 
Novaland Shopping Mall, Kulesite Shopping Mall, Konya M1 Shopping Mall and Kentplaza Shopping 
Mall. Legal regulations related to accessibility in the world and in Turkey (Universal Declaration of Human 
Rights, Law on Persons with Disabilities, Accessibility Monitoring and Supervision Regulation) were 
examined. The necessity of accessibility in accordance with the objectives of these international and 
national regulations was emphasized. The basic design rules, building entrances, parking lots, doors, 
windows, toilets, circulation areas, alarm-installation-marking issues within the scope of the Accessibility 
Guide are explained. However, Novaland Shopping Mall, Kulesite Shopping Mall, Konya M1 shopping 
Mall and Kentplaza Shopping Mall were evaluated in terms of whether they are accessible on the basis of 
disabled groups. Building entrances, circulation areas, toilets, parking lots and social areas were examined; 
positive and negative aspects were identified. 
As a result of the study, it has been revealed that shopping malls in Konya are generally inadequate 
in terms of accessibility. Suggestions for improvement were presented on issues such as transportation, 
orientation, toilets, social areas. The necessity of providing accessibility for the integration of disabled 
individuals into society was emphasized. 
Keywords: Shopping Center, Disabled, Disability, Disabled Groups, Accessible 
Place, Accessibility