Tip 2 diyabetli hastaların sağlık inancı, hastalık tutumları ve metabolik kontrolün değerlendirilmesi
Evaluation of health beliefs, attitudes towards illness and metabolic control variables of patients with type 2 diabetes
Yazar: SELİN YAĞCI
Danışman: DOÇ. DR. ELANUR YILMAZ KARABULUTLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hastalık = Disease ; Hemşirelik = Nursing ; Metabolizma = Metabolism ; Sağlık = Health ; Tutumlar = Attitudes ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Tip 2 Diyabetli Hastaların Sağlık İnancı, Hastalık Tutumları ve Metabolik Kontrolün Değerlendirilmesi

Amaç: Tip 2 Diyabetli hastaların sağlık inancı, hastalık tutumları ve metabolik kontrolünü belirlemek ve bu değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapıldı.
Materyal ve Metod: Tanımlayıcı türde olan araştırma Temmuz 2014- Ocak 2017 tarihleri arasında yürütüldü. Araştırma örneklemini araştırmaya alınma kriterlerine uyan 271 Tip 2 diyabet hastası oluşturdu. Verilerin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Metabolik Kontrol Sonuçları, SİMÖ ve DTÖ kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde yüzdelik, student t testi, Kruskal-Wallis testi, Mann-Whitney testi ve Pearson Correlations ile yapıldı.
Bulgular: Diyabetli hastaların algılanan ciddiyet, algılanan yararlar, sağlıkla ilgili aktiviteler alt boyutlarında ve toplam sağlık inancında pozitif sağlık inancına, algılanan duyarlılık ve algılanan engeller alt boyutlarında ise negatif sağlık inancına sahip oldukları tespit edildi. Diyabetli hastaların tutum puanları incelendiğinde; hastaların en yüksek puan ortalamasını diyabetin ciddiyeti alt boyutundan (3.07±0.70) aldığı, en düşük puan ortalamasını ise özel eğitim gereksinimi alt boyutundan (1.41±0.22)  aldığı görüldü. Hastaların sadece diyabetin ciddiyeti alt boyutunda pozitif tutuma, diğer alt boyutlarda ise negatif tutuma sahip oldukları saptandı. Hastaların kalça çevresi ortalaması ile SİMÖ toplam puanları arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (p<0.05). Hastaların DTÖ toplam puan ortalamaları ile trigliserit düzeyi ortalamaları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulundu (p<0.05). Diyabetlilerin algılanan duyarlılık hariç diğer sağlık inaçları alt boyut ve toplam puan ortalamaları ile diyabet tutumları puan ortalamaları arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulundu (p<0.001). 
Sonuç: Araştırmada Tip 2 diyabetli hastaların genel olarak sağlık inancı pozitif, diyabet tutumları ise negatif olarak değerlendirildi. Hastaların sağlık inancı ve diyabet tutumlarının bazı metabolik kontrol değişkenlerini (HDL, kalça çevresi, trigliserit) etkilediği belirlendi. Hastaların sağlık inançları ile diyabet tutumları arasında genel olarak negatif ilişki olduğu tespit edildi.

Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, metabolik kontrol, sağlık inancı, tip 2 diyabetes mellitus, tutum.

Abstract:
Evaluation of Health Beliefs, Attitudes Towards Illness and Metabolic Control Variables of Patients with Type 2 Diabetes
Aim: This study aims to determine health beliefs, attitudes towards illness and metabolic control of patients with Type 2 diabetes as well as investigating the relationship between these variables.
Material and Method: This descriptive study was conducted between July 2014 and January 2017. The study sample consisted of 271 patients with Type 2 diabetes who met the research inclusion criteria. The Introductory Information Form, Metabolic Control Results, Health Belief Model Scale (HBMS), and Diabetes Attitude Scale (DAS) were used for data collection. Student's t test, Kruskal-Wallis test, Mann-Whitney test and Pearson Correlations were used to evaluate the data.
Results: It was found that patients with diabetes had positive health beliefs in the perceived severity, perceived benefits, health-related activities sub-scales and positive total health beliefs and negative health beliefs in the perceived obstacles sub-scale. In the examination of attitude scores of patients with diabetes, patients were found to have the highest mean score in the diabetic severity sub-scale (3.07±0.70), and the lowest mean score in the need for special education sub-scale (1.41±0.22). Patients were found to have a positive attitude only in the diabetic severity sub-scale, whereas they have found to have a negative attitude in other sub-scales. A statistically significant and negative correlation was found between the mean hip circumference and the total HBMS scores of the patients (p<0.05). There was a significant positive correlation between the mean DAS scores and triglyceride levels of patients (p<0.05). There was a statistically significant negative correlation between the mean diabetes attitude scores and the total and mean health beliefs sub-scale scores, except the perceived susceptibility, of the patients with diabetes (p<0.001).
Conclusion: In the study, patients with Type 2 diabetes were generally found to have positive health beliefs, and negative attitudes towards diabetes. Patients' health beliefs and diabetes attitudes were found to affect some metabolic control variables (HDL, hip circumference, triglyceride). It was also determined that there was a general negative correlation between the health beliefs and diabetes attitudes of patients.

Keywords: Nursing, metabolic control, health belief, type 2 diabetes mellitus, attitude.