Satış sözleşmesinde olumlu zararın tazmini
Expectation damages in sales contract
Yazar: KEREM ÖZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET TUFAN ÖĞÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ayıbı takip eden zarar = Damage caused by the defect ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Kusurlu sorumluluk = Faulty liability ; Maddi zarar = Material harm ; Munzam zarar = Added harm ; Müsbet zarar = Postive harm ; Olumlu zarar = Positive damage ; Satıcının zapttan sorumluluğu = Sellers liability for quiet enjoyment ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations ; Türk medeni hukuku = Turkish civil law

Özet:
Satış sözleşmesinde olumlu zararın tazmini konusu, tazminat sorumluluğunun esası olan zarar kavramı etrafında şekillendiği için teorik açıdan önem arz eder. Bunun yanı sıra, en temel sözleşme türü olan satış sözleşmesi özelinde bu kavramın yansımalarının incelenmesini gerektirdiğinden çeşitli zorlukları da bünyesinde barındırır. Her şeyden önce, menfaat kavramına bağlı olarak geliştirilen genel zarar teorisi çerçevesinde, kişinin hangi menfaatlerinin hangi araçlarla ne ölçüde korunduğunun tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamda, öncelikle bütünlük menfaatiyle sözleşme menfaatleri arasına sınır çizilmelidir. Bununla birlikte, sözleşme menfaatleri de kendi içinde olumlu sözleşme menfaati ve olumsuz sözleşme menfaati olarak ikiye ayrılmalıdır. Bu sayede, hem olumlu zarar-olumsuz zarar ayrımı yapılabilir hem de diğer zararlar sınıflandırılabilir. Bu menfaatlerin açıklığa kavuşturulması, kanun koyucunun satış sözleşmesindeki ayıptan sorumluluk ve zapttan sorumluluk hükümlerindeki doğrudan zarar-diğer zarar şeklinde yaptığı ayırımın anlamlandırılması için de gereklidir. Çünkü bu hükümlerde öngörülen sona erme farazîyesinin ve dönme hakkının, genel hükümlerde temerrüde bağlanan dönme hakkından farklılık arz ettiği ancak bu şekilde anlaşılabilir. Başka bir ifadeyle, kanun koyucu, sözleşme sorumluluğu kapsamında alacaklıya tanıdığı bazı hakları, satış sözleşmesinde kimi yerlerde farklı biçimde tasarlamıştır. Olumlu zararın tazmini talebi de bu kapsamda değerlendirilebilir. Bilhassa, temerrüt ve kötü ifa hâlinde dönme hakkının kullanılması veya kullanıldığının varsayılması, olumlu zararın kabulü bakımından önemli sonuçlar doğurur. Öte yandan, bu çalışmada benimsenen ayıp/zapt zararı-refakat zararı terminolojisi çerçevesinde, bütünlük menfaatinin ihlâli sonucunda meydana gelen zararlar da tasnif edilmiştir. Son olarak, çalışmada mehaz hükümlerle kıyas yapmak amacıyla yabancı literatürden de gerekli ölçüde faydalanılmıştır. Bu çerçevede, İsviçre ve Almanya'da kaleme alınan eserlere kimi yerlerde genel zarar kavramı, kimi yerlerde ise satış sözleşmesine ilişkin hususların açıklığa kavuşturulması için müracaat edilmiştir.

Abstract:
The concept of expectation damages in sales contract holds an important theoretical significance as it revolves around the general theory of damages that underpins liability. This concept presents various challenges and warrants careful examination within the context of sales contract, which are among the most fundamental types of contracts. As it relates to the concept of interest, it is crucial to determine, first and foremost, the mechanisms by which one's legal interests are protected and the extent of that protection as well within the general theory of damages. In this context, a clear distinction must be made between integrity interests and contractual interests. Furthermore, there are two types of contractual interests: positive contractual interest and negative contractual interest. This form of categorization allows one to differentiate between expectation damages and reliance damages, as well as the classification of other types of damages. Clarifying these interests is critical for understanding the legislator's preferences in distinguishing between positive damages in sales contract, and other types of damages within the provisions of liability for defects and liability for eviction (warranty of title). This is essential as the difference between presumed termination, and rescission right in cases of default by obligor according to the general provisions can only be fully understood in such ways. In simpler terms, the legislator has ascribed certain rights granted to the obligee within the scope of contractual liability differently in specific instances within sales contract. The claim for expectation damages can also be evaluated within this scope. Specifically, the exercise of right of rescission in cases of default by obligor and defective performance, and such presumption in case of warranty of title has significant implications for the acceptance of expectation damages. Moreover, within the terminology adopted in this dissertation — such as; defect/eviction damage and accompanying damage — the classification of damages arising from the violation of integrity interest has also been conducted. Finally, this dissertation draws on foreign literature, as necessary, for comparison with relevant provisions. Academic works from Switzerland and Germany have been consulted at times to clarify the general concept of damage and at other times to elucidate issues related to sales contract.