Hz. Peygamber Döneminde Bakî' mezarlığı
The Baqî' cemetery in the Prophet's Period
Yazar: GÜLAY ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. LEVENT ÖZTÜRK
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Hz. Muhammed Dönemi = Hz. Muhammed Dönemi ; Mezarlar = Graves ; Mezarlıklar = Cemeteries ; Sahabe = Sahabe

Özet:
Hz. Peygamber Medine'ye hicret ettikten sonra orada bir mescit ve aynı tarihlerde bir mezarlık oluşturmuştur. Bu çalışmanın amacı Medine'de oluşturulan ve yaygın adıyla Bakî' Mezarlığı olarak bilinen bu kabristanın kuruluş tarihini ve mezarlıkla ilgili tüm bilgileri ortaya koymaktır. Tespitlerimiz arasında Bakî' Mezarlığı'na defnedilen sahâbîlerin isimleri, vefat tarihleri ve vefat sebepleri yer almaktadır. Hz. Peygamber dönemi Medine'sindeki diğer mezarlıklar da tespit edilmeye çalışılmış, böylece Bakî' Mezarlığı'nın önemi anlaşılmaya gayret edilmiştir. Tezimiz Hz. Peygamber dönemi ile sınırlandırıldığından Hz. Peygamber'in vefatından sonraki süreçlerde Bakî' Mezarlığı'ndaki değişimlere ve defnedilen sahâbîler hakkındaki bilgilere yer verilmemiştir. Görülebildiği kadarıyla bu konu ülkemizde çalışılmamış, Arap bilim dünyasında ise yeterince incelenmemiştir. İlk dönem İslâm toplumunda defin, mezarlık gibi konularla alakalı yapılan çalışmalar bulunmasına karşın Bakî' Mezarlığı'nın tarihçesi eksik kalmıştır. Bu sebeple çalışmamız Türkçede yapılan ilk araştırma olma özelliğine sahiptir. Diğer yandan konunun bilimsel olarak derinlemesine incelenmesi bakımından da önem taşımaktadır.
Tezimizde materyal analizi ve kaynak tenkidi yöntemi kullanılmış, rivayetler arası farklılıklar ve çelişkiler derinlemesine incelenmiştir. Kaynaklarda yer alan bilgilerin birer nakil olduğu gerçeği daima göz önünde bulundurulmuş ve kendi içinde bir bütünlük arz etmeyen rivayetler tartışmaya açılmıştır.
Hz. Peygamber Medine'ye hicret ettikten sonra Medine merkezinde bir mezarlık inşa ettirmiş, hicretin birinci yılında Mescid-i Nebevî ile birlikte kurulan bu mezarlığa ilk olarak Ensar'dan Es'ad b. Zürâre'nin defnedilmiştir. Kaynaklarda Hz. Peygamber döneminde Bakî' Mezarlığı'na defnedilen on dokuz sahâbînin ismine tesadüf edilmiş, birçok da ismi zikredilmeyen veya oraya defnedilip defnedilmediği berraklık kazanmayan kişi ile ilgili verilere ulaşılmıştır. Medine'nin merkeze uzak çeşitli mahallerinde farklı mezarlıkların mevcudiyeti Bakî'a defnin zorunlu olmadığını göstermektedir. Çalışmamızda farklı kabile veya cinsiyetlere göre bir mezarlık kurulup kurulmadığı tespit edilememiştir.

Abstract:
Following the Prophet Muhammed's migration to Madinah, he established a mosque and a cemetery on the same dates. The purpose of this study is to reveal this tomb's establishment's date, which is commonly known as Baqī' Cemetery, and all information about the cemetery. The names of the companions buried in the Baqī' Cemetery, the dates of companions' death, and the reasons for their death are among our findings. In our research, other cemeteries in Madinah were identified, thereby the importance of the Baqī' Cemetery was emphasized. On the other hand, within the processes after the death of the Prophet Muhammed, the data about the changes in the Baqī' Cemetery and the buried worshipers were not included in this study. Indeed, the Baqī' cemetery as an issue has not been studied in our country, and it has not been adequately studied in the Arab scientific world as well. Although there are studies on the subjects such as burial and cemeteries in the first period of Islamic society, the history of the Baqī' Cemetery as a whole is incomplete. Therefore, our study aims to be the first Turkish research on the relevant subject. Moreover, it aims to be a significant study in terms of being a scientific examination of the above-mentioned subject.
In our thesis, material analysis and source criticism methods have been applied. Besides, the differences and contradictions between narrations were deeply examined. The fact that the data contained in the sources are narrations is always taken into consideration. Besides, narrations that do not have unity in themselves are opened to discussion.
Within this framework, it is obtained that after the hijrah, the Prophet Muhammed has established a cemetery in the center of Madinah and Es'ad ibn Zurārah, from Ansar, is considered the first companion to be buried in this cemetery. During the time of the Prophet Muhammed, the names of the nineteen companions buried in the Baqī Cemetery have incidentally been noticed. On the other hand, information about many people whose names are unmentioned was obtained and there is unclear data about people whether they are buried in this cemetery or not. The presence of different cemeteries in various districts away from the center of Madinah indicates that Baqī' cemetery was not necessary for those people. In our study, it was not determined whether a tomb was established according to different tribes or genders.