Değerler ve iletiler bağlamında 7-15 yaş grubu çocuklar için yazılan kurmaca çocuk kitaplarının incelenmesi
Examination of fictional children's books written for children aged 7-15 in the context of values and messages
Yazar: BÜŞRA KOÇAK MACUN
Danışman: PROF. DR. MUHSİNE BÖREKÇİ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Hikaye = Story ; Kurmaca = Fictional ; Mesaj = Message ; Roman = Novel ; Sosyal değişme = Social change ; Türk hikayesi = Turkish story ; Türk romanı = Turkish novel ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Amaç: Türkiye'de, Türk yazarlar tarafından yazılmış, 7-15 yaş grubuna yönelik kurmaca çocuk
kitaplarının (hikâye, roman) taşıdığı değer ve iletilerin belirlenmesi, bu değer ve iletilerin
toplumsal gelişme ve değişmeler ışığında değerlendirilmesi, değer ve iletilerin dağılımında
yıllara göre fark olup olmadığı sorusuna yanıt aramak araştırmanın temel amacını
oluşturmaktadır.
Yöntem: Araştırma verilerinin toplanmasında temel nitel araştırma yönteminden
yararlanılmıştır. Veri toplama yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Çalışmada 1920-
2018 yılları arasında yayımlanan 347 farklı yazara ait 382 adet çocuk hikâye ve romanı
incelenmiştir. Verilerin analizinde ise içerik analizi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Verilerin
sunulmasında sıklık ve yüzde değerleri kullanılmış ayrıca grafiklerden yararlanılmıştır.
Bulgular: Bu bölümde yapılan analizler sonucunda tespit edilen kodlar, değerler, bireylerin
olumlu özellikleri, bireylerin olumsuz özellikleri, duygular, bireysel sorunlar, ulusal kimlik,
aile, okul ve eğitim, inanç, sosyal ve ekonomik yapı, sosyal sorunlar, bilim-teknoloji ve çevre
olmak üzere on üç tema altında toplanmıştır. Her tema 1920-1939,1940-1959, 1960-1979,
1980-1999 ve 2000-2018 olmak üzere 5 dönem içerisinde değerlendirilmiştir.
Sonuç: Çalışmaya alınan çocuk kitaplarının belirlenen temaların çeşitliliğinden hareketle
değerler ve iletiler açısından zengin bir içeriğe sahip olduğu görülmüştür. Tüm dönemlerde
çocuk kitaplarında değerlere sıklıkla yer verildiği ancak 2000'li yıllardan sonra yazılan çocuk
kitaplarında yer verilen değerlerin sayısında düşüş olduğu belirlenmiştir. Ayrıca 1980'li
yıllardan sonra yazılan çocuk kitaplarında aile, çevre, bilim ve teknoloji, sosyal sorunlar
temasına ait iletilerin sıklık değerlerinde artış olduğu, 2000'li yıllardan sonra yazılan çocuk
kitaplarında ise bireylerin olumsuz özellikleri, ulusal kimlik ve inanç temasına ait iletilerin
sıklık değerlerinin düştüğü belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: değer, ileti, çocuk kitabı, toplumsal değişim

Abstract:
Purpose: Determination of the values and messages carried by fictional children's books
(stories, novels) written by Turkish authors in Turkey for the age group of 7-15 years;
evaluation of these values and messages in the light of social development and changes;
searching for answers whether there is a difference in the distribution of values and messages
by year is the main goal of the research.
Method: Basic qualitative research method was used in collecting research data. Document
analysis, one of the data collection methods, was used. In the study, 382 children's stories and
novels by 347 different authors, published between 1920-2018, were analyzed. Content analysis
and descriptive analysis were used in the analysis of the data. Frequency and percentage values
were used in the presentation of the data and also graphics were used.
Findings: The codes under thirteen themes determined as a result of the analysis made in this
section; values, positive characteristics of individuals, negative traits of individuals, feelings,
individual problems, National Identity, family, school and education, faith, social and economic
structure, social problems, science-technology, and environment. Each theme has been
evaluated in 5 periods: 1920-1939, 1940-1959, 1960-1979, 1980-1999, and 2000-2018.
Results: It was seen that the children's books included in the study have a rich content in terms
of values and messages, based on the diversity of the themes determined. It was determined that
values were frequently included in children's books in all periods, but there was a decrease in
the number of values included in children's books written after the 2000s. Besides, children's
books written after the 1980s showed an increase in the frequency values of messages related
to family, environment, science and technology, social problems, while children's books written
after the 2000s showed a decrease in the frequency values of messages related to negative
characteristics of individuals, national identity and faith.

Keywords: value, message, children's book, social change