Kahramanmaraş şartlarında çerezlik ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinde farklı azot dozlarının fizyolojik özelliklere, verim ve verim unsurlarına etkisi
The effect of different nitrogen doses on physiological properties, yield and yield components of confectionary sunflower (Helianthus annuus L.) cultivars under kahramanmaraş conditions
Yazar: NURHAN COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ RAHMİ KAYA
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2019 yılında Kahramanmaraş şartlarında çerezlik ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinde farklı azot dozlarının fizyolojik özelliklere, verim ve verim unsurlarına etkisinin belirlenmesi amacı ile Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarla Bitkileri deneme alanında tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Denemede iki farklı ayçiçeği çeşidi (İnegöl Alası ve Çetinbey) ana parsellere ve dört farklı azot dozu (0, 4, 8 ve 12 kg da-1 N) ise alt parsellere şansa bağlı olarak dağıtılmıştır. Araştırma sonucunda, ayçiçeği çeşitlerinde, ilk çiçeklenme süresi ortalamaları arasındaki fark istatistiki olarak (P≤0.01) çok önemliyken, bitki boyu, tane boyu, tablada boş tohum sayısı, tane verimi, bin tane ağırlığı ve tanedeki ham yağ oranı ortalamaları arasındaki fark ise istatistiki olarak (P≤0.05) önemli bulunmuştur. Azot dozları incelendiğinde ise tablada tohum sayısı (P≤0.05) hariç diğer tüm özelliklerde ortalamalar arasındaki fark istatistiki olarak (P≤0.01) çok önemli bulunmuştur. Çeşit x azot dozu interaksiyonu bakımından; bitki boyu, tane boyu, tablada boş tohum sayısı, tane verimi, bin tane ağırlığı, tanedeki ham yağ oranı hariç diğer tüm özelliklerde ortalamalar arasındaki farkın istatistiki olarak (P≤0.01) çok önemli olduğu saptanmıştır. Deneme sonucunda tane verimi çeşitler arasında 206.20-238.97 kg da-1 arasında değişmiştir. En yüksek tane veriminin 238.97 kg da-1 ile Çetinbey çeşidinde olduğu belirlenmiştir. Azot dozu bakımından ise en yüksek tane verimi 252.17 kg da-1 ile 8 kg da-1 azot dozu uygulamasından elde edilmiştir. Çeşit x azot dozu interaksiyonu bakımından en yüksek tane verimi 269.29 kg da-1 ile Çetinbey çeşidinin 8 kg da-1 azot dozu uygulamasında tespit edilmiştir. Kahramanmaraş şartlarında çerezlik ayçiçeği tarımında yetiştiricilik maliyeti de göz önüne alındığında 8 kg da-1'lık azot dozu uygulaması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Azot dozu, çerezlik ayçiçeği, çeşit, (Helianthus annuus L.), tane verimi, verim unsurları

Abstract:
This study was conducted in 2019 under Kahramanmaraş conditions in order to determine the effect of different nitrogen doses on the physiological properties, yield, and yield elements of confectionery sunflower (Helianthus annuus L.) varieties in the experiment field of Field Crops Department of Kahramanmaraş Sütçü İmam University according to the split plots experiment design in random blocks in three replications. As a result of the research, while the difference between the averages of the first flowering time in sunflower varieties is statistically very significant (P≤0.01), the difference between the plant height, seed length, number of empty seeds in the table, seed yield, thousand-seed weight and crude oil ratio in the seed were found statistically significant (P≤0.05).When nitrogen doses were examined, the difference between the averages in all traits except the number of seeds in the tray (P≤0.05) was found to be statistically significant (P≤0.01). In terms of variety x nitrogen dose interaction, it was determined that the difference between the averages was statistically significant (P≤0.01) in all other characteristics except plant height, seed size, number of empty seeds in the table, seed yield, thousand seed weight, crude oil ratio. In the study, the seed yield varied between the varieties between 206.20-238.97 kg da-1 It was determined that the highest seed yield was 238.97 kg da-1 in Çetinbey variety. In terms of nitrogen dose, the highest seed yield was obtained from the application of 8 kg da-1 nitrogen dose as 252.17 kg da-1. In terms of cultivar x nitrogen dose interaction, the highest seed yield was determined as 269.29 kg da-1 in Çetinbey variety with 8 kg da-1 nitrogen dose application. Considering the cost of cultivation in confectionery sunflower in Kahramanmaraş conditions, the nitrogen dose of 8 kg da-1 is recommended.

Key Words: Confectionery sunflower, grain yield, (Helianthus annuus L.), nitrogen dose, variety, yield components