Yetişkin kadın tüketicilerde besin etiketi okuma alışkanlıkları ve alerjen bilgi düzeyinin saptanması
Determination of nutrition label reading habits and allergen knowledge level of adult female consumers
Yazar: FATMA GÜL
Danışman: DOÇ. DR. DERYA DİKMEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı / Toplu Beslenme Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Alerjenler = Allergens ; Besin alerjisi = Food hypersensitivity ; Besin etiketi = Food label ; Bilgi = Knowledge ; Etiket = Label ; Kadınlar = Women ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tüketiciler = Consumers ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Bu çalışma, yetişkin kadın tüketicilerin besin etiketi okuma alışkanlıklarını ve alerjen bilgi düzeyini saptamak amacı ile yapılmıştır. Kesitsel olan bu çalışmada bireylerin sosyodemografik özellikleri, besin etiketi okuma alışkanlıkları, besin alerjisi bilgi düzeyi ve sağlık okuryazarlığı düzeyi anket ile sorgulanmıştır. Araştırmaya katılan 410 bireyin yaş ortalaması 31,66±8 yıl, beden kütle indeksi (BKİ) ortalaması 23,9±4,5 kg/m2'dir. Bireylerin %43,2'sinin yeterli sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu saptanmıştır ve sağlık okuryazarlığı ortalama skoru 3,13±1,9 puandır. Bireylerin %60,7'si ürün satın alırken besin etiketlerini okuduğunu belirtmiştir. Etiketi en çok okunan besin grubu süt ve süt ürünleri iken en az okunan besin grubu gazlı içeceklerdir. Etikette en çok okunan bilgi son kullanma tarihidir. Alerji bilgi düzeyinin ölçülmesi amacıyla geliştirilen ankette verilen cevaplara göre 25., 50. ve 75. yüzdelikler belirlenmiş ve alerji bilgi düzeyi düşük, orta ve yeterli olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Buna göre yetişkin kadın tüketicilerin yalnızca %20,5'i yeterli alerjen bilgi düzeyine sahip olduğu saptanmış ve bireylerin besin alerjisi bilgi düzeyi oldukça düşük çıkmıştır. Besin alerjisi bilgi düzeyi ile sağlık okuryazarlığı skoru arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır (p<0,05). Besinlerdeki alerjen maddeleri yeterli sağlık okuryazarlığı (%54,6) olan bireyler, sınırlı (%29) ve yüksek olasılıklı sınırlı (%16,4) sağlık okuryazarlığı olan bireylerden daha iyi tanımaktadır. Ayrıca eğitim düzeyi ile alerji bilgi puanı ve sağlık okuryazarlığı arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Tüketicilerin etiket okuma alışkanlığının geliştirilmesi sağlıklı beslenmenin sağlanmasında önemli bir etkendir. Ambalajlı besinlerde alerjen maddeler belirtilmektedir fakat bu çalışma sonucuna göre bireyler bu maddelerin bilincinde değildir. Etiketlemenin zorunlu olduğu günümüzde tüketiciler etikette zorunlu bildirilen maddeler hakkında eğitilmelidir. Bu nedenle bireylerin sağlık okuryazarlığı eğitimlerinin yanında besin okuryazarlığı konusunda da eğitilmesi önemlidir.

Abstract:
This research was aimed to determine nutrition label reading habits and allergen knowledge level of adult female consumers. In this cross-sectional study, sociodemographic characteristics of individuals, food label reading habits, food allergy knowledge level and health literacy level were questioned by the researcher. The participants (n=410) mean age was 31.66±8 years, mean body mass index (BMI) was 23.9±4.5 kg/m2. Participants mean Newest Vital Sign (NVS) score was 3.13±1,9 points and 43.2% of the individuals were found to have adequate health literacy. 60.7% of the individuals stated that they were reading at the food label. The most viewed food group is the milk and dairy products, while the least viewed group is the carbonated beverages. The most viewed information on the label is expiration date. According to the results 25th, 50th and 75th percentile was determined and allergy knowledge is divided into three groups: low, moderate and sufficient. Results showed that, only %20.5 of adult female consumers have sufficient information level of allergen and the level of food allergy knowledge is low. A statistically significant difference was found between the food allergy knowledge level and the health literacy score (p<0.05). Allergen substances in foods were better known by individuals with adequate health literacy (%54.6) than individuals with limited (%29) and high-probability limited health literacy (%16.4). In addition, there was a positive correlation between education level and allergy knowledge score and health literacy (p<0.05). Developing consumers' habit of label reading is an important influence in ensuring healthy nutrition. Allergenic ingredients must be indicated in packaged foods, according to this study individuals were not aware of these ingredients. Today, as labelling is mandatory, consumers must be educated about the obligatory reported items. For this reason, it is important that individuals have to be educated about nutrition literacy as well as health literacy.