Kamu altyapı yatırımlarının finansmanında yenilikçi bir model: Gayrisafi yurt içi hâsıla'ya endeksli sukuk
An innovative model for financing public infrastructure investments: GDP-linked sukuk
Yazar: MEHMET MURAT ÇOBANOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics
Dizin: Alt yapı = Infrastructure ; Alt yapı yatırımları = Infrastructure investments ; Finansman = Financing ; Gayri safi yurtiçi hasıla = Gross domestic product ; Kamusal finansman = Public finance ; Sukuk = Sukuk ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Küresel ölçekte belirli aralıklarla yaşanan iktisadi ve finansal krizler mevcut finansal sistemin sorgulanmasına yol açmaktadır. Yaşanan krizlerin hemen tamamı ekonomik aktörlerin yüksek oranda borçlanmasıyla doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkilendirilmektedir. Borç krizlerinin kök sebebinin ise faiz olduğu kabul edilmektedir. Faize bağımlı ekonomik sistem finansal krizlerin tekrarını netice vermektedir.
İslam faizi her türüyle yasaklamış ve bu yasağı teorik düzeyde de olsa bugüne kadar devam ettirmiştir. İslam iktisadı ve finansı ise faize bağımlı olmayan bir ekonomik sistem tasarımını hedeflemektedir. Tez, kamu sektörü borçlanmasında faize bağımlılık olgusunu ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla farklı ve yenilikçi bir Sukuk tasarımı olduğu düşünülen İstısna' ve İleri Vadeli Kiralama akitlerine dayalı Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla (GSYH)'ya endeksli Sukuk ihracı tasarımı önerilmektedir. Finansmanın amacı ise kamu altyapı yatırımlarının finansmanı olarak belirlenmektedir.
Önerilen modelin kamu borcunun GSYH oranını otomatik dengeye kavuşturucu özelliğine vurgu yapılmakta ve İslami finansta fiyatlama unsuru olarak faiz oranlarının kullanılmasına yönelik eleştiriler bertaraf edilmektedir.
Türkiye'de kamu finansmanı amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen Sukuk (Kira Sertifikası) sertifikalarına ilişkin hukuki ve fıkhi değerlendirmelere de yer verilen tezde kamu Sukuk ihraçlarını düzenleyen yasal çerçevenin önerilen model açısından yeterli olduğu tespit edilmiştir. Senedin ikincil piyasası açısından yeterli likiditeyi sağlayacak tutarda ihraç edilecek GSYH'ye endeksli Sukuk sertifikalarının Türkiye'yi İslami finans piyasalarında öncü bir konuma getireceği değerlendirilmektedir. Ayrıca, önerilen modelin, enstrüman çeşitliliğinin artırılmasına ve yatırımcı tabanının genişletilmesine de katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Abstract:
Global economic and financial crises have been occurring periodically and it causes criticisms against the current financial system. Almost all crises have been related to high level of indebtedness of economic agents. Interest (Usury) has been acknowledged as the root cause of debt crises. The usury-based economic system has been leading the global economy to recurring financial crises.
 Islam prohibits all kinds of usury and keeps this prohibition up till today in theory. Islamic economics and finance has been targeting interest-free economic system. The goal of this thesis is to remove usury-based public borrowing. To achieve this goal, a new and innovative Sukuk design which is based on Istisna and Forward Ijara contracts with GDP-linked periodic payments has been proposed in the thesis. The proposed model aims to finance public infrastructure investments. 
It is stated that the proposed model would act like an automatic stabilizer on public debt to GDP ratio. In addition, the criticisms about using conventional interest rates for pricing Islamic financial instruments would be faded away by the help of this method.
The legal framework which enables Ministry of Treasury and Finance in Turkey to issue sovereign Sukuk has been reviewed and it is concluded that there is no need for amendment in the current legal framework to issue the proposed Sukuk certificates in this thesis. Issuance of a benchmark size GDP-linked Sukuk as proposed could locate Turkey as a pioneer in Islamic financial markets. Moreover, it is considered that the proposed model would help to diversify borrowing instruments and broaden the investor base.