Potansiyel alanlarda otomatik değerlendirme teknikleri ve arkeolojik alanlara uygulanması
Automated interpretation methods in potential field and application to the archeological sites
Yazar: ŞENOL ÖZYALIN
Danışman: PROF. DR. ZAFER AKÇIĞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
Bu çalışma, çoğunlukla otomatik veya yan otomatik değerlendirme yöntemleri olarak isimlendirilen jeofizik değerlendirme tekniklerinin (Normalize Edilmiş Tam Gradyan (NTG), Euler Dekonvolüsyon Yöntemi (EDY)) ve bu yöntemlere ek olarak Yatay Gradyantm maksimum noktalarının yerlerinin araştırılması yönteminin (Sınır Analiz Yöntemi (SAY)) arkeolojik alanlarda uygulanmasını içerir. İlk iki yöntem kaynak manyetik yönüne ait ön bilgi gerektirmemektedir. Sonuç olarak, bu yöntemler jeolojik bilginin az olduğu alanlarda başarılı şekilde uygulanabilirler. NTG yönteminde, manyetik veriler için Fourier katsayıları filon yöntemiyle hesaplanmış ve türevlerinden hareket ederek NTG değerleri hesaplanmıştır. Basit modellerin etkisi, NTG değerlerinin aşağı doğru analitik uzanımından elde edilen NTG kesitleri üzerinde araştırılmıştır. Aşağı doğru analitik uzanıma dayanan bu yöntemin temeli, uzanım değerinin doğru hesaplanması değil, tekil noktayla ilişkisini gösteren NTG alan karakteristiğinin elde edilmesi olduğuna değinmek önemlidir. Euler homojenite eşitliği, basit kaynaklar üzerinde manyetik anomalilerin değerlendirilmesi için, yeni bir teknik geliştirilmesinde kullanılmıştır. Euler homojenite ilişkisine dayanan EDY, manyetik verilerin otomatik olarak hızlı değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılır. Derinlik değerinin hesaplama kalitesi çoğunlukla manyetik kaynağın doğasıyla ilgili anomali azalma oranım tanımlayan ve yapısal indeks olarak bilinen parametreye bağlıdır.m Bu yöntemlere ek olarak, yapı sınırlarının belirlenmesi amacıyla, yatay gradyan genliklerinin maksimum noktaların yerlerinin harita düzlemi üzerindeki dağılımından yararlanılmıştır. Yukarıda değinilen bu yöntemler önce kuramsal modeller üzerinde sınanmış, daha sonra da Çorum-Ortaköy Şapinuva Hitit arkeolojik kentinden elde edilen manyetik verilere uygulanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Anahtar sözcükler : Arkeomanyetik Veri, Normalize Edilmiş Tam Gradyan, Tekil Nokta, Euler Dekonvolüsyon, Yapısal İndeks, Yatay Gradyan, Maksimum Nokta Yerinin Araştırılması

Abstract:
This study contains the application of the geophysical interpretation techniques, named commonly as Automated or Semi-automated Interpretation Methods (Normalized Full Gradients (NFG), Euler Deconvolution Method (EDM)) and added to these methods searching Location of Maximal Points of the Horizontal Gradients (Boundary Analysis Method (BAM)) in archeological sites. The fist two methods require no prior knowledge of the source magnetic direction. As a result, they may be successfully applied in areas where the geology is poorly known. In NFG Method, Fourier coefficients of the magnetic data have been computed by Filon' s method, and NFG values are determined by using their derivatives. The effects of simple models have been performed on NFG sections obtained from analytical continuation downward of NFG values of the magnetic data. It is important to mention that field characteristic of NFG which show the relationship with the positions of singularities, can be obtained with this method based on downward analytical continuation method, but not the exact computation of the downward continuation value. Euler' s homogeneity equation has been used to develop a new technique to interpret the magnetic anomalies over simple geometric sources. The EDM based on Euler's homogeneity relationship, is widely used in rapid auto-interpretation of the magnetic data. The quality of the depth estimation mostly depends to the parameters known as the anomaly falloff rate related to the nature of the magnetic sources and structural index.Added to these methods, it is also tried to use scatterings location of the maximum points of the horizontal gradients amplitudes over map surface to obtain the boundaries of the structure. The methods mentioned above have been tested first of all on the theoretical models, and then they are applied to the magnetic data obtained from Hittite archeological cities such as Çorum-Ortaköy Şapinuva. The results obtained after the archeological excavation support the geophysical interpretation. Keywords: Archaeomagnetic Data, Normalized Full Gradient, Singular Points, Euler Deconvolution, Structural Index, Horizontal Gradient, Searching Location of Maximum Points.