Kemankeş Kara Mustafa Paşanın baniliği
Kemankeş Mustafa Pasha of the banilig
Yazar: KEMAL KARAÇA
Danışman: DOÇ. DR. SULTAN MURAT TOPÇU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Banilik = Patronage ; Kara Mustafa Paşa = Kara Mustafa Pasha ; Mimari = Architectural ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history

Özet:
Devleti padişahlarından IV. Murad ve I. İbrahim'in vezirliklerini yapmış olan Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın kurmuş olduğu vakıflar üzerinden Anadolu'da ve Balkanlar'da yapmış olduğu imar faaliyetleri çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Kemankeş Kara Mustafa Paşa beş yıl boyunca vezirlik makamında bulunmuş ve bu süreç içerisinde Anadolu'da ve Balkanlar'da çok sayıda inşa faaliyeti gerçekleştirmiştir. Sanat tarihi ve mimarlık açısından önem arz eden bu mimari eserler şuana kadar yeterli bir araştırmaya tabi tutulmamıştır, bu bakımdan değerlendirilmesi gereken önemli bir konudur. Değerlendirmeler yapılırken Paşanın kurmuş olduğu vakıflar ve bu vakıflar için hazırlanmış vakfiyeler ön planda tutularak, onarım yaptırdığı, inşa ettirdiği, kullanım amacını değiştirdiği, günümüze ulaşan ve ulaşamayan tüm eserleri, çağdaş eserlerle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.
XVII. yüzyılın ilk yarısında yapılan mimari faaliyetler geleneksel özellikler taşısa da kısa sürede büyük değişimlerin ortaya çıkacağını hissettiren yenileşme ve yavaş yavaş batılılaşmanın kendini gösterdiği bir dönemdir. Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu yapılar geleneksel üslup ile yapılmış olsa da geniş zaman yelpazesinde yapılmış olan onarımlarda batılı tarzda eklentilere rastlanmaktadır.
Kemankeş Kara Mustafa Paşanın imar ve inşa faaliyetleri, devletin içerisinde bulunduğu ekonomik sıkıntıya rağmen yoğun bir uygulama alanı bulur. Devletçi bir karaktere sahip olan paşa devletin tüm sorunlarını ele almış özelliklede ekonomik açıdan dönem koşullarında devleti çok rahatlatmıştır. Bu dönem İmar faaliyetleri, sultan, yönetici sınıf, halk ve bu üçünün ortak girişimleriyle oluşturulmuştur. Özellikle yönetici sınıf tarafından yapılan bu faaliyetler öncelikli olarak prestij, devletin kalkınması ve halkın ihtiyaçları ön planda tutularak yapılmıştır. 
Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu mimari eserlerden, Galata Kemankeş Kara Mustafa Paşa Cami İstanbul'da inşa edilip günümüze ulaşan tek örnektir. Başkent İstanbul'da büyük çapta bir onarım ile mescitten camiye dönüştürdüğü Fatih İskender Paşa Cami günümüze ulaşan bir başka önemli yapıdır. Başkent dışında Anadolu'da ve Balkanlar'da da cami, okul, köprü, han, hamam, arasta, yol, cadde ve darphane yapısı inşa ve imar faaliyetleri olsa da bunların büyük çoğunluğu günümüze ulaşamamıştır.  
Paşa tarafından inşa ve imarı yapılan, günümüzde mevcut olan beş eserden dördü aslına uygun olarak işlevini sürdürmektedir. Günümüze kadar ulaşamayan örnekler ise plansız ve çarpık kentleşme ile tarih bilincinden yoksun toplumsal anlayış sonucu yok olmuştur. 

    
Anahtar Kelimeler: Kemankeş, IV. Murat, I. İbrahim, Mustafa Paşa

Abstract:
The Ottoman Sultans IV. Murad and I. Abraham, who served as vizier of Kemankeş Mustafa Pasha in Anatolia, which was established through the foundation and development activities to be done in the Balkans is the subject of the study. Vizier Kemankeş Kara Mustafa Pasha was found in the office for five years and during this period in Anatolia and the Balkans, has realized a large number of construction activities. This architectural works of importance in terms of art history and architecture are not subject to adequate research until now, is an important issue that should be considered in this regard. Reviews while Pasha has established that foundation and are endowment prepared for these foundations as a priority, the repair was built, which was built, changing his purpose, reached today and do not reach all the works are discussed in comparison with contemporary works.
XVII. The activities undertaken in the first half of the century architecture with traditional features in a short time cause any major changes occur feel that modernization and westernisation is a time of slow self.
Kemankeş Kara Mustafa Pasha's development and construction activities, despite the economic difficulties in which the state finds an intensive applications. Statist, especially in periods of economic circumstances pasha has dealt with all the problems that the state government was so relieved to have a character. Reconstruction activities of this period, the sultan, the ruling class was created as a joint venture of public and three. In particular, these activities are carried out by the ruling class as a priority prestige, the state's development and the needs of the people are made keeping in the forefront.
Kemankesh Kara Mustafa Pasha, who was from that architecture, Galata Kemankeş Mustafa Pasha Mosque is the only one that has survived was built in Istanbul. Capital with a repair on a large scale into the mosque mosque in Istanbul Fatih İskender Paşa Mosque is another important work that reaches today. mosque in Anatolia and the Balkans outside the capital, schools, bridges, inns, baths, between the roads, streets and mint building construction and development activities even though the vast majority of them have not survived.
Pasha and built by reconstruction made from five pieces available today continues to function in accordance with the original four. Samples can not be reached today was not a result of the unplanned and lacked understanding of social consciousness date with unplanned urbanization.


Key Words: Kemankeş, IV. Murat, I. İbrahim, Mustafa Pasha