Ağrılı kemik metastazlarında palyatif radyoterapi yanıtını etkileyen faktörler
Factors affecting the response to palliative radiotherapy in patients with painful bone metastasis
Yazar: SERAP KORKMAZ AYDOĞDU
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN ÖZBEK OKUMUŞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Amaç: Metastatik kemik tümörlerinde tolere edilmesi zor bir semptom olan ağrı yaşam kalitesini düşürür. Radyoterapi kısa sürede oluşturduğu ağrı palyasyonu, patolojik fraktür gelişimini önlemesi ve bunları yaparken minimal toksik etki oluşturması nedeniyle fraktür riski olmayan lokalize kemik metastazlarının tedavisinde ilk tercih edilen yöntemdir.Çalışmamızda, ağrılı kemik metastazı olan ve ağrı palyasyonu nedeniyle radyoterapi uyguladığımız vakalarda, yaş, cinsiyet, karnofsky performans skoru, analjezik kullanımı, primer tümör, histoloji, metastaz sayısı, diğer metastaz varlığı, metastaz alanı, primer hastalık durumu, fraksiyon dozu, toplam doz ve alan büyüklüğünün ağrı yanıtı üzerine etkilerini değerlendirmeyi amaçladık.Yöntem: 2002-2007 yılları arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı'nda ağrılı kemik metastazı nedeniyle tedavi gören 156 hastanın farklı toplam 228 tedavi alanı retrospektif olarak değerlendirildi; Yaş, cinsiyet, karnofsky performans skoru, analjezik kullanımı, primer tümör, histoloji, metastaz sayısı, diğer metastaz varlığı, metastaz alanı, primer hastalık durumu, fraksiyon dozu, toplam doz ve tedavi alan büyüklüğünün ağrı yanıtı üzerine etkileri irdelendi. Çalışmamızda radyoterapi bitiminden sonraki birinci aya ait ağrı yanıtı temel alınırken, ağrı palyasyon oranı; ağrı yanıtı yok (< %50) ve ağrı yanıtı var ( %50) olarak iki grupta incelendi.Bulgular: Çalışmamızda bulguları değerlendirilen 228 tedavi alanının 173'ünde (%75.9) ağrıya yanıt alınırken, 55'inde (%24.1) ise yanıt alınmamıştır. Hasta parametrelerinin ağrı yanıtı üzerine etkileri incelendiğinde student T testi ile değerlendirilen yaş anlamlı bir faktör olarak bulundu (p=0.006). Ki-kare testiyle karşılaştırıldığında yanıt oranları erkeklerde %80, kadınlarda ise %67.9, analjezik kullananlarda %76.7, kullanmayanlarda ise %74.7 olarak bulundu. Karnofsky performans skoru 60-100 arasında olanlarda %80.6, karnofsky performans skoru 10-50 arasında olanlarda ise %60.4 olarak saptandı (p=0.005). Tümör parametrelerinin ağrı yanıtı üzerine etkileri incelendiğinde; Primer tümörü akciğer kanseri olanlarda %79, prostat kanseri olanlarda %88.9, meme kanseri olanlarda %68.6 ve diğer tümörlerde ise %66.7 oranında yanıt vardı (p=0.038). Histolojik tipi adenokarsinom olanlarda %80.2, infiltratif duktal karsinom olanlarda %70.2, epidermoid karsinom olanlarda %76.3 ve diğer histolojik tiplerde ise %73.7 oranında yanıt vardı. Multıpl metastazlı hastalarda %72.9, soliter metastazlı hastalarda ise %80 oranında yanıt vardı. Sadece kemik metastazı olanlarda %78.1, diğer organ metastazları olanlarda ise %72 oranında yanıt vardı. Metastaz alanı vertebra olanlarda %75.2, ekstremite olanlarda %72.2, pelvis olanlarda %82.9 ve metastaz alanı diğerleri olanlarda ise %83.3 oranında yanıt vardı. Primer hastalığı aktif olanlarda %64.3, kontrol altında olanlarda %81.8 ve bilinmeyenlerde ise %61.1 oranında yanıt vardı (p=0.010). Tedavi parametrelerinin ağrı yanıtı üzerine etkileri incelendiğinde; Fraksiyon dozu 150-250 cGy olanlarda %80.5, 300-600 cGy olanlarda ise %70.5 oranında yanıt vardı. Toplam dozu >40 Gy olanlarda %76.8, ?40 Gy olanlarda ise %74.4 oranında yanıt vardı. Tedavi alan büyüklüğü ?12 cm2 olanlarda %78.8, <12 cm2 olanlarda ise %72.7 oranında yanıt vardı.Lojistik regresyon analiziyle yapılan değerlendirmede, istatistiksel anlamlı bulunan parametreler; 40 Gy'in altında doz alanlarda, üzerinde alanlara göre yanıtsızlık riski 3.723 kat fazla bulundu (p=0.037). Karnofsky performans skoru 10-50 olanlarda 60-100 olanlara göre yanıtsızlık riski 3.150 kat fazla bulundu (p=0.007). Primeri aktif olanlarda, kontrol altında olanlara göre yanıtsızlık riski 2.573 kat fazla bulundu (p=0.022).Sonuç: Kemik metastazlarında palyatif radyoterapi yanıtını etkileyen faktörleri değerlendirdiğimiz çalışmamızda yaş, karnofsky performans skoru, primer tümör, primer hastalık durumu ve toplam doz ağrı yanıtını etkileyen faktörler olarak bulundu.Anahtar Sözcükler: Ağrı, Kemik metastazı, Radyoterapi.

Abstract:
Purpose: The pain in patients with metastatic bone disease is a hardly tolerable symptom and it reduces the quality of life. Radiotherapy has been the first choice for the treatment of localized bone metastases which has not fracture risk. It establishes the pain palliation in a short period, prevents the pathological fractures and it causes the minimal toxicity while achieving theseThe purpose of this study was to determine the effects of age, gender, karnofsky performance score, analgesic use, primary tumor, histology, number of metastasis, presence of other metastases, site of metastasis, state of primary disease, fraction dose, total dose, and size of the site on response to the pain in patients with painful bone metastasis which underwent radiotherapy for the pain palliation.Material And Method: A total of 228 different therapy sites from 156 patients who underwent radiotherapy due to painful bone metastasis in Radiation Oncology Departmant of 19 Mayıs University, Faculty of Medicine between 2002 and 2007 were evaluated retrospectively. We investigated the effects of age, gender, karnosky performance score, analgesic use, primary tumor histology, number of metastasis, presence of other metastases, site of metastasis, state of primary disease, fraction dose, total dose and size of the treatment site on the response to the pain. In the study, the pain response 1 month after the end of therapy was taken as a base and paliation of the pain was evaluated in 2 groups; there is no pain relief (< 50 %) and there is pain relief (? 50 %).Results: In 173 of the 228 therapy sites (75.9 %) relief of the pain was achieved whereas in 55 (24.1 %) no relief was observed. When the effects of patient characteristics on the pain relief were evaluated, the age which evaluated with student T test, was found to be a significant factor (p= 0.006). When compared with ki-square test, the rates of pain relief were determined as 80% in men and 67.9 % in women ; 76.7% in patients taking analgesics and 74.7 % in patients not taking analgesics. The rate of pain relief was 80.6% in patients whose karnofsky performance scores were between 60-100 and 60.4% between 10-50 (p=0.005). When the effects of tumor charecteristics on the pain relief were evaluated, the rates of pain relief were 79% in patients with primary lung cancer tumors, 88.9 % with prostate cancer tumors, 68.6 % with breast cancer tumors and 66,7% with other tumors (p=0.038). The relief was 80.2% in patients whose histological typing was adenocarcinoma, 70.2% in infiltrative ductal carcinoma , 76.3% in epidermoid carcinoma and 73.7% in other histological types. The rates of pain relief were 72.9% in patients with multiple metastasis and 80% in solitary metastasis. The rate for the patients who solely had bone metastasis was 78.1% and for the ones who had metastasis to the other organs was 72 % . For the patients whose metastasis were in the vertebrea, the relief was 75.2% , for the ones whose metastasis in the limbs it was 72.2%, for the ones in the pelvis it was 82.9% and for the ones in other areas it was 83.3%.The rate of pain relief was 64.3% for the patients whose primary diseases were active, 81.8% for the ones whose primary diseases were under control. 61.1% for the ones whose primary diseases state were unknown (p=0.010). When the effects of the characteristics of the therapy on response to the therapy were evaluated, in patients whose fraction doses were 150-250 cGy , the rate was 80.5% and in patients whose fraction doses were 300-600 cGy it was 70.5%. The response was 76.8% and 74.4% respectively in patients whose total doses were > 40 Gy and ? 40 Gy. The response was 78.8 % when the size of the site was ? 12 cm² whereas it was 72.7 % when the size was <12 cm² .Statistically significant parameters obtained with the logistic regression analysis were; in patients who received doses under 40 Gy the risk of no-respose was found to be 3.723 times higher than those who received over 40 Gy (p= 0.037), 3.150 times higher in patients with 10-50 karnofsky performance scores than those with 60-100 scores (p=0.007) and 2.573 times higher in patients whose primaries were active than those whose primaries were under control (p= 0.022) .Conclusion: In this study investigating the factors which affect the response to palliative radiotherapy in bone metastasis, karnofsky performance score, state of primary disease ,and total dose were found to be the factors affecting the response.Key Words : Pain, Bone metastasis, Radiotherapy