Sâʾı̇lî' nı̇n Ravżatu'l-Aḥbâb'ı (İnceleme-metin-Gülistân ı̇le mukayesesi )
Sâ'ilî's Ravżatu'l-Aḥbâb (Analysis-text-comparison with Gülistân)
Yazar: ARZU TANRIVERDİ
Danışman: PROF. DR. ADNAN KARAİSMAİLOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Sâ'ilî (ö.1553) nin Farsça Ravżatu'l-Aḥbâb eseri, mensur-manzum karışık şekilde Gülistân'a nazire olarak yazdığı önemli bir eser olup; 924/1518 yılında telif edilmiştir. Eser ahlakî ve hikmet içerikli hikâyelerden müteşekkildir. 
Bu çalışmada, Sâ'ilî-i Şîrâzî'nin beş nüshasına ulaşabildiğimiz mensur-manzum eseri Ravżatu'l-Aḥbâb  incelenmiştir.  Sözkonusu eser, Gülistân'a benzer şekilde, bir mukaddime ve sekiz bâbtan oluşur. Mukaddimede;   Allah'a şükür ve yalvarma, tevhid, münâcât,  telif sebebi mevcuttur. Devamında yer alan sekiz bâbın başlıkları ve dizilimi Gülistân'a benzer şekildedir.  Sâ'ilî, dil, üslup ve muhteva bakımından Gülistân'a benzer bir eser yazmaya özen göstermiştir. Bâblar şu şekildedir: 1.Padişahların Davranışı Hakkında, 2. Dervişlerin Ahlâkı Hakkında, 3. Kanaatin Fazileti Hakkında, 4. Susmanın Faydaları Hakkında, 5. Aşk ve Gençlik Hakkında, 6. Zayıflık ve Yaşlılık Hakkında, 7.Terbiyenin Tesiri Hakkında, 8.Sohbet Âdâbı Hakkında.
Sâ'ilî eserinde öğüt ve hikmet içeren hikâye ve beyitlerle toplumu eğitici bir kitap yazmayı hedeflemiştir. Hikâyelerde toplumdan birçok tipleme iyi, kötü, güzel, çirkin, kusurları ve zaaflarıyla hikâyelerde yer alır. Karakterler birbirine zıt değerleri temsil ederek topluma ayna olur. Eserde yer alan tiplemeler şu şekildedir: padişah-dilenci, âlim-cahil, zengin-fakir, yaşlı-genç, hırsız-hâkim, âlim-sufi gibi.  
Farsça ve Türkçe şiir söyleyen Sâ'ilî, II.Bâyezîd, Yavuz Sultan Selîm ve Kanûnî Sultan Süleyman dönemlerini görmüştür. Ravżatu'l-Aḥbâb eserini Yavuz Sultan Selîm'e ithaf etmiştir. Gülistân nazireleri içerisinde önemli bir kaynak niteliğindedir. 
Anahtar Kelimeler: Sâ'ilî, Ravżatu'l-Aḥbâb,  Gülistân, nüsha, nazire, ahlâk, nasihat.

Abstract:
The Persian work "Ravżatu'l-Aḥbâb" by Sâ'ilî (d.1553) is a significant piece written as a response to the "Gülistân" in a consistent prose and verse format, composed in the year 924 AH / 1518 AD. This work is comprised of moral and wisdom-filled stories.
In this study, we examine Sâ'ilî-i Şîrâzî's "Ravżatu'l-Aḥbâb," for which we have accessed five manuscripts. This work, similar to "Gülistân," is organized into a preface and eight chapters. In the preface, there is praise and supplication to God, monotheism, and the reason for its composition. The titles and sequence of the subsequent eight chapters are structured similarly to "Gülistân." Sâ'ilî has endeavored to create a work that resembles "Gülistân" in terms of language, style, and content. The chapters are as follows:1. On the Behavior of Kings, 2. On the Morality of Dervishes, 3.On the Morality of Dervishes, 4.On the Benefits of Silence, 5. On Love and Youth, 6.On Weakness and Old Age, 7.On the Impact of Education, 8.On the Etiquette of Companionship.
Sâ'ilî aimed to write an educational book for society, filled with stories and couplets that include counsel and wisdom. The stories feature various characters from society, portraying their virtues and flaws, both good and bad, beautiful and ugly. These characters reflect societal values through their opposing traits. The types of characters presented in the work include kings and beggars, scholars and ignorants, the rich and the poor, the old and the young, thieves and judges, scholars and sufis.
Sâ'ilî, who wrote poems in both Persian and Turkish, witnessed the reigns of Sultan Bayezid II, Sultan Selim I, and Sultan Suleiman the Magnificent. He dedicated his work "Ravżatu'l-Aḥbâb" to Sultan Selim I. This work is considered an important source among the responses to "Gülistân."
Keywords: Sâ'ilî, Ravżatu'l-Aḥbâb, Gülistân, manuscript, response, morality, advice.