Hüseyin Atay'ın  içtihat anlayışı
Hüseyin Atay's understanding of i̇jtihad
Yazar: TÜLAY DODURGA
Danışman: PROF. DR. İLHAMİ GÜLER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Atay, Hüseyin = Atay, Hüseyin ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nass = Nass ; İslamiyet = Islam ; İçtihatlar = Judicial decisions

Özet:
Modern ile gelenekçi düşünceyi bünyesinde barındırıp, tefekkür 
perspektifinden hareket ederek, İslam düşüncesinin evrimleşmesinde en büyük 
katkı sahibi olan Atay, içtihatı müdafaa ettiğini kitaplarında açık bir şekilde 
görmemiz mümkündür. Geleneksel kültürün hakim olduğu irrasyonel karaktere 
sahip, düşünceyi eleştirerek akıl ve rasyoneliteyi öne çıkarmak suretiyle kendi 
sistemini inşa etmiştir. Fıkıh ilminin problemlerine içtihatıyla berrak cevaplar 
vererek, yeni ufuklar aralamayı başarmış olan alimimiz büyük bir yankı 
uyandırdığı aşikardır. Üç ayrı bölümden oluşan çalışmamızın ilkinde: İçtihat‟a 
bağlı olarak, tecdit, bid‟at, reform kavramlarını, dayandıkları gerekçeler ve sunulan 
örnekler doğrultusunda değerlendirerek açıklamayı hedeflemektedir. Fıkhi 
problemlerinin çözümüne imkan tanıyan içtihatın, tarihi seyrini ve bu bağlamda 
mücettit, Hz. Ömer‟in içtihatlarından örnekler verip içtihat kapısının kapandığı 
iddialarına ışık tutarak, yaşanan çözümsüzlük noktasında, nasları ve ilahi iradenin 
maksadının ne olduğunu akıldan hareketle belirleneceği, amacını taşımaktadır.
İkinci bölümde ise, içtihat düzeltmeleri bağlamında, itikad, ahkam ve 
ibadetler şeklinde ayırıp örnekler nezdinde, mevcut ekol sistematiğinin 
hükümlerinden sıyrılarak naslar çerçevesinde, içtihatın çözüm zenginliğini 
anlatarak, araştırma yapmayı gerekli kılmıştır. Tasavvufa müstakil bir başlık 
açarak İslam düşüncesi bağlamında değerlendirip , örtüşmeyen hususları anlatarak 
çözüm önerileri sunmayı amaçlamıştır.
Son başlığımızda ise günümüzün problemlerini tek tek ele alıp ana 
rotamız nas - akıl ışığında bir bütünlük içerisinde yeniden anlama gayretiyle 
yorumlamayı, göstermek hedeflenmektedir. 
Anahtar Kelimeler:Atay, Nas, İçtihat, Akıl

Abstract:
ABSTRACT
It is possible to see clearly in his books that Atay, who has made the greatest 
contribution to the evolution of Islamic thought by embodying modern and traditional 
thought and acting from the perspective of contemplation, defended ijtihad. . It has built 
its own system, which has an irrational character dominated by traditional culture, 
criticizes thought, and highlights reason and rationality. It is obvious that our scholar, 
who has succeeded in opening new horizons by giving clear answers to the problems of 
the science of fiqh with his ijtihad, has aroused great resonance. In the first of our work, 
which consists of three separate parts:
Based on the jurisprudence, it aims to explain the concepts of tajdid, bid'at and 
reform by evaluating them in line with the reasons they are based on and the examples 
presented. The historical course of ijtihad, which allows the solution of fiqh problems, 
and in this context, mujattid, Hz. By giving examples from Ömer's ijtihads, it aims to 
shed light on the claims that the door of ijtihad has been closed, and to determine from 
the mind what the purpose of the divine will is at the point of insolvency : In the second 
part, in the context of ijtihad corrections, it has made it necessary to do research by 
separating it as creed, judgments and worship, and by explaining the richness of 
solution of ijtihad within the framework of the texts by getting rid of the provisions of 
the existing school system. By opening a separate title on Sufism, it aimed to evaluate it 
in the context of Islamic thought and to offer solutions by explaining the issues that do 
not overlap
In our last title, it is aimed to address today's problems one by one and to 
interpret them with an effort to re-understand our main route in the light of how –
reason.
Keywords: Atay, Nas, Ijtihad, Reason