Kırım bahçesaray'daki Türk-İslam eserlerinde süsleme
The ornamentation of Turkish-Islamic constructions in Crimea-Bakchesaray
Yazar: AYGÜL UÇAR
Danışman: PROF. DR. BOZKURT ERSOY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türk Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahşap = Wooden ; Alçı = Plaster ; Kalem işi = Work of chisel ; Kırım = Crimean ; Süslemeler = Ornamentations ; Taş süsleme = Stone decoration

Özet:
Karadeniz'in kuzeyinde yer alan Kırım farklı kültürlere ev sahipliği yapmış önemli bir bölgedir. Kırım'da sanat ve mimari, Türk-Moğol ve Altın Orda Devleti'nden gelen zengin kültürel değerler üzerinde Osmanlı ve Rus etkili olarak gelişmiştir. Kırım Hanlığı'nın merkezi olan Bahçesaray, kültürlerarası etkileşimin en yoğun yaşandığı yerdir.Bahçesaray topraklarında Türk-İslam dönemine ait çok sayıda cami, han, türbe, medrese, saray gibi mimari eser yer almaktadır. Bu eserler mimarileri ve süsleme özellikleri açısından Sanat Tarihi için oldukça önemlidirler.XV. yüzyıl başlarından XIX. yüzyıl sonlarına kadar tarihlendirilen mimari yapılarda süsleme taş, ahşap, kalem işi, nakışlı cam (vitray), alçı, çini ve malakari olmak üzere yedi alt başlıkta toplanmaktadır. Bunlar arasında taş ve boya ile yapılan süslemeler motif bakımından daha zengindir.Bahçesaray mimari yapıların bazılarında silmeler dışında herhangi bir süsleme elamanı olmamasına karşın bazılarının duvar, taçkapı, kapı, minare, mihrap gibi unsurları geometrik, bitkisel, yazı, figürlü ve sembolik süslemeler, silme ve manzara tasvirleri ile süslenmiştir.Sonuç olarak Kırım Bahçesaray'da günümüze ulaşan mimari eserlerdeki süslemelerin Türk-İslam süsleme sanatının gelişimine ilişkin önemli örnekler oldukları saptanmış, Türk süsleme sanatının gelişimine katkıda bulunduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
Crimea, located in the North of the Black Sea region, is a very important region for hosting various cultures. The artistic and architectural character of Crimea has evolved under the influence of Ottoman and Russian nations, that isderived from the rich cultural assets of Turkish-Mongolian and Altın Orda nation. Bakchesaray, being the centrum of the Khanate of Crimea, is the place where intercultural relations are densely realized.There are various architectural monument like mosques, tombs, madrasas and palaces belonging to Turkish-Islamic period in Bakchesaray. These monuments are significant for the history of art in terms of their architectural and ornamental properties.The ornamentations, which are dated between the beginning of XV century and the late XIX century, is classified under seven topics as stone, timber, painted ornaments and drawings, stained glass, plaster, encaustic tile and decorative plasterwork ( malakari). Among these styles, stone and rendering styles are more prospoerous in terms of their patterns.Although there has been any ornamentation in some of the monuments in Bakchesaray except of their moulding, in other examples there are ornaments as geometric, herbal, scripture, figurative, moulding and landscape imagery on their walls, portals, minarets and altars.In conclusion, the ornaments of the architectural monuments in Bakchesaray ? Crimea are figured out to be as important examples for the evolution of Turkish-Islamic ornamentation.