Nureddin Mahmud b. Zengi'nin Haçlılar ile mücadelesi
Nureddin Mahmud b. struggle with the Crusaders, Zangi
Yazar: MEHMET EMİN YAĞMUR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAKAN ÖZTÜRK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Atabeg = Atabag ; Haçlı seferleri = Crusades ; Haçlılar = Crusaders ; Nureddin Mahmut Zengi = Nureddin Mahmut Zengi ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Zengiler = Zangids

Özet:
Musul Atabegliği, Büyük Selçuklu Devleti'ne tabi bir devlet iken, Selçuklu Devleti'nin parçalanmaya yüz tuttuğu bir dönemde müstakil hareket etmeye başlamıştır. Selçuklulardaki bu Atabeglik ünvanı, sultan çocuklarının terbiyesi ile uğraşan kişilere verilmiştir. Bu ünvan ilk olarak Selçuklu Veziri, Nizâmü'l-Mülk'e verilmiştir. Atabegler, Selçuklu hanedanına mensup şehzâdeyi sultan ilan edebilmek için uğraşırken, devletin zayıflamasıyla birlikte kendi hâkimiyetlerini kurmaya başlamışlardır.
Zengîler de bu şekilde ortaya çıktı. Nureddin Mahmut b. Zengî, Zengîlerin en meşhurlarındandır. Bu beyliğin kurucusu olan İmâdeddin Zengî, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşâh'ın ünlü komutanlarından ve Halep valisi olan Kasîmü'd-Devle Aksungur'un oğludur. Aksungur 1126'da şehid edildi. Nureddin Mahmud b. Zengî, 1118 yılında dünyaya geldi. Babasının 1146'da ölümünden sonra Halep'e gelerek ülkenin batısına hâkim oldu.  Doğusuna da kardeşi Seyfeddin Gâzî hâkim oldu. Ancak Nureddin Mahmud b. Zengî'ye tabi olarak hüküm sürdü. Nureddin Mahmud b. Zengî 28 yıllık hükümdarlığı müddetince, Müslümanlar arasında birliği sağlayarak Haçlılara karşı büyük başarılar kazandı.
Nureddin Mahmud b. Zengî, Hristiyanların eline geçen Kudüs'ü fethettikten sonra İstanbul'u dahi fethetmeyi düşünen, adaletiyle Hz. Ömer ve Ömer b. Abdülaziz'den sonra, en âdil hükümdâr olarak tarihe geçen büyük bir devlet adamıdır. Nureddin Mahmud b. Zengî'nin ölümünden sonra bir müddet daha varlığını devam ettiren Zengîler, Eyyûbîlerden Bedreddin Lülü'nün hâkimiyeti altına girerek 1233 yılına kadar hüküm sürmüştür.
Nureddin Mahmud b. Zengî, Türk tarihinde silinmez izler bırakmış olmasına rağmen üzerinde fazla durulmamış büyük bir devlet adamıdır. Bu çalışmada Nureddin Mahmud b. Zengî'nin hayatı, yaşadığı dönem ve özellikle de Haçlılar ile olan mücadelesi tüm yönleriyle incelenerek ortaya konacaktır.
Bu tez; giriş, değerlendirme ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Girişte; çalışmada kullanılan kaynaklar ve atabeylik müessesi hakkında bilgi verilecektir. Birinci bölümde, Zengîler'in tarih sahnesini çıkışı, Nureddin Mahmud b. Zengî'nin hayatı ve şahsiyeti hakkında bilgi verilecek, son bölümde ise Nureddin Mahmud b. Zengî'nin Haçlılarla mücadelesi incelenecektir.
Türk-İslâm tarihinde büyük bir öneme sahip olan Zengîler ailesine mensup Nureddin Mahmud b. Zengî, bütün saltanatı boyunca, ömrünü Haçlılar ile mücadeleye adamıştır. Nureddin Mahmud b. Zengî'nin en büyük hayali Haçlılara komşu olan İslâm ülkeleri arasında tam bir işbirliği sağlayarak onları kendi idaresi altında birleştirip Haçlılara karşı sağlam bir cephe kurmaktı. Nureddin Mahmud b. Zengî bu düşüncesi doğrultusunda tüm gücü ile Haçlılar ile mücadeleye girişmiştir. Bu çalışmada özellikle bu mücadeleler üzerinde durulacaktır.



Anahtar Kelime: Nureddin Mahmud Zengî, Zengîler, Haçlılar, Halep, Musul, İmadeddin, Atabeg, Selçuklu, Kudüs, Urfa Haçlı Kontluğu.

Abstract:
While Atabeq of Mosul was a state dependent on Great Seljuq Embre, it began moving independently in a period when Seljua Empire was about to fall apart. This Atabeq title among Seljuqions was given to those who dealt with nurture of the Emperor's children. The title was firstly given to Nizamü'l-Mülk, Seljua vizier. Trying to declare sultan's son as sultan belonged to Seljuq dynasty. Atabeqs started setting up their own empery with the state's weakness. Meanwhile, the Zengîe appearedin that way. And Nureddin Mahmut bin Zengî was one of the mast famous person of the Zengî. İmadeddin Zengî, founder of the beylic, was one of the eminent commanders of Gread Seljua Emperor Melikşah and son of Kasımu-d-Devle Aksungur, Aleppo's governor. He was assigned as atabeq for replacement after Aksungur's being martyrized in 1126.
Nureddin Mahmut b. Zengî was born in 1118. After his father's death in 1146, coming ti Aleppo, he ruled over the west of the country. İn the meantime his brother Seyfeddin Gazi ruled the east, but he was dependet on Nureddin Mahmud b. Zengî. During his reign for 28 years, Nureddin Mahmud b. Zengî gained great victories against Crusaders by ensuring unity and solidarity among the Muslim Nureddin Mahmud b. Zengî was a great statesman who even thought of conqısering Constantinople after invading Jerusalem, which had been taken by Chnistions and put his stamp on history as the fairest ruler with his justice inferior to Hz. Ömer and Ömer b. Abdulaziz Howerver, that he passed away in 1174 because of throat inflammation hindered these aims from happening.
The Zengî, keeping their existence for a while after Nureddin Mahmud b. Zengî's death, ruled till 1233 by falling under Bedreddin Lülü's rule Although Nureddin Mahmud b. Zengî left unforget table marks on Turkish history, he was a man not being laid stress on. So, our studying with the purpose of introducing Nureddin Mahmud b. Zengî according to his period to next generations was approved.
Our thesis consists of three chapters after a prolog, ıtends with on evaluation and a conclusion. While Atabeq institute and the Zengî in first chapter; Nureddin Mahmud b. Zengî's life and comprenhensive characteristic were put forward in second chapter, Nureddin Mahmud b. Zengî's struggle with crusaders was examined in last chapter.
İt is found acceptable to be explained Atabeq institute later in general by giving information about the Zengî and shedding light on Nureddin Mahmud b. Zengî's period.
Nureddin Mahmud b. Zengî, who had a great importance on Turkish history and belonged to crusaders during his whale reign. His biggest dream was building a strong front against crusaders by ensuring a full-cooperation among Islamic countries neighbouring with crusaders and writing them under his own control. By giving information about 'Zenginler' and examining the period of Nuredding Muhmut b. Zengî, the institution of Atabeq could be better analysed.



Key words: Nureddin, Zengî, Crusader, Aleppo, Mosul, İmadeddin, Atabeq, Seljua, Jerusalem, Dimaşk, Crusaders Firs and Second, Urfa Crusaders Shire