Murat nehri havzasında ormanların bazı ekosistem hizmetleri değerlerinin belirlenmesi
Determination of certain ecosystem services values of forests in the Murat river basin
Yazar: ŞEYMA YETİŞ PEHLİVAN
Danışman: PROF. DR. SEZGİN ÖZDEN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Karbon = Carbon ; Oksijen = Oxygen

Özet:
Orman ekosistemleri; hem pazarı olan mamul ya da yarı-mamulleri üretmekte hem de pazarı olmayan hizmetleri üretmektedir. Bu doktora tezinin amacı; Murat Nehri Havzasında bulunan orman ekosistemlerinin sahip oldukları ağaç bitkisel kütlesinde depoladıkları karbonun, fotosentez yoluyla ürettikleri oksijenin ve havzada toplanarak önce Fırat Nehrine oradan da Keban Barajına ulaşan suyun ekonomik değerinin belirlenmesidir. Bu amaçla ilk olarak araştırma alanındaki orman ekosistemlerinin sahip oldukları ağaç serveti ve artımı hesaplanmıştır. Bu servet ve artım değerleri ağaç bitkisel kütle karbonuna ve oksijene dönüştürülmüştür. Ayrıca suyun ekonomik değerinin belirlenebilmesi için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) tekniğiyle havzadaki potansiyel ağaçlandırma alanları tespit edilmiş ve bu alanların ağaçlandırılması durumunda Orman Genel Müdürlüğünün katlanacağı yatırım maliyeti hesaplanmıştır. Murat Nehri Havzasında bulunan ormanlık alanların 2017 yılı itibarıyla sahip oldukları toplam ağaç serveti 9.249.306,796 m3, buna karşılık gelen ağaç bitkisel kütlesi ise 9.187.928,29 t olarak hesaplanmıştır. 2017 yılında bu ağaç bitkisel kütlesinde 4.648.843,35 tC karbon depolanmışken, orman ekosistemleri toplam 11.157.224,03 tO kadar oksijen üretimi yapmıştır. Dünya Bankası tarafından yayımlanan karbon fiyatlarına göre 2017 yılında depolanan karbonun toplam bedeli 26.071.664,38 TL'dir. Türkiye piyasa koşullarına göre oluşan oksijen fiyatlarına göre araştırma alanındaki ormanlık alanlarda üretilen oksijenin 2017 yılındaki toplam bedeli 16.082.253.270,04 TL'dir. Ayrıca bir yılda Murat Nehrinde toplanarak Keban Barajına ulaşan 8,1 milyar m3 suyu üretebilmek için OGM tarafından 2017 yılında 1.085.828,1 ha alanda 6.989.646.343,7 TL ağaçlandırma yatırımı yapmalıdır. Buna göre havzada üretilen suyun birim fiyatı 0,86 TL/m3/yıl olarak hesaplanmıştır. Doktora tezi kapsamında fiyatlandırılan tüm ekosistem hizmetlerinin 2017 ile 2021 yılları arasındaki bir yıllık periyotlarla fiyat değişimleri de ortaya koyulmuştur. Orman ekosistemlerinde ekonomik değer belirlemeyi sadece odun hammaddesi üretimine bağlı olarak yapmak günümüzde oldukça revaçta olan yeşil ekonomi yaklaşımına aykırıdır. Orman ekosistemleri ürettikleri mal ve hizmetlerin tümüyle değerlendirilip, buna göre kıymetlendirilmelidir.

Abstract:
Forest ecosystems produce both finished or semi-finished products that have a market as well as services that do not have one. The aim of this PhD thesis is to determine the economic value of the carbon stored in the tree biomass of the forest ecosystems in the Murat River Basin, the oxygen they produce through photosynthesis, and the water that collects in the basin and reaches the Fırat River and then the Keban Dam. For this purpose, firstly, the growing stock and increment of forest ecosystems in the research area were calculated. The growing stock and increment values were converted to tree biomass carbon and oxygen. In order to estimate the economic value of water, the potential afforestation areas in the basin were identified using the Analytical Hierarchy Process (AHS) and the investment costs that the General Directorate of Forestry would incur if these areas were to be forested were computed. The total growing stock of the forest areas in the Murat River Basin as of 2017 was 9,249,306.796 m3, and the corresponding tree biomass was calculated as 9,187,928.29 t. While 4,648,843.35 tC of carbon was stored in this tree biomass in 2017, forest ecosystems produced a total of 11,157,224.03 tO of oxygen. According to the carbon prices published by the World Bank, the total cost of carbon in 2017 is 26,071,664.38 TL. According to the oxygen prices formed based on the market conditions in Turkey, the total cost of oxygen produced in the forest areas -that makes the research area- in 2017 is 16,082,253,270.04 TL. In addition to this, the General Directorate of Forestry should invest in forestation worthy of 6,989,646,343.7 TL for 1,085,828.1 ha area in 2017 in order to produce 8.1 billion m3 of water that gathers in the Murat River and reaches the Keban Dam in a year. Accordingly, the unit price of the water produced in the basin was calculated as 0.86 TL/m3. The price changes for the entire ecosystem services priced out within the scope of this PhD thesis from 2017 to 2021 are also provided on the basis of one year periods. Determining the economic value in forest ecosystems only based on the production of wood raw materials is against the green economy approach, which is very popular today. Forest ecosystems should be evaluated with all the goods and service outputs produced and valued accordingly.