Anaç olarak kullanılması amaçlanan erik genotiplerinde gelişme kuvvetlerinin belirlenmesi
Determination of growth vigor in plum genotypes aiming to be used as rootstock
Yazar: ANDAÇ ÇAVDAR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT İSFENDİYAROĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Erik, Rosales takımının, Rosaceae familyasının, Prunus cinsi içinde yer almaktadır. Türkiye, özellikle birçok önemli çeşidin ortaya çıktığı P. cerasifera Ehrh., P. insitita L. ve P. spinosa L.'nın gen merkezlerindendir. Bu türler dünya üzerinde anaçlık özellikleri ile ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada erik genotiplerinin anaçlık özellikleri açısından gelişme kuvvetlerinin belirlenmesi amacıyla, morfolojik özellikler ile bitki iletim elemanlarının özellikleri karşılaştırılmıştır. Bu amaçla, 2016-2017 yıllarında 12 farklı P. cerasifera genotipi ve kontrol amacı ile, ticari değerleri bulunan Myrobolan 29 C, Pixy ve Gediz EK A 56-2 anaçları kullanılmıştır.
Çalışmada 4 farklı morfolojik parametre ve 15 farklı histolojik parametre incelenmiştir.
Sonuçta: Ksilem çapı ve alan oranı arttıkça, bitki boyunun uzaması ve gelişme kuvvetinin de arttığı; korteks çapı ve alan oranındaki artışın, bitki gelişme kuvvetini azalttığı gözlenmiştir. Korteks/ksilem boru alanı parametresinin, gelişme kuvvetini doğrudan etkilediği ve korteks/ksilem boru alanı büyüdükçe, gelişme kuvvetinde azalma olduğu saptanmıştır. Bunun yanı sıra, ksilem borularının dikey eksende boylarının uzamasının, bitki gelişme kuvvetini azalttığı gözlenmiştir. Ksilem borusunun alanındaki azalışın, bitki boyunu arttırdığı belirlenmiştir.
Değerlendirmeye alınan tüm genotipler karşılaştırıldığında, T7 ve B9 genotiplerinin en bodur, 17 ve B6 genotiplerinin ise en kuvvetli gelişen genotipler olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu çalışma ile, günümüzde anaç seçiminde önemli özelliklerden biri olan gelişme kuvvetinin belirlenmesinde, bitki iletim elemanlarının özelliklerinin ön seleksiyon kriteri olarak kullanılarak, anaç ıslahı çalışmalarına hız kazandıracak bir yöntem olduğu ortaya konulmuştur.

Abstract:
Plum has taken place in the genus Prunus of the Rosaceae family of the Rosales order. Turkey is particularly one of the center of origin where many important cultivars of P. cerasifera Ehrh., P insititia L. and P. spinosa occured. These species have been worldwide considered with their rootstock features. In this work, morphological plant characteristics were compared with the characteristics of plant vascular elements. For this purpose, in the years 2016 and 2017, 12 different P. cerasifera genotypes were used together with commercially valued rootstocks like Myrobolan 29 C, Pixy and Gediz EK A 56-2 as control. 
In this study, 4 morphological and 15 histological parameters were examined. 
Results showed that: plant elongation and growth vigor augmented with the increments in xylem diameter and area ratio; increases in cortex diameter and area ratio were decreased the plant growth vigor. Parameter of cortex/xylem vessel area directly influenced the growth vigor and decreases in growth vigor in parallel with increasing cortex/xylem vessel area were predicted. Moreover, elongation of xylem vessels in vertical axis did decrease the plant growth vigor was observed. And the decrease in xylem vessel area was increased the plant height was predicted. 
Comparing the entire evaluating genotypes: The genotypes T7 and B9 were the most dwarf while the 17 and B6 were the most vigorous ones was concluded. 
In this study, a method which will accelerate the rootstock breeding works, through use of the characteristics of plant vascular elements, as pre-selection criteria to predict the growth vigor, which is an important feature in rootstock selection concurrently was exposed.