Bazı bitki ve memeli cinsiyet hormonlarının korungada (Onobrychis sativa L.) in vitro özellikler üzerine etkisi
The effect of some plant and mammalian sex hormones on in vitro properties of sainfoin (Onobrychis sativa L.)
Yazar: ESİN DADAŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. METİN TOSUN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki hormonları = Phytohormones ; Cinsiyet hormonları = Sex hormones ; Doku kültürü = Tissue culture ; Korunga = Sainfoin ; Onobrychis sativa = Onobrychis sativa

Özet:
İki farklı bölüm halinde hazırlanmış olan bu çalışma, memeli cinsiyet hormonlarından (MCH) progesteron, β-östradiol, östron ve testosteron ile bitki hormonlarından (BH) NAA, BAP, KIN ve TDZ'nin korunga (Onobrychis sativa L.) bitkisinin in vitro şartlarda doku kültürüne tepkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. İki farklı deneme şeklinde yürütülen ve toplam 55 farklı yöntemin denendiği bu çalışma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada tohumlar hormonsuz ortamda çimlendirilmiş, ikinci aşamada ise oluşan bitkiciklerden eksplantlar (kotiledon, kök ve hipokotil) alınarak farklı hormon, doz ve hormon-doz kombinasyonlarını içeren ortamlara aktarılmıştır. MCH etkilerine bakıldığında, en fazla sayıda sürgün (16 adet) hipokotil eksplantından, progesteronun 10-6 mM, östronun ise 10-4 ve 10-6'mM'lık dozlarında oluşmuştur. En yüksek kallus oluşum oranı ise östronun 10-4 mM dozundan (%84,4) elde edilmiştir. Diğer taraftan, en yüksek canlılık oranı %73,4 ile progesteronun 10-4 ve 10-5'mM'lık dozlarından kök eksplantından elde edilmiştir.  Kök oluşumu bakımından ise en uygun hormonun testosteron olduğu ve en uygun eksplantın hipokotil olduğu, muamele gün sayısına bağlı olarak elde edilen kök sayısının arttığı görülmüştür. Bitki hormonlarının etkisine bakıldığında ise en fazla sayıda sürgün oluşumu 29,0 adet ile 1,5 mg/l BAP'dan doksanıncı gün sonunda elde edilmiştir. Kotiledonlarda muamele gün sayısının artışına bağlı olarak sürgün sayısı artmış ve en fazla sürgün 7,8 adet  ile TDZ'nin 1,0 mg/l'lik dozundan doksanıncı günün sonunda elde edilmiştir. En yüksek kallus oluşum oranı  %98,4 ile kök eksplantından 0,2 mg/l NAA+1,5 mg/l TDZ ve 0,4 mg/l NAA+0,5 mg/l TDZ kombinasyonlarından elde edilmiştir. Kök oluşumu bakımından en iyi sonuç ise 14,8 adet ile 0,4 mg/l NAA'dan hipokotilden elde edilmiştir. En yüksek canlılık oranı (doksanıncı gün sonunda) %96,9 ile 1,5 mg/l'lik TDZ dozunda olmuştur. Eksplant sayısına göre en fazla embriyogenik kallus oluşumu 9,5 adet ile BAP'ın 1,0 ve 1,5 mg/lik dozlarından ve eksplant başına düşen somatik embriyo sayısı ise en fazla 3,4 adet ile 0,4 mg/l NAA+1,5 mg/ BAP'dan elde edilmiştir. Bu çalışma, korunga bitkisinde MCH'nin doku kültürüne etkisini belirlemek amacı ile yapılan ilk çalışmadır.

Anahtar Kelimeler: Onobrychis sativa L., memeli cinsiyet hormonları, doku kültürü, korunga, bitki hormonları

Abstract:
This study prepared in two sections was carried out determining their reactions of mammalian sexual hormones (MSH) (progesterone, β-östradiol, estrogen and testosterone) and also plant growth hormones (PGH) (NAA, BAP, KIN and TDZ) on formation of tissue culture on the sainfoin plants (Onobrychis sativa L.) grown in in vitro conditions. This study which is applied 55 different methods was performed in two sections. In the first stage, the seeds were sprouted in hormone-free environment. In the second stage, the explants (cotyledon, root and hypocotyl) obtained from the plantlets were transferred to the environments including different hormone, dose and hormone dose combinations. For the effects of MSH, the highest number of shoots (16 nr) from hypocotyl explants with the doses 10-6 mM of progesterone and, 10-4 and 10-6'mM of estrogen; the highest rate of callus formation (84,4 %) with the dose 10-4 mM of estrogen; the highest vigor rate (73,4%) with the doses 10-4 and 10-5 mM of progesterone from  root explants were obtained. For rooting, the most suitable hormone was testosterone, the most suitable explant was hypocotyl and it is observed that number of root increased depending on treatment/day number. For the effect of plant growth hormones, the highest number of shoots (29,0 nr) was obtained from the dose 1,5 mg/l of BAP in the end of 90th day. Shoot number on cotyledones increased depending on incereasing number of treatment/day and the highest number of shoot (7,8 nr) was obtained from the dose 1,0 mg/l of TDZ in the end of 90th day. The highest rate of callus formation (98,4%) with the dose combination 0,2 mg/l NAA+1,5 mg/l TDZ and 0,4 mg/l NAA+0,5 mg/l TDZ from the root explant was obtained. The best result in terms of rooting (14,8 nr) was obtained from the dose 0,4 mg/l of NAA from hypocootyl. The highest vigor rate (96,9 %) was obtained from the dose 1,5 mg/l of TDZ in the end of 90th day. The highest number of embryogenic callus formation (9,5 nr) from the dose 1,0 and 1,5 mg/l of BAP and the highest number of somatic embryo per explant number (3,4 nr) from the dose 0,4 mg/l NAA+1,5 mg/ BAP were obtained. This study is the first in terms of determination of the effect of MSH on tissue culture. 

Keywords: Onobrychis sativa L., mammalian sex hormones, tissue culture, sainfoin, plant hormones