Kırgız Türkçesinde soru
Questions in Kyrgyz Turkish
Yazar: AYSEL BAYTOK
Danışman: PROF. DR. F. SEMA BARUTCU ÖZÖNDER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Kırgızca = Kyrgyz language ; Sorular = Questions ; Türk lehçeleri = Turkish dialects

Özet:
Soru, dillerde yer değiştirme, ekler, parçacıklar ya da kelimeler gibi çeşitli dil 
bilgisel araçlarla oluşturulur. Soru yapımı araçları bakımından oldukça zengin olan 
Kırgız Türkçesinde soru, temel olarak soru parçacıkları, soru kelimeleri ve vurgu 
yoluyla yapılır. Kırgız Türkçesinde soru cümlesi türleri olarak E/H (Evet/Hayır) 
soruları, onay soruları, seçmeli sorular, nk-soruları, yansımalı sorular, retorik 
sorular ve bildirme soruları yer alır. E/H soruları bı soru parçacığı ile, ee, ?o, ıya, -
çı, da, tura, turbaybı parçacıklarıyla, -sA, -bA son ekleriyle ya da sadece vurguyla 
yapılır. Nk-soruları kim "kim", emne "ne", kança "kaç", kayda "nerede", kanday
?nasıl? vb. soru kelimeleriyle yapılır. Hiçbir soru unsuru içermeyen, sadece ilgili 
bağlam ve vurgu ile yapılan nk-soruları da vardır. Kırgız Türkçesinde diğer soru 
türleri bu iki temel soru türüne dayalı olarak ortaya çıkmaktadır. Onay soruları, 
seçmeli sorular, E/H yansımalı sorular, E/H retorik soruları ve E/H bildirme soruları 
E/H sorularına, nk-yansımalı sorular, nk-retorik sorular ve nk-bildirme soruları ise 
nk-sorularına dayalı olarak oluşturulur. 
Kırgız Türkçesinde soru cümlelerinin temel işlevi soru sormak ve bilgi 
almaktır. Soru cümlelerinin gerçek anlamının ortaya çıkmasında konuşur ve işitirin 
sosyal konumu, bilgi düzeyleri, niyet ve tutumları, dilsel ve sosyal bağlam, yani 
iletişim ortamında bulunan dil içi ve dil dışı etkenler son derece önemlidir. 
Dolayısıyla anlam sabit olmayıp konuşur, işitir ve bağlama bağlı olarak ortaya çıkar. 
Bu etkenlerle ilgili olarak soru cümleleri soru dışında şüphe, merak, öfke, tehdit, 
yargı, alay, heyecan, aşağılama, küçümseme, sevgi, övgü, izin, rica, öneri, emir gibi 
soru dışı anlamları da bildirir. Dolayısıyla soru cümleleri dilin anlamını 
zenginleştiren çok önemli bir dilsel araçtır.

Anahtar Sözcükler: Kırgız Türkçesi, Soru, Soru Yapımı, Soru Parçacıkları, Nkkelimeleri, E/H Soruları, Nk-Soruları.

Abstract:
Questions in languages are formed through a variety of linguistic tools such 
as relocation, affix, particles or words. In Kyrgyz Turkish, which is quite rich in 
terms of the tools of forming question, the questions are basically formed through 
particles of questions, question words and emphasis. In Kyrgyz Turkish the types of 
question sentences are Y/N (Yes/No) questions, tag questions, alternative questions,
nk-questions, echo questions, rhetorical questions and declarative questions. Y/N 
questions are formed through bı question particle, ee, ?o, ıya, -çı, da, tura, turbaybı
particles; -sA, -bA suffixes or just an emphasis. Nk-questions are formed through the 
question words; kim "who", emne "what", kança "how many", kayda "where", 
kanday "how" and so on. There are also types of nk-questions which do not contain 
any elements of question and just formed through the relevant context and emphasis. 
The other forms of questions in Kyrgyz Turkish are based on these two basic types of 
questions. The tag questions, alternative questions, Y/N echo questions, Y/N 
rhetorical questions and Y/N declarative questions are based on Y/N questions, and 
the nk-echo questions, nk-rhetorical questions and nk-declarative questions are based 
on nk-questions. 
The primary function of the question sentences Kyrgyz Turkish is to ask 
questions and acquire information. In revealing the real meaning of interrogative
sentences, the social position, the information levels, the intents and attitudes of the 
hearer and speaker, linguistic and social context i.e. the inter-linguistic and extralinguistic factors in communication is extremely important. So the meaning is not 
fixed and emerges depending on the speaker, hearer and context. Regarding such 
factors, except question, the question sentences may also report meanings such as 
doubt, curiosity, anger, threat, judgment, ridicule, excitement, humiliation, scorn,
love, praise, permission, request, order etc. as well. So the question sentence is a very 
important linguistic tool that enriches the meaning of the language.

Keywords: Kyrgyz Turkish, interrogative/question, forming questions, question 
particles, Nk-words, Y/N Questions, Nk-Questions