Dünyada ve Türkiye'de çalışma hayatında maneviyat ekseninde dikkat(lilik) temelli eğitim modelleri
Spirituality in the working life in line of mindfulness based education models in the world and in Turkey
Yazar: SÜLEYMAN DİNÇER
Danışman: DOÇ. DR. KEMAL AYDIN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Dikkat = Attention ; Eğitim programları = Education programs ; Eğitim yöntemleri = Education methods ; Maneviyat = Spirituality ; Meditasyon = Meditation ; İş hayatı = Work life

Özet:
İç ve dış rekabetin artması, fazla mesainin rutin hale gelmesi, yoğun iş temposu gibi çalışma şartlarının zorlaşmasına bağlı olarak işletmelerde istihdam edilen birçok personelin zihinsel ve bedensel çalışma kapasitesi düşmekte ve psikolojik dayanma gücü azalmaktadır. Dolayısıyla bu durum, işyerini stres ortamına dönüştürebilmekte personelin beden ve ruh sağlığını tehdit ederek, bireysel ve örgütsel performansını düşürebilmektedir. Bundan dolayı son yıllarda özellikle öğrenen işletmeler, bu gelişmenin karşısında işyerinde maneviyat, meditasyon ve en nihayetinde dikkat(lilik) temelli eğitim programlarına yönelme ihtiyacı duymaktadır. İlk kez ABD'de klinik ortamda Kabatt-Zinn tarafından 1970'li yıllarda başarı ile uygulanmış olan Dikkat/lilik Temelli Stres Azaltma (Mindfulness Based Stress Reduction/MBSR) gibi programlar, işletmeler için de uyarlanmış ve işyerinde stresin oluşumuna engelleyici bir etkisi olduğu kanıtlanmıştır. Tarihsel boyutuyla dikkat(lilik) kavramının din ve inanç sistemleri ile yakından ilişkili olduğu için, çalışmamızın ilk bölümünde maneviyat ve meditasyon (Yoga, Zen ve Pilates), stres bağlamında irdelenmiştir. İkinci bölümde dikkat(lilik) konseptinin kökeni doğrultusunda Budizm ve Stoacılık gibi Doğu kültürünü temsil eden inanç sistemlerini inceledikten sonra ABD ve Avrupa'da bilimsel gelişme ekseninde ortaya çıkan dikkat(lilik) modelleri, bunların somut eğitim yöntemleri ve ölçme teknikleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise bu alanda yapılan bilimsel çalışmalar, Türkiye'ye yansımaları açısından dikkat(lilik) eğitim programları sunan danışmanlık şirketleri üzerinden eleştirel bir yaklaşımla araştırılmış ve tespit edilen eklektik uygulamalarının dışında Türk-İslam kültürüne daha uygun olduğu düşünülen, işyerlerine de uyarlanabilir "murakabe" üzerine bina edilmiş yeni bir dikkat(lilik) eğitim modeli takdim edilmiştir.

Abstract:
Due to the difficulty of working conditions, such as increasing internal and external competition, the routine of overtime and the intense for work pressure, the mental and physical working capacity of many employees in the enterprises are reduced and their psychological endurance are decreased. Therefore, this situation could turn the workplace into a stress environment and threaten the physical and mental health of the employees, and so it can reduce the individual and organizational performance. For this reason, in recent years especially learning organizations need to focus on spirituality, meditation and ultimately mindfulness based training programs in the workplace in the face of this development. For the first time, programs such as Mindfulness Based Stress Reduction/MBSR, which were successfully implemented by Kabatt-Zinn in the clinical environment in the USA in the 1970s, have also been adapted for companies and have proven to have a preventive effect on the occurrence of stress in the workplace. In the first part of our study, spirituality and types of meditation (Yoga, Zen and Pilates) are examined in the context of stress because the concept of mindfulness with its historical dimension is closely related to religion and belief systems. In the second part, after examining the belief systems which represents the Eastern culture such as Buddhism and Stoicism in line with the origins of the mindfulness concept, the mindfulness models emerging in the USA and Europe in the axis of scientific development and their concrete training methods and measurement techniques have been evaluated. In the third section, it has been investigated scientific studies in this area through consultancy companies that offer mindfulness training programs in terms of reflection with a critical approach to Turkey. Finally, a new mindfulness education model has been introduced, which is thought to be more suitable for Turkish-Islamic culture apart from the determined eclectic practices, and which is built on "murakabe" (inner control) adaptable to workplaces.