Lise son sınıf öğrencilerinin öz saygı ve denetim odağını etkileyen bazı değişkenlerin incelenmesi /
Yazar: AYŞE AKSOY (CERİT)
Danışman: PROF. DR. DUYAN MAĞDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1992
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik saygısı = Self esteem ; Denetim odağı = Locus of control ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
ÖZET Bu çalışma lise son sınıfta öğrenim gören öğrencilerin özsaygı ve denetim odağı gelişimlerinin incelenmesi amacı ile yapılmıştır. Alt sosyo-ekonomik düzeyden 400, orta sosyo ekonomik düzeyden 400, üst sosyo-ekonomik düzeyden 400 öğrenci basit tesadüfi örnekleme tekniği ile araştırmaya seçilmiştir. Toplam denek sayısını 600 kız, 600 erkek olmak üzere 1200 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma örneklemini oluşturan öğrencilere Coopersmith özsaygı Envanteri ile Rotter' in Denetim Odağı ölçeği uygulanmıştır, öğrencilerin özsaygı gelişimleri ile denetim odağı gelişimleri üzerinde etkili olan değişkenler istatistiksel işlemler sonucu saptanmıştır. örneklem grubunu oluşturan farklı sosyo-ekonomik düzeylerdeki öğrencilerin, özsaygı gelişimlerine göre aldıkları puanlar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.01). Yapılan varyans analizi sonunda farklı sosyo-ekonomik düzeylerdeki öğrencilerin, denetim odağı gelişimlerine göre aldıkları puanlar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.01). öğrencilerin özsaygı gelişimleri ile kardeş sayıları, anne ve babalarının öğrenim durumları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.01).- 106 öğrencilerin özsaygı gelişimleri ile cinsiyetleri, yaşları ve ailede kaçıncı çocuk oldukları arasındaki farkın anlamlı olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Araştırmaya alman öğrencilerin denetim odağı gelişimleri ile kardeş sayıları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05). öğrencilerin denetim odağı gelişimleri ile ailede kaçıncı çocuk oldukları, anne ve babalarının öğrenim durumları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.01). öğrencilerin denetim odağı gelişimleri ile cinsiyetleri ve yaşları arasındaki farkın anlamlı olmadığı saptanmıştır (p>0.05). örneklemi oluşturan öğrencilerin özsaygı ve denetim odağı gelişimleri arasındaki farkın anlamlı olduğu (p<0.01), her iki bağımlı değişken arasında yapılan korelasyon sonucu ise p<0.05 düzeyinde olumlu bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. Araştırma sonuçları kişiliğin boyutları olan özsaygı ve denetim odağının olumlu yönlerde birleştiğini göstermektedir. Bu nedenle mümkün olduğunca erken dönemlerde özsaygı ve denetim odağı gelişimi açısından anne-babanın çocuklarını demokratik bir- 107 - aile ortamında yetiştirmeleri, onların kişiliklerini olumlu yönde desteklemeleri gerekmektedir. Okullardaki rehberlik hizmetlerinin daha etkin bir hale getirilmesi ve yaygınlaştırılması, okul-aile işbirliğinin sağlanması ve ekip çalışmasının yapılması önerilebilir. Kişiliğin diğer boyutları, anne-babaların özsaygı ve denetim odağı gelişimleri, farklı öğrenim kurumlarında okuyan öğrencilerin özsaygı ve denetim odakları, özsaygı ve denetini odağının davranış özellikleri ile ilişkileri araştırılması gereken konular olabilir.

Abstract:
SUMMARY This study was conducted to find out the self esteem and locus control developments of high school senior year students. From each of low, middle and high socio-economical status 400 students were randomly selected of the total 1200 subjects, 600 were boys and 600 were girls. "Coppersmith Self-Esteem Inventory" and "Rotter's Locus Control Scale" were applied Variables which were meaningful of the developments of self- esteem and locus control were attained through statistical procedure. Of the subjects from different socio-economical levels difference between self esteem development scores were statistically significant (p<0.01). According to the analysis of variance differences between the scores of locus control developments of the subjects on various socio-economical levels were statistically meaningful (p<0.01). Differences between self esteem of the sujects and number of siblings, parents' educations were statistically significant (p<0.01).- 109 Difference between the self-esteem development of the students and their sex, age, birth orders was not meaningful (p>0.05). Difference between the student locus control developments and number of siblings was meaningful statistically (p<0.05), Difference between the subjects' locus control developments and birth orders, parents' education was significant (p<0.01)., while difference between their locus control developments and their sex and ages was not meaningful (p>0.05). There was a significant difference between the students' self-esteem and locus control developments (p<0.01). Positive correlation at p<0.05 level between those two dependant variables was calculated. Research findings revealed that of the personality dimensions, self-esteem and locus control associated in positive respects. Therefore, as early as possible in terms of self esteem and locus control developments, parents should bring up their children in democratic family media and must support their personalities in positive direction.- 110 - More effective and extensive school councilling services, school family cooperations and collective works can be recommended. Other personality dimensions, self-esteem and locus of control development of the parents as well as of the students from various education organizations and relation between self- esteem and locus of control behavioral characteristics might be future subjects for further researchs.