Çarşamba Ovası sol sahil topraklarının mekaniksel özellikleri ve işlenebilirlikleri
Mechanical properties and cultivation of left coast soils of çarşamba plain
Yazar: YASEMİN KANEL
Danışman: PROF. DR. COŞKUN GÜLSER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Toprak işleme = Tillage ; Zemin mekaniği = Soil mechanics

Özet:
Bu çalışma Çarşamba Ovası sol sahilinde yer alan toprakların mekaniksel özellikleri ve deformasyona neden olmadan işlenebilmeleri için uygun nem aralıklarının konumsal değişimlerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma alanından sistematik olarak alınan 73 adet yüzey toprak (0-20 cm) örneğinde belirlenen fiziksel ve mekaniksel analiz sonuçları jeoistatistiksel olarak değerlendirilmiş, konumsal dağılım haritaları hazırlanmıştır. 
Belirlenen mekaniksel özellikler içerisinde örnekleme noktaları arasında en yüksek değişkenliği %62.48'lik VK ile HBL gösterirken, örneklemenoktaları arasındaki en düşük değişkenliği %17.51'lik VK ile SYA göstermiştir. Çarşamba ovası sol sahil topraklarının mekaniksel ve fiziksel özelliklerinin konumsal değişimleri küresel ve üssel modellerle tanımlanmıştır. Külçe(nugget):sill oranlarına göre  kil, silt, kum içeriği, organik madde (OM), likit limit (LL), plastiklik indeksi (PI) ve doğrusal uzama katsayısı (COLE) değerleri kuvvetli konumsal bağımlılık; plastik limit (PL), hacimsel büzülme (HBL), killerin aktifliği (A), spesifik yüzey alanı (SYA), optimum toprak işleme için en yüksek (Wmax) ve en düşük (Wmin) toprak nem değerleri orta düzeyde konumsal bağımlılık göstermişlerdir. Kil içeriği en yüksek ilişkiyi LL ile gösterirken (r=0.791**), OM içeriği ile en yüksek ilişkiyi PL (r=0.592**) vermiştir. Toprakların kil içerikleri ile önemli düzeyde ilişkili olan PL, LL, HBL, COLE,  A ve SYA gibi özelliklerin konumsal değişimleri genelde ovanın kuzey ve güney kesimlerinde artarken iç kesimlerine doğru azalmıştır. Toprak örneklerinin tamamında killer inaktif killer grubuna girmiştir. Toprak örneklerinin büyük çoğunluğu (%41'i) fazla sıkışabilen inorganik siltler ve organik killer sınıfında yer almıştır. 
Çarşamba ovası sol sahilde optimum toprak işleme için en uygun nem düzeyinin üst sınırı %24.31 ile %51.27 arasında ve alt sınırı ise %17.41 ile %41.10 arasında belirlenmiştir. Optimum toprak işleme için Wmax ve Wmin nem değerleri mekaniksel özellikleri içinde PL değeri ile en yüksek pozitif ilişkiyi vermiştir. Toprak işleme için en uygun nem aralıklarının konumsal dağılımları da genelde kil içeriğinin dağılımına benzer şekilde ovanın kuzey ve güney kesimlerinde artarken iç kesimlerine doğru azalmıştır.

Abstract:
This study was carried out in order to determine spatial variability of mechanical properties and optimum moisture content intervals for cultivation without causing deformation in left cost soils of Çarşamba Plain. The results of physical and mechanical properties determined in 73 surface soil (0-20 cm) samples taken sistematically were eveluated geostatistically and maps shown spatial variability maps were prepared.
While volumetric shrinkage (HBL) within the mechanical properties showed the highest variability among the sampliling points with 62.48% of variation coefficient (VC), specific surface area (SYA) had the lowest variability with 17.51% of VC among the sampling points. Spatial variabilities of mechanical and physical properties were represented with exponantial and spherical models. According to the nugget:sill ratios, clay, silt, sand contents, organic matter (OM), liquid limit (LL), plasticity index (PI) and coefficient of linear extansibility (COLE) values had strong spatial dependence, plastic limit (PL), volumetric shrinkage (HBL), activity of clays (A), SYA, maximum moisture (Wmax) and minimum moisture content of soils for optimum workability showed moderate spatial dependence. While clay content showed the highest correlation with LL (r=0.791**), OM content gave the highest correlation with PL (r=0.592**). Spatial variability of PL, LL, HBL, COLE,  A and SYA highly correlated with clay content of soils generally increased northern and southern parts of the plain and decreased around the center of plain. Clays in all soil samples were in the inactive clay group. The most soil samples (41%) were in the class of  highly comperasible inorganic silts and organic clays.
The most suitable moisture contents for the optimum soil workability in the left cost of Çarşamba Plain soils were determined between 24.31% and 51.27% for the upper limit and between 17.41% and 41.10% for the lower limit. The soil moisture contents (Wmax and Wmin) for optimum soil workability gave the highest correlation with PL values among the soil mechanical properties. The spatial variability of soil moisture contents for optimum workability generall increased northern and southern parts of the plain and decreased around the center of plain similar to be the distribution of clay content.