Carl Gustav Jung'un Dört arketipi üzerinden Anton Çehov'un büyük oyunlarının incelenmesi
Examining Anton Chekhov's great plays through Carl Gustav Jung's four archetypes
Yazar: ALİ YÜKSELİR
Danışman: PROF. DR. MÜNİP MELİH KORUKÇU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Drama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı / Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
20.yy psikoloji biliminin başlıca temsilcilerinden olan Carl Gustav Jung, çalışmalarında bireyi merkeze alarak, insan ruhunu anlamaya çalışmıştır. Jung, kolektif bilinç dışı ile ilgili fikirlerinin teorik boyutunu ortaya atmış, kolektif bilinç dışı kuramının öğelerinden olan arketip kavramını geliştirmiş ve arketipsel eleştiri yöntemini kullanmıştır. Jung'un arketip kuramı edebiyat, sinema ve felsefe alanlarında araştırılma alanını genişletmiş, drama ve oyunculuk alanındaki çalışmalar sınırlı kalmıştır.
Anton Çehov, 19.yy Rus edebiyatının en önemli oyun yazarlarındandır. Kendine has geliştirdiği üslupla oyun yazımıyla ilgili önemli bir dönüm noktası yaşatmıştır. Onun eserlerini farklı kılan, karakterleri ve durumları gündelik yaşamın sadelik ve samimi diliyle ortaya koymasıdır. Anton Çehov'un karakterleri, insan psikolojisinin tüm yönleriyle derinlemesine işlenmesinin birer örnekleridir. Çehov'un öyküleri, kısa oyunlarının yanı sıra ustalıkla kaleme alınmış uzun oyunları da vardır.
Bu çalışmada Jung'un arketip kuramı bağlamında, Çehov'un Beş Büyük Oyun olarak adlandırılan olan İvanov, Martı, Üç Kız Kardeş, Vanya Dayı ve Vişne Bahçesi oyunlarını analiz etmek amaçlanmıştır. Jung, pek çok arketipten bahsetse de çalışmada sadece; anne, yeniden doğuş, ruh, hilebaz arketiplerinin dördü kullanılarak, bu dört arketipin tasvirinin oyunlardaki karakterler ve ilişkilerinde nerelerde karşılık bulduğu belirlenmiştir. İki farklı disiplinden gelen bu isimlerin, tiyatro ve psikoloji bakış açısıyla değerlendirilmesi, oyun kişilerinin karakter çözümlemeleri, kişiler arasındaki ilişkilerinin diyalog örneklendirmeleriyle yakın okumayla yapılan literatür taraması ve seçilen örneklem oyunlar da arketipsel analiz yapılarak amaçlanan tiyatro alanındaki eksikliklerin giderilmesi ve bu alanda yapılacak bir sonraki çalışmaya kaynaklık etmesi amacına ulaşmıştır.
Sonuç olarak, Çehov'un Beş Büyük Oyun'un da arketipsel öğelerin varlığı tespit edilerek, açığa çıkarılmıştır. Çehov'un karakter oluşturma becerisi, psikoloji biliminin belirleyici isimlerinden kabul edilen Carl Gustav Jung'un psikanalizindeki arketip kavramıyla daha da vurgulanmış ve açığa çıkarılmıştır. Böylece, Çehov'un karakterlerinin gündelik hayattaki gerçekçi ve sade bireyler olarak bilinmesinin yanında, Jung'un tanımladığı kolektif bilinç dışının arketipik yansımalarını da taşımasıyla gündelik hayatın bu sahici ve evrensel karakterleri incelenir.
Anahtar Kelimeler: Arketip, tiyatro, Çehov, Jung, karakter

Abstract:
Carl Gustav Jung, one of the main representatives of 20th century psychology, tried to understand the human soul by focusing on the individual in his works. Jung put forward the theoretical dimension of the ideas about the collective unconscious, and developed and used the concept of archetype and the method of archetypal criticism, which are among the elements of the theory of the collective unconscious. Jung's archetype theory has been researched in the fields of literature, cinema and philosophy, but has remained incomplete in the analysis of theater texts.
Anton Chekhov, one of the most important playwrights of 19th Russian literature in the same century, brought an important turning point to the history of theater with his unique style. What makes his works different is that he reveals the characters and situations with the simplicity and sincerity of everyday life. Chekhov's characters are deeply explored in all aspects of human psychology. In addition to his short plays, Chekhov also has masterfully written long plays. 
In this study, it is aimed to analyze Chekhov's "Five Great Plays", namely İvanov, The Seagull, Uncle Vanya, Three Sisters and The Cherry Orchard, in the context of Jung's archetype theory. Although Jung mentions many archetypes, in this study; only by using four archetypes of mother, rebirth, spirit and trickster, it is aimed to determine where the depictions of these four archetypes correspond in theater plays. Considering the relationship between theater and psychology of these two different names in the 20th century world, it is planned to eliminate the deficiencies of the archetypal criticism method in the field of theater in the literature review and selected sample plays and to be a source for future studies in this field. 
As a result, the existence of archetypal elements in Chekhov's Five Great Plays has been identified and revealed. Chekhov's ability to create characters was further emphasized by the concept of archetypes by Carl Gustav Jung, who is considered one of the leading names in psychology. Thus, in addition to being known as realistic and sincere individuals in daily life, Chekhov's characters have been seen to have a genuine and universal character, bearing the reflections of the collective unconscious defined by Jung.
Keywords: Archetype, theatre, Chekhov, Jung, character