Okul psikolojik danışmanlığında konsültasyon hizmetleri ve psikolojik danışmanların konsültasyon yeterlik düzeylerinin incelenmesi
Consultation services in school counseling and investigation of school counselors' sense of self-efficacy for consultation
Yazar: BİNAZ BOZKUR
Danışman: PROF. DR. ALİM KAYA
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Rehberlik hizmetleri = Guidance services

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki okullarda psikolojik danışmanlar tarafından verilen konsültasyon hizmetlerinin mevcut durumunun betimlenmesi ve okul psikolojik danışmanların konsültasyon yeterlik algılarının incelenmesidir. Bu kapsamda; okul psikolojik danışmanlarının konsültasyona yönelik bilgi düzeyleri, eğitim durumları, hedef gruplarla (veli, öğretmen, yönetici, diğer kurumlar) yaptıkları konsültasyon çalışmaları, özel eğitime yönelik yaptıkları konsültasyon çalışmaları, önleyicilik kapsamında yaptıkları konsültasyon çalışmaları, konsültasyon hizmetlerini yürütürken karşılaştıkları zorluklar, ihtiyaçlar ve destek kaynakları, sunduklar konsültasyon hizmetinin etkisinin arttırılması konusundaki önerileri, konsültasyon hizmeti vermeye yönelik yeterlilik algıları incelenmiş ayrıca "Konsültasyon Yeterlilik Ölçeği"nin Türkçeye uyarlama çalışması yapılmıştır. Araştırmada; karma araştırma desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırma dört ayrı çalışma grubu ve toplam 787 (470 kadın, 317 erkek) okul psikolojik danışmanı ile yürütülmüştür. Çalışmada Birinci ve ikinci çalışma grubundan uyarlanan ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını yürütmek için veri toplanmıştır. Üçüncü çalışma grubundan konsültasyon yeterlilik algısının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi, 4. çalışma grubundan ise nitel verilerin elde edilmesi amacıyla veri toplanmıştır. 
	Araştırmada, Konsültasyon Yeterlilik Ölçeği, araştırmacı tarafından oluşturulan "Kişisel Bilgi Formu" ve Görüşme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22. paket programı, LİSREL 87. paket programı ve QDA Miner Lite programından yararlanılmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi, doğrulayıcı faktör analizi, Cronbach Alpha İç Tutarlık Katsayısı, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı, Bağımsız Gruplar İçin t testi,  Tek Yönlü ANOVA ve Scheffe testi tekniklerinden yararlanılmıştır.  
	Araştırma sonucunda okul psikolojik danışmanlarının konsültasyona ilişkin kuramsal ve tanımsal bilgilerinde ciddi sınırlılıklarının olduğu, konsültasyon konusunda eğitim alma oranının oldukça düşük olduğu ve konsültasyon eğitimlerini çoğunlukla yetersiz buldukları gözlenmiştir. Araştırmanın nicel verilerine ait sonuçlar, konsültasyon konusunda ders alan, deneyimli olan ve PDR lisans programlarından mezun olan psikolojik danışmanların konsültasyon yeterlilik algısının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmada en sık konsültasyon hizmeti alan grupların öğretmenler ve veliler olduğu saptanmıştır. Okul idaresi ve diğer kurumlarla konsültasyonun sıklığı ise daha azdır. Öğretmenlerle yapılan konsültasyonda öğrencinin durumu ve davranışları, velilerde anne/baba tutumları, okul yöneticileri ile ise disiplin sorunları en yaygın konsültasyon konusudur. Genel olarak öğretmen, veli ve yöneticilerle yürütülen konsültasyon çalışmaları vaka odaklı yürütülmektedir. Daha büyük gruplarla ve okuldaki tüm popülasyonu hedefleyen çalışmalar ise sınırlıdır ve daha çok eğitsel / mesleki konulara odaklanan çalışmalardır. Diğer taraftan okul psikolojik danışmanlarının konsültasyon yeterlik algısı öğretmen, yönetici ve velilerin rehberlik hizmetlerine ilişkin tutumuna göre farklılaşmaktadır ve bu farklılık tutumlarını olumlu olarak ifade eden grubun lehine bir farktır.  
	Araştırma sonuçlarına göre okul psikolojik danışmanları özel eğitim konusunda RAM, aileler ve sağlık kuruluşlarıyla çeşitli konsültasyon çalışmaları yürütmektedir. Yine önleyicilik konusunda da temel önleme çalışmaları ile ikincil ve üçüncül önleme çalışmalarının yürütüldüğü saptanmıştır.   
	Okul psikolojik danışmanlarının konsültasyon hizmeti sunarken karşılaştıkları zorluklar ve ihtiyaçlarının neler olduğu incelendiğinde bunların sırasıyla velilerden kaynaklanan zorluklar, öğretmenlerden kaynaklanan zorluklar, rehberliğe yönelik olumsuz tutumlar ve unvan sorunları, bürokratik sorunlar/prosedürler, bilgi eksiklikleri, fiziksel ve çevresel koşullar, iletişim konusundaki zorluklar ve diğer zorluk ve ihtiyaçlar olduğu gözlenmiştir. Özellikle aile katılımı konusundaki eksiklikler ve öğretmenlerden kaynaklı zorluklar en sık ifade edilen zorluklardır. Araştırmada destek kaynağı olarak en sık dile getirilen kaynak okul idaresidir. Okul idaresini ise sırasıyla diğer psikolojik danışmanlar, öğretmenler, okul dışındaki kurum ve uzmanlar, RAM, aileler ve diğer destek kaynakları takip etmektedir.
	Okul konsültasyonu Türkiye'deki literatürde ve PDR müfredatında çok az yer bulan fakat önemli bir uygulama alanı olan bir hizmettir. Okul konsültasyonu konusunda yapılan bu araştırma ile bu konudaki önemli bir sınırlılığın giderildiği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to describe existing school counselor consultation practices in Turkey and to investigate the school counselors' sense of self-efficacy for consultation. In this context, the knowledge level and educational status of the school counselors for consultation, their consultation activities with the target groups (parents, teachers, administrators, other institutions), the consultation studies for special education, the consultation studies in the context of prevention, the difficulties encountered during the consultation services, needs and support sources, suggestions for increasing the effectiveness of the consultation service, the sense of self-efficacy for consultation were examined, and the adaptation of The Consultation Self-Efficacy Scale to Turkish were conducted. In the research, convergent parallel pattern, which is one of the mixed research designs, was used. The study was conducted with four different study groups and a total of 787 (470 female, 317 male) school counselors. In the study, data were collected to carry out the validity and reliability studies of the scale adapted from the first and second study groups. Data were collected from the third study group to examine the sense of self-efficacy of school counselors for consultation by various variables. Data were collected to obtain qualitative data from study group 4. 
In the study, The Consultation Self-Efficacy Scale, the Personal Information Form and the Interview Form, which were formed by the researcher, were used. SPSS 22. , LISREL 87. and QDA Miner Lite softwares were used to analyze the data. In the analysis of the data, content analysis, confirmatory factor analysis, Cronbach Alpha internal consistency coefficient, Pearson Product Moment Correlation Coefficient, t test for Independent Groups, One Way ANOVA and Scheffe test techniques were used.
As a result of the study, it was observed that the school counselors had serious limitations in the theoretical and definitive knowledge of the consultation, the rate of receiving training on consultations was quite low and they found the consultation trainings mostly inadequate. The results of the quantitative data of the study show that the school counselors who are taking courses on the consultation, the more experienced school counselors and the school counselors who graduated from the GPC (guidance and Psychological Counseling) undergraduate degree programs have a significantly higher  level of sense of self-efficacy for consultation. In the study, it was found that the groups that received the most frequent consultation were teachers and parents. The frequency of consultation with the school administration and other institutions is less. The situation and behavior of the student in the consultation with the teachers, the attitude of the parents in consultation with the parents and the discipline problems in the consultation with the school administrators is the most common subject of consultation. In general, consultations with teachers, parents and school administrators are carried out in a case-oriented manner. Studies targeting larger populations and the entire population in the school are limited and are mostly focused on educational and vocational issues. On the other hand, the school counselors sense of self-efficacy for consultation differ according to the attitude of the teachers, managers and parents towards the guidance services and this difference is a divergence in favor of the group expressing positively.
According to the results of the research, the school counselors carry out various consultation studies with RAM, families and health institutions on special education. It has also been observed that basic prevention studies and secondary and tertiary prevention studies are carried out on prevention.
When the difficulties and needs of the school counselors in providing counseling services are examined, respectively the difficulties of parents, difficulties of teachers, negative attitudes towards guidance and title problems, bureaucratic problems / procedures, lack of information on consultation, physical and environmental conditions, difficulties in communication and other difficulties and needs were observed. Especially the shortcomings in family participation and the difficulties caused by teachers are the most frequently expressed difficulties. The most frequently mentioned source of support in the research is the school administration. The school administration is followed by other psychological counselors, teachers, institutions and experts outside the school, RAM, families and the other sources of support.
The school consultation which can find very few places in literature and GPC curriculum in Turkey but the service is an important field of application. With this research on school consultation, it is thought that an important limitation has been eliminated.